,,reis ,,door ,,noord ,,am]ika1 ,,g$aan ,,door ,,d5 ,,he] ,,piet] ,,kalm1 ,pr(essor 9 de ,hui%\d+skon/ op de ,hoge ,s*ool te ,aobo1 en ,m$elid d] ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app54 ,v]ci]d met kop]5 ,plat54 ,,e]/e ,,deel4 ,te ,,utre*t4 ,by ,j4 ,,van ,,s*oonhov5 en ,comp4 ,,en ,g4 van d5 ,,br9k ,janz4 ,,mdcclxxii4 ,,aan ,,d5 ,,wel ,,edel5 ,,he] ,,piet] ,,cram]1 ,,koopman ,,te ,,am/]dam1 ,,directeur ,,van ,,het ,,zeuws*e ,,g5oots*ap ,,d] ,,wet5s*app5 ,,te ,,vliss+51 ,,bem9na> ,,van ,,kon/5 ,,en ,,wet5s*app51 ,,wordt ,,de ,,n$]duits*e ,,v]tal+ ,,dezes ,,w]ks1 ,,t5 ,,blyke ,,van ,,erk5t5is ,,en ,,hoogagt+1 ,,opg$rag5 ,,door ,,zyn ,,wel ,,edel5s ,,ze] ,,ootmo$ige ,,di5>51 ,,joannes ,,van ,,s*oonhov51 en ,comp4 ,,voorr$5 ,,van ,,d5 ,,v]tal]4 ,het 0 de ,b>on ,bielke1 ,vice presid5t van het ,h(g]igt van ,f9l&1 die d5 e]/5 voorslag de$ aan de ,kon+lyke ,maats*appy d] ,wet5s*app5 te ,/okholm1 om en5 man van bekwaamheid na> ,sib]ie1 ,ysl&1 en &]e gewe/51 die op dezelve bre$te met ,zw$5 legg51 te z5d51 t5 e9de da> zodanige wa>nem+5 te do51 en zulke v]zamel+5 van zad5 en plant5 te mak51 als di5/ig z\d5 kunn5 zyn om d5 l&b\w1 de h&w]k51 de kon/5 en wet5s*app5 9 ,zw$5 te volmak54 ,de ,ridd] ,l9nu keurde d5 voorslag go$1 dog oordeelde dat ene ,reis door ,noord ,am]ika van nog uitgebreid] nut wez5 z\de1 dewyl de ,am]ikaans*e gewass5 9 di5 tyd we9ig bek5d1 en niet volg5s de kon/ bes*rev5 w>51 en om v]s*eid5 r$55 s*e5 het ze] wa>s*ynlyk te zyn1 dat de ,noord ,am]ikaans*e plant5 ze] wel de w9t]s 9 ,zw$5 z\d5 kunn5 uit/aan2 dus dat ze] vel5 van die gewass5 van e5 ze] groot gebruik s*55 te zull5 zyn voor d5 l&b\w en de g5eeskon/4 ,tot dus v]re 0 die ,reis niet me] dan e5 ontw]p1 dat egt] op nieuws op het tapyt gebragt w]d by geleg5heid dat de ,kapite9 ,triewald1 e5 ,man 9 ,engel& van weg5s zyne bekwaamh$5 wel bek5d1 zyne wa>nem+5 omtr5t de zydeteelt uitgaf1 en da>9 gewag maakte van e5 soort van ,mo]beziebom51 door d5 ,he] ,l9nu ontdekt1 die de ge/r5gh$5 van de lugt 9 ,zw$5 zo wel kond5 door/aan als e5 sp>reboom4 ,en de ,graaf ,tess91 e5 ,he] van ene alomme bek5de v]di5/e zo wel 9 de /aatkundige als gele]de w]eld1 ,voorzitt] van de ,kon+lyke ,maats*appy geword5 zynde1 bragt te wege dat m5 e5p>iglyk besloot d5 ,he] ,piet] ,kalm1 ,pr(essor 9 de ,hui%\d+skon/ te ,aobo1 en ,m$elid van de ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app51 na> ,noord ,am]ika te z5d54 ,de ko/51 die op zulk ene reis lop5 z\d51 w>5 9 't e]/ e5 grote h9d]paal2 dog de ,kon+lyke ,maats*appy s*reef aan de drie ,hoge ,s*ol5 9 het ,ryk om ond]/& tot ene zo grote en nuttige ond]nem+4 ,aobo zond ene g]+e somme1 ,lund kon niets gev51 ma> ,upsala maakte dit gebrek go$ door ene ryke gift4 ,de ,graaf ,pip] w]d v]zogt ene somme gelds1 die uit zyn geslagt ja>lyks aan de ,hoge ,s*ool van ,upsala gemaakt 01 tot ond]/& van deze ond]nem+ t5 behoev5 van d5 ,he] ,kalm te be/emm54 ,de ,graaf /ond het v]zoek g]$elyk toe4 ,dog de ,maats*appy van de ,hoge ,s*ool van ,upsala nog ene ja>lyks*e somme gelds1 door het geslagt van ,helmsfield aan dezelve gemaakt1 t5 behoev5 van d5 ,he] ,kalm v]kreg5 hebb5de1 weig]de de ,graaf ,pip] zyne bel(te ge/& te do51 als zynde het /rydig met de wett5 d] ,hoge ,s*ool1 en zond] enig voorbeeld1 dat e5 de zelve p]soon twee ja>geld5 g5iet5 z\de4 ,de laat/ ov]l$5 ,kon+ van ,zw$51 to5 ,kroonpr9s en ,kanseli] d] ,hoge ,s*ool1 s*reef ov] deze zaak1 en v]kla>de te w5s*5 dat uit de ,s*atki/ d] ,hoge ,s*ool t] bevord]+ van zo nuttige ond]nem+ duiz5d ,plat51 dat is omtr5t ze/i5hond]d guld5s ,holl&s* geld1 ges*ikt w]d54 ,het v]zoek van d5 ,pr9s w]d door de ,hoge ,s*ool +ewilligd1 en het geld d] ,kon+lyke ,maats*appy t] h& ge/eld4 ,het ,komptoir d] ,h&w]k5 gaf driehond]d ,plat51 ( omtr5t vi]hond]d5tagtig guld5s4 ,de ,he] ,kalm v]te]de op zyne ,reis zyne ond]/&geld51 behalv5 nog wel vyfduiz5d daald]s kop]5 munt1 dat is ruim d]ti5hond]d guld5s1 uit zyn eig5 zak1 zo dat hy op zyne t]ugkom/ zyne hui%\d+ op en5 ze] bekromp55 voet moe/ inrigt54 ,de ov]ige ko/5 moe/ de ,maats*appy uit h>e eig5e s*atki/ go$ mak54 ,zie da> 9 korte woord5 e5 uittreksel uit de bre$vo]ige ,voorr$5 van d5 ,he] ,kalm zelv51 wa>uit m5 zi5 kan1 met welk5 yv] voor het gem5e belang m5 9 e5 l& is aang$aan gewee/ da> het geld zo s*a>s* is1 en welk ene l(felyke drift voor de bevord]+ d] wet5s*app5 9 't algeme51 en voor de ,natuurlyke ,hi/orie en de ,hui%\d+ 9 't byzond]1 de ,hoge ,s*ol5 9 ,zw$51 en zelfs byzond]e p]son5 9 dat ,ryk bezield heeft1 zo dat zy hunne eig5e inkom/5 liev] hebb5 will5 v]t]51 dan zulk e5 nuttig ontw]p optegev54 ,di]gelyk e5 voorbeeld hebb5 wy gezi5 omtr5t d5 ,he] ,hasselqui/1 die1 met e5 ziekelyk en t]+agtig li*aam na> ,kle9 ,asia1 ,egypte en ,pale/9a reisde1 en zulke s*att5 van nieuwe plant5 en di]5 v]zamelde1 dat het ,zam5/el van d5 ,he] ,l9nu noit zo vele soort5 z\ bevat hebb51 indi5 die grote ,natuurkundige deze rykdomm5 niet tot zyn gebruik _h kunn5 aanw5d51 welk5 de ,kon+9 van ,zw$5 ze] milddadiglyk gek(t heeft door het betal5 van de nagelat5' s*uld5 van d5 ,he] ,hasselqui/1 die ov]le$ 9 't midd5 zyn] nuttige navors*+54 ,de ,he] ,osbeck heeft ook op zyne ,reis na> ,*9a ze] vele nuttige navors*+5 op zyn' eig5' ko/5 g$aan1 en die w]eldkundig gemaakt op ko/5 van zyn ,k]spel4 ,de ,he] ,tore5 /i]f op de ,reis1 en heeft zyne briev51 9 het w]k van d5 ,he] ,osbeck1 tot bewyz5 van zyn uitmunt5d v]nuft en zyne pryswa>dige bege]te t] bevord]+ van nuttige wet5s*app51 nagelat54 ,9 dit ,l& ziet m5 op het v]spill5 van ene matige somme gelds als op niets1 dog zo is het niet 9 ,zw$54 ,zo dat m5 deze pog+5 moet bes*\w5 als ze] roemrugtig voor het ,zwe$s*e ,volk en d5 grot5 ,l9nu1 die 9 alles wat opzigt heeft op de ,natuurlyke ,hi/orie de e]/e dryfve] is 9 dat ,ryk4 ,de ,he] ,kalm1 v]l( van d5 ,kon+ v]worv5 hebb5de om voor enig5 tyd ontslag5 te zyn van het wa>nem5 van zyn ampt als ,hoogl]a>1 en paspoort51 nev5s briev5 van voors*ryv+ aan v]s*eid5' ,/aatsdi5a>s van weg5 ,zw$5 aan de ,hov5 van ,lond51 ,p>ys1 ,madrid1 en 9 d5 ,haag1 gekreg5 hebb5de1 v]trok van ,upsala d5 #af4 ,octob] #agdg4 ,d5 #aa4 ,decemb] g+ hy ond] zeil van ,go!nburg1 dog wi]d door en5 geweldig5 /orm g$wong5 te ,grom/ad 9 ,noorweg5 intelop51 van wa> hy d5 #h4 ,febru>i #agdh4 ond] zeil g+1 en d5 #ag4 van die ma& te ,lond5 aankwam4 ,hy bleef 9 ,engel& tot d5 #ae4 ,augu/us1 do5de ond]tuss*5 e5 reisje na> ,wood=d 9 ,essex1 en na> ,little ,gaddesd5 9 ,h]t=d%ire1 de v]blyfplaats van ,william ,ellis1 en5 ,man ze] bek5d door zyne uitgegev5' w]k5 ov] d5 ,l&b\w1 dog wi5s w]kdadige ,hui%\d+ de ,he] ,kalm niet vond te beantwoord5 aan zyne le]/ell+5 da>omtr5t 9 zyne w]k54 ,ook bezogt hy ,iv+hoe 9 ,buck+ham%ire1 ,eaton1 en v]s*eid5 &]e plaats51 en bes*\wde alle de zeldzaamh$5 en de tu95 9 en omtr5t ,lond54 ,e9delyk g+ hy na> ,philadelphia1 wa> hy d5 #af4 ,septemb] aankwam4 ,het ov]ige van dat ja> be/e$de hy tot het v]zamel5 van zad51 en het do5 van v]s*eid5 spr+togtjes rondom ,philadelphia4 ,d5 w9t] bragt hy ond] de ,zw$5 door1 die te ,rakoon 9 ,new ,j]sey woonagtig w>54 ,het ja> #agdi4 reisde hy door ,new ,j]sey en ,new ,york1 langs de ,rivi] ,hudson na> ,albany1 en van da> na> ,montreal en ,quebec 9 ,kanada1 to5 9 de magt d] ,frans*54 ,teg5s d5 w9t] van dat zelve ja> ke]de hy w$] t]ug na> ,philadelphia1 en zond ene nieuwe lad+ van zad51 plant51 en &]e zeldzaamh$5 na> ,zw$54 ,9 't ja> #agej4 bezogt hy de we/elyke del5 van ,p5sylvanie en de ku/ van ,new ,j]sey4 ,zyn ,reisgezel ,l>s ,jung/rom bleef d5 gehel5 zom] ov] 9 het e]/ g5oemde ,l&s*ap om zad5 te v]gad]51 t]wyl de ,he] ,kalm zelf door ,new ,york en ov] de ,blauwe ,b]g5 he5 na> ,albany toog1 en van da>1 langs de ,rivi] de ,mohawk1 na> het ,l& d] ,iroquoiz5 ( d] vyf ,volk51 wa> hy k5nis maakte met de ,mohawks1 de ,oneidas1 de ,tusk>oras1 de ,on&agas en de ,kayugaws4 ,hy bezogt en bevo] to5 het grote ,me] ,ont>io1 en zag d5 b]oemd5 ,wat]val van ,niag>a4 ,op zyne t]ugreis trok hy de ,blauwe ,b]g5 op ene &]e plaats op nieuws ov]1 en b]eikte ,philadelphia w$] 9 de ma& van ,octob]4 ,9 het ja> #agea4 d5 #ac4 ,febru>i begaf onze ,reizig] zig te ,newca/le aan boord1 en l&de1 na> en5 ze] geva>lyk5 togt van weg5s all]geweldig/e /ormw9d51 d5 #bi4 ,ma>t te ,lond5 aan4 ,d5 #e4 ,mai g+ hy op reis na> ,go!nburg1 b]eikte die plaats d5 #af4 van die zelve ma&1 en d5 #ac4 ,juni ,/okholm1 na op dez5 wa>lyk nuttig5 togt drie j>5 en agt ma&5 te hebb5 toegebragt4 ,hy ke]de van da> w$] na> ,aobo1 wa> hy 9 zyn5 eig55 tu9 enige hond]d5 van ,am]ikaans*e plant5 aankweekt1 dewyl 'er nog 9 die plaats ge5 op5b>e tu9 is t5 di5/e d] ,hoge ,s*ool4 ,hy gaf het v]haal van zyne ,reis by tuss*5poz+5 uit1 t] oorzake van de ko/51 die te hoog lop5 z\d5 indi5 hy het gehele w]k op e5s geme5 maakte1 9 e5 ,l& da> m5 slegts we9ig ,boekv]kop]s v9dt1 en da> de ,s*ryv] zelf dikwyls het w]k van d5 ,boekv]kop] do5 en m]kelyke somm5 s*iet5 moet4 ,de ,reis van d5 ,he] ,kalm kwam oorspronglyk 9 het ,zwe$s* 9 't ligt4 ,de ,voorr$5 van zyn e]/e ,deel 0 getek5d te ,aobo d5 #ac4 ,juli #agec4 ,twee ,bro$]s1 ,murray g5oemd1 zett$5 het ,w]k 9 het ,hoog ,duits* ov]1 9 drie ,del5 9 groot ,octavo1 wa>van het e]/e 9 't ja> #aged4 het tw$e 9 #ageg4 en het d]de 9 #agfd4 te ,gott+5 het ligt zag54 ,de ,h]5 ,murray zyn ,zw$51 en e5 van hun is ,le]l+ gewee/ van d5 ,ridd] ,l9nu2 zo dat m5 op hune ov]zett+ zo wel als op het oorspronglyke kan /aat mak54 ,9 ,engel& vond deze fraye ,reisbes*ryv+ en5 uitmunt5d5 ,v]tal]1 9 d5 p]soon van d5 ,he] ,john ,re9hold ,=/]1 en5 ,man wi5s kundigh$51 byzond]lyk 9 de ,natuurlyke ,hi/orie1 en alle de ,wet5s*app5 da>toe betrekkelyk1 uit me] dan e5 van zyne ,w]k5 bek5d zyn4 ,deze gaf deze ,reisbes*ryv+ insgelyk 9 drie ,del5 9 groot ,octavo 9 het ja> #aggj4 en #agga4 uit1 voorzi5 met v]s*eid5 fraye en gele]de aantek5+51 en met agt]lat+ van vele zak51 die d5 ,engels*5 ,lez] niet ze] aang5aam ( nuttig z\d5 gewee/ zyn4 ,de ,he] ,kalm geeft 9 zyn ,e]/e ,deel ene zo bre$vo]ige bes*ryv+ van d5 ,l&b\w en de ,hui%\d+skon/ 9 ,engel&1 dat de ,reis na> ,noord ,am]ika eig5lyk niet dan op ,bladzyde #aab4 van het ,tw$e ,deel d] ,hoog ,duits*e ,ov]zett+ beg9t4 ,dit 0 van veel nut voor zyne ,l&sg5ot5 de ,zw$51 dog z\ van g]+ voordeel voor d5 ,engels*5 ,lez] gewee/ zyn4 ,ook is de ,he] ,kalm vry wydlopig 9 het bes*ryv5 van zyne ov]va>t uit ,engel& na> ,am]ika1 tek55de1 t5 gevall5 zyn] ,l&sli$51 tot de m9/e om/&igh$5 d] ,reis aan1 welk5 hun1 die deze togt5 zeld5 do51 nieuw en van belang kond5 wez51 dog die 9 ,engel& v]vel5d z\d5 gewee/ zyn4 ,de ,he] ,=/] heeft om die r$5 alle die byzond]h$5 rak5de ,engel&1 en v]s*eid5' &]51 aanga&e d5 ov]togt ov] d5 ,atlantis*5 ,oceaan1 agt]gelat54 ,van de aankom/ des ,reizig]s te ,philadelphia af heeft hy d5 ,s*ryv] /ipt gevolgd1 alle5 9 enige we9ige byzond]h$5 uitg5om51 die van ze] we9ig belang w>51 als1 by voorbeeld1 de mani] van oe/]s te et51 van appel5 9 te legg51 en di]gelyk54 ,wy hebb5 ons van beide de ,uitgav51 de ,hoog ,duits*e en de ,engels*e1 na>/iglyk b$i5d1 de ene met de &]e zo nauwkeurig v]gelyk5de als het ons mogelyk 04 ,de r$551 wa>om de ,engels*e ,v]tal] het ,w]k omtr5t e5 d]de bekort heeft1 zo wel van kragt t5 opzigte van d5 ,n$] ,duits*5 als van d5 ,engels*5 ,lez] zynde1 zyn wy da>9 voor 't groot/e g$eelte het voorbeeld van d5 ,he] ,=/] gevolgd1 en hebb5 onz5 ,lez] het v]driet will5 sp>5 van bre$vo]ig de bes*ryv+5 te moet5 lez5 van het maaksel van en5 ploeg ( ene egge 9 ,engel&1 en di]gelyke d+5 me]4 ,wy hebb5 ma> e5 kort b]igt gegev5 van des ,s*ryv]s ,reis van ,upsala tot ,lond54 ,zyn5 ov]togt uit ,engel& na> ,p5sylvanie hebb5 wy ook v]kort1 dog egt] enigs9s bre$vo]ig] dan de ,he] ,=/] doet gelat54 ,ma> s$]t de aankom/ van d5 ,reizig] te ,philadelphia hebb5 wy niets ov]geslag51 ( het moe/ de ene ( &]e byzond]heid wez5 die ons van ge5 belang t] w]eld toes*e51 ( die de ,s*ryv] by h]hal+ zyn5 ,lez] geeft1 gelyk ettelyke reiz5 gebeurt1 en wa>toe zyne wyze van s*ryv5 by e5 ,dagv]haal aanleid+ gegev5 heeft4 ,de ,he] ,kalm onts*uldigt zig 9 zyne ,voorr$5 aanga&e de g]+e si]lykheid van zyn5 /yl4 8,deze toont10 zegt hy1 8op vele plaats5 de afgema!id aan met de welke ik dikwyls ze] laat des avonds de p5 gevo]d hebbe40 ,het afbrek5 van 't v]haal1 dat noodw5dig door op i$]5 dag het aangem]kte te gewag5 moe/ v]oorzaakt word51 en de h]hal+5 die da> uit ont/aan moe/51 di55 voorzek] niet om d5 /yl en5 aang5am5 zwi] by te zett54 ,wy hebb5 egt] hi]9 g5e v]&]+ will5 mak51 alle5lyk hebb5 wy het meld5 van d5 dag op zulke plaats5 agt]gelat51 wa> het van g55 di5/ tot v]/& des v]haals 0 d5 jui/5 dag te wet5 wa>op elke zaak is aangetek5d4 ,de ,he] ,kalm heeft zig by het met5 b$i5d van vadem51 ell51 en d5 ,zwe$s*5 voet1 die tot d5 ,engels*5 voet /aat als #aacd4 tot #acej4 en de ,engels*e voet /aat tot d5 ,rhe9l&s*5 als #aabfd4 tot #aaeei4 ,tot het do5 zyn] ,wa>nem+5 aanga&e het ,w$]1 welk5 wy aan 't e9de van ons ,tw$e ,deel by malk&] geplaat/ hebb51 gebruikte hy d5 ,!rmomet] van ,celsius1 van d5 welk5 m5 zig 9 ,zw$5 geme5lyk b$i5t1 en de zyne 0 door d5 ,he] ,celsius zelv5 gemaakt4 ,de tuss*5ruimte op d5 zelv5 tuss*5 het punt van vor/ en dat van kok5d wat] is 9 #ajj4 gelyke del5 v]deeld4 ,op het voetspoor van d5 ,engels*5 ,ov]zett] hebb5 wy 9 't noem5 d] ,plant5 ons van de nam5 b$i5d die m5 9 het ,specim5 ,plant>um en 't ,sy/ema ,natur van d5 b]oemd5 ,l9nu v9dt4 ,wy hebb5 niet dan by de all]bek5d/e ,plant5 de ,n$] ,duits*e nam5 gebruikt1 e5sdeels om dat de nam5 van ,l9nu by de ,kruidkundig51 voor wie voornamelyk dit g$eelte des ,w]ks van belang is1 het be/ bek5d zyn1 en dat de ,plant51 by h>e gem5e nam5 g5oemd1 ev5wel d5 mee/5 &]5 da>om niet bet] bek5d z\d5 wez51 en &]deels om dat de kon/nam51 s$]t het algem5e aannem5 van het zam5/el van ,l9nu1 by de mee/e ,kruidkundig5 ook de algem5e nam5 geword5 zyn1 da> de gem5e nam5 d] gewass5 dikwyls niet dan op ene zek]e plaats v]/aan word54 ,de bes*ryv+51 die de ,he] ,kalm van ,di]51 ,plant5 en ,delf/(f5 geeft1 s*oon vry bre$vo]ig1 dog egt]1 9 't oog van zulk en5 ,natuurkundig5 als hy is1 niet zo uitgebreid zynde als hy ze oordeelt te moet5 wez51 v]onts*uldigt hy zig da> omtr5t1 met d5 ,lez] na> e5 ,latyns* ,w]k te wyz51 wa>9 hy dat gebrek belo(t opzettelyk te v]go$54 ,wy hebb5 g$agt d5 ,v]zamela>s van ,reisbes*ryv+5 v]maak aan te do5 mee dit ,w]k 9 groot ,qu>to uittegev51 v]mits de mee/e ,reisbes*ryv+5 9 het ,n$] ,duits* 9 dat =maat g$rukt zyn4 ,9 de ,hoog ,duits*e ,uitgave ontbreekt ene ,l&ka>t1 e5 hoog nodig v]eis*te om ene ,reisbes*ryv+ wel te v]/aan4 ,de ,he] ,=/] heeft ene grote en uitmunt5de ,l&ka>t 9 zyne ,ov]zett+ +evoegd1 welke m5 nagesn$5 en v]taald aan 't ho(d van onze ,uitgave v9d5 zal4 ,ook heeft m5 9 ons ,w]k v]s*eid5' ,plat5 geplaat/1 die insgelyks1 alle5 de ,wat]val van ,kohoes uitg5om51 9 de ,hoog ,duits*e ,uitgave gemi/ word51 en uit de ,engels*e ov]g5om5 zyn4 ,wat de aantek5+5 ond] aan de ,bladzyd5 aangaat1 dez5 zyn mee/ all5 van d5 ,he] ,=/]1 alle5 enige we9ig5 uitg5om54 ,ond]s*eid%alv5 hebb5 wy die welk5 van di5 ,he] zyn met e5 ,f4 getek5d4 ,dit ,e]/e ,deel /aat b9n5 kort van het ,tw$e gevolgd te word51 het welk re$s geheel v]taald1 en voor e5 g$eelte afg$rukt is4 ,,b]igt ,,aan ,,d5 ,,b9d]4 ,de ,ka>t moet geplaat/ word5 teg5 ov] ,bladz4 #a4 van 't ,e]/e ,deel4 ,plaat ,i4 teg5 ov] ,bladz4 #adj4 ,plaat ,,ii4 teg5 ov] ,bladz4 #bjd4 ,plaat ,,iii4 teg5 ov] ,bladz4 #bjf4 ,,reis ,,door ,,noord ,,am]ika4 ,v]trek van ,upsal4 ,ik v]trok d5 #af4 ,octob] #agdg van ,upsal1 met my nem5de d5 ,tu9i] ,l>s ,jung/rom1 en5 man die zig 9 de k5nis d] bom5 en plant5 ze] geoeff5d _h1 en da>5bov5 de tek5kon/ en de w]ktuigkunde v]/ond4 ,ook gelo( ik niet dat oit iemant hem 9 onv]moeidheid op de reis en 9 tr\w ov]treff5 kan4 ,wy spo$d5 ons van ,upsal na> ,go!nburg4 ,hi] hield ons e5 aanh\d5de teg5w9d tot d5 #aa4 ,decemb] op4 ,di5 dag g+5 wy ond] zeil2 dog e5 geva>lyke /orm dwong ons te ,grom/ad 9 ,noorweg5 intelop51 van wa> ik e5 togtje na> ,*ri/ians& de$4 ,d5 #h4 ,febru>i #agdh4 g+5 wy w$] ond] zeil na> ,engel&1 en b]eikt5 ,lond5 d5 #ag4 d]zelv] ma&4 ,dog wy kond5 g5e geleg5heid v9d5 om na> ,am]ika op reis te gaan voor de ma& ,augu/us4 ,d5 tyd van ons v]blyf 9 ,engel& be/e$d5 wy om enige del5 van dat ,ryk te bezi54 ,e9delyk g+5 wy d5 #e4 ,augu/us aan boord van de ,m>y ,gally1 ,kapite9 ,lawson1 be/emd na> ,philadelphia 9 ,noord ,am]ika4 ,om zes ur5 na d5 middag ligtt5 wy het ank] van voor ,graves5d1 en zeild5 e5 go$ e9d de ,!ems af e] wy het ank] vall5 liet54 ,v]trek uit ,engel&4 ,wy b]eikt5 d5 #f4 na enige ur5 zeil5s d5 mond d] ,!ems1 w5dd5 na> het ,kanaal1 h\d5de ge/adig de ku/ van ,k5t 9 't gezigt1 die wy somtyds ond] 't lav]5 ze] naby kwam54 ,zy be/aat uit hoge en g5oegzaam loodregt /eile krytb]g51 wa>9 m5 vele b$d5 van vuur/55 ontdekk5 kan4 ,op deze b]g5 legg5 voortreffelyke akk]s1 mee/ van weit1 dewelke re$s begon ryp te word54 ,deal4 ,om zes ur5 des avonds kwam5 wy voor ,deal t5 ank]1 ene kle9e ,/ad ( e5 vlek1 geleg5 aan het inkom5 en] ,bai1 welke1 voor de zuid5 en oo/5 w9d5 op5legg5de1 g5e ze] go$e ,hav5 maakt4 ,de ,s*ep5 voorzi5 zig hi] geme5lyk van voorraad4 ,deze h&el1 de viss*]y1 en de kap]y 9 d5 laat/5 oorlog1 hebb5 de inwoond]s m]kelyk v]rykt4 ,de ,s*ep5 die na> ,lond5 will5 nem5 hi] loots5 94 ,logworms4 ,d5 volg5d5 dag zag ik ene m5igte van ,viss*]s1 by ebb5de zee1 na> sommige ondiepe plaats5 v>51 wa> m5 e5 fyn z& op d5 bodem v9dt1 om e5 soort van ,zeeworm5 #a te vang51 die ond] 't z& hun v]blyf hebb51 somtyds agtti5 duim5 diep1 en welk5 de ,viss*]s uit het z& grav5 met ene kle9e driet&ige yz]5 vork4 ,deze worm51 hi] ,logworms gehet51 gebruikt m5 tot e5 aas voor de viss*54 ,het ,kanaal4 ,d5 #h4 ,augu/us1 's morg5s om drie ur51 volgd5 wy d5 /room het ,kanaal 91 vo]5 voorby ,dov]1 en zag5 duidelyk de g$agte van d5 v]ma>d5 ,camd5 9 zyn ,britannia beve/igd1 dat op die plaats ,engel& voorhe5 door ene l&5gte aan ,frankryk en ,vla&]5 va/ gewee/ is4 ,beide de ku/5 mak5 hi] teg5 ov]malk&] twee uit/ek5de punt52 beid5 be/aan uit het zelve soort van krytb]g51 die dezelve g$aante hebb51 zo dat m5 de ,engels*e ku/ k5n5de1 en nad]h& de ,frans*e nad]5de1 zond] te wet5 wa> m5 01 dezelv5 voor de ,engels*e ku/ nem5 z\4 #b ,dungness1 enz4 ,van d5 #i4 tot d5 #ab4 ,augu/us drev5 wy voor /room en zeild5 by beurt5 door het ,kanaal voorby ,dungness1 ,fairlight1 het ,eil& ,wight1 ,portsm\?1 ,portl&1 en ,bol!ad4 ,de ,bai van ,biskaye4 ,d5 #ac4 g]aakt5 wy buit5 't ,kanaal1 en kwam5 9 de ,bai van ,biskaye4 ,zw>e ,golv54 ,d5 #ad4 hadd5 wy teg5w9d1 het welk het /amp5 van 't ,s*ip v]me]d]de1 want m5 m]kt 9 't algeme5 aan1 dat 9 de ,bai van ,biskaye de zwa>/e en bre$/e b>5 gaan1 van gelyke grootte als 9 de zee tuss*5 ,europa en ,am]ika2 zy zyn dikwyls ene halve ,engels*e myl bre$ en hoog na> ev5r$igheid4 ,de ,oo/ en ,noord ,zee integ5deel hebb5 korte en gebrok5 golv54 ,wanne] 'er e5 bee/ aan boord geslagt wordt1 hangt het bootsvolk enige v>s*e /ukk5 enig5 tyd 9 zee1 het welk het vlees*1 zegt m51 go$ h\dt4 ,kle9d] ,golv54 ,d5 #ae4 begonn5 de golv5 wat zagt] te gaan1 en e5 s*uim1 dat zig 'er op v]toonde1 wi]d geh\d5 by /il w$] e5 voorbode te zyn1 dat zy enige dag5 agt]malk&]5 9 d5 zelv5 toe/& blyv5 zull54 ,omtr5t d5 middag /ak e5 noordoo/5 koeltje op1 't welk nad5middag aanwakk]de1 en ons ene fraije v]ton+ gaf1 dewyl de zw>e golv5 het wat] na> ene /reek drev51 en de noordoo/5 w9d de b>5 9 ene geheel &]e rigt+ boog4 ,door het geweldig slaan van de ene teg5s de &]e ba>1 kond5 wy m]k5 dat wy door en5 /]k5 /room vo]51 welks /reek de ,kapite9 niet bepal5 kon4 ,aanm]k+4 ,van d5 #af4 tot d5 #ba4 bleef dezelve gun/ige koelte aanh\d5 tot ons groot g5oeg5 en onze v]wond]+1 want de ,kapite9 m]kte aan1 dat het iets ze] ongewoons is1 en5 oo/5 ( noordoo/5 w9d tuss*5 ,europa en de ,azores1 welk5 het ,s*eepsvolk de ,we/] ,eil&5 noemt1 lang] d5 twee dag5 aan e5 te ontmoet51 dewyl de gewone w9d hi] de we/5 is4 ,dog aan g5e zyde d] ,azores waij5 all]h&e w9d51 vooral om dit ja>getyde1 ook h\d5 da> de we/5 w9d5 niet lang aan2 wa>om de ,zeeli$5 rek551 dat als zy de ,azores voorby zyn1 zy de helft van d5 weg tuss*5 ,europa en ,am]ika hebb5 afg$aan1 s*oon het ind]daad nog ma> e5 d]de van d5 weg is4 ,m5 krygt deze ,eil&5 zeld5 9 't gezigt1 want m5 h\dt 'er van af t] oorzaak van de geva>lyke v]borg5 klipp51 die 'er rondom he5 legg54 ,tek5s aanga&e d5 w9d4 ,d5 #bb4 ,augu/us v]zek]de ons de ,kapite9 omtr5t d5 middag1 dat wy b9n5 vi]5tw9tig ur5 en5 zuidwe/5 w9d hebb5 z\d54 ,ik vroeg hem de r$5 van deze voorzegg+1 en hy wees op zek]e wolk5 9 't zuidwe/51 welk] spits5 zig na> 't noordwe/5 ke]d51 en zeide my dat zy v]oorzaakt wi]d5 door en5 w9d kom5d5 uit de ov]ge/elde /reek4 ,ik hoorde dat wy ?ans omtr5t halfweg van ,p5sylvanie w>54 ,d5 #bc4 omtr5t 's morg5s t5 zev5 ur5 ont/ond de v]wagte zuidwe/5 w9d1 en v]snelde onze va>t zo ze]1 dat wy omtr5t agt ,engels*e myl5 wegs 9 e5 uur afleid54 ,dog d5 volg5d5 dag g+ de w9d legg5 en 0 ons teg51 zo dat wy nauwlyks iets vord]d54 ,m5 voorzei ons e5 /ormpje1 dewyl de bov5/e wolk5 ze] dun en als 9 /rep5 v]deeld w>51 gelyk uitgekamde wol ( g>51 het welk m5 altyd voor e5 tek5 van /orm h\dt4 ,de /rekk+ van deze wolk5 0 noordoo/ en zuidwe/1 volg5s de /reek van d5 w9d di5 wy hadd54 ,teg5 d5 nagt g+ de w9d legg51 en wy hadd5 ene volmaakte /ilte1 het welk e5 tek5 is van ene aan/a&e v]&]+ van w9d4 ,d5 #be4 en #bf4 ont/ond de we/5 w9d en wi]d hoe lang] hoe /]k]1 zo dat de ,zee op ons dek sloeg4 ,d5 morg5 van d5 #bg4 kreg5 wy en5 bet]5 w9d1 die v]s*eid5 /rek5 doorliep1 en teg5 d5 avond en5 /orm gaf uit het noordoo/54 ,wa>nem+54 ,de ,kapite9 deelde my ene wa>nem+ m$e1 die op ene langdurige ond]v9d+ gegrond 04 ,namelyk1 dat1 s*oon de w9d5 9 d5 ,atlantis*5 ,oceaan dikwyls v]&]51 vooral des zom]s1 egt] de geme5/e w9d de we/5 is2 en dit is de r$5 dat de ov]togt uit ,am]ika na> ,europa geme5lyk 9 kort] tyd ges*i$t1 dan van ,europa na> ,am]ika4 ,behalv5 dat zyn de w9d5 9 d5 ,atlantis*5 ,oceaan g$ur5de d5 ,zom] ze] aan sommige oord5 bepaald1 zo dat het op de ene plaats kan /orm5 en op d5 af/& van enige myl5 geheel /il zyn4 's ,w9t]s zyn de w9d5 veel /&va/ig]1 /rekk5 zig v]d] uit1 en zyn hevig]2 zo dat dan dezelve w9d lang5 tyd ov] d5 gehel5 ,oceaan rege]t1 en zwa>d] golv5 doet gaan dan des ,zom]s4 ,d5 #cj4 ,augu/us1 d5 nagt te vor5 enige zw>e we]ligt5 gezi5 dog ge5 dond] gehoord hebb5de1 vroeg ik d5 ,kapite91 ( hy my da> enige r$5 van gev5 konde4 ,hy zeide my1 dat dit v]s*ynsel ze] geme5 en e5 gevolg van ene voorga&e hette 9 de lugt 02 ma> dat1 wanne] m5 het 9 d5 w9t] zag we]ligt51 voorzigtige ,zeeli$5 gewoon w>5 zeil te m9d]51 dewyl zy b9n5 we9ig ur5 en5 geweldig5 /orm v]wagt54 ,ev5 zo is het ook als 9 deze wat]5 om dit ,ja>getyde zig e5 wolk 9 't noordwe/5 komt opdo51 want de ond]v9d+ doet h5 dan ook en5 gewiss5 /orm te gemoet zi54 ,d5 #a4 ,septemb] hadd5 wy teg5w9d2 d5 #b4 liep de w9d noordelyk1 0 ons d5 #c4 w$] teg51 en d5 #d4 en #e4 0 hy go$4 ,wy bevond5 ons d5 #e4 op #dj4 grad5 #c4 m9ut5 ,noord]bre$te en tuss*5 #ec en #ed grad5 ,we/ van ,lond54 ,behalv5 de golv5 die met d5 w9d voortg+51 ontmoett5 wy 'er d5 #d4 en #e4 die uit het zuidwe/5 kwam51 het welk de ,kapite9 aanm]kte als e5 tek5 van en5 voorbyzynd5 /orm1 na> d5 zuidwe/] hoek 9 de nabuurs*ap4 ,d5 #h4 ,septemb] w>5 wy op de hoogte van #ch4 gr4 #bd4 m94 ,n4 en omtr5t #fe4 gr4 ,w4 van ,lond54 ,wy ontmoett5 met tamelyk5 w9d de zwa>/e golv5 die wy op d5 gants*5 togt hadd51 wa>uit de ,kapite9 opmaakte1 dat hi] de s*eid+ wez5 moe/ tuss*5 d5 ,oceaan en de ,am]ikaans*e ,zeeboezems1 en kort da>aan kreg5 wy kle9e b>51 s*oon de w9d ev5 /]k bleef4 ,kleur van 't ,zeewat]4 ,d5 #i4 wi]d5 wy gewa> dat op sommige plaats5 de kleur van 't wat]1 dat tot nog toe van e5 donk] blauw gewee/ 01 wat blek] wi]d4 ,somtyds tr(f5 wy lange dog smalle /rep5 aan1 omtr5t van twaalf ( ve]ti5 vadem5 9 de bre$te1 wa> het wat] held] gro51 en da>door van het ov]ige geheel ond]s*eid5 04 ,m5 s*ryft dit toe aan het z& d] zee ( aan e5 zek] wi]4 ,d5 #ab4 ontdekt5 wy met /ilte e5 zeil1 dat wy voor en5 ,spaans*5 ,vrybuit] hield51 dus wy niet we9ig 9 ang/ w>52 dog wy zag5 het zelve ,s*ip enige dag5 na ons te ,philadelphia aankom51 hebb5de het ,s*eepsvolk van hetzelve de zelve vrees voor ons als wy voor hun gehad4 ,het ,s*ip /oot4 ,kapite9 ,lawson1 die d5 mee/5 tyd van de reis het b$ om ziekte _h moet5 h\d51 zeide ons dat wy niet v] van ,am]ika kond5 wez52 dog de ,/uurman 0 van ene &]e m5+1 en m5 v]nam d5 volg5d5 dag des avonds nog ge5 ,l& van de grote ma/2 ook vond m5 ge5 grond op de diepte van v]s*eid5 vadem54 ,dus moe/ het de ,kapite9 opgev54 ,wy v]volgd5 dan des nagts langzaam onze reis4 ,om drie ur5 des morg5s beval de ,kapite9 het lood uittew]p51 en de matroos riep t5 e]/5 ti5 vadem1 wa>op e5 geweldig1 ges*reuw aan boord ont/ond4 ,de ,/uurman peilde zelf1 dan ti5 dan ve]ti5 vadem1 ma> hoe hy gemet5 heeft weet ik niet1 want e5 og5blik nadat hy ve]ti5 vadem g]oep5 _h /iet het ,s*ip1 en da>op kreeg het agt]malk&] nog vi] ze] hevige /ot54 ,de on/elt5is 0 onbes*ryflyk4 ,het 0 nu 's morg5s om half vyf1 't 0 nog donk]1 s*oon de maan e5 we9ig ligt gaf4 ,da> w>5 me] dan tagtig m5s*5 aan boord1 en wy hadd5 ma> en5 boot4 ,gelukkiglyk g]aakt5 wy w$] los4 ,wy w5dd51 en ontkwam5 dus het geva>4 ,to5 het dag wi]d zag5 wy het va/e ,l& van ,am]ika voor ons4 ,de ku/ ziet 'er witagtig uit1 is laag1 en wat hog] op met d5nebom5 b$ekt4 ,wy wi]d5 gewa> dat de bank1 wa>op wy ge/ot5 hadd51 vlak ov] ,arkadie 9 ,m>yl& lag1 op #cg4 gr4 #ej4 m94 ,n4 omtr5t ene kle9e ,zwe$s*e myl van de ku/4 ,aankom/ 9 ,am]ika4 ,wy volgd5 de ku/ van ,m>yl&1 die wy /e$s 9 't gezigt hield52 dog ,kaap ,h9lop5 di5 avond niet kunn5de b]eik51 da> wy en5 loots dagt5 int5em51 krui/5 wy d5 gants*5 nagt voor de ,bai van ,dellaw>e4 ,wy v]wagtt5 reg51 om dat het zo donk] 01 ma> na d5 ond]gang d] ,zon viel 'er alle5 e5 zw>e dauw1 zo dat onze kl$]51 zo wel als enige boek51 die 't ,s*eepsvolk op 't dek _h lat5 legg51 zo nat wi]d5 als ( 'er wat] op gegot5 04 ,de ,engels*5 voorspell5 hi]uit 9 ,engel& ene zw>e hitte voor d5 volg5d5 dag1 en dit1 zeide de ,kapite91 _h ook plaats 9 ,am]ika4 ,de ,ku/4 ,d5 #ad4 zett$5 wy met e55 gun/ig5 w9d onze reis voort2 wy hadd5 aan bakboord altyd l&4 ,de ,ku/ 0 laag en b$ekt met e5 fyn wit z&4 ,diep] l&wa>ds 9 0 het vol van d5nebom54 ,om half agt des morg5s kwam de loots aan boord1 die van zelv5 van ,kaap ,h9lop5 gekom5 04 ,dit is e5 uit/ek l&s t5 we/5 d] ,bai van ,dellaw>e1 wa>op e5 ,dorp legt4 ,het l& behoort hi] geheel tot ,p5sylvanie1 dog het ge5 t5 oo/5 de ,bai is tot ,new ,j]sey4 ,van ,kaap ,h9lop5 tot ,philadelphia rek5t m5 hond]d en vyftig ,engels*e myl51 dog van d5 mond d] ,dellaw>e af ma> neg5tig4 ,wy /ak5 de ,bai ov]1 hebb5de nu vi] en dan elf vadem wat]s4 ,hi] legg5 v]s*eid5 bank51 wa>op m5ig ,s*ip v]ongelukt is4 ,s*eep/imm]h\t4 ,de ,oev] 0 l&wa>ds 9 met s*one ,bom5 b$ekt1 en de ,loots zo wel als de ,/uurman1 die te ,philadelphia gebor5 01 v]zek]d51 dat het l& hi]om he5 vol is van het s*oon/e ,s*eep/imm]h\t4 ,de ,engels*51 vooral de ,koopli$51 lat5 9 deze ,volkplant+5 ze] veel ,s*ep5 b\w54 ,dit ges*i$t geme5lyk des ,w9t]s1 zo dat de ,s*ep5 met het ,voorja> 9 ,zee kunn5 gaan4 ,de ,dellaw>e4 ,e5 we9ig na d5 middag kwam5 wy aan d5 mond d] ,dellaw>e1 da> wel drie myl5 bre$1 dog die hoe lang] hoe small] wordt1 zo dat zy voor ,philadelphia nauwlyks ene ,engels*e myl bre$te heeft4 ,zy ontspr+t veel hog] l&wa>ds 94 ,het l& 0 laag1 en op d5 ,oev] met zw>e ,eik5 en &]e ,bom5 b$ekt4 ,tuss*5 de ,boss*5 v]toond5 zig ,akk]s1 ,l&hoev51 en ,weid5 voorzi5 van vee4 ,hi] en da> /ond5 ,hoib]g54 ,de w9d vo]de ons van het /r& en5 aang5am5 reuk toe1 ont/aan uit het gemaide gras en &]e kruid54 ,newca/le4 ,wy zeild5 vry diep 9 d5 nagt de ,rivi] op1 en vo]5 by het vall5 van d5 avond voorby ,newca/le1 ene kle9e ,/ad1 op d5 we/elyk5 ,oev] d] ,dellaw>e4 ,zy is de oud/e ,/ad van het gehele ,l&1 en is door de ,holl&]s aangelegd4 ,zy heeft m9d] h&el dan ,philadelphia1 s*oon zy bov5 die plaats vele voordel5 heeft1 wa> ond] dit ge5 van de m9/5 is1 dat de ,rivi] voor ha> zeld5 toevrie/1 da> zig voor ,philadelphia elk5 ,w9t] het ,ys va/zet1 zo dat 'er de ,s*eepva>t voor enige wek5 door afgebrok5 wordt4 ,ma> rondom ,philadelphia is het ,l& ze] /]k beb\wd1 en de mee/e w>5 vliet5 da> te zam54 ,voorga&e bezitt]s4 ,de ,holl&]s drong5 zig hi] uit nyd 91 t5 tyde dat het ,l& ,zw$5 nog toekwam4 ,het gelukte h5 d5 ,zw$5 all5gsk5s d5 voet te ligt54 ,het kwam zelfs tot en5 op5lyk5 kryg1 wa>9 de ,holl&]s d5 zeg5 behaald54 ,dog hunne vreugd 0 van kort5 duur2 want enige j>5 da>aan nam5 hun de ,engels*5 het ,l& we] af4 ,wy wi]p5 het ank] e5 we9ig lat]4 ,*e/]4 ,d5 #ae4 ,sept4 vo]5 wy al hog] d5 /room op4 ,het ,l& 0 aan beide de ,oev]s byna ov]al bewoond1 dog de ,l&hoev5 lag5 tamelyk wyd van malk&]4 ,om agt ur5 des morg5s zeild5 wy voorby ,*e/]1 ene kle9e ,/ad op d5 we/elyk5 ,oev] d] ,rivi]4 ,de ,/uurman wees ons al de plaats5 aan wa> nog ,zw$5 woond54 ,philadelphia4 ,e9delyk kwam5 wy om ti5 ur5 te ,philadelphia1 na tuss*5 ,graves5d en deze plaats nog niet e5 en ve]tig volle dag5 ond]weg gewee/ te zyn4 ,onze reis w]d voor ze] gelukkig geh\d51 want m5 br5gt &]s 9 d5 ,w9t] dikwyls ve]ti51 ja neg5ti5 en me] wek51 9 d5 ov]togt door4 ,wy hadd5 we9ig /orm5 en veel s*oon w$] gehad4 ,kapite9 ,lawson v]kla>de het noit zo gezi5 te hebb54 ,de ,zee sloeg noit ov] de kajuit he51 en de v5/]s blev5 altyd op54 ,v]s*eid5 ,duits*]s1 die aan boord w>51 sliep5 op het dek4 ,en ,kapite9 ,lawson's vri5delykheid1 die hy niet grot] aan en5 blo$vri5d _h kunn5 beton51 v]me]d]de my ze] het aang5ame van de reis4 ,natuurkundige wa>nem+54 ,wy hadd5 op reis v]s*eid5 aanm]k+5 gemaakt rak5de de ,natuurlyke ,hi/orie4 #c ,wy zag5 d5 #af4 en #ag4 ,aug4 e5 soort van ,zeewi]1 ,fucus by ,l9nu1 dat veel geleek na> ene ri/ uy5s1 zo dik als e5 vui/1 en wit van kleur4 ,digt by ,am]ika en 9 de ,am]ikaans*e ,golf ontmoett5 wy d5 #aa4 ,sept4 nog v]s*eid5 soort5 van wi]1 e5 van welke soort5 het ,s*eepsvolk ,rockwe$ noemde4 ,e5 &] zag 'er uit als e5 sno] p>el51 en e5 &] 0 wit1 omtr5t e5 voet lang1 smal1 ov]al ev5 bre$ en regt4 ,van d5 #bd4 ,aug4 tot d5 #aa4 ,sept4 zag5 wy ge5 &] wi]1 dan het ge5 geme5lyk ,golfwi] g5oemd wordt1 #d om dat m5 v]ond]/elt dat het uit de ,golf van ,florida komt4 ,&]5 noem5 het ,s>gazo1 en ,l9nu ,fucus natans4 ,de /eel is ze] t$]1 rondagtig hoekig1 van e5 donk] gro52 het heeft v]s*eid5 takk51 en i$] tak heeft vele blad]5 /a&e op ene ry1 ze] dun1 get&1 en ene ( &]halve lyn bre$1 zo dat zy veel gelyk5 na> de blad5 van het ,ysl&s* mos2 de kleur is geelagtig gro54 ,de vrugt heeft veel gelyk5is na> de onrype ,j5ev]bes1 is rond1 gro5agtig geel1 glad van buit51 en wa/ ond] de blad5 op korte /eeltjes van twee ( drie lyn5 l5gte2 ond] i$] blad zyn van e5 tot drie bess52 ik zag 'er noit me] aan4 ,sommige bess5 w>5 kle91 en doorgesn$5 zynde geheel hol1 en be/ond5 alle5 uit ene dunne s*il4 ,dit s*e5 de plant des te bekwam] te mak5 om op 't wat] te dryv54 ,de blad]5 word5 aan 't e9de d] takk5 al small] en small]4 ,de bov5/e zyde is glad1 de b5$5 zyde heeft ribb52 #e en hi] v9dt m5 dunne worteltjes1 twee1 drie ( vi] lyn5 lang4 ,m5 zeide my dat dit ,golfwi]1 g$roogd en tot po$] ge/ot51 b>5de ,vr\w5 gegev5 wi]d4 ,ook b$i5de m5 'er zig van 9 koorts52 dog wa>om en op welke wyze1 kon ik niet te wet5 kom54 ,wat me] zuidwa>ds is de ,zee op sommige plaats5 vele myl5 v] geheel van dit ,zeegras b$ekt4 ,veel kle9e gepunte hoorns en ,hoornwi] v9dt m5 op dit gewas2 en zeld5 ontmoet m5 'er ene ri/ van wa>9 niet enige kle9e g>naal ( e5 kle9 krabje1 by ,l9nu ,canc] m9utus1 gevond5 worde4 ,ik v]gad]de 'er agt van de laat/5 en drie van de e]/51 en zett$e ze 9 e5 glas met wat]4 ,de g>naaltjes bewog5 zig zo gauw als al51 rondom 9 't glas1 ma> somtyds langzaam en hield5 zig /il op d5 grond ( aan d5 kant van 't glas4 ,wanne] 'er e5 d] kle9e krabjes by kwam1 nam5 zy het by de voor/e pootjes1 doodd5 het1 en at5 't op4 ,dez5 v]mydd5 da>om hunne vy&54 ,de krabjes gelek5 veel na> de g>nal52 zy zwomm5 altyd op ene zyde1 de zyd5 en de /a>t zig beurtel+s beweg5de4 ,zy kond5 hunne voorpot5 9 d5 mond /ek52 de spriet5 w>5 9 g$urige beweg+4 's ,morg5s da>aan vond ik alle de krabb5 