,,de ,,bloemenvelden ,,door ,j4 ,w4 ,,de ,,groot ,,waarin ,,te ,,bevestigen ,,klaverblad',s0 ,,plaatjes1 ,,welke ,,zich ,,bevinden ,,in ,,de ,,verpakking ,,van ,,de ,,bekende ,,en ,,gezochte ,,karnemelkzeep ,no4 #cdj1 ,,merk ,,het ,,melkmeisje0 7,,nadruk ,,verboden7 ,,uitgeefster3 ,n4,v4 ,,haarlemsche ,,stoomzeepfabriek ,,het ,,klaverblad0 ,,haarlem ,,voorwoord4 ,vrdat ik me aan de aangename taak zal gaan wijden om de aantrekkelijkheid van dit album door een passend en leerzaam bijschrift te verhoogen1 eenige regels vooraf4 ,reeds deden eminente natuurkundigen1 waaronder de heer ,jac4 ,p4 ,thijsse1 ,u op ruime schaal kennis maken met het rijke natuurleven1 zoo in woord als beeld4 ,men denke slechts aan het aantrekkelijke album ,blonde ,duinen01 e4a4 ,hoe is daardoor niet ,uwe belangstelling opgewekt geworden voor de schatten der natuur1 waarvan ge vroeger het bestaan en de bijzonderheden niet kendet6 ,ook dit album zal staan in het teeken der ,natuur01 hoewel het eenigszins zal verschillen van alle voorgaande4 ,gij zaagt ,u in andere uitgaven hoofdzakelijk de z4g4 ,wilde ,natuur0 in woord en beeld gebracht1 hier echter zult gij kennis maken met ,kinderen van ,flora01 door kundige vaklieden met zorg gekweekt1 met bloembollen1 knol- en wortelgewassen1 uit een bepaald district van ons land1 gelegen tusschen ,alkmaar en ,leiden met ,haarlem1 de bloemenstad1 als centrum4 ,en waarin nu wel het verschil zal bestaan tusschen dit album en de andere8 ,wel1 jeugdige bloemenvrienden1 leert en bestudeert ijverig de volgende bladzijden1 en de vraag zal door ,u zelven beantwoord kunnen worden4 ,ik ben er ten volle van overtuigd1 dat ge de verleiding1 om de theorie in practijk om te zetten1 geen weerstand zult kunnen bieden1 dat ge weldra zult behooren tot het reeds groote aantal van kweeklustige jonge lieden1 en aanstonds ,uw tuintjes en kamers zult versieren met door ,u zelven gekweekte bolgewassen1 zoo onvergelijkelijk schoon4 ,moge mijne profetie bewaarheid worden4 ,dit zal voor mij de grootste voldoening zijn4 ,komt ge1 ondanks ijverige studie1 voor moeilijkheden te staan1 schiet ,uw kennis te kort1 geen nood6 ,wendt ,u dan gerust tot mij1 en waar het in mijn vermogen is1 zal ik ,u steeds gaarne met voorlichting dienen4 ,j4 ,w4 ,,de ,,groot4 ,overveen1 bij ,haarlem4 ,heusch1 ik weet wel1 dat gij niet allen geheel onbekenden zijt op het gebied der bloembollen en hun kweekwijze4 ,daar toch hebben in menig geval ,uw onderwijzers wel voor gezorgd4 ,met velen van hen heb ik indertijd kennis gemaakt4 ,heele ,pieten0 waren er bij1 die over de bloembollen1 hun groei en bloei en wat dies meer zij1 zr vakkundig konden praten1 en daarmede blijk gaven1 dat zij de bolletjes niet slechts hadden bekeken1 maar ook gekweekt in hun tuinen en kamers1 zoo ook op de school4 ,zij wisten in veel gevallen wel te vertellen1 welke soorten van ,hyacinthen1 ,tulpen1 ,narcissen1 enz41 het meest geschikt waren om in potten1 pannen of kistjes1 zoo ook op glazen 7dit laatste slaat op ,hyacinthen7 gekweekt te worden1 en die dus voor kamercultuur1 voor het zoogenaamde broeien01 ook wel forceeren0 genoemd1 waren aan te bevelen4 ,ja 't is me zelfs eens voorgekomen1 dat ik1 onkundig als ik was voor welk doel een ,narcissensoort bestemd was1 op mijn vraag of met de soort ,poticus0 de welbekende ,dichter ,narcis met zuiver witte bloembladen en een groen-geel scharlaken gerand hart1 bedoeld werd1 ten antwoord kreeg3 ,neen1 die laat zich immers niet forceeren6 ,ik wist toen1 dat mijn vriend wenschte de soort ,poticus ,ornatus01 7,no4 #ff7 die iets grooter van bloem en welriekend is1 maar overigens sprekend op eerstgenoemde variteit gelijkt4 ,zij weten het dus over 't algemeen wel1 de onderwijzers1 van wie de opvoedende kracht uitgaat4 ,zij zijn het1 die de jeugd op elk gebied tot voorbeeld strekken1 bij haar de lust voor 't een of ander vak weten op te wekken1 en uitstapjes met hun leerlingen maken naar vele bezienswaardigheden1 waartoe ook onze streek gerekend kan worden1 elk jaar als de bloembollenvelden hun pracht ten toon spreiden4 ,zonder twijfel zullen vele jeugdige lezers en lezeressen van dit album reeds een woordje kunnen meepraten1 om de eenvoudige reden1 dat ze f in ons district woonachtig zijn f reeds een uitstapje naar de velden gemaakt hebben4 ,desniettegenstaande hoop ik1 dat ze mijn verhandeling een even welkome ontvangst zullen bereiden als zij1 die den aanblik van zooveel schoons tot nog toe moesten derven4 ,in elk geval zullen eenigszins ingewijden in mijn beschrijving allicht iets aantreffen1 dat hun aandacht waard is4 ,hoevelen zijn er niet1 die f niets f weinig omtrent de bloembollen gehoord hebben1 veelal omdat ze bewoners zijn van afgelegen plaatsen van ons rijk4 ,wellicht weten ze wel1 dat in ,haarlem en omstreken bloembollen gekweekt worden1 maar nooit werd hun belangstelling voor het schoone bedrijf door woord of beeld opgewekt4 ,ziet1 dat is nu juist mijn streven4 ,ik wil trachten hun het gemis te vergoeden1 hen medevoeren langs de velden1 en iets geven van de geschiedenis der bloembollen1 hen bekend maken met de voortteelt1 de kweekwijze en meerdere bijzonderheden aan het bedrijf verbonden4 ,ja1 ik wil zelfs trachten kleine kweekers en kweeksters van hen te maken1 en hen dusdanig voorlichten1 dat ook zij hun bolletjes in hun tuinen of in potten1 enz4 met succes kunnen kweeken1 en wanneer dan des winters1 sneeuw het land en ijs vaarten1 grachten en slooten bedekt1 dan zullen zij hun kamers sieren met de kleurige pracht en vervullen met de heerlijke geur van ,flora's ,kinderen04 ,volg mij mijn vrienden1 en schaart ,u onder het reeds groote aantal liefhebbers4 ,heusch1 gij zult er geen spijt van hebben4 ,het is in ons vak wel een eigenaardige gewoonte om de ,hyacinthen steeds voor te stellen4 ,de tweede plaats is aan de ,tulpen1 en dan komen de ,narcissen1 ,crocussen1 enz4 ,deze rangschikking is zonder twijfel toe te schrijven aan de meerdere of mindere belangrijke plaats1 die de gewassen in den loop der jaren hebben ingenomen1 zoo ook aan den omvang der aanplanting4 ,ook ik zal beginnen met de ,hyacinthen1 hoewel ik me misschien aan de verdere volgorde niet altijd zal kunnen houden4 ,allereerst een stukje geschiedenis1 die m4i4 wel de moeite waard is4 ,weet ge wel1 dat de ,hyacinthen in de grijze oudheid geen onbekenden waren8 ,reeds ten tijde van ,vespacianus werden ze door den schrijver ,dioscorides in diens epistels vermeld4 ,ze schijnen echter eerst in #aeif hier te lande uit de ,levant te zijn ingevoerd4 ,aanvankelijk waren slechts vier verscheidenheden bekend1 t4w43 enkelbloemig wit1 dubbelbloemig wit1 purperrood en violet4 ,doch elf jaren later bestonden er reeds elf4 ,wat de enkelbloemige variteiten betreft1 deze schijnen altijd wel den voorrang genoten te hebben1 maar toch heeft men zich weleer veel moeite gegeven om uit zaad nieuwe dubbelbloemige soorten te winnen1 althans de oude ,hyacinthengeschiedenis 7,anno #afac7 gewaagd er van4 ,ook de bekende ,peter ,voorhelm vermeldt ze in zijn schrifturen van #agec1 en later ook de markies de ,st4 ,simon1 die over ,voorhelm en zijn ,hyacinthen in #aghf schrijft4 ,als vakman heb ik veel in oude paperassen gesnuffeld1 en onder 't vele goede ook veel gevonden1 dat in later jaren gelogenstraft werd4 ,zoo beweerde men o4a4 wel eens1 dat de ,nederlandsche bodem voor de cultuur der bloembollen niet geschikt zou zijn4 ,wanneer ooit een veronderstelling onjuist is gebleken1 dan is het wel deze1 want nergens ter wereld tieren de bloembollen z welig als in ,holland met zijn verschillende soorten van zand- en kleigronden4 ,dat de ,hyacinth nu ruim een eeuw geleden nog niet was1 wat ze thans is1 zeggen ons de oude afbeeldingen1 waarop de bloemtrossen voorkomen met een geringer aantal nagels 7bloemkelkjes1 die samen een tros vormen74 ,dank zij echter de energie der ,hollanders1 eerst liefhebbers1 later kweekers1 handelaars en exporteurs1 werd de ,hyacinth1 wat ze nu is4 ,door zorgvuldige behandeling en door veredeling werd de bloemtros grooter en breeder gebouwd1 zoo ook dichter met nagels bezet4 ,de afbeeldingen in dit album getuigen ervan4 ,met de verbetering der bloemen door kruisingen verkreeg men vanzelf ook nieuwe verscheidenheden1 en mag men de overlevering gelooven1 dan zouden er omstreeks #agej reeds tweeduizend soorten bestaan hebben1 een aantal z respectabel1 dat wij er heden ten dage1 nu ons vak op zulk een hoog peil staat1 in n woord paf0 van staan4--,zoo inderdaad dat enorme aantal heeft bestaan1 dan zijn daarbij wel veel minderwaardige geweest1 die men als onbruikbaar of niet loonend heeft opgeruimd4 ,dat ook verzwakking aan het verdwijnen van veel variteiten niet vreemd zal zijn1 deden mij onlangs eenige oude plantboeken1 die den stand der cultures weergeven van #ahag tot ruim #ahej1 vermoeden4 ,prachtboeken zijn het1 wat de bewerking betreft1 want het schrift 7het zal nog wel met een veerenpen geschreven zijn7 is als het ware dat van een calligraaf4 ,elk jaartal1 waarboven het traditioneele ,anno01 is zoo prachtig geteekend1 dat het als kunstwerk kan aangemerkt worden4 ,vergeefs heb ik gezocht naar den naam van den schrijver1 vergeefs ook zocht ik in de hedendaagsche bescheiden naar de meeste der soorten in de oude plantboeken vermeld4 ,dat zich onder de afgestorvenen veel moois bevonden heeft1 daaraan valt niet te twijfelen4 ,ze hebben echter wegens zwakheid of ouderdom naar het schijnt het voorbeeld van den schrijver der plantboeken gevolgd1 en dit ondermaansche voor goed verlaten4 ,sic transit gloria mundi03 ,zoo vergaat de roem der wereld6 ,maar niet alzoo die der ,hyacinthen4 ,wel is waar kweekt men thans geen #bjjj verscheidenheden1 maar nog een zr beduidend aantal1 waarvan een paar honderd als de beste handelssoorten gelden1 d4w4z43 die1 welke wegens haar goede broei-eigenschappen kooper zoowel als den verkooper de meeste voordeelen bieden1 en die uit den aard der zaak dan ook in groote hoeveelheden worden gekweekt4 ,jammer dat de bolletjes evenals het menschdom niet voor ziekte gevrijwaard zijn4 ,om in bijzonderheden te treden zou mij te ver afvoeren4 ,het zou ,u moeilijk aan het verstand te brengen zijn1 wat oud- en nieuwziek01 zwartrand0 of snot0 7lacht niet7 is4--,het behoeft ,u als kooper niet af te schrikken1 want de kweeker waakt6 ,evengoed als ge ,uw huisarts hebt1 die ,uw krankheden na vaststelling zijner diagnose weet te bestrijden en vaak erger weet te voorkomen1 zoo ook vinden de bolletjes hun doctoren in hun kweekers1 die op de meest afdoende wijze te werk gaan1 zoo zij ten minste hun taak ernstig opvatten4 ,waar gij als leek voor een bloembed geplaatst wordt en aan geen enkele plant iets bijzonders ontdekt1 daar ziet het geoefende oog van den teeler aan een enkel stipje van enkele millimeters in doorsnede1 dat de bol niet van harte0 gezond is4 ,het onvermijdelijke gevolg is dan1 dat de bol met loof en al wordt uitgetrokken1 ja zoo de kwaal ernstig is1 moeten zelfs de #e of #f geburen van den kranke hetzelfde lot ondergaan uit vrees1 dat ook deze besmet zijn en het euvel zouden doen voortwoekeren4 ,zou ,uw huisarts ook zoo afdoende te werk durven gaan en ,u om de een of andere reden van het leven te berooven4 ,mij dunkt1 hij zal er zich wel voor wachten4 ,nog minder zou hij het wagen zich aan ,uw buurman te vergrijpen6 ,laat ,u echter niet afschrikken1 want 't is heusch zoo erg niet4 ,betrekt slechts ,uw waar van een der vele betrouwbare kweekers1 want wilt ge goeden resultaten bereiken1 dan is deze maatregel hier een gulden regel4 ,,iets ,,over ,,de ,,werkzaamheden0 ,,en3 ,,wat ,,het ,,vroege ,,voorjaar ,,biedt04 ,orde en regelmaat1 ze zijn geboden in elke zaak1 en niet het allerminst in het bloembollenbedrijf1 zoo men althans met succes wil werken4 ,reeds in ,september begint men de gronden te bemesten en te spitten1 daarna de hoeken 7stukken gronds met een oppervlakte van doorgaans #ajj ,rijnlandsche roeden7 met grebben te doorschieten en te omtrekken opdat het overtollige water worde afgevoerd4 ,vanzelf ontstaan nu op elken hoek #c of #d akkers1 terwijl elk dezer akkers weer in #bj #cj bloembedden van volkomen gelijke afmeting wordt verdeeld1 met eene tusschenruimte van n voet om als looppad dienst te doen4 ,nauwelijks is deze verdeeling gereed1 of het planten der bollen neemt een aanvang4 ,uit het eerste bed wordt om te beginnen de aarde tot op een diepte van pl4m4 #aj c,m4 verwijderd4 ,de blootgelegde bodem wordt gelijk geharkt en daarna met 't een of ander bolgewas beplant4 ,de onderlinge afstand1 waarop geplant wordt1 hangt af van den aard of de grootte der bollen1 en varieert van #aj tot #ae c,m4--,is nu bed ,no4 #a beplant1 dan worden de bollen bedekt met de aarde uit bed ,no4 #b1 dat dan weder gelegenheid biedt om het planten voort te zetten4--,bed ,no4 #c levert vervolgens de aarde voor ,no4 #b1 enz4 ,komt in dien planttijd eens een kijkje nemen1 mijn vrienden1 en tracht dan eens het schijnbaar eenvoudige werk met dezelfde nauwkeurigheid te verrichten als onze geoefende arbeiders4--,gewis1 ge zult niet aanstonds slagen4 't ,is dien planttijd alles haast-je1 rept-je01 vooral bij kweekers met een groot kraam0 7zoo noemt de kweeker zijn gansche bezit aan bloembollen7 omdat n het planten en als 't kan1 vr het invallen van de vorst alles tevens gedekt0 d4w4z4 van een rietbedekking voorzien moet zijn1 want hoewel de gewassen tamelijk winterhard zijn1 verdragen ze scherpe vorstwinden minder goed4 ,zelfs tot in ,december kan bij open wer nog geplant worden1 en is de taak eenmaal volbracht1 dan komt voor den bollenman een kleine periode van betrekkelijke rust4 ,weliswaar geven dan enkele laat-rijpende gewassen1 zooals ,gladiolussen1 ,begonia's1 ,canna's1 ,dahlia's1 e4a4 eenige bezigheid1 maar in verhouding tot de drukte en de beslommeringen1 die de hoofdgewassen geven1 staat zulks niet4 ,rust is in ons bedrijf zulk een schaarsch artikel4 ,zelfs de bloembol weet er weinig van1 want nauwelijks is hij zoo ongeveer tegen ,juli afgestorven1 of hij toont weer neiging om wortels te maken4 ,vooral de ,narcis gaat aan dit euvel spoedig mank1 en elke kweeker zal moeten ervaren1 dat een minder stipte behandeling van zijn kraam0 op schade uitloopt4 ,is de periode van rust voor den kweeker betrekkelijk kort1 ook voor de bol is dat het geval1 want in drogen toestand is ze reeds bezig om inwendig de bloem voor het volgende jaar te vormen4 ,snijdt in ,september of ,october eens een bloembol in de lengte juist middendoor1 en ge zult reeds het beginsel van de bloem ontdekken4 ,keeren wij thans nog even naar den wintertijd terug1 naar den tijd van ijs en sneeuw4 ,hoe merkwaardig goed verdragen onze bloembollen de reine sneeuwbedekking--iets waarover elke bloemist zich verheugt4 ,zachte of z4g4 open winters zijn in ons vak niet geliefd1 daar zich de bloembollen dan te vroeg ontwikkelen en reeds in ,januari of ,februari hun spruiten1 of om de juiste term te gebruiken1 hun neuzen0 toonen door de rietbedekking heen1 die dan eerst half1 en een korte spanne tijds later geheel moet verwijderd worden4--,komt de winter dan wat laat1 dan behoef ik ,u niet te zeggen1 dat 's kweekers gezicht niet al te vroolijk staat4 ,echter nch de tijd1 nch de natuur bekommert zich om de menschen of de belangen van den mensch4 't ,zou ook verkeerd zijn1 want wat den een van nut is schaadt den ander1 hetgeen ook voor den kweeker geen nieuws is4 ,kalm neemt hij de rietbedekking weg1 zoodoende de beplante oppervlakte blootleggende4 ,daar ziet ge ze reeds1 de jonge geelachtige neuzen01 die wanneer ze eenige dagen aan het volle licht worden blootgesteld1 weldra de normale groene tint aannemen4 ,als goed gedrilde soldaten staan ze daar netjes in 't gelid1 een bewijs dat het planten met zorg geschiedde4 ,laten ze zich rustig ontwikkelen1 en in ,april zullen we eens terugkomen om van de kleurige pracht te genieten4 ,maar al is 't nu pas ,februari en staat ,maart ook voor de deur1 toch is er reeds iets te zien in ons bedrijf4 ,daar is reeds de ,eranthis ,hyemalis 7,no4 #aac7 het lieve ,winter ,aconietje1 dat hoewel korter van stengel1 overigens onmiddellijk doet denken aan de boterbloemen4 ,wat leent zich dit kleine bolgewasje uitstekend voor vroege versiering1 vooral voor randen langs de paden6 ,hoe spot het niet met de winterkoude6 ,en wat ons nu verder nog trekt8 ,wel natuurlijk de ,sneeuwklokjes 7,galanthus ,nivalis7 ,no4 #aji1 ,u allen zoo wel bekend4 't ,is toch wel haast het liefste goedje1 dat ik ken1 waarvan men er steeds eenige wil medevoeren4 ,ze vragen geen zorgvuldige behandeling1 ze behoeven zelfs na den bloeitijd niet uit ,uw grasveld opgenomen te worden4 ,plant ze losjes of op kleine hoopjes1 laat ze waar ze zijn1 en ze zullen telken jare behoorlijk op tijd terugkomen4 ,lief geel ,winter-,aconietje1 nederig en toch zoo treffend schoon wit ,sneeuwklokje1 ge hebt ons hart gestolen4 ,voor ,uw pracht blijft de vroege voorjaarswandelaar verrukt staan om uit te roepen3 ,kijk dat 's mooi6 ,dat moet ik ook 't volgend jaar in mijn tuin hebben6 ,ongetwijfeld zal hij dit eveneens zeggen1 wanneer hij in ,maart komt te staan voor een prachtveld van ,crocussen1 die wij onder de meest geliefde bolgewassen kunnen rekenen4 ,groot zijn de aanplantingen ervan1 maar enorm is ook de vraag1 mede omdat ze zoo bij uitnemendheid voor potcultuur geschikt zijn4 ,op een der volgende bladzijden zult ge de cultuurvoorschriften vermeld vinden4 ,wat ik ,u van de ,sneeuwklokjes vertelde1 is ook van toepassing op de ,crocussen4 ,ze vereischen geen zorgen1 ze vragen niet1 doch geven slechts4 ,plant ze tusschen struikgewas1 in groote grasvelden1 hetzij in perken of losjes uitgestrooid1 plant ze waar ge wilt1 zij zullen elk jaar opnieuw te voorschijn komen4 ,ook wanneer ze zijn uitgebloeid1 en nog slechts hun grasachtig loof bezitten1 kan niets hun deeren1 want zelfs voor het voortdurend maaien van 't grasveld zijn ze ongevoelig1 wanneer de bolletjes ongemoeid gelaten worden4 ,wat nu de soorten aanbelangd1 daarin is de keuze groot1 hoewel vele op elkaar gelijken4 ,zr fraai en rijkbloeiend is vooral de ,groote ,gele ,crocus 7,no4 #ajf71 van een zuiver goudgele kleur4 ,bij het forceeren in potten moet ge echter met deze soort voorzichtig zijn1 want haalt men haar te vroeg voor den dag1 dan krijgt ge meestal wel lof en geen bloemen4 ,ze mag eerst dn aan 't licht en de warmte in de kamer worden blootgesteld1 als de gele kleur der bloemen door het witte omhulsel der neuzen zichtbaar is4 ,van de blauwe soorten 7,no4 #ajc7 d4w4z4 van lichtblauw tot purper toe1 spant zeker ,purpurea grandiflora0 wel de kroon4 ,deze zr donkere ,crocus is in de blauwe tinten1 wat de soort ,king of the ,whites0 in het wit 7,no4 #ajd7 is--groot en rijkbloeiend4 ,zr lief zijn ten slotte ook de bonte verscheidenheden0 7,no4 #aje7 waaronder ,sir ,walter ,scott01 ,la ,majestueuse01 ,lothair01 enz41 waarvan de bloemen op fraaie wijze zijn geaderd of gevlamd4 ,is bij de eene soort het wit 't meest vertegenwoordigd1 bij de andere heeft het blauw of violet de overhand4 ,het is natuurlijk ondoenlijk om van elke soort een beschrijving te geven1 en ik vertrouw1 dat ge tevreden zult zijn1 wanneer ik ,u1 zoodra ik aan de cultuurvoorschriften toe ben1 eenige der beste soorten noem4 ,komt ge later aan de praktijk0 toe1 laat me dan eens weten1 of ge over mijn keus tevreden zijt4 ,,op ,,weg ,,naar ,,de ,,velden4 ,heerlijk schijnt het ,aprilzonnetje1 dat alle gewassen als 't ware uit den grond toovert4 ,de gezwollen knoppen van struik en heester1 ze konden het in hun omhulsel niet meer houden1 vandaar dat ons oog zich