,,ari/oteles' ,,zielkunde               
,,met ,,e5 ,,inleid+1 ,,korte ,,ov]zi*t5
                       ,,en ,,v]kl>5de  
,,aanteek5+5                            
,,door                             ,dr  
,j4 ,m4 ,,fra5kel                 ,,bij 
,j4 ,b4 ,,wolt]s' ,u4 ,m4--,,gron+51    
,,d5 ,,haag1 #aiai                      
,,inleid+4      ,wanne] wij na de lez+  
van ,plato voor het e]/ k5nis mak5 met  
het  traktaat van ,ari/oteles ov] de    
ziel1 dan ko/ het ons moeite onze       
teleur/ell+ te v]b]g54 ,al zo*t5 wij    
niet de bekor+ van de  kun/ van ,plato1 
die uit d5k5 en s*oonheid n lev5 s*ept  
en onze  ziel    za*tk5s omhoog         
vo]t0--to5  wij ons  v]plaat/5 van het  
tooneel na> de grijze collegekam]1      
rek5d5 wij  op e5 regelmatige en        
voll$ige uite5zett+ van het ond]w]p en  
aangezi5 de vorm van het traktaat niets 
aantrekkelijk] is dan die  onz]         
h$5daags*e wet5s*appelijke ges*rift51   
v]wa*tt5 wij  ev5veel                   
wet5s*appelijkheid4    ,hi]9 word5 we   

dan 9 vel]lei opzi*t teleurge/eld4      
,ari/oteles is  g$rong5 en da>door vaak 
dui/]1 gebruikt voortdur5d wijsge]ige   
t]m5 wi] oorsprong hij niet aangeeft2   
het v]b& begeeft ons  dikwijls en de    
wet5s*ap die hi] voor ,plato's kun/ en  
v]hev5heid  9 de plaats tre$t1 v]s*ijnt 
9 nog onontwikkelde vorm4    ,bij ,plato
 moet m5 na> wet5s*appelijkheid nog niet
 vrag52 zijn  ,sokrates1 zijn wij%eid1  
lev]t hymn5 op ,apollo1     m$eslaaf van
 de zwan50 7,pha$o #he ,b72 weliswa>    
heeft ,ari/oteles 9  alle wet5s*ap van  
hem gele]d1 ma> de wet5s*ap komt e]/ 9  
,ari/oteles tot /&4 ,we behoev5 dan ook 
eig5lijk niet om  ,ari/oteles' traktaat 
te begrijp51 te vrag5 wat ,plato ov] de 
ziel  gele]a>d heeft4    ,plato le]t    
n]g5s /elselmatig ov] de ziel1 al zijn  
,!aetetus  ,pha$o ,republiek en ,timaeus
 vol van ha>4 ,want hoe spreekt b4v4 de 
,pha$o1 het drama van ,sokrates'        
on/]felijkheidsv]tr\w51 ov] de  ziel8   
,de ond]s*eid+--heet het--van het       
z9tuigelijk wa>nem5 7het  onw>e k5n57 en

 het d5k5 d] ideen 7het w>e wet57 vo]t  
tot het  wez5 van de ziel1 7#fe ,d7 en  
het wez5 d] ziel doet zi* k5n5 als  het 
blijv5de 9 d5 kr+loop van ont/aan en    
v]gaan 7#gb ,d74 ,het  d5k5 v]d] is de  
wet5s*ap1 die 9 aanleg1 blijk5s de erv>+
 van  het le]5 7#gc ,a7 met de ziel     
gegev5 is en die door /elselmatige      
h]9n]+ tot /& wordt gebra*t4 ,zij       
betreft de idee1 het  algeme5e1         
blijv5de1 onv]&]lijke1 wa>na> de        
wa>nem+5  v]wijz51 en dat aan de        
wa>nem+5 voorafgaat4 ,dat wez5lijke     
heeft  de ziel tot grondslag 7#gf ,e71  
die tev5s de grondslag is van het lev5  
7#gg ,d74 ,zoo is de ziel als onzi*tb>e 
grondslag het niet-sam5ge/elde  7#gh    
,c72 zij is het goddelijke1 on/]felijke1
 alle5 d5kb>e1 het  e5vormige1          
ondeelb>e1 altijd met zi*zelf e5zelvige 
7#hj ,b71 ge5  h>monie van /(felijke    
elem5t5 7#hf ,b7 ( product 7#hg ,b71 en 
niet  sle*ts noodzakelijke              
be/aansvoorwa>de 7#ii ,b7 ma> de w>e    
oorzaak  van het lev51 als grondslag van

 het lev5 ev5 onv]delgba> als het  lev5 
zelf 7#ajd74    ,zoo is de psy*ologie   
van d5 ,pha$o2 9 di5 trant sprek5 ook de
  &]e dialog52 het is moeilijk en h>d   
dat alles te ontl$5 en 't  is1 zooals   
gezegd is1 niet noodig 9 deze inleid+4  
,ari/oteles heeft  het le]/ellige van   
,plato 9 zijn eig5 v]b& opg5om51 en dit 
zal  voor zoov] noodig bij deze v]tal+  
toegeli*t word52 de toon van  zijn      
kritiek is soms grimmig3    4      etc4 
de ,ideen laat ik da>1 dat is kl9kklank0
 zegt hij 7,anal4  ,po/4 ,i #hc a #cb   
vgl4 ,met4 #iia a #bj71 ma> wel         
begrijpelijk als van d5  wet5s*appelijke
 teg5ov] d5 !oso(4 ,want ,ari/oteles'   
d5k5 is  /elselmatig1 hij /aat 9 het    
teek5 d] wet5s*ap en wat bov5  gezegd   
is1 dat de wet5s*ap bij hem nog         
onontwikkeld is1 dat is jui/  het bewijs
 van zijn wet5s*appelijkheid2 hij moet  
veel zegg5 wat wij  met me] k5nis zegg52
 want phantasie en kun/ zijn voor alle  
tijd51  ma> oude wet5s*ap v]gaat 9      
nieuwe4    ,met dit besef ev5wel /aan   

wij niet op d5 bodem van de mod]ne      
bes*\w+ omtr5t ,ari/oteles2 an ke9]     
,philosophie 7hat7 die  neu]e ,zeit si* 
s v]gang5 als an ihr 7d4i4 aan de       
,ari/otelis*e70  zegt ,hegel's ,ges*4 d]
 ,phil4 7p4 #dfh ed4 ,boll&74 ,da> is   
,e4 ,zell]'s  uitvo]ig w]k1 die 9 zijn  
slotbes*\w+ 7p4 #hja7 zegt dat          
da>gelat5 de absolute wa>heid van ,a4's 
le] 7wa>ov] hij niet wil  sprek57 hij en
 &]5 moet5 erk5n51 dat het ,a4 niet     
gelukt is de  leid5de gezi*tspunt5 van  
zijn sy/eem zond] teg5spraak te  v]b9d54
 ,wa>van dan zek] e5 /aaltje is wat p4  
#cab e5 hoog/  +rijp5de teg5spraak 9 't 
sy/eem van d5 ,philoso(0 heet1 dat n4l4 
,a4 nu e5s het enkele d+ dan we] het    
,algeme5e de w>e sub/antie  77 noemt4   
,de onv]zo5lijkheid van die teg5spraak  
/aat voor  ,zell] va/4 ,to* weet hij wel
 dat ,a41 &]s dan ,plato1 het ,algeme5e 
niet op zi*zelf /elt1 niet s*eidt van   
het ,enkele1 ma> da>9 het  wez5 van het 
,enkele v9dt3 9 zoov] kan het ,algeme5e 
na> de  geleg5heid vord]t het w>e heet54

 ,do* teg5ov] die e5zijdigheid  /aat met
 gelijk re*t1 die welke het ,enkele het 
w>e noemt1 jui/  omdat het &]e te zegg5 
ook e5zijdigheid is4 ,ge5 van beide op  
zi*zelf is wa> ( onwa> ( het w>e--als m5
 't w>e zegg5 wil1 dan  kan m5 na>      
om/&igh$5 't ,enkele zo[el als 't       
,algeme5e het w>e  noem54 ,dat doet ,a4 
ge5 liefhebb] van e5zijdigheid1 die b4v4
 9 't  beg9 d] ,metaphysica de wet5s*ap 
het hoog/e noem5de1 erk5t dat de  erv>+ 
zond] wet5s*ap ev5 go$ en soms bet] is4 
,het  ,ari/otelis*e sy/eem1 voorbeeldig 
voor het ,hegels*e1 is                  
w]kelijkheidssy/eem en v9dt de          
w]kelijkheid 9 de voll$igheid4  ,als m5 
9 i$]e ri*t+ philos(e]t10 zoo zegt ,a4  
,polit4 #abgi b #ab  en niet alle5 na>  
de praktijk ziet1 is het gepa/ niets    
voorbij te  zi5 ( weg te lat51 ma> de   
wa>heid omtr5t alles duidelijk te       
mak540 ,bewegelijkheid is de philosophie
 van ,a41 zooals zij is het  pr9cipe van
 de natuur 7,phys4 #bec b #e      vgl4  
#aib b #bj74    ,voor ,zell] is dus     

,a4's sy/eem e5 7gebrekkige7 le]1 die   
ha> tijd  gehad heeft4 ,gewoonlijk e*t] 
wordt e5 &] oordeel ov] ,a4             
uitgesprok54 ,hoor ,r4 ,d4 ,hicks1 de   
v]di5/elijke uitgev] van ons  traktaat  
voor de ,cambridge ,univ]sity 7#aijg7 9 
zijn inleid+ p4 ,l n4  #a ,van onze     
hoog]e k5nis uit kunn5 wij ons v]gunn5  
te glimla*5  ov] de naeve onnoozelheid1 
de brutale v]metelheid1 die bewe]t d5   
groei te v]kl>5 zond] iets te wet5 van  
cell51 die gevoel en  beweg+ bespreekt  
zond] k5nis van de natuur en de functies
 d]  z5uw5 en die vuur als e5 elem5t    
beh&elt 9 zalige onwet5dheid  van de    
*emis*e v]br&+sv]s*ijnsel540 ,lewes     
,ari/oteles p4 #bbc  7v]t4 van ,c>us73  
zijn gee/1 die noodw5dig tot ong]ijmdh$5
 moe/  v]vall51 als hij ov] w>mte       
!oretise]de zond] !rmomet] en  ov]      
physica zond] k5nis d] beweg+swett51    
/ijgt tot  bewond]5swa>dige hoogte      
wanne] hij de hoog]e algeme5h$5 van het 
lev5 en d5 gee/ beh&elt40 ,hem cite]t   
met in/emm+ ,rudolf  ,euck51 iem& van   

naam en groote k5nis op dit gebi$1 wi5s 
oordeel  en beh&el+ typis* mog5 heet53  
zie die ,me?ode d] ,ari/ot4  ,=s*ung0   
7#ahgb7 ,s*lusswort p4 #ehd vlg4 ,hij   
zegt dat hij zijn  bes*\w+ zooveel      
mogelijk hi/oris* geh\d5 heeft en dan   
,a4  voortreffelijk a*t2 ma> dat v]d] de
 wa>de van de me?ode to* ook  nog te    
beoordeel5 is4 ,en oordeel5de blijkt hem
 dat op 't e]/e  gezi*t ,a4 niet van    
wa>de is voor onz5 tijd1 dan alle5 door 
zijn  f\t5--de f\t5 van e5 groot5       
gee/--die wij kunn5 le]5 v]mijd5  en    
wa>door wij onze zek]heid me] kunn5     
beseff54 ,ma>1 zegt hij1  dat maakt de  
v]e]+ van de nieuw]5 voor ,a4 nog niet  
begrijpelijk4  ,die moet gegrond zijn op
 de blijv5de beteek5is van zijn me?ode  
van  ond]zoek en 9 't bizond] op zijn   
/rev5 om met en door de  nauwkeurige    
/udie van de ond]deel5 tot e5 geheel van
  w]eldv]kl>+ te kom54 ,en hi]9 v9dt de 
ho(dzakelijk kritis*e  ri*t+ van de     
nieuw]e philosophie de aanvull+1 die zij
 miss*i5  behoeft2 want kritiek is niet 

het laat/e doel1 ma> dt is alle5 door   
v]e5ig5d d5k5 te b]eik54    ,alzoo      
spreekt ,euck5--he5 en we]1 zoodat wij  
met zijn oordeel  d5zelfde graad van    
moeite hebb5 als hij zelf met           
,ari/oteles--wel is  wa> niet dezelfde  
soort van moeite4 ,hij zegt wel iets1   
dat wij  begrijp52 hij wa>de]t het      
v]e5ig5d d5k5 van ,a41 ma> wij  v]nem5  
niet--wa> het op aankomt--( die v]e5ig+1
 dat geheel van  w]eldv]kl>+1 bevr$ig5d 
tot /& gekom5 is en zoo ja1 hoe dat  9  
zijn w]k gegaan is bij ,a4's gebrekkige 
me?ode2 zoo ne51 wat er  eig5lijk van   
h\dba> is4    ,de onru/ nu zelf van zulk
 e5 onbepaald oordeel als van ,euck5 en 
zoovel5 doet ons beseft5 dat 9 hun      
bes*\w+ het begrip zi* nog  niet heeft  
gevond54 ,dit geldt van d5 heel5 ,a41   
dit geldt van de  ,anima4 ,ik heb gezegd
 hoe gebrekkig en zwak dat ges*rift is2 
ma> het  s*ijnt to* ze] gewa>de]d te    
word52 wa>om &]s die pra*tige  uitgav5  
van ,tr5dl5burg1 ,rodi]1                
,hicks--,duits*1 ,frans*1 ,engels*8     

,lat5 we dan nauwkeurig] nagaan wat van 
het ges*rift te d5k5 is4    ,het is     
s*etsmatig1 n]g5s uitvo]ig ( geord5d2   
wij erk5n5 het en  hetzelfde geldt van  
al het voornaam/e ,ari/otelis*e4 ,ma>   
door alles  loopt e5 draad2 zooals te   
v]wa*t5 0 bij d5 #co 9 de rij2 want     
,sokrates beg9t1 ,plato zet voort en ,a4
 voltooit4 ,da>om is zijn  philosophie  
sy/eem 9 d5 w>5 z91 zelfvoltooi+ van het
 begrip  7voortga&e heeft de zaak zelf  
h5 d5 weg geba& en door de  wa>heid     
zelve g5oodigd zo*t5 zij v]d]0 zegt hij 
,met4 #ihd a #ai b  #aj van de oude     
d5k]s74 ,en to* ook we] niet2 want wij  
moet5 uit de  ges*rift5 het sy/eem e]/  
hal51 het v]spreidde sam5vatt51         
toevoegsels afs*eid51 sam5hang h]/ell51 
kortom het begrip er 9  br5g54    ,do*  
e]/ moet m5 v]tr\w5 9 het ,ari/otelis*e 
hebb5 en wekk51  zooals hijzelf v]tr\w5 
heeft 9 het m5s*elijk d5k5--de aanleg   
van de m5s*51 zegt hij 7,rhet4 #acee a  
#ae7 is voldo5de voor het w>e  en 9 't  
mee/e treff5 zij de wa>heid40--,alle    

m5s*5--zoo beg9t de  ,metaphysica--/rev5
 van nature na> het wet52 dat bewij/ de 
lu/ 9  het gewa>word52 imm]s ook afgezi5
 van het nut gev5 de  gewa>word+5       
voldo5+ en 9 't bizond] die door de     
oog54 ,want  niet alle5 om te h&el51 ma>
 ook zond] dat wij iets will5 do51      
v]kiez5 wij het gezi*t bov5 alle &]e    
gewa>word+54 ,hi]van is  de oorzaak dat 
die gewa>word+ ons 't mee/ doet k5n5 en 
vele  ond]s*eid+5 mogelijk maakt40      
,dit v]tr\w5 9 de wet5s*ap doet ,a4 k5n5
 als e5 d5k] voor wi5  de w]kelijkheid  
r$elijk en het r$elijke ook w]kelijk is 
en het  bepaalt de h\d+ teg5ov] zijn    
mee/] en voorgang] ,plato4 ,hi]bij  e5  
toeli*t5d /aaltje4 ,plato 9 zijn dialoog
 ,gorgias0 ontzegt d]  rhetorica d5 naam
 van kun/ omdat zij niet op de wa>heid  
ma> op d5  s*ijn g]i*t is protegit haec 
sontes1 imm]itosque premit0 7zij        
bes*]mt s*uldig5 en v]drukt ons*uldig57 
zooals ,ovidius zegt4  ,ari/oteles m]kt 
op 7,rhet4 #aced a #d etc474    ,alle   
m5s*5 hebb5 9 zek]5 z9 deel aan beide   

7nl4 aan rhetorica  en dialektiek71 want
 zij beproev5 all5 tot op e5 zek]e      
hoogte te  toets51 rek5s*ap te gev51 te 
v]d$ig5 en aan te vall54 ,de groote     
m5igte doet dit f op go$ geluk af f door
 gewoonte en a>d4 ,da> het  dus op beide
 wijz5 gaat1 is het duidelijk dat m5 er 
ook me?ode 9  kan br5g52 want het is    
mogelijk de oorzaak na te gaan1 wa>door 
op  beide wijz5 het succes volgt3 en dit
 na te gaan zal i$] toegev5 het  w]k van
 kun/ te zijn40    ,en op 't e9d van het
 ho(d/uk 7#acee b #b74    ,het argum5t  
dat wie onre*tva>dig de woordkun/       
gebruikt1 groot  nadeel /i*t5 kan1 geldt
 voor alle go$ 7behalve de deugd7 en 9  
't  bizond] voor het nuttig/e als kra*t1
 gezondheid1 rijkdom1  veldhe]/al5t2    
da>m$e kan m5 bij re*tva>dig gebruik 't 
groot/e  nut do51 bij onre*tva>dig het  
groot/e kwaad /i*t50--en op deze  wijze 
zet ,a4 de bew]+ van ,plato op zij (    
t]e*t4 ,veel me]  d]gelijke rake        
kritiek1 die tev5s me?ode en begrip is1 
lev]5 de  ,politica op ,plato's beide   

/aatkundige w]k51 en de ,metaphysica op 
zijn ,ideenle]2 ma> da>ov] wil ik niet  
uitwijd54    ,9 de twe$e plaats wordt   
ons v]tr\w5 v]/]kt door de bev9d+  dat  
de w]k5 van ,a4 z sam5hang51 dat het    
niet geheel mogelijk is  uit d5 inh\d te
 zi5 wat het e]/1 wat het laat/ ges*rev5
 is2 op  elk punt s*ijnt het geheele    
sy/eem pres5t te zijn1 zooals dat ook   
bij ,hegel gaat4 ,ons traktaat b4v4 is  
zek] lat] dan het tot e5 &]  deel d] le]
 behoor5de boek ov] de dialektis*e      
gezi*tspunt5  7,topica071 ma> to* /aat  
,top4 #aaa b #d ov] de beweg+ d] ziel   
hetzelfde als 9 de ,anima4 ,de uitgev]s 
hebb5 dan de gewoonte bij elke  plaats  
alle &]5 van d5zelfd5 inh\d te cite]52  
zoo wordt hun  comm5ta> lijvig1 ma> van 
de e5heid van het ,ari/otelis*e sy/eem  
gewag5 zij niet4    ,dus beantwoord5 zij
 b4v4 de vraag niet ( ,a4 v]b& /elt     
tuss*5 de  ab/racte d5kle] van zijn     
logica 7het ,organon07 en zijn          
,metaphysica4  ,dat dit wl het geval is1
 kan blijk5 uit ,metaphys4 #ajcd a #cg  

wa> van  e5 betoog dat de word+ uit het 
zijn voortkomt1 het slot luidt3  zooals 
bij de sluitr$55 het pr9cipe van all5   
het wez5 is--want  uit het begrip zijn  
de sluitr$55--zoo hi] 7uit het zijn7 de 
word+540 ,de mod]n5 die uitdrukk+5 als  
en  wez51  begrip1 zijn0 v]/>r5 en wa>  
,a4 ond]s*eidt ges*eid5 h\d51  ontnem5  
zi* da>m$e de mogelijkheid om te        
begrijp54 ,plaats5 nu als  de gecite]de 
zijn er me]2 b4v4 ,met4 #ajad b #a2 die 
moet5 ons di55  als leiddraad om 9 het  
ges*rijf het sy/eem te volg54 ,e5       
algeme5e  inleid+1 zooals door lat]5    
voor ,a4 wl gemaakt zijn ma> dan op hn  
mani]1 be/aat er niet en to* wordt iets 
algeme5s van di5 a>d1 't  zij als       
ges*rev51 't zij mondel+1 vaak          
voorond]/eld 9 de  be/a&e w]k54 ,de tijd
 heeft nog veel wond]lijk] omgesprong5  
met  de wij%eid van ,a4 dan met ,hegel4 
,er is ge5 groot] v]s*il d5kba>  dan    
tuss*5 de ongeve] volkom5 ov]lev]+ van  
de dialog5 van  ,plato en de toevallige 
/ukk5 en brokk5 die ,ari/otelis* zijn en

  heet54    ,ma> alles is uit n gee/3 9 
di5 gee/ moet ik ook ons traktaat       
beh&el5 &]s dan 9 d5 aanvang1 to5 ik de 
gewone  bes*\w+swijze volgde alle5 wat  
e]lijk] ( nog e5zijdig] dan  deze zi*   
gewoonlijk uitspreekt4    ,wanne] de    
v]s*ill5de boek5 die de ges*i$5is d]    
philosophie  beh&el5 bij ,ari/oteles en 
,hegel kom51 rak5 ook de degelijk/5 de  
kluts kwijt3 bij deze twee v9dt         
e5zijdige kritiek van ho(d0punt5  ge5   
baat2 al is die kritiek zoo welwill5d   
als 9 't geval van ,a4 bij  ,euck51 die 
bij elke be/rijd+ tev5s e5 v]onts*uldig+
 voegt en  met het geheel v]leg5 blijft1
 zooals we zag54 ,ik wil tra*t5 na>     
v]mog5 het begrip 9 ,a4's ges*rift na te
 gaan als volgt4    ,het boek de ,anima 
beg9t met de opm]k+ dat de /udie d] ziel
 bov5  &]e /udin gewi*tig is doordat zij
 ov]gang vormt tuss*5 de  algeme5e      
wa>heid en de natuur--gee/1 ziel en lev5
 alzoo4 ,gewi*tig  en ev5ze] moeilijk1  
omdat met het ond]w]p tev5s de me?ode en
 de  grondslag5 van het ond]zoek beh&eld

 moet5 word54 ,hi]door word5  wij er op 
voorb]eid dat de ziel niet van uit e5ig 
me] ( m9 bewu/  van te vor5 bepaald     
/&punt zal be/ude]d word52 op hetzelfde 
wijz5 de volg5de algeme5e vraagpunt5 en 
vooral de z9sn$e3 ,wie  imm]s nu        
wet5s*appelijk sprek5 ov] de ziel1 lijk5
 alle5 de  m5s*elijke ziel na te gaan04 
,t5 slotte /aat dat de /udie d] ziel    
kan zijn de /udie van de wa>neemba>h$5  
en d5kba>h$5 als  zoodanig1 want van het
 begrip komt m5 tot de wett5 d] erv>+1  
ma>  omgeke]d is de erv>+ op te nem5 als
 k5bron van het begrip4 ,de  w>e        
wez5sdef9itie moet van de v]s*ijnsel5   
rek5s*ap gev5 en de  ziel is niet       
gee/elijk zond] me]1 ma> zij heeft      
blijk5s de  a&o5+5 ook e5 natuurlijk5   
kant1 zij is niet als lijn ( vlak4      
,de re/ van het boek di5t om 9 de !orien
 van de voorgang]s kaf en  kor5 te      
ond]s*eid52 dat ,a4 dit doet van zijn   
eig5 sy/eem uit en  dat de mod]n5 hem   
dit v]wijt5 kan ons na> wat wij gehoord 
hebb5  ev5 we9ig bevreemd5 als dat bij  

,hegel de ges*i$5is d]  ,philosophie er 
&]s uitziet dan 9 de ov]ige             
philosophieges*i$5iss5 en dat de mod]n5 
,hegel dit v]wijt54 ,zoo  zegt ,enrico  
,s\li] 9 e5 boek ov] ,eraclito ,efesio  
7,roma #ahhe7 p4 #cc3  co/rurre a priori
 la /oria del p5si]o filos(ico1 come    
volle  ,hegel1 cio ridurre la so/anza   
dei si/emi div]si ad una m]a            
successione di categorie logi*e         
necess>ie1 s>ebbe dunque vol]e  anni5t>e
 9 ciascun si/ema la p>ticol>it *e lo   
di/+ue40    ,de s*rijv] drukt zi*       
onnauwkeurig uit3 hij b$oelt dat ,hegel 
door de  sub/antie van de v]s*ill5de    
sy/em5 te mak5 tot e5 simpele  ope5volg+
 van logis*e kategorien afziet van de   
bijkom/igh$5 van  elk sy/eem4 ,dat keurt
 hij af4 ,ev5zoo ,euck5 p4 #ab3 ,w5n ,a4
 444 dur*  die ges*i*tli*e ,betra*tung  
e9e ,bekrftigung d] eign5  ,ans*auung5  
er/rebt und dabei d5 eign5 ,/&punkt als 
e95  abges*loss55 voraussetzt1 s kann er
 natrli* die ,vorgng] ni*t  unbefang5   
betra*t51 er wird vielmehr 9 d5 ,fehl]  

v]fall51 se9e  eign5 ,gesi*tspunkte 9   
sie h9e9zutrag5 enz4 enz4444 ,dass er   
ab]  d5 eign5 ,/&punkt also zum         
massgeb5d5 au* fr se9e ,vorgng]  ma*t1  
dazu trug ohne ,zweifel eb5 die ,ansi*t 
bei1 dass 444 se9e  ,philosophie die    
gei/ige ,bewegung abzus*liess5 be/immt  
sei4 ,e9e  sol*e b]zeugung konnte ihn   
dazu v]leit5 d5 eign5 ,/&punkt fr  d5   
absolut5 zu halt5 und d>na* alle        
ges*i*tli*5 ,ers*e9ung5  zu mess540 ,ma>
 als #co 9 de opvolg+ d]                
,voor-,sokratis*e1  ,platonis*e en eig5 
philosophie n als man d] wet5s*ap die   
het  zoek5 d] wa>heid ge5 z9neloo%eid 7 
7 noemt 7,met4  #ajji b #ch7 _h ,a4     
ind]daad t]e*t deze opvatt+ en dat geeft
 hem het  re*t ( legt hem de pli*t op 9 
zijn voltooidheid van de  bizond]h$5 d] 
voorgang]s af te zi51 wat zek] niet     
geoorlo(d is1  als 't gaat om de        
bes*rijv+ van e5ig sy/eem op zi*zelf    
g5om54    ,ook ik kan 9 deze bes*\w+ we]
 afzi5 van deze ,ari/otelis*e  kritiek1 
die voornamelijk ,plato en zijn         

onmiddellijk5 opvolg]  ,speusippos      
geldt2 alle5 neem ik enkele passages op1
 die opb\w5d  zijn1 zooals dat de beweg+
 die de ziel geeft ge5 natuurlijke ma>  
e5 gee/elijke moet heet5 en dat de      
e5heid van d5 gee/ en de  g$a*te ge5    
natuurlijke ma> e5 e5heid als die des   
getals is2 en  /ukk5 als ,deze          
ong]ijmdheid0 en uit het gezegde blijkt0
 7v]tal+  p4 #ec en #ef74 ,afgezi5 van  
deze en d]gelijke plaats5 is v]d] het   
e]/e boek gewijd aan op zij- en         
t]e*tzett+ van de     7de me5+5 d]      
vroeg]57 die vaak1 om met ,x5ophanes te 
sprek5--sle*ts  7v]z9sels7 blijk54      
,da>om moet me?odis* ond]zo*t word5 en  
beg9t het #bo boek met de  algeme5e     
bepal+ van alle ziel3 de e]/e 7d4i4     
aanvankelijke7  entele*ie van e5        
bew]ktuigd natuurlijk li*aam40 ,wat de  
entele*ie  is--9 de ,anima wordt de t]m 
als bek5d voorond]/eld2 't door ,a4     
gemaakte woord moet voltooidheid0       
beteek55--dat _h ,h]molas  ,b>b>us      
7,hegel ,ges*4 d] ,phil4 p4 #dgb ,boll47

 niet aan d5 ,duivel  moet5 vrag52 ,a4  
zelf zegt #c tek/regels na zijn         
def9itie1 dat de  entele*ie is het w>e  
ne en het w>e zijn1 die het lev5d wez5  
tot  n maakt1 n uit en 9 ond]s*eid van  
/( en vorm4 ,lat5 wij  zegg53 de        
,ari/otelis*e def9itie van ziel luidt3  
de ziel is de  aanvankelijke zelfbepal+ 
van het bew]ktuigde natuurlijke4 ,het   
natuurlijke def9ie]t dan ,a4 als datg5e1
 wat beg9sel van beweg+ en  /il/& 9     
zi*zelf heeft--en dus als datg5e1 wat   
ziel heeft2 en we  hebb5 dus welbes*\wd 
hi] te do5 met e5 cirkelr$5e]+ 9 de     
bepal+4 ,edo*1 wij de9z5 da>voor niet   
t]ug2 wie zelfbepal+  begrijpt1 begrijpt
 ook cirkelr$5e]+ 9 de bepal+2 want     
zelfbepal+ is ook cirkelr$5e]+1 e5heid  
van het bepal5de en het  bepaalde 9     
zelfbew]k+ ( t]ugke] tot zi*zelf4       
,het wez5 van de ziel wordt dan         
voorloopig v]duidelijkt door de         
v]gelijk+ die het gezi*t de ziel van het
 oog noemt4 ,hi]uit volgt  dat de ziel  
niet te s*eid5 is van het li*aam1       

behalve wanne] wij  w]k+5 van ha> k5n5  
die van ge5 li*amelijk orgaan afhang5 ( 
wanne] de ziel moet g5om5 word5 als     
leid] van het li*amelijk  geheel 9 de   
v]h\d+ van /uurman tot s*ip4    ,van de 
gegev5 def9itie zal dan v]d]op v]kla>d  
word51 dat zij  niets le]t omtr5t het   
bizond]e en op zi*zelf ev5m9 bevr$igt   
als  m5 9 de meetkunde tevr$5 kan zijn  
met e5 algeme5e bepal+ van  figuur1     
zond] te lett5 op #c-;hoek1 #d-;hoek    
enz4 ,let m5 op de erv>+1  die zegt dat 
de ziel de oorzaak van het lev5 is--dan 
is lev5 om te  beg9n5 vo$+1 groei en 't 
teg5deel2 v]d] plaatselijke beweg+1     
gewa>word+1 d5k54 ,van deze v]mog5s is  
het ?reptikon1 het  ond]h\d5de1 voor 't 
lev5 de grondslag en 't noodzakelijke3  
de  &]e1 de gewa>word+1 de plaatselijke 
beweg+1 het d5k5 tr$5  op met d5        
voortgang van het lev5de4 ,ev5zoo is 9  
de gewa>word+ de  e]/e1 de ta/z91 de    
noodzakelijke2 de &]5 tr$5 op 9         
ov]e5/emm+ met de algeme5e v]mog5s4     
,plant5 hebb5 alle5 de  vo$5de ziel1    

di]5 op zijn m9/ nog bov5di5 d5 ta/z94  
,zoo is  er e5 uitbreid+ van het        
psy*is*e met het lev5d wez51 wa>van  r$5
 moet word5 gegev54 ,lev5de plant5 en   
sommige di]5 blijk5  splitsba> zond]    
wez5sv]&]+3 zoo blijkt het vo$5de en het
  gewa>word5de en da>m$e het voor/ell5de
 en bege]5de--en dus1 al  het zielige1  
voorloopig afgezi5 van d5 gee/--met het 
lev5de  li*amelijke sam5 te gaan en     
onafs*eidelijk te zijn4 ,die functin    
moet5 dus 9 hun opvolg+ ond]zo*t word5  
om tot het w>e begrip  van de ziel te   
kom5 en de functin word5 bepaald uit hun
 uitw]ksel1  de vo$5de uit vo$+1 de     
gewa>word5de uit het wa>neemb>e1 de     
d5k5de uit het d5kb>e4 ,de algeme5/e    
functie1 de vo$5de1 heeft  betrekk+ op  
vo$+ en voortplant+ en da>door re$s is  
het  natuurlijk lev5de bov5 het         
natuurlijke zond] me] uit en heeft elk  
9 v]s*ill5de grad5 deel aan het eeuwige1
 goddelijke1 wa>na> al  het natuurlijke 
/reeft4 ,zoo is dan de ziel het wez5 van
 het li*aam  als oorzaak van het lev51  

het doel van het li*aam dat van nature  
voor  de ziel is bew]ktuigd1 bewu/ (    
onbewu/2 en t5 slotte de oorzaak  van de
 beweg+ en de v]&]+1 die aan de         
gewa>word+ va/ zit4  ,da>door is de     
me*anis*e opvatt+ betreff5de de vo$+ van
  ,emp$okles we]legd1 alsook van h51 die
 de vo$+ tot v]br&+  h]leid54 ,bij de   
vo$+ doet zi* de vraag op1 ( het gelijke
 voor  het gelijke ( het teg5ge/elde    
voor het teg5ge/elde vo$sel is4 ,aan  d5
 e55 kant v]&]t het vo$sel door de vo$+ 
en is het dus het  ongelijke2 aan d5 &]5
 kant1 als oorzaak van de groei1 is het 
het  gelijke4 ,het blijkt dus dat beide 
opvatt+5 geld5 na> gelang m5  vo$sel    
noemt het aanvankelijke1 onv]te]de ( het
 aangeeig5de1  v]te]de4 ,vo$sel is      
noodzakelijk1 niet bijkom/ig1 v]bond5   
aan het  begrip van het bezielde1 omdat 
alle5 het bezielde li*aam gevo$  wordt4 
,het vo$sel als zoodanig is te          
ond]s*eid5 van hetge5 wasdom            
v]oorzaakt2 want het betreft niet de    
grootte ma> het wez5 zelf van  het      

lev5de wez5 en het heeft als doel de    
voortplant+2 da>om  behoort de vo$5de   
ziel de voortplant5de te heet54 ,zooals 
h& n  /uurriem 9 v]s*ill5d5 z9 bij het  
/ur5 w]k51 zoo is 9 de  vo$+ bij het    
vo$sel de w>mte noodzakelijk die het    
doet v]te]52  dus heeft al het bezielde 
w>mte4 ,het omtr5t het vo$sel gezegde is
  b$oeld als s*ets2 de bizond]h$5 kom5  
eld]s t] sprake4    ,bij de gewa>word+  
h]haalt zi* de vraag omtr5t gelijkheid (
  teg5/ell+1 die eld]s beh&eld wordt en 
komt v]d] de vraag op1  wa>om m5 de     
gewa>word+5 zelf niet gewa>wordt en     
voorw]p5 van  buit5 noodig zijn1 t]wijl 
to* de elem5t51 die m5 9 de voorw]p5    
gewa>wordt1 9 de z9tuig5 aanwezig zijn4 
,dus zijn de elem5t5 9 de  z9tuig5 alle5
 na> mogelijkheid1 niet 9 w]kzaamheid1  
zooals het  br&b>e het                  
vuur-9-w]kelijkheid noodig heeft om te  
br&54 ,da>om  moet m5 ond]s*eid5 tuss*5 
gewa>word5 na> mogelijkheid en          
w]kzaamheid4 ,en die ond]s*eid+ lo/ ook 
de #ao vraag omtr5t  gelijkheid (       

teg5/ell+ op4 ,na> mogelijkheid lijdt   
het  teg5ge/elde door het teg5ge/elde1  
na> w]kelijkheid het gelijke  door het  
gelijke4 ,de ond]s*eid+ tuss*5          
mogelijkheid en  w]kzaamheid moet nog   
v]diept word54 ,de m5s* is na>          
mogelijkheid  b4v4 taalkundig1 als      
ges*ikt voor wet5s*ap2 ook taalkundig   
als  bezitt5de de taalkunde2 en e9delijk
 ( 9 w]kzaamheid taalkundig als         
be/ude]5de en k5n5de e5 bepaald punt van
 taalkunde4 ,de e]/e  twee wijz5--beide 
na> mogelijkheid--/aan niet gelijk2 de  
e]/e alle5  kan v]&]+1 soms omslaan1    
heet54    ,zoo is ook het ond]gaan d]   
w]k+ niet nduidig2 het is deels         
v]nietig+1 deels voltooi+ b4v4 wanne]   
het d5k5de d5kt ( de  b\wmee/] b\wt4    
,dat bij het d5k5 niet1 bij het         
gewa>word5 wl  voorw]p5 van buit5 noodig
 zijn1 komt omdat deze de enkelh$5      
betreft1 het d5k5 het algeme5e dat van  
zelf 9 de ziel aanwezig is4  ,da>om kan 
m5 wel d5k51 ma> niet gewa> word5 wanne]
 m5 wil en  betreff5 ook de wet5s*app5  

d] gewa>word+5 de enkelh$5 die  van     
buit5 kom54    ,als slotsom blijft dat  
het gewa>word5de na> mogelijkheid is wat
 het  wa>neemb>e 9 w]kzaamheid is2 het  
gewa>word5de ond]gaat het  wa>neemb>e   
als het niet gelijke1 ma> is er aan     
gelijk gemaakt  gewa>geword5 hebb5de4   
,het wa>neemb>e is 9 #c;erlei z93 f het 
aan  elke gewa>word+ alle5 eig5e 7zooals
 kleur aan gezi*t71  wa>omtr5t ge5      
v]giss+ mogelijk is2 f de algeme5e      
wa>neemba>h$53 beweg+1 /il/&1 getal1    
figuur1 grootte 7want  beweg+ b4v4 is   
wa>neemba> n door d5 ta/z9 n door 't    
gezi*t72  f de bijkom/ige wa>neemba>h$5 
b4v4 dat het witte1 dat ik zie1 e5      
bepaalde p]soon is2 dat heeft voor de   
gewa>word+ als zoodanig ge5  belang4    
,van het niet-bijkom/ige ma> op zi*zelf 
wa>neemb>e is het  eig5e ( bizond]e het 
eig5lijke1 wa>van het wez5 van elke     
gewa>word+ afhangt4    ,dan volgt 9 de  
re/ van het boek de beh&el+ van de      
v]s*ill5de  gewa>word+52 wa>op ik niet  
+a2 ook hi] is me] te begrijp5 van  het 