opgeget5 van de g>nal54 ,als deze laat/5 op d5 grond van 't glas w>51 kwam5 zy dikwyls1 met ene beweg+ gelyk die van ene ,wat]luis ( de ,podura van ,l9nu1 9 e5 og5blik bov5 op het wat]4 ,9 't zwemm5 bewog5 zy al hun pot5 digt by e51 en zodra zy die /il hield5 zonk5 zy4 ,de ov]geblev5 g>nal5 bewa>de ik 9 /]k wat]1 en 't v]lies van myn krabjes w]d haa/ geboet door &]51 die m5 m5igvuldig 9 de ,boss5 van 't ,zeewi] v9d4 ,ik wys d5 ,lez] na> e5 &] ,w]k1 dat ik voor heb uittegev51 wa> ik deze ,di]5 nauwkeurig] bes*ryv5 zal4 ,op sommige plaats5 zag5 wy ene krab zo groot als ene vui/1 welke zwom door de ge/adige beweg+ van h>e pot51 die zy zodra niet /il hield ( het ,di] begon te z9k54 ,e5s zag ik en5 grot5 kreeft1 zwemm5d5 op de opp]vlakte van het wat]4 ,blubb]s4 ,wy vond5 drie soort5 van de ,m$us van ,l9nu1 by de ,engels*5 ,blubb]s g5aamd4 ,de e]/e is de ,m$usa ,aurita2 zy is rond1 purp]agtig1 op5t zig gelyk e5 zak1 wa>1 als w>e het1 drie witte kr+5 b9n5 9 zyn2 h>e grootte v]s*ilt van e5 tot zes duim5 middellyns4 ,zy hebb5 die /ek5de en br&5de eig5s*ap niet die de &]e ,m$us bezitt51 gelyk by voorbeeld die welk5 m5 op de ,ku/ van ,noorweg5 en 9 d5 ,oceaan v9dt4 ,dez5 vond5 wy voornamelyk 9 het ,kanaal en de ,bai van ,biskaye4 ,na me] dan de helft van d5 ,oceaan te zyn doorgelop5 ontmoett5 wy e5 &] soort van ,blubb]s1 bek5d ond] 't ,zeevolk by d5 naam van het ,spaans*e ( ,portugees*e ,oorlogs*ip4 ,zy zi5 'er uit als ene grote blaas1 ( als de long5 van e5 ,bee/1 plat op beide de zyd51 omtr5t zes duim ov] 't kruis1 s*oon purp]rood van kleur2 en wanne] m5 ze met de blote h& aanraakt v]oorzak5 zy ene grot] br&+ dan enige &]e ,m$us4 ,zy word5 dikwyls van de golv5 het ond]/e bov5 geke]d1 dog regt5 zig 9 e5 og5blik we] op1 met het spitse e9d na> bov54 ,9 de ,am]ikaans*e ,golf zag5 wy behalv5 dit nog e5 &] soort1 het welk het ,zeevolk g55 &]5 naam gaf dan di5 van ,blubb]4 ,het 0 van de grootte van e5 t9n5 bord1 bru9 9 't midd54 ,de r& 0 ligt] van kleur1 en 9 ene g$urige beweg+4 ,de ,ganzemossel4 ,d5 #cj4 ,aug4 zag ik 9 d5 ,oceaan e5 /uk h\ts dryv5 geheel b$ekt met de ,ganzemossel1 de ,lepas anatif]a van ,l9nu4 #f ,9 't ,kanaal zag ik 9 't gezigt van 't ,eil& ,wight v]s*eid5 witte ,kapell51 ze] gelyk aan de ,koolkapel1 de ,papilio brassic van ,l9nu4 ,zy g+5 noit zitt51 en wy v]wond]d5 ons dat zy zig zo v] van l& waagd54 ,vlieg54 ,sommige gem5e ,vlieg5 blev5 9 onze kajuit de gehele reis ov] 9 't lev52 en gevolglyk kan m5 niet besliss5 ( dit soort ook oorspronglyk aan ,am]ika eig51 dan door de ,european5 d]wa>ds m$egebragt is4 ,bru9viss*54 ,d5 ,delph9us ,phocna van ,l9nu1 by de ,zeeli$5 het ,zeev>k5 gehet51 #g ontmoett5 wy e]/ 9 het ,kanaal1 en v]volg5s ov]al aan deze zyde de ,azores2 ma> voorby die ,eil&5 ziet m5 hem zeld51 tot dat m5 op de ,ku/ van ,am]ika komt1 da> wy hem 9 d5 mond d] ,dellaw>e m5igvuldig zag54 ,zy v]s*yn5 altyd 9 s*ol51 zomtyds me] dan hond]d /]k4 ,zy zwemm5 ze] snel2 en s*oon zy veel langs het ,s*ip zwomm51 als hadd5 ze v]maak 9 't bruiss*5 van het wat] teg5s het ,s*ip1 v]dw55 zy 9 e5 og5blik da>na4 ,zy hebb5 de l5gte van vi] tot agt voet52 hun snoet gelykt na> de snep van e5 ,gans2 de buik is wit4 ,somtyds spr+5 ze vi] voet 9 de hoogte en van vi] tot agt voet 9 de langte uit het wat]2 ma> hun geblaas toont dat hun dit moeite ko/4 ,de ,matroz5 tragtt5 dikwyls te v]geefs hun van d5 boeg met e5 h>po5 te treff51 dog hun gauwigheid 0 grot] dan de h&igheid van 't bootsvolk4 ,de ,bottelnose4 ,e5 &] ,vis* van het soort d] ,zeev>k5s1 #h welk5 wy ontmoett51 wordt by de ,engels*e ,matroz5 ,bottl5ose g5oemd1 en zwemt 9 grote s*ol54 ,m5 doodt hem dikwyls met d5 h>po51 en eet hem4 ,hy is somtyds ruim twaalf voet lang4 ,van g$aante en wys van zwemm5 gelykt hy ze] na> het ,zeev>k54 ,m5 v9dt ze ov]al1 van het ,kanaal af tot 9 ,am]ika toe4 ,&]e viss*54 ,en5 ,walvis* zag5 wy op enig5 af/& wat] spuit54 ,e5 grote ,hai volgde het ,s*ip en5 kort5 tyd1 en 0 s*ielyk uit het gezigt1 zond] dat wy 9 /aat w>5 te bepal5 tot welk soort hy behoorde4 ,dit 0 de enige ,vis* van het kraakb5ige geslagt1 di5 wy zag54 ,van het ,be5agtige zag5 wy 'er vel5 aan g9ds*e zyde d] ,azores1 dog g55 aan deze zyde di] ,eil&54 ,en5 zag5 wy op enig5 af/& die ze] groot 04 ,de ,matroz5 noemd5 hem ,albecor2 het is de ,scomb] ,?ynnus van ,l9nu4 ,de ,dolph94 ,de ,dolph9 d] ,engels*5 is de ,dorado d] ,portugez5 en de ,coryphna ,hippuris van ,l9nu4 ,hy is omtr5t twee en e5 halv5 voet lang1 by d5 kop zes duim5 dik en drie duim bre$4 ,hy wordt van d5 kop na> d5 /a>t toe aan smald]1 wa> zyn dikte ov] 't kruis &]halv51 en zyn bre$te pas en5 duim is4 ,digt by 't ho(d is hy van e5 s*oon zilv]agtig gro51 ma> by d5 /a>t donk] blauw4 ,de buik is wit1 somtyds gem5gd met e5 donk] geel4 ,op de zyd5 v9dt m5 enige ronde ligt bru9e vlakk54 ,hy heeft zes1 en niet zev5 v9n51 gelyk m5 dagt2 twee op de bor/1 twee aan d5 buik1 ene aan d5 /a>t /rekk5de tot aan d5 a>s1 en ene langs d5 gehel5 rug van e5 frai blauw4 ,hunne beweg+ 9 het wat] digt by het ,s*ip 0 niet snel1 en gaf geleg5heid ze met d5 h>po5 ( met e5 angel1 wa> m5 e5 /uk +ew&1 e5 kle9 ,vis*je1 ( en5 vlieg5d5 ,vis*1 aan de$1 te vang54 ,de vlieg5de ,vis* is hun voornaam/e vo$sel2 en de vrees voor d5 ,dolph9 dw+t di5 zyn natuurlyk elem5t te v]lat51 en 9 de lugt zyne veiligheid te zoek54 ,de ,dorado spr+t somtyds e5 vadem hoog uit het wat]1 en h\dt veel van by /ukk5 h\ts ( tonn51 die 9 zee dryv51 te zwemm54 ,m5 kookt ( fruit hem1 en eet hem met bot]1 wanne] hy tamelyk go$1 dog wat droog van smaak is4 ,9 d5 buik van en5 dez] viss*5 vond5 wy v]s*eid5 &]e viss*51 byzond]lyk e5 vis* ,o/racion gehet51 die nog leefde1 moet5de het og5blik te vor5 e]/ +ezwolg5 zyn4 ,hy _h blauwe og51 en 0 twee duim lang4 ,nog vond5 wy 'er e5 &] kle9 vis*je1 e5 zeldzaam zee9sekt1 en en5 vlieg5d5 vis* 94 ,alle dez51 nog niet v]te]d en geheel onbes*adigd zynde1 heb ik 9 /]k wat] bewa>d4 ,vlieg5de ,viss*54 ,de ,vlieg5de vis*1 ,exoctus volitans by ,l9nu1 zwemt altyd by grote s*ol51 somtyds van me] dan hond]d /uks1 all5 te gelyk uit het wat] opvlieg5de1 wanne] zy door &]e viss*51 inzond]heid d5 ,dolph9 gejaagd word54 ,zy v]heff5 zig wel e5 vadem hoog uit het wat]1 wanne] zy van het hoog/e van e5 golf afvlieg52 en m5 zegt dat ze somtyds op het dek d] ,s*ep5 vall54 ,de groot/e af/& di5 zy 9 de lugt blyv5 is e5 go$e snaphaans*oot1 en di5 do5 zy af 9 m9d] dan ene halve m9uut4 ,ik vond dat zy altyd teg5s d5 w9d 9 vlog52 en s*oon my hi] 9 het bootsvolk teg5sprak1 bew]5de dat zy 9 all]h&e /rekk+5 hunne vlugt nam51 wi]d ik 9 myne m5+ beve/igd door de ond]v9d+ g$ur5de de gants*e reis4 ,de ,bonito4 ,wy zag5 insgelyks d5 vis* g5oemd ,bonito1 ,scomb] ,pelamys by ,l9nu4 ,zy zwomm5 ook 9 s*ol51 jagt mak5de op kle9e viss*51 welke jagt e5 geluid 9 't wat] maakte als dat van en5 wat]val1 v]mits zy als 9 e5 li*aam op e5 g$rong5 zwemm54 ,dog zy hield5 zig altyd buit5 't b]eik van het h>po54 ,uit die ,di]5 welk5 op 't l& en 9 't wat] lev51 ontmoett5 wy tweemal5 ene ,s*ilpad4 ,zy w>5 beid5 omtr5t twee voet 9 de middellyn4 ,vogels4 ,vogels ziet m5 g5oeg 9 de ,atlantis*e ,zee1 ma> me]d] ,zee- dan ,l&vogels4 ,de ,/ormv]kondig]1 by de ,engels*5 ,petrel1 by ,l9nu ,procell>ia ,pelagica1 v]zelde ons van het ,kanaal af tot 9 ,am]ika4 ,gants*e vlugt5 van dezelv5 w>5 ge/adig rondom het ,s*ip1 voor al da> de ,zee1 door het ,s*ip gesn$51 ene gelyke opp]vlakte maakte2 alwa> zy s*55 ne] te vall51 hoewel ze altyd aan 't vlieg5 blev54 ,zy pikk5 op alles wat buit5 boord valt1 ( bekyk5 het t5 m9/54 ,kle9e vis*jes s*yn5 hun voornaam/e vo$sel te wez54 ,by dag mak5 zy ge5 geluid1 ma> s*reuw5 des nagts geweldig4 ,m5 h\dt ze voor voorbod5s van /orm1 dus het bootsvolk hun gezels*ap niet ga>ne heeft en ze ,heks5 noemt2 ma> m5 ziet ze niet m9d] by s*oon w$] als &]s1 zond] dat 'er /orm opvolgt4 ',t kwam my voor1 en m5 zeide my dat het ook zo 01 dat zy somtyds lang] dan e5 half uur ond] wat] blev54 ,zy gelyk5 na> ,zwaluw52 en 't 0 als ( zy iets van de opp]vlakte des wat]s oppikt54 ,de ,%e>wat] d] ,engels*51 by ,l9nu ,procell>ia ,puff9us1 is e5 &]e ,zeevogel1 di5 wy ov]al op onze reis zag5 van het ,kanaal af tot op de ,ku/ van ,am]ika4 ,hy heeft de grootte en g$aante byna van e5 ,zeemeuw ( e5 ,end4 ,de rug is bru94 ,hy heeft geme5lyk om d5 hals e5 witt5 r+4 ,zyn vlugt is zond]l+ en langzaam4 ,wy zag5 duidelyk sommig5 van deze vogels op vis* az54 ,d5 ,phaton !reus van ,l9nu1 &]s d5 ,ke]kr+vogel1 zag5 wy het e]/ omtr5t d5 #ej4 gr4 ,n4 en #di4 ( #ej4 gr4 t5 we/4 van ,lond54 ,hy is van g$aante als e5 ,meeuw1 en heeft twee lange v$]5 9 zyn /a>t1 die hem g5oeg van alle &]e vogels ond]k5n5 do54 ,hy vliegt dikwyls ze] hoog4 ,de gem5e ,meuw1 by ,l9nu ,l>us canus1 zag5 wy op de hoogte van ,i]l&4 ,de ,zeezwaluw1 by ,l9nu ,/]na1 s*oon wat donk]d] van kleur dan de gem5e1 vond5 wy m5igvuldig zodra wy op #da4 gr4 ,n4 en #dg4 gr4 t5 we/5 van ,lond5 w>54 ,somtyds w>5 het troep5 van enige hond]d51 wa>van er enig5 op het ,s*ip kwam5 zitt54 ,9 de ,am]ikaans*e ,golf zag5 wy en5 ,zeevogel digt by het ,s*ip1 di5 't bootsvolk e5 ,zeeh5 noemde4 ,l&vogels ziet m5 nu en dan1 en somtyds ze] v] van l&1 zo dat m5 dikwyls moeite heeft te begryp5 hoe zy zo v] kom54 ,d5 #ah4 ,aug4 kwam 'er e5 vogeltje op 't ,s*ip zitt51 gelyk5de volmaaktelyk ene ,mees1 by ,l9nu ,p>us major4 ,d5 #d4 ,sept4 vlog5 'er enige ,l&vogels rondom het ,s*ip1 die de ,/r&zwaluw51 by ,l9nu ,hirund9es rip>i1 ze] gelyk zyn4 ,zy kwam5 somtyds op de zeil5 zitt54 ,op d5 rug w>5 ze grys-bru91 op de bor/ wit1 de /a>t 0 e5 we9ig v]deeld4 ,e5 zw>e reg5bui dreef ze van ons van daan4 ,d5 #b4 ,sept4 zworf ene zwaluw teg5s d5 avond rondom het ,s*ip1 en kwam somwyl5 op de ma/ zitt54 ,zy s*e5 ze] v]moeid te zyn4 ,enige mal5 kwam zy aan de v5/]s d] kajuit1 als zogt zy da> h>e toevlugt4 ,d5 #aj4 ,sept4 zett$e zig e5 grote vogel1 di5 wy voor e5 ,uil hield51 op onze zeil54 ,het zelve de$ ook e5 kle9 vogeltje4 ,d5 #ab4 kwam 'er e5 ,boomspegt op ons want zitt54 ,zyn rug 0 grauw gespikkeld4 ,e5 &]e l&vogel uit het moss*5geslagt kwam ook ene toevlugt by ons zoek54 ,zeevuur4 ,9 het ,kanaal en 9 d5 ,oceaan zag5 wy des nagts het wat] ligt gev51 vooral da> het 9 beweg+ w]d gebragt2 somtyds zwom e5 enkelde vonk me] dan e5 gehele m9uut lang voor datze v]dwe54 ,m5 ziet dit het mee/ g$ur5de ( kort na en5 /orm uit het noord54 ,dikwyls is de zee als w>e het vol vuurs2 en deze bl9k5de vonk5 zett5 zig niet zeld5 teg5s de ma/5 ( de zeil54 ,somtyds heeft dit ligt niet de g$aante van vonk51 ma> gelykt e] na> het ligt dat v]rot h\t geeft4 #i ,het ,!emswat]1 dat onz5 voorraad van v>s* wat] uitmaakte1 wordt geh\d5 voor het be/e1 dat m5 hebb5 kan4 ,9 eik5 tonn5 opgeslot5 wordt het s*ielyk e5 we9ig /9k5de en bez9kt1 dog die kwade reuk gaat 'er s*ielyk af1 wanne] m5 het 9 grote /55 kruik5 twee ur5 lang 9 de op5 lugt laat /aan4 ,dikwyls vatt5 de damp5 welk5 uit e5 ton kom51 die lang toegewee/ is1 vuur1 als 'er e5 ka>s by komt wanne] m5 de ton op5t2 en het ,!emswat] wordt geagt dit me] te hebb5 dan enig &]1 s*oon my gezegd wi]d dat het met alle &] wat] ev5 e5s is4 ,v]volg van het ,dagv]haal4 ,ma> om d5 draad van het v]haal we] optevatt54 ,zodra wy 't ank] voor ,philadelphia hadd5 gesmet51 kwam5 vel5 van de ,inwoond]s aan boord1 om te hor5 ( 'er ook briev5 voor hun w>54 ,ik g+ met d5 ,kapite9 aan d5 wal4 ,e] hy 't boord v]liet1 beval hy d5 ,ond]/uurman /riktelyk1 van g55 d] ,duits*e ,vlugtel+5 na> l& te lat5 gaan1 voor hy zyne vragt1 ( zelfs1 ( iemant &]s voor hem1 betaald1 ( dat hem iemant gek(t _h4 ,briev5 van voors*ryv+4 ,by myn v]trek van ,lond5 _h ik briev5 van voors*ryv+ gekreg5 van de ,h]5 ,abraham ,spald+1 ,pet] ,coll9son1 ,doctor ,mit*ell en &]5 aan hunne ,vri5d5 alhi]4 ,dus 0 het my ligt k5niss5 te mak54 ,de ,he] ,b5jam9 ,frankl91 aan wi5 ,p5sylvanie voor h>e welva>t1 en de gele]de w]eld voor zyne nieuwe ontdekk+5 9 de ,elektriciteit1 zo grote v]pligt+ hebb51 0 de e]/e die my bek5d de$ word54 ,hy gaf my alle nodige ond]rigt+51 en bewees my alle mogelyke di5/54 ,de ,l&sge/elte4 ,ik g+1 v]gezeld van d5 ,he] ,jakob ,b5gtson1 e5 lid van d5 ,zwe$s*5 ,k]k]aad1 en d5 ,s*ild] ,gu/avus ,hesselius1 om de ,/ad en het l& te zi54 ,ik bevond my 9 ene nieuwe w]eld4 ,wa> ik op d5 grond myne og5 sloeg vond ik plant5 die ik niet k5de4 ,wanne] ik en5 boom zag1 moe/ ik blyv5 /aan1 en vrag5 hoe hy heette4 ,de e]/e plant die myn og5 tr( 0 e5 ,&ropogon1 ( e5 soort van gras2 en het gras is dat /uk d] ,kruidkunde wa>9 ik altyd het groot/e v]maak vond4 ,ik s*rikte als ik b$agt dat ik zo veel nieuwe en onbek5de /ukk5 d] ,natuurlyke ,hi/orie 9 ord] br5g5 moe/4 ,9 't e]/ bezag ik alle5 de plant51 zond] het te wag5 my 9 e5 nauwkeurig] ond]zoek 9 te lat54 ,ik nam by e5 ,w9keli]1 die e5 ,quak] 01 myn intrek4 ,ik ontmoette da> 9 huis go$e en e]lyke m5s*51 gelyk my de mee/5 van die sekte s*55 te zyn4 ,ik _h hi]1 nev5s myn5 ,jung/rom1 kam]1 ligt1 b$1 oppass+ en driemaal et51 indi5 wy wild51 voor tw9tig s*ell+51 na> d5 loop van 't ,p5sylvanis* geld1 9 de week4 ,ma> br&1 was*geld en wyn1 moe/ buit5 dat betaald word54 ,bes*ryv+ van ,philadelphia4 ,e] ik v]d] myne reis v]hale1 wil ik ene korte bes*ryv+ gev5 van de ,/ad ,philadelphia1 van de welke ik 9 't v]volg dikwyls gewag5 zal4 ,philadelphia1 de ho(d/ad van ,p5sylvanie1 e5 ,l&s*ap dat voorhe5 e5 deel van ,nieuw ,zw$5 uitmaakte1 is ene d] voornaam/e /$5 van ,noord ,am]ika1 en naa/ ,bo/on de groot/e4 ,zy legt g5oegzaam 9 't midd5 d] ,engels*e ,volkplant+51 op de bre$te van #bi4 gr4 en omtr5t #ej4 m94 ,n4 en de l5gte van #ge4 gr4 ,we/ van ,lond54 ,deze ,/ad w]d 9 d5 ,j>e #afhc4 ( zo als &]5 will5 #afhb4 door d5 bek5d5 ,quak] ,william ,p5 het e]/ aangelegd1 die dit gants*e ,l& van ,kon+ ,k>el d5 ,,ii4 van ,engel& t5 ges*5k v]kreeg1 nadi5 ,zw$5 van zyn regt op het zelve _h afge/aan4 ,zy moe/1 volg5s ,p5s ontw]p op e5 punt legg51 dat de ,rivi]5 ,dellaw>e en ,skulkill by h>e t'zam5voeg+ mak51 9 ene vi]kante g$aante1 en twee ,engels*e myl5 lang en ene bre$ zyn4 ,de oo/zyde moe/ teg5s de ,dellaw>e en de we/zyde teg5s de ,skulkill g]aakt hebb54 ,m5 _h w]kelyk op beide de ,rivi]5 begonn5 te b\w54 ,agt ho(d/rat51 i$] twee ,eng4 myl5 lang1 en ze/i5 dw>s/rat51 elke van ene myl1 w]d5 afge/ok51 all5 lynregt1 en ze] bre$4 ,de oord 0 to5 g5oegzaam ene volkom5e woe/5y1 b$ekt met zw>e boss*51 en hoorde drie ,zwe$s*e ,bro$]s1 ,sv5sson g5oemd1 toe1 die 'er zig hadd5 ne]gezet4 ,zy v]liet5 met teg5z9 de plaats weg5s h>e voordelige legg+4 ,dog op 't laat/ bewoog ,p5 'er hun toe1 die hun enige myl5 v]d] tweemaal zo veel gronds gaf dan zy bewoond hadd54 ,9 't v]volg heeft ,p5 zelf1 en zyne opvolg]s na hem1 d5 gegev55 grond m]kelyk +ekort1 ond] voorgev5 dat de ,sv5ssons zig me] toegeig5d hadd51 dan hun 0 toege/aan4 ,ma> voor zulk ene uitge/rekte plaats1 als de ,/ad volg5s het ontw]p wez5 moe/1 0 het onmogelyk e5 g5oegzaam getal van ,+ezet55 te v9d54 ,het ontw]p d]halv5 van op de ,skulkill te b\w5 wi]d t] zyde gelegd1 tot dat 'er bet] kans z\de zyn om het te v]vull51 en m5 b\wde alle5 langs de ,dellaw>e4 ,deze ,rivi]1 die langs de oo/zyde d] ,/ad /roomt1 br5gt h>5 h&el groot voordeel toe1 en maakt e5 s*oon gezigt4 ,de huiz5 die re$s langs de ,skulkill geb\wd w>51 wi]d5 all5gsk5s na> de ,dellaw>e v]plaat/4 ,de ,/ad legt 9 en5 ze] aang5am5 oord1 van 't noord5 tot het zuid5 langs het wat]4 ,zy is iets me] dan ene ,eng4 myl lang1 en op sommige plaats5 ene halve myl ( iets me] bre$4 ,de grond is gelyk1 en be/aat uit z& gem5gd met e5 we9ig klei4 ,de ond]v9d+ heeft getoond dat de lugt hi] ze] gezond is4 ,de /rat5 zyn regelmatig1 frai1 en de mee/5 vyftig ,eng4 voet5 bre$4 ,ar*/reet is zes en ze/ig1 en ,m>ket/reet1 welke de voornaam/e /raat is1 wa> de m>kt geh\d5 wordt1 byna hond]d voet5 bre$4 ,zev5 lop5 'er van het noord5 na> het zuid51 ( na> de langte d] ,/ad1 uitg5om5 ene1 die langs de ,rivi]1 t5 zuid51 van de m>kt loopt1 en ,wat]/reet g5oemd wordt4 ,agt w>5 'er ges*ikt om 9 't dw>s van de ene ,rivi] na> de &]e te gaan4 ,zy lop5 niet volkom5 oo/ en we/1 ma> e5 we9ig van die /rekk+ af4 ,al de /rat5 zyn lynregt1 en mak5 te zam5 regte hoek5 op de snyd+51 uitg5om5 twee1 die naa/ aan 't wat] zyn4 ,sommig5 zyn be/raat1 &]5 niet1 en dit s*ynt m9d] noodzakelyk om dat de grond z&ig is1 en dus het wat] intrekt4 ,dog 9 de mee/5 is 'er e5 be/rat+ naa/ de huiz5 van gelyke /551 volg5s ,engels* gebruik1 e5 vadem1 en somtyds me]1 bre$1 met pal5 op d5 af/& van drie ( vi] vadem afgezet4 ,op de /e55 gaan de voetgang]s1 rytuig5 en pa>d5 moet5 midd5 op de /raat blyv54 ,ond] de dak5 lop5 got5 met pyp5 da>aan1 zo dat de m5s*5 die langs de /raat gaan1 by reg5 ( 't smelt5 d] sneeuw niet kunn5 b$rop5 word54 ,de ,huiz54 ,de huiz5 gev5 e5 go$ aanzi51 zyn geme5lyk enige v]diep+5 hoog en van gebakk5 ( geh\w5 /55 geb\wd2 dog de e]/5 word5 het mee/ gebruikt1 en word5 ev5 buit5 de ,/ad en ze] wel gebakk54 ,de geh\w5 /e51 di5 m5 voor &]e huiz5 gebezigd heeft1 wordt 9 m5igte 9 het ,l& gevond51 is ligt te be>beid51 en heeft de go$e eig5s*ap van 9 nat w$] het vogt niet aantetrekk54 #aj ,m5 br&t hi] ov]al en5 ze] go$5 kalk om te metsel54 ,de huiz5 zyn met plank5 g$ekt4 ,het h\t neemt m5 van e5 boom di5 de ,zw$5 d5 ,witt5 ,j5ev]boom1 en de ,engels*5 d5 ,witt5 ,c$] noem54 #aa ,de mo]ass5 w>5 'er voorhe5 vol van1 dog teg5woordig zyn deze bom5 mee/ gekapt1 en m5 heeft nog g5e nieuw5 geplant4 #ab ,het h\t is ze] ligt1 rot niet zodra als &] h\t 9 dit ,l&1 ma> duurt e5 's m5s*5 lev5 lang1 en is da>om uitmunt5d voor de dak54 ,ook bezwa>t het de mur5 niet4 ,dog vel5 beg9n5 te vrez51 dat m5 met d5 tyd deze dak5 zal aanzi5 als zynde de ,/ad ze] nadelig1 om dat1 dezelv5 zo ligt zynde1 de mee/e mur5 ook ze] ligt zyn opgemetseld1 en dat h\t nu beg9t te ontbrek51 zo dat m5 9 't toekom5de g5oodzaakt wez5 zal gebruik te mak5 van zwa>d] /(f51 pann51 ( iets di]gelyks1 welke zwa>te de mur5 niet zull5 kunn5 drag54 ,om deze r$5 hebb5 re$s vel5 s$]t enig5 tyd begonn5 zig van pann5 te b$i554 ,k]k54 ,ond] de op5b>e geb\w5 zull5 wy e]/ sprek5 van de ,k]k51 wa>van 'er v]s*eid55 zyn1 want ,god wordt hi] op vel]h&e wyz5 g$i5d4 ,de ,engels*e ,k]k /aat 9 't noord5 d] ,/ad1 e5 we9ig van de m>kt af4 ,zy is de frai/e van all54 ,zy heeft en5 kle95 tor51 die niet veel zegg5 wil1 wa>9 ene klok hangt om te luy5 by k]ktyd ( begraf5iss54 ,ook heeft zy e5 uurw]k4 ,dit geb\w1 g5oemd ,*ri/ ,*ur*1 wi]d ge/igt omtr5t het laat/ d] voorga&e euw1 dog is onlangs h]b\wd en v]bet]d4 ,zy heeft twee ,pr$ikant51 die hun ja>geld grot5deels uit ,engel& kryg54 ,de ,zwe$s*e ,k]k1 &]s de ,k]k van ,weekacko1 /aat 9 't zuid5 d] ,/ad1 g5oegzaam buit5 dezelve1 aan de ,rivi]1 't welk h>e legg+ de aang5aam/e van al de ,k]k5 maakt4 ,ik zal 'er br$] van h&el5 wanne] ik van de ,zw$5 hi] woonagtig sprek5 zal4 ,de ,duits*e ,lu!rs*e ,k]k /aat aan het noordwe/5 d] ,/ad4 ,by myn aankom/ 9 ,am]ika _h zy e5 kle9 tor5tje2 dog het zelve geb\wd zynde voor dat de mur5 van de ,k]k volkom5 droog w>51 begonn5 die te zakk51 zo dat m5 d5 tor5 9 d5 h]f/ van het ja> #agej4 moe/ afbrek54 ,omtr5t di5 tyd kreeg de geme5te e5 frai orgel uit ,duits*l&4 ,zy heeft ma> en5 ,pr$ikant1 die d5 en5 zondag 9 de ,lu!rs*e ,k]k te ,g]mant[n1 en d5 &]5 te ,philadelphia preekt4 ,de e]/e ,pr$ikant d] ,lu!rs*5 alhi] 0 de ,he] ,muhl5b]g1 die 9 't ,ja> #agdc4 d5 grond voor deze ,k]k gelegd heeft1 en s$]t van da> na> ene &]e geme5te g]oep5 zynde1 opgevolgd is door d5 ,he] ,brunholz1 van ,sleeswyk geboortig1 die hi] nog /aat4 ,beid5 zyn zy van ,halle 9 ,saxe h]wa>ds gezond51 en hebb51 door hunne byzond]e gav5 van /igtelyk te prek5 veel nuts g$aan4 ,kort voor dat deze ,k]k geb\wd 01 hadd5 de ,duits*]s g55 ,pr$ikant voor hunzelv51 zo dat de ,zwe$s*e ,pr$ikant1 de ,he] ,dyl&]1 te ,weekacko voor hun pr$ikte4 ,na zyn5 dood 9 #agda4 s*rev5 zy na> ,duits*l& om e5 ,pr$ikant4 ,deze geme5te is ?ans ze] talryk1 zo dat alle zondag5 de ,k]k ze] vol is4 ,zy heeft twee kor51 dog ge5 ,sakri/ie4 ,voor d5 alta> wordt niet gezong51 ma> alles gelez54 ,de ,oude ,presbyt]iaans*e ,k]k is niet v] van de m>kt op zuidzyde van ,m>ket/reet4 ,zy heeft ene middelmatige grootte1 en is geb\wd 9 't ja> #agjd4 gelyk het ops*rift 9 d5 gevel aan de noordzyde aantoont4 ,het dak is van buit5 e5 halve cirkel1 ( maakt t5 m9/5 en5 halv5 ze%oek4 ,het geb\w zelf /aat noord en zuid1 want de ,presbyt]ian5 zi5 'er niet op1 gelyk &]51 na> welke w9d/reek hunne ,k]k5 geb\wd zyn4 ,de ,nieuwe ,presbyt]iaans*e ,k]k wi]d 9 't ja> #agej4 9 het noordwe/5 d] ,/ad1 door de zog5aamde ,nieuwv]ligt5 #ac geb\wd4 ,deze ,nieuwv]ligt5 zyn m5s*51 die uit v]s*eid5 ,godsdi5/5 le]l+5 geword5 zyn van d5 welbek5d5 ,:itefield1 die 9 de j>5 #agci4 en #agdj4 en nad]h& w$]om 9 #agdd4 en #agde4 g5oegzaam alle de ,engels*e ,volkplant+5 doorreisde4 ,zyne welsprek5dheid1 zyn ongem5e yv]1 en &]e gav51 maakt51 dat hy dikwyls1 vooral 9 de twee e]/e j>51 agt1 ja zelfs tw9tigduiz5d toehoord]s1 9 't op5 veld _h4 ,zyn inzigt met zyn reiz5 0 geld voor e5 ,wee%uis te v]zamel51 dat 9 ,georgie z\ word5 opg]egt4 ,hy kreeg dikwyls op ene reis zev5tig pond5 ,/]l+s by e52 zelfs v]zamelde hy by twee pr$ikati51 die hy 9 't ja> #agdj4 op en5 zondag de$1 hond]d en vyftig pond4 ,de aanhangel+5 van dez5 man1 nu de ,nieuwv]ligt5 gehet51 zyn teg5woordig ene sekte van ,presbyt]ian54 ,want s*oon ,:itefield eig5lyk e5 ,gee/elyke van de ,engels*e ,k]k 01 week hy all5gsk5s af van d]zelv] le]2 en1 9 't ja> #agdd4 te ,bo/on zynde aangekom51 z9twi/te hy zo lang met de ,presbyt]ian51 tot dat hy zelf hunne gevoel5s aannam4 ,:itefield 0 ge5 groot z9twi/]1 en kon dus door deze doorslep5e li$5 geleid word5 wa> zy hem hebb5 wild54 ,dit v]oorzaakte ook dat g$ur5de zyn laat/e v]blyf 9 ,am]ika zyn' toehoord]s zo talryk niet w>5 als de e]/e maal4 ,de ,nieuwv]ligt5 b\wd5 het e]/ 9 #agda4 e5 groot huis 9 't we/5 d] ,/ad1 om d5 ,godsdi5/ da>9 wa>t5em54 ,dog alzo zy na het v]trek van ,:itefield ond] malk&] 9 s*eur+ g]aakt51 behalv5 om nog &]e r$551 wi]d het geb\w 9 het ja> #agej4 aan de ,/ad v]k(t1 en tot e5 s*ool ges*ikt4 ,de ,nieuwv]ligt5 b\wd5 to5 ene ,k]k1 die ik de ,nieuwe ,presbyt]iaans*e g5oemd heb4 ,voor d5 oo/elyk5 gevel zyn de volg5de woord5 9 't ,latyn 9 v]gulde lett]s te lez51 ,presbyt]iaans*e ,k]k1 ond] ,gods zeg5 9 't ja> des ,h]5 #agej4 ge/igt4 ,de ,oude ,duits*e ,h]vormde ,k]k /aat 9 het we/noordwe/] deel van de ,/ad1 en gelykt veel na> de ,k]k 9 ,ladugaordsl&e te ,/okholm4 ,zy is nog niet geheel af1 s*oon 'er al v]s*eid5 j>5 di5/ 9 g$aan is4 ,deze ,duits*]s g+5 by 't lev5 van d5 ,he] ,dyl&] 9 de ,zwe$s*e ,k]k4 ,dog to51 na d5 dood van di5 ,he]1 de ,lu!rs*5 en5 ,pr$ikant uit ,duits*l& kom5 liet51 maakt5 de ,h]vormd5 ook toe/el om 'er e5 van ,dordre*t te ontbi$51 en de e]/e di5 m5 hun zond 0 de ,he] ,slaught]1 di5 ik da> by myn aankom/ ontmoette4 ,ma> deze _h 9 't ja> #agej4 het ong5oeg51 dat e5 &] ,pr$ikant1 die nieuwl+s uit ,holl& aangekom5 01 zig1 door li/1 zo by e5 g$eelte d] ,geme5te wi/ int$r+51 dat me] dan de helft 'er van gewonn5 w]d4 ,de twee ,pr$ik]s betwi/t5 malk&]5 v]s*eid5 zondag5 d5 ,pr$ik/oel4 ,m5 v]haalt1 dat de laat/gekom5e e5s des zat]dags avonds re$s op /oel g+1 en 'er d5 gants*5 nagt op bleef4 ,de &] dus voorgekom5 zynde1 g]aakt5 de beide p>ty5 h&geme51 en klopt5 malk&] wakk] af1 t5 algem55 spotte en tot erg]nis d] gehele ,/ad4 ,de zaak kwam voor d5 ,magi/raat1 die ze t5 voordele van d5 ,he] ,slaught] uitwees4 ,de ,nieuwe ,h]vormde ,k]k wi]d niet v] van de ,oude geb\wd door de aanhangel+5 van d5 laat/ gekom55 ,pr$ik]1 nadat zy 9 het ongelyk ge/eld w>54 ,egt] wi/ deze het zo v] te br5g51 dat g5oegzaam het gants*e gehoor van zyn5 teg5/rev] v]liep4 ,de ,quak]s hebb5 twee k]k5 ( zog5oemde ,v]gad]plaats51 #ad de ene op de m>kt1 en de &]e 9 het noord5 d] ,/ad4 ,m5 v9dt hi]1 volg5s 't gebruik van deze m5s*51 nog alta>1 nog pr$ik/oel1 nog enig &] ,k]ksi]aad1 ma> alle5 zitplaats5 en enige armblak]s4 ,zy v]zamel5 zig elk5 zondag driemal51 en behalv5 dat nog i$] week en ma& op zek]e tyd54 ,ik zal 9 't v]volg br$] van hun sprek54 ,de ,w$]dop]s kom5 te zam5 9 het noordelyk g$eelte d] ,/ad4 ,de ,roomsgez9d5 bezitt5 teg5s het zuidwe/5 e5 tamelyk groot huis1 dat van b9n5 frai v]si]d is1 en e5 orgel heeft4 ,de ,aanhang]s des ,grav5 van ,z9z5dorf1 &]s ,h]nhutt]s1 hebb5 e5 huis 9 het noord5 d] ,/ad gehuurd1 wa> zy 9 het ,hoog ,duits* en 't ,engels* di5/ plegt5 te do51 niet alle5 twee ( driemaal i$] zondag1 ma> ook elk5 avond 9 de week als het donk] 04 ,dog 9 d5 w9t] van #agej4 w]d5 zy g5oodzaakt van hunne avondbye5kom/5 af te lat51 door enige d>tele jong5s1 die hun v]s*eid5 mal5 kwam5 /or51 door uit e5 donk]5 hoek1 by 't slot van elk v]s1 met e5 w]ktuig dat het geluid van e5 ,koekoek maakt1 wa>m$e de k9d]5 gewoon zyn te spel51 zulk e5 geweld ond] het z+5 te mak51 dat de ,geme5te s*rikkelyk gerg]d w]d4 ,die van de ,engels*e ,k]k1 de ,nieuwv]ligt51 de ,quak]s en de ,duits*e ,h]vormd5 hebb5 i$] hunne begraafplaats5 buit5 de ,/ad1 en niet by hunne ,k]k51 s*oon de e]/5 somtyds wel e5s ene uitzond]+ hi] van mak54 ,de &]5 begrav5 op hunne ,k]khov51 en de ,h]nhutt]s wa> zy ma> konn54 ,de ,zw>t5 word5 op ene zek]e plaats buit5 de ,/ad begrav54 ,&]e ,op5b>e ,geb\w54 ,ik ga nu ov] om van de ov]ige op5b>e geb\w5 te gewag54 ,het ,/adhuis1 ( het huis voor de ,v]gad]+5 d] ,prov9cie1 legt 9 het we/5 d] ,/ad1 is e5 s*oon geb\w1 dat het groot/e si]aad van de ,/ad uitmaakt4 ,het heeft en5 tor5 met ene klok4 ,9 het zelve kom5 de ,afgeva>digd5 van het gewe/ geme5lyk 9 ,octob] t'zam51 ( wel dikwyl]1 indi5 het de nood v]eis*t1 om ov] 't algem5e welzyn raad te pleg51 en hunne kle9e ,p>lem5te ( ,ryksdag5 te h\d54 ,hi] ov]zi5 zy de oude wett51 en mak5 des noods nieuw54 ,t]zyde van dit geb\w /aat de ,boek]y1 die 9 't ja> #agdb4 e]/ is aangelegd geword51 volg5s e5 be/ek van d5 ,he] ,frankl94 ,deze bewoog e]/ de v]mog5d/e li$5 van de ,/ad om ve]tig ,s*ell+5 voor e5 beg9 te gev51 en v]volg5s ja>lyks ti5 ,s*ell+51 om all]h&e soort5 van boek5 te kop54 ,de ,intek5a>s hebb5 het regt de boek5 te gebruik54 ,&]5 mog5 ze ook voor en5 zek]5 tyd l551 dog moet5 e5 ond]p& gev51 en 's weeks agt p5ce voor e5 folio1 zes voor e5 qu>to1 en vi] p5ce voor e5 kle9d] boek betal54 ,zodra de tyd dat m5 e5 boek h\d5 mag om is1 moet het 'er w$] zyn1 ( m5 wordt beboet4 ,het geld dat op deze wys v]zameld wordt1 is ges*ikt om d5 ,biblio!c>ius te betal5 en nieuwe boek5 te kop54 ,da> is re$s ene fraije v]zamel+ van uitmunt5de w]k51 mee/ ,engels*51 v]s*eid5 ,frans*5 en ,latyns*51 dog we9ig5 9 &]e tal54 ,de ,intek5a>s hadd5 de beleefdheid van d5 ,biblio!c>ius te bevel5 my1 zo lang ik hi] zyn z\de1 alle de boek5 te l551 die ik beg]5 z\1 zond] enig geld 'er voor te nem54 ,de ,boek]y /ond op5 alle zat]dag5 'snamiddags van vi] tot agt ur54 ,behalv5 de boek5 is 'er ene ruime v]zamel+ van natuurlyke zeldzaamh$5 en van wiskundige en natuurkundige w]ktuig54 ,v]s*eid5 &]e kle9e boek]y5 zyn 'er 9 de ,/ad aangelegd1 op d5 zelv51 ( byna d5 zelv5 voet als deze4 ,het ,raadhuis #ae /aat 9 het midd5 van ,m>ket/reet1 t5 we/5 d] ,m>kt4 ,het is e5 frai geb\w1 met e5 kle9 tor5tje1 wa>9 e5 klok is4 ,rondom en ond] het zelve wordt eig5lyk de m>kt i$]e week geh\d54 ,de ,akademie /aat 9 het we/5 d] ,/ad4 ,het 0 voorhe51 gelyk gemeld is1 ene v]zamelplaats voor de aanhang]s van ,:itefield2 ma> zy v]k(t5 het 9 't ja> #agej4 en het wi]d tot ene ,akademie1 ( liev] tot e5 s*ool ges*ikt4 ,de jeugd wordt hi] alle5 9 zulke d+5 ond]wez51 die zy by ons 9 de lage s*ol5 le]t2 ma> m5 d5kt hi] met d5 tyd zulke less5 te zull5 gev51 als eig5lyk aan ene ,akademie pass54 ,op het e9de van d5 laat/5 oorlog wi]d hi] op de zuidzyde d] ,/ad aan de ,rivi] ene s*ans aangelegd1 om d5 ,frans*5 en ,spaans*5 ,kap]s het l&5 te belett54 ,dog dit ges*i$de niet dan na e5 hevig5 twi/4 ,de ,quak]s v]wi]p5 alle ve/+w]k51 als /ryd5de met hunn5 ,godsdi5/1 die d5 ,*ri/5 all5 kryg v]bi$t1 het zy aanvall5d5 ( v]w]5d51 ma> alle5 wil dat m5 op ,god v]tr\w5 zal4 ,m5 wisselde v]s*eid5 s*rift5 voor en teg54 ,dog de vy&lyke ,kap]s enige va>tuig5 de ,/ad toebehor5de hebb5de wegg5om51 vond5 de mee/e1 zo niet alle de ,quak]s1 het raadzaam de v]/]k+1 t5 m9/5 door geld te s*iet51 te bevord]54 ,lugtsge/eldheid4 ,ond] alle de voordel5 dez] ,/ad is h>e aang5ame lugtge/eldheid het voornaam/e4 ,de ,w9t] is niet ze] ge/r5g en tamelyk kort1 en de ,zom] niet te heet4 ,het l& rondom br5gt all]h&e akk]vrugt5 9 grote m5igte voort4 ,de ,septemb] en ,octob] zyn hi] gelyk aan het beg9 van ,augu/us 9 ,zw$51 en de e]/e dag5 van ,febru>i zyn veeltyds al zo aang5aam als het laat/ van ,april en het beg9 van ,mai 9 ,zw$5 is4 ,zelfs zyn de k\d/e dag5 9 sommige ,w9t]s niet k\d] dan de laat/e h]f/dag5 9 het midd5 van ,zw$5 en het zuid5 van ,f9l&4 ,philadelphia heeft s*oon en held] wat]4 ,want s*oon 'er 9 de ,/ad g5e bronn5 zyn1 v9dt m5 9 i$] huis en5 put1 en op de /raat zyn 'er ook v]s*eid51 die ze] go$ wat] gev5 om te dr9k51 te wass*51 te kok51 en voor &] gebruik4 ,geme5lyk moet m5 ve]tig voet diep grav5 e] m5 wat] v9dt4 ,het wat] d] ,dellaw>e is ook go$4 ,ma> by het mak5 van putt5 begaat m5 dikwyls en5 misslag1 die het wat] op v]s*eid5 plaats5 d] ,/ad b$]ft4 ,9 't v]volg zal ik geleg5heid hebb5 hi] v]d] van te gewag54 ,de ,dellaw>e4 ,de ,dellaw>e bevord]t d5 ,kooph&el uit]mate4 ,het is ene d] groot/e ,rivi]5 van de ,w]eld4 #af ,zy is drie ,eng4 myl5 bre$ aan h>5 mond1 twee myl5 voor de ,/ad ,wilm+ton1 en drie vi]d5 van ene myl voor ,philadelphia1 het welk tuss*5 de neg5tig en de hond]d myl5 van ,zee1 ( van de plaats wa> zig de ,dellaw>e 9 d5 zeeboezem van di5 naam /ort1 aflegt4 ,egt] is zy n]g5s m9d] dan vyf ( zes vadem diep1 dus de grote ,s*ep5 tot voor de ,/ad kunn5 kom51 en naa/ aan de brug op vyf vadem ank]54 ,hi] is het wat] niet me] brak4 ,dit maakt dat al de worm51 die op ,zee aan het ,s*ip gekom5 zyn1 en 'er gat5 9 gemaakt hebb51 /]v5 ( afvall51 zodra het hi] enig5 tyd geleg5 heeft4 ,het enige ongemak1 wa>aan de h&el hi] ond]worp5 is1 is dat de ,rivi] alle ,w9t]s ene ma& ( me] toevrie/4 ,g$ur5de di5 tyd is de va>t ge/opt4 ,dit gebeurt niet te ,bo/on1 te ,new-,york1 en op &]e plaats5 digt] aan ,zee4 ,de vlo$ doet zig zelfs nog d]tig ,eng4 myl5 bov5 de ,/ad te ,tr5ton bem]k54 ,het v]s*il van hoog en laag wat] te ,philadelphia is agt voet4 ,de wat]vall51 die by ,tr5ton 9 de ,dellaw>e en e5 we9ig bov5 ,philadelphia 9 de ,skulkill zyn1 mak5 die ,rivi]5 me] l&wa>ds 9 onbruikba> om go$]5 na> ( van ,philadelphia te vo]54 ,m5 moet dan da>toe ,wag5s ( ,k>r5 gebruik54 ,m5 heeft al op middel5 g$agt om beide die ,rivi]51 t5 m9/5 voor grote ,s*uit51 va>ba> te mak54 ,s*eep/imm]w]v54 ,alle j>5 word5 'er v]s*eid5 ,s*ep5 geb\wd van ,am]ikaans* eik5h\t op de w]v51 die 9 en nev5s de ,/ad aangelegd zyn4 ,dog zy kunn5 9 deugd en duurzaamheid by die welk5 van ,europis* eik5h\t geb\wd zyn niet v]gelek5 word54 ,de ,/ad dryft en5 zw>5 h&el1 zo wel met de ,inwoond]s van het ,l&1 als na> &]e gewe/51 vooral op de ,we/ ,indi51 ( ,zuid ,am]ika1 de ,antilles1 na> ,engel&1 ,i]l&1 ,portugal1 en v]s*eid5e ,engels*e ,volkplant+5 9 ,noord ,am]ika4 ,dog g5e &]e dan ,engels*e ,s*ep5 mog5 9 de ,hav5 kom54 ,kooph&el4 ,philadelphia trekt de groot/e w9/ uit h>5 h&el op de ,we/ ,indi51 wa> he5 de ,inwoond]s dagelyks ene m5igte van meel1 bot]1 vlees*1 en &]e eetw>51 timm]h\t1 plank51 en di]gelyk5 z5d54 ,da> teg5 ontvang5 zy suik]1 syroop1 rum1 indigo1 mahoganyh\t1 en &]e w>51 ( ba> geld4 ,het regte ,mahoganyh\t1 't welk 9 ,jamaika valt1 is teg5woordig mee/ al weg4 ,na> ,engel& word5 t5 dele w>5 die 9 de ,we/ ,indi5 vall51 t5 dele die het ,l& voortbr5gt1 gezond54 ,tot de laat/5 behor5 all]lei h\t1 inzond]heid zw>t walnot5h\t1 en eik5 plank5 voor d5 ,s*eepsb\w1 gehele hi] geb\wde ,s*ep51 yz]1 pelt]y51 en te]4 ,de te] ^w eig5lyk te ,new-,j]sey gemaakt1 zo dat de boss*5 9 dat gewe/ mee/ weg zyn4 ,e9delyk z5dt m5 ook veel ba> geld na> ,engel&4 ,hi] voor krygt m5 da> van daan all]lei da> gemaakte go$]51 fyne en grove lak5s1 l9n5s1 yz]- en &] metal5w]k51 en ,oo/ ,indis*e w>54 ,want m5 moet aanm]k5 dat ,engel& ,philadelphia van byna alle de h&w]k5 en /(f5 voorziet1 die da> gebruikt word54 ,na> ,i]l& gaat ja>lyks e5 grote m5igte van lynzaad1 te gelyk met v]s*eid5 hi] geb\wde ,s*ep54 ,portugal trekt koorn1 meel en ongemaalde mais4 ,spanje ook enig koorn4 ,ma> al het geld dat m5 uit die l&5 krygt moet t5 e]/5 na> ,engel& t] betal+ d] w>5 die m5 van da> trekt1 en die veel me] b$rag5 dan dit geld4 ,dog om te nauwkeurig] te ton5 wat de ,/ad en het gants*e ,l&s*ap ja>lyks uit ,engel& ontvang5 heeft1 zal ik hi] e5 getr\w uittreksel uit de ,engels*e ,tolboek5 invoeg51 dat ik van d5 ,+5ieur ,lewis ,evans te ,philadelphia gekreg5 heb4 ,deze ,he] _h iemant zyn] vri5d5 te ,lond5 v]zogt hem ene ly/ te z5d5 van alles wat 9 v]s*eid5 j>5 uit ,engel& na> ,p5sylvanie gezond5 04 ,hy kreeg die ly/1 en s*oon de w>5 'er niet op w>5 uitg$rukt1 is d]zelv] wa>de 9 geld b]ek5d4 ,di]gelyke uittreksels uit de ,tolboek5 heeft m5 voor alle de ,am]ikaans*e ,prov9ci5 gemaakt1 om da>door het ,p>lem5t 9 ,engel& te ov]tuig51 dat deze gewe/5 me] w>5 uit het ,ryk getrokk5 hebb51 s$]t zy hun geld 9 briefjes v]&]d hebb54 ,ik heb het uittreksel uit het oorspronglyke zelf afges*rev54 ,alle5 moet m5 da>op aanm]k51 dat het met ,k]smis van het ja> #agbb4 beg9t en e9digt om di5 zelv5 tyd 9 #agdg4 ,deze tafel begrypt de w>5 niet die ja>lyks1 9 grote m5igte1 uit ,s*otl& en ,i]l& na> ,p5sylvanie gezond5 word51 wa>ond] byzond]lyk veel l9n5 is4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,wa>de ,,d] ,,go$]5 ,,ja>lyks ,,uit ,,engel& ,,na> ,,p5sylvanie ,,gezond54 ---------------------------------------- --------------------- ,vreemde w>51 ,engels*e ,somme d] twee wa>van de regt5 ,h&w]k54 kolomm5 betaald zyn1 en t'zam5geteld4 ma> de quitanties gevord]d word54 ---------------------------------------- --------------- ,j>54 ,l4 ,s4 ,d4 ,l4 ,s4 ,d4 ,l4 ,s4 ,d4 #agbc4 #eaii4 #ac4 #e4 #ajgic4 #e4 #a4 #aeiib4 #ai4 #d4 #agbd4 #icgc4 #ae4 #h4 #bjiea4 #j4 #e4 #cjcbd4 #af4 #a4 #agbe4 #ajcja4 #ab4 #f4 #caijh4 #a4 #h4 #dbbji4 #ad4 #b4 #agbf4 #icga4 #aa4 #f4 #bhbfc4 #f4 #b4 #cgfcd4 #ag4 #h4 #agbg4 #ajbdc4 #j4 #g4 #bagcf4 #aj4 #j4 #caigi4 #aj4 #g4 #agbh4 #adjgc4 #ac4 #i4 #bcdje4 #f4 #b4 #cgdgh4 #ai4 #aa4 #agbi4 #abidh4 #h4 #e4 #afhea4 #b4 #e4 #bigii4 #aj4 #aj4 #agcj4 #aeffj4 #aj4 #aa4 #cbica4 #af4 #f4 #dheib4 #g4 #e4 #agca4 #aahch4 #ag4 #d4 #cbdba4 #ah4 #i4 #ddbfj4 #af4 #a4 #agcb4 #aebdj4 #ad4 #d4 #bfdeg4 #ai4 #c4 #dafih4 #ac4 #g4 #agcc4 #acahg4 #j4 #h4 #bgcgh4 #g4 #e4 #djefe4 #h4 #a4 #agcd4 #aifdh4 #ae4 #i4 #cdgdc4 #ab4 #a4 #edcib4 #g4 #aj4 #agce4 #ahjgh4 #d4 #c4 #cjgbf4 #g4 #a4 #dhhjd4 #aa4 #d4 #agcf4 #bcdef4 #ae4 #aa4 #chjeg4 #b4 #e4 #faeac4 #ah4 #d4 #agcg4 #adeag4 #d4 #c4 #dbagc4 #b4 #d4 #effij4 #f4 #g4 #agch4 #bjcbj4 #ai4 #c4 #daabi4 #e4 #j4 #fadej4 #d4 #c4 #agci4 #ijda4 #d4 #e4 #dedaa4 #g4 #f4 #eddeb4 #aa4 #aa4 #agdj4 #ajbhj4 #b4 #j4 #dfdga4 #ab4 #i4 #efgea4 #ad4 #i4 #agda4 #abigg4 #ah4 #aj4 #ghjcb4 #ac4 #a4 #iajaj4 #aa4 #aa4 #agdb4 #addeh4 #f4 #c4 #fjhcf4 #ag4 #a4 #gebie4 #c4 #d4 #agdc4 #aibbj4 #a4 #f4 #fjabj4 #d4 #aj4 #gicdj4 #f4 #d4 #agdd4 #adfha4 #h4 #d4 #dgeie4 #ah4 #b4 #fbbad4 #f4 #f4 #agde4 #acjdc4 #h4 #h4 #dabcg4 #b4 #c4 #edbhj4 #aj4 #aa4 #agdf4 #ahajc4 #ab4 #g4 #eeeie4 #ai4 #g4 #gcfii4 #ab4 #b4 #agdg4 #hehe4 #ad4 #aa4 #gchai4 #b4 #h4 #hbdjd4 #ag4 #g4 ---------------------------------------- --------------- ,somme #cdcghi4 #af4 #j4 #ifijdi4 #a4 #f4 #acabhch4 #ag4 #f4 ---------------------------------------- --------------- ,hoe /]k de gehele h&el 9 ,p5sylvanie is kan m5 omtr5t uit het getal d] grote en kle9e ,s*ep5 opmak51 die ja>lyks voor de ,/ad kom5 ( 'er van afv>54 ,ik zal hi] ma> ene ly/ van enige we9ige j>5 plaats51 die ik uit de ,ko]ant5 di] ,/ad getrokk5 heb4 ,de ,s*ep5 word5 g]ek5d van d5 #e4 ,ma>t van het ene tot d5 #e4 ,ma>t van het volg5de ja>4 ',t ja>4 ,+ekom5 ,s*ep54 ,uitgev>5 ,s*ep54 #agce4 #aii4 #bab4 #agdj4 #cjg4 #bjh4 #agda4 #bib4 #cji4 #agdd4 #bbi4 #bga4 #agde4 #bhj4 #cja4 #agdf4 #bgc4 #bic4 ,ma> het is ze] te vrez5 dat de h&el van ,philadelphia en al de ,engels*e ,volkplant+5 e] af dan to5em5 zal1 indi5 m5 da> ge5 zorg voordraagt4 ,ik zal dit 9 't v]volg duidelyk aanton54 ,de ,/ad voorziet niet alle5 de mee/e ,inwoond]s van ,p5sylvanie van de w>5 die zy van nod5 hebb51 ma> 'er kom5 hi] nog dagelyks vele m5s*5 van ,new-,j]sey1 die hi] en5 /]k5 h&el dryv54 ,m>kt54 ,i$] ja>1 9 ,mai en ,novemb]1 word5 'er twee grote m>kt5 geh\d51 i$] d5 #af4 d] ma&4 ,behalv5 deze grote1 zyn 'er nog twee gewone m>kt51 's ,wo5sdags en 's ,zat]dags1 wanne] de ,bo]5 van ,p5sylvanie en ,new-,j]sey all]h&e eetw>5 en voortbr5gsel5 des ,l&s kom5 te koop veil51 het welk e5 groot voordeel voor de ,/ad is4 ,het z\ te w5s*5 zyn dat zulk ene nuttige zaak ook 9 de ,zwe$s*e ,/$5 konde +evo]d word54 ,m5 is hi] v]zek]d op de m>ktdag5 alles wat m5 van de l&w>5 nodig heeft te zull5 v9d54 ,dog tuss*5 beid5 zoekt m5 'er v]geefs na>4 ,m5 kan hi] altyd v>ss*5 voorraad kryg51 en om die r$5 koopt niemant op e5s me] dan wat g5oeg zal zyn tot d5 volg5d5 m>ktdag4 ,des ,zom]s is het byna alle dag5 m>kt1 want dan kunn5 de w>5 om de hitte niet lang dur54 ,da> zyn twee plaats5 9 de ,/ad wa> deze m>kt5 geh\d5 word51 dog de voornaam/e is by het ,raadhuis4 ,zy beg9n5 's morg5s om vi] ( vyf1 en e9dig5 om neg5 ur54 ,de ,/ad legt op52 en 'er is ge5 &] ,tolhuis dan de grote ,zeetol4 ,g\v]neurs4 ,de ,g\v]neur van het gants*e ,l&s*ap woont hi]4 ,hy wordt door de nakomel+5 van ,p5 b5oemd1 dog kan zyn ampt niet aanva>d51 zond] door d5 ,kon+ van ,engel& beve/igd te zyn4 ,de ,quak]s uit g5oegzaam alle de del5 van ,noord ,am]ika h\d5 hi] e5s 9 't ja> hunne grote v]gad]+4 ,maats*appy van ,wet5s*app54 ,9 't ja> #agdc4 wi]d hi] ene ,maats*appy van ,wet5s*app5 opg]igt4 ,ha> voorw]p w>5 alle de zeldzaamh$5 uit de drie ,ryk5 d] ,natuur1 de ,wiskunde1 ,natuurkunde1 ,s*eikunde1 ,hui%\d+skon/1 en ,h&w]k54 ,dog de da>op volg5de kryg /uitte alle oogm]k5 van dez5 a>d2 en s$]t heeft m5 niets van deze natuur op nieuws ond]nom54 ,afwyk+ d] ,naald4 ,de afwyk+ d] ,naald 0 hi] 9 het ja> #agej4 d5 #cj4 ,octob] ,o4 ,s4 #e4 gr4 #de4 m94 ,we/4 ,de wa>nem+ ges*i$de volg5s de nieuwe middagslyn1 die 9 d5 h]f/ van dat ja> te ,philadelphia getrokk5 w]d1 en ene ,eng4 myl lang 04 ,de ond]v9d+ heeft gele]d dat de afwyk+ omtr5t 9 agtti5 ( tw9tig j>5 en5 graad v]m9d]t4 ,hoogte van d5 ,b>omet]4 ,het groot/e ond]s*eid tuss*5 de hoogte en de laagte van d5 ,b>omet] is1 volg5s de wa>nem+5 van vele j>5 door d5 ,he] ,james ,logan g$aan1 #bh #ei en #cj #gh4 gevond54 ,boekdrukk]y54 ,hi] zyn drie ,boekdrukk]y52 en alle week kom5 'er twee ,engels*e en ene ,hoog ,duits*e ,ko]ant uit4 ,a>dbev+54 ,9 het ja> #agcb4 d5 #e4 ,septemb] ,o4 ,s4 gevoelde m5 hi]1 omtr5t d5 middag1 ene ligte a>dbev+1 de welke m5 op d5 zelv5 tyd ook te ,bo/on 9 ,nieuw ,engel& en te ,montreal 9 ,kanada gewa> wi]d1 welke plaats5 me] dan ze/ig ,zwe$s*e myl5 van malk&] legg54 ,pr9s van d5 ,b]g ,libanon4 ,9 ,novemb] #agcg4 kwam de wel bek5de ,pr9s van d5 ,b]g ,libanon1 ,s*ei* ,s$i1 te ,philadelphia1 bezig zynde e5 groot deel d] ,engels*e ,volkplant+5 te doorreiz54 ,dat zelve ja> w]d 'er w$]om ene a>dbev+ gevoeld1 's morg5s om elf ur51 op d5 #g4 ,decemb]4 ,zy duurde niet bov5 ene halve m9uut4 ,volg5s de ,ko]ant5 _h m5 ze op d5 zelv5 tyd ook gevoeld te ,newca/le1 ,new-,york1 ,new ,london1 ,bo/on1 en &]e plaats5 9 ,nieuw ,engel&4 ,dus _h deze zig ook vele myl5 uitge/rekt4 ,graaf van ,z9z5dorf4 ,de ,graaf van ,z9z5dorf l&de hi] 9 ,decemb] #agda4 aan1 en v]bleef 'er tot de volg5de ,l5te4 ,zyn vreemd g$rag de$ vel51 zelfs uit de voornaam/e ,engels*51 v]mo$51 dat zyne h>ss55 ont/eld w>54 ,inwoond]s4 ,ik heb het jui/e getal van de ,inwoond]s van ,philadelphia niet konn5 te wet5 kom54 ,9 't ja> #agdf4 rek5de m5 'er me] dan ti5 duiz5d4 ,s$]t is de ,/ad ongelo(lyk /]k toeg5om54 ,uit de ly/5 d] ge/orv55 kan ook niets zek]s beslot5 word51 dewyl zy 9 alle de ,k]k5 niet jui/ word5 opgemaakt4 ,ik zal die hi] plaats5 welk5 9 de ,ko]ant5 ( afzond]lyk zyn uitgegev54 ,9 't ,ja>4 ,ge/orv54 #agcj4 #bbg4 #agch4 #bej4 #agci4 #cej4 #agdj4 #bij4 #agda4 #cde4 #agdb4 #dji4 #agdc4 #dbe4 #agdd4 #daj4 #agde4 #dbj4 #agdh4 #fgb4 #agdi4 #geh4 #agej4 #gaf4 ,het blykt ook uit deze ly/5 dat de ziekt5s1 wa> hi] de mee/e m5s*5 aan /]v51 zyn t]+51 koorts51 /uip51 bor/ont/ek+51 blo$vloey+51 wat]zugt4 ,het getal d] ,gebor55 kan m5 niet bepal51 aangezi5 9 enige ,k]k5 da> ge5 ord5telyke ly/5 van word5 gemaakt4 ,de ,quak]s1 die hi] het groot/e getal uitmak51 dop5 hunne ,k9d]5 noit1 s*oon zy nauwkeurig g5oeg de gebor55 aantek554 ,insgelyks is het onmogelyk uit het getal d] ge/orv55 na> het getal d] lev5d5 te giss51 om dat i$] ja> de ,/ad zulk en5 toevlo$ van vreemd5 heeft4 ,9 d5 ,zom] van het ja> #agdi4 kwam5 'er byna twaalf duiz5d ,duits*]s ov]1 wa>van 'er vel5 te ,philadelphia zig n$]zett$54 ,dat zelve ja> telde m5 da> de huiz51 en bevond het getal te zyn twee duiz5d zes en zev5tig4 ,v]s*eid5heid4 ,de ,/ad is nu vol van ,+ezet551 die t5 opzigte van hun vad]l&1 van hunn5 godsdi5/1 en van hunne n]+5 geheel v]s*ill5d zyn4 ,m5 v9dt 'er byna 9 alle kon/5 voortreffelyke mee/]s1 en vele d+5 word5 hi] zo go$ gemaakt als 9 ,engel&4 ,dog ,fabriek51 byzond]lyk van fyne lak5s1 zyn 'er nog niet4 ,miss*i5 is hi] van de r$51 dat m5 ze zo gemakkelyk uit ,engel& kryg5 kan1 en dat de ,s*ap51 die 9 dit ,l& ov]gebragt word51 all5gsk5s v]a>d54 ,aan et5sw>5 is hi] e5 grote ov]vlo$1 en zy zyn r$elyk go$koop4 ,m5 weet hi] ge5 voorbeeld5 van en5 dur5 tyd4 ,vryheid4 ,e5 i$] die ma> ,god voor d5 ,s*epp]1 d5 ,ond]h\d] en ,rege]d] all] d+5 erk5t1 en niets /rydigs met de algem5e ru/ le]t ( ond]neemt1 heeft vryheid zig hi] n$] te zett51 en zyn5 h&el te dryv51 hoe vreemd ook zyne beg9sel5 mog5 zyn4 ,niemant wordt om zyne dwal+5 gemoeid1 als hy de bov5ge/elde gr5z5 ma> niet te buit5 gaat4 ,en hy is zo wel1 door de wett51 voor zyn5 p]soon en zyne go$]5 9 veiligheid1 en g5iet zulk ene vryheid1 dat m5 zegg5 kan1 dat e5 ,borg] van ,philadelphia 9 zyn huis gelyk e5 ,kon+ leeft4 ,lui/]4 ,uit al het ge5 ik tot nog toe gezegd hebbe1 kan m5 ligtelyk begryp5 hoe deze ,/ad zo spo$ig uit het niet kon opkom5 en tot zulk ene aanzi5lykheid g]ak51 zond] dat 'er enig magtig ,vor/ w>e die 'er de h& toe le5de1 het zy door de zulk5 die 'er h9d]lyk 9 w>5 te /raff51 ( geld te s*iet54 ,en ev5wel wykt zy voor we9ig51 zelfs van de oud/e ,/$5 9 ,europa1 t5 opzigt van e5 s*oon voorkom51 go$e inzett+51 aang5ame legg+1 natuurlyke voordel51 h&el1 rykdomm5 en v]mog54 ',t 0 niet nodig de m5s*5 te dw+5 om hi] te kom5 won52 integ5deel1 vreemd5 van v]s*ill5de tal5 hebb5 hun l&1 huiz51 eig5dom en vri5d5 v]lat51 en zig op ene geva>lyke zee gewaagd1 om hi] te kom54 ,&]e l&51 s*oon al ov] lang bevolkt1 klag5 ov] gebrek van inwoond]s2 en ,p5sylvanie1 dat 9 't ja> #afha4 niets &]s dan ene woe/5y 01 en nauwlyks vyf hond]d m5s*5 bevatte1 wykt nu 9 getal van bewoond]s niet voor sommige ,kon+ryk5 van ,europa4 ,het heeft troep5 van m5s*5 opg5om51 die &]e l&51 tot hunne onh]/elb>e s*ade1 v]agt ( v]/ot5 hadd54 ,oud ,ov]blyfsel4 ,e5 b$roefd oud h\t5 huis1 op ene hoogte digt by de ,rivi]1 wat t5 noord5 de ,weekacko ,k]k1 toebehor5de aan en5 van de ,sv5ssons1 wordt nog als e5 g$5ktek5 bewa>d van d5 armo$ig5 /aat dez] plaats1 e] dat de ,/ad geb\wd 04 ,de oudheid van dit geb\w geeft het e5 soort van voorrang bov5 de &]e huiz5 9 de ,/ad1 s*oon het het slegt/e van all5 is4 ,deze hut 0 bewoond1 to5 nog de h]t51 el&5 en bev]s by ligt5 dage op de aan/a&e m>kt51 /rat5 en k]khov5 van ,philadelphia v]ke]d54 ,9 dit huis hoorde m5 re$s het geluid van 't sp9newiel1 e] m5 om de h&w]k51 die hi] s$]t geoeff5d zyn1 dagt1 en voor dat ,philadelphia zelfs be/ond4 ,ma> met dit alles /aat dit huis om te vall52 en b9n5 we9ig j>5 zal het al zo moeilyk zyn te v9d5 wa> het /ond1 als het onwa>s*ynelyk 0 9 d5 tyd dat het geb\wd wi]d1 dat ene van de groot/e /$5 van ,am]ika 9 't kort da> vlak by /aan z\de4 ,ma> laat ons ons dagv]haal h]vatt54 ,e5 vogel door e5 slang betov]d4 ,d5 #g4 ,septemb] v]haalde my de ,he] ,pet] ,kock1 e5 ,koopman 9 deze ,/ad2 dat hy de vorige week zelf gezi5 _h hoe ene slang en5 vogel inzwolg4 ,deze vogel1 om zyn ges*reuw de ,katvogel g5oemd1 #ag vloog van d5 en5 tak op d5 &]51 en maakte1 na> zyn gewoonte1 e5 na> geluid4 ,ond] d5 boom1 omtr5t en5 vadem van d5 /am1 lag ene grote zw>te slang1 h>5 kop ge/adig om hoog h\d5de1 kyk5de na> d5 vogel1 die g$urig he5 en we] vloog1 en nu en dan op en5 tak g+ zitt54 ,9 't e]/ hield hy zig op de bov5/e takk54 ,all5gsk5s kwam hy lag] en lag]1 en e9delyk /ortte hy zig op d5 grond n$]1 en huppelde na> de plaats da> de slang lag1 die t]/onds h>5 bek op5de1 d5 vogel greep en doorzwolg4 ,dog de ,he] ,kock ov]viel en doodde ze op 't og5blik4 ,m5 v]haalde my nad]h& dat m5 dit van dit soort van slang5 dikwyls wa>g5om5 heeft4 ,het zelve is al lang van de ,ratelslang bek5d gewee/4 ,ik w&elde di5 dag na> buit51 om na> plant5 te zoek54 ,ik vond 'er v]s*eid5 ,europis*5 zelfs ,zwe$s*51 ma> zulk5 die aan ,am]ika alle5 eig5 zyn1 w>5 de talryk/54 ,bom5 en plant54 ,de ,virg9is*e ,ahorn #ah is ze] geme5 op de oev]s van de ,dellaw>e4 ,de ,engels*5 noem5 hem ,buttonwood ( ook ,wat]beuk1 welke laat/e naam de geme5/e is4 ,hy groeit mee/ ma> op lage plaats51 vooral op d5 kant van rivi]5 ( bek51 ma> kan ligt op drog] plaats5 v]plant word51 als 'er de grond ma> go$ is4 ,en1 om dat zyn blad groot en dik is1 plant m5 hem veel omtr5t de huiz5 en 9 tu951 om 'er 9 de hitte ene aang5ame s*aduw ond] te v9d54 ,met dit inzigt zet m5 'er wel bank5 ond]4 ,sommig5 van de ,zw$5 hadd5 doz51 emm]s1 en di]gelyke d+51 gemaakt door de ,am]ikaans*e ,wild5 uit d5 ba/ van dez5 boom4 ,de s*ors is ene lyn dik4 ,deze boom groeit ook 9 mo]ass5 en vogtige weid51 wa> de ,ess*5 en de rode ,ahorn wass54 ,hy is geme5lyk al zo hoog en dik als de ,d5neboom4 ,het zaad blyft 'er tot 9 de l5te op zitt52 9 't midd5 van ,april gaan de huisjes op5 en v]spreid5 de zad54 ,miss*i5 om dat het zaad niet e]d] ryp is4 ,deze boom is aanm]kelyk om zyn spo$ig groeij51 wa>9 hy alle &]e bom5 ov]treft4 ,da> is zulk ene m5igte van op vele plaats5 9 de lage weid5 tuss*5 ,philadelphia en het ve] te ,gl\ce/]1 op beide zyd5 van d5 weg1 dat m5 da> des zom]s als door ene digte laan rydt4 ,ik zag 9 't ja> #agej4 d5 #ae4 ,ma>t de knopp5 'er nog aan zitt51 en 9 't ja> #agdi4 begond5 zy d5 #h4 ,mai te bloeij54 ,m5 v9dt v]s*eid5 van deze bom5 te ,*elsea by ,lond5 geplant1 die 9 hoogte en dikte voor d5 eik niet wyk54 ,de ,l&/reek4 ,d5 #ah4 g+ ik 's morg5s vroeg met d5 ,zwe$s*5 ,s*ild]1 d5 ,he] ,hesselius1 na> het ,l&go$ van d5 ,he] ,b>tram1 vi] ,eng4 myl5 t5 zuid5 ,philadelphia1 e5 we9ig bezyd5 d5 grot5 weg na> ,m>yl&1 ,virg9ie en ,k>ol9a geleg54 ,nu _h ik e]/ geleg5heid d5 /aat des ,l&s te l]5 k5n51 welk ene vlakte 01 b$ekt met all]h&e soort5 van bom51 die hun blad lat5 vall54 ,de grond 0 z& v]m5gd met klei1 dog het z& _h de ov]h&4 ,hi] en da> zag m5 plaats5 wa> het h\t weggehakt 01 bewoond door bo]51 die hunne akk]s rondom hunne huiz5 hadd54 ,de boss*5 w>5 vol mo]bezie- walnoot- ka/anje- sassafras- en &]e bom52 v]s*eid5 soort5 van wild5 ,wynga>d sl+]d5 zig tot 9 de topp5 van het hoog/e geboomte4 ,op &]e plaats5 omvlogt5 zy de he9+5 zo /]k1 dat die byna ond] de zwa>te bog54 ,de ,p]simon1 #ai e5 soort van ,mispelboom1 groeide 9 natte grond5 en om/reeks wat]sprong54 ,zyn kle9e appeltjes zag5 'er re$s wel uit1 dog zyn niet eetba> voor dat ze bevror5 zyn1 en dan zyn ze ze] smakelyk4 ,de ,he] ,hesselius v]gad]de 'er sommig5 van1 en v]zogt myn5 ,jung/rom van de vrugt5 des ,l&s te proev52 dog de go$e hals _h 'er pas 9 gebet51 ( hy gevoelde wat eig5s*ap zy hebb5 voor dat zy tot h>e volle rypheid gekom51 en door de vor/ aang$aan zyn4 ,zy trokk5 zyn mond t'zam51 zo dat hy kwalyk sprek5 kon4 ,dit maakte hem 'er zo afk]ig van1 dat hy met moeite bewog5 word5 konde om 'er1 g$ur5de ons v]blyf 9 ,am]ika1 van te proev51 s*oon zy 9 d5 h]f/ en teg5s d5 w9t] al h>e bitt]heid v]liez54 ,bom5 en plant54 ,om de nieuwsgi]igheid te voldo5 van zulk5 die ga>n wet5 will5 wat h\t 9 deze gewe/5 valt1 en ( m5 'er bom5 v9dt die ook 9 onze boss*5 wass51 zal ik hi] ene korte ly/ invoeg5 van die bom5 welk5 9 de boss*5 het dig/ by ,philadelphia1 9 't wild groeij54 ,ik zal di5 boom de e]/e plaats gev5 die de m5igvuldig/e is1 en zo v]volg5s1 zo dat zulke bom5 wa>van m5 ma> en5 enkeld51 s*oon digt by de ,/ad1 v9dt1 de laat/5 zull5 zyn4 #a4 ,qu]cus alba1 de ,witte ,eik1 wa/ 9 go$e grond54 #b4 ,qu]cus rubra1 ,zw>te ( ,rode ,eik4 #c4 ,qu]cus ,hispanica1 de ,spaans*e ,eik1 e5 soort van d5 voorga&54 #d4 ,juglans alba1 de ,hickory1 e5 soort van walnoot4 ,m5 v9dt 'er drie ( vi] soort5 van4 #e4 ,rubus occid5talis1 de ,am]ikaans*e ,braam/ruik4 #f4 ,ac] rubrum1 de ,ahorn met rod5 bloeisem4 ,hy wa/ 9 mo]assige grond54 #g4 ,rhus glabra1 de gladbladige ,suma*4 ,m5 v9dt deze plant 9 de boss*51 en op oude koornveld54 #h4 ,vitis ,labrusca ,vulp9a1 wilde ,wynga>d5 van v]s*eid5 soort54 #i4 ,sambucus ,canad5sis1 de ,am]ikaans*e ,vli]boom4 ,deze groeit langs de hag5 en betu9+54 #aj4 ,qu]cus ,phellos1 de ,mo]as eik4 #aa4 ,azalea lutea4 ,zy wa/ 9 de boss*5 en op droge plaats54 #ab4 ,crategus ,crus galli4 ,m5 v9dt hem 9 de boss*54 #ac4 ,vacc9ium1 e5 soort van blauwbesse/ruik4 #ad4 ,qu]cus pr9us1 de ,ka/anje eik4 ,hy wa/ op go$e grond54 #ae4 ,cornus florida1 de ,kornoeljeboom4 ,m5 v9dt hem 9 all]lei grond54 #af4 ,liriod5dron ,tulipif]a1 de ,tulpeboom4 ,hy groeit 9 all]lei a>de4 #ag4 ,prunus ,virg9iana1 de wilde ,k]sseboom4 #ah4 ,vacc9ium1 e5 ,blauwbesse/ruik4 ,hy v]eis*t en5 go$5 grond4 #ai4 ,pr9os v]ticillatus4 ,hy groeit 9 mo]ass54 #bj4 ,platanus occid5talis1 de ,wat]beuk4 #ba4 ,nyssa aquatica1 #bj groeij5de op de veld5 en de b]g54 #bb4 ,liquidamb> /yraciflua1 /a&e aan fonte954 #bc4 ,betula ,alnus1 de ,els1 ene v]s*eid5heid van d5 ,zwe$s*54 ,het 0 ma> e5 /ruik4 #bd4 ,fagus ,ca/anea1 de ,ka/anjeboom1 voortkom5de op koornveld51 weid51 en 9 kreupelboss*54 #be4 ,juglans nigra1 de zw>te walnootboom4 ,hy wa/ op de zelve plaats5 als de voorga&e4 #bf4 ,rhus radicans1 de zig omw9d5de ,suma*4 ,deze klimt teg5s de bom5 op4 #bg4 ,ac] ,negundo1 de ,ahorn met ,ess*elo(4 ,hy groeit op mo]assige plaats54 #bh4 ,prunus dome/ica1 de wilde ,pruimboom4 #bi4 ,ulmus ,am]icana1 de witte ,olm4 #cj4 ,prunus ,sp9osa1 de ,doorn/ruik4 ,deze komt voort op lage grond54 #ca4 ,laurus ,sassafras1 de ,sassafrasboom1 groeij5de 9 ene losse met z& gem5gde a>de4 #cb4 ,ribes nigrum1 e5 soort van ,mispelboom1 wass5de op lage grond5 en 9 mo]ass54 #cc4 ,frax9us excelsior1 de ,ess*e4 ,deze groeit op lage grond54 #cd4 ,smilax laurifolia1 wass5de 9 de boss*5 en om de tu954 #ce4 ,kalmia latifolia4 ,deze plant groeit teg5s de noord] zyd5 d] b]g54 #cf4 ,morus rubra1 de ,mo]bezieboom4 ,m5 v9dt hem op 't veld1 op de b]g51 en by de huiz54 #cg4 ,rhus v]nix1 de v]giftige ,suma*1 wass5de op vogtige plaats54 #ch4 ,qu]cus rubra1 de rode ,eik2 e5 byzond] soort4 #ci4 ,hamamelis ,virg9ica1 de tov]agtige ,hazela>4 #dj4 ,diospyros ,virg9iana1 de ,p]simon1 ( ,mispelboom4 #da4 ,pyrus coron>ia1 de ,ank]boom4 #db4 ,junip]us ,virg9iana1 de ,rode ,j5ev]boom4 ,deze groeit op s*rale grond54 #dc4 ,laurus /ivalis1 ,spicewood by de ,engels*51 groeij5de ov]al4 #dd4 ,c>p9us o/rya1 de ,/e5beuk1 v]eis*5de en5 go$5 grond4 #de4 ,c>p9us betulus1 de ,haagbeuk1 vord]5de en5 go$5 grond4 #df4 ,fagus sylvatica1 de ,beuk4 ,deze komt voort op alle grond54 #dg4 ,e5 soort van ,walnootboom1 wass5de op de b]g5 by de ,rivi]51 by de ,zw$5 g5oemd ,butt]nut/rae4 #ba #dh4 ,p9us ,am]icana1 de ,p5sylvanis*e ,pynboom1 wass5de op de noordelyke zyd5 d] b]g5 en 9 de vally54 #bb #di4 ,betula l5ta1 e5 soort van ,b]k4 ,op de oev]s d] ,rivi]54 #ej4 ,cephalantus occid5talis4 ,deze groeit op natte grond54 #ea4 ,p9us ,ta$a1 de ,d5 van ,new-,j]sey4 ,m5 v9dt hem op dorre heid54 #eb4 ,c]cis ,canad5sis1 de ,salaadboom4 ,hy v]eis*t go$e grond54 #ec4 ,rob9ia pseudacacia1 de ,krekelboom4 ,m5 v9dt hem op de koornveld54 #ed4 ,magnolia glauca1 op natte grond54 #ee4 ,tilia ,am]icana1 de ,l9de4 ,9 go$e a>de4 #ef4 ,gl$itsia triacan?os4 ,hy wa/ 9 go$e a>de4 #eg4 ,celtis occid5talis4 ,op vrye veld54 #eh4 ,annona muricata1 by de ,zw$5 ,papawtrae4 ,deze wa/ 9 ene vrugtb>e a>de4 ,de ,l&sd\we4 ,wy bezogt5 enige ,zw$51 die hi] zig 9 vry voordelige om/&igh$5 bevond54 ,wy zag5 g5e &]e tek5s van d5 h]f/ dan dat sommige vrugt5 van dat ja>getyde re$s ryp w>51 want al de bom5 w>5 nog zo gro51 en de grond nog zo b$ekt met bloem51 als 9 ,zw$5 9 d5 zom]4 ,duiz5d5 van kikk]s s*reuwd5 d5 gants*5 nagt ov] 9 de poel5 en mo]ass54 ,de krekels en spr9khan5 maakt5 ook zulk e5 g]aas dat m5 malk&] kwalyk v]/aan kon4 ,de bom5 w>5 ook vol van all]lei soort5 van vogels1 die door de v]s*eid5heid hunn] v$]5 het oog /reeld51 t]wyl zy de lugt aan alle kant5 van hun gezang d$5 we]galm54 ,boomga>d54 ,de ,boomga>d51 die wy voorbykwam51 w>5 alle5 afgeslot5 met lage t55 hord51 s*oon 'er de fyn/e soort5 van vrugt5 9 wiess54 ,wy w>5 9 't e]/ v]wond]d onz5 geleid] ov] de he9+ te zi5 h55 spr+51 en sommige vrugt5 voor ons hal52 ma> wy w>5 nog me] v]wond]d1 to5 wy zag5 dat de m5s*5 9 d5 boomga>d dat niets agtt51 en zelfs niet e5s na> ons kek54 ,dog m5 zeide ons dat m5 hi] niet zo veel zag op1 e5 we9igje vrugt5 als 9 &]e l&51 da> zulk e5 ov]vlo$ niet is4 ,wy ond]vond5 nad]h& dat de bo]5 9 ,zw$5 en ,f9l& hunne rap5 zorgvuldig] bewa>d51 dan m5 hi] de keurig/e vrugt5 doet4 ,dauw4 ,ik m]kte d5 #ai4 ,sept4 's morg5s vroeg w&el5de1 dat 'er e5 /]ke dauw gevall5 01 want het gras 0 zo nat als ( het g]eg5d _h4 ,de blad5 van de bom5 en de plant5 drop54 ,ik vond by die geleg5heid dat de dauw niet alle5 bov5 op1 ma> ook ond] aan de blad]5 zat4 ,ik bes*\wde dan zorgvuldig v]s*eid5 blad]51 zo van de bom5 als van de plant51 zo die v] van d5 grond als die 'er digt aan w>54 ,dog ik vond by all51 dat beide de opp]vlakt5s d] blad]51 uitg5om5 die van het ,v]bascum ,?apsus ( het witte woll5kruid1 welk51 s*oon de bov5zyde vry nat 01 ma> we9ig wat] van ond]5 hadd54 ,vrugt54 ,by elke l&hoeve1 al 0 zy ma> van en5 gem55 ,bo]1 _h m5 en5 grot5 ( kle95 boomga>d1 wa>9 all]h&e vrugt51 als p]sik51 appel51 p]51 k]ss5 en &]5 9 ov]vlo$ wiess54 ,de p]sik5 w>5 nu byna ryp4 ,zy zyn zeldzaam 9 ,europa1 vooral 9 ,zw$51 wa> het niemant dan d5 ryk5 gebeur5 mag 'er van te proev54 ,ma> hi] heeft i$] l&man en5 boomga>d vol p]sikebom51 die zo vol w>51 dat wy nauwlyks 9 d5 boomga>d w&el5 kond5 zond] op de afgevall5 p]sik5 te trapp51 wa>van m5 altyd e5 g$eelte ma> legg5 laat1 want m5 konde zulk ene m5igte 'er van niet nuttig54 ,e5 deel wordt 9 de ,/ad v]k(t1 en de ov]ig5 word5 geget51 niet alle5 van de eig5a>s1 ma> ook van &]51 want i$] voorbygang] mag 9 d5 boomga>d kom5 en 'er zo vel5 afplukk5 als hy lu/4 ,zelfs smyt m5 hi] die s*one vrugt voor de v>k5s4 ,p]sik5 +emaakt4 ,m5 bewa>t de p]sik5 op de volg5de wys voor d5 w9t]4 ,m5 snydt de vrugt 9 vi] del51 smyt d5 /e5 weg1 en rygt de /ukk5 aan en5 draad1 hangt ze 9 de zon1 tot dat ze droog zyn4 ,dan legt m5 ze 9 e5 a>d5vat4 ,dog dit is de be/e mani] niet4 ,&]5 do5 het op deze wys1 en die is bet]4 ,m5 snydt1 gelyk te vor51 de p]sik5 9 vi] /ukk51 rygt ze aan en5 draad1 ( legt ze op e5 bord 9 de zon te drog54 ,droog zynde1 en h>e sapp5 zynde kwyt g]aakt1 word5 zy 9 d5 ov5 gezet1 na dat 'er zo ev5 het brood is uitg5om51 wa> m5 ze en5 kort5 tyd 9 laat4 ,dan neemt m5 ze 'er uit1 en br5gt ze 9 de op5 lugt4 ,da> na zet m5 ze nog e5s 9 d5 ov51 en dit wordt zo dikwyls h]haald1 tot dat zy zo droog zyn als zy wez5 moet54 ,want als ze op e5s 9 d5 ov5 g$roogd wi]d52 z\d5 ze rimpel51 en e5 deel van h>e aang5aamheid v]liez54 ,m5 maakt 'er ta>t5 van1 ( kookt en maakt ze g]e$ als de p]5 en appel5 9 ,europa4 ,sommige m5s*5 drog51 en bew>5 hi] hun appel5 op de zelve wys als hun p]sik54 ,de ,p]sikeboom is hi]1 gelyk m5 my zeide1 het e]/ door de ,europ]s geplant4 ,teg5swoordig v]eis*5 zy g5e grot]e zorg dan e5 ,appel ( ,pe]boom4 ,&]e vrugt54 ,9 de boomga>d5 v9dt m5 zeld5 &]e vrugt5 dan appel5 en p]sik54 ,p]ebom5 v9dt m5 hi] we9ig1 en zy1 die ze hebb51 hebb5 ze 9 hunne boomga>d5 geplant4 ,m5 v9dt 9 de zelv5 ook ,k]ssebom51 dog het mee/ digt by de huiz5 ( langs de he9+54 ,de mo]beziebom5 /aan op heuveltjes digt by de huiz54 ,de zw>te ,walnoot #bc wa/ g$eeltelyk op hoogt5s en veld5 digt by de ,l&hoev51 en g$eeltelyk langs de he9+51 dog het mee/ 9 de boss*54 ,buit5 dez5 heeft m5 hi] ook g5e &]5 van dit soort t5 gebruike4 ,de ,ka/anjebom5 _h m5 op de akk]s lat5 /aan4 ,hi] en da> /ond 'er ook e5 enkelde op e5 s*raal l& ( 9 e5 bos*4 ,de ,okra4 ,de ,hibiscus escul5tus ( de ,okra1 #bd ene bloem1 wa/ 9 de ,we/ ,indi5 9 't wild1 dog hi] wordt ze 9 de tu95 gekweekt4 ,de vrugt1 die uit ene lange s*el be/aat1 wordt1 t]wyl ze nog gro5 is1 9 /ukk5 gesn$51 en 9 soep5 gekookt1 die 'er zo dik van word5 als bry4 ,dit g]egt wordt by enig51 en vooral by de zw>te slav51 voor iets lekk]s geh\d54 ,spaans*e ,pep]4 ,de ,spaans*e ,pep] #be wordt insgelyks 9 de tu95 geplant4 ,als de vrugt ryp is ziet zy 'er mee/ geheel rood uit4 ,m5 gebruikt ze by 't gebraad ( by gekookt vlees*1 wa>op m5 'er e5 we9ig van /roit1 ( 9 de saus m5gt4 ,m5 doet ze ook by +emaakte augurk54 ,ook snydt en /ampt m5 de s*il1 t]wyl ze nog zagt is1 geheel kle92 m5gt dat met z\t1 en bewa>t het 9 en5 pot4 ,m5 be/roit 'er gekookt ( gebrad5 vlees*1 ( gefruit5 vis* m$e4 ,de vrugt 9 ha> zelve is s*]p gelyk de gem5e pep]4 ,suma*4 ,m5 v9dt hi] v]s*eid5 byzond]e soort5 van de plant1 welke ,l9nu ,rhus noemt4 ,de geme5/e is die met gladde blad]54 #bf ,de ,engels*5 noem5 ze ,suma*4 ,de bess51 ( h>e vrugt51 zyn rood4 ,m5 gebruikt ze om rood te v]w54 ,m5 ziet hi] deze plant aan als e5 onkruid2 want als e5 akk] enige we9ige j>5 onbeb\wd blyft legg51 groeit zy 'er 9 m5igte op1 v]mits de vogels de bess5 ov]al he5 v]spreid54 ,wanne] m5 het l& dan wil omploeg51 h9d]5 de wortels d5 ploeg niet we9ig4 ,de vrugt blyft d5 gants*5 w9t] ov] op d5 boom zitt51 ma> de blad5 vall5 vroeg 9 d5 h]f/ af1 nadat zy roodagtig geword5 zyn4 ,de takk51 met de bess5 'er aan gekookt1 gev5 ene v]w als inkt4 ,de k9d]5 et5 de bess51 die ze] zuur1 dog niet ongezond zyn4 ,de boom wordt zeld5 hog] dan vi]de halve el4 ,als m5 d5 /am doorsnydt v9dt m5 'er byna niets 9 dan m]g4 ,ik heb dit aan vel5 g$aan1 en gevond5 dat sommig5 me] dan ti51 de mee/5 me] dan e5 ja> oud w>54 ,als m5 'er insnydt1 komt 'er e5 geel sap van tuss*5 d5 ba/ en het h\t voort4 ,e5 ( twee van de buit5/e kr+5 zyn wit1 ma> het b9n5/e is geelagtig gro52 't is gemakkelyk ze van malk&] te ond]k5n54 ,zy hebb5 e5 groot m]g1 welks middellyn dikwyls e5 halv5 duim is1 en me]4 ,het is bru91 en zo los1 dat het met en5 /eek uitge/ok5 kan word51 gelyk 9 d5 ,vli]boom4 ,deze ,suma* groeit digt by de he9+5 rondom de koornveld51 dog vooral op braakl&54 ,het h\t s*e5 wel te br&51 en ge5 groot gekraak 9 't vuur te mak54 ,d5 #bj4 ,sept4 g+5 wy des morg5s op de veld5 en 9 de boss*5 digt by de ,/ad w&el51 t5 dele om zad51 en t5 dele om plant5 voor myn' v]zamel+ te zoek51 het welk onze groot/e bezigheid 04 ,wy zond5 9 d5 h]f/ dezes ja>s e5 deel onz] v]zamel+ ov] ,engel& na> ,zw$54 ,v]giftboom4 ,e5 soort van ,rhus1 geme5 9 de mo]ass5 hi]om/reeks1 w]d door de ,engels*5 en ,zw$5 d5 ,v]giftboom g5oemd4 ,ook noemde m5 hem wel ,swamp-suma* #bg4 ,als m5 'er 9 snydt komt 'er tuss*5 d5 ba/ en het h\t e5 wit geelagtig sap voor d5 dag1 dat en5 lelyk5 reuk geeft4 ,deze boom is bek5d1 niet om zyne go$e ho$anigh$51 ma> om zyn v]gift1 het welk dit zond]l+e heeft1 dat1 s*oon het sommige m5s*5 kwaad doet1 het op &]5 g5e uitw]k+ 9 't geheel heeft2 zo dat de e5 d5 boom kan beh&el5 zo als hy ma> wil1 'er 9 snyd51 hem s*ill51 d5 ba/ ( het h\t tuss*5 de h&5 wryv51 het sap op de h& /ort51 het ruik51 en 'er &]e proev5 m$e do51 zond] het m9/e ongemak2 da> integ5deel e5 &] d5 boom niet durft te beh&el5 zo lang zyn h\t nog fris* is2 zelfs kan hy g5e h& aanrak5 die het h\t beh&eld heeft1 ( zig aan d5 rook van het br&5de h\t bloot /ell51 zond] da> t5 e]/5 de kwade uitw]k+ van gewa> te word52 want zyn aangezigt1 zyne h&51 en dikwyls zyn gants*e li*aam zwelt s*rikkelyk1 en wordt ze] pynelyk4 ,somtyds ont/aan 'er vele blaz51 welk5 'er d5 lyd] do5 uitzi5 als ( hy s*urftig 04 ,by sommig5 v]velt de opp]huid geheel 9 we9ige dag51 als ( m5 zig gebr& _h4 ,zelfs kunn5 sommige m5s*5 de plaats niet nad]5 da> de boom /aat1 ( zig aan d5 w9d bloot /ell5 die de uitwaassem+5 van d5 zelv5 na> hun toejaagt1 zond] hun het ongemak van het zwell5 te do5 ond]v9d54 ,somtyds wordt hun aangezigt zo dik1 dat zy twee ( drie dag5 hunne og5 niet op55 kunn54 ,ik k5 twee bro$]s1 wa>van de e5 d5 boom zo veel als hy ma> wil beh&el5 kan1 da> de &] 'er niet omtr5t kan kom5 zond] te zwell54 ,somtyds weet m5 niet dat m5 d5 boom heeft aang]aakt1 ( 'er digt by gewee/ is1 voor dat de h&5 en het aangezigt het door hun zwell5 ton54 ,ik heb oude m5s*5 gek5d die bang] voor dez5 boom w>5 dan voor en5 add]2 en ik weet dat iemant door deze kwade uitwaassem+5 zo is gezwoll5 gewee/1 dat hy zo /yf 0 als e5 paal1 en m5 hem 9 e5 lak5 omk]5 moe/4 ,to5 ik 9 d5 ,w9t] van #agej4 myn5 ,jung/rom de v]giftige eig5s*app5 van dez5 boom v]haalde1 la*te hy 'er om1 en hield het voor e5 v]tell+je1 word5de 9 zyn gevoel5 beve/igd doordi5 hy d5 laat/5 h]f/ d5 boom dikwyls beh&eld1 'er takk5 afgesn$51 en die lang1 om het zaad te bew>51 9 zyn h& g$rag51 en 'er vele zad5 van 9 zyn kruidboek gelegd _h1 zond] het m9/e ongemak4 ,hy wilde dan1 als e5 ,wysge] op zyn' mani]1 niets voor wa> aannem51 wa>van hy g5e g5oegzame bewyz5 _h1 vooral da> zyne ond]v9d+ voor het teg5deel pleitte4 ,dog d5 volg5d5 ,zom] begon zyne ,wysge]te te wankel54 ,zyn' h&5 zwoll51 zyn' og5 wi]d5 pynlyk en begonn5 /]k te jeuk51 zo dikwyls hy iets van d5 boom aanta/te4 ,zelfs _h hy dat ongemak niet alle5 van dit soort van suma*1 ma> nog van dat soort dat zig om de /amm5 sl+]t1 en op v]re na zo v]giftig niet is als de e]/e4 #bh ,hi] door wi]d hy van de kragt des ,v]giftbooms zo ov]tuigd1 dat ik op 't laat/ moeite _h hem te beweg5 my 'er me] zaad van te v]zamel54 ,hy bespeurde dit ongemak niet alle5 des zom]s als hy zweette1 ma> ook des w9t]s als hy en de boom k\d w>54 ,hi]uit ziet m5 dat iemant1 s*oon hy lang voor dat v]gift ona&o5lyk gewee/ is1 t5 laat/51 zo wel als e5 zwakk]e1 da> van kan word5 aang$aan4 ,ik heb ook op my zelv5 all]lei proev5 met d5 ,v]giftboom g5om51 en niets v]zuimd om zelf zyne w]k+ te beproev54 ,ik heb my met zyn sap be/rek51 de takk5 'er van afgebrok5 ( afgesn$51 de s*el 'er afgeplukt1 dezelve tuss*5 de h&5 gewrev5 en 'er aan g]ok51 de /ukk5 lang 9 myn' blote h&5 g$rag51 en dit alles dikwyls h]haald1 en b5 egt] van alle s*adelyke gevolg5 vry geblev51 s*oon ik e5s ond]vond dat het v]gift niet gants* kragteloos op my 04 ,ik _h namelyk1 op en5 het5 zom]dag1 t]wyl ik zweette1 e5 takje van d5 boom afgesn$51 het omtr5t e5 half uur 9 de h& geh\d51 en 'er ond]wyl5 aang]ok54 ,ik gevoelde di5 dag ge5 ongemak1 als e5 we9igje des avonds4 ,des morg5s da> aan bespeurde ik ene /]ke jeukte aan myn' oogl$5 en da> rondom1 zo dat ik nauwlyks 'er de h&5 van afh\d5 konde4 ,dog het v]dwe5 to5 ik de og5 enig5 tyd met ysk\d wat] gewass*5 _h4 ,myn' oogl$5 w>5 egt] d5 gehel5 dag nog /yf4 ,teg5 d5 avond voelde ik de jeukte e5 we9igje2 dog d5 volg5d5 morg51 to5 ik wakk] wi]d1 _h ik de jeukte we] zo /]k als d5 e]/5 dag4 ,ik gebruikte het zelve middel 'er teg54 ,ev5wel hield het byna ene geheele week aan2 myne og5 w>5 ze] rood en de l$5 byna onbeweeglyk4 ,het ongemak g+ da>na geheel ov]4 ,ik /reek nad]h& ene m5igte van het sap om myn' h&1 zo dat het 'er dik op zat4 ,drie dag5 da>na kwam5 'er kle9e blaasjes op te voors*yn1 dog zy v]dw55 spo$ig zond] nadeel te hebb5 g$aan4 ,me] heb ik van de w]k+5 van dit wond]lyke gewas niet ond]vond51 en ook ge5 v]lang5 gehad om 'er me] proev5 m$e te do54 ,dit _h ik beproefd dat het zyne kragt op my oeff55 konde wanne] ik zweette4 ,ik heb noit gehoord dat iemant van dit v]gift ge/orv5 is4 ,de pyn5 gaan geme5lyk na enige dag5 ov]4 ,de ,wild5 w>5 voorhe5 gewoon hunne fluit5 van dit h\t te mak51 om dat het zo groot e5 m]g heeft4 ,enig5 v]zek]d5 dat e5 middel teg5s de uitw]k+5 van dit h\t is1 da>van wat tot kol5 te br&51 en die met spek gem5gd op de gezwoll5e plaats5 te legg54 ,sommig5 zeid5 het zelve beproefd te hebb54 ,op enige plaats5 roeit m5 d5 boom vlytig uit1 op dat zyn v]gift de arbeidsli$5 niet h9d]e4 ,delf/(f54 ,ik kreeg di5 dag v]s*eid5e /ukk5 uit het ,ryk d] ,delf/(f51 die 9 het l& v]zameld