reeds verlustigt aan het frissche1 jonge groen4 ,hoe is 't toch mogelijk1 dat er nog zooveel menschen zijn1 die geen oog hebben voor de pozie der natuur1 die wel weten1 dat het in den herfst en in ,maart guur1 in den zomer warm en in den winter koud kan zijn1 maar overigens ongevoelig blijven voor het nieuwe leven1 dat de lente ons brengt6 ,arm menschenkind1 ruk ,u eens los uit de dagelijksche omgeving1 onderneem eens op een vroegen ,aprilmorgen een wandeling1 geef ,uw oogen eens de kost1 en zet ,uw ooren eens flink open1 en wanneer ge dan gedwaald hebt door bosch en veld1 gehoord de gevederde zangers1 die om strijd hun best doen om hun ,schepper te prijzen voor ,zijn grootsch werk1 vertel ons dan eens1 of de gansche natuur niet tot ,u gesproken1 niets in ,u wakker geroepen heeft6 ,gelukkig1 het meerendeel van 't menschdom leeft nog in den waren zin van 't woord4 ,daar is de buitenman met zijn verlangen om bij tijd en wijle eens met het drukke stadsleven kennis te maken1 zoo ook de stadsbewoner1 wiens programma onvolledig zou zijn1 wanneer daarop niet voorkwam een uitstapje naar buiten1 zoo mogelijk naar de velden1 naar de bloemenstad ,haarlem en haar omgeving4 ,ofschoon gewonnen en geboren in de bloembollenstreek en derhalve gewend aan de telken jare terugkeerende pracht der velden1 waardoor ze bij ons niet die emotie verwekt als bij de nieuwelingen1 blijven wij tch steeds groote belangstelling koesteren voor onze schatten4 ,zeker1 ook wij hebben gevoel voor pozie1 en vinden onze velden telkens weer mooi1 doch het is niet het minst het prozasche wat ons belang inboezemt1 n4l4 de stand van het gewas1 waarvan ons wel en wee afhangt4 ,het is dus in beider belang1 wanneer ik me bij ,u aansluit4 ,ik wil in gedachten wel eens meetoeren met de luidjes die ons district bij duizenden tijdens den bloei der bolletjes bezoeken4 ,ja meetoeren1 want in aanmerking genomen1 dat ik in hoofdzaak jonge bloemenvrienden en -vriendinnen tot gids zal dienen1 dan kan de keus moeilijk op iets anders vallen dan op het vervoermiddel bij uitnemendheid1 dat ons brengt1 waar we anders nooit zouden komen3 de fiets6 ,vanwaar we komen1 doet niets ter zake4 ,een feit is het1 dat we peddelen over mooie grint- en klinkerwegen1 langs kronkelende vaarten en slooten1 langs heerlijk groenende weiden4 ,hier een boerderij1 een echte oud-,hollandsche1 daar een molen1 die wij nog zooveel in onze streek aantreffen1 en ginds in 't verschiet de torens van een lieflijk dorpje1 dat we straks zullen doortrekken4 ,voort1 steeds voort gaat het onder vroolijk gesnap en gelach1 ja1 hoe zou het anders kunnen1 zelfs onder gezang1 want welk echt ,hollandsch kind zou niet zingen1 wanneer hij op een heerlijken lentedag zich kan overgeven aan het genot van een heerlijken tocht1 terwijl het verfrissende windje met z'n ontbloote haren speelt8 ,voort gaat het1 in een regelmatig tempo1 totdat we eindelijk in 't verschiet den grijzen toren van ,haarlem's ,groote ,kerk ontwaren1 en nog een flink kwartier en we zijn aangeland in de bloemenstad1 in de stad van ,kenau ,hasselaar1 van ,ripperda en ,lourens ,coster4 ,we zullen ons met die oude beroemdheden thans niet bemoeien1 hoewel we ,lourens ,coster 7door ons in de wandeling kortweg ,louwtje0 genaamd7 met z'n ,a in de opgeheven hand op de ,groote ,markt niet kunnen ontloopen4 ,maar dan ook naar de velden6 ,in de stad zelve ontdekken we van bloemen weinig1 dus moeten we naar buiten1 hetzij ,zuid- of ,westwaarts1 en1 om onze nieuwsgierigheid spoedig bevredigd te zien1 zullen wij de westelijke richting kiezen1 naar ,overveen dus1 naar de bakermat der oudste en vermaarde ,hyacinthenkweekers4 ,welk een pracht zoo onder den rook van ,haarlem6 ,ik kan me begrijpen dat gij1 die nooit te voren de reuzenvelden met de schoonste schakeeringen van rood1 blauw1 wit1 rose1 paars en geel heb aanschouwd1 het uitroept3 ,h1 dat 's mooi1 machtig mooi6 ,is het niet als 't ware n tapijt van bloemen1 waarvan ge den geur naar hartelust opsnuift8 't ,is zeer begrijpelijk1 dat de bewoners van ,haarlem en omstreken in den bloeitijd bij voorkeur hun wandelingen maken langs onze velden1 en1 bekend als zij zijn met het terrein1 bij voorkeur langs de smalle paden der vele vaarten en slootjes4 ,in druk bezoek verheugt zich dan het pad langs de ,brouwersvaart1 die in den goeden ouden tijd den bierbrouwers uit ,haarlem in de gelegenheid stelde om het water voor hun bedrijf aan te voeren uit het alom bekende ,brouwerskolkje0 gelegen aan den voet der duinen te ,overveen 7gem4 ,bloemendaal74 ,wel is waar heeft dit voor dat doel reeds lang afgedaan1 maar tch is 't ,kolkje0 steeds als uitspanning en pleisterplaats een attractie gebleven4 ,wie dan ook te ,overveen is geweest1 en het ,brouwerskolkje0 en het even verder gelegen ,kraantjelek0 niet heeft bezocht1 die heeft veel gemist4 ,dat zal van ons niet gezegd mogen worden4 't ,is nog vroeg1 zoodat we ons een kwartiertje rust wel kunnen gunnen4 ,bovendien1 een kleine verfrissing zal welkom zijn4 ,maar dan opgestapt1 want hoewel we bezwaarlijk elk mooi veld van dichtbij zullen kunnen beschouwen1 n enkelen keer willen we toch wel eens tusschen ,flora's0 kinderen wandelen1 wanneer ons daartoe de kweeker in de gelegenheid wil stellen en daaraan niet valt te twijfelen4 ,is hij goedgeluimd1 dan zal hij ,u zelfs voorlichten1 ,u ook nog wel willen vertellen1 dat de veilingen van ,hyacinthen en ,tulpen1 gehouden in het begin der vorige eeuw1 de bezitters tot welgestelde burgers maakten1 waaraan men thans1 bij de groote concurrentie en onder den druk der tijdsomstandigheden1 een toer zou hebben4 ,daar staan we voor de eerste bloembedden1 beplant met de fraaie soort ,moreno0 7,no4 #b71 rose van kleur4 ,welk een prachtbloem1 forsch en statig gebouwd4 ,uiterst geschikt om in potten of op glazen te kweeken01 zegt onze geleider4 ,dat is ook het geval met de meer donker rose soort ,gertrude01 die ge ginds ontwaart1 en die1 doordat ze iets later in bloei komt1 nog pas begint te kleuren4 ,roi des ,belges0 7,koning der ,belgen1 ,no4 #a7 is de volgende verscheidenheid1 donkerrood van kleur4 ,zoo groot als ,moreno0 is ze niet1 maar ze is stevig van stengel1 waaraan de vele nagels een mooien en dichten bloemtros vormen4 ,op het rijtje af zullen wij de volgende verscheidenheden bekijken4 ,l',innocence0 7,no4 #c7 zuiver wit1 groot van nagel en stevig van stengel1 een zeer aanbevelenswaardige soort om te trekken1 waarom ze dan ook in het buitenland bij groote hoeveelheden wordt gevraagd4 ,prachtig doet naast deze kleur het bijna azuur-blauw van de soort ,queen of the ,blues0 7,no4 #d74 ,in vorm en schoonheid is deze soort onovertroffen1 maar jammer genoeg is ze bij het forceeren wel eens lastig4 ,het komt bij deze variteit wel eens voor1 dat zich de kop van den bloemtros niet naar behooren ontwikkelt4 ,in dit geval is het aan te bevelen hem zoo nu en dan met een weinigje lauw water te besprenkelen4 ,deze behandeling wordt echter alln vereischt bij het forceeren1 daar zich de bloem in 't open veld of in perken veel gemakkelijker ontwikkelt4 ,en nu dit groote vak in ons gekleurde tapijt1 het donkerste gedeelte van het geheele veld4 't ,is ,king of the ,blues0 7,no4 #e71 een soort van het donkerste blauw1 bijna zwart1 groot van bloemtros1 breed van bouw en stevig van stengel4 ,ook de geur is sterk1 zoodat wij als vaklieden op verren afstand reeds kunnen zeggen3 ,dat is ,king of the ,blues4 ,ze behoort niet tot de vroegst-bloeienden1 zoo wat buiten-cultuur als het forceeren betreft1 maar voor beide doeleinden is en blijft ze een prachtsoort4 ,wegens gelijktijdigen bloei is ze tevens voor perken een prachtcombinatie met de soort ,king of the ,yellows01 zuiver geel4 ,ten slotte nog de fraaie variteit ,yellow ,hammer0 7,no4 #f7 zuiver geel1 met een breed gebouwden1 dicht met nagels bezetten bloemtros1 een soort1 die wegens haar goede eigenschappen verdere aanbeveling overbodig maakt4 ,welk een rijkdom van kleuren1 zoo ver het oog reikt1 en ware onze tijd niet te beperkt1 gewis1 we zouden gaarne onze inspectie voortzetten4 ,ons doel is echter bereikt4 ,we hebben1 tusschen de bolletjes geloopen1 en444 slechts gezien een druppel aan den emmer0 van wat er in ons geheele district gekweekt wordt4 ,nu nog even kijken naar enkele fraaie dubbelbloemige blauwe 7,no4 #h71 en roode 7,no4 #g7 ,hyacinthen1 die wij thans passeeren1 en dan terug langs den naasten weg1 langs deze sloot1 aan de kanten waarvan wij de z4g4 ,sloot-,irissen ontwaren1 die straks met haar gele bloemen zullen pronken4 ,de bollenschuur 7,no4 #cj71 die wij passeeren1 willen we later eens van binnen bezien1 en wel op het tijdstip1 dat de bolletjes1 die we thans genspecteerd hebben1 daar een onderkomen hebben gevonden4 ,niets belet ons nu meer om onzen tocht voort te zetten1 zoodat we onze stalen rossen zullen opzoeken1 en dan444 ,ja1 iets is er1 dat ik ,u1 nu ge hier tch zijt1 even wil laten zien2 een kwartiertje moet er nog maar af1 opdat ge tevens zult kunnen meepraten over3 ,,de ,,afzanding ,,der ,,duinen4 ,evenals de mensch1 van wiens krachten door gestadigen1 harden arbeid wat veel gevergd werd1 ten behoeve van zijn gezondheid zoo nu en dan eens uit zijn dagelijkschen sleur wil losgerukt zijn1 zoo ook hebben onze bolletjes hun eischen1 die den kweeker wel eens zorg baren4 ,een bloembol tiert nu eenmaal niet1 wanneer ze voortdurend in denzelfden bodem wordt geplant1 en 't is er den kweeker toch maar om te doen om zijn partijen gezond en voordeelig te kweeken4 ,dat bij de enorme uitbreiding der kweekerijen in de laatste #bj jaren het gebrek aan teeltgronden1 vooral lichtere zandgronden1 zich deed gevoelen behoeft wel geen betoog4 ,wel tracht men het euvel eenigszins te ondervangen door de zwaardere gronden door vermengen met duinzand luchtiger en lichter te maken1 maar dat is en blijft1 hoewel een goede maatregel1 tch slechts half werk2 alleen verwisseling van bodem kan de bolletjes zoowel als hun meesters in goeden doen houden4 ,allengs is men begonnen duingronden1 vooral de z4g4 binnenduinen1 af te zanden1 waardoor veel bruikbare gronden werden verkregen4 ,vooral te ,hillegom en ,lisse is dit gebeurd1 vaak ten koste van veel natuurschoon1 en wanneer wij er straks doorpeddelen1 zal ik ,u aanwijzen1 waar weleer fraai beboschte binnenduinen te vinden waren4 ,om een afzanding te zien1 daarvoor zouden wij echter zoo ver niet behoeven te gaan1 want ook hier te ,overveen knaagt men1 hoewel op bescheiden wijze1 aan den voet der duinen4 ,tusschen het zoo straks door mij genoemde ,brouwerskolkje0 en ,kraantjelek0 toch bevindt zich een kleine afzanding 7,no4 #bf7 waarheen1 naast de schoone buitenplaats ,duinlust01 een vaart van helder water voert4 ,hier kunnen wij de schuiten vinden van meestal #b tot #c ,m#c4 inhoud1 waarin het duinzand1 aangebracht in over planken loopende kruiwagens1 wordt gestort4 ,wanneer de afstand tusschen afzanding en schuit wat groot wordt1 maakt men zelfs gebruik van kipkarren1 die over smalspoor gemakkelijk voortbewogen worden4 ,laat ons hopen1 dat men hier niet al te veel zal tornen aan de duinen z nabij de ,blinkert01 waarop ,witte van ,haemstede in #acjd zijn banier plantte4 ,thans willen wij onzen tocht voortzetten en kiezen daartoe den fraaien weg langs ,elswout0 om vervolgens langs den ,oosterduin-weg en ,zandvoortschen straatweg ,heemstede te bereiken4 ,ook hier wer veld op veld bestaande uit groote vakken van de meest uiteenloopende kleuren1 iets wat wij op onze geheele excursie zullen aantreffen4 ,zie1 daar zijn ook reeds de vroegste der enkelbloemige ,tulpen1 de ,duc van ,thol-variteiten en ook enkele andere1 rood1 wit en geel4 ,van de ,narcissensoorten vinden we reeds in bloei ,golden ,spur0 en ,van ,sion01 terwijl we van de andere variteiten de geel-groene knoppen bespeuren1 die zich weldra van haar dun omhulsel zullen bevrijden om met haar gele en witte pracht de schoonheid van onze streek te verhoogen4 ,mij dunkt1 ge voelt wel lust om ,uw bezoek te herhalen1 wanneer binnen enkele weken de ,tulpen1 zoo vroeg- als ,meibloeiende1 zijn ontloken1 en ge ,u aan de schoonheid der ,narcissen zult kunnen vergasten6 ,ge kent nu den weg1 en zult dus1 indien ge daartoe in de gelegenheid zijt1 naar hartelust van alles kunnen genieten4 ,neemt voorloopig een bundeltje bloemen me naar huis1 waarvan ge hier voor #e of #aj cents bezitter7ster7 wordt4 ,het is vooral onze jeugd1 die in den bloeitijd een levendige handel0 drijft in ,flora's kinderen04 ,ziet1 ze loopen ons reeds met een bouquet in de opgeheven hand tegemoet1 luid hun koopwaar aanprijzend1 want uitgelaten als ge zijt over den verrukkelijken tocht1 begrijpen zij1 dat ge bezoekers zijt4 ,zij kennen hun luidjes1 die kleine peuters1 en ge moet des avonds bij het tellen der vele witjes1 vermengd met 7o1 schande7 vele koperstukken1 hun glundere gezichten eens zien4 ,wee ,u1 zoo ge ,u t vroeg op den dag door de kleine schalken tot koopen laat verleiden1 want door het gestadig bengelen van den verkregen schat om ,uw hals of aan het stuur van de fiets1 zult ge des avonds als tastbaar bewijs van ,uw bezoek aan de bolletjes hoogstwaarschijnlijk het geraamte van de bouquet1 slechts de stengels zonder bloemen thuisbrengen4 ,o1 die oolijke ,amsterdammers1 uitgelaten als ze steeds zijn1 wat hebben we om hen al een pret gehad6 ,ze kunnen op n dag wel tien ruikers aan1 zoo ze ten minste des avonds nog iets bruikbaars willen mevoeren6 ,heemstede met het aan den ,meerweg gelegen ,oude ,slot01 en het naburige ,bennebroek en ,vogelenzang1 in welk laatste kleine plaatsje zich ,graaf ,floris ,v gaarne ophield1 behooren tot de meest landelijke uit onze streek4 ,men vindt er vele fraaie buitens en dus uit den aard der zaak ook prachtige bosschen4 ,wie te ,heemstede komt1 verzuime niet het voor het publiek toegankelijke ,groenendaal0 met ingang aan de ,van ,merlenlaan te bezoeken4 ,een bijzonderheid is nog ,de ,naald0 juist bij de buitenplaats 't ,manpad4 ,dit gedenkteeken in den vorm van een #d #e ,meter hooge1 vierkante1 eenigszins spits-toeloopende zuil1 werd opgericht op de plaats1 waar de voor ,witte van ,haemstede zegerijke slag tegen de ,vlamingen werd geleverd4 ,bennebroek1 het aardige kleine plaatsje met haar lief1 oud kerkje1 waarvan wij links van ons slechts den kleinen kerktoren zien1 doet niet onder voor de andere dorpen van ons district4 ,aan aardige dorpsgezichten is hier geen gebrek1 en overal zult ge den indruk van netheid krijgen4 ,nu nog ongeveer tien minuten en wij bevinden ons op ,hillegoms grondgebied1 en op de eerste brug1 de hooge ,oosteinderbrug stappen we af1 getroffen door den schoonen aanblik der velden1 die zich aan beide zijden van den vr ons liggenden straatweg bevinden4 ,welk een bloemenschat1 welk een ongevenaarde pracht6 ,is het een wonder1 dat ons district jaarlijks duizenden buitenlanders1 waaronder zelfs veel ,amerikanen1 tot zich trekt8 ,met ,overveen1 de bakermat der oude en bekende bloemenkweekers1 schijnt ,hillegom steeds tot de meest welvarende dorpen behoort te hebben1 wat ik mede afleid uit het volgende gedichtje1 gedateerd #agii3 't ,vermaak'lijk ,hillegom1 omringd aan alle zijden01 ,met laanen1 duinen en voortreffelijke weiden01 ,geeft haar bewooneren1 den grootsten overvloed01 ,van boom en veldgewas1 't geen hun voor armo hoed04 ,inderdaad was ,hillegom vroeger vermaard om zijn groenten- en ooftteelt1 en ook aan kapitale boerderijen heeft het hier niet ontbroken4 ,dit alles heeft nu echter plaats gemaakt voor de cultuur van bloembollen1 en dat ook dit bedrijf loonend is 7ik spreek hier van normale tijden1 en laat de misre in ons vak tengevolge van den wereldoorlog buiten beschouwing7 daarvan getuigen de vele villa's en villatjes1 zoo ook de reuzen-bollenschuren1 ware paleizen4 ,tevergeefs zullen wij echter zoeken naar de duinen 7binnenduinen7 waarvan het bovenstaande gedicht gewaagt4 ,waar zijn de indertijd zoo aardig beboschte duinen1 waartoe ons de thans nog bestaande ,pastoorslaan toegang gaf8 ,waar is het heuvelachtige terrein van de oude buitens ,elsbroek1 ,veenenburg en ,rustenburg1 doorsneden door de ,veenenburgerlaan1 gebleven8 ,afgezand1 alles afgezand1 alles opgeofferd aan de belangen van het bloembollenbedrijf6 ,de kleine afzanding1 die we te ,overveen zagen1 ze is slechts kinderspel bij wat hier is geschied1 en voor een deel althans1 al heel lang geleden4 ,ik heb zoo juist een oude kroniek vr me1 en op de daarbij behoorende kaart van ,hillegom van het jaar #agdf1 waarop de binnenduinen in massa voorkomen1 vind ik zoowaar reeds een afzanderij ter plaatse van de buurt ,weeresteyn0 met ,afgesand0 aangeduid4 ,ondertusschen naderen wij ,lisse1 waar zoowaar een zandsteenfabriek1 ,de ,arnoud01 tot bloei kon komen1 wat wel is toe te schrijven aan de aanwezigheid van de grondstof3 het zand1 door de binnenduinen geleverd4 ,alweer aardige villa's en reuzenschuren1 alweer de enorme aanplantingen van onze gewassen1 zoodat ge 't wel met me eens zult zijn1 dat ,lisse niet voor ,hillegom behoeft onder te doen4 ,ik wil niet in bijzonderheden treden1 het zou me te ver voeren4 ,laat het ,u genoeg zijn1 dat we ons hier in 't centrum van het district bevinden1 en dat ,lisse nog dat op ,hillegom voor heeft1 dat het nog een stukje ongerept natuurschoon bezit in het oude en fraaie buiten ,keukenhof01 dat we als jongen nooit verzuimden te bezoeken1 mede omdat daar in 't voorjaar de ,belgische ,hyacinthjes 7,no4 #aaf7 ook wel ,bosch-,hyacinthen genaamd1 in 't wild te bewonderen waren4 ,het was de azuurblauwe verscheidenheid1 wier eigenlijke botanische naam is ,scilla ,nutans ,coerulea4 ,deze variteit bestaat ook in rose en wit1 maar de blauwe heb ik altijd de mooiste gevonden4 ,noteert het even1 dat het zulk dankbaar goedje is1 dat tusschen struikgewas altijd welig tiert1 en laat ze in ,uw tuintje niet ontbreken4 ,ze zijn goedkoop1 zoodat ge 't om het geld niet behoeft te laten4--,vergeet echter niet1 dat ze voor het kweeken in potten1 dus voor het forceeren1 niet geschikt zijn4 ,thans rest ons nog n plaats1 waar we eens een kijkje willen nemen1 het dorp ,sassenheim1 waar ons nationaal product al evenzeer de hoofdrol vervult als in de plaatsen1 waar we reeds doortrokken4 ,hier worden de ,narcissen op eenigszins uitgebreider schaal gekweekt dan in andere gemeenten1 en iemand1 met de plaatselijke gesteldheid bekend1 zal in den bloeitijd aan deze cultuur zijn oogen kunnen verlustigen4 ,een bezienswaardigheid in deze gemeente is voorts nog de rune van ,het slot van ,teijlingen0 7,no4 #hh7 waar ,jacoba van ,beyeren de laatste jaren van haar leven in gevangenschap doorbracht4 ,ze heeft wel nooit kunnen vermoeden1 dat het slot na ongeveer #e eeuwen zulk een fleurige omgeving zou hebben4 ,zoo is dan het laatste dorp1 dat op ons programma stond1 bezien4 ,meent echter niet1 dat we nu met het geheele bollenland hebben kennis gemaakt4 ,zeker1 we hebben de belangrijkste en bloeiendste plaatsen1 het hartje van de streek bezichtigd1 maar 't is toch slechts een gedeelte van wat er in werkelijkheid bestaat4--,noordwijk1 ,katwijk1 ,wassenaar1 enz4 in de omgeving van ,leiden2 ,beverwijk1 ,castricum1 ,limmen1 ,egmond en ,heiloo in de streek tusschen ,haarlem en ,alkmaar1 al deze plaatsen staan in het teeken der bloembollencultuur4 ,maar het meest bezienswaardige gedeelte1 het hartje van het district1 en bijgevolg de meest aanbevelenswaardige route voor bezoekers1 is en blijft de streek tusschen ,haarlem en ,leiden4 ,zie zoo1 nu is 't welletjes voor vandaag6 ,nog enkele uren1 en de dag is ten einde1 zoodat we niet moeten talmen1 willen we althans niet verplicht