algeme5e dan de beh&el+ d] mod]n5 9     
,ari/oteles opm]kt4  ,e5 enkel /aaltje3 
de sam5hang tuss*5 gewa>word5 en d5k5 op
 't  e9d4 ,wij word51 /aat er bij de    
beh&el+ van d5 ta/z91 alle5  gewa> wat  
me] ( m9d] w>m ( k\d enz4 is dan        
wijzelf2 dus  funge]t de gewa>word+ als 
e5 midd5 en wordt oordeel5d2 want het   
midd5 is het oordeel5de2 het wordt nl4  
teg5ov] elk van beide  uit]/5 het &]e   
uit]/e4 ,m5 ziet hi] tev5s we] het v]b& 
bij ,a4 tuss*5 logica 7imm]s het midd5  
is ook 9 de sluitr$e het  oordeel5de7 en
 wat m5 gewoonlijk ontologie noemt4     
,het slot van boek #b zegt dat de       
gewa>word+ is wat de vorm5 zond]  de /( 
7&]sgezegd wat de wa>heid7 aan de       
wa>neemba>h$5  opneemt2 na> 't begrip te
 ond]s*eid5 van het wa>neemb>e doordat  
zij ge5 groo!id is1 ma> e5 v]h\d+ van en
 v]mog5 9 e5  groo!id2 v]h\d+ die       
v]/oord kan word5 door ov]maat van het  
wa>neemb>e1 wa>door de gewa>word+sorgan5
 v]nietigd word5 als  de toon bij te    
/]ke spann+ d] sn>54 ,da>om nem5 de     

plant5 niet  wa>1 al bezitt5 zij e5 beg9
 van ta/z93 zij hebb5 ge5  ond]s*eid5d  
midd5 en nem5 niet vorm zond] /( aan4   
,zooals de  gewa>word+ is voor het      
wa>neemb>e1 zoo is het wa>neemb>e ook   
alle5 voor de gewa>word+--te wet5 het 9 
w]kzaamheid wa>neemb>e1  zooals hij     
eld]s er bijvoegt4    ,het #c;e boek    
beg9t met de aanvull+ en toeli*t+ van   
het beh&elde  ov] de gewa>word+2 wij    
moet5 dit voorbij gaan4 ,het #c;e       
ho(d/uk  bespreekt de #c;e functie van  
de ziel1 het d5k54 ,de vr-,socratici en 
nog &]5 ond]s*eidd5 het t5 onre*te niet 
van het gewa>word5  en me5d5 tev5s dat  
het gelijke door het gelijke wa>g5om5 en
  gek5d w]d2 zoodat voor h5 f alle      
v]s*ijnsel5 wa>heid w>5 (  alle5 9 het  
ongelijke het b$rog mogelijk 02 t]wijl  
to* wa>heid  en b$rog omtr5t het        
teg5ge/elde n en hetzelfde zijn1 i$]    
lev5d  wez5 gewa>wordt1 ma> we9ige d5k5 
en het d5k51 niet de  gewa>word+ als    
zoodanig f\tief kan zijn4    ,de        
voor/ell+ 77 /aat tuss*5 gewa>word+ en  

d5k5 9 en  is iets &]s dan beid52 want  
voor/ell5 is willekeurig1 d5k5 is  aan  
wa>heid ( leug5 gebond52 het laat/e w]kt
 onmiddellijk op het  gevoel 9 7het d5k5
 van 't s*rikwekk5de v]oorzaakt s*rik71 
het  e]/e indirekt1 als het zi5 van e5  
s*ild]ij4 ,gewa>word+ is zij  niet2 want
 voor/ell+ is 9 w]kzaamheid ook 9 d5    
slaap1  gewa>word+ niet2 gewa>word+ is  
na> mogelijkheid ( 9  w]kzaamheid /e$s  
aanwezig1 voor/ell+ niet2 9 w]kzaamheid 
zijn  ze ook niet hetzelfde1 want niet  
alle di]5 hebb5 voor/ell+2  gewa>word+5 
zijn altijd wa>1 voor/ell+5 groot5deels 
onwa>4  ,voor/ell+ is niet wet5 (       
begrip1 want er is ook vals*e           
voor/ell+2 niet me5+1 want da>m$e is    
ov]tuig+ v]bond5 die  de di]5 miss51 die
 to* veelal voor/ell+ hebb52 niet me5+  
met  ( door gewa>word+ ( v]b9d+ van 't  
e5 en 't &]4 ,ma> da>  de voor/ell+ to* 
met de gewa>word+ v]bond5 is1 behoort   
zij tot  e5 soort van gewa>word+ die    
niet als de eig5lijke /e$s wa> is1  ma> 
tot de w]kelijkheid van die             

geme5s*appelijke gewa>word+ 7als  beweg+
 en grootte7 die het bijkom/ige betreft1
 die wa> en vals*  kan zijn1 't laat/e  
vooral wanne] het wa>neemb>e v]wijd]d   
is4 ,de  voor/ell+5 beklijv5 en gelijk5 
de gewa>word+5 en zijn voor de  di]5 de 
grond5 van vele h&el+5 en voor de m5s*5 
wanne] door  h>t/o*t ( ziekte ( slaap   
het v]/& omhuld is4    ,wat het d5k5 is1
 komt nu t] sprake4 ,het v]h\dt zi* tot 
de  d5kba>h$5 als het gewa>word5 tot de 
wa>neemba>h$5 en moet dus  all5 kunn5   
bevatt52 dus moet de gee/1 zooals       
,anaxagoras zegt1 zelf  re9 zijn en is 9
 w]kzaamheid niets1 voordat m5 d5kt4    
,het  eig5lijke d5kb>e is het zuiv]e    
begrip en dat is 9 de d+5 als  zoodanig 
en op zi* zelf alle5 na> mogelijkheid   
aanwezig3 de gee/ (  het d5k5 is de w>e 
w]kelijkheid d] d+54 ,zoo is 9 d5 gee/  
zelf te ond]s*eid5 de gee/ als het      
w]kzame1 zooals 9 de natuur  het li*t   
dat de kleur5 zi*tba> maakt1 en de gee/ 
als het 9  mogelijkheid zijnde1 de      
passieve2 het e]/e is dan het eeuwige   

dat ons  bewu/zijn ov]s*rijdt4 ,dan komt
 de g$a*te t] sprake1 de e5heid  wa>toe 
door d5 gee/ het vele wordt gebra*t2 de 
g$a*te b]u/ op  de voor/ell+54 ,tot de  
g$a*t5 heeft de gee/ dezelfde v]h\d+    
als tot de w]ktuig5 de h&1 het w]ktuig  
p> excell5ce1 dat de  &]5 e]/ tot       
w]ktuig5 maakt4 ,het slot van het       
traktaat beh&elt  d5 praktis*5 gee/1    
wa>van plaatselijke beweg+1 bege]te en  
/rev5 uitgaan en d5 grond van de        
ope5volg+ d] zielsv]mog5s 9  v]b& met de
 li*amelijkh$54    ,zoo is 9 ho(dzaak de
 inh\d van ,a4's zielkunde2 9 kle9]e    
ges*rift5 7de zoog4 ,p>va naturalia07   
word5 bizond]h$5  uitgew]kt4 ,wie da>9  
mi/ de beh&el+ van de natuurlijke zijde 
van  de ziel1 v]h\d+ van h]s55 ( h>t tot
 het d5k51 functie d]  z5uw5 en         
afzond]lijke organ51 misk5t de taak van 
de zielkunde  zooals van de wijsbege]te 
9 't geheel4 ,zij bevat ge5 bes*rijv+   
van pa?ologis*e ( normale v]s*ijnsel5 9 
voorond]/eld v]b&  van v]oorzak+1 ma>   
volgt 9 alle betrekkelijkh$51 die ligg5 

tuss*5 natuur en gee/1 de zelfontv\w+   
van het begrip dat ook  volg5s ons      
traktaat alle d+5 omvat 7     74    ,dit
 begrijp5 blijft ond] alle v]me]d]+ van 
bizond]e wet5s*ap  de taak van de       
algeme5e1 de wet5s*ap des ,begrips1 die 
,a4 gegrondve/  en 9 e5 zek]e mate      
voltooid heeft en ,hegel zegt t]e*t3    
,wrde es ,ern/ mit d] ,philosophie1 s   
wre ni*ts wrdig] als b]  ,ari/oteles    
,vorlesung5 zu halt50 7,ges*4 d] ,phil4 
p4 #djh ed4  ,boll&74 ,de moeilijkh$51  
die de /udie van ,a4 d5 beg9n] oplev]t1 
zal ik voor ons ges*rift 9 de v]tal+    
zelf tra*t5 te v]li*t5  en 9 deze       
inleid+ door e5e          ,,uite5zett+  
,,betreff5de ,,de ,,t]m9ologie4    #a7  
,het begrip 7,zell] ,,ii#b #co dr4 p4   
#bjg n4 #b7 wordt uitg$rukt door  1 1 1 
1    4 ,de laat/e t]m 9  ond]s*eid+ van 
d5 voorlaat/51 spreekt het begrip uit   
niet zooals  m5 er m$e beg9t1 niet 9    
zijn aanvankelijke onmiddellijkheid1 ma>
  als het door r$5e]+--zegge door       
zi*zelf--b]eikte1 na> de  ,grieks*e     

spreekmani] door het imp]fekt1 die b4v4 
ook 9 het     quod erat demon/r&um0 van 
de wiskundig5 geldt4  ,alzoo vatt5 wij  
als het begrip van het wez54 '  ' 0 zegt
 m51 als m5 des ,pudels ,k]n01 het wez5 
van iets1  erk5t1  2 wanne] m5 na> 't   
wez5 vraagt en     is de  ge/elde       
wez5lijkheid1 het ,wez54    ,zoo /aat 9 
dit traktaat #dab b #bj #a3   444      4
          d4i4 de ziel is de            
begripszijde1 het wez51 van het bepaalde
 li*aam--en v]d]op3 zooals  het gezi*t  
is de begripszijde van het oog4 ,zoo    
#dai a #i         dit is het wez5 van   
kleur0 #dbd a #ca  '     dit is het wez5
 d] gewa>word+02 zoo /aat ,metaph4 #ihc 
a #bg     synoniem met   als het e]/e d]
 pr9cipes  77 en ,metaph4 #ajab b #ad  '
         met het    b$oel ik het wez5   
zond] de /(40    ,het bepaalde begrip   
wordt uitg$rukt volg5s de =mule   1     
b4v4 9 de gecite]de plaats 7#dab b #ac7 
het wez5 van  e5 bijl0 en #dai a #i3    
het wez5 van e5 kleur02  wa>9 de datief 
het op iets g]i*t zijn01 de voltooide   

ontwikkel+  van het begrip a&uidt1      
datg5e1 wa>toe het begrip zelf de /rekk+
  heeft zi* te ontwikkel54    #b7 ,de   
t]m     ziet af van de toevalligheid d] 
v]s*ijn+1 die 9 de algeme5e t]m    niet 
afges*eid5  wordt2 van da> dat1 t]wijl  
,analyt4 ,po/4 ,i #gi a #ch /aat        
444 betreft het algeme5e01 9 de ,metaph4
 #ajbh a  #ag de vraag na>    beantwoord
 wordt met   4 ,ma>         het    is   
begrip afgezi5 van de  /(0 7,metaph4    
#ajgd a #cc74 ,het ond]s*eid tuss*5     
beide t]m5 wordt  ev5als eld]s bij ,a4 9
 dit traktaat v]duidelijkt door de      
v]h\d+  van   en   #dbi b #ac      1 '  
1   2 het vlees* is niet zond] de /(1   
ma> als  het wipneuzige1 beli*aamde     
vorm0 ,metaph4 #ajbe b #cb         4    
1       4 ,het wipneuzige is sam5gevat  
met de /(2  want het wipneuzige is holle
 neus1 ma> de holheid is zond]          
wa>neemb>e /(40    /aat tot     als     
tot  4    #c7 ,zooals wij 9 de sub #a7  
gecite]de plaats 7#dab b #bj7 zag51     
geldt  ook het woord  voor begrip03     

4 ,zoo /aat  het teg5ov]   #dah b #bd   
7de v]s*ijnsel57 (    ,metaph4 #ajc b   
#cd 7de d+57 en teg5ov]   7de /(7 en is 
dan  synoniem met   (   7de vorm7 #djc b
 #a          en #dad a #i       en      
v]d]op       1 '  4 ,en /aat 9 ons      
tractaat #dab a #aj      #dae b #ad heet
 het3        en #dab b #af is   synoniem
 met    1 het  wez54 ,t5 d]de /aat      
teg5ov]  7wa>nem+7 ,metaph4  #ihf b #cb 
,phys4 #ahi a #g4 ,voorzek] behoort  tot
 de    de woord5 van vel]lei beteek5is01
 zooals ,a4 zegt4 ,behalve  9 het       
all$aags*e gebruik voor woord1 spraak1  
uit+1  m$$eel+0--ook wel 9 teg5/ell+ tot
 de g$a*te1 de daad1 het  feit--en voor 
r$evo]+1 v]h&el+1 v]haal ( fabel0 en    
d]gelijke1 di5t het me] philosophis*    
voor r$5e]+0 #djg a #be 4      7alle  is
 def9itie ( bewijs71 voor  def9itie0    
7#djj b #b eig5lijk   #dac a #ad2 zoo   
vaak b4v4      (    71 voor oordeel1    
rek5s*ap1  r$e0 7zoo    aanleg1         
gewoonte1 r$e7 en voor  v]h\d+02 zoo is 
volg5s #dbf a #bg-;b #g zo[el het       

wa>nem5de als  het wa>g5om5-word5de en  
de wa>nem+ 1 v]h\d+4    ,deze uitvo]ig]e
 besprek+ van 1 omdat dit woord         
voorbeeldig is  voor de moeilijkheid d] 
oude tal51 vooral van het ,grieks*4 ,wel
 is  wa> zijn ook 9 de nieuwe tal5 de   
woord5 niet van n beteek5is1  ma> het   
voortgezette gebruik bep]kt /e$s me] de 
onbepaalde  afwissel+ d] beteek5iss54   
,dit geldt me] van de zaaknam5 dan van  
de afgetrokk5h$53 ma> 9 't ,grieks* zijn
 deze nog veel me]  onbepaald4 ,we zag5 
dat ,a4 n  teg5ov]  /elt n de   e5      
noemt4 ,het begrip op zi*zelf1 wa>van   
bij ,plato nog  we9ig sprake is1 wor/elt
 bij ,a4 om zi*zelf te vatt54    #d7 ,we
 kunn5 kort] zijn met 1 dat behalve     
uit]lijk1 g$aante0  logis* de soort1 het
 ond]deel van het gesla*t1 aanwij/2     
voorts  metaphysis* 9 't algeme51       
synoniem met  en 1 het  bepal5de01 de   
vorm0 teg5ov] de 1 de /(1 zie #dab a #g 
vlg43 de   v]valt 9  en    en het uit   
beid5 voortkom5d  geheel4 ,da>om is  ook
 uitdrukk+ voor de ,platonis*e ideen    

774   moet me] a heet5 dan   7,metaph4  
#ajbi a #bi7  als het algeme5 bepal5de  
teg5ov] het onbepaalde algeme5e1 het    
k5b>e teg5ov] het onmiddellijke1        
aanvankelijke en da>om kan het          
alomvatt5de1 de gee/ 7 7 heet5 het      
begrip d] begripp50  7  #dcb a #b71     
zooals de h& het w]ktuig d] w]ktuig504  
#e7 ,na wat bov5 ov]  gezegd is1 behoeft
 het niet te v]wond]51  dat het mee/    
algeme5e woord   groote v]leg5h$5 ba>t1 
z  dat ,zell] 7,,ii#c p4 #cab7 en &]5 9 
de ,ari/otelis*e bepal+ van  dit begrip 
e5 defekt en diep+rijp5de teg5spraak 9  
het sy/eem  van d5 philoso(0 moet5      
va//ell54 ,niem& heeft bezwa> teg5 het  
gebruik van  voor v]mog501 ( voor het   
aanzijn1 de wa>heid1  het wez50 zooals  
,plato en v]d]5 het woord gebruik5 voor 
wat bij de  vr-,sokratis*e d5k]s        
heette2 zoo #djg b #a  '       1     als
 ha> beweg+ niet  ha> wez5 is1 dan is   
die onnatuurlijk04 ,ma> /aat  als het   
eig5lijke1 het eig5 zijn1 de sub/antie0 
teg5ov] de  bijkom/igh$50 7 1 de        

accid5tia #djb a #h71 dan vraagt  m53   
wat is voor ,a4 de sub/antie8 ,zij is 9 
de rij d] algeme5e  begripp5            
7kategorien7 de e]/e1 grond van alle    
&]51 ma> wa>van  geldt zij8 ,van het    
enkele-- '    heet het telk5s--(  van   
het begrip1 het wez51 als pr9cipe en    
oorzaak 7   7  van het aanzijn d] d+58  
,zoo van het enkele1 dan is er ge5 k5nis
  van en het begrip1 het k5b>e1 is dan  
niet het w>e2 want dat is dan  het      
enkele4 ,dat is het bezwa> van ,zell] en
 de mee/54 ,ma> m5 heeft  aan te nem5   
dat ,a4's philosophie 9 dez5 wel        
ond]s*eidt1 ma> niet  s*eidt4 ,wanne]   
hij vaak 7zooals #dab a #g vlg47 van de 
spreekt  e5]zijds als 1 &]deels als     
en t5 d]de als     7wat uit beid5       
voorkomt7 en de natuurlijke d+51 de     
elem5t5 7  7 de eig5lijk/e  noemt1 dan  
blijkt de   het alomvatt5de             
voorond]/elde algeme5e te zijn1 dat wel 
is  wa> alle5 als het enkele w]kelijk   
voorkomt1 ma> z dat de wa>heid  er aan  
alle5 het begrijpelijke1 het begrip d4i4

 het algeme5e is4 ,dus  /elt ,a4 e5     
e5heid van teg5deel51 wa>toe hij komt   
van de  all$aags*e erv>+ d] enkele d+5  
uit2 van da> het veelvuldige     444    
7pleegt m5 te noem5074 ,e5 voorbeeld t] 
v]duidelijk+3 e5 woord is inn]lijk1 van 
wege zijn beteek5is1 het  algeme5e1     
uit]lijk 7deze klank en niet die klank07
 het enkele2 beide  zijd5 kunn5  heet51 
9 klankle] 7phonetiek1 geldt als   de   
uit]lijke1 9 beteek5isle] 7semantiek7 de
 inn]lijke zijde2 als  de me] w>e geldt 
de inn]lijke van het /&punt van d5 gee/2
 de  natuur geeft het onmiddellijke1    
onbewu/e1 wa>mee m5 ook kan beg9n5  do* 
alle5 om het op te heff5 tot het        
gee/elijke1 dat aanvang en  e9de 9 n5   
is4    #f7 ,de  is de e]/e 9 de rij d] 1
 ook g5oemd   7#djb a #bc7 (   7,metaph4
 #ajcd b #i71 d] kategorien (  algeme5/e
 begripp51 wa>van ,a4 er #h ( #aj       
optelt1 niet op/elt (  al?ans niet      
duidelijk maakt dat er deze1 zooveel en 
zoo moet5 zijn 9  de   7,metaphys4 #ajgd
 b #cd7 als het begrip zi*zelf          

begrijpt40 ,hetge5 e]/ bij ,hegel b]eikt
 is #b en da>door is de  eis* d] r$ele] 
bevr$igd4 ,de #h kategorien van ,a4     
zijn3   7sub/antie1 quidditas71         
hoeveelheid1 ho$anigheid1 betrekk+1     
plaats1  tijd1 do51 lijd53 v]d] de #b   
7ligg57  7hebb571 die ik  hi] alle5     
noem4    #g7 ,wij hebb5 de  hoor5 noem5 
pr9cipium et  causa0 7,zell] #cbg vlg47 
,zulke tweel$ige uitdrukk+5 gebruikt ,a4
  dikwijls b4v4 hi] 9 't beg9 #djb a #g 
444    7na te gaan en te begrijp5 ha>   
natuur en ha>  wez5074 ,zij zijn van    
,hom]us af e5 9 't ,grieks* veel        
voorkom5de  w5d+ om de voll$igheid aan  
te gev53 de aangehaalde uitdrukk+  komt 
9 all$aags* gebruik voor bij ,demo/h5es 
ov] d5 ,vr$e0  #ae         de oorsprong 
en de oorzaak van d5  oorlog01 9 't     
,latijn bij ,tacitus1 ,hi/ori ,,ii3 #a  
/ruebat iam =tuna  444 initia causasque 
imp]io de =tu9 b]eidde re$s de beg9sel5 
en oorzak5 voor e5 keiz]s*ap0 etc4 ,zoo 
neemt het all$aags*  gebruik uitdrukk+5 
d] philosoph5 halfbewu/ ov]4 ,de        

philosophie  h\dt zi* bezig met het     
bepal5 van       de  e]/e beg9sel5      
7,metaph4 #iha b #bh74 ,bij de          
vr-,sokratis*e d5k]s  w>5 deze me] (    
m9d] van /(felijk5 a>d 771 wa>om dan    
ook nog #daj a #ai 7,metaph4 #ihc b #aj7
 op hun /&punt van   7elem5t57          
gesprok5 wordt4 ,bij ,a4 heet5 de       
elem5t5  7  1  7 de  van de &]e li*am5  
7#dab a  #ab72 ma> wanne] de ziel als   
bepaald  wordt 7#dae b #h71 dan /aat de 
teg5ov] de  als #dcj a #ah              
voortreffelijk] is de 4 dan de 4 ,ev5zoo
  9 d5 aanhef van het traktaat de ziel  
is om zoo te zegg5 het  pr9cipe van het 
lev5de01 om zoo te zegg501 want de w>e  
is  niet de ziel 77 ma> de  (   ,metaph4
 #ajgb a #cj en 't  heele #go ho(d/uk4  
beteek5t ook grond van het k5v]mog5     
7#djb a  #ba73 d5k5 er zijn vall5 bij   
,a4 nog mee/al uite54 ,de zoog54        
d5kwet1 het pr9cipium contradictionis1  
is e5  en voor de  v]s*ill5de ond]zoek+5
 geld5 v]s*ill5de  7#djb a #ba74 ,dus   
is het begrip wijd] dan dat van 1 wa>m$e

  synoniem is4    #h7 ,de causae 7  (  7
 /elt ,a4 gewoonlijk t5 getale van  vi] 
op die tot n h]leid kunn5 word53 de     
causa =malis 7       71 mat]ialis 7    7
 effici5s  7    7 en f9alis 7    7      
,metaph4  #ihc a #bg-cb ,zell] ,,ii#b p4
 #cbg vlg4 ,zoo is aan het kun/w]k      
wez5lijk  7c4 =m47 de vorm1 die de kun/ 
geeft2 mat]ieel1 de /( ( het            
voorloopige1 voorond]/elde1 na> vorm+   
/rev5de1 efficint de  kun/ des kun/5a>s 
en f9aal 7de s*oonheid van7 het geheel4 
,bij het  v]s*ijnsel vall5 deze mom5t5  
het mee/ uite51 behalve vorm en  /(2 9  
het wez5 zijn zij n4 ,da>om is het      
voll$ige ond]zoek na>  de causae het    
geheel d] philosophie 7,metaph4 #ihb b  
#i3 de wet5s*ap  moet de bes*\w+ zijn   
van de e]/e beg9sel5 en grond5074    #i7
 ,de v]h\d+ tuss*5 het /(- en vormmom5t1
 tuss*5   (    en het 1 welke ook 9 't  
algeme5 geldt1 wordt nad]  begrep5 als  
die van mogelijkheid 77 en w]kzaamheid  
77  ,metaph4 #ajad a #h4 ,het algeme5e  
geheel1 als e5heid van het onbepaalde   

en het bepal5de1 het lijd5de en w]k5de1 
/( en vorm en het  bizond]e ( re$s      
bepaalde ond]s*eidt zi* na> mogelijkheid
 en  w]kzaamheid2 9 het algeme5e e]/e 79
 't onbepaalde1 het lijd5de1  de /(7    
ligt de mogelijkheid van de w]kzaamheid 
van het &]e 7het  bepal5de1 het w]k5de1 
de vorm7 vgl4 #dad a #aa72 en het       
bizond]e is  f 9 aanleg f ontwikkeld4   
,zooals 9 't algeme5 de  mogelijkheid  (
 aanleg is voor de v]w]kelijk+ van het 1
 zoo is elke lag]e  vorm van de ziel 9  
d5 telk5s hoog]5  na> mogelijkheid0     
aanwezig1 na> wij zegg5 opgehev5 en     
bewa>d0 7#dad b #bi7 en tot het  lijf   
zelf /aat de ziel als  teg5ov]  7#dab a 
#bj74 ,deze  ond]s*eid+1 re$s bij ,plato
 aangegev5 7,!aetetus71 geldt e]/  bij  
,a4 /elselmatig2 zij is het die aan de  
le] de e5heid en  bewegelijkheid geeft1 
die het k5m]k van de wa>heid is4    #aj7
 ,t4a4p4 7#dab a #ba7 is sprake van 4   
,de vorm+ van dit  woord1 van het       
adjektief  d4i4                         
7voltooidheidhebb5de7 als  voor   is na 

vel] pog+5  e9delijk v]kla>d door ,h]man
 ,diels 9 ,kuhn's ,zeits*rift #aiaf p4  
#bja  door v]gelijk+ met  bij ,demo/h4  
c4 ,polyclem #ah die  voll$ig loon      
heeft40 ,de t]m is veelal synoniem met  
7zie ,no4  #i7 b4v4 #dag a #i     van   
het vuur dat 9  w]kzaamheid is0 en      
ev5zoo 9 het geheele #eo ho(d/uk van het
 #bo  boek4 ,de w]kzaamheid is e*t]     
sle*ts e5 zijde van het geheel d]       
entele*ie4 ,zooals de ,"p4 ,anim4 ,,ii  
#fdf a #bj /aat dat de elem5t5 er  zijn 
voor de gelijkdeelige1 deze voor de     
ongelijkdeelige ( organis*e  deel5 des  
li*aams1          want  deze vorm5 het  
doel en de voltooi+10 zoo wordt de ziel 
e5e   des li*aams g5oemd1 zijnde deze   
vorm 77 teg5ov] de  /(4 ,want    7#dab a
 #aj7 en        7#dae b #ad7 7de ziel (7
 de entele*ie is het begrip van het  na>
 mogelijkheid zijnde40 ,zoo v]kla>t e5  
s*olium 7oude  aanteek5+7 t]e*t  door   
en wordt er m$e  b$oeld de voltooidheid 
van het begrip 9 elke v]h\d+4 ,teg5ov]  
valt zij sam5 met de 1 t5 opzi*te van   

het begrip  op zi*zelf duidt zij de     
vol/rek!id1 de alomvatt5dheid1 de       
voltooidheid aan1 als #dca a #c         
alles wat wordt1 wordt uit wat 9        
voltooidheid is10 #dab b #i      het w>e
 7zijn7 is de entele*ie40 ,van da>      
,metaph4 #ajci  a #g    de entele*ie    
/elt op zi*zelf1 sluit  v]d]e bepal+    
uit0 zoodat het niet aangaat met de     
s*ola/ici als  bij e5 bizond]heid nad]e 
bepal+ d] entele*ie te vrag54 ,de  laat/
 gecite]de plaats doet d5k5 dat het     
begrip van het  voor-zi*-zijn1 de       
t]ugke] van het begrip tot zi*zelf met  
aang$uid wordt4    #aa7 ,de ov]ige t]m51
 die 9 het traktaat voorkom53           
7d$uctief bewijs7  7analyse ontl$+7     
7ook  71  7opvatt+71  7voor/ell+ uit    
z9tuigelijk wa>nem57  7ontzegg+1        
ont/5t5is71   7bezit1 toe/&1 eig5s*ap7  
zijn duidelijk uit het v]b&4            
,hi]m$e v]tr\w ik deze v]tal+ aan de    
belang/ell5d5 toe1  sle*ts e5 pog+ om   
van de diepz9z9nigheid van het          
oorspronkelijke  besef te gev54 ,wanne] 

ik aan ,hegel's bov5v]melde aanman+ op  
mijn  wijze heb gehoorzaamd1 dan v]tr\w 
ik1 al zijn er na ,ari/oteles en  ,hegel
 beid5 vele nieuwe philosophien gewee/1 
niet sle*ts  philologis* w]k te hebb5   
v]ri*t4          ,dr4 ,j4 ,m4 ,,fra5kel4
                                        
,utre*t1 #ca ,jan4 #aiai4               
,,ari/oteles' ,,zielkunde4              
#djb;a#a--bb4 ,voortreffelijkheid d]    
zielkunde bov5 &]e /udien  doordat de   
ziel ov]gang vormt tuss*5 de wa>heid 9  
't algeme5 en  de natuur4 ,ha> ond]w]p 9
 't algeme54 ,h>e moeilijkheid omdat met
  het ond]w]p tev5s de me?ode van       
wijsge]ig ond]zoek en de  grondslag5 van
 het ond]zoek moet5 gevond5 word54      
#djb;a4 ,als wij het wet5 iets s*oons en
 ko/ba>s a*t5 en de e5e  wet5s*ap me]   
dan de &]e ( door h>e nauwkeurige me?ode
 ( omdat  ha> ond]w]p bet] en           
belangwekk5d] is1 /ell5 wij met re*t om 
beide r$55 de zielkunde voorop4 ,de     
k5nis d] ziel zal ook voor alle  wa>heid
 veel bijdrag5 en voornamelijk voor de  

7k5nis d]7 natuur2  want de ziel is1 zoo
 te zegg51 het pr9cipe #c d] lev5de     
wez5s4  ,wij zoek5 h>e natuur en wez5 te
 le]5 k5n5 en dan v]d] h>e  eig5s*app52 
sommige da>van d5kt m5 zi* als aan de   
ziel op zi*  zelf eig51 &]e zull5 door  
ha> ook aan 't lev5d geheel behoor54  t 
,is 9 alle opzi*t5 all]moeilijk/ e5ige  
zek]e k5nis omtr5t  ha> te erlang54     
,want da> de vraag omtr5t het wez5 ook  
voorkomt 9  vele &]e gevall51 z\ m5     
alli*t d5k5 aan n me?ode voor  alles1   
wa>van wij het wez5 will5 le]5          
k5n5--zooals afleid+  geldt voor de tot 
het wez5 behoor5de eig5s*app5 #d--;en   
dan z\ m5  dus die me?ode moet5 zoek54  
,wanne] de e5e en algeme5e me?ode       
betreff5de het wez5 ontbreekt1 wordt de 
beh&el+ nog moeilijk]1  want dan zal m5 
de voor elk geval geldige mani] moet5   
krijg54 ,en  als het blijkt ( die       
afleid+ is ( ontl$+ #e1 ( ook e5ige  &]e
 me?ode1 br5gt de vraag nog moeilijkh$5 
en dwal+5 g5oeg1  wa>van het ond]zoek   
moet uitgaan2 want de elem5t5 van       

v]s*ill5de  d+5 zijn v]s*ill5d1 zooals  
van getall5 en vlakk5 #f4      #djb a   
#bc--;b #af4 ,algeme5e vrag53 #a4 ,tot  
welke d] kategorien behoort  de ziel8   
#b4 ,is zij mogelijkheid ( w]kzaamheid4 
#c4 ,g$eeld (  ondeelba>8 #d4 ,zijn alle
 ziel5 gelijksoortig8 ,zoo niet1 geldt  
het  ond]s*eid het gesla*t ( alle5 de   
soort8 #e4 ,is er n algeme5e  bepal+    
voor ziel1 lev5d wez5 en d]gelijke      
algeme5h$58 #f4 ,als de  ziel g$eeld is1
 moet m5 beg9n5 met het geheel ( met de 
deel58 #g4  ,hoe ond]s*eid5 zi* de      
deel58 #h4 ,moet m5 e]/ de w]k+ d]      
deel5 ond]zoek5 en nog e]d] hun         
voorw]p58    ,voore]/ zat m5 wel moet5  
bepal5 tot welke kategorie #g de ziel   
behoort1 tot die d] sub/antie1 d]       
ho$anigheid1 d] hoeveelheid (  tot e5   
&]e d] ond]s*eid5 kategorien4           
,voorts--wat niet we9ig  v]s*ilt--( zij 
aanleg is dan veele] e5 zek]e           
w]kzaamheid #h4  #djb;b4 ,ook moet m5   
nagaan ( zij deelba> ( ong$eeld is en ( 
alle  ziel gelijksoortig is ( niet2 en  

zoo niet1 ( zij dan na> soort (  na>    
gesla*t ond]s*eid5 zijn4 ,wie imm]s nu  
wet5s*appelijk  sprek5 ov] de ziel1     
lijk5 alle5 de m5s*elijke ziel na te    
gaan4    ,wij di55 er op te lett51      
ev5als bij &]e algeme5e begripp51 (  van
 de ziel n def9itie geldt1 zooals van   
lev5d wez51 dan ( die  met elke ziel    
wisselt1 zooals van pa>d1 hond1 m5s* en 
god1 t]wijl  dan het lev5d wez5 9 't    
algeme5 niets me] is dat e5 ab/ractie   
#i4    ,v]d] als er niet van me]d]e     
ziel5 sprake kan zijn1 ma> van deel5    
7van ne71 ( m5 't ond]zoek beg9n5 moet  
met de heele ziel ( met  de deel54 ,ook 
is het moeilijk te bepal5 wat het v]s*il
 is tuss*5  de deel5 ond]l+ en ( m5 e]/ 
de deel5 moet na gaan ( hun  v]ri*t+5   
bijv4 het d5k5 ( d5 gee/1 het wa>nem5 ( 
het  wa>nem+sv]mog5 enz4 #aj4 ,zoo m5   
moet beg9n5 met de  v]ri*t+51 dan z\ m5 
we] kunn5 vrag5 ( m5 niet nog e]d] de   
object5 moet nagaan bijv4 het wa>neemb>e
 vr het  wa>nem+sv]mog5 en de d5kba>heid
 vr d5 gee/4    #djb b #af--djc a #b4   

7,want v]ri*t+ en voorw]p kunn5 het wez5
 do5  k5n574 ,m5 kan door het wez5 de   
eig5s*app5 ond]zoek5 (  omgeke]d /eun5  
op de erv>+ d] eig5s*app5 voor de bepal+
 van  het wez5 en de bepal+ van het wez5
 7aanvang van het bewijs7 die  niets    
omtr5t de eig5s*app5 le]t1 is z9l$ig4   
,blijkba> is niet sle*ts de k5nis van   
het wez5 van nut tot het  begrijp5 van  
de grond5 van de eig5s*app5 d]          
d+5--zooals 9 de  wiskunde het begrip   
van het re*te en kromme ( van lijn en   
vlak tot  het inzi*t aan hoeveel re*t5  
de hoek5 van d5 driehoek gelijk         
zijn--ma> omgeke]d /rekk5 ook de        
eig5s*app5 grootelijks tot de  k5nis van
 het wez52 want wanne] wij uit de       
voor/ell+ omtr5t de  eig5s*app51 all5 ( 
de mee/51 r$e kunn5 /aan zull5 wij ook  
het be/ ov] het wez5 kunn5 sprek54      
#djc;a4 ,da> alle bewijs #aa  uitgaat   
van het wez51 zijn wez5sbepal+5 die niet
 tot de k5nis d]  eig5s*app5 leid51 ja  
niet e5s li*t giss+5 di5aanga&e         
mogelijk mak51 blijkba> sam5 niets dan  

ijdele woord-def9ities4      #djc a     
#c--;b #ai4 ,de a&o5+51 ook wel het     
d5k51 zijn 9 v]b& met  de /(2 dus h\dt  
de zielkunde v]b& met de natuurle]4     
,excurs3  ond]s*eid 9 de opvatt+ van het
 voorw]p tuss*5 d5  natuurkundige1 d5   
kun/5a>1 d5 wiskundige en d5            
begripskundige4    ,betreff5de de a&o5+5
 d] ziel kan m5 onzek] zijn ( all5 aan  
het drag5de geme5 zijn ( dat er ook     
e5ige aan de ziel op zi*zelf  eig5 is2  
dit is wel noodzakelijk na te gaan1 ma> 
niet gemakkelijk4 ,de  ziel s*ijnt 9 de 
mee/e gevall5 niets zond] het li*aam te 
ond]gaan ( te do51 als bij toorn1       
g]u/heid1 bege]te en  gewa>word+ 9 't   
algeme54 ,het d5k5 lijkt wel het mee/   
het eig5e  te zijn1 ma> indi5 ook dit   
voor/ell+ is ( van voor/ell+  v]gezeld  
moet zijn1 kan ook het d5k5 niet zond]  
li*aam voorkom54  ,is nu e5ig do5 (     
ond]gaan van de ziel ha> eig51 dan z\   
zij  ges*eid5 kunn5 word52 is er niets  
ha> eig51 dan is zij niet  s*eidba> en  
gaat het da>mee als met de re*te 7lijn7 

die1 als re*t  ond] &]e eig5s*app5 deze 
heeft d5 kop]5 bol 9 e5 punt te  rak52  
het is e*t] niet het re*te ges*eid5 dat 
zoo raakt1 imm]s  het is ons*eidba>1 da>
 het altijd met e5ig li*aam v]bond5 is  
#ab4 ,ook alle a&o5+5 d] ziel lijk5 het 
li*aam m$e te  betreff51 drift1         
za*tz9nigheid1 vrees1 m$elijd51         
g]u/heid1 ook  vreugde en liefde en     
haat1 want hun optr$5 w]kt tegelijk op  
't  li*aam 94 ,e5 teek5 hi]van is dat   
t]wijl m5 soms bij aanwezigheid  van    
kra*tige en zi* opdr+5de a&o5+5 9 't    
geheel niet  g]aakt wordt ( ont/elt1 m5 
soms door g]+e en zwakke g$rev5  wordt1 
wanne] het li*aam ti]t en 9 e5 toe/& is 
als bij toorn4  ,nog duidelijk] 7teek57 
is dit1 dat zond] dat iets vreeswekk5ds 
aanwezig is1 de v]s*ijnsel5 van vrees   
getoond word5 #ac4 ,als het  zoo is1 dan
 zijn de a&o5+5 blijkba> v]h\d+5 9      
/(felijkh$54 ,dus moet5 de def9ities z  
luid51 dat bijv4 toorn  is de inw]k+ op 
e5 bepaald li*aam ( li*aamsdeel ( v]mog5
 door  e5 bepaalde oorzaak en met e5    

bepaalde /rekk+4 ,en da>om is het de    
taak re$s van d5 natuurkundige de ziel1 
al?ans de zoodanige1 na te  gaan4--,de  
def9ities van d5 natuurkundige en d5    
r$ekundige zull5 9  elk van deze gevall5
 v]s*ill51 bijv4 toorn zal de e5        
def9ie]5  als /rev5 na> w$]ke]ige kr5k+ 
( iets d]gelijks1 de &] als  v]hitt+ van
 het w>me h>teblo$4 #djc;b4 ,de laat/e  
geeft het  /(felijke aan1 de e]/e 't    
wez5 en het begrip4 ,want dit is 't     
begrip van de zaak1 ma> dat moet        
w]kelijk word5 9 e5 bepaalde  /(4 ,zoo  
is het begrip van huis dat het is e5    
bes*utt+ teg5  ond]gang door w9d en reg5
 en hitte2 de &] noemt het /e551  ti*els
 en h\t1 de d]de noemt het3 9 deze      
mat]ial5 de vorm #ad  met e5 bepaalde   
/rekk+4 ,wie van dez5 heeft de          
natuurkundige te  heet58 ,die de /(     
beh&elt zond] k5nis van het begrip ( die
  alle5 het begrip beh&elt8 ,veele] die 
beid5 v]e5igt4 ,hoe dan met  elk van de 
twee &]58 ,ge5 beh&elt de van de /(     
ons*eidb>e  eig5s*app5 als onges*eid5   