w>51 t5 ges*5ke4 ,de volg5d5 zyn de aanm]kelyk/e4 ,het e]/e 0 e5 wit en gants* doors*yn5d ,b]gkry/al4 #bi ,di]gelyk v9dt m5 veel 9 ,p5sylvanie 9 v]s*eid5 soort5 van /e51 byzond]lyk 9 d5 ligtgrauw5 kalk/e54 ,de /ukk5 zyn mee/ van de dikte en langte van d5 p9k1 en somtyds volmaakt doors*yn5d4 ,dog ik heb 'er ook gekreg5 die omtr5t e5 voet lang en zo dik w>5 als het be5 van e5 middelmatig man4 ,zy w>5 zo doors*yn5d niet als de kle954 ,de ,te]l+s*e ,pyrites #cj van d5 ,biss*op ,br[allius 0 van e5 ze] regelmatig beloop1 dog de grootte 0 ond]s*eid51 want 9 enig5 w>5 de zyd5 ma> e5 vi]de van e5 duim1 en 9 de grot]5 w>5 zy twee volle duim54 ,sommig5 w>5 ze] gl9/]5d1 zo dat m5 zi5 kon dat zy uit ene zwavelige /( be/ond54 ,ma> 9 &]5 glom ma> ene d] zyd51 en de &]5 w>5 donk] bru94 ,dog de mee/5 van deze ,m>kasiet5 hadd5 die kleur op alle h>e zyd54 ,als m5 ze aan /ukk5 sloeg vond m5 'er d5 zuiv]5 ,pyrites 94 ,m5 v9dt ze hi] digt by de ,/ad ,lanca/]1 dikwyls bov5 d5 grond4 ,ma> geme5lyk ontmoet m5 ze 9 't grav5 van putt5 ( &]s9s1 op de diepte van agt en me] voet54 ,de ,he] ,hesselius bezat v]s*eid5' /ukk5 van dit soort van /551 wa>van hy zig 9 zyn w]k b$i5de4 ,e]/ br&de hy ze1 /ampte ze dan tot po$]1 en wreef ze v]volg5s nog fynd] op de gem5e mani]2 en dit v]s*afte hem ene s*one roodagtige bru9e kleur4 ,m>m]4 ,zw>te ,kei/55 word5 hi] ook1 dog zeldzaam gevond54 ,ma> het l& lev]t me] dan e5 soort van ,m>m]2 byzond]lyk v9dt m5 op d5 af/& van enige ,eng4 myl5 van ,philadelphia e5 wit ,m>m]1 met bleekgrauwe blauwe vlakk54 ,dit ,m>m] laat zig wel bew]k51 s*oon het niet van het fyn/e soort is4 ,m5 h\wt 'er grafz]k51 tafels1 s*oor/e5mantels en deurram51 vlo]/551 en di]gelyke d+5 uit4 ,ene m5igte van deze wa> wordt na> v]s*eid5 oord5 9 ,am]ika v]zond54 ,moskovis* glas4 ,het ,m>ieglas #ca v9dt m5 hi] op v]s*eid5 plaats52 en sommige /ukk5 'er van zyn tamelyk groot1 en zo s*oon als het ,russis*e zyn kan4 ,ik heb 'er enig5 gezi5 die e5 halve el en me] lang w>52 en ik bezit 'er die byna neg5 duim5 lang en ev5 zo bre$ zyn4 ,de ,zw$5 gebruikt5 dit natuurlyke glas by hunne e]/e aankom/ 9 de v5/]s4 ,kalk/e54 ,e5 ligt grauwe en digte ,kalk/e51 wa>uit m5 en5 go$5 kalk br&t1 legt op v]s*eid5 plaats54 ,enige /ukk5 da>van zyn zo vol van e5 fyn doors*yn5d b]gkry/al1 dat de halve /e5 byna da>uit be/aat4 ,behalv5 dit br&t m5 langs de zeeku/5 nog ene grote m5igte van kalk uit oe/]s*elp51 en 's w9t]s br5gt m5 ze hi] na> toe4 ,deze laat/e kalk is zo go$ niet om te metsel5 als de /e5kalk1 dog bet] om witteplei/]54 ,/e5kol54 ,/e5kol5 heeft m5 nog 9 ,p5sylvanie niet gevond54 ,m5 bewe]t ze egt] v]d] l&wa>ds 9 ond] de ,wild5 gezi5 te hebb54 ,da>5teg5 word5 zy hog] op na> 't noord5 omtr5t ,kaap ,breton #cb 9 ov]vlo$ gevond54 ,wyn4 ,sommige ,vr\w5 mak5 ,wyn uit enig5 van de vrugt5 des l&s4 ,da>toe word5 gewoonlyk de rode en witte ,aalbess5 gebruikt1 die m5 ze] ov]vlo$ig heeft4 ,e5 oude ,zeeman1 die dikwyls 9 ,newf\ndl& gewee/ is1 v]haalde dat de rode aalbess5 da> 9 m5igte 9 't wild wass54 ,ook p]/ m5 wyn uit ,a>dbess51 die ze] talryk 9 de boss*5 zyn1 dog wat zuurd] dan de ,zwe$s*54 ,nog gebruikt m5 da>toe de ,am]ikaans*e ,braam1 #cc die ov]al op de koornveld5 9 zo grote m5igte als by ons de di/el5 wa/1 en ze] aang5aam is4 ,9 ,m>yl& wordt ook e5 wyn gemaakt uit de wilde ,druiv51 die da> de boss*5 voortbr5g54 ,e9delyk gebruikt m5 hi] ook ,k]ss5 en ,bramboz5 toe1 die m5 vlytig aankweekt4 ,de ,wyn di5 zy gev5 is s*oon4 ,ik behoef niet te bes*ryv5 hoe m5 d5 ,aalbessewyn maakt2 die kon/ v]/aat m5 9 ,zw$5 zelfs bet] dan 9 ,am]ika4 ,ligu/rum4 ,het gem5e ,ligu/rum wa/ tuss*5 het lage h\t4 ,dog ik kan niet bepal5 ( het e5 inl&s* gewas1 dan ( het uit ,engel& ov]gebragt1 en door het v]/roij5 van het zaad door de vogels geme5 geword5 is4 ,de mee/e s*utt+5 en he9+5 om tu95 en akk]s zyn hi] van plank5 en pal54 ,dog sommig51 b$agt op het sp>5 van het h\t1 hebb5 hi] en da> begonn5 hag5 te plant51 en hi] toe nem5 zy 't ,ligu/rum1 dat zy op ene da>toe opgeworp5e hoogte zett54 ,de grond is hi] klei1 met wat z& v]m5gd1 en dus tamelyk ligt4 ,de ligu/rumhag5 zyn alle5 hi] go$ da> het vee ze] tam is1 want de v>k5s moet5 hi] all5 e5 driekantig juk drag51 en 't &]e vee is ze] mak4 ,ma> als zy gewoon w>5 door de he9+5 doortebrek51 z\d5 hag5 van dit soort we9ig bat54 ,digt by ,philadelphia mog5 g5e v>k5s los lop54 ,bom54 ,des namiddags van d5 #ba4 ,sept4 re$ ik1 met d5 ,koopman ,pet] ,kock1 geboortig van ,k>lskron 9 ,zw$51 na> zyn' l&hoeve1 omtr5t neg5 ,eng4 myl5 van de ,/ad noordwe/wa>ds4 ,de bom5 w>5 all5 van het soort die hunne blad]5 v]wissel52 ik ontdekte niet en5 enig5 d5ne- ( pynboom2 s*oon de weg aan beide zyd5 door boss*5 loopt4 ,de mee/e bom5 w>5 ,eik51 van v]s*eid5 soort51 wa>tuss*5 egt] ,ka/anjebom51 ,walnoot- ,kornoelje- ,appelbom51 ,hickory1 ,braam/ruik51 en di]gelyke gevond5 w]d54 ,de grond begon hi] wat heuvelagtig te word54 ,dan r$5 wy ene hoogte op en dan we] af1 en zo v]volg5s4 ,b]g5 en grote /55 tr(f5 wy niet aan1 en het h\t 0 van ond]5 dun en de grond zo vlak1 dat wy v] van ons afzi5 en tuss*5 de bom5 doorryd5 kond51 want da> w>5 ge5 /ruwell54 ,op sommige plaats51 da> de grond opgegrav5 01 en ook hi] en da> bov5 op1 lag5 van die kle9e gl9/]5de /551 wa>van m5 hi] de huiz5 b\wt4 ,ik d5k ze 9 't v]volg te bes*ryv54 ,l&sd\we4 ,wat v]d] 9 het bos* gevord]d zynde1 zag5 wy geme5lyk kle9e /ukk5 l&s1 wa> m5 het h\t weggehakt1 en ene l&hoeve ( weide aangelegd _h4 ,de l&hoev5 w>5 voor e5 g$eelte ze] s*oon1 en dikwyls g+ 'er ene laan van d5 grot5 weg na>toe4 ,de huiz5 w>5 all5 van di5 /e51 wa>van wy zo ev5 sprak54 ,i$] ,l&man1 zelfs de g]+de ,daghuurd]1 heeft om zyne won+ en5 boomga>d van appel51 k]ss51 p]sik51 ka/anjes1 walnot51 en &]e s*one vrugt54 ,da> tuss*5 zag m5 ook wynrank54 ,9 de dal5 /roomd5 held]e beekjes4 ,de akk]s w>5 mee/ gemaid1 alle5 /ond 'er nog wat ,mais1 &]s ,turks* koorn1 en ,boekweit4 ,de ,mais wi]d mee/1 9 grot] ( kle9] hoeveelheid1 digt by de hoev5 gevond52 wies fris*1 van zes tot ti5 voet5 hoog1 en _h bov5 aan kle9e gro5e blaadtjes4 ,boekweit 0 'er ook op vele plaats5 gezaid1 en zy 0 ook op sommig5 al ryp4 ,9 't v]volg zal ik van d5 a>d en het gebruik dez] gewass5 br$] h&el54 ,g]mant[n4 ,na zes ,eng4 myl5 v] g]$5 te zyn kwam5 wy te ,g]mant[n4 ,deze ,/ad heeft ma> ene /raat1 dog is byna twee ,eng4 myl5 lang4 ,zy wordt voor 't groot/e deel bewoond door ,duits*]s1 die van tyd tot tyd ov]kom51 en zig hi] ne] zett51 om dat zy hi] zulk ene vryheid g5iet5 als zy bezwa>lyk erg5s 9 de w]eld v9d5 z\d54 ,zy zyn mee/ all5 h&w]ksli$51 en mak5 alles 9 zulke m5igte en volkom5heid1 dat dit gewe/ b9n5 kort we9ig me] uit ,engel& zal behoev5 te trekk54 ,de huiz5 w>5 mee/ all5 van d5 gl9/]5d5 /e5 geb\wd1 die na> d5 kant van ,philadelphia ov]al gevond5 wordt1 dog &]s zeldzam] is4 ,sommig5 w>5 ev5wel van gebakk5 /554 ,de mee/5 w>5 van twee v]diep+51 &]5 nog hog]4 ,de dak5 w>5 met plank5 van d5 witt5 ,c$] bes*ot54 ,van g$aante gelek5 zy na> de dak5 9 ,zw$51 ma> de hoek5 die zy bov5 aan maakt5 w>5 ( s*]p1 ( regt1 ( /omp1 na> mate zy me] ( m9 hoog w>54 ,g$eeltelyk maakt5 zy en5 halv5 ag?oek ( en5 halv5 twaalfhoek uit4 ,sommige dak5 w>5 zo gemaakt dat m5 'er op kon gaan w&el51 hebb5de ene leun+ rondom4 ,ook hadd5 sommig5 balkons1 wa> van m5 op /raat zi5 kon4 ,de v5/]s1 zelfs omhoog1 hadd5 luik54 ,i$] huis _h en5 s*on5 tu94 ,de ,/ad heeft drie k]k51 ene ,lu!rs*e1 ene ,h]vormde1 en ene ,quak]k]k4 ,zy 0 zo volkryk dat de /rat5 van volk grimmeld54 ,ook hebb5 hi] de ,m5noniet5 hunne v]gad]plaats4 ,d5 #bb4 na d5 godsdi5/ by gewoond te hebb51 bragt ik d5 dag door 9 het gezels*ap van de voornaam/e li$5 d] ,/ad1 die hi] lang gewoond hadd51 by wie ik na> de byzond]h$5 d] plaats v]nam4 ,putt54 ,de ,he] ,kock _h en5 fraij5 put vlak by zyn l&huis1 die uit en5 z&heuvel komt1 en wat] g5oeg v]s*aft voor ene kle9e beek4 ,ov] dez5 put _h hy uit d5 gl9/]5d5 /e5 e5 geb\w do5 mak51 ges*ikt om eetw>5 te bew>54 ,9 de beek zelve1 die langs het huis he5 liep1 /ond5 kruik5 en a>d5 vat5 vol melk1 welke zig 9 't k\de wat] by de grote zom] hette ze] go$ h\dt4 ,ik vond 9 't v]volg nog me] geb\w5 bov5 putt51 ges*ikt om spyz5 te bew>54 ,he9+54 ,byna alle de he9+5 om de koornveld5 en de weid5 w>5 hi] ov]al van plank5 9 de langte geslag54 ,ma> op ene plaats vond ik ene haag1 die mee/ van ligu/rum 04 ,de he9+5 w>5 niet gemaakt gelyk de onz54 ,m5 _h pal5 g5om5 van vi] tot zes voet5 langte1 da> vi] ( vyf gat5 9 geboord1 zo dat 'er e5 tuss*5wydte ov]bleef van twee voet5 ( me]4 ,zulk e5 paal doet d5 di5/ van twee ( drie by ons4 ,de pal5 /ond5 op ene ry 9 d5 grond1 op twee ( drie vadem af/&s4 ,9 de gat5 lag5 de dw>splank51 die neg5 duim ( e5 voet bre$ w>51 en bov5 malk&] tot de hoogte van d5 paal lag54 ,dus zag 'er zulk ene s*utt+ van v]re uit1 als onze he9+5 om de ,s*ap5 9 te sluit54 ,ook w>5 ze niet digt] als die1 want zy di5d5 alle5 voor koeij51 pa>d5 en s*ap54 ,de v>k5s word5 om/reeks ,philadelphia digt by de hoev5 geh\d51 en da>om behoev5 de tu9+5 niet digt] te zyn4 ,m5 gebruikte da>voor geme5lyk ka/anj5h\t1 om dat dat ze] lang duurt1 en ene s*utt+ da>van kan d]tig j>5 en me] /aan4 ,dog wa> m5 dat h\t niet kryg5 kon1 b$i5de m5 zig van eik5h\t4 ,van alle soort5 duurt het rode c$]5h\t het lang/e4 ,het mee/e da>van wordt hi] gek(t1 want digt by ,philadelphia wa/ 'er niet g5oeg van4 ,ev5wel zyn 'er rondom die ,/ad vele tu95 van gemaakt4 ,br&h\t4 ,het be/e br&h\t dat hi] valt is de ,hikory1 e5 soort van ,walnoot4 ,het geeft en5 /]k5 glo$4 ,dog om te omtu95 deugt het niet1 om dat het 9 de op5 lugt gauw v]rot4 ,da>na volg5 9 deugd om te br&5 de witte en zw>te ,eik4 ,m5 z\ d5k5 dat te ,philadelphia1 rondom 9 boss*5 geleg51 het h\t go$ koop wez5 moet1 ma> het teg5deel is wa>4 ,dit komt da>v&aan1 dat het hoge h\t1 't welk om de ,/ad /aat1 aan v]mog5de m5s*5 toebehoort1 die om ge5 geld v]leg5 zyn4 ,zelfs lat5 zy zo veel niet vall5 als voor hun eig5 gebruik v]eis*t wordt1 zo veel te m9d] zull5 zy het &]5 v]kop54 ,zy sp>5 de bom5 voor het toekom5de1 wanne] miss*i5 het h\t nog duurd] word5 zal4 ,ev5wel v]kop5 zy het aan s*rynw]k]s1 rademak]s1 en di]gelyke kon/5a>s1 die 'er rykelyk voor betal54 ,m5 gaf to5 voor en5 /apel ,hikoryh\t1 van agt voet lang en vi] hoog1 agtti5 ,s*ell+51 ,p5sylvanis* geld4 ,voor zulk en5 /apel van eik5h\t betaalde m5 'er ma> twaalf4 ,die g551 die h\t t] m>kt bragt51 w>5 bo]5 die v] af woond54 ,m5 klaagde ov]al dat de br& zo veel duurd] 0 dan voorhe54 ,en hi]van zeide m5 de oorzaak te wez51 dat de ,/ad zelve 9 kort5 tyd zo aanzi5lyk toeg5om5 01 dat zy ?ans vi] ( zesmaal grot] en volkryk] is dan vele m5s*5 9 hunne k9ds*heid ze hadd5 gezi54 ,voorts zyn 'er veel tegelbakk]y5 aangelegd1 die veel h\ts v]sl9d54 ,ook is het l& me] beb\wd1 zo dat 'er gehele boss*5 omgehakt zyn1 om 'er koornveld5 en l&hoev5 van te mak54 ,die l&hoev5 v]niel5 ook veel h\ts4 ,e9delyk1 'er zyn v]s*eid5 yz]hutt5 opg]egt1 en dez5 zyn 9 g$urig5 arbeid4 ,m5 maakte hi] uit op1 dat het h\t met d5 tyd te ,philadelphia ze] duur word5 moe/4 ,braambessewyn4 ,de ,wyn van braambess51 die ze] aang5aam is1 wordt op deze wys gemaakt4 ,m5 p]/ het sap uit de bess51 en v]gad]t dat 9 e5 vat4 ,by ene kan da>van doet m5 ene kan wat]s1 en m5gt het wel4 ,m5 doet 'er dan drie pond bru9e suik] by1 en laat het zo enig5 tyd /aan4 ,de drank is dan go$4 ,wyn van k]ss5 maakt m5 op dezelve mani]2 alle5 moet m5 oppass5 dat de /55 ond] 't p]ss5 niet m$e gebrok5 word51 want zy gev5 d5 wyn en5 kwad5 smaak4 ,p]sikebr&ewyn4 ,uit de p]sik5 maakt m5 br&ewyn op deze wys4 ,m5 snydt de vrugt 9 twee /ukk5 en goit d5 /e5 weg4 ,de /ukk5 legt m5 9 e5 vat1 en laat ze 'er drie ( vi] wek5 91 zo dat zy regt aan 't v]rott5 zyn4 ,dan doet m5 ze 9 de di/ele]ketel1 en /ookt 'er d5 br&ewyn uit1 die da>na nog e5s ov]gehaald wordt4 ,dog m5 kan hem g55 li$5 van en5 fyn5 smaak voorzett51 ma> hy is go$ g5oeg voor het w]kvolk4 ,op dezelve wys maakt m5 br&ewyn uit appel54 ,hi]toe neemt m5 vooral zulk51 die afgevall5 zyn voor dat ze volkom5 ryp w>54 ,na*ts*aduw4 ,de ,am]ikaans*e ,nagts*aduw #cd wa/ by de l&hoev51 op de weg51 9 de hag51 de boss*51 en 9 't op5 veld hi] en da>1 9 ov]vlo$4 ,ov]al door 't gehele ,l& v9dt m5 ze rykelyk4 ,de mee/5 hadd5 ze] s*one bezin1 die aan tross5 groeid51 en 'er ze] wel uitzag51 s*oon zy niet eetba> zyn4 ,dog sommig5 w>5 nog e]/ 9 bloei4 ,op sommige plaats51 als 9 de hag5 en by de huiz51 klimm5 zy tot twee vadem hoogte4 ,ma> 9 't veld blyv5 ze altyd laag2 dog ik kon n]g5s m]k5 dat 'er het vee van geget5 _h4 ,e5 ,duits*]1 zynde e5 suik]bakk]1 v]haalde my1 dat de v]w]s de wortel5 'er van v]gad]d51 en 'er ene rode v]w uit trokk54 ,eekhoorns4 ,m5 v9dt hi] v]s*eid5' soort5 van ,eekhoorns4 ,de kle95 #ce word5 veel 9 koij5 gezet1 om dat ze ze] a>dig zyn1 dog zy word5 noit geheel mak4 ,de grot5 #cf do5 d5 l&li$5 veel s*ade op de akk]s1 voornamelyk 9 de mais4 ,zy kl\t]5 teg5 de /el5 d] mais op1 byt5 de air5 aan /ukk51 en et5 ma> alle5 de losse en zoete k]n1 die 9 het midd5 zit4 ,dikwyls kom5 zy met enige hond]d5 op zulk e5 veld1 en dan kunn5 zy 9 en5 nagt d5 gants*5 oog/ v]niel54 ,om deze r$5 is i$] 9 ,m>yl& v]pligt 's ja>s vi] eekhoorns te br5g51 die m5 d5 kop afsnydt1 welk5 de ,opzigt] beh\dt1 om b$rog voor te kom54 ,op &]e plaats5 krygt m5 voor elk5 ges*ot5 eekhoorn twee p5ce4 ,hun vlees* wordt geget5 en voor lekk]ny geh\d54 ,de huid wordt v]k(t1 dog niet veel geagt4 ,de eekhoorns zyn hi] de voornaam/e spys d] ratel- en &]e slang54 ,ook 0 het e5 algeme5 gevoel5 hi] te l&e1 dat wanne] de ratelslang1 op d5 grond legg5de1 h>e og5 op en5 eekhoorn geve/igd hield1 deze da>door als betov]d wi]d1 en1 s*oon hy op de bov5/e takk5 van en5 boom zat1 langzam]h& na> b5$5 kom5 en d] slange 9 d5 mond spr+5 z\4 ,dan likt de slang het di]tje 't gehele lyf1 en maakt het door ha> speeksel geheel nat1 op dat het ha> des te gemaklyk] door de keel glij5 mogt4 ,dit g$aan zynde zwelgt zy 9 e5s d5 gehel5 eekhoorn door4 ,na zulk e5 maal legt de slang als dood te ru/54 ,de ,rakkoon ( ,hespan4 ,het vi]voetige di]1 dat de ,he] ,l9nu 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon+lyke ,maats*appy d] ,wet5s*app5 ond] d5 naam van ,langge/a>t5 ,be] #cg bes*rev5 heeft1 noemt m5 hi] ,rakkoon4 ,het wordt veel gevond51 en v]nielt veel ho5d]s4 ,m5 jaagt het met hond51 wanne] het op en5 boom gewoon is te kl\t]52 9 welk geval iemant het na klimt1 en het van de takk5 afs*udt1 zo dat het van de hond5 wordt doodgebet54 ,het vlees* wordt1 als ene go$e spys1 geget54 ,het be5 d] ro$e gebruikt m5 voor tabaks/opp]s4 ,de ho$emak]s mak5 ho$5 van het hair1 welk5 byna zo go$ zyn als de bev]ho$54 ,d5 /a>t draagt m5 's w9t]s om d5 hals1 en is dus ook iets wa>d4 ,de ,rakkoon wordt ook veel van de slang5 geget54 ,hop5 van ,s*elp54 ,enige ,engels*5 v]zek]d5 dat by de ,rivi] ,potemack 9 ,virg9ie ene grote m5igte van ,oe/]s*elp5 gevond5 wordt1 en dat zy 'er zelfs gants*e b]g5 van gezi5 hadd54 ,de plaats z\ twee ,eng4 myl5 van zee af zyn4 ,de eig5a> d] zelv] br&t 'er kalk uit4 ,de b$d+5 dez] s*elp5 zyn twee vadem en me] diep4 ,zulke hop5 van s*elp5 heeft m5 ook op &]e plaats51 byzond]lyk 9 ,new ,york1 by 't grav5 gevond52 en op ene zek]e plaats1 vele myl5 van zee1 0 m5 op ene s*rikkelyke m5igte van s*elp51 t5 dele van oe/]s1 t5 dele van &]e ze$i]51 gekom54 ,sommig5 w>5 van oordeel1 dat de ,wild5 da> voorhe5 gewoond1 en de s*elp5 d] oe/]s1 die ze gebruikt hadd51 op zulke hop5 hadd5 gesmet54 ,dog &]5 kond5 niet begryp51 wa>om die 9 ene zo v]baz5de m5igte alle5 op ene plaats z\d5 weggeworp5 wez54 ,de ,wild54 ,all5 /emd5 da>9 ov] e51 dat de ,wild5 van dit l& go$a>dige m5s*5 zyn1 indi5 zy niet word5 bel$igd4 ,niemant h\dt getr\w] zyn woord dan zy4 ,wanne] vreemdel+51 die hunne bondg5ot5 zyn1 ond] h5 kom51 beton5 zy hun me] go$heid en grot]e di5/va>digheid1 dan zy van hunne eig5e l&sg5ot5 v]wagt5 kunn54 ,de ,he] ,kock v]haalde my1 t5 bewyze hunn] opreg!id1 het volg5de geval4 ,e5 ,engels* ,koopman voor twee ja> ond] de ,wild5 reiz5de1 om h&el te dryv51 wi]d da> dood geslag51 zond] dat m5 wi/ van wi54 ,ma> byna e5 geheel ja> da>na ontdekt5 de ,wild5 wie het uit hun g$aan _h4 ,t5 e]/5 grep5 zy d5 moord5a>2 bond5 hem de h&5 op d5 rug1 en zond5 hem ond] e5 geleide na> ,philadelphia aan d5 ,g\v]neur4 ,zy hadd51 liet5 zy zegg51 en5 booswigt1 die zulk e5 /uk aan en5 ,engels*man begaan _h1 niet lang] voor hunn5 ,l&sman kunn5 erk5n51 en wild5 ook niets me] met hem te do5 hebb52 dog gav5 hem d5 ,g\v]neur ov]1 om hem volg5s de ,engels*e wett5 na> v]di5/e te /raff54 ,de moord5a> w]d da>op te ,philadelphia gehang54 ,hunne natuurlyke v]mog5s4 ,hunne natuurlyke s*]pz9nigheid blykt uit het volg5de1 het welk my vele m5s*5 v]zek]d hebb5 wa> te zyn4 ,wanne] zy afgeva>digd5 na> de ,engels*e ,volkplant+5 z5d51 om ov] zak5 van gewigt met d5 ,g\v]neur te h&el51 gaan zy1 zo dra zy tot zyn gehoor gekom5 zyn1 op d5 grond zitt51 en hor5 zyne voorslag5 met a&agt aan1 die somtyds e5 tamelyk groot getal uitmak54 ,zy hebb5 ma> e5 /okje 9 de h&1 en mak5 da> met e5 mes enige tek5s op1 zond] v]d] iets optes*ryv54 ,ma> wanne] zy d5 volg5d5 dag w$]kom51 om hun antwoord op de g$ane voorslag5 te gev51 beantwoord5 zy d5 ,g\v]neur i$] punt1 9 die ord] wa>9 hy ze hun voorge/eld heeft1 zond] 'er e5 ov]teslaan1 ( van de ord] aftewyk51 en dat alles zo nauwkeurig1 als ( zy 'er e5 s*riftelyk op/el van gehad hadd54 ,de ,he] ,sleidorn v]haalde my nog e5 voorval1 dat my ze] veel g5oeg5 gaf4 ,hy _h te ,new ,york ond] &]e ,wild5 e5 e]wa>dig oud man 9 ene h]b]g gevond54 ,deze e5 we9ig door d5 drank v]heugd liet zig 9 e5 gesprek met ,sleidorn 91 en b]oemde zig ,engels* te kunn5 sprek5 en lez54 ,sleidorn vroeg hem da>op v]l( hem ene vraag te do51 het welk de oude man g]$elyk toe/ond4 ,hy vroeg hem to5 ( hy wel wi/ wie zig het e]/ _h lat5 besnyd54 ,de gryza>d antwoordde t5 e]/51 ,vad] ,abraham4 ,to5 v]zogt hy ook ene vraag te mog5 do54 ,sleidorn bewilligde1 en de vraag 01 8wie de e]/e ,quak] gewee/ 040 ,sleidorn antwoordde dat de e5 dez51 en de &] g55 da>voor hield54 8,ne510 zeide de oude slimme ga/1 8,morde*ai 0 de e]/e ,quak]1 want hy wilde d5 ho$ voor ,haman niet afnem540 ,vel5 van de nog ,heid5s*e ,wild5 word5 gezegd ene v]w>de k5nis van d5 zondvlo$ te hebb51 dog m5 v9dt ze by all5 niet1 gelyk ik zelf ond]vond5 heb4 ,reuz54 ,da> w>5 hi] m5s*5 die zig voor va/ ov]tuigd hield51 dat 'er e]tyds ,reuz5 9 deze l&5 moe/5 gewoond hebb51 en zy gav5 deze r$55 op voor dat gevoel54 ,voor enige j>5 _h m5 9 't delv5 e5 graf gevond51 wa>9 m5s*ebe5d]5 van ene ontzaglyke grootte lag54 ,het s*e5be5 alle5 z\ omtr5t vi]ti51 en het dybe5 ook zo veel voet5 lang gewee/ zyn ,de t&5 w>5 na> ev5r$igheid gewee/4 ,dog me]d] wi]d5 'er niet gevond54 ,be5d]54 ,li$51 die de ,ontle$kunde v]/ond5 en die b55 gezi5 hadd51 v]zek]d5 dat ze van m5s*5 w>54 ,e5 van de t&5 wi]d na> ,hamburg aan en5 ,v]zamela> van natuurlyke zeldzaamh$5 gezond54 ,ond] de ,wild51 die 9 de nabuurs*ap1 da> deze gebe5t5s gevond5 zyn1 won51 0 e5 oud zegg51 dat da> om/reeks aan ene ,rivi] e5 ze] groot en /]k man 9 ov]\de tyd5 zig opgeh\d5 _h1 die de m5s*51 die ov] d5 /room wild51 op zyn5 rug door het wat] plegt te drag51 en1 s*oon het ze] diep 01 het door waadde4 ,elk gaf hem voor dez5 di5/ wat ,mais ( enige vell54 ,op deze wys won hy d5 ko/1 en speelde voor ve]man van dez5 /room4 ,de grond4 ,de grond is hi] mee/ z&1 hi]5da> me] ( m9 met klei v]m5gd4 ,het z& en de klei zyn beid5 van ene bleke /e5kleur4 ,op 't uit]lyke s*ynt de a>de niet ze] vet te zyn4 ,dit bekragtig5 ook de inwoond]s4 ,wanne] e5 akk] drie j>5 aan e5 met het zelve soort van koorn bezaid wordt1 br5gt het niets van belang op1 indi5 het niet wel gemi/ wordt ( e5 ja> braak legg5 blyft4 ,dog de mi/ is hi] bezwa>lyk te kryg54 ,om die r$5 laat m5 het liev] onbeb\wd4 ,9 di5 tuss*5tyd bewa/ het met all]lei plant5 en kruid51 en de l&man beb\wt e5 veld dat enig5 tyd braak geleg5 heeft1 ( kie/ van d5 nog onbeb\wd legg5d5 grond ene nieuwe /reek om te be>beid54 ,9 beide gevall5 kan hy zig en5 go$5 oog/ belov54 ,deze h&elwys slaagt hi] ze] wel1 want de a>de is lugtig1 zo dat ze gemakkelyk kan omgeploegd word51 en i$] l&man heeft geme5lyk ene grote ruimte 9 eig5dom4 ,de gewoonte1 die m5 hi] heeft1 van het vee de w9t]s ov] 9 't l& te lat5 lop51 maakt dat m5 niet veel mi/ w9n5 kan4 ,vee4 ,al het vee dat m5 hi] kweekt is oorspronglyk uit ,europa4 ,de ,wild5 hadd5 noit enig vee2 en nog gev5 zy 'er niet om4 ,ook v]a>dt het vee hi] all5gsk5s1 en wordt kle9]4 ,de oss51 pa>d51 s*ap5 en v>k5s zyn 9 ,engel& grot]2 en 't zyn dez5 ev5wel die h]wa>ds zyn ov]gebragt4 ,het e]/e geslagt neemt e5 we9ig af1 en het d]de ( vi]de is re$s van die grootte welke hi] het vee geme5lyk heeft4 ,de lugtsge/eldheid1 de grond en het vo$zel zull5 hi] elk het zyne te zam5 toe do54 ,vroegtydigheid d] ,inboorl+54 ,het is ook aanm]kelyk1 het ge5 m5 e5p>ig van de ,inboorl+5 des ,l&s zegt1 namelyk dat zy geme5lyk e]d] tot hunne rype j>5 kom51 e]d] v]/& kryg51 dog ook e]d] oud word51 dan 9 ,europa4 ,het is hi] niet zeldzaam kle9e k9d]5 te zi51 die op de g$ane vrag5 zo lev5dige en a>dige antwoord5 wet5 te gev51 dat m5 'er niet g5oeg ov] kan v]wond]d /aan1 ja zo als ( zy oude m5s*5 w>54 ,dog zy kom5 noit tot de j>5 wa>toe de ,european5 wel g]ak54 ,en 'er is hi] ge5 voorbeeld dat e5 inboorl+ tagtig ( neg5tig ja> b]eikt heeft4 ,dog ik spreek alle5 van zulk5 die uit ,europa oorspronglyk zyn2 want de ,wild51 ( de e]/e inwoond]s van het l&1 word5 dikwyls ze] oud4 ,ma> dit is teg5woordig ond] h5 ook zeldzam] dan voor dez54 ,m5 kan het /]k br&ewyn dr9k51 dat zy van de ,european5 gele]d hebb51 als ene ho(doorzaak hi] van aanm]k54 ,die 9 ,europa gebor5 zynde1 zig hi] n$]gezet hebb51 b]eik5 ook geme5lyk hog]e j>51 dan die van ,europis*e ,oud]s hi] te l&e gebor5 zyn4 ,9 d5 laat/5 oorlog heeft m5 ook ond]vond51 dat de m5s*5 9 ,am]ika gebor5 zo wel de ongemakk5 van d5 oorlog1 by beleg]+5 en lange togt51 niet ui?\d5 als die uit ,europa kom51 ma> 9 m5igte /]v54 ,zy kunn5 zig aan g5e vreemde lugt/reek gew5n54 ,de ,vr\w5 h\d5 hi] ook vroeg] op te b>5 als 9 ,europa1 na ha> ve]tig/e ( vyf5ve]tig/e ja> zyn zy geme5lyk niet me] vrugtba>1 en sommig5 re$s na ha> d]tig/e4 ,ik v]nam na> de oorzaak hi]van1 dog m5 wi/ 'er de w>e niet van aantewyz54 ,enig5 s*rev5 dit toe aan d5 ov]vlo$ di5 m5 hi] heeft4 ,&]5 aan de onbe/5digheid van het w$]1 gelov5de dat 'er bezwa>lyk e5 l& 9 de w]eld te v9d5 is da> het w$] op d5zelv5 dag zo dikwyls v]&]t als hi]4 ,op de zwa>/e hette volgt somtyds b9n5 we9ige ur5 ene gevoelige k\de4 ,ja1 het w$] v]&]t d5 zelv5 dag dikwyls vi]1 vyf en zesmal54 ,en d] bom54 ,met de bom5 is het hi] ev5 e5s als met de m5s*5 geleg54 ,de ,s*ep5 van ,am]ikaans* h\t geb\wd zyn niet te v]gelyk5 met die welk5 9 ,europa getimm]d word54 ,dit erk5t m5 e5p>ig4 ,e5 s*ip hi] geb\wd deugt niet veel me] zo dra 't e5 ja> ( twaalf oud is2 en v9dt m5 'er e5 oud] dat nog bruikba> is1 zo ^w het voor e5 wond] geh\d54 ,het is niet gemakkelyk de r$5 hi]van uittev9d54 ,enig5 gav5 de s*uld hi] van aan het h\t1 &]5 aan de mani] van b\w51 om dat m5 zig hi] mee/ van nieuw gehakt h\t b$i5t1 dat nog niet volkom5 droog is4 ,ik d5k dat beide deze oorzak5 t'zam5lop51 want ik vond eikebom51 die op zyn be/ twaalf j>5 gehakt w>5 gewee/1 welk5 met en5 h>d5 ba/ ov]trokk5 w>51 ond] d5 welk5 het h\t byna v]rot en tot e5 meel geword5 01 zo dat m5 't tuss*5 de v+]s tot po$] wryv5 kon4 ,hoe lang da>5teg5 dur5 onze eik5 /amm5 niet e] zy v]molm58 ,des avonds ke]d5 wy na> ,philadelphia t]ug4 ,haz54 ,haz5 zyn 'er eig5lyk 9 dit l& niet1 ma> wel e5 soort van di]51 die tuss*5 onze ,haz5 en de ,konyn5 e5 middelsoort zyn1 en 9 de kool- en raapl&5 ene s*rikkelyke v]woe/+ aanregt54 ,wa>om vele plant5 hi] zo laat bloeij54 ,vel5 hebb5 zig v]wond]d1 dat de plant51 die uit ,noord ,am]ika na> ,europa gevo]d en da> geplant word51 grot5deels zo laat bloeij51 en zeld5 rype vrugt5 voortbr5g5 voor dat de vor/ ze ov]valt1 da> het uit de ,reisbes*ryv+5 bek5d is1 dat 9 ,p5sylvanie1 en nog me] 9 ,new ,york1 9 ,nieuw ,engel& en 9 ,kanada1 de w9t]s wel zo ge/r5g als 9 ,zw$51 en ge/r5g] dan 9 't ,europis* ,engel& zyn4 ,het wi]d my door v]s*eid5 v]/&ige li$5 opgelegd dit te ond]zoek52 ma> 9 plaats van te antwoord51 wil ik hi] enige aanm]k+5 opgev51 die ik ov] de lugt/reek en de gewass5 van ,noord ,am]ika gemaakt heb1 en het myn5 ,lez] ov]lat5 zelf da> gevolg5 uittetrekk54 ,het is wa>1 dat de w9t] 9 ,p5sylvanie1 en nog me] 9 de noordelyk] ,l&s*app51 al zo ge/r5g als 9 ,zw$51 en bygevolg veel k\d] dan 9 ,engel& en de zuidelyk] l&5 van ,europa is4 ,ik vond dat 9 ,p5sylvanie1 het welk nog me] dan tw9tig grad5 zuidelyk] legt dan v]s*eid5 l&s*app5 van ,zw$51 de ,!rmomet] van d5 ,he] ,celsius des w9t]s tot op #bd4 gr4 ond] het punt van vor/ viel2 en die w9t] 01 zo als m5 my v]zek]de1 niet buit5gewoon k\d4 ,dit konde ik da>uit ook opmak51 dat de ,dellaw>e1 t5 tyde ik da> 01 niet zo /]k toevroor dat m5 'er te ,philadelphia ov] ryd5 kon1 het welk dikwyls g5oeg gebeurt4 ,als m5 nu de bre$te van de ,rivi] ov]weegt1 en dat het gewoonlyk v]s*il van eb en vlo$ da> agt voet5 b$raagt1 zal m5 ligt beseff51 dat 'er e5 ge/r5ge vor/ v]eis*t moet word5 om de ,dellaw>e met zo /]k e5 ys te b$ekk54 ,dog het is te gelyk wa>1 dat1 zo de w9t]s hi] somtyds h>d zyn1 zy niet lang dur54 ,m5 kan zegg5 dat zy 9 ,p5sylvanie zeld5 me] dan twee ma&51 en somtyds niet bov5 ene ma& aanh\d52 want het is iets ze] ongewoons als zy drie ma&5 dur51 en dan wordt het 9 de ,ko]ant5 als iets byzond]s aangetek5d4 ,digt] by d5 ,pool zyn de w9t]s wat lang]1 en 9 de ,noordelyk/e del5 zull5 zy onze ,zwe$s*5 9 l5gte niets toegev54 ,de wa>nem+5 aanga&e het w$]1 die ik 9 myn v]blyf 9 ,am]ika dagelyks voor alle ma&5 gemaakt heb1 en die ik hi] agt] zal invoeg51 zull5 hi] me] ligts omtr5t gev54 ,des zom]s is de hitte hi] doorgaans zwa> en aanh\d5d4 ,ik bek5 dat ik d5 ,!rmomet] te ,aobo byna zo hoog heb zi5 ryz5 als 9 ,p5sylvanie1 dog dit ond]s*eid 0 'er 91 dat1 zo de ,!rmomet] van ,celsius 9 ,f9l& 9 twee ( drie j>5 miss*i5 e5s tot d5 #cj4 gr4 bov5 het vriespunt ry/1 dezelve niet alle5 9 ,p5sylvanie1 ma> ook 9 ,new ,york1 te ,albany1 en 9 e5 groot deel van ,kanada1 mee/ dagelyks1 drie ma&5 lang1 tot di5 graad1 zo nog niet hog]1 /ygt4 ,te ,philadelphia is hy 9 de zom]s1 die ik da> heb doorgebragt1 twee- ( driemaal tot #cf4 gr4 ge/eg54 ,m5 kan dan zegg5 dat 9 ,p5sylvanie e5 groot deel van ,april1 ,mai1 en de volg5de ma&5 tot ,octob] toe1 aan de ma&5 van ,juni en ,juli 9 ,zw$5 gelyk zyn4 ,ene zo /]ke en aanh\d5de hette moet noodzakelyk grote uitw]k+5 voortbr5g54 ,aan deze doordr+5de en langdurige w>mte moet m5 het ook toes*ryv5 dat de gem5e melo551 de wat]melo551 en de pompo55 van vel]lei soort5 op het op5 veld gezaid word51 en zond] enige b$ekk+ ( glaz5 9 ,juli volkom5 ryp zyn1 dat de k]ss5 te ,philadelphia d5 #be4 ,mai re$s go$ zyn1 en dat m5 dikwyls 9 ,p5sylvanie de weit 9 't midd5 van ,juli mait4 ,de gants*e ma& van ,septemb]1 en de halve ma& van ,octob]1 (wel geheel ,octob]1 mak5 9 ,p5sylvanie het aang5aam/e ja>getyde uit4 ,de vroeg]e zom]ma&5 zyn al te heet4 ,dez5 zyn gelyk 9 w>mte aan onz5 ,juli en half ,augu/us4 ,ook /aan 9 ,septemb] de mee/e gewass5 9 d5 be/5 bloei1 en vel5 beg9n5 al diep 9 die ma& e]/ te bloey54 ,en ik twyffel niet ( dit onv]gelyke ja>getyde1 geholp5 door en5 held]5 hemel en en5 matiglyk w>m5 zonnes*yn1 doet hi] veel toe4 ,ma> s*oon de gewass5 zo laat e]/ beg9n51 kryg5 zy dog hunne volkom5heid voor dat het groot/e deel van ,octob] v]lop5 is4 ,dog wa>om ze zo laat 9 d5 h]f/ e]/ voortkom51 is iets dat ik niet kan beantwoord51 en vraag veel liev]1 wa>om bloey5 de ,c5taurea ,jacea1 de ,g5tiana1 de ,am>ella en het ,c5taureum van ,l9nu 9 ,zw$5 e]/ op het laat/ van d5 zom]8 ,wa>om v]ton5 het ,lev]kruid1 #ch de violi]1 #ci het ,daphne ,mez]eum1 en &]e plant5 zig re$s 9 de l5te 9 all5 h>5 lui/]8 ,het heeft d5 ,s*epp] van alle d+5 behaagd de zaak dus va/ te /ell54 ,wat w$] het te ,philadelphia 9 die ma&5 is1 kunn5 myne wa>nem+5 aanwyz54 ,ik heb omtr5t dezelv5 alle zorgvuldigheid aangew5d1 en1 zoveel ik kon1 v]myd1 d5 ,!rmomet] op zulke plaats5 te hang51 wa> hem de zonne/ral5 ( lynregt ( door we]omkaats+ v]w>m5 kond54 ,da> zyn nog 9 ,p5sylvanie ond] de wilde gewass5 enig51 die niet alle j>5 hun zaad tot rypheid br5g5 voor dat de k\de invalt4 ,hi]toe behor5 enige soort5 van de ,g5tiana1 van ,a/]es en &]54 ,dog de wy%eid des ,s*epp]s heeft het e5 na> het &] ges*ikt4 ,byna alle die gewass5 welk5 de eig5s*ap hebb5 van zo laat hunne bloem5 voort te br5g5 zyn ov]blyv5de1 #dj ( zulk5 die by gebrek van zaad door uitspruitsels kunn5 voortgeplant word54 ,veelligt kan m5 egt] van deze v]trag+ 9 de plant5 ene natuurlyke oorzaak opgev54 ,voor dat de ,european5 h]wa>ds kwam5 w]d het ,l& door wilde volk5 bewoond1 die ge5 ( we9ig l& beb\wd51 dog zig voornamelyk van de jagt en de viss*]y g5e]d54 ,de boss*5 wi]d5 dan niet aang]aakt2 alle5 v]te]de het vuur1 by toeval 9 de w\d5 ont/ok51 'er e5 g$eelte van4 ,ook vond5 de e]/e hi] aanl&5de ,european5 al het l& met zw>e boss*5 b$ekt4 ,hi]uit volgt1 dat1 als m5 de grote bom51 en de gewass5 die 9 ( aan 't wat] /aan1 uitzond]t1 de ov]ig5 m]5deels enige duiz5d j>5 lang 9 de s*aduw1 ond] ( tuss*5 't geboomte hebb5 moet5 groey51 en dit maakt dat zy natuurlyk tot die behor5 welk5 bos*ryke en s*aduwagtige oord5 v]eis*54 ,nu lat5 de bom5 hi] 9 d5 h]f/ hunne blad]5 9 zulk ene m5igte vall51 dat zy d5 grond ond] zig vi] ( vyf duim dik b$ekk54 ,dit lo( blyft tot diep 9 d5 volg5d5 zom] legg5 e] het v]gaat4 ,het moet dan de plant51 die ond] het zelve wass51 ze] v]trag54 ,da>by b]o(t het ze van die we9ige zonne/ral51 welk5 't geboomte nog doorlaat4 ,deze om/&igh$5 t'zam5g5om5 mak5 dat de gewass5 veel lat] bloey51 dan zy &]s do5 z\d54 ,en z\ m5 niet zegg5 konn51 dat zy op deze wys de hebbelykheid aang5om5 hebb5 van zo laat voort te kom51 zo dat zy nu en5 lang5 tyd nodig hebb5 om zig te gew5n5 spo$ig] te groey58 ,d5 #bd4 ,sept4 bragt5 wy door met plant5 te v]zamel51 en de zeldzaam/5 9 het ,kruidboek te legg54 ,v]/e5d h\t4 ,d5 #be4 s*onk my de ,he] ,hesselius e5 kle9 /uk v]/e5d h\t1 dat m5 hi] 9 d5 grond gevond5 _h4 ,het 0 vi] duim5 lang1 en5 duim bre$1 en drie lyn5 dik4 ,m5 kon ze] duidelyk zi5 dat het voorhe5 h\t gewee/ 01 want da> m5 het glad gemaakt _h kon m5 alle de langw]pige drad5 ond]k5n51 zo dat het s*e5 e5 glad gesn$5 /uk eik5 h\t te wez54 ,het 0 e5 /uk van en5 grot]5 brok4 ,m5 hield het hi] voor e5 /uk ,hikory4 ,ik kreeg nad]h& van &]5 me] da> van4 ,de ,he] ,lewis ,evans v]haalde my1 dat m5 op de gr5z5 van ,virg9ie 9 d5 grond e5 groot blok van v]/e5d5 ,hikory gevond5 _h1 wa>aan m5 de s*ors nog ond]k5n5 konde1 die egt] ook /e5 geword5 04 ,de ,he] ,j4 ,b>tram4 ,de ,he] ,john ,b>tram is e5 ,engels*man die omtr5t vi] ,eng4 myl5 van ,philadelphia op het l& woont4 ,hy is ze] erv>5 9 de ,natuurkunde en de ,natuurlyke ,hi/orie1 en s*ynt voor die wet5s*app5 regt gebor5 te zyn4 ,9 zyne jeugd heeft hy g5e geleg5heid gehad van regelmatig te /ud]54 ,ma> door zyne vlyt en en5 onv]moeid5 arbeid is hy1 zond] vreemde wegwyz+1 zo v] 9 het ,latyn gekom51 dat hy al de boek5 9 die taal lez5 en v]/aan kan1 zelfs die wa>9 m5 veel kruidkundige kon/woord5 v9dt4 ,hy heeft g$ur5de v]s*eid5 j>5 dan na> het ene nu na> het &]e gewe/ van ,am]ika g]eisd1 alle5 met inzigt om all]lei we9ig bek5de plant5 te v]zamel54 ,hy heeft 'er sommig5 van 9 zyn5 tu9 geplant1 en vele zad5 ( friss*e wortels na> ,engel& gezond54 ,m5 is hem voor de k5nis aan v]s*eid5' d] zeldzaam/e gewass5 v]pligt1 die hy het e]/ gevond5 heeft4 ,dog m5 kan hem van traagheid en nalatigheid bes*uldig51 da> hy v]zuimd heeft zyne vel]h&e en aanm]kelyke wa>nem+5 op 't papi] te br5g54 ,zyne vri5d5 te ,lond5 v]zogt5 hem e5s hun e5 kort begrip zyn] reiz5 toe te z5d51 en zy w>51 't is wa>1 met e5 go$ oogm]k1 dog met ge5 g5oegzame omzigtigheid1 ze] haa/ig om het afg$wong5e h&s*rift t] drukp]s te bezorg54 ,da>door b5adeeld5 zy d5 ,man m]kelyk1 want1 da> hy niet h\dt van het ge5 hy weet aantetek551 vond m5 zyn w]k mag] 9 nieuwe ontdekk+54 ,dog m5 z\ hem groot ongelyk do5 hem hi]na> te beoordel54 ,hy heeft 9 dat w]k niet het duiz5d/e deel van het ge5 hy weet1 vooral aanga&e ,noord ,am]ika1 gezet4 ,ik b5 hem ze] v]pligt2 want hy bezat de pryslyke eig5s*ap van het ge5 hy wi/ &]5 wel te will5 m$$el54 ,ik wilde van hem gewag51 op dat m5 my niet mogt kond5 v]wyt51 dat ik my zelv5 _h will5 toeeig55 het ge5 ik van hem gele]d heb1 en zyn5 naam v]zwyg54 ,mossel54 ,9 de kleiputt51 t5 noordwe/5 d] ,/ad1 wa>uit m5 a>de voor de tegelbakk]y haalt en die ?ans vol wat] /ond51 wi]d5 vele ,mossel5 gevond54 ,zy s*55 da> door d5 vlo$1 langs e5 beekje dat 9 de putt5 komt1 he5 gevo]d te zyn1 want deze putt5 zyn ma> onlangs gemaakt4 ,somtyds gaan de arme jong5s uit de ,/ad 9 het wat] om de mossel5 te zoek51 wa> voor zy kop]s g5oeg v9d51 alzo zy voor ene lekk]ny geh\d5 word54 ,de ,cratgus crus galli van ,l9nu is e5 soort van ,hag$oorn1 en wordt1 aan sommige oord5 da> m5 de regte ,hag$oorn niet heeft1 voor hag5 gebruikt4 ,de bess5 zyn rood1 en hebb5 de grootte1 d5 smaak en de g$aante als onze hag$oornbess54 ,dog deze boom s*ynt niet de be/e hag5 te gev51 want hy 0 zyn blad al kwyt1 s*oon de &]e bom5 nog all5 gro5 w>54 ,&]s heeft hy ontzaglyk lange doorn51 van wel twee ( drie duim4 ,m5 maakte 'er e5 g]+ gebruik van4 ,i$]e bes heeft twee korrels4 ,de ,eik54 ,de ,he] ,b>tram v]zek]de my dat de ,am]ikaans*e ,eik5 op v] na zo duurzaam niet zyn als de ,europis*54 ,om die r$5 word5 de ,s*uit51 die langs de ,hudson ,rivi] de w>5 van de bov5l&5 afvo]51 van tw$]lei h\t gemaakt4 ,voor het deel dat altyd ond] het wat] is neemt m5 d5 zw>t5 ,eik2 voor het &]e dat nu ond] dan bov5 't wat] is1 en des te me] voor het v]gaan bloot /aat1 gebruikt m5 d5 zog5aamd5 ,rod5 ,c$]1 #da welks h\t van byna alle de bom5 des l&s voor het duurzaam/e geh\d5 wordt4 ,de kiel maakt m5 desweg5s van zw>t5 ,eik1 dewyl dit e5 tai h\t is4 ,want da> de /room ze] vol van /55 is1 en de va>tuig5 dikwyls /ot51 geeft het eik5h\t m$e1 en bekomt dus zo ligt ge5 s*eur54 ,de ,c$] z\ da>toe niet deug51 om dat hy te h>d is en ligt 9 /ukk5 spr+5 z\4 ,ook v]gaat het eik5h\t zo ligt niet als het altyd ond] wat] blyft4 ,p]54 ,m5 kan hi] 9 d5 h]f/ go$e ,p]5 kop52 dog m5 zeide ov]al dat die vrugt 9 dit ,l& niet wel slag5 wilde4 ,de ,ratelslang4 ,al wat ik aanga&e de ,ratelslang by myn v]blyf 9 ,am]ika heb opgem]kt1 /aat 9 de ,v]h&el+5 van de ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app5 voor de j>5 #ageb4 en #agec4 w]wa>ds ik d5 ,lez] wyze4 ,b]54 ,b]5 word5 'er hog] op 9 het ,l& 9 tamelyke m5igte gevond51 en do5 dikwyls s*ade4 ,de ,he] ,b>tram v]haalde my1 dat als e5 ,be] en5 ,os gevang5 heeft1 hy hem e5 gat 9 de huid byt1 en da> zo lang met al zyn kragt5 inblaa/1 tot dat het bee/ geheel opzwelt en /]ft1 want de lugt zet zig tuss*5 het vlees* en 't vel kragtig uit #db4 ,e5 oude ,zwe$1 e5 man van e5 en neg5tig j>51 v]telde dat 9 zyne k9ds*heid hi] ongeme5 veel ,b]5 gewee/ zyn1 dog zy d$5 het vee zeld5 s*ade4 ,als m5 'er en5 ges*ot5 _h leefde m5 met zyn vlees* als met dat van e5 zwyn4 ,het 0 ze] go$ van smaak4 ,aan de ,rivi] ,morris maakt m5 van het ,b]evlees* hamm54 ,teg5woordig v9dt m5 om/reeks ,philadelphia en 9 geheel ,p5sylvanie we9ig ,b]51 v]mits zy all5gsk5s uitg]oeid zyn4 ,9 ,virg9ie doodt m5 ze op v]s*eid5]lei wyz52 en hun vlees* et5 zo wel de ,ryk5 als de ,arm51 om dat m5 d5kt dat het ruim zo go$ is als v>k5s vlees*4 ,op vele plaats5 van dat ,l&s*ap1 wa> m5 g5e v>k5s h\d5 kan1 om dat 'er zoo veel ,b]5 zyn1 jaagt m5 op die di]51 om hun vlees* 9 plaats van v>k5s vlees* te gebruik54 ,m5 wil dat de ,am]ikaans*e ,b]5 zo boosa>dig en geva>lyk niet zyn als de ,europis*54 ,weegbree4 ,d5 #bf4 ,sept4 zag5 wy het ,weegbree #dc 9 ov]vlo$ op de weg51 9 de weid5 en 9 de boomga>d5 wass54 ,de ,he] ,b>tram _h deze plant op zyn reiz5 dikwyls aangetr(f54 ,egt] wi/ hy niet ( zy tot de ,am]ikaans*e gewass5 behoorde1 dan ( ze uit ,europa ov]gebragt 04 ,deze twyffel+ 0 da>uit by hem ont/aan1 dat de ,wild51 die van oud%] grote k5nis hadd5 gehad van de gewass5 des l&s1 bewe]d51 dat voor de kom/ d] ,european5 deze plant 9 't l& niet wies4 ,zy noem5 ha> da>om ook d5 ,engels*mans voet2 want da> de ,europ]s he5 g+51 zegg5 zy1 da> wies deze plant 9 zyne voet/app54 ,&]e gewass54 ,de ,ganzevoet met uitgesn$5 blad]5 #dd /ond rykelyk 9 de tu951 dog zy 0 zeldzaam by de huiz51 op de weg51 en koornveld54 ,dit s*ynt te bewyz51 dat zy ook niet oorspronglyk uit ,am]ika is1 ma> met &]e zad5 uit ,europa is ov]gevo]d4 ,het zelve d5kt m5 van het ,tanacetum vulg>e1 't welk hi] en da> aan de hag51 op de weg51 en om de huiz5 wies4 ,het gem5e ,yz]kruid met blauwe bloem5 #de wi]d my door d5 ,he] ,b>tram getoond1 /a&e niet v] van zyn huis op ene vlakte by ,philadelphia4 ,dit 0 de enige plaats wa> het 9 ,am]ika te v9d5 is4 ,en dus moet het te gelyk met &]e zad5 uit ,europa zyn ov]gekom54 ,b$d+5 van a>de4 ,de ,he] ,b>tram 0 voornem5s e5 huis te ,philadelphia te do5 b\w54 ,m5 0 bezig met e5 keld] te grav54 ,ik bem]kte da> de volg5de b$d+54 ,de bov5/e lugtige a>de 0 ene tu9a>de1 ma> en5 halv5 voet dik1 en donk] bru94 ,da> ond] lag ene klei1 /]k met e5 zek] z& v]m5gd1 zo dat het mee/ z& 01 t] diepte van agt voet54 ,dit zag 'er /e5kleur uit4 ,da>op volgd5 kle9e keizel/e5tjes1 zo groot als e5 v+]lid1 v]m5gd met gr( z&4 ,de /55 be/ond5 uit e5 deel donk]5 en uit e5 deel held]5 qu>ts1 #df w>5 van buit5 geheel glad en rond1 en lag5 e5 halve el hoog4 ,e9delyk kwam de met z& v]m5gde /e5kleurige klei we] bov54 ,hoe diep deze reikte1 kon m5 niet bepal54 ,z\de ook de ,rivi] zig voorhe5 tot hi] toe uitge/rekt en de b$d+5 gemaakt hebb58 ,zees*elp5 9 de a>de4 ,de ,he] ,b>tram _h niet alle5 oe/]s*elp5 9 m5igte op het veld gevond51 ma> _h ook mossels*al5 en &]e s*elp5 die ongetwyffeld tot de zee behor51 me] dan hond]d ,eng4 myl5 v] van de zee af aangetr(f54 ,zelfs _h hy ze op de b]g5 wa>g5om51 die de ,engels*e plant]y5 van de woonplaats5 d] ,wild5 afs*eid54 ,de ,blauwe ,b]g54 ,dit geb]gte1 by de ,engels*5 de ,blauwe ,b]g5 g5oemd1 is vry hoog en /rekt zig 9 ene ket5 uit van het ,noord5 na> het ,zuid51 ( van ,kanada na> ,k>ol9a4 ,op sommige plaats5 zyn op5+51 die met voordagt s*yn5 gemaakt te zyn1 om aan de grote /rom5 uit de hog] l&5 en5 doortogt te gev54 ,de ,he] ,b>tram v]zek]de dat de lugt op deze b]g5 g5oegzaam altyd k\d] 0 dan 9 de dal54 ,de ,cassia ,*amcri/a wies op de pad5 door de boss*51 en somtyds ook op onbeb\wde akk]s1 vooral als zy met kle9 h\t bezet w>54 ,ha> blad gelykt veel na> die van s5sitiva #dg1 en heeft de zelve eig5s*ap1 van zig op 't aanro]5 t'zam5 te trekk54 ,de ,kray5 zyn hi] we9ig van de ,zwe$s*5 ond]s*eid52 dog ha> ges*reuw is zo gr( niet1 ma> wat me] kirr5de4 ,reuzepott54 ,he] ,b>tram v]haalde1 dat hy1 op zyne reiz5 na> de noordelyke ,volkplant+51 by de ,rivi]5 zek]e hol5 9 de b]g5 ontdekt _h1 welk51 volg5s zyne bes*ryv+ di]gelyke ,reuzepott5 moet5 gewee/ zyn1 gelyk m5 9 ,zw$5 v9dt1 en ik 'er enig5 van 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon+lyke ,maats*appy bes*rev5 heb4 #dh ,hy _h ov] dit ond]w]p enige briev5 aan de ,kon+lyke ,maats*appy ges*rev54 ,enig5 bewe]d5 dat deze hol5 door de ,wild5 gemaakt w>51 om 9 tyd van oorlog hun koorn en &]e go$]5 te b]g54 ,dog dit gevoel5 zogt hy te w$]legg54 ,volg5s hem w>5 zy op deze wys ont/aan4 ,wanne] zig des w9t]s het ys va/zet1 blyv5 'er vele keizel/e5tjes inzitt54 ,als dan 9 de l5te de sneuw smelt1 zo zwelt het wat] 9 de ,rivi]5 zo /]k1 dat het hog] komt dan de plaats5 da> nu deze gat5 gevond5 word54 ,het ys moet gevolgelyk ook zo hoog kom52 en dan gebeurt het dikwyls dat enig5 d] keizel/551 die 9 het ys va/gevror5 w>51 uit het ys zelve op d5 b]g vall51 en da>na door het wat] 9 ene klo( ( kle9e ongelykheid van d5 grond gevo]d word54 ,het wat] drait deze /e5tjes v]volg5s 9 die klov5 rond1 en holt ze dus1 all5gsk5s hoe me]1 uit4 ,het wat] slypt te gelyk1 door zyne kr+swyze beweg+1 d5 /e5 glad1 en helpt het hol rond mak54 ',t is zek]1 dat door dit dray5 en /ot5 de /e5 hi]toe op het laat/ onbekwaam wordt2 dog de /room w]pt alle voorj>5 w$] &]e /55 9 d]zelv] plaats1 die ev5 op de zelve w$] rond g$raid word54 ,het g5e dus van de b]g5 ( de /55 afgeslep5 wordt is e5 me] ( m9 gr( z&1 't welk door het wat]1 wanne] het hoog /aat1 en zyne golv5 9 de hol5 /aat1 weg gevo]d wordt4 ,dit w>5 de g$agt5 van d5 ,he] ,b>tram4 ,de ,lond5s*e ,maats*appy _h dezelve go$gekeurd4 #di ,de aanm]k+51 die ik by myn v]blyf te ,l&=t 9 't ja> #agdc4 gemaakt heb1 ton5 dat ik to5 van 't zelve gevoel5 04 ,ik heb het zelve 9 en5 brief aan de ,kon+lyke ,maats*appy1 die ond] h>e ong$rukte s*rift5 bewa>d wordt1 v]d] ontwikkeld4 ,ev5wel is 'er grote r$5 om te twyffel5 ( alle de holt5s van dit soort op deze wys wel ont/aan zyn4 ,mo]beziebom54 ,van de ,mo]beziebom5 treft m5 hi] v]s*eid5 soort5 aan1 die 9 ,noord en ,zuid ,am]ika 9 de boss*5 wass54 ,hi] zyn de rod5 ze] m5igvuldig4 ,de ,he] ,b>tram v]zek]de egt] dat hy de witt5 ook 9 't veld gezi5 _h1 s*oon zy zeldzam] zyn4 ,ik vroeg1 wa>om m5 hi] g5e zydefabriek5 aanlag1 da> hi] de mo]beziebom5 zo wel ti]d52 dog het antwoord 0 dat de daglon5 'er te duur toe w>54 ,e5 mansp]soon w9t dagelyks drie ,eng4 s*ell+5 en me]1 en de vr\wli$5 w9n5 na> ev5r$igheid4 ,dus dagt m5 dat het tel5 van all]lei koorn1 h5nip en vlas1 bet] betaald w]d1 en zo veel oppass5s niet vord]de als het kwek5 van zydeworm54 ,dat ev5wel de zydeworm5 hi] wel voort will51 en dat deze mo]beziebom5 ze] go$ voor hun zyn1 bleek uit de proev5 door en5 ,g\v]neur van ,konnektikut1 dat nog noordelyk] dan ,new ,york legt1 g5om54 ,deze fokte zo vele zydeworm5 aan1 dat zy hem met zyn huisgez9 van hunne zyde kle$d54 ,wynga>d54 ,v]s*eid5 soort5 van ,wynga>d5 wass5 hi] ook4 ,zy omw9d5 op ze] vele plaats5 de bom51 zo dat zy ze byna geheel b$ekk51 en 'er aan de zyd5 by ne] hang54 ,dit maakt omtr5t de zelve v]ton+ als wanne] by ons de hoprank5 teg5s de bom5 opklimm54 ,ik vroeg ook1 wa>om m5 hi] g5e wynb]g5 aanleide en uit de wilde druiv5 wyn maakte1 dog ik kreeg het zelve antwoord1 als omtr5t de zydefabriek54 ,de m5s*5 will5 te duur betaald zyn4 ,dus 0 het voordelig] zig op d5 akk]b\w bov5 al toetelegg54 ,dog de voornaam/e oorzaak is wel deze1 dat de wyn1 die uit de ,am]ikaans*e druiv5 gep]/ wordt1 zuur en s*]p is1 en 9 lang zo aang5aam niet smaakt als de ,europis*e4 ,het ,arum4 ,de ,virg9is*e ,kalfsvoet #ej wa/ op natte plaats54 ,de ,he] ,b>tram v]haalde1 dat de ,wild5 d5 /eel d] bloem en de bess5 kookt51 en als iets lekk]s at54 ,zo lang de bess5 nog rood zyn zyn zy s*]p en wre$1 dog dit gaat 'er 9 het kok5 af4 ,s>o?ra4 ,de ,s>o?ra ,g5tianoides wa/ ov]vlo$ig buit5 ,philadelphia op de veld51 ond] 't h\t1 9 ene droge z&ige a>de4 ,zy geleek onze blauwbesse/ruik5 ze] wel als zy e]/ beg9n5 gro5 te word5 en de spits5 d] blad]5 nog rood zyn4 ,de ,he] ,b>tram _h deze plant aan ,doctor ,dill5ius gezond51 dog deze wi/ niet tot welk e5 soort hy ze br5g5 moe/4 ,m5 wil dat zy wondhel5d is1 en dit heeft de ,he] ,b>tram zelf ond]vond51 to5 hy1 e5s van 't pa>d gevall5 en da>van geslag5 zynde1 de beide dy5 zwa> gekneusd _h4 ,hy kookte de ,s>o?ra1 en lag ze op de gekneusde plaats54 ,de pyn1 die 9 't e]/ ze] heftig gewee/ 01 v]dwe5 spo$ig1 en hy 0 b9n5 kort volkom5 h]/eld4 ,lorkeboom4 ,9 het ,kruidkundig ,woord5boek van d5 ,he] ,mill] gelez5 hebb5de1 dat de ,he] ,pet] ,coll9son 9 zyn5 h( en5 ,lorkeboom gehad _h van e5 byzond] soort1 die hem uit ,am]ika gezond5 01 vroeg ik d5 ,he] ,b>tram ( die boom by hem bek5d 04 ,hy antwoordde my1 dat hy zelf di5 boom aan d5 ,he] ,coll9son gezond5 _h2 dog dat hy 9 't oo/elyke deel van ,j]sey 9 't wild groeide2 dog dat hy hem &]s n]g5s 9 de ,engels*e ,volkplant+5 voorgekom5 04 ,hy is da>9 van de &]e ,lorkebom5 ond]s*eid5 dat zyn zaadhuisjes veel kle9d] zyn4 ,dog ik heb nad]h& dez5 boom 9 grote m5igte 9 ,kanada gezi54 ,appelbom54 ,de ,he] ,b>tram dagt dat de ,appelboom uit ,europa h]wa>ds ov]gevo]d 01 dog hy hield de ,p]sik voor ene ,am]ikaans*e vrugt1 die da> 9 't wild wa/4 ,&]5 da>5teg5 me5d5 dat de ,european5 ze m$e gebragt hadd54 ,dog de ,frans*5 9 ,kanada zeid5 dat de ,p]sik5 9 m5igte om/reeks de ,rivi] de ,missisippi 9 't wild gevond5 wi]d54 ,de ,mispelboom4 ,de ,p]simon d] ,engels*51 ,dyospyrus ,virg9iana by ,l9nu1 noem5 de ,zw$5 ,mispelboom4 ,hy wa/ op de mee/e vogtige plaats54 ,ik heb re$s bov5 gezegd dat de vrugt5 van dez5 boom1 e] dat ze volkom5 ryp zyn1 bitt] en t'zam5trekk5d w>51 dog wanne] ze volkom5 h>e rypte hebb51 het ge5 niet e] ges*i$t dan wanne] de vor/ ze aang$aan heeft1 zyn zy ze] aang5aam om te et54 ,m5 eet ze zeldzaam &]s dan rauw4 ,dog uit e5 groot boek1 behelz5de ene bes*ryv+ van ,virg9ie1 ond] het woord ,p]simon1 kan m5 zi5 dat de ,mispel5 op me] dan ene wys b]eid word54 ,de ,he] ,b>tram v]haalde1 dat m5 ze hi] tot e5 s*oteltje op het nag]egt gebruikte1 en dat 'er m5s*5 w>5 die 'er en5 ze] aang5am5 wyn uit maakt54 ,by hem w>5 'er v]s*eid5 op d5 grond gevall51 die door de zonne/ral5 byna ryp geword5 w>54 ,wy proefd5 'er enig5 van1 en ik moet bek5n51 dat zy gelyk hebb5 die zegg5 dat zy aang5aam zyn4 ,zy v]di55 ond] de smakelyk/e vrugt5 van dit l& g]ek5d te word51 wanne] de vor/ ha> s*]pte heeft wegg5om54 ,wolkruid4 ,het ,v]bascum ,?apsus1 ( grote witte ,wolkruid1 /aat ov]al 9 m5igte1 op de weg51 aan de tu951 9 droge grond51 op hoge weid51 die en5 z&ig5 bodem hebb54 ,de ,zw$5 noemd5 het ,tabak d] ,wild52 egt] erk5d5 zy niet te wet5 ( de ,am]ikan5 dit kruid als ,tabak gebruikt54 ,de ,zw$5 plegt5 9 hete koorts5 de blad]5 'er van om de arm5 en voet5 d] ziek5 te b9d54 ,m5 maakte ook e5 !e van de blad5 teg5s d5 buikloop4 ,ook zeide my e5 ,zwe$1 dat m5 d5 wortel 9 wat] kookte1 en het dan 9 de wond5 van het vee spoot1 dat vol van worm5 01 wa>door de worm5 /i]v5 en 'er uit viel54 #ea ,het gras4 ,d5 #bh4 ,sept4 hadd5 de tuss*5 de boss*5 geleg51 afgemaide weil&5 nog e5 lev5dig gro5 gras4 ,9 teg5deel op zulke weid51 die teg5s de hoogt5s1 9 't vlakke veld1 en ze] voor de zonne bloot lag51 zag het gras 'er bru9 en droog uit4 ,v]s*eid5 m5s*5 uit ,virg9ie v]haald5 my dat da>1 weg5s de grote hette1 de weid5 'er mee/ altyd bru9 en v]br& uit zag54 ,dus heeft m5 da> het v]maak niet1 gelyk 9 ,europa1 van de weid5 met e5 s*oon gro5 bekle$ te zi54 ,nagts*aduw4 ,de ,am]ikaans*e ,na*ts*aduw #eb wa/ ov]vlo$ig ond] het geboomte en op kle9e heuvel54 ,h>e zw>te bess5 w>5 re$s ryp4 ,wy bem]kt5 dat kle9e blauwe vogeltjes1 van de grootte als onze ,emb]iza citr9ella uit de bom5 op de ,nagts*aduw kwam5 vlieg5 en h>e blad]5 at54 ,teg5s d5 avond g+ ik na> het ,l&go$ van d5 ,he] ,b>tram4 ,gnaphalium4 ,het ,gnaphalium m>g>itaceum /aat 9 v]baz5de m5igte op alle onbeb\wde veld51 heuvels1 en &]s4 ,m5 v9d deze plant van v]s*ill5de langte na> mate van d5 grond4 ,somtyds heeft zy veel en somtyds we9ig takk54 ,de reuk is /]k dog lieflyk4 ,de ,engels*5 noem5 ze het ,euwige lev51 #ec om dat h>e bloem51 die grot5deels uit droge1 gl9/]5de1 zilv]agtige blaadjes #ed be/aan1 niet v]&]5 als ze g$roogd word54 ,deze plant 0 ?ans ov]al 9 h>5 voll5 bloei2 hoewel 'er w>5 die al h>e bloem5 v]lor5 en begonn5 hadd5 ha> zaad te /roij54 ,de ,engels*e vr\w5 v]gad]d5 veel van deze plant1 plukt5 ze met d5 /eel af1 en zett$5 ze1 met &]e s*one bloem51 die zy van de veld5 ( uit de tu95 hadd51 9 pott51 tot e5 si]aad voor de kam]s4 ,9 't algeme5 w>5 zy da> ze] op ge/eld van d5 gehel5 zom] ov]1 all]lei zo voor het oog als d5 reuk aang5ame bloem5 ond] ( op d5 s*oor/e51 ook wel op de tafel ( 9 de v5/]bank5 te hebb54 ,het ,gnaphalium hield5 zy d5 w9t] 9 h>e kam]s ov]1 om dat de bloem5 'er van niets v]&]54 ,de ,he] ,b>tram v]haalde my nog e5 &] gebruik van deze plant2 te wet51 m5 b$i5t zig van e5 afkooksel van de bloem en d5 /eel1 ( van de plant zelve 9 en5 zak gebond51 om 'er kneuz+5 m$e te be/ryk54 ,wilde h5nip4 ,9 plaats van vlas gebruik5 vele m5s*5 hi] e5 soort van het ,apocynum cannab9um van ,l9nu4 ,m5 b]eidde d5 /eel gelyk het h5nip en het vlas4 ,m5 sp9t het en weeft 'er all]lei go$ van4 ,m5 wil dat de ,wild51 van ov]\de tyd5 af1 zakk51 vis*nett51 en di]gelyke d+5 'er van gemaakt hebb54 ,aanwas van het l&4 ,ik vroeg d5 ,he] ,b>tram ( hy ook opgem]kt _h ( de zee lag] geword5 01 en voorhe5 plaats5 b$ekt _h die nu l& w>54 ,hy zeide my1 dat na> zyne wa>nem+5 het groot/e deel van dit ,l&1 vele myl5 v]1 voorhe5 moe/ ond] wat] ge/aan hebb54 ,de r$55 voor dit gevoel5 w>5 dez54 ,i4 ,9 't grav5 op de ,blauwe ,b]g51 die me] dan drie hond]d ,eng4 myl5 van de zee af zyn1 _h m5 hi] en da> losse mossel-1 oe/]- en &]e s*elp5 gevond52 welk5 m5 insgelyks 9 de vally5 tuss*5 die b]g5 ontmoet4 ,,ii4 ,m5 v9d da> ook 9 kalk/551 vuur/55 en &]51 ene v]baz5de m5igte van v]/e5de mossels*elp54 ,hy v]zek]de dat het nauwlyks te gelov5 0 hoe vele duiz5d5 da>van 9 de v]s*ill5de soort5 van /551 wa>uit het geb]gte be/ond1 zat54 ,,iii4 ,ev5 zulke s*elp5 graaft m5 geheel en onv]&]d op 9 ,virg9ie1 ,m>yl&1 ,new ,york en ,p5sylvanie4 ,,iv4 ,by 't grav5 na> well51 niet alle5 te ,philadelphia1 ma> ook op &]e plaats51 t] diepte van agtti5 voet51 zyn /amm51 wortel5 van bom51 ja zelfs eik5blad]51 voor 't grot] deel nog onv]rot gevond54 ,v4 ,de vet/e en be/e a>de legt hi] 9 de dal54 ,dez5 word5 geme5lyk door en5 kle95 /room ( ene beek doorsn$54 ,aan d]zelv] afdal5de zyde ry/ m]5deels e5 b]g1 die1 wa> 'er het wat] tuss*5 door vliet1 'er uitziet1 als ( hy met voordagt zo doorgrav5 04 ,de vally5 w>51 dagt de ,he] ,b>tram1 voorhe5 all5 m]5 gewee/1 en het wat] _h all5gsk5s de b]g5 uitgehold1 en 'er zig en5 weg door gemaakt4 ,de m5igte van modd]1 di5 m5 9 't wat] v9dt1 en die e]tyds op d5 grond van het me] geleg5 _h1 01 na> zyn oordeel de a>de van de teg5woordige l&51 die zulk ene vrugtba>heid bezit4 ,zulke dal5 en doorgesn$5' b]g5 v9dt m5 hi] te l&e ze] veel4 ,dusdanig is de zond]l+e op5+ tuss*5 twee b]g51 door de welke e5 rivi] op de gr5z5 van ,p5sylvanie en ,new ,york door/roomt4 ,m5 zegt hi] s*]tsgewyze1 dat de ,duivel die op5+ gemaakt heeft om uit het ene l&s*ap 9 het &]e te kom54 ,,vi4 ,m5 kan aan de ,blauwe ,b]g5 duidelyk bespeur5 dat zy voorhe5 t5 dele ond] wat] zyn gewee/1 want vel5 van dezelv5 zyn op ene zond]l+e wys afgebrok51 dog de hoog/5 niet4 ,,vii4 ,wanne] m5 de ,wild5 zegt dat 'er op deze hoge b]g5 mossels*elp5 gevond5 word51 en dat m5 da>uit opmaakt dat de zee voor dez5 da>ov] he5 gegaan heeft1 antwoord5 zy1 dat dit hun niet v]wond]ba> voorkomt1 v]mits 'er ond] hun ene ov]lev]+ is1 dat de zee 9 oude tyd5 rondom deze b]g5 ge/aan heeft4 ,,viii4 ,het wat] 9 de ,rivi]5 en de poel5 neemt ook af4 ,mol5s1 die ze/i5 ja> gel$5 op de ,rivi]5 geb\wd w>51 en wat]s g5oeg hadd51 hebb5 nu zo we9ig wat] dat zy niet mal5 konn51 t5 zy na en5 zw>5 reg51 ( 9 't voorja> als de sneuw smelt4 ,dit afnem5 van het wat] komt da>van daan1 dat 'er ?ans zo veel l& beb\wd wordt1 en 'er zo vele boss*5 zyn uitg]oeid4 ,,ix4 ,het /r& neemt ook ja>lyks toe4 ,dit komt van de grote m5igte van z&1 't welk de golv5 uit d5 bodem d] zee op het /r& w]p54 ,de ,he] ,b>tram agtte dat het opm]k+ v]di5de1 dat de s*elp51 die op de noordelyke geb]gt5s v]/e5d gevond5 word51 van e5 soort zyn di]gelyk5 m5 9 de zee op die ,pool%oogte v9dt1 en niet gezi5 word5 voor dat m5 9 ,zuid ,k>ol9a komt4 ,hi]9 me5de hy grond te v9d5 om de m5+ van ,dr4 ,?omas ,burnet te v]d$ig51 dat namelyk de a>de voor d5 zondvlo$ ene &]e neig+ jeg5s de zon gehad heeft4 ,bewyz5 dit ook niet1 zeide hy1 de zw>e be5d]51 die m5 9 ,sib]ie v9dt en voor ,elefants be5d]5 h\dt8 ,teg5woordig kunn5 die di]5 9 zulk e5 k\d l& niet 9 't lev5 blyv54 ,ma> indi5 volg5s ,burnets /ell+ de zon voorhe5 gants* &]s t5 opzigte d] v]s*eid5 l&5 van d5 a>dbodem ge/aan heeft1 kan m5 ligt begryp5 dat de ,elefant 9 ,sib]ie heeft geleefd4 #ee ,egt] s*ynt het dat van dit alles v]s*eid5 oorzak5 kunn5 word5 opgegev54 ,hi]toe behoort de algem5e ,zondvlo$1 de aanwas van l&1 het welk e5 zuiv] w]k van d5 tyd is1 en de v]&]+5 9 d5 loop d] rivi]51 die by het smelt5 d] sneuw ( 9 grote ov]/rom+5 h>e oude b$d+5 v]lat5 en zig nieuwe mak54 ,reuzepott54 ,op enig5 af/& van het huis van d5 ,he] ,b>tram loopt e5 beekje door het bos*1 het welk ov] ene rots h55 /roomt4 ,hi] toonde my myne opm]kzame ,geleid] v]s*eid5e kle9e zo g5aamde ,reuzepott54 ,en wy kond5 duidelyk zi5 dat zy op die wys1 welke ik bov5 bes*rev5 heb1 moet5 ont/aan zyn4 ,want als wy de h& 9 die hol5 /ak51 bem]kt5 wy dat 'er vele keizel/e5tjes inzat51 die van buit5 zo glad en rond w>5 als ( ze g$raid w>54 ,en di]gelyke /55 vond5 wy 9 elk gat4 ,plant54 ,de ,he] ,b>tram toonde my ene m5igte van plant5 die hy 9 zyn kruidboek v]zameld _h4 ,ond] dezelv5 w>5 de volg5d51 die ook 9 de noordelyke del5 van ,europa wass51 van de welk5 hy ( de gehele plant bewa>d _h1 ( alle5 de takk54 ,de ,betula alba1 ( de gem5e ,b]keboom4 ,de ,betula nana1 e5 soort van ,b]k1 dat op lage plaats5 teg5s de hoogt5s aan wa/4 ,het ,com>um palu/re1 ( ,wat]vyfv+]kruid1 groeij5de 9 de weid5 tuss*5 de heuvel5 9 ,new ,j]sey4 ,de ,g5tiana lutea ( de ,gele ,kruiswortel1 voortkom5de op de veld5 digt by de b]g54 ,hy gelykt veel na> d5 onz51 ma> heeft zo veel bloem5 niet ond] elk blad4 ,de ,l9na borealis2 deze wa/ op de b]g5 9 ,kanada4 ,zy kruipt langs d5 grond4 ,de ,myrica ,gale2 om/reeks de ,rivi] ,susquehanna op natte grond54 ,de ,pot5tilla fruticosa1 word5de gevond5 9 mo]assige /rek5 en lage weid5 tuss*5 de ,dellaw>e en de ,rivi] van ,new ,york4 ,de ,tri5talis ,europa1 wass5de op de ,cat%ills4 ,het ,triglo*9 m>itimum1 voortkom5de by de z\te bronn5 na> d5 kant van 't ,l& d] ,vyf ,volk54 ,e5 ,grafz]k ontdekt4 ,de ,he] ,b>tram v]toonde my en5 brief uit ,oo/ ,j]sey1 behelz5d5 het volg5de v]haal van ene ontdekte ,am]ikaans*e ,begraafplaats4 ,9 ,april #agdd4 0 m5 9 het grav5 e5s keld]s op en5 grot5 /e51 gelyk aan e5 grafz]k1 gekom51 welk5 m5 t5 laat/5 met veel moeite bov5 gehaald1 en vi] voet5 diep] ene m5igte van m5s*ebe5d]5 en en5 gehel5 koek van mais gevond5 _h4 ,de koek 0 nog onbes*adigd1 zo dat v]s*eid55 d] om/&]s uit nieuwsgi]igheid 'er van proefd54 ,uit deze om/&igh$5 besloot m51 dat hi] e5 aanzi5lyk p]soon uit de ,wild5 moe/ begrav5 wez54 ,want zy zyn gewoon eetw>5 en &]e d+51 da> de ov]l$55 ze] veel van geh\d5 heeft1 met hem te begrav54 ,de /e5 0 agt voet lang1 vi] voet en enige duim5 op de dik/e plaats5 bre$1 en vyfti5 duim aan het ene en twaalf aan het &]e e9de dik4 ,hy be/ond uit e5 gr( soort van /e51 di5 m5 hi] v9dt4 ,da> w>5 g5e lett]s nog k>akt]s op te zi54 ,de ,mais en ,squa%es4 ,het graan dat de ,wild5 het mee/ b\w5 is de ,mais4 ,zy beb\w5 'er kle9e veld5 m$e4 ,buit5 dat plant5 zy ook ene m5igte van ,squa%es1 e5 soort van pompo55 ( melo551 die zy al aangekweekt hebb5 voor dat de ,european5 9 dit ,l& w>54 ,de ,europis*e ,am]ikan5 hebb5 ze ook 9 hunne tu95 geplant1 die 'er nu vol van zyn4 ,de vrugt is aang5aam als zy wel kla> gemaakt wordt4 ,geme5lyk kookt m5 ze1 /oot ze aan /ukk51 en doet 'er wat pep] en &]e spec]y5 by4 ,de ,wild5 zaij5 ook v]s*eid5 soort5 van bon51 die zy mee/ van de ,european5 gekreg5 hebb54 ,ma> de erwt51 die zy ook b\w51 hebb5 zy al gek5d voor dat de ,europ]s hi] w>54 ,de ,squa%es behor5 tot de vroege kawo]d54 ,zy zyn go$1 ma> dur5 niet lang4 ,egt] heb ik ze tot vry diep 9 d5 w9t] zi5 go$ h\d54 ,weit en ,rogge4 ,omtr5t het laat/e van ,septemb] zaide m5 de ,weit en de ,rogge1 en deze gran5 word5 geme5lyk ryp omtr5t het e9de van ,juli4 ,somtyds gebeurt het wel dat m5 ze al 9 't midd5 van ,juni maij5 kan1 zelfs zyn 'er voorbeeld5 dat dit 9 't beg9 di] ma& ges*i$de4 ,de ,g>/ en ,hav]4 ,g>/ en ,hav] wordt 9 ,april gezaid2 en zy beg9n5 geme5lyk teg5s 't e9de van ,juli4 ,boekweit4 ,de ,boekweit wordt gezaid 9 't midd5 ( op 't e9de van ,juli1 en is omtr5t het e9de van ,septemb]1 ( iets lat]1 9 /aat van +eoog/ te word54 ,indi5 m5 ze vroeg] zait geeft zy wel bloem51 dog we9ig ( ge5 koorn4 ,vee4 ,de ,he] ,b>tram en &]5 v]zek]d5 my1 dat het mee/e rundvee dat de ,engels*5 hebb5 afkom/ig is van bee/5 die zy de ,zw$5 gek(t hebb51 to5 die nog 9 't bezit van het l& w>54 ,de ,engels*5 zelv51 wil m51 dat 'er ma> we9ig hebb5 ov]gebragt4 ,de ,zw$5 bragt5 hun vee h]wa>ds uit hun ,l&1 ( k(t5 het van de ,holl&]s1 die to5 hi] geve/igd w>54 ,klimop4 ,digt by de ,/ad zag ik e5 ,klimop ( ,h$]a ,helix teg5s d5 muur van e5 /55 huis /aan1 het welk geheel ond] het gro5 d] blad]5 onzigtba> 04 ,deze plant is zek]lyk uit ,europa ov]gebragt1 want ik heb 'er n]g5s &]s ene van 9 ,am]ika gezi54 ,ma> 9 plaats van dit gewas zag ik dikwyls wilde ,wynga>d5 die teg5s de mur5 opklomm54 ,( de bom5 en plant5 v]ba/]5 als zy het noord5 nad]54 ,ik vroeg d5 ,he] ,b>tram ( hy ook opgem]kt _h1 dat de bom5 en plant5 v]ba/]5 na> mate ze me] noordwa>ds gevo]d word51 gelyk ,catesby bewe]t4 ,hy antwoordde1 dat deze m5+ wa> 01 indi5 m5 ze met ond]s*eid voor/elde4 ,da> zyn sommige bom5 die bet] 9 de zuidelyke l&5 voortkom51 en die v]m9d]5 na> mate m5 het noord5 nad]t4 ,wanne] hunne zad5 door de vogels by &]e toevall5 na> k\d] lugt/rek5 word5 ov]gebragt1 word5 de bom5 hoe lang] hoe kle9d]1 tot dat zy op 't laat/ 9 't geheel niet me] voortwill54 ,ma> da> zyn ook bom5 en plant51 welk5 de wyze ,s*epp] voor de noordelyke l&5 ges*ikt heeft1 en die da> tot ene v]baz5de hoogte wass54 ,hoe me] dez5 het zuid5 nad]5 zo veel te me] nem5 zy af1 tot dat zy op 't laat/ 9 't geheel oph\d5 te groey54 ,&]e plant5 eis*5 ene gematigde lugt/reek2 en wanne] zy me] noord- ( zuidwa>ds gevo]d word51 will5 zy niet voort1 ma> nem5 af4 ,dus zyn 'er1 by voorbeeld1 9 ,p5sylvanie bom5 die uit]mate wel wass51 dog altyd afnem5 na> mate zy v]d] na> het noord5 ( na> het zuid5 gevo]d word54 ,ik heb dit nad]h& op myne reiz5 dikwyls bekragtigd gevond54 ,de ,sassafras1 die 9 ,p5sylvanie op #dj4 gr4 ,n4 e5 tamelyk hoge en zw>e boom wordt1 wa/ by ,oswego en ,=t ,ni*olson1 tuss*5 de #dc4 en #dd4 gr4 nauwlyks drie ( vi] voet hoog1 en _h nauwlyks de dikte van e5 p9k4 ,het zelve _h plaats omtr5t d5 ,tulpeboom4 ,deze wordt 9 ,p5sylvanie zo zwa> als onze groot/e ,eik51 ma> by ,oswego is hy niet me] dan twaalf voet hoog en en5 arm dik4 ,de ,suik]ahorn #ef is e5 d] geme5/e bom5 9 de boss*5 van ,kanada1 en wordt da> ze] zwa>4 ,ma> 9 de zuidelyke ,l&s*app51 als ,new ,j]sey en ,p5sylvanie1 wa/ hy alle5 ma> op de noordelyke zyd5 van de ,blauwe ,b]g51 en op de /eile heuvel5 langs de rivi]51 welk5 teg5s 't noord5 geke]d zyn4 ,dog hi] kom5 ze niet tot e5 d]de ( vi]de van de hoogte die zy 9 ,kanada b]eik54 ,me] voorbeeld5 wil ik hi] niet bydo54 ,mugg54 ,de ,mugg51 die ons des nagts ze] plaagd51 word5 hi] ,musquetoes g5oemd4 ,zy zyn volkom5 gelyk aan de ,mugg5 9 ,zw$51 alle5lyk wat kle9d]1 en de bes*ryv+1 die 'er de ,ridd] ,l9nu van1 9 zyn ,sy/ema ,natur en zyne ,fauna ,suecica1 geeft1 pa/ ook ze] wel op de ,am]ikaans*54 ,zy kom5 by dag ( by nagt 9 de huiz51 en wanne] m5 te b$ is beg9n5 zy ha> onaang5aam gebrom1 nad]5 de m5s*5 hoe lang] hoe me]1 en zuig5 hun op 't laat/ zo veel blo$s af als zy kunn54 ,ha> beet v]oorzaakt bult5 by m5s*5 van e5 t$] ge/el4 ,als het w$] enige dag5 koel is gewee/ v]dwyn5 zy2 ma> als het v]&]t1 en vooral na en5 reg51 v]gad]5 zy dikwyls 9 zulk ene m5igte rondom de huiz51 dat het v]baz5d is4 ,de s*oor/55 d] ,engels*51 die g5e klapp5 hebb51 gev5 d5 ,mugg5 vry5 +ang4 ,by hete avond5 begeleid5 zy het vee met grote zw]m5 van de boss*5 na> de huiz5 ( na> de ,/ad1 en vlieg5 9 de huiz5 91 als ze ma> kunn54 ,9 't heet/e van d5 zom] zyn zy zo m5igvuldig op sommige plaats51 dat de lugt 'er vol van s*ynt1 vooral omtr5t poel5 en /a&e wat]51 gelyk de ,rivi] ,morris 9 ,new ,j]sey4 ,om die onaang5ame ga/5 door d5 rook te v]dryv51 legg5 de ,inwoond]s vur5 voor hunne huiz5 aan4 ,de oude ,zw$51 die hi] w>51 zeid5 dat de ,mugg5 voorhe5 hi] nog veel m5igvuldig] gewee/ w>52 dat zy nog ze] m5igvuldig langs het /r& zyn1 en die van ,philadelphia van e5 v]giftig] soort zyn dan de &]54 ,dit laat/e bleek uit de bult5 die zy maakt54 ,9 ,zw$5 gevoelde ik noit &] ongemak van h>5 beet dan e5 we9ig jeukte t]wyl zy nog zog54 ,ma> als zy my hi] des nagts /ak5 wi]d myn aangezigt zodanig met rode vlakk5 en bult5 toege/eld1 dat ik 'er zelf ov] bes*aamd 04 ,betu9+54 ,ik heb alre$s iets van de ,tu95 hi] te l&e gebruikelyk gezegd1 ik voeg 'er nu by1 dat de mee/e plank5 die ov]dw>s ge/eld word51 en wa>uit de s*utt+5 rondom ,philadelphia voornamelyk be/aan1 van rood ,c$]h\t zyn1 dat hi] voor duurzam] dan enig &] geh\d5 wordt4 ,ma> wanne] m5 dat niet v9d5 kan1 neemt m5 wit ( zw>t ,eik5h\t4 ,m5 h\dt ook veel van de pal5 van rood ,c$]h\t te hebb51 ( &]s gebruikt m5 wit ,eik5- ( ,ka/anj5h\t4 ,dog het s*ynt dat dit soort van h\t hi] niet lang go$ 9 de a>de blyft4 ,ik zag pal5 van ,ka/anj5h\t gemaakt1 die pas e5 ja> oud w>51 re$s van ond]5 grot5deels v]gaan4 ,sassafras4 ,de ,sassafrasboom #eg groeit hi] tamelyk veel1 en /aat hi] en da> 9 de boss*51 by de hag5 en de tu954 ,op oude akk]s1 die m5 onbeb\wd laat legg51 is hy e5 van de e]/5 die opkom51 en is zo m5igvuldig als de ,b]kebom5 9 ,zw$5 op de grond5 van afgebr&e boss*54 #eh ,de ,sassafras wa/ 9 ene droge losse a>de van ene bleke /e5kleur1 die grot5deels uit z& be/aat1 v]m5gd met e5 we9ig klei4 ,die grond5 s*55 vry mag] te zyn4 ,de b]g5 rondom ,go!nburg z\d5 op vele plaats5 go$ voor di5 boom wez51 zo zy nog niet te vet zyn4 ,ik zag hem hi] 9 de boss*5 ond] &]e bom51 ma> nog me] op zig zelv5 langs de he9+5 /aan4 ,op beide plaats5 s*ynt hy ev5wel te ti]54 ,noit heb ik hem gezi5 op lage ( natte plaats54 ,m5 v]zamelt hi] zyn blad]51 en gebruikt ze als !e4 ,ma> het h\t deugt n]g5s toe1 want het kraakt te /]k 9 't vuur en br&t niet wel4 ,de boom spreidt zyne wortels ze] v] uit1 en uit dezelv5 s*iet5 nieuwe spruit5 op2 dog deze s*eut5 zyn niet go$ om te v]plant51 om dat zy zo we9ig vezel5 buit5 d5 /amwortel hebb51 dat zy zig 9 de a>de niet regt va/zett5 kunn54 ,om d5 ,sassafrasbom5 te plant5 moet m5 de bess5 gebruik51 dat egt] ongemakkelyk is1 om dat ze de vogels al op hebb5 e] zy half ryp zyn4 ,de koey5 zyn ze] ge/eld op de nieuwe t$]e uitspruitsels van dez5 boom1 en zoek5 ze ov]al op4 ,de ,vr\w5 gebruik5 d5 ba/ van dez5 boom om de wol ene s*one oranjekleur te gev51 welke 9 de zon niet v]s*iet4 ,zy gebruik5 pis 9 plaats van aju9 9 't v]w52 kok5 de v]w 9 en5 kop]5 ketel1 omdat zy 9 en5 yz]5 gekookt zynde zo s*oon ene kleur niet geeft4 ,ene ,vr\w 9 ,virg9ie _h de bess5 van d5 ,sassafras gebruikt teg5s ene pyn 9 en5 h>] voet51 die zy drie ja> lang zo /]k _h gehad dat ze niet gaan kon4 ,m5 raadde ha> de bess5 9 ene pan te brad51 en de pynelyke plaats5 met de da> uit kom5de olie te /ryk54 ,zy de$ het1 dog het de$ ha> brak54 ,egt] hield zy met het middel aan1 s*oon zy1 zo dikwyls zy het de$1 'er de zelve uitw]k+ van gewa> wi]d4 ,de pyn v]dwe5 op 't laat/ geheel1 en zy wi]d volkom5 h]/eld4 ,spegt54 ,e5 zw>te ,spegt1 met en5 rod5 kop1 #ei is m5igvuldig 9 de boss*5 van ,p5sylvanie1 en blyft 'er d5 w9t] ov]1 gelyk ik zelf ond]vond5 heb4 ,hy wordt g]ek5d ond] het gevogelte dat de ,mais v]nielt1 omdat hy zig op de rype air5 zet1 en ze doorbyt4 ,de ,zw$5 noem5 hem ,tillkroka2 ma> alle &]e ,spegt51 alle5 die uitg5om5 die g\dgele vleugels hebb51 het5 zy ,hackspik>4 ,ik zal ze all5 te zam5 nauwkeurig] 9 e5 byzond] w]k bes*ryv54 ,alle5 m]k ik hi] aan1 dat byna al de soort5 van ,spegt5 ze] nadelig voor de ,mais zyn1 wanne] zy beg9t te ryp54 ,zy pikk5 gat5 rondom de air51 wa>door de reg5 indr+t1 en het koorn doet rott54 ,reis na> ,wilm+ton4 ,ik v]trok d5 #c ,octob] 's morg5s vroeg na> ,wilm+ton1 voorhe5 by de ,zw$5 ,*ri/9a g5oemd1 d]tig ,eng4 myl5 zuidwe/ van ,philadelphia4 ,drie myl5 van ,philadelphia wi]d5 wy ov] de ,skulkill gezet4 ,het l& beg9t hi] onoph\delyk uit heuvel5 en dal5 te be/aan4 ,de b]g5 zyn van alle kant5 gloy5d1 en de dal5 word5 g$urig doorsn$5 van kri/allyne beekjes4 ,het veld is grot5deels b$ekt met geboomte dat 's w9t]s zyne blad]5 laat vall51 want ik zag nauwlyks en5 enkeld5 boom uit het geslagt d] ,d5n51 uitg5om5 enige we9ige rode ,c$]s4 ,het h\t 0 hoog1 dog van ond]5 kaal1 zo dat het e5 frai doorzigt aan het oog v]s*afte2 ook kon m5 vry tuss*5 de bom5 doorryd51 zelfs op vele plaats5 met wag5s1 te me] da> de grond ze] eff5 04 ,op sommige plaats5 zag m5 kle9e vlakke veld51 wa> m5 weid51 en koornl&5 _h aangelegd4 ,van de laat/5 w>5 sommig5 beb\wd1 &]5 niet4 ,op enige plaats5 /ond5 v]s*eid5 huiz5 digt by malk&]1 ma> de mee/5 /ond5 alle54 ,e5 deel d] l&5 0 alre$s met ,weit bezaid1 op zyn ,engels*1 