zijn de terugreis op een andere wijze dan per fiets te maken4 ,opgestapt dus2 ginds willen we iets gebruiken2 niet alleen omdat de inwendige mensch er naar vraagt1 maar ook1 opdat wij straks er een flink gangetje zullen kunnen inzetten4 ,hallo jongens1 wacht even1 want m'n paard is kreupel06 ,het is deze noodkreet achter ons1 die ons onmiddellijk doet afstappen1 't ,was anders den geheelen dag zoo goed gegaan1 en nu juist op het scheiden van de markt valt er een slachtoffer4 ,gelukkig1 dat dicht in de buurt een rijwielhersteller te vinden is1 zoodat we althans niet genoodzaakt zijn zelf daarvoor te fungeeren4 ,we willen onze hongerige magen bevredigen1 onze dorstige kelen laven1 en intusschen zal het euvel wel verholpen zijn4 't ,gaat echter met de reparatie niet zoo vlot als gewenscht was en dies besluit een gedeelte van ons koppeltje om maar vast den terugweg zachtjes aan te nemen1 hetgeen geschiedt met een sarcastische opmerking over 't kreupele paard en de beste wenschen voor zijn spoedig herstel4 ,wacht maar1 spotter1 't zal je er straks naar vergaan6 ,eindelijk komt ook de beurt aan ons om op te stijgen4 ,onze confraters hebben er toch bepaald een stevig gangetje ingezet1 anders hadden we ze al achterhaald4 ,maar zeg1 zie eens1 wat voert hij daar uit8 ,zie hem eens pompen2 't lijkt wel of z'n leven er van afhangt4 ,o leedvermaak1 't is onze collega1 die zoo straks met de beste wenschen voor het kreupele paard0 opsteeg4 ,zoo amice1 wat voer jij daar uit8 ,ons dunkt1 dat jouw bles0 het ook aardig te pakken heeft6 ,verbruik toch niet zooveel lucht1 kerel1 je zult ons doen stikken6 ,je kunt gerust je aardigheden voor je houden1 hoor6 ,jij hadt tenminste straks nog hulp1 en ik kan 't karweitje alleen opknappen1 't ,is nu al de tweede maal1 dat ik er den band uit gehad heb2 je moet toch maar ,pech0 7,no4 #ei7 hebben6 ,al zuchtend en steunend pompt onze makker na die ontboezeming met nieuwe kracht door1 zoodat het zweet hem van 't gelaat druppelt4 ,als hij ten slotte tot de overtuiging komt dat de pleister ditmaal houdt1 kijkt hij lachend op en wijzende op zijn partner1 zegt hij3 ,en wat zeg jelui nu wel van hem8 ,zit hij niet aardig in de blommetjes8 ,hij heeft zich daar straks door zoo'n kleine bollendame0 een ruiker en een slinger laten aanpraten1 en als ik het niet verhoed had1 zou hij zoowaar de geheele mand hebben leeggekocht4 ,er lag daar trouwens een schuit vol manden met bloemen 7,no4 #ij72 't is toch zonde1 dat die lui hier dat moois afsnijden en weg doen4 ,als mijn vriend met bouquet en slinger zich niet onbetuigd latende1 onder 't opstappen uitroept3 ,zoo is 't ,elk wat wils04 ,ik kocht bloemen en jij pompt--dan kunnen wij een hartelijken lach niet onderdrukken4 ,weldra1 hebben wij onze vooruit gereden vrienden te pakken1 en als we eindelijk de laatste velden passeeren 7,no4 #fj71 voeren we alle een heerlijken ruiker mede1 dien we als bewijs van ons bezoek aan de streek willen thuis brengen4 ,dat wij echter niet slechts gevoel hebben voor ,pozie maar ook voor ,proza1 daarvan zou de baas van ,i,jsco0 kunnen getuigen4 ,zijn wafeltjes waren heerlijk6 ,,de ,,tulpen1 ,,haar ,,geschiedenis ,,en ,,voortteelt0 ,,en ,,de ,,voortteelt ,,der ,,hyacinthen04 ,reeds hebben wij van een der hoofdgewassen1 de ,hyacinthen1 een bescheiden stukje geschiedenis leeren kennen4 ,het gaat natuurlijk wegens beperkte ruimte niet aan om alles zoo uitvoerig te behandelen1 maar in elk geval willen wij den ,tulpen een plaats inruimen4 ,haar geschiedenis toch is t belangrijk1 het geheele ras1 zoo rijk aan kleurschakeeringen1 zoo uitgebreid aan sorteering1 is t vermaard1 dan dat we er niet een poosje bij zouden stilstaan4 ,vanwaar de ,tulpen eigenlijk stammen8 ,dit is nog een open vraag4 ,het is echter niet aan te nemen1 dat men ze in de oudheid niet heeft gekend1 ofschoon wij ze1 in tegenstelling met de ,hyacinthen1 in de oude geschiedenis niet vermeld vinden1 of het zou moeten zijn onder een anderen1 ons onbekend gebleven naam4 ,de een meent1 dat ze uit de ,orint1 de ander wer1 dat ze uit ,china en ,tartarije afkomstig zijn4 ,als zeker kan echter wel worden aangenomen1 dat ook de oude ,grieken1 de bezitters der moderne tuinen1 de tulpen kenden4 ,nog heden ten dage treft men in de omgeving van ,byzanthium1 de ,tulipa ,gesneriana1 7,no4 #db7 purperrood met blauw-violet hart1 in het wild aan4 ,men beweert ook1 dat ,ovidius tijdens zijn verbanning op zijn wandeling door de bosschen van ,thraci vele tulpenvariteiten heeft aangetroffen4 ,sporadisch komen ze ook in ,zuid-,europa voor4 ,zoo is het dus niet uitgemaakt1 vanwaar de ,tulpen gekomen zijn4 ,hoe het ook zij1 ,conrad ,gesner trof ze in den tuin van ,dr4 ,harwarts te ,augsburg aan1 en beschreef ze reeds in #aeei4 ,volgens hem zouden de bollen uit ,constantinopel1 dus uit ,turkije gekomen zijn1 en wij meenen daaraan den naam van ,tulp1 in het ,turksch ,toulipan0 of ,turksche hoed1 te moeten toeschrijven4 ,in ,belgi dankt men de invoering der tulpen aan den bekenden botanist ,charles de l',ecluse 7,clusius7 uit ,weenen1 die in #aege zaden van ,busbecq1 den gezant van keizer ,ferdinand ,i1 in ,turkije gekregen heeft4 ,van hieruit 7,belgi7 verbreidde zich de tulpen in ,frankrijk4 ,bij de eerste verschijning der tulpen1 vooral van ,tulipa ,gesneriana1 wonnen ze de harten der bloemenliefhebbers1 en ontstond er zelfs een geestdrift voor dit artikel1 die later in dwaasheid ontaardde4 ,hollanders en ,vlamingen betaalden enorme sommen voor het allnbezit van een soort1 die we thans zelfs het aankijken niet waardig keuren4 ,zoo vermeldt de geschiedenis1 dat een rijk koopman een tulp bezat1 waarvan hij zich den eenigen bezitter waande4 ,toen hij echter vernam1 dat ook een liefhebber te ,parijs een bol van dezelfde soort in zijn bezit had1 reisde hij derwaarts1 kocht den bol voor #ajjj ducaten en 444 vertrapte hem met loof en al4 ,soms werd een enkele bol met #ejjj gulden betaald1 o4a4 van de toenmaals hooggeschatte soort ,admiraal ,liefkens04 ,tulpenbollen schenen wel hun gewicht in goud waard te zijn1 ja zelfs mr1 en men ging er tenslotte inderdaad toe over om ze per gewicht te verkoopen1 en wel per aas01 hetwelk overeenkomt met #abj gram2 een tulpenbol van #ebg azen woog dus ongeveer #behaj gram4 ,twee honderd azen van de soort semper ,augustus0 werden voor #eejj gulden verkocht1 n bol van ,viceroy0 bracht #cjjj gulden op1 en voor de erven van een zekeren ,walther ,bartholomeus werden den #e;en ,februari #afcg te ,alkmaar #abj bollen publiek geveild1 die de kapitale som van #ijjjj gulden konden bedingen4 ,een enkel persoon te ,amsterdam verdiende met deze handel binnen vier maanden #fjjjj gulden4 ,ofschoon de tulpen overal geliefd waren en nieuwe verscheidenheden met ware geestdrift werden begroet1 zoo zou men zich toch vergissen1 wanneer men meende1 dat haar deze warme ontvangst uitsluitend werd bereid door liefhebbers1 wien het om de bloem te doen was4 ,integendeel1 de handelaars waren geen bloemisten of bloemenvrienden1 die met het gewas wilden pronken1 het waren slechts speculanten1 lieden van allerlei slag3 edellieden1 kooplieden1 boeren1 schippers1 knechts en dienstmaagden1 die allen meenden aan de bollen een kapitaaltje te kunnen verdienen1 hetgeen hun menigmaal is gelukt4 ,en hier begint nu de ontaarding van liefhebberij in zwendel4 ,men scheen wel de meening te zijn toegedaan1 dat de waarde der tulpenbollen nooit zou verminderen1 en zoo ontstond de dwaze tulpenhandel1 ,u allen uit de vaderlandsche geschiedenis welbekend4 ,in de steden ,amsterdam1 ,utrecht1 ,rotterdam1 ,leiden1 ,haarlem1 zoo ook in verschillende kleine plaatsen1 kwamen de koopers en verkoopers in koffiehuizen en herbergen bijeen1 en verhandelden daar hun schatten0 tegen fabelachtige prijzen4 ,wie geen geld bezat en door de tulpenhandel-koorts was aangetast1 verkocht vaak z'n geheele hebben en hoen0 om toch k maar mede te kunnen doen en spoedig rijk te worden4 ,voor millioenen guldens werden te dien tijd door speculanten verhandeld4 ,men kocht bollen zonder ze te ontvangen en verkocht zelfs bollen1 die men niet eens bezat1 in de hoop1 dat de markt de eerstvolgende weken een gunstig verloop zou hebben4 ,in dergelijke gevallen ging het dus alln om verschil in prijs2 daalde de markt1 dan betaalde de kooper het verschil bij1 steeg deze daarentegen1 dan behaalde hij een zoet winstje4 't ,hing op die beurs1 een beurs in optima forma1 waar de bezoekers hun bezinning schenen verloren te hebben1 alles dus slechts af van markt-koers4 ,zooals reeds vermeld3 alles wilde aan de speculatie medoen1 en zoolang de koorts0 aanhield1 bracht de handel vrijwel elkeen gewin1 omdat de prijzen steeds stegen4 ,dat was nog het geval tusschen #afcd-afcg4 ,de nuchtersten onder de nuchtere ,hollanders leefden in de overtuiging1 dat de tulpen voortaan door geheel ,europa gevraagd zouden worden1 zoodat de markt wel aan geen daling onderhevig kon zijn4 ,het onvermijdelijke gevolg van deze veronderstelling was1 dat vele lieden de weelde niet konden verdragen en in een kort tijdsbestek enorme sommen verkwistten4 ,er was immers geen opkomen aan1 want hun tulpjes zouden aanstonds hun beurzen opnieuw vullen6 ,zoo was de oorspronkelijke gezonde handel door de deelname van een groot gedeelte des volks1 dat buiten het vak stond1 ontaard in een dwaas kansspel1 en dat de ontgoocheling ten laatste niet kon uitblijven1 behoeft nauwelijks betoog4 ,toen men in het jaar #afcg eindelijk tot bezinning kwam en begreep1 dat ettelijke duizenden guldens1 een koets met twee paarden of een paar akkers land1 die men eenige maanden geleden voor een enkelen tulpenbol had gegeven1 toch eigenlijk mr waarde vertegenwoordigden1 toen kwam er een ommekeer1 die menigen speculant of bezitter van tulpenbollen noodlottig werd4 ,rijke lieden waren arm geworden1 maar zij1 die eertijds arm waren1 aan de speculatie hadden medegedaan en bijtijds hadden afgezet1 waren rijk4 ,hij1 die ten slotte met de tulpenbollen bleef zitten1 door hem tot hooge prijzen gebracht1 zag zijn hoop in rook opgaan4 ,men heeft getracht er nog een tijd lang den gang in te houden en hoewel dit aanvankelijk scheen te gelukken1 was toch niemand zoo dwaas meer om zijn goede geld aan soms enkele tulpenbollen te besteden4 ,op het bloemistencongres1 den #bd;en ,februari #afcg te ,amsterdam gehouden1 waar vele groote handelssteden en kleine plaatsen van ,holland vertegenwoordigd waren1 werd bepaald1 dat alle contracten in #afcf afgesloten1 geldig zouden zijn2 dat echter koopen in #afcg gedaan met #aj procent rouwgeld zouden kunnen worden afgekocht4 ,dit besluit werd zelfs door de ,staten van ,holland bekrachtigd1 maar niemand dacht er meer aan om tegen ongekende prijzen tulpen te koopen1 zoodat voor den dwazen0 handel het sterfuur geslagen had4 ,ik zeg opzettelijk dwazen0 handel1 want handel bleef er tenslotte bestaan tusschen bloemisten en liefhebbers onderling1 maar op gezonderen grondslag1 en zoo ontstond voor ons land een tak van nijverheid die een wereldsche vermaardheid zou krijgen4 ,zoo werd dus uit dien bespottelijken handel toch nog iets goeds geboren4 ,lieden1 die zich speciaal op de cultuur van bloembollen gingen toeleggen1 hadden gelegenheid t over om uit hun ondervindingen practische kennis op te doen1 en zoo zullen zij zich ook wel veel moeite gegeven hebben om uit te vinden op welke wijze zij hun voorraad het vlugst konden vermeerderen of ook wel nieuwe verscheidenheden winnen1 opdat zij den volke steeds mr en steeds wat nieuws konden aanbieden4 ,hoe men nieuwe soorten wint en hoe vermeerdering plaats vindt8 ,het zou moeilijk zijn ,u dit te zeggen1 zonder meer van het ,tulpen-thema0 af te dwalen4 ,vergun me dus dat ik dit even doe4 ,allereerst iets over het winnen van nieuwe verscheidenheden uit zaad1 waartoe men van een aantal ,hyacinthen en ,tulpen de bloemen niet plukt of afsnijdt1 hetgeen anders ter wille van de volkomen ontwikkeling der bollen veelal wordt gedaan4 ,bevlogen door onze nijvere bijtjes1 die het stuifmeel van bloem op bloem overbrengen1 vormen de uitgezochte exemplaren spoedig zaadknoppen4 ,bij voorkeur echter brengt de kweeker zelf met een klein penseel het stuifmeel over1 waarbij hij niet aan een enkele soort gebonden is1 en bij eenig overleg gemakkelijk de resultaten van zijn kruisingen zal kunnen controleeren4 ,bij voldoende rijpheid worden de zaadknoppen afgesneden1 het zaad gedroogd om later te worden uitgezaaid in groote pannen1 die een warm hoekje in onzen tuin verlangen4 ,firma's1 die veel aan het winnen van nieuwe verscheidenheden doen1 gebruiken ook vaak zaadkastjes1 die goed schijnen te voldoen4 ,niet altijd komt het zaad vlug op1 in welk geval wij spreken van slapen01 en des liefhebbers geduld wordt niet zelden danig op proef gesteld4 ,echter acht men zich rijkelijk beloond1 wanneer zich onder de talrijke zaailingen slechts enkele verbeteringen bevinden1 d4w4z4 bloemen1 die de bestaande soorten in hoedanigheid1 vorm en kleur overtreffen of die althans iets bijzonders genoemd kunnen worden4 ,menige fraaie ,darwin ,tulpensoort werd in de laatste jaren door kruising uit zaad verkregen4 ,de tweede wijze van nieuwe aanwinst is er een1 waaraan wij part nog deel hebben3 het zoogenaamde verloopen01 hetgeen vooral nog al eens plaats vindt bij ,tulpen en ,hyacinthen4 ,we treffen dan ook menigmaal tusschen een volmaakt zuivere partij een vreemdeling in ,jeruzalem aan1 hoewel de bol het vorige jaar een volmaakt gelijkkleurige bloem gaf4 ,nemen we eens de witte tulp ,la ,reine01 zacht rose getint4 ,danken wij aan deze soort niet ,flamingo01 een ware rose prachttulp8 ,is ook niet de zuiver witte soort ,witte ,valk0 7,no4 #ad7 uit haar voortgekomen8 ,en er zijn nog meerdere variteiten1 die ,la ,reine0 tot moeder hebben4 ,ook de dubbele vroege tulp ,murillo0 7,no4 #cb7 zacht rose-wit1 heeft veel nieuws geleverd1 o4a4 ,schoonoord0 7,no4 #ce7 zuiver wit1 en ,theeroos01 zwavelgeel4 ,uit de enkele vroege tulp ,duc van ,thol01 scharlakenrood1 is de fraaie zustertulp ,vermilion ,brillant0 voortgekomen4 ,wat nu de ,hyacinthen betreft1 eigenaardig is het te zien1 hoe sommige bloemen uit een groote partij bij tijd en wijle verbasteren1 of beter gezegd verloopen04 ,zoo stond ik indertijd voor eenige bedden beplant met de chocolade-violet-kleurige soort ,lord ,balfour0 en ontdekte1 dat van eenige bloemen een paar nagels voor de helft donker-rose waren4 ,het volgende jaar ontdekten wij opnieuw eenige bloemen1 die deze afwijking vertoonden1 en hoewel ng een jaar daarna bij sommige van de verbastering niets meer te bespeuren was1 en deze zoogenaamd teruggeloopenen01 dus tot de oorspronkelijke kleur waren teruggekeerd1 nam bij andere het verloopen dermate toe1 dat een nieuwe variteit ontstond1 de ,lord ,balfour01 donker-rose4 ,hoewel dit alles slechts voor den vakman waarde heeft1 is het toch voor buitenstaanders wel aardig te weten1 hoe vaak nieuwe soorten ontstaan1 en zoo twijfel ik er niet aan1 of ge zult eveneens iets willen weten omtrent de voortteelt1 de vermeerdering der bloembollen4 ,beschouwt eens ons plaatje ,no4 #ai1 voorstellende eenige ,tulpenbollen1 die hun leeftijd hebben bereikt1 dit is de tijd1 waarop de bol n voor den kweeker n voor de koopers de meeste waarde heeft4 ,zulk een bol heeft veelal reeds eenige aangroeisels1 dus kleine jongen voortgebracht1 die na ettelijke jaren telens1 op hun beurt wer leverbaar zullen zijn4 ,de allerdikste onder de leverbare tulpen noemen wij om de vakterm te gebruiken ,morbollen01 en met dit materiaal houdt de kweeker bij voorkeur zijn partijen op kracht4 ,met zorg behandeld1 zullen zij zich het volgend jaar bij eenigszins gunstige omstandigheden vaak omgezet hebben in sterke jonge exemplaren1 die men spoedig leverbaar teelt4 ,ook ,narcissen en ,crocussen teelt men zoo1 en hoewel dit van ,hyacinthen eveneens mogelijk is1 wordt deze methode bij die bollen niet of zr zelden toegepast4 ,de vermeerdering daarvan geschiedt op geheel andere wijze1 die ik wil trachten ,u duidelijk te maken4 ,wanneer ge onze afbeelding ,no4 #aj1 ,hyacinthenbol met jongen0 aandachtig bekijkt1 dan ziet ge ,u de methode van hollen0 en snijden0 aanschouwelijk voorgesteld1 en ik behoef er niet bij te zeggen1 dat de vermeerdering hier op ruimer schaal geschiedt dan bij andere gewassen4 ,ge wilt natuurlijk weten1 wat snijden0 en wat hollen0 is4 ,ik zal het ,u vertellen4 ,zoo ongeveer tegen 't einde van ,juni begint men met het rooien der ,hyacinthenbollen en worden van de partijen1 waarvan vermeerdering wordt gewenscht1 een willekeurig aantal bollen afgezonderd om de noodzakelijke operatie te ondergaan4 ,nu leent zich de eene soort het best tot snijden01 terwijl voor de andere het hollen0 de voorkeur verdient2 dat heeft de ondervinding ons geleerd4 ,de bollen nu1 die voor het snijden bestemd zijn1 worden meestal terstond onder handen genomen4 ,men neemt den bol in de hand met den bodem naar boven en brengt hem kruiselings drie insnijdingen toe tot ongeveer in 't hart1 waarna hij eenige weken ingekuild wordt op een zonnig plekje in onzen tuin1 onder een laagje zand4 ,wat nu het hollen0 betreft1 hiertoe bezigt men een smal1 dun en scherp mesje1 steekt dit juist bezijden den bodem 7de z4g4 wortelkrans7 in schuine richting tot in 't hart van den bol1 en draait daarna het mesje handig om1 zoodat den patient een kegelvormig gedeelte wordt ontnomen4 ,vervolgens worden deze geholden0 gelegd in een daarvoor bestemd en ingericht1 eenigszins verduisterd lokaal1 dat later bovendien nog verwarmd wordt1 op stelling of laden van hout of vlechtdraad1 met de wonden naar boven4 ,hier komen hen nu ook de gesnedenen01 die intusschen uit de inkuiling gehaald zijn1 gezelschap houden4 ,nu weet ge wel1 dat een knol n vast bestanddeel is1 zooals o4a4 een aardappel en een ,begonia1 terwijl een bol1 zooals de ,hyacinth1 uit vele schubben bestaat4 ,na eenige weken bespeurt ge reeds werking1 en weldra ziet ge tusschen de ruimte der schubben door de jonge bollen te voorschijn komen4 ,langzamerhand wordt nu de wonde1 door de operatie ontstaan1 met een aantal jongen bedekt1 dikwerf van #bj tot #cj stuks1 en in dezen toestand wordt de bol in ,november geplant4 ,als 't voorjaar aanbreekt1 ziet ge de sprietjes der jonge bollen boven den grond komen1 de oude bol echter is verdwenen4 ,na vier jaren telens zullen de bolletjes hun grootste wasdom bereikt hebben4 ,ziedaar iets over de vermeerdering der bloembollen4 ,hebt ge lust en tijd om in ,october eens een kijkje te komen nemen1 welnu ge zijt welkom4 ,ik wil thans terugkeeren tot de ,tulpen1 en wat dies meer zij4 ,onvergelijkelijk schoon zijn de bloeiende velden der vroege- en ,meibloeiende ,tulpen1 zoodat zij zich dan ook in een niet geringer bezoek mogen verheugen dan de ,hyacinthen4 ,ze komen met massa's1 de bloemenliefhebbers1 en de jonge dames uit de omgeving vergeten haar mandjes niet om de bloemen te bergen1 die ze den kweeker afgebedeld hebben4 ,ons plaatje 7,no4 #bc7 is wel een overtuigend bewijs1 dat de dames bij haar bezoek aan onze tuinen succes hebben4 ,in volgorde wil ik nu de verschillende klassen tulpen verder bespreken1 beginnende met de ,vroege ,enkele soorten1 die omstreeks half ,april buiten bloeien1 en die alle bijna zonder uitzondering voor kamercultuur geschikt zijn1 vooral de ,duc van ,thol-soorten1 de voorloopers buiten zoowel als binnen4 ,weliswaar behooren deze ,duc van ,thol-variteiten niet tot de grootste1 zr zeker echter tot de liefste en dankbaarste4 ,de beste soorten zijn3 scharlakenrood1 zuiver wit 7,maximus wit71 rose en zuiver geel2 zorgt er voor1 dat ze straks aan ,uw collectie