#ae1  ma> de natuurkundige alle do5  en 
lijd5 van e5 bepaald li*aam en e5       
bepaalde /(2 van die  bepaalde /(       
afzi5de w]kt niet hij1 ma> t5 deele soms
 de  kun/5a>1 bijv4 de timm]man ( de    
dokt]2 ev5e5s het ons*eidb>e1  wat bij  
wijze van afgetrokk5heid1 ma> niet aan  
e5 bepaald li*aam  v]bond5 g$a*t wordt1 
beh&elt de wiskundige1 en als ges*eid5  
7het wez5 op zi*zelf7 de metaphysicus4  
,ma> laat ons t]ugke]5 van  deze        
uitwijd+4 ,wij zeid5 dat de a&o5+5 d]   
ziel1 9 zoov]re  zij eig5s*app5 heeft   
als mo$ en vrees1 niet af te s*eid5 zijn
 van  de /( bij lev5de wez5s en &]s zijn
 dan lijn en vlak4      #djc;b          
#ai--dje;b #cj4 ,de le]+5 d] vroeg]53 de
 ziel het beweg5de1 het  zi*zelf        
beweg5de2 ,democritus1 ,leucippus1 de   
,py?agorers1 ,anaxagoras4  ,de ziel uit 
de elem5t51 het k5n5de en wa>nem5de2    
,emp$ocles1  ,plato4 ,de elem5t5        
/(felijk1 on/(felijk ( gem5gd1 n ( me]4 
,democritus1 ,anaxagoras1 ,?ales1       
,diog5es e4a41 ,h]aclitus1 ,alcmaeon1   

,hippo1 ,critias4 ,sam5vatt+3 de ziel is
 het beweg5de1 wa>nem5de1  on/(felijke1 
te h]leid5 tot de elem5t51 me] ( n1 uit 
teg5deel5 ( e5 da>van4 ,etymologie4     
,bij het ond]zoek ov] de ziel is het    
noodig ond] het /ell5 d]  v]leg5h$51 die
 9 d5 voortgang hun oploss+ moet5 v9d51 
de  me5+5 d] voorgang]s betreff5de de   
ziel er bij op te nem5 om het  go$e te  
aanva>d5 en hun f\t5 te v]mijd54 ,wij   
beg9n5 het  ond]zoek met aan te gev5 wat
 de ziel na> m5 zegt van nature 't  mee/
 eig5 is4 ,het bezielde dan ond]s*eidt  
zi* 9 twee opzi*t5  voornamelijk van het
 onbezielde1 door beweg+ en gewa>word+4 
,deze  twee opvatt+5 ongeve] ov] de ziel
 hebb5 wij ook van de  voorgang]s       
gele]d2 sommig5 dan noem5 de ziel het   
voornamelijk en  eig5lijk beweg5de4 ,en 
aangezi5 zij me5d5 dat wat zelf niet    
bewog5  w]d niet iets &]s kan beweg51   
vatt5 zij de ziel op als iets dat       
bewog5 wordt4    #djd;a4 ,da>om noemt   
,demokritos ha> iets van vuur en w>mte1 
want  t]wijl er one9dig vele s*em5 (    

atom5 zijn #af1 zooals de  zoog5aamde   
/(jes 9 de lu*t1 die 9 de zonne/ral5    
door de  v5/]s zi*tba> word51 noemt hij 
hun m5gel+ de elem5t5 van de  heele     
natuur--ev5zoo ,leukippos--en da>ond] de
 bolvormige vuur en ziel1  omdat zulke  
vormsels het mee/ door alles he5 kunn5  
dr+5 en zij de  re/ beweg51 t]wijl ze   
ook zelf bewog5 word51 volg5s hun       
opvatt+  dat de ziel is wat aan de      
lev5de wez5s de beweg+ v]s*aft4 ,dat    
da>om ook de ademhal+ het w]k van het   
lev5 is1 want dat t]wijl de  atmosfe] de
 li*am5 sam5dr+t en de atom5 uitp]/1 die
 door dat  ze zelf nooit 9 ru/ zijn aan 
de lev5de wez5s de beweg+  v]s*aff51 er 
van buit5 hulp komt door het b9n5kom5   
van &]e  d]gelijke atom5 bij het        
ademhal52 want dat deze ook de uit/oot+ 
van de 9 de lev5de wez5s aanwezige atom5
 belett51 het sam5dr+5  en v]/ijv5      
ke]5de2 en dat m5 leeft1 zoolang m5 dat 
kan do54 ,ook  wat de ,py?agorers zegg5 
s*ijnt d5zelfde z9 te hebb53 e5ig5 van  
h5 zeid5 dat de ziel 0 de /(jes 9 de    

lu*t1 &]5 wat deze  beweegt4 ,hi]ov] is 
gezegd dat zij voortdur5d 9 beweg+      
blijk5 ook  bij volkom5 w9d/ilte4 ,op   
hetzelfde kom5 ne] die de ziel het zi*  
zelf beweg5de noem52 want al deze lijk5 
te me55 dat de beweg+  het mee/ eig5 is 
aan de ziel en dat alle &]e d+5 bewog5  
word5  door de ziel en deze door        
zi*zelf1 omdat zij van niets wa>nem5 dat
  het beweg+ geeft ( het wordt ook zelf 
bewog54 ,ev5e5s noemt  ,anaxagoras de   
ziel het beweg5de en wie &]s heeft      
gezegd dat de  gee/ het heelal heeft    
bewog5 #ag1 ev5wel niet geheel zooals   
,demokritos4 ,deze imm]s noemt zond] me]
 ziel en gee/ hetzelfde en  volg5s hem  
is het w>e het v]s*ijnsel1 wa>om ,hom]us
 jui/ di*t3  ,hektor lag buit5 d5k50    
#ah4 7,ilias #bde vgl4 ,odys4 #cgd74    
,hij weet  dus niet van d5 gee/ als e5  
v]mog5 omtr5t de wa>heid1 ma> noemt     
ziel en gee/ hetzelfde4    #djd;b4      
,anaxagoras is hi]ov] m9d] duidelijk2   
dikwijls imm]s spreekt  hij van d5 gee/ 
als de oorzaak van de re*te ord5+1 do*  

eld]s  noemt hij d5 gee/ de ziel1       
zegg5de dat hij 9 alle lev5de wez5s     
aanwezig is1 groote en kle9e1 hooge en  
lage4 ,e*t] s*ijnt niet de  als d5k5d   
b$oelde gee/ bij alle lev5de wez5s      
gelijkelijk aanwezig  te zijn1 ja niet  
e5s bij alle m5s*54    ,zij nu die op de
 beweg+ van het bezielde het oog ri*t51 
vatt5 de  ziel als het mee/ beweg5de2   
die lett5 op het k5n5 en wa>nem5 d]     
d+51 noem5 de ziel de elem5t51 die er   
me]d]e aannem51 die  me]d]51 die n      
aannem5 dit e5e4 ,zoo /elt ,emp$okles de
 ziel  sam5 uit alle elem5t5 z dat elk  
elem5t ook ziel is1 9 deze  v]z53       
,a>de zi5 we met a>de en wat] zi5 we met
 wat]      ,lu*t doet ons godd'lijke    
lu*t en vuur het v]delg5de vuur zi5     
,liefde met liefde en met haat aans*\w5 
we 't bitt]e hat540      ,op dezelfde   
wijze /elt ,plato 9 d5 ,timaeus de ziel 
uit de elem5t5  sam51 zegg5de dat het   
gelijke door het gelijke gek5d wordt en 
dat de  d+5 uit de elem5t5 be/aan #ai4  
,e5 soortgelijke bepal+ w]d  gegev5 9 de

 philosophis*e voordra*t51 het lev5de   
wez5 op  zi*zelf #bj sam5ge/eld uit het 
begrip op zi*zelf van het ne en  het    
begrip van l5gte1 bre$te en diepte en   
het ov]ige desgelijks4 ,(  nog &]s3 de  
gee/ het ne1 't wet5 de twee--imm]s met 
n ri*t+  heeft het n e9dpunt--het getal 
van het vlak de me5+1 dat van het       
li*aam de gewa>word+1 want de getall5   
w]d5 g5oemd de ideen  zelf en de        
be/aansgrond5 en zij be/aan to* uit de  
elem5t5 #ba4  ,de d+5 word5 deels door  
d5 gee/1 deels door 't wet51 deels door 
de me5+1 deels door de gewa>word+       
beoordeeld en deze getall5  zijn de     
ideen d] d+54 ,da> nu de ziel ook het   
beweg5de s*e5  ev5als het k5n5de hebb5  
e5ig5 hun def9itie uit beid5            
sam5gevlo*t51 die de ziel noemd5 e5     
zi*zelf beweg5d getal4 ,er is  v]s*il   
van opvatt+ welke en hoevele de pr9cipes
 zijn1 vooral  tuss*5 het /ell5 van     
/(felijke ( on/(felijke en de v]m5g+    
van de e55 en de &]54 #dje;a4 ,wat het  
aantal betreft1 sommig5  noem5 n        

pr9cipe1 &]5 me]d]54 ,hi]mee ov]e5/emm5d
  def9ie]5 zij de ziel1 want zij noem5  
ha> niet onbegrijpelijk dt  elem5t dat  
van nature 't bewegelijke is4 ,d]halve  
hebb5 sommig5  v]kla>d dat de ziel vuur 
is2 imm]s dit is het fijn/e en          
on/(felijk/e elem5t en het ond]gaat     
beweg+ en beweegt het &]e  onmiddellijk4
 ,demokritos geeft nog held]d]          
uite5zett+ wa>om beide  om/&igh$5 7van  
de ziel geld572 de ziel is namelijk     
volg5s hem  hetzelfde als de gee/ en    
behoort tot de ondeelb>e elem5t51 die   
dan  bewegelijk zijn door hun kle9heid  
en figuur2 van de figur5 noemt hij  het 
bewegelijk/ het bolvormige en zoodanig  
is dan de gee/ en het  vuur4 ,anaxagoras
 s*ijnt ziel en gee/ te ond]s*eid51     
zooals wij  bov5 zeid51 ma> 9 de beh&el+
 zijn beid5 bij hem n natuur2  to* /elt 
hij d5 gee/ all]mee/ als 't pr9cipe1 als
 hij namelijk  zegt dat van alle d+5    
alle5 de gee/ e5v\dig1 onv]m5gd en re9  
is4 ,k5n5 en beweg5 beid5 s*rijft hij   
toe aan hetzelfde pr9cipe1  als hij zegt

 dat de gee/ het ,al heeft bewog54      
,volg5s de  ov]lev]+5 omtr5t hem s*ijnt 
ook ,?ales de ziel als iets  beweg5ds   
opgevat te hebb51 imm]s hij zeide dat de
 7magneet7/e5 e5  ziel heeft omdat zij  
't ijz] beweegt4 ,diog5es ev5als e5ige  
&]5  noemt de ziel lu*t1 9 de me5+ dat  
die het fijn/e van alles is en  pr9cipe2
 en dat da>door de ziel k5t en beweegt1 
k5t 9 zoov]re zij  elem5t is en uit ha> 
als oorsprong het ov]ige is1 en         
beweeglijk  inzoov] zij het fijn/e is4  
,ook ,h]akleitos zegt dat het pr9cipe   
ziel  is1 imm]s ziel noemt hij de       
uitdamp+1 wa>uit hij het &]e vormt2  en 
't mee/ on/(felijk en /e$s vloei5d2 en  
wat bewog5 wordt wordt  dan volg5s hem  
gek5d door wat bewog5 wordt4 ,hij ev5als
 de mee/5  me5d5 dat de d+5 9 beweg+    
zijn4 ,ov]e5/emm5d met dez5  s*ijnt de  
me5+ van ,alkmaion ov] de ziel2 hij zegt
 nl43 dat de ziel  on/]felijk is doordat
 zij gelijkt op 't on/]felijke1 en dat  
dit  ha> toekomt als altijd bewog51 want
 dat ook al de goddelijke d+5           

altijddoor bewog5 word51 maan1 zon1 /]r5
 en de heele hemel4 #dje;b4  ,sommige   
grov]51 zooals ,hippon1 hebb5 de ziel   
wat] g5oemd2 zij  lijk5 tot die ov]tuig+
 gekom5 doordat all] zaad vo*tig is4    
,imm]s hij be/rijdt deg55 die de ziel   
blo$ noem51 omdat het zaad  ge5 blo$ is 
en het zaad is de ziel 9 aanleg4 ,&]5   
als ,kritias1  sprek5 van 't blo$1      
me55de dat de gewa>word+ het mee/ aan de
  ziel eig5 is en dat deze aanwezig is  
door de natuur van het blo$4  ,alle     
elem5t5 hebb5 dus hun v]d$ig] gevond51  
behalve de a>de2  die heeft niem& tot   
ziel v]kla>d1 behalve alwie de ziel uit 
alle  elem5t5 sam5ge/eld ( alles ziel   
a*t4    ,all5 ongeve] bepal5 de ziel na>
 drie zijd51 beweg+1  gewa>word+1       
on/(felijkheid en elk di] bepal+5 h\dt  
v]b&  met de pr9cipes4 ,d]halve /ell5   
zij1 die het k5n5 als bepal+  gev51 de  
ziel als e5 elem5t ( als sam5ge/eld uit 
de elem5t51 op  n na #bb1 ond]l+        
ov]e5/emm5d 9 de opvatt+ dat het gelijke
  door het gelijke gek5d wordt2 want    

aangezi5 de ziel alle d+5  erk5t1 /ell5 
zij ha> sam5 uit alle elem5t54 ,die dus 
n pr9cipe  en n elem5t aannem51 /ell5   
ook de ziel als n bijv4 vuur (  lu*t2   
die me]d]e pr9cipes aannem51 /ell5 ook  
e5 veelheid 9 de  ziel4 ,anaxagoras     
alle5 noemt d5 gee/ onaang$aan en met   
niets van  het &]e iets geme5 hebb5d4   
,als hij zoo is1 hoe hij dan zal k5n5   
en door welke oorzaak1 dat heeft ,a4    
niet gezegd no* blijkt het uit wat  hij 
zegt4 ,zij die 9 de pr9cipes teg5/ell+5 
zi51 a*t5 ook de  ziel uit de teg5/ell+5
 gevormd2 zij die n zijde van de        
teg5/ell+5 als pr9cipe aannem5 bijv4 het
 w>me ( het k\de (  iets d]gelijks1     
/ell5 ov]e5kom/ig de ziel als e5 da>van4
 ,zoo  dan volg5 zij 't spoor van de    
woord53 de e55 sprek5 van 't w>me1      
omdat da>na> ook het lev5 g5oemd is2 de 
&]5 van het k\de1  zegg5de dat het      
ademhal5 en de afkoel+ aan de ziel d5   
naam geeft  7- 1 -74 ,dit alzoo is wat  
ons gele]d is  ov] de ziel met de grond5
 wa>op de me5+5 /eun54      #djf a      

#a--djg;b #bf4 ,heeft de ziel van nature
 eig5 7niet bijkom/ige7  beweg+8 ,ne51  
want die voorond]/elt plaats2 /elt als  
mogelijk  dwangbeweg+ en ru/1 maakt ha> 
tot e5 elem5t en v]plaatsba>1  heft ha> 
bijkom/ige beweg+ op en br5gt ha> buit5 
zi*zelf4  ,kritiek van ,democritus en   
,plato's ,timaeus4 ,de besprok5 !orien  
beh&el5 e5zijdig de ziel afges*eid5 van 
het li*aam4      #djf;a4 ,e]/ nu moet5  
wij de beweg+ ond]zoek52 want miss*i5 is
  het niet sle*ts onjui/ dat het wez5 d]
 ziel zoodanig iets is1 dat  zi*zelf    
beweegt ( kan beweg51 zooals sommig5    
zegg51 ma> is het  onmogelijk dat zij   
beweg+ heeft4 ,dat het nu niet          
noodzakelijk is dat  het beweg5de zelf  
bewog5 wordt1 is vroeg] #bc gezegd4     
,beweg+ is  tweerlei2 alles nl4 beweegt 
f betrekkelijk f op zi*zelf1 het  e]/e1 
al wat beweegt doordat het zi* 9 't     
beweg5de bev9dt1 als de  s*ipp]s1 imm]s 
hun beweg+ is niet gelijksoortig met die
 van het  s*ip2 dit to* beweegt op      
zi*zelf1 zij doordat ze zi* bev9d5 9    

het beweg5de4 ,wat uitkomt bij de       
ond]deel53 want de eig5 beweg+  d] voet5
 is het loop5 en zoo ook van de m5s*5 en
 die hebb5 de  s*ipp]s dan niet4 ,t]wijl
 nu beweg+ 9 tweerlei z9 gezegd wordt1  
ond]zoek5 wij nu ( de ziel op zi*zelf   
beweegt en aan beweg+ deel  heeft4 ,er  
zijn vi] beweg+53 v]plaats+1 v]&]+1     
afnem+ en  groei2 e5 ( me] da>van zal de
 ziel moet5 hebb5 ( all54 ,is ha>       
beweg+ ge5 bijkom/igheid1 dan heeft zij 
ha> van nature en heeft  zij da>m$e ook 
e5 plaats2 want alle g5oemde beweg+5    
ges*i$5  op e5 plaats4 ,is het wez5 van 
de ziel da>9 geleg5 dat zij zi*zelf     
beweegt1 dan is ha> beweg+ ge5          
bijkom/igheid1 zooals bij het witte  (  
#c el lange2 ook hi]9 imm]s is beweg+1  
ma> die is bijkom/ig2  het li*aam nl4   
wa>mee zij v]bond5 zijn1 beweegt4 ,zoo  
is er dan ook  van h5 ge5 plaats1 zooals
 van de ziel wl1 als beweg+ van nature  
ha> deel is4 ,en v]d] als zij van nature
 beweegt1 z\ zij ook door  geweld kunn5 
bewog5 word5 en omgeke]d4 ,hetzelfde    

geldt van de ru/2  de ziel z\ dan       
plaats5 hebb5 van natuurlijke (         
gewelddadige  beweg+ en ru/4 ,ma> welke 
de gewelddadige beweg+5 en ru/ d]  ziel 
zijn1 dat zal m5 zi* niet li*t zelfs ma>
 kunn5 v]beeld54  ,gaat v]d] de beweg+  
d] ziel na> bov51 dan moet zij vuur     
zijn1  na> b5$51 a>de--want dit zijn de 
beweg+5 van die li*am5--en  ov]e5kom/ig 
is de betrekk+ tot de tuss*5ligg5de     
elem5t54  ,voorts da> zij het li*aam    
blijkt te beweg51 is het aannemelijk dat
  zij ha> eig5 beweg+5 aan het li*aam   
me$eelt en dus omgeke]d  na> wa>heid te 
zegg51 dat de beweg+ van het li*aam ook 
de h>e  is4 #djf;b4 ,de beweg+ van het  
li*aam is plaatsv]&]+2 dus z\ ook  de   
ziel op de wijze van het li*aam geheel (
 g$eeltelijk zi*  v]plaats54 ,is dit    
mogelijk dan z\ zij ook uit en we] 9    
kunn5 gaan  en bij gevolg z\d5 de dood5 
kunn5 op/aan4 ,de bijkom/ige beweg+  z\ 
zij van iets &]s kunn5 ontvang52 zoo    
wanne] het lev5d wez5  met geweld       
ge/oot5 wordt4 ,ma> behalve 9 di] voege 

moet datg5e1  welks wez5 zelfbeweg+ is1 
niet door iets &]s bewog5 word51  ev5m9 
als het go$e op zi*zelf ( door zi*zelf  
om ( door iets  &]s moet zijn4 ,en van  
de ziel z\ m5 to* zegg51 dat zij        
voornamelijk door de wa>neemba>h$5      
bewog5 wordt1 ls zij bewog5  wordt4 ,ma>
 voorwa> ook indi5 zij zi*zelf beweegt1 
wordt zij to*  ook bewog5 en da> alle   
beweg+ wat bewog5 wordt doet uittr$5 9  
de beweg+1 z\ de ziel ook uit ha> wez5  
moet5 uitgaan #bd1 als  zij niet        
bijkom/ig zi*zelf beweegt1 ma> de beweg+
 tot ha> eig5  wez5 op zi*zelf behoort4 
,sommig5 zegg5 ook dat de ziel het      
li*aam  wa>9 zij is ha> eig5 beweg+     
me$eelt1 zooals ,demokritos 9           
ov]e5/emm+ met d5 blijspeldi*t]         
,philippos1 die ,daidalos de  h\t5      
,aphrodite laat mak5 en beweg5 doordat  
hij er kwikzilv]  +oot2 desgelijks zegt 
ook ,demokritos dat de beweg5de         
ondeelb>e  boll5 doordat ze van nature  
nooit 9 /il/& zijn het geheele  li*aam  
meesleep5 en beweg54 ,wij vrag5 dan (   

ditzelfde ook de ru/  zal v]oorzak54    
,hoe dat z\ gaan1 is moeilijk ( liev]   
onmogelijk te  zegg54 ,welbes*\wd s*ijnt
 de ziel niet z het lev5d wez5 te       
beweg5 ma> door iets als b$oel+ en      
g$a*te4    ,op dezelfde wijs bes*\wt ook
 de natuurle] van d5 ,timaios #be de    
beweg+ die de ziel aan 't li*aam        
me$eelt2 door ha> eig5 beweg+  beweegt  
zij het li*aam1 wa>m$e zij v]bond5 is4  
,t]wijl zij  sam5ge/eld is uit de       
elem5t5 en +$eeld na> h>monis*e  v]h\d+1
 opdat zij aangebor5 gewa>word+ van     
h>monie hebbe en  het heelal zi*        
h>monis* bewege1 heeft 7de demiurg7 ha> 
re*te baan  tot e5 kr+ omgebog5 en d5   
e55 kr+ 9 twee gesplit/ hebb5de1  die   
bij twee punt5 v]bond5 zijn1 heeft hij  
w$] d5 e55 9 zev5  kr+5 gesplit/1 da>   
7volg5s ,plato7 de hemelbeweg+5 die d]  
ziel  zijn4 #djg;a4 ,voore]/ nu is het  
niet behoorlijk de ziel e5 grootte te   
noem52 blijkba> nl4 b$oelt hij met de   
,alziel zooiets als wat m5 wel  #bf d5  
gee/ noemt en niet iets als de          

gewa>word5de ( de  bege]5de ziel1 want  
hun beweg+ is ge5 kr+loop2 de gee/ is n 
en aane5 als het d5k5 en het d5k5 is de 
g$a*t51 welke n zijn  bij ope5volg+ als 
het getal ma> niet als de grootte2 da>om
 is ook  de gee/ niet z aane51 ma> f    
ondeelba> f niet als e5 grootte  aane54 
,en hoe ook zal hij d5k5 als hij grootte
 is8 ,met e5ig deel  van zi*zelf8 ,e5   
deel dat grootte heeft ( puntsgewijze   
is1 als m5  e5 punt ook e5 deel moet    
noem54 ,gaat het puntsgewijze1 dan komt 
blijkba> de g$a*te nooit tot /&1 da> de 
punt5 e9deloos zijn2  en gaat het met   
grootte dan zal m5 dikwijls ( e9deloos  
veel mal5  hetzelfde d5k51 ma> het      
blijkt dat het ook e5maal mogelijk is   
#bg4  ,als voldo5de is de aanrak+ met   
e5ig deel1 wa>toe is dan  kr+beweg+     
noodig ( moet er 9 't geheel van e5     
grootte sprake  zijn8 ,wanne] het d5k5  
aanrak+ door d5 geheel5 kr+ v]eis*t1    
wat doet dan de aanrak+ met de deel58   
,en v]d] hoe kan m5 het  g$eelde d5k5   
met het ong$eelde ( omgeke]d8 ,het is   

noodzakelijk  dat de gee/ de gezegde kr+
 is1 want de beweg+ van d5 gee/ is het  
d5k51 van d5 kr+ de draai+2 is nu het   
d5k5 de draai+1 dan  moet de gee/ de kr+
 zijn welks zoodanige draai+ het d5k5   
is4  ,ma> wat zal het zijn dat de gee/  
altijd door d5kt8--imm]s de  draai+     
duurt altijd door4 ,ma> de g$a*t5 van   
toegepa/e wet5s*ap  hebb5 gr5z51 want   
zij all5 beoog5 iets buit5 zi*2 en de   
!oretis*e ov]weg+5 hebb5 ev5e5s hun     
gr5z5 9 de  r$5e]+51 zijnde all5 f      
def9itie f bewijs2 het bewijs nu gaat   
van e5 ond]/ell+ uit en heeft op e5ige  
wijze zijn e9de 9 de  sluitr$e ( de     
gevolgtrekk+2 en als zij niet afloop51  
zoo ke]5  zij to* niet t]ug tot het     
uitgangspunt1 ma> gaan voorwa>ts met    
toevoeg+ telk5s van midd5t]m en         
conclusie2 t]wijl de draai+  we] tot 't 
beg9 ombuigt4 ,de def9ities zijn all5   
begr5sd4 ,gebeurt  v]d] dezelfde draai+ 
dikwijls dan zal m5 dikwijls hetzelfde  
moet5  d5k54 ,v]d] lijkt de g$a*te me]  
op e5 ru/ en halt dan op  beweg+2       

desgelijks de sluitr$e4 #djg;b4         
,voorzek] is ook niet  gelukzalig wat   
niet gemakkelijk gaat ma> met geweld2   
indi5 nu de  beweg+ d] ziel ha> wez5    
niet is1 dan wordt zij teg5 ha> natuur  
bewog5 #bh4 ,bezwa>lijk is het ook 7voor
 d5 gee/7 onafs*eidelijk  gem5gd te zijn
 met het li*aam2 ja zelfs v]w]pelijk1   
als het  w]kelijk voor d5 gee/ bet] is  
zond] het li*aam te zijn1 zooals  ,plato
 pleegt te zegg51 wa>mee dan vel5       
in/emm54 ,onduidelijk blijft  ook de    
oorzaak van de kr+beweg+ des heelals1   
want no* is het wez5  d] ziel oorzaak d]
 kr+beweg+1 ma> die is ha> bijkom/ig1   
no*  is het li*aam oorzaak1 ma> veele]  
is de ziel oorzaak voor 't  li*aam4 ,en 
e9delijk ontbreekt ook het bewijs wa>om 
het di5/ig is1  t]wijl to* de godheid   
da>om de kr+beweg+ aan de ziel moe/ gev5
  omdat het ha> di5/ig] is te beweg5 dan
 te ru/5 en z te beweg5  en niet &]s4   
,ma> da> d]gelijk ond]zoek 9 e5 &]e     
wet5s*ap me] ?uis  hoort1 will5 wij het 
?ans da>lat54 ,deze ong]ijmdheid deelt  

,plato's  r$5e]+ met de mee/5 ov] de    
ziel1 dat zij n4l4 de ziel v]b9d5  met  
en /ell5 9 het li*aam zond] de bepal+   
erbij te voeg5 van de  oorzaak 7di]     
v]b9d+7 en van de v]h\d+ van 't li*aam4 
,en dat  mag to* e5 eis* heet52 want    
door de geme5s*ap is het e5e  w]k5d1 het
 &]e lijd5d en wordt het e5e bewog5     
t]wijl het  &]e beweegt en deze v]h\d+5 
geld5 nimm] voor onv]s*illige  d+5      
ond]l+4 ,ma> zij beproev5 alle5 te      
bepal5 wat de ziel is1  do* gev5 er v]d]
 ge5 bepal+ bij van het li*aam dat de   
ziel moet  opnem51 als( het mogelijk w>e
 dat na> de v]hal5 d] ,py?agorers  e5   
ziel1 welke ook1 ha> intrek nam 9 't    
e]/e 't be/e li*aam4  ,ne51 elk li*aam  
moet wel eig5 ge/alte en vorm #bi hebb54
 't ,is  hetzelfde als( m5 zeide dat de 
timm]kun/ fluit5 betrok2 want de  kun/  
moet ha> 7eig57 w]ktuig5 en de ziel het 
li*aam gebruik54      #djg b #bg--djh a 
#bh4 ,de ziel is ge5 h>monie1 zooals    
vel5 geloov53  no* h>monie als sam5/ell+
 van deel5 no* als de v]h\d+ 9 de       

sam5/ell+4 ,bezw>5 teg5 ,emp$ocles1 die 
de ziel uit al de  elem5t5 maakt en elk 
elem5t als v]h\d+ d5kt en tev5s de      
7liefde7 oorzaak d] v]b9d+ doet zijn1   
dus iets buit5 de  v]b9d+ zelve4 ,ma>   
hoe dan te d5k5 ov] de s*eid+ van ziel  
en  li*aam8    ,ook is e5 &]e me5+      
gele]d ov] de ziel die bij vel5 niet    
m9d] gelo( v9dt dan e5ige &]e d]        
beh&eld5 en die ook 9 de  tot geme5 go$ 
gemaakte besprek+5 #cj e5 soort van     
proces heeft  door/aan4 ,m5 zegt nl4 dat
 zij e5 zek]e h>monie is2 dat imm]s de  
h>monie e5 m5g+ en sam5voeg+ van        
teg5deel5 is en dat het  li*aam         
sam5ge/eld is uit teg5deel54 ,ev5wel de 
h>monie is e5  v]h\d+ van de gem5gd5 (  
e5 sam5voeg+ en de ziel kan ge5 van     
beid5 zijn4 ,v]d] is beweg5 ge5 eig5s*ap
 van h>monie en dat  s*rijv5 all5 wel   
ongeve] 't mee/ aan de ziel toe4 ,het   
pa/ me]  bij gezondheid van h>monie te  
sprek5 en 9 't algeme5 bij de           
li*amelijke deugd5 dan bij de ziel4 ,het
 duidelijk/ blijkt 7de  ongelijkheid7   

wanne] m5 z\ beproev5 het do5 en lijd5  
d] ziel op  e5 h>monie ov] te br5g5--dat
 is moeilijk te h>monie]54 ,voorts  als 
wij sprek5 van h>monie 9 twee gevall5 en
 wel eig5lijk bij de  groo!d5 die beweg+
 en plaats hebb5 hun sam5voeg+ zdanig   
dat  zij niets gelijksoortigs kan opnem5
 en t5 twe$e ook de v]h\d+  van de      
gem5gd5--nu1 dan zijn ge5 van beide     
opvatt+5 7voor de ziel7  aannemelijk en 
die van de h>monis*e sam5voeg+ d]       
li*aamsdeel5  laat zi* al te gemakkelijk
 we]legg54 ,want er zijn vele           
sam5voeg+5 d] deel5 en op vele wijz52   
van welk deel ( hoe moet  m5 nu aannem5 
dat de gee/ e5 sam5voeg+ is ( de        
gewa>word+ (  de bege]te8 ,ev5 ong]ijmd 
is de me5+ dat de ziel de v]h\d+ van  de
 m5g+ is2 want de v]h\d+ bij de v]m5g+  
d] elem5t5 is  niet dezelfde voor vlees*
 en be54 ,wa>uit volgt dat m5 vele ziel5
  zal hebb5 en door het heele li*aam    
he51 als alles be/aat uit het  m5gsel d]
 elem5t5 en de v]h\d+ d] m5g+ h>monie en
 ziel is4  ,hi]ov] z\ m5 ook ,emp$ocles 

rek5s*ap kunn5 vrag51 die zegt dat  elk 
d] deel5 na> e5 bepaalde v]h\d+ 7d]     
elem5t57 +]i*t  is2 is nu de v]h\d+ de  
ziel ( komt deze als iets nieuws 9 de   
deel58 ,is v]d] de liefde de oorzaak van
 onv]s*illig welke m5g+  ( van die na>  
de jui/e v]h\d+8 ,en is deze de v]h\d+ (
 iets  &]s da>nev5s8 ,dat alles zijn    
da>bij v]leg5h$54 ,en als de ziel  iets 
&]s dan de m5g+ is1 wa>om wordt zij dan 
v]nietigd met het  be/aan van het vlees*
 en van de &]e deel5 van het lev5d wez58
  ,bov5di5 indi5 niet i$] d] deel5 e5   
ziel heeft1 en indi5 de  ziel niet is de
 v]h\d+ d] m5g+1 wat wordt dan eig5lijk 
v]nietigd als de ziel weg gaat8         
#djh a #bi--;b #bi4 ,van beweg+ d] ziel 
spreekt m5 m9d] jui/1 wanne]  het jui/e 
is li*amelijke beweg+ van ha> uitga&e ( 
tot ha>  /rekk5de1 als bij gewa>word+ ( 
h]9n]+2 de w]kzaamheid ook  van d5 gee/ 
lijdt van ziekte en oud]dom1 dus van 't 
li*amelijke1  ma> de gee/ zelf is e5    
zelf/&igheid4    ,uit het gezegde nu    
blijkt dat de ziel onmogelijk h>monie   

kan zijn no*  kr+beweg+ kan hebb54 ,wel 
kan zij1 zooals gezegd is1 bijkom/ig    
bewog5 word5 en zi*zelf beweg51 zoo b4v4
 dat datg5e bewog5 wordt1  wa>9 zij is  
en wel door de ziel bewog5 wordt1 &]s is
 ruimtelijke  beweg+ voor ha>           
onmogelijk4 #djh;b4 ,met me] grond z\ m5
 ov] h>e  beweg+ kunn5 r$ekavel5 uit    
d]gelijke ov]weg+51 dat m5 zegt  dat de 
ziel sm>t en vreugde ond]v9dt1 g]u/ is (
 vree/1 voorts  toornig wordt1 wa>neemt 
en d5kt2 want dat alles zull5 beweg+5   
zijn4 ,en dus z\ m5 me55 dat zij bewog5 
wordt1 ma> dat is niet  noodzakelijk4   
,want al zijn ook w]kelijk sm>t1 vreugde
 en d5k5  beweg+5 en is elk da>van      
bewog5 word51 bewog5 word5 door de      
ziel--b4v4 toornig word5 ( vreez5 zulk  
e5 beweg+ van het h>t1  d5k5 7beweg+7   
van dit welli*t ( van iets &]s--en      
gebeurt dit  bij e5ige ervan door       
v]plaats5de beweg+1 bij &]5 door  v]&]+ 
van ho$anigheid 7bij welke en welke     
v]&]+ is hi]  niet de vraag72 dan is het
 zegg5 dat de ziel toornig wordt1 zoo1  

als(  m5 zeide dat de ziel weeft ( b\wt4
 ,het lijkt wel bet] niet te  zegg5 dat 
de ziel m$elijd5 heeft ( le]t ( d5kt1   
ma> de m5s*  met zijn ziel en wel omdat 
de beweg+ niet 9 ha> is1 ma> soms tot   
aan ha>1 soms van ha> uit b4v4 de       
gewa>word+ van deze voorw]p5  hi]       
uitga&e tot aan ha>1 de h]9n]+ van ha>  
uit na> de  beweg+5 ( /il/&5 9 de       
z9tuig54 ,de gee/ s*ijnt 79 d5  m5s*7 te
 zijn e5 zelf/&igheid1 die onv]nietigba>
 is4 ,&]s  moe/ hij vooral v]nietigd    
word5 door de v]dui/]+ 9 d5  oud]dom2   
do* d5kelijk geldt hi] hetzelfde als bij
 de z9tuig52 als  de grijsa>d e5s zlk e5
 oog kreeg1 dan z\ hij kunn5 zi5 als e5 
jongel+4 ,alzoo heeft de oud]dom niet   
tot oorzaak e5ig ond]v9d5  van de ziel1 
ma> van 't li*aam wa>9 zij is1 zooals   
bij dronk5s*ap  en ziekte4 ,zoo kwijnt  
dan het d5k5 en /ude]5 doordat iets &]s 
inw5dig afbreuk lijdt1 ma> zelf is het  
onaanta/ba>4 ,het d5k51  bem9n5 en hat5 
ta/5 niet d5 gee/ aan1 ma> dat bepaalde1
 dat hem  bevat 9 zoov] het hem bevat4  