zond] grupp51 ma> met wat]vor5 digt by malk&]4 ,op &]5 zag ik het volk wakk] bezig om de ,rogge 9 d5 grond te br5g54 ,digt by i$] huis 0 e5 kle9 veld met ,turks* koorn4 ,de ,inwoond]s 9 deze /reek w>5 ( ,engels*5 ( ,zw$54 ,bom54 ,ik zag d5 gehel5 dag v]s*eid5 soort5 van bom51 ,walnootbom5 van me] dan e5 soort vol van not51 ka/anjebom5 geheel b$ekt met vrugt52 ,mo]bezie-1 ,sassafras-1 ,liquidamb>-1 ,tulp- en &]e bom54 ,wynga>d54 ,v]s*eid5' soort5 van wynga>d5 groeid5 welig1 en klomm5 op tot 9 topp5 van de bom51 b$ekk5de de /amm5 met hunne druiftross5 en blad]54 ,ik zag zelfs enige jonge ,eik51 vyf ( zes vadem hoog1 om de welk5 zy zig gewond5 hadd54 ,de grond is hi]1 gelyk mee/ 9 deze /reek1 e5 m5gsel van z& en klei1 b$ekt met ene ryke bov5kor/4 ,de ,wynga>d5 ziet m5 mee/ op bom51 die alle5 op de koornveld5 /aan1 en da> de boss*5 oph\d51 en de weid5 ( akk]s beg9n52 ook langs de he9+51 wa> zy hunne rank5 om de bom5 slaan die da> groey54 ,het bov5/e droeg zeld5 vrugt51 dewyl de w9d5 dit v]h9d]52 ma> het ond]/e is vol van tross51 die ond] de blad5 ui?ang51 en nu byna ryp w>54 ,zy hadd5 e5 aang5aam zuur4 ,de ,bo]5 v]zamel5 ze 9 m5igte en v]kop5 ze 9 de ,/$54 ,m5 eet ze rauw1 en zet ze geme5lyk voor wanne] m5 bezoek krygt4 ,de zw>te vette a>de4 ,de vette a>de s*e5 hi] niet ze] diep te zyn1 want zy _h niet veel me] dan twee duim5 diepte4 ,ik _h geleg5heid dit te zi5 zo wel op zulke plaats5 da> gegrav5 01 als op &]51 wa> de reg5vlag5 s*eur5 gemaakt hadd51 het welk ze] geme5 hi] omtr5t 04 ,de opp]/e a>de 0 donk] van kleur1 en die da>op volgde 0 bleek1 ,ik heb ov]al1 wa> ik 9 ,am]ika gewee/ b51 gevond51 dat de dikte d] bov5/e vette a>de op v] na niet zo groot is als sommig5 rek554 ,en nog?ans kan m5 v]zek]d zyn dat zy s$]t d5 zondvlo$ op sommige plaats5 niet g]o]d is4 ,ik zal hi] van 9 't v]volg nad] sprek5 #fj4 ,de ,datura ,/ramonium wa/ omtr5t alle de dorp5 9 ov]vlo$4 ,hy wordt grot] na> dat de grond5 zyn4 ,9 ene vette a>de komt hy tot agt ( ti5 voet51 ma> 9 ene mag]e zal hy pas zes duim hoog word54 ,de ,datura nev5s de ,am]ikaans*e ,nagts*aduw wa/ hi] op die plaats5 digt by de tu951 de huiz51 en de weg51 wa> 9 ,zw$5 de ,br&netels en de ,ganzevoet groey51 welke ,europis*e gewass5 zeldzaam 9 ,am]ika zyn4 ,ma> de ,datura en de ,nagts*aduw zyn hi] het groot/e onkruid1 van de welk5 m5 ge5 nut t] w]eld weet te trekk54 ,rap54 ,hi] en da> zag m5 e5 veld met rap5 bezaid4 ,op het midd5 van d5 grot5 weg wi]d ik ene dode zw>te slang gewa>1 die vi] voet en zes duim lang1 en &]halv5 duim dik 04 ,zy behoorde tot het geslagt d] ,add]s4 ,kr+ om de ,maan4 's ,avonds laat v]s*e5 'er e5 kr+ om de ,maan4 ,het volk voorspelde 'er /orm ( reg51 (wel beid5 te gelyk1 uit4 ,hoe kle9d] de kr+ is des te e] v]wagt m5 slegt w$]4 ,dog niets van dit alles volgde 'er op2 ma> de kr+ _h k\de voorspeld4 ,*]mes alni4 ,ik zag di5 dag op de ,elzebom5 9 m5igte de ,*]mes alni op de takk5 zitt51 welk5 da> door geheel wit1 en op enig5 af/& geheel bes*immeld s*554 ,de ,l&sd\we4 ,ik v]volgde d5 #d4 ,octob] myne reis 9 d5 vroeg5 morg51 en het l& bleef 'er nog al ev5 e5s uitzi54 ,het 0 e5 g$urige ket5 van tamelyk hoge b]g51 ligt van alle zyd5 te beklimm51 en van dal5 tuss*5 dezelv54 ,de grond be/ond uit ene /e5kleurige tu9a>de1 die met klei v]m5gd 01 en hi] en da> kle9e keizel/e5tjes bevatt$e4 ,ik re$ somtyds door boss*5 van all]lei soort5 van h\t1 en somtyds tuss*5 kle9e veld5 door1 da> m5 het h\t v]nield _h1 en die nu tot koornakk]s ( weid5 di5d54 ,de ,l&huiz5 /ond5 op hun zelv51 somtyds digt by de weg51 somtyds 'er wat van daan1 zynde dan tuss*5 dezelv5 en d5 weg koornveld5 ( weid54 ,sommige huiz5 w>5 van /e51 twee v]diep+5 hoog1 en g$ekt met witte c$]plank54 ,de mee/5 w>5 egt] van h\t1 en de s*eur5 gevuld met klei4 ,de s*oor/55 hadd5 n]g5s klapp51 wa>van m5 hi] niet weet4 ,de ov5s w>5 geme5lyk op enig5 af/& van de huiz5 gemetseld1 en w>5 somtyds ov]dekt1 somtyds niet4 ,de veld5 /ond5 t5 dele met ,boekweit1 die nog niet gemaid 01 t5 dele met ,mais1 t5 dele met ,weit1 die e]/ gezaid 01 en t5 dele lag5 zy braak4 ,de ,wynga>d5 klomm5 tot op de topp5 van v]s*eid5e bom51 en h+5 'er aan beide zyd5 af4 ,&]5 w>5 b$ekt van d5 vyfbladig5 klimop1 #fa die ook ze] hoog opklom4 ,de ,smilax laurifolia 0 altyd by d5 klimop1 en wond zig met d5zelv5 te gelyk om de bom54 ,de blad5 van d5 klimop w>5 t5 dez5 tyde mee/ roodagtig1 dog die van d5 ,wynga>d w>5 nog gro54 ,de bom5 die met deze gewass5 omwond5 w>5 v]toond5 zig van v]re ev5 gelyk die wa>om by ons de ,hop wa/4 ,walnoot- en ka/anjebom5 kwam5 ov]al voor1 en w>5 vol van vrugt54 ,de ,p]simon 0 ook m5igvuldig langs de weg5 en 9 de boss*54 ,zyne vrugt51 nog niet bevror5 zynde1 w>5 nog niet eetba>1 dog zy w>5 ov]vlo$ig4 ,op e5ig5 af/& van ,wilm+ton trok ik ov] ene brug1 die ov] e5 kle9 rivi]tje legt1 het welk zig noordwa>ds 9 de ,dellaw>e /ort4 ,voor elk5 p]soon en zyn pa>d betaalt m5 hi] twee p5ce4 ,ik kwam teg5s d5 middag te ,wilm+ton aan4 ,wilmimgton4 ,wilm+ton is e5 kle9 ,/e$tje omtr5t d]tig ,eng4 myl5 zuidwe/ van ,philadelphia4 ,het wi]d 9 't ja> #agcc4 aangelegd4 ,e5 deel da>van /aat op d5 grond van de ,zwe$s*e ,k]k1 welke ja>lyks da>voor enige inkom/5 trekt1 wa>uit de ,pr$ikant zyn ja>geld heeft1 en het ov]ige wordt tot iets &]s be/e$4 ,de huiz5 zyn van /e51 en zi5 'er wel g5oeg uit2 dog zy /aan niet digt by malk&]4 ,tuss*5 beid5 zyn grote op5 vlekk54 ,de ,quak]s hebb5 hi] ene ,v]gad]plaats4 ,de ,zwe$s*e ,k]k1 wa>van /raks nad]1 /aat ene halve ,eng4 myl buit5 de ,/ad4 ,de ,pa/ory is met de ,k]k ond] het zelve dak4 ,ene kle9e ,rivi]1 g5oemd ,*ri/9a-kill1 loopt voorby de plaats1 en valt drie myl5 lag] 9 de ,dellaw>e4 ,m5 wil dat ze 9 /aat is de zwa>/e s*ep5 tot voor de ,/ad te br5g54 ,zy is by h>5 uitloop 9 de ,dellaw>e het ondiep/1 en nog?ans heeft ze da> twee en en5 halv5 vadem wat]s4 ,dog hog] op is zy tot vi] vadem diep4 ,dus kunn5 de groot/e s*ep5 met hunne lad+ by d5 vlo$ voor de ,/ad kom54 ,voor ,wilm+ton ziet m5 ze] duidelyk e5 groot deel d] ,dellaw>e en de s*ep5 die 'er op zeil54 ,aan beide zyd5 van de ,*ri/9a-kill1 van de s*ans af tot h>5 uitloop 9 de ,dellaw>e1 legg5 lage weil&51 die veel hoi oplev]54 ,de ,/ad dryft en5 aanm]kelyk5 h&el1 en z\ grot] wez51 indi5 ,philadelphia en ,newca/le1 twee ,/$5 die oud] zyn1 ha> van twee kant5 niet zo na w>54 ,de ,s*ans op de ,*ri/9a-kill wi]d dez5 zom] e]/ opgeworp51 op de tyd+ dat de ,frans*e en ,spaans*e ,vrybuit]s voornem5s w>5 de ,rivi] optezeil51 en ene l&+ te ond]nem54 ,zy /aat op de zelve plaats wa> de ,zw$5 hunne ,s*ans hadd54 ,by 't opw]p5 dez] v]/]k+ vond m5 e5 /uk ,zwe$s*e zilv]munt4 ,m5 v]e]de het my4 ,op de ene zyde /ond5 de wap55 van het huis van ,wasa1 met het oms*rift1 ,*ri/9a ,d4 ,g4 ,de4 ,re4 ,sue4 en da>nev5s het ja>getal #afcc4 ,op de ond]/e zyde las m5 de woord51 ,moneta ,nova ,regni ,suec4 ,t5 zelv5 tyde ontdekte m5 ook ene m5igte van oud yz]5 huisraad4 ,de ,s*ans beslaat uit e5 plankw]k met en5 a>d5 wal van buit54 ,het kruidmagazyn is e5 /55 v]wulf4 ,by het opw]p5 dez] ,s*ans w>5 de ,quak]s1 wi] beg9sels all5 kryg afkeur51 ev5 zo yv]ig aan 't w]k als de ov]ig54 ,de vrees van zig i$] og5blik aangeta/ te zi5 _h alle gemo$]5 +5om54 ,vel5 van hun maakt5 zw>igheid hunne h&5 aan het w]k te slaan1 dog bevord]d5 het door geld te s*iet51 en bezorgd5 alles wat 'er nodig 04 ,v]trek4 ,d5 #e4 ,octob] 0 het myn voornem5 de ,dellaw>e ov]te/ek5 en my na> ,new ,j]sey te begev51 om dat gewe/ te zi54 ,ma> alzo 'er ge5 ve] 0 ke]de ik we] te rug na> ,philadelphia4 ,ik volgde g$eeltelyk d5 grot5 weg1 en g$eeltelyk dwaalde ik wat bezyd5 af1 om des te bet] het l& te l]5 k5n51 en wa>nem+5 te do54 ,mais4 ,het ,turks* koorn 0 op v]s*eid5' plaats5 gezaid4 ,op sommig5 _h m5 de /el5 e5 we9ig ond] de air5 afgesn$51 g$roogd en op smalle dog hoge /apels gelegd1 om 's w9t]s tot vo] voor het vee te di554 ,het ond]/e g$eelte van d5 /eel _h ook blad]51 ma> dewyl die geme5lyk van zelv5 drog51 gebruikt m5 die niet1 om dat 'er al de kragt uit is4 ,dog het bov5/e snydt m5 t]wyl het nog gro5 is4 ,l&sd\we4 ,de dal5 tuss*5 de b]g5 hebb5 mee/ all5 beekjes1 dog die zyn niet bre$1 en wag5s en pa>d5 ryd5 'er gemakkelyk door4 ,het wat] is zeld5 me] dan zes duim diep4 ,het lo(4 ,de blad]5 van de mee/e bom5 w>5 nog volkom5 gro51 gelyk die van d5 ,eik1 d5 ,ka/anjeboom1 de zw>te ,walnot51 de ,hikory1 d5 ,tulp- en ,sassafrasboom4 ,de twee laat/e soort5 vond m5 m5igvuldig op de zyd5 van kle9e bos*jes op de heuvel51 op de braakl&51 by de hag5 en op de weg54 ,de ,p]simon _h ook nog zyn lo(1 s*oon sommig5 het al kwyt w>54 ,de blad5 van de ,am]ikaans*e ,braam w>5 ?ans byna geheel rood1 hoewel zy op sommige /ruik5 nog e5 lev5dig gro5 hadd54 ,de ,kornoelje _h re$s ook al e5 m5gsel van bru9e en bleke blad]54 ,het blad van d5 ,rod5 ,ahorn 0 gants* rood4 ,*i*e/]4 ,ik zett$e myne reis voort tot ,*i*e/]1 e5 ,vlek op de ,dellaw>e1 wa> e5 ,ve] is4 ,hi] word5 alle j>5 v]s*eid5 kle9e va>tuig5 op d5 koop getimm]d4 ,m5 laadt hi] ook veel yz] 91 dat uit e5 yz]w]k komt wat hog] op geleg54 ,kanoos4 ,kanoos zyn s*uit5 uit e5 enkeld /uk h\ts gemaakt1 en word5 het mee/ van de ,l&li$5 op de ,dellaw>e en kle9e rivi]5 gebruikt4 ,t5 di5 e9de holt m5 en5 dikk5 /am uit2 de ,rode ( ,witte ,c$]1 de ,ka/anje1 de ,witte ,eik en de ,tulpboom word5 hi] toe het mee/ g5om52 ma> d5 ,witt5 en ,rod5 ,c$] h\dt m5 voor het be/1 om dat dat h\t ligt dryft en wel tw9tig j>5 duurt4 ,dog van dez5 is de ,rode ,c$] nog de be/e4 ,kanoos van ,ka/anj5h\t gemaakt dur5 ook vry lang4 ,dog die van d5 ,witt5 ,eik zyn nauwlyks lang] dan zes ja> go$1 en z9k5 te diep4 ,de ,liquidamb> #fb is zwa> g5oeg1 dog niet go$ om ,kanoos te mak51 v]mits hy 't wat] indr9kt4 ,die van ,tulpebom5h\t gemaakt zyn dur5 nauwlyks zo lang als die van wit ,eik5h\t4 ,de grootte d] ,kanoos is v]s*ill5d volg5s het gebruik dat m5 'er van wil mak54 ,zy kunn5 zes m5s*5 vo]51 die ev5wel heel /il op d5 grond zitt5 moet51 om niet om te slaan4 ,de ,zw$5 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey hebb5 ge5 &]e s*uit5 om m$e na> ,philadelphia te gaan1 het welk zy geme5lyk tweemaal 's weeks op de m>ktdag5 do51 s*oon zy v]s*eid5' myl5 van de ,/ad afwon51 en somtyds zw>e /orm5 ontmoet54 ,egt] hoort m5 niet dat 'er zo veel ongelukk5 gebeur51 als m5 van zulk e5 va>tuig v]wagt5 z\4 ,da> wordt veel voorzigtigheid toe v]eis*t om ze te reg]5 als het h>d wait1 want zy zyn smal1 rond van ond]5 zond] kiel1 en slaan dus gemakkelyk om4 ,om die r$5 waagt m5 het niet lang op de ,dellaw>e te blyv5 als de w9d wat /]k op/eekt1 ma> zoekt het l&4 ,tu9k]s4 ,de gem5e ,tu9k]s #fc wa/ op vele plaats5 op de weg5 na> ,*i*e/]1 en komt1 na> alle g$agt5 voort1 uit de zad5 die uit de tu95 hi]om he5 weg gevo]d word54 ,braam4 ,de ,am]ikaans*e ,braam is hi] 9 ov]vlo$4 ,als m5 e5 l& onbeb\wd laat legg51 is deze plant ene van de e]/5 die opkomt2 zelfs heb ik ze gezi5 op l&5 die alle j>5 omgeploegd en bezaid wi]d54 ,wa> zy e5s geworteld heeft1 kan m5 ze niet ligt uitroey54 ,e5 /ruik s*iet dikwyls vi] vadem van d5 wortel af langs de a>de voort1 maakt dan e5 nieuw5 wortel1 zo dat1 als m5 en5 /ruik uittrekt1 m5 aan deszelfs beide e9d5s wortels v9dt4 ,op enige oude akk]s1 die lang v]zuimd zyn1 w>5 zo vele /ruik5 van dit soort1 dat het ze] moeilyk en geva>lyk 0 'er op te w&el54 ,de bess5 word5 geget5 en zyn go$ als ze ryp zyn4 ,m5 maakt 'er ook en5 wyn van1 gelyk ik al gezegd heb4 ,zy di55 tot niets &]s4 ,wormkruid4 ,d5 #f4 ,octob] zag5 wy veel van het ,*5opodium an!lm9ticum op d5 grot5 weg wass51 ook op d5 oev] d] ,rivi]1 ma> vooral op deze plaats5 9 e5 los z&4 ,de ,engels*5 noemd5 het ,wormzaad #fd ( ,j]usalemeik4 #fe ,het ruikt onaang5aam4 ,9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey geeft m5 het zaad d5 k9d]5 teg5s de worm51 en het is hi]toe uitmunt5d4 ,de plant wa/ da> 9 't wild4 ,boomga>d54 ,rondom ,*i*e/] v9dt m5 vele tu951 die vol zyn van ,appelbom51 welk] takk5 ond] 't gewigt d] vrugt5 buig54 ,de mee/5 zyn w9t]appel51 en d]halv5 w>5 ze nog geheel zuur4 ,elke ,l&hoeve en bo]d]y heeft h>5 tu94 ,zy w>5 tamelyk uitge/rekt1 en v]s*aft5 d5 eig5a> het gehele ja> door grot5 ond]/& 9 de hui%\d+4 ,ik 0 dikwyls v]wond]d ov] de s*r&]e beh&el+ d] ,inwoond]s van dit ,l&4 ,zo dra hebb5 zy niet e5 /uk gronds gek(t1 dat nog woe/ legt1 ( zy zorg5 jonge ,appelbom5 te hebb5 en e5 tu9 te mak54 ,dan gaan zy aan het b\w5 van e5 huis1 en dan be>beid5 zy d5 grond om di5 te bezay54 ,zy wet5 dat de bom5 enige j>5 van nod5 hebb5 voor dat ze vrugt drag51 en da>om plant5 zy die het e]/4 ,ik zag naby de huiz5 mol5s1 rad]5 en &]e w]ktuig5 om de appel5 te p]ss51 om 'er v]volg5s ,cyd] van te mak54 ,weg van ,*i*e/] na> ,philadelphia4 ,van ,*i*e/] reisde ik voort na> ,philadelphia4 ,de ,eik5 w>5 de talryk/e van alle de bom5 9 de boss*54 ,dog da> w>5 'er v]s*eid5 soort5 van1 all5 v]s*ill5de van de ,europis*54 ,de v>k5s liep5 nu 9 grote troep5 9 de eikeboss*51 om de eikels te zoek54 ,elk v>k5 heeft e5 driekantig h\t5 juk om d5 hals1 om het te belett5 door de tu95 en he9+5 te dr+54 ,dit is de r$5 dat m5 de he9+5 ze] ligt en gemakkelyk om op te nem5 maakt1 zo dat 'er ook we9ig h\t toe nodig is4 ,9 de eikeboss*5 ziet m5 ene m5igte van ,eekhoorns1 t5 dele op d5 grond lop5de1 en t5 dele van d5 en5 tak op d5 &]5 spr+5de4 ,om dez5 tyd az5 zy mee/ op de ,eikels4 ,beuk5 zag ik ze] we9ig1 dog die 'er w>5 zyn jui/ de zelv5 als de ,europis*54 ,mi]54 ,ik weet niet enige &]e dan de ,zw>te ,mi] 9 ,am]ika gezi5 te hebb54 ,zy w>5 zo zw>t als kol5 en van tw$]lei soort1 sommig5 ze] kle91 gelyk de kle9/5 by ons1 en &]5 van de grootte van onze gem5e ,roodbru954 ,ik _h tot nog toe g5e hoogt5s ontdekt die ha> tot ne/5 di5d51 ma> alle5 'er enig5 zi5 lop54 ,9 &]e oord5 van ,am]ika heb ik &]e soort5 van ,mi]5 gezi51 gelyk ik op zyn' plaats zal aantek554 ,hag54 ,het gem5e ,ligu/rum di5de op vele plaats5 voor hag5 om de akk]s en boomga>d54 ,ook zag ik op deze reis 'er g5e &]5 als van ,ligu/rum1 s*oon m5 wel wi/ dat de doorn5 da> bet] toe zyn4 ,de ,ligu/rumhag5 word5 ze] digt2 dog by gebrek van doorn5 k]5 zy de v>k5s en het &] vee niet wel4 ,en als 'er e5s e5 gat 9 is1 duurt het ene go$e wyl e] dat we] toe is4 ,*e/]4 ,op d5 middag kwam ik door ,*e/]1 e5 kle9 vlek aan de ,dellaw>e1 9 de welke da> ene kle9e rivi]1 die door het vlek he5 loopt1 zig uit/ort4 ,ov] deze 0 ene kle9e brug4 ,de huiz5 /aan hi] en da> v]/roid4 ,de mee/5 zyn van /e5 en twee v]diep+5 hoog1 enig5 ook van h\t4 ,hi] is ene k]k en ene m>ktplaats4 ,weit4 ,de ,weit 0 hi] al ov]al 9 d5 grond4 ,op sommige plaats5 0 zy al s*oon opgekom51 zynde re$s vi] wek5 gezaid gewee/4 ,de akk]s lag5 mee/ op zyn ,engels* zond] grupp51 ma> met wat]vor5 vi] ( zes voet van malk&]4 ,op de akk]s zag m5 grote /omp5 van omgeh\w5 bom51 e5 tek5 dat dit l& e]/ onlangs tot b\wl& gemaakt 04 ,de wortels d] bom5 liep5 hi] mee/ langs d5 grond1 ga&e niet diep 94 ,dit _h ik geleg5heid op v]s*eid5 plaats5 optem]k54 ,zeld5 vond ik en5 wortel die bov5 en5 halv5 voet 9 d5 grond gegaan 01 s*oon de a>de hi] ze] los 04 ,yz]4 ,omtr5t twee ,eng4 myl5 van ,*e/] r$5 wy ene ,yz]hut voorby4 ,zy kwam twee bro$]s toe4 ,de o] wordt egt] hi] niet gegrav51 ma> wel d]tig ( ve]tig myl5 v]d] gebrok51 gesmolt51 en v]volg5s h]wa>ds gevo]d4 ,de blaasbalg5 w>5 mee/ van l$]1 en1 zo wel als de ham] en de vuurplaats1 9 v]gelyk+ met de onz51 vry kle94 ,alles g+ door middel van 't wat]4 ,het yz] w]d hi] tot /av5 gesme$4 ,ik m]kte op deze reis1 en nad]h& zag ik het zelve dikwyls1 dat de pa>d5 veel van appel5 h\d54 ,zy v]koz5 ze v] bov5 het friss*e gras1 als m5 ze 9 en5 boomga>d1 da> afgevall5 appel5 lag51 lop5 liet4 ,dog m5 hieldze hun niet ze] di5/ig4 ,en behalv5 dat1 dit vo$sel valt wat duur4 ,geboomte4 ,de ,roodbloemige ,ahorn #ff is hi] ov]vlo$ig1 vooral 9 mo]assige grond54 ,uit zyn h\t maakt m5 bord51 sp9newiel51 roll51 voet5 voor /oel5 en l$ikant51 en &] huisraad4 ,met d5 ba/ v]wt m5 l9n5 en wol donk] blauw4 ,t5 di5 e9de kookt m5 di5 9 wat]1 en doet wat kop]roods1 di]gelyk de ho$e- en s*o5mak]s gebruik51 9 d5 ketel1 voor dat 'er de /( 9 komt4 ,ook maakt m5 'er en5 go$5 zw>t5 inkt van4 ,als m5 9 't voorja> 9 d5 boom hakt1 zo loopt 'er e5 zoet sap uit1 gelyk als uit onze ,b]k54 ,dit sap gebruikt m5 hi] niet1 ma> 9 ,kanada kookt m5 'er syroop en suik] uit4 ,hi] v9dt m5 ene v]s*eid5heid van dez5 boom welk5 m5 d5 ,bont5 ,ahorn noemt1 #fg om dat zyn h\t van b9n5 gespikkeld is4 ,m5 gebruikt het veel tot all]lei s*rynw]k1 en m5 zoekt het ge5 'er van gemaakt is bov5 al &] w]k4 ,het wordt veel duurd] betaald dan het ge5 uit ,walnot5 ( wilde ,k]sebom5h\t #fh gemaakt is4 ,dog het ko/ba>/e huisraad is het ge5 van ,bont ,zw>t ,walnot5h\t gemaakt wordt1 want dit is ov] 't algeme5 zeldzaam4 ,de ,bonte ,ahorn wordt ook niet veel gevond54 ,ook v9dt m5 'er wi] buit5/e gem>meld is1 dog het b9n5/e niet4 ,om die r$5 hakt m5 diep 9 d5 boom1 e] m5 hem laat vall51 t5 e9de te ontdekk5 ( hy van b9n5 wel gead]d is4 ,reis na> ,new ,j]sey4 ,des avonds kwam ik te ,philadelphia4 ,d5 volg5d5 ogt5d1 zynde d5 #g4 ,octob]1 zett$e ik de ,dellaw>e 9 e5 s*uit ov]4 ,hi] 0 ik 9 ,new ,j]sey4 ,m5 betaalt vi] p5ce voor 't ov]v>5 van i$] p]soon4 ,het ,l& is hi] geheel &]s ge/eld als 9 ,p5sylvanie4 ,de ,insekt5 en plant51 welk5 ik dez5 dag ontdekte1 d5k ik 9 e5 &] w]k te bes*ryv54 ,vrugtba>heid4 ,m5 z\ miss*i5 d5k5 dat op en5 zo mag]5 grond als die van ,new ,j]sey is niets wass5 moe/4 ,ev5wel /ond 'er de ,mais ongeme5 wel4 ,wy zag5 'er gants*e veld5 van4 ,de a>de 0 van dat soort wa>9 de ,tabak byzond]lyk wel ti]t1 dog lang zo vet niet4 ,de /el5 van de ,mais w>5 geme5lyk agt voet5 hoog4 ,zy w>5 vol van blad54 ,m5 _h de ,mais als na> gewoonte1 op ry5 9 vi]kante vakk5 geplant1 zo dat 'er ene op5+ van vyf voet en zes duim tuss*5 i$] kle9e hoogte 01 wa>op zy /ond1 zo wel 9 de l5gte als 9 de bre$te4 ,uit elke hoogte kwam5 drie ( vi] /el5 te voors*yn4 ,m5 _h ze hi] nog niet tot vo] van 't vee gesn$54 ,elke /eel droeg tot vi] air5 toe1 die groot en vol van koorn w>54 ,noit _h m5 zulk en5 z&ig5 grond bet] kunn5 gebruik54 ,op &]e plaats5 0 de a>de tuss*5 de ,mais omgeploegd om ,rogge te zaij51 zo dat1 als het ,turks* koorn gemaid is1 de ,rogge op het veld /aan blyft4 ,asp]sies4 ,wy zag5 veel ,asp]sies 9 ene losse a>de en op onbeb\wde z&veld5 wass54 ,zy /ond5 ook veel tuss*5 de ,mais1 en w>5 vol van bess54 ,dog ik kan niet zegg5 ( de zad5 door d5 w9d uit de naburige tu95 d]wa>ds gebragt w>54 ,ma> dit is zek]1 dat ik ze op &]e plaats5 9 ,am]ika 9 het wild heb zi5 wass54 ,wormkruid4 ,het ,wormzaad is ook m5igvuldig op de weg51 op en5 z&ig5 grond1 gelyk di5 vlak ov] het ,ve] van ,philadelphia4 ,ik heb gezegd dat m5 dit d5 k9d]5 teg5s de worm5 +eeft4 ,dit ges*i$t aldus4 ,m5 legt het 9 br&ewyn1 neemt het 'er e5 uur da>na we] uit1 laat het drog51 en geeft het dan de k9d]5 9 met wat zoet gemaakt bi]1 ( e5ig5 &]5 drank4 ,sommig5 roemd5 de uitw]k+ van dit middel ze]1 als dod5de de worm54 ,dog &]5 w>5 van oordeel dat zy 'er van v]me]d]d54 ,ma> by ond]v9d+ weet ik dat het ze] heilzaam gewee/ is4 ,porsele94 ,de ,porsele9 wa/ hi] 9 't wild ov]vlo$ig1 9 de blote lugtige a>de tuss*5 de ,mais 94 ,zy kruipt da> langs d5 grond1 en h>e /el5 zyn vry dik en sappig1 s*oon het kwalyk te begryp5 0 hoe zy 9 zo droog ene a>de ha> vo$sel kreeg4 ,m5 ziet ze ook 9 m5igte 9 dat zelve soort van a>de op &]e plaats5 9 dit ,l& wass54 ,spaans*e ,netels4 ,de ,bid5s bip9nata1 #fi by de ,engels*5 #gj ,spaans*e ,netels g5oemd1 wa/ hi] en da>1 omtr5t de l&huiz51 op de weg51 by de tu951 en langs de hag54 ,zy bloeide t5 dele nog2 dog de mee/e plant5 w>5 h>5 bloeisem al kwyt4 ,als het zaad ryp is wordt het ze] onaang5aam op zulke plaats5 te gaan da> zy /aat1 v]mits het aan de kl]5 blyft zitt5 en die zw>t maakt1 en het is moeilyk die vlakk5 'er uit te kryg54 ,elk zaadtje heeft drie doorns op zyn spits1 en elke doorn heeft ook vele kle9e omgebog5e hoek51 wa>door het aan de kl$]5 kleeft4 ,9 de boss*51 en langs de hegg5 krop5 hi] en da> enige enkelde kle9e rode ,mi]51 #ga wi] spriet5 zo lang w>5 als hunne li*am54 ,philadelphia4 ,teg5s d5 avond ke]d5 wy we] na> ,philadelphia4 ,op de ku/ van ,p5sylvanie v9dt m5 ze] veel s*one ,oe/]s4 ,m5 begon nu ze te ,philadelphia te koop te br5g54 ,zy word5 geh\d5 zo go$ te zyn als de ,new ,yorks*51 van de welk5 ik hi]na byzond]lyk sprek5 zal4 ,my s*e5 het egt]1 dat de laat/5 grot] en lekk]d] zyn4 ,m5 m]kt aan1 dat zy go$ word5 teg5s d5 tyd dat de hete koorts5 beg9n5 opteh\d54 ,da> r$5 m5s*5 met gants*e k>r5 vol oe/]s langs de /rat51 s*reuwd5 die te koop1 da> het &]s hi] iets zeldzaams is w>5 langs de deur5 te koop te zi5 veil52 dog te ,lond5 is dit geme54 ,m5 eet hi] d5 mee/5 tyd de ,oe/]s op gloeij5de kol5 gebrad51 tot dat de s*elp5 e5 we9ig op5gaan1 en dan eet m5 d5 oe/] met wit t>w5brood met bot] besme]d4 ,voorhe5 br&de m5 kalk uit de s*elp51 dog ?ans heeft m5 ene bet]e /( da>toe4 ,m5 wees my enige huiz5 9 de ,/ad die met s*elpkalk gemetseld w>54 ,de mur5 hadd5 de eig5s*ap van twee ( drie dag5 voor dat m5 reg5agtig w$] krygt1 vogtig te word51 zo dat 'er tamelyk grote droppels aan hang54 ,dus di5d5 zy voor ,hygromet]s4 #gb ,ov] het zelve ongemak klaagd5 vele m5s*5 die 9 huiz5 gewoond hadd5 met s*elpkalk gemetseld4 ,erwt54 ,erwt5 word5 'er 9 ,p5sylvanie niet veel gezaid1 s*oon voorhe51 volg5s het ge5 enige beja>de ,zw$5 ons v]haald51 i$] ,bo] e5 veld met erwt5 plegt te hebb54 ,ev5 zo is het ook 9 ,new ,j]sey en het zuidelyke van ,new ,york4 ,ma> 9 het noord] g$eelte van ,new ,york1 ( omtr5t ,albany1 en 9 alle de g$eelt5s van ,kanada1 die door de ,frans*5 bewoond word51 zait m5 'er veel van1 en zy slag5 ongeme5 wel4 ,alle5 is m5 door ,worm5 9 de ,ewrt54 e5 kle9 gekorv5 di]tje 9 de e]/g5oemde ,l&s*app5 g5oodzaakt geword51 zo nuttig e5 gewas niet me] te kwek54 ,voorhe5 0 dit di]tje we9ig bek5d4 ,het pa>t 9 d5 zom]1 omtr5t d5 tyd van het bloeij5 d] erwt51 en legt dan e5 eitje 9 byna i$]e kle9e erwt4 ,als de erwt5 ryp zyn1 z\de m5 van buit5 niet zegg5 dat 'er worm5 9 zitt51 dog m5 v9dt ze als m5 de erwt5 doorsnydt4 ,de worm blyft d5 gehel5 w9t] en e5 deel van de l5te ov] 9 de erwt als m5 hem laat begaan1 en eet al het b9n5/e op1 zo dat 'er we9ig me] dan de s*il ov]blyft4 ,t5 laat/5 v]&]t de worm 9 e5 s*aalagtig insekt1 kruipt door e5 gat1 dat hy zelf maakt1 uit de erwt1 en vliegt weg1 om na> nieuwe erwtel&5 te zoek51 t5 e9de da> te p>5 en zyn geslagt voorttezett54 ,oorsprong da> van4 ,dit s*adelyk g$i]te heeft zig uit ,p5sylvanie na> het ,noord5 uitgebreid2 want ,new ,york1 wa> het nu m5igvuldig is1 wi]d 'er voor twaalf ( vyfti5 j>5 niet van geplaagd1 en voor di5 tyd teelde m5 erwt5 9 ov]vlo$ zond] het m9/e belet4 ,ma> all5gsk5s wi]d5 deze kle9e vy&5 zo m5igvuldig1 dat m5 van het zaij5 van erwt5 moe/ afzi54 ,m5 klaagde hi]ov] op vele plaats54 ,de ,bo]5 rondom ,albany hadd5 ?ans het g5oeg5 dat hunne erwt5 nog vry w>5 van dit ,insekt1 ma> vrez5 'er altyd voor1 dewyl het i$] ja> nad] aan die /reek komt4 ,ik weet niet ( dit di]tje 9 ,europa voortkom5 z\2 en ik z\ d5k5 dat onze ,zwe$s*e w9t]s het dod5 z\d51 hoe diep het ook 9 de erwt zitte4 ,ma> 9 ,new ,york is het dikwyls al zo k\d1 en egt] v]me]d]t het da> i$] ja>1 en nad]t all5gsk5s hoe me] het ,noord54 ,ik 0 op het punt van enig5 van dit ong$i]te 9 ,europa ov] te br5g5 zond] het te wet54 ,op myn v]trek uit ,am]ika nam ik enige erwt5 m$e na> ,europa 9 e5 papi]1 welk5 'er geheel fris* en gro5 uitzag54 ,ma> to5 ik het papi] d5 #a4 ,augu/us #agea4 te ,/okholm op5de1 vond ik al de erwt5 hol1 en zag 'er de kopp5 d] ,insekt5 uitkyk54 ,sommig5 krop5 'er al uit1 dog ik haa/te my om h5 te belett5 zig te v]spreid54 #gc ,ik bek51 dat1 to5 ik ze het e]/ zag1 ik 'er me] van s*rikte dan indi5 ik en5 add] gezi5 _h1 want ik besefte op e5s al de s*ade welke myn lieve ,vad]l& 'er van gehad z\ hebb51 indi5 ma> twee ( drie van deze s*adelyke di]tjes ontkom5 w>54 ,de nakomel+5 van v]s*eid5 huisgez9n51 ja zelfs van gehele volk51 z\d5 r$5 gehad hebb51 my te v]w5s*51 als de oorzaak van zo zwa> en5 ramp4 ,ik zond 'er nad]h& enig51 dog wel bewa>d1 aan d5 ,graaf ,tess9 en d5 ,ridd] ,l9nu1 tegelyk met e5 b]igt van hunne s*adelykheid4 ,de laat/e di] twee ,h]5 heeft 'er re$s ene bes*ryv+ van gegev5 9 ene ,akademis*e ,v]h&el+1 ond] hem v]d$igd4 #gd ,hy noemt ze da> d5 ,bru*us van ,noord ,am]ika4 #ge ,het 0 iets zond]l+s dat 'er niet ene erwt 9 het papi] gevond5 wi]d die niet 0 opgeget54 ,wanne] m5 9 ,p5sylvanie erwt5 zait van buit5 9 het ,l& gebragt1 zyn die geme5lyk het e]/e ja> van dit g$i]te vry1 ma> het tw$e komt het 'er al 94 ,het is ze] te w5s*51 dat de s*ep5 uit ,new ,york en ,p5sylvanie dit ,insekt niet 9 ,europa zull5 ov]br5g54 ,m5 ziet hi] uit wat e5 v]agtelyk g]+ ,insekt v]mag1 en dat de /udie van het ,hui%\delyke en van de eig5s*app5 d] ,gekorv55 niet moet bes*\wd word5 als ma> enkeld tydv]dryf en ene nutteloze bezigheid4 #gf ,rhus radicans4 ,de opklimm5de ,suma* ( ,rhus radicans is e5 /ruik ( boom1 die ze] ov]vlo$ig 9 dit ,l& voortkomt1 en heeft dit met d5 klimop #gg geme51 dat hy niet groeit zond] enig /eunsel te hebb51 het zy en5 boom1 en5 muur1 ( ene heg4 ,ik heb hem tot op de hoog/5 d] grote bom5 zi5 klimm54 ,zyne takk5 s*ot5 ov]al kle9e worteltjes1 die zig op d5 boom hegtt51 en1 als w>e het1 'er indrong54 ,als m5 d5 /am afh\wt komt 'er e5 bleek bru9 sap uit1 van en5 onaang5am5 reuk4 ,dit sap is zo s*]p1 dat1 als m5 'er m$e op lynwaat lett]s ( vlakk5 maakt1 die 'er niet uitgaan1 ma> des te zw>t] word5 hoe me] m5 het l9n5 was*t4 ,de k9d]5 pleg5 met dit sap hunne nam5 op het l9n5 te tek554 ,als m5 'er m$e op papi] s*ryft1 zo gaan de lett]s noit uit1 ma> word5 hoe lang] hoe zw>t]4 ,v]giftigheid4 ,dit gewas heeft de zelve kwade ho$anigh$5 als de ,v]giftboom1 di5 ik bov5 bes*rev5 heb1 van s*adelyk te zyn voor sommige m5s*5 en niet voor &]52 dog de ,v]giftboom heeft e5 /]k] v]gift4 ,ev5wel heb ik m5s*5 gezi5 die al zo /]k opzwell5 van dez5 boom4 ,ik weet ook twee ,zu/]s1 wa>van de ene dit gewas beh&el5 kon zond] het m9/e ongemak1 s*oon de &]e t5 e]/5 de uitwaassem+5 'er van gevoelde1 zodra zy omtr5t op d5 af/& van ene el d5 boom nad]de1 en zelfs als zy op ene plaats /ond wa> de w9d ov] d5 boom h55 na> toe woei4 ,dog op my _h dit soort van ,suma* noit enige kragt1 s*oon ik 'er me] als hond]d proev51 zelfs met de zwa>/e /amm51 m$e g5om5 heb1 en het sap zelfs e5s 9 myn oog sprong1 zond] my enig letsel te do54 ,de huid van de h& van e5 &] m5s*1 welke ik ze] nat met dit sap gemaakt _h1 wi]d we9ig ur5 da>na zo h>d als l$]1 en v]velde de volg5de dag5 zo /]k1 dat het 0 als ( 'er gants*e s*al5 van afviel54 ,de boss*5 en 't h\t4 ,d5 #aj4 ,octob] des morg5s vroeg v]zelde ik d5 ,he] ,kock na> zyn ,l&go$1 het welk omtr5t neg5 ,eng4 myl5 noordwa>ds van ,philadelphia legt4 ,s*oon de boss*5 van ,p5sylvanie vele ,eik5 lev]51 en m5 'er me]d] soort5 van v9dt dan me] na> het ,noord51 b\wt m5 hi] egt] zo veel s*ep5 niet als 9 de noordelyke ,l&s*app51 byzond]lyk 9 ,nieuw ,engel&4 ,de ond]v9d+ heeft gele]d dat hoe me]d] het h\t na> het ,noord5 wa/ het des te duurzam] is1 en dat de deugd afneemt na> mate m5 de w>mte nad]t4 ,ook is het zek] dat de bom5 9 het zuid5 s*ielyk] groeij51 en dikk] kr+5 mak5 dan 9 het ,noord54 ,da>5bov51 die 9 't ,zuid5 wass5 hebb5 grov] sapbuiz5 voor d5 omloop d] vogt54 ,om deze r$5 b\wt m5 zo veel s*ep5 9 ,p5sylvanie niet als 9 ,nieuw ,engel&1 s*oon me]d] dan 9 ,virg9ie en ,m>yl&4 ,9 ,k>ol9a b\wt m5 'er ge5 9 't geheel1 en m5 laat ze da> uit ,nieuw ,engel& kom54 ,die m5 hi]1 zelfs uit de be/e ,eik5 timm]t1 dur5 nauwlyks me] dan ti5 ( t5 hoog/5 twaalf j>51 en dan zyn zy zo v]gaan dat niemant 'er m$e 9 zee durft /ek54 ,da> kom5 s*ipp]s uit ,engel& 9 ,am]ika om da> s*ep5 te do5 b\w54 ,de mee/5 gaan na> ,nieuw ,engel&1 de noordelyk/e ,prov9cie2 en zo zy al met s*ep5 na> ,philadelphia ges*ikt ov]kom51 gaan zy egt] geme5lyk van da> na> ,nieuw ,engel&4 ,de ,spanja>ds 9 de ,we/ ,indi51 wil m51 dat hunne s*ep5 van e5 byzond] soort van ,c$]s b\w51 die be/& zyn teg5s het wat] en de v]rott+2 dog dit soort v9dt m5 niet 9 de ,engels*e ,volkplant+54 ,hi] zyn me] dan neg5 v]s*ill5de soort5 van ,eik51 dog ge5 van die is zo go$ als het ene soort dat wy 9 ,zw$5 hebb54 ,om deze r$5 ko/ e5 s*ip van ,europis* veel me] dan e5 van ,am]ikaans* ,eik5h\t4 ,beet4 ,vel51 die zig hi] op het tu9i]5 toeleid51 hadd51 v]s*eid5 j>5 ond]vond5 dat die ,rode ,beet1 welke voortkwam uit zaad van ,new ,york gekom51 ze] zoet en aang5aam wi]d1 dog dat zy alle ja> v]m9d]de als zy uit zaad hi] gewonn5 w]d gekweekt4 ,m5 moe/ dan i$] ja> zo veel zaad uit ,new ,york do5 kom5 als m5 van nod5 _h4 ,ook heeft m5 opgem]kt1 dat gewass5 uit ,engels* zaad voortkom5de veel bet] zyn1 dan die uit zaad 9 ,am]ika gewonn5 word5 gekweekt4 ,radys4 ,9 d5 tu9 van d5 ,he] ,kock 0 ene ,radys #gh 9 de losse a>de zo groot geword51 dat zy zev5 duim5 middellyns _h4 ,i$] v]zek]de dat het iets zeldzaams 0 ze hi] zo dik te zi54 ,het gewas1 #gi dat geme5lyk ,batatas g5oemd wordt1 heet m5 hi] ,b]mudis*e ,potatoes4 ,aanzi5lyk5 en gem55 plant5 ze 9 hunne tu954 ,dit ges*i$t op dezelve wys als met de gem5e ,potatoes4 ,sommig5 zett5 ze op b$d54 ,de grond moet e5 m5gsel zyn uit z& en a>de1 niet te vet nog te mag]4 ,m5 snydt1 als m5 ze plant5 zal1 de wortel51 gelyk by de &]e ,potatoes1 9 kle9e /ukk51 zo nog?ans dat m5 e5 uitbotsel ( twee aan i$]e plant late4 ,hunne kleur is geme5lyk rood van buit51 dog van b9n5 geel4 ,zy zyn geme5lyk grot] dan de gem5e ,potatoes4 ,de smaak is zoet en aang5aam1 zynde1 na> myn gevoel51 de &]e ,potatoes1 de ,artisjokk51 en zelfs alle &]e bek5de wortels da>9 met hun niet te v]gelyk54 ,zy smelt5 g5oegzaam 9 d5 mond4 ,het is niet lang gel$5 dat zy hi] geplant zyn4 ,m5 maakt ze g]e$ gelyk de &]e ,potatoes1 en eet ze met dezelv5 ( alle54 ,zy groeij5 hi] ze] s*ielyk en ze] wel2 ma] het moeilyk/e is ze d5 w9t] ov] go$ te h\d51 want zy kunn5 nog teg5s /]ke k\de1 /]ke hette1 nog vogtigheid4 ,om die r$5 bewa>t m5 ze 's w9t]s 9 ka/5 met z& op ene w>me plaats4 ,9 ,p5sylvanie1 da> m5 g5e klapp5 9 de s*oor/55 heeft1 zet m5 ze 9 ene z&ka/ op enig5 af/& van het vuur1 wa> zy veilig zyn voor de vor/ en te grote hette4 ',t is niet g5oeg ze 9 droog z& 9 d5 keld] te legg51 gelyk geme5lyk ges*i$t met de gem5e ,potatoes4 ,de vogtigheid d] keld]s z\ door het z& he5 dr+5 en ze do5 rott54 ,het z\ wa>s*ynlyk 9 ,zw$5 wel te do5 zyn1 van ze 9 w>me v]trekk5 d5 w9t] ov] te h\d54 ,ma> de zw>igheid is ma> alle5 hoe m5 ze zal ov]br5g54 ,by myn v]trek uit ,am]ika nam ik 'er e5 go$ getal van m$e1 en droeg 'er alle mogelyke zorg voor4 ,dog wy hadd5 en5 zw>5 /orm op zee1 wa>door het s*ip zo bes*adigd wi]d1 dat het /]k wat] 9 kreeg1 zo dat onze kl$]51 b$d5 en &] go$ zo nat w>5 dat wy ze uitwr+5 kond54 ,dus 0 het ge5 wond] dat myn' ,potatoes v]rott$54 ,dog dewyl ze nu 9 ,portugal1 ,spanje1 en zelfs 9 ,engel& aangekweekt word51 zal het niet bezwa>lyk zyn ze 9 ,zw$5 ook te kryg54 ,de drank1 welk5 de ,spanja>ds 9 hunne ,am]ikaans*e bezitt+5 uit het sap dez] ,potatoes mak51 is niet 9 gebruik 9 ,p5sylvanie #hj4 ,papi]4 ,de ,he] ,kock heeft en5 ,papi]mol5 op e5 kle9 beekje1 da> all]lei gr( papi] gemaakt wordt4 ,zy wordt 's ja>s voor vyftig pond /4 ,p5sylvanis* geld v]pagt4 ,s*a>s*heid van ,appel54 ,dit ja>1 wi]d my v]teld1 w>5 de ,appel5 s*a>s*] dan na> gewoonte1 het welk door de aanh\d5de droogte 9 de ma& van ,mai v]oorzaakt 01 die de bloeisems _h do5 v]welk54 ,de hitte 0 zo /]k gewee/ dat zy de plant5 en het gras op het veld v]br& _h4 ,het ,polytri*um commune1 e5 soort van mos1 wa/ ov]vlo$ig 9 lage en vogtige ,weil&5 tuss*5 de boss*51 en b$ekt ze op vele plaats51 gelyk ons mos 9 ,zw$5 doet4 ,ook 0 het geme5 op de hoogt5s4 ,l&b\w4 ,de ,l&b\w 0 hi]om/reeks 9 en5 slegt5 toe/&4 ,wanne] iemant e5 /uk l&s koopt1 het ge5 miss*i5 noit is beb\wd gewee/1 hakt hy e5 g$eelte van het h\t omv]1 haalt de wortels uit d5 grond1 beploegt di51 zait 'er koorn 91 en heeft de e]/e reis en5 ov]vlo$ig5 oog/4 ,dog dat zelve l& v]s*eid5 j>5 agt] e5 beb\wd word5de1 moet het noodzakelyk zyne vrugtba>heid v]liez54 ,m5 laat het dan braak legg51 en ontg9t e5 &] /uk4 ,op deze wys gaat m5 voort tot dat m5 zyne geheele bezitt+ 9 koornl&5 v]&]d heeft1 en put dus d5 grond uit4 ,dan komt m5 we] tot het e]/e /uk l&s1 dat