niet ontbreken1 en plaats #e stuks in een gewonen bloempot4 ,verder is een prachtsoort ,couleur ,cardinal0 7,no4 #ac71 purperrood en zr stevig van stengel4 ,dezelfde eigenschappen bezit ,pink ,beauty01 wel haast de mooiste rose variteit4 ,beide soorten behooren tot de laatste der vroegbloeienden1 en zijn1 in vereeniging geplant1 voor perken onovertroffen4 ,wonderschoon is ook de combinatie van ,witte ,zwaan01 met zuiver witte1 eivormige bloemen1 of ,jacoba van ,beijeren01 zuiver wit1 met ,couleur ,cardinal04 ,al deze soorten bloeien gelijktijdig1 maar zijn om in potten te trekken wat lastig4 ,voor vroegbloei zijn ze zeker niet geschikt2 kiest dus voor dit doel andere soorten4 ,wanneer ge prijscouranten in handen krijgt1 dan zult ge eerst gewaar worden1 hoe rijk de sorteering is1 en om ,u het doen van een keus te vergemakkelijken1 wil ik ,u in volgorde der kleuren eenige aanbevelenswaardige soorten noemen4 ,rood3 ,duc van ,thol1 scharlaken2 ,vermilion ,brillant2 ,cramoisie ,brillant2 ,belle ,alliance2 ,grace ,darling2 ,maes4 ,wit3 ,duc van ,thol1 maximus2 ,la ,reine1 met zacht rose tint2 ,lady ,boreel1 zuiver witte1 groote en spits gevormde bloem2 ,witte ,valk 7,no4 #ad74 ,rose3 ,duc van ,thol2 ,flamingo2 ,la ,prcieuse 7,no4 #af72 ,le matelas2 ,rose ,luisante4 ,geel3 ,duc van ,thol2 ,gele ,prins1 welriekend2 ,golden ,queen2 ,king of the ,yellows2 ,mon ,trsor 7,no4 #ae74 ,oranje3 ,prins van ,oostenrijk2 ,fred4 ,moore2 ,thomas ,moore4 ,violet3 ,proserpine2 ,president ,lincoln4 ,purperkleurig3 ,wouwerman2 van der ,neer4 ,met al deze variteiten kunt ge bij eene goede behandeling ook goede resultaten verwachten4 ,plant buiten eens een perkje van ,la ,prcieuse0 met de zr fraaie ,cottage ,boy01 welke laatste eigenlijk de oranjekleurige ,la ,prcieuse is4 ,ge zult eens zien1 hoe mooi dit is4 ,overigens zijn bij de vroege enkele tulpen nog het vermelden waard enkele bontbladige variteiten de z4g4 bontlof tulpen0 o4a4 ,gele ,prins 7,no4 #ah7 en ,purperkroon4 ,het liefste tulpje vond ik daarbij steeds ,lac van ,rhein01 purper van kleur1 het groene blad bijna wit gerand4 ,ook onder de dubbele tulpen treft men enkele bontbladige soorten aan1 zooals ,rex ,rubrorum en ,gele ,roos4 ,als rand om een perk met groenbladige tulpen doen de bontbladsoorten dikwijls dienst1 voor potcultuur deugen ze minder4 ,vroege dubbele tulpen komen iets later in bloei dan de vroege enkele soorten1 zoo op het veld als in potten4 ,of ze mooi zijn8 ,gewis1 prachtig zelfs1 rozen gelijk6 ,daar is ,murillo0 7,no4 #cb7 zacht rose1 ,couronne d'or01 7,no4 #ca7 geel met oranje1 ,vuurbaak0 7,no4 #cc7 schitterend rood1 ,schoonoord0 7,no4 #ce7 zuiver wit1 ,salvator rosa0 7,no4 #cf7 donker rose1 ,tournesol0 7,no4 #cd7 rood1 geel gerand2 daar is ,theeroos0 de zwavelgele ,murillo1 ,el ,toreador0 de bruinzwarte ,tournesol met oranje rand1 enz4 enz4 ,mocht ge er toe komen om te gaan liefhebberen1 dan zult ge met deze kleine keuze zeker niet bedrogen uitkomen4 ,laten we nu eens nagaan1 wat de ,meimaand ons verder aan tulpen biedt4 't ,zijn de z4g4 ,late ,tulpen1 waaronder zich vele schitterende soorten bevinden1 die hen wegens hun #cj #dj c,m4 langen stengel tot onovertroffen snijbloemen maakt4 ,zie een ,picote0 7,no4 #ch7 wit met een fijn rose randje1 hoe lief h6 ,en dan ,bouton d'or0 7,no4 #dj7 een middelmatig groote bloem1 geel met een smal rood randje1 ,retroflexa01 7,no4 #da7 zuiver geel met omgebogen bloembladen1 ,elegans0 7,no4 #cg7 karmijnkleurig1 ,isabella01 7,no4 #ci7 karmijn-rose met wit1 ,gesneriana ,spathulata0 7,no4 #db7 scharlakenrood met zwartblauw hart1 hoe wedijveren ze alle in schoonheid6 ,en toch is er een tijd geweest1 dat deze ,meibloeiende en oud-,hollandsche tulpen niet in trek waren1 wat misschien wel te wijten is aan het feit1 dat ze voor het vervroegen1 dus het trekken in potten1 niet geschikt zijn4 ,in de laatste jaren is de vraag echter groot1 en vooral de ,amerikanen schijnen nu op deze late tulpen te vallen1 wat den onderlingen binnenlandschen handel hier ten goede komt4 ,het zijn vooral de ,breeders 7,no4 #dg7 de grootbloemige eenkleurige late tulpen1 waaronder er zijn met fraaie glanzende fluweelbruine kleuren1 die tegenwoordig gewild zijn1 zoo ook de oude ,vlaamsche bruin1 rose1 violet of rood gevlamde tulpen met witten ondergrond1 in het vak bekend onder den naam van ,bijbloemen violet 7,no4 #de7 en ,bijbloemen rose 7,no4 #dd74 ,ook aan de ,bizarren 7,no4 #df71 waarvan de grondkleur steeds geel is1 en die zeer eigenaardig bruin tot purper gevlamd zijn1 wijdt men tegenwoordig meer en meer aandacht4 ,de stengels zijn zoowel van ,bijbloemen als ,bizarren stevig en tamelijk lang4 ,het is haast ongeloofelijk maar tch waar1 dat deze klasse van tulpen nog niet zoo heel lang geleden bijna geen opgeld konden doen en door menig kweeker gewoonweg werden opgeruimd4 ,nu wordt voor menige soort een zr hooge prijs betaald4 ,tot de zonderlingste der laatbloeienden behooren de ,parkiet-,tulpen 7,no4 #dc7 wier lange1 wijd van elkander staande of liever hangende bloembladen zr grillig zijn gedraaid en gekarteld1 wat haar juist zoo aantrekkelijk maakt4 ,de kleuren zijn helder en sprekend1 bij de soorten ,feu ,brillant en ,monstre ,rouge fraai rood1 terwijl ,caf brun1 ,markgraaf van ,baden en ,perfecta eigenaardig rood met geel gevlamd zijn4 ,bovendien loopt door de genoemde kleuren bij enkele soorten een frisch groenkleurig vlammetje1 hetgeen de aantrekkelijkheid nog verhoogd4 ,grillig zijn ze van vorm1 grillig ook wat betreft het bloeien1 want plant ge tien bollen1 dan hebt ge nog geen tien bloemen6 ,de vakman zal ,u echter spoedig zeggen1 wat al dan niet bloeibaar is1 zoodat de nukkigheid van dit ras ,u niet behoeft af te schrikken4 ,jammer1 dat de stengels die de fraaie zware bloemen dragen1 niet al te stevig zijn1 zoodat de bloem steeds wat hangt4 ,ge kunt dit euvel echter gemakkelijk verhelpen door naast de planten stokjes te plaatsen1 waaraan de stengels worden gebonden4 ,bijna alle ,tulpen heb ik nu besproken1 maar de ,darwin-,tulpen met haar stevige en zr lange stengels wil ik nog een bijzonder plaatsje inruimen6 ,grootbloemig en schitterend van kleur als ze zijn1 mogen ze zich verheugen in de volkomen sympathie der binnen- en buitenlandsche liefhebbers1 en ook de bloemisten erkennen meer en meer de waarde dezer klasse1 omdat vele variteiten zich laten forceeren in tegenstelling met de andere laatbloeiende tulpen4 ,gemakkelijk forceeren doen ze niet direct1 maar met overleg en goede behandeling kan 't prachtig gelukken4 ,wij hebben er althans de schoonste resultaten van gezien4 ,ziet eens verderop de cultuuraanwijzingen1 en weet dan1 dat de ,darwin-,tulpen langer buiten ingekuild moeten blijven dan de vroege enkele en vroege dubbele tulpen1 en dat ge ze dus1 wanneer ze in ,october zijn opgepot1 eerst half ,januari te voorschijn kunt halen4 ,ze houden van het volle licht1 en in het begin van een matige temperatuur1 die in ,februari iets opgevoerd kan worden4 ,meer dan #fj #gj ,fahr4 is echter niet aan te bevelen4 ,ook voor perken en rabatten zijn deze tulpen zeer waardevol4 ,een aanleg langs de randen van terrassen of grasvelden van kleine perkjes van pl4m4 #a #a voet1 is zeer effectvol1 vooral wanneer men in elk perkje een aparte kleur plant4 ,dat kan geen moeite opleveren1 want de sorteering is niet gering4 ,ge hebt allicht eens hooren spreken over de zwarte tulp8 ,welnu1 het is bij de ,darwin-klasse dat ge deze aantreft4 ,de ,fransche naam1 dien ze draagt ,la ,tulipe ,noire0 7de zwarte tulp7 zegt genoeg4 ,ook ,zulu0 7,no4 #ea7 is zr donker1 bij zwart af4 ,van de overige soorten zijn aan te bevelen ,bartigon0 7,no4 #di7 schitterend rood1 ,madame ,krelage0 7,no4 #ej7 donker lila-rose1 ,pride of ,haarlem0 7,no4 #ec7 rose-violet en zr gewild1 ,mr4 ,farncombe ,sanders0 7,no4 #ed7 scharlakenrood4 ,zuiver wit treft men niet aan1 hoewel ,la ,candeur0 7,no4 #eb7 bij het begin van den bloei room-wit1 later wit met lila weerschijn1 er het meest nabijkomt4 ,verder zijn in de rose tinten vooral mooi ,baronne de la ,tonnaye01 ,clara ,butt0 en ,psyche01 terwijl in lila ,reverend ,ewbank0 en ,william ,copeland0 uitblinken4 ,ten slotte verdienen nog vermelding de ,rembrandt-,tulpen1 fraai gevlamd of gestreept4 ,ze zijn uit de ,darwin-,tulpen voortgekomen1 derhalve zeer langstelig en bijzonder artistiek4 ,als nieuwe aanwinst zijn ze nog al prijzig1 alhoewel niet in die mate1 dat het aanschaffen den liefhebber zou behoeven af te schrikken4 ,,de ,,narcissen ,,en ,,nog ,,eenige ,,fraaiere ,,kleinere ,,gewassen4 ,toen ik begon te schrijven1 heb ik de ,narcissen als een hoofdgewas aangeduid1 en niet ten onrechte4 ,hoofdgewassen toch zijn meestal dezulke1 die zoowel voor cultuur in open grond als om te trekken geschikt zijn en deze eigenschappen bezitten de ,narcissen volkomen4 ,bij duizenden worden ze door de buitenlandsche bloemisten gebruikt1 bij duizenden gebruikt men ze tevens voor perken en tusschen heester-1 struik- en houtgewas4 ,engeland met zijn groote parken en buitens zou het bezwaarlijk zonder ,narcissen kunnen stellen1 en men treft ze daar dan ook bij massa's aan1 vooral los en zonder regelmaat uitgeplant1 of beter gezegd uitgestrooid04 ,men kan dit veilig doen1 omdat de ,narcissen1 op enkele uitzonderingen na1 de winterkoude goed verdragen1 tusschen houtgewas zelfs zonder bedekking4 ,wilt ook gij1 liefhebbers of liefhebsters1 ,uw tuin met ,narcissen sieren1 en bezit ge een hoekje1 dat voor niets anders gebezigd behoeft te worden1 plant ze dan aan4 ,laat ze kalmpjes uitbloeien1 de bollen1 en ze zullen de eerste drie jaren evengoed1 misschien nog beter bloeien4 ,de roem der ,narcissen is reeds van zr ouden datum4 ,een oostersche fabel gewaagt er reeds van en schrijft het ontstaan van den naam toe aan de verliefdheid en verwaandheid van een zekeren jongeling ,narcissus1 die voor zijn straf in een bloem veranderde1 welke zijn naam ontving4 ,plinius schrijft het ontstaan van den naam toe aan het ,grieksche woord nake0 dat verdooving of bedwelming beteekent4 ,de verschillende secties onderscheidt men gemakshalve in twee klassen1 namelijk de soorten met lange en met korte trompet1 door ons kortweg genoemd langkrone0 of trompet-narcissen en kortkroningen04 ,bij de eerste is het hart1 dus de trompet of kroon even lang als de wijd uitstaande bloembladen1 bij de laatste half zoo lang of korter4 ,wat aangaat de grootkronige ,narcissen1 deze zijn f geheel geel1 f tweekleurig1 d4w4z4 met bloembladen1 waarvan de kleur varieert van lichter geel tot wit4 ,vandaar de naam3 ,bicolor tweekleurig4 ,ook geheel witte soorten treft men er bij aan1 waarvan ,madame de ,graaff0 7,no4 #fc7 al bijzonder fraai en daardoor niet de goedkoopste is4 ,de soorten ,albicans0 of ,moschatus0 en ,william ,goldring01 welke laatste wegens haar gebogen houding den bijnaam draagt van zwanenhals01 munten door schoonheid uit4 ,van de ,bicolor-soorten zijn de gangbaarste3 ,bicolor ,empress01 ,bicolor ,grandis0 en ,bicolor ,victoria01 7,no4 #fb74 ,is de trompet doorgaans van een naar voren wijder uitloopenden vorm1 bij de soort ,bicolor ,victoria is deze van rechter bouw4 ,van de volmaakt gele variteiten is ,gouden ,spoor0 7,no4 #fa7 welhaast de meest gewilde4 ,ze is in potten vroeg in bloei te krijgen1 en de bloem is onberispelijk4 ,grootbloemig en zeldzaam mooi zijn bovendien ,emperor0 en ,trumpet ,maximus01 maar de kroon spant ,king ,alfred0 met de zeer groote1 wijd uitstaande trompet4 ,is de keuze in grootkronige soorten groot1 niet minder is zulks het geval bij de kortkronige4 ,hiervan zijn ,barri ,conspicuus0 7,no4 #fe7 met zachtgele bloembladen en een dito met oranje-scharlaken gerand trompetje1 en ,incomparabilis ,sir ,watkin0 7,no4 #fd7 met zwavelgele bloembladen en oranjegele trompet1 zr gezocht4 ,de laatstgenoemde soort behoort tot de grootste onder de kortkronige4 ,evenmin als thans bij de ,crocussen geheel of gedeeltelijk roode verscheidenheden worden aangetroffen1 evenmin kwam deze kleur vroeger bij de ,narcissen voor4 ,in de laatste jaren is het den vaklieden echter gelukt nieuwe verscheidenheden te winnen1 waarvan de trompetjes inderdaad rood zijn1 wat een fraai contrast levert met het wit der bloembladen4 ,men treft het rood alln nog aan bij de klasse der kortkronige1 dus bij de ,barrii-1 ,incomparabilis-1 en ,poticus-verscheidenheden4 ,eenig mooi zijn3 ,barrii ,firebrand01 met schitterend scharlaken oog1 ,incomparabilis ,lucifer0 bloembladen wit met schitterend rood trompetje en ,poticus ,king ,edward ,,vii0 7,almira7 met breede aan de punten geronde bloembladen en donkerrood hart4 ,uiteraard zijn deze verscheidenheden nog al prijzig1 maar ik geloof dat1 wie ze eenmaal heeft gezien1 zich niet zal laten weerhouden om eenige bollen voor potcultuur op te doen4 ,zr billijke1 maar niettemin fraaie soorten1 zijn nog ,incomparabilis ,cynosure0 en ,figaro01 beide geel met orange1 zoomede ,leedsii ,mrs4 ,langtry0 7,no4 #fg7 en ,minnie ,hume01 wit met heel zachtgeel trompetje4 ,als op den voorgrond tredende fraaie nieuwigheid valt nog te noemen ,leedsii ,white ,lady01 mooi wit4 ,over de ,poticus-klasse heb ik heel in het begin al iets losgelaten4 ,de ,poticus1 het lieve ,narcisje met 't fraaie groen-gele1 scharlaken gerande hartje1 dat zoo mooi afsteekt bij het zuivere wit der bloembladen1 en dat nog wel eens bestempeld wordt met den naam van ,kop en schotel01 dit pracht-narcisje voor den tuin1 't mag nergens ontbreken4 ,plant ze desnoods bij honderden1 want ze zijn z goedkoop1 dat ge 't om het geld niet behoeft te laten4 ,neemt haar echter voor potcultuur niet1 want ge zoudt er geen succes mee hebben4 ,vraagt dan ,poticus ,ornatus 7,no4 #ff74 ,van deze soort is het hartje iets meer scharlakenrood1 ook is de bloem in haar geheel iets grooter4 ,de leek zal dit echter niet zoo gemakkelijk uitmaken1 wanneer niet beide welriekende soorten naast elkander staan4 ,,dubbelbloemige ,,narcissen4 ,laat ons nu eens zien1 wat er verder nog op het gebied der ,narcissen te vermelden valt4 ,om te beginnen nemen we de dubbelbloemige1 waarvan ,van ,sion0 7,no4 #fh7 welhaast de gezochtste soort is4 ,in 't zuiden van ,frankrijk en in ,itali treft men ze nog in 't wild aan1 en vooral in 't eerstgenoemde land maakt men er nog al werk van om ze voort te kweeken1 mede omdat de bolletjes in ,holland gaarne worden geplant4 ,wanneer deze soort van een zuiver ras wordt geteeld1 heeft de gevulde bloem den vorm eener trompet1 zooals die van de grootkronige enkele ,narcissen4 ,zr fraaie dubbelbloemige variteiten zijn ook ,oranje ,phoenix0 7,no4 #fi7 geel met oranje1 en ,sulphur ,phoenix0 7,no4 #gj7 prachtig wit4 ,vooral de laatste soort wordt veel gevraagd4 ,albo pleno odorato01 is de dubbelbloemige1 ,poticus01 derhalve ook welriekend en zuiver wit4 ,voor potcultuur is ze echter niet geschikt4 ,en nu de ,jonquillen1 het lieve welriekende goedje1 dat tot de kleinbloemige ,narcissen behoort1 en voor potcultuur uiterst geschikt is4 ,men moet er echter voor zorgen1 dat ze volop licht1 echter geen al te hooge kamerwarmte krijgen4 ,de enkelbloemige 7,no4 #gh7 en dubbelbloemige gele ,jonquillen zijn de meest bekende1 maar ook de enkelbloemige ,campernelle0 7,no4 #ge7 waarvan ook een dubbelbloemige 7,no4 #gf7 verscheidenheid bestaat1 is voor menigeen geen vreemdelinge4 ,deze is niet alleen grooter van bloem1 maar ook van bol4 ,bij cultuur in open grond drage men des winters zorg voor een flinke bedekking met riet of stroo1 daar ze voor koude veel gevoeliger is dan de hiervoor genoemde ,narcissen4 ,zeer gevoelig voor winterkoude zijn mede de ,tazetten 7,tros- of ,polyanthus ,narcissen71 maar bij flinke bedekking tegen vorst zijn ook deze voor den tuin zeer geschikt4 ,zonder twijfel geniet ook deze klasse de volkomen sympathie der liefhebbers4 ,de stevige stengels van een volwassen bol dragen van #h tot #bj bloemen van #d #e c,m4 doorsnede van een kleinen kortkroningen ,narcissenvorm4 ,vandaar den naam ,tros-,narcis4 ,in ,zuid-,europa en ,noord-,afrika komen ze veel in 't wild voor1 maar natuurlijk niet in zooveel verscheidenheden1 als waarop de ,hollandsche bloembollenstreek kan bogen4 ,heel veel soorten toch zijn in ,holland gewonnen4 ,hoewel ze nu bij flinke bedekking voor buiten zeer geschikt zijn1 worden ze toch veelal voor potcultuur gebruikt4 ,enkele fraaie soorten wil ik hier opnoemen4 ,grand ,monarque0 wit met geel hartje1 ,jaune ,suprme01 geheel geel1 ,gloriosa01 wit met donker oranjehart1 ,mont ,cenis01 wit met geel hart1 een der grootbloemigste1 en ,koningin der ,nederlanden01 wit met citroengeel hart4 ,de soorten ,witte ,paul0 en ,staten ,generaal0 zijn beide geheel wit1 maar de mooiste zuiver-witte is ,paperwhite ,grandiflora0 7,no4 #gd7 ook wel ,dubius0 genaamd1 die hier1 evenmin als de soort ,constantinopel0 of ,marseiller ,tazette0 7geel71 niet buiten kan worden geteeld of voortgekweekt1 maar in normale tijden uit het zuiden van ,frankrijk worden ingevoerd4 ,heel wat verscheidenheden werden in den loop der jaren in ,holland door kruisingen gewonnen1 zelfs is men er in geslaagd een nieuwe klasse te scheppen1 die grooter is van bloem en minder sterk van geur1 twee eigenschappen1 die als een besliste verbetering worden beschouwd4 ,men heeft ze den naam van ,poetaz-,narcissen0 gegeven1 omdat ze ontstonden door kruising van ,tros-,narcissen en de reeds besproken soort ,poticus04 ,de bloemtros is weliswaar slechts met #d tot #h bloemen bezet1 maar deze zijn dan ook grooter dan van de ,tros-,narcissen2 ze houden het midden tusschen de laatstgenoemde en ,poticus04 ,de meest bekende fraaie soorten zijn3 ,elvira01 7,no4 #gc7 wit met geel hart2 ,irene0 7,no4 #gg7 bleekgeel met oranje hart2 ,aspacia01 wit met geel hart2 ,alsace01 zuiver wit1 het hartje een weinig rood aangeloopen4 ,deze laatste soort doet ons het meest aan de ,poticus0 denken4 ,zooals alle andere gewassen1 zou ik ook de ,narcissen breedvoeriger kunnen behandelen1 maar alles heeft zijn grenzen4 ,wat ge noodzakelijk weten moest1 heb ik ,u niet onthouden4 ,een belangrijk praatje zal aanstonds de wijze van 't kweeken voor ,u zijn1 vooraf echter wil ik nog enkele kleinere bolgewassen aanhalen1 die geen echte bloembollenvriend of -vriendin verzuimen zal te koopen4 ,om te beginnen de ,scilla ,sibirica1 7,no4 #aaj71 die reeds bij goed weer omstreeks half ,maart buiten prijken4 ,de dunne1 #aj-ae c,m4 lange stengeltjes zijn dan met #c #d stervormige helder blauwe bloempjes bezet4 ,de bloeirijkheid hangt af van de grootte van het bolletje1 dat doorgaans #f-aj c,m4 in omvang is4 ,veelal brengt een bescheiden bolletje reeds #b #c bloemstengels voort4 ,reeds in #aeij werden ze hier uit ,constantinopel ingevoerd1 en thans worden ze bij beduidende hoeveelheden gekweekt1 hoofdzakelijk uit zaad4 ,ook voor potcultuur zijn ze zr aan te bevelen4 ,even mooi1 wellicht nog mooier dan ,scilla ,sibirica is de ,chionodoxa1 7,no4 #aab7 vrij vertaald ,roem der sneeuw01 een naam1 dien ze daaraan te danken heeft1 dat ze voor 't eerst gevonden werd bloeiende in de sneeuw4 ,in de gebergten van ,anatoli en den ,taurus1 op ,kreta en ,cyprus1 worden ze veel aangetroffen1 en in ,juli van #ahdb vond men ze op #bjjj ,meter hoogte op den westelijken ,timolus4 ,eerst in het jaar #ahgg verkregen ze in de tuinen van ,europa burgerrecht1 nadat ze toen ook in het gebergte ten oosten van ,smyrna waren gevonden4 ,er bestaan slechts enkele soorten van1 n4l43 ,luciliae01 ,gigantea0 en ,sardensis01 waarvan de eerstgenoemde het meest gevraagd wordt4 ,de bloempjes1 en het geheele plantje trouwens1 vertoonen een merkwaardige overeenkomst met die van ,scilla ,sibirica1 het hartje is echter witachtig getint1 en het bolletje1 witachtig van kleur1 is kleiner4 ,de bloeitijd is ,maart4 ,plant ze in vereeniging met ,scilla1 ,sneeuwklokjes en ,crocussen4 ,iets liefelijkers is haast niet denkbaar4 ,en dan1 ze behoeven alle zoo weinig zorg1 want ze zijn immers tegen de winterkoude bestand6 ,ten slotte nog de ,hyacinthus ,botriodes01 ook wel ,muscari0 geheeten4 ,de bekendste is ,hyacinthus ,botriodes ,coerulea01 het ,blauwe ,druifje0 7,no4 #ajg71 dat in ,maart-,april buiten bloeit1 en dat ook voor het forceeren aanbeveling verdient4 ,eerst ontwikkelt zich het smalle1 stijve loof1 en wat later ziet men het bloempje geheel aan het benedeneinde1 dus als 't ware uit den grond1 te voorschijn komen4 ,het stengeltje is1 geheel uitgegroeid1 #aj-ae c,m4 lang en draagt een trosje van ongeveer #c c,m4 hoogte1 gevormd door een aantal fijne op kraaltjes of kleine druifjes gelijkende bloempjes1 dicht tegen elkander gedrukt4 ,gelijk van vorm is de witte verscheidenheid1 het ,witte ,druifje0 7,no4 #ajh71 dus de ,hyacinthus ,botriodes albus04 ,wat ik ,u verder nog wil aanbevelen1 is de ,muscari ,plumosus1 die in vorm geheel van de voorgaande gewassen verschilt4 ,de stengels zijn langer1 en de violet-blauwe bloemen zijn veel grooter en van een pluimachtigen vorm4 ,wilt ge dus iets liefs kweeken1 slaat dan vooral de ,muscari's niet over4 ,,de ,,kweekwijze ,,der ,,bolgewassen4 ,voor zoover de beperkte ruimte zulks toeliet1 heb ik ,u1 liefhebbers7sters7 van ,flora's kinderen0 een kijkje gegund op het bloembollenbedrijf met al zijn wel en we4 ,en wat zal nu het gevolg zijn van mijn causerie8 ,zullen wij het aantal bezoekers zien vermeerderen1 en mag ik veronderstellen1 dat er aanstonds nieuwe kweekers en kweeksters zullen opstaan8 ,ge kunt ,u natuurlijk ook voornemen om de velden jaarlijks te bezoeken en om eens bij den een of anderen kweeker een kijkje te gaan nemen1 maar 't rechte is het dan toch niet4 ,neen1 ge moet zlf kweeken om het rechte genot er van te smaken6 ,ge moet zlf planten en oppotten1 ge moet de bolletjes zlf verzorgen en dagelijks hun ontwikkeling gadeslaan en ze tot bloei brengen6 ,ge zult het1 ik sta er ,u borg voor1 een goedkoope1 leerzame en interessante liefhebberij vinden4 ,nu werd menige leek door het mislukken van zijn bolletjes teleurgesteld1 en schreef dan de minder gunstige resultaten toe aan de slechte kwaliteit van de geleverde waar4 ,zeker1 er wordt helaas nog heel wat minderwaardig goed geleverd1 veelal doordat men de tch reeds goedkoope bloembollen tegen den allerlaagsten prijs wil opdoen4 ,in dat geval is goedkoop0 ten slotte duurkoop04 ,in de meeste gevallen echter is onoordeelkundige behandeling de oorzaak4 ,ik ken er o4a4 wel1 die hun bolletjes direct na het oppotten of op glazen zetten1 voor de ramen aan 't daglicht blootstellen1 en het dan nog onbegrijpelijk vinden1 dat er van de boel niets terecht komt4 ,hoe is 't mogelijk6 ,laat ik ,u1 mijn bloemenvrienden1 voor teleurstelling vrijwaren1 en ,u hieronder de voor ,u noodzakelijke cultuuraanwijzing nerschrijven4 ,cultuur in open grond4 ,de eerste vragen1 die bij den amateur rijzen zijn3 ,in welken grond moet ik mijn bolletjes planten8 ,hoe moet ik bemesten8 ,ik kan ,u hierop slechts antwoorden1 dat elke goede tuingrond geschikt is1 mits goed omgespit4 ,zware kleigronden zou men met wat zand of turfmolm kunnen vermengen om ze wat luchtiger te maken1 maar een volstrekte noodzakelijkheid is zulks niet4 ,is ,uw tuingrond 7zandgrond7 voedzaam1 dan kunnen de bollen het 't eerste jaar heel goed zonder bemesting stellen1 in kleigronden zr zeker4 ,mocht ge echter in een armen bodem moeten planten en dus eenigszins moeten bemesten1 draagt er dan zorg voor1 dat de bollen niet met de mest in aanraking komen1 daar dat hoogst nadeelig is4 ,ook heeft de ondervinding geleerd1 dat mest die t diep is ingespit1 niet naar behooren verteert1 of beter uitgedrukt verzuurt01 doordat de invloed der zonnewarmte zich op te groote diepte niet doet gelden4 ,het verdient daarom aanbeveling om de mest slechts ongeveer #ae c,m4 onder de oppervlakte te brengen1 zoodat1 wanneer de bollen op een diepte van #aj c,m4 worden geplant1 de humuslaag zich #e c,m4 daaronder zal bevinden4 ,een zandlaagje van #e c,m4 zal dus de bollen van de mest scheiden4 ,een andere methode1 gemakkelijker en veelvuldig toegepast1 is het uitstrooien der mest over het bloembed1 nadat het beplant en geheel in orde gemaakt is4 ,de mest ligt dan geheel aan de buitenlucht blootgesteld1 maar toch dringen de voedende stoffen genoegzaam den grond in4 ,gebruikt steeds koemest1 liefst oude1 en bemest nooit te sterk4 ,een dun laagje1 luchtigjes uitgestrooid1 is ruim voldoende4 ,denk er bovendien om1 dat ,narcissen1 ,crocussen1 ,winter-,aconietjes1 ,chionodoxa1 ,scilla en ,sneeuwklokjes geen of zoo goed als geen mest noodig hebben4 't ,is beter ze gewoonweg in een goeden tuingrond te planten4 ,wat nu het in gereedheid brengen der bloemperken1 randen of rabatten betreft1 dat is eenvoudig1 maar moet niettegenstaande met zorg geschieden1 opdat de bollen zich op gelijke diepte onder de oppervlakte zullen bevinden4 ,legt ,uw bloembedden bij voorkeur een klein weinigje bolvormig aan1 zoodat het middelpunt iets hooger komt te liggen1 verwijdert dan de aarde tot op de diepte1 waarop het bolgewas geplant moet worden 7in de meeste gevallen #aj c,m474 ,menigeen gaat anders te werk1 verwijdert den grond niet1 maar drukt den bol gewoonweg #aj c,m4 diep door de losse geffende aarde heen4 ,ik beschouw dit als geheel verkeerd1 omdat de grond onder het gewas veel te vast wordt aangedrukt4 ,en dan1 hoe zal op deze manier van een regelmatige beplanting sprake kunnen zijn8 ,veelal sluit zich de grond na het indrukken onmiddellijk boven de bollen1 en voor het juiste in 't verband planten0 mist ge elk overzicht wat vooral bij twee- of meerkleurige bloembedden zeer ongeriefelijk is4 ,bij het opvolgen van mijn voorschrift overziet ge het geheel1 totdat de laatste bol een plaatsje heeft1 en hebt ge dus steeds de zekerheid1 dat alles na het opbrengen der aarde op de vereischte diepte staat1 en kunt ge derhalve een volmaakt gelijk opkomen verwachten4 ,minder nauwkeurig behoeft ge te werk te gaan1 wanneer ge bol- of knolgewassen1 die daarvoor geschikt zijn1 in casu3 ,crocussen1 ,chionodoxa en ,sneeuwklokjes in grasvelden of tusschen hout- en struikgewas zonder regelmaat plant4 ,wij noemen dat uitstrooien04 ,maakt met 't een of ander voorwerp gaatjes tot op de vereischte diepte1 plaatst het gewasje er in en trapt de gaatjes daarna voorzichtig toe4 ,natuurlijk kunt ge alles door elkaar1 of ook op groepjes bijeen zetten4 ,ge zult eens zien1 hoe wonderschoon het effect is1 dat ge door losjes uitstrooien verkrijgt4 ,laat de gewasjes n den bloeitijd rustig staan1 maait het gras gerust1 zooals ge dat gewoon zijt te doen1 mits niet l te vroeg3 ze komen telken jare in volle pracht terug4 ,bedekking tegen winterkoude is overbodig4 ,even wil ik nu nog terugkomen op de regelmatige plantwijze en raad ,u aan den inhoud van het volgende tabelletje in praktijk te brengen3 ,hyacinthen3 ,plantdiepte3 #aj c4,m42 onderlinge afstand3 #ab c4,m4 ,tulpen3 11 #aj 11 2 11 11 3 #aj 11 ,narcissen3 11 #aj 11 2 11 11 3 #aj #ab 11 ,crocus3 11 #f #h 11 2 11 11 3 #h 11 ,sneeuwklokjes3 ,scilla3 11 #e 11 2 11 11 3 #h 11 ,chionodoxa3 ,winter ,aconiet3 ,anemonen3 11 #e 11 2 11 11 3 #a 11 ,ranonkels3 ,engelsche ,iris3 11 #h 11 2 11 11 3 #aj #ab 11 ,spaansche ,iris3 ,gladiolus3 11 #aj 11 2 11 11 3 #ab #ae 11 ,de vijf laatstgenoemden heb ik nog niet besproken1 dat komt nog4 't ,zijn knolgewassen1 evenals ,chionodoxa en ,winter-,aconietjes1 wat ik nog verzuimde te zeggen4 ,gladiolussen plante men eerst in het voorjaar1 zoo ongeveer ,april1 wanneer geen nachtvorsten meer te vreezen zijn1 ,anemonen en ,ranonkels bij open weer van einde ,februari tot ,maart4 ,voor de acht eerste bolgewassen van de tabel is de geschikte planttijd van ,october tot eind ,november4 ,bij zacht weer kan men desnoods nog heel in 't begin van ,december planten4 ,veelal wordt niet zoo bijster vroeg geplant1 omdat in ,october in de perken voor de bloembollen bestemd1 menig ander gewas1 bijv4 ,begonia's1 nog in vollen bloei staat4 ,men vindt het dan jammer1 en niet ten onrechte1 om de bloemenschat te vernietigen4 ,is het eenmaal ,november1 dan is de tijd daar om perken1 enz4 met stroo1 riet of droge bladeren te bedekken1 de ,hyacinthen1 ,tulpen en ,narcissen ter dikte van #e c,m41 de ,tros-,narcissen en ,jonquillen van #aj c,m41 aangezien deze den vorst minder goed verdragen4 ,voor het opwaaien verdient het verder nog aanbeveling op de rietbedekking eenige takken1 op de bladeren wat sparregroen te leggen4 ,of ge1 nu ,uw schatten het voorloopig geheel zonder ,u kunnen stellen1 de verzoeking zult kunnen weerstaan1 om zoo nu en dan eens te gaan neuzen0 hoe het er nu eigenlijk me staat1 dat valt nog te betwijfelen4 ,maar ge zult goed doen geduld te hebben tot ,februari4 ,is dan het weer vorstvrij en ligt er geen sneeuw1 schuift dan hier en daar het riet of blad wat op zijde2 ge zult dan de geelgetinte spruiten wel reeds boven den grond zien komen4 ,ge kunt er nu zoetjesaan aan gaan denken1 de bedekking voor de helft te verwijderen4 ,ge doet dit het gemakkelijkst door de geheele laag eraf te nemen1 en er deze daarna opnieuw gedeeltelijk voorzichtig op te brengen4 ,is in ,maart het weer zachter1 neemt dan de geheele bedekking gerust weg4 ,zooals van zelf spreekt1 hangt hier alles af van de geaardheid van het winterweer1 en waar bij een zachten winter in ,februari het wegnemen van de bedekking toelaatbaar is1 daar is het bij strenger koude soms begin ,maart nog te vroeg4 ,meestal echter is het in ,maart de juiste tijd4 ,sneeuwklokjes en ,winter-,aconietjes bloeien reeds in ,februari1 en daar ze winterhard zijn1 behoeven ze geen bedekking4 ,ook ,chionodoxa en ,scilla1 zoowel als ,crocus1 die mede tot de vroegstbloeienden behooren1 verdragen de koude vrij goed1 en zoo ge ze al bedekt1 doet het dan dunnetjes en verwijdert de bedekking niet te laat4 ,ge loopt anders de kans1 dat de bloemen door het riet heen komen1 zoodat ge ze bij het verwijderen der bedekking zoudt beschadigen4 ,en nu wilt ge nog wel weten1 wat ge na den bloei met de bollen moet doen1 niet waar8 ,welnu1 wilt ge aan ,hyacinthen1 ,tulpen1 enz4 ook het volgende jaar nog iets hebben1 dan dient ge ze eerst te rooien1 nadat het loof is afgestorven2 dat wordt wel zoo ongeveer ,juli4 ,bewaart dan de bollen op een droge1 luchtige plaats1 en plant opnieuw in ,october of ,november4 ,door het rooien der bollen onmiddellijk na den bloeitijd worden ze1 zooals van zelf spreekt1 in hun groei gestuit1 en zelfs het onmiddellijk elders inkuilen kan niet voorkomen1 dat ze danig krimpen en dus vrijwel waardeloos worden4 ,crocussen1 ,chionodoxas1 ,sneeuwklokjes1 ,scillas1 en ,blauwe en ,witte ,druifjes kunt ge gerust ongestoord laten staan4 ,ze komen 't volgende seizoen desnoods bloeirijker terug4 ,en nu de aanwijzingen voor het forceeren1 voor de z4g4 kamercultuur1 een bezigheid1 die wel ,uw geheele toewijding vereischt4 ,van een juiste1 zorgvuldige behandeling hangen toch grootendeels de resultaten af4 ,evenals bij de cultuur in open grond rijst ,uwerzijds ook hier de vraag3 ,welke aarde moet men gebruiken bij 't oppotten8 ,is bemesting gewenscht8 ,het antwoord kan heel kort zijn4 ,gebruikt bladaarde vermengd met zand1 of anders goeden1 gewonen tuingrond1 waarin de bolletjes het voortreffelijk doen4--,bemesting is geheel overbodig4 ,ze bevatten immers alles1 wat voor de ontwikkeling der plant noodig is6 ,wat de bloempotten betreft1 neemt bij voorkeur gebruikte exemplaren4 ,nieuwe potten dient men vooraf eenige dagen in een kuipje of emmer met water te plaatsen1 opdat ze goed doortrokken zullen zijn4 ,elke pot heeft een gaatje in den bodem1 dat vr het vullen met aarde met een scherf1 een stukje van een ouden bloempot1 moet worden bedekt4 ,hoe dit geschiedt1 toont ,u onze afbeelding ,no4 #bd4 ,nadat de pot tot op ongeveer #d c,m4 onder den rand met aarde is gevuld1 plaatse men de ,tulpen op onderling gelijken afstand er op1 drukke ze iets naar beneden1 en bedekke ze dan met aarde1 die om de bollen heen stevig moet worden aangedrukt4 ,doet men dit laatste niet1 dan loopt men gevaar1 dat de bollen zich bij het wortels maken omhoog werken1 daar ze geen tegenstand ontmoeten4 ,dat nu mag in geen geval gebeuren4 ,draagt er zorg voor z te planten1 dat de bollen van boven juist onder den rand van den pot komen te staan1 zoodat ze slechts met een laagje van c,m4 aarde bedekt zijn4 ,aangezien afbeelding ,no4 #bj de wijze van planten duidelijk voorstelt1 nam ik de ,tulpen 't eerst4 ,ik raad ,u van de vroege enkele0 en vroege dubbele0 tulpen #c stuks in n gewonen bloempot te planten1 terwijl ge van de vroegste1 de ,duc van ,thol-variteiten1 #e stuks kunt nemen1 omdat hiervan de planten kleiner zijn4 ,hyacinthen1 zoo ook ,narcissen1 plant men op dezelfde manier1 van de groote1 eerste soort1 n bol1 van de kleinere moeten #c bollen in n pot4 ,narcissen kan men betrekkelijk dicht tegen elkander planten1 omdat het loof zich recht naar boven ontwikkelt1 in tegenstelling met dat der ,hyacinthen4 ,ge zult dus gemakkelijker #c flinke ,narcissenbollen dan #c ,hyacinthen in n pot kunnen planten1 doch wanneer ge van de laatsten bollen kiest van #ae tot #af c,m4 omvang1 die nog heel mooie bloemen voortbrengen1 dan zult ge1 mits ge niet te kleine potten gebruikt1 met geen moeilijkheden te kampen hebben4 ,een zeer gezochte wijze van planten is die in groote pannen1 groote1 wijde en platte potten1 die veelal een middellijn hebben van #be c,m4 ,ze kunnen gemakkelijk #f ,hyacinthenbollen en zeker een grooter aantal ,narcissen bevatten4 ,veelvuldig worden ook benut houten kistjes van willekeurige lengte en breedte4 ,de gangbaarste maat is wel die van #bj #be c,m4 lengte1 #ae #bj c,m4 breedte1 bij een hoogte van #aj c,m42 deze zijn1 wanneer hun inhoud eenmaal bloeit1 werkelijk allerliefst4 ,het omkleeden van een dusdanig kistje met crpe-papier e4 d4 zal het effect zr verhoogen4 ,onthoudt verder goed1 dat voor pannen en kistjes de beste ,hyacinthenbollen zijn die van #ae #af en #af #ag c,m4 omvang1 daar de van de grootere bollen de uiteraard ook eenigszins grootere bloemen1 en ook het loof1 te veel in het gedrang zouden komen4 ,meent nu echter niet1 dat een ,hyacinthenbol van #af #ag c,m4 omvang geen flinke bloem kan voortbrengen6 ,het hangt alles af van den leeftijd van den bol en of hij met zorg is gekweekt4 ,in menig geval zal een middelmatig groote bol wat bloem betreft kunnen concurreeren met een grooter exemplaar4 ,dit1 opdat ge ,u niet zult laten afschrikken om bollen van kleinere maten op te doen4 ,ik zal ,u bewijzen1 dat ook kleine bollen reeds sterk kunnen bloeien4 ,vr me staan eenige potten1 waarin ik zelf z4g4 ,miniatuur ,hyacinthen tot bloei bracht1 bolletjes van #ac #ad c,m4 omvang4 ,naar gelang van den omvang der te verwachten bloem plantte ik #d #e stuks in n pot4 ,welnu1 de schitterend roode soort ,roi des ,belges0 telt1 voor den voet op1 #bj nagels aan den stengel1 ,lady ,derby01 rose1 evenveel1 en ,schotel01 porcelein-blauw1 #ac stuks4 ,en dt van zulke kleine bollen6 ,is het niet schitterend8 ,probeert ze ook eens in pannen of kistjes1 waarvan ik de grootte reeds aangaf4 ,ge kunt ze met een tusschenruimte van ongeveer #d c,m4 daarin planten4 ,maar ik zou ,u nooit aanraden gemengde kleuren in n kistje of pot te zetten1 aangezien niet alle soorten gelijktijdig bloeien of van gelijke hoogte zijn4 ,en soort in elken pot of elk kistje voldoet beter4 ,gaarne zou ik ,u nu nog een volledige beschrijving geven van de ,hyacinthensoorten1 die voor het forceeren zijn aan te bevelen1 maar ik moet met de ruimte rekening houden4 ,toch wil ik ,u1 omdat ik zulks eenige bladzijden terug beloofde1 eenige soorten noemen1 die altijd succes geven4 ,ze zijn3 ,enkel ,rood of ,rosa3 ,cardinal ,wiseman1 ,garibaldi1 ,gertrude1 ,gigantea1 ,lady ,derby1 ,la ,victoire1 ,moreno1 ,queen of the ,pinks1 ,roi des ,belges4 ,enkel ,wit3 ,arentine ,arendsen1 ,grande ,blanche1 ,grandeur ,merveille1 ,la ,franchise1 ,la ,grandesse1 l',innocence1 ,mina4 ,enkel ,blauw3 ,enchantress1 ,grand ,lilas1 ,grand ,matre1 ,johan1 ,king of the ,blues1 ,marie1 ,pieneman1 ,schotel4 ,enkel ,geel3 ,city of ,haarlem1 ,ida1 ,king of the ,yellows1 ,yellow ,hammer4 ,enkel ,paars3 ,distinction1 ,lord ,balfour1 ,mouwe ,queen1 ,sir ,william ,mansfield4 ,onder de dubbelbloemige bevinden zich mede fraaie soorten1 doch evenmin als de vroege dubbele tulpen bloeien ze zoo gemakkelijk als de enkelbloemige1 d4w4z4 ze zijn niet zoo vroeg in bloei te krijgen4 ,ge kunt ze echter gerust probeeren1 en elke betrouwbare leverancier zal voor ,u een geschikte keuze maken4 ,van de ,tulpen heb ik ,u al een geschikte sorteering gegeven1 en wat de ,crocussen betreft1 zoo ge een prijslijst in handen krijgt1 weet dan dat ze alle geschikt zijn voor het forceeren4 ,het heeft dus geen zin om daarover in bijzonderheden te treden4 ,terwijl ik dit alles schrijf1 staat een groot gedeelte der beschaafde 787 wereld door den oorlog in vuur en vlam4 ,het verkeer met het buitenland is zoo goed als gestremd1 maar zoodra de tijden normaal zullen zijn1 kunnen wij er wederom aan gaan denken om de uitheemsche bolgewassen te importeeren1 zooals de ,romijnsche witte ,hyacinthjes 7,no4 #i7 die in het zuiden van ,frankrijk worden geteeld4 ,hier kan men ze buiten niet kweeken1 maar voor het forceeren worden ze bij massa's gebruikt1 vooral omdat ze1 indien vroegtijdig opgepot1 reeds met ,kerstmis kunnen bloeien4 ,ik durf wel aannemen1 dat mijn voorlichting ,u duidelijk is1 zoodat het oppotten zonder moeite door ,u kan geschieden4 ,ik wil ,u thans iets vertellen omtrent de verdere behandeling van den opgepotten voorraad4 ,den bollen moet nu den tijd gegund worden om hun wortels te maken en hun spruiten of1 om den vakterm te gebruiken1 hun neuzen0 tot op bepaalde hoogte te ontwikkelen4 ,het laat zich denken1 dat ge de ontwikkeling der bolletjes 't liefst onmiddellijk na het oppotten zoudt willen gadeslaan4 ,ge zult echter wat geduld moeten oefenen1 opdat ,u teleurstelling bespaard blijve4 ,wat ge nu te doen hebt8 ,kiest in ,uw tuin een luw en droog hoekje1 graaft een plekje tot op ongeveer #aj c,m4 diepte uit1 plaatst daarin uw potten1 kistjes of pannen op een rijtje1 en bedekt dit alles vervolgens met een laag aarde van #h #aj c,m4 ,een bedekking van het geheel met wat stroo1 riet of wat droge bladeren bovendien1 verdient nog aanbeveling4 ,bezit ge geen tuin1 dan kunt ge ook volstaan met de potten in een donker hoekje van een drogen kelder te plaatsen1 mits ge er zorg voor draagt1 dat de aarde steeds vochtig blijft4 ,in de eerste twee weken na het opzetten is het gieten niet aan te bevelen1 omdat er dan nog niet voldoende wortels aanwezig zijn om het water te verwerken1 terwijl voor den verderen duur der bewortelingsperiode alleen sprake mag zijn van vochtig houden4 ,laat nu ,uw kweekelingen gedurende #e #f weken ingekuild of in den kelder1 in welken tijd zij hun wortels door den geheelen pot zullen kronkelen1 ja zich zelfs door de kleine ruimte onder de potscherf en door het gat in den bodem van den pot een weg naar buiten zullen banen4 ,onze afbeelding ,no4 #ba stelt ,u dit aanschouwelijk voor4 ,om nu te weten1 wanneer de bolletjes aan het licht gebracht mogen worden 7,no4 #bb71 houde men na de voorgeschreven #e #f weken een inspectie1 en verwijdere voorzichtig de blad- en aardbedekking1 zonder