,,blank ,,en ,,bru9 ,,door ,,hilbr&t ,,bos*ma ,,twe$e ,,druk 's-,grav5hage ,d4 ,a4 ,,daam5 ,,vooraf ,,e5 ,,woord ,,aan ,,de ,,groote ,,m5s*501 444444all]e]/1 om te zegg51 dat dit nu ge5 boek voor h51 ma> voor hun zoontjes en neefjes is4 ,( ze het da>om zelf k niet mog5 lez58--,als ze er ma> plezi] 9 hebb56 ,en e5 volwass5e1 die er ge5 plezi] 9 heeft af en toe e5s e5 boek voor het jonge volkje te lez51 die is zelf nooit re*t jong gewee/4 ,v]volg5s1 om he]5 rec5s5t5 ond] h5 te wa>s*uw51 dat ze d5 s*rijv] nu niet gaan indeel5 bij het corps auteurs voor de jeugd04 ,want hijzelf erk5t1 dat hij zi* hi] op vreemd ja*tveld bev9dt1 en kan e]lijk v]zek]51 er sle*ts bij ongeluk op v]dwaald te zijn4 ,dit neemt natuurlijk niet weg1 dat m5 zoo'n ongeluk niet begaat1 zond] zi* vooraf e5ige regels te /ell54 ,9 dit geval di5d5 er wel vi]3 #ao4 ,ik z\1 da*t me1 e5 ,n$]l&s* boek s*rijv51 dat niet1 zooals de mee/e v]taalde boek5 do51 de jongelui e5 droom5lev5 liet lev5 erg5s vr ov] de gr5z51 zoodat zij voor het lev5 9 hun eig5 l& en zijn te veel misk5de kolonin ge5 oog krijg54 #bo4 ,niettem9 mo*t ik ge5 vo$sel gev5 aan di5 rampzalig5 gee/1 welke de eig5 nationaliteit tra*t te v]heff5 door het anti*ri/elijk ,raka60 uit te sprek5 ov] wie van e5 &] ras ( gelaat/ype is4 #co4 ,het moe/ e5 boek van onz5 tijd zijn1 en wa> ik e5 /ukje ,ges*i$5is gaf1 da> mo*t dit niet te v] a*t] onz5 leeftijd ligg54 ,de grij%eid moge lev5 9 het v]l$51--het h$5 behoort aan de jeugd4 #do4 ,ik z\ s*rijv5 voor jongelui1 die al zoo v] zijn1 dat ze hun oog5 beg9n5 op5 te do5 voor hun be/emm+1 en die al bij zi*zelv5 gaan vrag53 ,wa>toe di5t het lev5 en wa>toe zal ik het mijne be/$58 ,ik heb hun d5 raad will5 gev51 het niet toe te wijd5 aan zi*zelf en aan de w]eld1 ma> aan ,hem1 wi5s di5/ ons alle5 wa>lijk gelukkig kan mak54 ,da>toe heb ik ge5 gebruik gemaakt van lange1 /i*telijke r$5e]+51 ma> getra*t hun het ond]s*eid tuss*5 wie ,god di5t en wie ,hem niet di5t te lat5 zi54 ,dit boek geeft de heele ontwikkel+sges*i$5is we] van d5 knaap tot d5 volwass5 jongel+ en kn1 dunkt mij1 tot all51 die zi* 9 dit lev5s/adium bev9d51 iets te zegg5 hebb54 ,ik heb mij e*t] voorge/eld het woord te ri*t5 tot e5 ontwikkeld5 le]l+1 die van s*ool g+ en die nu e5 avondje bij mij kwam1 om afs*eid te nem54 ,o1 dat is e5 g$u*te ov]gang1 als m5 e5 laat/5 blik w]pt door de poort d] s*ool en1 nieuwsgi]ig1 voor de e]/e maal tuurt door de poort van 't w]kelijke lev56 ,ik zag1 da*t mij1 hoe mijn lieve1 jonge bezoek] zijn heele jongel+slev5 vr zi* zag ligg5 9 wond]s*oon51 do* geheimz9nig5 nevel2 en met s*itt]5de oog5 mat hij1 me5de ik1 d5 af/& die da> ligt tuss*5 de s*oolfrak en het bruigomsgewaad6 ,en zoo zat5 wij dan teg5ov] elka>3 hij vol hoop en ik vol vrees4 ,want ik da*t aan de talrijke gev>51 die hem op zijn lange reis kond5 bejeg554 ,en to5 nam ik de p5 op en teek5de hem de twee weg51 wa>langs hij z\ kunn5 gaan1 nu voor de laat/e maal nog e5s liefd]ijk en duidelijk en t5 e9de toe voor4 ,moge ond] ,gods zeg5 deze teek5+ er e5 we9ig toe bijdrag5 om vele jongelui1 die op 's lev5s tweesprong /aan1 te br5g5 tot e5 vroege1 va/e en--vro$e keuze6 ,,hilbr&t ,,bos*ma4 ,,inh\d4 ,bladz4 ,ho(d/uk ,i1 wa>9 de lez] k5nis maakt met ,blank0 en ,bru90 en voorts met e5 tweetal vogels en e5 aap4 #a ,ho(d/uk ,,ii1 wa>9 de jong5s van ,wev]/$e k5nis mak5 met moordtuig5 en afgod51 en de vreemde knaap met e5 kool #i ,ho(d/uk ,,iii1 wa>9 ,bamboe zi* br&t aan ijs en sneeuw1 en de jong5s van het ,w$ e5 =t b\w5 #af ,ho(d/uk ,,iv4 ,e5 geve*t 9 de sneeuw4 ,bamboe me5t1 dat er 9 sneeuwball5 /e55 groei51 en dat de engel5 e5 bru9e kleur hebb5 #bh ,ho(d/uk ,v1 wa>9 ,bamboe de ond]v9d+ opdoet1 dat de rivi]5 9 ,holl& 's w9t]s heet wat] bevatt51 en ,kees1 de aap1 dat e5 b$/eplank e5 h>d voorw]p is1 om er zijn wo$e teg5 te lu*t5 #db ,ho(d/uk ,,vi1 wa>9 ,leo d]tig c5t5 en d]tig /]r5 telt1 en ,dirk ,drijv] zev5 heid5s0 gevang5 neemt #eg ,ho(d/uk ,,vii4 ,leo gaat rups5 zoek5 en vangt e5 holl5d pa>d #ga ,ho(d/uk ,,viii1 wa>9 iets v]haald wordt uit de ges*i$5is van de familie ,van ,d9telburg #hd ,ho(d/uk ,,ix1 wa>9 de le] d] trop50 wordt beh&eld en e5 le]a> als zijn me5+ te k5n5 geeft1 dat de ,bijbel ge5 v]taald boek is #id ,ho(d/uk ,x4 ,leo en ,rudolf zijn voor e5 oog5blik go$e vri5d51 't ge5 e*t] voor d5 e]/e sle*te gevolg5 heeft #ajd ,ho(d/uk ,,xi4 ,bamboe spreekt van e5 v]br&e padi-s*uur en ond]v9dt dat e5 ,*ri/5 e5 za*t /]fb$ heeft #aaa ,ho(d/uk ,,xii4 ,leo in/alle]t zi* t5 huize van zijn oom4 #abj ,ho(d/uk ,,xiii1 wa>9 het oude spreekwoord beve/igd wordt1 dat e5 ongeluk nooit alle5 komt #abe ,ho(d/uk ,,xiv4 ,rudolf raakt 9 't g$rang en v]trekt na> ,duits*l& #ace ,ho(d/uk ,,xv4 ,leo maakt e5 plan voor de toekom/1 en dat van zijn oom wordt 9 duig5 geworp5 #add ,ho(d/uk ,,xvi1 wa>9 e5 geve*t wordt gelev]d van man teg5 man #adh ,ho(d/uk ,,xvii1 wa>9 blijkt1 dat de liefde e9delijk ma*tig] is dan de haat #afc ,ho(d/uk ,,xviii1 wa>9 op n dag vijf fee/5 word5 gevi]d #agj ,woord5lij/ #aha ,wat m5 lee/1 kan nu allemaal ge5 gesn$5 koek0 zijn4 't ,kan dus be/ gebeur51 dat er 9 dit boekje hi] en da> e5 g$eelte voorkomt1 wa>van de jonge lez] zegt3 ,kijk1 dat begrijp ik niet go$60 't ,be/ is om het dan ng e5s te lez54 ,zelfs hebb5 wij hi] en da> wel e5s e5 vreemd woord gebruikt4--,luia>ds slaan zoo iets natuurlijk ma> ov]1 do* fl9ke jongelui vrag53 ,wat beteek5t dat80 ,nu1 de mee/e dez] woord5--'t zijn er niet veel--hebb5 wij met e5 99 gem]kt en a*t] 9 't boek kortelijk v]kla>d4 ,,ho(d/uk ,i1 ,,wa>9 ,,de ,,lez] ,,k5nis ,,maakt ,,met ,,blank0 ,,en ,,bru901 ,,en ,,voorts ,,met ,,e5 ,,tweetal ,,vogels ,,en ,,e5 ,,aap4 ,zeg1 zeg6 ,kijk e's1 wat 'n leelijk]d60 zei jonk] ,rudolf van ,d9telburg1 t]wijl hij driftig zijn kam]aads teg5 d5 arm /iet1 kijk dan1--dr1--a*t] di5 v5t1 met di5 k(f] op z'n rug6 ,kijk1 n\ kun-je hem we] zi560 ,alle jong5s kek5 9 de aangewez5 ri*t+ het ,/ationsple9 op1 wa> zij te midd5 van de s*>e reizig]s1 die van d5 tre9 kwam1 e5 man zag5 voorts*rijd51 die w]kelijk--t5m9/e 9 de oog5 van e5 ,holl&s*5 s*ooljong5--ge5 aanspraak kon mak5 op d5 naam1 mooi0 te zijn1 al 0 't alle5 ma> om de kleur van zijn gelaat en om het vreemdsoortige van zijn kle$+4 ,will5 we e5s gaan kijk580 /elde ,frits ,wild]+ voor4 ,nee1 nee10 zei ,pauw van ,lockh(f4 ,nee jong5s1 't is al vi] uur1 en als commiss>is van ,a*illes0 zeg ik1 dat wij dadelijk moet5 beg9n5 te trapp540 ,wel1 wel1 ,pauwtje1 wat pronk je met je nieuwe ve]560 gaf ,frits spott5d t5 antwoord1 't ,lijkt wel ( je commiss>is van politie b5t1 9 plaats van commiss>is van e5 voetbal-club4 ,en hoe lang bekle$ je die wa>digheid al8--,e5 hle week60 ,wel1 ja10 ond]/eunde ,prosp] van d5 burgemee/]1 lat5 we e5s gaan zi56 't ,is to* nog zoo w>m1 we kunn5 be/ e5 half uurtje wa*t51 vr we beg9n540 ,en om aan te toon51 hoe w>m hij het wel _h1 haalde hij zijn zakdoek te voors*ijn en veegde met e5 zw>5 zu*t het zweet van zijn bloz5d gelaat4 ,prosp] 0 e5 korte1 dikke jong51 die1 na> de uitdrukk+ zijn] makk]s1 gemaakt 0 uit vet zond] be5tjes0 en die da>om niet oneig5a>dig /e$s w]d aangesprok5 als ,prop04 ,ik b5 er teg510 hield ,pauw vol1 het reglem5t zegt van vi] uur en dan moet5 we beg9n5 k40 ,t5m9/e1 als ik het wil60 zei ,rudolf van ,d9telburg1 t]wijl hij het ho(d met e5 zelfbewu/ geba> 9 d5 nek wi]p en op elk woord e5 kon9klijk5 nadruk legde4 ,en ik v]kies10 v]volgde hij op d5zelfd5 toon van gezag1 dat wij di5 vreemd5 snoe%aan met dat leelijke jongetje e5s wat nad] 9 oog5s*\w nem540 ,gelukkig60 zu*tte ,prop1 t]wijl hij d5 presid5t van de voetbal-club ,a*illes0 e5 dankb>5 blik toewi]p4 ,pauw zweeg1 want ,dolf van ,d9telburg rege]de ov] zijne makk]s als e5 autocraat991 zo[el 9 de voetbal-club als ov]al eld]s4 ,de knap5 maakt5 d]halve op het pad na> de ,bl9de-,wei1 wa> zij gewoonlijk het balspel beoef5d51 re*ts-om-ke]t1 /ak5 het ,/ationsple9 we] ov] en hadd5 de reizig]s1 wa>tuss*5 zij zulk e5 zond]l+e v]s*ijn+ hadd5 opgem]kt1 al spo$ig +ehaald1 en blev5 ze1 hoewel voore]/ nog op e]bi$ig5 af/&1 volg54 ,vreemdel+5 nieuwsgi]ig aan te gap5 ( na te loop5 is e5 onbeleefdheid1 wa>aan de jeugd 9 ,n$]l& zi*1 helaas1 veel me] s*uldig maakt dan die van &]e l&54 ,ma> 9 dit geval hadd5 onze jong5s to* e5ige v]onts*uldig+ voor hun g$rag1 want ook oud]e m5s*5 blev5 all]weg5 met v]baz+ /aan1 om de vreemde reizig]s nieuwsgi]ig aan te />54 ,de ,wev]/$]s1 die nog nooit veel v]d] dan hun geboorteplaats w>5 gewee/1 hadd5 zulk e5 slag van m5s*5 dan ook nooit te vor5 aans*\wd4 ,de oud/e 0 kort van ge/alte1 do* _h 9 zijn loop5 iets bijzond] l5igs4 ,zijn gelaatskleur 0 k(fiebru92 zijn kortgeknipt ha> blauwa*tig zw>t4 ,zijn voorho(d 0 re$s g]impeld1 ma> zijn oog5 gl9/]d5 nog als gitt51 t]wijl1 als hij sprak1 twee rij5 p>elwitte t&5 tuss*5 de bre$-geteek5de lipp5 te voors*ijn kwam54 ,hij droeg e5 gewon5 ,europees*51 bre$g]&51 vilt5 ho$ van zilv]grijze kleur en1 hoewel het 9 de heet/e dag5 van ,augu/us 01 e5 met wol gevo]de demi-saison4 ,ond] dit kle$+/uk _h hij e5 soort van kort buis1 wa>ond] e5 veelkleurige voors*oot tot op zijn knien afh+4 ,om zijn middel droeg hij voorts e5 kleurig51 geplooid5 doek1 wa>ov] e5 smalle1 platte b&1 die met gesp5 0 aangehaald4 ,de jong/e 0 e5 knaap van e5 ja> ( elf4 ,hij 0 e5v\dig1 do* netjes1 en geheel op ,europees*e wijze gekle$4 ,zijn gezi*t 0 vrij wat blank] dan dat van zijn geleid]1 ma> to* ook vrijwat donk]d] van t9t dan dat van e5 blond5 ,holl&s*5 jong54 ,en (s*oon hij niet d5 platt5 neus en de bre$e lipp5 van zijn geleid] _h1 en zijn fijn besn$5 gelaat en zijn hoog en bre$ voorho(d zijn ,europees*e afkom/ teek5d51--de fraaie1 li*t-olijfkleurige t9t van zijn gezi*t1 die op zijn wang5 ov]g+ 9 e5 blos van liefelijk rood1 en bov5al zijn fonkel5d-zw>te oog5 en glanz5d-zw>te krull5 duidd5 g5oegzaam aan1 dat de wieg van dez5 knaap niet ge/aan _h aan het kille /r& van de ,noordzee4 ,ma> wat nog het mee/ de belang/ell+ van jong en oud ga&e maakte1 01 dat de oud/e1 die 9 de l9k]h& e5 net rei/as*je droeg1 9 de re*t]h& e5 vreemdsoortig bew]kte kooi tor/e1 die 9 twee afdeel+5 0 v]deeld1 en wa>9 twee papegaai5 w>5 gezet51 t]wijl de jong/e e5 aapje 9 zijn arm5 hield4 ,vooral de laat/e om/&igheid gaf aanleid+1 dat de jong5s weldra hun e]/e s*u*t]heid op zij zett5 en als e*te brutaaltjes vlak naa/ de vreemdel+5 g+5 loop54 ,het duurde niet lang ( ook &]e jong5s1 die niet tot ,a*illes0 behoord51 kwam5 hun v]w>de gel$]5 v]/]k51 en 9 het gevoel1 dat zij nu door hun groot aantal ov]ma*tig w>51 me5d5 zij het re*t te hebb5 da>5bov5 ook nog ov]mo$ig te mog5 zijn4 ,de v]s*ill5de op- en aanm]k+51 die e]/ op flui/]5d5 toon en ond] za*t gegr9nik w>5 geuit1 w]d5 ?ans met groote vrijmo$igheid luid-op elka> toeges*reeuwd4 ,ik gelo( /ellig1 dat het e5 ,hott5tot is10 zei ,dolf1 kijk ma> e5s na> zijn platt5 mopsneus60 ,ne510 me5de ,prop1 't is e5 m5s*5et]60 ,dan mag je wel oppass51 dat hij niet met j\ beg9t1 ,proppie10 spotte ,frits1 want er zit nog al b\t aan je40 ,nee10 bromde ,prop1 hij h\dt van mag] en dan kan hij bij j\ t]e*t40 ,ik weet het1 jong5s10 besli/e ,pauw1 't is e5 ,atsj9ees1--ik heb laat/ 9 ,eig5 ,ha>d0 e5 plaatje gezi5 van e5 ,atjeh]1 en die zag er net e5d] uit40 ,e5 ,atsj9ees1--jawel6 di5 z\d5 ze hi] zoo ma> vrij lat5 rondloop51 dat kun-je begrijp56 ,nee1 't zijn e5 pa> ,zigeun]s1 die op de k]mis reiz54 ,dat kun-je imm]s wel zi5 aan d5 aap1 di5 dat leelijke joggie bij zi* heeft40 ,het leelijke joggie0 keek net om en /a>de met zijn groote1 za*te oog5 d5 laat/5 sprek] aan1 als( hij wilde zegg53 ,je moet niet zoo luid prat52 als je d5kt1 dat we je niet v]/aan1 dan heb-je 't mis60 ,ik gelo( w>empel1 dat ze kunn5 hoor5 wat je zegt10 zei ,willem van ,waan51 die jong5 t5m9/e kan be/ uit ons eig5 l& zijn40 ,we zull5 e5s probe]510 opp]de ,dolf4 ,zeg jon*ie1 wa> kom je v&aan80 ,het jon*ie0 antwoordde niet1 ma> keek hem we] aan met iets weemo$igs 9 de gita*tige oog54 ,jong5s1 laat die m5s*5 to* met ru/60 v]ma&e e5 oud he] met grijze h>5 en e5 e]wa>dig voorkom54 ,ze do5 je to* niks1 is 't wel80 ,en wat wij do51 dat gaat j\ to* niet aan1 is 't wel80 gaf ,dolf op brutale wijze t5 antwoord1 t]wijl hij die laat/e woord5 op d5zelfd5 toon tra*tte uit te sprek5 als de oude he] _h g$aan4 ,je b5t zek] s*oor/e5veg] van b]oep1 dat je zoo zw>t ziet1 baasje60 v]volgde hij tot d5 knaap1 op wi5 hij het bijzond] s*e5 gemunt te hebb54 ,jawel10 gaf de jong5 9 go$ v]/aanba> ma> spotziek ,holl&s* t5 antwoord1 en jij b5t zek] koekebakk]1 dat je zoo wit om d5 neus b5t40 ,de l$5 van de voetbalclub ,a*illes0 s*ot5 all5 h>telijk 9 d5 la* om de wijze wa>op hun presid5t door d5 vreemd5 knaap getroefd w]d4 ,dolf 0 dan ook w]kelijk buit5gewoon bleek van gelaat en z opvall5d 0 dit1 dat de clubl$5 van ,a*illes0 er re$s d5 bijnaam van de witbolletjes0 door hadd5 ontvang54 ,da>bij 0 het woord koekebakk]0 to5 t5 tijde ond] de jong5s van ,wev]/$e de uitdrukk+ e5] ze] bijzond]e m9a*t+ en /ond zoo ongeve] gelijk met flauw]d0 ( lafa>d04 ,ruik5 moet je ma>1 ,dolle10 zei de spotzieke ,frits tot ,rudolf1 ruik5 moet je ma>60 'k ,heb ge5 zakdoek bij me60 gi]de ,prosp] en als om te toon51 dat deze uitdrukk+ niet lett]lijk moe/ word5 opgevat1 haalde hij d5 zijne te voors*ijn en veegde we] e5s zijn bezweet gezi*t af4 ,om deze laat/e gezegd5 go$ te v]/aan1 moet de lez] wet51 dat het bij ,a*illes0 de gewoonte 01 als er iets gezegd w]d1 dat bijzond] raak0 01 te roep53 ,ruik5 moet je ma>60 t]wijl dan iem& &]s ook /&va/ig antwoordde3 'k ,heb ge5 zakdoek bij me40 ,rudolf 0 op dit oog5blik te v]bluft om veel te antwoord54 ,hij _h wa>lijk niet g$a*t1 dat de knaap hem z\ hebb5 v]/aan4 ,to* _h hij voor ge5 geld van de w]eld zi* voorgo$ en heelemaal uit het veld lat5 slaan4 ,zoo1 zoo1 baasje60 begon hij we] teg5 d5 vreemd5 knaap1 ?ans met n$]buig5de vri5delijkheid1 zoo1 je kunt ons dus v]/aan4 ,welnu1 v]tel me dan e5s1 wa>voor heb je dat bro]tje van je meegebra*t1 dat je da> op je arm draagt8 ,moet je er mee langs de huiz51 om z'n kun/jes te lat5 zi580 ,de oog5 van d5 vreemd5 knaap s*ot5 vuur en zijn gezi*t w]d met e5 gloei5d5 blos ov]tog54 ,nee1 dat jui/ niet10 0 zijn bijt5d antwoord1 ik ga hem bij j\ ?uis br5g51 om je mani]5 te le]560 ,nu kreeg ,dolf to* e5 kleur4 ,brbhagialah sgala orang jang lmah-lmboet hat9ja #a1 ,leo10 sprak de bru9e man met za*te klem4 ,mete5 trad hij op e5 ag5t toe1 die op e5 hoek van de /raat gepo/e]d /ond en beleefd zijn ho$ afnem5d1 zeide hij tot dez5 9 e5igsz9s gebrok5 ,n$]l&s*3 ,o* mijnhe]1 wilt u zoo go$ zijn1 ons van die jong5s te ontslaan8 ,ze do5 ons la/ aan40 ,9 e5 oog5blik hadd5 nu de brutale jongehe]5 van ,a*illes0 d5 afto*t geblaz51 behalve ,rudolf van ,d9telburg1 die1 ev5als 9 de voetbal-club1 ook bij de politie e5 s*reefje vr s*e5 te hebb5 en de vrijheid nam1 zij het dan ook op wat bes*eid5] af/&1 de beide reizig]s te blijv5 volg54 ,hij zag1 hoe ze langs het ,w$ g+5 en e9delijk /il blev5 /aan voor e5 onbewoond huis1 kort bij de s*ool van ,selh(01 welk huis de oud/e vreemdel+ met e5 sleutel op5de4 ,9 de deur ke]de de vreemde knaap zi* nog ev5 om en keek hem nog e5maal aan4 ,hoor e5s10 _h ,dolf d5 tijd om hem nog na te roep51 hoor e5s1 ,zw>t-van-de-,lamp1 je b5t e5 fl9ke jong51 dat moet ik zegg51 ma> to* zal ik met je afrek551 als je hi] blijft1 dat belo( ik je60 ,,ho(d/uk ,,ii1 ,,wa>9 ,,de ,,jong5s ,,van ,,wev]/$e ,,k5nis ,,mak5 ,,met ,,moordtuig5 ,,en ,,afgod51 ,,en ,,de ,,vreemde ,,knaap ,,met ,,e5 ,,kool4 ,het nieuws van de aankom/ d] twee vreemdel+5 0 d5 volg5d5 morg5 re$s door de gans*e /ad v]breid1 en inzond]heid de jeugd maakte er zi* v]baz5d druk ov]4 ,de jong5s van de s*ool van m5e] ,selh( taald5 di5 morg5 niet e5s na> de v]mak5 d] speelplaats4 ,nieuwsgi]ig /ond5 ze 9 troepjes te />5 na> het huis1 dat zoo lang geslot5 0 gewee/ en dat nu zulke zond]l+e bewon]s _h gekreg54 ,ze moe/5 al t]/ond erk5n51 dat deze bewon]s ge5 k5teek55 van luiheid v]toond51 want nog vr s*ooltijd w>5 zij al druk 9 de we]4 ,het midd5pad van het kle9e tu9tje vr het huis1 wa>teg5 e5 pa> bre$-gekru9de ka/anjeboom5 hun s*aduw afteek5d51 /ond vol met ki/5 en k(f]s4 ,de kle9/e da>van droeg5 zij z na> b9n52 de groot/e w]d5 e]/ geop5d en blek5 all]lei vreemde voorw]p5 te bevatt51 wi] doel en be/emm+ d5 jong5s e5 raadsel 04 ,uit n ki/ kwam5 e5 pa> pra*tige1 opgezette vogels te voors*ijn2 e5 &]e bevatte e5 glaz5 ka/1 die s*e5 te wemel5 van insect52 e5 d]de hield e5 groot aantal h\t5 en /e55 beeldjes 9 van all]bespottelijk/e vorm54 ,vooral de inh\d van deze laat/e ki/ wekte bij de jong5s e5 soort van vreesa*tige nieuwsgi]igheid op4 ,zie je wel8 't ,zijn heid554 ,dat b5ne d'r afgod560 flui/]d5 zij ond] elk&]4 ,op dat oog5blik kwam m5e] ,selh( na> buit5 en w5kte1 9 de s*ooldeur /a&e1 de jong5s na> b9n52 ma> ze w>5 niet van hun plaats5 te krijg54 ,ma> to5 de vreemde knaap uit e5 &]e ki/ niets &]s dan vreemde wap5s1 blanke zwa>d51 spitse lans5 en s*itt]5de dolk5 voor d5 dag bra*t1 sloeg hun v]baz+ tot ontzett+ ov] en spo$d5 de mee/5 hunn]1 op het h]haalde h&geklap van m5e] ,selh(1 zi* met haa/ige s*r$5 en e5 klopp5d h>t na> s*ool1 van tijd tot tijd nog e5s ang/ig omzi5de1 ( de bru9e man h5 niet met e5 dez] moordtuig5 9 de h& a*t]op z\ loop54 ,en bleek van s*rik w]d5 sommig51 to5 e5ige m9ut5 lat] ond] het z+5 de vreemde man met zijn kle95 reismakk] 9 lev5d5 lijve de s*ool b9n5trad4 ,het gezangv]sje /okte hun 9 de keel en m5ige5 da*t niet &]s1 ( zijn laat/e uurtje _h geslag54 ,m5e] ,selh( s*e5 e*t] vol/rekt niet bang van d5 leelijk5 man04 ,hij trad op hem toe1 drukte hem de h& en zei3 ,go$5 morg51 m5e] ,bamboe6 ,welkom 9 ,wev]/$e1 h>telijk welkom6 ,en is dat nu onze ,leo80 ,jawel1 m5e]60 antwoordde de jong54 ,de ond]wijz] gaf ook hem de h&1 legde die v]volg5s vri5delijk en bes*]m5d op zijn ho(d en sprak3 ,nu ,leo1 ik hoop1 dat je het 9 ons l& go$ zult mak51 en ik v]tr\w1 dat we het sam5 be/ zull5 kunn5 v9d540 ,k9d]510 v]volgde hij1 dit is m5e] ,bamboe4 ,m5e] komt van het eil& ,java1--dr60 wees hij1 9 het we/elijke g$eelte4 ,zijn kle]5 en zijn kleur zijn wat &]s dan die van ons1 zooals je ziet1 ma> hij heeft met ons d5zelfd5 ,heil& lief1 nietwa> m5e] ,bamboe80 ,de he] ,bamboe knikte en liet la*5d zijn witte t&5 zi54 ,ja1 k9d]s10 zeide hij1 dat is niet altijd zoo gewee/4 ,vroeg] 0 ik half e5 ,mohamm$aan1 half e5 heid51 ma> ?ans heb ik met heel mijn h>t ,toewan ,jezus lief40 ,en deze jong510 v]volgde m5e] ,selh(1 heet ,leo4 ,hoe oud b5 je ook we]1 ,leo80 ,elf ja>1 m5e]10 0 het antwoord4 ,hij is e5 ,holl&s*e jong510 g+ de ond]wijz] voort1 zijn mo$] 0 wel e5 ,javaans*e1 ma> zijn vad] 0 e5 ,n$]l&]4 ,beid5 zijn nu ov]l$5 en hij is dus e5 wees4 ,wie is dus nu voortaan zijn ,vad]80 ,de ,he]60 antwoordde e5 d] oud/e jong5s e]bi$ig4 ,ma> behalve e5 ,vad]1 heeft deze jong5 ook vri5d5 noodig4 ,wie van jullie1 jong5s1 is b]eid om voor hem op te kom580 ,alle jong5s /ak5 de h& op4 ,welnu1 kijk ze ma> e5s aan10 ri*tte m5e] ,selh( zi* tot ,leo1 bevall5 ze je nogal1 je nieuwe makk]s80 ,be/1 m5e]60 zei ,leo1 met e5 gelukkig5 la*1 t]wijl hij de jong5s vrijmo$ig 9 het gezi*t keek4 ,?ans moe/ er e5 plaatsje voor hem word5 gezo*t1 't ge5 vrij wat moeite 9 _h1 want al de jong5s /r$5 om de e] d5 nieuwel+ naa/ zi* te mog5 hebb54 ,ga hi] voorloopig ma> zitt510 sprak de ond]wijz]1 dan zull5 we mete5 wel e5s ond]zoek5 wa> je eig5lijk ?ui%oort40 ,bamboe v]trok1 na d5 ond]wijz] en de k9d]5 m9zaam te hebb5 gegroet1 en spo$ig da>op volgde het ond]zoek na> de k5nis en de bekwaamh$5 van d5 nieuw5 le]l+4 ,hoewel hij1 na> hij v]kla>de1 nooit op e5 s*ool gegaan _h1 liep dit ond]zoek vrij bevr$ig5d af4 ,9 het rek55 0 hij d5 mee/5 jong5s v] vooruit en hij kon zi* 9 de ,n$]l&s*e taal ook be/ met h5 met51 al 0 het dat hij soms wel e5s e5 v]dwaald ,maleis* woord gebruikte4 ,van de a>drijkskunde van ,indi wi/ hij natuurlijk me] dan iem& &]s1 en omdat dit vak di5 morg5 t* beh&eld moe/ word51 liet m5e] ,selh( hem da> ma> heel wat van v]tell54 ,wat de k9d]5 van hem v]nam5 ov] ,indis*e z$51 volksv]mak5 en leefwijze1 boezemde hun de groot/e belang/ell+ 9 en 0 t5 deele ook d5 ond]wijz] nog geheel nieuw4 ,bij de taalles bleek1 dat hij e*t] op sommige punt5 ook v]makelijk onwet5d 04 ,er moe/ e5 sam5spraak0 tuss*5 e5 vad] en zijn twee k9d]5 word5 gemaakt ov] het welbek5de raadsel van de wolf1 de geit en de kool40 ,het taal-boekje gaf voor dit op/el de punt5 aan4 ,ma> vr hij deze punt5 door de le]l+5 liet uitw]k51 gaf m5e] ,selh( hun e]/ zelf nog e5s het raadsel op4 ,we zull5 e]/ met elka> die sam5spraak e5s h\d510 zei hij4 ,ik zal de ,vad] zijn1 jij1 ,m9a ,wold]+1 ht ,m9a1 en je moet dus ook voor ,m9a spel5 en dan zull5 we do5 ( ,leo ,jan is40 ,lui/]t dan e5s na> het raadsel1 k9d]560 ,er 0 e5s e5 man1 die e5 wolf1 e5 geit en e5 kool bij zi* _h4 ,hij moe/ e5 rivi] ov]4 ,aan d5 oev] lag e5 bootje1 dat e*t] z kle9 01 dat de man ma> n van de drie tegelijk kon ov]br5g51 want nam hij er twee bij zi* 9 het bootje dan z\ het z9k54 ,hoe moet hij nu h&el51 om ze alle drie onbes*adigd aan d5 ov]kant te krijg580 ,hij moet e]/ d5 wolf ov]br5g510 me5de ,leo1 want de wolf is e5 v]s*eur5d di] en liet hij di5 bij de geit a*t]1 dan z\ de wolf 9 zijn afwezigheid de geit oppeuzel540 ,dat is wa>1 ,jan10 sprak m5e] ,selh( s*]ts5de1 ma> laat hij de geit bij de kool a*t]1 dan zal die de kool oppeuzel560 ,leo keek erg v]wond]d4 ,begrijp je dat niet1 m'n jong580 vroeg mijnhe] ,selh(1 die zijn v]baz+ wel opm]kte4 ,nee1 m5e]10 0 het antwoord1 want10 g+ hij met groote /elligheid voort1 e5 geit lu/ imm]s ge5 kool60 ,heel de klasse s*oot 9 d5 la*4 ,is e5 kool dan e5 plant1 m5e]80 zei ,leo1 die wel inzag1 dat hij zi* v]galoppe]d _h4 ,op de boot /ookt5 ze kol5 9 d5 ha>d van de ma*9e40 ,nog luid] gela*4 ,nee1 ,leo10 li*tte de ond]wijz] 91 t]wijl hij op het bord s*reef1 dat w>5 ge5 kool51 z1--ma> kol51 met ne o1--z6 ,dit woord3 kool5 beteek5t plant54 ,je zult ze 9 ,indi wa>s*ijnlijk nooit gezi51 en veel m9d] geget5 hebb51 (s*oon ze da> wel groei51 ma> hi] zul je ze wel e5s te proev5 krijg51 en e5 geit lu/ ze k wel40 ,en nu e5 vraag voor jullie1 die da> net zoo gela*5 hebt10 g+ hij voort4 ,zeg mij e5s3 wat is e5 klapa8 ,v+] op1 wie 't weet60 ,?ans 0 de beurt van la*5 aan ,leo1 want er 0 niem&1 die het wi/4 ,e5 klapa1 m5e]10 zei hij1 is e5 soort van palm1 die kokosnot5 voortbr5gt4 ,hij groeit 9 ,indi ov]al40 ,zie je jong5s1 zoo krijgt elk zijn beurt4 ,leo wi/ niet wat e5 kool is2 jullie wi/ niet wat e5 klapa is1--dus /a je met elka> gelijk1 da's p>i1 zegg5 groote m5s*54 ,de jonge1 ope5g]olde blad]5 van de klapa word5 9 ,indi als gro5te geget51 nietwa> ,leo8 ,welnu1 die ko/ heeft wel ov]e5kom/ met onze kool4 ,jij1 ,dirk ,drijv]1 zult na s*ooltijd e5s met ,leo ov] de gro5tem>kt loop51 en hem e5 kool lat5 zi540 ,to5 de s*ool uit 0 en ,leo met ,dirk ,drijv] en nog e5 pa> &]e jong5s na> de gro5tem>kt g+1 _h hij het voorre*t om voor de e]/e maal van zijn lev5 e5 kool1 en voor de twe$e maal het gelaat van jonk] ,rudolf van ,d9telburg te aans*\w54 ,zeg1 ,bru9tje1 hoe heet je80 vroeg deze4 ,leo van ,d9telburg10 0 het antwoord4 ,van ,d9telburg80 h]haalde ,dolf1 zeg1 h\ je me voor d5 mal1 ( b5 je zelf mal80 ,bevalt die naam je niet80 vroeg ,leo4 ,mij wel10 zei ,dolf1 ma> voor j\ is hij te go$1 ,zw>t-van-de-,lamp6 ,als dat w]kelijk je naam is1 dan kom je er to* niet e]lijk aan4 ,wie geeft je het re*t om mjn naam te drag580 ,ik d5k1 mijn vad]10 antwoordde ,leo droogjes4 ,h\ je ,hott5tots*e familie voor d5 gek1 ma> mij niet60 riep ,dolf wo$5d4 ,je zult me di5 naam t]uggev51 ( we zull5 er om ve*t540 ,rudolf 0 /ellig e5 ja> oud] en vrij wat hoog] opges*ot5 dan de e5igsz9s t5g]e ,leo1 ma> to* 0 de laat/e niet bang4 ,allons10 zei hij1 als je dt wilt1 kom dan ma> op60 en mete5 zette hij zi* s*rap1 met fonkel5de oog5 en gebalde vui/54 ,wat praatje to* van e5 ge/ol5 naam1 jonk] ,witbol10 kwam ,dirk ,drijv] tuss*5beide2 e5 naam /el51 dat gaat sle*t2 ma> appel5 /el51 dat gaat go$1 h ,witbolletje8 ,ik weet het wel1 hoe je laat/ 9 mijn vad]s tu9 bezig b5t gewee/ en je zakk5 hebt volgelad5 met o(t1 wa> ik zelf niet e5s aan mo*t kom56 ,en als je nu wat van dez5 jong5 moet hebb51 dan kun je 't van mij krijg51 begrep560 ,dirk ,drijv] 0 nogal e5 pootige baas1 en ook de &]e jong5s maakt5 zi* g]e$ om zi* van hun taak als ,leo's bes*]m]s te kwijt54 ,rudolf van ,d9telburg oordeelde het d]halve niet raadzaam1 het aangebod5 geve*t te aanva>d54 ,en teg5 vijf1 da's ge5 portuur10 zei hij1 t]wijl hij d5 knap5 d5 rug toew5dde4 ,ma> j\1 jong5 van ,drijv]10 v]volgde hij1 t]wijl hij zi* e5ige s*r$5 v]d] nog e5s omke]de1 ik zal j\ krijg54 ,ik zal zorg51 dat je vad] van pa z'n fabriek gaat1 rek5 er op1 plebej]9960 ,en als( hij me5de da>m$e iets bijzond] gee/igs te hebb5 gezegd1 mompelde hij ond] het voortgaan het gewone lijfgezegde van de ,a*illes-club3 ,ruik5 moet je ma>60 ,,ho(d/uk ,,iii1 ,,wa>9 ,,bamboe ,,zi* ,,br&t ,,aan ,,ijs ,,en ,,sneeuw1 ,,en ,,de ,,jong5s ,,van ,,het ,,w$ ,,e5 ,,=t ,,b\w54 ,decemb] 0 9 't l& gekom5 en _h kort vr ,k]/mis k\de en sneeuw gebra*t4 ,g$ur5de de heele week hadd5 bij tuss*5pooz5 de witte vlokk5 als blanke duiv5 langs de v5/]s gezweefd en zi* g5e/eld op alle takk5 d] kaalgeword5 boom54 ,de dak5 d] huiz5 w>5 met e5 witt5 mantel omhang5 en zelfs de fabriek51 wa> &]s alles 9 d5 omtrek er ev5 vuil en b]ookt uitzag1 droeg5 ?ans e5 re9-blank fee/gewaad1 wa>bov5 hun donk]e rookpluim5 omhoog kr+eld5 als zw>te w$uwslui]s bov5 e5 wit bruidskle$4 ,9 het drukk]e deel d] /ad 0 het held]e w9t]dek door de voet5 d] voorbijgang]s re$s spo$ig v]tr$5 en besmoezeld1 ma> 9 de /ill]e wijk51 wa> zi* het ,w$ bevond1 lag het nog ong]ept op tu95 en ple9hekk5 als e5 witwoll5 va*t1 opgebold tot wel e5 voet hoogte4 ,g$ur5de de e]/e dag5 van k\de _h ,leo g]ild 9 zijn woll5 jas1 en de e]/e sneeuw _h hij sle*ts wa>g5om5 van a*t] de v5/]s d] voorkam]1 wa> ,bamboe van 's morg5s vroeg tot 's avonds laat de ka*el tot bov5 toe rood /ookte en ng k\ le$4 ,ma> hoeveel onaang5aamh$5 ze allebei ook van dez5 nooit te vor5 gek5d5 w9t] te v]dur5 hadd51 to* hadd5 zij e5 op5 oog voor de s*oonh$5 van het ja>getijde4 ,de e]/e vlokk5 hadd5 ,bamboe 9 groote v]baz+ gebra*t4 ,zie e5s1 ,leo10 riep hij uit1 o$jan kepas #b1 wie heeft er ooit van gehoord80 ,ne5 ,bamboe10 sprak ,leo la*5d1 dat is ge5 reg51 ma> sneeuw60 ,er is /ellig e5 go5o5g #c erg5s aan 't w]k51 ma> ik heb to* niet hoor5 rommel510 zei ,bamboe nad5k5d4 ,ne5 ,bamboe10 h]nam ,leo1 vuurspuw5de b]g5 zijn hi] niet1 en wat je da> ziet /uiv51 is dan ook ge5 as* uit d5 go5o5g1 ma> het komt uit d5 hemel40 ,dan is de ,groote ,dag op h&510 zei ,bamboe ootmo$ig1 want da> /aat ges*rev5 9 het ,boek1 dat er vuur en zwavel zal reg5540 ,ne51 ,bamboe10 glimla*te ,leo1 dat is het k niet4 ,god maakt de sneeuw niet van vuur1 ma> van wat]damp1 die bevror5 is4 ,en dat valt hi] 9 d5 k\d5 moeson bijna elk ja> uit de lu*t40 ,er 0 e*t] heel wat toe noodig om ,bamboe aan het v]/& te br5g51 wat vriez5 01 en all]m9/ kon hij begrijp5 dat wat] 9 witte vlokk5 kon v]&]54 ,ja1 ,bamboe10 zei ,leo1 het is to* zoo4 ,zie ma> e5s teg5 het v5/]glas2 zoodra de vlokjes er teg5 aan kom51 v]&]5 ze 9 wat]4 ,ik zal er e5s e5 h&jevol uit de v5/]bank hal51 dan kan je het zelf zi540 ,zie ma> e5s10 v]volgde hij1 de kam] we] b9n5tr$5de1 t]wijl hij e5 sneeuwbal 9 de h& hield1 het smelt dadelijk door de w>mte van de h&40 ,wel1 laat het mij ook e5s va/h\d51 jonk]10 zei ,bamboe1 ma> hij _h d5 sneeuwbal nauwelijks 9 de h&1 ( hij wi]p hem t]/ond op d5 vlo]4 ,au1 au60 s*reeuwde hij1 dat prikt1--dat br&t6 ,heb ik niet gezegd1 ,leo1 dat het api #d 080 ,ne51 ,bamboe10 la*te ,leo we]1 het is ge5 vuur2 kijk ma> e5s60 ,de ,javaan keek op d5 vlo]1 en to5 hij zag1 hoe de witte /ukjes sneeuw 9 wat] v]&]d w>51 zeide hij e]bi$ig3 ,welk e5 wond]1 jonk] ,leo1 welk e5 wond]6 ,dat doet ,jehovah6 ,hij is groot6 ,hij is ze] groot6 ,nu ik mij wel bez91 heb ik datzelfde go$je op ,java nog e5s gezi54 ,het 0 op d5 top van d5 ,slamat1 ma> ik 0 er te v] van af om het go$ te kunn5 wa>nem51 en ik me5de zo[a>1 dat het witte as* 01 die de b]g _h uitgeworp540 ,ik _h het nooit &]s gezi5 dan op e5 plaatje10 zei ,leo1--je weet3 ,pa _h all]lei plat5 ov] ,n$]l&s*e toe/&5 en z$51 die hij mij op de les liet zi51 ma> ik _h to* niet g$a*t1 dat het zoo mooi wit z\ zijn4 ,nu v]/a ik pas go$ d5 tek/1 di5 ik e5s gele]d heb3 ,hij geeft sneeuw als wol600 ,en ik pas di5 &]51 jonk] ,leo3 ,was* mij1 en ik zal witt] zijn dan sneeuw600 sprak de ,javaan4 ,de na*t da>op bra*t de e]/e vor/1 en d5 volg5d5 morg5 vond ,leo e5 kle9e hoeveelheid wat]1 dat 9 e5 kannetje a*t] het huis ge/aan _h1 bevror54 ,zie e5s1 ,bamboe10 zei hij1 t]wijl hij het kannetje kwam a&rag51 dat is nu ijs60 ,de ,javaan sloeg zijn h&5 9 elka>4 ,welk e5 l& is het hi] to*60 zei hij4 ,de boom5 v]liez5 hun blad]5 en gaan dood2 er reg5t kato5 uit d5 hemel en het wat] v]&]t 9 /e560 ,to5 hij het ijs aanraakte1 s*reeuwde hij we] van pijn en riep3 dat prikt k alwe]6 's ,morg5s vroeg prikt de ka*el1 als ik ha> aanmaak2 de /e55 9 de gang prikk51 de knop van de buit5deur prikt1 de sneeuw prikt1 en het ijs prikt nog het mee/ van al4 ,alles prikt hi] 9 dit l&60 ,ook ,leo 0 ge5 vri5d van ijs en sneeuw1 ma> to5 zijn kam]aads zooveel plezi] hadd5 9 de witte w]eld01 kon hij to* niet nalat5 k e5s mee te do51 al moe/ hij dan ook dikwijls 9 zijn h&5 blaz5 ( ze bij de ka*el we] wat l5ig mak54 ,to5 hij ,dond]dagsmorg5s de h& le5de bij het mak5 van e5 reusa*tig5 sneeuwman vlak voor de s*ool1 zag hij ,dolf voorbijkom51 die natuurlijk niet naliet e5 welgemikt5 sneeuwbal op hem af te z5d54 's ,middags lekte het re$s uit1 dat ,dolf met nog e5 /uk ( wat jong5s van de ,s*ool voor ,me]-uitgebreid ,lag] ,ond]wijs aan de ,oude ,wev]s/raat1 het plan hadd5 opgevat1 d5 ,indis*5 jong5 bij geleg5heid e5s fl9k 9 te zeep504 ,dirk ,drijv] _h er het e]/ van gehoord4 ,ik z\ wel z9 hebb510 zei hij1 om die jongehe]tjes zelf e5s e5 dikke beurt te gev51 en me dunkt1 als ze wat teg5 ,leo beg9n51 moe/ dat ma> gebeur5 k40 ,alle jong5s van de s*ool aan het ,w$ he*tt5 hun zegel aan dit voor/el4 ,er be/ond namelijk re$s s9ds lang5 tijd e5 veete tuss*5 de s*oli]5 uit de ,wev]s/raat en die van het ,w$4 ,de s*ool van het ,w$ 0 geve/igd 9 e5 pa> huiz51 die vroeg] aan d5 oud5 he] ,van ,d9telburg hadd5 behoord1 en die da>toe natuurlijk e5 v]b\w+ hadd5 moet5 ond]gaan4 ,het kapitaal da>toe 0 ges*onk5 door iem&1 die onbek5d _h w5s*5 te blijv5 bij het groote publiek4 ,hoewel er niet bepaald jong5s van rijke oud]s op g+51 zoo kon to*1 jamm] g5oeg1 het s*oolgeld niet z laag word5 ge/eld1 dat arbeid]sk9d]5 er gebruik van kond5 mak51 en ,dirk ,drijv]1 die de nige zoon 0 van e5 wev]1 0 dan ook de nige wev]szoon1 die deze s*ool bezo*t4 ,met de le]l+5 van de &]e s*ol5 9 ,wev]/$e w>5 de jong5s van m5e] ,selh( op ze] go$5 voet4 ,de knap5 van de s*ool voor ,m4 ,u4 ,l4 ,o4 vormd5 hi]op e*t] e5 uitzond]+4 ,het 0 de s*ool voor de voornaam/e0 k9d]5 van de /ad1 en /ond dan ook bek5d als het ,in/ituut voor k9d]5 uit d5 bes*aafd5 /&04 ,le]l+5 van deze s*ool w>5 o4 a4 ,rudolf van ,d9telburg1 ,prosp] van d5 burgemee/]1 en al de &]e l$5 van ,a*illes01 wa>mee wij 9 het e]/e ho(d/uk hebb5 k5nis gemaakt4 ,natuurlijk bleef het voornem5 van de jong5s van het ,w$ voor de knap5 van het ,in/ituut niet v]borg51 en ev5 natuurlijk 0 het1 dat er ook d5 ond]wijz]s iets van t] oore kwam4 ,hoor e5s1 jong5s60 sprak m5e] ,selh(1 sneeuwball5 is e5 pleizi]ig spel2 ik weet da> uit mijn jeugd nog alles van4 ,ma> b$5k1 dat &]e m5s*5 da> ge5 pleizi] 9 hebb54 ,wil je dus sneeuwball5 w]p51 doet het dan ond] meka>4 ,en doet het dan niet uit haat en nijd1 ma> laat het e5 spel blijv5 en e5 e]lijk spel4 ,e]lijk1 niet alle5 ond] meka>1 ma> ook e]lijk jeg5s jong5s van &]e s*ol54 ,zoolang het bij spel blijft1 is het niet af te keur51 ma> als het op e5 ve*t5 aangaat1 dan is het sle*t6 ,god heeft ons niet g]oep5 tot twi/1 ma> tot vri5ds*ap en liefde4 ,nu we to* s*oons*rijv50 hebb51 moet je all5 ma> e5s ov]s*rijv51 wat da> op het bord /aat1 en het dan go$ on?