zig nu volkom5 v]haald heeft1 beb\wt het zo lang het iets gev5 wil1 en gaat da>na w$] aan e5 &]4 ,gebrek aan ,mi/4 ,het is hi] onmogelyk veel mi/ te w9n51 om dat m5 gewoon is het vee1 zom] en w9t]1 dag en nagt1 altyd 9 't veld te lat54 ,ma> wanne] het l& enige j>5 braak legt groeit 'er vel]h&e onkruid op1 en dit zet 'er zig zo va/ op1 dat 'er e5 g]uime tyd v]eis*t wordt om het uitt]oey54 ,dit is ook de r$5 dat 'er altyd zo veel onkruids tuss*5 het koorn /aat4 ,de grote vrugtba>heid van d5 grond1 die by de aankom/ d] ,european5 noit beb\wd gewee/ 01 de$ h5 d5 ,l&b\w op deze wys v]onagtzam51 wa>9 vel5 nog blyv5 voortgaan4 ,ma> dez5 b$5k5 niet1 dat als de grond geheel en al uitgeput is1 'er e5 lange tyd en veel arbeids nodig is om di5 w$] 9 /aat te br5g52 vooral 9 deze gewe/51 die alle zom]s door de hitte zo word5 uitg$roogd4 ,de grond d] koornl&5 be/ond uit ene dunne laag van tu9a>de1 ze] v]m5gd met e5 soort van /e5kleurige klei1 en vele deeltjes van gebrok5 gl9/]5de a>de4 ,deze laat/e kwam van de /551 die m5 hi] ov]al op de diepte van e5 voet v9dt4 ,deze /ukjes d$5 d5 grond gl9/]51 als 'er de zon op s*e54 ,gl9/]5de /e54 ,byna alle de huiz5 hi] omtr5t w>5 van di5 /e5 ( van gebakk5' /e51 dog de e]/e 0 geme5d]4 ,9 ,g]mant[n1 dat twee ,eng4 myl5 lang is1 zag m5 ge5 &] muurw]k dan van di5 /e54 ,ma> da> zyn 'er v]s*eid5 soort5 van4 ,somtyds be/ond hy uit en5 zw>t5 ( gryz5 glimm]1 lop5d5 met golv5de ad]51 die hi] en da> tuss*5 de kromt5s met en5 gryz51 loss5 en fyn5 kalk/e5 opgevuld w>51 welke ligt kon aan /ukk5 gewrev5 word54 ,sommige doors*yn5de deeltjes van ,qu>ts w>5 'er door v]spreid4 ,dog het gl9/]z& maakte het groot/e deel van di5 /e5 uit4 ,hy 0 vry gemakkelyk te bew]k51 en kon met yz]5 g]e$s*ap 9 all]lei g$aant5s geh\w5 word54 ,ma> somtyds be/ond hy uit en5 zw>t5 glimm] met fyne korrels1 en5 witt5 fyn5 z&/e51 en enige ,qu>tskorrels1 zo dat de v]s*eid5e del5 wel door malk&] gem5gd w>54 ,somtyds v]toond5 zig ook br$e /rep5 van d5 witt5 kalk/e51 zond] enig v]m5gsel van glimm]1 dog mee/ w>5 zy /]k v]m5gd1 en van ene gryze kleur4 ,e9delyk v9dt m5 'er op enige plaats5 die uit geheel fyne en zw>te glimm]/ukk5 en en5 grauw51 loss5 en ze] fyn5 kalk/e5 t'zam5ge/eld zyn4 ,dez5 w>5 ook gemakkelyk te bew]k54 ,deze v]s*eid5h$5 van /55 v9dt m5 geme5lyk by malk&]4 ,m5 tr( ze byna ov]al aan als m5 e5 we9ig diep groef1 dog niet 9 gelyke m5igte en van gelyke deugd4 ,ook w>5 ze niet all5 ev5 ligt uit d5 grond te kryg54 ,als iemant dan e5 huis wilde b\w51 vors*te hy e]/ na> wa> hy d5 be/5 /e5 kon v9d54 ,m5 v9dt di5 zo wel op de akk]s als op onbeb\wde veld51 op ene diepte van twee tot zes voet54 ,de /ukk5 zyn me] ( m9 groot4 ,sommig5 hield5 van agt tot ti5 voet5 9 de langte1 twee 9 de bre$te1 en en5 9 de dikte4 ,&]5 w>5 veel grot]1 dog ook enig5 kle9d]4 ,zy lag5 hi] by b$d+5 op malk&]1 van omtr5t e5 voet elk b$ 9 de dikte4 ,de langte en bre$te w>5 v]s*ill5d1 dog geme5lyk zo als ik gezegd heb4 ,m5 moe/ mee/ drie ( vi] voet diep zyn e] m5 de e]/e laag vond4 ,de losse grond bov5 de lag5 is vol van kle9e /ukjes van dez5 /e54 ,deze grond is de /e5kleurige a>de1 die hi] algeme5 is1 en uit z& en klei be/aat1 s*oon 'er het z& de ov]h& heeft4 ,de losse /ukk5 glimm]1 die zo /]k 9 het z& gl9/]51 s*yn5 van d5 /e5 ond] d5 grond afgebrok5 te zyn4 ,gebruik da>van4 ,m5 moet aanm]k51 dat als m5 dez5 /e5 tot metsel5 gebruikt m5 de platte zyde na> buit5 ke]t4 ,ma> de /55 zyn dikwyls ongelyk aan alle kant51 en dan maakt m5 ze gelyk1 dat ligt te do5 is4 ,dog ev5wel blyv5 ze ongelyk 9 dikte1 en kunn5 zo net niet op e5 gevoegd word5 als gebakk5' /554 ,ook brek5 'er wel /ukk5 af als m5 ze bew]kt1 en lat5 op5+5 9 het buit5/e van d5 muur4 ,m5 vult die met kle9e /ukk5 /e5s en kalk1 en ov]plei/]t ze1 zo dat het niet kan gezi5 word51 t5 m9/5 niet op enig5 af/&4 ,e9delyk1 sm]5 zy op de buit5kant5 d] mur5 kruisgewys lop5de /rep5 van kalk1 zo dat m5 zegg5 z\de dat de mur5 uit ev5 grot5 /55 be/ond51 en dat die witte /rep5 de voeg5 d] /55 w>54 ,het b9n5/e van de mur5 wordt glad gemaakt en gewit4 ,m5 heeft niet gem]kt dat dit soort van /e5 het vogt uit de lugt aantrekt4 ,9 ,philadelphia en da>om/reeks zyn vele huiz5 op die wys geb\wd4 ,de ,huiz5 zyn geme5lyk op de ,engels*e wys gemetseld4 ,dass54 ,e5 d] ,zw>t5 van d5 ,he] ,kock v]toonde my e5 vel van en5 ,das1 #ha di5 hy g$ood _h1 en ik zag 'er uit dat de ,am]ikaans*e ,das de zelve met d5 ,zwe$s*5 is4 ,m5 noemt hem hi] ,a>dv>k54 #hb ,de ,skulkill4 ,teg5s d5 avond ke]de ik na> ,philadelphia t]ug4 ,d5 #ab4 ,octob] g+5 wy 's morg5s na> de ,skulkill1 t5 dele om zad5 en plant5 te v]zamel51 en t5 dele om all]lei soort5 van wa>nem+5 te do54 ,de ,skulkill is e5 smalle /room1 die omtr5t vi] ,eng4 myl5 t5 zuid5 van ,philadelphia 9 de ,dellaw>e valt4 ,ma> hoe smal hy ook is1 loopt hy wel twee hond]d ,eng4 myl5 v]1 en ontspr+t op de we/zyde van de ,blauwe b]g54 ,het is e5 groot nadeel voor dit ,l& dat 'er v]s*eid5 ,wat]vall5 9 deze ,rivi] zo digt by ,philadelphia zyn1 wa>door zy onbeva>ba> is4 ,ik ontwi]p dez5 dag enige bes*ryv+5 van zulke kruid5 da> het vee na> zoekt1 en van zulk5 die het laat /aan4 ,moll54 ,m5 ontdekte op de veld5 hi] en da> kle9e ond]a>ds*e gang51 lop5de met all]lei bogt54 ,de op5+ 0 groot g5oeg voor e5 ,mol4 ,de a>de1 die1 als het w>e1 e5 v]wulf 'er bov51 en als e5 kle95 wal maakte1 0 omtr5t twee duim5 hoog1 ene go$e h& bre$1 en omtr5t en5 duim dik4 ,ik zag dikwyls deze ond]a>ds*e gang5 op de onbeb\wde l&51 die zig door de opgeworp5 a>de ontdekt51 en inzakt5 als m5 'er optrapte1 het welk het w&el5 la/ig maakte4 ,deze gang5 word5 door e5 soort van ,mol #hc gemaakt1 di5 ik 9 e5 &] w]k nad] bes*ryv5 zal4 ,zy az5 op wortel54 ,het di]tje heeft grot] kragt dan &]s vele di]51 na> ev5r$igheid van hunne grootte1 bezitt54 ,wa> het dagt te grav5 hield het altyd de pot5 buit5wa>ds1 gelyk m5 de riem5 9 e5 s*uit h\dt4 ,ik leide het myn neusdoek voor1 om te zi5 wat het 'er m$e do5 z\1 en ik vond dat het di5 9 d5 tyd van ene m9uut vol gat5 _h gemaakt4 ,ik 0 g5oodzaakt enige boek5 op het deksel van de doos te legg51 wa>9 het di]tje zat1 ( &]s lag 'er dat t5 e]/5 af4 ,het 0 ze] kwaada>dig1 en beet gat5 9 alles wat het 9 d5 weg lag4 ,ik hield het en5 /al5 p5nekok] voor1 wa>9 het 9 't e]/ ze] v9nig beet1 ma> de h>dheid da>van gevoeld hebb5de wilde het nog da> nog erg5s &]s me] 9 byt54 ,deze ,moll5 mak5 g5e hop51 gelyk de ,europis*51 ma> alle5 zulke gang51 als ik bes*rev5 heb4 ,talkboom4 ,hi] wa/ ene plant1 van welk] bess5 m5 e5 soort van was* ( talk maakt1 wa>om ze de ,zw$5 ,talk/ruik noem54 ,de ,engels*5 gev5 ze d5 naam van ,c&leb]rytree ( ,bayb]ry-bu%1 en de ,ridd] ,l9nu heet ze ,myrica c]if]a4 ,zy groeit ov]vlo$ig 9 ene droge a>de1 en s*ynt byzond]lyk 9 de nabuurs*ap d] zee wel te ti]51 want diep 9 het l& heb ik ze niet gevond54 ,de bess5 groey5 9 ov]vlo$ op d5 vr\welyk5 /ruik1 en zi5 'er uit als ( 'er meel opge/roid 04 ,m5 v]zamelt ze laat 9 d5 h]f/1 wanne] ze ryp zyn1 smyt ze 9 e5 pot kok5d wat]1 zo dat ha> sme] smelt1 en bov5 op het wat] beg9t te dryv51 het welk m5 dan met e5 s*uimspaan 'er afneemt1 en 9 e5 &]5 ketel doet1 zo lang tot dat 'er ge5 talk me] op het wat] dryft4 ,zo dra de talk /yf is ziet hy 'er uit als gem5e talk ( als was*1 ma> heeft ene morssige gro5e kleur4 ,ka>ss5 da>van gemaakt4 ,om deze r$5 wordt hy nog e5s gesmolt5 en gezuiv]d1 zo dat hy ene s*one doors*yn5de gro5e kleur krygt4 ,deze talk is duurd] dan de gem5e talk1 ma> bet] koop dan was*4 ,te ,philadelphia gaf m5 ene s*ell+ voor het pond1 da> de gem5e talk ma> ene halve1 dog was* twee s*ell+5 ko/4 ,van dez5 talk maakt m5 hi] te l&e op vele plaats5 ka>ss51 wa> m5 egt] wat gem55 talk ond] doet4 ,dit soort van ka>ss5 breekt niet ligt en smelt zo niet 9 d5 zom] als de &]51 br&t byna bet] en lang]1 en geeft zulk en5 damp niet1 ma> zy lat5 veel e] en5 aang5am5 reuk na wanne] zy word5 uitg$aan4 ,e5 oude ,zwe$ van e5 en neg5tig ja> v]haalde my dat zyne ,l&sli$5 voorhe5 dit soort van ka>ss5 plegt5 te gebruik54 ,teg5woordig gebruikt m5 dez5 talk zo veel niet1 indi5 m5 bee/evet kryg5 kan1 om dat het zo veel moeite ko/ de bess5 te v]zamel54 ,dog de arme m5s*51 die 9 oord5 won5 wa> deze bess5 veel wass51 en niet veel vee hebb5 om te slagt51 gebruik5 dez5 talk voor ka>ss54 ,ook maakt m5 van het vet van deze plant ene zeep1 die aang5aam ruikt1 en ze] go$ is om d5 ba>d te s*]54 ,nog mak5 'er de ,heelmee/]s plei/]s van4 ,e5 ,koopman van ,philadelphia zond e5s ene m5igte van deze ka>ss5 na> de ,rooms*gez9de ,l&5 9 ,am]ika1 d5k5de ene go$e w9/ 'er op te hebb52 dog de ,gee/elyk5 wild5 ze niet nem54 ,e5 oude ,zwe$ zeide dat de ,wild5 voorhe5 d5 wortel van deze plant gebruikt5 teg5s de t&pyn1 en dat hy zelf1 d5 wortel1 9 /ukk5 gesn$51 rond om d5 t& gelegd hebb5de1 veel baat by dit middel gevond5 _h4 ,e5 &]e ,zwe$ v]haalde dat de s*il van d5 wortel hem geholp5 _h4 ,9 ,k>ol9a maakt m5 van dez5 talk niet alle5 ka>ss5 ma> ook zegellak4 ,p5ny ,royal4 ,p5ny ,royal is de ,engels*e naam van e5 gewas1 dat en5 zond]l+5 /]k5 reuk heeft1 en 9 ov]vlo$ op droge plaats5 groeit4 ,de ,kruidk5n]s noem5 het ,melissa pulegioides #hd ( ,cunila pulegioides4 ,m5 h\dt het ze] gezond om als !e g$ronk5 te word5 9 v]k\dh$51 als bevord]5de de doorwaassem+4 ,ook wil m5 dat deze plant op enige plaats des li*aams1 wa> m5 pyn gevoelt1 gelegd1 dezelve v]dryft4 ,koopw>5 van ,nieuw ,engel&4 ,de ,w>5 die m5 gewoon is uit ,nieuw ,engel& na> ,lond5 te z5d5 zyn de volg5d54 ,all]lei ,vis* by ,t]re ,neuve1 &]s ,newf\ndl&1 ( eld]s gevang52 ,traanolie1 van v]s*eid5' soort51 ,walvis*ba>d51 ,te]1 ,pek1 ,ma/51 nieuwe ,s*ep51 enige ,pelt]y51 en somtyds enig h\t4 ,de ,engels*e ,eil&5 9 ,am]ika1 als ,jamaik1 en de ,b>bados1 trekk5 uit ,nieuw ,engel&1 ,vis*1 ,vlees*1 ,bot]1 ,kaas1 ,talk1 ,pa>d51 ,vee1 all]lei ,h\tw]k1 als kuip51 emm]s1 tobb5 en di]gelyk52 en z5d5 t]ug ,rum1 ,suik]1 ,syroop1 en &]e voortbr5gsels1 ( ook wel ba> geld4 ,het mee/e hi]van1 byzond]lyk van 't geld1 gaat v]d] na> ,lond51 om de go$]5 te betal5 die m5 van da> ontvang5 heeft4 ,elz54 ,de ,elz5 wiess5 hi] 9 ov]vlo$ op natte en lage plaats51 en zelfs somtyds nog al op vry hoge grond51 dog kwam5 noit tot de hoogte d] ,europis*e ,elz51 en /ond5 geme5lyk als /ruik5 van e5 ( twee vadem langte4 ,de ,he] ,b>tram en &]51 die veel 9 deze gewe/5 g]eisd hadd51 v]haald5 my1 dat hoe me] m5 na> het zuid5 trekt de ,elz5 zo veel te kle9d] word51 dog dat zy me] noordelyk hoog] en dikk] w>54 ,ik vond zelf nad]h& dat de ,elz5 9 ,kanada die van ,zw$5 niet veel wek54 ,m5 gebruikt 'er d5 ba/ van om rood en bru9 te v]w54 ,e5 ,am]ikaans*e ,zwe$ v]telde my1 dat hy zig e5s 9 het be5 tot op het gebe5te toe geh\w5 hebb5de1 zo dat de wonde ze] geva>lyk 01 hy zig da>van g5ez5 _h door de kwetsuur met wat] te wass51 wa>9 hy d5 elzeba/ _h lat5 kok54 ,nagts*aduw4 ,de ,phytocalla dec&ra #he wordt ,poke by de ,engels*5 g5oemd4 ,als m5 het sap d] bess5 op papi] ( iets di]gelyks laat spr+51 wordt het e5 hoog purp]1 zo s*oon als m5 erg5s 9 de w]eld die kleur kan mak52 en het is jamm] dat m5 nog ge5 middel weet om te belett5 dat deze v]w op l9n5 ( wol t5 e]/5 v]s*iet4 ,de ,he] ,b>tram _h e5s zyn5 voet teg5s en5 /e5 ge/ot5 zo dat hy 'er ze] pynlyk van 01 en _h 'er e5 blad van deze plant opgelegd met dit gevolg dat hy ze] spo$ig g5ez5 04 ,de bess5 word5 om dez5 tyd door de vogels geget54 ,de ,engels*5 en ,zw$5 et5 de blad]5 9 't voorja>2 als zy e]/ uitkom5 en nog mals* zyn1 kla>gemaakt1 gelyk wy de ,kool ( de ,sp9aad do54 ,somtyds b]eid5 zy ze als wy de ,kool1 wanne] de /el5 al wat lang] zyn geword51 en nem5 alle5 ma> de topjes1 die mals* en niet /okkig zyn4 ,ma> als m5 ze als ,sp9aad wil gebruik5 moet m5 zorgvuldig zyn1 dewyl als m5 de plant eet na dat de blad5 al wre$ geword5 zyn1 m5 ligt zyn laat/5 maaltyd do5 kan1 want dan heeft de plant ene geweldig buikop55de kragt4 ,ik heb m5s*5 gek5d die dit byna d5 dood g$aan _h4 ,ma> de bess5 word5 9 d5 h]f/ zond] nadeel van de k9d]5 geget54 ,v]w54 ,l9n5 en woll5 go$ wordt met d5 ba/ van de ,hikory geel gev]wd4 ,het zelve ges*i$t met di5 van d5 zw>t5 ,eik4 #hf ,de bloem5 en blad5 van de ,impati5s noli tang]e #hg v]w5 ook alle woll5 /(f5 s*oon geel4 ,coll9sonia4 ,de ,coll9sonia ,canad5sis wordt 9 kreupelboss*5 op go$e grond5 ov]vlo$ig gevond54 ,de ,he] ,b>tram1 die het ,l& ze] wel k5de1 hield zig v]zek]d dat ,p5sylvanie en alle de plaats5 van ,am]ika1 die ond] de zelve lugt/reek legg51 het w>e en regte l& voor deze plant is4 ,v]d] na> het zuid5 vond hy1 nog de ,h]5 ,clayton en ,mit*el1 ze noit1 s*oon die laat/5 ze] nauwkeurige wa>nem+5 9 ,virg9ie en e5 g$eelte van ,m>yl& g$aan hebb54 ,en uit eig5e ond]v9d+ wi/ hy dat zy 9 de noordelyke g$eelt5s niet wa/4 ,ik heb ze noit noordelyk] dan op #dc4 gr4 #ae4 m94 ,n4 gevond54 ,de tyd van 't ja> dat zy 9 ,p5sylvanie opkomt is zo laat1 dat ha> zaad ma> jui/ d5 tyd heeft van ryp te word51 en dus s*ynt zy v]d] noordwa>ds onmogelyk te kunn5 slag54 ,de ,he] ,b>tram 0 de e]/e die dit gewas ontdekte4 ,hy zond het na> ,europa4 ,de ,he] ,jussieu1 g$ur5de zyn v]blyf te ,lond51 en nad]h& de ,he] ,l9nu1 noemd5 het ,coll9sonia1 na> d5 b]oemd5 ,pet] ,coll9son1 e5 ,lond5s* ,koopman1 en ,lid van de ,kon+lyke ,maats*appy 9 ,engel& en ,zw$54 ,hy v]di5de de e] wel1 dat 'er ene plant na> hem g5oemd w]d1 want 'er zyn we9ig m5s*5 die de ,natuurlyke ,hi/orie en alle nuttige ,wet5s*app5 met zulk en5 yv] getragt hebb5 te bevord]51 ( die zo veel g$aan hebb5 als hy om all]h&e soort5 van plant5 te v]zamel51 aantekwek51 en te do5 k5n54 ,de ,coll9sonia heeft en5 byzond]5 reuk1 die aang5aam1 dog ze] /]k is4 ,ik _h 'er altyd zw>e ho(dpyn van als ik voorby ene plaats g+ da> zy m5igvuldig 01 vooral als zy 9 bloem /ond4 ,de ,he] ,b>tram k5de ene bet]e ho$anigheid dan deze 9 dit gewas1 namelyk van e5 uitmunt5d middel te zyn teg5s all]lei pyn 9 de l$5 en v]k\dh$51 door de l$5 met de plant te wryv54 ,en de ,he] ,ko5raad ,weis]1 e5 ,tolk van de taal d] ,wild51 _h hem ene nog wond]ba>d] g5ez+ v]haald4 ,hy 0 e5s ond] e5 troep van ,am]ikan51 wa>van 'er e5 door ene ,ratelslang gebet5 01 en door de ,wild5 re$s opgegev5 w]d4 ,dog hy beproefde de ,coll9sonia te kok5 en d5 gewond5 te dr9k5 te gev51 het welk hem behield4 ,wat me] noordelyk en 9 ,new ,york wordt deze plant ,pa>dekruid #hh gehet51 om dat de pa>d5 ze 9 de l5te et51 voor dat 'er nog &]e kruid5 opgekom5 zyn4 ,to5em+ van het l&4 ,ik vroeg d5 ,he] ,frankl9 en &]51 die het ,l& wel k5d51 ( zy 'er enige tek5s ontmoet hadd5 wa>uit m5 opmak5 kon1 dat voorhe5 sommige plaats51 die nu l& w>51 ond] wat] ge/aan hebb51 en ik kreeg het volg5de antwoord4 ,wanne] m5 van hi] zuidwa>ds rei/ komt m5 op ene plaats wa> de grote weg ze] diep tuss*5 twee b]g5 doorgaat4 ,aan beide de zyd5 ziet m5 niets als oe/]- en mossels*elp51 9 ene one9dige m5igte bov5 malk&] legg5de1 s*oon het vele myl5 van de zee af is4 ,wanne] m5 9 de ,/ad om putt5 te mak5 ( om huiz5 te b\w5 graaft1 v9dt m5 de a>de 9 v]s*eid5' b$d+5 bov5 malk&] legg54 ,op ene diepte van vi]ti5 voet ( me] ontmoet m5 klootronde /551 die van buit5 zo glad zyn als die welk5 aan zee op het /r& legg51 en da> zo glad word5 door het s*ur5 d] b>54 ,als m5 v]d]s door gegrav5 en op de diepte van agtti5 ( me] voet5 gekom5 is1 ontdekt m5 op sommige plaats5 modd]1 di]gelyk5 als de zee op 't /r& smyt1 en als geme5lyk op d5 bodem d] zee en d] rivi]5 legt4 ,en deze modd] is vol van takk51 blad]51 riet1 h\tskol51 en &]e d+54 ,somtyds is het gebeurd dat de huiz5 ze] s*ielyk aan ene zyde begonn5 te zakk51 zo dat m5 g5oodzaakt 0 ze aftebrek54 ,diep] grav5de1 om en5 va/5 grond te v9d51 kwam m5 op dat zelve soort van modd] vol van h\t1 wortels en di]gelyk54 ,zyn nu deze r$55 niet gewigtig g5oeg om te do5 besluit51 dat die plaats5 9 ,philadelphia1 die nu vi]ti5 en me] voet5 ond] d5 grond zyn1 voorhe5 de bodem d] zee w>51 en dat by v]s*eid5 toevall51 z&1 a>de en &]e d+5 da> op g]aakt zyn8 ,( dat de ,dellaw>e voor dez5 br$] 0 dan ?ans1 ( h>5 loop v]&]d heeft8 ,dit laat/e doet zy nog teg5woordig dikwyls1 da>zy d5 oev] aan d5 en5 kant afkabbelt en aan d5 &]5 v]groot4 ,en ,zw$5 en ,engels*5 wez5 my v]s*eid5 plaats5 wa> dit ges*i$ 04 ,bloey5de plant54 ,d5 #ah4 ,octob] kon ik niet bov5 ti5 soort5 van plant5 v9d51 die nog 9 bloeisem /ond54 ,dez5 w>5 de ,g5tiana1 twee soort5 van ,a/]s1 de ,solidago ,virga aurea1 e5 soort van ,hi]acium1 de ,oxalis corniculata1 de ,digitalis purpurea1 de ,hamamelis ,virg9iana1 het ,a*illea ,millefolium1 en het ,leontodon ,t>axacum4 ,alle &]e plant5 hadd5 h>e bloem5 al lat5 vall54 ,v]s*eid5 bom51 vooral die vroeg 9 de l5te bloey51 hadd5 re$s zo dikke knopp5 gezet1 dat m5 ze op55de alle de del5 d] bevrugtig+1 als de kelk1 de bloemblad51 de helm/yltjes1 en 't /amp]tje1 #hi ond]k5n5 kon4 ,dus 0 het gemakkelyk het geslagt te bepal5 wa>toe deze bom5 behoord54 ,zodanige w>5 de ,rode ,ahorn #ij en de ,zom] ,lauri] #ia en &]54 ,dus b]eidde zig de natuur1 met d5 aanvang van het aang5ame w$] 9 het aan/a&e ja>1 w$]om bloem5 voorttebr5g54 ,de knopp5 w>5 teg5woordig geheel h>d1 en alle d]zelv] del5 op e5 gepakt1 om voor de k\de beveiligd te wez54 ,walnot54 ,de zw>te ,walnootboom _h zyne mee/e blad]5 al lat5 vall51 en vel5 w>5 al geheel kaal4 ,de ,walnot5 zelv5 w>5 ook afgevall51 en h>e gro5e s*il v]wde de h&5 zw>t als m5 ze beh&elde1 zo dat m5 lang w]k _h e] ze we] s*oon w>54 ,cornus florida4 ,de ,cornus florida w]d by de ,engels*5 ,dogwood g5aamd1 en 0 ov]vlo$ig 9 de boss*54 ,hy maakt ene s*one v]ton+ wanne] hy 9 de l5te vol witte bloem5 /aat4 ,het h\t is ze] h>d1 en m5 maakt 'er wev]spoel51 en &] s*rynw]k van4 ,wanne] het gebeurt1 dat het vee 9 de l5te uit zwakheid ne] valt1 b9d5 de ,bo]5 het e5 /uk van dez5 boom om d5 hals1 zig v]beeld5de dat dit help5 zal4 ,de ,tulpeboom /aat hi] ov]al 9 de boss*54 ,de kruidkundig5 noem5 hem ,liriod5dron ,tulipif]a1 om dat zyne bloem5 en 9 grootte en 9 g$aante en zelfs enigs9s 9 kleur na> d5 ,tulp gelyk54 ,de ,zw$5 noemd5 hem d5 ,kanoboom1 #ib om dat m5 'er veel kanoos van maakt4 ,de ,engels*5 9 ,p5sylvanie het5 hem ,popl>4 ,m5 h\dt hem voor d5 groot/5 en zwa>/5 boom van ,noord ,am]ika4 ,ev5wel wyk5 hem da> de ,witte ,eik en de ,d5 we9ig4 ,hy /rydt met de zwa>/5 van de ,europis*e bom5 om d5 voorrang4 ,het is ze] aang5aam teg5 't e9de van ,mai en5 d] zwa>/e bom5 geheel en al ve]ti5 dag5 lang met bloem5 b$ekt te zi51 die zo groot zyn als ,tulp51 en 'er de g$aante en kleur ook me] ( m9 van hebb54 ,de blad5 hebb5 ook iets byzond]s1 wa>om de ,engels*5 d5 boom het ,oude wyvehembd noem51 om dat zy 'er 9 hunne v]beeld+ enige gelyk5is tuss*5 m55 te bespeur54 ,m5 gebruikt het h\t van dez5 boom voor kanoos1 del51 plank51 blokk51 s*otels1 bord51 lepels1 deurpo/51 en s*rynw]k4 ,ik heb ene vry grote koorns*uur gezi51 welk5 geheel en al van en5 enkeld5 boom1 tot del5 gezaagd1 gemaakt 04 ,sommige s*rynw]k]s h\d5 dez5 boom bet] dan d5 ,eik1 om dat die ligt buigt1 dat de e]/e noit doet en zig gemakkelyk laat bew]k54 ,dog &]5 agt5 hem we9ig4 ,het is zek] dat dit h\t 9 het w$] zo ze] krimpt1 dat 'er grote ret5 9 de plank5 kom51 en 9 nat w$] zwelt hy zo dat hy byna b>/5 moet1 en nauwlyks is hi] e5 h\t bek5d dat zo /]k krimpt en zwelt4 ,ma> de s*rynw]k]s1 die 'er veel 9 w]k51 zegg5 dat 'er twee soort5 van zyn2 dog dit zyn eig5lyk ma> twee ,v]s*eid5h$51 wa>van de ene met d5 tyd van b9n5 geel wordt1 en de &]e wit is4 ,de e]/e zegt m5 e5 loss] h\t te hebb54 ,de ba/ laat zig1 gelyk ,m>ieglas1 9 dunne blaadtjes splyt51 die veel na> ba/ gelyk54 ,m5 wil dat de blad]5 gekneusd en teg5s het voorho(d gelegd go$ zyn teg5s ho(dpyn4 ,m5 geeft ook de s*ill5 van d5 ba/ tot po$] ge/ampt d5 pa>d5 droog teg5s de worm5 94 ,sommig5 bew]5 dat de wortel5 ev5 zo go$ teg5s de koorts zyn als de ,k9a4 ,de boom wa/ 9 alle soort5 van grond51 ma> al te grote nattigheid is hem niet go$4 ,bev]boom4 ,de ,bev]boom1 by ,l9nu ,magnolia glauca1 zo door de ,engels*5 gehet5 om dat de ,bev]s de s*ors van dez5 boom ga>n et51 wordt gevond5 op v]s*eid5 plaats5 van ,p5sylvanie en ,new ,j]sey1 9 en5 s*ral5 mo]assig5 grond1 ( 9 natte weil&54 ,enige ,zw$5 gev5 hem ook en5 &]5 naam1 en sommige ,engels*5 het5 hem wel ook ,swamp ,sassafras en ,witte ,lauri]4 ,deze bom5 lat5 hun lo( vroeg 9 d5 h]f/ vall51 uitg5om5 enige jonge bom51 die het d5 gants*5 w9t] blyv5 beh\d54 ,ik heb ze zeld5 t5 noord5 van ,p5sylvanie gevond51 wa> ze op 't laat/ van ,mai beg9n5 te bloey54 ,de reuk d] bloeisems is uitmunt5d1 en doet zig met en5 gun/ig5 w9d byna ene ,eng4 myl v] ruik54 ,de gants*e lugt wordt 'er van v]vuld4 ,m5 kan niet bes*ryv5 hoe aang5aam het op di5 tyd1 vooral teg5 d5 avond1 9 de boss*5 is te reiz54 ,de bloem5 blyv5 drie wek5 op d5 boom1 en zelfs me] na> dat de grond is1 en al di5 tyd v]spreid5 zy di5 aang5am5 geur4 ,de bess5 zi5 'er ook ze] smakelyk uit als ze ryp zyn4 ,zy hebb5 e5 s*oon rood1 en hang5 aan tross5 met dunne /eeltjes4 ,de deugd5 van dit middel word5 ze] v]hev51 en m5 pry/ het 9 t]+5 aan4 ,de ba/ op br&ewyn gezet1 ( 9 &]e vogt5 gekookt1 wordt gezegd niet alle5 bor/kwal51 ma> ook all]h&e inw5dige pyn5 en /eekt5s te g5ez52 ook z\ hy d5 buikloop /opp54 ,9 v]k\dh$5 gebruikt m5 de takk5 van d5 ,bev]boom 9 wat] gekookt4 ,volg5s de v]tell+ van en5 ,zwe$1 0 e5 van zyne k5niss51 e5 oud man1 die e5 op5 gat 9 zyn be5 _h1 dat hy te v]geefs door &]e middel5 getragt _h te g5ez51 door en5 ,am]ikaan op deze wys geholp54 ,hy br&de wat van dit h\t tot kol51 /ampte dit tot po$]1 m5gde dat met v>s* spek1 en /reek 'er de gat5 v]s*eid5' mal5 m$e4 ,dit droogde de gat5 op1 die van te vor5 altyd op5 gewee/ w>51 en de man _h s$]t altyd gezonde b554 ,m5 gebruikt dit h\t ook tot s*rynw]k4 ,di]5 die mak gemaakt kunn5 word54 ,omtr5t de ,di]51 welk5 m5 9 de boss*5 van ,noord ,am]ika v9dt1 heeft m5 bevond5 dat de volg5d5 tamelyk mak gemaakt kunn5 word51 zo dat zy we9ig van de ,huisdi]5 v]s*ill54 ,wilde ,/i]54 ,de wilde ,/i]5 en ,koey5 word5 9 ,k>ol9a en &]e plaats51 die zuidelyk] dan ,p5sylvanie legg51 gevond54 ,de ,kalv]5 van deze bee/5 ond] het makke vee opgebragt w>5 volkom5 tam1 ma> egt] d>tel1 zo dat 'er g5e betu9+5 digt g5oeg voor hun w>5 als zy 'er door wild52 want zy w>5 zo /]k van nek dat zy de pal5 met hunne hoorns omv]smet52 en zodra zy en5 doorgang gemaakt hadd5 volgde al het &] vee4 ,zy teeld5 met het tamme vee voort1 en 'er kwam als w>e het e5 nieuw soort van4 #ic ,ren4 ,de ,am]ikaans*e ,ren liet5 zig ook mak mak51 gelyk ik 'er vel5 gezi5 heb4 ,e5 ,l&man 9 ,new ,j]sey _h 'er ene1 die hy jong zynde gevang5 _h1 en welke nu zo mak 0 dat zy by dag 9 't bos* g+ weid5 en 's avonds t'huis kwam1 dikwyls ene wilde ,ree m$e br5g5de1 en h>5 ,he] geleg5heid gev5de die te s*iet54 ,vele li$5 h\d5 jonge makke ,ren1 en gebruik5 ze om &]e ,ren te vang51 ( om de wild51 vooral 9 d5 bron/yd1 met zig na> huis te br5g54 ,bev]s4 ,de ,bev]s zyn dikwyls zo tam geword5 dat zy op de vis*vang/ g+51 en d5 vis* di5 zy gevang5 hadd5 d5 m5s*5 bragt54 ,dit gebeurt dikwyls met ,ott]s1 wa>van ik 'er gezi5 heb die hunne ,mee/]s naliep5 als hond54 ,als de ,mee/] 9 ene s*uit g+1 sprong de ,ott] 9 't wat]1 en kwam dikwyls kort da>na met en5 vis* 9 d5 bek bov54 ,de ,opossum kan ook zo tam gemaakt word51 dat hy de m5s*5 als e5 hond naloopt4 ,de ,rakkoon4 ,de ,rakkoon1 di5 de ,zw$5 ,sjupp noem51 kan m5 met d5 tyd zo mak mak51 dat hy als e5 ,huisdi] langs de /raat loopt1 ma> het is onmogelyk van hem zyn /el5 te ontl]54 's ,nagts kruipt hy 9 de ho5d]hokk5 en byt 'er alles dood4 ,suik] en &]e zoetigh$5 moet m5 zorgvuldig voor hem v]b]g51 en de ka/5 en doz5 wel sluit51 ( hy sluipt 'er 91 en snoept alles op4 ,dit maakt dat de ,vr\w5 alle dag5 klagt5 teg5s hem te do5 hebb51 en om deze r$5 will5 vele m5s*5 dit g$i]te niet hebb54 ,eekhoorns4 ,de k9d]5 mak5 de grauwe en de vlieg5de ,eekhoorns zo mak1 dat zy hun op de s*\d]s spr+51 en h5 ov]al volg54 ,kalko554 ,9 de boss*5 v9dt m5 ook wilde ,kalko551 die van de makk5 ma> da>9 v]s*ill5 dat ze grot] zyn1 en e5 roodagtig]1 dog ook lekk]d] vlees* hebb54 ,als m5 de ey]5 dez] wilde ,kalko55 ond] e5 makke h5 laat uitbroey51 word5 de kiek5s ook mak1 s*oon het wel e5s gebeurt dat zy groot word5de wegvlieg51 wa>om m5 hun de vleugels als ze kle9 zyn knakt4 ,ma> de makgemaakte kalko55 zyn geme5lyk kwaada>dig] dan de tamm54 ,de ,inl&]s mak5 hun w]k van ze te temm5 en by hunne hutt5 te h\d54 ,ganz54 ,wilde ,ganz5 weet m5 ook mak te mak54 ,wanne] zy e]/ 9 't voorja> ov]kom51 en zig e5 wyl oph\d51 want zy broeij5 niet 9 ,p5sylvanie1 s*iet m5 ze 9 de vleugels1 als het gelukk5 wil4 ,dan roeit m5 'er na> toe en vangt ze4 ,m5 h\dt ze v]volg5s enig5 tyd b9n54 ,op deze wys word5 zy dikwyls zo mak1 dat m5 ze da>na 's morg5s kan uitlat51 en zy 's avonds w$]kom54 ,dog uit voorzorg kortwiekt m5 ze4 ,ik heb van dit soort van ,ganz5 gezi51 die de ,eig5a> zeide re$s twaalf j>5 gehad te hebb54 ,dog1 s*oon hy 'er agt van _h1 _h hy ze noit met de &]5 zi5 p>51 ( ey]5 legg54 ,veldho5d]s4 ,duiv54 ,m5 kan de ,patryz51 die hi] ook m5igvuldig zyn1 ook zo temm5 dat zy met de kipp5 lop51 en kom5 om gevo]d te word5 wanne] m5 ze roept4 ,ook heb ik wilde ,duiv5 gezi51 die zo mak geword5 w>51 dat ze met de tamm5 uitvlog5 en w$]om kwam54 ,sommige w9t]s is 'er ene s*rikkelyke m5igte van wilde ,duiv5 9 ,p5sylvanie4 ,de ,hommelvogel1 ( het ,bloemzuig]tje4 ,van alle de zeldzame ,vogels van ,noord ,am]ika is deze de m]kwa>dig/e di5 de ,engels*5 ,humm+ bird #id noem54 ,v]s*eid5' r$55 do5 my d5k5 dat m5 op we9ig plaats5 zyns gelyk5 v9d5 zal4 ,de ,zw$5 en sommige ,engels*5 noem5 hem d5 ,kon+svogel4 #ie ,de ,he] ,catesby heeft hem met zyne natuurlyke kleur5 en 9 zyne volle grootte afgebeeld en bes*rev54 #if ,hy is niet grot] dan e5 grote ,hommel1 en gevolglyk is hy e5 van de kle9/e vogeltjes d] w]eld1 zo 'er al e5 kle9d] soort erg5s te v9d5 is4 #ig ,zyne v$]5 zyn van de all]s*oon/e kleur51 de mee/5 gro51 &]5 grauw1 enig5 mak5 en5 gl9/]5d5 rod5 kr+ om d5 hals4 ,de /a>t glimt1 en v]&]t van gro5 9 kop]kleur4 ,deze vogeltjes kom5 hi] 9 't voorja>1 teg5s dat het beg9t w>m te word54 ,zy mak5 hun ne/ 9 d5 zom]1 dog v]huiz5 teg5s d5 h]f/ na> de zuidelyk] l&54 ,zy be/aan l\t] van de zoete sapp5 d] bloem51 die zy met hunne lange bekjes opzuig54 ,van alle de bloem5 h\d5 zy het mee/ van die welk5 diep zyn en en5 lang5 hals #ih hebb51 en ik heb opgem]kt dat zy het mee/ op de ,impati5s en de ,mon>da met k>mozyne bloem5 vlieg54 ,m5 kan v]zek]d zyn van d5 gehel5 zom] vel5 van die moye vogeltjes voor zyn v5/] te hebb51 als m5 'er e5 b$ met all]lei soort5 van bloem5 ond]plant4 ,het is zek] e5 v]makelyk gezigt1 deze kle9e ze] lev5dige s*epseltjes van de bloem5 op en af1 gelyk ,by5 te zi5 vlieg51 en 'er d5 hon+ met hunne lange smalle bekjes uit te hal54 ,de bloem5 d] ,mon>da zitt5 rondom d5 /eel by i$]5 knoop1 #ii gelyk aan onze gem5e ,munte1 #ajj ba/a>d ,h5nip1 #aja ,leonurus1 en ,lamium4 ,het is dan ze] v]makelyk h5 hunne bekjes 9 elke bloem rondom d5 /eel te zi5 /ek54 ,zo dra zy het sap van de ene bloem ophebb5 vlodd]5 zy na> de naa/e4 ,iemant1 die het noit gezi5 heeft1 z\ kwalyk kunn5 gelov5 9 hoe kort en5 tyd zy hunne snepjes 9 alle de bloem5 van ene plant gehad hebb52 en als die diep zyn1 s*ynt 'er het vogeltje met zyn halve lyf 9 te kruip54 ,zo lang zy bezig zyn te zuig5 gaan zy noit op de bloem zitt51 ma> vlodd]5 altyd gelyk ,by51 /ek5 de pootjes agt]wa>ds1 en beweg5 de vl]kjes zo gezw9d1 dat m5 'er kwalyk e5 oog op h\d5 kan4 ,g$ur5de dat vlodd]5 mak5 zy e5 gebrom gelyk als ,by54 #ajb ,na dus ene wyl zond] ru/5 gevlog5 te nebb51 vlieg5 zy op en5 naby/a&5 boom ( en5 paal1 om hunne kragt5 wat te h]hal54 ,dan gaan zy we] aan 't bromm5 en 't zuig54 ,zy zyn niet ze] s*uw4 ,ik b5 nev5s me] m5s*5 op m9d] dan zes voet5 by de plaats gewee/ da> ze vlog51 wy sprak5 t'zam5 en bewog5 ons1 zond] dat wy ze /oord54 ,ma> als iemant op h5 toeliep vlog5 ze1 als e5 pyl1 weg4 ,wanne] het gebeurde dat 'er v]s*eid55 van hun op dezelve plaats ne]viel51 ont/ond 'er e5 hevig gevegt als zy malk&] op de bloem5 aantr(f54 ,zy vlog5 dan met zulke hevigheid teg5 elk&] aan1 dat m5 d5k5 z\1 dat zy malk&] met hunne spitse bekjes doorryg5 moe/54 ,zy s*55 ond] 't vegt5 9 de lugt /il te /aan1 zig oph\d5de door de onbegrypelyke ra%eid wa>m$e zy hunne vleugels beweg54 ,als de v5/]s op5 zyn vlieg5 zy dikwyls doormalk&] 9 de kam]s 91 vegt5 e5 we9ig1 en vlodd]5 dan we] na> buit54 ,somtyds kom5 zy op e5 v]welkte bloem1 die ge5 sap me] heeft1 en dan byt5 zy ze1 als uit boo%eid1 af1 en smyt5 ze op d5 grond1 als w>e het op dat zy nad]h& 'er niet w$] door b$rog5 word5 zull54 ,wanne] 'er vel5 van deze vogeltjes 9 en5 tu9 zyn1 plukk5 zy zo vele bloem5 af dat 'er de grond van als bezaid legt2 en m5 z\de zegg5 dat zy dit uit nyd teg5s malk&]5 d$54 ,geme5lyk hoort m5 ze ge5 &] geluid mak5 dan het bromm5 hunn] vleugeltjes2 ma> wanne] zy 9 de lugt malk&] te ke] gaan mak5 zy e5 ges*irp gelyk e5 mos ( e5 kiek54 ,zy zyn zo kle9 dat m5 ze ligtelyk voor grote hommels ( kapell5 aanzi5 z\4 ,hun vlieg5 gelykt na> dat van d5 hommel1 en is ongelo(lyk snel4 ,noit heeft m5 opgem]kt dat zy op vrugt5 ( gekorv5 di]tjes az52 de hon+ d] bloem5 s*ynt hun enig vo$sel te zyn4 ,vele m5s*5 hebb5 ze om hunne zond]l+e s*oonheid gevang5 en 9 koitjes gezet1 ma> zy /i]v5 by gebrek van vo$sel4 ,ev5wel gelukte het d5 ,he] ,b>tram 'er e5 pa> van ene gehele week 9 't lev5 te h\d51 door ze wat] te gev5 wa>9 hy wat suik] _h do5 smelt51 en ik d5k dat m5 ze op die wys wel en5 gehel5 w9t] ov] 9 ene broeikas z\ kunn5 h\d54 ,zy mak5 hunne ne/5 altyd midd5 op d5 tak van en5 boom2 en dez5 zyn zo kle9 dat m5 ze van d5 grond niet zi5 kan1 en dat m5 9 d5 boom moet klimm5 als m5 ze bekyk5 wil4 ,dus wordt het voor ene zeldzaamheid geh\d5 wanne] e5 ne/je by toeval gevond5 wordt1 des te me] da> de bom5 hi] zo zwa> 9 't blad zyn4 ,het ne/ is ook e5 van de kle9/5 die van vogels gemaakt word54 ,ik heb 'er e5 dat geheel rond is1 van b9n5 van e5 zagt bru9 dons1 dat op de blad5 van het mannelyke ,wolkruid #ajc v]zameld s*ynt te wez51 die dikwyls met e5 zagt dons bezet zyn4 ,die plant is hi] m5igvuldig4 ,het ne/je wordt van buit5 met e5 gro5agtig grauw mos b$ekt1 di]gelyk m5 op alle oude bom5 ziet4 ,het heeft ov] 't kruis nauwlyks en5 halv5 duim bov5 aan1 en ond] en5 halv54 ,m5 weet egt] dat de ,humm+ bird ook uit vlas1 h5nip1 mos1 hair1 en &]e buigzame d+5 zyn ne/ maakt4 ,m5 wil dat zy twee ey]5 legg51 elk zo groot als ene erwt4 ,ik be/e$de d5 #be4 ,octob] en d5 volg5d5 dag met alle myne v]zamelde zad5 9 te pakk51 dewyl ik geleg5heid _h ze na> ,engel& te z5d54 ,van da> g+5 zy v]d] na> ,zw$54 ,reis na> ,new ,york4 ,d5 #bg4 9 d5 ogt5d/ond g+ ik op e5 kle9 togtje na> ,new ,york1 9 gezels*ap van d5 ,he] ,kock1 met inzigt om het ,l& te zi51 en te v]nem5 welke de veilig/e weg w>e om na> ,kanada te gaan1 door de wild]niss5 die m5 tuss*5 de ,engels*e ,volkplant+5 en dat ,l&s*ap v9dt4 ,de weg4 ,de weg di5 wy langs r$5 0 aan beide zyd5 vry wel bewoond door ,engels*51 ,duits*]s en &]e ,european54 ,wy zag5 vlakt5s en hoogt5s van ond]s*eid5 uitge/rek!id4 ,b]g5 en /55 zag ik n]g5s1 enige key5 uitg5om54 ,by elke ,l&hoeve g5oegzaam 0 e5 grote boomga>d van ,p]zik- en ,appelbom51 wa>van sommig5 nog vol vrugt5 zat54 ,he9+54 ,de he9+5 w>5 op vele plaats5 zo laag dat het vee 'er gemakkelyk ov]he5 spr+5 kon2 om dit voortekom5 drag5 de v>k5s h\t5 jukk51 ene gewoonte die ik al aangem]kt heb ov] alle de ,engels*e ,volkplant+5 algeme5 te zyn4 ,de pa>d5 hadd5 aan d5 hals e5 /uk h\ts1 wa>ond] e5 haak aan va/ 01 die 9 de he9+ bleef zitt5 als het pa>d zyne voor/e voet5 opligtte om 'er ov] te spr+52 dog ik twyffel ( deze uitv9d+ wel go$ is voor de pa>d5 zelv54 ,hun wi]d ook het ov]spr+5 belet door e5 /uk h\ts1 wa> van het ene e9d aan en5 d] voorvoet5 en het &] aan en5 d] agt]voet5 0 va/ gemaakt1 wa>door zy g$wong5 wi]d51 ze] langzaam te gaan en vol/rekt v]h9d]d te spr+54 ,het kwam my voor dat dit /uk h\ts de pa>d5 aan vel]lei gev>5 bloot /elde4 ,/55 brugg54 ,digt by ,nieuw ,frank=t r$5 wy ov] ene kle9e /55 brug1 en wat v]d]1 agt ( neg5 ,eng4 myl5 van ,philadelphia1 ov] nog ene &]e4 ,tot nog toe zyn 'er g5e mylpal5 9 het ,l& opg]egt1 en m5 rek5t de af/&5 by giss+4 ,wat lat] w]d5 wy aan e5 ,ve] ov] en5 /room gezet1 wa> wy drie p5ce voor i$] m5s* met zyn pa>d betaald54 ,mock+bird4 ,op ene plaats