,gaat da>om dat 7bevatt5de7 te loor1    
dan h\dt h]9n]5 #ca en bem9n5 op2 want  
die behoord5 niet aan  d5 gee/1 ma> aan 
het geheel1 dat v]lor5 is4 ,de gee/ e*t]
 lijkt  wel iets goddelijk]s en         
onaang$aan4      #djh b #cj--dji b #ah4 
7,x5okrates'7 le] d] ziel als           
zelfbeweg5d getal4    ,uit deze bes*\w+5
 dus blijkt dat het niet mogelijk is dat
 de ziel  bewog5 wordt en als zij 9 't  
geheel niet bewog5 wordt1 dan           
natuurlijk ook niet door zi* zelf4      
,v]reweg het ong]ijmds van de  bew]+5 is
 die1 dat de ziel e5 zi*zelf beweg5d    
getal is2 want wie  dat zegg5 hebb5     
voore]/ de onmogelijkh$5 die uit de     
beweg+  voortkom5 en dan nog bizond]e   
uit de /ell+ dat zij getal is4 ,hoe  to*
 moet m5 d5k5 e5 e5heid1 die bewog5     
wordt1 door wat en hoe1  da> zij        
ong$eeld en onond]s*eid5 is8 ,is zij    
imm]s beweg5d en  bewog5 dan moet er    
ond]s*eid 9 zijn4 ,en dan3 aangezi5 na> 
m5  zegt de beweg+ van e5 lijn e5 vlak1 
die van e5 punt e5 lijn  maakt1 zoo     

zull5 ook de beweg+5 van de e5h$5 lijn5 
zijn2 het  punt is nl4 e5 e5heid met    
plaats en het getal van de ziel is dan  
zek] erg5s en heeft e5 plaats4 ,v]d]3   
als m5 van e5 getal e5  getal ( e5      
e5heid aftrekt1 dan blijft er e5 &]     
getal ov]2 ma>  de plant5 en vele di]5  
blijv5 na v]deel+ lev5 en blijk5 dan    
soortelijk dezelfde ziel te h\d54 ,m5 z\
 ook ev5go$ als van  e5h$5 kunn5 sprek5 
van molekels2 want als m5 de bolletjes  
van  ,demokritos t]ugbr5gt tot punt51   
zoodat sle*ts de veelheid blijft1  moet 
da>9 zijn het ond]s*eid van beweg5 en   
bewog5 word5 ev5als  9 het aane5geslot5 
geheel2 dat ond]s*eid imm]s hangt niet  
sam5  met het v]s*il van grootte (      
kle9heid1 ma> het is er om het  aantal4 
,dus moet er iets zijn dat de e5h$5     
beweg5 kan4 ,wanne] nu  9 het lev5d wez5
 het beweg5de de ziel is1 dan is zij het
 ook 9 het  getal en dus z\ de ziel niet
 zijn het beweg5de en wat bewog5 wordt1 
ma> alle5 het beweg5de4 ,hoe kan dat dan
 e5 e5heid zijn8 ,er moet  dan to* e5   

ond]s*eid zijn tuss*5 ha> en de &]e     
7e5h$574 ,en  welk ond]s*eid kan e5     
e5heid-punt hebb5 behalve van plaats8   
,zijn  nu de punt5 9 het li*aam         
v]s*ill5d van de e5h$51 dan zull5 de    
e5h$5 op dezelfde plaats zijn 7met de   
punt572 want elke zal de  plaats van e5 
punt innem54 ,e*t] wat belet dat1 zoo er
 twee1 dan ook  e9deloos vele op        
dezelfde plaats zijn8 ,want d+5 wi]     
plaats  onges*eid5 is1 zijn zelf ook    
onges*eid54 ,en indi5 de punt5 9 't     
li*aam het getal van de ziel zijn (     
indi5 het getal van de punt5 9  't      
li*aam de ziel is1 wa>om hebb5 dan niet 
alle li*am5 e5 ziel8  ,punt5 moet5 er   
to* 9 all5 zijn en wel e9deloos vele4   
,en dan hoe  is het mogelijk dat de     
punt5 ges*eid5 en afges*eid5 word5 van  
't  li*aam1 t]wijl to* niet de lijn5 zi*
 lat5 v]deel5 9 punt58    ,zooals gezegd
 is1 /emm5 zij e5]zijds ov]e5 met h5 die
 de ziel  iets fijns li*amelijks noem51 
&]zijds is er e5 bizond]e  ong]ijmdheid 
doordat zij als ,demokritos de beweg+   

lat5 uitgaan van  de ziel4      #dji;b4 
,want da> to* de ziel 9 het geheele     
gewa>word5de li*aam is1  moet5 er twee  
li*am5 op dezelfde plaats zijn1 als de  
ziel e5  li*aam is2 die de ziel e5 getal
 noem51 moet5 aannem5 dat 9 het  e5e    
punt vele punt5 zijn ( dat elk li*aam e5
 ziel heeft1 wanne]  niet het er 9 zijnd
 getal v]s*ill5d is en iets &]s dan het 
getal  van de 9 de li*am5 zijnde punt54 
,ook is e5 gevolgtrekk+ dat het  lev5d  
wez5 bewog5 wordt door het getal1 zooals
 wij zeid5 dat ook  ,demokritos het laat
 beweg52 want welk v]s*il maakt het te  
sprek5  van kle9e bolletjes ( groote    
e5h$5 ( 9 't geheel van beweg5de  e5h$58
 ,op beide wijz5 to* is noodzakelijk de 
beweg+ van 't  lev5d wez5 door h5       
v]oorzaakt doordat zij bewog5 word54    
,die dus  beweg+ en getal sam5vle*t5    
leid5 tot die en vele d]gelijke         
gevolg54 ,zoo iets kan imm]s niet sle*ts
 ge5 def9itie van de ziel  zijn1 ma>    
zelfs ge5 bijkom/igheid4 ,dit blijkt als
 m5 z\ beproev5  op grond van die bew]+ 

rek5s*ap te gev5 van 't lijd5 en do5 van
  de ziel1 b4v4 van r$5e]+51            
gewa>word+51 vreugd51 sm>t5  enz4 ,imm]s
 die bew]+5 gev51 zooals wij vroeg]     
zeid51 niet e5s  li*t grond tot giss+5  
#cb4      #dji b #ai--daj b #ae4 ,de    
ziel1 het wa>nem5de1 uit de elem5t51 z  
dat  het gelijke het gelijke wa>neemt4  
,bezw>5 teg5 deze !orie en teg5         
,emp$okles4    ,drie wijz5 zijn gele]d  
wa>op m5 de ziel def9ie]t3 als 't bij   
uit/ek beweg5de doordat zij zi* zelf    
beweegt2 als het fijn/e (  mee/         
onli*amelijke li*aam2 de moeilijkh$5 en 
teg5sprak5 die zi*  hi]bij voordo5 hebb5
 wij 9 ho(dzaak besprok5 en er blijft   
ov] na  te gaan hoe het /aat met de     
bew]+ dat de ziel uit de elem5t5        
be/aat4 ,dat zegt m51 opdat zij de d+5  
zal wa>nem5 en elk d+  zal k5n51 ma>    
vele onmogelijkh$5 volg5 uit die r$5e]+ 
noodzakelijk4 ,m5 /elt n4l4 dat het     
gelijke het gelijke k5t1 de ziel  als 't
 w>e de d+5 noem5de4 ,ma> dat zijn niet 
alle5 deze 7de  elem5t57 ma> nog vele   

&]5 ( liev] tallooze die er uit         
sam5ge/eld zijn4 ,toegegev5 dat de ziel 
k5t en wa>neemt de elk d+  sam5/ell5de  
elem5t52 wa>door zal zij e*t] het geheel
 k5n5 (  wa>nem51 b4v4 god1 m5s*1 vlees*
 ( be5 en desgelijks elk &]  sam5/el8   
,want i$] da>van is niet uit de elem5t5 
willekeurig1  ma> 9 e5 bepaalde v]h\d+  
en sam5/ell+1 zooals ,emp$okles  omtr5t 
gebe5te zegt3 ,de vri5delijke a>de nam 9
 d5 ruim5  smeltkroes twee a*t/e deel5  
glanz5d vo*t en vi] deel5  ,hephae/us3  
zoo ont/ond5 de witte be5d]50 #cc4      
,het helpt dus niets dat de elem5t5 9 de
 ziel zijn1 indi5 niet ook  de v]h\d+5  
en de sam5voeg+ er 9 zijn2 elk elem5t   
imm]s zal  het gelijke erk5n51 ma> niets
 het gebe5te ( d5 m5s*1 zoo niet  deze  
ook er 9 zijn--onmogelijkheid die ge5   
betoog behoeft2 want wie  kan twijfel5 (
 er 9 de ziel e5 /e5 ( m5s* is8 ,ev5zoo 
zal  niets het go$e en 't omgeke]de     
erk5n52 en zoo ook met 't &]e4  ,v]d]   
wordt er van het zijnde 9 vele          
beteek5iss5 gesprok53 als  sub/antie1   

hoeveelheid1 ho$anigheid ( e5ige &]e d] 
ond]s*eid5 kategorien2 zal nu de ziel   
uit all5 be/aan ( niet8  ,ma> het blijkt
 niet dat er elem5t5 zijn die aan alle  
kategorien  geme5s*appelijk zijn4 ,dan  
alle5 uit de sub/antie-elem5t58 ,hoe    
k5t zij dan al het &]e8 ,( zal m5       
aannem5 dat er van elke  kategorie eig5 
elem5t5 en pr9cipes zijn en dat de ziel 
da>uit  be/aat8 ,dan zal er hoeveelheid1
 ho$anigheid en sub/antie 797 zijn4     
,ma> het is onmogelijk dat uit          
hoeveelheids-elem5t5 e5 sub/antie1  niet
 e5 hoeveelheid is4 ,die dus de ziel uit
 alle elem5t5  sam5/ell5 treff5 deze en 
me] d]gelijke bezw>54 ,het is ook       
ong]ijmd te zegg5 dat het gelijke       
ona&o5lijk is voor het gelijke  en dat  
het gelijke het gelijke wa>neemt en door
 het gelijke het  gelijke k5t1 t]wijl m5
 het wa>nem5 e5 lijd5 en bewog5 word5   
noemt en desgelijks het d5k5 en k5n54   
,van de vele v]leg5h$5 en  moeilijkh$5  
die het geeft om met ,emp$okles te zegg5
 dat alle d+5  door de /(felijke elem5t5

 gek5d word51 en bov5di5 het gelijke    
door het gelijke1 is n aanwijz+ wat nu  
gezegd wordt3 alles nl4 wat  9 de li*am5
 d] lev5de wez5s zond] me] a>de is1 als 
gebe5te1  spi]51 h>51 blijk5 niets wa>  
te nem5 en dus ook niet het  gelijke1   
wat to* behoorde4 ,bov5di5 zal elk d]   
elem5t5 me]  onkunde dan begrip hebb52  
want elk zal n d+ k5n5 ma> vele  d+5    
niet k5n5 nl4 al de &]e4 ,emp$okles moet
 besluit5 dat de  godheid het onwij/ is2
 hij to* alle5 k5t n elem5t1 de /rijd   
#cd niet2 wel alle /]felijke d+51 die   
imm]s uit alle elem5t5  be/aan4 ,wa>om 9
 't geheel hebb5 niet alle d+5 e5 ziel1 
da> elk  d+ ( e5 elem5t is ( uit e5 (   
me] ( alle elem5t5 be/aat1  z dat het e5
 ( e5ige ( alle d+5 moet k5n58 ,ook z\  
m5 de  vraag kunn5 opw]p5 wat het wel is
 dat 9 de elem5t5 de e5heid  maakt2 want
 zij gelijk5 de /( en dat sam5h\d5de1   
wat het ook zij1  is het kra*tig/e2 ma> 
het is onmogelijk dat er iets kra*tig]s 
z\  zijn dan de ziel ( dat voorgaat2 nog
 onmogelijk] dan de gee/2 die  moet     

r$elijk]wijze de e]/e en he]s*5d        
uitt]a>d zijn2 ma> zij  zegg5 dat de    
elem5t5 de e]/5 d] d+5 zijn4      #daj b
 #af--daa a #bc4 ,deze opvatt+ omtr5t de
 ziel en die van de ziel  als het       
beweg5de omvatt5 niet alle ziel no*     
e5ige 9 ha> geheel2  bij bep]k+ van de  
e]/e tot d5k5 en wa>nem5 ev5m94 ,bezw>5 
teg5 de ,orphis*e le] omtr5t de ziel als
 deel van de ,alziel door  inadem+      
opg5om54 ,de ziel behoeft om te k5n5    
niet uit alle  elem5t5 te be/aan1 ma>   
sle*ts uit de e5e helft d] teg5ge/elde4 
,?ales' ,alziel4    ,all5 zo[el die     
zegg5 dat de ziel uit de elem5t5 is om  
het k5n5  en gewa>word5 van de d+51 als 
die ha> het all]bewegelijk/e  noem51    
sprek5 niet ov] elke ziel4 ,want        
e5sdeels is niet al wat  gewa>wordt     
beweg5d2 #ce aangezi5 sommige lev5de    
wez5s aan hun  plaats gebond5 blijk52 en
 to* geeft de ziel wel deze beweg+ 9 't 
bizond] aan het lev5de wez54 't ,zelfde 
geldt van wie d5 gee/ en  het           
gewa>word+sv]mog5 uit de elem5t5 do5    

be/aan2 want het  blijkt dat de plant5  
lev5 zond] beweg+ en wa>nem+ en dat vele
  di]5 ge5 v]/& hebb54 ,als m5 dit ook  
z\ toe/aan dat m5 d5  gee/ en desgelijks
 het wa>nem+sv]mog5 e5 deel van de ziel 
noemt1  dan sprek5 zij to* niet         
geme5s*appelijk ov] alle ziel no* ov]   
e5ige 9 ha> geheel4 ,dit geldt ook van  
de opvatt+ 9 de zoog5aamde  ,orphis*e   
v]z53 dat de ziel uit het heelal intre$t
 bij het  ademhal51 g$rag5 door de w9d54
 ,dan kan dit niet uitkom5 voor de      
plant5 en voor e5ige di]51 da> niet all5
 ademhal52 ma> dit  hebb5 zij1 die zoo  
me551 niet opgem]kt4 ,en als m5 de ziel 
uit de  elem5t5 moet do5 be/aan1 behoeft
 het ge5sz9s te zijn uit alle2  want van
 de teg5deel5 is de e5e helft voldo5de  
om zi*zelf te  beoordeel5 en het        
teg5deel4 ,imm]s door het re*te k5n5 wij
 dit  zelf en het kromme1 want ov] beid5
 oordeelt het ri*tsno]1 ma> het  kromme 
no* ov] zi* zelf no* ov] het re*te4 ,ook
 zegg5 sommig5  dat de ziel 9 het heelal
 gem5gd is1 van wa> miss*i5 ook ,?ales  

me5de dat alles vol van god5 04 ,dit    
ba>t e5ige v]leg5h$52  wa>om to* maakt  
de ziel 9 de lu*t ( het vuur ge5 lev5d  
wez51  ma> wel 9 de m5gsel5 en dat nog  
wel als zij 9 de e]/5 bet]  moet zijn8  
,v]d] z\ m5 moet5 vrag5 wa>om de ziel 9 
de lu*t  bet] en on/]felijk] is dan die 
9 de lev5de wez5s4 ,9 beide  gevall5    
komt m5 tot iets ong]ijmds en           
onr$elijks2 imm]s het vuur  ( de lu*t e5
 lev5d wez5 te noem5 is erg onr$elijk en
 ge5  lev5de wez5s aan te nem5 als de   
ziel er 9 is1 is ong]ijmd4 ,het  s*ijnt 
dat zij me55 dat de ziel 9 deze         
7elem5t57 is1 omdat het  geheel         
gelijksoortig is met de deel52 zoodat   
zij ook moet5 zegg5 dat  de ziel        
gelijksoortig is met ha> deel51 als de  
lev5de wez5s bezield  word5 doordat e5  
deel van de atmosfe] 9 h5 afgezond]d    
wordt4 ,ma>  als de lu*t na v]deel+     
gelijksoortig en de ziel ongelijksoortig
 van  deel5 is1 zal er blijkba> iets van
 ha> aanwezig zijn en iets &]s  niet4   
,alzoo moet de ziel f gelijksoortig van 

deel5 zijn ( niet 9  elk willekeurig    
deel van 't geheel da> zijn4      #daa a
 #bd--;b #cj4 ,kritiek van de le] d]    
soortelijk ond]s*eid5  zielsdeel54 ,de  
ziel blijft n na v]deel+ van het li*aam 
bij  plant5 en sommige insect52 die ziel
 is dan het pr9cipe dat plant5  en di]5 
geme5 hebb54    ,uit het gezegde blijkt 
dus dat het k5v]mog5 d] ziel niet tot   
grond  heeft dat zij uit de elem5t5     
be/aat en dat van e5 beweg+ d] ziel     
niet go$ ( wa> gesprok5 wordt4 ,da> nu  
het k5n5 tot de ziel  behoort en het    
gewa>word5 en me55 en v]d] het bege]5 en
 will5  en de neig+5 9 't geheel en ook 
de plaatselijke beweg+ voor de  lev5de  
wez5s uit de ziel voortkomt en bov5di5  
groei1 rijpheid en  ne]gang1 komt de    
vraag op ( dit alles tot de heele ziel  
behoort1 (  wij met de heele ziel d5k51 
gewa>word51 beweg5 en al 't &]e  do5 en 
lijd5 ( dat er v]s*ill5de deel5 met     
v]s*ill5de w]k+  zijn8 #daa;b4 ,en het  
lev5 e9delijk1 ligt dat 9 e5 van de     
deel5 ( 9  me] ( 9 all5 ( heeft het nog 

e5 &]5 grond8 ,sommig5 dan  zegg5 dat de
 ziel deel5 heeft en dat e5 deel d5kt1  
e5 &]  bege]t4 ,wat is het dan to* wel1 
dat de ziel sam5h\dt als zij  g$eeld is8
 ,to* wel niet het li*aam2 omgeke]d zal 
veele] de ziel  het li*aam sam5h\d52    
imm]s als de ziel uitgetr$5 is1 v]waait 
en v]gaat0 #cf het li*aam4 ,als dus iets
 &]s ha> n maakt1 dan  is dt eig5lijk de
 ziel en da>van zal m5 we] moet5 vrag5 (
 het  n ( me]l$ig is4 ,is het n1 wa>om  
dan niet van 't beg9 af ook de  ziel n8 
,is het g$eeld1 dan moet de r$5e]+ we]  
na> het  sam5h\d5de da>van vrag5 en gaat
 zij zoo voort 9 't e9delooze4  ,m5 z\  
ook kunn5 vrag5 omtr5t de deel5 d] ziel1
 welk v]mog5 elk  deel 9 het li*aam     
heeft4 ,imm]s indi5 de heele ziel het   
geheele  li*aam sam5h\dt1 moet ook elk  
deel e5 deel van het li*aam  sam5h\d54  
,dat lijkt iets onmogelijks2 welk deel  
to* de gee/  sam5h\dt ( hoe1 valt       
moeilijk zelfs te v]z9n54 ,het blijkt   
ook dat  de plant5 bij v]deel+ lev5 en  
ond] de di]5 e5ige insect51 z  dat de   

deel5 dezelfde ziel hebb5 soortelijk1   
(s*oon niet num]iek2  want elk van de   
helft5 hebb5 gewa>word+ en plaatselijke 
beweg+  e5 tijd lang4 ,dat het niet     
blijv5d is1 is niet vreemd2 want zij    
hebb5 niet de organ5 om hun wez5 te     
h&hav54 ,ma> desniettem9  hebb5 elk d]  
helft5 alle deel5 van de ziel en de     
deelziel5 zijn  soortgelijk ond]l+ en   
met de geheele ziel1 teg5ov] elka> als (
  zij 7de deelziel57 niet zelf/&ig zijn1
 teg5ov] de geheele ziel  z dat die     
deelba> is4 ,ook lijkt het pr9cipe 9 de 
plant5 e5 soort  ziel2 want dit alle5 is
 geme5s*appelijk aan di]5 en plant5 en  
het  be/aat ges*eid5 van het pr9cipe d] 
gewa>word+1 ma> niets heeft  gewa>word+ 
zond] dit pr9cipe4                      
,e9de van boek ,i4          #daa b      
#ca--dab b #i4 ,algeme5e def9itie3 de   
ziel is de e]/e  7voorloopige7          
w]kelijkheid van e5 natuurlijk          
bew]ktuigd li*aam4  ,deze w]kelijkheid  
is de w>e e5heid van ziel en li*aam4    
#dab;a4 ,wat de vroeg]5 omtr5t de ziel  

gele]d hebb51 da>omtr5t  vol/a het      
gezegde2 laat ons als van 't beg9 af    
t]ugke]5 en  tra*t5 de ziel te bepal5 en
 de algeme5/e def9itie er van op te     
gev54 ,wij noem5 dan e5 kategorie d] d+5
 de sub/antie en van  deze sprek5 wij   
e5]zijds als /(1 wat op zi*zelf niet    
iets  bepaalds is1 &]zijds als vorm en  
ge/alte1 na> welke e]/ van iets         
bepaalds sprake is2 als d]de noem5 we   
wat uit beid5 voortkomt4 ,de  /( is     
mogelijkheid1 de vorm w]kelijkheid #cg  
en dat 9 tweev\dig5  z91 deels zooals de
 k5nis1 deels zooals het /ude]54        
,sub/anties 9  d5 eig5lijk/5 z9 zijn de 
li*am5 en van deze de natuurlijke2 want 
die zijn de ,pr9cipes van de &]54 ,de   
natuurlijke li*am5 zijn  lev5d (        
lev5loos2 lev5 is zelfond]h\d+1 groei en
 afname4 ,dus is  elk natuurlijk1 lev5d1
 li*aam sub/antie en wel als de         
sam5ge/elde4  ,da> nu ook van e5        
zoodanig geheel1 nl4 e5 lev5d li*aam1   
sprake is1  is het niet het li*aam dat  
de ziel is2 want het li*aam is ge5 op e5

  voorond]/eld iets betrokk5 zijn1 ma>  
v]h\dt zi* veele] als  voorond]/elde en 
/(4 ,d]halve moet de ziel sub/antie zijn
 als vorm  van e5 natuurlijk li*aam1 dat
 na> mogelijkheid lev5 heeft4 ,die      
sub/antie is w]kelijkheid4 ,de ziel is  
dus van e5 zoodanig li*aam de           
w]kelijkheid4 ,deze is tweev\dig1 deels 
zooals de k5nis1 deels zooals  het      
/ude]54 ,blijkba> dus zooals de k5nis2  
want 9 't aanzijn van  de ziel is n     
slaap n wak52 het wak5 is ov]e5kom/ig   
met het  uitoef551 de slaap met het     
bezitt5 zond] w]kzaamheid2 als          
v]s*ijnsel is bij d5 enkel+ de k5nis    
voorafga&4 ,d]halve is de  ziel de e]/e 
w]kelijkheid van e5 natuurlijk li*aam   
dat na>  mogelijkheid lev5 heeft4 ,e5   
zoodanig li*aam is dat1 wat bew]ktuigd  
is4 ,organ5 zijn ook de deel5 d] plant51
 ma> gans* e5v\dige3 zoo  is het blad   
omhulsel van de vru*tw&1 de vru*tw& van 
de vru*t2 de  wortels zijn ov]e5kom/ig  
met d5 mond1 want beid5 nem5 het vo$sel 
op4 #dab;b4 ,moet m5 dus e5 voor alle   

ziel geme5s*appelijke def9itie  gev5 dan
 is zij de e]/e w]kelijkheid van e5     
natuurlijk1  bew]ktuigd1 li*aam4 ,da>om 
moet m5 ook niet vrag5 ( de ziel en het 
li*aam n is1 ev5m9 als van de 0 en de   
figuur ( 9 't algeme5  van de /( van elk
 d+ en datg5e wa>van de /( grondslag is4
 ,want  t]wijl m5 van n0 en zijn0       
spreekt 9 v]s*eid5 z91 is het  eig5lijke
 de w]kelijkheid4      #dab;b #aj--dac a
 #aj4 ,de ziel het wez5 van het li*aam1 
als het gezi*t  het wez5 van het oog en 
de gewa>word+ van het heele gewa>word5de
  li*aam4 ,het na> mogelijkheid lev5de  
is niet het doode1 no* is de  ziel me]  
dan 9 aanleg het w]kzame4 ,s*eid+ van   
ziel en li*aam4  ,ziel en li*aam als    
s*ipp] en s*ip8    ,wat nu de ziel is1  
is 9 't algeme5 gezegd nl4 sub/antie na>
 het  begrip bes*\wd4 ,en dat is het    
wez5 voor het bepaald li*aam4 ,/el  dat 
e5 w]ktuig b4v4 e5 bijl e5 natuurlijk   
li*aam 01 dan z\  imm]s het bijlwez5    
zijn sub/antie zijn en de ziel z\ dt    
zijn2 van  deze ges*eid5 z\ het alle5   

nog 9 naam e5 bijl zijn4 ,ma> nu is  het
 e5 bijl2 imm]s niet bij e5 zoodanig    
li*aam is het wez5 en het  begrip de    
ziel1 ma> van e5 bepaald natuurlijk     
li*aam dat het  pr9cipe van beweg+ en   
ru/ 9 zi*zelf heeft4 ,m5 moet het       
gezegde  ook bij de ond]deel5 nagaan4   
,als 't oog e5 lev5d wez5 01 dan z\  't 
gezi*t da>van de ziel zijn1 want dat is 
de sub/antie van 't oog  na> het begrip 
bes*\wd4 ,het oog is de /( van het      
gezi*t2  ontbreekt dit dan is het ge5   
oog me] behalve 9 naam1 als 't /e55  oog
 ( 't ges*ild]de4 ,wat nu van 't deel   
geldt moet m5 toepass5 op  't geheele   
lev5de li*aam2 want zooals 't deel 7van 
't gewa>word57  /aat tot 't             
7li*aams7deel1 zoo de geheele gewa>word+
 teg5ov] het  heele gewa>word5de li*aam 
als zoodanig4 ,niet wat de ziel v]lor5  
heeft1 heeft na> mogelijkheid de /rekk+ 
tot lev51 ma> wat de ziel  heeft2 het   
zaad en de vru*t is na> mogelijkheid het
 bepaalde li*aam4  #dac;a4 ,en zooals   
het snijd5 en het aans*\w51 zoo is ook  

het wak5 de  w]kelijkheid1 zooals het   
gezi*t en de kra*t van het w]ktuig1 de  
ziel2 en het li*aam is het na>          
mogelijkheid zijnde2 ma> zooals het  oog
 de pupil mt het gezi*t is1 zoo hi] e5  
lev5d wez5 de ziel mt  het li*aam4 ,dat 
nu de ziel niet ges*eid5 is van 't      
li*aam1 ( als  zij deelba> is1 deel5 van
 ha>1 is duidelijk2 want van e5ige      
7zielsdeel57 is de w]kelijkheid bij de  
deel5 7des li*aams7 zelf  behoor5d2     
niets intuss*5 belet de s*eid+ bij      
sommige deel51  doordat die ge5         
w]kelijkheid van e5ig li*aam zijn4      
,bov5di5 is nog  niet duidelijk ( niet  
de ziel z de w]kelijkheid des li*aams is
 als  de s*ipp] van e5 s*ip4 ,zoo nu    
moet5 9 't algeme5 de bepal+5  en       
omtrekk5 van de ziel zijn4      #dac a  
#aa--dad a #c4 ,eis* voor de w>e        
def9itie3 zij moet van de  erv>+ tot het
 begrip vo]54 ,de ziel is het k5m]k van 
het lev54  ,het lev5 is op zijn m9/     
zelfond]h\d1 groei en afname1 als bij de
  plant52 bij de di]5 komt er gewa>word+

 bij en da>van all]e]/  de ta/z92 beid5 
om nad] te besprek5 r$54 ,de v]mog5s en 
hun  ond]deel5 be/aan trapsgewijze1 de  
v]d]5 niet zond] de e]/54  ,bij v]deel+ 
van plant5 en insect5 blijft de ziel n  
met h>e  v]mog5s2 die zijn dus niet     
zelf/&ig1 behalve miss*i5 het           
d5kv]mog54 ,alle5 9 begrip zijn de      
v]mog5s te s*eid54    ,da> uit het me]  
bek5de ma> dat onduidelijk is voortkomt 
het  duidelijke en wat na> 't begrip me]
 k5ba>heid heeft1 moet5 wij  we]        
beproev5 op die wijs ha> wez5 na te     
gaan2 imm]s de def9itie  moet niet alle5
 het dat0 uitdrukk51 zooals de mee/e    
def9ities  do51 ma> moet5 ook de oorzaak
 inh\d5 en do5 blijk54 ,nu lijk5 de     
def9ities wel conclusies van de         
sluitr$55 b4v4 kwadraatmak5 is het  mak5
 van e5 gelijkzijdige re*?oek gelijk aan
 e5 ongelijkzijdig54  ,zulk e5 def9itie 
is de conclusie van de sluitr$e2 ma> de 
7def47 die  kwadraatmak+ noemt het v9d5 
van e5 gemiddelde noemt de oorzaak van  
de zaak4 ,als uitgangspunt van het      

ond]zoek dan nem5 wij dat het  bezielde 
van het onbezielde ond]s*eid5 is door   
het lev54 ,wanne]  van de me]d]e        
opvatt+5 die het woord lev5 heeft er ma>
 n 9  het d+ aanwezig is1 zegg5 wij dat 
het leeft1 zooals v]/&1  gewa>word+1    
plaatselijke beweg+ en ru/1 ook inw]k+  
door  vo$+ en afname en groei4 ,da>om   
spreekt m5 ook van lev5 bij alle        
plant52 imm]s die blijk5 9 zi* e5 v]mog5
 en pr9cipe te hebb5  zoodanig dat zij  
afnem5 en aangroei5 9 de teg5ge/elde    
ri*t+52  want niet na> bov5 alle5 groei5
 zij en niet na> ond]1 ma>  gelijkelijk 
9 beide ri*t+5 en ov]al he5 vo$5 zij zi*
 en lev5  voortdur5d1 zoolang zij vo$sel
 kunn5 nem54 ,dit v]mog5 kan van de  &]5
 afges*eid5 word51 de &]5 niet hi]van 9 
de /]felijke  wez5s4 ,dit blijkt bij de 
gewass51 die ge5 &] zielsv]mog5  hebb54 
#dac;b4 ,het lev5 nu bezitt5 de lev5de  
wez5s door dit  pr9cipe1 ma> met de     
gewa>word+ e]/ is er sprake van het di]3
  imm]s ook wat zi* niet beweegt no* van
 plaats v]&]t1 ma>  gewa>word+ heeft1   

noem5 wij di] en niet sle*ts lev5d wez54
 ,van  gewa>word+ bezitt5 all]e]/ all5  
ta/z94 ,zooals het  vo$+sv]mog5 kan     
afges*eid5 word5 van d5 ta/z9 en alle   
gewa>word+1 zoo de ta/z9 van de &]e     
gewa>word+54 ,het  vo$5de noem5 wij het 
zoodanige deel van de ziel1 dat ook de  
gewass5  toekomt2 al de di]5 blijk5 d5  
ta/z9 te bezitt52 door welke  oorzaak   
het e5e en het &]e zoo is1 zal lat] t]  
sprake kom54    ,nu will5 wij ons hi]toe
 bepal51 dat de ziel van de g5oemde     
v]mog5s de bron is en zi* da>na>        
ond]s*eidt als 't vo$5de1  gewa>word5de1
 d5k5de en de beweg+4 ,( elk da>van ziel
 ( deel  d] ziel is1 en zoo deel1       
s*eidba> alle5 9 begrip ( ook 9 plaats1 
dat is betreff5de sommig5 di] v]mog5s   
niet moeilijk te zi51 ma>  e5ig5 gev5   
bezwa>4 ,zooals imm]s bij de plant5     
e5ig5 bij  v]deel+ blijk5 te lev51      
ges*eid5 van elka>1 en de ziel dus  da>9
 9 w]kelijkheid n is 9 elke plant1 ma>  
is mogelijkheid  me]v\dig1 hetzelfde zi5
 wij 9 &]e ond]s*eid+5 van de ziel      

gebeur5 bij de gel$e di]5 als zij       
doorgesn$5 word52 imm]s elk  van beide  
deel5 heeft gewa>word+ en plaatselijke  
beweg+ en met  gewa>word+ imm]s ook     
voor/ell+ en /rev52 want wa>  gewa>word+
 is1 is ook sm>t en vreugde en wa> deze 
zijn is  noodzakelijk ook bege]te4 ,wat 
d5 gee/ betreft en het d5kv]mog5 is  nog
 niets geblek51 ma> het lijkt e5 &]     
soort van ziel te zijn en  dit alle5 kan
 afges*eid5 be/aan als het eeuwige      
afges*eid5 van  het v]gankelijke4 ,de   
ov]ige deel5 van de ziel zijn1 zooals   
uit het  gezegde blijkt1 niet           
afs*eidba>1 gelijk sommig5 #ch zegg51   
ma>  wl v]s*ill5d volg5s het begrip2    
want gewa>word+ hebb5 en  v]mog5 tot    
oordeel5 is v]s*ill5d1 da> to*          
gewa>word5  v]s*ilt van oordeel54 ,en   
hetzelfde geldt van elk van de &]e      
g5oemde v]mog5s4 ,en v]d] hebb5 e5ige d]
 lev5de wez5s al deze  v]mog5s1 sommige 
sommig5 er van en e5ig5 sle*ts n--en    
hi]9 zal  het ond]s*eid tuss*5 de lev5de
 wez5s gevond5 word5--2 de oorzaak      

hi]van moet5 wij lat] nagaan4 #dad;a4   
,hetzelfde geldt voor de  gewa>word+52  
sommig5 bezitt5 all51 &]5 e5ig51 &]5    
alle5 de noodzakelijk/e1 d5 ta/z94      
#dad a #d--bh4 ,de ziel1 als eig5lijke  
bron van het lev51 is vorm1 niet  /( en 
vorm van e5 bepaald li*aam1 zooals de   
vorm 9 't algeme5 e5  eig5 /(           
voorond]/elt4    ,datg5e nu wa>door wij 
lev5 en gewa>word5 laat zi* op twee     
wijz5  besprek5 ev5als datg5e wa>door   
wij wet5 7aan de e5e kant  wet5s*ap1 aan
 de &]e de ziel2 want door elk van deze 
beid5 zegg5  wij te wet572 en ev5ze] is 
datg5e1 wa>door wij gezond zijn1 aan de 
e5e kant gezondheid1 aan d5 &]5 e5 deel 
( 't geheel van 't  li*aam4 ,na>di5 nu  
de wet5s*ap en de gezondheid vorm en    
ge/alte en  begrip en om zoo te zegg5   
w]kelijkheid van het opnem5de is1 de    
e]/e de w]kelijkheid van het            
voork5nis-ges*ikte1 de &]e van het      
op-de-gezondheid-betrekk+hebb5de 7da>   
namelijk 9 het lijd5de en  aang$ane de  
w]kelijkheid van het w]k5de is7 en de   

ziel datg5e is  wa>door wij lev5 en     
gewa>word5 en d5k5 9 eig5lijk5 z91 is   
dus  de ziel e5 begrip en ge/alte1 ma>  
niet /( en sub/raat4 ,da>  sub/antie1   
zooals wij zeid51 drierlei beteek5t1    
e5sdeels vorm1  &]deels /(1 e9delijk    
beid] sam5/el en hi]van de /(           
mogelijkheid1 de vorm w]kelijkheid en   
beid] sam5/el het bezielde  is1 is niet 
het li*aam de w]kelijkheid van de ziel1 
ma> deze die van  e5 bepaald li*aam4 ,en
 da>om oordeel5 zij jui/1 die me55 dat  
de  ziel niet zond] li*aam is1 ma> ook  
ge5 li*aam2 want zij is ge5  li*aam ma> 
v]bond5 met het li*aam en is da>om 9 e5 
li*aam  aanwezig en 9 e5 bepaald li*aam1
 niet zooals de vroeg]5 ha> 9  e5 li*aam
 voegd5 zond] nad]e bepal+ 9 welk en    
ho$anig li*aam1  (s*oon ook volg5s de   
erv>+ niet iets willekeurigs iets wat   
dan  ook opneemt4 ,zoo is het ook 9     
ov]e5/emm+ met het begrip2 want de      
w]kelijkheid van i$] d+ pleegt te kom5 9
 wat de mogelijkheid  inh\dt en 9 de    
bijbehoor5de /(4 ,dat de ziel nu e5     

w]kelijkheid  is en begrip van datg5e   
wat de mogelijkheid heeft om het        
resultaat te  zijn1 is hi]uit duidelijk4
      #dad a #bi--dae a #ac4 ,de v]mog5s
 van de ziel van het e5v\dig/e tot  het 
hoog/e--van het vo$+sv]mog5 tot het     
d5k5--vorm5 e5 reeks1  wa>na> de lev5de 
wez5s ond]s*eid5 word54 ,de algeme5e    
def9itie  voldoet bij ziel ev5m9 als bij
 figuur2 de volgorde moet begrep5 en    
elk zielsv]mog5 afzond]lijk beh&eld     
word5 en nog 9 't bizond]  de d5k5de    
gee/4    ,van de v]mog5s d] ziel hebb5  
sommig5 alle g5oemd5 zooals wij  zeid51 
&]5 e5ig51 e5ig5 sle*ts n4 ,als v]mog5s 
noemd5 wij  het vo$5de1 het /rev5de1 het
 gewa>word5de1 het plaatselijk          
beweg5de1 het d5k5de4    ,de plant5     
hebb5 alle5 het vo$+sv]mog51 &]5 dit en 
het  gewa>word+sv]mog54 ,hebb5 zij dit1 
dan ook het /reefv]mog52  want /rev5 is 
bege]te en drang en will5 en alle di]5  
hebb5  al?ans n gewa>word+1 d5 ta/z92   
voor wat gewa>word+ heeft1  geldt       
vreugde en sm>t en 't aang5ame en       

sm>telijke en voor wat die  geld51      
da>voor geldt ook de bege]te2 want dat  
is het /rev5 na> 't  aang5ame4 ,ook     
hebb5 zij gewa>word+ van het vo$sel2    
want de  ta/z9 is de gewa>word+ van het 
vo$sel2 want alle lev5de wez5s  word5   
door 't drooge1 natte1 w>me en k\de     
gevo$ en da>van is de  ta/z9 de         
gewa>word+2 zij betreft de &]e          
wa>neemba>h$5  bijkom/ig4 ,imm]s tot    
vo$+ draagt niets bij geluid no* kleur  
no*  reuk en de smaak is iets van de    
ta/ba>h$54 ,hong] en dor/ is  bege]te1  
hong] na> 't droge en w>me1 dor/ na> het
 k\de en natte  en de smaak is als iets 
dat dez5 kruidt4 ,lat] zal dit          
v]duidelijkt  word52 nu bepal5 wij ons  
hi]toe1 dat de di]5 die ta/z9 hebb5  ook
 /rev5 bezitt54 ,omtr5t de voor/ell+ is 
niets uitgemaakt en  dat moet lat]      
nagegaan word54 ,e5ig5 hebb5 bov5di5 de 
plaatselijke beweg+1 &]5 het d5kv]mog5  
en d5 gee/1 als de  m5s*5 en wat v]d]   
zoodanig is ( hoog]4    ,dus is het     
duidelijk dat er op dezelfde wijze n    