de neuzen1 die intusschen meestal een lengte van #c tot #e bereikt hebben1 te beschadigen4 ,wanneer ge nu de spruiten voorzichtig betast1 zult ge bemerken dat de bloemknop zich reeds in de spruit bevindt4 ,het is nu tijd om de potten1 enz4 voor den dag te halen4 ,er zijn natuurlijk altijd eenige achterblijvers1 zoowel onder de ,hyacinthen als onder de ,tulpen4 ,dit komt vooral voor bij de laatste4 ,vroege dubbele ,tulpen in 't bijzonder zijn langzamer in hun ontwikkeling4 ,nadat ge de bloempotten van buiten hebt gereinigd1 plaatst ge er schotels onder1 waarin het water bij voorkeur wordt toegediend4 ,de wortels1 die zich op den bodem van den pot bevinden1 zullen 't gretig ophalen4 ,het gieten bovenop de aarde is slechts nu en dan noodig1 wanneer de aarde te droog wordt4 ,voorts zou ik ,u willen raden3 ,brengt ,uw geheelen voorraad1 nadat hij uit de uitkuiling of uit den kelder is gehaald1 eenige dagen in een goed verlicht1 doch koel vertrek1 opdat de overgang niet te groot zij4 ,daarna kunnen de planten naar de verwarmde vertrekken worden overgebracht4 ,wilt ge ,uw bolletjes achtereenvolgens en bij gedeelten in bloei hebben1 dan moet ge 't voorbeeld van de echte amateurs volgen1 en de potten1 enz4 telkens met een tusschenpoos van #d #f dagen naar de verwarmde vertrekken overbrengen4 ,eenmaal overgebracht1 verdragen de meeste gewassen een temperatuur van #fj-gj ,fahr4 ,geeft veel licht1 liefst een zonnig plaatsje1 giet rijkelijk in de schotels en matig boven op de aarde1 maar plaatst ze nooit te dicht bij de kachels of op schoorsteenmantels1 want groote en droge warmte is zr nadeelig4 ,het loof of de bloemen moet ge niet gieten1 slechts is het geoorloofd een hyacinthenknop1 die zich wat stug ontwikkelt1 met wat water1 dat op kamertemperatuur is gebracht1 te besprenkelen4 ,ziedaar de beschrijving voor potcultuur1 en nu wil ik ,u nog iets vertellen omtrent een andere1 zeer gezochte en aantrekkelijke kweekwijze1 namelijk op water4 ,vooral de ,hyacinthen worden veel op water gekweekt1 d4w4z4 op glazen van wit1 bruin1 groen of blauw glas1 en van verschillende vormen1 daarvoor speciaal in den handel gebracht4 ,onze afbeelding ,no4 #aa vertoont een ,hyacinth op glas1 en wanneer ik zooeven van een gezochte kweekwijze0 sprak1 dan heb ik heusch niet te veel gezegd4 ,de rechte liefhebber geniet dubbel1 wanneer hij zoowel de ontwikkeling der bloem als van de wortels voortdurend kan gadeslaan4 ,de afbeelding doet zien1 dat het bovenste gedeelte van het glas zoodanig is ingericht1 dat het juist een hyacinthenbol kan bevatten4 ,dat bovengedeelte nu mag nimmer met water worden gevuld1 daar de bol zelf nooit in het water mag komen te staan4 ,vult dus het glas zoover met helder pomp-1 leiding- of regenwater1 dat het den onderkant van den bol juist raakt1 en voegt er1 om het water frisch te houden1 wat keukenzout bij4 ,een hoeveelheid1 die men tusschen duim en vinger bergt1 dus die van een klein theelepeltje1 is voldoende4 ,vervolgens hebt ge de glazen in een donkere1 koele kast te plaatsen1 en wel zoodanig1 totdat de wortels den bodem bereikt hebben1 ja zelfs gaan kronkelen4 ,dat is na ongeveer #e weken en dan zullen ook de neuzen zich voldoende ontwikkeld hebben4 ,het is dan tijd om ze aan het licht bloot te stellen4 ,het water in het glas moet zoo nu en dan worden bijgevuld4 ,mocht dit al troebel worden of mochten de wortels er uit gaan zien alsof er vezels aan zitten 7dat komt niet veelvuldig voor7 dan kunt ge den bol voorzichtig uit het glas lichten en de wortels in water1 dat op kamertemperatuur is gebracht1 heel voorzichtig afspoelen of met de hand zachtjes afwrijven4 ,spoelt het glas flink om1 vult het opnieuw met helder water onder toevoeging van een kleine prise keukenzout1 en laat daarna de wortels voorzichtig in het glas glijden1 daarbij zorg dragende1 ze niet te kneuzen4 ,heel aardig is ook de cultuur van hyacinthen in mos4 ,men neme daartoe een schaal of schotel1 plaatse daarop een aantal bollen en vulle de tusschenruimten aan met losgeplukt mos1 dat steeds vochtig gehouden moet worden4 ,de wortels zullen zich weldra met het mos dooreenstrengelen1 zoodat ze daarmede n geheel gaan vormen1 waardoor het omvallen wordt voorkomen4 ,ook hierbij wordt het plaatsen gedurende ongeveer #e weken in een donkere koele kast vereischt1 voordat de bollen aan het licht gebracht mogen worden4 ,eenmaal in bloei1 maakt zulk een schaal een aardig effect4 ,ook ,crocussen zullen het op water alln aardig doen1 hoewel ik de cultuur in potten of pannen steeds de meest loonende heb bevonden4 ,men plaatst de ,crocussen gewoonweg dicht tegen elkaar op een bord of schoteltje1 waarin men zooveel water doet1 dat de onderkant der bolletjes bevochtigd wordt4 ,de wortels zullen zich dan weldra ontwikkelen en dooreenstrengelen4 ,zorgt1 dat het bijvullen met water niet wordt vergeten1 want ,crocussen zijn dorstig4 ,wilt ge cultuur op water bij ,narcissen toepassen1 ook goed4 ,daarvoor zijn diepe pannen of schotels noodig1 die ge met gereinigde sintels en water zver vult1 dat de onderkant der bollen juist wordt geraakt4 ,om het omvallen der planten te voorkomen zoudt ge de bollen niet p1 maar tusschen de sintels kunnen plaatsen4 ,nu kan ik wel veilig van de cultuur op water afstappen4 ,het is ,u wel duidelijk1 dat het den wortels nooit aan water mag ontbreken1 maar dat de bollen zelf nooit daarin mogen staan4 ,ten slotte nog een paar wenken3 ,wilt ge ,flora's kinderen met begin ,januari in bloei hebben1 of zelfs met 't ,kerstfeest1 zet ze dan reeds begin of half ,october op4 ,van welk gewas ook1 plant bij voorkeur slechts n variteit in elken pot1 enz41 opdat ge van een gelijktijdigen bloei verzekerd kunt zijn4 ,zoo ge meerdere kleuren en verscheidenheden in n pot1 pan of kistje wilt planten1 raadpleegt dan ,uw leverancier1 die ter zake kundig is4 ,ziet niet op een kleinigheid1 maar betrekt ,uw waar steeds van een betrouwbare firma4 ,,de ,,bollenschuur01 ,,de ,,bollenpelsters0 ,,en ,,de ,,sorteermachine04 ,toen wij ons uitstapje naar de velden maakten1 en wij na het bezichtigen der ,hyacinthen de bollenschuur 7,no4 #cj7 passeerden1 namen we ons voor om op het tijdstip1 dat de bollen zouden zijn gerooid en op de stellingen uitgestrooid1 eens terug te komen4 ,we nemen aan1 dat dit tijdstip daar is en kunnen nu ons voornemen ten uitvoer brengen4 ,bollen-schuur0 is heden ten dage eigenlijk een te nederige benaming voor zulk een gebouw4 ,men zou ze haast bollen-paleizen0 durven noemen1 want allengs is men den bouwtrant gaan moderniseeren1 en heeft men1 door er meer stijl in te brengen1 het fraaie met het geriefelijke vereenigd4 ,dit hebben ze echter alle gemeen1 dat ze z zijn ingericht1 dat licht en lucht steeds rijkelijk kunnen binnenstroomen door de lange1 openslaande beglaasde ramen1 die ge bij droog weer in ,juli en ,augustus steeds wijd geopend kunt vinden4 ,een goede ventilatie is een vereischte om de vochtige bolletjes in een korte spanne tijds voldoende uitwendig te drogen1 opdat zij geschikt zullen zijn om reeds einde ,augustus1 verpakt in papieren zakken en groote kisten1 naar alle oorden der wereld verzonden te worden4 ,duizenden1 ja millioenen kilogrammen van ,flora's ,kinderen worden jaarlijks uitgevoerd naar ,amerika1 ,engeland1 ,frankrijk1 ,duitschland1 ,oostenrijk1 ,hongarije1 ,rusland1 ,scandinavi1 enz41 zelfs naar ,australi4 ,wanneer ge nu onze afbeelding ,no4 #bi beziet1 zal het ,u niet moeilijk vallen om ,u een voorstelling te maken van het inwendige van een bloembollenschuur4 ,de stellingen1 die ge daarop ziet afgebeeld1 zijn meestal lange houten bladen of tafels van #a4bj ,m4 #a4dj ,m4 breedte in stevige jukken boven elkander geplaatst met een onderlinge tusschenruimte van pl4m4 #cj c,m4 ,meestal bevinden zich in een flinke schuur #d of #e zulke stellingen1 waarvan de tusschenruimten van #fj #gj c,m4 breedte als looppad dienst doen4 ,zooals reeds vermeld1 worden de bollen in vochtigen toestand op de stellingen uitgestrooid waarop ze bij goed weer binnen enkele weken voldoende gedroogd zullen zijn1 wat echter nog niet beteekent3 gereed ter verzending4 ,thans is het sorteeren der ,hyacinthen en ,tulpen1 benevens het pellen der laatstgenoemde aan de beurt4 ,wat pellen is8 ,eenvoudig het losmaken uit de oude1 intusschen verdroogde huid van de groote en kleinere tulpenbollen1 hetgeen over 't algemeen geschiedt door jonge meisjes en vrouwen1 onder toezicht van een of meer knechts1 opdat onze bollendames zich niet zullen verstouten om het kleine jonge goedje1 dat het voortbestaan der partijen verzekert1 in de oude huid te laten zitten4 ,onze dames1 die de pelkunst0 telken jare beoefenen1 hebben daarin veel vaardigheid4 ,het laat zich overigens denken1 dat het op een vergadering van #bj #be dames1 behoudens enkele niet altijd te vermijden kleine kibbelarijen 7hoe zou het anders kunnen71 vroolijk toegaat1 zonder dat de werkzaamheden er onder lijden4 ,we kunnen veilig aannemen1 dat het leeuwenaandeel onzer bolletjes onder gezang wordt bewerkt2 liederen van groote meesters en dichters staan begrijpelijkerwijze niet op het programma4 ,wat nu het sorteeren der verschillende bolgewassen betreft1 dit geschiedde vroeger steeds met de hand1 dus op het oog1 of met ronde zeven1 elk voorzien van gaten van verschillende afmeting4 ,een bollenman1 die in zijn vak thuis is1 zal ,u op 't oog met het grootste gemak zeggen1 hoe groot de omvang van een bepaalden hyacinthenbol is4 ,wanneer wij echter bedenken1 hoe enorm veel grooter de partijen der verschillende soorten tegenwoordig zijn1 hoeveel grooter ook de omzet vergeleken bij vroeger jaren1 en dat alles niettemin in hetzelfde korte tijdsbestek als weleer moet worden verwerkt1 dan is het begrijpelijk1 dat1 wanneer alles met de hand en met ronde zeven moest worden gesorteerd1 men zeker niet op tijd gereed zou komen4 ,waar op velerlei gebied de machinerien de industrie te hulp kwamen1 doordat ze bij een beperkte bediening het werk van veel arbeiders verrichten1 daar kwam de sorteermachine zich bij ons bedrijf als redster uit den nood aanmelden4 ,om te weten1 hoe zulk een machine er uitziet1 behoeft ge onze afbeelding ,no4 #bh slechts te bezien4 ,ge ziet hier echter de machine van pl4m4 #b ,meter lengte bij een breedte van ongeveer #a ,meter slechts uitwendig1 met aan beide zijden de uitmondingen van #e schuin afloopende1 bekleede glijplanken1 waarlangs de gesorteerde bollen de manden bereiken4 ,de lengte der machine komt ongeveer overeen met de breedte van #e bollenmanden1 of #aj maal de breedte van een glijplank4 ,ge begrijpt nu allicht1 waarom de #aj glijplanken over de beide zijden der machine zijn verdeeld4 ,het inwendige der machine is betrekkelijk eenvoudig1 doch practisch ingericht4 ,zes tot #aj stevige1 dunne houten platen ter breedte van #be en ter lengte van ongeveer #ij c,m4 vormen een naar het achtereinde der machine geleidelijk afloopend vlak4 ,deze houten platen sluiten zonder oneffenheid nauwkeurig aaneen1 terwijl elke plaat voorzien is van ronde gaten van volkomen gelijke afmeting4 ,zoo heeft de plaat1 die zich aan het hoogste gedeelte van het hellende vlak bevindt 7dus bij den man aan 't rad71 talrijke op gelijken afstand aangebrachte gaten van bijv4 #a c,m4 middellijn4 ,plaat ,no4 #b heeft ze iets grooter1 en zoo zal de laatste plaat met gaten van #g c,m4 in doorsnede zijn voorzien1 die dus bollen van ongeveer #bb c,m4 omvang kunnen doorlaten1 aangezien #c maal de middellijn den omtrek geeft4 ,al deze houten platen sluiten in een passend raam1 dat door het draaien aan het rad een schommelende beweging aanneemt1 waardoor de bollen zig-zag's-wijze langzaam naar achteren rollen1 en wanneer ze de passende plaat bereikt hebben1 door de gaten heen op de glijplank tuimelen1 en zoo in de manden terecht komen4 ,aangezien nu de plaat met de kleinste gaten zich aan 't boveneinde van het afloopende vlak bevindt1 is het begrijpelijk1 dat de kleinste bollen het allereerst in de manden rollen1 de grootste het laatst4 ,de grootste bollen leggen derhalve steeds den grootsten afstand af4 ,mochten bollen op gaten blijven liggen1 waar ze juist niet doorheen kunnen1 dan zorgen twee bekleede rollen1 die zich onder het platenvak heen en weer bewegen1 dat ze opgewipt worden en verder rollen4 ,voorts ontdekt ge op ons plaatje bij den man aan 't rad een naar voren afloopenden stortbak4 ,ge ziet juist een ander daarin een mand ongesorteerde bollen uitstorten4 ,uit dezen bak1 die in kettingen hangt1 en door het draaien aan 't rad eveneens een schommelende beweging aanneemt1 verspreiden zich de bollen langzaam over de zich daaronder bevindende sorteerplaten4 ,voor de bediening der machine zijn doorgaans twee personen voldoende1 t4w43 n1 die draait1 en n die stort1 en de volle manden met gesorteerde bollen door ledige manden vervangt4 ,ook dat zal ,u wel duidelijk zijn4 ,gevoegelijk kan ik nu overgaan tot het laatste deel van mijn causerie4 ,meent echter niet1 dat ik dan ons bedrijf volledig beschreven zal hebben4 ,het lijkt er niet naar4 ,er komt heel wat meer bij kijken en nooit1 nooit zijn we uitgestudeerd4 ,maar ik zou ,u een kijkje geven op de hoofdzaken4 ,en dat doel hoop ik te hebben bereikt4 ,,nog ,,een ,,kleine ,,greep ,,uit ,,flora',s ,,rijkdom04 ,,wat ,,ons ,,de ,,maanden ,n ,,mei ,,bieden04 ,waar zou het einde zijn1 indien ik naar hartelust alle gewassen kon beschrijven1 die in ons vak met zooveel zorg worden gekweekt6 ,zeker1 er is stof te over1 maar gezien de beperkte ruimte1 die mij nog over is1 zal ik me moeten bepalen tot datgene1 wat ,u m4i4 het meeste belang kan inboezemen1 en tot die gewassen1 welke ge met succes kunt planten4 ,laat ik beginnen met een der hoofdgewassen1 de ,,irissen4 ,onder het vele schoons1 dat in de bollenstreek wordt gekweekt1 nemen de ,irissen ongetwijfeld een belangrijke plaats in4 ,we zien ze vroeg in het voorjaar1 als de ,lente de sneeuw nauwelijks heeft doen smelten1 het nog dorre en kale aardrijk met fraaie tinten tooien3 als de gloeiende zomerzon onze huid verbruind1 prijken ze met de stemmigste tot de schitterendste kleuren2 maar ook diep in het najaar1 zelfs in den winter1 zijn er ,irissen in vollen bloei4 ,iemand heeft dan ook eens beweerd1 dat er geen tijdstip in het gansche jaar is1 of er bloeit een ,iris1 en ik geloof1 dat de man gelijk had4 ,niet minder toch dan #bjj wilde soorten zijn in den loop der eeuwen in ,europa ingevoerd1 en voeg daar nu eens bij de honderden1 neen duizenden door hybridatie of selectie gewonnen1 dan krijgt men eenig idee van den rijkdom van dit plantengeslacht4 ,dit groote geslacht kan men in vier hoofdgroepen verdeelen1 n4l43 #ao4 baard-,irissen2 #bo4 baardlooze-,irissen2 #co4 ,oncocyclus-,irissen en ,regelia-,irissen2 en #do4 bol-,irissen4 ,tot de eerste groep behooren de algemeen bekende ,iris ,germanica 7,no4 #ha7 en al die soorten1 welke op de onderste bloembladen een breeden baard of kuif hebben4 ,iris ,kaempferi of ,japansche ,iris 7,no4 #hb7 is een goede vertegenwoordiger van de tweede groep1 terwijl ,iris ,susiana 7,no4 #hc7 de ,rouw-,iris1 tot de derde groep behoort4 ,tot de vierde groep1 welke misschien wel de meest fraaie verscheidenheden telt1 behooren b4v4 ook de welbekende ,spaansche- 7,no4 #hj7 en ,engelsche ,irissen 7,no4 #gi71 die ge in den herfst kunt planten4 ,ze doen het in elken goeden tuingrond1 houden van een zonnig plekje en zijn met eenige bedekking tegen de winterkoude bestand4 ,na deze korte omschrijving wil ik nu nog eenige der fraaiste ,irissen noemen4--,allereerst dezulke1 die reeds zoo vroeg1 n4l4 van ,januari tot ,maart1 den volke kondschap doen van het naderende voorjaar4 ,deze ,irissen worden niet hoog1 slechts #aj-ae c,m4 ,het schijnt wel1 of ze het weten1 dat ze de eerstelingen zijn op een nog kaal en dor landschap1 en dat ze stormen zullen moeten weerstaan1 want de stengels zijn kort en de blaadjes houden als 't ware het teere1 en o zoo fijne bloempje1 vast4 ,pareltjes onder deze eerstelingen zijn3 ,iris ,reticulata1 schitterend blauw2 ,krelagei1 purperviolet2 ,histriodes1 licht blauw en ,iris ,persica4 ,van laatstgenoemde soort bestaan meerdere verscheidenheden1 ze bloeien met ietwat grootere bloemen1 terwijl de stengels nog korter en de bladeren breeder zijn4 ,het allerbest plant men deze ,irissen in den rotstuin1 waar ze1 geplant tusschen1 en beschermd door groote steenen1 een allerfraaist effect maken4 ,in boordbedden of randen en rabatten doen ze het eveneens best1 als ze er maar wat zon hebben4 ,de ,iris ,germanica 7,no4 #ha7 zijn plant-,irissen1 d4w4z4 zij worden van den wortelstok en niet van bollen vermenigvuldigd4 ,zij vormen een der hoofdgroepen van het geslacht en worden dikwijls ,orchideen van het veld0 genoemd1 zoo grillig zijn de vormen en zoo fantastisch de kleuren4 ,in deze groep is de verscheidenheid enorm2 ik weet1 dat een ,haarlemsche firma nog niet zoo heel lang geleden1 meer dan #ajjj soorten kweekte4 ,evenals bij de ,hyacinthen zijn ook hierbij vele1 die niet altijd des liefhebbers gunst mochten verwerven4 ,eenige verscheidenheden1 die een voorname plaats innemen1 wil ik ,u noemen3 ,florentina alba1 wit2 ,kharput1 zr grootbloemig1 donker blauw2 ,macrantha1 helder blauw1 zeer groote breede bloem2 ,isoline1 zilverachtig purperrose2 ,iris ,knig1 oud goud met helder bruin2 ,mad4 ,chereau1 wit met lila streepjes2 ,princes ,victoria ,louise1 zwavelgeel met bruinrood2 ,ed4 ,michel1 eenkleurig purper2 ,queen of ,may1 helder purperrose2 ,princess ,beatrice1 heerlijk hemelsblauw2 ,odoratissima1 helder blauw1 violet getint1 en ,nibelungen1 okergeel met pruimkleur4 ,dan hebben we nog de ,iris pumila1 de kleine ,iris ,germanica1 die echter een maand eerder bloeien1 en voor kleine rotspartijen en rabatten zeer dankbaar materiaal leveren2 de interregna-,irissen1 een ras verkregen door kruising van de ,i4 ,germanica met ,i4 ,pumila4 ,deze interregna-,irissen zijn korter van stengel1 echter even groot van bloem als de ,germaansche ,iris4 ,ze bloeien vroeger en kunnen dus met recht een tusschenras genoemd worden4 ,tot de plant-,irissen behooren verder ook de ,japansche ,irissen 7,no4 #hb71 welke met haar groote1 platte bloemen1 een zeer eigenaardigen indruk maken4 ,er zijn enkel- en dubbelbloemige verscheidenheden in allerlei kleuren1 dikwijls met onuitspreekbare ,japansche namen1 en ze komen het best tot haar recht1 als ze in groepjes langs den waterkant geplant staan4 ,ge begrijpt hieruit1 dat het planten zijn1 die een vochtigen bodem verlangen1 en het veld ,japanische ,iris van ons plaatje ,no4 #hg1 heeft zeker aan dezen eisch kunnen voldoen4 ,ook ,germaansche ,irissen tieren niet in een drogen grond1 terwijl ook de ,siberische ,irissen1 ,iris ,siberica1 de droogte schuwen4 ,tot de allerergste nathalzen echter behoort onze ,sloot-,iris 7,no4 #hf71 ,iris pseudocurus genaamd1 die we indertijd1 toen we de ,hyacinthenvelden inspecteerden1 voorbij liepen4 ,thans prijken ze met haar helder gele bloemen4 ,ongeveer gelijk1 of iets vroeger dan de ,germaansche ,irissen1 bloeien de ,oncocyclus- en ,regelia-,irissen4 ,de ,oncocyclus ,irissen munten uit door groote1 fraai gekleurde en mooi gevormde bloemen4 ,iris ,susiana 7,no4 #hc7 is de meest bekende uit deze groep1 en wie ze eenmaal heeft zien bloeien1 wil ze zeker kweeken4 ,op zilvergrijzen grond ziet men tal van zwartachtig-bruine en purpere aderen1 waardoor een sombere1 maar bijzonder zeldzame kleur verkregen wordt4 ,de naam ,rouw-,iris is haar met recht toegekend4 ,de ,regelia-,irissen hebben kleinere en puntige bloemen1 doch door het kruisen van beiden rassen verkreeg men een tusschengroep1 