\d5 en 9 toepass+ br5g5 k40 ,elk van de jong5s s*reef nu de volg5de ,regel5 voor het sneeuwbal-spel4 #ao4 ,gebruik nooit h>de ball51 veel m9d] sneeuwball5 met e5 /e5 er 94 #bo4 ,gooi nooit na> oude m5s*5 ( na> meisjes en kle9e k9d]54 #co4 ,mik nooit op iem& van a*t]52 dat is vals*4 #do4 ,w]p nooit zond] uw teg5p>tij vooraf te hebb5 gewa>s*uwd2 e5 sneeuwbal1 die onv]wa*t aankomt1 kan ev5veel kwaad do5 als e5 /e54 #eo4 ,zorg dat e5 sneeuwbal niet teg5 deur5 ( v5/]ruit5 t]e*t komt4 ,ook m5e] ,deurloo1 de directeur van het ,in/ituut1 sprak 9 d5zelfd5 gee/4 ,door dit alles w]d e5 =meele ve*tp>tij gelukkig voorkom54 ,sneeuwball5 z\ m51--s*ool teg5 s*ool6 ,ma> van elke s*ool kwam5 de drie oud/e jong5s sam51 en /eld5 va/1 dat het e5 vri5ds*appelijk geve*t z\ blijv5 en dat m5 zi* h\d5 z\ aan de regel51 door m5e] ,selh( en m5e] ,deurloo gegev54 ,voorts w]d er ov]e5gekom51 dat het geve*t plaats z\ hebb5 op het ,w$1 des ,zat]dagsmiddags van half twee tot drie uur4 ,elke s*ool z\ zijn eig5 g5]aal en (fici]5 kiez51 en omdat de jong5s van de s*ool van m5e] ,selh( het zwak/ 9 aantal w>51 z\d5 ze zi* mog5 v]s*ans51 en de jong5s van het ,in/ituut z\d5 die v]s*ans+5 tra*t5 te v]mee/]5 9 e5 aanvall5d geve*t4 ,wie 9 dez5 /rijd met de h& +ezeept0 w]d1 z\ v]pli*t zijn zi* gevang5 te gev54 ,het t]re9 0 tot het lev]5 van zulk e5 veldslag uitnem5d ges*ikt4 ,de /ad ,wev]/$e1 moet m5 wet51 0 langzam]h& ont/aan uit groep5 van huiz51 die e]/1 bij wijze van dorp51 naa/ elka> lag54 ,ga&eweg e*t] w]d de grond1 die tuss*5 deze dorp5 9 lag1 me] beb\wd1 't ge5 niet v]h9d]t dat m5 altijd nog ze] go$ kan zi51 op welke plaats ongeve] elk van die vroeg]e dorp5 zijn gr5slijn heeft gehad4 ,er zijn da> nog altijd plekk51 die m9d] di*t beb\wd zijn1 en op5 vakk51 die moet5 blijv5 ligg51 e5v\dig omdat m5 er ge5 /raat z\ kunn5 aanlegg51 die 9 v]b9d+ met &]e /rat5 /aat4 ,e5 dez] op5 plekk5 is het ,w$1 zoo geheet51 omdat het e5 laag geleg51 komvormig /uk grond is1 wa> 9 vroeg] tijd1 wanne] het rivi]tje de ,lange ,leye ma> e5igsz9s van wat] voorzi5 01 de pa>d5 na> h>telu/ kond5 rondplass54 ,9 d5 tijd1 wa>9 ons v]haal speelt1 _h dit gebruik van het ,w$ re$s lang afg$aan4 ,de ,leye 0 door e5 dijkje afg$amd1 en op het lage grasveld prijkt5 re$s e5 aantal /atige l9d54 ,aan de noord- en de zuidzijde /ond5 de huiz5 met d5 voorgevel na> het ,w$ en hadd5 alle e5 tu9tje voor de deur1 ma> die1 welke aan d5 oo/kant /ond51 ke]d5 alle het mooie ple9 d5 rug toe1 ev5als de enkele geb\w51 die zi* aan d5 we/kant bevond54 ,het vreemd/e 0 nog1 dat m5 het ,w$ sle*ts b]eik5 kon ov] het bruggetje1 dat ov] de ,leye lag4 ,e5 plattegrond1 di5 ik hi]bij voeg1 zal dit alles d5 lez] duidelijk] mak54 ,de heele week w>5 de jong5s van 't ,w$ nu v]d] bezig om het t]re9 9 /aat van v]d$ig+ te br5g51 t5 e9de hun kans5 op de ov]w9n+ zoo groot mogelijk te mak54 ,da> ,leo de p]soon 01 die het e]/ door de ,in/ituut-jong5s 0 b$reigd1 0 het ook niet me] dan natuurlijk1 dat hij tot g5]aal b5oemd w]d4 ,dirk ,drijv] 0 zijn adjudant499 ,(fici]5 w>5 ,toontje van ,tu91 ,wim ,wessels1 ,h5drik van ,helm en ,joo/ de ,korte4 ,aanvankelijk 0 m5 9 d5 krijgsraad01 di5 de zes jong5s ond] elka> belegd51 van z9s om d5 toegang tot de brug te v]sp]r52 ma> to5 zij re$s bezig w>5 e5 geweldige hoeveelheid sneeuw da> sam5 te br5g51 v]s*e5 er e5 ag5t1 die d5 jong5s b$uidde1 dat zij op die wijze ook het v]ke] van de groote m5s*51 die na> het ,w$ moe/51 bemoeilijkt54 ,da> kon dus niets van kom54 ,?ans /elde ,leo voor1 om e5 s*ans te mak5 vlak voor de speelplaats4 ,dit w]d aang5om54 ,vlak voor de speelplaats w>5 kort gel$5 e5 aantal niet al te zw>e boom5 gekapt1 en die lag5 nu opge/apeld teg5 de oo/elijke s*utt+4 ,van m5e] ,oge1 die er de eig5a> van 01 v]zo*t en v]kreeg m5 de v]gunn+1 deze /amm5 e5 e9dje te mog5 v]legg51 om ze op te /apel5 teg5 de drie boom51 die voor de speelplaats /ond54 ,het 0 e5 zw>e arbeid1 die met v]e5de kra*t5 t5 le/e to* uit/ek5d gelukte4 ,de heele speelplaats 0 ?ans afgeslot5 door e5 tamelijk hoog5 wal van h\t1 die na> 's vij&s zijde bijna loodre*t omhoog /ond en aan d5 a*t]kant hell5d afliep4 ,sle*ts 9 d5 hoek 0 e5 op5+1 die1 wanne] m5 e5 oude deur tuss*5 de pal5 ins*o(1 snel en degelijk kon word5 afgeslot54 ,dond]dagsavonds 0 dit w]k re$s kla>1 en nietteg5/a&e de felle k\de moe/ ook ,bamboe1 9 e5 dikke1 duffels*e jas gehuld1 de v]s*ans+ kom5 bezi*tig54 ,bak bagitoe60 #e sprak hij bibb]5d en klapp]t&5d van de k\de2 ma> jullie moet er nog sneeuw op legg54 ,op de sneeuw giet je wat]2 en wat] wordt /e5 9 dit l&2 de /e5 is glad1 en de jong5s van 't ,in/ituut tuimel5 er af40 ,dit voor/el vond algeme55 bijval1 ma> m5 besloot het niet e]d] t5 uitvo] te br5g5 dan ,vrijdagavond1 opdat de krijgsli/ niet ontdekt z\ word54 ,jong5s10 zei ,dirk ,drijv] ,vrijdagsmorg5s1 nu hebb5 we wel e5 ve/+1 ma> we hebb5 ge5 kogels4 ,me dunkt1 nu moe/5 we zooveel mogelijk sneeuw 9 het =t br5g51 dan kunn5 we da> morg5o*t5d e5 groot5 hoop sneeuwball5 van kla> mak540 ,zoo gezegd1 zoo g$aan4 ,met sl$5 en s*opp5 tog5 de jong5s aan het w]k1 en zij1 die da> niet ov] bes*ikk5 kond51 zeuld5 elk hun vra*t 9 e5 oude m& ( e5 oud vuilnisblik na> het =t4 ,het 0 e5 algeme5e pret1 wa>aan ook de kle9/e jong5s en zelfs de meisjes met wa> g5oeg5 deelnam54 ,mog5 we nu morg5 k medo51 ,wim80 vroeg e5 kle9e kleut] van e5 ja> ( zes aan ,willem4 ,wel nee1 jong510 gaf ,willem t5 antwoord1 je kunt nog ge5 sneeuwbal raak gooi51 al 0 't op e5 olifant1 die vlak voor je /ond40 ,dr dan60 riep het v5tje nijdig uit1 en wi]p d5 groot5 knaap e5 f]me dot sneeuw vlak 9 het gelaat4 ,al de (fici]5 s*ot5 9 d5 la* en ook ,willem la*te zelf h>telijk mee4 ,jij b5t e5 baas hoor1 broekie60 zei hij1 en duwde d5 kle95 man s*]ts5d a*t]ov] 9 d5 sneeu:oop4 ,n\1 mg ik80 hield het v5tje aan4 ,op de wall5 kunn5 wij ze niet gebruik51 ma> we kunn5 ze1 dunkt me1 wel bezig5 om de ball5 te kn$5 en aan te drag510 zei ,leo4 ,met blijds*ap w]d deze besliss+ door de kle95 begroet4 ,zij z\d5 zi* op d5 dag van het geve*t a*t] d5 wal bev9d51 om 9 oude m&jes ( afg$ankte s*ooltass*5 de /rijd5de mans*app5 van kogels te voorzi54 ,da> het de laat/e dag5 nogal gewaaid _h1 0 er vrij wat sneeuw teg5 d5 ,ley$ijk opgejaagd4 ,nu1 wij hebb5 sneeuw 9 't =t gebra*t1 ma> als de jong5s uit de ,wev]s/raat e5maal de brug ov] zijn1 dan v9d5 zij hi] g5oeg om ons op te trakte]510 sprak ,leo nad5k5d1 t]wijl hij met de &]e (fici]5 ov] d5 dijk w&elde4 ,lat5 wij d5 heel5 boel 9 de ,leye gooi510 /elde ,dirk voor4 ,dat zal e5 heel w]kje wez510 0 het antwoord1 ma> we kunn5 er 9 elk geval e5 beg9 mee mak540 ,opnieuw tog5 de jong5s aan het sneeuws*epp51 t]wijl de meisjes de opdra*t kreg51 wat niet v]wijd]d kon word51 zooveel mogelijk va/ ine5 te trapp51 opdat de vij& het niet li*t voor ball5 z\ kunn5 gebruik54 's ,avonds maakte m51 volg5s d5 raad van ,bamboe1 d5 bov5kant van d5 wal met sneeuw eff5 en besproeide di5 door middel van e5 oud5 giet] met wat]1 dat spo$ig bevroor1 wa>door de voorkant en het bov5vlak van de v]s*ans+ zoo glad als e5 spiegel w]d54 ,des ,zat]dagsmorg5s bra*t het w9t]zonnetje jui/ g5oeg dooi1 om de sneeuw go$ kne$ba> te mak54 ,vr d5 et5 maakt5 de jong5s nog e5 pa> reusa*tige sneeuwmann51 die--met heel veel moeite bov5 op de v]s*ans+ teg5 de buit5/e boom5 geplaat/--elk met e5 lang5 /ok 9 d5 arm en e5 rood papi]5 s*ako op het ho(d1 met zw>te /e5kol5oog5 uitdag5d ov] het ,w$ kek54 ,,ho(d/uk ,,iv4 ,,e5 ,,geve*t ,,9 ,,de ,,sneeuw4 ,,bamboe ,,me5t1 ,,dat ,,er ,,9 ,,sneeuwball5 ,,/e55 ,,groei5 ,,en ,,dat ,,de ,,engel5 ,,e5 ,,bru9e ,,kleur ,,hebb54 ,het c>illon99 van d5 groot5 tor5 _h jui/ kw>t ov] n gespeeld1 to5 op di5 bewu/5 ,zat]dagmiddag voor de ,leyebrug twee knap5 v]s*551 wa>van de e5 e5 witte vlag 9 de h& hield1 t]wijl de &]1 door op e5 kop]5 trompet te blaz51 de a&a*t tot zi* zo*t te trekk54 ,w]da60 we]klonk e5 /em van a*t] d5 ,ley$ijk4 ,p>lem5tair9960 gaf ,pauw van ,lockh(f1 de jong51 die de vlag droeg1 t5 antwoord1 en t]/ond op dit zegg5 kwam het ho(d van ,wim ,wessels en da>na di5s geheele ge/alte bov5 d5 dijk te voors*ijn4 ,hij trad op de beide gezant5 toe1 bond hun e5 zakdoek voor de oog51 leidde h5 langs het paadje van 't ,w$ tot vlak voor de s*ans1 en /elde h5 da>1 na e]/ de oog5 ontbloot te hebb51 aan d5 opp]bevelhebb] voor4 ,g5]aal10 sprak ,pauwtje met wa>digheid1 9 naam van mijn comm&ant kom ik ,uw ve/+ opeis*54 ,indi5 gij ,u met ,uw mans*app5 niet b9n5 e5 kw>ti] op g5ade ( ong5ade ov]geeft1 zal het bomb>dem5t e5 aanvang nem540 ,ziet onze ve/+ te nem5 als je kunt10 gaf ,leo t5 antwoord4 ,we zull5 jullie kogels afwa*t540 ,op dezelfde wijze gebl9ddoekt1 w]d de afgezant we] ov] de brug gebra*t4 ,e5 kw>ti] lat] bood de ,wev]s/raat e5 all]s*ild]a*tig/ s*\wspel aan4 ,het w>5 de troep5 van het ,in/ituut1 die1 op militaire wijze 9 rij5 van vi] ges*a>d1 9 go$e orde na> de ,leyebrug oprukt54 ,voorop liep5 e5 ze/al trommelslag]s en ev5 zoovele muzikant51 die hun s*ett]5de ton5 door de zonnige lu*t bliez54 ,e5 e9dje da> a*t] /apte aan het ho(d van zijn soldat5 ,rudolf van ,d9telburg1 de pet v]si]d met e5 groote pluim1 en e5 fraaie blikk5 sabel op zijde4 ,naa/ hem s*re$ ,prosp] van ,deekela] voort1 zoo deftig als zijn dikke ge/alte hem dat v]oorlo(de4 ,afke]ig als hij 0 van veel inspann+1 _h hij v]zo*t om di5/ te mog5 do5 als va&rig1 en zwaaide nu met zijn dikke vui/jes het blauwe va&el van ,a*illes0 fi] bov5 zijn ho(d4 ,wim ,wessels1 die met e5 tw9tigtal jong5s1 bij wijze van tirailleurs991 a*t] d5 dijk lag1 om d5 vij& d5 ov]gang ov] de brug nog zooveel do5lijk te betwi/51 zag hoe zij voor de ,leye /& hield54 ,de muziek zw5kte na> a*t]51 en ?ans w]d5 de eig5lijke geve*t/roep5 zi*tba>4 ,t]/ond ontdekte ,willem1 dat de jong5s van het ,in/ituut veel voor hadd5 bov5 die van het ,w$1 wat hun bewap5+ betr(4 ,want niet alle5 dat de knap5 van de ,wev]s/raat1 ev5als die uit het ,w$1 all]lei voorw]p5 voor het lijf hadd5 geknoopt1 om bij wijze van patroontass*5 te word5 gebruikt1 ma> e5 groot aantal hunn] droeg ook nog e5 s*ild ( iets dat als zoodanig gebruikt kon word54 ,de v9d+rijkheid d] jong5s _h hun hi]bij uitnem5de di5/5 bewez54 ,enkele hadd5 d5 bodem uit e5 oude wijnm& gehaald en di5 van e5 pa> luss5 voorzi51 om d5 arm door te /ek54 ,&]e behielp5 zi* met e5 groot1 oud potdeksel1 en we] &]e droeg5 e5 met l9n5 ov]trokk5 vlieg]1 om zi* a*t] te v]s*uil54 ,sle*ts de l$5 van ,a*illes0 hadd5 e5 s*ild1 dat w]kelijk door zijn vorm op di5 naam aanspraak kon mak52 het 0 gesn$5 uit bordpapi] en1 t]wille van de /evigheid1 aan d5 a*t]kant op e5 pa> kruisel+s geplaat/e latjes va/gehe*t4 ,op dat van ,rudolf prijkte het wap5 d] ,van ,d9telburg53 op e5 veld van g\d e5 rood ka/eel1 wa>langs e5 zilv]5 rivi] /roomde1 dit alles g$ekt door twee gekrui/e palmtakk54 ,van a*t] de v]s*ans+ kon ook ,leo door het paadje van 't ,w$ dez5 welgewap5d5 /oet zi5 nad]54 ,jamm]1 dat we dr ook niet aan hebb5 g$a*t60 sprak hij1 doel5de op de s*ild54 ,wim ,wessels zal e5 h>d5 /rijd hebb5 aan de brug1 en het is te hop51 dat hij ma> spo$ig t]ugkomt1 als hij het niet h\d5 kan40 ,ja10 zei ,dirk ,drijv]1 dat is zek] jamm]1 ma> wat kun je er aan do58 ,ma> ik v9d het ook erg flauw om a*t] zoo'n d+ weg te kruip54--,kijk1 da> beg9n5 ze al60 ,all] oog5 gluurd5 ov] de bor/w]+4 ,zoodra de e]/e man d5 voet op de brug _h gezet1 0 ,wim ,wessels met e5 ti5tal van zijn mans*app5 van a*t] d5 dijk te voors*ijn getr$5 en begon nu d5 ov]ma*tig5 vij& manmo$ig te be/ok54 ,deze antwoordde met e5 hagelbui van sneeuwball51 en g+ da>bij z wild met zijn munitie te w]k1 dat de voorraad van de voor/e rij5 weldra uitgeput 01 die e*t] spo$ig door de a*t]/e gel$]5 w]d aangevuld4 ,da> ,wim ,wessels zag1 dat de re*t op d5 man af gemikte kogels bijna alle op de s*ild5 af/uitt51 gaf hij zijn mans*app5 bevel om langzaam zi* 9 twee l9in te s*>52 ti5 man noordwa>ts en ti5 man zuidwa>ts van de brug1 om op die wijze e5 kruisvuur te kunn5 op554 ,beurt om beurt z\ m5 9 d5 looppas e5 e9dweegs t]ugtrekk51 en t]wijl de e5e p>tij t]ugtrok1 z\ de &]e met v]dubbeld5 ijv] vur54 ,m5 _h de voorzorg gehad1 hi] en da> a*t] de boom5 e5 /apeltje sneeuwball5 g]e$ te legg51 die bij dez5 t]ugto*t moe/5 word5 gebruikt4 ,weldra 0 de vij& de brug ov]1 ma> _h da>mee aanvankelijk ook al zijn kogels v]s*ot54 ,en nu bleek het1 hoe wijs ,leo _h geh&eld1 to5 hij jui/ dr de sneeuw _h lat5 opruim53 de jong5s van het ,in/ituut moe/5 krabb5 en s*rap5 om e5 sneeuwbal ine5 te krijg54 ,vele h&5 mak5 e*t] li*t w]k2 ,wim ,wessels w]d di5t5gevolge /e$s me] a*t]uitg$rong54 ,9 zijn zu*t om d5 vij& van t]zijde te be/ok51 week hij e*t] te veel na> het noord54 ,de zuidelijke afdeel+ zijn] troep5 trok te langzaam t]ug en zoo w]d ook hij g5oodzaakt1 zi* 9 de buurt van ,bamboe's huis lang] op te h\d5 dan de voorzi*tigheid g$oogde4 ,de zuidelijke l9ie kwam gelukkig door de poort2 de vij& liet ha> gaan1 wel begrijp5de1 dat hij het mee/ kans _h1 de noordelijke te oms+el54 ,helaas1 dit gelukte4 ,weldra 0 ,wim met zijn kle9 troepje oms+eld4 ,vi] van zijn mans*app5 wi/5 nog te ontkom51 ma> hijzelf w]d met zes &]5 gevang5 g5om5 en ov] de brug gevo]d4 ,het beg9 van d5 /rijd 0 d5 jong5s van het ,w$ dus niet voordeelig gewee/4 ,ma> tev5s 0 de vij& 9 dit e]/e geve*t al zijn kogels kwijt g]aakt1 en hij kon er dus niet aan d5k5 d5 aanval op het =t te wag51 ale] hij zi* van nieuwe munitie99 _h voorzi54 ,9 plaats dus van d5 /rijd dr te zett51 moe/ i$] man d5 va/getrapt5 sneeuwbodem op5rijt51 om opnieuw ball5 te gaan kn$54 ,weldra zag m5 h5 dan ook zi* als e5 vlieg5zw]m ov] het ,w$ uitbreid54 ,de mee/5 trokk5 na> het zuid51 wa> e5 groot veld sneeuw nog ong]ept lag4 ,sle*ts enkel5 blev5 di*t bij het =t op d5 grond hurk51 om hun w]p-projectiel5 uit d5 witt5 bodem te delv54 ,jong5s1 lat5 we nu e5 uitval do560 riep ,joo/ de ,korte1 die om dez5 to5aam doorgaans d5 hi/oris*5 naam van ,pepijn de ,korte droeg1--we kunn5 er da> be/ e5 /uk ( wat te pakk5 nem560 ,ond] de uitdrukkelijke voorwa>de1 dat m5 de noodige voorzi*tigheid z\ 9 a*t nem51 /ond ,leo dit toe1 en e5 vijfti5tal rappe ga/51 ond] aanvo]+ van ,pepijn1 sloop beho$zaam de poort van het ka/eel uit4 ,e] deze er re*t v]mo$5 van _h1 zat5 zij d5 vij& re$s op het lijf en bra*t5 er e5 vijftal van 9 triumf na> de speelplaats4 ,ond] de gevang55 0 ook e5 (fici]1 ,wim van ,waan54 ,zijn si]lijk bew]kt s*ild w]d1 om de teg5p>tij te t]g51 als tr(ee aan e5 d] ond]/e takk5 van e5 boom opgehang54 ,dolf van ,d9telburg 0 wo$5d1 ma> zijn eig5 zorgeloo%eid _h hem p>t5 gespeeld4 ,tot zijn e] moet e*t] gezegd1 dat de ond]v9d+ hem wijs maakte1 want t]/ond nam hij uit/ek5de maatregel5 om e5 twe$5 ov]val te voorkom54 ,a*t] de boom5 om het op5 vak w]d5 e5 aantal welgewap5de s*ildwa*t5 geplaat/1 en e5 /]ke l9ie s*ilddrag]s w]d t5 zuidwe/5 van het =t opge/eld1 om de v]va>dig+ van kogels1 zooals m5 dat noemt1 te dekk504 ,t]wijl de aanvall]s eld]s hun voorb]eid5de maatregel5 nam51 zat5 ook de v]d$ig]s niet /il4 ,de jong5s van de laag/e klass5 hadd5 a*t] d5 wal reusa*tige /apels sneeuwball5 opgehoopt4 ,de v]d$ig]s hadd5 sle*ts de h& uit te /rekk5 om ze te grijp54 ,en nog altijd vo]d5 zij nieuw5 voorraad aan1 di5 zij 9 sl$5 na> vor5 s*ov5 ( 9 m&5 tuss*5 h5 tween a&roeg54 ,dat d+ da>10 sprak ,leo1 op het s*ild van ,willem van ,waan5 wijz5de1 hangt da> heel mooi1 ma> het z\ nog bet] zijn1 zoo we 9 de boom5 e5 /uk ( wat soldat5 kond5 plaats51 met het noodige mat]iaal bij zi*40 ,dat z\ het2 ma> als ze hun tass*5 en zakdoek51 die ze voor 't lijf drag51 leeggegooid hebb51 wa> zull5 ze dan nieuw5 voorraad v&aan hal580 opp]de zijn adjudant4 ,9 m&5 met e5 t\w omhoog trekk52--kijk1 die dikke tak hangt net a*t] de v]s*ans+ uit1 en die k1 en die k6--,wie wil er po/ vatt5 9 d5 middel/5 boom80 ,onmiddellijk w>5 da>toe e5 ti5tal vrijwillig]s te v9d51 't ge5 me] dan g5oeg 04 ,9 d5 boom z\d5 neg5 man gaan zitt52 n z\ er voortdur5d bezig zijn het m&je met sneeuwball5 omhoog te trekk5 en we] te lat5 zakk51 en twee kle9e knap5 z\d5 aan d5 voet1 a*t] de s*ans1 het telk5s vull54 ,dirk ,drijv]1 die altijd vol /rek5 zat1 zelfs 9 de mee/ ern/ige oog5blikk51 _h erg5s e5 bordpapi]5 mombakkes gevond53 het gelaat van e5 vreeselijk uitzi5d man1 met e5 enorm5 neus en dito knevel4 ,to5 hij het vrgebond5 _h1 s*oot zelfs de vreesa*tig/e soldaat 9 d5 la*4 ,elk na> zijn po/2 de vij& nad]t60 wa>s*uwde ,leo d5 jong5s1 die ,dirk nieuwsgi]ig omr+d54 ,i$] vloog na> d5 wal4 ,bij d5 ,ley$ijk _h ,rudolf van ,d9telburg zijn soldat5 9 drie kolonnes opge/eld1 die elk e5 ev5 groote frontbre$te99 hadd5 als de te be/orm5 s*ans4 ,de s*ilddrag]s /ond5 9 het voor/e gelid1 en kla>blijkelijk w>5 de a*t]/5 met niets &]s bela/ dan met d5 aanvo] van kogels4 ,ond] tromg](fel en trompetges*al /elde zi* nu deze wl-geord5de s*a> 9 beweg+4 ,leve het ,in/ituut6 ,ho]ah60 w]d er g]oep51 zoodra m5 b9n5 s*otl5gte 04 ,ho]ah voor het ,w$60 w]d er geantwoord en e5 vijftigtal sneeuwball5 trokk5 hun bo*tige lijn5 door de lu*t4 ,9 de voor/e rij tr( e*t] bijna ge5 enkele behoorlijk doel3 zij w]d5 door d5 vij& la*5d en spott5d op de s*ild5 opgevang54 ,onwe]/aanba> drong de aanvall] na> vor51 ma> to5 hij tot vlak bij de s*ans 0 gekom5 en die tra*tte te beklimm51 w]d hij z du*tig ontvang51 dat zelfs de /\tmo$ig/5 e5 oog5blik als v]bij/]d blev5 /aan4 ,van a*t] d5 wal w]d er e5 kruisvuur geop5d1 wa>voor ge5 s*ild voldo5de dekk+ aanbood1 en vanuit de boom5 daalde e5 reg5 van kogels ne]1 wa>van elk doel tr(4 ,volgeh\d51 jong5s1 voorwa>ts60 comm&e]de ,dolf4 ,het vuur br&de los met v]dubbelde wo$e4 ,te midd5 van dez5 /orm tra*tte de twe$e l9ie van d5 aanvall] de ve/+ te beklimm51 ma> het 0 onmogelijk om op d5 wal te kom51 da> h& en voet n]g5s e5 h\va/ ( /eunpunt vond54 ,proppie1 /a me te bok60 riep ,dolf1--di5 sneeuwman kunn5 we er t5m9/e afli*t540 ,prosp] de$ wat hem bevol5 01 en e5 oog5blik lat] tuimelde e5 d] sneeuwmann5 met e5 d(f5 slag t] a>de4 ,de &]e ond]g+ spo$ig hetzelfde lot4 ,n\ jij10 sprak ,dolf en /elde zi* 9 ,proppie's plaats1--er op en er ov]60 ,w]kelijk kwam ,prosp] plat op d5 buik op de v]s*ans+ te ligg51 ma> to5 hij zoov] 0 gekom51 kon hij zi* onmogelijk me] voor- ( a*t]uit beweg52 met zijn buik lag hij op de s*ans en met zijn arm5 en be55 sp>telde hij v]geefs door de lu*t1 om de sneeuwball5 af te w]51 die als e5 witte po$] om zijn oor5 vlog54 ,h\ da>1 wa*t1 ,floris de ,vette9910 spotte ,dirk1--ik zal je help51 maat6 ,komaan1 e]/ inzeep5 en dan s*]540 ,mete5 duwde hij d5 arm5 ,prop e5 h&vol sneeuw 9 het gezi*t en trok hem aan beide arm5 ov] de s*ans4 ,proppie 0 gevang5 man6 ,de twe$e1 die de s*ans beklom1 0 ,dolf4 ,v]/&ig] en ook l5ig] dan ,proppie1 _h hij zi* bij e5 d] pal5 omhoog gew]kt en /ond nu bov5 op d5 wal4 ,alln durfde hij d5 sprong na> b5$5 niet wag51 uit vrees dat hij dan het lot z\ deel5 van ,wim en ,prosp]2 ma> hij bleef to* kloekmo$ig /& h\d51 nietteg5/a&e de sneeuwball5 hem van alle kant5 als e5 law9e99 op het lijf viel54 ,met zijn l9k]>m1 wa>mee hij het va&el droeg1 hield hij zi* /evig aan d5 boom va/2 hij _h zijn s*ild weggeworp5 en de$ met zijn re*t]h& e5 hagel van kle9e sneeuwball5 op zijn vij&5 dal54 ,volgt mij60 s*reeuwde hij d5 zijn5 toe en /ak de re*t]h& uit om d5 twe$5 man op te help54 ,mete5 /ampte hij met zijn voet5 de bevror5 sneeuwlaag1 die d5 h\t5 wal dekte1 aan /ukk54 ,met de h&5 w]d deze er nu v]d] afgebrok51 en met zorg zag5 de jong5s van het ,w$1 hoe de bress5 9 hun h\t5 muur ga&eweg groot] w]d54 ,h\ da>1 jonk] ,witbol1 wat moet je da> 9 di5 boom8 ,er groei5 9 dez5 tijd van 't ja> ge5 appels aan60 spotte ,dirk ,drijv] en tra*tte ,dolf aan de be55 van de v]s*ans+ te duw54 ,da> heb je e5 appel1 en e5 zur560 riep ,dolf en wi]p hem e5 van zijn kle9e sneeuwball5 9 't gezi*t1 die hem zijn papi]5 neus afsloeg4 ,en j\ zal ik e5s wit wass*51 ,zw>t-van-de-,lamp60 v]volgde hij1 t]wijl hij ook op ,leo mikte1 ,blank teg5 ,bru960 ,je was*t de s*utt+60 zei deze1 die jui/ op tijd bukte1 zoodat de sneeuwbal met kra*t teg5 de gete]de s*utt+ aankwam4 ,en dr jij nog e51 plebb]60 g+ ,dolf voort en mikte we] op ,dirk1 wi5 hij aan di5s spott5d gezegde h]k5d _h4 ,dank je wel60 riep deze1 t]wijl hij ,dolfs bal met de h& opv+ en hem met kra*t op zijn aanvall] t]ugwi]p1 eet je appels zlf ma>60 ,do* op hetzelfde oog5blik s*rok hij van de uitw]k+ van zijn daad4 ,dolf wankelde1 liet los en viel als lev5loos1 met het va&el nog 9 de vui/ geklemd1 voorov] 9 de v]s*ans+4 ,oog5blikkelijk w]d het geve*t ge/aakt4 ,de jong5s van het ,in/ituut1 die niet re*t wi/5 wat er gebeurd 01 jui*t5 re$s1 nu zij die van het ,w$ zoo onv]wa*t d5 /rijd zag5 opgev54 ,ma> to5 zij onv]let d5 wal beklomm5 hadd51 en da> zag5 wat er ges*i$ 01 0 alle lu/ om hun aanvankelijke ov]w9n+ te voltooi51 ine5s bij h5 v]dw554 ,da> lag ,rudolf van ,d9telburg1 bewu/eloos en met de lijkkleur op het gelaat4 ,uit e5 wonde bov5 zijn l9k]oog vloeide blo$1 dat 9 droppels op d5 besneeuwd5 grond viel4 ,foei1 ,dirk1 dat je ook z vals* kon do560 sprak ,leo1 die ,dolfs ho(d ond]/eunde4 ,kon ik het help580 bra*t ,dirk 91 ik heb hem met zijn eig5 sneeuwbal t]uggegooid40 ,leo antwoordde niet1 ma> begon ,rudolfs slap5 en pols5 met sneeuw te v]koel5 en voelde na> zijn h>tslag4 ,hij leefde nog4 ,gelukkig6 ,dirk1 loop gauw na> ,bamboe1 en zeg1 dat die hem bij ons aan huis br5gt10 drong ,leo aan4 ,dirk g+1 en ook de &]e jong5s1 half bevreesd1 dat zij van m$epli*tigheid aan het ongeval z\d5 bes*uldigd word51 g+5 met treurige gezi*t5 he54 ,de oorlog1 hoe ern/ig en ijv]ig ook gevo]d1 0 9 w]kelijkheid to* ma> spel gewee/1--en welk e5 vroolijk spel6 ,ma> nu 0 hij op e5s ontzaglijke ern/ geword54 ,leo bleef alle5 9 de s*ans a*t]4 ,rudolf1 ,rudolf10 riep hij s*rei5d1 ^w wakk]6--,rudolf1 wat s*eelt je to*80 ,ma> nog altijd gaf ,rudolf ge5 antwoord4 ,ang/ig bleef ,leo hem 9 het gelaat />51 het bleeke1 met blo$ beloop5 ho(d 9 zijn arm5 h\d5de4 ,deze blanke jong5 _h hem1 d5 bru95 ,indis*5 knaap1 le$ g$aan van het e]/e oog5blik1 dat hij hem gezi5 _h4 ,leo1 met zijn driftig zuidelijk blo$1 _h hem bitt]e antwoord5 gegev54 ,ma> nu hij het ho(d van dez5 jong5 zoo di*t bij zijn li*aam voelde1 en nu hij hem d5 dood nabij wa&e1 nu w]d dat alles na> d5 a*t]grond g$rong5 en v]get52 nu gevoelde hij1 dat deze jong5 e5 m5s* 01 ev5als hijzelf4 ,hij da*t aan de ges*i$5is van d5 b>mh>tig5 ,sam>itaan1 die d5 v]slag5 ,jood k e5maal z 9 zijn arm5 _h geh\d51 en 9 zijn h>t ontwaakte voor d5 blank5 en trots*5 knaap e5 groote en innige liefde4 ,rudolf10 zei hij1 t]wijl hij di5s bru9e krull5 /reelde1 die v]w>d langs zijn voorho(d h+51 ,rudolf1 ^w to* wakk]6 ,kijk1 ik b5 bij je1 ik wil je vri5d zijn4 ,ik kon het niet help51 en ,dirk ook niet40 ,op dat oog5blik kwam ,bamboe4 ,hij maakte ,rudolfs jas e5 we9ig los en ontde$ hem van zijn boord1 dat nogal vrij nauw om d5 hals sloot4 ,v]volg5s nam hij hem op en droeg hem 9 zijn /]ke arm5 na> huis4 ,ond]weg sloeg ,dolf de oog5 op4 ,goddank60 jui*te ,leo1 hij komt we] bij60 ,niettem9 oordeelde ,bamboe het raadzaam1 hem to* 9 huis te br5g54 ,hi]1 jonk]10 sprak hij1 nadat hij hem 9 e5 gemakkelijk5 /oel _h ne]gezet1 en e5 kop /]ke k(fie _h +es*onk51 dr9k e5s6 ,9 dit l& gev5 ze iem&1 als hem wat ov]komt1 altijd m9oeman jang bek9 mabok #f1 na> ik hoor4 ,ma> ik heb bij ond]v9d+1 dat 9 zulk e5 geval niets zoo go$ w]kt als e5 kop /]ke kopi #g40 ,ziezoo10 v]volgde hij1 nu zull5 we je ho(d e5s afwass*51 want je ziet er uit als( je op e5 ,indis*e exp$itie wa>t gewee/40 ,dolf liet zi* g$uldig re9ig51 en v]volg5s de$ ,bamboe e5 plei/] op de wonde1 die gelukkig niet groot 04 ,intuss*5 begonn5 de sneeuwball51 die ,dolf nog altijd 9 zijn s]vet droeg1 de w]k+ van de ka*elw>mte te gevoel54 ,we zull5 dat d+ ma> afdo5 en leegmak51 jonk]10 sprak ,bamboe1 want ,leo zegt1 dat ,jehovah sneeuw van aj> #h maakt1 en ik weet bij ond]v9d+1 dat het op zijn beurt ook we] 9 aj> kan v]&]540 ,hij knoopte het s]vet los en wi]p d5 inh\d er van buit5 naa/ de /oep4 ,rudolf zat niet op zijn gemak en keek v]leg5 de netjes1 do* ze] vreemdsoortig gemeubelde kam] rond4 ,z\ m5 niet zegg51 dat die br&5de boll5 aan de boom5 groeid580 sprak ,bamboe ze] opgewond5 de kam] we] b9n5tr$5de4 ,zie e5s hi]1 als ze /uk vall51 komt er e5 /e5 uit60 ,rudolf--tot zijn e] moet het gezegd--bloosde en zweeg4 ,ook ,leo gaf ,bamboe van dit vreemde v]s*ijnsel ma> ge5 v]kl>+4 ,komaan60 zei ,rudolf1 nog me] v]leg5 dan da>ev51--ik gevoel me nu al bet] en zal dus ma> op/app54 ,papa en ,mama zull5 niet wet5 wa> ik blijf40 ,zooals je wilt10 antwoordde ,leo1 ma> als je gaat1 zal ik je to* ?uisbr5g51--z\ ik niet1 ,bamboe80 ,zek]1 z\ je dat60 beve/igde ,bamboe1 en hoe we9ig ,rudolf ook met dit plan +5om5 01 hij durfde er zi* na ,bamboe's woord5 niet teg5 v]zett54 ,zwijg5d /apt5 de beide knap5 e5 tijdlang naa/ elka> voort4 ,heb je nog pijn1 ,rudolf80 begon ,leo e9delijk4 ,e5 beetje1 ma> 't maakt niet uit10 0 het g$wong5 antwoord4 ,we] trad e5 lange pauze 94 ,zoo kwam5 ze e9delijk bij het bre$e1 si]lijk gesm$e hek van d5 ,d9telburg1 de pra*tige villa1 wa> ,rudolf woonde4 ,dolf10 sprak ,leo op za*t5 toon1 moet5 ,blank en ,bru9 nu bepaald vij&5 zijn8 ,z\d5 we van af dit oog5blik ge5 vri5d5 kunn5 zijn80 ,e5 oog5blik /ond ,rudolf getr(f5 met gebog5 ho(d voor zi* te kijk54 ,ma> het volg5de oog5blik _h hij het ho(d alwe] opg]i*t4 ,nee60 zei hij1 t]wijl hij ,leo m9a*t5d en uit de hoogte aankeek4 ,wa>om niet80 vroeg deze met tran5 9 de oog54 ,omdat je1 al draag je d5zelfd5 naam als ik1 ?ui%oort bij het plebs1--omdat je e5 bru9e kleur hebt en--en--0 7hi] begonn5 zijn lipp5 te bev57 omdat je bet] b5t dan ik60 bra*t hij e9delijk met moeite uit1--en--omdat ik je haat60 ,leo v]wijd]de zi*1 zond] e5 woord te sprek54 ,weet je wie dat 01 ,bamboe80 vroeg hij1 to5 hij we] ?uis kwam1 dat 0 dezelfde jong51 die het ons ond]weg zoo la/ig maakte1 to5 we hi] 9 de /ad kwam54 ,hij heeft me altijd op all]lei wijz5 gekweld en ges>d4 ,nu heb ik hem vri5ds*ap aangebod51 ma> hij w\ niet1 omdat ik van g]+e afkom/ b5 en e5 bru9e kleur heb40 ,van g]+e afkom/80 riep ,bamboe uit1 ,je vad] 0 e5 van de be/e di5>5 van ,kon+ ,jezus1 die ooit geleefd hebb51 en je mo$] 0 e5 ,indis*e poetri #i van keiz]lijk blo$4 ,en je kleur8 ,je ziet wat bru91 mijn jong51 ma> b5 je 9 dit l& da> m9d] om8 ,ik w\1 dat je nog bru9] wa>t dan je b5t1 want1 (s*oon je vad] ook blank 01 v9d ik1 ronduit gezegd1 de kleur d] blank5 djlek6 #aj ,hoe d5k je wel1 dat de engel5 er uitzi51 blank ( bru980 ,ik d5k van blank10 antwoordde ,leo4 ,ne51 bru960 sprak ,bamboe met groote besli/heid4 ,ma> ,leo10 g+ hij voort1 het is to* e5 ze] geva>lijk spel1 om meka> met zulke d+5 te w]p540 ,ja1 t5m9/e als m5 ze h>d maakt en er e5 /e5 9 doet10 0 het antwoord1 ma> dat is teg5 de regels van het spel40 ,o10 bra*t ,bamboe er met groote v]wond]+ uit1 wel jong51 ik da*t zo[a>1 dat er e5 /e5 9 gegroeid 04--,dan 0 het e5 geme5e jong51 die ,rudolf60 ,dirk ,drijv] heeft hem met e5 van z'n eig5 ball5 t]uggegooid10 h]nam ,leo4 ,is dt wa>1 katjo5g80 #aa sprak ,bamboe1 die1 zooals de lez] re$s bem]kt heeft1 veel met ond]v9d+0 ophad1--dan le]t de ond]v9d+ mij hi] we]1 dat van al de go$e woord51 die ,jehovah gesprok5 heeft1 er niet n t] a>de valt4 ,want da> /aat ges*rev53 ,die e5 kuil graaft1 zal er 9 vall51 en die e5 /e5 w5telt1 op hem zal hij w$]ke]560 ,,ho(d/uk ,v1 ,,wa>9 ,,bamboe ,,de ,,ond]v9d+ ,,opdoet1 ,,dat ,,de ,,rivi]5 ,,9 ,,holl& ',s ,,w9t]s ,,heet ,,wat] ,,bevatt51 ,,en ,,kees1 ,,de ,,aap1 ,,dat ,,e5 ,,b$/eeplank ,,e5 ,,h>d ,,voorw]p ,,is1 ,,om ,,er ,,zijn ,,wo$e ,,teg5 ,,te ,,lu*t54 ,de w9t] bra*t niet alle5 sneeuw1 ma> 9 zijn v]d] v]loop ook ijs4 ,de ,bl9de-,wei1 die 9 het k\de ja>getijde g]egeld ond] wat] /ond1 0 met e5 dikke1 spiegelgladde ijskor/ b$ekt4 ,b9n5 d5 kr+ d] sloot51 die het /uk l& omgav51 _h de ,i,jsclub e5 pra*tige1 cirkelvormige baan aangelegd1 wa>op zi* e5 m5igte s*aats5rijd]s 9 vroolijk gewemel en si]lijk gebog5 ban5 doorn bewoog4 ,de aangr5z5de sloot5 en de ,leye w>5 nog niet v]tr\wba>1 't ge5 niet v]h9d]de1 dat af en toe e5ige waaghalz5 me5d51 ook dr enkele /aaltjes van hun al te drie/5 mo$ t5 be/e te moet5 gev54 ,ook ,leo 0 op het ijs4 ,9 het e]/ _h hij wel heel veel moeite gehad1 om op die smalle ijz]tjes vooruit te kom51 ma> ook hi] bleek al spo$ig1 dat er niets is wat e5 fl9ke jong5 met e5 pa> op5 oog51 e5 held] v]/& en /evige spi]5 niet le]5 kan4 ,weldra 0 hij zoov]1 dat hij behoorlijk zijn s*aatsje0 kon slaan04 ,natuurlijk ontmoette hij da> ook ,rudolf1 en het de$ hem g5oeg5 op te m]k51 dat deze ?ans all]vri5delijk/ voor hem 04 ,het spreekt vanzelf1 dat de jong5s er ge5 plezi] 9 hadd51 altijd baantje te blijv5 rijd54 ,ze g+5 liev] wat me] buit5af1 om da> vrij en blij op s*aats5 krijg]tje te kunn5 spel54 ,wr er 9 de w]eld ook /&sond]s*eid mag he]s*51 het vlakke ijs maakt alle m5s*5 gelijk2 en zoo da> nog me]d]heid en m9d]heid ond] de m5s*5 be/aat1 da> word5 deze niet bepaald door de groo!id van iem&s kapitaal1 ma> door de vlugheid van zijn voet4 ,de jong5s van het ,w$ en de jongehe]tjes van het ,in/ituut krioeld5 hi] dan ook vroolijk doore51 en hadd5 alle mogelijke jong5sveet5 begrav54 ,ook ,bamboe kwam op e5 zonnig5 ,wo5sdagmiddag1 gehuld 9 het dik/e duffel1 dat 9 ,n$]l& te koop is1 na> dit s*\wspel kijk51 half uit nieuwsgi]igheid1 half uit bezorgdheid voor ,leo1 want hij kon ma> niet begrijp51 dat e5 m5s* ov] het wat] kon loop5 zond] geva> van v]dr9k54 ,het ko/te dan ook veel moeite om hem d5 voet op het ijs te do5 zett51 en to5 hij er e5maal op 01 liep hij z voorzi*tig en voetje voor voetje1 dat alle toes*\w]s er s*ik 9 hadd54 ,spo$ig e*t] gew5de hij zi* op dit vreemde elem5t4 ,met ongeve9sde bewond]+ zag hij de vlugge s*aats5rijd]s na4 ,wie _h ooit g$a*t10 sprak hij tot ,leo1 dat de m5s* op het wat] kon loop5 en met ijz]5 vleugels vlieg580 ,op de gladde ijsvlakte kon ook1 al 0 m5 op s*aats51 e5 soort voetbalspel word5 beoef5d4 ,rudolf van ,d9telburg _h e5 bal meegebra*t1 die e5 e9dweegs ov] het ijs w]d g]old1 wa>na e5 drie- ( vi]tal jong5s er ja*t op maakt54 ,wie hem opv+1 wi]p hem dan we] &]5 toe1 en zoo hield5 de knap5 dit vroolijke en gezonde spel e5 g]uim5 tijd vol4 ,jong5s10 wa>s*uwde e*t] e5 baanveg]1 je moogt wel voorzi*tig zijn2 de ,leye is niet v]tr\wba>1 en vooral da> vlak voor de drie wilg51 wa> de goot van de wev]ij van mijnhe] ,van ,d9telburg uitwat]t1 is e5 groot wak4 ,wee/ dus voorzi*tig60 ,de jong5s belo(d5 het1 behalve ,leo1 die met nog e5 makk] jui/ d5 bal a*t]na zat4 ,9 ,rudolfs h>t kwam plots e5 boos voornem5 op4 ,na e5ig5 tijd wi/ hij zelf we] e5s d5 bal ma*tig te word5 en het zoo te leid51 dat ,leo jui/ teg5ov] hem kwam te /aan na> d5 kant van de rivi]4 ,to5 wi]p hij d5 bal met kra*t de zijde van het wak uit4 ,da>1 vang hem1 als je kunt60 riep hij1 en ,leo snelde zoo vlug als hij kon d5 roll5d5 bal na4 ,ziezoo1 ,s9jo1 dat zal je e5s e5 nat pak ko/560 mompelde hij bij zi*zelv54 ,intuss*5 0 ,leo het wak al me] en me] g5ad]d4 ,leo1 ga t]ug1 pas op6 ,da> is e5 wak60 riep ,frits ,wild]+4 ,leo hoorde het e*t] niet4 ,nu begonn5 ook de &]e jong5s te roep51 en ,dolf1 die spijt begon te gevoel5 ov] zijn vals*e daad1 s*reeuwde nu k met alle ma*t mee3 ,ga t]ug1 e5 wak1 e5 wak60 ,helaas6 het 0 re$s te laat4 ,de jong5s zag51 hoe ,leo e]/ e5 we9ig zijn va>t inhield1 ma> op hetzelfde oog5blik hoord5 zij re$s e5 d( gekraak e5 plons1 e5 kreet4444 en ,leo 0 voor hun oog5 9 de diepte v]dw554 ,help1 help60 klonk het nu van alle kant54 ,e5 i$] drong nu na> vor51 zoo kort mogelijk bij de plaats1 wa> het onheil ges*i$ 04 ,help1 help60 klonk het alwe]2 ma> elk wi/1 hoe geva>lijk de ,leye 01 vooral 9 dit ja>getijde1 nu er zek] e5 met] ( drie wat] /ond1 en er ond] het ijs e5 /]ke /room g+4 ,niem& durfde zi* dus wag54 ,leo6 ,leo60 riep ope5s e5 ang/ige /em1--die van ,bamboe1--0mana8 mana80 #ab ,dr1 dr60 wez5 de m5s*54 ,probe] het ma> niet1 arme man10 zei e5 jeugdig he]1 de jong5 is re$s door d5 /room meegevo]d ond] het ijs60 ,ne51 ne510 riep5 v]s*eid5e /emm51 ik zie nog iets van zijn ho(d1 kijk ma>6 ,en da> a*t] die s*ots zie je nog z'n h&54 ,hij h\dt zi* aan d5 r& van het ijs va/1 ma> het brokkelt telk5s af1 zie ma>60 ,bamboe _h e*t] zijn duffel re$s uitgetrokk51 en zi* plat-uit op het ijs geworp54 ,de jas naa/ zi* voortsleep5d1 s*o( hij plat op d5 buik als e5 slang ov] het ijs4 ,kort bij ,leo gekom51 wi]p hij dez5 de jas toe1 en e5 kreet van vreugde g+ er ond] de toes*\w]s op1 to5 zij zag51 dat deze van de &]e zijde gegrep5 en /rak gespann5 w]d4 ,deze vreugde 0 e*t] van kort5 duur4 ,want om ,leo op te trekk51 moe/ ,bamboe zi* op de knien opri*t52 ma> nauwelijks _h hij dit g$aan1 ( e5 nieuw gekraak de$ zi* hoor51 en ook ,bamboe v]dwe5 9 de diepte4 ,?ans g+ er ond] de m5igte e5 luide kreet van sm>t op4 ,dat is twee dood5 voor n60 zei m54 ,ook ,rudolf s*reide1 want al 0 er 9 zijn h>t e5 onbe/emd voornem5 gewee/1 om d5 bru95 knaap kwaad te do51 dat dit kwaad zulke groote afmet+5 z\ aannem51 dat _h hij to* niet v]wa*t ( b$oeld4 ,ja1 huil ma> niet1 leelijke witbol60 vo] ,dirk ,drijv] uit4 ,ik heb wel gehoord1 wat je gemompeld hebt ov] dat natte pak6 't ,is j\ s*uld60 ,en metn hief hij zijn vui/ op en gaf hij d5 zoon van zijn vad]s mee/] e5 f]m5 /omp 9 het gelaat4 ,ma> ?ans ontwaakte 9 ,rudolfs h>t1 dat e5 oog5blik ond] de gevolg5 van zijn w&aad v]te$]d 01 we] de boosa>dige en laatdunk5de trots1 wa>door dit k9d d] weelde zoo m5igmaal behe]s*t en v]dorv5 w]d4 ,dat is te veel60 riep hij uit1 met de h& de plaats wa> de pijnlijke /omp 0 aangekom51 b$ekk5de2 laat/ heb ik je b$reigd1 ma> nu zal ik do51 wat ik je to5 belo(d heb1 plebb]60 ,dirk hoorde hem e*t] niet me]4 ,hij _h zijn s*aats5 afg$aan en s*o( nu op dezelfde wijze na> de rivi]1 als hij ,bamboe _h zi5 do54 ,wat gaat die jong5 beg9n56 ,moet5 er nu drie v]dr9k580 w]d er gevraagd4 ,dirk /oorde zi* ev5wel n]g5s aan4 ,9 plaats van re*t op het wak af te gaan1 maakte hij e5 omweg1 wa> het ijs wat /]k] 01 en b]eikte d5 ov]kant van d5 /room4 ,de dijk1 die aan di5 kant langs de rivi] liep1 0 hi] ov] e5 aanzi5lijke l5gte door middel e5] loodre*te bes*oei+ tot e5 kade opgeb\wd1 t]wille van de s*ep51 die bij de fabriek moe/5 lad5 en loss54 ,bamboe1 die e5 uit/ek5d zwemm] bleek te wez51 hield ,leo 9 d5 arm geklemd en _h zi* door het ijs e5 weg geba& na> de kade2 ma> e5maal da> aangekom51 kon hij zi* onmogelijk teg5 het h>d bevror5 h\tw]k omhoog w]k54 ,aan ,dirk1 die e5 bodem van ijs ond] de voet5 _h1 gelukte dit bet]4 ,9 e5 oogw5k 0 hij bij e5 d] pal5 opgeklaut]d en spo$de zi* nu zoo snel als zijn be55 hem drag5 kond5 na> de fabriek1 om zijn vad]1 die da> w]kte1 te wa>s*uw54 ,e5 oog5blik lat] kwam deze met e5 ladd] te voors*ijn en zette die langs de kade 9 de rivi]4 ,ond] e5 luid ho]ah60 w]d deze door ,bamboe aangegrep5 en beklomm54 ,druip5d en bibb]5d1 ma> met d5 geliefd5 knaap 9 de arm51 zette hij voet aan wal4 ,dolf 0 intuss*5 na> huis gegaan om zijn kla*t51 behoorlijk opgesi]d1 voor zijn papa uit te /ort54 ,die jong5 van ,drijv]1 v]telde hij1 zat hem altijd dw>s4 ,e]/ _h hij hem bes*uldigd van appel5 te hebb5 ge/ol52 lat] _h hij hem z met e5 h>d5 sneeuwbal gegooid1 dat hij er e5 gat van 9 zijn ho(d _h gekreg54 ,en nu v&aag 0 er e5 jong5 te wat] g]aakt en4444 en4444 da> _h die ,dirk hem we] de s*uld van gegev5 en hem met de vui/ 9 het gezi*t geslag51 en o1 o1 het de$ zoo'n pijn1 papa60 ,nu1 wat dit laat/e betr(1 0 het mogelijk1 dat hij ge5 onwa>heid sprak1 want ,dirk _h e5 pa> /evige knui/5 aan het lijf1 en uit alles bleek1 dat de slag raak 0 gewee/4 ,en jij1 wat heb jij g$aan80 vroeg de he] ,van ,d9telburg4 ,ikke1 papa80 vroeg ,dolf v]wond]d1 ikke8--,wel1 niets1 papa60 ,nu1 't is go$1 je kunt gaan60 sprak deze4 ,de he] ,van ,d9telburg 0 e5 trots* man1 zijn k9d _h deze eig5s*ap dus niet van e5 vreemde gerfd4 ,zoon van d5 oud5 ,n$]l&s*5 adel1 _h hij1 om zijn familie-=tu9 er bov5 op0 te help51 het niet b5$5 zi* gea*t1 zijn kra*t5 te wijd5 aan h&el en indu/rie1 ma> de ari/ocraat 0 nooit t5ond] gegaan 9 d5 koopman en fabrikant4 ,hij 0 /r5g1 /r5g voor zi*zelv5 en onv]biddelijk /r5g jeg5s zijn ond]ges*ikt54 ,ma> hij /elde er zijn roem 91 tev5s re*tva>dig te zijn4 ,de he] ,van ,d9telburg 0 e5 man van de w]eld1 die voor de w]eld leefde4 ,ge5 hoog] lev5sdoel k5n5de dan deze a>de1 _h hij zijn lev5 be/e$ om aan de s*itt]+ van zijn b]oemd5 naam ook d5 glans van e5 groot v]mog5 te p>54 ,da> de zu*t tot geld v]di55 bij hem dus op d5 voorgrond /ond1 z\ hij zijn arbeid]s ge5 c5t me] lat5 v]di55 dan bepaald noodig 01 hoewel zijn trots hem ook v]h9d]de1 hun m9d] te gev5 dan wat volg5s zijn begripp5 e5 ord5telijk loon mo*t word5 g5oemd4 ,ma> da>voor eis*te hij dan ook van zijn w]kli$5 d5 mee/ nauwgezett5 ijv] en de inspann+ van alle kra*t54 ,het g]+/e v]zuim w]d aan zijn fabriek5 ge/raft met onh]roepelijk ontslag4 ,en v]ke]de draad 9 e5 weefsel1 n kor/je v]dikte olie aan de /ang5 van e5 ma*9e1 w>5 voldo5de om iem& met wegz5d+ te b$reig54 ,0 toewijd+ dus het e]/e1 wat de he] ,van ,d9telburg van zijn w]kvolk eis*te1 e]bi$ en gehoorzaamheid w>5 het twe$e4 ,hij duldde 9 zijn w]kplaats5 zelfs ge5 s*ijn van opro]igheid1 we]spannigheid ( van gebrek aan e]bi$ jeg5s zijn p]soon ( familie4 ,hij 0 v]reweg de voornaam/e fabrikant uit de geheele /ad en de e5ige1 die e5 adellijk5 naam vo]de4 ,de m5s*51 die bij hem 9 di5/ w>51 w]d5 door hm1 ,van ,d9telburg1 ond]h\d52 ze moe/5 uit zijn h& lev52 het 0 dus niet me] dan billijk1 me5de hij1 dat ze dan ook hem als hun he] en mee/] huldigd5 en e]d54 ,e5 arbeid]1 die e5s ( tweemaal hetzij 't opzet w>e ( onoplett5dheid 9 gebreke bleef zijn pet af te nem51 als de familie ,van ,d9telburg voorbijre$1 kon er zek] van zijn1 d5 e]/volg5d5 ,zat]dag a*t] zijn naam op de loonlij/ e5 o-tje te v9d51 en zi* dus gem]kt te zi5 als e5 opro]l+4 ,de he] ,van ,d9telburg 0 d]halve v]ontwa>digd ov] d5 smaad1 di5 e5 zoon van e5 van zijn w]kli$51 zijn k9d1 e5 jong5 ,van ,d9telburg1 _h durv5 a&o54 ,en al hield hij zi* ov]tuigd1 dat ,rudolf ook wel het zijne zal hebb5 g$aan om tot d5 smaad aanleid+ te gev51 het 0 to* ongehoord1 dat die arbeid]sknaap z iets teg5 d5 zoon van zijn vad]s mee/] _h durv5 be/aan4 ,al _h ,rudolf di5 knaap ik-weet-niet-wat g$aan1 de zoon van d5 he] ,van ,d9telburg moe/ i$]5 &]5 jong5 te heilig blijv5 om er de h& na> te durv5 uit/ek54 ,natuurlijk v]bood de re*tva>digheidsz9 des he]5 ,van ,d9telburg hem1 om d5 vad] van ,dirk aansprakelijk te /ell5 voor wat de zoon _h misdrev52 ma> aan d5 &]5 kant 0 het ook zek]1 dat de vad] to* niet geheel vrij uitg+4 ,e5 k9d1 zoo r$5e]de hij1 0 wat zijn opvo$+ hem maakte4 ,als e5 k9d dus one]bi$ig 0 jeg5s zijn me]d]51 dan kwam dat1 doordat hij niet &]s 0 opgevo$4 ,e5 d]gelijke one]bi$ige1 brutale knaap moe/ /ellig e5 one]bi$ig5 en brutal5 vad] hebb54 ,teg5 d5 tijd1 dat de w]kli$5 huiswa>ts ke]d51 _h de he] ,van ,d9telburg de gewoonte1 hi] en da> e5s rond te gaan om te hoor5 bij de opzi*t]s1 ( er ook kla*t5 ov] het w]kvolk w>54 ,zoo de$ hij ook nu4 ,de opzi*t] ov] de weefget\w5 uit de fabriek aan de ,leye hd kla*t51 zooals tr\w5s veelal het geval 01 want hij 0 e5 e*te oog5di5a>3 kruip]ig voor zijn me]d]5 en honds* voor zijn m9d]54 ,e5 van de arbeid]s _h zond] zijn1 des opzi*t]s1 v]gunn+ het toezi*t ov] zijn get\w5 aan zijn makk]s ov]gelat54 ,hoe heet die man80 vroeg de he] ,van ,d9telburg4 ,drijv]60 0 het antwoord4--,hij liep weg om44440 me5de de opzi*t] er nog aan te moet5 toevoeg51 ma> de he] ,van ,d9telburg liet hem niet uitsprek54 ,ja1 wa>m hij wegliep10 zei hij1 kan me niet s*el52 hij is 9 mijn di5/ en hij heeft niet weg te loop54 ,ga di5 man aanzegg51 dat hij op morg5o*t5d ontslag5 is4 ,betaal hem ev5wel zijn loon uit voor de geheele week60 ,des avonds kwam ,dirk ,drijv] e5s na> ,leo zi54 ,to5 hij aanbelde1 w]d hem ev5wel niet1 zooals gewoonlijk1 op5g$aan door ,leo ( ,bamboe1 ma> door de beja>de dagmeid1 die ,bamboe hield om de /raat te s*robb5 en boods*app5 te do51 want hij bezat zooveel b$rev5heid 9 all]lei huisw]k1 dat hij voor kam] ( keuk5 ge5 hulp van &]5 noodig _h4 ,wat het b]eid5 d] spijz5 aangaat1 da> _h hij 9 het e]/ wel wat mee getobd4 ,gew5d als hij 0 aan e5 ,indis*e keuk51 _h hij heel wat moeite gehad om d5 ,europees*5 ko/ na> behoor5 te b]eid54 ,het 0 hem bijvoorbeeld al e5s ov]kom51 dat hij mo/]d 9 de k>nemelk _h g$aan1 en kaneel met azijn 9 de spruitkool4 ,op zek]5 middag _h hij zelfs e5 hoeveelheid piet]selie geko*t1 groot g5oeg om 9 d5 soepketel van e5 heel regim5t soldat5 te word5 g$aan1 en _h die1 gekookt en ge/o(d1 bij wijze van middaget5 op tafel gezet4 ,langzam]h& e*t] _h hij zi* 9 de geheim5 onz] kookkun/ +ewijd4 ,9 het beg9 _h de oude di5/bode zi* teg5 dit alles v]zet4 ,m'nhe] hoefde dat to* omm]s niet te do510 _h zij gezegd2 zij 0 di5/booi bij m'nhe] en d5 jong5he]1 en zij w]d er to* voor betaald40 ,ma> ,bamboe wilde het nu e5maal zoo en niet &]s4 ,naatje 0 e5 oude slo(4 ,zij woonde bij ha> bro] 91 die nog oud] dan zij1 en bov5di5 gebrekkig 04 ,ha> bro] g5oot e5 kle9e toelage van de ,diakonie1 te we9ig e*t] om van te lev5 en te veel om van te /]v54 ,naatje moe/ er dus wat bij v]di551 al 0 het ook1 dat ha> hulpbehoev5de bro] ha> sle*t kon miss51 en al 0 zij zelf zoo krom1 door ze/ig j>5 arbeids1 dat zij eig5lijk niets me] v]di55 kn4 ,welnu1 als dat dan bepaald moe/1 dan kon zij bij ,bamboe t]e*t4 ,bamboe _h gen=me]d wat e5 di5/bode bij deftige m5s*5 voor loon kreeg1 en voor zlk e5 loon ( nog wat me] _h hij ,naatje gehuurd voor meid04 ,ma> als zij 's morg5s de b$d5 opgemaakt1 wat pott5 en pann5 ges*uurd en e5 pa> boods*app5 g$aan _h1 dan kon ,naatje alwe] na> huis gaan4 's ,middags moe/ zij dan nog ev5 t]ugkom51 't ge5 niet zoo heel moeielijk voor ha> 01 want zij woonde niet heel v] af3 9 e5 /eegje van de ,wev]s/raat4 ,gewoonlijk _h zij dan niet veel me] te do5 dan e5 m& met et5 9 ontvang/ te nem51 want to5 zij e5s op e5 desbetreff5de vraag geantwoord _h1 dat zij liev] ?uis at1 _h ,bamboe als va/e gewoonte aang5om51 ha> et5 9 bord5 en s*oteltjes 9 de m& te do54 ,da> hij van de ond]/ell+ uitg+1 dat e5 ,europees*e di5/bode twee mag5 heeft1 zorgde hij altijd voor et5 voor vi] p]son54 ,en da> hij1 nietteg5/a&e hij ma> e5 ,javaan0 01 e5 ze] e]lijk k>akt] bezat1 zoo v]deelde hij dit et5 altijd 9 twee precies gelijke porties3 n voor hem en voor ,leo1 en n voor ,naatje1 die twee mag5 _h1--en als ,bamboe niet e] _h behoev5 te /]v51 dan wanne] m5 er hem op _h kunn5 betrapp51 dat deze porties ongelijk w>51 dan _h hij duiz5d ja> oud kunn5 word51 z precies gelijk w>5 ze altijd6 ,doorgaans gaf ,bamboe ha> dan metn ook ma> de bot]hamm5 mee voor d5 avond en voor d5 volg5d5 o*t5d1 en wat dat beetje middagw]k betr(1--o*1 dat _h ,bamboe 9 ,indi zoo vaak b]$d]d1 wa>om z\ hij dat hi] k niet do58 ,naatje 0 oud en zwak1 ha> bro] 0 e5 /akk]d1 die zi* haa/ niet help5 kon1--en ,bamboe 0 er niet te go$ voor om wat te do51--,naatje moe/ dus ma> na> huis gaan2 als m5 ha> noodig _h1 z\ ,leo wel ev5 wa>s*uw51--t5m9/e als zij met het oog op d5 oud5 man weg kon1 voegde ,bamboe er /e$s bes*eid5lijk aan toe4 ,dez5 avond 0 het e*t] de e]/e maal1 dat zij zulk e5 wa>s*uw+ _h ontvang51 want ,bamboe en ,leo lag5 beid5 te b$1 en er moe/ to* iem& zijn om op5 te do54 ,en zoo kwam het1 dat1 to5 ,dirk ,drijv] aanbelde1 hij1 zooals re$s gezegd w]d1 niet w]d b9n5gelat5 door ,bamboe ( door ,leo1 ma> door ,naatje4 ,dirk moe/ ma> 9 ,bamboe's slaapkam] kom51 want da> 0 ,leo ook4 ,nadat beid5 gelukkig uit het wat] w>5 gekom51 w>5 zij voorloopig b9n5gebra*t 9 e5 naburig huis4 ,leo1 die e]/ buit5 k5nis 0 gewee/1 0 da> door e5 ijl+s ontbod5 dokt] we] bijgebra*t1 en beid5 w>5 kort da>op1 9 dek5s gewikkeld1 p] rijtuig na> huis v]vo]d4 ,bamboe1 die altijd gewoon 0 gewee/ op e5 baleh-baleh te slap51 _h1 met v]smad+ van de b$/$e1 die zi* 9 de kam] bevond1 zi* ook hi] e5 zoodanige slaapplaats +]i*t1 en 9 dit buit5gewone geval kon de b$/$e dus word5 +5om5 door ,leo4 ,ah1 ,dirk1 b5 je da>8 ,wel1 dat doet me plezi]60 sprak deze1 zoodra hij ,dirk zag b9n5kom54 ,alloh1 ,kees60 v]volgde hij tot d5 aap1 die op d5 /oel voor de b$/$e hem met e5 heel meew>ig gezi*t zat aan te kijk51 ga jij da> e5s af en laat ,dirk da> e5s zitt540 ,kees sprong op d5 r& van de b$/$e en ,dirk nam zijn plaats 94 ,nadat hij gevraagd _h1 hoe de beide dr5kel+5 het maakt51 vroeg hij3 ,en weetje nu wel1 wi5s s*uld het is1 dat je er door b5t gezakt80 ,natuurlijk mijn eig5 s*uld1 wat &]s80 zei ,leo4 ,ik _h moet5 zi51 dat het ijs da> zwakk] 01 ma> dat wi/ ik niet1 zie je6 ,ik da*t1 dat het ijs ov]al ev5 /]k z\ zijn1 omdat het to* ov]al ev5 /]k gevror5 heeft40 ,ja1 dat wi/ je niet10 zei ,dirk1 ma> ,dolf van ,d9telburg wi/ het1 want e5 baanveg] _h ons nog ev5 te vor5 gewa>s*uwd1 dat da> e5 wak 01 en met opzet gooide hij d5 bal di5 kant uit40 ,hoe weetje1 katjo5g #ac1 dat het met opzet 080 vroeg ,bamboe4 ,to5 hij d5 bal ,leo's kant uitwi]p1 heb ik 't hem zelf hoor5 zegg51 m5e] ,bamboe3 ,dat zal hem e5 nat pak ko/5600 ,leo's kleur w]d e]/ blauw-wit en to5 vuurrood4 ,nu1 als 't ons niet me] ko/ dan e5 nat pak1 dan is 't niet erg10 zei ,bamboe1 hoewel ik bij ond]v9d+ kan getuig51 dat ik mij aan de puntig/e bambo$o]i99 nog nooit zoo geprikt heb1 als aan dat wat]4 ,het 0 v]baz5d heet60 ,ne51 ,bamboe10 glimla*te ,leo1 het 0 k\d60 ,nu1 k\d dan1 jonk]60 sprak ,bamboe1 die met deze beide begripp5 nogal e5s 9 de w> 04 ,er be/ond tuss*5 ,bamboe en ,leo e5 heel eig5a>dige v]h\d+4 ,bamboe 0 e5sdeels e5 soort van voogd ov] ,leo4 ,hij _h d5 knaap h>telijk lief en oef5de door zijn me]d]e ond]v9d+0 en door de wa>a*tige vroomheid van zijn h>t al d5 invlo$ op hem uit van e5 vri5d en raadsman1 teg5 wi5 ,leo e]bi$ig _h op te zi54 ,&]deels e*t] 0 en bleef ,leo zijn jonge mee/]1 om wi5 te di55 en te v]zorg5 hij zijn vad]l& _h v]lat51 en die niet alle5 door geboorte1 ma> ook door me]d]e k5nis 7t5m9/e wat w]elds*e zak5 betr(7 v]re bov5 hem v]hev5 04 ,sprak ,bamboe nu tot ,leo als vri5d ( als voogd1 dan w]d deze /e$s kortaf ,leo g5oemd1 ma> zoodra 9 e5ig punt ,leo's me]d]heid aan d5 dag kwam1 0 het /e$s jonk]4 ,als ,bamboe raad gaf1 dan gaf hij di5 aan ,leo2 ontv+ hij raad1 dan ontv+ hij di5 van jonk] ,leo4 ,wi/ ,bamboe iets1 dat ,leo niet wi/1 dan 0 het ,leo02 wi/ ,leo iets1 dat ,bamboe onbek5d 01 dan 0 het jonk]04 ,ma> belui/]5 wij v]d] het aangevang5 gesprek4 ,en weet je wat hij mij gebakk5 heeft80 vroeg ,dirk1 t]wijl hem de tran5 9 de oog5 kwam54 ,hij heeft gemaakt1 dat vad] op de fabriek ontslag5 is40 ,wat80 riep ,leo uit4 ,ja1 ontslag560 v]volgde ,dirk4 ,zie je1 to5 je da> te wat] lag1 w]d ik z boos op di5 jong51 dat ik hem met de vui/ e5 klap 9 het gezi*t gaf4 ,en to5 s*ijnt hij na> zijn papa gegaan te zijn2 en vanavond ontv+ vad] de boods*ap1 dat hij zijn ontslag _h4--,o1 die ell5dige witbol60 v]volgde hij1 huil5d van wo$e1 ik w\ dat ik hem hi] _h2 ik z\ hem 9 d5 grond kunn5 trapp51 dat z\ ik60 ,leo zei niets1 ma> doodsbleek sloeg hij 9 wo$e de vui/ op d5 r& van zijn leg]/$e4 ,ook ,kees1 de aap1 s*e5 9 de algeme5e v]ontwa>dig+ te deel51 hij sloeg zijn h&--als m5 zijn voorpoot zoo noem5 mag--jui/ als ,leo1 teg5 de h>de plank1 ma> beze]de zi* hi]bij zoodanig1 dat hij als e5 k9d begon te s*rei54 ,alle5 ,bamboe bleef kalm4 ,ja jong5s10 sprak hij1 dat geeft allemaal niets4 ,als je di5 jong5 nu nog kwaad g+ do5 bov5di51 dan z\ je twee domme dad5 g$aan hebb5 9 plaats van e540 ,ma> wat z\dt u dan do51 m5e] ,bamboe1 als u e5 jong5 080 vroeg ,dirk4 ,ik z\ hem liefhebb510 0 het antwoord4 ,dat heb ik g$aan1 ma> nu--nu kan ik het niet me]60 bra*t ,leo met hees*e /em uit4 ,en wa>om niet80 ond]vroeg ,bamboe4 ,omdat hij sle*t is en v]ke]de d+5 doet8 ,hoe z\ het er met ons uitzi51 als ,god alle5 liefhad wie braaf w>5 en enkel go$ d$58 ,heeft ,hij ons niet lief1 nietteg5/a&e wij djakat #ad zijn en dagelijks v]ke]de d+5 do58 ,hoor e5s1 jong5s1 wat het go$e ,boek zegt60 ,en zijn h& uit/rekk5de na> het ,bijbeltje1 dat altijd naa/ hem op de baleh-baleh lag1 las hij3 ,gij hebt gehoord1 dat er gezegd is3 gij zult uw5 naa/e liefhebb5 en uw5 vij& zult gij hat54 ,ma> ,ik zeg u3 hebt uwe vij&5 lief2 zeg5t ze die u v]vloek51 doet wel d5g551 die u hat51 en bidt voor deg551 die u geweld do51 en die u v]volg52 opdat gij moogt k9d]5 zijn uws ,vad]s1 die 9 de hemel5 is1 want ,hij doet zijne zon opgaan ov] booz5 en go$51 en reg5t ov] re*tva>dig5 en onre*tva>dig54 ,want indi5 gij lief hebt1 die u liefhebb51 wat loon hebt gij8 ,do5 ook de toll5a>s niet hetzelfde84444 4444 ,wee/ dan gijli$5 volmaakt1 gelijk uw ,vad]1 die 9 de hemel5 is1 volmaakt is40 ,,ho(d/uk ,,vi1 ,,wa>9 ,,leo ,,d]tig ,,c5t5 ,,en ,,d]tig ,,/]r5 ,,telt1 ,,en ,,dirk ,,drijv] ,,zev5 ,,heid5s0 ,,gevang5 ,,neemt4 ,bamboe 0 de gevolg5 van het k\de bad spo$ig te bov51 beh\d5s e5 soort van droge ku*1 die hij eruit _h ov]geh\d5 en die ma> niet wijk5 wilde4 ,leo1 die nogal veel wat] _h +ekreg51 moe/ op raad van d5 dokt] e5 dag ( wat ?uis blijv54 ,dirk ,drijv] kwam hem 9 zijn g$wong5 huis>re/ nogal e5s opzoek54 ,da> ,dirk's vad] ?ans zond] v]di5/e 01 _h de bles het niet lang] kunn5 trekk51 hem op zulk e5 dure s*ool te h\d51 als die aan het ,w$4 ,dirk g+ nu s*ool 9 de ,bo*t/raat1 ma> hij 0 met de v]&]+ v]re van +5om54 ,zie je60 zei hij1 't is da> zoo heelemaal &]s dan bij ons0 7de s*ool aan 't ,w$ 0 voor hem nog altijd zijn s*ool74 ,ze bidd5 da> niet1 ze v]tell5 da> niet uit d5 ,bijbel1 en z+5 do5 ze da> ma> twee ke] 9 de week1 en dan allemaal v]sjes1 die ik niet k54 ,kortom1 alles is er &]s1 lles6 ,en het mee/e mis ik nog m5e] ,selh(60 zu*tte hij4 ,hij 0 /r5g1 ma> 't 0 to* 'n be/e man4 ,ik moe/ nog als /rafw]k e5 les uit het ,ges*i$5isboekje ov]s*rijv54--0,da> b5 je n\ k vrij van1 jong5600--zei vad]4--0,nee1 vad]100 zei ik1 da> b5 ik niet vrij van4 ,ik heb dat /rafw]k v]di5d en ik zal het mak5 k400--0,n\ jong5100 zei vad]1 mk het dan ma>600 ,en to5 heb ik het gemaakt1 en 's avonds heb ik het nog aan z'n huis gebra*t4 ,hij huilde to5 ik het hem bra*t4 ,dirk001 zeid'ie1 je b5t 'n e]lijke jong5600 ,en ik1 ik huilde k1 want1 jong51 ,leo1 het spijt me z60 ,n\1 vad] spijt het k60 v]volgde hij1 t]wijl hij met d5 m\w van zijn jas de oog5 afveegde4 ,wat moet er van de godsdi5/igheid t]e*t kom5 bij zu'kke jong5s100 zeit vad]4 ,en dat is wr4 ,want dr gev5 ze niet veel om6 ,dat kan ik wel m]k54 ,kwaad b5ne ze niet1 ma> 't b5ne to* hl &]e m5s*5 als m5e] ,selh( en hi]1 m5e] ,bamboe6 ,hoe ze b5ne1 dat weet ik niet1 ma> ze b5ne &]s1 dat weet ik wel1 en 't is ma> jamm] van 't v]tell560 ,n\1 ik zal 't wel on?\d51 wat ik gele]d heb10 g+ hij na e5ig /ilzwijg5 we] voort2 ma> da> heb je n\ ,he9 ,klomp6 ,die z'n vad] is k wev]1 en die jong5 weet niks60 ,jeses600 zei die gi/]4 ,weet je wel e5s1 wie ,jezus 01 jonge800 zei ik4 ,ja100 zeid'ie1 dat weet ik wel1 ,w$-knol600 ,dat 0 op mij getroefd1 zie je1 want ze wet5 natuurlijk wel1 dat ik van 't ,w$ kom4 ,jezus 0 'n ,rooms*e pa/oor100 zeid'ie1 want ze hebb5 e5 beeld van ,hem 9 de ,rooms*e k]k400 ,n\100 zei ik1 da> heb je dan e5 ,rooms*5 pa/oor6 leelijke vloek]d1 dat je b5t600 en mete5 gaf ik hem e5 labb]judas om z'n oor51 dat-ie da*t1 dat-ie met mol5tjes te koop liep1 want ik wi]d kwaad op d5 aap4 ,ma>1 zooals vad] zeit1 wat moet er bij zulke jong5s n\ t]e*t kom5 van de godsdi5/igheid80 ,niet veel--t5m9/e niet1 als jij ze op zoo'n h>dh&ige mani] ond]wij/1 wie ,jezus is10 la*te ,leo4 ,zeg dt wel1 jonk] ,leo10 sprak ,bamboe1 vol bewond]+ voor het puntige en gee/ige antwoord4 ,ik kan 't me wel begrijp510 v]volgde hij v]goelijk5d tot ,dirk1 dat je boos w]d1 omdat die jong5 d5 naam van d5 ,heil& misbruikte1 ma> 't 0 to* niet go$4 ,to5 de ,he] e5s met ,zijn discipel5 9 zek]5 kampong kwam1 wild5 de m5s*5 ,hem niet e5s na*tv]blijf gev51 zegt het ,boek4 ,johannes en nog n zeid53 ,mee/]1 wilt ,gij1 dat wij vuur van d5 hemel lat5 ne]dal51 om dez5 kampong met alle m5s*5 die er 9 zijn te v]t]5800 ,ma> de ,heil& sprak3 ,gij weet niet van ho$anig5 gee/ gij zijt600 ,de ,gee/ van ,jezus1 jong5s1 is e5 ,gee/ van za*tmo$igheid en ge5 gee/ van onnoodig klapp5 uitdeel540 ,miss*i5 heeft de ,he] wel drom toegelat51 dat je da> na> s*ool moe/1 opdat je die k9d]5 op e5 bet]e mani] z\dt le]51 wie ,jezus is40 ,o*1 m5e] ,bamboe10 antwoordde ,dirk mi/roo/ig1 hoe kan ik dat n\ do586 ,ze z\d5 mij uitla*54 ,als ik n\ e5s grt 01 ja1 dan1 dan444460 ,welnu10 zei ,bamboe1 die niet zoo kortzi*tig 01 dat hij voor dit bezwa> niets z\ gevoel51 als je ze dan 's ,zondagsmiddags e5s hi] bra*t8 ,dan hebb5 ,leo en ik to* ons v]tel-uurtje1 en wij kunn5 da> be/ e5 /uk ( wat jong5s bij vel540 ,dirk belo(de1 dat hij ,zondagmiddag met zev5 jong5s van de s*ool uit de ,bo*t/raat z\ v]s*ijn54 't ,is to* jamm]1 dat ,dirk niet me] bij ons s*ool gaat1 h1 ,bamboe80 zei ,leo1 to5 de bezoek] weg 04 ,dat is 't wl60 zei ,bamboe4 ,nad5k5d keek ,leo e5ig5 tijd het ,w$ ov]4 ,hoeveel s*oolgeld betal5 wij eig5lijk1 ,bamboe80 vroeg hij e9delijk4 ,d]tig c5t1 jonk]60 't ,is to* niet veel1 ,bamboe60 ,voor ons gelukkig niet1 ,leo1 ma> voor zulke m5s*5 is het veel10 zei ,bamboe4 't ,is net mijn zakgeld1 ,bamboe40 ,net10 zei ,bamboe4 ,we] keek ,leo e5ig5 tijd ov] het ,w$ en tuurde tuss*5 de takk5 d] kale boom5 door na> d5 hemel1 wa> het avondrood re$s zijn purp]5 veg5 trok tuss*5 de e]/e zilv]5 /]r51 die fonkeld5 op het donk] blauw d] lu*t4 ,leo begon de /]retjes te tell53 ,e5--twee--4444 a*t en tw9tig1 neg5 en tw9tig14444 d]tig6 ,ja1 net d]tig4 ,d]tig mooie g\d5 c5t51 het s*oolgeld voor ,dirk ,drijv]40 ,en de maan /ak ha> bre$ en go$ig gelaat bov5 de huiz5 uit en glimla*te en knikte1 en s*e5 met ha> bre$5 mond te zegg53 ,ja1 ja1 doe het ma>1 ,leo1 doe het ma>1 't is net d]tig60 ,en ,bamboe zei niets1 ma> hij keek 9 de s*em]+ ,leo aan1 ( ,leo het do5 z\4 ,ma> mijn k]k-c5t5 dan1 ,bamboe10 zei ,leo1 die me5de1 dat ,bamboe k wel wi/1 wat de maan hem g]ad5 _h2 ik moet to* c5t5 hebb5 voor de k]k80 ,ja1 dat moet je10 zei ,bamboe4 ,als ik die nu uit mijn spa>pot nem5 mo*t1444440 zei ,leo a>zel5d4 ,dat mag je10 antwoordde ,bamboe4 ,ik gelo(1 dat je pa het go$ z\ v9d51 dat je 9 dit geval je spa>pot e5s aansprak40 ,dan wil ik het do510 zei ,leo besli/1 en /ond op om de bl9d5 te sluit54 ,leo1 ,leo60 riep5 de beide papegaai51 die 9 het naa/e v]trek zat51 en nu door het g]u*t uit hun e]/5 slaap w]d5 opges*rikt1 ,leo1 ,leo1 fl9ke jong51 fl9ke jong560 ,dijam1 ,dijam #ae1 ,jok en ,plok60 gebood ,bamboe d5 papegaai52 het ,boek zegt3 ,prijs uw5 vri5d niet 9 zijn aangezi*t600 ,de papegaai5 d$5 e*t] als vele m5s*51 die to* me] v]/& hebb5 dan e5 papegaai3 zij /oord5 zi* niet aan de v]man+5 uit het ,boek0 en w>5 niet e]d] tot b$>5 te br5g51 dan nadat de drukte van het bl9d5-sluit5 voorbij 0 en ,bamboe de na*tkap ov] de kooi _h gehang54 ,leo bleef ondanks de k\de nog ev5 buit5 /aan1 en zag we] op na> de /]r54 ,hij da*t t]ug aan d5 tijd1 to5 hij 9 het he]lijke ,insul9de1 ond] de op5 v]&ah gezet51 aan de zijde van zijn vad] en mo$] zoo dikwijls na> d5zelfd5 hemel _h opgezi54 ,de /]r5 hadd5 dr 9 one9dig groot] aantal en pra*t ges*itt]d dan hi]1 ma> hi] glansd5 zij to* ev5 vri5delijk1 ja1 dez5 avond ng vri5delijk] dan g9ds4 ,en het 0 d5 bru95 weesknaap1 als( da> e5 /em tot hem flui/]de3 ,tel ze60 ,en hij telde ze2 ma> nu w>5 er veel me] dan d]tig1 vl me]6 ,to5 hij we] 9 huis kwam1 0 zijn h>t vol vr$e4 ,en to5 hij enkele ur5 da>na ond] de w>me dek5s insliep1 droomde hij1 dat zijn pa en moe bij hem /ond51 allebei 9 e5 wit gewaad1 dat nog veel he]lijk] blonk1 dan de /]r5 aan e5 ,indis*5 hemel bl9k54 ,je moogt ze uit je spa>pot nem51 hoor ,leo60 zei zijn pa2 en zijn moe la*te hem vri5delijk toe1 en ku/e hem za*tjes op het voorho(d4 ,d5 volg5d5 o*t5d moe/ ,naatje e5 brief van ,bamboe br5g5 aan m5e] ,selh(1 en di5zelfd5 middag moe/ de meid van m5e] ,selh( met het volg5d s*]ts5d briefje na> het huis van ,drijv]3 ,wa>de ,vri5d ,drijv]1 ,het bevreemdt me ze]1 dat ,dirk niet op s*ool komt4 ,h$5morg5 heb ik voor e5 ma& s*oolgeld voor hem ontvang51 ma> de jong5 zelf blijft weg4 ,hoe zit dat to*8 ,met vri5delijke groete1 ,uw dw4 ,p4 ,selh(4 ,wev]/$e1 #ad ,janu>i #ahgf40 ,m5 begrijpt1 met welk e5 bevreemd+ dit s*rijv5 t5 huize van ,drijv] gelez5 w]d4 ,vlieg5svlug liep ,dirk na> het ,w$1 om te v]nem5 wat dit moe/ beteek551 en hoe m5e] ,selh( aan s*oolgeld voor hem 0 gekom54 ,ja jong510 zei hij1 dt mag ik niet zegg54 ,ik heb het ontvang5 van iem&1 die