def9itie van ziel  kan zijn als van     
figuur2 want hi] is ge5 figuur buit5    
driehoek enz41  no* dr ziel buit5 de    
g5oemd54 ,er is ook bij de figur5 e5    
geme5s*appelijke def9itie mogelijk1 die 
op all5 zal pass5 ma> aan  ge5 figuur   
eig5 zal zijn2 ev5zoo bij de gezegde    
ziel54 ,da>om is  het dwaas hi]bij en   
bij &]e d+5 de geme5s*appelijke def9itie
  te zoek51 die bij ge5 d] wez5s        
eig5lijk zal behoor51 no*  betrekk+     
heeft op het eig5e en v]5kelde soort en 
die wl zoo is1  da> te lat54 ,bij de    
figur5 en de ziel is dezelfde v]h\d+2   
/e$s  is 9 het volg5de 9 mogelijkheid   
aanwezig het vroeg]e bij de figur5  en  
bij de bezielde wez5s1 zooals 9 d5      
vi]hoek de driehoek1 9 het              
gewa>word+sv]mog5 het vo$+sv]mog54 ,dus 
moet m5 afzond]lijk  nagaan wat de ziel 
van elk wez5 is1 b4v4 wat die van e5    
plant1 van  e5 m5s* ( di] is4 ,en wa>om 
ze zi* zoo 9 ope5volg+ v]h\d5  moet m5  
nagaan4 #dae a4 ,want zond] het         
vo$+sv]mog5 be/aat het                  

gewa>word+sv]mog5 niet1 ma> van het     
gewa>word+sv]mog5 is het  vo$+sv]mog5   
afges*eid5 9 de plant54 ,w$]om is zond] 
d5  ta/z9 ge5 &]e gewa>word+ aanwezig1  
wel ta/z9 zond] de  &]52 want vele di]5 
hebb5 no* gezi*t no* gehoor no*         
gewa>word+ van reuk4 ,en van die        
gewa>word+ bezitt5 hebb5  sommig5 het   
plaatselijk beweg+sv]mog51 &]5 niet4    
,als laat/e  hebb5 het kle9/e aantal    
begrip en v]/&2 want de e9dige wez5s    
die begrip bezitt5 hebb5 ook al de      
ov]ige v]mog5s1 ma> die elk  da>van     
bezitt5 hebb5 niet all5 begrip1 ma>     
sommig5 niet e5s  voor/ell+1 t]wijl &]5 
alle5 da>op lev54 ,ov] de bes*\w5de     
gee/ geldt e5 &]e r$5e]+4 ,het blijkt   
dus dat de r$5e]+  ov] elk van deze     
7v]mog5s7 ook de mee/ geldige omtr5t de 
ziel is4      #dae a #ad--;b #g4 ,de    
v]mog5s kom5 na hun w]k+5 en deze na hun
  uitw]ksel4 ,het e]/e en de grondslag  
is de vo$+ en voortplant+1  die de b&   
vormt tuss*5 het e9dige en het eeuwige4 
,het is noodzakelijk wanne] m5 hi]na>   

ond]zoek doet1 omtr5t elk  d] 7v]mog5s7 
te bepal5 wat het is en zoo v]d] omtr5t 
de volg5de  en de ov]ige d+5 na te gaan4
 ,als m5 moet zegg5 wat elk er van is   
b4v4 wat het d5k-1 ( gewa>word+s- (     
vo$+sv]mog5 is1 moet m5  nog e]d] zegg5 
wat het d5k5 ( gewa>word5 is2 want vr de
  v]mog5s zijn na> het begrip de        
v]w]kelijk+5 en v]ri*t+54  ,als dat zoo 
is1 en m5 nog e]d] dan deze de object5  
moet nagegaan  hebb51 moet m5 e]/ omtr5t
 dez5 bepal5 om dezelfde r$51 nl4       
omtr5t vo$+1 het wa>neemb>e en het      
d5kb>e4 ,alzoo moet e]/  ov] vo$+ en    
voortplant+ gesprok5 word51 imm]s de    
vo$5de ziel  bezitt5 ook de &]5 en dit  
is het e]/e en geme5s*appelijk/e  v]mog5
 van de ziel1 wa>op bij all5 het lev5   
b]u/4 ,de  v]ri*t+5 da>van zijn zi*     
voortplant5 en vo$sel gebruik52  imm]s  
de natuurlijk/e v]ri*t+ van de lev5de   
wez5s1 voor zoov]  zij voll$ig en niet  
defekt5 zijn1 ( van zelf ont/aan1 is het
 mak5  van e5 &] na> zijn eig5 a>d1 e5  
di] e5 di]1 e5 plant e5  plant1 opdat   

zij het eeuwige en goddelijke deel5 na> 
v]mog52 want  da>na> /reeft alles en    
da>om v]ri*t alles alle h&el+5  volg5s  
de natuur4 #dae;b4 ,het da>om0 is       
tweev\dig1 e5sdeels 7de  zaak7 wa>om1   
&]deels 7de p]soon7 wa>voor #ci4 ,da>   
het 7enkele7  nu niet het eeuwige en    
goddelijke onond]brok5 deela*tig kan    
zijn  doordat ge5 e9dig d+ n en         
hetzelfde kan blijv51 neemt alles er    
aan deel zooals het kan1 het e5e me] het
 &]e m9d] en wat blijft  is niet het    
enkele zelf ma> het zoodanige1 niet na> 
getal ma> na>  wez5 n4      #dae b      
#h--daf a #ah4 ,de ziel is pr9cipe van  
beweg+1 doel en wez5 van  't lev5de     
li*aam4 ,op e5 doel wijz5 de organ54    
,v]&]+ en groei  en afname betreff5 de  
ziel3 kritiek van ,emp$ocles' me*anisme4
  ,vo$+ is ook niet v]br&+ zond] me]1   
want die mi/ de  zelfbepal+4    ,de ziel
 is van het lev5de li*aam oorzaak en    
pr9cipe woord5 van me]  dan n beteek5is2
 en ov]e5kom/ig is de ziel oorzaak na>  
de drie  ond]s*eid5 wijz51 want zij is  

de bron van de beweg+1 en het doel2  en 
als het wez5 van de bezielde li*am5 is  
de ziel oorzaak4 ,het  laat/e wordt     
+ezi5 omdat voor alles het wez5 de      
oorzaak is van het  zijn1 en voor de    
lev5de wez5s het zijn lev5 is en da>van 
de ziel  oorzaak en pr9cipe is4 ,bov5di5
 is de w]kelijkheid 7de ziel7 het       
begrip van wat na> mogelijkheid is4 't  
,is duidelijk dat ook als doel  de ziel 
oorzaak is2 want zooals de gee/ om iets 
h&elt1 op dezelfde  wijze ook de natuur 
en dat is ha> doel4 ,zoodanig iets is   
bij de  lev5de wez5s de ziel1 ook na> de
 natuur bes*\wd2 want al de  natuurlijke
 li*am5 zijn w]ktuig5 d] ziel1 en zooals
 bij de di]5  zoo ook bij de plant51 als
 zijnde t] wille van de ziel4 ,het      
t]wille  van0 is tweev\dig1 e5sdeels de 
zaak wa>om1 &]deels de p]soon  wa>voor4 
,en v]d] is ook de bron van de          
plaatselijke beweg+ ziel2  ma> niet alle
 lev5de wez5s bezitt5 dit v]mog54 ,ook  
v]&]+ en  groei betreft de ziel2 imm]s  
de gewa>word+ is wel e5 zek]e  v]&]+ en 

niets heeft gewa>word+ zond] ziel4      
,ev5zoo /aat het  met groei en afname2  
imm]s niets neemt af ( groeit van nature
 zond]  vo$+ en niets wordt gevo$ dat   
niet aan lev5 deel heeft4 ,hi] is       
,emp$okles af te keur5 wanne] hij zegt  
dat door bijvoeg+ de plant5  hun groei  
krijg51 t]wijl zij na> ond]5 wortel     
s*iet5 doordat zoo  de natuurlijke      
beweg+ van de a>de is en na> bov5       
7klimm57 doordat  het vuur die ri*t+    
neemt4 #daf;a4 ,want hij spreekt v]ke]d 
van na>  bov5 en na> ond]52 imm]s bov5  
en ond] beteek55 niet hetzelfde  voor   
elk d+ als voor het geheel1 ma> als het 
ho(d van de di]5 zoo  v]h\d5 zi* de     
wortels van de plant51 als m5 de organ5 
&]5 (  dezelfde moet noem5 na> hun w]k+4
 ,en bov5di51 wat is het dat het  vuur  
en de a>de1 die teg5ge/elde ri*t+5      
zoek51 sam5h\dt8 ,want  is er niets dat 
teg5h\dt1 dan zull5 ze uite5g]ukt word52
 is er  wl iets1 dan is dat de ziel en  
de oorzaak van het groei5 en de  vo$+4  
,sommig5 me55 dat de natuur van het vuur

 op zi*zelf oorzaak  van de vo$+ en de  
groei is2 imm]s het blijkt het e5ige van
 de  li*am5 ( elem5t5 dat vanzelf gevo$ 
wordt en groeit en dus z\ m5  ook bij de
 plant5 en de di]5 da>aan die w]k+ moet5
  toes*rijv54 ,e*t] is het wel 9 zek]5  
z9 m$eoorzaak1 ma> niet  e5v\dig        
oorzaak1 wat veele] de ziel is2 want de 
groei van het vuur  gaat onbepaald door 
zoolang er br&/( is1 ma> alle natuurlijk
  sam5ge/elde li*am5 hebb5 e5 gr5s en   
bepal+ van grootte en  wasdom2 dit zijn 
d+5 van de ziel ma> niet van vuur en    
veele] van  begrip dan van /(4      #daf
 a #ai-;b #ca4 ,vo$+ w]k+ van teg5deel5 
op elka> ( van gelijk  op gelijk8       
,voorond]/elt bezield zijn en is te     
ond]s*eid5 van  wasdom1 ma> leidt tot de
 voortplant+1 die dus doel is van de    
e]/e  7e5v\dig/e7 ziel4 ,bij vo$+ is de 
v]w]k5de w>mte  voorond]/eld als de h&  
bij het /ur54    ,da> hetzelfde v]mog5  
van de ziel vo$+s- en voortplant+sv]mog5
  is1 is het noodig ook e]/ omtr5t vo$+ 
te sprek51 want door die  v]ri*t+       

ond]s*eidt zi* dit v]mog5 van de &]54   
,m5 me5t  dat de vo$+ is teg5deel met   
teg5deel1 ma> niet elk met elk1 ma>  die
 teg5deel5 die niet alle5 ont/aan uit   
elk&] hebb5 ma> ook  wasdom2 imm]s vele 
d+5 ont/aan uit elka> die niet all5     
bepaalde  groo!d5 zijn1 zooals het      
gezonde uit het zieke4 ,ook de bepaalde 
groo!d5 blijk5 niet ev5ze] voor elk&]   
vo$+ te zijn1 ma>  het wat] wl voor het 
vuur1 het vuur e*t] vo$t het wat] niet4 
,ond] de enkelv\dige li*am5 nu zijn deze
 7teg5deel57 wel  e5]zijds vo$+1 &]zijds
 wat gevo$ wordt4 ,de moeilijkheid doet 
zi* voor dat volg5s de e55 het gelijke  
door het gelijke gevo$  wordt alsook    
groeit1 de &]5 d5k51 zooals gezegd is1  
omgeke]d het  teg5deel door het         
teg5deel1 da> het gelijke ge5 w]k+      
ond]v9dt  van het gelijke en het vo$sel 
v]&]t en v]te]d wordt3 en de  v]&]+ gaat
 bij alles na> het teg5ge/elde ( het    
midd5  7neutrale74 #daf;b4 ,v]d]        
ond]v9dt het vo$sel w]k+ van wat gevo$  
wordt1 ma> niet omgeke]d1 ev5als de     

timm]man niet van de /( ma>  de /( van  
hem1 en de timm]man v]&]t alle5 van ru/ 
tot  b$rijvigheid4 ,ma> ( het vo$sel het
 laat/ bijkom5de is ( het  e]/e1 dat    
maakt ond]s*eid4 ,zoo beide1 ma> het e]/
 bijkom5de als  onv]te]d1 het laat/e als
 v]te]d1 dan kan m5 9 beid]lei z9 ov]   
het vo$sel sprek52 9 zoov] het onv]te]d 
is1 wordt het teg5deel  door het        
teg5deel gevo$1 9 zoov] het v]te]d is1  
het gelijke door  het gelijke4 ,dus     
blijkt dat beid5 9 zek] opzi*t jui/ en  
niet jui/  sprek54 ,da> niets zi* vo$t  
dat ge5 deel heeft aan lev51 is het     
bezielde li*aam als zoodanig hetge5     
gevo$ wordt en het vo$sel heeft  niet   
sle*ts e5 bijkom/ige betrekk+ tot het   
bezielde4 ,het begrip  van vo$+ en      
bew]k+ van groei is niet hetzelfde2 9   
zoov] n4l4  het bezielde e5 groo!id is1 
geldt bew]k+ van groei1 inzoov] het  e5 
bepaald iets en wez5 is1 vo$+2 want deze
 h&haaft het wez5 en  iets be/aat       
zoolang het gevo$ wordt en de vo$+      
v]oorzaakt de  word+1 niet van hetge5   

gevo$ wordt1 ma> van zijnsgelijke2 want 
zijn wez5 be/aat re$s en niets v]wekt   
zi*zelf ma> h&haaft zi*4  ,dus is het   
zoodanige zielspr9cipe het v]mog5 dat d5
 bezitt]  h&haaft 9 zijn wez5 en het    
vo$sel br5gt dat v]mog5 tot             
b$rijvigheid4 ,da>om is zond] vo$sel ge5
 be/aan mogelijk4 ,als wij  drie        
ond]s*eid51 wat gevo$ wordt1 wa>door het
 gevo$ wordt en het  vo$5de1 is het     
vo$5de de e]/e ziel1 wat gevo$ wordt het
 deze  bezitt5de li*aam1 wa>door het    
gevo$ wordt het vo$sel4 ,da> m5  na> het
 doel alles behoort te noem5 en het doel
 is de v]wekk+ van  zijnsgelijke1 is de 
e]/e ziel datg5e wat het zijnsgelijke   
v]wekk5  kan4 ,wa>door het gevo$ wordt0 
is tweev\dig1 ev5als wa>door m5  /uurt1 
en de h& en het ro]1 het e5e beweg5de en
 bewog5 word5de1  het &]e alle5 bewog5  
word5de4 ,alle vo$sel nu moet           
noodzakelijk  v]te]d kunn5 word51 en het
 is de w>mte die de v]t]+ bew]kt2  da>om
 heeft elk bezield wez5 w>mte4 ,9 omtrek
 nu is hi]m$e gezegd  wat vo$+ is1      

uitvo]ig] moet lat] de zaak v]duidelijkt
 word5 9  de da>ov] h&el5de ges*rift5   
#dj4      #daf b #cb--dah a #f4 ,van    
vo$+ tot gewa>word+ kom5de1 e]/ ov]     
deze 9 't algeme5 als e5 v]&]+4 ,hi]bij 
dezelfde vraag als bij  de vo$+ en      
voorts wa>om zij niet inw5dig w]kt ma>  
object5  v]eis*t4 ,zij is alle5 na>     
mogelijkheid4 ,ond]s*eid+5 9 de         
mogelijkheid1 bij do5 en lijd5 (        
v]&]5--v]&]5 tot  v]nietig+ ( tot       
v]wez5lijk+4 ,dit ond]s*eid is niet met 
e5  woord te noem54 ,de gewa>word+      
betreft het enkele1 &]s dan de  k5nis   
die het algeme5e betreft2 dit laat/e is 
9 de ziel1 het e]/e  is van buit54 ,de  
v]h\d+ van z9tuig en wa>neemba>heid als 
tuss*5 mogelijkheid en w]kzaamheid lo/  
ook de e]/e vraag na> 't  gelijke ( 't  
ongelijke op4    ,na deze uite5zett+    
will5 wij ov] alle wa>nem+ 9 't algeme5 
sprek54 ,de gewa>word+ gaat door 't     
bewog5 word5 en lijd51 zooals  gezegd   
is2 want zij is e5 zek]e v]&]+4 ,ma>    
sommig5 zegg5 dat  ook het gelijke van  

het gelijke inw]k+ lijdt2 hoe dit       
mogelijk (  onmogelijk is hebb5 wij 9 de
 algeme5e besprek+5 omtr5t 't do5  en   
lijd5 #da gezegd4 ,er doet zi* e5       
moeilijkheid voor1 wa>om er  ook van de 
gewa>word+5 zelf ge5 gewa>word+ is en   
wa>om 7de  z9tuig57 zond] de d+5 van    
buit5 ge5 gewa>word+ tot /&  br5g51     
t]wijl ze vuur1 a>de en de &]e elem5t5  
inh\d51 wa>op  de gewa>word+ zi* ri*t1  
op h5 zelf ( op hun bijkom/igh$54 ,het  
is dus duidelijk dat het z9tuig niet 9  
b$rijvigheid is1 ma> sle*ts  9          
mogelijkheid4 ,dus is het er m$e zoo1   
gelijk het br&b>e niet  br&t op zi* zelf
 zond] het v]br&5de2 &]s z\ het zi*zelf 
v]br&5 en niet het vuur 9 w]kelijkheid  
noodig hebb54 ,da> wij op  tweerlei     
wijze sprek5 van gewa>word5 7want wij   
zegg5 dat hetge5  na> mogelijkheid hoort
 en ziet1 hoort en ziet1 ook als het    
slaapt1  ev5als hetge5 nu b$rijvig is71 
spreekt m5 ook op tweerlei wijze  van de
 gewa>word+1 e5]zijds als na> v]mog51   
&]zijds als 9  b$rijvigheid en ev5ze]   

van het gewa>word51 na> v]mog5 en 9     
w]kzaamheid4 ,lat5 wij nu e]/ sprek5    
als( het inw]k+ lijd5 en  het bewog5    
word5 en het w]kzaam zijn hetzelfde is2 
want de beweg+  is e5 zek]e w]kzaamheid1
 die e*t] onvoltooid is #db1 zooals     
eld]s gezegd is4 ,alles lijdt inw]k+ en 
wordt bewog5 door het  bew]k5de en 9    
w]kzaamheid zijnde2 da>om laat zi* zegg5
 dat het  inw]k+ lijdt van het gelijke  
alsook van het ongelijke1 zooals wij    
zeid52 want de inw]k+ lijdt het         
ongelijke1 ma> die gel$5  hebb5de is het
 gelijk4    ,ook moet5 wij ond]s*eid+   
mak5 omtr5t v]mog5 en w]kelijkheid2  nu 
imm]s sprek5 wij er zond] ond]s*eid ov]4
 ,er is iets kundig op  die wijze1      
zooals wij e5 m5s* kundig noem5 omdat de
 m5s* behoort  tot de kundig5 en de     
k5nis hebb5d52 ook op die wijze1 zooals 
wij  kundig noem5 hem die de spraakle]  
k5t2 i$] van deze beid5 bezit  het      
v]mog5 niet op dezelfde wijze1 ma> de e5
 omdat zijn soort en  /( dusdanig is1 de
 &]e omdat hij1 als hij wil 9 /aat is   

tot  k5nisuitoef5+1 als niets van buit5 
het belet2 die nu aan de  uitoef5+ is1  
is kundig 9 w]kelijkheid en 9 eig5lijk5 
z9  k5n5de deze ,a4 ,de beide e]/5 nu   
zijn na> mogelijkheid kundig1  ma> de e5
 is v]&]d door le]+ en miss*i5 uit de   
teg5ge/elde  toe/& omgeslag51 ma> &]s   
die uit het bezitt5 van de  gewa>word+ (
 de spraakle] zond] uitoef5+ tot het    
uitoef55  ov]gaat4      #dag;b4 ,ook het
 inw]k+ ond]gaan is niet e5v\dig1 ma>   
het e5e is  e5 zek]e v]nietig+ door zijn
 teg5deel1 het &]e veele] e5  be/5dig+  
van het 9 mogelijkheid zijnde door het 9
 w]kelijkheid  zijnde en dat zoo eraan  
gelijk is als mogelijkheid zi* v]h\dt   
tot  w]kelijkheid2 want dat wat de kunde
 heeft wordt k5nisnem5d1 wat f  ge5     
v]&]+ is 7imm]s de to5ame is tot eig5   
vole9d+ en tot  w]kelijkheid7 f e5 &]   
soort van v]&]+4 ,da>om moet m5 niet    
zegg5 dat het d5k5de 9 het d5k5 v]&]t   
ev5m9 als de  b\wmee/] wanne] hij b\wt4 
,wat nu tot w]kelijkheid vo]t uit       
hetge5 9 mogelijkheid is moet betreff5de

 het d5k5 en beseff5 niet  le]+ heet5   
ma> &]s2 ma> wat uit d5 /aat van        
mogelijkheid  le]t en k5nis krijgt door 
wat 9 w]kelijkheid en ond]wijz5d is1    
da>van moet m5 niet zegg5 dat het lijdt 
( twee wijz5 aannem5 van  v]&]+1 de     
v]&]+ tot de ont/5t5is en die tot de    
ge/eldheid en wez5lijkheid4 ,voor het   
gewa>word+sv]mog5 is de  e]/e v]&]+ door
 het v]wekk5de1 wanne] het v]wekt is1   
v]h\dt het zi* re$s als kunde en het    
gewa>word5 #dc4 ,en het  gewa>word5 9   
b$rijvigheid wordt gezegd ev5als het    
k5nisnem51  ma> het v]s*ilt doordat bij 
het gewa>word5 de oorzak5 van de        
b$rijvigheid van buit5 kom51 het zi*tb>e
 en het hoorb>e1 en  ev5e5s de ov]ige   
wa>neemba>h$54 ,de oorzaak hi]van is dat
 de  gewa>word+ 9 w]kzaamheid de enkele 
d+5 betreft1 de kunde de  algeme5h$52   
deze laat/5 zijn op zek]e wijze 9 de    
ziel zelf4  ,da>om /aat het d5k5 9 eig5 
ma*t wanne] m5 wil1 gewa>word5  niet 9  
eig5 ma*t2 imm]s het is noodig dat het  
wa>neemb>e aanwezig  is4 ,hetzelfde is  

het geval met de wet5s*app5 betreff5de  
de  wa>neemba>h$5 en door dezelfde      
oorzaak1 omdat de wa>neemba>h$5  zijn de
 enkele d+5 van buit54    ,ma> hi]ov]   
hebb5 wij lat] geleg5heid tot duidelijk]
  uite5zett+4 ,nu gelde deze bepal+ dat 
hetge5 als 9 mogelijkheid  g5oemd wordt 
niet enkelv\dig is1 ma> e5]zijds zooals 
m5 zegt dat  het k9d veldhe] kan zijn1  
&]zijds zooals m5 het van hem1 die de   
militaire leeftijd heeft zegt en dat zoo
 zi* ook het  gewa>word+sv]mog5 v]h\dt4 
#dah;a4 ,da> het ond]s*eid hi]van  ge5  
naam heeft1 ma> het als ond]s*eid en als
 welk ond]s*eid  bepaald is1 moet m5    
noodzakelijk het lijd5 en v]&]5 als de  
geldige b5am+5 gebruik54 ,het           
gewa>word+sv]mog5 is 9  mogelijkheid    
zooals het wa>neemb>e re$s 9            
w]kelijkheid is1 gelijk  gezegd is4 ,het
 ond]gaat inw]k+ als het niet gelijke1  
ma> na de  inw]k+ is het gelijk gemaakt 
en is zooals het &]e4      #dah a #g--;a
 #be4 ,wa>neemba>heid3 algeme5e1 eig5e1 
bijkom/ige4 ,de  eig5e zijn de          

eig5lijke1 wa>na> het wez5 van de       
gewa>word+  bepaald is4    #f4 ,bij elke
 gewa>word+ moet5 wij ov] het wa>neemb>e
 e]/  sprek54 ,van het wa>neemb>e       
spreekt m5 9 drierlei z92 hi]bij  neemt 
m5 twee d+5 eig5lijk wa>1 n             
bijkom/iglijk4 ,van de twee  is het e5e 
eig5 aan elke gewa>word+1 het &]e       
geme5s*appelijk  aan all54 ,eig5 noem ik
 dat1 wat m5 met e5 &]e gewa>word+ niet 
kan wa>nem5 en wa>omtr5t m5 zi* niet kan
 v]giss51 als het  gezi*t teg5ov] de    
kleur1 het gehoor teg5ov] het geluid en 
de  smaakz9 teg5ov] de smaak4 ,de ta/z9 
laat me]d]e ond]s*eid+5  geld52 to*     
oordeelt elke 7z97 ov] dze d+5 en v]gi/ 
zi* niet  dat er kleur ( geluid is1 ma> 
wat het gekleurde is ( wa>1 ( wat  het  
geluidgev5de is ( wa>4 ,d]gelijke d+5 nu
 zijn eig5 aan elke  7z971              
geme5s*appelijk zijn beweg+1 ru/1 getal1
 vorm en grootte2  want d]gelijke zijn  
aan ge5 z9 eig51 ma> geme5s*appelijk aan
  all54 ,imm]s voor d5 ta/z9 is e5 zek]e
 beweg+ wa>neemba> en  voor het gezi*t4 

,van bijkom/iglijk wa>neemba> spreekt m5
 b4v4  wanne] het witte de zoon van     
,di>es is2 want dat neemt m5            
bijkom/iglijk wa>1 omdat het witte dit  
als bijkom/igheid heeft1 wat  m5        
wa>neemt4 ,da>om ond]v9dt m5 9 zoov]re  
ge5 inw]k+ van het  wa>neemb>e4 ,van de 
eig5lijke wa>neemba>h$5 zijn de eig5e de
  wa>neemba>h$5 9 w>5 z9 en die1 wa>op  
elke gewa>word+ 9  ha> wez5 betrekk+    
heeft4      #dah a #bf--dai b #c4       
,zi*tba>heid3 kleur en iets nameloos4   
,kleur en  li*t4 ,li*t w]kzaamheid van  
het doors*ijn5de 7ae!r74 ,kritiek op    
,emp$ocles' beweg+ van het li*t4        
,phos=esc5tie4 ,kleur is de  inw]k+ op  
het actueel doors*ijn5de d4i4 op het    
li*t als  midd5/(4 ,kritiek op          
,demokritos4 ,de midd5/( is ook v]eis*t 
bij  geluid en reuk1 s*ijnba> niet bij  
ta/z9 en smaak4 ,bij reuk iets dat  wat]
 en lu*t geme5 hebb54    ,het is het    
zi*tb>e1 wa>op het gezi*t betrekk+      
heeft4 ,het  zi*tb>e is kleur en wat    
door e5 oms*rijv+ is te zegg5 ma> ge5   

naam heeft2 9 het v]volg zal wel blijk5 
wat wij b$oel54 ,het  zi*tb>e dan is de 
kleur4 ,dat is wat behoort bij het      
zelf/&ig  zi*tb>e2 zelf/&ig niet na> 't 
begrip #dd1 ma> omdat het 9  zi*zelf de 
oorzaak heeft van zijn zi*tba>heid4     
,alle kleur beweegt  hetge5 9           
w]kelijkheid doors*ijn5d is en dat is   
ha> wez54 #dah;b4  ,da>om is zij niet   
zi*tba> zond] li*t ma> wordt alle kleur 
van  alles 9 li*t gezi54 ,da>om moet5   
wij e]/ ov] het wez5 van het  li*t      
sprek54 ,er is dan iets doors*ijn5ds4   
,doors*ijn5d noem ik wat  wel zi*tba>   
is1 ma> niet zelf/&ig zi*tba> e5v\dig   
gezegd1  ma> door vreemde kleur4        
,zoodanig is lu*t en wat] en vele va/e  
li*am52 want niet als wat] ( lu*t zijn  
zij doors*ijn5d1 ma>  omdat dezelfde    
natuur 9 deze beid5 aanwezig is als 9   
het eeuwige  bov5a>ds*e li*aam #de4     
,li*t is de w]kzaamheid da>van1 van het 
doors*ijn5de als zoodanig4 ,wa>9 dit 9  
mogelijkheid is1 is ook de  dui/]nis    
#df4 ,het li*t is als de kleur van het  

doors*ijn5de1  wanne] het 9 w]kelijkheid
 doors*ijn5d is door vuur ( iets        
zoodanigs als het bov5a>ds*e li*aam2    
want ook dit heeft iets dat  e5 en      
hetzelfde is4 ,dus1 wat het doors*ijn5de
 en wat het li*t is1  is gezegd1 dat het
 no* vuur no* 9 't geheel e5 li*aam1 no*
 e5  uitvloei+ van e5ig li*aam is 7want 
9 dat geval z\ het ok e5  zek] li*aam   
zijn71 ma> de aanwezigheid van vuur (   
iets zoodanigs 9  het doors*ijn5de2     
imm]s het is niet mogelijk dat twee     
li*am5  tegelijk 9 dezelfde ruimte zijn4
 ,en het li*t is het teg5deel van de    
dui/]nis2 de dui/]nis is de ont/5t5is   
van dusdanige gea>dheid  bij het        
doors*ijn5de1 dus is blijkba> ook de    
aanwezigheid er van het  li*t4          
,emp$ocles en wie v]d] zoo gezegd heeft 
le]t niet jui/ dat  het li*t zi* beweegt
 en te e5ig] tijd tuss*5 de a>de en 't  
hemelruim komt1 buit5 onze wa>nem+2 want
 dat /rijdt met de  kla>heid van het    
begrip en met de v]s*ijnsel52 want 9 e5 
kle9e  ruimte z\ het aan de wa>nem+     

kunn5 ontgaan2 ma> voor de af/&  van    
zonsopgang tot zonsond]gang is die eis* 
te kras4 ,wat kleur  aanneemt is het    
ongekleurde1 voor 't geluid het         
geluidlooze4 ,kleurloos  is het         
doors*ijn5de en het onzi*tb>e (         
nauwlijks zi*tb>e1 zooals  zal zijn het 
dui/]e4 ,zoodanig is het doors*ijn5de1  
ma> niet  wanne] het 9 w]kelijkheid ma> 
wanne] het 9 mogelijkheid  doors*ijn5d  
is2 want 't zelfde wez5 is nu dui/]nis1 
dan li*t4  #dai;a4 ,niet alle d+5 zijn  
zi*tba> 9 't li*t1 ma> alle5 de eig5    
kleur van alles2 imm]s e5ige d+5 word5  
niet gezi5 9 't li*t1  ma> lat5 zi*     
wa>nem5 9 de dui/]nis1 zooals de        
vuura*tige en  /ral5de v]s*ijnsel5 7die 
gezam5lijk ge5 naam hebb57 als          
padde/oel51 hoorn1 vis*kopp51 s*ubb5 en 
oog52 ma> van niets  da>van ziet m5 de  
eig5 kleur4 ,door welke oorzaak nu deze 
d+5  gezi5 word5 blijft hi] onbesprok52 
nu blijkt zooveel dat wat 9 't  li*t    
gezi5 wordt1 kleur is2 da>om ook wordt  
die niet gezi5 zond]  li*t2 want dat 0  

het wez5 van de kleur dat zij bew]kt het
 9  w]kzaamheid doors*ijn5de en de      
w]kelijkheid van het doors*ijn5de  is   
het li*t4 ,e5 duidelijk teek5 hi]van is 
dat1 als m5 het  gekleurde op het oog   
zelf h\dt1 m5 het niet zal zi51 ma> de  
kleur  bew]kt het doors*ijn5de b4v4 de  
lu*t en da>door als sam5hang5d  geheel  
wordt op het z9tuig +ew]kt4 ,want hi]9  
v]gi/ ,demokritos  zi* als hij me5t dat1
 wanne] de tuss*5ruimte l$ig 01 ook e5  
mi] 9 d5 hemel duidelijk z\ gezi5 word52
 want dat is onmogelijk4  ,imm]s het zi5
 ges*i$t doordat de z9 iets ond]gaat1   
dit kan niet  gebeur5 door de kleur zelf
 die gezi5 wordt2 dus blijft er ov] dat 
het door de midd5/( gebeurt1 zoodat er  
noodzakelijk e5 midd5/(  moet zijn1 ma> 
wanne] de ruimte l$ig is1 zal er niet   
alle5 niet  duidelijk1 ma> 9 't geheel  
niets gezi5 word54    ,wa>om het nu     
noodzakelijk is dat de kleur 9 't li*t  
gezi5 wordt1 is  gezegd4 ,vuur wordt 9  
beid51 9 dui/]nis en 9 li*t1 gezi5      
ev5e5s met noodzakelijkheid2 want het   

doors*ijn5de wordt da>door  doors*ijn5d4
 ,dezelfde r$5e]+ geldt voor geluid en  
reuk2 want  niets da>van v]wekt de      
gewa>word+ wanne] het het z9tuig        
aanraakt1 ma> door reuk en geluid wordt 
de midd5/( bew]kt en  da>door elk van   
beide z9tuig51 ma> wanne] m5 het        
geluidgev5de (  riek5de op het z9tuig   
zelf plaat/1 v]wekt het ge5 gewa>word+4 
,met ta/z9 en smaak /aat het ev5zoo1    
(s*oon het niet zoo s*ijnt2  lat] zal   
blijk5 wa>door4 ,de midd5/( voor geluid5
 is de lu*t1  voor reuk heeft zij ge5   
naam2 want zooals het doors*ijn5de voor 
kleur1 zoo is het voor wat zi* laat     
ruik5 e5 geme5s*appelijk iets  bij lu*t 
en wat]1 dat 9 deze beide aanwezig is2  
imm]s ook de  wat]di]5 blijk5           
reukgewa>word+ te bezitt54 ,ma> de m5s* 
en de  ademhal5de l&di]5 kunn5 niet     
ruik5 zond] ademhal54 #dai;b4 ,de       
oorzaak ook hi]van zal lat] besprok5    
word54      #dai b #d--dba a #f4        
,geluid1 gehoor en /em 7bezield geluid74
 ,beteek5is  van hoog en laag4    ,nu   

will5 wij e]/ ov] geluid en gehoor      
h&el54 ,geluid is  tweev\dig1 e5sdeels  
geluid 9 w]kzaamheid1 &]deels 9         
mogelijkheid2 want sommige d+5 noem5 wij
 geluidloos1 als spons1  wol1 &]e niet  
geluidloos b4v4 kop] en al wat va/ en   
glad is1 omdat  het het v]mog5 heeft    
geluid te gev54 ,dat is tuss*5 zi* en   
het  gehoor e5 geluid 9 w]kzaamheid te  
mak54 ,het geluid 9 w]kzaamheid  gebeurt
 /e$s van iets teg5 iets en 9 iets2 want
 het is de slag die  't geluid maakt en 
da>om is 't ook onmogelijk dat er geluid
 ont/aat  wanne] er ma> n d+ is2 imm]s  
hetge5 slaat is iets &]s dan  wat       
geslag5 wordt2 dus wat geluid geeft doet
 dat teg5 iets 7sla&e7  en 't slaan is  
niet zond] beweg+4 ,zooals wij zeid5    
ont/aat geluid  niet door d5 slag van   
willekeurige d+52 imm]s wol die geslag5 
wordt maakt ge5 geluid1 ma> wel kop] en 
al wat glad en hol is2 kop]  omdat het  
glad is2 het holle maakt door de        
t]ugkaats+ vele slag5 na  de e]/e1 da>  
datg5e wat bewog5 wordt er niet kan     

uitgaan4 ,ook  hoort m5 9 lu*t en wat]1 
ma> m9d]4 ,niet van de lu*t ( het  wat] 
hangt het geluid af1 ma> er moet e5 slag
 van va/e li*am5  zijn teg5 elka> en    
teg5 de lu*t en dit gebeurt1 wanne] de  
lu*t  die geslag5 wordt /&h\dt en niet  
v]vloeit4 ,da>om1 wanne] de  lu*t snel  
en h>d wordt geslag51 geeft zij geluid2 
want de beweg+  van het zweep5 moet de  
brek+ van de lu*t voorkom51 zooals      
wanne]  m5 e5 hoop ( kr+ van dw>rel5d z&
 z\ slaan1 die 9 snelle  beweg+ is4     
,we]klank ont/aat1 wanne] van de lu*t   
die  bije5geh\d5 wordt doordat het vat  
ha> afs*eidt en v]h9d]t  gebrok5 te     
word51 de lu*t t]ugge/oot5 wordt als e5 
bal4 ,het  lijkt dat er altijd we]klank 
is1 ma> niet duidelijk2 imm]s het gaat  
met het geluid als met het li*t2 want   
ook het li*t wordt altijd  we]kaat/--&]s
 z\ er niet ov]al li*t zijn1 ma>        
dui/]nis buit5  wat de zon bes*ijnt--ma>
 het wordt niet z we]kaat/ als van wat] 
( kop] ( iets &]s glads1 dat het s*aduw 
maakt1 wa>door wij het  li*t ond]s*eid54

 ,t]e*t a*t m5 het l$ige datg5e1 wa>van 
het  hoor5 afhangt4 ,imm]s de lu*t is   
wel het l$ige en die maakt dat m5       
hoort1 wanne] zij als n en sam5hang5d   
bewog5 wordt4 ,ma> doordat  zij ijl is1 
kl9kt zij niet wanne] het geslag5e niet 
glad is4 ,9 dat  geval wordt zij n en 9 
sam5hang #dg door het opp]vlak2 want het
  opp]vlak van het gladde is n4         
,geluidgev5d nu is wat de aane5geslot5  
lu*te5heid tot aan 't gehoor  beweegt4  
,het gehoor is van nature v]bond5 met de
 lu*t2 doordat het  9 de lu*t is1 wordt 
bij beweg+ van de buit5lu*t de lu*t er 9
  bewog54 ,da>om heeft het lev5d wez5   
niet ov]al gehoor no* dr+t  de lu*t     
ov]al door2 imm]s het deel dat bewog5   
moet word5 en  bezield is heeft niet    
ov]al lu*t4 ,de lu*t zelf nu is zond]   
geluid  door ha> onva/heid2 ma> wanne]  
zij v]h9d]d wordt te brek5 dan  is ha>  
beweg+ geluid4 ,de lu*t 9 de oor5 is    
+eb\wd met 't oog  op onbewegelijkheid1 
opdat m5 nauwkeurig al de ond]s*eid+5 d]
  beweg+ zal wa>nem54 ,da>om hoor5 wij  

ook 9 wat]1 omdat het niet  indr+t tot  
de met 't gehoor v]bond5 lu*t zelf1     
zelfs niet 9 de  oor5 door de w9d+54    
,wanne] dit gebeurt1 hoort m5 niet1 en  
ook  niet wanne] het trommelvlies       
aang$aan is zooals de m5braan van de    
pupil4 ,ma> jui/ e5 teek5 van het wel ( 
niet hoor5 is dat altijd  het oor ruis*t
 als de hoorn2 want /e$s heeft de lu*t 9
 de oor5  e5 eig5 beweg+2 ma> het geluid
 is vreemd en niet eig54 ,en da>om  zegt
 m5 dat m5 hoort met het l$ige en       
ruis*5de1 omdat wij hoor5  met wat      
begr5sde lu*t heeft4 ,is hetge5 geslag5 
wordt ( het sla&e  wat kl9kt8 ,veele]   
beid51 ma> op v]s*ill5de wijze2 want het
  geluid is de beweg+ van wat kan bewog5
 word5 op die wijze als  hetge5 van de  
gladde opp]vlakk5 afge/oot5 wordt1      
wanne] m5 ze  aan/oot4 ,niet dus alles1 
zooals gezegd is1 kl9kt wanne] het      
geslag5  wordt en slaat b4v4 wanne] iem&
 e5 naald met e5 naald treft2 ma>  wat  
geslag5 wordt moet eff5 zijn1 zoodat de 
lu*t v]e5igd  afge/oot5 wordt en trilt4 