waarin de goede eigenschappen zoowel van de ,oncocyclus- als van de ,regelia-,irissen1 tot haar recht gekomen zijn4 ,de cultuur van deze ,irissen is niet zoo gemakkelijk1 doch door den wortelstok voldoende rust te geven1 en niet te vroeg te planten1 bereikt men wel goede resultaten4 ,thans willen we nog even de ,bol-,irissen behandelen1 die in schoonheid in geen enkel opzicht bij de reeds genoemde ,irissoorten achter staan4 ,den bol vindt ge ,u met plaatje ,no4 #he aanschouwelijk voorgesteld4 ,enorm is de verscheidenheid ook in deze klasse2 de ,spaansche- 7,no4 #hj7 en ,engelsche- 7,no4 #gi7 ,irissen behooren er toe2 ze mogen in geen tuin ontbreken4 ,de cultuur is zoo gemakkelijk1 dat ze misschien de voorkeur verdienen boven de wortelstok-verscheidenheden4 ,men plante ze in het najaar in gewonen1 goeden tuingrond1 zorge gedurende den winter voor een goede stroo- en bladbedekking1 en rooie ze in ,juli1 om in ,october opnieuw te planten4 ,ge moet ze in dien tusschentijd op een droge1 luchtige plaats bewaren4 ,het zou me te ver voeren1 wanneer ik deze zoo aantrekkelijke bol-,irissen uitvoeriger ging behandelen4 ,plant ze1 en geniet dan de heerlijke pracht der ,spaansche ,irissen 7,no4 #hj7 met haar brons-1 licht- en donkerblauw1 zuiver wit en helder geel1 en siert ,uw kamers er mede1 want snijbloemen zijn het bij uitnemendheid4 ,niet minder is dit het geval met de ,engelsche ,irissen 7,no4 #gi74 ,het heldere blauw zal ,u bekoren1 ook het zachte lila1 het zuivere wit soms zoo prachtig lila gespikkeld4 ,de bloeitijd van deze ,irissen is ,mei en ,juni4 ,de ,engelsche ,irissen1 die grooter van bloem zijn dan haar ,spaansche zusters1 zijn eenige weken later1 maar wie de schoonste zijn1 ik zou het ,u niet kunnen zeggen4 ,als op den voorgrond tredende species zou ik ,u nog willen noemen de ,iris filifolia1 die van de ,spaansche ,irissen bijna niet te onderscheiden is4 ,zeer fraai zijn ook ,i4 tingitana en ,i4 ,juncea1 zoo ook ,i4 pavonia 7,no4 #cd74 ,het is voor ,u natuurlijk niet doenlijk om alles te kweeken1 wat ik ,u heb beschreven4 ,ik zou ,u echter willen raden1 de bol-,irissen in geen geval over te slaan1 want iets mooiers zult ge vergeefs zoeken4 ,,gladiolus 7,zwaardlelies74 ,wie zou de ,gladiolus niet kennen8 ,ze zijn in de laatste jaren ware uitverkorenen van het bloemenminnende publiek geworden4 ,het ligt velen wellicht nog versch in het geheugen1 hoe enkele jaren geleden in de bollenstreek een z4g4 windhandel in ,gladiolusbollen gedreven werd4 ,kleine partijtjes bollen van bijzondere soorten brachten soms #bjjjj4- op1 en voor kralen01 7dat zijn de jonge broedbolletjes71 betaalde men eveneens groote sommen4 ,het geleek wel iets op den dwazen tulpenhandel1 waarover ik reeds schreef2 en evenals toen1 volgde ook hier op al die grove speculaties de ontgoocheling4 ,menigeen denkt dan ook liever maar niet aan de dwaze ,gladiolus-periode terug6 ,in de volkstaal noemt men ,gladiolus wel ,zwaardlelies01 een naam1 afgeleid van het woord gladius01 d4i4 zwaard04 ,vandaar dat men de oude ,romeinsche zwaardvechters gladiatoren0 noemde4 ,ongeveer #adj species1 dat zijn in het wild groeiende soorten1 zijn in den loop der jaren ingevoerd4 ,met uitzondering van enkele ,europeesche soorten komen ze uit ,afrikaansche landen4 ,van de laatbloeiende ,gladiolussen zijn de bollen grooter dan van de vroegbloeiende4 ,ik spreek uit macht der gewoonte steeds van bollen01 hoewel de ,gladiolus eigenlijk een knol0 is1 omdat ze n vast bestanddeel vormt4 ,in het vak praat men echter altijd van bol02 ik laat het dus gemakshalve zoo4 ,wat de vermenigvuldiging betreft1 deze geschiedt bij de laatbloeiende verscheidenheden door middel van de z4g4 kralen01 de kleine1 jonge bolletjes1 die soms bij tientallen aan de groote bollen voorkomen4 ,de meest bekende ,europeesche species zijn ,glad4 ,byzantinus en ,communis4 ,zij bloeien in ,juni1 soms nog in ,juli1 met helder purper-rose bloemen4 ,deze kinderen van ,turkije maken in onze rabatten steeds een fraai effect4 ,de zooeven genoemde soorten worden in bloei opgevolgd door de ,gladiolus ,colvilli1 waarvan wij vier verscheidenheden kennen1 t4w43 de type1 donker karmozijn-purper2 roseus 7,no4 #if7 rose2 albus1 wit met blauwachtige helmknopjes1 en albus de ,bruid 7,no4 #ie7 eveneens wit1 maar met witte helmknopjes4 ,ze zijn tamelijk lang en stevig van stengels1 en zijn dus voortreffelijke snijbloemen4 ,gelijktijdig met de ,colvilli-soorten bloeien de ,gladiolus ,nanus met een zeer groot aantal verscheidenheden1 waaronder soorten zoo mooi1 dat ze het hart van elken liefhebber terstond moeten winnen4 ,hoe fraai zijn de kleuren1 en wat zijn de onderste bloembladen zeldzaam mooi geteekend6 ,de vlekjes op de blaadjes lijken erop geschilderd4 ,ziet eens de soort ,koningin ,wilhelmina0 7,no4 #id7 met wasachtig witte bloemen1 voorzien van een crme-wit1 karmijn gerand vlekje4 ,en dan ,blushing ,bride0 7,no4 #ib71 die veel overeenkomst vertoont met ,koningin ,wilhelmina01 doch een weinig kleinere bloemen voortbrengt4 ,wat een attractie is deze zr veel gevraagde verscheidenheid6 ,bij ,peach ,blossom0 7,no4 #ic7 komt de vlek niet zoo sprekend uit1 doch de frissche perzikbloesem-tint vergoedt dit gebrek ruimschoots4 ,zr mooi is bovendien ,ackermanni0 7,no4 #ia7 met warm roode1 vurig scharlaken gevlekte bloemen4 ,zoo zou ik ,u een menigte soorten van deze allerliefste klasse kunnen noemen1 maar ge moet mij ten goede houden1 dat ik daartoe1 wegens beperkte ruimte1 niet overga4 ,nog enkele1 die uitblinken1 zooals3 ,crimson ,queen01 karmozijn met lila vlek1 ,fire ,king01 schitterend scharlaken1 donkerder gevlekt1 ,sapho01 lila met purper vlekje1 en ,queen of ,holland01 bijna wit1 ik kan ze ,u aanbevelen1 en wil ,u dan nog op 't hart drukken3 ,laat dit betrekkelijk zoo goedkoop goedje niet in ,uw tuin ontbreken2 iets lievers is er bijna niet6 ,als nu de ,nanus-verscheidenheden zoo goed als uitgebloeid zijn1 volgen de ,ramosus-soorten4 ,deze hebben grootere bloemen1 maar vertoonen overigens veel overeenkomst met de ,nanus-klasse4 ,de vroegbloeiende ,gladiolussen kan men in het najaar planten1 doch men bedenke1 dat ze niet volkomen winterhard zijn1 en dat dus gedurende den wintertijd een flinke bedekking met blad of turfmolm noodzakelijk is4 ,men kan ze ook des winters op een koele1 vorstvrije plaats bewaren1 en ze vroeg in het voorjaar planten4 ,dit laatste wordt echter niet veelvuldig gedaan4 ,spreiden de vroegbloeiende ,gladiolussen veel pracht ten toon1 ze worden daarin nog overtroffen door de laat-bloeiende verscheidenheden4 ,wanneer men de zr groote en bijzonder fraai gevormde trompetbloemen beschouwt1 dan kan men zich indenken dat de groote kleuren-rijkdom tot den dwazen handel van vr eenige jaren1 aanleiding gaf4 ,de hoofdgroepen van deze zwaardlelies bestaan uit3 ,g4 gandavensis1 ,g4 nanceianus en ,g4 ,lemoine1 terwijl ook de ,childsii-klasse een eerste plaats inneemt1 omdat ze1 door kruising de prachtigste grootbloemige soorten in de schitterendste kleuren oplevert4 ,dan treffen we in den laatsten tijd nog aan de ,g4 primulinus hybriden1 afkomstig van de ,g4 primulinus1 die oorspronkelijk aan de ,zambesi-rivier groeide1 waar het altijd vochtig en dampig is4 ,wanneer nu de bloemen gevormd waren1 zooals bij andere soorten1 dan zouden de stampers en meeldraden steeds vochtig zijn1 en zou derhalve de bevruchting niet kunnen plaats hebben4 ,de natuur is echter te hulp gekomen1 en heeft het bovenste bloemblad zoodanig gevormd1 dat het als een kapje de stampers en meeldraden beschermt4 ,bij de hybriden1 die grooter van bloem zijn1 heeft men dit eigenaardig kenmerk weten te behouden4 ,is de ,g4 primulinus zuiver geel gekleurd1 bij de hybriden komen reeds de fraaiste tinten voor in geel en oranje1 van wit tot diep rose1 van licht rood tot het diepste scharlaken4 ,wat de andere genoemde rassen der laatbloeiende ,gladiolussen aanbelangt1 deze worden thans bijna niet zuiver meer gekweekt4 ,de kweekers van den laatsten tijd hebben er niet zoozeer opgelet om raszuivere groepen1 als wel fraai gekleurde1 groote bloemen te verkrijgen4 ,ze hebben de mooiste bloemen uit de verschillende groepen met elkander gekruist1 en op deze wijze kwamen de grenzen spoedig te vervallen4 ,ik wil ,u even eenige mooie soorten noemen1 zonder daarbij de groep te vermelden4 ,amerika0 7,no4 #ig7 met mooie1 groote lila-rose bloemen2 ,baron ,joseph ,hulot0 7,no4 #ih7 de welbekende blauwe verscheidenheid 7blauw trof men vroeger bij ,gladiolus niet aan72 ,liebesfeuer0 7,no4 #ii7 schitterend rood2 ,willy ,wigman0 7,no4 #ajj7 groote witte bloemen1 met bloedroode vlekken 7zr fraai72 ,panama0 7,no4 #aja7 frisch rose getint2 ,printemps0 7,no4 #ajb7 donker fluweelrood1 wit gevlekt1 mooie1 groote trompetvormige bloem2 ,halley0 fraai zalmkleurig rood4 ,dan bestaat nog de mooie1 blinkend witte soort ,europa01 die echter nog overtroffen wordt door ,white ,giant04 ,zoo zou ik ,u nog meer soorten kunnen noemen1 die alle in schoonheid wedijveren4 ,deze laatbloeiende ,gladiolussen worden gedurende den winter op een droge en vorstvrije plaats bewaard1 en half ,maart aan den bodem toevertrouwd4 ,in randen1 rabatten of in groote groepen geplant1 komen ze steeds tot haar recht4 ,plant eens samen ,gladiolus ,brenchleyensis1 scharlakenrood1 met ,galtonia ,candicans1 doorgaans ,hyacinthus ,candicans genoemd1 en ge zult eens zien1 welk een prachtig effect dit geeft4 ,de ,hyacinthus ,candicans bloeit met een langen1 n meter hoogen stengel2 aan de zijtakken hangen de klokvormige bloemen af4 ,beide soorten bloeien gelijktijdig4 ,na den bloeitijd1 wanneer het loof afsterft1 kan men de ,gladiolus opnemen1 het oude loof even boven den bol afsnijden en ze vervolgens opnieuw tot het voorjaar vorstvrij bewaren4 ,,ranonkels ,,en ,,anemonen4 ,wanneer we van ,ranonkels 7,no4 #abb7 spreken1 dan denken we hier aan de z4g4 klauwtjes-,ranonkels1 van welke we van einde ,mei tot ,juli zulke mooie velden in de bloembollenstreek kunnen vinden4 ,de bloemen doen ons denken aan kleine roosjes2 ze zijn evenwel iets stijver4 ,de stengels hebben een lengte van #bj c,m4 en meer1 zoodat de bloemen voor het vullen van vaasjes zeer geschikt zijn4 ,in den tuin kan men er het best een bed mede beplanten1 waarvan men dan in den bloeitijd de fraaiste bloemen snijden kan4 ,zij houden van een voedzamen1 niet te drogen grond1 doch bij het planten dient men er op te letten1 dat de aarde niet te vochtig is1 daar de klauwtjes anders licht tot verrotting overgaan4 ,vele variteiten zijn er van bekend2 er bestaan een viertal groepen van1 n4l43 ,turksche1 ,fransche1 ,persische en ,schotsche ,ranonkels4 ,de ,turksche bloeien het eerst en hebben groote1 eenkleurige bloemen4 ,de ,schotsche hebben alle bonte bloempjes1 terwijl de ,fransche in het midden der bloem het hartje laten zien4 ,de kleuren komen voor in alle mogelijke tinten1 behalve in blauw1 zelfs groen is vertegenwoordigd4 ,beter nog bekend dan de ,ranonkels zijn de ,anemonen of windbloemen01 welke naam afgeleid is van anemos01 dat wind0 beteekent4 ,een groot aantal wilde soorten zijn hier te lande ingevoerd1 doch niet alle hebben burgerrecht verkregen4 ,men heeft allereerst de vroegste soorten1 welke in ,maart en ,april met allerliefste bloempjes prijken1 en die zoo buitengewoon geschikt zijn voor onderbeplanting onder heesters4 ,van deze is ,anemone apennina1 met heerlijk blauwe bloempjes1 een der fraaiste4 ,de bosch-anemonen zijn mede welbekende vertegenwoordigsters van dit rijke geslacht4 ,en dan is daar nog de groote massa1 welke door de bollenkweekers gewoonlijk in enkele- 7,no4 #abc7 en dubbele- 7,no4 #abd7 ,anemonen onderscheiden wordt4 ,ze zijn allerfraaist als snijbloemen1 evenals de nieuwere ,anemonen ,st4 ,brigid 7,no4 #abe7 met zeer sierlijk gevormde bloemen4 ,het meeste succes heeft men met deze ,anemonen1 wanneer men ze op een luw en voedzaam plekje plant4 ,ze leveren ,u in ,mei1 ,juni en ,juli een schat van snijbloemen4 ,,lelies 7,no4 #aba74 ,geen bloem onder de bolgewassen1 die mr beschreven en bezongen is1 dan de ,lelie4 ,het is ook geen wonder1 want een lelie in vollen bloei is een toonbeeld van weelde en pracht4 ,een groot aantal species is in den loop der eeuwen uit alle deelen der wereld ingevoerd1 doch het is slechts een beperkt aantal1 dat populair geworden is4 ,de ,lilium candidum1 de langstelige witte tuinlelie1 treft men hier en daar nog wel aan1 evenals de z4g4 boerenlelie1 de ,l4 ,umbellatum1 de tijgerlelie of ,l4 ,tigrinum en ,l4 elegans4 ,de tijgerlelies hebben op oranjerooden grond vele zwarte spikkeltjes4 ,in deze soort bestaat ook de dubbele vorm1 ,l4 tigrinum plenum4 ,ze is bijzonder mooi4 ,uit onze bloemenwinkels kennen we voorts heel goed de lelie1 met lange1 witte1 trompetachtige bloemen1 de ,l4 ,longiflorum1 terwijl we daar ongetwijfeld bovendien eens aantroffen de ,l4 ,speciosum-verscheidenheden1 soms met zuiver witte1 soms met rose en donker-rose bloemen4 ,de bloemen van deze lelies hebben alle ietwat naar achteren omgebogen bloembladen1 en zijn zeer sierlijk4 ,andere mooie lelies zijn nog3 ,l4 ,auratum1 met breede goudgele streep en fraai gespikkeld4 ,ze komt uit ,japan en kan hier niet met succes voortgekweekt worden4 ,ze wordt veel voor potcultuur gebruikt4 ,l4 ,brownii1 met bloemen als ,l4 longiflorum1 aan den buitenkant prachtig purper gekleurd2 ,l4 giganteum1 een witbloemige1 soms #b ,meter hoog groeiende soort1 met stengels als bamboestaken2 ,l4 ,henryi1 als ,l4 speciosum1 doch met bruingele bloemen2 ,l4 ,martagon1 met purperkleurige1 sterk gekrulde bloemen1 en nog vele andere4 ,de lelies zijn bijzonder geschikt voor boordbedden1 en juist dr schenken de elk jaar terugkeerende en steeds fraaier wordende bloemen een groot genot4 ,groot is de pracht van veel andere gewassen1 maar geen1 die haalt bij de indrukmakende schoonheid der lelies4 ,,verschillende ,,bol- ,,en ,,knolgewassen4 ,behalve de vele reeds genoemde gewassen zijn er nog tal van andere1 welke we nog niet bespraken1 maar die we niet zonder ze te vermelden voorbij mogen gaan4 ,zoo zijn daar in de eerste plaats de ,kievitseitjes 7,frittillaria ,meleagris7 7,no4 #aad74 ,aan een lang1 slank en toch stevig stengeltje bengelt een eivormig bloempje1 dat even eigenaardig gekleurd is als een kievitsei4 ,er zijn ook witbloeiende verscheidenheden1 maar de bonte zijn het eigenaardigst4 ,tusschen gras1 of langs den waterkant komen deze bloempjes voortreffelijk uit4 ,de bolletjes van de ,kievitseitjes zijn niet groot1 in tegenstelling met die der ,kroon-,imperialen 7,no4 #aaa7 7,frittillaria ,imperialis74 ,het verschil tusschen deze twee groepen is hemelsbreed4 ,de ,kroon-,imperiaal vormt een langen bloemstengel1 met in top een vijftal of meer roode of gele neerhangende bloemkelken4 ,men kan de bollen in ,juli of ,augustus1 wanneer ze uitgebloeid zijn1 uit den grond nemen en ze droog bewaren4 ,ze verspreiden dan een eigenaardigen1 niet steeds aangenamen geur4 ,de ,colchicum1 of droogbloeier 7,no4 #aae71 die bloemen ontwikkelt veel gelijkende op ,crocus1 is mede een bolgewas1 dat op onze attentie recht heeft4 ,zoo maar zonder water1 zonder aarde zelfs1 ontwikkelen zich de bloemen6 ,gemakkelijker kan het al niet1 en dat is dan ook wel een der redenen1 waarom dit gewas de laatste jaren veel belangstelling geniet4 ,het meest eigenaardige is vervolgens1 dat in het najaar de bloemen en eerst in het voorjaar de bladeren voor den dag komen4 ,plant men dus een uitgebloeiden bol in den tuin1 dan ziet men in het voorjaar de bladeren verschijnen4 ,tusschen heesters is dit een gewas1 dat altijd voldoet4 ,het bestaat in meerdere verscheidenheden1 meest zacht lila1 maar ook wit4 ,camassia 7,no4 #aah7 zijn bolgewassen1 die geschiktheid bezitten voor z4g4 natuurlijke groepeeringen1 dus voor het maken van een massa-effect4 ,daar komen de blauwe bloemen op lange1 dunne stengels het best tot haar recht4 ,ook hiervan bestaan meerdere verscheidenheden1 doch alle in blauw of wit4 ,de hondstand1 of ,erythronium1 is een alleraardigst gewasje1 meest met typisch gevlekte bladeren4 ,de ,erythronium denscanis 7,no4 #aai7 wordt reeds meer dan drie eeuwen hier gekweekt en nog steeds neemt zij onder de vroegbloeiende gewassen een eerste plaats in4 ,de bladeren zijn langwerpig van vorm1 zeegroen getint en voorzien van purpere vlekjes4 ,de bloempjes doen eenigszins aan die van viooltjes denken1 en zijn fraai purper-rose getint4 ,voor den rotstuin is de ,erythronium niet te overtreffen1 maar ook tusschen gras of onder heesters maakt zij een heerlijk effect4 ,in de vele jaren van cultuur zijn natuurlijk tal van verscheidenheden in veel verschillende tinten gewonnen4 ,bovendien zijn ook nog ,amerikaansche soorten ingevoerd1 vele met de allerfraaiste bloemen1 in wit1 geel1 purper en rose4 ,was het zooeven genoemde gewasje een der vroegste bloeiers1 de ,cyclamen ,hederfolium 7,no4 #abj71 allerliefst plantje voor den vollen grond1 bloeit daarentegen juist in den herfst4 ,het is eenvoudig een kleinbloemige ,cyclamen1 welke we allen als gezochte potplanten kennen4 ,c4 hederfolium geeft lila-purpere bloempjes4 ,behalve deze bloeien ook ,c4 ,europum en ,c4 ,africanum in het najaar1 terwijl ,c4 ,atkinsi1 ,c4 ,coum en ,c4 repandum in het voorjaar haar lieve1 kleine bloempjes vertoonen4 ,men plant ze het best daar1 waar ze gedurende den winter beschutting van andere planten genieten4 ,fraaie bloemen leveren ook de ,uien- of ,allium-soorten1 waarvan de eene variteit meer dan een meter hoog wordt1 terwijl zich de andere soort nauwelijks boven de aarde weet te verheffen4 ,zeer hoogbloeiend is ,a4 giganteum1 uitvloeiend purper1 terwijl ,a4 oreophilum met schattige wijnroode bloempjes juist boven den grond bloeit4 ,mooi zijn nog ,a4 ,azureum met blauwe1 ,a4 ,moly met gele en ,a4 roseum met rose bloemen4 ,amaryllis zijn bolgewassen voor de kas1 maar niet altijd is men zeker van bloei4 ,zoo tegen ,januari of ,februari kunt gij echter bij de kweekers bollen bekomen1 die reeds hun knop toonen1 want eigenaardig genoeg1 komt meestal eerst de knop en komen later de bladeren te voorschijn4 ,wanneer ze in zr voedzame bladaarde in potten worden geplant1 kunt ge ze in een zonnig goed verwarmd vertrek prachtig tot bloei brengen4 ,in de meeste gevallen wordt de stengel tot meer dan #ej c,m4 hoog en doorgaans bevinden zich daaraan drie of vier groote1 trompetvormige bloemen4 ,onder deze ,amaryllis ,hippeastrum-verscheidenheden treft men de fraaiste tinten van rose1 scharlaken- en purperrood1 bijna zuiver wit1 ja zelfs oranje aan4 ,een lief1 zeer lief bolgewasje is de ,ixia 7,no4 #aag7 met o zoo teere bloempjes1 gedragen op een zeer dun en lang1 maar niettegenstaande dat1 zeer stevig stengeltje4 ,de bloempjes in de fraaiste tinten1 ze stelen ons hart4 ,verzuimt nooit ,ixia's te kweeken1 en vraagt dan ook naar de groene soort ,viridiflora01 waarvan het hartje zwartachtig is4 ,ze is lief1 maar niet overvloedig1 en duurder dan de andere4 ,ook de ,sparaxis doen mee6 ,deze blijven veel lager1 doch het kleuren-spel in deze bloempjes is zoo eigenaardig1 dat men ze in elken tuin1 maar vooral den rotstuin moet planten4 ,wat levert ons vak toch een schat van gewassen1 een keur van bloemen6 ,terwijl ik zoo 't een en ander op 't papier zet1 is het me bezwaarlijk om een keus te doen uit het vele1 en dat moet ik toch1 wil ik niet t uitvoerig worden4 ,zoo ligt hier vr me een plaat van de fraaie ,aronskelk of ,calla 7,no4 #abg71 die ook den deftigen naam draagt van ,richardia en die met haar reinwit en goud onze tuinen sieren als het warm is4 ,daar zijn fraaie soorten4 ,in wit3 de ,r4 aethiopica 