veel van je s*ijnt te h\d54 ,en die onbek5de vri5d heeft me belo(d1 dat hij voor je zal blijv5 betal51 net zoolang tot je vad] we] w]k heeft4 ,je kunt dus je oude plaatsje1 naa/ ,leo van ,d9telburg1 we] innem51 t5m9/e als je z9 hebt60 ,nu1 da> behoefde m5e] ,selh( niet na> te vrag52 en bov5 de wolk5 van blijds*ap snelde ,dirk na> ,leo1 om dez5 de heugelijke tijd+ m$e te deel54 ,ma> al g+ hij nu de s*ool uit de ,bo*t/raat we] v]lat51 hij v]gat to* niet wat hij aan ,bamboe belo(d _h1 voor de jong5s van deze s*ool te zull5 do54 ,klokslag twee uur /ond hij des ,zondags met zev5 jong5s voor de deur4 ,leo de$ op54 ,komt er ma> 91 jong5s10 zei hij4 ,nee1 ik wil niet60 zei e5 van de jong5s4 ,leo keek vreemd op4 ,wat doe je dan hi] te kom580 zei hij4 ,omdat ik moet10 zei de jong54 ,ja zek] moet je60 kwam ,dirk tuss*5beide1 en er 9 k1 vooruit60 ,en mete5 duwde hij de jong5s als e5 kudde s*ap5 de gang 94 ,t]wijl ,leo de knap5 9 de kam] liet en hun elk e5 /oel aanbood1 vroeg ,bamboe 9 de gang aan ,dirk3 ,ma> ,dirk6 hoe kom je er toe1 om die jong5s mee te nem5 als ze er to* ge5 z9 9 hebb580 ,wel1 ze moet51 m5e] ,bamboe1 ze moet56 ,want1 zooals vad] zeit1 wat moet er van de godsdi5/igheid bij zu'kke jong5s t]e*t kom58 't ,b5ne heid5s1 zeit vad]40 ,ma> hoe krijg je ze m80 vroeg ,bamboe v]d]4 ,wel1 m5e] ,bamboe1 dat is nog al natuurlijk4 ,ik heb gezeid3 ,hoor e5s jong5s1 als je niks &]s le]t als n\1 dan komt er niem5dal van je t]e*t4 ,ik zal ,zondagmiddag hi] 9 de ,bo*t/raat kom51 en dan moet5 er zev5 van jullie mee1 na> e5 m5e]1 die jullie heel mooi v]tell5 zal400 ,en n\ b5 ik vanmiddag gegaan en ik heb gezegd3 ,jij en jij en jij1 kom mee600 ,e5 pa> jong5s hadd5 er wel z9 91 ma> &]5 w\n niet4 ,to5 heb ik gezegd3 ,mee moet je6 en als je het niet doet1 kan je e5 pak slaag krijg5600 ,en z heb ik ze meegebra*t60 ,bamboe moe/ glimla*5 om deze vreemde toepass+ van het woord d] ,s*rift3 ,dw+t ze om 9 te gaan40 ,ma> dewijl er zelfs wel kon+5 en paus5 en pr$ikant5 zijn gewee/1 die dat woord v]ke]d hebb5 toegepa/1 kon ,bamboe het niet euvel duid51 dat deze e5v\dige wev]sjong5 het k f\tief opvatte4 ,/raks z\ hij ,dirk wel b$uid51 dat dit dw+50 door de liefde1 en niet door middel van e5 pak slaag moe/ plaats hebb54 ,nu trad hij de kam] b9n51 om de jong5s voore]/ wat op hun gemak te zett54 ,bamboe behoefde e*t] niet b9n5 te gaan1 uit vrees dat de jong5s zi* da> &]s z\d5 v]vel51 want er viel 9 het ruime v]trek g5oeg te zi54 ,twee van de w&5 w>5 +5om5 door glaz5 ka/51 wa>9 zi* all]lei vreemdsoortige voorw]p5 bevond53 buit5gewoon groote kapell5 van zond]l+e vorm5 en kleur51--g$roogde plant5 en vru*t51--/e55 en h\t5 beeldjes1--g]aamt5 van di]51 s*elp5 en all]lei voorw]p5 van kun/ en smaak1 wa>van de jong5s zelfs de be/emm+ niet kond5 rad54 ,naa/ en tuss*5 deze ka/5 /ond5 langw]pige tafels1 die ev5e5s met all]lei zak5 w>5 b$ekt2 en 9 de hoek5 /ond5 /ellages met si]lijk opgezette vogels1 van de kle9e kolibri en het rij/vogeltje af tot d5 pra*tig gev$]d5 p>adijsvogel toe4 ,9 e5 &]5 hoek lag e5 bont tijg]vel op d5 met taf b$ekt5 vlo] uitgespreid1 met zijn glaz5 oog5 fel door de kam] glur5d en de s*]pe1 witte t&5 gl9/]5d 9 d5 dreig5d geop5d5 bek4 ,jong5s10 begon ,bamboe1 ik heb jullie lat5 vrag5 om hi] te kom51 omdat ik jullie wilde v]tell5 uit het go$e ,boek1 dat ,god aan de m5s*5 gegev5 heeft4 ,na> ik hoor1 _h je da> e*t] allemaal niet ev5veel z9 94 ,ma> je b5t heelemaal vrij1 hoor jong5s1 en als je 't liev] niet doet1 dan mag je g]u/ weggaan4 ,ma> ik zie jullie hi] zoo nieuwsgi]ig rondkijk51 dat het1 dunkt me1 bet] is1 dat we je 9 de geleg5heid /ell51 e]/ hi] alles e5s go$ te bekijk54 ,kom1 ,leo1 laat jij de jong5s e5s alles zi5 en v]kla> ze wat het is4--,( wil je soms liev] na> huis1 jong5s80 vroeg hij4 ,ge5 van de jong5s _h da> e*t] z9 94 ,i$] 0 nieuwsgi]ig om deze kle9e ,indis*e t5toon/ell+ e5s te bezi51--en ,leo begon4 ,miss*i5 zull5 we lat] geleg5heid hebb51 ook onze lez]s 9 g$a*t5 deze zaal e5s rond te leid54 ,wanne] ze e*t] e5s te ,rott]dam mo*t5 kom51 is het nog bet]1 dat ze dan e5 bezoek br5g5 aan het ,l&- en ,volk5kundig ,museum01 want dr bev9dt zi* e5 pra*tige en veel rijk]e v]zamel+ van voorw]p5 uit het s*oone ,insul9de1 dan 9 het huis van ,leo en ,bamboe w]d aangetr(f54 ,en nu1 jong5s10 sprak ,bamboe1 nadat het m]kwa>dig/e van de kle9e1 ma> keurige uit/all+ bezi*tigd 01 nu zull5 we e5s e5 li$ z+540 ,leo zette zi* voor het orgel1 en ,bamboe deelde e5 vi]tal li$]5-boekjes uit4 ,zoekt ma> e5s op3 numm] #ce3 ,rots d] ,eeuw51 troo/ 9 sm>t1 ,laat mij s*uil5 aan ,uw h>t2 ,wees voor mijn beang/ gemo$ ,tot v]b]g+ 9 d5 vlo$2 ,laat me 9 's w]elds golfgeklots ,niet v]z9k51 ,/]ke ,rots60 ,weet je1 jong5s1 wie die ,rots d] ,eeuw5 is80 v]volgde ,bamboe4 ,dat is ,jezus60 ,hij sprak dez5 naam met zooveel heilig5 ern/ uit1 dat de knap5 met e]bi$ tot hem opzag54 ,weet je1 wie ,jezus is80 v]volgde hij4 ,hij is de ,zoon van ,god4 ,hij _h ons lief1 lang vr we gebor5 w>54 ,en uit liefde tot ons kwam ,hij op a>de1 om voor ons te /]v54 ,ma> ,hij is opge/aan uit d5 dood1 en nu /aan ,zijn voet5 9 de /ad1 die g\d5 /rat5 en pa>l5 poort5 heeft4 ,en dr b]eidt ,hij nu e5 plaats voor all51 die ,hem liefhebb5 en op ,hem betr\w54 ,ma>1 al is ,hij niet me] hi] op a>de1 ,hij is to* z ma*tig1 dat ,hij ook uit d5 hemel ons nog altijd help5 kan1 9 welk geva> wij ons ook mog5 bev9d54 ,da>om wordt ,hij 9 het li$1 dat wij gaan z+51 e5 ,/]ke ,rots0 g5oemd4 ,op vele plaats5 van ,java's ,zuidku/ rij/ het l& bijna loodre*t tot ontzaglijke hoogt5 uit de zee op4 ,aan deze /eile rotsw&5 b\wt de salangaan1 e5 soort van klipzwaluw1 ha> ne/4 ,die ne/5 zijn eetba>1 en vooral de ,*9eez5 bes*\w5 ze als e5 lekk]nij1 die ze niet li*t te duur kunn5 betal54 7,leo toonde d5 jong5s e5 opgezet exempla> van deze vogels en ook zoo'n eetba> ne/je47 ,er zijn inl&]s1 die deze ne/5 v]zamel51 ma> het is e5 lev5sgeva>lijk w]k om dat te do54 ,voorzi*tig daalt zoo'n arbeid] langs de /eile hell+ af1 tot e5 diepte van hond]d5 met]s1 tot hij e9delijk z laag komt1 dat het /( van de bruis5de br&+ hem 9 wolk5 hult en de golv5 als wo$5de tijg]s aan zijn voet5 omhoog spr+54 ,wat is er1 dat nu d5 /\t5 klimm] voor e5 gewiss5 dood bewa>t8 ,de--rots6 ,met h&5 en voet5 klemt hij er zi* aan va/1 en hij v]zet ge5 h& ( voet1 ( hij plaat/ ze tuss*5 de splet5 en op de uit/ek5de punt5 van de rots4 ,jong5s1 ook jullie lev5 is zulk e5 to*t bov5 de golv54 ,ook jullie zult iets moet5 hebb5 om je aan va/ te h\d54 ,welnu1 de w>e en he*te /e5rots1 wa> wij teg5 kunn5 s*uil51 is ,jezus1 en drom zull5 wij nu z+53 ,rots d] ,eeuw51 troo/ 9 sm>t1 ,laat mij s*uil5 aan ,uw h>t60 ,nadat ,leo de melodie e5 pa> mal5 _h voorgespeeld1 kond5 de jong5s het re$s vrij a>dig z+54 ,da>na g+ ,bamboe voor 9 e5 e5v\dig geb$4 ,voor het v]tel-uurtje _h hij be/emd de gelijk5is van d5 b>mh>tig5 ,sam>itaan4 ,bamboe 01 zooals wij re$s zag51 e5 man met e5 wa>a*tig vroom h>t4 ,hij bezat da>5bov5 e5 groote mate van ,s*riftk5nis en e5 ze] gezond oordeel4 ,ma> k5nis van wat m5 de ,bijbels*e ,ar*eologie noemt _h hij bitt] we9ig1 en alles1 wat hij 9 de ,s*rift las1 /elde hij zi* dan ook voor1 niet als plaats hebb5d 9 e5 ,pale/ijns*e ma> 9 e5 ,indis*e w]eld4 ,de lev5dige v]beeld+skra*t van d5 ,javaan _h hem de ,bijbels*e figur5 lat5 zi51 niet als lev5d 9 e5 vreemd l&1 ma> 9 zijn eig5 omgev+4 ,za*es1 de toll5a>1 bijvoorbeeld 0 voor hem niet geklomm5 9 e5 vijgeboom1 ma> 9 e5 kokospalm1 zoo e5 als er /ond bij d5 weg tuss*5 ,ta-,sikao en ,modjo-,kat]dja2--de vad] van de twee ongelijke zon5 sprak niet3 mijn zoon1 w]k h$5 9 mijn wijnga>d1 ma>3 plant h$5 padi op mijn sawah6 ,hi]door kwam er 9 ,bamboe's v]tell5 veel voor1 wa>ov] e5 ge/ude]d man zijn ho(d z\ s*udd51 en ook veel1 dat de jong5s niet begrep51 ma> aan d5 &]5 kant zette deze eig5a>dige mani] van v]tell5 aan zijn v]hal5 e5 ze] bijzond]e lev5digheid bij en het onbegrijpelijke1 dat er 9 voorkwam1 prikkelde jui/ de jong5s nog tot groot]e opm]kzaamheid4 ,d5 volg5d5 ,zondag _h ,dirk ,drijv] ge5 b$reig+ met e5 pak slaag noodig om de jong5s mee te krijg51 ja het 0 zelfs niet e5s noodig ze 9 de ,bo*t/raat te gaan opzoek53 re$s e5 half uur vr d5 tijd /ond5 er wel e5 ve]tig knap5 bij ,bamboe voor de deur te wa*t54 ,natuurlijk _h deze ge5 enkele kam]1 wa>9 hij er zoovel5 kon b]g52 en d5 d]d5 ,zondag w]d er dan ook niet v]teld bij ,bamboe aan huis1 ma> 9 de s*ool van 't ,w$1 die da>toe b]eidwillig door het s*oolbe/uur 0 afge/aan4 ,e5 ,zondagss*ool 0 9 die dag51 vooral 9 de /reek wa> ,wev]/$e ligt1 nog iets vreemds1 ma> nu zij er e5maal 01 nu kwam het pas uit1 hoeveel er aan het godsdi5/ond]wijs van de k9d]5 uit de arbeid]sbuurt5 te kort kwam4 ,bamboe arbeidde ond] deze v]wa>loosde jeugd met onv]drot5 ijv]4 ,de blanke m5s*5 hebb5 e]/ het ,evangelie gebra*t aan de bru951--het is niet me] dan billijk1 dat de bru95 het op hun beurt t]ugbr5g5 aan de blank51 wa> dit noodig is10 zeide hij4 ,niet alle5 dat hij de k9d]5 op de ,zondagss*ool ontv+1 ma> hij bezo*t ze ook 9 hun won+54 ,bij m5ig ziek- en /]fb$ van blanke k9d]5 kwam deze e5v\dige bru9e man op zijn eig5a>dige wijze li*t ont/ek5 9 de dui/]e s*aduw5 van krankheid ( dood4 ,en wa> m5 9 het e]/ om zijn kleur e5ig5 we]z9 jeg5s hem gevoelde1 da> v]&]de die spo$ig1 als m5 bem]kte welk e5 blank en liefhebb5d h>t hij ond] dat donk]e uit]lijk met zi* omdroeg4 ,en d+ 0 er e*t]1 dat bij dit alles ,leo wel e5 we9ig ontru/te3 die droge ku*1 die ma> niet wijk5 wilde1 en ,bamboe's /e$s to5em5de mag]heid4 ,bamboe10 zei hij e5s1 je spant je veel te veel 94 ,9 huis doe je w]k g5oeg voor n man en buit5 g5oeg voor twee1--dat is te veel60 ,o* ,leo10 antwoordde de ,javaan1 ik moet w]k5 zoolang het dag is4 ,de na*t komt1 wa>9 niem& w]k5 kan40 ,,ho(d/uk ,,vii4 ,,leo ,,gaat ,,rups5 ,,zoek5 ,,en ,,vangt ,,e5 ,,holl5d ,,pa>d4 ,rudolf60 zei mevr\w ,van ,d9telburg1 t]wijl zij van ha> h&w]kje ev5 opkeek en ha> zoon languit op de s(a zag ligg51 ,rudolf1 wat lig je da> to* lui6 ,heb je je !ma's al gemaakt en je a>drijkskundige les gele]d8 ,je weet1 jong53 ov] drie ma&5 is het exam5 voor de ,hoog]e ,burg]s*ool1 en we z\d5 je graag t]/ond 9 de twe$e klas geplaat/ zi540 ,o*1 mama10 antwoordde ,dolf1 t]wijl hij nog wat gemakkelijk] h\d+ aannam1 wat maal ik to* om dat /ude]56 ,ik heb dat imm]s niet noodig60 ,zoo1 zoo1 jonk]tje1 heb jij dat niet noodig80 sprak de he] ,van ,d9telburg1 die jui/ de kam] b9n5trad en het laat/e gezegde gehoord _h4 ,welne51 papa10 antwoordde ,dolf1 al dat /ude]51 papa1 dat is go$ voor jong5s uit het plebs6 ,ma> voor mij444460 ,ma> jong51 wa>mee d5k jij dan de w]eld door te kom580 vroeg zijn vad]4 ,met mijn geld60 sprak ,dolf1 en zette da>bij zulk e5 hooge bor/1 als alle5 de zoon van zulk e5 rijk en voornaam man als de he] ,van ,d9telburg kon zett54 ,rudolf's pa glimla*te1 want het /reelde zijn ijdelheid1 te wet5 dat ,rudolf wel e5igsz9s gelijk _h en dat e5 jonge ,van ,d9telburg het niet noodig _h1 door middel van /udie en arbeid zi* e5 positie 9 de maats*appij te v]w]v54 ,to* wilde hij ,rudolf 9 di5s onv]s*illige luiheid niet /]k51 door deze g$a*te uit te sprek5 en hem gelijk te gev54 ,hoor e5s1 jong510 zei hij1 met geld alle5 br5gt m5 het niet v]4 ,k5nis is me] wa>d dan rijkdom40 ,nu10 m]kte ,dolf droogjes op1 als ik tuss*5 die beide moe/ kiez51 z\ ik dan to* ma> aan rijkdom de voorkeur gev54 ,da> heb je nu ,deurloo en ,selh( en ,tannek5s1 en hoe al die s*oolvoss5 v]d] mog5 heet51 ze hebb5 e5 ho(d vol met k5nis1 z vol1 dat ze er all5 dag aan d]tig1 ve]tig jong5s uitdeel+ van kunn5 h\d51 en wat zijn ze 9 de w]eld8--,kale jakhalz51 en &]s niet60 ,m5e] ,van ,d9telburg wi/ niet1 wat te antwoord54 ,want hoe /r5g hij ook 0 jeg5s zijn arbeid]s1 teg5ov] zijn k9d]5 0 hij al te zwak en te toegev5d4 ,da>bij wijdde hij zi* z geheel en al aan zijn zak51 dat er voor toezi*t op zijn k9d]5 bijna ge5 tijd ov]s*oot4 ,en het e]/e gevolg da>van 01 dat hij dan ook we9ig invlo$ op h5 uitoef5de4 ,ma> ,rudolf1 al is 't niet voor 't geld1 dan moet je je to* inspann5 t]wille van de e]60 sprak hij e9delijk4 ,wat z\ je er van zegg51 als de jong5s uit het plebs je op s*ool e5s voorbij s*ot5 en je op d5 koop toe g+5 uitla*580 ,voor de e] 0 ,rudolf ze] gevoelig4 ,nu papa10 zei hij1 ik zal wat gaan /ude]52 ma> als ik met mijn w]k kla> b51 mag ik dan de ,honga>s*e pony's e5s voor het wag5tje probe]580 ,nee1 jong510 kwam nu mevr\w ang/ig tuss*5beide1 niet met de pony's4 ,we hebb5 ze ma> pas en zelfs je papa kan ze nauwelijks mee/] word54 ,je kunt d5 /alkne*t zegg51 dat hij ,hans voor d5 ezelwag5 spant1 en neem dan ,h5ritte mee40 ,ja1 nu ,jet mee moet1 nu moet ik natuurlijk we] met d5 ezel rijd52 /ap4444 /ap4444 kom ik er v&aag niet1 dan kom ik er morg510 bromde ,rudolf4 ,hoor e5s1 ,rudolf10 brak m5e] ,van ,d9telburg het gesprek af1 veel tijd voor prat5 heb ik niet1 en dus kort en go$3 d5 ezel kun je nem51 ma> de pony's krijg je niet40 ,nu1 zooals u wilt1 papa10 antwoordde ,dolf2 ma> t]wijl hij de trap opg+ na> zijn kam]1 mompelde hij bij zi*zelv53 ,hoor e5s1 kort en go$3 de pony's krijg ik wl60 ,jet1 b5 je kla>8 ,we gaan rijd560 riep hij1 to5 hij na e5 uurtje zijn les zo[at _h ov]gekek5 en e5 bladzijde van zijn dict-boek _h volgeklad4 ,h5ritte1 die e5 ja> jong] dan ,rudolf en e5 heel lief meisje 01 zat al op hem te wa*t5 en beid5 sloeg5 het pad 9 na> het koet%uis4 ,jacob10 zei ,dolf tot d5 /alkne*t1 we mog5 van ,papa gaan rijd5 met de pony's40 ,met de pony's1 jonk]80 riep de kne*t van v]baz+ uit1 m5e] kan ze zelf amp] de baas blijv560 ,kom1 kom60 zei ,dolf1 ik zal ze er wel ond] krijg51 laat dat ma> aan mij ov]4 ,span ma> gauw 960 ,nu jonk]10 zei ,jacob1 die d5 jong5 he] ,van ,d9telburg net zoo m9 ongehoorzaam durfde te zijn als d5 oud51 ma> die het met e5 d]gelijk5 rit to* e5 gat 9 't ho(d0 zag1--beide pony's1 dat zull5 we to* ma> niet do54 ,u weet1 ,anny is de wild/e van de twee en zij heeft net ha> re*t]voorpoot wat ge=ce]d2 ze moet e5 pa> dag5 ru/ h\d54 ,ik zal er dus alle5 ,meta ma> voorspann540 ,rudolf10 vroeg ,h5ritte bezorgd1 heeft ,papa w]kelijk gezegd1 dat je de pony's mo*t nem58 ,we rijd5 &]s altijd met ,hans1 en ik me5de1 dat ,mama zei44440 ,o*1 ,jet1 zanik n\ niet1 we rijd5 met ,meta en da>mee uit6 ,ik zal wel zorg51 dat je go$ en wel we] ?uiskomt1 hoor1 bange nuf60 0 het antwoord4 ,h5ritte /eeg 9 en nam plaats op het a*t]/e bankje4 ,rudolf nam de teugels1 en nadat ,jacob d5 pony e5 e9dje bij d5 toom _h geleid1 /apte het pa>d zoo b$a>d voort1 dat alle vrees bij ,h5ritje week4 ,ev5 buit5 de a*t]poort kwam5 zij ,leo teg51 die met ,dirk ,drijv] e5 w&el+ de$4 ,leo _h e5 botanise]-trommel bij zi*4 ,de jong5s hadd5 uit de s*ool-biblio!ek het mooie boek van ,heimans en ,?ijsse ,van ,vl9d]s1 ,bloem5 en ,vogels099 gelez51 en w>5 nu op reis om br&netels te zoek51 wa> rups5 op zat51 want ze wild5 probe]5 ( ze ook niet d5 s*oon5 vl9d] ,pr9ses ,atalanta0 kond5 kweek54 ,zoo1 plebb]s1 gaat uit d5 weg60 s*reeuwde ,dolf d5 jong5s toe4 ,z\ je zoo'n trots*5 aap niet uit d5 wag5 trekk5 en hem e5 pak slaag gev580 zei ,dirk4 ,als je hem da>mee kondt g5ez51 ja1 dan wel6 ,ma> ik vrees1 dat het niet veel help5 zal en dat ,rudolf1 zooals ,bamboe altijd zegt1 door ond]v9d+ moet le]510 antwoordde ,leo4 ,beide knap5 sloeg5 d5 weg 9 na> de ,leyefabriek1 wa> zij teg5 d5 muur langs de kade e5 pa> groote br&netelbos*jes hadd5 ontdekt1 die ze nu e5s wild5 ond]zoek54 ,weet je nog wel1 hoe je van d5 w9t] op ditzelfde plaatsje e5 nat pak hebt gehaald1 ,leo80 vroeg ,dirk4 ,( ik het weet60 antwoordde ,leo1 en als ik het soms v]get5 z\1 dan is n blik op ,bamboe voldo5de om het mij we] te b9n5 te br5g51 want ,bamboe is na di5 tijd nooit me] gezond gewee/4 ,do* zie e5s6 wat is dat8--,e5 pa>d op hol6 ,het komt re*t op ons af10 riep hij plots uit1 en wees d5 weg op1 die langs de fabriek w9kelhaaks op de kade aanliep4 ,bewa> ons10 0 ,dirk's uitroep1 het is ,dolf van ,d9telburg4 ,kijk e5s1 kijk e5s1 het pa>d is woe/60 ,ind]daad1 de pony s*e5 wel dol geword5 te zijn4 ,met lo%ang5de teugels holde hij 9 bl9de va>t re*t op de kade aan1 het rijtuig met raz5de snelheid a*t] zi* aansleep5de4 ,ook op het kantoor1 dat e5 e9d v]d] vlak bij d5 weg /ond1 _h m5 opgem]kt1 hoe de pony1 die wa>s*ijnlijk ges*rokk5 0 van de rookwolk5 uit de fabriek1 plotsel+ op hol 0 geslag54 ,de he] ,van ,d9telburg snelde zelf met nog e5 pa> &]5 na> buit51 ma> hij kwam1 helaas1 te laat om het wilde ,honga>s*e pa>d nog teg5 te kunn5 h\d54 ,help1 help60 riep ,dirk1 o ,leo1 hij zal v]dr9k5 op dezelfde plaats1 wa> hij j\ door 't ijs heeft lat5 zakk560 ,als ,god en onze arm5 het t5m9/e niet v]h9d]560 zei ,leo1 t]wijl hij het raz5de en s*uimbekk5de di] kloekmo$ig 9 d5 weg trad4 ,nog sle*ts enkele /app51 en pa>d en rijtuig z\d5 van de /eile kade 9 de rivi] /ort54 ,leo vloog met uitgebreide arm5 na> vor54 ,dolf1 het geva> zi5de1 ri*tte zi* op1 sprong uit het rijtuig en viel met e5 zw>5 smak voorov] 9 het gr9t4 ,ma> op hetzelfde oog5blik _h ,leo de teugels gegrep5 en liet hij zi* aan d5 kop van het pa>d meesleep54 ,leo1 laat los1 laat los6 je gaat zelf ook mee de ,leye 960 s*reeuwde ,dirk4 ,do* op hetzelfde oog5blik bleef de pony /aan1 met de voorpoot5 ge5 &]halv5 met] me] van d5 r& d] kade v]wijd]d4 ,met va/e h& liet ,leo nu ,meta zw5k54 ,h5ritte leunde doodsbleek 9 zwijm a*t]ov] 9 het rijtuig1 en ,rudolf lag nog altijd plat-uit op d5 weg4 ,dirk wilde hem opri*t51 ma> de he] ,van ,d9telburg 0 alre$e toegesneld en beurde zijn zoon van d5 grond op4 ,dolfs gelaat zat vol blo$ en hij k]mde to5 m5 hem poogde op te ri*t54 ,voorzi*tig droeg m5 hem na> het kantoor1 wa> ,leo d5 wag5 voor de deur /il de$ h\d54 ,voor ,h5ritte w]d e5 glas wat] gebra*t1 en to5 zij da>van e5 we9ig g$ronk5 _h1 kwam zij spo$ig we] bij4 ,voor ,rudolf w]d e5 dokt] ontbod54 ,da> het e*t] bleek1 dat1 zoo hij al e5ige kneuz+5 mo*t hebb5 opg$aan1 deze to* niet van ern/ig5 a>d w>51 liet de he] ,van ,d9telburg hem voorzi*tig 9 d5 wag5 drag54 ,leo geleide nu d5 pony bij d5 teugel na> huis4 ,en nu1 mijn jong510 sprak de he] ,van ,d9telburg zi* tot hem w5d5de en hem met w>mte de h& drukk5de1 door de zorg voor mijn k9d]5 heb ik nog ge5 tijd gehad1 hun mo$ig51 jong5 r$d] te b$ank52 ma> wees v]zek]d1 dat ik je edele daad nooit1 nx v]get5 zal4 ,h>telijk1 hrtelijk dank1 hoor60 ,o m5e]1 dat v]eis*t ge5 dank10 antwoordde ,leo e5v\dig2 ik de$ niet me] dan wat i$]e5 9 zoo'n geval z\ do540 ,nu1 mijn jonge vri5d1 ik betwijfel ze]1 ( i$]e5 9 zoo'n geval zi* zoo mo$ig voor e5 holl5d pa>d z\ hebb5 geplaat/1 als jij dat hebt g$aan10 0 het antwoord4 ,nu1 i$]e5 is ook niet met pa>d5 v]tr\wd1 ma> ik heb met zulke ga/jes wel me] omgegaan10 zei ,leo1 d5 pony op d5 hals klopp5de4 ,9 ,indi re$ ik elk5 dag op zoo'n soort1 ma> dat 0 e5 ,makassa>40 ,zoo zoo6 b5 je uit ,indi v&aan80 sprak de he] ,van ,d9telburg4 ,ik me5de ook wel aan je kleur te zi51 dat je ge5 gebor5 ,n$]l&] wa>t4--,ma> je s*ijnt zoo go$ met d5 pony ov]weg te kunn51 dat ik wel e5s na> het rijtuig kan gaan1 om na> mijn jong5 wildebras om te zi54 ,rudolf kreunde wel e5 we9ig van de pijn 9 het ges*ond5 gelaat4 ,ook zijn h&5 w>5 ov] e5 groot g$eelte ontveld1 ma> aan zijn be5 v]kla>de hij niet bijzond] veel pijn te gevoel54 ,zoo kwam m5 aan d5 ,d9telburg4 ,jacob1 de /alkne*t1 /ond re$s bij het hek en nam nu van ,leo de teugels ov]4 ,het rijtuig hield voor de /oep /il1 en ,dolf w]d door e5 pa> b$i5d5 na> b9n5 g$rag54 ,leo en ,dirk wild5 zi* nu v]wijd]51 ma> ,h5ritte /ak hun e]/ nog de h& toe4 ,hi]10 zei ze teg5 ,leo1 neem dit van mij aan als a&5k5 en als bewijs van mijn dank40 ,en mete5 /ak ze hem e5 si]lijk gehaakt beursje met geld toe4 ,nee1 dank u60 zei ,leo1 e5 kleur krijg5de4 ,wa>om z\ je dat niet aannem580 vroeg het meisje4 ,z\dt u geld aannem5 als u 9 de geleg5heid wa>t gewee/1 iem& e5 di5/ te bewijz580 vroeg hij4 ,nee1 ik niet60 0 het antwoord4 ,welnu10 zei ,leo1 dan doe ik het k niet1 want we drag5 d5zelfd5 naam44440 ,wt80 kwam de he] ,van ,d9telburg tuss*5beide1 d5zelfd5 naam8--,hoe heet je dan80 ,leo van ,d9telburg10 0 het antwoord4 ,e5 hoog rood b$ekte 's he]5 ,van ,d9telburgs gelaat4 ,wel1 jong510 sprak hij1 blijkba> v]ra/1 b5 jij dat8 b5 jij dat8--,en b5 je nu hi]8 ,ik da*t niet1 dat je al 9 het l& z\dt zijn4 ,ik me5de1 dat het plan 01 dat je voore]/ te ,batavia z\dt blijv54 ,en leef je nu met di5 ,javaan 444 hoe heet hij ook we]8--,wa> woon je80 ,w$1 nomm] #cf10 zei ,leo1 die natuurlijk op al deze vrag5 niet tegelijk kon antwoord51 en da>om alle5 ma> op de laat/e ++4 ,wel1 jong5s1 komt ev5 9 huis2 na zoo'n mo$ige daad mag mijn vr\w wel e5s kijk5 ( ze niet iets v9d5 kan1 dat je graag lu/40 ,nee1 dank u1 m5e]60 gaf ,leo t5 antwoord1 we z\d5 gaan zoek5 na> ,atalanta-rups51 en da> ik om vijf uur les heb1 zal ik moet5 voortmak51 als ik er nog v9d5 wil40 ,o* ne51 jong510 zei m5e] ,van ,d9telburg1 als( hij zi* b$a*t en met iets somb]-grimmigs 9 zijn /em1 je moet bij ,l\is ,van ,d9telburg ook ma> ge5 voet ov] d5 drempel zett51--je mo*t 9 zijn huis erg5s mee besmet word56 ,ma> 9 elk geval1 ,leo10 v]volgde hij1 ope5s veel vri5delijk] en met e5 beweg+ langs het voorho(d1 als( hij de wrevelige g$a*te van da>ev5 wilde wegvag51 9 elk geval3 ik kom je e5s opzoek51 en nogmaals3 h>telijk dank voor je kloeke daad60 ,des avonds kwam de he] ,van ,d9telburg bij ,bamboe aan huis en praatte heel lang met hem4 ,leo wa*tte zoolang 9 de &]e kam]4 ,e9delijk g+ de deur op51 en ,bamboe en de he] ,van ,d9telburg trad5 b9n54 ,da> hebt u het portret van ,leo's papa10 zei ,bamboe1 na> d5 w& wijz5de4 ,de he] ,van ,d9telburg bleef er g]uim5 tijd /ilzwijg5d voor /aan4 ,goeie1 goeie ,willem60 zei hij1 als tot het portret sprek5de1--we hebb5 elka> niet begrep51 omdat we 9 ons lev5 v]s*ill5de weg5 zijn gegaan4--,en ik weet niet1 ( mijn weg wel de be/e is10 voegde hij er bij1 t]wijl hij e5 traan uit zijn oog veegde4 ,dag1 ,leo1 fl9ke v5t60 zei hij v]volg5s1 met w>mte ,leo de h& drukk5de1 ik kom nog wel e5s aan1 hoor1 en je moet ook e5s bij ons kom54 ,je hebt je papa zek] wel e5s hoor5 sprek5 van oom ,l\is1 nietwa>8 ,welnu1 die woont op d5 ,d9telburg1 en de jong5 en het meisje1 di5 je v&aag het lev5 hebt g]$1 zijn je neef en je ni*t40 ,bamboe liet d5 bezoek] uit4--,m5e]10 zei hij 9 de gang1 met zijn za*te1 b$a*tzame /em1 m5e] sprak da>net van twee weg54 ,als m5e] d5kt1 dat zijn eig5 weg niet go$ is1 dan moe/ m5e]1 dunkt mij1 di5 nd]5 weg inslaan40 ,o*10 0 het antwoord1 we zitt5 nu e5maal 9 dez5 tre9 en we moet5 door/oom560 ,ok als m5 weet1 dat m5 aan e5 v]ke]d /ation uitkomt8 ,is er 9 dit l& ge5 spreekwoord1 dat zegt3 bet] t5 halve geke]d1 dan t5 heele g$waald80 drong ,bamboe aan4 ,m5 kan zi51 go$e vri5d1 dat je b5t grootgebra*t door e5 z5del+10 sprak de he] ,van ,d9telburg1 ope5s e5 lu*tig-s*]ts5d5 toon aansla&e4 ,en da>mee v]trok hij4 ,ma> ,bamboe1 to5 hij d5 bezoek] uitgelat5 _h1 bleef nog e5ige oog5blikk5 met gev\w5 h&5 9 de donk]e gang /aan4 ,hij bad4 ,ma> v9d je het to* niet vreemd1 dat je bro] ,willem zijn zoon aan zulk e5 bru951 domm5 inl&] kan toev]tr\w51 t]wijl er bij ons voor d5 jong5 plaats g5oeg is80 vroeg mevr\w ,van ,d9telburg des avonds aan ha> man4 ,we z\d5 hem tegelijk met ,rudolf kunn5 opvo$51 en1 me dunkt1 ,leo z\ to* veel bet] door de w]eld kom51 als hij met ,rudolf w]d grootgebra*t1 dan wanne] hij da> bij di5 ,javaan bleef4 ,wat kan die man voor toezi*t uitoef55 op e5 ,europees*5 jong51 die da>5bov5 to* zijn he] en mee/] blijft80 ,hoor e5s1 lieve10 0 het antwoord1 ,willem heeft dat nu e5maal zoo gewild1 en wij moet5 zijn laat/5 wil e]bi$ig54 ,en als wij na> onz5 eig5 jong5 zi51 kunn5 we hem dan wel zoo geheel en al ongelijk gev580 v]volgde hij1 t]wijl er e5 sm>telijke trek om zijn mond kwam4 ,mevr\w zweeg1 want zij wi/1 dat hij de wa>heid sprak4 ,e5ige oog5blikk5 lat] zat de he] ,van ,d9telburg we] op zijn w]kkam]1 geheel v]diept 9 zijn geldelijke b]ek5+54 ,hij 0 ?ans we] geheel en al de trots*e koopman en de /r5ge fabrikant1 wi5 't alle5 te do5 0 om geld en ma*t en aanzi54 ,ma> mevr\w g+ na> ,rudolfs kam]1 om nog ev5 na> ha> jong5 te zi54 ,da> lag hij1 met e5 drietal plei/]s op het gezi*t1 9 e5 ru/ig5 slaap4 ,zijn mo$] bukte zi* ov] hem he51 en drukte e5 kus op zijn voorho(d4 ,to5 zij zi* opri*tte1 blonk5 er 9 ha> oog5 e5 pa> groote tran54 ,rudolf e*t] wi/ van niets1 en sliep door4 ,zijn er me] zulke mo$]s8 ,o ja1 er zijn er duiz5d51 die op dezelfde wijze zi* des na*ts ov] ha> slap5de k9d]5 buig51 om ze e5 kus des vr$es en d] v]troo/+ op het voorho(d te drukk51 zelfs al draagt dat voorho(d het m]kteek5 van zonde en van s*&e4 ,o1 als wij all5 wi/51 welke sm>telijke tran5 da>bij de oog5 van onze mo$]s kunn5 vull51 we z\d5 ze me] vreugde en m9d] v]driet a&o54 ,ma> de mee/e k9d]5 zijn als ,rudolf en wet5 het niet6 ,,ho(d/uk ,,viii1 ,,wa>9 ,,iets ,,v]haald ,,wordt ,,uit ,,de ,,ges*i$5is ,,van ,,de ,,familie ,,van ,,d9telburg4 ,het vorige ho(d/uk bevat enkele gezegd51 die de lez] niet t5 volle kan begrijp51 zoo hij niet e5igsz9s bek5d is met de familie-ges*i$5is d] ,van ,d9telburg51 en da>om zull5 wij 9 dit ho(d/uk van die ges*i$5is e5 en &] m$$eel54 ,zooals re$s bek5d is1 behoorde de familie ,van ,d9telburg tot d5 oud-,n$]l&s*5 adel4 ,v]s*eid5e l$5 ervan hadd5 ond] de rege]+ d] ,/adh\d]s aanzi5lijke betrekk+5 bekle$4 ,teg5 het e9de d] #ah;de eeuw w>5 zij e*t] meegesleept door d5 uit ,frankrijk opge/ok5 revolutie-/orm1 ma> hadd5 helaas ook ond]vond51 hoe duur de waan van vrijheid1 gelijkheid en bro$]s*ap1 die niet op ,gods ,woord gegrond zijn1 9 't e9de betaald moet word54 ,9 d5 bang5 tijd d] ,frans*e ov]he]s*+ w]d het aanzi5lijke familie-kapitaal bijna geheel v]slond51 en 9 plaats van als zijn voor\d]s te s*itt]5 aan kon9klijke en pr9selijke hov51 zag ,leo's grootvad]1 die d5zelfd5 voornaam droeg als hij1 zi* g5oodzaakt het lev5 te leid5 van e5 v]>md l&jonk]1 die alle5 teg5ov] de bo]5bevolk+ op e5 afgeleg5 dorp nog zek]5 /& v]mo*t op te h\d54 ,ma> al mo*t de oude he] ,van ,d9telburg zi* niet v]heug5 9 het bezit van e5 groot kapitaal1 hij bezat wat 9 sommige gevall5 ev5 go$ is1 namelijk e5 held] v]/& en e5 door-en-door practis*5 blik op d5 tijd1 wa>9 hij leefde4 ,die tijd 0--dank zij de bemoei+5 d] rege]+ van ,kon+ ,willem ,i--voor ons l& de tijd d] h]lev+ van de vad]l&s*e indu/rie4 ,va/beslot5 om zijn gesla*t zoo mogelijk tot het vorige aanzi5 t]ug te vo]51 zag de oude he] ,van ,d9telburg spo$ig 91 dat de e5ige kans om hi]9 te slag51 be/ond 9 mee te do5 aan d5 groot5 nijv]heids-w$loop4 ,9 ,wev]/$e ri*tte hij met deels gele5d kapitaal de e]/e kato5- en l9n5wev]ij op4 ,de =tu9 0 hem gun/ig1 en elk ja> zag hij de zon van zijn e] en ma*t hoog] aan d5 hemel /ijg54 ,met le$wez5 zag de oude man e*t] de zon zijns lev5s elk ja> al me] tan54 ,het g+ hem 9 deze w]eld z go$1 dat hij er wel eeuwig _h will5 blijv54 ,da> hij e*t] wel wi/1 dat zulks onmogelijk 01 zoo 0 het hem e5 troo/ te d5k51 dat zijn beide zon51 ,l\is en ,willem1 het w]k huns vad]s z\d5 voortzett54 ,da>toe _h hij de beide jong5s dan ook al vroeg 9 de zak5 +ewijd en h5 van jongsaf als hoog/e lev5sdoel voorge/eld1 wat voor hem als het hoog/e gold3 geld en aanzi5 te v]w]v54 ,het gelukte hem om ,l\is geheel en al na> zijn eig5 model te vorm54 ,bij ,willem kwam er e*t] iets tuss*5beide1 dat aan di5s lev5 e5 geheel &]e ri*t+ gaf4 ,to5 hij e5s voor zak5 e5 dag ( a*t 9 ,am/]dam v]toefde1 raakte de jongel+ 9 k5nis met e5 jong di*t]1 d5 lat] zoo b]oemd geword5 ,isac da ,co/a1 en w]d hij door dez5 b9n5geleid 9 de kr+5 van het ,rveil04 ,dez5 naam geeft m5 aan e5 groote godsdi5/ige opwekk+1 die1 kort na d5 val van ,napoleon ,i1 9 ,zwits]l& begonn51 zi* ov] geheel ,we/-,europa heeft uitgebreid en door middel e5] s*>e van uitnem5de mann5 en vr\w51 ook 9 ons l&1 e5 all]gezeg5d/5 invlo$ heeft uitgeoef5d en tal van doode l$5 d] ,k]k tot w]kzame en liefdevolle ,*ri/55 heeft gemaakt4 ,de jonge1 koelb]ek55de indu/riel w]d door d5 vurig51 e*t-,isralietis*5 di*t] onwe]/aanba> meegesleept2 en to5 hij bij zijn vad] t]ugkwam1 /ond hij voor hem als e5 nieuw m5s*1 met nieuwe lev5skra*t en e5 nieuw lev5sdoel4 ,m$e t5gevolge van e5 tr\we briefwissel+ met zijn nieuwe vri5d51 nam dit lev5sdoel voor hem ga&eweg duidelijk] vorm en ge/alte aan3 hij wilde voortaan niet me] lev5 voor zi*zelv51 voor eig5 e] en eig5 roem1 ma> tot e] en roem van onz5 ,heil& en tot welzijn d] arme en lijd5de m5s*heid4 ,na e5 pa> j>5 van voorb]eid5de /udie trok hij als z5del+ na> ,indi4 ,het w]k d] ,z5d+ /ond 9 die dag5 bij vel5 9 ons vad]l& nog bloot aan de groot/e m9a*t+4 ,wie er voor ijv]de1 w]d bes*\wd als e5 krankz9nige dweep]2 wie zelf als z5del+ na> de heid5w]eld durfde trekk51 w]d geh\d5 voor e5 =tu9zoek] van het all]sle*t/e allooi4 ,dat e5 gewoon burg]lijk m5s*1 die n]g5s &]s toe deugde01 de dwaa%$50 van het ,*ri/5dom 9 de heid5w]eld g+ pr$ik51 dat vond de oude he] ,van ,d9telburg al v]a*telijk2 ma> dat zijn zoon1 e5 ,van ,d9telburg1 zoo iets ond]nam1 dt vond hij z erg1 dat de dood van di5 zoon hem v]kieselijk] w>e gewee/6 ,to5 ,willem s*eep z\ gaan1 weig]de de oude he] dan ook hem de h& t5 afs*eid te reik52 ,willems briev51 zo[el die aan zijn vad] als die aan zijn bro$] ,l\is1 blev5 onbeantwoord1 en nadat hij twee j>5 9 ,insul9de v]toefd _h1 gew]d hem e5 kort briefje van ,l\is1 wa>9 hem w]d meeg$eeld1 dat zijn vad] 0 ov]l$54 ,de regel+ d] nalat5s*ap en de v]deel+ van de erf5is kwam tot /& door tuss*5kom/ van e5 not>is4 ,de bezitt+5 van d5 