,de ond]s*eid+5 d] geluidgev5de  d+5    
kom5 uit 9 het geluid 9 w]kzaamheid2    
want zooals zond]  li*t de kleur5 niet  
gezi5 word51 zoo blijkt ook zond] geluid
 het  hooge en 't lage niet #dh4 ,deze  
b5am+5 zijn ov]gebra*t van de           
ta/ba>h$52 imm]s het s*]pe treft de     
wa>nem+ 9 we9ig tijd  diep1 het zw>e 9  
veel tijd we9ig diep4 ,nu is niet het   
s*]pe snel1  het zw>e traag1 ma> van het
 e]/e wordt de beweg+ door de snelheid  
zoodanig1 van het twe$e door de         
traagheid4 #dbj;b4 ,en er s*ijnt        
ov]e5kom/ te be/aan met het s*]pe en    
/ompe bij d5 ta/z92 want  het s*]pe     
/eekt1 om zoo te zegg51 't /ompe /oot1  
doordat het e5e  9 we9ig tijd beweegt1  
het &]e 9 veel tijd1 zoodat             
bijkom/iglijk  't e5e snel1 't &]e traag
 is4    ,dit zij nu omtr5t geluid       
va/ge/eld4 ,de /em is e5 bepaald geluid 
van het bezielde2 want van het          
onbezielde heeft niets e5 /em1 ma>  m5  
spreekt 9 beeld van de /em van fluit    
b4v4 en li] en de &]e  onbezielde d+5   

die volume1 toon en voordra*t hebb52    
want het lijkt  dat ook de /em die      
heeft4 ,vele di]5 hebb5 ge5 /em1 zooals 
de  blo$elooze en van die blo$ hebb5 de 
viss*54 ,dit heeft ook zijn  grond1 da> 
imm]s het geluid e5 bepaalde beweg+ van 
de lu*t is4  ,ma> die na> m5 zegt /em   
hebb51 zooals de viss*5 9 d5 ,a*elos1   
mak5 geluid met hun kieuw5 ( iets &]s   
zoodanigs4 ,/em is het  geluid van e5   
di]1 niet elk #di en niet met e5        
willekeurig  li*aamsdeel4 ,ma> da> alle 
geluid ont/aat doordat iets slaat teg5  
iets en 9 iets en dat is de lu*t1 kan   
met r$5 alle5 datg5e /em  uitt5 dat de  
lu*t opneemt4 ,imm]s de lu*t bij de     
ademhal+ gebruikt  de natuur op dit punt
 voor twee v]ri*t+51 ev5als de tong voor
 d5  smaak en het sprek51 van welke de  
smaak is iets noodzakelijks1 7die  da>om
 ook bij me]d]5 aanwezig is7 t]wijl de  
spraak voor het  hoog]e is4 ,zoo        
gebruikt zij ook de adem voor de        
inw5dige w>mte als  iets noodzakelijks  
7de oorzaak zal eld]s t] sprake kom57 en

 voor de  /em opdat het hoog]e aanwezig 
zij4 ,het orgaan voor de ademhal+ is  de
 lu*tpijp2 wa>voor dit li*aamsdeel ook  
is1 dat is de long1 want 9  dit         
li*aamsdeel hebb5 de l&di]5 het mee/e   
w>mte van all54 ,ook  de h>t/reek heeft 
9 de e]/e plaats de ademhal+ noodig4    
,da>om is  het noodzakelijk dat door de 
inadem+ de lu*t b9n5 komt4 ,dus is de   
/oot van de +eademde lu*t bew]kt door de
 ziel 9 die deel5 teg5  de zoog5aamde   
lu*tpijp1 de /em4 ,want zooals wij zeid5
 is niet i$]  geluid van e5 di] /em     
7want m5 kan met de tong geluid mak5 en 
zooals bij hoe/571 ma> het /oot5de moet 
bezield zijn en v]gezeld  zijn van e5ige
 voor/ell+1 want de /em is e5 geluid met
  beteek5is2 en de /em is niet 't geluid
 van de +eademde lu*t1  zooals de hoe/1 
ma> da>m$e /oot m5 de lu*t 9 de lu*tpijp
 teg5  deze4 #dba;a4 ,e5 bewijs is dat  
m5 ge5 /em kan uit5 bij 9- (  uitadem+1 
ma> als m5 d5 adem inh\dt2 want da>door 
v]oorzaakt  die d5 adem inh\dt de       
beweg+4 ,ook blijkt wa>door de viss*5   

/om  zijn1 doordat zij nl4 ge5 lu*tpijp 
hebb54 ,dat li*aamsdeel miss5  zij omdat
 zij de lu*t niet opnem5 no* inadem54   
,de r$5 nu wa>om  dit zoo is1 behoort 9 
e5 &]e beh&el+4      #dba a #g--dbb a   
#g4 ,de reuk1 ov]e5kom/ met de smaak4   
,ond]s*eid+51  ,midd5/(1 ,bizond]heid   
bij de m5s*elijke reukgewa>word+4 ,de   
reuk  betreft het droge4    ,ov] d5 reuk
 en het ruikb>e is de bepal+ m9d]       
gemakkelijk dan bij  het beh&elde2 want 
de a>d van de reuk is niet zoo duidelijk
 als het  geluid ( de kleur1 de oorzaak 
is dat wij deze gewa>word+ niet         
nauwkeurig bezitt5 ma> m9d] dan vele    
di]52 want de m5s* ruikt  sle*t en heeft
 ge5 reukgewa>word+ zond] gevoel van    
afke] (  g5ot1 da> blijkba> het z9tuig  
niet nauwkeurig is4 ,het is  aannemelijk
 dat op deze wijze ook de />oogig5 de   
kleur5  gewa>word5 en de ond]s*eid5 d]  
kleur5 h5 alle5 blijk5 doordat  zij al (
 niet vrees v]wekk52 zoo neemt ook het  
m5s*elijk gesla*t  de reuk5 wa>4 ,want  
de reuk s*ijnt ov]e5kom/ te hebb5 met de

  smaak en de soort5 van de smak5 met   
die van de reuk1 ma> wij hebb5          
nauwkeurig5 smaak omdat deze e5 soort   
ta/z9 is en de m5s* die  gewa>word+ 't  
nauwkeurig/ heeft2 want 9 de &]e        
gewa>word+5  blijft de m5s* bij vel5 van
 de di]5 a*t]1 ma> 9 d5 ta/z9  bezit hij
 de &]e v] ov]treff5de nauwkeurigheid4  
,da>om is hij ook  het v]/&ig/e d]      
lev5de wez5s4 ,e5 bewijs is dat ook ond]
 het  m5s*elijk gesla*t het ond]s*eid   
van aanleg van dat z9tuig afhangt  en   
van niets &]s2 want de h>dvleezig5 zijn 
sle*t van aanleg voor  't d5k51 de      
za*tvleezig5 go$4 ,zooals bij smak5 de  
e5e zoet1 de  &]e bitt] is1 zoo ook bij 
de reuk54 ,ma> sommige d+5 hebb5        
ov]e5kom/ig5 reuk en smaak b4v4 zoete   
reuk en zoete smaak1 &]e  omgeke]d4     
,ev5e5s is er bitt]e1 wrange1 zure en   
zoete reuk2 ma>1  gelijk wij zeid51     
doordat de reuk5 9 hun ond]s*eid niet   
ze]  duidelijk zijn1 zooals de smak51   
hebb5 zij da>aan hun nam5 ontle5d  na>  
de gelijksoortigheid d] zak52 nl4 de    

zoete van saffraan en  honig1 de bitt]e 
van ?ym en d]gelijke en zoo de &]54     
#dba;b4  ,ev5als bij het gehoor en i$]e 
gewa>word+1 deze het hoorb>e  betreft en
 het onhoorb>e1 g5e het zi*tb>e en het  
onzi*tb>e1 zoo  betreft de reuk het     
reukb>e en onreukb>e4 ,het onreukb>e is 
deels  gezegd van wat 9 't geheel ge5   
reuk kan hebb51 deels van wat we9ig  (  
sle*te reuk heeft4 ,ev5zoo spreekt m5   
ook van wat ge5 smaak  heeft4    ,ook de
 reuk gaat door e5 midd5/( als lu*t (   
wat]2 want ook de  wat]di]5 blijk5      
reukgewa>word+5 te hebb51 de blo$ige    
ev5als  de blo$elooze1 zooals ook de    
di]5 9 de lu*t2 want e5ig5 van  dez5    
kom5 van v]re op het vo$sel af wa>van   
zij de reuk krijg54  ,da>om doet zi* e5 
moeilijkheid voor dat1 t]wijl alles     
gelijkelijk  ruikt1 de m5s* wl bij      
inadem+1 ma> niet wanne] hij uitademt ( 
zijn adem inh\dt1 no* van v]re no* van  
di*tbij1 zelfs niet wanne]  het voorw]p 
b9n5 op het neusgat wordt geplaat/4 ,en 
dat hetge5 op  het z9tuig zelf geplaat/ 

wordt onwa>neemba> wordt is aan alle    
z9tuig5 geme51 ma> dat zond] inadem+ ge5
 7reuk7wa>nem+  plaats v9dt is e5       
bizond]heid bij de m5s*51 die bij       
proefnem+  blijkt2 dus z\d5 de          
blo$elooze di]51 da> zij niet inadem51  
e5ige &]e gewa>word+ bezitt5 naa/ de    
bek5d54 ,dit is e*t]  onmogelijk1 da>   
zij imm]s de reuk wa>nem51 want de      
wa>nem+ van  het riek5de1 het wel- (    
kwalijk riek5de1 is de reuk4 ,ook blijk5
 zij  v]nietigd te word5 door dezelfde  
/]ke reuk5 als de m5s*1 zooals  van     
asphalt1 zwavel en d]gelijke4 ,ruik5 dus
 is noodzakelijk1 ma>  niet met inadem54
 ,het lijkt dat dit z9tuig bij de m5s*5 
teg5ov]  dat van de &]e di]5 v]s*ilt    
zooals de oog5 teg5ov] die d]  />oogig52
 want de oog5 van d5 m5s* hebb5 als e5  
s*ut (  hulsel de oogl$51 die m5 moet   
beweg5 en optrekk5 om te zi52 de        
/>oogig5 hebb5 niets zoodanigs1 ma> zi5 
onmiddellijk wat zi* 9  het doors*ijn5de
 bev9dt3 zoo lijkt ook het reukz9tuig   
bij d5 e55  onb$ekt te zijn als 't oog1 

en bij h5 die de lu*t opnem5 e5  b$eksel
 te hebb5 dat bij inadem5 op5gaat t]wijl
 de ad]5 en  porien zi* v]wijd54 #dbb;a4
 ,en da>om ruik5 de inadem5de di]5  niet
 9 het wat]1 want zij moet5 door inadem5
 ruik5 en dat is  onmogelijk 9 het wat]4
 ,de reuk betreft het droge1 zooals de  
smaak het  vo*tige2 het reukz9tuig is   
na> mogelijkheid zoodanig #ej4      #dbb
 a #h--;b #af4 ,smaak4 ,ge5 midd5/(1 als
 bij d5 ta/z94 ,betreft het  vo*tige4   
,ond]s*eid+5 van smak54    ,het voorw]p 
van de smaak is iets ta/ba>s en dat is  
de oorzaak wa>om  het niet wa>neemba> is
 door het midd51 dat e5 vreemd li*aam   
is2  imm]s hetzelfde geldt van d5 ta/z94
 ,en het li*aam wa>9 de smaak  is1 het  
proefb>e1 is 9 't vo*tige als zijn      
mat]ie en dat is iets  ta/ba>s4 ,da>om  
ook indi5 we 9 't wat] w>5 z\d5 wij het 
da>9  geworp5 zoete wa>nem52 ma> dan z\ 
onze gewa>word+ niet gaan  door d5      
midd5/(1 ma> doordat het zoete met het  
natte v]m5gd w]d  ev5als bij d5 drank4  
,de kleur wordt niet zoo gezi51 door het

  v]m5gd word5 no* door de uitvloei+54  
,aan de midd5/( 7bij het  zi57          
beantwoordt 7bij de smaak7 niets2 ma>   
zooals het zi*tb>e de  kleur is1 zoo het
 proefb>e de smaak4 ,niets v]wekt       
smaakgewa>word+  zond] vo*tigheid1 ma>  
het heeft 9 w]kzaamheid ( na>           
mogelijkheid  vo*tigheid1 zooals het    
z\te2 want dat is zelf li*t smeltba> en 
doet  de tong m$e aan door 't smelt54   
,zooals het gezi*t betreft het  zi*tb>e 
en onzi*tb>e 7imm]s de dui/]nis is      
onzi*tba>1 ma> ook  die ond]s*eidt het  
gezi*t7 en bov5di5 het te ze] s*itt]5de 
7want ook dat is onzi*tba> ma> op &]e   
wijze dan de dui/]nis7 en  tev5s het    
gehoor gaat ov] geluid en /ilte1 wa>van 
het e5e hoorba>  het &]e onhoorba> is1  
en ov] groot geluid1 ev5als het gezi*t  
ov] het s*itt]5de 7want zooals het g]+e 
geluid onhoorba> is1  zoo op e5 zek]e   
wijze ook het groote en gewelddadige7 en
 m5  e5]zijds van het vol/rekt onzi*tb>e
 spreekt1 zooals 9 &]e  gevall5 van het 
onmogelijke1 &]zijds van 't niet        

wa>neemb>e dan1  wanne] iets wat zijn   
natuur meebr5gt niet ( 9 onvoldo5de mate
  bezit1 zooals het voet- en pitlooze2  
zoo betreft dan ook de smaak het        
proefb>e en niet proefb>e1 dat is hetge5
 we9ig ( sle*te smaak  heeft ( e5 smaak 
die d5 z9 v]nietigt4 ,de grondslag zal  
zijn het  dr9kb>e en ondr9kb>e2 want    
beid5 zijn e5 smaak1 ma> het laat/e  e5 
sle*te en die d5 z9 b$]ft1 het e]/e na> 
de natuur4 ,het  geme5s*appelijke van   
ta/z9 en smaak is het dr9kb>e4 #dbb;b4  
,da>  het proefb>e vo*tig is moet het   
dit betreff5de z9tuig no* 9             
w]kelijkheid vo*tig zijn1 no* buit5 de  
mogelijkheid zijn vo*tig te  word54     
,want de smaak ond]v9dt iets van het    
proefb>e als zoodanig4  ,dus moet het   
z9tuig van de smaak bevo*tigd word5     
t]wijl het niet  nat is1 ma> nat kan    
word5 zond] v]nietig+4 ,e5 bewijs is dat
 de  tong niet wa>neemt wanne] zij      
v]droogd no* wanne] zij te vo*tig  is2  
want dan is de aanrak+ met het e]/kom5de
 vo*tige1 zooals  wanne] m5 na vooraf e5

 /]ke smaak geproefd te hebb5 e5 &]e    
proeft en zooals d5 ziek5 alles bitt]   
voorkomt omdat zij met de tong  vol van 
d]gelijke vo*tigheid wa>nem54 ,de soort5
 van de smaak zijn1  zooals bij de      
kleur51 als enkelv\dig teg5ge/eld1 het  
zoete en het  bitt]e1 aansluit5d bij het
 e]/e het vettige1 bij het &]e het      
z\te1 da>tuss*5 het s*]pe en /r5ge en   
wrange en zure2 dat zijn  ongeve] de    
ond]s*eid+5 van de smak54 ,dus het      
smaakz9tuig is wat  9 mogelijkheid      
zoodanig is1 het proefb>e wat het z9tuig
 9  w]kelijkheid zoo maakt4      #dbb b 
#ag--dbd a #af4 ,ta/z94 ,v]s*il 9 de    
wa>neemba>h$5 da>bij en  bij de &]e z9n5
 en omtr5t  het midd5--dat bij d5 ta/z9 
met het  li*aam n is2 bij de tong is    
ta/z9 en smaak hetzelfde4 ,er moet bij  
d5 ta/z9 ev5ze] e5 midd5 zijn als bij de
 &]51 wil de  w]kzaamheid mogelijk zijn4
 ,ma> &]s dan bij de &]5 wordt het      
z9tuig tegelijk met het midd5--niet dr  
het midd5--aang$aan4--,de               
wa>neemba>heid v]w]kelijkt het na>      

mogelijkheid aan ha> gelijke  ta/z9tuig2
 het z9tuig tre$t als gemiddelde op     
teg5ov] de  ta/ba>h$5 en wordt dus      
oordeel5d--en neemt het ta/b>e en 't    
niet  ta/b>e wa>4    ,ov] het ta/b>e en 
d5 ta/z9 geldt dezelfde r$5e]+2 want als
  de ta/z9 niet n gewa>word+ is ma>     
me]d]e1 dan moet5 ook de  ta/ba>h$5     
me]d]e zijn4 ,er is te vrag5 ( zij      
me]d]e  gewa>word+5 zijn dan wel ne en  
wat het z9tuig van d5 ta/z9  is1 het    
vlees* en het da>m$e ov]e5kom/ige 9 de  
&]e d+5 (  niet1 ma> dat dit de midd5/( 
is en het eig5lijke z9tuig iets  &]s    
inw5digs4 ,want i$]e gewa>word+ betreft 
n teg5/ell+  b4v4 gezi*t wit en zw>t1   
gehoor hoog en laag en smaak bitt] en   
zoet2  ma> 9 het ta/b>e zijn vele       
teg5/ell+51 w>m en k\d1 droog en        
vo*tig1 h>d en za*t enz4 ,deze vraag    
v9dt e5 zek]e oploss+  doordat ook bij  
de &]e gewa>word+5 me]d]e teg5/ell+5    
be/aan1 zooals bij de /em niet alle5    
hoog en laag ma> ook luid en  za*t1     
vloei5d en ruw en &]e d]gelijke4 ,ook   

bij kleur zijn &]e  d]gelijke           
ond]s*eid+54 ,ma> wat het e5e is dat de 
grondslag  vormt1 zooals bij gehoor     
geluid1 dat is bij d5 ta/z9 niet        
duidelijk4    #dbc;a4 ,( het z9tuig     
inw5dig is ( niet1 ma> onmiddellijk het 
vlees*1 dat wordt niet uitgemaakt       
doordat de gewa>word+ tegelijk  met de  
aanrak+ komt4 ,imm]s ook wanne] m5 om   
het vlees* iets van  e5 vlies sp&e1 m]kt
 m5 ev5ze] de gewa>word+ t]/ond bij de  
aanrak+2 en to* is het duidelijk dat    
da>9 het z9tuig niet is2 en  w>e het    
aangegroeid1 dan z\ de gewa>word+ nog   
snell] doordr+54  ,da>om s*ijnt het     
zoodanige deel van het li*aam zoo te    
zijn als( de  lu*t 9 e5 kr+ om ons he5  
gegroeid 02 want dan z\d5 wij me55  met 
n midd5 geluid kleur en reuk wa> te nem5
 en gezi*t gehoor en  reuk z\d5 n       
gewa>word+ s*ijn53 ,ma> nu doordat      
datg5e1  wa>door he5 de beweg+5 ges*i$51
 ges*eid5 is 7van het  li*aam71 blijk5  
de gezegde z9tuig5 v]s*ill5d te zijn4   
,bij d5  ta/z9 is dit nu onduidelijk2   

imm]s het is onmogelijk dat het         
bezielde li*aam uit lu*t ( wat] be/aat1 
want er moet iets va/s  zijn4 ,er blijft
 ov] dat het gem5gd is uit a>de en die  
d+5 #ea1  zooals het vlees*1 en wat     
da>mee ov]e5kom/ig is1 b$oelt te zijn2  
zoodat noodzakelijk ook het li*aam is   
het midd5 van d5 ta/z91 dat  aangegroeid
 is1 wa>door de gewa>word+5 gaan1 die   
me]d]5 zijn4  ,dat zij me]d]5 zijn      
bewij/ de aanrak+ bij de tong2 want zij 
neemt  alle ta/ba>h$5 met ha> zelfde    
deel wa> als de smaak4 ,als nu ook  het 
ov]ige vlees* de smaak wa>nam1 dan z\ de
 smaak en de ta/z9  e5 en dezelfde      
gewa>word+ s*ijn52 nu zijn zij twee     
doordat zij  niet ond]l+ te v]wissel5   
zijn4    ,hi] doet zi* e5 moeilijkheid  
voor4 ,als i$] li*aam diepte heeft  als 
d]de afmet+1 en twee li*am5 wa>tuss*5   
e5ig li*aam is1  elka> niet kunn5       
aanrak51 en het natte niet zond] li*aam 
is no*  het bevo*tigde1 ma> het         
noodzakelijk wat] is ( wat] heeft2 en   
wat  elka> aanraakt 9 't wat]1 t]wijl de

 uite9d5 niet droog zijn1  noodzakelijk 
wat] tuss*5beide heeft dat de uite9d5   
dekt2 zoo dit  wa> is1 dan kan het e5   
het &] niet aanrak5 9 het wat] en op    
dezelfde wijze ook 9 de lu*t 7want de   
lu*t is teg5ov] de 9 ha>  zijnde d+5 als
 het wat] tot de da>9 zijnde d+51 ma>   
wij  m]k5 dat m9d]1 ev5als ook de di]5 9
 het wat]1 wanne] wat  vo*tig is het    
vo*tige aanraakt74 #dbc;b4 ,gaat dus de 
wa>nem+ van  alles op dezelfde wijze (  
bij v]s*ill5de d+5 v]s*ill5d1  zooals m5
 ma> aanneemt dat de smaak en de ta/z9  
door aanrak+ en  de &]5 ges*eid5        
wa>nem58 ,niet alzoo1 ma> ook het h>de  
en  za*te nem5 wij door &]e 7midd5/(f57 
wa> ev5als het  geluidgev5de1 het       
zi*tb>e en het ruikb>e1 ma> deze van    
v]re1 de  e]/5 van di*tbij4 ,da>om m]k5 
wij het niet1 imm]s wij nem5  alles wa> 
door de midd5/(1 ma> bij die gewa>word+5
 m]k5 wij  het niet4 ,en to*1 zooals wij
 ook vroeg] zeid51 ook indi5 wij door   
e5 vlies alle ta/ba>h$5 wa>nam5 zond] te
 m]k5 dat het  afs*eidt1 z\d5 wij ons   

zoo v]h\d5 als nu 9 't wat] en 9 de     
lu*t2 want wij me55 nu de d+5 zelf aan  
te rak5 zond] dat er e5  midd5/( is4    
,ma> het ta/b>e ond]s*eidt zi* van de   
zi*tba>h$5 en geluidgev5de d+5 doordat  
wij die gewa>word5  door e5 inw]k+ van  
de midd5/( op ons1 ma> de ta/ba>h$5 niet
  door to$o5 van de midd5/( ma> da>m$e  
tegelijk1 zooals die e5  /oot krijgt    
door zijn s*ild he52 imm]s niet het     
s*ild krijgt en  geeft d5 /oot1 ma>     
beid5 7p]soon en s*ild7 krijg5 hem      
tegelijk4  ,9 't geheel lijkt het dat   
vlees* en de tong zi* teg5ov] het       
z9tuig zoo v]h\dt als de lu*t en het    
wat] tot het gezi*t en 't  gehoor en de 
reuk4 ,wanne] het z9tuig zelf aang]aakt 
wordt1 kan er  no* bij de laat/5 no* bij
 het e]/5 wa>nem+ zijn b4v4 wanne]  m5  
e5ig wit li*aam onmiddellijk op het oog 
legt4 ,hi]uit blijkt dat  het           
gewa>word+sv]mog5 bij het ta/b>e inw5dig
 is4 ,want dan geldt  hetzelfde als voor
 de &]e 7z9n572 imm]s wanne] de         
wa>neemba>h$5 op het z9tuig gelegd word5

 heeft ge5 gewa>word+  plaats1 ma>      
wanne] ze op het vlees* gelegd word51   
wl2 dus is het  vlees* de midd5/( van d5
 ta/z94    ,ta/ba> nu zijn de           
ond]s*eid+5 van het li*aam als zoodanig2
 ik  b$oel de ond]s*eid+5 tuss*5 de     
elem5t51 w>m1 k\d droog en  nat1 wa>ov] 
wij vroeg] hebb5 gesprok5 9 het ges*rift
 ov] de  elem5t5 #eb4 ,het dez5         
betreff5de ta/z9tuig1 dat1 wa>9 de      
gewa>word+ die ta/5 heet eig5lijk       
aanwezig is1 is het  li*aamsdeel dat 9  
mogelijkheid dusdanig is2 want          
gewa>word5 is iets  ond]gaan4 #dbd;a4   
,dus hetge5 dit na> w]kzaamheid aan     
zi*zelf gelijk  maakt1 w]kt da>op 9     
t]wijl dit na> mogelijkheid dusdanig is4
  ,da>om nem5 wij het ev5 w>me en k\de (
 h>de en za*te niet wa>1  ma> de        
ov]maat1 da> de wa>nem+ als e5 midd5 is 
tuss*5 de  teg5/ell+ 9 de wa>neemba>h$54
 ,en da>om beoordeelt 7de  wa>nem+7 de  
wa>neemba>h$54 ,want het midd5 is       
oordeelkundig1  want het v]h\dt zi* tot 
elk van beide teg5deel5 als hun teg5deel

  en zooals wat wit en zw>t zal wa>nem5 
ge5 van beide 9 w]kzaamheid  moet zijn  
en beid5 9 mogelijkheid 7ev5zoo bij de  
&]e7 zoo moet  bij d5 ta/z9 7het        
wa>nem5de7 no* w>m no* k\d 7zijn74      
,zooals  v]d] het gezi*t 9 zek]5 z9 het 
zi*tb>e en het onzi*tb>e  betr( en      
ev5e5s de &]e de teg5/ell+5 wa>nam51 zoo
 betreft  ook de ta/z9 het ta/b>e en    
onta/b>e2 onta/ba> is de  ta/ba>heid die
 ze] g]+e ond]s*eid+ bi$t1 zooals de    
lu*t1 en  de ov]maat ond] de ta/ba>h$5  
zooals de v]nietig5de4 ,zoo is nu  elk  
d] gewa>word+ 9 omtrek beh&eld4         
#dbd a #ag--;b #ah4 ,gewa>word+ 9 't    
algeme5 betreft de vorm51 niet de       
mat]ie4 ,het wa>nem5de v]s*ilt 9 wez5   
van het object1 doordat het  ge5 groo!id
 ma> e5 v]h\d+ aan de groo!id is1 die   
da>om  v]nietigba> is en niet bij plant5
 voorkomt4 ,de wa>neemba>heid is  er    
alle5 voor het betreff5de v]mog51 ook   
bij ta/z9 en reuk4    ,9 't algeme5 moet
 m5 betreff5de alle gewa>word+ begrijp5 
dat de  gewa>word+ is hetge5 de         

wa>neemb>e vorm5 aanneemt zond] de      
mat]ie1 zooals de 0 het m]k van d5 r+   
opneemt zond] het ijz]  en het g\d en   
het g\d5 ( kop]5 m]k aanneemt ma> niet  
als g\d  ( kop]2 ev5e5s wordt de wa>nem+
 van i$] aang$aan door hetge5  kleur (  
smaak ( geluid heeft1 ma> niet 9 zoov]  
elk van die d+5  7iets7 ma> iets        
zoodanigs g5oemd wordt en na> het       
begrip4 ,en het  z9tuig is all]e]/      
datg5e1 wa>9 het zoodanige v]mog5 is4 ,9
  aanzijn nu is het hetzelfde1 ma> 9    
begrip iets &]s2 want het  wa>nem5de is 
e5 groo!id1 ma> het begrip van het      
wa>nem5d-zijn  en de wa>nem+ is niet    
groo!id ma> e5 v]h\d+ en v]mog5 van  de 
groo!id4 ,hi]uit blijkt ook wa>om to* de
 ov]maat d]  wa>neemba>h$5 de z9tuig5   
v]nietig52 imm]s wanne] de beweg+  van  
het z9tuig te /]k is1 wordt de v]h\d+   
7d4w4z4 de wa>nem+7  opgehev5 ev5als ook
 het accoord en de toon1 wanne] de sn>5 
/]k  getokkeld word52 en wa>om de plant5
 niet wa>nem5 die iets van ziel  hebb5  
en iets ond]gaan van de ta/ba>h$5 zelve1

 imm]s zij word5  k\d en w>m2 de oorzaak
 is nl4 dat zij ge5 midd5toe/& hebb5 no*
  zulk e5 pr9cipe dat de vorm5 van de   
wa>neemba>h$5 kan opnem51  ma> zij      
ond]gaan ze met de /(4 #dbd;b4 ,m5 z\   
kunn5 vrag5 (  datg5e wat niet kan ruik5
 iets ond]gaat van de reuk ( van de     
kleur  wat niet kan zi51 en ev5zoo bij  
de &]54 ,ma> wanne] het ruikb>e  de reuk
 is1 bew]kt de reuk1 zoo iets1 het      
ruik52 dus kan niets wat  niet kan ruik5
 iets ond]gaan van de reuk en hetzelfde 
geldt van de  &]51 no* iets van wat wl  
kan1 &]s dan 9 zoov] elk het  bepaalde  
wa>nem+sv]mog5 heeft4 ,ook blijkt dit   
aldus4 ,no* li*t (  dui/]nis no* geluid 
no* reuk doet de li*am5 aan ma> hun     
drag]s1  b4v4 de lu*t met dond] splijt  
het h\t4 ,ma> wl do5 de  ta/ba>h$5 en de
 smak5 de li*am5 aan2 want wa>door z\d5 
&]s  de onbezielde li*am5 aang$aan en   
v]&]d word58 ,do5 dan soms ook  die &]5 
7nl4 li*t1 geluid1 reuk7 aan ( is niet  
elk li*aam  vatba> voor inw]k+ door reuk
 en geluid en die aang$aan word5 zijn   

onbepaald en h\d5 ge5 /&1 zooals de     
lu*t2 want die riekt als op  e5ige wijze
 aang$aan4 ,wat dan is ruik5 &]s dan    
iets ond]gaan8 ,(  is ruik5 ook wa>nem51
 ma> de lu*t die aang$aan is1 wordt 9   
kort5 tijd wa>neemba> 7niet wa>nem5d47  
,e9d van boek ,,ii4          #dbd b     
#bb--dbe b #aa4 ,niet me] dan #e z9n5   
mogelijk 7de ta/z9 en die  wi] elem5t5  
wat] en lu*t zijn74 ,ge5 bizond]e z9    
voor de  geme5s*appelijke wa>neemba>h$54
 ,wa>om me]d]e gewa>word+54    ,dat er  
ge5 &]e gewa>word+ is behalve de        
vijf--gezi*t1 gehoor1  reuk1 smaak1     
ta/z9--kan m5 hi]uit geloov54 ,namelijk 
van alles1  wa>van de gewa>word+ ta/z9  
is1 hebb5 wij w]kelijk gewa>word+  7want
 alle gevall5 van het ta/b>e als        
zoodanig zijn voor ons door  d5 ta/z9   
wa>neemba>72 voorts is het noodzakelijk 
dat1 wanne] e5  gewa>word+ ontbreekt1   
ons ook e5 z9tuig ontbreekt2 wat wij    
door  onmiddellijke aanrak+ wa>nem5 is  
door d5 ta/z9 wa>neemba>1  di5 wij      
w]kelijk bezitt51 wat wij niet          

onmiddellijk ma> door  midd5/( wa>nem51 
nem5 wij wa> door de elem5t5 als lu*t en
  wat]4 ,nu is het zoo ge/eld dat als   
wij door n midd5 me]d]e                 
ongelijksoortige wa>neemba>h$5 wa>nem51 
hij die het  ov]e5kom/ige z9tuig heeft1 
noodzakelijk beide moet kunn5 wa>nem5   
7als b4v4 het z9tuig uit lu*t is en de  
lu*t de midd5/( is voor  geluid en      
kleur72 als er me] midd5/(f5 voor       
dezelfde gewa>word+  zijn b4v4 voor     
kleur lu*t en wat] 7want beide zijn     
doors*ijn5d71  zal dege5 die sle*ts e5  
van beide midd5/(f5 heeft1 wa>nem5 wat  
door beid5 gaat4 #dbe;a4 ,en alle5 uit  
deze twee d] elem5t5 zijn de  z9tuig51  
uit lu*t en wat]2 7want de pupil is van 
wat]1 het gehoor  van lu*t1 de reuk van 
elk van beid572 het vuur behoort tot ge5
  z9tuig ( geme5s*appelijk tot all5     
7want niets is tot wa>nem5 9  /aat zond]
 w>mte72 a>de ( tot ge5 z9tuig ( is 't  
mee/ met d5  ta/z9 bizond]lijk gem5gd2  
zoodat er ov]blijft dat er ge5 z9tuig   
is buit5 wat] en lu*t4 ,deze bezitt5    

w]kelijk e5ige lev5de wez5s  en dus     
bezitt5 alle gewa>word+5 de niet        
onvoltooide ( gebrekkige  wez5s2 want   
ook de mol blijkt ond] de huid oog5 te  
hebb54 ,dus als  er niet e5 &] li*aam is
 ( e5 eig5s*ap tot ge5 d] a>ds*e  li*am5
 behoor5de1 dan ontbreekt er ge5        
gewa>word+4    ,v]d] kan er ook ge5     
bizond] z9tuig zijn van het             
geme5s*appelijke  dat wij met i$]e      
wa>nem+ bijkom/ig wa>nem51 als beweg+1  
/il/&1 vorm1 grootte1 getal en e5heid2  
al deze nl4 nem5 wij door  beweg+ wa>1  
zooals grootte door beweg+ en dus ook   
vorm1 want de  vorm is e5 grootte2 en   
het ru/5de door het niet beweg52 het    
getal  door de ontk5n+ van het aann zijn
 en door de bizond]e  wa>nem+52 want    
elke wa>nem+ neemt n d+ wa>4 ,het is dus
  duidelijk dat er van ge5 enkele van   
deze e5 eig5 gewa>word+ zijn  kan b4v4  
van beweg+2 want het zal zoo zijn1      
zooals wij nu met het  gezi*t het zoete 
wa>nem54 ,dit komt omdat wij van beid5  
gewa>word+ hebb5 wa>door wij ook wanne] 

zij sam5vall5 ze  tegelijk k5n52 zoo    
niet1 dan z\d5 wij het alle5            
bijkom/iglijk  wa>nem51 zooals d5 zoon  
van ,kleon niet als zoon van ,kleon ma> 
als  wit en dit 7witte7 heeft als       
bijkom/igheid zoon van ,kleon te zijn4  
,van  het geme5s*appelijke hebb5 wij    
/ellig e5 geme5s*appelijke1 niet        
bijkom/ige1 gewa>word+1 die dus niet e5 
eig5e is2 want &]s  z\d5 wij ze niet    
wa>nem5 dan zooals gezegd is betreff5de 
het zi5  van ,kleon's zoon4 ,de bij     
elka> als eig5 behoor5de wa>neemba>h$5  
nem5 de gewa>word+5 bijkom/iglijk wa>1  
niet als die enkel5  zoodanig1 ma> 9    
zoov] de gewa>word+ n is1 wanne] zij    
tegelijk  hetzelfde betreft b4v4 van gal
 als bitt] en geel2 want het is niet het
  w]k van e5 &]e gewa>word+ te zegg5 dat
 beid5 n zijn2 da>om  v]gi/ m5 zi* ook  
en me5t m51 wanne] iets geel is1 dat het
 gal  is4 #dbe;b4 ,m5 z\ kunn5 vrag5    
wa>om wij me]d]e gewa>word+5 en  niet   
e5e alle5 hebb54 ,welli*t opdat de als  
algeme5h$5 met de  gewa>word+5 v]bond5e 

ons niet z\d5 ontgaan1 als beweg+1      
grootte en getal2 want indi5 alle5 het  
gezi*t er 0 en dat het  witte betr(1 z\ 
van alles veel ontgaan en hetzelfde     
s*ijn5 doordat  tegelijk kleur en       
grootte met elka> v]bond5 w>54 ,ma> da> 
nu ook  9 e5 &]e wa>neemba>heid de      
algeme5h$5 aanwezig zijn1 wordt  het    
duidelijk dat elk van dez5 iets &]s is4 
#dbd b #ab--dbg a #af4 ,gewa>word+ van  
de wa>neemba>heid gaat gepa>d  met die  
welke zi*zelve betreft4 ,gewa>word+ 9   
w]kzaamheid is  hetzelfde als het       
wa>neemb>e 9 w]kelijkheid en w]kzaam 9  
het na>  mogelijkheid wa>neemb>e4 ,dit  
laat/e blijft ook zond] de  gewa>word+ 9
 w]kzaamheid4 ,gewa>word+ is ev5als     
accoord e5  v]h\d+ van het z9tuig en het
 wa>neemb>e1 die v]/oord kan  word5 door
 ov]maat4 ,het gem5gde geeft me] g5ot 9 
de gewa>word+  dan het e5v\dige4        
,ond]s*eid+ van gelijktijdige           
ongelijksoortige  wa>neemba>h$5 door n  
gewa>word+1 die gelijkheid en v]s*il    
tegelijk wa>neemt zooals het punt n (   

twee is4    ,da> wij gewa>word5 dat wij 
zi5 en hoor51 moet m5 door het gezi*t   
wa>nem5 dat m5 ziet ( door e5 &]e       
gewa>word+4 ,ma> dan  betreft dezelfde  
wa>nem+ het gezi*t en de voorw]pelijke  
kleur en  zoo zull5 twee wa>nem+5 bij   
hetzelfde voorw]p zijn ( de  wa>nem+ zal
 zi*zelf betreff54 ,neemt m5 aan dat de 
gewa>word+  van het gezi*t e5 &]e is1   
dan komt m5 tot e9deloo%eid ( e5ige     
wa>nem+ zal zi*zelf betreff54 ,dus moet 
m5 dat van de e]/e  wa>nem+ lat5 geld54 
,hi] is de moeilijkheid dat1 als        
gezi*tswa>nem+ zi5 is er wat gezi5 wordt
 kleur ( het  kleurh\d5de is1 wanne] m5 
het zi5de ziet1 het e]/e zi5de kleur    
moet hebb54 ,dus blijkt dat             
gezi*tswa>nem+ hebb5 niet n is2  imm]s  
ook wanne] wij niet zi51 oordeel5 wij   
met het gezi*t en de  dui/]nis en het   
li*t1 ma> niet op gelijke wijze4 ,v]d]  
is ook het  zi5de 9 zek]5 z9 gekleurd2  
want het z9tuig neemt elk d]            
wa>neemba>h$5 op zond] de /(4 ,da>om    
zijn ook wanne] de  wa>neemba>h$5       

v]wijd]d zijn de wa>nem+5 en beeld5 9 de
  z9tuig54    ,9 de w]kzaamheid zijn het
 wa>neemb>e en de wa>nem+ e5 en         
hetzelfde1 9 het begrip niet4 ,b4v4 het 
geluid en het gehoor 9  w]kzaamheid2 m5 
kan nl4 gehoor hebb5 zond] te hoor5 en  
wat geluid  heeft maakt niet /e$s       
geluid4 ,ma> wanne] wat kan hoor5 en wat
  geluid kan gev5 9 w]kzaamheid is1 dan 
komt tegelijk het gehoor 9  w]kzaamheid 
en het geluid 9 w]kzaamheid2 het e5e kan
 m5 hoor+   en het &]e geluid+  noem54  
#dbf;a4 ,indi5 nu de beweg+ en de bew]k+
 en inw]k+ ligt 9 wat  bew]kt wordt1    
moet ook het geluid en het gehoor 9     
w]kzaamheid ligg5  9 wat de mogelijkheid
 bezit2 want de w]kzaamheid van het     
bew]k5de  en beweg5de ligt 9 het        
lijd5de2 da>om is het niet noodzakelijk 
dat  het beweg5de bewog5 wordt4 ,de     
w]kzaamheid nu van het geluid hebb5de   
is geluid ( geluid+1 van het            
gehoorhebb5de gehoor ( hoor+2 want      
gehoor is tweerlei en geluid en         
hetzelfde geldt van de &]e  wa>nem+5 en 

wa>neemba>h$54 ,namelijk zooals de      
bew]k+ en de  inw]k+ ligt 9 het lijd5de 
en niet 9 het bew]k5de1 zoo ligt ook  de
 w]kzaamheid van het wa>neemb>e en het  
wa>nem+ hebb5de 9 het  wa>nem+ hebb5de4 
,ma> bij e5ige is er e5 woord voor b4v4 
de  geluid+ en de hoor+1 bij e5ige is e5
 van beide nameloos2 m5  spreekt van    
aans*\w+ als het gezi*t 9 w]kzaamheid   
is1 ma> de  w]kzaamheid van de kleur is 
zond] naam1 en het smak5 is de          
w]kzaamheid van het smaak hebb5de1 ma>  
die van 7't voorw]p van7 de  smaak is   
zond] naam4 ,da> 9 w]kzaamheid het      
wa>neemb>e en het  wa>nem+hebb5de n is1 
ma> 9 begrip ond]s*eid51 moet5          
noodzakelijk het gehoor en geluid 9 di5 
z9 tegelijk te loor gaan en  beh\d5     
blijv51 ev5zoo 't voorw]p van smaak en  
het smak5 enz41  do* niet noodzakelijk  
wat 9 mogelijkheid zoo is2 ma> de       
vroeg]e  natuurkundig5 dwaald5 9 hun    
me5+ dat niets wit ( zw>t zond]  gezi*t1
 no* voorw]p van smaak 0 zond] smak54   
,imm]s 9 e5 z9  hadd5 zij gelijk1 9 e5  