7,lelie van de ,nijl71 de alba maculata1 met gevlekte bladeren1 e4a42 in zuiver geel3 ,elliottiana en ,elliottiana ,rossii4 ,de meeste soorten kan men in vruchtbare aarde in potten binnenshuis tot bloei brengen2 beter nog in kassen4 ,de planttijd is dan van ,october tot ,maart4 ,heb ik nu te veel gezegd1 toen ik beweerde1 dat men in ons vak het geheele jaar door iets in bloei treft8 ,bolgewassen en andere1 ze zijn er altijd1 en in alle vormen4 ,zoo zijn het in het voorjaar de blauwe ,chionodoxa1 de purpere ,corydalis bulbosa1 de azuurblauwe ,scilla ,sibirica1 de lieve witte ,sneeuwklokjes1 de nietige gewasjes1 die met haar knopjes als 't ware de sneeuw doorbreken4 ,groot en frisch komen later de ,lelies en op de ,amaryllis gelijkende ,crinums2 ook de ,eremurus met haar bijna drie meter lange stengels1 waaraan een groote lange bloempluim1 bezet met talrijke rosetjes van wit1 geel of rose4 ,hoewel men het niet zou vermoeden1 behooren deze tch tot de bol- en knolgewassen4 ,de wortels zijn eigenaardig gevormd2 ze hebben den vorm eener poliep4 ,zoo zou ik ,u nog tal van soorten kunnen noemen1 doch veel gewassen leveren bij de cultuur velerlei moeilijkheden op1 en daarom wil ik ,u nog slechts de ,montbretia's 7,no4 #aci7 voorstellen4 ,dit zijn knolgewassen1 evenals de ,gladiolus4 ,wat zijn ze sierlijk6 ,de lange grasvormige bladeren vormen met hun frisch groen een prachtigen ondergrond voor de elegante bloempjes1 geel1 rood of oranje4 ,de ,montbretia's doen het op bijna elken grond en doorstaan den winter het best met een bedekking van turfmolm4 ,voor het maken van randen en kleine groepen zijn ze geknipt1 terwijl ze als snijbloemen onovertroffen zijn4 ,,begonia1 ,,dahlia ,,en ,,canna4 ,ziet daar drie gewassen1 die feitelijk met wat we gewoonlijk bollen noemen niets te maken hebben1 maar er toch zoo nauw mede in verband staan1 dat ze in elken bollencatalogus van eenige beteekenis voorkomen4 ,ze verlangen alle drie een bijzondere voorbehandeling1 en daarom behandel ik ze hier afzonderlijk4 ,de ,begonia's vormen groote knollen1 vandaar de naam van ,knol-,begonia4 ,ze worden vermenigvuldigd van zaad en ook wel door stekken1 doch bij deze laatste methode vordert men z langzaam1 dat men ze slechts toepast1 wanneer men een of andere verscheidenheid zuiver wenscht voort te kweeken4 ,het uitzaaien geschiedt reeds in ,januari in pannen of kleine kistjes1 die in de warme kas worden geplaatst4 ,zoodra de jonge plantjes zichtbaar zijn1 worden ze dicht bij elkaar overgeplant of z4g4 verspeend04 ,deze bewerking wordt later eenige malen herhaald4 ,tegen het einde van ,maart of begin ,april worden de jonge planten in de kouden bak overgeplant en met beschermde ramen gedekt1 omdat ze 't volle zonnetje niet kunnen verdragen4 ,ventilatie moet er echter ruimschoots zijn4 ,zijn de planten eenmaal aangeslagen1 dan verwijdert men de ramen en worden de planten afgehard4 ,ze geven hetzelfde jaar nog flinke bloemen4 ,wanneer ge ze op perken uitplant1 geeft ze dan niet een plaats1 waar ze den ganschen dag de volle zon hebben4 ,de bodem moet voedzaam zijn2 veengrond of tuingrond vermengd met wat oude koemest voldoet altijd het best4 ,doorgaans geven deze ,begonia's tot laat in het najaar fraaie bloemen1 maar zoodra de nachtvorsten komen1 neemt ze dan uit de aarde1 laat ze flink drogen1 klopt het droge zand er een weinig af en bewaart ze koel en vorstvrij in kistjes met kurkdroog1 wit zand4 ,deze methode pas ik zelf al sedert jaren toe1 en 't bevalt me goed4 ,ge kunt echter ook volstaan met ze gewoon droog te bewaren4 ,doch plukt niet te veel aan de droge wortelvezels4 ,ge wondt daarmede de knol1 en dat mag volstrekt niet4 ,op deze manier blijven de knollen bruikbaar1 en wanneer ,maart in 't land komt1 neemt dan grootere kistjes met bladaarde1 plaatst de knollen1 die doorgaans al teekenen van nieuw leven vertoonen1 7getuigen de kleine scheuten7 er op1 en drukt ze zachtjes iets naar beneden4 ,bedekt ze voorts heel dunnetjes met een laagje aarde of lekzand en houdt de aarde vochtig4 ,in de serre of in een verwarmd of zonnig vertrek kunt ge ze nu vast aan den groei brengen1 maar zoo ge een kas bezit1 verdient het plaatsen daarin de voorkeur4 ,plant ge in ,mei de knollen op de vakken zonder deze voorbehandeling1 dan lukt het weliswaar wel1 maar niet zoo goed1 en ge hebt vl later bloemen4 ,planten voortgekweekt in kistjes slaan1 eenmaal op de perken uitgeplant1 veel vlugger aan en bloeien spoedig4 ,de ,enkelbloemige ,begonia's 7,no4 #acj7 soms met bloemen van #a d,m4 in doorsnede1 en de ,dubbelbloemige 7,no4 #acj7 met bloemen1 die inderdaad aan rozen of groote ,camelia's doen denken1 zijn het meest bekend4 ,men treft ze aan in lichte en donkerroode tinten1 in rose en wit1 in geel en oranje1 ja zelfs in de koperkleur4 ,typisch en mooi is ook de ,begonia ,cristata 7,no4 #acb7 de gekamde ,begonia4 ,bij dit ras treft men op de bloembladen kleine kamvormige aangroeiseltjes aan1 hetgeen aan de geheele bloem een vreemd doch aardig aanzien geeft4 ,zeer gracieus van vorm zijn voorts de ,begonia ,crispa 7,no4 #aca71 de buitengewoon sierlijk gekartelde en gegolfde verscheidenheid4 ,keurig mooi is ook dit ras4 ,dit zijn nu de hoofdgroepen der ,begonia's maar er bestaan nog andere3 de kleinbloemige1 waaronder ,lafayette1 ,graaf ,zeppelin1 ,bertini1 enz4 ,ze bestaan meest in roode tinten1 maar er zijn ook gele4 ,en nu nog iets4 ,toen ik daar zooeven een beschrijving gaf van de wijze van vermenigvuldiging1 dacht ge wellicht3 ,nu1 dat uitzaaien wil ik eens probeeren4 ,meent echter niet1 dat ge dat met succes zoudt doen4 ,bestelt liever flinke knollen bij den kweeker1 dan blijft ,u teleurstelling bespaard4 ,ook de ,dahlia's behoeven voor de vermenigvuldiging de warme kas4 ,in ,februari worden oude knollen op een tablet uitgeplant en weldra vertoonen zich de scheuten1 die1 wanneer ze groot genoeg zijn1 onder de bladstoel worden afgesneden en in kleine stekpotjes geplaatst4 ,ze blijven dan nog een poosje in de kas1 verhuizen later naar den kouden bak1 en kunnen in ,juni in den vollen grond worden uitgeplant4 ,in het potje heeft zich dan een knolletje gevormd1 dat het dikwijls geheel vult4 ,meent nu niet1 dat het oogenschijnlijk nietige plantje geen voldoende resultaten geven zal4 ,ge zult over den bloei versteld staan1 en de echte liefhebbers geven dan ook aan potknollen de voorkeur4 ,van de ,dahlia's zijn veel rassen bekend4 ,in de eerste plaats de ,cactus ,dahlia's 7,no4 #add7 met fijn gepijpte1 soms bovendien nog opgerolde bloemblaadjes4 ,hiervan zijn tal van pracht-verscheidenheden in den handel1 die als snijbloemen en voor fijn bloemwerk eenig zijn4 ,dan hebben wij nog de ,pioen ,dahlia's1 met breede bloembladen1 en die in het midden het hartje laten zien4 ,de ,decoratieve ,dahlia's gelijken er veel op1 doch deze zijn geheel gevuld4 ,ook de ,enkelbloemige ,dahlia's1 de gewone ,dubbele ,dahlia's en de ,pompon-,dahlia's met kleine kogelvormige bloemen1 zijn geen onbekenden4 ,en nu nog een kleine wenk4 ,doorgaans brengen de ,dahlia's vele scheuten voort4 ,doch indien ge mooie1 groote bloemen wilt hebben1 laat dan de plant slechts drie stevige scheuten behouden1 en snijdt de overige af4 ,ge vindt het misschien jammer2 volgt echter mijn raad op4 ,en dan dit nog3 ,wanneer de eerste nachtvorst het loof heeft vernietigd1 haalt dan de planten uit den grond1 snijdt het oude loof #a d4,m4 boven den knol af1 en bewaart ze zonder inkuiling1 dus droog1 op een koele1 vorstvrije plaats4 ,groote planten kan men in het voorjaar1 wanneer zich de scheuten vertoonen1 in tween of drien scheuren4 ,nu nog de ,canna's 7,no4 #abh74 ,dit zijn tegenwoordig sierlijke bloemplanten4 't ,is echter niet altijd zoo geweest1 want vroeger kweekte men ze om het mooie effect1 dat de bruine of frisch-groene bladeren geven4 ,ze hebben fraaie1 rood-1 geel- of oranjekleurige bloemen1 en moeten1 alvorens ze buiten kunnen worden uitgeplant1 in de kas of in den bak aan den groei worden gebracht4 ,zoodra de vorst dreigt in te treden1 neme men ze uit den grond1 snijde het loof af1 en beware de knollen koel en vorstvrij4 ,,eenige ,,vaste ,,planten4 ,ten slotte1 nadat ik langen tijd met ,u heb stilgestaan bij zooveel verschillende bol- en knolgewassen1 wil ik ook nog eenige oogenblikken met ,u tusschen de vaste planten vertoeven4 ,deze toch hebben waarlijk ook recht op ons aller belangstelling4 ,ze geven zoo veel en zijn met zoo weinig tevreden6 ,ze vragen van ,u geen bijzondere behandeling2 hebt ge ze eenmaal geplant1 en hebben ze het naar den zin1 dan groeien ze lustig door en geven elk jaar meer bloemen4 ,geen wonder dan ook1 dat men ze langzamerhand in grootere getale is gaan aanplanten en er geheele bedden1 randen of open plekken voor heestergewassen mede is gaan vullen4 ,een der liefste vaste plantjes1 al wordt ze er gewoonlijk niet onder verstaan1 is het ,lelietje van ,dalen 7,convallaria7 7,no4 #acd74 ,heeft het zich eenmaal genesteld1 en 't liefst doet het dat onder boomen1 dan komt het elk jaar in volle pracht terug1 zijn standplaats door zijn liefelijke geur verradende4 ,hoewel het niet gemakkelijk is1 ten minste wanneer ge geen broeikas bezit1 kunt ge de ,convallaria's ook binnenshuis vroeg in bloei krijgen4 ,ge moet de wortels dan vr het planten1 tot ongeveer #g c,m4 onder de bloeikiem inkorten4 ,plant #be zulke bloeikiemen1 dicht tegen elkander in een gewonen bloempot en vult de ruimte aan met vruchtbare aarde4 ,ze verdragen en verlangen nu zelfs een hooge temperatuur tot #hj #he ,fahr4 en opdat de kiemen1 die ge nooit geheel met aarde moogt bedekken1 goed vochtig blijven1 moet ge ze voorloopig1 d4i4 totdat de bloempjes zich uit het omhulsel loswerken1 met sphagnum bedekken en dit steeds nat houden4 ,denkt er om1 de ,convallaria's verlangen veel water6 ,plaatst dus den pot steeds op een flinken schotel4 ,ook de ,diclytra spectabilis 7,no4 #ace71 die den bijnaam draagt van druipend hartje01 is een hoogst aantrekkelijke vaste plant4 ,de lange1 gebogen stengels zijn beladen met rosekleurige1 hartvormige bloempjes1 zooals ,u de afbeelding duidelijk doet zien4 ,de plant bloeit buiten ongeveer ,juni1 en kan binnenshuis gemakkelijk en vroeg in bloei getrokken worden4 ,men gebruike dan goede vruchtbare aarde en giete rijkelijk4 ,meer nog dan de zooeven genoemde zijn de ,delphiniums of ,riddersporen 7,no4 #acf7 als vaste planten bekend4 ,welk een pracht van bloemen1 gedragen op soms #a ,meter lange stengels6 ,het hemelsblauw is zoo wonderschoon1 dat men er over in verrukking raakt4 ,en dan de purperviolette1 donkerblauwe variteiten6 ,ze steken elkander naar de kroon4 ,eenig mooi en rijkbloeiend is ook de witte verscheidenheid ,moerheimi04 ,de bloeitijd is vanaf ,juni4 ,even later1 d4i4 in ,juli komen de magnifieke ,vlambloemen1 de ,phlox ,decussata 7,no4 #acc7 in bloei4 ,oningewijden heb ik ze wel eens koekoeksbloemen0 hooren noemen1 en daar lijken ze inderdaad veel op4 ,de kleuren zijn wit1 licht en donker rose1 rood en lila1 in de fraaiste schakeeringen4 ,in randen of in groepen geplant1 zullen ze een sieraad zijn voor elken tuin4 ,zorg hebben ze niet noodig1 en ze zullen elk jaar bloeirijker terugkomen4 ,uitermate gezocht is ook de ,papaver ,orientalis 7,no4 #acg7 de z4g4 groote klaproos1 wier gloeiend roode kleur ,u tegenfonkelt4 ,nadat ze een jaar heeft vastgestaan1 zal ze ,u overvloed van prachtige snijbloemen brengen1 niet alleen in rood1 maar ook in rose1 zalmkleur en andere tinten4 ,dat hangt natuurlijk af van de soorten1 die ge geplant hebt4 ,chineesche ,pioenen0 of ,ponia ,chinensis 7,no4 #ach71 ziedaar een vaste plant1 wier weerga ge vergeefs zult vinden4 ,ook hier is waar1 dat1 hoe langer ze vast blijft staan1 hoe sterker ze bloeit4 ,overplanten is steeds een fout1 want ge loopt dan gevaar1 en dat zult ge wel het allereerste jaar na het planten ervaren hebben1 dat ze dan hl zuinig of in 't geheel niet bloeit4 ,schitterend zijn de roode1 rose1 vleeschkleurige en zuiver witte bloemen van #ab tot #ae c,m4 in doorsnede1 ja soms nog grooter4 ,denkt er om1 ze houden van een voedzamen bodem4 ,pyrethrum 7,no4 #ada74 ,ze bezitten wegens haar lange stengels1 vorm en kleuren1 alle gewenschte eigenschappen1 die snijbloemen moeten bezitten4 ,men heeft enkel- en dubbelbloemige verscheidenheden in de fraaiste tinten4 ,ze bloeien reeds in ,juni en mocht ge ze willen aanplanten1 koopt ze dan direct na den bloei4 ,ook het verplanten moet bij voorkeur na den bloei1 d4i4 zoo ongeveer ,augustus of ,september geschieden4 ,ge voorkomt daardoor1 dat veel planten teloor gaan4 ,de lampioenplant of ,physali ,franchetti 7,no4 #adb7 is er een met aparte bekoring4 ,de bloemen zijn vrij onaanzienlijk en vallen in het geheel niet op1 doch rondom de zaden ontwikkelt zich een mooi oranjerood gekleurd omhulsel1 dat men met den naam van ballonnetje0 bestempelt4 ,in het najaar maken sterke stengels met veel zulke ballonnetjes beladen een schitterend effect4 ,als vaasversiering zijn zulke beladen stengels zeer decoratief en duurzaam4 ,de plant is wat men noemt een kruipplant01 zoodat ze zich dikwijls ver van haar oorspronkelijke standplaats verwijdert4 ,trollius 7,no4 #adc7 worden wel eens groote boterbloemen genoemd1 en inderdaad hebben ze daar ook veel van4 ,niet alleen als snijbloem1 maar ook als sierplant heeft de ,trollius groote waarde1 en dat kan ook gezegd worden van de ,spiraea 7,no4 #adj71 eigenlijk ,astilbe0 geheeten4 't ,zijn echte nathalzen1 die het in vochtige aarde het best doen4 ,de meeste witte1 zoo ook eenige fraaie rose verscheidenheden laten zich met het grootste gemak in huis in potten kweeken4 ,ze verlangen dan overvloed van water1 en ge doet goed onder den pot een flinken schotel te plaatsen1 die nooit zonder water mag zijn4 ,de witte variteiten ,japonica1 ,astilbodes floribunda en ,washington1 zoo ook de rose ,peach ,blossom en vooral de ,queen ,alexandra1 ze zijn eenig mooie kamerplanten1 die wanneer ze met zorg gekweekt worden1 een schat van bloemen geven4 ,bijna zou ik nog vergeten de ,anemone ,japonica 7,no4 #abf7 een plant-anemoon1 die mede tot de vaste planten behoort4 ,ze bloeit vanaf ,augustus1 en levert ,u de allerfraaiste snijbloemen1 want de stengels zijn lang en stevig4 ,de bloemen zijn zeer decoratief1 veelal #g tot #aj c,m4 in doorsnede4 ,eenige bedekking met bladeren of stroo tegen winterkoude is aan te bevelen4 ,voorts is er nog de ,daglelie1 de ,hemerocallis1 met haar gele of oranje bloemen1 de mooie blauwe ,herfst-,aster1 waarvan ook variteiten in andere kleuren bestaan1 de ,chrysanthemum ,maximum1 met haar groote1 witte1 op ,margrieten gelijkende bloemen1 de44444444 ,ja1 zoo zou ik nog lang kunnen voortgaan4 ,maar--ik moet eindigen en hoewel noode1 leg ik de pen neer4 ,mocht mijn bescheiden causerie tot gevolg hebben1 dat vele zich op het kweeken van bloemen gaan toeleggen1 dan zou ik mijn doel bereikt hebben4 ,wie ooit hulp noodig heeft1 zal me altijd bereid vinden4 ,voorloopig wensch ik ,u veel succes4 ,j4 ,w4 ,,de ,,groot4 ,overveen1 #aiah4 ,,register4 ,,het ,,eerste ,,getal ,,duidt ,,het ,,nummer ,,van ,,het ,,plaatje1 ,,het ,,vetter ,,gedrukte ,,de ,,pagina ,,van ,,het ,,plaatje ,,aan4 ,ackermanni1 #ia #eh ,amerika1 #ig #fc ,anemonen ,st4 ,brigid1 #abe #ge ,anemonen ,japonica1 #abf #ge ,baron ,j4 ,hulot1 #ic #fc ,barri ,conspicuus1 #fe #dc ,bartigon1 #di #cg ,begonia ,crispa1 #aca #gf ,begonia ,cristata1 #acb #gf ,belgische of ,boschhyacinth1 #aaf #gj ,bicolor ,victoria1 #fb #dc ,bizarre ,tulp1 #df #cb ,blauwe ,druifjes1 #ajg #fd ,bloemenverkoopsters1 #eh #ch ,blushing ,bride1 #ib #eh ,bollenschuur met stellingen1 #cj #bc ,bontbladige ,tulp1 #ah #ag ,bouton d',or1 #dj #ca ,breeder ,tulp1 #dg #cb ,cactus ,dahlia1 #add #hb ,calla1 #abg #gf ,camassia1 #aah #gj ,canna1 #abh #gf ,chionodoxa1 #aab #fi ,crocus 7blauw71 #ajc #fd ,crocus 7wit71 #ajd #fd ,crocus 7bont71 #aje #fd ,crocus 7geel71 #ajf #fd ,colchicum1 #aae #gj ,colvilli ,albus the ,bride1 #ie #eh ,colvilli ,roseus1 #if #eh ,convallaria 7,lelie der ,dalen71 #acd #ha ,couleur ,cardinal1 #ac #ag ,couronne d',or1 #ca #bd ,cyclamen ,hederaefolium1 #abj #gj ,delphinium1 #acf #ha ,diclitra ,spectabilis1 #ace #ha ,dorpsgezicht1 #ee #ch ,dubbele ,anemonen1 #abd #ge ,dubbele ,begonia1 #abi #gf ,dubbele ,blauwe ,hyacinth1 #h #ab ,dubbele ,campernelle1 #gf #ea ,dubbele ,oranje ,phoenix1 #fi #dd ,dubbele ,roode ,hyacinth1 #g #ab ,dubbele ,von ,sion1 #fh #dd ,dubbele ,zilver ,phoenix1 #gj #dd ,duchesse de ,parma1 #ag #ag ,elegans1 #cg #ca ,elvira1 #gc #ea ,engelsche ,iris1 #gi #eb ,enkele ,anemonen1 #abc #ge ,enkele ,begonia1 #acj #gf ,enkele ,campernelle1 #ge #ea ,enkele ,hyacinth ,king of the ,blues1 #e #aa ,enkele ,hyacinth ,l',innocence1 #c #aa ,enkele ,hyacinth ,moreno1 #b #aa ,enkele ,hyacinth ,queen of the ,blues1 #d #aa ,enkele ,hyacinth ,roi des ,belges1 #a #aa ,enkele ,hyacinth ,yellow ,hammer1 #f #aa ,eranthis ,hyemalis 7,winteraconieten71 #aac #fi ,erythronium ,denscanis1 #aai #gj ,gat met een scherf bedekt1 #bd #ah ,germaansche ,iris1 #ha #eb ,gesneria ,spathulata1 #db #ca ,gouden ,spoor1 #fa #dc ,het afzanden der duinen1 #bf #bc ,hyacinthenbol met jongen1 #aj #ab ,hyacinthenbol op glas1 #aa #ab ,hyacinthenbol in 't licht gebracht1 #ab #ab ,irene1 #gg #ea ,iris ,pavonia1 #hd #eb ,iris ,susiana1 #hc #eb ,irisbollen1 #he #eg ,irissen aan den waterkant1 #hf #eg ,isabella1 #ci #ca ,ixia1 #aag #gj ,japansche ,iris1 #hb #eb ,jonquillen1 #gh #ea ,kievitseitjes1 #aad #fi ,koningin ,wilhelmina1 #id #eh ,kroon ,imperial1 #aaa #fi ,la ,candeur1 #eb #cg ,la ,prcieuse1 #af #ag ,landschapje1 #be #bc ,landschapje1 #ga #dd ,landschapje1 #gb #dd ,landschapje1 #hi #eg ,langs de sloot1 #ef #ch ,liebesfeuer1 #ii #fc ,mad4 de ,graaff1 #fc #dc ,meisje tusschen de ,tulpen1 #bc #ah ,mon ,tresor1 #ae #ag ,montbretia1 #aci #hb ,mr4 ,farncombe ,sanders1 #ed #cg ,mrs4 ,krelage1 #ej #cg ,mrs4 ,langtry1 #fg #dd ,murillo1 #cb #bd ,naar huis1 #fj #ch ,op weg naar de bollen1 #eg #ch ,ponia ,chinensis1 #ach #ha ,panama1 #aja #fc ,papaver1 #acg #ha ,paper ,white1 #gd #ea ,parkiettulp1 #dc #cb ,peach ,blossom1 #ic #eh ,pech1 #ei #ch ,phlox ,decussata1 #acc #ha ,physalis ,franchetty1 #adb #hb ,picote1 #ch #ca ,praam met manden afgesneden bloemen1 #ij #eg ,pride of ,haarlem1 #ec #cg ,princeps1 #ajb #fc ,poticus ,ornatus1 #ff #dc ,pyrethrum1 #ada #hb ,ranonkels1 #abb #ge ,rembrandt ,tulp1 #dh #cb ,retroflexa1 #da #ca ,romeinsche ,hyacinth1 #i #ab ,rose ,bijbloemen1 #dd #cb ,rune van ,teijlingen1 #hh #eg ,salvator ,rose1 #cf #bd ,schoonoord1 #ce #bd ,schuur met stellingen1 #bi #bc ,scilla ,sibirica1 #aaj #fi ,sir ,watkin1 #fd #dc ,sneeuwklokje1 #aji #fi ,sorteermachine1 #bh #bc ,spaansche ,iris1 #hj #eb ,spirea1 #adj #hb ,tournesol1 #cd #bd ,trollius1 #adc #hb ,tulpenbollen1 #ai #ah ,tulpenbollen in n pot1 #bj #ah ,tulpen in het licht gebracht1 #bb #ah ,tulpenpelsters1 #bg #bc ,tijgerlelie1 #aba #ge ,veld met ,japansche ,irissen1 #hg #eg ,violette ,bijbloemen1 #de #cb ,vuurbaak1 #cc #bd ,willy ,wigman1 #ajj #fc ,witte ,druifjes1 #ajh #fd ,witte ,valk1 #ad #ag ,wortelsmakende ,tulpenbol1 #ba #ah ,zulu1 #ea #cg ,,hoofdstukken4 ,voorwoord #e ,iets over de werkzaamheden0 en3 ,wat het vroege voorjaar biedt0 #i ,op weg naar de velden #ad ,de afzanding der duinen #ai ,de ,tulpen1 haar geschiedenis en voortteelt0 en ,de voortteelt der ,hyacinthen0 #bf ,de ,narcissen en nog eenige fraaiere kleinere gewassen #dj ,de kweekwijze der bolgewassen #dg ,de ,bollenschuur01 de ,bollenpelsters0 en de ,sorteermachine0 #fe ,nog een kleine greep uit ,flora's rijkdom04 ,wat ons de maanden n ,mei bieden0 #fh ,eenige vaste planten #hd