ov]l$5e be/ond5 uit enkele l&]ij5 en huiz51 b5ev5s e5 zek] kapitaal1 dat 9 de fabriek ge/ok5 04 ,natuurlijk 0 er ,l\is veel aan geleg51 dit kapitaal geheel 9 gebruik te mog5 h\d54 ,imm]s1 w]d de helft da>van door ,willem opgeis*t1 dan z\ hij zelf de zak5 voortaan sle*ts met halve kra*t kunn5 voortzett54 ,willem 0 hi]toe wel te v9d54 ,zijn h>t h+ aan &]e d+5 dan aan w]elds* go$4 ,hij v]g5oegde zi* dus met de opbr5g/ van zijn deel d] l&]ij5 en huiz51 van welke laat/e hij er twee be/emde om v]b\wd te word5 tot e5 ,*ri/elijke s*ool 7de s*ool van d5 he] ,selh(74 ,wat het geld betr(1 dat moe/ ,l\is ma> ond] zi* h\d54 ,lat] z\ m5 het wel e5s v]rek554 ,zooals we re$s gezi5 hebb51 zette ,l\is het w]k zijns vad]s geheel 9 di5s eig5 gee/ en met nog gun/ig] uitslag voort4 ,willem1 die nu van zijn eig5 r5t51 zij het dan ook sob]1 9 ,indi kon lev51 b$ankte voortaan voor het tractem5t1 dat hij van de ,z5d+sv]e5ig+ ontv+4 ,nadat hij op e5 pa> plaats5 bloei5de inl&s*e geme5t5 _h ge/i*t1 w]d hem opg$rag51 ook buit5 ,java ges*ikte t]re95 voor d5 ,z5d+s>beid op te zoek54 ,met dit doel doorkrui/e hij d5 geheel5 ,ar*ipel1 en da> hij1 behalve e5 ijv]ig ,evangelie-pr$ik]1 ook e5 man 01 die veel h>t _h voor de /udie van natuur- en volk5kunde1 _h hij op deze reiz5 langzam]h& al de m]kwa>digh$5 bije5gebra*t1 wa>mee wij 9 ho(d/uk ,,vi ,bamboe's ,zondagss*oolklas hebb5 zi5 k5nismak54 ,re$s kort na zijn aankom/ 9 ,indi huwde hij e5 inl&s*e dame1 die aan d5 ,soesoeho5an van ,djokjok>ta v]want 01 en die re$s vroeg] het ,*ri/5dom omhelsd _h4 ,de e]/e twee k9d]5 uit dit huwelijk /i]v5 op nog ze] jeugdig5 leeftijd1 en het d]de k9d1 ,leo1 0 nog ma> a*t ja> oud1 to5 z5del+ ,van ,d9telburg ook zijn geliefde vr\w grafwa>ts moe/ drag54 ,da> 9 zijn /&plaats e5 ,europees*e s*ool ontbrak1 moe/ hij zelf voor het ond]wijs van zijn zoon zorg drag52 en op welk e5 uitmunt5de wijze hij zi* van dez5 vad]pli*t kweet1 heeft het ond]zoek door d5 he] ,selh( re$s aan het li*t gebra*t4 ,e5 belangrijk5 /eun voor de v]zorg+ van d5 knaap vond hij 9 zijn inl&s*5 b$i5de ,bamboe4 ,we zegg5 hi] b$i5de1 ma> eig5lijk mo*t deze met me] re*t zijn pleegk9d word5 g5oemd4 ,e5 ongelukkig geval _h hem met dez5 brav5 ,javaan1 to5 nog e5 knaap van e5 ja> ( ti51 9 aanrak+ gebra*t4 ,to5 hij namelijk op zek]5 dag 9 de resid5tie ,k$oe door het geb]gte dwaalde1 om na> enkele zeldzaam voorkom5de plant5 te zoek51 _h hij gezi51 hoe plotsel+ e5 man en e5 jong51 die e5 e9dweegs voor hem uit g+51 besprong5 w]d5 door e5 reusa*tig5 tijg]4 ,9 m9d] dan ge5 tijd _h het mon/] door e5 slag met zijn geweldige klauw5 d5 arm5 man de h]s5pan v]brijzeld2 en jui/ maakte hij zi* g]e$ om ook d5 knaap tot zijn sla*t(f] te mak51 to5 e5 welgemikt s*ot uit des z5del+s gewe] aan zijn blo$gi]ig be/aan e5 e9de maakte4 ,van d5 jong5 v]nam hij1 dat deze met zijn vad] op reis 0 gegaan na> ,so]abaja1 om zi* da> te lat5 aanw]v5 voor de z\tmak]ij5 te ,soem5ap499 ,v]d] v]kla>de de jong51 dat zijn mo$] dood 04 ,zijn voornaam 0 ,patoe1 ma> zijn famili5aam wi/ hij niet op te gev54 ,v]d] v]nam de z5del+1 dat hij afkom/ig 0 uit het ,tj]ibons*e2 ma> alle pog+5 om da> de familie van d5 knaap te ontdekk51 blev5 vru*teloos4 ,da>om besloot hij d5 knaap ma> bij zi* te h\d5 en groot te br5g54 ,deze beloonde zijn zorg en toewijd+ met de groot/e dankba>heid1 en wilde1 ook to5 hij tot e5 volwass5 man 0 opgegroeid1 zijn mee/] en zijn r$d] ond] ge5 voorwa>de v]lat54 ,da> de he] ,van ,d9telburg hem gevond5 _h bij e5 kle9 bamboe-bos*je1 _h hij hem d5 to5aam gegev5 van ,bamboe2 bij zijn doop w]d zijn voornaam ,petrus g5oemd4 ,(s*oon ,bamboe zi*zelv5 als niets me] bes*\wde dan als de b$i5de van z5del+ ,van ,d9telburg1 zoo 0 hij 9 d] wa>heid di5s tr\we vri5d en onwa>de]b>e help]4 ,hij v]gezelde hem op al zijn to*t51 en op zijn ziekb$1 dat zijn /]fb$ z\ word51 /ond hij hem met mo$]lijke te$]heid tot het laat/e oog5blik bij4 ,willem van ,d9telburg maakte zi* op dit ziekb$ ge5 illusies van nog e5s te zull5 h]/ell54 ,hij wi/1 dat hij /]v5 g+1 en zag met volkom5 g]u/heid d5 dood tegemoet1 want hij 0 er zek] van1 dat hij uit de sluim]+ des doods ontwak5 z\ tot e5 nieuw lev51 e5 he]lijk] lev51 dan hij ooit op a>de gek5d _h4 ,sle*ts n enkele zorg kwelde hem 9 deze laat/e ur53 die voor ,leo1 zijn zoon6 ,de jong5 z\ na zijns vad]s dood na> ,holl& moet51 en da> ond] de ho$e moet5 kom5 van zijn oom ,l\is4 ,willem zag hi] erg teg5 op4 ,leo 0 e5 jong5 van e5 driftig k>akt] en met /]ke neig+5 tot z9nelijk g5ot4 ,het gem5gde blo$ brui/e hem door de ad]5 met al te on/uimige lev5skra*t en lev5slu/4 ,zek]1 wat de /(felijke zijde des lev5s betreft1 z\ het d5 knaap t5 huize zijns ooms aan niets ontbrek54 ,ma> de z5del+ wi/ te go$1 dat de m5s* alle5 bij brood niet kan lev51 om voor zijn jong5 niet me] dan dat noodig te a*t54 ,en hij wi/ k1 dat ,leo dat ne noodige0 t5 huize van zijn oom niet v9d5 z\4 ,hij wi/1 dat ,l\is als hoog/e lev5sdoel /elde3 de g5iet+5 dez] a>de1 en 9 di5 gee/ ook zijn k9d]5 grootbra*t4 ,zijn ideaal 0 e*t]1 ,leo te zi5 opgroei5 tot e5 ,*ri/51 ,9 w]k en woord wa>a*tig ,en aan zijn ,god g$a*tig40 ,als hij dat ideaal v]wez5lijkt wilde zi51 dan mo*t en kon hij zijn zoon niet do5 opnem5 9 e5 familiekr+1 wa> alles er op +]i*t 0 om het ontvankelijke jong5%>t mee te sleep5 9 de ja*t na> bege]lijkheid d] oog51 bege]lijkheid des vlees*es en groots*heid des lev5s40 ,do* ook 9 deze moeielijkheid wi/ het tr\we en liefdevolle h>t van ,bamboe e5 uitweg4 ,zijn mee/] mo*t het ho(d g]u/ tot /]v5 legg54 ,hij1 ,bamboe1 z\ d5 jong5 toewan di55 met dezelfde liefde1 als hij d5 oud5 toewan g$i5d _h1 en hem v]gezell5 na> het k\de en gure ,holl&4 ,bamboe1 die d5 knaap van di5s geboorte _h zi5 opgroei51 k5de ,leo's k>akt] tot 9 de fijn/e kreukels1 en (s*oon hij ma> e5 ,javaan0 01 bezat de brave inl&] zulk e5 fijn5 tact en zulk e5 nobel h>t1 dat de he] ,van ,d9telburg de opvo$+ van zijn zoon veilig] a*tte 9 de h&5 van dez5 bru95 man1 dan 9 die van nig5 blanke4 ,hij nam dus maatregel51 dat de huur1 die hij trok van zijn huiz5 en l&]ij51 voortaan z\ word5 uitbetaald aan ,bamboe1 die met ,leo zi* z\ ve/ig5 9 ,wev]/$e4 ,met opzet koos hij deze plaats1 opdat1 wanne] ,bamboe iets ov]kwam1 ,leo niet hulpeloos 9 de w]eld z\ /aan1 en 9 dat geval e5 toevlu*t z\ kunn5 v9d5 bij zijn oom ,l\is4 ,aan d5 laat/e s*reef hij nog op zijn ziekb$ d5 volg5d5 brief3 ,be/e ,l\is6 ,indi5 het wa> is1 dat de dood alles v]zo5t1 dan zul je dez5 brief ontvang5 met dezelfde liefde1 wa>mee wij als k9d]5 met elka> omg+5 en ge5 zweem van d5 vroeg]5 wrevel1 di5 onze s*eid+ v]oorzaakte1 zal er lang] 9 je h>t ov]blijv54 ,want dezelfde mail1 die je dit s*rijv5 br5gt1 zal je ook het b]i*t do5 geword5 van mijn ov]lijd54 ,ik b5 ziek en ik hoor re$s het wiekgesuis van d5 engel des doods4 ,ma> hij v9dt mij b]eid1 want ik weet1 dat ik uit dit mijn vlees* mijn ,god zal aans*\w51--ik zal ,hm zi5 en niet e5 vreemde4 ,l\is1 wij hebb5 9 ons lev5 twee v]s*ill5de weg5 bew&eld1--jij hebt geleefd voor je zelv5 en voor wat je het geluk en het welzijn van de familie a*tte2 ik heb1 s*oon 9 zwakheid1 getra*t te lev5 voor ,god4 ,ik laat e5 zoon na1 mijn liev5 ,leo4 ,ik zal hem na> ,holl& z5d5 en jij zult voortaan zijn voogd zijn4 ,ma> jui/ omdat wij tweerlei weg5 gaan1 en ook onze k9d]5 voor tweerlei lev5 opleid51 da>om zul je het mij t5 go$e h\d51 zoo ik je v]zoek1 ,leo voore]/ niet bij je 9 te nem54 ,mijn b$i5de1 en tev5s mijn vri5d en bro$]1 ,bamboe1 k5t zijn k>akt] bet] dan iem& &]s1 en ik w5s* mijn liev5 jong5 dan ook ond] zijn leid+ te /ell54 ,indi5 mijn ,leo e*t] ook deze /eun mo*t kom5 te ontvall51 wees dan zoo go$1 d5 jong5 tot je te nem5 en tra*t hem dan op te vo$5 9 d5 gee/1 wa>9 zijn vad] dat z\ hebb5 g$aan4 ,het is mijn w5s*1 dat hij tot zijn neg5ti5de lev5sja> /ude]t1 en dat hij dan voor de keuze van e5 betrekk+ ( e5 b]oep zal word5 ge/eld4 ,en ik v]zoek je1 hem alsdan 9 die keuze volkom5 vrij te lat51 ook al mo*t hij het lev5slot kiez5 van e5 gewoon amba*tsman4 ,en nu1 lieve bro$]1 9 g$a*t5 reik ik je van mijn /]fb$ de h& t5 afs*eid1 t] v]giff5is en t] v]zo5+4 ,(s*oon ik /]f v] van mijn vad]l&1 en ik mijn e5ig5 zoon aan de h& van e5 vreemde de onbek5de toekom/ zie teg5gaan1 zoo heb ik no*tans ge5 b]\w ov] di5 &]5 lev5sweg1 di5 ik gekoz5 heb1 en mijn laat/e b$e is1 dat onze lieve ,heil& ook w s*r$5 moge leid5 op di5 weg4 ,t]wijl ik /a voor de poort des doods1 betuig ik je ple*tig1 dat alle5 e5 lev5 9 ,zijn di5/ de moeite wa>d is om geleefd te word51 en dat alle5 zlk e5 lev5 gevolgd wordt door e5 /]fb$ als het mijne1--e5 /]fb$ wa>omhe5 de vr$e des hemels zweeft als blanke duiv5 ov] e5 l&s*ap van purp]5 bloem5 en g\d5 zonnes*ijn4 ,e5 laat/ en te$] va>wel6 van je liefhebb5d5 en /]v5d5 bro$]1 ,willem van ,d9telburg40 ,twee dag5 lat] 0 ,willem van ,d9telburg ov]l$52 ,bamboe en ,leo g+5 s*eep na> ,europa4 ,,ho(d/uk ,,ix1 ,,wa>9 ,,de ,,le] ,,d] ,,trop50 #af99 ,,wordt ,,beh&eld ,,en ,,e5 ,,le]a> ,,als ,,zijn ,,me5+ ,,te ,,k5n5 ,,geeft1 ,,dat ,,de ,,bijbel ,,ge5 ,,v]taald ,,boek ,,is4 ,e5 tijdp]k van ruim drie ja> slaan we ov]4 ,oom ,l\is heeft woord geh\d5 en komt nu elke week e5 half uurtje na> ,leo kijk54 ,hij vraagt dan na> zijn /udin en in=me]t altijd met de mee/e belang/ell+ na> ,bamboe's gezondheid1 hoewel hij op het gesprek1 dat hij e5s met dez5 heeft geh\d51 nooit me] t]ugkomt4 ,het is nu regel geword51 dat ,leo e5s p] ma& e5 middagje op de villa ,d9telburg gevraagd0 wordt4 ,bij deze bezoek5 is ,dolf gewoonlijk afwezig4 ,de ontdekk+ dat ,leo zijn neef 01 _h hem zoo mogelijk nog me] teg5 d5 bru95 knaap v]bitt]d4 ,to* 0 er 9 zijn g$rag t5 opzi*te van ,leo veel v]&]d4 ,zoolang hij nog e5 k9d 01 _h hij de vij&s*ap1 die hem jeg5s ,leo bezielde1 op5lijk aan d5 dag gelegd2 nu le]de hij ze bemantel5 ond] beleefde vorm54 ,bij het k9d is de zonde nog natuur2 bij d5 volwass5e wordt zij1 helaas6 e5 kun/4 ,hoe me] ,rudolf d5 jongel+sleeftijd nad]de1 hoe m9d] het voorkwam1 dat hij d5 we]z9 teg5 zijn bru95 neef op natuurlijke wijze lu*t gaf 9 grove woord5 en h&ta/elijkh$52 ma> ?ans wi/ hij1 wanne] zij elka> e5s ontmoett51 hem te kwets5 met spott5de woord5 en m9a*t5de blikk51 die duiz5dmaal pijnlijk] a&$5 dan dolk/oot54 ,indi5 ,leo vrijheid _h gevond51 zijn neef met gelijke munt te betal51 dan z\ hij er niet zoo ond] gel$5 hebb5 als nu1 en heel af en toe de$ hij dan ook wel e5s e5 uitval1 om ,dolf te le]51 zijn al te groote ov]mo$igheid wat 9 te b9d54 ,ma> bij dit alles /ond het hem to* /e$s held] voor het bewu/zijn1 dat hij 9 dez5 oorlog tuss*5 blank0 en bru90 to* alle5 ov]w9na> z\ kunn5 blijv5 door de liefde4 ,de goddelijke g5eg5heid1 die hij voor dez5 blank5 knaap _h opgevat op het oog5blik1 dat hij hem met beblo$ gelaat 9 zijn arm5 hield bij geleg5heid van het sneeuwball5geve*t1 0 hij blijv5 koe/]5 ondanks al de vij&s*ap1 die ,dolf 0 voortgegaan hem te toon54 ,het 0 deze liefde1 die hem 9 di5 /rijd droeg en hem v]h9d]de om--wat &]s wel 9 zijn natuur lag--bitt]heid met bitt]heid te v]geld54 ,het 0 deze liefde ook1 wa>door hij alle v]ke]dh$5 9 zijn neef1 9 plaats van met v]a*t+1 kon bes*\w5 met m$elijd54 ,en deze liefde s*]pte zijn blik1 om ook 9 het trots* en laatdunk5d gemo$ van ,rudolf die vatba>heid voor wa>heid1 voor re*t en voor v]loss+ op te m]k51 die d5 zondig5 m5s* ond]s*eidt van de duivel51 en die ,leo altijd de hoop de$ beh\d51 dat ,rudolf nog e5s te w9n5 w>e4 ,o liefde1 gij li*t/raal van ,gods aangezi*t1 gij s*ijnba> de zwak/e1 zijt mett]daad /]k] dan de dood1 omdat gij alles hoopt1 en alles gelo(t1 en alles v]draagt6 ,to* w]d ,leo 9 dez5 /rijd me]mal5 aan het wankel5 gebra*t4 ,er is voor e5 jongm5s*1 dat e5ig e]gevoel bezit1 niets moeielijk] om te v]drag51 dan e5 trots*e en m9a*t5de bejeg5+4 ,en voor ,leo 0 dit dubbel moeilijk1 omdat hij wi/1 dat ,rudolf niet het m9/e re*t _h1 hem zulk e5 bejeg5+ te do5 ond]v9d54 ,want wat _h zijn neef op hem voor8 ,niets6 ,9 afkom/ /ond5 ze gelijk4 ,9 k5nis 0 ,leo1 (s*oon hij e5 ja> jong] 01 hem 9 vele opzi*t5 de baas4 ,ze zat5 ?ans 9 dezelfde klasse d] ,hoog]e ,burg]s*ool1 en zijn cijf]s w>5 bijna altijd bet] dan die van zijn neef4 ,zijn le]a>s mo*t5 hem graag2 bij zijn makk]s gold hij voor e5 fideel5 jong54 ,_h hij dus niet het re*t om m9a*t+ met m9a*t+ te betal58 ,o1 m5igmaal raakte ,leo's vurig blo$ aan 't kok51 en _h ,bamboe al zijn za*tmo$ige welsprek5dheid noodig1 om hem tot r$e te br5g5 en hem 9 het re*te spoor te h\d54 ,g$ur5de deze drie j>5 0 ,bamboe's invlo$ op ,leo niet v]m9d]d1 e] toeg5om54 ,er 0 nu ge5 enkele tak van m5s*elijke k5nis1 wa>9 ,leo zijn vri5d en raadsman niet ov]tr(4 ,zelfs wat de k5nis van de ,heilige ,s*rift betr(1 /ond hij bov5 hem1 want ook op dit gebi$ _h zijn ond]zoek5de gee/ de boek]ij zijns vad]s niet ond] het /( lat5 ru/51 en de /udie van het heilige ,boek 0 hem1 naa/ die van natuurkunde en s*oone lett]51 e5 lievel+s>beid geword54 ,het geheim van ,bamboe's invlo$ op ,leo s*ool dan ook 9 heel wat &]s3 9 de wond]b>e geheimz9nige geme5s*ap1 wa>9 deze e5v\dige ,javaan leefde met ,jezus ,*ri/us4 ,bamboe liet hem ,jezus zi51 door zijn w&el en door zijn woord2 en omdat ,bamboe leefde en da*t en sprak 9 d5 gee/ van ,jezus1 zoo 0 het ook niet de e5v\dige ,bamboe1 die ,leo raad gaf1 v]ma&e ( be/rafte1 ma> ,jezus6 ,hoe me] ,leo to5am 9 held]heid van oordeel1 hoe duidelijk] hij dit ook zelf begon 9 te zi54 ,jezus zelf _h hij nooit aans*\wd1 ma> hij wi/1 dat ,hij de /ille kra*t 01 die ,bamboe droeg1 en hij zag d5 ,ongezi55 9 het liefdevolle lev5 van zijn e5v\dig5 v]zorg]4 ,9 het huis aan het ,w$ w>5 mee/al sle*ts twee p]son51 ma> ,leo 0 het altijd te mo$e ( da> nog e5 d]de ,p]soon 01 ,die d5 b& vormde tuss*5 h5 tween1 en ,die de oorzaak 0 van all5 vr$e en zonnes*ijn1 die 9 dit huis e5 voorsmaak gav5 van d5 hemel4 ,hoe me] ,leo ov] de aanwezigheid van dez5 d]d5 ,p]soon nada*t1 hoe duidelijk] ,deze als 't w>e vorm en ge/alte voor hem aannam2 ,hij w]d e5 p]soon1 tot wi5 m5--al 0 hij onzi*tba>--kon sprek54 ,en ,leo begon tot ,hem te sprek54 ,hij de$ het niet dikwijls2 het moet zelfs erk5d word51 dat ,leo het geb$1 dat ,bamboe vr en na d5 maaltijd uitsprak1 lang niet altijd met h>t en v]/& volgde1 ma> af en toe to*1 wanne] die groote1 onzi*tb>e ,p]soon re*t lev5d voor hem w]d1 _h m5 hem bidd5de kunn5 v9d54 ,en kwam5 deze geb$5 ook zeldzaam voor1 het w>5 to* geb$5 uit het h>t2 ,leo gevoelde1 dat ze ook hm iets m$$eeld5 van de /ille kra*t van ,bamboe's lev51 en de engel5 ,gods hadd5 r$5 om zi* er ov] te v]blijd54 ,jezus heeft e5s zijn discipel5 het li*t d] w]eld g5oemd1 en gezegd1 dat de kra*t van het nieuwe lev51 dat 9 h5 0 voor de ov]ige m5s*5 niet v]borg5 z\ blijv51 ma> dat dit nieuwe lev5 i$]e5 9 't oog z\ vall51 ev5als e5 /ad1 die bov5 op e5 b]g ligt1 eik5 reizig] ond] de a&a*t valt4 ,en ook bij ,leo w]d deze nieuwe lev5skra*t door zijn makk]s spo$ig opgem]kt4 ,zij zag5 het1 9 wat hij naliet4 ,er w>5 sommige woord51 die hij nooit uitsprak4 ,hoe vroolijk van a>d hij ook 01 er w>5 sommige grapp51 wa> hij ge5 behag5 9 _h4 ,zij zag5 het ook aan wat hij de$4 ,9 de ,zondagss*ool van ,bamboe1 wa> hij vroeg] e5 d] le]l+5 01 trad hij ?ans op als help]4 ,bamboe1 (s*oon hij li*amelijk ga&eweg zwakk] w]d1 vond naa/ zijn ,zondagss*ool-arbeid ook nog tijd om wat te do5 voor de fabrieks>beid]s4 ,hij g+ uit van huis tot huis1 met e5 h&vol bloem5 voor d5 kranke1 e5 woord van troo/ voor d5 lijd5de1 en e5 geb$ voor d5 /]v5de4 ,en op deze to*t5 w]d hij m5igmaal v]gezeld door ,leo4 ,er 0 niet n d] ,hoog]e ,burg]s*oli]51 die da>9 pleizi] z\ hebb5 gehad1 ma> ,leo _h er plezi] 94 ,en welhaa/ op5ba>de het nieuwe lev5 zi* ook 9 zijn woord54 ,het 0 op e5 les 9 de ,n$]l&s*e taal1 dat de le] d] trop50 t] sprake kwam4 ,leo van ,d9telburg10 zei de le]a>1 geef e5s e5 voorbeeld van e5 prosopopeia4099 ,leo noemde de s*oone regels uit ,willem van ,ha>5's ,m5s*elijk ,lev503 't ,geweld v]woe/ uw erf1 de la/] v]ft uw kle$1 ,ge5 vri5d durft zi* na> 't huis begev51 ,da> 't bleek gebrek d5 vlo] betre$t40 ,jawel10 0 het antwoord1 ma> dt /aat 9 je le]boek2 geef er e51 dat je zelf gevond5 hebt4 ,leo noemde er twee3 ,de wa>heid en de vr$e zull5 elk&] kuss540 en ,laat al de /room5 vroolijk z+51 ,de h&5 klapp5 na> omhoog4 't ,geb]gte1 vol van vreugde1 spr+5 ,en huppl5 voor des ,he]5 oog60 ,wa> heb je dat gevond580 vroeg de le]a>1 die op dat oog5blik de aangehaalde regels niet go$ t] plaatse wi/ te br5g54 ,het e]/e /aat 9 d5 ,bijbel1 m5e]10 0 het antwoord2 het twe$e komt voor 9 de b]ijmde ,psalm540 ,v]s*eid5e jong5s s*ot5 9 d5 la*4 ,de ,bijbel6 de ,bijbel60 gi]de ,pauw van ,lockh(f1 als( het iets ze] komieks 01 iets uit dit ,boek aan te hal54 ,de le]a> e*t] kon 9 het spott5d gela* van de jong5s niet deel54 ,van ,lockh(f10 zei hij1 je la*t zoo2 ma> weet je wel e5s wat de ,bijbel is80 't ,is het boek wa> de dom9ees uit preek510 gaf ,rudolf t5 antwoord4 ,kun je zegg51 wat voor e5 boek de ,korn is1 ,van ,d9telburg80 vroeg de le]a> nu aan ,rudolf4 ,natuurlijk60 zei ,rudolf1 ietwat g]aakt1 dat de le]a> zoo we9ig v]tr\w5 /elde 9 zijn hi/oris*e k5nis4 ,de ,korn is de oorkonde van d5 ,mohamm$aans*5 godsdi5/40 ,ze] go$60 h]nam de le]a>4 ,ma>10 v]volgde hij op v]ontwa>digd5 toon1 als je zulk e5 def9itie kunt gev5 van wat de ,korn is1 weet je dan ge5 bet]e bepal+ te gev5 van wat de ,bijbel is dan deze1 dat 't het boek is1 wa> de dom9ees uit preek508--,heb je d5 ,bijbel wel e5s gelez580 ,rudolf betuigde op zijn eig5a>dig51 m9a*t5d5 toon1 dat hij nog nimm] e5 oog 9 dit ,boek geslag5 _h1 en e5 groot aantal &]e le]l+5 v]ke]d5 9 hetzelfde geval4 ,hoor e5s1 jongelui10 sprak de le]a>1 deze inri*t+ draagt ge5 godsdi5/ig k>akt]1 en ik wil ook voor jullie ge5 preek h\d54 ,ma> to* moet ik je zegg51 dat het mij teg5valt1 dat zoovel5 van jullie nog nooit d5 ,bijbel e5s hebb5 +ekek51 en ik raad je ern/ig aan1 dat ,boek e5s te lez540 ,o* m5e]10 zei ,frits ,wild]+1 wa> hebb5 we het voor noodig80 ,voor noodig1 m'n jonge vri5d80 0 het antwoord4 ,vraag liev]1 wa> je het niet voor noodig hebt6 ,je hebt het noodig voor de k5nis d] a>drijkskunde1 voor de ges*i$5is1 voor de ar*eologie1 voor de volk5kunde1 voor de natuurkunde1 voor de plant- en di]kunde1 voor de /udie 9 de re*t51 voor de oeconomie199 voor het ,grieks* en voor het ,n$]l&s*1--je hebt het bov5al noodig om e5 go$ en bruikba> m5s* voor de maats*appij te word540 ,nu m5e]10 zei ,willem van ,waan51 u noemt da> nog al wat op1 ma> laat/ zei u1 dat we voor 't ,n$]l&s* bij voorkeur oorspronkelijke w]k5 moe/5 lez51 en ge5 v]taalde4 ,en de ,bijbel is imm]s v]taald40 ,dat is wa>2 ma> de ,bijbel vormt op di5 regel e5 uitzond]+4 ,eig5lijk is de ,bijbel ge5 v]taald boek1 t5m9/e niet 9 d5 z91 wa>9 ik het b$oel4 ,de ,bijbel is ges*rev5 9 de taal van het m5s*elijk h>t en is 9 alle tal5 e5 oorspronkelijk w]k4 ,de ,bijbel wordt niet behe]s*t door de taal van e5ig volk1 ma> behe]s*t zelf alle tal54 ,sprek5 9 d5 go$5 z9 le]t e5 volk eig5lijk pas1 wanne] het d5 ,bijbel heeft4 ,ik ond]wijs je hi] het ,n$]l&s*4 ,weet je wa> onze ,n$]l&s*e taal ha> oorsprong heeft8--,9 d5 ,bijbel6 ,precies zoo is het ge/eld met het ,duits*1 het ,frans*1 het ,engels* en met de taal van welk ,we/-,europees* volk je ook noem5 wilt4 ,er is ge5 boek t] w]eld1 dat zoovele lett]kundige s*oonh$5 kan aanwijz5 als de ,bijbel4 ,ja1 ik durf zegg51 dat er 9 de laat/e driehond]d ja> ge5 enkel lett]kundig kun/w]k1 dat di5 naam wa>d is1 kan word5 aangewez51 wa>van niet op e5 ( &]e wijze de kiem5 zijn te v9d5 9 d5 ,bijbel4 ,je me5t1 dat de ,bijbel enkel het boek is van d5 godsdi5/8 ,ik zeg1 dat het ook is het boek van de ,s*oonheid1 niet alle5 op het gebi$ van de lett]kunde1 ma> op elk &] gebi$ van m5s*elijke kun/4 ,niet alle51 dat de di*t]s voor hun s*oon/e zang5 de /( hebb5 ontle5d aan d5 ,bijbel1 ma> ook de componi/5199 de beeldh\w]s en de s*ild]s4 ,kortom1 jongelui1 als je n boek moe/ miss51 dan z\ ik zegg53 gooit desnoods al di5 &]5 lorreboel op zij1 als je d5 ,bijbel ma> moogt beh\d54 ,w]kelijk1 jong5s1 je hoeft er niet groots* op te zijn1 dat je dit ,boek nooit hebt gelez51 want1 zal ik je e5s wat zegg58--,wie d5 ,bijbel niet k5t1 die k5t nog niets1 en dat is e5 nul6 ,nu weet je 't60 ,ik gelo( w>empel1 dat hij fijn geword5 is10 zei ,pauw van ,lockh(f1 to5 de les geindigd 04 ,nee10 zei ,frits ,wild]+1 ma> 't is e5 k]el van v]/&1 en ik gelo(1 dat hij gelijk heeft4 ,ik t5m9/e b5 van plan1 dat boek e5s te lez540 ,e5 pa> &]5 koe/]d5 hetzelfde voornem51 en zoo ont/ond er naa/ de ,fietsclub1 de ,roeiclub1 de ,zwemclub1 de ,voetbalclub1 en hoe al die clubs aan de ,h4,b4,s4 v]d] mo*t5 heet51 ook nog e5 ,bijbelclub4 ,zij w]d geh\d5 t5 huize van ,bamboe1 en _h t5 doel de lett]kundige s*oonh$5 van d5 ,bijbel te ond]zoek54 ,voortaan he]s*te er ond] de ,hoog]e ,burg]s*oli]5 tweerlei /room+4 ,de e5 w]d geleid door ,rudolf1 en be/ond me]5deels uit de jong5s van d5 deftig5 /&4 ,het w>5 de jongelui1 die het mee/ van zi* d$5 sprek54 ,ze rookt5 veel cig>ett51 d$5 heel veel aan sport1 en zat5 's avonds gewoonlijk met de blauwe ,burg]s*ool-pet op het ho(d1 op a*telooze wijze met e5 fijn rott9kje tuss*5 de knien1 buit5 voor de caf's1 om aan i$]e5 te lat5 zi51 dat zij re$s e5 cognacje 9 n teug durfd5 uitdr9k5 en onmiddellijk da>op e5 nieuw be/ell54 ,ze gav5 zi*zelv5 d5 liev5 naam van de ,dond]-/ud5t504 ,de &]e w]d geleid door ,leo4 ,het w>5 de zoog5aamde ,bijbel-/ud5t54 ,ond] al deze jongelui 0 er niet n1 die graag voor e5 fijne0 z\ word5 aangezi54 ,het w>5 e5v\dige jong5s1 die lu/ hadd5 om te w]k5 en als liefhebb]ij-/udie ook het ond]zoek des ,bijbels op hun program hadd5 geplaat/4 ,ma> ongem]kt en zond] dat ze het wild51 oef5de dit wond]b>e ,boek k invlo$ uit op hun lev54 ,er w>5 er ond] deze jong5s1 die sommige v]hal5 uit d5 ,bijbel opvatt5 met spott5d ongelo(1 en die 9 de jongehe]5-caf's ev5 go$ kwam5 als de &]52 ma> to* w>5 er sommige v]mak5 en sommige /rek51 wa>aan m5 e5 ,bijbel/ud5t nooit zag me$o54 ,en--zij d$5 de be/e exam5s4 ,,ho(d/uk ,x4 ,,leo ,,en ,,rudolf ,,zijn ,,voor ,,e5 ,,oog5blik ,,go$e ,,vri5d51 ',t ,,ge5 ,,e*t] ,,voor ,,d5 ,,e]/e ,,sle*te ,,gevolg5 ,,heeft4 ,rudolf en ,leo w>5 jui/ e5 dag na elka> j>ig1 en de eis* d] beleefdheid bra*t mee1 dat ,leo dan natuurlijk e5 felicitatie-bezoek aflei4 ,zooals re$s gezegd is1 w>5 de visites1 die hij op villa ,d9telburg moe/ mak51 voor hem nu jui/ niet van de pleizi]ig/e1 vooral niet als hij wi/1 ,dolf te zull5 ?uis treff54 ,to* hadd5 aan de &]e zijde deze bezoek5 ook wel iets aantrekkelijks voor hem4 ,hij mi/e er iets1 en hij vond er iets4 ,hij mi/e er dat eig5a>dige1 dat uitg+ van ,bamboe's lev5 9 de geme5s*ap met ,god2 hij vond er e5 zek]e deftige gezelligheid1 die1 hoe oud] hij w]d1 te groot] bekoorlijkheid op hem uitoef5de4 ,de w>e gezelligheid 9 e5 huis wordt er 9 gebra*t door de mo$]4 ,als ,leo 9 het salon van zijn tante zat en ha> zoo g5oegelijk hoorde babbel5 met zijn ni*t ,h5ritte1 dan da*t hij dikwijls aan zijn eig5 mo$] t]ug en kreeg het huis aan het ,w$ voor hem iets l$igs4 ,tante en ,h5ritte w>5 altijd h>telijk jeg5s hem ge/emd1 ev5als oom1 die de gewoonte _h1 bij ,leo's bezoek5 e5 go$ glas wijn te s*5k51 't ge5 onze vri5d ?uis nooit kreeg en wa> hij no*tans heel veel van hield4 ,ditmaal wi/ ,leo e*t] niet1 ( hij wel z\ gaan1 want ,bamboe 0 ziek1--niet z ziek1 dat hij te b$ lag1 ma> hij 0 to* erg moe en op2 de hoe/1 die hem de laat/e j>5 altijd _h gekweld1 0 s*rikb>5d toeg5om5 en hijzelf opvall5d v]mag]d4 ,bamboe e*t] wilde niet1 dat ,leo om zijn5twil ?uis bleef1 en ,leo g+4 ,de ontvang/ op de villa 0 nu natuurlijk nog fee/elijk] dan &]s4 ,rudolf _h e5 van zijn joviale bui5 en w5s*te ,leo met e5 /evig5 h&druk mete5 ma> geluk teg5 morg54 ,hij /ond zelf op om ,leo wat 9 te s*5k54 ,dr9k je e5s e5 glaasje cognac mee80 vroeg hij4 ,leo _h het nog nooit geproefd en wilde het dus wel e5s probe]54 ,de drank /eeg hem t]/ond na> het ho(d en joeg zijn ,indis* blo$ door de ad]5 met dubbele snelheid4 ,lang wilde hij zijn visite ditmaal niet mak51 met het oog op d5 toe/&1 wa>9 ,bamboe v]ke]de1 en d]halve maakte hij re$s vrij spo$ig aan/alt5 om te v]trekk54 ,wil je e]/ ng e580 vroeg ,dolf1 de k>af opnem5de4 ,als je blieft10 zei ,leo4 ,nee1 ,leo10 kwam ,h5ritte tuss*5beide1 dat z\ ik niet do54 ,ik gelo( niet1 dat je er teg5 kunt40 ,kom1 kom1 wat zijn twee glaasjes voor zulk e5 v5t10 zei oom ,l\is4 ,nee1 nee1 ,h5ritte heeft gelijk10 zei ,mevr\w1 n is voor ,leo me] dan g5oeg60 ,en wel/aan%alve moe/ ,leo dus nu wel b$ank51 hoewel hij het met le$wez5 de$1 want dat prikkel5de go$je smaakte hem t]dege4 ,we wet5 re$s1 dat hij voor g5iet+5 van /(felijk5 a>d uit]/ vatba> 04 ,nu1 als je dan bepaald niet me] durft nem510 zei ,dolf met e5 m9a*t5d5 nadruk op dat woord durft1 dan ga ik mee om je e5 e9dje weg te br5g540 't ,0 buit5gewoon vri5delijk1 en ,leo nam het zeldzame aanbod dankba> aan4 ,dolf 0 er voor1 e5 omwegje te mak51 en sloeg met ,leo de ,mol/eeg 94 ,go$5 avond1 he]510 zei ,knijp1 de uitdrag]1 die 9 deze /eeg zijn magazijn _h4 ,op ze] opvall5de wijze1 als( het oude bek5d5 gold1 trok hij bij dez5 groet zijn pet 9 zijn oog5 en gaf hij ,rudolf gr9nik5d e5 knikje op d5 koop toe4 ,vanavond1 hoor14444 je weet wel1 morg5 geef ik e5 fuif44440 flui/]de ,rudolf hem 9 't voorbijgaan toe4 ,tot je di5/1 m5e]10 zei de s*a*]a>1 t]wijl hij 9 zijn knokige v+]s wreef4 ,op het ,mol5ple9 zag5 ze voor het caf ,loop-90 ,pauw van ,lockh(f en nog e5 /uk ( wat ,dond]-/ud5t50 zitt54 ,hallo1 ,d9telburg6 kom e5s aan6 ,wl gefelicite]d1 hoor60 zei ,pauw1 t]wijl hij ,dolf de h& toe/ak4--,en jij k hoor1 ,bru9tje-neef60--v]volgde hij tot ,leo4 ,ja1 jong5s10 zei ,dolf1 'n gelukw5s* moet beklonk5 word51 h8 &]s geldt hij niet4 ,wat wil je gebruik580 ,al de jongehe]tjes getuigd5 van hun voorliefde voor cognac4 ,en jij1 neef80 vroeg ,dolf4--,o ja1 't is wa> k3 je moogt niet me] dr9k51 want je kunt er niet teg51 h80 ,mog58--voor wie niet80 vroeg ,pauw4 ,wel1 voor zus ,h5ritte niet2 ze heeft het hem ple*tig v]bod510 zei ,dolf1 met spott5de ge/r5gheid d5 v+] teg5 ,leo opheff5d4 ,allemaal gekheid1 hoor60 zei ,leo1 e5 kleur krijg5de1 ik doe mee60 ,de laat/e woord5 w>5 er uit vr hij er aan da*t4 ,hij _h da>mee bewijs van zijn mo$ will5 gev52 ma> zoodra hij ze _h uitgesprok51 _h hij er heimelijk spijt van4 ,het 0 nu ev5wel te laat1 want ze te h]roep5 z\ l te flauw hebb5 ge/aan4 ,leo dronk e5 glaasje cognac mee1 en nog n 444 ,bamboe gevoelde zi* onru/ig4 ,het 0 al donk] en ,leo 0 nog niet ?uis4 ,bamboe /ond op1 om 9 de dui/]e kam] na> de klok te glur54 ,to5 hij zi* we] ne]zette1 voelde hij e5 vreemd g]uis* 9 zijn bor/1 als( da> e5 /e5 zat1 die iets opzoog4 ,hij lui/]de na> dat g]uis*1 en na> het g]u*t van voet/app5 da>buit54 ,e9delijk /ak hij de lamp5 aan en hoe/te en lui/]de opnieuw1 ma> de voet/app5 g+5 voorbij4 ,to5 g+ hij we] zitt5 met gev\w5 h&51 en bad1 en lui/]de4 ,e9delijk1 da> g+ het hekje op5 en hoorde hij e5 geweldig5 ruk aan de bel1 heel &]s dan ,leo altijd de$4 ,hij op5de de deur1 en 9 plaats van n p]soon1 zag hij bij het li*t van de ganglamp er twee voor de deur /aan1 die e5 d]d5 tuss*5 zi* 9 droeg54 ,die d]de hield het ho(d voorov]1 slap als e5 lijk1 ma> to* _h ,bamboe hem onmiddellijk h]k5d4 ,o1 ,leo1 mijn jong560 s*reide hij1 o ,leo1 wat is er gebeurd80 ,o1 het is niets1 ,bamboe60 /elde ,pauw van ,lockh(f hem g]u/4 ,hij is alle5 ma> wat bov5 zijn bi]40 ,bamboe poogde hem 9 zijn arm5 na> b9n5 te drag51 ma> 0 da> ?ans niet me] toe bij ma*te4 ,rudolf en ,pauw nam5 die taak van hem ov] en legd5 ,leo op de s(a 9 de voorkam]4 ,da> lag hij en keek ,bamboe met d(fe oog5 wez5loos aan4 ,deze knielde bij hem ne] en nam zijn bleek gelaat tuss*5 de h&54 ,o ,leo1 mijn jong510--sprak hij met door tran5 v]/ikte /em1 wat zal ik beg9n544448 ,o1 mijn lieve1 lieve jong544440 ,v]d] kon hij niet4 ,hij hoe/te en gaf e5 groote golf blo$ op1 die vlak voor ,leo als e5 roode plas op het donk]e vlo]kle$ ne]vloeide4 ,leo sprong op4 ,de s*rik _h hem plotsel+ ontnu*t]d4 ,help1 help10 riep hij1 gauw om d5 dokt]6--hij /]ft60 ,pauw waggelde na> buit51 om e5 g5ee%e] te hal51 en met behulp van ,rudolf lei ,leo d5 arm5 ,javaan op de plaats1 wa> hij zooev5 zelf geleg5 _h4 ,heb je mij nog noodig80 vroeg ,rudolf na e5ig5 tijd op za*t51 b]\wvoll5 toon1 want de groote droefheid1 wa>aan hij ,bamboe t5 prooi _h gezi51 en de v]s*rikkelijke gevolg5 da>van1 hadd5 to* zijn h>t g]aakt4 ,ne510 zei ,leo s*rei5d1 als de dokt] ma> gauw komt40 ,nu1 bonsoir dan en bet]s*ap1 hoor60 zei ,rudolf1 t]wijl hij hem de h& toe/ak4 ,je ziet het1 ,leo10 v]volgde hij1 op e5 toon als( hij ditmaal e5s zijn gewone m9a*t+ op zijn eig5 ho(d wilde uit/ort51 je ziet het3 't is niet go$1 dat ,blank0 en ,bru90 meka> ontmoet54 ,ik b5 zelf e5 b]o]l+1 en dat z\ ik op d5 duur ook van j\ mak540 ,met deze woord5 /apte hij de deur uit en spo$de zi* na> de ,mol/eeg1 na> de uitdrag]ij van ,knijp4 ,,ho(d/uk ,,xi4 ,,bamboe ,,spreekt ,,van ,,e5 ,,v]br&e ,,padi-,,s*uur1 ,,en ,,ond]v9dt ,,dat ,,e5 ,,*ri/5 ,,e5 ,,za*t ,,/]fb$ ,,heeft4 ,het 0 e5 droevige v]ja>dag voor ,leo1 de droevig/e uit heel zijn lev54 ,bamboe lag 9 zijn slaapkam] op de baleh-baleh4 ,naatje1 de oude di5/bode1 dribbelde op ha> te55 de keuk5 rond1 met ha> s*ort voor de oog54 ,zij huilde4 ,want de dokt] _h gezegd1 dat ,bamboe d5 na*t wel niet z\ hal54 ,leo en ,dirk ,drijv] zat5 bij ,bamboe's /]fb$4 ,dirk1 die veel aanleg getoond _h voor het teek551 0 door e5 familie-lid op de amba*tss*ool g$aan en