&]5 z9 dwaald5 zij3 want t]wijl m5 9    
tweerlei z9 spreekt van de gewa>word+ en
 het wa>neemb>e1 deels  als van d+5 9   
mogelijkheid1 deels 9 w]kzaamheid1 geldt
 het  gezegde van de laat/51 ma> geldt  
niet van de e]/54 ,ma> zij  sprak5 9    
vol/rekt5 z9 ov] wat niet onond]s*eid5  
geldt4    ,als het accoord e5 /emklank  
is1 en de /emklank en het gehoor 9 e5   
opzi*t n 79 e5 &] niet n7 en het accoord
 e5 v]h\d+ is1  moet ook het gehoor e5  
v]h\d+ zijn4 ,en da>om ook v]nietigt    
elke  ov]maat1 zo[el het hooge als het  
lage1 het gehoor2 ev5e5s 9 de  smak5 de 
smaak en 9 de kleur5 het ze] s*itt]5de (
 dui/]e het  gezi*t en bij d5 reuk de   
/]ke reuk1 zoo de zoete als de bitt]e1  
omdat de gewa>word+ e5 v]h\d+ is4       
#dbf;b4 ,da>om gev5 wel ook de          
wa>neemba>h$5 wanne] zij zuiv] en       
ongem5gd 9 de v]h\d+  kom5 g5ot1 als het
 zure ( zoete ( z\te2 dan imm]s gev5 zij
  g5ot2 ma> 9 't geheel me] het gem5gde1
 het accoord #ec1 dan het  hooge ( het  
lage4 ,voor d5 ta/z9 is het aang5ame wat

 v]w>md (  v]koeld kan word5 en de      
gewa>word+ is de v]h\d+2 bij ov]maat  is
 er pijn ( v]nietig+4    ,elke wa>nem+  
nu betreft het voorw]pelijke wa>neemb>e 
en is  aanwezig 9 het z9tuig als        
zoodanig en beoordeelt de ond]s*eid5 van
  het voorw]pelijke wa>neemb>e1 b4v4 wit
 en zw>t het gezi*t1 zoet en  en bitt]  
de smaak enz4 ,da> wij ook het witte en 
het zoete en i$]e  &]e wa>neemba>heid   
met i$]e &]e v]gelijk51 wa>door dan     
nem5 wij hun ond]s*eid wa>8             
,noodw5diglijk door wa>nem+1  aangezi5  
het wa>neemba>h$5 zijn4 ,hi]uit blijkt  
ook dat het  vlees* niet het eig5lijke  
z9tuig is2 want dan z\                  
noodzakelijk]wijze het v]gelijk5de het  
d+ zelf moet5 aanrak54  ,ma> het is ook 
niet mogelijk met afzond]lijke z9tuig5  
te oordeel5  dat het zoete iets &]s is  
dan het witte1 ma> noodzakelijk moet5   
beid5 voor n enkel 7z9tuig7 duidelijk   
zijn4 ,want &]s z\ ook  indi5 ik het e5e
 en gij het &]e z\dt wa>nem51 duidelijk 
zijn  dat de beide voorw]p5 v]s*ill5d   

zijn4 ,ma> het ne moet zegg5  dat het   
iets &]s is2 want het zoete is iets &]s 
dan het witte4  ,het is blijkba>        
hetzelfde1 wat zoo zegt en zooals het   
zegt1 zoo ook  d5kt het en wordt het    
gewa>4 ,het blijkt dus nu dat het niet  
mogelijk  is met v]s*ill5de z9tuig5 de  
v]s*ill5de wa>neemba>h$5 te  oordeel52  
dat het ev5m9 mogelijk is 9 v]s*ill5de  
tijd51 blijkt  hi]uit4 ,zooals namelijk 
hetzelfde zegt dat het go$e iets &]s is 
dan het kwade1 zoo ook wanne] het zegt  
dat het e5e en het &]e iets  &]s zijn1  
is het wanne]0 ge5 bijkom/igheid1 d4w4z4
 dat ik nu  zeg1 dat het iets &]s is1   
ma> niet dat het nu iets &]s is2 ma>  nu
 zegt m5 dat het zoo is en dat het nu   
zoo is1 dus tegelijk4 ,en dus           
onges*eid5 en 9 onges*eid5 tijd4 ,ev5wel
 het is onmogelijk dat  hetzelfde       
tegelijk teg5ge/elde beweg+5 ond]gaat   
als ong$eeld en  9 ong$eeld5 tijd4 ,want
 iets zoets br5gt deze beweg+ 9 de      
gewa>word+ ( het d5k51 het bitt]e de    
teg5ge/elde en het witte  e5 &]e4       

#dbg;a4 ,is dus niet het oordeel5de     
tegelijk]tijd en 9  getal ong$eeld en   
ons*eidba>1 ma> 9 begrip ond]s*eid58    
,dan is  het dus e5]zijds het g$eelde   
dat de g$eeld5 wa>neemt1 &]zijds  zooals
 het als ong$eeld is2 imm]s 9 begrip    
g$eeld1 na> plaats en  getal ong$eeld4  
,is dit wel mogelijk8 ,imm]s 9          
mogelijkheid zijn de  teg5deel5         
hetzelfde en ong$eeld 7(s*oon niet 9 het
 begrip71 ma>  9 w]kzaamheid g$eeld en  
het is niet mogelijk dat iets tegelijk  
wit  en zw>t is1 dus ook niet dat iets  
de vorm5 da>van opneemt1 als dat        
wa>nem5 en d5k5 is4 ,ma> dit v]h\dt zi* 
zooals wat sommig5 het  punt noem51 het 
e5e als twee en 9 zoov]re g$eeld4 ,9    
zoov] nu het  ong$eeld is1 is het       
oordeel5de e5 en tegelijk]tijd1 9 zoov] 
het  g$eeld is1 is het niet n2 imm]s m5 
gebruikt twee ke] hetzelfde  punt       
tegelijk2 9 zoov] m5 nu het gr5spunt als
 twee gebruikt1 zijn  het twee die      
oordeel5 en ges*eid5 als met 9 zek]5 z9 
ges*eid5  wa>nem+2 9 zoov]re het punt n 

is1 oordeelt m5 met n en  tegelijk #ed4 
,ov] het pr9cipe nu volg5s hetwelk het  
lev5d wez5  gewa>word+ heeft1 mog5 zulke
 bepal+5 geld54      #dbg a #ag--;b #bf4
 ,ond]s*eid tuss*5 gewa>word51 d5k5 en  
voor/ell+4    ,na> twee ond]s*eid+5     
wordt ho(dzakelijk de ziel bepaald1 na> 
plaatselijke beweg+ en na> het d5k5 en  
het oordeel5 en wa>nem54  ,ook het      
begrijp5 en d5k5 s*ijnt e5 wa>nem5 te   
zijn 7want 9 deze  beid5 oordeelt en k5t
 de ziel e5ig d+74 ,en de oud5 noem5    
zek]  het d5k5 en wa>nem5 hetzelfde1    
zooals ook ,emp$okles heeft gezegd3  na>
 het aanwezige groeit de g$a*te bij de  
m5s*50 en eld]s3 van  da> ov]komt het h5
 ook /e$s &]ssoortige d+5 te d5k50 en   
hetzelfde b$oelt ook het ,hom]is*e3     
zoodanig to* is de gee/0 #ee4  ,deze    
all5 imm]s a*t5 het d5k5 ev5als het     
wa>nem5 van  li*amelijk5 a>d en dat m5  
met het gelijke wa>neemt en d5kt het    
gelijke1 zooals wij 9 d5 aanvang uite5  
hebb5 gezet4 #dbg;b4 ,e*t]  hadd5 zij   
tev5s ook ov] de dwal+ moet5 sprek51 die

 imm]s aan de  lev5de wez5s me] eig5 is 
en da>9 v]blijft de ziel d5 mee/5  tijd4
 ,dus is het noodzakelijk dat (1 zooals 
sommig5 zegg51 alle  v]s*ijnsel5 wa>    
zijn ( dat de aanrak+ van het ongelijke 
dwal+  is1 want dat /aat teg5ov] het    
k5n5 van het gelijke door het  gelijke2 
en ook is de dwal+ en het wet5          
betreff5de de teg5deel5  hetzelfde4     
,e*t] blijkt dat het wa>nem5 en het d5k5
 niet hetzelfde  zijn4 ,want het e]/e   
bezitt5 alle di]51 het laat/e we9ig54   
,ma>  ook het begrijp51 dat jui/ en     
onjui/ kan zijn1 jui/ als v]/&1         
wet5s*ap en w>e me5+1 onjui/ als het    
omgeke]de da>van1 ook dat  is niet      
hetzelfde als het wa>nem52 want de      
wa>nem+ betreff5de de  eig5             
wa>neemba>h$5 is altijd wa> en is       
aanwezig bij alle di]51  ma> d5k5 kan m5
 ook onwa> en niem& heeft het die ook   
niet r$e  bezit2 want voor/ell+ is iets 
&]s dan wa>nem+ en begrip1 en  zij 7de  
voor/ell+7 wordt niet zond] wa>nem+ en  
zond] ha> is er  ge5 opvatt+4 ,dat de   

voor/ell+ #ef niet zelf begrip en       
opvatt+  is1 is duidelijk4 ,want dit    
gebeur5 7van de voor/ell+7 is van onz5  
wil afhankelijk 7want m5 kan zi* iets   
voor oog5 /ell51 zooals zij  die 9 de   
geheug5kun/ door beeld5 iets va/h\d571  
ma> niet het  me551 want 7da>bij7 moet  
m5 f onwa> f wa> zijn4 ,bov5di5  wanne] 
wij iets ergs ( vreeselijks me551       
ond]gaan wij onmiddellijk  die          
gewa>word+ tev5s en ev5e5s bij het      
bemo$ig5de2 bij de  voor/ell+ v]h\d5 wij
 ons zoo als( wij het vreeselijke (     
bemo$ig5de ges*ild]d aans*\wd54 ,er zijn
 ook van de opvatt+  zelf ond]s*eid+51  
wet5s*ap1 me5+1 v]/& en hun  teg5deel52 
ov] het ond]s*eid da>tuss*5 moet eld]s  
gesprok5  word54      #dbg b #bg-dbi a  
#i4 ,voor/ell+1 e5 v]mog5 van oordeel51 
is niet  gewa>word+2 ook niet k5nis (   
begrip4 ,ev5m9 is zij me5+ met (  door  
gewa>word+  ( v]b9d+ van 't e5e en 't   
&]e b4v4  voor/ell+ van en me5+ omtr5t  
de grootte van de zon4 ,de  voor/ell+ is
 e5 beweg+ uit die d] gewa>word+ 9      

w]kzaamheid  voortkom5de1 welke beweg+  
vooral bij de algeme5e bijkom/ige       
gewa>word+5 vals* kan zijn1 vooral als  
het voorw]p v] v]wijd]d  is4 ,naam en   
w]k+ d] voor/ell+4    ,het d5k51 iets   
&]s dan het wa>nem51 is deels voor/ell+ 
deels  opvatt+2 na de bepal+ van de     
voor/ell+1 moet5 wij sprek5 ov]  het    
&]e4 #dbh;a4 ,als dan de voor/ell+      
datg5e is dat 9 ons e5  beeld doet      
opkom51 en niet ov]dra*telijk is b$oeld1
 dan is zij e5  v]mog5 ( ge/eldheid van 
dieg551 volg5s dewelke wij oordeel51    
wa> ( onwa>4 ,dezulke zijn gewa>word+1  
me5+1 wet5s*ap1  begrip4 ,dat de        
voor/ell+ nu niet gewa>word+ is1 blijkt 
hi]uit  dat gewa>word+ ( mogelijkheid ( 
w]kzaamheid is b4v4 gezi*t en  aans*\w+1
 ma> voor/ell+ is dr1 ook zond] dat e5  
van beid5  aanwezig is1 zooals bij      
droom54 ,v]d] is gewa>word+ altijd      
aanwezig1 voor/ell+ niet4 ,als zij 9    
w]kzaamheid hetzelfde w>51  z\d5 alle   
di]5 voor/ell+ kunn5 hebb51 do* dit is  
niet aan te  nem5 b4v4 bij e5 mi]1 bij (

 worm4 ,v]d] zijn de gewa>word+5  altijd
 wa>1 de mee/e voor/ell+5 onwa>4        
,v]volg5s zegg5 wij ook  niet1 wanne]   
wij nauwkeurig 9 het wa>neemb>e w]kzaam 
zijn dit  s*ijnt ons e5 m5s*01 ma>      
veele] wanne] wij niet duidelijk        
gewa>word54 ,en ook zooals wij vroeg]   
zeid51 v]s*ijn5 gezi*t5  ook als m5 de  
oog5 sluit4 ,ma> ook kan zij ge5 zijn   
van die altijd  wa> zijn1 als wet5s*ap (
 begrip2 want er is ook onw>e           
voor/ell+4 ,er blijft dus ov] na te gaan
 ( zij me5+ is2 want  me5+ is en wa> en 
onwa>4 ,ma> met me5+ gaat gelo( sam5    
7want  het is onmogelijk bij me5+ niet  
te geloov5 wat m5 me5t7 en gelo(  heeft 
ge5 di]1 ma> 9 vel5 is voor/ell+4 ,v]d] 
gaat elke  me5+ v]gezeld van gelo(1     
gelo( van ov]tuigd zijn1 ov]tuig+  van  
r$e2 van de di]5 hebb5 sommig5 wel      
voor/ell+1 ma> ge5  r$e4 ,het blijkt    
v]d] dat voor/ell+ ook niet me5+ met (  
door  gewa>word+ ( v]e5ig+ van me5+ en  
gewa>word+ kan zijn om  g5oemde r$55 en 
hi]om3 natuurlijk betreft de me5+ niet  

iets  &]s1 ma> datg5e dat ook de wa>nem+
 betreft nl4 uit de me5+  en de wa>nem+ 
van het witte komt als hun v]e5ig+ de   
voor/ell+1 imm]s niet uit de me5+ van   
het go$e en de wa>nem+  van het witte3  
zoo is dan het zi* voor/ell5 het me55   
van wat m5  niet bijkom/ig wa>neemt4    
#dbh;b4 ,ma> 9 de voor/ell+ zijn ook    
onwa>h$5 wa>omtr5t m5 tegelijk e5 w>e   
opvatt+ heeft b4v4 de  zon /elt m5 zi*  
voor als van n voet middellijn1 ma> m5  
is  ov]tuigd dat zij groot] is dan de   
a>de2 wa>uit dus volgt dat m5 f  zijn   
w>e me5+ heeft v]lor51 die m5 _h1 t]wijl
 het voorw]p  onv]&]d blijft1 zond] die 
v]get5 te zijn ( bewu/elijk  v]&]d te   
hebb5 f als m5 ha> nog heeft1 dan moet  
noodzakelijk  dezelfde me5+ wa> en onwa>
 zijn4 ,ma> zij w]d onwa>1 zoo  dikwijls
 m5 niet bem]kte dat het voorw]p omsloeg
 #eg4 ,alzoo is de  voor/ell+ no* e5 van
 deze no* uit deze 7gewa>word+1 me5+7   
voortkom5d4    ,ma> het is mogelijk dat 
wanne] e5 d+ bewog5 wordt da>door e5  &]
 bewog5 wordt en de voor/ell+ s*ijnt e5 

beweg+ te zijn en  niet zond] wa>nem+ te
 gebeur5 ma> bij wa>nem5d5 en betreff5de
  hetge5 wa>neemba> is2 en het is       
mogelijk dat e5 beweg+ ont/aat  door de 
w]kzaamheid d] wa>nem+1 die noodzakelijk
 ov]e5kom/ig  moet zijn met de wa>nem+4 
,zoo is dan deze beweg+ niet mogelijk   
zond] wa>nem+ no* kan zij aanwezig zijn 
bij wie niet wa>nem5 en  door ha> kan   
het subjekt veel do5 en lijd5 en zij kan
 wa> en onwa>  zijn4 ,dit volgt hi]uit4 
,de wa>nem+ van de eig5 wa>neemba>h$5   
is wa> ( heeft het m9/ onwa>heid4 ,da>na
 de wa>nem+ van deze  d+5 als           
bijkom/igh$52 hi]9 kan m5 zi* dan       
b$rieg53 dat nl4  iets wit is1 da>9     
b$riegt m5 zi* niet2 dat het witte dit (
 iets  &]s is1 da>9 wl4 ,t5 d]de de     
wa>nem+ van de algeme5e  bepal+5 die de 
bijkom/igh$5 v]gezell5 als de eig5      
wa>neemba>h$5 aanwezig zijn1 zooals     
beweg+ en grootte die  bijkom/igh$5 zijn
 van de wa>neemba>h$52 hi]omtr5t kan m5 
zi* 9 de wa>nem+ dan het mee/ b$rieg54  
,de beweg+ voortkom5d  uit de           

w]kzaamheid d] wa>nem+ moet v]s*ill5 bij
 elk van die  drie wa>nem+54 ,en de e]/e
 is als de wa>nem+ er bij is1 wa>1  de  
&]5 kunn5 n bij aan- n bij afwezigheid  
7d] wa>nem+7  onwa> zijn1 vooral wanne] 
de wa>neemba>heid v] v]wijd]d is4       
#dbi;a4 ,als dus de voor/ell+ niets &]s 
is #eh dan is zij e5  beweg+ door de    
w]kzaamheid d] wa>nem+ opgewekt4 ,da>   
het gezi*t  9 de e]/e plaats wa>nem+ is1
 heeft zij ook ha> naam van   7li*t7    
gekreg51 da> m5 zond] li*t niet zi5 kan4
 ,en omdat de  voor/ell+5 bijblijv5 en  
ov]e5kom/ig zijn aan de  gewa>word+51   
h&el5 de lev5de wez5s vaak da>na>1 deels
  doordat ze ge5 v]/& hebb5 als de di]51
 deels doordat het  v]/& soms b$ekt     
wordt door h>t/o*t1 ( ziekt5 ( slaap1   
als  bij de m5s*54 ,zooveel nu ov] de   
voor/ell+1 wat zij is en  wa>door zij   
is4      #dbi a #aj-;b #i4 ,het         
d5kv]mog5 ( de gee/1 onbepaald1 vatba>  
voor  alle vorm51 9 mogelijkheid alle   
d5kba>h$5 en zuiv]1 is 9 zijn  wez5     
mogelijkheid1 en dus niet li*amelijk    

bepaald4 ,de onbepaaldheid  d] z9tuig5  
bij z9nelijke gewa>word+ is niet        
vol/rekt1 als die  van d5 gee/4 ,op     
zi*zelf betrokk5 is de gee/ ook nog 9   
mogelijkheid4    ,ov] het deel van de   
ziel wa>door de ziel k5t en d5kt moet m5
 't  ond]s*eid nagaan ( het s*eidba> is 
dan wel ons*eidba> na>  grootte ma> niet
 na> 't begrip en hoe eig5lijk het d5k5 
tot /&  komt4 ,alsnu het d5k5 is als het
 wa>nem51 dan is het iets ond]gaan  door
 het d5kb>e ( iets d]gelijks4 ,dus moet 
het onaang$aan zijn1  ges*ikt om d5 vorm
 te vatt5 en na> mogelijkheid iets      
zoodanigs ma>  niet dit d+ en zooals het
 wa>nem+sv]mog5 teg5ov] de              
wa>neemba>h$5 zoo moet de gee/ zi*      
v]h\d5 tot de  d5kba>h$54 ,dus moet de  
gee/1 da> hij alles d5kt1 onv]m5gd      
zijn1 zooals ,anaxagoras zegt1 opdat hij
 behe]s*e d4w4z4 opdat hij  k5ne2 want  
het vreemde dat zi* bijtoont h9d]t en   
v]sp]t2 dus  heeft de gee/ ge5 &]e      
natuur dan dat hij iets 9 mogelijkheid  
is4  ,het gee/ g5oemde deel van de ziel 

7gee/ noem ik dat wa>mee de ziel  d5kt  
en opvat7 is dus 9 w]kzaamheid niets van
 de d+5 alvor5s te  d5k54 ,da>om heeft  
het ook ge5 z9 dat hij v]m5gd is met het
  li*aam2 want dan z\ hij bepaald word51
 k\d ( w>m1 ( hij z\ ook  e5 z9tuig     
hebb51 zooals het wa>nem+sv]mog51 en to*
 heeft hij  er ge54 ,en die de ziel de  
plaats d] vorm5 noem51 do5 niet  v]ke]d1
 do* niet de heele ziel ma> de d5k5de en
 de vorm5 niet 9  w]kzaamheid ma> 9     
mogelijkheid4 ,dat het onaang$aan zijn  
van het  wa>nem+sv]mog5 en het d5kv]mog5
 niet gelijksoortig is1 blijkt  bij de  
z9tuig5 en de wa>nem+4 #dbi;b4 ,want de 
wa>nem+ kan niet  wa>nem5 na het 9 hooge
 mate wa>neemb>e b4v4 geluid na /]ke    
geluid5 ( na /]ke kleur5 en reuk5 zi5 ( 
ruik52 ma> de gee/1  wanne] hij iets ze]
 d5kba>s d5kt1 d5kt niet m9d] de m9d]e  
d5kba>h$5 ma> veele] me]2 want het      
wa>nem+sv]mog5 is niet  zond] li*aam1   
ma> de gee/ is ges*eid54 ,wanne] hij z  
alles  wordt1 zooals m5 spreekt van de 9
 w]kzaamheid kundige 7dit gebeurt       

wanne] hij door zi*zelf tot w]kzaamheid 
kan kom571 zoo is hij ook  dan 9 zek]   
opzi*t 9 mogelijkheid1 ma> ma> niet     
zooals voordat hij  gele]d ( gevond5    
heeft2 en ook zi*zelf kan hij dan d5k54 
#dbi b #aj-dcj a #i4 ,het onmiddellijke1
 het ma!matis*e1 het begrip  /aan       
v]s*ill5d teg5ov] d5 gee/4 ,als         
onaang$aan en zuiv] en  zi*zelf d5k5d is
 de gee/ alles 9 mogelijkheid1 niets 9  
w]kelijkheid vr zijn w]k+1 als e5       
onbes*rev5 blad4 ,d5k5 en  begrip zijn  
hetzelfde2 het zakelijke is begrip 9    
mogelijkheid1  afgezi5 van de /(4       
,da> grootte en het begrip van grootte1 
wat] en 't begrip van wat] te           
ond]s*eid5 is 7zoo ook bij vele &]e d+51
 do* niet bij all51  want bij sommig5 is
 het hetzelfde7 oordeelt m5 het begrip  
van vlees*  en het vlees* ook met iets  
&]s ( met iets 9 &]e v]h\d+2  want het  
vlees* is niet zond] de mat]ie ma> als  
het /ompneuzige1  bepaalde vorm 9       
bepaalde mat]ie4 ,met het wa>nem+sv]mog5
 nu  oordeelt m5 ov] het w>me en k\de en

 die elem5t5 wa>van het  vlees* e5      
bepaalde v]h\d+ is2 het begrip van      
vlees* met iets  &]s f iets ges*eid5s f 
dat is als de v]h\d+ van de gebrok5     
lijn tot zi*zelf als ge/rekte4 ,v]d] bij
 de wiskundige d+5 het  re*te als het   
/ompneuzige1 want het is gebond5 aan    
uitgebreidheid2  ma> het begrip1 als het
 begrip van het re*te en het re*te      
v]s*ill5d zijn1 is iets &]s2 laat het   
zijn tweeheid4 ,dus oordeelt  m5 het met
 iets &]s ( dat zi* &]s v]h\dt4 ,en     
zooals dus 9  't geheel de zak5 ges*eid5
 zijn van de mat]ie1 zoo ook gaat het   
met  d5 gee/4 ,m5 kan vrag51 als de gee/
 e5v\dig is en onaang$aan en  met niets 
iets geme5 heeft1 zooals ,anaxagoras    
zegt1 hoe hij dan zal  d5k51 indi5 het  
d5k5 is iets ond]gaan4 ,want 9 zoov]    
twee d+5  iets geme5 hebb51 is het e5e  
w]k5d het &]e lijd5d4 ,bov5di51  7is er 
de v]leg5heid71 als hij zelf d5kba> is4 
,want dan moet ( bij  de &]e d+5 gee/   
aanwezig zijn1 als de gee/ zelf niet om 
iets  &]s d5kba> is en het d5kb>e n is 9

 soort1 f de gee/ moet  iets gem5gds    
hebb5 dat hem d5kba> maakt als de &]e   
d+54 ,ma>  het lijd5 9 iets             
geme5s*appelijks is vroeg] ond]s*eid51  
dat de  gee/ 9 zek]5 z9 na> mogelijkheid
 de d5kba>h$5 is1 ma> niets  9          
w]kelijkheid voordat hij d5kt4 #dcj;a4  
,m5 begrijpe het zoo als op  e5         
s*rijftafel1 wa>op niets 9 w]kelijkheid 
ges*rev5 is2 wat het  geval is bij d5   
gee/4 ,en zelf is hij d5kba> zooals de  
d5kba>h$54 ,want bij de d+5 zond] mat]ie
 is het d5k5de en het  g$a*te hetzelfde2
 want de !oretis*e k5nis en wat zoo     
gek5d wordt  is hetzelfde4 ,de oorzaak  
dat m5 niet altijd d5kt moet nagegaan   
word54 ,9 de mat]ieele d+5 is 9         
mogelijkheid elk d]  d5kba>h$54 ,dus    
bezitt5 zij ge5 gee/ 7want de gee/ is de
  mogelijkheid d] zoodanige d+5 zond]   
hun mat]ie7 ma> de gee/  bezit wel het  
d5kb>e4      #dcj a #aj-;a #be4 ,als 9  
de geheele natuur1 zoo ook 9 d5 gee/    
ond]s*eid+ van mat]ie en vorm1 passieve 
en actieve gee/4 ,de  actieve e5        

ge/eldheid als 't li*t1 na> wez5        
w]kzaamheid1  zelf/&ig1 onaang$aan1     
zuiv] en alle5 on/]felijk en eeuwig     
zi*zelf4 ,die kan niet omvat word5 door 
het /]felijk bewu/zijn1  want de actieve
 gee/ d5kt niets zond] het /]felijk     
bewu/zijn1 dat  e5heid van lijd5 en w]k5
 is4    ,da> er1 ev5als 9 de heele      
natuur1 iets is e5]zijds mat]ie voor    
elk soort 7dat is wat 9 mogelijkheid al 
de d+5 van die soort is7  &]zijds het   
v]oorzak5de en bew]k5de doordat het alle
 d+5  maakt1 7zooals de v]h\d+ is tuss*5
 de kun/ en de mat]ie71 zoo  moet5 ook 9
 de ziel deze ond]s*eid+5 aanwezig zijn4
 ,en zoodanig  is de e5e gee/ door alles
 te word51 de &]e door alles te mak51   
als e5 ge/eldheid1 gelijk het li*t2 want
 op e5 zek]e wijze maakt  ook het li*t  
de kleur5 na> mogelijkheid tot kleur5 9 
w]kzaamheid4  ,en deze gee/ is ges*eid51
 onaang$aan en ongem5gd1 van wez5       
w]kzaamheid zijnde4 ,want altijd is     
hoog] het bew]k5de dan het  lijd5de en  
het pr9cipe dan de /(4 ,en de k5nis 9   

w]kzaamheid is  hetzelfde als de zaak2  
7de k5nis na> mogelijkheid gaat 9 tijd  
vooraf  bij d5 enkele1 ma> 9 't geheel  
ook niet 9 tijd7 en deze gee/ d5kt  niet
 nu wl1 dan niet4 ,op zi*zelf is hij    
alle5 dat wat hij is en dat  alle5 is   
on/]felijk en eeuwig4 ,wij hebb5 er ge5 
bewu/zijn van1  omdat dit onaang$aan is 
en de lijd5de gee/ v]gankelijk is en 7de
  actieve gee/7 zond] deze niets d5kt4  
#dcj a #bf-;b #cj4 ,bij d5k5 van het    
ong$eelde ge5 wa>heid (  onwa>heid2 dat 
komt e]/ 9 de v]b9d+2 het v]b9d5de is de
  gee/4 ,d5k5 van het ong$eelde na>     
aantal ( na> de soort4 ,d5k5  van het   
negatieve en de teg5/ell+ en van wat ge5
 teg5/ell+  heeft4 ,oordeel is wa> (    
onwa>1 begrip van het wez5 /e$s wa>1 als
  het zi5 van het eig5lijk zi*tb>e4     
#f4 ,het begrip nu d] ong$eeldh$5       
betreft die d+51 wa>omtr5t  ge5         
onwa>heid is4 ,die1 wa>9 van wa>heid en 
onwa>heid sprake is1  zijn dan e5 v]b9d+
 van begripp5 als e5 nheid vorm5de1     
zooals  ,emp$okles zeide3 gelijk van    

vel5 ho(d5 zond] hals ontsprot50 die    
dan door de liefde v]bond5 w]d51 zoo    
word5 ook deze ges*eid5  zijnde v]bond51
 zooals het ond]l+ onmeetba> zijn en de 
diagonaal2  wanne] er sprake is van 9 't
 v]l$5 ( 9 de toekom/1 d5kt m5 er  d5   
tijd bij en /elt di5 sam54 #dcj;b4 ,want
 de onwa>heid ligt altijd  9 de v]b9d+2 
imm]s noemt m5 het witte niet wit1 dan  
heeft m5  het niet witte v]bond54 ,m5   
kan ook alles s*eid+ noem54 ,ma>  zek]  
is niet alle5 't w>e ( onw>e dat ,kleon 
wit is1 ma> ook dat  hij wit 0 ( zijn   
zal4 ,dat wat de e5heid bew]kt is bij   
alles de  gee/4 ,aangezi5 het ondeelb>e 
tweev\diglijk geldt1 ( na>  mogelijkheid
 ( 9 w]kzaamheid1 belet niets te d5k5   
het ondeelb>e1  wanne] m5 d5kt de l5gte 
7die is nl4 ondeelba> 9 w]kzaamheid7 ook
  9 ondeelb>5 tijd3 want de tijd is     
deelba> en ondeelba>  ov]e5kom/ig de    
l5gte4 ,nu kan m5 niet zegg5 wat m5 9   
elk van  beide helft5 d5kt2 want die    
be/aan sle*ts1 als de v]deel+ niet      
ges*i$t1 9 mogelijkheid4 ,d5kt m5 elk   

van beide helft5  afzond]lijk1 dan      
v]deelt m5 ook tegelijk de tijd en dan  
d5kt m5  7l5gte7 als l5gt54 ,d5kt m5    
7l5gte7 als uit beide 7helft57 dan  d5kt
 m5 ook 9 d5 tijd voor beid54 ,wat niet 
als grootte ma>  soortelijk ondeelba>   
is1 d5kt m5 9 ondeelb>e tijd en met 't  
ondeelb>e van de ziel2 ma> bijkom/iglijk
 en niet zooals die vorig51  zijn       
deelba> wa>mee m5 d5kt en de tijd wa>9  
m5 d5kt2 want ook  9 dez5 is iets       
ondeelba>s1 ma> miss*i5 niet ges*eid51  
7't  zelfde7 dat de tijd en de l5gte n  
maakt4 ,en dat is ev5zoo 9 alle         
uitgebreidheid van tijd en l5gte4 ,het  
punt en alle v]deel+ en wat  zoo        
ondeelba> is1 wordt v]duidelijkt als de 
ontk5n+4 ,en de  r$5e]+ is gelijk voor  
de &]e d+5 b4v4 hoe m5 het booze (  het 
zw>te k5t2 nl4 m5 k5t het zoo te zegg5  
door het teg5ge/elde4  ,het k5n5de moet 
9 mogelijkheid zijn en e5heid hebb54    
,als e5ige  d] oorzak5 ge5 teg5deel     
heeft1 k5t zij zi*zelf en is 9          
w]kzaamheid en ges*eid54 ,het oordeel   

spreekt iets uit van iets1  zooals de   
beve/ig+ en is altijd wa> ( onwa>2 het  
begrip niet  altijd1 ma> het begrip van 
het d+ na> zijn wez5 is wa> en niet     
e5ige bepal+ omtr5t iets2 ma> zooals het
 zi5 van het eig5lijke  wa> is1 ma> niet
 altijd wa> ( het witte e5 m5s* is (    
niet1 zoo  v]h\d5 zi* de on/(felijkh$54 
#dca a #a-dca b #a4 ,het door het       
wa>neemb>e 9 w]kzaamheid gebra*te       
wa>nem+sv]mog51 leidt tot /rev5 en      
v]mijd52 voor het  d5kv]mog5 zijn de    
voor/ell+5 als wa>neemba>h$54 ,er is e5 
c5traliteit van wa>nem+4 ,die oordeelt  
ook ov] ongelijksoortige  eig5s*app5 9  
n54      #dca;a4 ,de k5nis 9 w]kzaamheid
 is hetzelfde als de zaak4 ,die 9       
mogelijkheid is na> tijd e]d] 9 d5 e55  
ma> 9 't geheel ook  niet 9 tijd2 want  
alles wat wordt komt voort uit wat 9    
w]kelijkheid  is4 ,het blijkt dat het   
wa>neemb>e het wa>nem+sv]mog5 uit       
mogelijkheid tot w]kzaamheid br5gt1 want
 het lijdt ( v]&]t niet4  ,da>om is dit 
e5 &] soort van beweg+2 imm]s de beweg+ 