w]d nu opgeleid voor textiel-teek5a>4 ,hij 01 ev5als ,leo1 help] aan de ,zondagss*ool1 en gelukkig g+ hij da> ?ans wat v]/&ig] mee te w]k dan vroeg]4 ,bamboe lag na> buit5 te kijk51 na> de trie/ige lu*t1 die zi*1 als e5 wade van grijz5 r\w1 d5 gans*5 dag ov] de /ad bleef uitbreid54 ,zijn ademhal+ 0 kort en zwa>4 ,van tijd tot tijd kreeg hij hevige b5auwdh$51 en lag hij om het half uur enkele m9ut5 buit5 k5nis4 ,ma> als hij we] tot het bewu/zijn t]ugke]de1 ontsnapte ge5 enkele kla*t zijn mond4 ,dan lag hij da>1 vri5delijk en vr$ig1 met e5 glimla* om de lipp54 ,o1 ,bamboe60 zei ,leo1 die snikk5d bij zijn leg] knielde1 dat ik nu de oorzaak moe/ word5 van je dood60 ,ne51 ne51 ,leo10 flui/]de ,bamboe1 dat mag je niet zegg54 ,ik b5 wel erg ges*rokk5 gi/]--dat is wa>1 ma> ik heb vroeg] al me] blo$ opgegev54 ,s9ds dat k\de bad b5 ik nooit me] go$ gewee/4 ,ik _h zelfs niet g$a*t1 je v]ja>dag nog te belev540 ,leo10 v]volgde hij na e5 tuss*5poos1 je b5t nu zev5ti5 ja>4 ,je b5t nu ge5 k9d me]1--je b5t jongel+4444 ,mijn taak is nu afg$aan4444 ,ma> blijf 9 't ge5 je van je vad] en mij gele]d hebt4444 ,wa>m$e zal de jongel+ zijn pad re9 h\d584444 ,als hij dat h\dt na> ,gods ,woord60 ,e5 nieuwe b5auwdheid belette hem voort te gaan4 ,to5 hij we] bij k5nis kwam1 gevoelde hij zi* z wel1 als hij 9 lang niet gewee/ 04 ,hij ri*tte zi* op en keek de kam] door4 ,zijn oog viel op de papegaai54 ,dag ,bamboe1 goeie baas60 riep ,jok1 en ,plok riep het hem na4 ,je moet ze 9 de museumkam] br5g51 ,leo10 zei ,bamboe4 ,als ze mij zi5 /]v51 zull5 ze welli*t zelf k dood gaan1 en 9 elk geval zull5 ze nooit me] e5 woord sprek54 ,en dat z\ to* heel onplezi]ig voor je wez54 ,en wil jij zoo go$ zijn1 e5s na> m5e] ,van ,d9telburg te gaan1 ,dirk8 ,zeg hem1 dat ik ga /]v51 en dat ik hem graag nog ev5 w\ sprek540 ,dirk v]trok en ,leo bra*t de vogels weg4 ,bamboe ziek1 ,bamboe ziek60 zei ,plok4 ,ja ,plok10 zei ,leo s*rei5d1 je goeie baas is ziek1 jong56 ,a*1 ,bamboe gaat /]v51 en ik zal alle5 a*t]blijv540 ,9 d5 hoek van de museumkam] knielde hij ne]1 met het ho(d voorov] op het tijg]vel2 ma> hij 0 z door zijn droefheid ov]m&1 dat hij niet wi/ wat te bidd54 ,je moet niet s*rei51 ,leo10 zei ,bamboe1 to5 hij we] b9n5kwam1 en ook niet bidd5 dat ik bet] mag word51 want ,god heeft mij getoond1 dat ik /]v5 zal4 ,lees mij nog iets voor uit het go$e ,boek4 ,lees d5 psalm van d5 ,go$5 ,h]d]40 ,en ,leo las3 ,de ,he] is is mijn ,h]d]1 mij zal niets ontbrek54 ,hij doet mij n$] ligg5 9 grazige weid52 ,hij vo]t mij za*tjes aan ze] /ille wat]54 ,hij v]kwikt mijne ziel2 ,hij leidt mij 9 het spoor d] g]e*tigheid1 om ,zijns ,naams wil4 ,al g+ ik ook 9 e5 dal d] s*aduwe des doods1 ik z\ ge5 kwaad vreez51 want ,gij zijt met mij2 uw /ok en uw /af die v]troo/5 mij40 ,z is het10 zei ,bamboe4 ,de ,he] is mijn ,h]d]1 en da>om zal ik ge5 kwaad vreez51 ook niet 9 het dal d] s*aduwe des doods4 ,de ond]v9d+ le]t mij1 dat het zoo is40 ,ond] dit gesprek trad de he] ,van ,d9telburg b9n5 en /ak d5 zieke de h& toe4 ,hoe gaat het80 vroeg hij op za*t51 deelnem5d5 toon4 ,het gaat na> d5 hemel60 antwoordde ,bamboe met e5 gelukkig5 glimla*4 ,ma> vr ik deze laat/e reis doe1 _h ik u1 als voogd van ,leo1 nog wat te zegg510 v]volgde hij4 ,de he] ,van ,d9telburg zette zi* ne]4 ,u zult voortaan geheel alle5 ov] hem toezi*t moet5 h\d510 g+ ,bamboe op voorzi*tig5 toon voort1 t]wijl hij na elke z9sn$e we] opnieuw adem moe/ s*epp54 ,u weet1 dat alles wat 9 dit huis is1 aan hem behoort1 ma> wat 9 deze kam] is1 is het mijne4444 ,ook dit geld40 ,en mete5 haalde hij e5 zakje met geld ond] zijn ho(dkuss5 v&aan4--,ik heb dat bespa>d van mijn loon1 dat ik 9 ,indi en hi] v]di5d heb44444 ,9 het kasboek en het hui%\dboek1 die da> 9 de la ligg51 zult u alles v]antwoord v9d51 wat op de geldzak5 van mij en ,leo betrekk+ heeft1 tot op e5 c5t toe4 ,mijn familie-l$5 9 ,indi1 zoo ik er nog heb1 k5 ik niet2 en da>om w5s*te ik alles wat ik heb na te lat5 aan ,naatje1 onze oude meid4 ,het is niet veel1 ma> to* miss*i5 wel zooveel1 dat zij er met ha> bro$] e5 ru/ig5 oud5 dag van kan hebb540 ,de he] ,van ,d9telburg belo(de zijn w5s* te zull5 nakom54 ,gi/]avond10 v]volgde ,bamboe1 is ,leo ?uisgekom5 9 bes*onk5 toe/&4 ,ik v]tr\w wel1 dat zoo iets niet me] bij hem zal voorkom51 ma> hij is zwak1 en da>om z\ ik u wel will5 v]zoek51 zoolang hij bij u 9 huis zal zijn1 hem nooit we] iets te gev51 wa>van hij dronk5 kan word540 ,bij mij 9 huis is hij niet dronk5 geword510 zei de he] ,van ,d9telburg1 ev5 kleur5d4 ,dat weet ik1 m5e]1 dat weet ik4 ,ma> hoor e5s na> wat ik u v]tell5 zal44444 ,9 het ,grobongans*e99 ligt e5 groot al5g-al5g-veld4444 ,e5s re$ e5 toewan-controleur te pa>d door dat veld4 ,hij /ak e5 siga> aan1 en wi]p a*teloos d5 br&5d5 lucif] 9 het droge gras4 ,de al5g-al5g vatte vlam1 de w9d wakk]de het vuur aan1 blies het na> de dessa1 en da>door w]d e5 groote padi-s*uur aange/ok51 die tot d5 grond toe afbr&de4 ,wie 0 nu de s*uld van het afbr&5 d] padi-s*uur80 ,natuurlijk deg5e1 die d5 lucif] _h weggeworp510 sprak de he] ,van ,d9telburg4 ,hij /ak to* niet zelf de s*uur aan2 hij maakte ge5 groote vlam1 het 0 ma> e5 lucif]1 en hij wi/ niet e5s go$ wa> hij di5 ne]wi]p10 zei ,bamboe4 ,nee10 0 het antwoord1 ma> jui/ omdat hij dat niet wi/1 0 de controleur s*uldig4 ,e5 v]/&ig man gooit nooit e5 br&5d5 lucif] weg1 ( hij moet wel t]dege wet51 dat er ge5 br& kan ont/aan40 ,welnu10 zeide ,bamboe1 gij zijt die man4 ,het e]/e glas1 dat u ,leo gaaft1 0 ev5 ons*uldig als het br&5de lucif]tje4 ,ma> u wi/ niet1 ( dat e]/e glas 9 ,leo's h>t welli*t ook e5 vlam van h>t/o*t kon ont/ek51 die hem e9delijk v]niel5 z\4 ,o m5e]10 g+ hij voort1 t]wijl de gee/drift1 wa>mee hij sprak1 hem zijn li*aamszwakheid de$ v]get51 het ,boek zegt3 ,ik zal e5 vuur 9 ,edom z5d51 en dat zal zijne paleiz5 v]t]54 ,en de ond]v9d+ zegt mij1 dat de drank dat vuur is4 ,ik heb gezi51 dat de inwon]s van dit l& gelijk zijn aan de droge halm5 van het al5g-al5g-veld4 ,en de v]woe/5de gruwel1 die da>ov] trekt1 is de drank6 ,da>om he]s*t er 9 dit l& ook armo$e1 als( elk ja> te treur5 _h ov] mislukk+ van d5 padi-oog/4 ,do* ,jehovah geeft elk ja> wel padi 9 ov]vlo$1 ma> 't is het /room5d vuur1 dat halm na halm v]te]t en de padi-s*ur5 v]woe/6 ,zull5 wij dan1 met deze ond]v9d+ voor oog51 doorgaan met br&5de lucif]s te w]p5 9 de jonge al5g-al5g80 ,ik belo( u1 ,bamboe1 dat ,leo het bij mij nooit me] krijg5 zal10 sprak de he] ,van ,d9telburg getr(f54 ,de /]v5de keek hem aan met dank5d5 blik4 ,en mijn laat/e woord10 g+ hij we] na e5 pauze voort1 geldt u p]soonlijk4 ,u sprak me e5s ov] twee weg54 ,u zei niet te wet51 ( uw eig5 weg wel de go$e 04 ,welnu1 de ond]v9d+ le]t mij1 dat de be/e weg1 wa>langs wij onze lev5sreis kunn5 gaan1 de weg met ,god is4 ,het go$e ,boek zegt3 ,de w]eld gaat voorbij en al h>e bege]lijkheid1 ma> die d5 wil van ,god doet1 blijft 9 d] eeuwigheid4 ,en mijn ond]v9d+ zegt1 dat dit woord wa>a*tig is4 ,ik wilde da>om zoo graag1 dat mijnhe] besluit5 kon1 di5 &]5 weg voortaan te betr$540 ,de he] ,van ,d9telburg wi/ niet1 wat te antwoord5 en keek getr(f5 voor zi*4 ,hij da*t aan zijn zak5 en aan wat het groote doel van zijn lev5 0 gewee/4 ,hij 0 nu1 wat hij altijd bege]d _h te word53 e5 s*atrijk man1 ma> op dit oog5blik kwam wat hij vroeg] als e5 geluk _h bes*\wd1 hem bijna als e5 ramp voor4 ,want hij wi/1 dat hij1 als hij zoo bleef als hij nu 01 met al zijn s*att5 to* e5 arm] /]fb$ z\ hebb51 dan deze e5v\dige ,javaan4 ,bamboe liet hem aan d5 loop zijn] eig5 g$a*t5 ov]1 en /ilzwijg5d nam hij afs*eid4 ,to5 de he] ,van ,d9telburg buit5 kwam1 keek hij op zijn horloge4 ,het 0 half zev5 en hij /ond 9 twijfel1 ( hij nog ev5 rond z\ loop51 om ov] wat hij bij ,bamboe gehoord _h1 e5s ru/ig na te d5k51 f dat hij ma> t]/ond langs de fabriek5 z\ gaan1 om zijn gewone avond-inspectie te h\d54 ,hij koos to5 het laat/e4 ,zak5 g+5 vr mijm]+51 vond hij4 ,ma> to5 hij zi* van zijn zak5 gekwet5 _h1 vond hij voor mijm]+5 ge5 tijd4 ,de zorgvuldigh$5 des rijkdoms0 hadd5 ook nu we] het go$e zaad v]/ikt4 ,na zijn v]trek zonk de zieke a*t]ov] 9 de kuss5s4 ,het gesprek _h hem te veel +espann54 ,hij begon te ijl54 ,het 0 hem1 ( hij zi* we] 9 ,indi bevond en op reis 0 met ,leo's vad]4 ,dn v]beeldde hij zi* op ,bali te zijn1 en e5 oog5blik lat] sprak hij we] ov] de ,m9ahassa4 ,leo m]kte op1 dat hij hi]bij ge5 enkel ,n$]l&s* woord gebruikte2 de taal1 die zijn mo$] hem gele]d _h1 0 ook de taal van zijn /]fb$4 ,to5 zijn bewu/zijn t]ugke]de1 riep hij ,leo tot zi*4 ,s*rei5d boog deze zi* ov] hem he5 en greep zijn h&4 ,hij voelde dat die h& re$s k\d w]d4 ,dag ,leo10 flui/]de de kranke1 va>wel444444 tot we]zi5s644444 ,dag mijn jong5644444 ,de ond]v9d+ le]t mij44444 dat het /]v54444 met ,jezus44444 li*t is60 ,to5 ri*tte hij zi* plotsel+ op4 ,en t]wijl zijn gelaat s*itt]de van di5 hemels*5 glans1 die door duiz5d5 op het aangezi*t van /]v5de k9d]5 ,gods is wa>g5om51 /rekte hij zijn h&5 uit1 als om e5 pa> m5s*51 die onzi*tba> bij zijn /]fb$ aanwezig w>51 te begroet51 en zeide hij op blijd5 toon3 ,tabik1 ,toewan6 tabik1 ,njonja6 #ag ,n le]t mij de ond]v9d+ dat de kleur44440 ,ma> wat de ond]v9d+ hem nog 9 dit uit]/e oog5blik le]de1 kon hij niet me] v]tell52 zijn laat/e woord5 g+5 ov] 9 e5 zu*t1 die zoo za*t 0 als de ademhal+ van e5 slap5d k9d4 -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ,o*1 o*10 huilde ,naatje1 ha> zakdoek teg5 de oog5 drukk5de1 hij is weg1 hij is weg6 ,o*1 jongehe]1 ik heb bij e5 boel blanke m5s*5 g$i5d1 al zeg ik het zelf1 ma> z'n goeje blanke als deze bru9e er e5 01 heb ik nog nooit ontmoet4 ,o*1 o*1 al 0-ie dan bru91 d'r zal wat an gemi/ word51--ik en u en e5 boel &]e m5s*560 ,en t]wijl ze dit zeide1 leekt5 uit ha> oude oog5 groote1 gl9/]5de tran51 die als pa>l5 van droefheid viel5 op het witte lak5 wa>mee zij ,bamboe's lijk b$ekte4 ,,ho(d/uk ,,xii4 ,,leo ,,in/alle]t ,,zi* ,,t5 ,,huize ,,van ,,zijn ,,oom4 ,wel t]e*t _h ,naatje gezegd1 dat er aan ,bamboe v]lor5 z\ word54 ,de arm51 die hij _h geholp51 de k9d]51 die hij _h ond]wez51 de fabrieksbevolk+1 aan wie hij op zijn e5v\dige mani] het ,evangelie _h v]kondigd1 die all5 beseft5 pas1 hoeveel zij aan dez5 e5v\dig5 bru95 man mi/51 to5 zij met elk&] e]bi$ig zijn /( na> de laat/e ru/plaats bra*t54 ,ma> bov5al gevoelde ,leo zijn gemis4 ,o1 welk e5 droevige to*t 0 het voor hem1 to5 hij v]huiz5 g+ uit de e5v\dige won+ aan het ,w$ na> d5 pra*tig5 ,d9telburg4 ,alles nam hij mee4 ,voor het museum w]d e5 kam] op de bov5v]diep+ afzond]lijk +]i*t4 ,leo kreeg zelf twee kam]s vlak naa/ die van ,dolf4 ,de aap1 de papegaai51 alles g+ mee1 behalve die ne1 wi5 ,leo het m9/e bij dit alles _h will5 miss53 ,bamboe6 ,9 het pra*tige huis w>5 al die m5s*5 veel bes*aafd] en veel ontwikkeld] dan hij 0 gewee/1 ma> zij mi/5 to* iets1 dat hij _h bezet53 zijn vroom h>t en zijn hemels*e lev5swij%eid1 wa>mee hij ,leo tot op dat oog5blik _h geleid4 ,behalve van ,dolf1 ond]vond ,leo van al zijn nieuwe huisg5oot5 veel bewijz5 van toeg5eg5heid4 ,ma> van we]skant5 be/ond er to* e5 besef1 dat er e5 v]s*il be/ond tuss*5 h51 en dat v]s*il w]d van dag tot dag duidelijk]4 ,het 0 het oude ond]s*eid1 dat er be/aan _h tuss*5 ,leo's vad] en oom ,l\is2 m5 leefde 9 n huis1 ma> m5 leefde niet met hetzelfde doel4 ,9 d5 huize ,d9telburg /ond5 het v]di55 van geld1 het najag5 van w]elds* g5ot en het t5toonspreid5 van weelde bij alle g$a*t5 en gesprekk5 op d5 voorgrond2 en al 0 ,leo nog jong1--dank zij zijn opvo$+ en zijn omgang met ,bamboe zag hij to* ze] go$ 91 dat zulk e5 lev51 welbes*\wd1 to* niet de moeite wa>d 0 om geleefd te word54 ,met lu/ en kra*t zette hij na ,bamboe's dood di5s w]k aan de ,zondagss*ool voort1 en hij kwam er ook toe om1 naa/ de ,bijbelclub1 e5 knap5v]e5ig+ ond] de fabrieksjeugd op te ri*t51 wa>bij ,frits ,wild]+ en ,dirk ,drijv] hem de behulpzame h& bod54 ,bij zijn bezoek5 aan de oud]s van zijn jong5s raakte hij langzam]h& ook op de hoogte van vele zak51 die het inn]lijke lev5 van de fabriek5 betr(f51 en me] en me] ontdekte hij1 hoe de zu*t van oom ,l\is1 om veel geld te v]di55 en di5s onv]biddelijke ge/r5gheid d5 m9d]5 man vaak d$5 gebukt gaan ond] e5 zwa> kruis4 ,de arbeid]s v]tr\wd5 ,leo1 en da> zij me5d51 dat hij welli*t op zijn oom e5ig5 invlo$ z\ kunn5 uitoef551 maakt5 zij hem dikwijls tot v]tr\wel+ van hun kla*t54 ,met bes*eid5heid tra*tte hij dan zijn oom te beweg51 dez5 ( di5 mis/& weg te nem51 ( de e5 ( &]e onre*tva>digheid te h]/ell54 ,tr\w5 /eun vond hij voor deze pog+5 altijd bij ,h5ritte4 ,zoo _h het bijvoorbeeld ,leo bij zijn bezoek5 aan de won+5 d] arbeid]s getr(f51 te v]nem5 dat de w]kli$5 9 tijd5 van ziekte geheel en al aan hun lot w]d5 ov]gelat54 ,als er e5 halv5 dag gew]kt w]d1 kreg5 ze ook ma> het halve dagloon uitbetaald en moe/5 zij voor het ov]ige gebrek lijd5 tot ze we] h]/eld w>54 ,leo sprak da> e5s ov] met ,h5ritte1 en1 s*oon oom ,l\is du*tig teg5sp>telde1 ,h5ritte wi/ te bew]k51 dat aan het va/e w]kvolk voortaan e5 deel van het loon k 9 dag5 van ziekte w]d uitbetaald1 en dat er e5 ziek5fonds w]d opg]i*t4 ,zij 0 ook de e5ige1 die wa>de]+ _h voor ,leo's arbeid aan de ,zondagss*ool en de knap5v]e5ig+1 en to5 de v]gad]+ van de ,bijbelclub e5s om de w>mte 9 e5 d] priel5 van d5 tu9 w]d geh\d51 w]d zij door nieuwsgi]igheid g$rev5 om da> kort bij1 met e5 h&w]kje bij zi*1 plaats te nem5 op e5 d] bank51 zoodanig1 dat zij zelf niet gezi5 kon word51 ma> alles wat er gesprok5 w]d1 to* duidelijk kon hoor54 ,wat is dat to* voor e5 boek1 die ,bijbel1 ,leo80 vroeg zij e5 pa> dag5 lat]4 ,wil je er wat uit lez580 vroeg hij1 en op ha> toe/emm5d antwoord gaf hij ha> e5 zak-evangelie van ,lukas4 ,e5ige wek5 lat] w]d er met v]baz+ v]teld1 dat freule ,van ,d9telburg 9 het lokaal tot ,evangelisatie ond] de fabrieks>beid]s e5 ,bijbellez+ _h bijgewoond1 en voortaan kwam zij da> tr\w elke week4 ,h]haaldelijk w5dde ,leo pog+5 aan om ook met ,rudolf op wat bet]5 voet te kom51 ma> deze s*e5 d5 j>5lang5 we]z9 ma> niet te kunn5 ov]w9n54 ,hun omgang bleef zi* bep]k5 tot de dagelijks*e ontmoet+5 aan tafel4 ,het s*e5 als( de vij&ige v]h\d+ tuss*5 ,dolf en ,leo zi* zelfs tot de di]5 uit/rekte2 ,kees1 de aap1 t5m9/e v]loor1 wanne] hij ,dolf zag nad]51 al zijn d>telheid en trok zi*1 tot e5 bal sam5gekromd1 9 d5 v]/5 hoek van het v]trek t]ug1 en ,jok en ,plok1 die 9 kort5 tijd ,dag1 ,oom10 ,go$5morg51 ,tante10 en ,dag1 ,h5ritte0 hadd5 le]5 zegg51 w>5 ma> niet te beweg51 de e5v\dige woord5 ,dag1 ,dolf0 uit te sprek51 hoeveel moeite ,leo ook aanw5dde om het hun te le]52 ze hiev5 integ5deel1 zoodra ,rudolf b9n5kwam1 e5 all]v]va>lijk/ gekrijs* teg5 hem aan1 en ,rudolf mo*t di5t5gevolge de di]5 lu*t5 no* zi54 ,indi5 de papegaai5 met v]/& begaafd w>5 gewee/1 dan _h m5 ev5wel hun g$rag jeg5s ,rudolf allesz9s moet5 billijk51 want ,rudolf gaf ga&eweg me] r$5 tot ontevr$5heid4 ,(s*oon hij begaafd 0 met e5 held] ho(d1 0 hij sle*ts met ze] veel moeite en op het nipp]tje af 9 de hoog/e klasse d] ,hoog]e ,burg]s*ool gekom52 en da> hij na het laat/e exam5 vol/rekt niet me] ge/ude]d _h1 0 zijn vad] wel g5oodzaakt hem van s*ool te nem51 da> het te voorzi5 0 dat hij het e9d-diploma to* nooit z\ hal54 ,hij w]d nu opgeleid 9 de zaak4 ,spo$ig _h hij zi* ond] de leid+ van zijn vad] 9 dez5 nieuw5 w]kkr+ +eleefd1 ma> de fabrieksbevolk+ 0 met het optr$5 van dez5 jong5 patroon allesbehalve +5om54 ,dolf 0 voor zijn ond]ges*ikt5 nog /r5g] dan zijn vad]1 en de willekeur1 wa>mee hij h5 beh&elde1 k5de haa/ ge5 gr5z54 ,telk5s en telk5s we] w]d5 de arbeid]s en arbeid/]s door hem v]plaat/1 en /ond5 dan aan get\w51 wa> zij vol/rekt niet mee ov]weg kond52 en da> er telk5s we] nieuw p]soneel optrad1 _h m5 voortdur5d te klag5 ov] onbruikb>e help]s en help/]s4 ,de ontevr$5heid 0 algeme51 en alle5 de om/&igheid dat de w]kli$5 van &]e fabriek5 niet mee z\d5 will5 do51 v]h9d]de dat 9 ,wev]/$e e5 algeme5e w]k/ak+ w]d afgekondigd4 's ,avonds 0 ,dolf altijd uit4 ,wa> hij 0 en wat hij dan de$1 0 voor niem& v]borg51 behalve voor zijn eig5 oud]s4 ,ma> re$s van wat hij bij dag uitvo]de1 wi/5 zij g5oeg1 om zijn toekom/ met bezorgdheid gade te slaan4 ,sport en ja*t en pa>drijd5 w>5 zijn liefhebb]ij51 wa>voor hij altijd we] opnieuw geld te kort kwam2 en er 0 van ge5 woe/ v]maak ( buit5sporige w$d5s*ap sprake1 ( zijn naam w]d er bij g5oemd4 ,,ho(d/uk ,,xiii1 ,,wa>9 ,,het ,,oude ,,spreekwoord ,,beve/igd ,,wordt1 ,,dat ,,e5 ,,ongeluk ,,nooit ,,alle5 ,,komt4 ,bij ,leo's kom/ 0 natuurlijk het kle9e museum door zijn nieuwe huisg5oot5 met de noodige nieuwsgi]igheid bekek51 ma> zooals het gewoonlijk gaat bij e5 e]/e bezoek aan d]gelijke v]zamel+53 alles _h m5 ov]zi51 ma> niets 9 d5 grond bezi54 ,oom _h het mee/e oog gehad voor de voorw]p5 van pla/is*e99 kun/2 ,dolf voor de wap55 en g\dsmids-w]k52 ,h5ritte voor de ,indis*e gewad5 en de vogels1 ma> voor e5 uitvo]ige v]kl>+ van al dat moois _h m5 to5 met de drukte van het uitpakk5 en ord55 ge5 tijd gehad4 ,to5 ,leo ev5wel zijn e9ddiploma _h gehaald en hij nu enkele dag5 vacantie z\ nem51 drong5 mevr\w ,van ,d9telburg en ,h5ritte er op aan1 dat er ook e5s e5 middag z\ word5 be/e$ om de ,indis*e v]zamel+ nog e5s t]dege 9 oog5s*\w te nem54 ,leo 0 hi]toe ga>ne b]eid1 en op zek]5 middag g+ hij met de beide dames na> bov54 ,hij _h altijd de gewoonte1 de deur van het b$oelde v]trek te sluit51 da> to* niem& er iets te mak5 _h en hij er niet ga>ne iets door nieuwsgi]ige di5/bod5 b$orv5 wilde hebb54 ,ook nu /ak hij dus d5 sleutel 9 het slot2 ma> het bevreemdde hem e5igsz9s1 te m]k5 dat hij de vorige maal zek] v]get5 _h1 de deur te sluit51--t5m9/e ze 0 op54 ,je moet met de vogels beg9n51 ,leo10 zei ,h5ritte1 want die v9d ik het mooi/e uit de geheele v]zamel+40 ,ja10 sprak mevr\w1 die ,p>adijsvogels1 da> kom je niet aan uitgekek540 ,da> hebt u wel gelijk 91 tante10 gaf ,leo t5 antwoord1 en wat pa op dit gebi$ heeft v]zameld1 behoort dan ook tot het zeldzaam/e1 dat er 9 ,europa wordt aangetr(f540 ,en wat zond]l+e vorm51 h80 sprak mevr\w4 ,ja tante10 zei ,leo2 en die welke u da> op het oog hebt1 is ook w]kelijk e5 van de zond]l+/e4 ,zooals u op het papi]tje ziet3 zijn eig5lijke naam is ,lophornia atra02 9 't ,holl&s* wordt hij wel aang$uid als de ,pra*tige ,p>adijsvogel04 ,nu1 9 de s*aduw1 is zijn grondkleur zw>t1 ma> let e5s op1 nu ik de jaloezien ophaal40 ,mevr\w ,van ,d9telburg en ,h5ritte kond5 e5 uitroep van bewond]+ niet b$w+51 want plotsel+ glansde de nek van d5 vogel met e5 s*itt]5de bronskleur1 t]wijl zijn kop omgev5 w]d door e5 metaala*tig li*t5de t9t van gro5 en blauw4 ,op de bor/ van het di] prijkte e5 /evig ve]5 s*ild1 dat als met fijn glanz5d blauw satijn ov]trokk5 s*e5 te wez54 ,e5 &] s*ild1 ev5als het e]/e 9 d5 vorm van e5 aan de basis uitges*ulpt5 driehoek1 ma> van aanzi5lijk groot] afmet+5 dan dit e]/e1 dekte zijn rug met pra*tige t9t5 van fluweelig zw>t1 g\dbrons en hel-purp]4 ,deze hi]10 g+ ,leo voort1 is e5 van de we9ige onges*ond5 exempl>5 van d5 ,zes-p5n+svogel04 ,de naam heeft ge5 betrekk+ op de wa>de1 ma> op het v]si]sel1 dat het di]1 zooals u ziet1 op het ho(d draagt4 ,aan elke zijde van het a*t]ho(d ontspr+5 drie dunne s*a*tjes1 die elk e5 pra*tig1 p5n+vormig vlaggetje drag540 ,m5 z\ uit de v]te zegg51 dat het de zes meeldrad5 van e5 bloem zijn10 m]kte ,h5ritte op4 ,ja10 zei ,leo2 de kleur5 van dit di] zijn z s*itt]5d1 dat m5 nauwelijks kan geloov51 dat het e5 di] is4 't ,lijkt wel ( het uit l\t] edelge/e5t5 gesn$5 is4 ,op het a*t]ho(d prijkt e5 wrong van topaas en sm>agd1 en de gro5e en blauwe ve]5 op de bor/ krijg51 als ik dit gordijn wat laat zakk51 d5 glans van fonkel5d fijn g\d40 ,is het wa>1 ,leo10 vroeg ,h5ritte1 dat de ,p>adijsvogels alle5 op ,nieuw-,gu9ea word5 aangetr(f580 ,deze exempl>5 zijn van ,nieuw-,gu9ea10 0 het antwoord1 ma> m5 v9dt er ook op ,halmaheira1 de ,papoeas*e eil&5 en de ,molukk540 ,de v]s*ill5de soort5 van opgezette buideldi]5 w]d5 door de dames met groote belang/ell+ bezi*tigd1 ev5als de pra*tige v]zamel+ van vl9d]s en zeldzame torr54 ,nog me] e*t] int]esse]d5 ha> de voorw]p5 voor huiselijk gebruik en e5 m9iatuur-huisje met voll$ig ameublem5t1 dat nog door ,bamboe's kun/va>dige h& uit h\t gesn$5 04 ,van de kle$+/ukk5 0 bijna alles v]teg5woordigd1 van d5 moeizaam1 ma> kun/vol gebatikt5 s>ong99 af1 tot het e5v\dige kle$ toe1 dat de ,papoea klopt uit booms*ors4 ,e5 somb] gezi*t lev]de de v]zamel+ van wap55 op3 de pra*tige1 met g\d bew]kte1 slangvormige kris van ,java1 de vreeselijk s*]pe klewang99 van d5 ,atsj9ees1 en de lans en de blaaspijp met v]giftige pijl51 van d5 ,papoea4 ,wat zijn de geve/5 van die wap55 to* pra*tig bew]kt10 liet mevr\w ,van ,d9telburg zi* hoor54 ,ja1 tante10 antwoordde ,leo1 en als m5 de e5v\dige w]ktuig5 gadeslaat1 wa>van de inl&] zi* b$i5t1 dan moet m5 erk5n51 dat hij het 9 de kun/ van sm$5 v] gebra*t heeft4 ,ik zal u mete5 e5 pa> pra*tige armb&5 lat5 zi51 die nog aan mama hebb5 toebehoord4 ,ze zijn met diamantjes +elegd en op ,borneo v]va>digd4 ,ma> wat is dat80 riep hij1 ope5s e5 etui op55de1 ze zijn wg60 ,wat8 ,wt is weg80 vroeg mevr\w haa/ig4 ,de armb&51 tante2 ze zijn weg2 kijk ma>60 zei ,leo en toonde ha> het l$ige etui4 ,zijn ze hi] wegg]aakt80 vroeg mevr\w4 ,ja1 tante10 zei ,leo1 t]wijl hij moeite _h zijn tran5 9 te h\d54 ,ve]ti5 dag5 gel$5 w>5 ze er nog1 en nu v9d ik de deur geop5d en de armb&5 weg40 ,dat is s*&e60 riep mevr\w uit4 ,niem& kan dat hebb5 g$aan dan e5 van de di5/bod54 ,ik zal ,jan onmiddellijk gaan zegg51 dat hij de politie wa>s*uwt40 ,da> z\ ik niet zoo haa/ig mee zijn1 ,mama10 viel ,h5ritte 92 ,leo kan e]/ nog wel e5s gaan zoek54 't ,is altijd mogelijk1 dat er e5 v]giss+ heeft plaatsgehad1 en 't is ev5zoo mogelijk1 dat e5 &] dan e5 van de di5/bod5 de s*uld er van heeft1--/el dat er van s*uld sprake is40 ,leo g+ na> zijn kam]1 diep b$roefd1 niet bepaald om de geldswa>de1 die hij v]lor5 _h1 dan wel omdat het e5 a&5k5 van zijn mo$] 01 dat m5 hem ontnom5 _h4 ,dag ,leo1 dag baas6 ,b5 je boos80 riep ,jok1 to5 hij de kam] b9n5trad4 ,leo _h namelijk de beide vogels1 weg5s hun voortdur5de vij&ige h\d+ jeg5s ,rudolf1 bij zi* op de kam] g5om54 ,nee ,jokje10 zei ,leo1 zond] na> de di]5 om te zi51 boos b5 ik niet4 ,ik b5 b$roefd40 ,arm ,plokje1 arm ,plokje10 g+ de papegaai op meew>ig5 toon voort1 ,plokje is ziek1 ,plokje is ziek40 ,?ans g+ ,leo op de kooi toe1 die 9 e5 hoek van de kam] /ond4 ,plokje lag op d5 rug1 met geslot5 oog5 en de poot5 omhoog4 ,plokje 0 erg] dan ziek3 ,plokje 0 dood6 ,wa> 0 dt aan te wijt58 ,vanmorg5 s*eelde d5 vogel nog niets1 en nu zoo ma> ine5s dood8 ,_h ,leo soms v]get5 d5 di]5 vo$sel te gev58 ,ne51 het bakje 0 nog bijna vol4 ,dr9k5 dan8 ,ook niet6 ,met betra&e oog5 haalde ,leo het arme ,plokje uit de kooi4 ,da> viel op e5s zijn blik op enkele korrels1 die op d5 bodem van het dr9kbakje lag54 ,het w>5 lucif]skopp54 ,?ans begreep ,leo wat er gebeurd moe/ zijn4 ,niem& &]s kon dit hebb5 g$aan dan ,dolf6 ,hij w]d bij deze ontdekk+ doodsbleek1 balde zijn vui/51 sloeg ze 9 wo$e op de tafel1 en riep met luide /em3 ,die geme5e s*(t60 ,leo1 wat is er ga&e80 vroeg ,h5ritte1 die nog ev5 op ha> pa's /ude]kam] 0 geblev51 om e5 boek te hal51 en nu op dez5 kreet van wo$e ijl+s kwam toesnell54 ,plok is dood6 hij is v]giftigd60 zei ,leo1 op somb]5 toon door zijn t&5 siss5d4 ,v]giftigd80 vroeg ,h5ritte v]baasd4 ,ja1 kijk ma>10 zei ,leo en hield ha> het bakje met lucif]skopp5 voor4 ,hij beefde ov] zijn geheele li*aam4 ,zeg aan je bro]1 dat hij mij v&aag niet ond] de oog5 komt10 v]volgde hij met e5 /em1 die hees* 0 van toorn1 want als ik hem zie1 dan trap ik hem 9 meka>60 ,h5ritte w]d doodsbleek4 ,leo1 ,leo60 /amelde zij met betra&e oog54 ,ja10 b>/te hij uit1 d5k je1 dat ik mij lles ma> van hem zal lat5 welgevall58 ,hij heeft me ges>d en get]gd van dat wij beid5 nog jong5s w>5 tot nu toe4 ,er is al deze j>5 ge5 dag voorbijgegaan1 ( ik heb all]lei hatelijkh$5 en s*imps*eut5 van hem moet5 v]dur52 en nu hij zijn duivela*tige vij&s*ap niet g5oeg op mij kan botvi]51 nu doet hij het op die arme di]54--,en wie d5k je1 dat mijn mo$]s armb&5 ge/ol5 heeft80 ,ik d5k ,rudolf10 gaf ,h5ritte met za*te1 b$roefde /em t5 antwoord4 ,met oog5 br&5de van toorn /a>de ,leo re*t voor zi* uit4 ,leo10 zei ,h5ritte1 t]wijl zij op hem toetrad en hem vri5delijk de h& op d5 s*\d] lei1 heb ik je laat/1 9 het priel 9 de ,bijbelclub1 niet hoor5 bew]51 dat de v]gev5sgez9dheid de mee/ k5m]k5de eig5s*ap van het ,*ri/5dom is80 ,ik kn niet1 ,h5ritte1 ik kn niet60 snikte ,leo1 ik heb hem lang en vaak v]gev52 ma> nu is het te veel60 ,en met de h&5 voor het gelaat viel hij ne] op e5 /oel1 en boog zi* we55d met het ho(d voorov] op de tafel4 ,ga wat rondloop51 ,leo10 zei ,h5ritte1 dan zul je wat tot kalmte kom540 ,leo /ond op en g+ met d5 dood5 papegaai 9 de h&5 na> b5$54 ,gaat ,plokje weg80 riep ,jok4 ,plokje is dood4 ,bamboe is dood en ,plokje is dood60 ,ja1 arm di]10 zei ,leo1 als je nu zelf van v]driet k ma> niet /]ft40 ,wat is dat80 vroeg mevr\w ,van ,d9telburg1 to5 hij b5$5 kwam4 ,wat s*eelt d5 papegaai80 ,hem s*eelt niets me]1 tante10 zei ,leo somb]2 hij is dood40 ,wel jong510 zei mevr\w1 dat is twee ongelukk5 bij meka>4 't ,zal me b5ieuw51 wat nu het d]de zal wez540 ,da> kom ik de tijd+ van br5g510 zei de he] ,van ,d9telburg1 b9n5tr$5de4 ,op het ho(dkantoor is e5 dief/al gepleegd van v]s*eid5e hond]d5 guld5s4 ,ma> de dad] is ontdekt3 de ho(dadm9i/rateur4 ,ik heb hem natuurlijk op /a&5 voet ontslag5 en de zaak bij de politie aangegev540 ,wat6--m5e] ,korv]s80 riep mevr\w1 hoe is het mogelijk6 ,zoo'n nette1 fatso5lijke man60 ,ja1 je ziet het1 vr\w10 gaf m5e] ,van ,d9telburg t5 antwoord1 je wordt n]g5s me] mee b$rog5 dan met m5s*56 ,ma> de feit5 wijz5 het uit4 ,s*oon hij 't ook ontk5t1--hij en niem& &]s is de dad]40 ,ma> hoe heeft zi* dat to* toeg$rag51 ,pa80 vroeg ,h5ritte4 ,dat zal ik je zegg510 antwoordde ha> vad]4 ,vanmorg5 ontv+ ik van ,dalfhuiz5 en ,co41 de kassi]s1 het b$rag van e5 wissel1 groot twaalfhond]d guld51 9 briefjes van hond]d4 ,ik b5 jui/ bezig de nomm]s te boek51 to5 er e5 telegram komt1 wa>op ik onmiddellijk moet antwoord54 ,ik moet voor dit antwoord e5 en &] nazi5 aan de ,leyefabriek1 en leg zoolang de papi]tjes tuss*5 mijn boek4 ,ev5 ov] half twaalf kom ik t]ug en het kantoor is geslot54 ,ik kom b9n5 en het geld is weg4 ,onmiddellijk alles nagezo*t4 ,de ho(dadm9i/rateur 0 het laat/ op het kantoor gewee/1 en kijk6 tuss*5 zijn less5a> en d5 muur v9d ik twee van de briefjes t]ug4 ,de man zit nu 9 he*t5is40 ,mevr\w ,van ,d9telburg s*udde op deze m$$eel+ zwijg5d het ho(d1 en ook ,h5ritte voelde we9ig lu/ tot sprek54 ,leo deelde mee1 dat hij dez5 middag bij ,frits ,wild]+ bleef et54 ,het 0 hem onmogelijk1 ,rudolf voore]/ van go$] h>te aan te kijk54 ,leo10 flui/]de ,h5ritte1 to5 hij 9 de gang kla> /ond om uit te gaan1 is er ge5 middel om die armb&5 zond] veel drukte t]ug te krijg58 ,als je ze e5s heimelijk liet t]ugkoop580 ,ik weet niet1 ( ik wel zooveel contant5 heb1 ni*t60 zei hij4 ,nu10 0 het antwoord1 ik heb nog wel wat2 lat5 we het dan sam5 do540 ,ne51 dan le5 ik dat geld van je10 zei ,leo4 ,beid5 l$igd5 hun spa>pot en vormd5 zoo e5 som gelds1 die na> hun g$a*t5 wel voldo5de z\ zijn4 's ,avonds bevond zi* die som 9 h&5 van ,dirk ,drijv]1 die er zi* mee na> ,knijp1 d5 uitdrag]1 spo$de1 want zond] hem mee te deel51 wie na> zijn v]mo$5 d5 dief/al gepleegd _h1 _h ,leo hem gezegd1 dat het v]lor5e dr wel te v9d5 z\ zijn4 ,d5 volg5d5 morg5 vond ,rudolf op zijn was*tafeltje e5 vogeldr9kbakje met enkele doorweekte lucif]skopp51 dat door de zorg van ,h5ritte da>1 bij wijze van h]9n]+1 ne]gezet 01 en aan de ontbijttafel w]d e5 pakje gebra*t3 voor d5 he] ,leo van ,d9telburg04 ,to5 ,leo het 9 teg5woordigheid van de huisg5oot5 op5maakte1 kwam5 da>uit e5 pa> pra*tige g\d5 armb&5 te voors*ijn4 ,rudolf bloosde1 en boog zi* ov] zijn bord4 ,di5 morg5 w]d er ov] deze quae/ie v]d] ge5 woord gesprok51 en 's middags k niet1 want to5 0 er we] iets &]s en heel iets erg]s met ,rudolf ga&e1 en niet alle5 met hem1 ma> met de heele familie4 ,do* dat bew>5 we tot het volg5de ho(d/uk4 ,,ho(d/uk ,,xiv4 ,,rudolf ,,raakt ,,9 ,,het ,,g$rang ,,en ,,v]trekt ,,na> ,,duits*l&4 ,d5 volg5d5 morg5 om half twaalf g+5 de fabriek5 op dezelfde ordelijke wijze uit als altijd2 ma> om twaalf uur /ond5 al de arbeid]s 9 troep5 op de /raat bije5 te prat5 en1 9 plaats van1 zooals &]s1 om n uur we] aan hun w]k te gaan1 w]d5 al de ma*9es /il gezet1 de vur5 uitg$o(d1 en trokk5 hond]d5 w]kli$5 9 wanordelijk5 opto*t na> de villa ,d9telburg1 wa> zij ond] het aanheff5 van wo$5de kret5 voor het geslot5 hek /aan blev54 ,de talrijke griev5 van het w]kvolk w>5 dez5 morg5 we] met e5 gewi*tige v]me]d]d4 ,re$s het plotsel+e ontslag van d5 ho(dadm9i/rateur1 die algeme5 bem9d 01 _h groote ont/emm+ teweeggebra*t ond] het w]kvolk1 dat d5 he] ,van ,d9telburg er van bes*uldigde1 alle ges*ikte *efs /elselmatig te v]wijd]51 om hun plaats5 te do5 innem5 door dezulk51 die het er op toelegd5 hun ond]ges*ikt5 te plag54 ,de arre/atie van d5 ho(dadm9i/rateur _h algeme5e deelnem+ v]wekt4 ,m5 zei3 als hij s*uldig is1 dan moet hij ge/raft word52 ma> niem& kon aan de s*uld van d5 beproefd-e]lijk5 man geloov54 ,e5 ond]zoek1 vanwege de politie 9 zijn won+ +e/eld1 leidde dan ook n]g5s toe1 dan om de droefheid van 's mans vr\w en k9d]5 nog te v]me]d]54 ,om elf uur w]d e*t] bij e5 v]koop+ n d] v]lor5 bankbiljett5 9 beslag g5om54 ,het 0 9 betal+ gegev5 door ,knijp1 d5 woek]a>4 ,deze1 die nog n]g5s van wi/1 v]kla>de1 dat hij het op zijn beurt _h ontvang5 van niem& &]s dan4444 ,rudolf van ,d9telburg6 ,wij will5 onz5 lez]s ma> t]/ond de to$ra*t d] zaak m$$eel51 opdat zij met jui/heid ov] de mate van ,rudolfs s*uld kunn5 oordeel54 ,hij en niem& &]s _h het geld ontvreemd6 ,ma> als de lez] d5kt1 zooals de inwon]s van ,wev]/$e da*t51 dat ,dolf door het wegm(fel5 van die twee biljett5 opzettelijk de s*uld _h will5 w]p5 op d5 ho(dadm9i/rateur1 dan beoordeelt hij ,dolf to* l te /r5g4 ,wij hebb5 re$s vroeg] gezi51 dat ,rudolf 9 aanrak+ 0 gekom5 met ,knijp4 ,deze woek]a> maakte er zijn w]k van1 om jongeli$5 van aanzi5lijk5 huize teg5 e5 s*&elijk hooge r5te van geld te voorzi51 en wi/ dan lat] op de oud]s de s*uld5 di] jongelui wel te v]hal54 ,(s*oon ,rudolf ze] ruim van zakgeld w]d voorzi51 0 dat op v]re na niet voldo5de om zijn uitgav5 te dekk54 ,9 de sociteit1 9 de speelclub en bij ond]s*eid5e w$d5s*app5 vloeide het geld als 't w>e door zijn v+]s1 en alle5 de hulp van ,knijp kon dez5 /room ga&e h\d54 ,welhaa/ 0 er van afbetal5 ge5 sprake me]4 ,voorloopig 0 ,knijp tevr$51 als de r5te van het gele5de kapitaal ma> w]d uitbetaald4 ,da>toe sp&e ,dolf alle kra*t5 94 ,wij zag5 re$s hoe hij zelfs de toevlu*t nam tot het v]p&5 van e5 van ,leo's ko/ba>h$54 ,ma> e9delijk w]d het hem zelfs onmogelijk om de woek]r5te zijn] s*uld5 te betal54 ,to5 a*tte ,knijp het oog5blik gekom51 om ,rudolfs s*uldbek5t5iss5 aan di5s vad] te toon54 ,op d5 bewu/5 morg51 to5 het kantoor pas geslot5 01 sprak hij ,rudolf op /raat aan4 ,zoo vri5delijk en kruip]ig als hij vroeg] gewee/ 01 zoo brutaal 0 hij nu4 ,hij eis*te vr twee uur betal+ van e5 som van duiz5d guld51 en dreigde1 indi5 dit niet ges*i$de1 de zaak bij de politie te zull5 aangev5 en ,rudolf te zull5 lat5 gijzel54 ,t5 opzi*te van vele d+5 0 ,rudolf langzam]h& totaal gevoelloos geword52 sle*ts voor n d+ _h hij vatba>heid beh\d53 het gevoel van e]4 ,het vooruitzi*t van de s*&e1 dat hij1 e5 ,van ,d9telburg1 op la/ van e5 lag5 plebb] 9 gijzel+ z\ word5 ge/eld1 0 hem ondragelijk en v]vulde hem met ang/4 --,hij snelde na> huis1 om zijn papa te sprek54-- --,deze 0 niet ?uis4-- --,dan z\ hij miss*i5 we] op het kantoor zijn6-- --,drhe56-- --,ma> het kantoor 0 geslot54-- --,hij op5de het en trad b9n54-- --,hij wilde wa*t5 tot zijn vad] kwam1 en hem1 't ko/te wat het wilde1 de heele zaak op5b>54-- --,ma> wat 0 dat8 ,da>1 op zijns vad]s less5a>1 lag e5 som gelds1 die voor het doel ruim voldo5de 06 ,hij twijfelde niet1 ( zijn pa1 hoe boos hij ook zijn mo*t ov] de v]kwi/+ van zijn zoon1 z\ to* e9dig5 met de s*uld te betal54 --,ma> vr twee uur moe/ het geld er zijn6-- --,pa bleef weg4-- --,z\ hij na> huis gaan en hem da> alles bek5n58-- --,9 teg5woordigheid van di5 bru95 s9jo8-- --,dat nooit6-- --,ik krijg het t*60 da*t hij1 laat ik het dus ma> va/ nem540-- ,hij nam het geld en zette zi* aan d5 less5a> van d5 ho(dadm9i/rateur1 wa> hij het volg5de briefje s*reef3 ,be/e ,pa6 ,vr vanmiddag twee uur moet ik noodzakelijk de som van duiz5d guld5 hebb54 ,ik b5 zoo vrij1 ze hi] af te nem54 ,vanavond zal ik u p]soonlijk opheld]+ gev54 ,uw ,rudolf40 ,dit briefje met de beide ov]ges*ot5 biljett5 legde hij op d5 less5a> van m5e] ,korv]s1 zoodat het bij het b9n5kom5 t]/ond de a&a*t moe/ trekk54 ,haa/ig v]liet hij da>op het kantoor1 om ijl+s zijn s*uld af te do52 ma> door de drift1 wa>mee hij de deur a*t] zi* toetrok1 joeg hij e5 korte to*tvlaag door het kantoor1 die1 zond] dat hij het wi/1 de drie li*te papi]tjes opnam en ze a*t] d5 less5a> de$ afglijd54 ,sle*ts twee ervan w]d5 aanvankelijk t]uggevond53 de beide bankbriefjes1 welk] vond/ zulk e5 onre*tva>dige v]d5k+ _h gelad5 op d5 ho(dadm9i/rateur4 ,to5 de he] ,van ,d9telburg de tijd+ van m5e] ,korv]s' arre/atie m$$eelde1 durfde ,rudolf ge5 woord uitbr5g5 ov] wat hij g$aan _h4 ,elk oog5blik wilde hij sprek51 ma> telk5s be/i]v5 de woord5 hem op de lipp54 ,hij wa*tte1 wa*tte44444 totdat het te laat 06 ,to5 de politie wi/1 van wi5 ,knijp de gevond5 biljett5 _h ontvang51 0 ha> de heele zaak duidelijk1 en e5 half uur lat] 0 de ho(dadm9i/rateur re$s uit het voorloopig arre/ ontslag54 ,ma> de wo$e van de arbeid]s1 to5 zij v]nam5 wie de dad] 01 k5de ge5 gr5z54 ,het 0 de laat/e druppel1 die d5 bek] van hun g$uld de$ ov]vloei54 ,onmiddellijk w]d er beslot51 het w]k ne] te legg5 en 9 opto*t na> d5 ,d9telburg te trekk51 t5e9de da> de voorwa>d5 bek5d te mak51 wa>aan voldaan moe/ word51 e] m5 het w]k wilde h]vatt54 ,mevr\w ,van ,d9telburg s*rok1 to5 zij die joel5de s*>e da> plotsel+ met dreig5de geb>5 voor het hek zag v]s*ijn54 ,ook de he] ,van ,d9telburg w]d bleek4 ,jacob10 zei hij tot d5 /alkne*t1 ga na> het hek en vraag wat die m5s*5 will560 ,/ak51 /ak560 w]d er g]oep54 ,de jonge patroon er uit1 en m5e] ,korv]s er we] 960 s*reeuwd5 &]54 ,we will5 e5 s*eidsg]e*t tuss*5 patroon en w]kman60 kret5 nog &]52 en all5 s*reeuwd5 door elka>1 zoodat ,jacob er niet wijs uit kon word54 ,laat er n van jullie zegg51 wat ik m5e] moet me$eel510 sprak hij1 ma> hij kreeg ge5 antwoord1 want op hetzelfde oog5blik w]d uit de kromm+ van de ka/anjelaan ,rudolf van ,d9telburg zi*tba>1 die ?uiskwam van e5 fiet/o*tje4 ,da> heb je d5 dief6 ,da> is de dief60 s*reeuwde m54 ,gooit hem te wat]1 d5 neg]6 ,slaat hem dood1 d5 uitbuit]60 ,rudolf's e]/e g$a*te 0 t]ug te ke]51 zoo snel als zijn fiets hem drag5 wilde4 ,ma> hij b$a*t zi*4 ,z\ hij1 e5 ,van ,d9telburg1 op d5 loop gaan voor dat plebs8 ,dt nooit6 ,gaat opzij1 ( ik rijd jelui omv]60 s*reeuwde hij1 gaat opzij1 plebb]s60 ,en to5 ze niet wek51 nam hij de hond5zweep1 die hij mee/al bij zi* _h1 en sloeg da>mee 9 bl9de wo$e op de m5igte 94 ,het baatte hem e*t] niet veel4 ,9 e5 oog5blik 0 hij van zijn rijwiel getrokk51 dat nu ond] de voet5 v]brijzeld w]d1 en ti51 tw9tig vui/5 kwam5 van alle kant5 op hem ne]4 ,het 0 e5 vreeselijk lev54 ,met onv]s*rokk5 mo$ tra*tte ,rudolf de poort te b]eik52 vlug als de w9d wi]p hij zi* nu op dez5 en tra*tte dan di5 te ontgaan1 ma> het 0 hem onmogelijk om er door te kom54 ,zijn ho$ 0 van zijn ho(d gevall5 en zijn jas h+ 9 fl>d5 langs zijn lijf4 ,da> greep e5 =s*e1 woe/ uitzi5de k]el hem van a*t] beet en smakte hem op d5 grond1 ma> op datzelfde oog5blik ontv+ deze van e5 &] e5 z du*tig5 vui//oot 9 de zijde1 dat hij wankelde4 ,v]wond]d keek hij om1 wie hem dez5 /evig5 op/opp] _h toegebra*t1 en--zag plotsel+ ,leo van ,d9telburg voor zi* /aan4 ,halt60 riep ,leo met gebi$5d geba>4 ,is dat k]elsw]k1 met je all5 n man te v]moord58 ,raakt hem niet me] aan1 ( je krijgt met mij te do540 ,en wat w\ jij dan1 met je bru+ebrad5 snoet80 riep dezelfde man van da>ev54 ,je b5t k van de familie1 h8 ,n\1 dan kun je k wat krijg560 ,ma> dan krijg jij e]/ wat van mij1 hoor60 zei e5 bre$ges*\d]d1 go$ig uitzi5d w]kman1 zi* voor ,leo te we] /ell5de4 ,ja1 ja60 riep het volk1 van m5e] ,leo afblijv56 weg met d5 witbol6 leve m5e] ,leo60 ,leo w5kte met de h&1 dat m5 zwijg5 z\1 en 9 e5 oogw5k _h de wilde drukte plaats gemaakt voor de groot/e /ilte4 ,hoort e5s1 mann510 sprak hij1 jullie wilt aan je patroon enkele v]&]+5 voor/ell5 voor de fabriek580 ,ja1 ja1 het moet v]&]560 riep5 v]s*eid5e /emm54 ,go$10 g+ ,leo voort1 ma> beg9t dan niet met s*opp5 en slaan1 vooral niet teg5 n man1 die da>5bov5 nog we]loos is4 ,dat is het w]k van lafa>ds en je s*iet er niets mee op1 behalve dat je jezelv5 er mee 9 de gevang5is helpt4 ,je wilt mijn oom sprek51 nietwa>80 ,ja1 ja60 0 het antwoord4 ,nu10 g+ ,leo voort1 jullie kunt1 als je wilt1 wel tegelijk z+51 ma> niet tegelijk sprek54 ,kie/ dus uit je midd5 vijf mann51 en lat5 die ov] e5 uur op het ho(dkantoor kom54 ,da> zal oom h5 opwa*t51 en wat re*t is1 zal gebeur51 en wat onre*t is1 zal h]/eld word540 ,bravo60 w]d er g]oep54 ,en gaat nu als ordelijke m5s*5 na> huis10 v]volgde ,leo2--jullie1 vr\w51 het e]/2 en zorgt dat het et5 kla> is vanmiddag40 ,ja1 de vr\w5 na> huis10 riep5 enkel51 want ges*aft moet er word560 ,en jullie mann5 insgelijks4 ,b]aadslaagt ond] meka>1 wat je d5 patroon wilt voor/ell51 en zorgt1 dat je mann5 kie/1 die hun woord kunn5 do5 en op de hoogte van de zak5 zijn4 ,vanmiddag sprek5 we meka> we]40 ,dit zegg5de1 g+ hij met ,rudolf op het hek af4 ,de mann5 maakt5 plaats voor h51 en weldra 0 de geheele s*>e v]spreid en begaf m5 zi* druk r$5e]5d na> huis4 ,op het bepaalde uur v]s*55 de gekoz5 v]teg5woordig]s op het ho(dkantoor4 ,behalve e5ige loonsv]hoog+ voor sommige takk5 van arbeid1 eis*t5 deze mann5 nam5s hun kam]aads de in/ell+ van e5 soort ond]l+ s*eidsg]e*t tuss*5 d5 patroon en de w]kli$51 h]/el van d5 ho(dadm9i/rateur 9 zijn vroeg]e functie1 en voorts drong5 zij er ze] nadrukkelijk op aan1 dat ,rudolf m9/5s g$ur5de de e]/e twee j>5 ge5 daadw]kelijk toezi*t me] z\ uitoef55 op het p]soneel4 ,e5 uur lat] kwam5 zij bij hun makk]s t]ug met de tijd+1 dat al hun eis*5 w>5 +ewilligd4 ,d5 volg5d5 dag 0 het geheele p]soneel van d5 he] ,van ,d9telburg we] aan 't w]k als altijd1 ma> de jonge patroon w]d gemi/4 ,hij g+ op reis na> ,duits*l&1 wa> hij aan de fabriek van e5 vri5d zijns vad]s v]d] z\ word5 opgeleid4 ,de he] ,van ,d9telburg en ,leo bra*t5 hem na> d5 tre94 ,leo 0 g]o]d1 to5 hij zijn neef de h& t5 afs*eid reikte4 ,nu1 jij hoeft niet te huil510 zei ,rudolf op zijn gewon51 k\d5 toon1 wa>9 ?ans e*t] vrij wat bitt]heid klonk1 zveel vri5ds*ap hebb5 we niet geh\d5--t5m9/e ik niet6 ,je moogt1 integ5deel1 blij zijn dat je van me af b5t60 ,en met deze woord5 /apte hij 9 de c\p4 ,de he] ,van ,d9telburg1 die g$ur5de d5 rit na> het /ation 9 e5 droevige /emm+ _h v]ke]d1 voelde zi* opgelu*t1 to5 hij het we] d5 rug kon toew5d54 't ,0 natuurlijk h>d voor e5 vad]1 zijn zoon d5 vreemde te zi5 intrekk51 ma> 't z\ to* voor ,rudolf go$ zijn1 da*t hij4 ,zijn g$rag z\1 nu hij ond] vreemd5 z\ lev51 wel v]&]51--vreemde oog5 dw+51 zegt het spreekwoord4 ,a* ja1--ze dw+51 ma>4444 sle*ts voor kort5 tijd6 ,niet e5 &]e omgev+ is 9 /aat des m5s*5 g$rag te v]&]52 dat kan alle5 ges*i$51 zoo hij e5 &] h>t ontvangt4 ,,ho(d/uk ,,xv4 ,,leo ,,maakt ,,e5 ,,plan ,,voor ,,de ,,toekom/1 ,,en ,,dat ,,van ,,zijn ,,oom ,,wordt ,,9 ,,duig5 ,,geworp54 ,leo vi]de wr zijn v]ja>dag en 0 nu neg5ti5 ja>4 ,de huisg5oot5 hadd5 zi* all5 +espann5 om dez5 dag voor hem tot e5 w>5 vreugd$ag te mak5--want zij hadd5 hem all5 h>telijk lief1--ma> 9 we]wil van al hun go$geme5de pog+51 h+ er ov] de huiselijke fee/vi]+ e5 somb]e nevel4 ,9 d5 fraai5 eetsalon1 wa> de familie bije5zat1 droeg de dis* de fijn/e g]e*t5 en s*itt]de met keur van antiek zilv] en kun/ig bew]kt kri/al4 ,pra*tige bloem/ukk5 v]kwikt5 het oog door de fijn/e kleur51 en het zonnetje wi]p door het v]trek /ral5 van s*oonheid en lev5slu/4 ,ma> de h>t5 da>b9n5 blev5 somb] ge/emd1 vooral die van d5 he] en mevr\w ,van ,d9telburg4 ,9 enkele wek5 0 hun beid] aangezi*t doorgroefd met rimpels1 als van ti5 lange j>54 ,mevr\w 0 mag] geword51 en de voorhe5 zoo kloeke ge/alte van ha> e*tg5oot 0 gebog54 ,dat _h de zorg g$aan3 de zorg voor hun k9d1 voor ,rudolf4 ,de vreemde oog5 9 ,duits*l& hadd5 hem w]kelijk sle*ts voor kort5 tijd g$wong51 en spo$ig _h hij ook dr zijn oude lev5 op d5zelfd5 voet voortgezet4 ,ook dr _h zijn v]kwi/+ hem gevo]d tot one]lijkheid1 ma> ?ans 0 er ge5 vad] gewee/1 die g]e$ /ond deze one]lijkheid te b$ekk54 ,rudolf 0 gevlu*t en _h op twijfela*tige papi]5 te ,h>d]wijk di5/ g5om5 als soldaat bij het ,n$]l&s*-,indis*e leg]4 ,en het 0 de tijd+ van deze feit5 gewee/1 wa>door mevr\w ,van ,d9telburg zoo v]mag]d en de trots*e ge/alte van ha> e*tg5oot 9 enkele wek5 zoo gebog5 01 en wa>door nu nog e5 somb]e nevel h+ ov] ,leo's v]j>+sfee/4 ,leo10 sprak de he] ,van ,d9telburg1 to5 de maaltijd geindigd 01 ov]e5kom/ig d5 w5s* van je ,pa heb ik je h$5 te vrag51 wat je 9 de toekom/ wilt word54 ,ik wil je na> je ,pa's v]lang5 9 de keus van e5 b]oep geheel en al vrij lat51 k al heb ik zelf 9 dit opzi*t mijn w5s*540 ,laat ik dan e]/ die w5s*5 mog5 hoor51 oom60 gaf ,leo t5 antwoord4 ,ne51 jong510 h]nam zijn oom1 zeg e]/ wat je eig5 keus is1--mijn w5s*5 zal ik ma> niet op d5 voorgrond /ell51--ze word5 t* zoo zeld5 v]wez5lijkt60 liet hij er met e5 zu*t op volg54 ,als u ze uitspreekt1 z\d5 ze miss*i5 ditmaal 9 v]vull+ kunn5 kom51 oom10 zei ,leo op e5 toon van innig m$egevoel4 ,ne51 jong510 hield zijn oom op mo$elooz5 toon vol1 j\ bege]te heeft hi] het e]/e en het nige re*t van sprek540 ,nu1 ,oom10 gaf ,leo t5 antwoord1 als ik het dan t* moet zegg53 ik z\ graag1 ev5als ,pa1 z5del+ word540 't ,is go$10 0 het antwoord1 indi5 het mogelijk is1 zal 't ges*i$540 ,ma> op het gelaat van zijn oom kon ,leo wel zi51 hoe zijn keuze voor dez5 e5 teleur/ell+ 04 ,en nu w w5s*1 oom10 zei ,leo4 ,ik heb ge5 w5s* me]1 dan wat de j\we is1 mijn jong510 gaf de he] ,van ,d9telburg t5 antwoord4--,ma> jullie z\dt e5 rijto] mak51 nietwa>8 ,nu ga dan ,jacob ma> wa>s*uw51 dat hij inspant40 ,e5 half uur lat] w>5 ,leo en zijn ni*t uitg]$51 en zat5 de he] en mevr\w ,van ,d9telburg sam5 9 de v]&ah4 't ,valt je teg5 van ,leo1 is 't niet1 ,l\is80 sprak mevr\w4 ,ik _h het wel gevreesd10 0 het antwoord4 ,en op mismo$ig5 toon v]volgde hij3 ,o*1 alles mislukt mij1 lles6 ,onze familie s*ijnt altijd 9 twee weg5 uite5 te moet5 gaan4 ,pa heeft er tot zijn dood toe v]driet ov] gehad1 dat mijn bro] ,willem e5 &]5 kant uitg+1 en hetzelfde /aat mij te wa*t5 t5 opzi*te van ,leo40 ,wat z\ het to* mooi gewee/ zijn10 sprak mevr\w1 als onze ,dolf en ,leo na v]loop van tijd e5s sam5 de zaak van je hadd5 kunn5 ov]nem560 ,ja10 zei de he] ,van ,d9telburg1 dan 0 ,pa's w5s* om nog e5s twee ,van ,d9telburg5 aan het ho(d van de fabriek5 te zi5 /aan1 wel niet v]vuld geword5 9 zijn zon51 ma> dan to* 9 zijn kle9zoons4 ,ma>1 helaas6 ,wat ,willem en mij altijd heeft ges*eid51 s*eidt ook onze jong5s4 ,het is altijd tweerlei lev5sdoel en tweerlei lev5sweg40 ,met de h& ond] het ho(d bleef hij ov] dit ond]w]p g]uim5 tijd zitt5 nad5k54 ,wa>voor hadd5 zijn vad] en hij1 zoo pe9sde hij1 nu twee m5s*5gesla*t5 lang geleefd8 ,zij hadd5 hun gesla*t tot e] en rijkdom will5 br5g51 en wat z\ er van hun w]k t]e*t kom58 ,niets6 ,zijn zoon kon zijn w]k niet voortzett52 hij _h zi*zelv5 door zijn euvel g$rag buit5 de maats*appij geplaat/4 ,en zijn neef wilde het niet4 ,als hij kwam te /]v51 z\ alles ov]gaan 9 vreemde h&54 ,rudolf z\1 als hij dan nog leefde1 zijn deel v]kwi/54 ,leo z\ het kapitaal zijns vad]s1 dat nog 9 de zaak /ak1 onttrekk5 voor &]e doele9d51 en zoodo5de z\ de familie ,van ,d9telburg t]ugz9k5 9 de onopgem]kte e5zaamheid1 wa>9 zij vroeg] _h geleefd1 en het nakroo/ van d5 trots*5 edelman z\ zoek rak5 9 d5 bre$5 /room van het gewone burg]lijke lev54 ,nog e5s3 zijn lev5 0 e5 mislukk+ gewee/6 ,wa>door8 ,_h hij het dan niet go$ opgezet8 ,_h hij ge5 go$ lev5sdoel gekoz58 ,altijd _h hij geme5d van wel2 sle*ts tweemaal _h hij getwijfeld3 ns1 to5 hij voor de e]/e maal met ,leo 9 aanrak+ 0 gekom5 en hij het portret van zijn bro$] _h we]gezi52--de twe$e maal bij het /]fb$ van ,bamboe2 en nu twijfelde hij voor de d]de maal4 ,wa>voor _h hij geleefd8 ,voor de w]eld1 dat wil zegg53 voor wat 9 deze w]eld bege]lijk s*ijnt4 ,hij h]9n]de zi* ope5s wat ,bamboe hem op zijn /]fb$ gezegd _h3 ,o1 mijnhe]1 het go$e ,boek zegt3 de w]eld gaat voorbij met al h>e bege]lijkheid40 ,?ans ond]vond hij de wa>heid van dit woord4 ,leo's bege]te om z5del+ te word51 wi]p de laat/e lu*tka/eel51 die hij zi* geb\wd _h1 omv]4 ,en nog e5maal zu*tte hij3 ,o1 dat we 9 onze familie altijd1 ltijd twee v]s*ill5de weg5 moet5 gaan60 ,l\is10 sprak zijn vr\w1 die deze laat/e woord5 gehoord _h1 op ern/ig5 toon1 z\ je niet w5s*51 dat onze ,rudolf k ma> di5 &]5 weg 0 opgegaan80 ,ja60 sprak hij1 en dat ja0 klonk 9 zijn mond als e5 kreet van sm>t1 en als e5 vonnis1 dat hij velde1 niet alle5 ov] het lev5 van zijn zoon1 ma> ook ov] zijn eig5 lev54 ,,ho(d/uk ,,xvi1 ,,wa>9 ,,e5 ,,geve*t ,,wordt ,,gelev]d ,,van ,,man ,,teg5 ,,man4 ,het is 9 de laat/e dag5 van ,augu/us van het ja> #ahid1 dat ons v]haal ons ope5s v]plaat/ na> het eil& ,lombok4 ,de naam van dit eil& heeft voor wie1 't zij 9 ,indi ( 9 het ,mo$]l&1 die dag5 mee heeft doorleefd1 nog altijd iets spooka*tigs1 iets v]s*rikkelijks ov] zi*2 ook al is dit eil& door onze wap55 s$]t voorgo$ aan ons gebra*t1 en al v]ke]t het ?ans 9 ev5 ru/ig5 toe/& als welke &]e /reek ook van onze ,ov]zees*e ,bezitt+54 ,want die dag5 w>5 dag5 van spann+ en van vrees1 zooals er 9 het lev5 van e5 volk sle*ts zeld5 voorkom54 ,de ,sasaks1 die het ,noord5 en het ,oo/5 van het eil& ,lombok bewon51 w>5 s9ds lang5 tijd door de eig5lijke ov]he]s*]s1 de ,balirs1 op vreeselijke wijze ond]drukt4 ,tallooze kla*t51 hi]ov] bij de ,n$]l&s*e ,rege]+ +$i5d1 hadd5 t5gevolge gehad1 dat onze ,rege]+ het zi* e9delijk t5 pli*t rek5de1 voor het ond]drukte volk op te kom54 ,diplomatieke v]toog51 tot d5 ,radja van ,lombok g]i*t1 blev5 ev5wel zond] uitw]k+1 zoodat het ,g\v]nem5t1 hoe noode ook1 besloot om door het uitz5d5 van e5 exp$itie aan deze v]toog5 kra*t en klem bij te zett54 ,e5 leg]ma*t van #b #cjjj man1 uit/ek5d uitg]u/1 l&de zond] teg5/& bij de we/elijke hav5plaats ,amp5an1 en rukte ond] bevel van de g5]aals ,vett] en ,van ,ham op na> de ho(d/ad ,mat>am en de resid5tieplaats ,tjakra ,neg>a4 ,twee p>tij5 dong5 aan het h( van d5 oud5 ,radja om d5 voorrang3 de /r5g-,bal9ees*e en de ,sasaks*-gez9de p>tij4 ,_h nu tot h$5 de e]/e d5 mee/5 invlo$ op d5 beja>d5 ,vor/ bezet51 ?ans1 nu het leg] van de ,compagnie0 voor de poort5 /ond1 w]d hij bevreesd voor e5 n$]laag en begon hij dus nu het oor te le55 aan invlo$5 van de &]e zijde1 die tot e5 mild]e beh&el+ van de ,sasaks en tot vr$e met het ,g\v]nem5t ma&54 ,g5]aal ,vett] /elde naa/ de vorige eis*5 ?ans e*t] e5 nieuwe voorwa>de3 de ko/5 van de exp$itie1 t5 b$rage van enkele millio55 guld5s1 moe/5 door d5 ,radja word5 betaald4 ,zoo ges*i$de4 ,het vr$esv]drag w]d geteek5d4 ,deels om 9 de b9n5l&5 aan de bevolk+ e5 d5kbeeld van de ma*t d] ,n$]l&s*e ,rege]+ te gev51 deels om deze onbek5de /rek5 9 ka>t te kunn5 br5g51 deels ook om de gevlu*te ,sasaks te beweg51 we] ru/ig tot hun dessa's en hun arbeid t]ug te ke]51 w]d5 e5 tweetal colonnes ond] ov]/e ,van ,lawick van ,pab/ en ov]/e ,van ,bijlevelt 9 oo/elijke ri*t+ uitgezond5 tot het mak5 van militaire m>s*54 ,de ho(dcolonne bleef intuss*5 a*t] bij ,mat>am en ,tjakra ,neg>a1 wa> zij bivakk599 betrok4 ,soldat5 en (fici]5 v]ke]d5 9 de be/e luim3 bet] uitslag van de exp$itie1 dan nu v]kreg5 01 _h m5 imm]s onmogelijk kunn5 v]wa*t54 ,zond] slag ( /oot _h m5 e5 e]voll5 vr$e b$ong54 ,en dat deze vr$e wa>lijk van de zijde d] ,balirs geme5d 01 dat bleek uit al hun dad54 ,re$s _h de ,radja de som van bijna e5 half millio5 guld5s aan d5 g5]aal afg$rag54 ,de re/ z\ spo$ig volg51 en dan z\ m5 ov] enkele dag5 we] veilig en wel op ,java zitt54 ,deze exp$itie 01 welbezi51 niets &]s dan e5 pleizi]-reisje1 en m5 de$ zijn be/ dan ook1 zooveel pleizi] te mak5 als m5 kon4 ,voor de ontb]+51 die het exp$itie-lev5 e5]zijds noodzakelijk]wijze meebr5gt1 tra*tte m5 zi* aan e5 &]e zijde we] s*adeloos te /ell54 ,m5ig glas w]d er gel$igd op de beh\d5 t]ugkom/1 want dat deze spo$ig aan/a&e 01 da>van hield i$] zi* ov]tuigd4 ,zelfs op de veiligheidsmaatregel51 die e5 leg] 9 e5 vij&elijk l& altijd neemt1 w]d m9d] nauwkeurig toegezi54 ,m5 wi/ niet1 op welk e5 vulkaan m5 leefde2 m5 wi/ niet1 wat da> g9ds aan het h( 9 het v]borg5 gi/te en kookte3 hoe de ,balir1 wo$5d ov] de /\!id di] bl&a's01 die het gewaagd hadd5 hun bivaks op te slaan op de grav5 zijn] vad]51--wo$5d ook ov] het geld1 dat de s*ep5 da> g9ds na> ,batavia z\d5 vo]51 9 't v]borg5 zijn klewang wette en zijn repete]gewe] laadde4 ,m5 0 vroolijk en vi]de zoo go$ zoo kwaad het kon op zijn mani] fee/4 ,sle*ts n man te ,tjakra ,neg>a deelde 9 deze blijde /emm+ niet4 ,het 0 de ,europees*e korporaal ,rudolf van ,d9telburg4 ,veel 0 er1 s9ds de laat/e maal dat wij hem zag51 aan ,rudolf v]&]d4 ,zijn ge/alte 0 /evig]1 de uitdrukk+ van zijn gezi*t mannelijk] geword52 de wufte1 laatdunk5de trekk5 om d5 mond w>5 v]groeid en gav5 ?ans ern/ en besli/heid te k5n52 de li*tz9nige glans d] oog5 van vroeg] _h nu plaats gemaakt voor e5 za*t] glo$ van rijp] nad5k5 en me]d] lev5swij%eid4 ,met b$a>de s*r$5 w&elde hij buit5 langs d5 r& van het kamp4 ,het 0 half elf 9 d5 avond4 ,hij bleef /aan aan d5 voet van e5 pisang-boom en keek na> omhoog4 ,da>bov5 glansd5 millio55 /]r51 9 al de rijke pra*t van het ,oo/54 ,hij tuurde ze na 9 hun flikk]5d li*tspel4 ,zijn blik gle$ na> d5 noordelijk5 hemel4 ,die /]r5 dr z\d5 ook gezi5 word5 9 het vad]l&4 ,?ans 0 het da> nog li*t4 ,rudolf b]ek5de1 dat 9 ,n$]l& op dat oog5blik de klok ongeve] half vi] z\ wijz53 et5/ijd6 #ah ,9 zijn g$a*t5 v]ke]de hij we] op villa ,d9telburg en 0 hij 9 de gezellige eetkam]4 ,hij zag zijn mo$] zitt5 a*t] d5 rijk voorzi55 dis*4 ,da>naa/ ,h5ritte en da>teg5ov] ,leo1 en naa/ dez5 0 zijn eig5 plaats1 die nu al zoovele j>5 l$ig /ond2 op het &]e e9de zijn vad]4 ,hoe go$1 hoe gezellig 0 het da>6 ,ge5 zorg51 ge5 gev>51 ge5 ontb]+5 _h hij da> ooit gek5d4 ,de g]+/e kantoorb$i5de zijns vad]s z\ dez5 na*t veilig] en g]u/] teg5gaan dan hij2 de g]+/e arbeid] aan de fabriek5 _h het bet] dan hij4 ,nog e5maal blikte hij op na> de /]r54 ,hij gaf hun zijn groet mee1 wanne] zij ov] enkele ur5 zi* z\d5 spiegel5 9 de ,leye en de vijv]s van d5 ,d9telburg1 en onhoorba> murmelde hij met tran5 9 zijn /em3 ,dag mama1 slaap za*t60 ,ma> hoor1 wat 0 dat8 ,b9n5 de mur5 van ,tjakra klonk ope5s door de na*telijke /ilte het holle geluid van de gong994 ,en zie1 slop5 da> om het bivak ge5 ge/alt5 van m5s*5 door het donk]1 en s*em]de da> niet de flikk]+ van e5 klewang8 ,i,jlings sloop hij t]ug na> het (fici]s-kw>ti]4 ,g5]aal10 flui/]de hij g5]aal ,van ,ham toe1 da> sluip5 m5s*5 om het bivak6 ,er is v]raad60 ,onmiddellijk _h de g5]aal zijn revolv] gegrep51 zijn mans*app5 geal>me]d en zijn ros be/eg54 ,op hetzelfde oog5blik e*t] s*em]de re$s door het donk] het korte1 vuurroode li*t en we]klonk de s*]pe knal van hond]d5 gewe]s*ot54 ,er ont/ond e5 vreeselijke paniek4 ,i$] greep na> de wap5s1 t5 e9de zi* te v]d$ig52 ma> niem& wi/ teg5 wi5 ( na> welke zijde zi* te w5d54 ,vele soldat5 hadd5 hun uni=m-jas nog niet e5s aan2 &]5 w>5 bloot%o(ds ( mi/5 hun uitru/+2 g5]aal ,vett] _h zi* 9 zijn na*t-kabaja te pa>d geworp51 en re$ nu als e5 witte s*im tuss*5 al die zw>te ge/alt5 door4 ,sle*ts met groote moeite wi/5 de beide g5]aals aan de wanhopige v]w>r+ e5 e9de te mak5 en maatregel5 te nem5 t] v]d$ig+4 ,de krijg/u*t w]d we] h]/eld1 en er begonn5 zi* l9ies te vorm5 om d5 vij& te ke] te gaan4 ,helaas6 het 0 niet mogelijk1 zi* de van alle kant5 opdr+5de ,balirs van het lijf te h\d54 ,van we]skant5 knett]de het gewe]vuur4 ,het e5e uur na het &]e v]liep1 en /e$s groeide het leg] d] ,bal9eez5 aan met duiz5d5 na duiz5d54 ,de bivakplaats5 w>5 re$s lang v]lat5 en met alles wat er 9 0 d5 vij& 9 h&5 gevall54 ,kanonn51 munitie1 wat]1 lev5smiddel51--van alles 0 m5 ontbloot4 ,er zat niets &]s op1 dan t]ug te trekk5 op ,mat>am4 ,nauwelijks 0 e*t] het bevel da>toe gegev51 ( g5]aal ,van ,ham1 die zi* bij de a*t]ho$e bevond1 w]d door e5 gewe]s*ot getr(f5 en tuimelde van zijn pa>d4 ,de troep51 alle5 b$a*t op zelfbeh\d1 sneld5 hem voorbij4 ,rudolf1 die hem _h zi5 vall51 besloot e*t]1 zoo mogelijk hem nog te r$d54 ,mann510 sprak hij1 moet5 wij onz5 g5]aal 9 h&5 van d5 vij& lat58 ,wie heeft mo$ om mee t]ug te gaan en hem na> hi] te drag580 ,niem& _h e*t] veel lu/ aan dez5 voorslag gehoor te gev51 want de vij& drong /e$s /\t] op en 0 re$s bijna tot de plaats g5ad]d1 wa> de g5]aal lag4 ,niem&80 riep ,rudolf uit--dan zal ik alln gaan60 ,en hij voegde de daad bij het woord4 ,?ans w>5 er e*t] enkel51 die hun krijgsmakk] dit dolle waag/uk niet alln wild5 lat5 ond]nem54 ,e5 ze/al militair5 voegd5 zi* bij hem1 en met het gewe] 9 de vui/1 bij elk5 /ap e5 s*ot loss5d1 drong5 zij na> vor5 tot de plaats1 wa> de g5]aal lag4 ,hij leefde nog en kreunde zwa>4 ,voorzi*tig nam m5 hem op4 ,hij 0 ze] zwa> en de drag]s zwoegd5 ond] hun la/4 ,jong5s10 zeide hij1 laat me ma> ligg52 't is to* met me g$aan4 ,r$t je eig5 lev540 ,nee1 g5]aal1 dat nooit60 gaf ,rudolf t5 antwoord1 als we dan moet5 /]v51 dan /]v5 we met u40 ,ma> nauwelijks _h hij uitgesprok51 ( e5 van de kogels1 die hun aan alle zijd5 om de oor5 vlog51 tr( d5 g5]aal opnieuw1 en t]/ond da>na nog e54 ,ook ,rudolf blo$de4 ,hij 0 re$s g]aakt aan d5 nek1 9 zijn bov5>m en 9 zijn dij1 ma> wond]ba> g5oeg1 w>5 het alle sle*ts s*amps*ot54 ,hij zag na> d5 g5]aal4 ,e5 vaal-blauwe t9t _h di5s gelaat ov]tog54 ,rudolf wi/1 dat hij nog sle*ts e5 lijk droeg1 ma> ook het lijk van d5 bem9d5 aanvo]d] wilde hij niet aan d5 vij& prijs gev54--,en altijd ma> door suisd5 de kogels d5 drag]s om het ho(d4 ,om beurt5 droeg5 zij d5 zw>5 la/1 en om beurt5 s*ot5 zij4 ,zoo w]d e9delijk de colonne +ehaald4 ,te ,mat>am 0 de toe/& zoo mogelijk nog sle*t]4 ,g5]aal ,vett] besloot nu1 zuidwa>ts om na> ,amp5an t]ug te gaan en zi* ond] bes*]m+ van het m>9e-ges*ut te /ell54 ,met v]lies van ov] de twee hond]d man1 vi] /ukk5 ges*ut en d5 geheel5 bagage-tre9 vond m5 dr e9delijk e5 veilige ru/plaats4 ,korporaal ,van ,d9telburg1 je moet bij d5 g5]aal kom560 boods*apte e5 ond](fici] aan ,rudolf4 ,korporaal10 sprak g5]aal ,vett]1 to5 hij bij hem kwam1 ,rudolf de h& toe/ek5d1 ik dank je1 ook nam5s het leg]1 voor d5 mo$1 wa>mee je je lev5 hebt gewaagd1 om als het kon dat van onz5 brav5 g5]aal ,van ,ham nog te r$d54 ,ik zal van je dapp] g$rag bij de ,kon+9 meld+ mak540 ,b9n5 enkele dag5 0 de wonde1 die op di5 #be;en ,augu/us d5 ,n$]l&s*5 ,leeuw geslag5 01 we] g5ez51 en maakte hij zi* g]e$ d5 hem aang$an5 smaad te wrek54 ,re$s 0 de vij& op tal van punt5 we] met zwa> v]lies t]uggeslag54 ,de ,n$]l&s*e oorlogss*ep51 die t] re$e van ,amp5an voor ank] lag51 wi]p5 hun v]woe/5de projectiel5 b9n5 de ve/e van ,mat>am4 ,9 het ,noord5 en het ,oo/5 drong5 de ,sasaks hun ond]drukk]s 9 e5 /e$s nauw] word5d5 hoek sam51 die welhaa/ door de ,n$]l&s*e troep5 van de zuid- en de we/ku/ tot e5 vi]hoek w]d afgeslot51 wa>uit ge5 ontkom5 mogelijk 04 ,rudolf van ,d9telburg bevond zi* bij de zuidelijke colonne1 die t5 doel _h1 langs d5 weg van ,t&jo5g-,k>ang langs e5 aantal ,sasaks*e kampongs 9 noord-oo/elijke ri*t+ op te rukk5 na> ,mat>am4 ,het 0 e5 moeilijke m>s*1 da> de weg door tal van slokans 7diepe sloot57 doorsn$5 01 die 9 dit ja>getijde wel is wa> we9ig wat] bevatt51 ma> die to* d5 to*t geweldig bemoeilijkt54 ,wel1 ,van ,d9telburg10 zei e5 collega van ,rudolf ond] het m>*e]51 je kijkt zoo zu9ig1--wat s*eelt er aan8 ,gelo( me1 de affaire is nu zoo go$ als afgeloop52 wij hebb5 d5 vij& ond] de knie en als er n is1 die van geluk mag sprek5 bij deze exp$itie1 dan mag jij het6 ,je zult bij t]ugkom/ ze] /ellig bevord]d word5 tot s]geant1 en1 da> je vrij wat me] 9 je bol hebt dan wij met z'n all51 zull5 ze je zek] drna wel (fici] mak5 k4 ,en wat 9 mijn oog heel wat me] wa>d is3 je krijgt het ridd]kruis van de ,militaire ,willemsorde4 ,als er dus n 9 zijn nopjes mag wez51 dan mag jij het zijn60 ,ik weet niet1 jong51 ( mij zulk e5 s*oone toekom/ wel te wa*t5 /aat10 gaf ,rudolf zu*t5d t5 antwoord4 ,ik vrees1 dat deze dag e5 ongeluksdag voor mij zal zijn4 ,ma> 9 elk geval3 hoe s*oon de toekom/ ook wez5 mag1 het v]l$5 blijft niettem9 donk] en dat is niet ong$aan te mak540 ,kom1 kom60 gaf de korporaal op lu*?>tig5 toon t5 antwoord1 heb je dan zooveel op je k]f/ok1 dat je hi] 9 't gezi*t van d5 vij& da> nog om treur5 moet80 ,zooveel8 dat weet ik niet10 gaf ,rudolf t5 antwoord1 ma> 9 elk geval g5oeg om444440 ,ma> hij kon d5 z9 niet voltooi51 want op hetzelfde oog5blik tuimelde zijn kam]aad1 die ond] het loop5 te veel op hm en te we9ig op het pad voor zijn voet5 _h gelet1 9 e5 slokan4 ,het bleek dus1 dat het niet mogelijk 01 e5 g]egeld gesprek te vo]54 ,rudolf 0 da> tr\w5s niet r\wig om1 en 9 plaats van voor zijn makk] zijn vroeg] lev5 bloot te legg51 g+ hij het na 9 zijn eig5 g$a*t54 ,hoeveel _h hij w]kelijk op zijn k]f/ok08 ,ze] veel4 ,all]e]/ teg5 zijn oud]s en dan ook teg5 zijn neef ,leo4 ,ja1 wa>om _h hij zijn neef altijd zoo gehaat8 ,leo _h hem to* nooit &]s dan go$ g$aan4 ,hij _h /e$s zijn vri5ds*ap gezo*t1 en hoe vaak ook afge/oot51 _h hij hem telk5s opnieuw we] de h& g]eikt4 ,hij h]9n]de zi*1 dat hij ,leo e5s de vri5d5h& _h geweig]d met de woord53 ik wil niet1 omdat je bet] b5 dan ik40 ,0 het dt8 ,0 het1 omdat ,leo e5 &] lev5 leidde en e5 &] pad volgde dan hij8--,mogelijk wel6--,ma> to*1 hij _h zijn bru95 neef re$s gehaat van hun e]/e ontmoet+ af4 ,er moe/ dus iets hatelijks 9 zijn h>t zijn1 re$s van zijn geboorte af4 ,0 hij1 ,rudolf1 e5 hatelijk en hat5d m5s* re$s van nature8 ,het moe/ wel zoo zijn6 ,en to5 hij dit bij zi*zelv5 _h toegegev51 kreeg hij e5 afs*uw van zi*zelv51 zooals m5 e5 afs*uw van zi*zelv5 z\ krijg51 indi5 m5 bevond1 dat m5 gebor5 0 als e5 onre9 di]1 als e5 giftige slang ( e5 onre9e padde6 ,o10 mompelde hij bij zi*zelv51 ik b5 e5 ell5del+6 ,ik heb e5 m5s* gehaat1 die mij nimm] kwaad1 ma> altijd go$ de$1 en--ik haat hem nog6 ,ik v]di51 dat ik v&aag ^w doodges*ot540 ,en als( de vij& van z9s 01 om dit vonnis1 dat ,rudolf ov] zi*zelv5 /reek1 nu ook ma> onmiddellijk t5 uitvo] te legg51 zoo we]klonk op hetzelfde oog5blik e5 gewe]s*ot1 ev5wel zond] hem ( iem& van d5 troep te rak54 ,op /a&5 voet w]d de tirailleur-l9ie ge=me]d4 ,de soldat5 wi]p5 zi* plat-uit op de sawah en rukt5 al kruip5d vooruit4 ,m5 0 nu g5ad]d tot ,pas+aban1 op het kruispunt d] weg5 na> ,mat>am en ,k$iri4 ,dit punt behe]s*te d5 zuidelijk5 toegang tot de ho(d/ad1 en m5 _h zi* dus voor te b]eid5 op e5 h>d5 kamp om het te bezett54 ,het t]re9 0 d5 v]d$ig] hi] uit]mate gun/ig4 ,de r& van d5 kampong w]d gevormd door e5 /e55 muur1 wa>voor bambo$o]ie 0 geplant1 die het doordr+5 bijna onmogelijk maakte4 ,e5 van de /eunpunt5 9 deze /ell+ 0 e5 ,h9does*e ,roemah-tempel1 die1 als alle d]gelijke geb\w51 uitnem5d ges*ikt 0 voor e5 h>dnekkige v]d$ig+4 ,e5 ,roemah-tempel heeft namelijk niets1 dat gelijkt op e5 van onze k]kgeb\w54 ,hij be/aat ho(dzakelijk sle*ts uit e5 lag51 /e55 muur1 die 9 't vi]kant is geb\wd en van b9n5 e5 op5 ple9 insluit4 ,aan de b9n5zijde zijn teg5 e5 d] w&5 uit]/ kle9e huisjes ( niss5 geb\wd1 die de ,h9doe zi* bewoond d5kt door ge/orv5 gee/5 en te wi] behoeve hij da> zijn (f]s ne]zet3 gebak1 vru*t5 en vooral veel bloem54 ,de ov]ige ruimte is beplant met hooge w>+9s en voorzi5 van ov]dekte brits52 hi] h\d5 de ,h9doe's hun godsdi5/ige sam5kom/54 ,het front van het geb\w is v]si]d met e5 hooge1 spits-oploop5de poort1 wa>9 e5 deur1 die m5 langs e5 a*t ( ti5 tr$5 hoog5 /e55 trap door gaat4 ,teg5 dit geb\w nu w]d de ho(daanval g]i*t4 ,nadat het geve*t door het vuur d] artill]ie 0 +eleid1 w]d re$s vrij spo$ig ov]gegaan tot de be/orm+4 ,rudolf van ,d9telburg 0 e5 van de voor/54 ,ond] e5 hagelbui van kogels snelde hij aan het ho(d van zijn kle9e groep soldat5 voorwa>ts4 ,de muur 0 e*t] moeilijk te beklimm54 ,heida>1 ,d5 ,dikke1 /a me te bok60 riep ,rudolf e5 zijn] soldat5 toe4 ,met onv]s*rokk5 koelblo$igheid plaat/e de aangesprok5e zi* ruggel+s teg5 d5 muur2 do* nauwelijks /ond hij da>1 ( e5 vreeselijke klewangh\w kliefde zijn helmho$1 s*ampte af op zijn s*$el1 en bra*t hem e5 gap5de wonde aan d5 s*\d] toe4 ,hij viel4 ,rudolf e*t] wilde tot elk5 prijs omhoog4 ,teg5 d5 muur van het frontgeb\w /ond e5 palmboom4 ,teg5 dez5 boom klaut]de hij op1 en weldra /ond hij bov5 op d5 muur1 met d5 rug teg5 d5 boom en s*oot re*ts en l9ks de op5 ruimte 91 die de vij& nu1 met uitzond]+ van e5 pa> hadzji's1 hals ov] kop v]liet4 ,t]wijl hij da> zoo /ond1 vloog hem 9 e5 ondeelba> oog5blik e5 g$a*te door d5 gee/1 als( hij vroeg] al e5s me] da> op di5zelfd5 muur ge/aan _h1 met d5 rug teg5 di5zelfd5 boom2 het kwam hem voor1 als( hij to5 gewond voorov] 9 de vij&elijke v]/]k+ 0 gevall51 en hij me5de1 dat ook ditmaal we] iets d]gelijks plaats moe/ hebb54 ,en het hd plaats6 ,want t]/ond da>na kreeg hij e5 gevoel als( zijn bov5lijf ine5s van lood 0 geword5 en1 topzwa>1 viel hij voorov]4 ,voorwa>ts1 mann56 ,de e]/e man is 9 de v]/]k+6 ,het ridd]kruis voor d5 soldaat1 die er de twe$e is10 riep de comm&ant4 ,de twe$e e*t] ws ge5 soldaat4 ,het 0 e5 burg]1 gekle$ 9 e5 zw>t jasje en e5 witt5 /rooho$4 ,e5 9 't wit gekle$e ,bal9ees*e voorve*t]99 /ond g]e$ met zijn klewang ,rudolf d5 s*$el te splijt52 ma> op 't zelfde oog5blik greep de vreemdel+ hem van a*t] bij de keel en wrong hem met de &]e het zwa>d uit de vui/4 ,v]volg5s greep hij d5 nu we]looz5 man bij bor/ en be55 en wi]p hem1 als( hij zoo li*t als e5 ve] w>e gewee/1 ov] d5 muur4 ,de soldat5 die da>na d5 muur beklomm51 vond5 d5 ,roemah-tempel v]lat54 ,de vreemde man1 na zoo go$ het g+ ,rudolfs be5wonde v]bond5 te hebb51 knielde bij hem ne]1 nam zijn ho(d 9 de arm5 en bette het met wat] uit zijn veldfles*1 totdat zijn patint we] bijkwam en de oog5 opsloeg4 ,leo60 /amelde ,rudolf1 ,leo1 jij hi]8--,ik _h wel g$a*t1 dat jij het we] z\ zijn1 die mij moe/ kom5 r$d51 net als to544440 ,onmiddellijk da>op v]loor hij e*t] we] zijn bewu/zijn2 blo$v]lies bra*t hem aan 't ijl54 ,hij me5de we] als knaap het sneeuwball5geve*t bij te won5 aan het ,w$ en riep3 ,leo1 ,bamboe1 't is mijn eig5 s*uld6 ,ik heb /e55 9 mijn sneeuwball5 g$aan6 ,o1 dat is geme56--,hi] ,leo1 geef me j\ tas* met sneeuwball56--,gooi mij met e5 van deze h>de60 ,e5 oog5blik zweeg hij en v]volgde to51 als( hij 9 zijn gee/ we] 9 e5 gans* &]5 tijd uit zijn jong5slev5 v]ke]de3 ,da> heb je het wak6 ,leo1 ,leo1 pas op6 ,je zakt er door64444 ,kijk ma>1 we gaan re*t op de ,leye af6 ,ho1 ho1 ,meta6 ,zwijg to* ,h5ritte1 zie je niet dat we v]dr9k580 ,v]dr9k5 wij niet8--,ne58 dan word5 wij v]giftigd6 ,arm ,jokje6--,jokje is dood6 ,bamboe is ook dood6--en m5e] ,korv]s zit 9 de gevang5is6--,hi]1 pa1 ik heb het g$aan1 ik heb het g$aan6--alles1--alles40 ,zoo ijlde hij g]uim5 tijd voort1 tot e9delijk de (fici] van gezondheid kwam4 ,u hebt dat voorloopig v]b& uit/ek5d gelegd1 m5e] ,van ,d9telburg10 zei de (fici]4 't ,is e5 ern/ige wonde1 m5e]10 gaf ,leo met bezorgd5 blik t5 antwoord1 en vrag5d tot d5 dokt] opzi5de1 zeide hij3 ,wat dunkt er van80 ,arme jong560 zei de dokt]1 na> het gewonde be5 voel5d1 amputatie is noodzakelijk4 ,draag hem na> de ambulance40 ,,ho(d/uk ,,xvii1 ,,wa>9 ,,blijkt1 ,,dat ,,de ,,liefde ,,e9delijk ,,to* ,,ma*tig] ,,is ,,dan ,,de ,,haat4 ,9 de resid5tie ,preang]-,reg5ts*app51 op ,java1 ongeve] vijf ur5 t5 noord-we/5 van ,tj&jo] #ai1 ligt het gezondheidsoord ,s9dang-laya4 ,tal van lijd]s1 vooral uit de ,indis*e ambt5a>sw]eld1 kom5 op deze plaats ru/ en h]/el van kra*t5 zoek54 ,we9ig plekjes 9 onz5 s*oon5 ,ar*ipel zijn dan ook zulk e5 bege]lijk v]blijf voor e5 ,europeaan als dit4 ,geleg5 op e5 hoogte van #cfjj voet bov5 d5 zeespiegel1 huwt zi* hi] het koele klimaat van ,noordelijk ,europa aan de rijke pra*t van het ,indis*e b]gl&s*ap4 ,trots*e b]g51 als de altijd rook5de ,g$eh en de ,pangh]angoe1 rijz5 er op uit donk]e dal5 en bodemlooze ravijn52 en e5 /oorloos blauwe hemel welft er zi* ov] la*5de v]gezi*t5 en bruis5de wat]vall54 ,op zek]5 avond w&eld5 door de p>k5 van dit lieflijk oord e5 pa> ,europees*e jongeli$51 de e5e 9 de uni=m van ond](fici] bij de l&ma*t1 de &]e 9 burg]kle$+4 ,de lez] weet re$s wie het w>53 ,rudolf en ,leo4 ,alvor5s wij e*t] van ,leo's v]blijf 9 ,s9dang-laya v]hal51 zijn wij nog v]pli*t m$e te deel51 hoe hij op ,lombok kwam1 wa> wij hem zoo plotsel+ en ong$a*t1 ma> to* ook zoo te re*t] tijd1 zag5 v]s*ijn54 ,we9ige woord5 kunn5 da>toe vol/aan4 ,nadat ,leo zijn /udie voor z5del+ voltooid _h1 bleek het dat de ,z5d+sv]e5ig+1 die hem z\ uitz5d51 door v]s*ill5de om/&igh$5 voorloopig niet 9 /aat 01 de ko/5 van zijn uitreis te be/rijd54 ,leo besloot di5svolg5s1 voor eig5 rek5+ uit te gaan4 ,nauwelijks op ,java aangekom51 hoorde hij van de ontzett5de ramp op ,lombok1 en tev5s1 dat e5 aanzi5lijk getal troep5 d]wa>ts s*eep z\ gaan1 om de exp$itie we] /rijdva>dig te mak54 ,hij hoefde dus niet lang na> w]k te zoek52 op e5 plaats wa> zooveel ell5de he]s*te1 wa> zooveel gewond5 v]troo/ en aan zooveel /]v5d5 nog e5s voor de laat/e maal het ,evangelie moe/ word5 gepr$ikt1 op zulk e5 plaats 0 w]k 9 ov]vlo$1 en ,leo gevoelde3 na> die plaats _h ,god hem g]oep54 ,hij 0 vrij man en niets we]hield hem dus te gaan4 ,bek5d als hij 0 met de g5ees- en heelkunde1 w]d zijn aanbod om als vrijwillig v]pleg] en veldpr$ik] met de v]/]k+/roep5 mee te gaan1 door het ,g\v]nem5t dankba> aanva>d4 ,hoeveel haa/ de transports*ep5 ook maakt5 om ,amp5an te b]eik51 zij /oomd5 ,leo nog altijd niet snel g5oeg2 hij wilde na> zijn w]k en--na> ,rudolf1 zijn neef1 van wi5 hij wi/ dat hij zi* k da> bevond4 ,v]nem5de dat de afdeel+1 wa>toe ,rudolf behoorde1 op d5 bewu/5 dag na> ,pas+aban 0 getrokk51 _h hij zi* gevoegd bij de troep51 die 9 d5 loop van di5 dag d]wa>ts w>5 gezond5 t] v]/]k+4 ,jui/ op het oog5blik van d5 aanval 0 hij da> aangekom51 en to5 hij ,rudolf aan de spits van de aanvalsl9ie zag vooruitsnell51 _h e5 onv]kla>ba> gevoel hem g$rong51 dez51 zoo ongewap5d als hij 01 te volg5 en hem 9 de v]/]k+ na te spr+54 ,0 deze daad ook onb]ek5d en onvoorzi*tig van hem gewee/1 van a*t]af moe/ hij bek5n51 dat e5 ,hoog]e ,ma*t voor e5 wijle zijn koel v]/& buit5 w]k+ _h ge/eld1 om te do51 wat bij m5s*5 onmogelijk _h moet5 s*ijn51 ma> wat mogelijk 0 geblek5 bij ,god4 ,rudolf w]d opg5om5 9 het hospitaal1 en moe/1 wijl zijn be5 0 afgezet1 da> enkele wek5 blijv54 ,intuss*5 wijdde ,leo al zijn kra*t5 aan d5 soldaat4 ,hij s*reef voor hem briev51 bezorgde hem lectuur1 bra*t v]snap]+5 aan de ziek51 vo$sel aan de gezond51 en _h voor all5 e5 opwekk5d woord1 ma> dat tev5s z innig en z ern/ig 01 als1 helaas1 ma> zeld5 door d5 ,indis*5 soldaat wordt v]nom54 ,ongewap5d g+ hij des avonds geheel alle5 langs de voorpo/5 en dreef hij de mans*app5 van de veldwa*t51 door zijn gemo$elijke en ond]h\d5de v]hal51 d5 slaap uit de oog5 en de v]vel+ uit d5 gee/4 ,europeaan en ,inl&]1 bij beid5 0 hij ev5 geliefd4 ,toewan moet niet zoo alle5 en ongewap5d loop510 zeid5 hem e5s e5 pa> inl&s*e soldat52 er zw]v5 nog altijd hi] ,balirs rond1 en n klewangh\w is voldo5de om toewan het lev5 te b5em540 ,en (s*oon zij pas d5 vorig5 na*t na*twa*tdi5/ hadd5 g$aan1 kon ,leo niet v]h9d]51 dat zij hem di5 geheel5 na*t als vrijwillige patr\ille op zijn zw]fto*t5 v]gezeld54 ,helaas6 e5 &]e vij& /ond g]e$ ,leo te bespr+51 e5 vij&1 wa>teg5 ge5 liefdevol geleide ook van ge5 duiz5d brave soldat5 kon vrijw>53 de g$u*te en gevreesde mal>ia-koorts4 ,leo _h te veel van zijn li*aam gev]gd2 de natuur wreekte zi*1 en doodziek w]d hij +es*eept na> ,java4 ,de exp$itie 0 tr\w5s zoo go$ als afgeloop54 ,da> ,rudolf na> ,s9dang-laya w]d gevacue]d1 besloot ,leo k d]wa>ts te gaan1 en zoo kwam het dat de beide nev5 op di5 bewu/5 avond gezam5lijk door d5 tu9 van het gezondheids-etablissem5t w&eld54 ,leo 0 nog zwak1 ma> ,rudolf 0 het nog me]4 ,het loop5 met e5 kun/be5 viel hem o1 zoo moeilijk1 en zond] kruk g+ het 9 't geheel niet4 ,leun ma> op mij1 ,rudolf10 sprak ,leo4 ,leun ma> op mij60 ,rudolf lei de h& op zijn s*\d]4 ,tran5 kwam5 9 zijn oog51 en t]wijl hij zijn ho(d teg5 ,leo's bor/ lei1 zeide hij3 ,m'n goeje1 be/e ,leo1 wa>mee heb ik dat v]di5d1 dat je altijd zoo tr\w voor me gewee/ b5t en dat je mij nu nog met je eig5 zwakke li*aam wilt /eun56 ,ik heb je altijd gehaat6 ,welke /ille kra*t heeft je to* altijd g$rev5 om mij lief te hebb54 ,ik heb je get]gd2 ik me5de door mijn haat je liefde te ov]w9n51 ma> de liefde is ma*tig] gewee/ dan de haat1 en heeft mij ov]wonn56 ,v]geef mij1 ,leo1 v]geef mij60 ,bewog5 drukte ,leo hem de h&4 ,god zij geprez51 ,rudolf60 zeide hij4 ,zoo zull5 we dan voortaan vri5d5 zijn60 ,h& 9 h& w&eld5 zij e5ig5 tijd zwijg5d naa/ elka> voort4 ,e9delijk zett5 zij zi* n$] op e5 bank1 en to5 begon ,leo te sprek5 ov] die /ille kra*t1 die hem 9 /aat _h ge/eld1 altijd we] te v]gev5 en altijd te blijv5 liefhebb53 de kra*t van de liefde van ,jezus4 ,rudolf lui/]de met zijn geheele h>t en zijn gans*e v]/&4 ,re$s vroeg] op ,lombok _h hij aanvankelijk gele]d zi*zelv5 te v]foei51 hi] sloeg hij nog diep] blik 9 zijn eig5 h>t4 ,hij kreeg e5 afs*uw van zijn vroeg] lev51 ma> tev5s w]d hem het uitzi*t geop5d1 9 ,gods kra*t e5 nieuw lev5 aan te vang54 ,v] a*t] de altijd rook5de ,g$eh g+ de zon ond] en kleurde d5 grauw51 vuil5 rook met wond]b>e t9t5 van violet en rose4 ,ook ov] ,rudolf's ziel 0 voortaan e5 &]e t9t gekom51 v]li*t als zij 0 door de /ral5 d] liefde ,gods4 ,hij ke]de zwijg5d-dank5d na> zijn logies t]ug4 ,de oude ,rudolf van ,d9telburg1 met al zijn haat en al zijn laatdunk5dheid en zijn w]eldlu/1 0 begrav5 9 d5 ,g$eh2 e5 nieuwe z\ e]/daags na> ,europa t]ugke]54 ,b9n5gekom51 w]d hem e5 telegram ov]h&igd4 ,doodsbleek reikte hij het1 na 't gelez5 te hebb51 aan ,leo ov]1 en deze las3 ,vad] ern/ig ziek4 ,b]o]te40 ,e5 pa> dag5 lat] bra*t de po/1 wat ,rudolf en ,leo re$s gevreesd hadd53 de dood/ijd+ van ,rudolfs papa4 ,de he] ,van ,d9telburg _h1 zooals wij wet51 me] dan e5s 9 twijfel ge/aan1 ( het lev5sdoel1 dat hij zi* gekoz5 _h1 wel het re*te 0 en ( die &]e weg1 di5 hij zijn bro$] en ,bamboe en ,leo _h zi5 bew&el51 niet bet] 0 dan de zijne4 ,hij _h ond]vond51 dat w]elds*e e]1 g5ot en ma*t1 hoe ijv]ig ook gezo*t1 to* nooit het h>t kunn5 bevr$ig54 ,integ5deel1 hij _h op dez5 weg niets &]s ond]vond5 dan v]driet en teleur/ell+4 ,ma> dit _h hem niet bewog5 om e5 &]5 weg te kiez54 ,hij wi/3 het groote doel1 d5 naam ,van ,d9telburg we] nieuw5 lui/] bij te zett51 0 met ,rudolfs v]trek na> ,indi mislukt2 de e5ige ,van ,d9telburg1 die di5 naam wa>dig 0 te drag51 0 e5 do*t]1 die di5 naam bij ha> huwelijk teg5 e5 &]5 z\ v]ruil51 en e5 &] ook z\ de s*att5 erv51 die hij v]zameld _h4 ,ma> niettem9 bleef de arme v]bl9de man dit v]lor5 lev5sdoel najag51 nu voortaan zelfs met v]dubbeld5 ijv]4 ,hij 0 w9zu*tig] en willekeurig] jeg5s zijn p]soneel dan ooit te vor54 ,hij de$ als e5 man1 die d5 sneltre91 wa>9 hij _h will5 reiz51 vr zi* het /ation uit ziet /oom51 ma> hem to* nog a*t]op tra*t te loop54 ,hij liep zi* dood1 9 lett]lijk5 z94 ,want1 door zak5 op het kantoor wat opgeh\d51 _h hij zi* gehaa/ om nog zijn gewone inspectie 9 de fabriek5 te kunn5 h\d51 en vlak voor de poort van de ,leyefabriek _h hem de b]o]te getr(f51 die e5 e9de aan zijn lev5 maakte4 ,het 0 hem gegaan als d5 rijk5 man uit de gelijk5is1 die s*ur5 bij s*ur5 en s*att5 bij s*att5 v]zamelde1 en to* altoos ma> bleef pe9z5 ov] nieuwe s*att5 en nieuwe s*ur54 ,ma> ,god zeide3 gij dwaas6 ,dez5 na*t zal m5 uw ziel van u afeis*51 en 't ge5 gij v]zameld hebt1 wi5s zal het zijn8 ,het viel ,rudolf1 die voor d5 di5/ 0 afgekeurd1 natuurlijk zwa> om ?ans de leid+ van zijns vad]s zaak op zi* te nem51 want hij wi/ dat m5 hem 9 ,wev]/$e met wantr\w5 z\ ontvang54 ,gelukkig e*t]1 hij vond hulp1 en dat wel van de zijde van ,leo4 ,leo _h van de g5ee%e]5 na zijn h]/el d5 raad ontvang51 niet lang] 9 ,indi te blijv51 da> zijn ge/el niet teg5 het klimaat be/& 04 't ,0 voor ,leo e5 groote teleur/ell+1 aldus d5 lief/5 w5s* zijns h>t5 te moet5 opgev54 ,ma> hij ov]woog1 dat het to* 9 elk geval ,gods leid+ 01 die hem na> ,indi _h gevo]d1 en ,gods leid+ ook1 die hem t]ugzond na> het ,mo$]l&4 ,ook g9ds 0 er1 als ov]al1 w]k 9 ov]vlo$2 ook g9ds kon hij zijn1 want hij wi/ dat zijn pli*t en zijn roep+ 03 e5 li*t te wez5 te midd5 e5] donk]e en v]lor5 ga&e w]eld4 ,( ,rudolf en ,leo nu ook sam5 getuig5is gav5 van het nieuwe lev51 dat zij nu beid5 deela*tig w>58 ,en ( het ,rudolf gelukte1 ?ans de liefde te v]w]v5 van dezelfde m5s*51 wi5 hij vroeg] zooveel aanleid+ _h gegev5 om hem te hat58 ,wa>s*ijnlijk wel4 ,als ,god g5ade geeft1 dan geeft ,hij er ook e]e bij4 ,het go$e ,boek0--om nog e5s met ,bamboe te sprek5--zegt3 ,als iem&s weg5 d5 ,he] behag51 dan zal ,hij hem ook met zijn vij&5 v]zo5540 ,en 9 het nu volg5de1 laat/e ho(d/uk1 zal de ond]v9d+0 le]51 dat deze uitspraak van het go$e ,boek0 wa>a*tig is4 ,,ho(d/uk ,,xviii1 ,,wa>9 ,,op ,n ,,dag ,,vijf ,,fee/5 ,,word5 ,,gevi]d4 ,w$]om zijn twee j>5 v]loop51 en ?ans bev9d5 wij ons we] te ,wev]/$e4 ,wev]/$e vi]t fee/1 dat kunt ge re$s bij d5 e]/5 oogopslag wel zi5 aan de vlagg5 en wimpels1 die all]weg5 wapp]5 uit v5/] en luik2--dat kunt ge zi5 aan de gro5e e]epoort en aan de 9 fee/gewaad g$o/e m5igte4 ,wat is er aan de h&8 ,is de gans*e /ad 9 fee/vreugde t] e]e van d5 jong5 ,mr4 ,wild]+1 e5 van de voormalige ,bijbel/ud5t501 die hi] onlangs tot lid van de ,twe$e ,kam] is gekoz5 en1 hoe jong ook1 re$s bek5d is als e5 d] be/e ,*ri/elijke ,/aatsli$58 ,ne51 dat fee/ is re$s a*t] d5 rug4 ,dat1 't welk nu gevi]d wordt1 ov]treft alles wat op dit gebi$ ooit 9 ,wev]/$e heeft plaats gehad2 't is eig5lijk e5 fee/ d] fee/51 da>v&aan ook dat heel de /ad er aan deelneemt4 ,ma> wat is het dan to*8 ,ziet gij di5 he] da> /aan1 vlak voor dat nieuwe geb\w met die fraaie e]epoort8 ,voor die poort /aan e5 pa> hond]d fabrieksk9d]51 allemaal netjes gekle$1 met gro5 v]si]de vlaggetjes 9 de h&1 en roz5 en l9t5 om pet ( ho$4 ,met go$mo$ige geb>5 tra*t die he] orde ond] d5 troep te h\d51 ma> hoe netjes hij ze ook opge/eld heeft1 ze zijn v&aag te woelig om ook ma> n oog5blik /il te kunn5 /aan1 en zij neurin nu re$s bij voorbaat het fee/li$1 dat ze /raks zull5 z+54 ,lat5 we hem e5s aansprek54 ,k5t ge hem niet8 ,dirk ,drijv]10 zegt ge4 ,nietwa>1 al is hij nu e5 he] geword51 hij draagt zijn ho$ nog ev5 los en jolig a*t] op zijn ho(d1 als hij vroeg] zijn pet droeg2 en het v]wond]t u niem5dal1 dat zulk e5 /evige knaap1 als hij vroeg] 01 is opgegroeid tot zulk e5 robu/5 jong5 man1 als hij nu is4 ,en wat zijn k>akt] aangaat1 is hij nog ev5 opre*t en tr\:>tig als vroeg]4 ,/il jong5s10 zegt ,dirk ,drijv]1 niet zoo woelig6 ,d5kt er om1 m5e] ,rudolf is militair gewee/ en die wil dus hebb51 dat je allemaal netjes 9 't gelid /aat60 ,fee/1 m5e]8 wa>voor het fee/ is8 ,als 'k je dat zegg5 moet1 dan mag ik e]/ wel e5s op m'n v+]s tell54 ,t5 e]/e is het de v]ja>dag van m5e] ,van ,d9telburg1 namelijk van d5 jong5 m5e]1 zooals wij altijd zegg54 ,ja1 ja1 dat _h hi] vroeg] ook wel niem& g$a*t1 dat we allemaal e5s zijn v]ja>dag z\d5 vi]54 ,ma> nu neemt heel de /ad er deel aan1 dat kan ik je v]assure]54 ,nu1 s9ds hij uit ,indi is gekom51 is hij ook e5 be/ m5s* geblek51 dat zegt i$]4 'n ,be/e man voor zijn volk1 dat kan ik getuig51 want ik b5 teek5a> aan zijn fabriek51 en dat getuigt al het w]kvolk4 ,en niem5dal trots*6 ,als jong5 heb ik hem e5s e5 f]m5 labb]judas voor z'n gezi*t gegev54 ,alhoewel1 hij 0 9 zijn soort ook niet bang1--nee1 dat 0 hij nooit1 dat moet ik zegg54 ,da> 9 ,indi moet hij die ,bal9eez5 dan ook du*tig op d'r tabb]t hebb5 gezet52--dat bewij/ wel de ,militaire ,willemsorde1 d]de klas1 die hij op z'n bor/ draagt4 ,laat/ sprak hij mij nog e5s aan ov] dat geval van di5 klap4 ,drijv]100 zei hij1 vri5d1 ik moet je nog erg5s v]giff5is voor vrag5400 ,wat1 m5e]100 zei ik1 v]giff5is800 en 'k da*t3 ,wa's dat n\8--want dat gebeurt niet alle dag51 dat zulke groote lui aan d'r ond]ges*ikt5 v]giff5is vrag51 erg5s voor4 ,weet je nog wel100 zei hij1 dat je me op het ijs e5s e5 klap hebt gegev5800 ,( ik dat weet1 m5e]100 zei ik1 ma> da>voor mag ik wel v]giff5is vrag5400 ,nee1 ,drijv]100 zei hij1 di5 klap _h ik dubbel en dw>s v]di5d1 ma> dat b$oel ik niet4 ,je weet1 dat na dat geval je oude vad] ontslag5 is door papa1 en nu is je vad] al dood1 ev5als de mijne1 ma> ik heb to5 ook j\ en je mo$] v]driet g$aan1 en da>voor vraag ik je v]giff5is4 ,ja100 zei hij1 zoo nad5k5d als hij soms wez5 kon1 ik 0 to5 e5 kwade b5gel1 en lat]444400 ,je hadt e5 kwaad be51 m5e]100 0 ik zoo vrij te zegg51 en s9ds je da> 9 ,indi dat be5 b5t kwijt g]aakt1 s9ds b5 je g5ez5400 ,wat dat be5 betreft100 zei hij1 ja1 ,drijv]1 ik dank ,god1 dat ,hij het mij heeft afg5om51 ma> to*4444 9 het be5 zat het hem niet2 ik _h ge5 kwaad be51--ik _h e5 kwaad h>t600 ,kijk m5e]10 v]volgt ,dirk ,drijv]1 als je zoo iets van jezelv5 getuigt1 als je z ootmo$ig de zond5 van je jonkheid betreurt1 dan zeg ik1 dat je e5 nieuw m5s*1 dat je e5 ,*ri/5 b5t1--wat u n\8 ,nu1 de &]e patroon1 m5e] ,leo1 zooals wij altijd nog zegg51 da> hoef ik ge5 woord ov] te sprek54 ,wie dat is1 dat weet i$]e5 wel 9 ons heele l&1 mag ik wel zegg51 en hi] de jong5s van de ,zondagss*ool wet5 er k van te sprek51 niewa> jong5s8 ,ja1 m5e]1 hij wilde eig5lijk als z5del+ 9 ,indi arbeid51 en dat is hij gewee/ k1 ma> z'n con/itutie1 zal ik ma> zegg51 kon da> niet teg51 en hij is nu na> ons l& gemoet54--,dat 0 k we] ,gods be/ur+1 want de jonge m5e] moe/ hi] to5 patroon word5 en niem& _h het op hem v]zi54 ,zoo kwam het dan ma> go$1 dat m5e] ,leo als compagnon wilde optr$51 want die 0 algeme5 bem9d4 ,u weet1 hoe erg ook de jonge m5e] meeviel4 ,de ouwe m5e] en de ouwe grootvad] ,van ,d9telburg hadd5 't allebei voor 't vizi] gehad1 dat nog e5s twee jonk]s ,van ,d9telburg 9 de zak5 z\d5 kom51 en dat is nu dus t5 lang5 le/e t* gebeurd4--,en dat weeft sam5 zoo ma> geleidelijk op1 de e5e de s*]+ en de &]e d5 inslag1 zeg ik altijd1 ( om 't u duidelijk] te mak51--want m5e] is ge5 wev]1 zie ik wel1--de e5e zorgt voor de arbeid]s d'r li*aam1 en de &]e voor d'r ziel4 ,m5e] ,leo is ook hi] nog altijd z5del+4 ,niet alle51 dat hij le]a> is aan e5 z5del+5-s*ool te ,rott]dam1 en heel vaak voor de z5d+ uit sprek5 gaat1 ma> hi] 9 de /ad is hij ook z5del+ op duiz5d]lei wijze4 ,en zulk e5 z5del+ hadd5 we hi] broodnoodig1 want zooals m'n vad] altijd zei1--'t w>5 hi] heid5s1--heid5s w>5 het60 ,en wa> is 't nog me] fee/ voor1 ,drijv]80 ,het twe$e fee/ betreft de inwijd+ van het ,h5ritte-p>k1 het d]de de op5+ van de nieuwe fabriek1 het vi]de de inwijd+ van het ,bamboe-huis1 dit geb\w1 wa> we nu voor /aan1 en het vijfde444480 ,het ,bamboe-huis1 ,drijv]80 ,ja m5e]1 zoo heeft m5e] ,leo het g5oemd4 'n ,pra*tig geb\w1 v9dt u niet8 ,kijk1 da> /aat de naam 9 v]gulde lett]s 9 't front3 ,bamboe-huis4 ,en hi] op di5 /e53 ,,t] ,,g$a*t5is ,,aan ,,petrus ,,bamboe ,,e5 ,,e5v\dig5 ,,javaan ,,en ,,discipel ,,van ,,jezus ,,*ri/us ,,die ,,op ,,het ,,voetspoor ,,van ,,zijn ,,mee/] ,,de ,,zijn5 ,,heeft ,,liefgehad ,,tot ,,het ,,e9de ,,toe4 ,en kijk1 m5e]1 ziet u die twee /ijl5 hi] aan de poort8 ,dat zijn w]kelijk e5 pa> zw>e bamboe/amm54 't ,/aat wel a>dig1 v9dt u niet8 ,wa>voor het geb\w di5t8 ,voor alles en nog wat4 ,all]e]/ is het e5 h]b]g1 ma> e5 h]b]g zond] /]k5 drank1 want van /]k5 drank 0 m5e] ,bamboe e5 p]t95te vij&4 ,e5 fl9ke1 ruime en nette gezels*apszaal en de mooie tu9 zull5 ons fabrieksvolk e5 g5oeglijke en ons*uldige uitspann+ v]s*aff54 ,ik zelf1 al b5 'k textiel-teek5a> van m'n vak1 ik maak ook nog wel e5s e5 a>digheidje buit5 mijn gebi$1 en zoo heb ik voor die zaal e5 lev5sgroot crayon-portret van m5e] ,bamboe geteek5d1 zoo ma> uit het geheug51 ma> i$]e5 zegt1 dat het bijzond] go$ lijkt4 ,u kunt het /raks wel e5s zi54--,da>naa/ en da>bov5 heb je all]lei zal5 en lokal5 voor de ,zondagss*ool1 wa>van u hi] de le]l+5 ziet1 voor de jongel+sv]e5ig+ en voor de ,bijbelclub4 ,die laat/e moet ev5wel huur betal51 want die be/aat mee/ uit de groo!id1 jongelui van de ,h4 ,b4 ,s41 en zoo4 ,de op5+ van het ,h5ritte-p>k1 ja1 dat zal ook wat wez54 ,dat gaat1 ev5als het ,bamboe-huis1 uit van ,van ,d9telburg ,co41 ma> het ,bamboe-huis is voor i$]e51 en het ,h5ritte-p>k is alle5 voor de arbeid]s van onze fabriek54 ,het is e5 gewoon p>k1 ma> de groei moet er natuurlijk het mooie nog aanbr5g54 ,ov]al /aan er nette arbeid]swon+51 niet als krott5 op meka>1 ma> ruim en lu*tig4 't ,zal op d5 duur e5 lu/ zijn er te won54 ,e5 ,*ri/elijke s*ool voor de fabrieksk9d]5 /aat er op het e9de4 't ,heeft e5 c5tje geko/1 m5e]1 da> kunt u van op aan1 ma> 't is ook e5 wond]1 hoe de firma de laat/e twee j>5 vooruitgegaan is4 ,nu1--wij1--het p]soneel1--zijn da> niet r\wig om4 ,de firma h\dt op5 boek voor het w]kvolk1 en i$] arbeid] heeft zijn deel 9 de w9/4 ,u weet niet1 hoe go$ ( die laat/e bepal+ gew]kt heeft1 want nu is het niet alle5 de zaak van de he]5 ,van ,d9telburg1 ma> 't is de zaak van ons allemaal4 ,i$] doet zijn be/ om de wev]ij5 vooruit te br5g54 ,vroeg] 0 de arbeid ma> sleurw]k1 ?ans mag ik zegg51 dat elk er liefhebb]ij 9 heeft4 ,de m5s*5 hebb5 zelfs ond]l+ vak-v]e5ig+5 opg]i*t1 wa> de e5 d5 &]1 om zoo te zegg51 ond]wijs geeft1 om het w]k telk5s en telk5s ma> bet] te mak54 't ,is dan ook bek5d1 dat wij het knap/e w]kvolk hebb5 en de be/e lev]anci]s zijn uit heel ,europa4 ,ge5 wond] dat er al we] e5 nieuwe fabriek op de ,bl9de ,wei0 moe/ word5 bijgeb\wd4 ,de jonge m5e] heeft aan die fabriek d5 naam gegev5 van ,blank en ,bru904 ,dat is e5 a>digheid op de firma1 ziet u1 want m5e] ,leo is eig5lijk van bru9e komaf4 ,blank en ,bru90 w>5 vroeg] de groot/e vij&52 ?ans zijn zij zulke be/e vri5d51 dat zij als tweel+pa>1 hun nam5 zull5 gev5 aan hetzelfde geb\w4 ,ja1 er komt zelfs e5 twe$e firma van ,blank0 en ,bru901 want ons vijfde fee/ betreft e5 huwelijk tuss*5 ,blank0 en ,bru902 freule ,h5ritte tr\wt v&aag met m5e] ,leo4 ,e]/ zijn zij na> de fabriek g]$5 en v]volg5s na> 't ,h5ritte-p>k4 ,/raks kom5 ze hi]1 en da>na gaat het na> het /adhuis4 ,kijk1 kijk1 da> heb je ze al60 ,jong5s1 op je plaats60 ,onze gezellige babbela> moet ons nu 9 d5 /eek lat51 om zi* met zijn klas te bemoei54 ,want g9ds op het e9de d] /raat nad]t e5 di*te m5igte1 te midd5 wa>van e5 op5 l&au] rijdt1 met vi] pa>d5 bespann51 wa>9 ge e5 dame en twee he]5 ziet zitt54 ,de dame1 die vri5delijk glimla*5d het volk toeknikt1 is juffr\w ,h5ritte1 ma> da> de ,indis*e zon ,rudolfs gezi*t nu ev5 bru9 heeft gez5gd als dat van ,leo1 z\dt ge ,blank0 niet van ,bru90 kunn5 ond]s*eid51 indi5 gij d5 e]/e niet re$s uit de v]te h]k5d hadt aan zijn /eek1 en aan de ,militaire ,willemsorde op zijn bor/4 ,de /oet komt al nad]1 en hoe me] hij nad]t1 hoe luid] het g$ruis* wordt1 dat hem v]gezelt4 ,e9delijk1 da> h\dt het rijtuig /il1 en nu kunt ge ook aan &]e d+5 dan da>ev5 ,leo en ,rudolf van elka> ond]k5n54 ,de e]/e spr+t met vroolijk5 la* uit het rijtuig1 en t]wijl hij er ook ,h5ritte uit helpt1 /raalt zijn gelaat van zonnes*ijn en lev5slu/4 ,rudolf da>5teg5 kijkt ern/ig4 ,zijn gelaat heeft iets za*ts gekreg51 en ook iets vr$igs4 ,ma> iets vroolijks neemt m5 er zeld5 op wa>4 ,ook nu br5gt hij het niet v]d] dan tot e5 glimla*1 weliswa> van tevr$5heid en geluk1 ma> to* e5 weemo$ig5 glimla*4 ,en als hij uit het rijtuig gaat1 moet ook hij door ,leo ond]/eund word54 ,rudolf van ,d9telburg draagt e5 ridd]kruis1 ma> hij zal to* zijn lev5lang blijv5 h9k5 op e5 kun/be56 ,o1 hoe moeilijk gaat hem dat af1 uit e5 rijtuig te /app56 ,e5 gemompel van m$elijd5 gaat er op ond] de toes*\w]s ov] zijn gebrekkig5 toe/&4 ,jamm] h1 m5e] ,drijv]1 van dat be51 v9dt u niet80 flui/]5 we ,dirk ,drijv] 94 ,wat zal ik je zegg51 m5e]60 is het ev5e5s flui/]5d gegev5 antwoord4 ,wat zal ik zegg58 ,da's n\ het leelijke van de zonde4 ,de zonde1 zeg ik wel is teg5 m'n jong5s1 de zonde is net als 'n inktklad op 'n teek5+4 ,je kunt 7( liev] ,god kan7 die klad er uitkrabb51 ma> het re*te wordt het nooit me]4 ,je kunt lat] altijd nog zegg53 ,da> het-ie gezet56 ,de wonde mag bet]51 het litteek5 blijft6 ,m'nhe] ,dolf komt 9 d5 hemel1 dat gelo( ik va/4 ,ma> hi] op a>de is er de fut bij hem uit4 'n ,treurig aangezi*t en 'n h\t5 be51 dat zijn de gevolg5 van de zond5 d] jonkheid1 m5e]6 't ,is jamm] van d5 man60 ,en ,dirk ,drijv] veegt1 t]wijl hij dit zegt1 e5 traan uit het oog4 ,de k9d]5 e*t] begrijp5 deze uit+ van droefheid nog niet4 ,en ook ond] de groote m5s*5 zijn er ma> we9ig51 die z ov] ,rudolfs le$ nad5k51 als ,dirk op 't oog5blik doet4 ,en wie z\ hun dat t5 kwade duid58 't ,is imm]s fee/ v&aag8 ,de k9d]5 lett5 nog niet e5s op m5e] ,rudolfs moeilijk5 gang4 ,zij kijk5 sle*ts na> die mooie juffr\w01 die h5 /raks op koekjes en *ocola zal tracte]54 ,met volle h&5 /rooi5 zij bloem5 op het pad1 wa>langs het jonge bruidspa> voorts*rijdt1 en all]weg5 kl9kt er ond] het zwaai5 van ho$5 en het wuiv5 van va&els n gee/driftige uitb>/+ van gejui*1 wa>mee ook wij van h>te in/emm53 ,leve m5e] ,leo6 ,leve m5e] ,rudolf6 ,lang lev5 ,blank0 en ,bru9600 ,,woord5lij/4 ,adjudant4--e5 (fici] die aan e5 &]51 hoog] geplaat/5 (fici] wordt toegevoegd1 om te zorg5 voor de uitvo]+ van di5s bevel54 ,ar*eologie4--oudheidkunde4 ,al5g-al5g4--ze] hoog opga& grasl&4 ,ambulance4--veldhospitaal4 ,amputatie4--afzett+ van e5 li*aamsdeel4 ,autocraat4--alle5he]s*]4 ,baleh-baleh4--b$ en ru/bank tegelijk4 ,bivakk54--plaats5 wa> de militair5 ond] d5 bloot5 hemel ru/54 ,maakt m5 gebruik van t5t51 dan spreekt m5 van e5 kamp2 loge]t m5 9 huiz5 dan ligt m5 9 kantonnem5t4 ,c>illon4--klokk5spel4 ,componi/54--toondi*t]s4 ,floris de ,vette4--e5 z9spel+ op e5 d] ,holl&s*e grav51 die dez5 naam droeg 7#ajia-aabb74 ,frontbre$te4--de bre$te van e5 l9ie soldat54 ,gong4--e5 bekk5vormig1 luidkl9k5d in/rum5t4 ,grobongan4--,op ,midd5-,java4 7,zoekt op67 ,klewang4--s*]p zwa>d1 dat van vor5 bre$ uitloopt4 ,law9e4--wie dit woord niet k5t1 vrage de beteek5is ervan aan zijn ond]wijz]4 ,munitie4--s*ietvoorraad4 ,oeconomie4--/aa?ui%\dkunde4 ,padi4--rij/4 ,pla/is*e kun/4--beeld5de kun/4 ,p>lem5tair4--ond]h&ela> 9 oorlogszak54 ,prosopopeia4--7zie bij trop5074 ,plebb] ( plebej]4--s*eldnaam voor iem& van g]+e afkom/4 ,sawah4--nat rij/veld4 ,slamat4--b]g op ,midd5-,java4 7,zoekt op67 ,soem5ap4--op ,mado]a4 ,laat uw ond]wijz] u iets v]tell5 van de z\tmak]ij54 ,s>ang4--lo%ang5d l5d5kle$4 ,wat batikk5 is1 weet uw ond]wijz] wel4 ,trop54--,troop0 wil zegg53 ke]woord4 ,als e5 woord gebruikt wordt 9 e5 &]e beteek5is dan die1 welke het gewoonlijk heeft1 dan spreekt m5 van e5 troop4 ,en d] trop5 is de prosopopeia1 wa>bij het lev5looze als lev5d en als p]soonlijk wordt g$a*t4 't ,geweld wordt 9 /aat gea*t1 e5 erf te v]woe/51 de la/]1 e5 kle$ te v]v51 enz4 7,ga nu voor uzelf de &]e prosopopeia--( p]soonsv]beeld+5--na67 ,tirailleur4--soldaat die /rijdt 9 de voor/e v]spreide l9ie4 ,da>a*t] /aat de me] geslot5 afdeel+4 ,van ,vl9d]s1 ,bloem5 en ,vogels4--,dit boek 0 to5 eig5lijk nog niet v]s*554 ,de lez] v]geve d5 s*rijv] deze tijdrek5kundige f\t1 t]wille van het go$e doel3 de a&a*t nog e5s te ve/ig5 op dit uit/ek5de en le]zame boek en zijn jong]e bro]tjes4 ,voorve*t]4--iem&1 die zi* bij e5 geve*t t] dood heeft gewijd4 ,de voorve*t]s kle$5 zi* t5 teek5 hunn] gel(te 9 het wit4 't ,behoeft niet te word5 gezegd1 dat het de mee/ g$u*te /rijd]s zijn en dat ze het lang/ /&h\d54 ,,aanteek5+5 #a ,zalig zijn de za*tmo$ig54 #b ,kato5-reg51 reg5 als kapas 7kato574 #c ,krat]4 #d ,vuur4 #e ,go$ z6 #f ,/]k5 drank4 #g ,k(fie4 #h ,wat]4 #i ,pr9ses4 #aj ,afs*uwelijk4 #aa ,mijn jong54 #ab ,wa> is het8 #ac ,jong54 #ad ,sle*t4 #ae ,zwijg1 zwijg6 #af ,v]gi/ je niet en kijkt hi] vooral 9 de woord5lij/1 jongelui6 #ag ,go$5dag1 mijnhe]6 ,go$5dag ,mevr\w6 #ah ,neemt uw atlas en rek5t het na6 #ai ,opzoek56