0 de  w]kzaamheid van het onvoltooide1  
ma> de vol/rekte w]kzaamheid1 die  van  
het voltooide1 is e5 &]e4 ,het wa>nem5  
nu komt ov]e5 met het  zegg5 en d5k5    
alle52 wanne] m5 het aang5ame (         
onaang5ame  7wa>neemt71 ov]e5kom/ig met 
beam+ ( ontk5n+1 /reeft m5 na  (        
v]mijdt2 en g5ot en sm>t gevoel5 is     
w]kzaam zijn met het  wa>nem5d          
gemiddelde t5 opzi*te van het go$e ( het
 kwade als  zoodanig4 ,en het v]mijd5 en
 de na/rev+ zijn 9 w]kzaamheid          
hetzelfde en het /reefv]mog5 en 't      
v]mijd+sv]mog5 zijn niet  v]s*ill5d no* 
ond]l+ no* van het wa>nem+sv]mog51 ma>  
het  begrip v]s*ilt4 ,voor de d5k5de    
ziel zijn de voor/ell+5 als  wa>nem+52  
wanne] zij bij go$ ( kwaad beaamt (     
ontk5t1 v]mijdt  zij ( /reeft zij na4   
,da>om d5kt de ziel nooit zond]         
voor/ell+4  ,en zooals de lu*t de pupil 
op bepaalde wijze a&oet en deze iets    
&]s en het gehoor ev5zoo1 en het laat/e 
n is en n gemiddelde1  ma> het begrip   
da>van veelv\dig #ei444 ,wa>mee m5      

beoordeelt het  v]s*il van zoet en w>m1 
is ook vroeg] gezegd1 en 't kan ook z   
gezegd word54 ,het is nl4 e5 e5heid1    
zooals ook de gr5s4 ,en deze1  n zijnde 
als door v]h\d+ en na> aantal1 v]h\d5   
zi* tot elk  van beid5 als die tot      
elka>2 want wat v]s*ilt het te vrag5 hoe
 m5  de ongelijksoortige d+5 beoordeelt 
( de teg5deel5 als wit en  zw>t3 laat   
als wit 7,a7 zi* v]h\dt tot zw>t 7,b7   
zoo ,c /aan tot ,d1  dus ook omgeke]d4  
,als dus ,c ,d bij n d+ aanwezig is1 zal
 het zi*  v]h\d5 als ,a ,b1 n en het    
zelfde1 ma> na> begrip niet hetzelfde   
en 't &]e ev5e5s4 ,dezelfde r$5e]+ geldt
 als ,a het zoete is en  ,b het witte4  
#dca b #b-ai4 ,d5k5 en voor/ell+ met (  
zond] wa>nem+1 met (  zond] h&el+4 ,d5k5
 van het afgetrokk5e4 ,de gee/ 9        
w]kzaamheid  is n met zijn object54     
,de begripp5 nu d5kt het d5kv]mog5 9 de 
voor/ell+5 en als  da>9 7v]ke]5de7      
ond]s*eidt zi* voor 't d5kv]mog5 het    
na/reefb>e en v]mijdb>e en buit5 de     
wa>nem+ wanne] het 9 de  voor/ell+5     

v]ke]t1 wordt het bewog5 b4v4 van het   
signaal  wa>nem5de het vuur1 erk5t het  
door de algeme5e z9 de beweg+  zi5de1   
dat er e5 vij& is4 ,&]s b]ek5t en       
ov]weegt het door de  voor/ell+5 (      
g$a*t5 9 de ziel als zi5de de toekom/ige
 d+5  teg5ov] de aanwezige2 en wanne]   
het zooals dr zegt het aang5ame  (      
onaang5ame1 zoo v]mijdt het hi] ( /reeft
 na en 9 't geheel bij  het h&el54 ,en  
ook hetge5 zond] h&el+ is1 het w>e en   
onw>e1  is 9 't zelfde gesla*t met het  
go$e en kwade1 ma> het v]s*ilt als      
vol/rekt ( betrekkelijk4 ,de            
afgetrokk5h$5 d5kt het zooals m5 het    
wipneuzige z\ d5k5 als wipneuzig niet   
ges*eid51 ma> als hol1 z\  m5 het als m5
 het 9 w]kzaamheid da*t1 zond] het      
vlees* d5k5  wa>9 de holheid is2 zoo    
d5kt het de wiskundige d+5 die          
onges*eid5 zijn als ges*eid51 wanne] m5 
ge5e d5kt4 ,9 't geheel  is de gee/ 9   
w]kzaamheid de zak54 ,( het mogelijk is 
iets  ges*eid5s te d5k5 zelf niet       
ges*eid5 zijnde van grootte ( niet1     

moet lat] nagegaan word54      #dca b   
#bj-dcb a #ad4 ,de ziel is als 't w>e de
 voorw]p51  wa>neemba>h$5 en d5kba>h$5  
als vorm52 de ziel is de vorm d]  vorm5 
als de h& het w]ktuig d] w]ktuig54 ,de  
d5kba>h$5 zijn  9 de wa>neemba>h$54     
,wa>nem+ en voor/ell+ zijn noodzakelijk 
voor het begrijp52 ma> voor/ell+ en     
g$a*te zijn niet hetzelfde4    #h4      
,wanne] wij nu het gezegde omtr5t de    
ziel sam5vatt51 zull5 wij  zegg5 dat de 
ziel zoo te zegg5 de d+5 is2 want al de 
d+5 zijn  ( wa>neemba>h$5 ( d5kba>h$5 en
 de k5nis is als 't w>e de  k5ba>h$51 de
 wa>nem+ de wa>neemba>h$52 de nad]e     
bepal+  hi]van moet m5 zoek54 ,de k5nis 
nu en de wa>nem+ v]deel5 zi*  ov] de    
d+51 die 9 mogelijkheid ov] mogelijkh$51
 die 9  w]kelijkheid ov] w]kelijkh$54   
,van de ziel is het  wa>nem+sv]mog5 en  
het k5v]mog5 9 mogelijkheid hetzelfde1  
het  e5e het k5b>e 't &] het wa>neemb>e4
 ,dit moet5 ( de d+5  zelf ( de vorm5   
zijn4 ,nu zijn het niet de d+5 zelf1    
want niet de  /e5 is 9 de ziel1 ma> de  

vorm2 zoodat de ziel is als de h&2      
imm]s ook de h& is als het w]ktuig d]   
w]ktuig5 en de gee/ is de  vorm d] vorm5
 en de wa>nem+ de vorm d] wa>neemba>h$54
 #dcb;a4  ,da> er ge5]lei d+ is buit5 de
 wa>neemb>e groo!d5 7en7  ges*eid51 zijn
 de d5kba>h$5 9 de wa>neemb>e vorm51 de 
als  afgetrokk5h$5 gezegde en alles wat 
toe/&5 en bew]k+5 van de  wa>neemba>h$5 
zijn4 ,en da>om is 't onmogelijk zond]  
iets wa> te  nem5 iets te le]5 ( te     
begrijp5 en wanne] m5 bespiegelt is het 
noodzakelijk met voor/ell+ te           
bespiegel52 want de voor/ell+5  zijn als
 wa>g5om5 d+5 do* zond] mat]ie4 ,de     
voor/ell+ is  iets &]s dan beam+ (      
ontk5n+2 want de wa>heid ( onwa>heid  is
 e5 sam5voeg+ van begripp54 ,ma> wat zal
 het v]s*il zijn  tuss*5 de e]/e        
begripp5 en de voor/ell+5 zijn8 ,veele] 
zijn  ook de &]e ge5 voor/ell+51 ma>    
niet zond] voor/ell+54      #dcb a      
#ae-dcc a #cj4 ,plaatselijke beweg+ en  
zielsdeel54 ,/reefv]mog5  met g$a*te (  
voor/ell+ bron van de plaatselijke      

beweg+ en 9 de  e]/e plaats het         
/reefv]mog51 dat zi* ri*t op het als    
mogelijk  go$ zi* voordo5de4    #i4 ,da>
 de ziel d] lev5de wez5s door twee      
v]mog5s bepaald is1 door  het           
oordeelsv]mog51 wat het w]k is van d5k5 
en wa>nem+ en  bov5di5 door de          
plaatselijke beweg+1 zij ov] wa>nem+ en 
gee/  dit bepaald1 en moet5 wij nagaan  
wat wel 9 de ziel het beweg5de is1  (   
het is e5 bepaald deel d] ziel1 ges*eid5
 na> grootte ( 9  begrip1 ( de heele    
ziel en zoo e5ig bepaald deel1 ( het e5 
bizond]  deel is naa/ die gewoonlijk    
g5oemd word5 en die gezegd zijn ( e5    
da>van4 ,wij hebb5 alva/ de moeilijkheid
 hoe m5 van zielsdeel5 moet  sprek5 en  
van hoevele4 ,imm]s zij lijk5 9 zek]    
opzi*t onbepaald  vele en niet alle5 die
 welke sommig5 #fj ond]s*eid51 het      
r$elijke1 h>t/o*telijke en bege]5de1 (  
zooals &]5 het  r$elijke en onr$elijke2 
want 9 v]gelijk+ met de v]s*ill5        
wa>door zij deze deel5 ond]s*eid51 zull5
 &]e v]d] uit elka>  blijk5 te /aan dan 

deze1 wa>ov] hi] ook gesprok5 is1 het   
vo$+sv]mog51 dat ook de gewass5 en alle 
di]5 hebb5 en het  wa>nem+sv]mog51 dat  
m5 niet li*t ( onr$elijk ( r$elijk kan  
noem54 ,v]d] het voor/ell+sv]mog5 dat 9 
't begrip van all5  v]s*ilt1 ma> wa>van 
het ze] moeilijk is te zegg5 met welk   
van  deze het n is ( v]s*ilt1 als m5    
ges*eid5 deel5 van de ziel  aanneemt4   
#dcb;b4 ,bov5di5 het /reefv]mog51 dat en
 9 begrip en 9  w]k+ als van all5       
v]s*ill5d geldt4 ,dan is het ong]ijmd   
dit  uite5 te rukk52 imm]s 9 het        
r$elijke ligt de wil en 9 het           
niet-r$elijke de bege]te en de h>t/o*t2 
wanne] de ziel dri$eelig  is1 komt 9 elk
 deel het /reefv]mog54 ,e9delijk datg5e 
wa>van nu  sprake is1 wat is het dat de 
plaatselijke beweg+ aan het lev5de  wez5
 geeft8 ,want de beweg+ van groei en    
afname1 die bij all5  aanwezig is1 zal  
voortkom5 uit het bij all5 aanwezige    
voortbr5g+s-  en vo$+sv]mog52 ov] 9- en 
uitadem+1 slaap en wak5 moet5 wij  lat] 
h&el5 #fa2 want ook da>bij do5 zi* vele 

vrag5 voor4 ,ma>  wij moet5 nagaan      
omtr5t de plaatselijke beweg+1 wat het  
is dat aan  het lev5de wez5 de beweg+   
van het gaan geeft4 ,blijkba> niet het  
vo$+sv]mog52 want deze beweg+ heeft /e$s
 e5 doel en is  v]gezeld van voor/ell+ (
 /rev52 want zond] /rev5 ( v]mijd5  is  
er ge5 &]e beweg+ dan door geweld4      
,bov5di5 z\d5 dan ook de  gewass5       
beweg+sv]mog5 hebb5 en e5ig orgaan voor 
deze beweg+4  ,ev5m9 het wa>nem+sv]mog52
 imm]s vele di]5 hebb5 wel  wa>nem+ ma> 
zijn ru/5d en onbewegelijk /e$s door4   
,aang5om5 nu  dat de natuur niets       
doelloos maakt no* iets noodzakelijks   
weglaat  behalve 9 de gebrekkigh$5 en   
onvoltooidh$52 de zoodanige lev5de      
wez5s nu zijn voltooid en ge5           
gebrekkigh$51 wa>voor het bewijs is  dat
 zij teelkra*t hebb5 en wasdom en       
afname2 zoo z\d5 zij dus ook  de organ5 
voor d5 gang moet5 hebb54 ,ma> ook het  
d5kv]mog5 en de  zoog5aamde gee/ is niet
 het beweg5de2 want de bespiegel5de gee/
  d5kt niets betreff5de h&el+ en zegt   

niets omtr5t wat te  v]mijd5 ( na te    
jag5 is1 t]wijl de beweg+ altijd is van 
iets  v]mijd5 ( najag54 ,ma> zelfs niet 
als hij iets zoodanigs bes*\wt1  beveelt
 hij tegelijk na te jag5 ( te v]mijd5   
b4v4 dikwijls b$5kt  hij iets           
vreeswekk5ds ( aang5aams1 zond] dat hij 
gela/ te vreez51  ma> het h>t komt 9    
beweg+ (1 bij het aang5ame1 e5ig &]     
deel4  #dcc;a4 ,v]d] ook als de gee/    
gela/ en de g$a*te beveelt iets te      
v]mijd5 ( na te jag51 wordt m5 7da>door7
 niet bewog5 ma>  h&elt na> de bege]te1 
gelijk de losb&ige4 ,en 9 't algeme5 zi5
  wij1 dat hij die de g5eeskunde v]/aat1
 niet g5ee/ als zijnde iets  &]s        
besliss5d bij het do5 volg5s de         
wet5s*ap1 ma> niet de  wet5s*ap4 ,ma>   
ook is het niet het /reefv]mog5 dat die 
beweg+  behe]s*t2 imm]s de              
zelfbehe]s*5d5 do5 ondanks /rev5 en     
bege]5 niet dat1 wa>toe zij neig+ hebb51
 ma> volg5s d5  7r$elijk57 gee/4    ,het
 blijkt e*t] dat deze twee beweg51 (    
/reefv]mog5 ( gee/1  als m5 de voor/ell+

 e5 soort van d5k5 noemt2 want vel5     
volg5  teg5 de k5nis de voor/ell+5 en de
 &]e di]5 bezitt5 ge5  d5k5 ( ov]weg+1  
ma> voor/ell+4 ,dus zijn 't deze beid5  
die de  plaatselijke beweg+ gev51 gee/  
en /reefv]mog51 nl4 de met e5  doel     
ov]weg5de1 praktis*e gee/2 deze v]s*ilt 
van de !oretis*e  door het doel4 ,ook   
elk /reefv]mog5 betreft e5 doel2 imm]s  
het doel  van het /rev5 is het beg9 van 
de praktis*e gee/ en het e9d  da>van is 
't beg9 van de h&el+4 ,dus blijk5       
r$elijk]wijze deze  twee de beweg5d51   
/reefv]mog5 en praktis*e g$a*te2 want   
het  nage/reefde beweegt en da>door de  
g$a*te1 omdat het nage/reefde  ha> beg9 
is4 ,ook wanne] de voor/ell+ beweegt1   
doet zij dit niet  zond] /rev54 ,dus is 
het n d+ dat beweegt1 het /reefv]mog54  
,want indi5 twee1 begrip en /rev51      
bewog51 z\d5 zij dit uit e5             
geme5s*appelijk5 vorm do54 ,nu e*t]     
blijkt het begrip niet te  beweg5 zond] 
/rev52 want de wil is /rev51 en wanne]  
m5 na> de  ov]weg+ bewog5 wordt1 wordt  

m5 ook na> d5 wil bewog54 ,het  /rev5   
beweegt teg5 de ov]weg+1 want de bege]te
 is e5 zek]  /rev54 ,alle begrip nu is  
jui/2 /rev5 en voor/ell+ zo[el jui/  als
 niet jui/4 ,d]halve is het altijd het  
nage/reefde dat beweegt1  ma> dit is (  
het go$e ( wat go$ lijkt1 en niet al het
 go$e ma>  het go$e van de praktijk4    
,dit is wat de mogelijkheid toelaat van 
&]szijn4      #dcc a #ca-;b #cj4        
,we]/rev+5 bij /rev5 we]sprek5 niet de  
e5heid  9 het /reefv]mog54 ,v]b& met het
 li*amelijke4 ,ru/ bij de  beweg+4 ,het 
/reefv]mog5 oorzaak van de plaatselijke 
beweg+ 9  v]b& met voor/ell+ uit g$a*te 
( gewa>word+4      #dcc;b4 ,het blijkt  
nu dat het zoodanige zielsv]mog51 het   
zoog5aamde  /rev51 beweegt4 ,die de ziel
 9 deel5 v]deel51 krijg51 wanne] ze  na>
 de v]mog5s v]deel5 en s*eid51 vele     
deel51 vo$+sv]mog51  wa>nem+sv]mog51    
d5kv]mog51 b]aadslag+s5 /reefv]mog52    
want het ond]s*eid tuss*5 dez5 is groot]
 dan tuss*5 de bege]te  en de h>t/o*t   
#fb4 ,da> /rev+5 voorkom5 met elka> 9   

/rijd1  en dit gebeurt wanne] de r$e en 
de bege]t5 9 /rijd zijn en bij  h51 die 
wa>nem+ van tijd hebb5 7want de gee/    
v]zet zi* weg5s  de toekom/1 de bege]te 
gela/ om het oog5blikkelijke #fc2 imm]s 
het oog5blikkelijk aang5ame lijkt       
vol/rekt aang5aam en vol/rekt  go$1     
doordat m5 de toekom/ niet ziet71 zoo is
 na> vorm het  beweg5de n1 het          
/reefv]mog5 als zoodanig en all]e]/ het 
nage/reefde 7want dit beweegt zond]     
bewog5 te word5 door g$a*t (  voorge/eld
 te word571 ma> na> aantal zijn de      
beweg5d5 me]4 ,da>  er drie zijn1 e5 het
 beweg5de1 het twe$e wa>door het beweegt
 en  v]d] het d]de wat bewog5 wordt1 en 
het beweg5de is dubbel1 deels  onbewog5 
deels beweg5d en bewog5 word5d2 zoo is  
het onbewog5e het  go$e van de praktijk1
 het beweg5de en bewog5 word5de het     
/reefv]mog5 7want het /rev5de als       
zoodanig wordt bewog5 en het  /rev5 als 
w]kzaamheid is e5 beweg+7 en het bewog5 
word5de het  lev5de wez51 en het w]ktuig
 e9delijk wa>m$e het /rev5 beweegt  is  

li*amelijk2 d]halve moet dat ond]zo*t   
word5 bij de  geme5s*appelijke v]ri*t+5 
van ziel en li*aam4 ,nu1 9 ho(dzaak     
gezegd1 is het door organ5 beweg5de da> 
wa> beg9 en e9de  hetzelfde is1 zooals  
het gewri*t2 want da> is het gebog5e en 
het  holle 't e5e e9de 't &]e beg92     
da>om ru/ het e5e en het &]e  wordt     
bewog51 na> begrip v]s*ill5d ma> 9      
uitgebreidheid  onges*eid52 want alles  
wordt door /oot en trek bewog54 ,da>om  
moet  er als 7't middelpunt7 9 e5 cirkel
 iets ru/51 en da>van moet de  beweg+   
beg9n54 ,9 't geheel dus1 zooals gezegd 
is1 is het lev5de  wez5 als voorzi5 van 
/reefv]mog5 voorzi5 van 't v]mog5 van   
zelfbeweg+2 het bezit van /reefv]mog5 is
 niet zond] voor/ell+2  alle voor/ell+  
is ( v]/&elijk ( uit de gewa>word+4     
,deze is  ook het deel van de &]e lev5de
 wez5s4      #dcc b #ca-dcd a #ba4      
,/rev5 en r$5e]+ 9 w$]zijds*e v]h\d+  en
 we]/rev+ 9 het /rev54 ,het bizond]e1   
niet het algeme5e1  uitgangspunt van het
 /rev54    ,wij moet5 ook nagaan wat het

 beweg5de is bij de onvolmaakte wez5s   
die alle5 d5 ta/z9 als gewa>word+ hebb51
 ( deze voor/ell+  en bege]te kunn5     
hebb5 ( niet4 #dcd;a4 ,het blijkt dat   
zij voor sm>t  en g5ot plaats hebb54    
,met deze moet5 zij noodzakelijk ook    
bege]te  hebb54 ,ma> hoe z\d5 zij       
voor/ell+ kunn5 hebb58 ,( zooals zij    
zi* onbepaald beweg51 zoo zijn er ook   
deze v]mog5s 9 aanwezig ma>  onbepaald4 
,de op gewa>word+ b]u/5de voor/ell+ nu  
is1 zooals  gezegd is1 ook 9 de &]e     
lev5de wez5s aanwezig1 die uit de       
ov]weg+ voortkomt1 9 de met r$e         
begaafd52 want de keus tuss*5  twee     
h&el+5 is t5 slotte het w]k van r$5e]+  
en maakt e5  maat/af noodzakelijk1 want 
m5 zoekt het groot]e4 ,dus kan zij uit  
me]d]e voor/ell+5 er n mak54 ,en dit is 
de oorzaak dat zij  zond] oordeelskra*t 
lijkt1 omdat zij het oordeel uit de     
sluitr$e  niet heeft1 wel omgeke]d dat  
ha>4 ,da>om heeft het /rev5 niet de     
oordeelskra*t1 soms e*t] ov]treft het   
die en beweegt d5 wil2 soms  deze het   

/rev51 soms als de bal het e5e /rev5 het
 &]e #fd1  wanne] er losb&igheid is2 van
 nature is altijd de hoog]e he]s*5d  en 
beweegt2 zoodat er t5 slotte drie       
beweg+5 geld54 ,het wet5de  wordt niet  
bewog5 ma> ru/4 ,da> opvatt+ en begrip  
deels het  algeme5e deels het bizond]e  
betreft1 7de e]/e nl4 zegt dat de       
zoodanige het zoodanige moet do51 de    
twe$e3 dit nu is zoodanig en ik  b5 e5  
zoodanige71 is het t5 slotte deze me5+  
die beweegt1 niet de  algeme5e2 ( beid51
 ma> de e5e me] ru/5de1 de &]e niet4    
#dcd a #bb-dce b #be4 ,rangorde 9 de    
zielsv]mog5s en ov]e5kom/ige            
bepaaldheid des li*aams4 ,de ta/z9 als  
het algeme5/e v]eis*t het               
sam5ge/eld-zijn van het li*aam en zij is
 zelf noodzakelijk voor het  be/aan1 de 
&]e z9n5 voor het hoog]e4    ,de vo$5de 
ziel moet noodzakelijk alles hebb5 wat  
leeft en ziel heeft  #fe van de geboorte
 af en tot d5 ond]gang2 want het is     
noodzakelijk  dat het gebor5e groeit en 
hoogtepunt en ond]gang heeft en dit is  

onmogelijk zond] vo$+2 dus moet         
noodzakelijk de vo$+skra*t  aanwezig    
zijn 9 alles wat groeit en afneemt4     
,gewa>word+ is niet  noodzakelijk 9 alle
 lev5de wez5s2 want alle wi] li*aam     
enkelv\dig  is1 kunn5 ge5 ta/z9 hebb51  
no* die de vorm5 niet kunn5 opnem5      
zond] de mat]ie4 ,ma> het di] moet      
noodzakelijk gewa>word+  hebb51 indi5 de
 natuur niets doelloos maakt4 ,want alle
 natuurlijke  d+5 /rekk5 tot iets ( zijn
 bijkom/igh$5 van de doelbeoog5de  d+54 
,indi5 dus elk li*aam dat loop5 kan1 als
 het ge5  gewa>word+ bezat1 z\ omkom5 en
 zijn voltooi+ niet z\ b]eik51  wat het 
w]k van de natuur is2 imm]s hoe zal het 
zi* vo$58 #dcd;b4 ,de  ru/5de imm]s     
hebb5 datg5e wa>uit zij gegroeid zijn   
7als  vo$+sbodem74 ,ook is het niet     
mogelijk dat e5 li*aam e5 ziel en       
oordeel5de gee/ heeft ma> ge5 gewa>word+
 bezit1 wanne] het niet  ru/5d is en    
iets geword5s is4 ,want wa>om z\ het die
 hebb58 ,( is  't belang van de ziel (  
van 't li*aam4 ,9 't ge/elde geval ge5  

van  beid52 want de ziel zal to* niet   
kunn5 d5k5 en 't li*aam niet  me] kunn5 
be/aan da>door4 ,dus heeft ge5 li*aam1  
dat niet ru/5d  is1 e5 ziel zond]       
gewa>word+4    ,v]d] als het li*aam     
gewa>word+ heeft1 moet het ( enkelv\dig 
(  gem5gd zijn4 ,ma> het kan niet       
enkelv\dig zijn1 want dan kan het ge5   
ta/z9 hebb51 die het noodzakelijk moet  
hebb54 ,dit blijkt uit het  volg5de4    
,da> imm]s het lev5de wez5 e5 bezield   
li*aam is en alle  li*aam ta/ba>1 d4i4  
wa>neemba> voor d5 ta/z9 is1 moet ook   
het  li*aam van het lev5de wez5         
ta/gevoel hebb5 als het 9 /& zal        
blijv54 ,want de &]e gewa>word+5 als    
reuk1 gezi*t1 gehoor gaan  door         
midd5/(f51 ma> als er aanrak+ is zond]  
gewa>word+1 zal  het wez5 niet 9 /aat   
zijn het e5e te v]mijd5 het &]e te nem5 
en 9 dat geval zal het zi* niet kunn5   
h&hav54 ,da>om ook is de  smaak als e5  
ta/gevoel1 want zij betreft het vo$sel  
en het vo$sel  is het ta/b>e li*aam4    
,geluid en kleur en reuk vo$5 niet no*  

v]oorzak5 groei ( afname4 ,dus moet ook 
de smaak e5 ta/gevoel zijn1  omdat zij  
de gewa>word+ van het ta/b>e en vo$5de  
is2 deze nu  zijn noodzakelijk voor het 
lev5de wez5 en het is duidelijk dat     
zond]  ta/gevoel ge5 lev5d wez5 kan     
zijn4 ,de &]5 zijn voor het hoog]e  en  
moet5 dan ook niet voor e5 willekeurig  
soort aanwezig zijn ma>  voor sommig51  
als voor het voortga&e2 want indi5 dit  
zi* zal  h&hav5 moet het niet alle5 bij 
aanrak+ ma> ook op af/&  gewa>word54    
,dit is mogelijk1 wanne] het gewa>word+ 
heeft door de  midd5/(1 doordat deze    
door het wa>neemb>e aang$aan wordt en   
het  lev5d wez5 door de midd5/(4 ,want  
zooals het plaatselijk beweg5de  tot e5 
bepaald punt doet v]&]5 en het /oot5de  
iets &]s doet  /oot5 en de beweg+ 9 het 
midd5 is en het e]/e /oot zond]  ge/oot5
 te word51 het laat/e alle5 ge/oot5     
wordt zond] te  /oot5 en het midd5      
beid51 t]wijl het midd5 veelv\dig is1   
zoo is  het ook met v]&]+1 behalve dat  
die plaats heeft t]wijl het  voorw]p    

zijn plaats bewa>t1 zooals indi5 m5     
7iets7 9 0 doopt1 de  0 zoov] bewog5    
wordt als het indoop5 gaat2 e5 /e5 9 't 
geheel  niet1 ma> 't wat] v] door en de 
lu*t wordt het v]/ bewog5 en  doet aan  
en wordt aang$aan als hij blijft en n   
is4 #dce;a4 ,da>om is  het betreff5de   
we]kaats+ bet] 7te zegg571 niet dat het 
gezi*t  uitga&e we]kaat/ wordt1 ma> dat 
de lu*t door d5 vorm en kleur  aang$aan 
wordt tot zoov] hij n is4 ,op het gladde
 is hij n2 da>om  beweegt w$] deze het  
gezi*t1 ev5 als( het m]k 9 de 0         
doorgevo]d w]d tot aan het e9de4    ,dat
 het li*aam van het lev5de wez5 niet    
enkelv\dig kan zijn b4v4  van vuur (    
lu*t1 is duidelijk4 ,want zond]         
ta/gevoel kan het ge5  &]e gewa>word+   
hebb52 want alle bezield li*aam bezit   
ta/z91  zooals gezegd is4 ,de &]e       
elem5t5 behalve a>de kunn5 z9tuig5      
zijn1 en all5 bew]k5 de wa>nem+ door    
iets &]s1 de  midd5/(f54 ,de ta/z9      
v]eis*t de aanrak+ van de d+5 zelf en   
heeft da>door di5 naam4 ,ev5wel ook de  

&]e z9tuig5 nem5 door  aanrak+ wa>1 ma> 
door iets &]s he51 de ta/z9 blijkt alle5
  door zi*zelf wa> te nem54 ,dus kan ge5
 li*aam van het lev5d wez5  uit         
d]gelijke elem5t5 zijn4 ,ook niet van   
a>de4 ,want de ta/z9  betreft alle      
ta/ba>h$5 als e5 gemiddelde en het      
z9tuig neemt niet  alle5 de v]s*ill5 van
 a>de op1 ma> ook van w>m en k\d en alle
  &]e ta/ba>h$54 ,en da>om nem5 wij door
 be5d]51 h>5 en  d]gelijke deel5 niet   
wa> omdat die van a>de zijn4 #dce;b4 ,en
 de  plant5 hebb5 da>door ge5 wa>nem+   
omdat zij van a>de zijn2 ma>  zond]     
ta/z9 kan ge5 &]e gewa>word+ aanwezig   
zijn en dat  z9tuig is no* van a>de no* 
van e5 &] elem5t4 ,het blijkt nu dat    
b]o(d van deze wa>nem+ alle5 de lev5de  
wez5s noodzakelijk  moet5 /]v52 want het
 is niet mogelijk dat e5 niet-lev5d wez5
  deze heeft no* is het noodzakelijk dat
 e5 lev5d wez5 e5 &]e  behalve deze     
heeft4 ,en da>om v]nietig5 de &]e       
wa>neemba>h$5  door ov]maat het lev5de  
wez5 niet1 als kleur en geluid en reuk1 

ma>  alle5 de z9tuig51 behalve          
bijkom/iglijk als b4v4 met het geluid   
tegelijk /oot en slag komt en door      
gezi*t5 en reuk &]e d+5  bewog5 word5   
die door aanrak+ v]nietig54 ,ook de     
smaak v]nietigt  9 zoov] hij tev5s als  
aanrak5d w]k5 kan4 ,ma> de ov]maat d]   
ta/ba>h$5 als w>me k\de en h>de d+5     
v]nietigt het lev5de  wez52 want de     
ov]maat van elke wa>neemba>heid         
v]nietigt het  z9tuig1 dus ook het      
ta/b>e d5 ta/z9 en da>door is het lev5  
bepaald1 want er is aangetoond dat zond]
 ta/z9 het lev5d wez5 niet  kan be/aan4 
,da>om v]nietigt de ov]maat d] ta/ba>h$5
 niet  alle5 het z9tuig1 ma> ook het    
lev5de wez51 omdat het noodzakelijk     
dez5 z9 alle5 moet bezitt54 ,de &]e     
gewa>word+5 heeft het  lev5d wez51      
zooals gezegd is1 niet om het be/aan ma>
 om het  hoog]e1 als gezi*t omdat het 9 
lu*t en wat]1 ( 9 't algeme5 9  het     
doors*ijn5de is en moet zi51 smaak om   
het aang5ame en  onaang5ame 9 het vo$sel
 wa> te nem5 en te bege]5 en aang$aan te

  word51 gehoor om e5 m$$eel+ te        
ontvang51 de tong om aan e5  &] e5      
m$$eel+ te do5 #ff4                     
,,e9de4                  ,,aanteek5+5   
#a ,zie ook b5$54    #b en zuiv]d] 9    
,pr(4 ,boll&'s logica4    #c ,inleid+   
,no4 #g4    #d ,b4v4 die d] meetkundige 
figur54    #e ,afleid+ als 9 de         
meetkunde2 ontl$+ na> gesla*t soort en  
het  enkele1 als 9 ,plato's ,sophi/a en 
,politicus4    #f ,bij de beh&el+ d]    
getall5 gaat m5 uit van de e5heid1 het  
ges*eid5e2 bij de vlakk5 van de lijn1   
het sam5hang5de4    #g ,inl4 ,no4 #f4   
#h ,inl4 ,no4 #i4    #i ,na> 't         
,grieks*e idioom     7bijna niem&07     
v]taal  ik zoo hi]     4    #aj ,ev5zoo 
ook bij de &]e 7v]mog5s70 zegt ,a4      
uitvo]ig]1 hi]  en eld]s4    #aa ,bewijs
 77 gaat uit van het begrip en br5gt het
 tot /&  7,zell] die ,phil4 d] ,gr4 ,,ii
 #b p4 #bcc #c;e dr474    #ab ,het re*te
 op zi*zelf komt niet voor2 als 't rak5 
zal1 moet het  voorkom5 d4i4 aan e5     
li*aam v]s*ijn54 ,de dan mogelijke      

v]h\d+  van het beli*aamde re*te teg5ov]
 d5 kop]5 bol1 is als  raakv]h\d+ op    
zi*zelf g5om5--d4i4 afgezi5 van de /(   
van  li*aam en bol--eig5s*ap van het    
re*te op zi*zelf4 ,zoo kan de ziel1  ook
 niet ges*eid5 van het li*aam1 to*      
eig5s*app5 op zi* zelf  hebb54    #ac   
,zie #dcb b #bi vlg4    #ad ,inl4 ,no4  
#d4    #ae ,de geheel bizond]e          
eig5s*app5 van e5 enkel voorw]p1 die    
niet  als algeme5h$5 te beh&el5 zijn4   
#af ,hi]a*t] /aat 9 de h&s*rift53 hij   
noemt de bolvormige  vuur en ziel01     
v]ke]d uit e5 aan 't volg5de ontle5de   
r&aanteek5+ +evoegd4 ,9 't volg5de moet 
uit ,cod4 ,v vuur0  opg5om5 word54      
#ag ,h]motimus van ,clazom5ae 7,metaph4 
#ihd b #ai74    #ah ,moet zijn3 buit5   
wa>nem+2 b$welmd door d5 slag4    #ai   
,zie b5$54    #bj ,d4i4 de w]eld als    
d5kba>heid1 die het ov]ige0--dus de ziel
  ook--omvat4 ,z 9 de mondel+e          
voordra*t5 van ,plato4    #ba ,dit alles
 na> 't laat/e /adium van het           
,platonisme1 wa>9 idee  en getal        

v]e5zelvigd w]d en van het getal de     
e5heid en de  onbepaalde #b7veelheid7 de
 elem5t5 zijn4    #bb ,anaxagoras4      
#bc ,slaat miss*i5 op 't e9de van p4    
#djc;b ( e]d] op de ,physica  7#bef b   
#bc vlg47    #bd ,d4i4 v]nietigd word51 
volg5s ,philoponus4    #be ,plato ,tim4 
p4 #cd ,b enz4    #bf ,oneig5lijke      
naamgev+ duidt ,a4 vaak aan door        
bijvoeg+ van het  teg5woordig deelwoord 
0 g5oemd word5d04    #bg ,bet] z9 krijgt
 m5 door voorvoeg+ d] ontk5n+ 773 ,het  
blijkt niet ook nmaal mogelijk0 7nl4    
hetzelfde te d5k574    #bh ,miss*i5     
word5 de laat/e twee z9n51 bet] omgezet4
    #bi ,inl4 #d4    #cj ,slaat         
wa>s*ijnlijk op d5 ,eudemus1 e5 v]lor5  
dialoog van  ,ari/oteles 7,zell] ,,iii  
p4 #aab n4 #c74    #ca ,(3 bewu/zijn4   
#cb ,teg5 ,x5okrates' bepal+ van de ziel
 als e5 zelfbeweg5d getal  vo]t ,a4 aan3
    #a4 het getal1 als e5heid 7monade7  
is onond]s*eid53 de zielsmonade  moet   
ond]s*eid+ hebb5 van beweg5 en bewog5   
word54    #b4 ,zielsmonade 9 het li*aam 

is als e5 punt3 bij beweg+ alzoo dus    
lijn1 vlak enz4    #c4 ,getal v]&]t bij 
bew]k+2 ziel bij bew]k+ van het zielige 
niet /e$s b4v4 bij plant5 en lag]e      
di]soort54    #d4 ,de ,demokritis*e     
molekels word5 bewog5 en hi]9 ligt niet 
ha>  v]s*il met monad52 die dus ook     
ond]s*eid5 z\d5 moet5 zijn4    #e4 ,zijn
 li*aamspunt5 en monad5 ond]s*eidd5 dan 
zull5 to* /e$s  #a punt en #a monade    
sam5 zijn1 dus twee 7( dan ook wel      
e9deloos  vel57 op n plaats zijn4    #f4
 ,volg5s ,x4 z\ alles bezield moet5     
zijn4    #g4 ,s*eid+ van ziel en li*aam 
is volg5s hem onbegrijpelijk4    #cc    
,uit #b deel5 a>de #b wat] en #d vuur4  
#cd ,liefde 77 en ,/rijd 77 zijn bij    
,emp$okles de kra*t5  die het ,al 7de   
,sphaira7 v]e5ig5 en s*eid54    #ce ,elk
 van beide !orien is gebrekkig en de    
beid5 omvatt5de  betreft niet alle ziel4
    #cf ,woord5 van ,plato 7,pha$o #hj  
,c74    #cg ,inl4 #i4    #ch ,plato4    
,tim4 #fi ,d4    #ci ,b5$5 dezelfde z9  
bij de ziel als doel1 wa>bij de p]soon  

voorop /aat2 hi] de zaak3 de eeuwigheid4
    #dj ,be/aan niet me] van            
,ari/oteles4    #da ,slaat op het       
ges*rift #8,ov] word5 en v]gaan1' #cbc;b
 #ah vlg4    #db ,bij de afzond]lijke   
mom5t5 d] beweg+4    #dc ,ik lees  i4   
pl4 v4 d5 #do4 naamval4    #dd ,de      
zi*tba>heid is niet het wez5 van het d+1
 no* k5m]k1  no* grond van de def9itie4 
#de ,de ae!r4    #df ,b5$53 dezelfde    
natuur is nu e5s dui/]nis dan we] li*t0 
7#dah b #ca74    #dg ,lees  4    #dh    
,hi]voor zegt het grieks*3 het s*]pe en 
't zw>e4    #di ,niet elk0 moet +ela/   
word5 7b5$5 #bi74    #ej ,n4l4 droog4   
#ea nl4 lu*t en wat]4    #eb ,zie ov]   
word5 en v]gaan0 ,,ii c4 #b en #c4      
#ec ,lees het lidwoord vr 4    #ed ,ik  
lees   77   4    #ee ,odyss4 #acf sq4   
444 als de dag1 di5 ,zeus aanbr5gt04    
#ef ,lees3 7 7 4    #eg ,omtr5t de      
grootte van de zon is voor/ell+ met me5+
 9  /rijd4 ,w>5 zij id5tiek1 dan z\ m5  
zijn w>e me5+ v]lor5  moet5 hebb5 (     
7voor/ell+ en7 me5+ tegelijk wa> en     

onwa>  moet5 zijn4 ,ma> als 't voorw]p  
ongem]kt v]&]t1 dan wordt alle5  de me5+
 onwa>1 niet de gewa>word+ tev5s4       
,voor/ell+ is dus  niet v]e5ig+ van     
gewa>word+ en me5+4    #eh ,iets        
uitgelat5 als one*t4    #ei ,deze z9 ov]
 de c5traliteit van wa>nem+ is defect   
vgl4 #dbf b  #ab etc4 ,het volg5de is   
onduidelijk4 ,v]h\d+0 77 /aat voor      
ov]e5kom/igheid4    #fj ,slaat op       
,plato4    #fa ,9 de zoog54 ,p>va       
naturalia4    #fb ,bij ,plato4    #fc   
,lees3 1  '  4    #fd ,+evoegd3   vr    
vgl4 #dai b #bg4    #fe ,lees  met      
enkele ,h ,s ,s4 en ,bekk]4    #ff ,vgl4
 #dbj b #ah-bj4