da> wy plei/]d5 hadd5 de m5s*5 en5 ,mock+bird 9 ene koi4 ,hy wordt hi] voor d5 be/5 zang] uit de vogels geh\d54 ,zyne v$]5 zyn niet frai4 ,9 dit ja>getyde z+t hy niet4 ,de ,he] ,catesby heeft1 9 zyne natuurlyke ,hi/orie van ,k>ol9a1 dez5 vogel ook na> het lev5 afgebeeld en bes*rev54 #ajd ,m5 zegt1 dat hy zyn ne/ 9 't kreupelh\t en de bom5 maakt2 dog da>9 zo eig5z9nig is dat als iemant 'er by komt en de eij]5 bekykt1 hy het ne/ v]laat en noit w$] komt4 ,de ,jong5 vord]5 veel oppass5s4 ,als m5 ze d] ,mo$] ontneemt en 9 ene koi zet1 komt zy ze da> drie ( vi] mal5 's daags vo]52 ma> e9delyk ge5 kans zi5de om ze 'er uit te kryg5 zo v]laat zy ze2 en dan /]v5 de ,jong5 dikwyls1 v]mo$elyk om dat zy aan 't vo$] niet kunn5 w5n5 dat hun de m5s*5 gev54 ,ma> het volk v]beeldt zig dat de ,mo$] ze1 wanne] zy ze voor de laat/e reis vo]t1 weet te v]gev51 om ze des te e] uit hunne slav]ny en rampzaligheid te v]loss54 ,deze vogels blyv5 hi] d5 gehel5 zom] ov]1 ma> v]huiz5 teg5s d5 h]f/ na> het zuid54 ,m5 noemt ze ,mock+birds ( ,spotvogels1 om dat ze het geluid van byna alle de vogels wet5 na te do54 ,hun eig5 zang is uitmunt5d1 vol van v]&]+5 van toon1 zo dat vele m5s*5 ze voor de be/e zangvogels d] w]eld h\d54 ,zek] is het dat 'er we9ig5 zyn die teg5 hun aan kunn51 en dit is het dat ze tamelyk duur maakt4 ,new ,bri/ol4 ,omtr5t d5 middag kwam5 wy te ,new ,bri/ol1 e5 kle9 vlek 9 ,p5sylvanie1 op de ,dellaw>e1 omtr5t vyfti5 ,eng4 myl5 van ,philadelphia4 ,de mee/e huiz5 zyn van /e5 en /aan op hun zelv54 ,de ,inwoond]s dryv5 en5 kle95 h&el1 dog de mee/5 lat5 hunne w>5 van ,philadelphia kom54 ,aan de ov]zyde d] ,rivi]1 omtr5t ,burl+ton4 vlak ov] ,new ,bri/ol legt de ,/ad ,burl+ton1 wa> de ,g\v]neur van ,new ,j]sey zyn v]blyf h\dt4 ,s*rale grond4 ,wy hadd5 nu ,l&huiz5 aan beide zyd5 van d5 weg1 en kwam5 9 ene laan aan we]szyd5 met pal5 afgezet1 die tamelyk grote koornveld5 omgav54 ,da>op volgde e5 bos*1 en vi] ,eng4 myl5 v] zag5 wy niets dan h\t en en5 mag]5 bodem1 wa>op de ,lup9us p]5nis 9 ov]vlo$ wa/4 ,ik 0 ze] v]blyd ene plant zo wel op zo mag]e grond5 te zi5 ti]51 en begon zelfs te ov]legg5 ( m5 deze ontdekk+ niet t5 nutte mak5 konde4 ,dog ik _h nad]h& het v]driet van te v9d5 dat het vee deze plant niet et5 wil1 s*oon zy 'er ze] gro5 en fris* uitziet en mals* op het gevoel is4 ,miss*i5 zal 'er e5 middel uittev9d5 zyn om ze het vee smakelyk te mak54 ,des avonds kwam5 wy te ,tr5ton1 na dat wy aan e5 ,ve] de ,dellaw>e w>5 ov]gezet4 ,tr5ton4 ,tr5ton is e5 lang smal vlek1 wat van de ,dellaw>e af1 en legg5de 9 ene z&ige vlakte4 ,het behoort tot ,new ,j]sey1 en wordt g]ek5d d]tig ,eng4 myl5 van ,philadelphia te legg54 ,da> zyn twee kle9e k]k51 ene voor de ,biss*oppelyk5 en de &]e voor de ,presbyt]ian54 ,de huiz5 zyn g$eeltelyk van /e5 geb\wd1 dog de mee/5 van h\t1 geme5lyk twee v]diep+5 hoog1 hebb5de en5 keld] en ene keuk5 da> naa/ ond] d5 grond4 ,zy /aan tamelyk v] van malk&]1 aan d5 en5 kant aan de /raat en aan d5 &]5 aan tu95 van v]s*ill5de grootte4 ,9 elk5 tu9 is e5 put4 ,de plaats wordt voor ze] gezond geh\d54 ,onze ,wa>d v]telde ons dat twee en tw9tig j>5 gel$51 wanne] hy zig hi] e]/ n$]zett$e1 'er nauwlyks me] dan e5 huis 01 ma> s$]t di5 tyd is ,tr5ton zo toeg5om51 dat 'er nu omtr5t hond]d huiz5 zyn4 ,de huiz5 zyn van b9n5 9 v]s*eid5' v]trekk5 door plank5bes*ott5 v]deeld4 ,de ,inwoond]s dryv5 en5 kle95 h&el 9 w>5 die zy van ,philadelphia kryg52 ma> hun voornaam/e voordeel komt van de m5igte van reizig]s die van ,philadelphia na> ,new ,york en t]ug gaan1 want zy word5 geme5lyk met ,tr5tons*e ,jagt5 van ,philadelphia te ,tr5ton1 ( van da> na> ,philadelphia gebragt4 ,ma> van ,tr5ton v]d] na> ,nieuw ,brunswyk gaat m5 met wag5s1 die elk5 dag op die plaats ryd54 ,vel5 van de ,+ezet55 be/aan ook van het ov]vo]5 van go$]51 die alle dag5 9 m5igte ( van ,philadelphia na> ,new ,york1 ( van ,new ,york na> ,philadelphia gezond5 word54 ,tuss*5 ,philadelphia en ,tr5ton ges*i$t dit te wat]1 dog tuss*5 ,tr5ton en ,nieuw ,brunswyk te l&2 het welk geme5lyk door m5s*5 van ,tr5ton v]rigt wordt4 ,op de ,jagt5 tuss*5 ,philadelphia en ,tr5ton betaalt m5 ene s*ell+ en zes p5ce ,p5sylvanis* geld voor i$] m5s*1 buit5 zyn pakkadie4 ,i$] ,reizig] moet voor zyn et5 en dr9k5 zorg51 ( e5 va/ ge/eld geld betal54 ,tuss*5 ,tr5ton en ,nieuw ,brunswyk is de vragt twee s*ell+5 zes p5ce1 de pakkadie da> buit54 ,l&sd\we4 ,wy zett$5 d5 #bh4 9 d5 morg5 onze reis voort4 ,het l& 0 mee/ eff51 hi] en da> egt] v]toond5 zig enige languitge/rekte hoogt5s4 ,m5 vond enig h\t1 dog het mee/e veld 0 zond] geboomte1 ma> n]g5s zag ik 9 ,am]ika1 de /$5 uitgezond]d1 het l& zo bevolkt4 ,egt] v]zek]de my e5 oud man1 die hi]om/reeks woonde1 en ons e5 deel van d5 weg v]zelde1 dat het hem ze] wel heugde dat 'er tuss*5 ,tr5ton en ,nieuw ,brunswyk ma> drie ,l&hoev5 w>52 en dit 01 dagt hy1 nu omtr5t vyftig ja> gel$54 ,d5 gehel5 dag byna hadd5 wy uitge/rekte koornveld5 aan we]skant5 van d5 weg1 en geme5lyk daalde de grond teg5s het zuid54 ,by elke ,l&hoeve is e5 s*one boomga>d vol van ,p]zik- en ,appelbom51 en 9 sommig5 w>5 de vrugt5 9 zulk ene m5igte afgevall5 dat zy d5 grond g5oegzaam geheel b$ekt54 ,ov]al mogt5 wy onze ho$5 en zakk51 zo veel wy wild51 vull54 ,k]ssebom5 /ond5 'er op d5 weg1 by de ,l&hoev5 en eld]s4 ,s*ur54 ,de ,s*ur5 w>5 hi] op ene byzond]e wys geb\wd4 ,het geb\w 0 zo groot als byna ene kle9e k]k4 ,het dak 0 vry hoog1 g$ekt met plank51 aan beide zyd5 afhell5de1 dog niet /eil4 ,de mur5 w>5 niet veel hog] dan e5 volwass5 mansp]soon1 ma> de bre$te van 't geb\w 0 aanm]kelyk4 ,9 't midd5 0 de dors*vlo]1 en da>bov51 ( op de zold]1 legg5 zy het ong$ors*te koorn1 het /roo1 ( &]e d+54 ,aan en5 kant w>5 /all+5 voor de pa>d5 en de koey54 ,het kle9e vee _h ook zyne byzond]e /all+4 ,aan beide de e9d5 w>5 grote deur51 zo dat m5 de ene 9 en de &]e uit kon ryd54 ,dit soort van s*ur5 hebb5 vooral de ,holl&]s en de ,duits*]s #aje4 ,en m5 moet aanm]k5 dat tuss*5 ,tr5ton en ,new ,york we9ig ,engels*51 ma> vele ,duits*]s1 dog vooral ,holl&]s won51 welk5 laat/5 hi] ze] talryk zyn4 ,de ,wild54 ,e] ik v]d] ga1 moet ik iets aanm]k5 rak5de de zog5aamde ,wild5 ( ,inboorl+5 van ,am]ika1 want sommige ,lez]s d5k5 veelligt1 gelyk vele m5s*5 van myne k5nis1 dat geheel ,noord ,am]ika byna bewoond wordt van wilde en heid5s*e ,volk51 en z\d5 het vreemd v9d5 dat ik van dezelv5 zo we9ig gewag make4 ,&]5 w$]om zull5 zig v]beeld51 dat1 wanne] ik 9 myne dagv]hal5 zeg dat het l& wel beb\wd is1 en dat op vele plaats5 huiz5 van /e5 ( h\t zyn1 wa>om he5 koornveld51 tu951 en boomga>d5 legg51 ik van de bezitt+5 d] oorspronglyke ,am]ikan5 spreke4 ,om dit misv]/& voor te kom51 m]k ik aan1 dat het ,l&1 byzond]lyk langs de ku/1 9 de ,engels*e ,volkplant+51 door ,european5 bewoond wordt1 die op sommige plaats5 re$s zo talryk zyn1 dat we9ige del5 van ,europa me] volks bevatt54 ,de ,wild5 hebb5 het ,l& aan de ,european5 v]k(t1 en zyn l&wa>ds 9 gewek54 ,op de mee/e plaats5 moet m5 hond]d en tw9tig ,eng4 myl5 #ajf v] van de ku/ reiz5 e] m5 aan de e]/e won+5 d] ,wild5 komt4 ,m5 kan lang] dan e5 half ja> te ,philadelphia en 9 &]e zee/$5 gewee/ zyn1 zond] en5 enkeld5 ,wild5 gezi5 te hebb54 ,9 't v]volg zal ik om/&ig] van hun sprek51 gelyk ook van hunn5 godsdi5/1 z$5 en hui%\d+4 ,?ans ke] ik w$] tot myn v]haal4 ,kleur van d5 grond4 ,omtr5t neg5 ,eng4 myl5 van ,tr5ton beg9t de grond van kleur te v]&]51 tot hi]toe be/aan hebb5de uit ene held] grauwe klei4 ,nu wi]d hy roodagtig bru91 somtyds purp]agtig1 en somtyds van e5 kleur als ,brazilieh\t4 ,deze kleur kwam van en5 rod5 kalk/e51 die veel geleek na> di5 welk5 m5 v9d op d5 b]g ,k9nekulle 9 ,we/ ,go?l&1 en ene byzond]e b$d+ 9 de rots maakt4 ,dus s*ynt de ,am]ikaans*e rode kalk/e5 ma> ene v]s*eid5heid van d5 ,zwe$s*5 te wez54 ,hy lag 9 b$d+5 van twee ( drie v+]s dik1 dog 0 deelba> 9 v]s*eid5 dunn] s*yv51 welk] opp]vlakte zeld5 gelyk 0 ma> geme5lyk oneff54 ,de b$d+5 zelv5 w>5 dikwyls door horizontale s*eur5 afgesn$54 ,wanne] deze /55 aan de lugt bloot ge/eld word51 vall5 zy all5gsk5s1 e]/ 9 /ukk51 en nad]h& tot /(4 ,de m5s*5 hi]om/reeks wi/5 'er ge5 gebruik van te mak54 ,de grond bov5 deze /55 is somtyds ryk en somtyds s*raal4 ,op de mee/e plaats5 da> m5 gegrav5 _h kon m5 m]k5 dat het groot/e deel d] omgeworp5e a>de uit dit soort van /e5grond be/ond4 ,wy hadd5 deze roodagtige a>de ov]al tot digt by ,nieuw ,brunswyk1 wa> zy ov]vlo$ig is4 ,de oev] d] ,rivi] v]toonde op vele plaats5 niets dan b$d+5 van kalk/e51 die niet horizontaal1 dog me] ( m9 na> b5$5 liep54 ,pr9cet[n4 ,omtr5t 's morg5s te ti5 ur5 kwam5 wy te ,pr9cet[n1 e5 vlek geleg5 9 ene vlakte4 ,de mee/e huiz5 zyn van h\t1 en /aan niet bymalk&]1 ma> hebb5 tu95 en weid5 tuss*5 beid54 ,dit oord wi]d e]d] door ,european5 bewoond dan ,p5sylvanie2 en dit is de r$5 dat de boss*5 me] weg gehakt zyn1 en dat het l& me] beb\wd is1 zo dat m5 d5k5 z\de 9 ,europa te zyn4 ,wy w>5 voornem5s voortt]eiz51 dog e5 zw>e aanh\d5de reg5 dwong ons hi] tot d5 volg5d5 morg5 te blyv54 ,l&sd\we4 ,wy v]trokk5 d5 #bi4 ,octob] w$]4 ,het l& 0 tamelyk wel bevolkt4 ,s*oon wy ?ans grote boss*5 zag51 be/ond5 zy all5 uit bom5 die hun blad lat5 vall51 en ik zag niet en5 boom van het ,d5negeslagt1 tot dat ik te ,nieuw ,brunswyk kwam4 ,de grond 0 eff51 en s*e5 ov]al jui/ niet de ryk/e te zyn4 ,op sommige plaats5 w>5 kle9e hoogt5s1 die zig ongevoelig 9 de vlakt5s v]lor51 welk5 geme5lyk door beekjes doorsn$5 w]d54 ,byna elke ,l&hoeve _h h>5 boomga>d4 ,de huiz5 w>5 mee/ van h\t1 en op enig5 af/& van de zelv5 /ond5 de bakov5s1 mee/ van klei gemaakt4 ,rockhill4 ,op en5 heuvel1 die met h\t bewass5 en ,rockhill g5oemd 01 lag5 enige /ukk5 van rots1 zo zwa> dat drie man w]k z\d5 gehad hebb5 ze na> b5$5 te roll54 ,ma> behalv5 dez5 w>5 'er we9ig grote /55 9 het ,l& te v9d51 want de mee/5 die wy zag5 kond5 ligt door e5 man word5 opgetild4 ,op ene &]e plaats ontdekt5 wy vele kle9e keizel/e5tjes1 dog ontmoett5 g5e b]g5 ( rots54 ,nieuw ,brunswyk4 ,omtr5t d5 middag kwam5 wy te ,nieuw ,brunswyk aan1 e5 frai kle9 /e$je 9 de ,prov9cie van ,new ,j]sey1 9 ene vally op de we/zyde d] ,rivi] ,r>eton4 ,m5 kan het1 om zyne lage legg+1 niet zi51 voor dat m5 bov5 op d5 b]g is1 die 'er vlak by legt4 ,de ,/ad legt zuid en noord1 langs de ,rivi]4 ,de ,duits*e ,+ezet55 hebb5 twee k]k51 ene van /e51 en de &]e van h\t4 ,de ,engels*e k]k is ook van h\t2 dog de ,presbyt]ian5 w>5 bezig 'er ene van /e5 te b\w54 ,het ,raadhuis heeft e5 go$ aanzi54 ,sommige huiz5 zyn van gebakk5' /e51 dog de mee/5 zyn van h\t1 ( t5 m9/5 van h\t en /e5 te zam54 ,de h\t5 huiz5 zyn los opgeslag51 be/a&e uit plank51 die van b9n5 met latt5 aan malk&] va/ zyn4 ,zulk5 die uit h\t en /e5 t'zam5 be/aan1 hebb5 alle5 /55 mur5 aan de /raat1 het ov]ige is ma> van plank54 ,dit z\ en5 ,reizig]1 die ma> s*ielyk doorrydt1 ligt do5 d5k5 dat alles van /e5 04 ,de huiz5 w>5 g$ekt met h\t5 b]d54 ,voor elke deur is ene /oep van enige trapp5 hoog1 met bankjes op zyde1 wa> de m5s*5 's avonds e5 lugtje s*epp5 en de voorbygang]s zi54 ,de ,/ad heeft alle5 ma> ene /raat 9 de l5gte1 en aan ha> noorde9de ene dw>s/raat1 beid5 tamelyk lang4 ,de ,r>eton4 ,de ,rivi] ,r>eton vliet digt by de ,/ad voorby1 en is diep g5oeg voor grote ,jagt54 ,de bre$te by de ,/ad is e5 muskets*oot4 ,de vlo$ komt tot enige myl5 bov5 het /e$tje4 ,de ,jagt5 word5 9 de langte by de brug geplaat/4 ,de ,rivi] heeft hoge en /eile oev]s1 dog by de ,/ad zyn zy laag4 ,ene van de /rat5 ,holl&]s4 wordt byna alle5 van ,holl&]s bewoond1 die hi] van ,albany gekom5 zyn1 wa>om zy ,albany/reet g5oemd wordt4 ,deze ,holl&]s h\d5 alle5 ma> gezels*ap ond] malk&]1 en kom5 zeld5 ( noit by de &]e ,inwoond]s4 ,nieuw ,brunswyk behoort tot ,new ,j]sey2 dog de mee/e zo niet al de h&el1 di5 het dryft1 is op ,new ,york1 dat 'er omtr5t ve]tig ,eng4 myl5 van daan legt4 ,m5 z5dt da> koorn en meel 9 m5igte1 brood1 veel lynzaad1 plank51 h\t5 vaatw]k en all]h&e timm]w]k na> toe4 ,vele kle9e ,jagt5 gaan dagelyks van de ene plaats na> de &]e4 ,de ,inwoond]s w9n5 ook veel van de ,reizig]s1 die alle ur5 door het plaatsje trekk54 ,grond4 ,/554 ,de /eile oev]s d] ,rivi] be/aan uit d5 rod5 ,kalk/e51 di5 ik alre$s bes*rev5 heb4 ,m5 kan hi] duidelyk zi5 dat de b$d+5 niet horizontaal legg51 ma> b5$5wa>ds gaan1 vooral teg5s het zuid54 ,de lugt _h d5 /e5 hi] grotelyks ontbond54 ,ik vroeg ( m5 'er ge5 gebruik van mak5 kon1 en v]nam dat hy tot het b\w5 van huiz5 niets deugde1 want1 s*oon hy h>d en duurzaam ond] d5 grond is1 valt hy 9 /ukk5 en tot gruis als m5 hem opgraaft en aan de lugt bloot /elt4 ,e5 d] ,inwoond]s _h beproefd 'er e5 huis van te b\w51 dog de buit5mur5 begonn5 s*ielyk zo te v]gaan dat hy 'er plank5 ov]he5 moe/ do5 slaan1 om te belett5 dat zyn gants*e muur 9 /ukk5 viel4 ,m5 wil dat de /e5 ene go$e mi/ op het l& maakt1 en om die r$5 /roit m5 hem tot gruis geword5 ov] de akk]s1 wa>door m5 zegt dat het onkruid /]ft4 ,m5 gebruikt hem hi] toe op de akk]s en 9 de tu954 #ajg ,v]volg d] ,reize4 ,teg5 d5 avond v]volgd5 wy onze reis1 en wi]d5 ov] de ,r>eton gezet4 ,9 en5 drog5 zom] en by ebb5de zee kan m5 zond] geva> d5 /room doorryd54 ,aan de ov]zyde 0 de ,rode ,j5ev]boom vry ov]vlo$ig4 ,het l& 0 wel bewoond en de grond keizelagtig4 ,wy zag5 op v]s*eid5 plaats5 ,p\lep9tades op en5 vry v]r5 af/& van de huiz5 9 't veld4 ,omtr5t agt ,eng4 myl5 van ,nieuw ,brunswyk s*eidde zig de weg4 ,wy sloeg5 l9ks 94 ,de weg aan de regt]h& loopt na> ,amboy1 de voornaam/e zeeplaats van ,new ,j]sey4 ,het l& _h e5 betov]5d aanzi51 m5 zag heuvel5 en dal51 en alles ze] wel beb\wd4 ,van de hoogt5s _h m5 het gezigt ov] l&hoev51 boomga>d51 koornveld51 boss*51 m]51 eil&51 weg5 en weil&54 ,de grond 0 op de mee/e plaats5 roodagtig4 ,ik twyffel niet ( 'er w>5 lag5 van d5 gemeld5 kalk/e5 ond]4 ,somtyds zag 'er de a>de uit als ,c9nab]]ts4 ,woodbridge4 ,woodbridge is e5 kle9 dorp1 be/a&e uit we9ig huiz51 en geleg5 9 ene vlakte4 ,wy hield5 hi] /il om onze pa>d5 wat te lat5 ru/54 ,de mee/e huiz5 w>5 van h\t1 de mur5 van plank51 die aan e5 e9d rond en all5 op dezelve ry legg5de van dezelve langte w>54 ,sommige huiz5 hadd5 e5 ,italiaans* dak1 dog de mee/5 w>5 met gevels4 ,de dak5 w>5 mee/ met h\t5 b]d5 g$ekt4 ,putt5 en s*epemm]s w]d5 mee/ ov]al gevond54 ,elizabe?-t[n4 ,elizabe?-t[n is ene kle9e ,/ad1 omtr5t tw9tig ,eng4 myl5 van ,nieuw ,brunswyk4 ,wy kwam5 da> ev5 na het ond]gaan d] zon aan4 ,de huiz5 /aan v]/roid1 dog zyn wel geb\wd1 geme5lyk van plank51 met dak5 van h\t5 b]d51 wa>m$e ook de mur5 ov]dekt zyn4 ,ook w>5 'er enige /55 geb\w54 ,e5 kle9e /room loopt door de ,/ad van het we/5 na> het oo/51 de welke by de eb byna droog is1 ma> met d5 vlo$ kle9e ,jagt5 vo]5 kan4 ,hi] zyn twee fraye k]k51 die 'er veel bet] uitzi5 dan 'er ene 9 geheel ,philadelphia doet4 ,die van de ,engels*e k]k 0 van /e51 _h en5 tor5 met klokk51 en ene leun+ rondom1 van wa> m5 ov] het omgeleg5 l& ziet4 ,de v]gad]plaats d] ,presbyt]ian5 0 van h\t1 dog _h en5 tor5 en klokk51 en 01 gelyk de &]e huiz51 met h\t5 b]d5 g$ekt4 ,het ,raadhuis zag 'er ook wel uit1 en _h ook en5 tor5 met ene klok4 ,de oev] d] ,rivi] 0 rood van weg5s d5 kalk/e54 ,9 en rondom de ,/ad zyn vele tu95 en boomga>d51 en m5 kan met wa>heid zegg5 dat ,elizabe?-t[n 9 en5 tu9 legt1 zynde de grond rondom eff5 en wel beb\wd4 ,de ganz5 op enige plaats51 da> wy dez5 en d5 volg5d5 dag doortrokk51 hadd5 drie ( vi] /okjes1 van omtr5t e5 voet lang1 kruisl+s om d5 hals1 t5 e9de ze te belett5 door de half gebrok5 behe9+5 te kruip52 het welk ze 'er regt grappig de$ uitzi54 ,wy nam5 ons v]blyf di5 nagt 9 ene h]b]g1 ,elizabe?-t[n ,po9t gehet51 omtr5t twee ,eng4 myl5 van de ,/ad geleg51 zynde het laat/e huis aan dez5 kant 't welk tot ,new ,j]sey behoort4 ,de man1 die de h]b]g met het ,ve] da> by gepagt _h1 zeide ons dat hy da> 's ja>s hond]d en ti5 pond ,p5sylvanis* geld voor betaalde4 ,voortreize4 ,d5 #cj4 ,octob] w>5 wy reisva>dig by het opgaan d] zon4 ,digt by de h]b]g1 da> wy di5 nagt doorgebragt hadd51 wi]d5 wy ene ,rivi] 9 e5 half v]rot va>tuig ov]gezet4 ,deze ,rivi] kwam v] van 's b9n5s l&s1 en kle9e s*ep5 kond5 ze ligtelyk opzeil51 het welk e5 groot voordeel aan de ,inwoond]s van het naby geleg5 l& aanbragt1 en hun geleg5heid gaf van hunne w>5 gemakkelyk na> ,new ,york te z5d54 ,zelfs di5de zy hun om h&el op de ,we/ ,indi5 te dryv54 ,de l&]y5 aan we]skant5 d] ,rivi] w>5 laag en be/ond5 uit weid54 ,ma> m5 kon 'er ge5 &] hoi w9n5 als dat op mo]assige grond5 wa/1 want by d5 vlo$ word5 deze weil&5 somtyds ond] wat] gezet4 ,m5 zegt dat de m5s*5 en het vee hi] des zom]s door ontelb>e m5igt5s van mugg5 geplaagd word54 ,dit wi]d aan de laagheid en mo]assigheid van d5 grond toeges*rev51 wa>9 de mugg5 h>e eitjes legg51 die door de w>mte word5 uitgebroeid4 ,/at5 ,eil&4 ,new ,york4 ,zo dra wy d5 /room ov] w>5 bevond5 wy ons op ,/at5 ,eil&1 dat geheel en al van z\t wat] omr+d is4 ,hi] beg9t de ,prov9cie van ,new ,york4 ,de mee/5 d] ,+ezet55 alhi] w>5 ,holl&]s1 ( zulk5 die zig hi] hadd5 n$]gezet t]wyl de ,holl&]s hi] mee/] w>54 ,dog teg5woordig w>5 zy v]spreid ond] de ,engels*5 en &]e ,european51 en sprak5 voor het grot] deel ,engels*4 ,het gezigt ov] het l& 0 ze] aang5aam1 word5de niet ze] door boss*5 belemm]d1 en v]ton5de vele beb\wde l&54 ,de heuvels en dal5 g+5 hi] voort malk&]5 aftewissel54 ,l&hoev54 ,de ,l&hoev5 lag5 digt by e54 ,de mee/e huiz5 w>5 van h\t1 dog sommig5 van /e54 ,i$]e ,hoeve _h h>5 boomga>d van appelbom51 wi] vrugt5 re$s mee/ geplukt w>54 ,ik zag hi] by i$] huis1 gelyk op de gehele reis1 ene ,cyd]p]ss54 ,cyd]p]s1 die op de ene ( de &]e wys gemaakt 04 ,het volk 0 bezig met de appel5 te p]ss51 ( _h onlangs gel$5 da> m$e g$aan gekreg54 ,sommig5 gebruikt5 e5 wiel1 gemaakt van dikke eik5' plank51 het welk om en5 yz]5 z door e5 pa>d getrokk5 w]d1 omtr5t op de zelve wys als m5 w\w maakt1 #ajh met dit ond]s*eid alle51 dat het wiel hi] ov] plank5 loopt4 ,de ,k]ssebom5 /ond5 rondom de he9+5 om de koornveld54 ,de koornl&5 w>5 uitmunt5d wel geleg51 en met ,weit ( ,rogge bezaid4 ,zy hadd5 g5e slot5 rondom1 ma> alle5 wat]vor51 op zyn ,engels*1 me] ( m9 van malk&] geleg54 ,wy zag5 erg5s en5 wat]mol5 zo aangelegd1 dat wanne] het vlo$ 0 het wat] 9 en5 vyv] liep1 ma> als het ebde g+ het v]laat op51 en de mol5 wi]d van het wat] rond g$rev54 ,de ,/ad ,new ,york4 ,om agt ur5 9 d5 morg5 kwam5 wy op ene plaats da> wy het wat] ov] moe/5 om te ,new ,york te kom54 ,wy liet5 de pa>d5 da>1 en g+5 9 e5 ,jagt4 ,wy hadd5 neg5 ,eng4 myl5 aftelegg52 egt] w>5 wy al te elf ur5 te ,new ,york4 ,wy zag5 e5 soort van wilde endvogels 9 m5igte op het wat]4 ,het volk noemde ze ,blauwbekk5 #aji4 ,zy s*55 onze ,pyl/a>t5 #aaj te zyn4 ,zy w>5 ze] s*uw4 ,op het /r& zag5 wy s*one 9 de s*u9te legg5de koornveld51 die gants* gro5 w>5 van het opkom5de koorn4 ,wy zag5 v]s*eid5' viss*]s 9 s*uitjes bezig met oe/]s van d5 bodem d] zee optehal51 t5 welk5 e9de zy zig van h>k5 met lange yz]5 inwa>ds gebog5e t&5 b$i5d54 ,zy gebruikt5 deze w]ktuig5 ( ma> e5 alle51 ( twee aan malk&] gebond51 op zulk ene wys dat de t&5 op malk&] kwam54 ,oe/]s4 ,omtr5t ,new ,york wordt ene grote m5igte uitmunt5de ,oe/]s gevond51 wi]gelyk5 m51 en voor de grootte1 en voor d5 smaak1 op we9ige plaats5 v9dt4 ,m5 maakt ze 91 en z5dt ze na> de ,we/ ,indi5 en &]e oord54 ,het inmak5 ges*i$t op deze wys4 ,zo dra de ,oe/]s gevang5 zyn1 maakt m5 ze op51 en wa/ d5 vis* s*oon af4 ,dan giet m5 wat wat]s 9 e5 pot1 wa>9 m5 de ,oe/]s ene wyl kookt1 da>na op e5 s*otel legt1 tot dat ze enigz9s droog zyn4 ,v]volg5s neemt m5 wat spec]y51 wat pep]1 en zo veel azyn1 als m5 oordeelt noodzakelyk te zyn4 ,dit m5gt m5 met de helft van het vogt wa>9 de ,oe/]s gekookt zyn1 en hangt het ov] 't vuur4 ,m5 moet by 't kok5 wel op het s*uim5 pass54 ,e9delyk giet m5 het al te zam5 9 e5 glaz5 ( a>d5 vat1 doet 'er de ,oe/]s 9 en maakt het wel toe1 dat 'er ge5 lugt by kome4 ,op deze wys kunn5 de ,oe/]s e5 geheel ja> go$ blyv51 en na> v] geleg5 plaats5 v]zond5 word54 ,de ,koopli$5 z5d5 om dez5 tyd vele dus +emaakte ,oe/]s hi] van daan na> de ,we/ ,indi51 wa> by zy geme5lyk ene aanzi5lyke w9/ do51 want ,oe/]s die hun hi] ene s*ell+ ko/5 v]kop5 zy d5 mee/5 tyd voor e5 pi/ool1 ( zesmaal zo veel als zy hun geko/ hebb51 en somtyds nog me]4 ,de ,oe/]s op deze wys +emaakt zyn ze] lekk]1 en kunn5 ook gebrad5 word54 ,ene &]e mani] van ze intemak5 be/aat hi]94 ,m5 doet ze uit de s*al51 braadt ze 9 e5 pan met bot]1 doet ze 9 e5 glaz5 ( a>d5 vat1 en giet 'er de gesmolt5 bot] op1 zo dat ze wel b$ekt legg51 en er ge5 lugt bykome4 ,op deze wys +elegt zyn zy ev5 go$ om te et5 als op de voorga&e1 en word5 ook na> de ,we/ ,indi5 en &]e oord5 v]zond54 ,m5 at ze hi] ook rauw1 met azyn en pep]1 dog zeld54 ,mee/ braadt m5 ze 9 ene pan met bot]1 ( 9 de s*al5 zelv5 op kol54 ,ook kookt m5 ze 9 hun eig5 wat]1 dat zy 9 ov]vlo$ van zig gev51 zo dra zy 9 de w>mte kom54 ,en m5 hield ze dan veel lekk]d] als wanne] m5 ze 9 &] wat] kookte4 ,zy g+5 hi] voor ene gezonde spys4 ,arme m5s*5 et5 ze het gehele ja> door met e5 we9ig broods4 ,de ,oe/]s word5 voornaamlyk op en5 modd]ig5 grond gevang54 ,zy zyn zo talryk niet op het z&1 en m5 v9dt hi] zeld5 rots ( /e5 op d5 bodem d] zee4 ,de ,oe/]s*elp5 word5 op grote hop5 v]zameld en tot kalk gebr&4 ,wy zag5 vele zulke hop5 by de ,l&hoev5 legg51 die niet v] van zee w>52 en om/reeks ,new ,york zag5 wy de ,bo]5 ze geheel en ongebrok5 op het l& ryd51 dat met weit bezaid 04 ,de zee v]s*aft 'er hi] ene s*rikkelyke m5igte van4 ,de ,wild51 die voor de aankom/ d] ,europ]s aan de zeeku/5 woond51 leefd5 voornaamlyk van oe/]s en mossel54 ,nog vang5 zy ze vlytiglyk1 wanne] ze op plaats5 kom5 da> oe/]s zyn1 en v]kop5 ze diep] 9 het l& aan de &]e ,wild54 ,dit is de r$5 dat m5 op die plaats5 da> m5 weet dat zy voorhe5 gewoond hebb5 ongeme5 vele oe/]- en mossels*elp5 op hop5 v9dt4 ,en dit moet ons omzigtig mak5 9 te bew]5 dat op alle plaats51 digt by zee1 ( diep] l&swa>ds 91 wa> m5 zulke hop5 ontmoet1 dezelv5 da> geleg5 hebb5 s$]t de tyd5 dat de zee ov] die l&5 /roomde4 ,kreeft54 ,zeekreeft5 word5 hi] ook ov]vlo$ig gevond51 en byna op dezelve wys als de ,oe/]s +emaakt en v]zond54 ,ik heb dikwyls hor5 v]hal5 dat de ku/ van ,new ,york al re$s lang door de ,european5 bewoond 01 zond] dat 'er kreeft5 te v9d5 w>51 zo dat zy uit ,nieuw ,engel&1 da> ze ov]vlo$ig w>51 9 grote vis*korv5 d]wa>ds wi]d5 gebragt4 ,ma> het gebeurde e5s dat e5 dez] korv5 by ,helgate kwam te brek51 omtr5t ti5 ,eng4 myl5 van ,new ,york1 en alle de ,kreeft5 raakt5 vry4 ,s$]t di5 tyd zyn zy hi] zo v]m5igvuldigd1 dat ze 9 d5 groot/5 ov]vlo$ gevang5 word54 ,k\de ,koorts4 ,e5 soort van k\de koorts1 door de ,engels*5 ,fev] & ague g5oemd1 is ze] geme5 9 vel5 van de ,engels*e ,volkplant+54 ,dog 9 sommig5 weet m5 'er niets van4 ,ik zal 9 't v]volg de eig5s*app5 dez] ziekte nad] bes*ryv54 ,v]s*eid55 van de aanzi5lyk/e ,+ezet55 van ,new ,york v]zek]d5 my1 dat deze ziekte da> v] na zo geme5 niet is als 9 ,p5sylvanie1 wa> 'er ti5 teg5 e5 9 ,new ,york van word5 aangeta/4 ,om die r$5 w>5 ze van m5+1 dat deze ziekte v]oorzaakt w]d door de damp5 van /a&e wat]51 poel51 en rivi]52 en dus kond5 de l&s*app5 aan de ku/ geleg5 zo ligt 'er niet van word5 aang$aan4 ,ev5wel wi]d het gulzig et5 van melo551 wat]melo551 p]sik51 en &]e sappige vrugt51 ook geh\d5 d5 voortgang van deze ziekte veel te bevord]52 en vele voorbeeld5 beve/igd5 deze m5+4 ,de ,k9a wi]d 'er e5 go$ middel teg5 g]ek5d4 ,egt] wi]d zy dikwyls gevond5 ene v]ke]de w]k+ te do51 't zy dan dat ze v]ba/]d 01 't zy dat m5 ze op ene v]ke]de wys gebruikt _h4 ,de ,he] ,david van ,horne1 e5 ,koopman1 v]telde my1 dat hy zig en vele &]e m5s*5 van de koorts g5ez5 _h met de blad5 d] ,tu9saly4 #aaa ,hy /ampte ze 9 e5 vyzel1 en drukte 'er het sap uit2 dit de$ hy zo lang tot dat hy 'er e5 lepel vol van _h1 en m5gde 'er dan wat citro5sap ond]4 ,dit gebruikte hy teg5s dat de huiv]+ begon2 en na dat het drie ( vi] mal5 g5om5 01 kwam de koorts niet w$]4 ,eik5ba/4 ,de ba/ van d5 witt5 ,eik wi]d voor het be/e middel teg5s d5 loop geh\d54 ,m5 maakt hem tot po$]4 ,my wi]d van sommig5 v]zek]d1 dat 'er gevall5 w>5 wa>9 niets _h will5 help51 en wa> 9 dit middel ene zek]e en spo$ige g5ez+ v]oorzaakt _h4 ,9 ,new ,york gebruikte m5 dez5 ba/ ook om wol bru9 te v]w51 zo dat zy na> !e bohea gelykt1 en 9 de zon niet v]s*iet4 ,ond] de ontelb>e s*elp5 en hoorns die m5 op 't /r& v9dt1 zyn 'er die veel ,clams4 na> e5 m5s*5oor gelyk54 ,de ,engels*5 noem5 ze ,clams4 ,zy zyn ze] dik1 wit1 uitg5om5 alle5 het spitse e9d1 dat van b9n5 en van buit5 blauw is1 trekk5de wat na> het violet en het purp]4 ,m5 v9dt ze 9 grot5 ov]vlo$ op de ku/ van ,new ,york1 ,long ,isl&1 en &]e plaats54 ,de s*aal besluit e5 vry groot di]1 het welk1 niet alle5 de ,wild51 ma> ook de ,europ]s ga>n et54 ,met dez5 s*elpvis* dryft m5 en5 aanm]kelyk5 h&el ond] de ,wild5 b9n5 's l&s4 ,to5 deze m5s*5 nog op de ku/5 woond51 kond5 zy zelv5 hunne ,clams vang51 wa>uit hun vo$sel voornamelyk be/ond2 ma> teg5swoordig do5 dit de ,holl&]s en de ,engels*51 die op ,long ,isl& en &]e zeeplaats5 won54 ,zo dra de s*elp gevang5 is neemt m5 'er d5 vis* uit1 rygt hem aan e5 draad1 en hangt hem dus 9 de lugt om 9 de zon te drog54 ,dit g$aan zynde1 wordt hy 9 vat5 gelegd en na> ,albany gezond51 wa> de ,wild5 deze wa> kop51 die zy voor e5 hunn] be/e g]egt5 h\d54 ,behalv5 de ,european5 kom5 vel5 van de ,inl&]s ja>lyks op de zee ku/ om ,clams te vang54 ,wampum d] ,wild54 ,de ,wild5 gebruik5 deze s*elp5 9 plaats van geld1 en mak5 'er hun zo g5aamd ,wampum van4 ,hunne ,vr\w5 hang5 ze ook om als zy opges*ikt will5 wez54 ,de ,wampums word5 eig5lyk van het violet d] s*elp gemaakt1 want de blauwagtige /ukk5 hebb5 by hun ene veel grot]e wa>de dan de witt54 ,e5 ,reizig]1 wel voorzi5 van deze s*elp51 kan 'er ene aanm]kelyke w9/ m$e do5 ond] de ,inl&]s2 ma> als hy geld1 g\d ( zilv] m$5eemt1 zal hy voorzek] v]liez51 want de ,wild51 die v]d] b9n5 's l&s won51 agt5 deze metal5 we9ig ( niet1 gelyk ik dikwyls heb opgem]kt4 ,voorhe5 maakt5 zy hunne ,wampums zelv51 s*oon niet zond] veel moeite1 ma> teg5swoordig word5 zy mee/ van de ,european5 gemaakt4 ,byzond]lyk do5 dit die van ,albany1 en w9n5 'er aanm]kelyk veel by4 ,9 't v]volg d5k ik de wys wa>op de ,wampums gemaakt word5 te bes*ryv54 ,jod54 ,behalv5 de v]s*ill5de sekt5 van ,*ri/551 won5 'er vele ,jod5 9 ,new ,york1 die da> grote voorregt5 bezitt54 ,zy hebb5 ene ,synagoge1 bezitt5 huiz5 en buit5plaats5 9 eig5dom1 en mog5 w9kel do5 9 de ,/ad4 ,ook hebb5 ze v]s*eid5 s*ep51 die ze bevragt54 ,9 e5 woord1 zy g5iet5 de zelve voorregt5 als de ov]ige ,+ezet554 ,g$ur5de myn v]blyf te ,new ,york1 zo wel deze reis als de twee volg5de j>51 b5 ik dikmaals met ,jod5 9 gezels*ap gewee/1 en v]nam ond] &]5 dat dit volk noit enige spys voor zig op zaturdag b]eidde1 ma> dat altyd d5 dag te vor5 de$1 en dat zy 's w9t]s d5 gants*5 zaturdag ov] vuur aanhield54 ,zy et5 geme5lyk ge5 spek2 egt] wi]d my door v]s*eid5' gelo(wa>dige m5s*5 v]haald1 dat zy op reis zynde1 en wel vooral de jonge ,jod51 g5e zw>igheid maakt5 die1 ( enige &]e spys1 die hun wi]d voorgezet1 te gebruik51 zelfs 9 teg5woordigheid van ,*ri/554 ,ik 0 voor de tw$emaal d5 #b4 ,novemb] 9 hunne ,synagoge1 en wi]d elke reis op ene byzond]e plaats gezet1 die voor de ,*ri/55 ges*ikt is4 ,e5 jonge ,rabbi v]rigtte d5 godsdi5/ t5 dele 9 't ,hebreuws* en t5 dele 9 't ,rabbyns*4 ,de mans en de vr\w5 w>5 all5 op zyn ,engels* gekle$2 de e]/5 hield5 all5 d5 ho$ op4 ,de gal]y5 w>5 voor de vr\w54 ,de mans wi]p5 by het bidd5 en5 witt5 doek ov] het ho(d1 het welk miss*i5 en5 ,zak wilde v]beeld54 ,ma> ik m]kte dat de ryk]5 en5 ko/ba>d]5 doek hadd5 dan de &]54 ,vel5 van de mans hadd5 ,hebreeuws*e boek51 wa>uit zy by beurt5 zong5 en laz54 ,de ,rabbi /ond 9 't midd5 d] ,synagoge1 met het aangezigt na> het oo/5 geke]d2 ma> hy rabbelde zodanig dat het byna onmogelyk moet gewee/ zyn hem te v]/aan4 #aab ,de ,/ad ,new ,york4 ,new ,york1 de ,ho(d/ad d] ,prov9cie van di5 naam1 legt op #dj4 gr4 #dj4 m9n4 ,n4 en #gd4 gr4 #d4 m94 ,w4 van ,lond4 omtr5t #ig4 ,eng4 myl5 van ,philadelphia4 ,h>e legg+ is ze] voordelig voor d5 h&el1 want de ,/ad /aat op e5 punt dat door twee bay5 wordt gemaakt1 9 ene van dewelk5 de ,rivi] ,hudson1 niet v] van de ,/ad1 zig uit/ort4 ,dus is ,new ,york aan drie kant5 van wat] omr+d4 ,de grond1 wa>op de ,/ad geb\wd is1 is op sommige plaats5 eff5 en op &]e heuvelagtig4 ,de plaats wordt g]ek5d ze] gezond te zyn4 ,ge/igt door de ,holl&]s4 ,de ,/ad wi]d het e]/ door de ,holl&]s aangelegd1 9 't ja>1 gelyk m5 zegt1 #afbc4 to5 zy mee/] van het l& w>54 ,zy noemd5 ze ,nieuw ,am/]dam1 en het l& zelf ,nieuw ,n$]l&4 ,de ,engels*5 maakt5 'er zig mee/] van 9 't ja> #affd4 en behield5 het uit ho(de van het volg5de v]bond van vr$e4 ,zy noemd5 het l& en de ,/ad beid5 ,new ,york4 ,9 grootte komt de ,/ad ze] na by ,bo/on en ,philadelphia4 ,ma> 9 fraiheid1 rykdom1 en h&el1 betwi/ zy die plaats5 d5 voorrang4 ,teg5woordig zal zy &]half maal zo groot als ,go!nburg 9 ,zw$5 zyn4 ,de /rat5 lop5 zo lynregt niet als te ,philadelphia1 en hebb5 somtyds aanm]kelyke bogt54 ,egt] zyn zy ruim1 wel beb\wd1 en geplaveid1 uitg5om5 op sommige hoge plaats51 wa> dat niet nodig 04 ,op de voornaam/e /rat5 /aan bom51 die des zom]s e5 groot aanzi5 en ene lieflyke lomm] gev54 ,dit doet de ,/ad als na> en5 tu9 gelyk54 ,de bom5 die het talryk/ zyn zyn de ,wat]beuk51 #aac welk5 door hun zwa> blad veel s*aduw gev51 en de ,spr9khaanboom1 #aad wi5 zyne s*one blad]5 en de aang5ame reuk van zyne bloem5 ze] ges*ikt mak5 om 9 ene ,/ad digt by de huiz5 en 9 tu95 geplant te word54 ,ook /ond5 'er ,l9d5 en ,olm5 op de /rat51 dog m9d] 9 getal4 ,zy w>5 9 't geme5 om d5 &]5 geplant4 ,boomkikk]s4 ,behalv5 all]h&e vogel51 die des zom]s zig 9 de bom5 on?\d51 v9dt m5 'er e5 soort van ,kikk] 9 grot5 ov]vlo$ 94 #aae ,zy mak5 e5 s*rikkelyk geweld des avonds en des nagts1 vooral na en5 het5 dag en als m5 reg5 v]wagt1 zo dat zy 't gezang d] vogel5 als v]dov54 ,dikwyls s*reuw5 zy zo /]k dat e5 m5s* moeite heeft van zig te do5 v]/aan4 ,huiz54 ,de mee/e huiz5 zyn van gebakk5' /e51 9 't algeme5 /]k en net1 en v]s*eid5 v]diep+5 hoog4 ,sommig5 hadd51 volg5s de oude b\word]1 de gevels na> de /raat geke]d1 ma> dit 0 &]s by de nieuw]54 ,vele huiz5 hadd5 op het dak e5 balkon1 wa>op de m5s*5 's avonds gewoon w>5 te zitt51 en van wa> m5 e5 aang5aam gezigt ov] de ,/ad1 de naburige wat]51 en de ov]legg5de ku/ heeft4 ,de dak5 zyn geme5lyk met pann5 ( b]d5 van wit d5n5h\t1 #aaf dat hi] te l&e wa/1 g$ekt4 ,de ,inwoond]s zyn van gevoel51 dat zulk e5 dak al zo duurzaam is als e5 dat van wit ,c$]h\t #aag gemaakt is1 gelyk 9 ,p5sylvanie ges*i$t4 ,de mur5 zyn van b9n5 gewit1 en ik zag n]g5s behangsels1 wa>van m5 hi] we9ig s*ynt te wet54 ,de mur5 w>5 geheel b$ekt met pr9t5 en kle9e s*ild]ytjes4 ,op beide zyd5 van d5 s*oor/e5 w>5 geme5lyk e5 soort van ka/52 de mur5 ond] de v5/]s w>5 mee/ bes*ot51 en 'er w>5 zitbank5 by4 ,de ka/5 en al het h\tw]k w>5 geme5lyk blauwagtig grauw ges*ild]d4 ,k]k54 ,da> zyn v]s*eid5 ,k]k5 9 de ,/ad1 die aanm]k+ v]di554 ,de ,engels*e ,k]k1 geb\wd 9 't ja> #afie4 9 het we/5 d] ,/ad1 is van /e51 en heeft tor5 en klokk54 ,de ,nieuwe ,holl&s*e ,k]k1 insgelyks van /e51 is vry groot1 en heeft en5 tor5 met e5 uurwyz]1 het enige dat 9 de ,/ad is4 ,zy /aat noord en zuid4 ,m5 heeft hi] 9 het aanlegg5 van ,k]k5 na> g5e /rek5 zig g]igt4 ,9 deze ,k]k zyn nog alta>1 nog sakri/y1 nog koor1 nog ka>skron51 nog s*ild]y54 ,de ,oude ,holl&s*e ,k]k1 insgelyks van /e51 is zo groot niet als de ,nieuwe4 ,zy 0 van b9n5 bes*ild]d1 dog zond] beeld51 en met e5 kle9 orgel v]si]d1 dat ha> de ,g\v]neur ,burnet v]e]d heeft4 ,de mans zitt5 mee/ op de gall]y en de vr\w5 b5$54 ,de ,presbyt]iaans*e ,k]k is tamelyk groot1 en e]/ onlangs geb\wd4 ,zy is van /e51 en heeft en5 tor5 met ene klok4 ,nog v9dt m5 'er ene ,duits*e ,lu!rs*e ,k]k1 ene ,duits*e ,h]vormde ,k]k1 ene ,frans*e ,k]k voor de ,prote/ants*e ,vlugtel+51 ene ,quak] v]gad]plaats2 wa>by m5 de ,joods*e ,synagoge nog voeg5 kan4 ,=t ,george4 ,aan d5 zeekant op de spits d] l&5gte legt e5 tamelyk go$ ka/eel1 het ,=t ,george g5oemd1 het welk de gants*e hav5 be/rykt1 en de ,/ad t5 m9/5 voor en5 onv]wagt5 aanval v]d$ig5 kan4 ,t5 noord5 teg5s het /r& aan is zy door palissades beve/igd1 die egt]1 da> m5 9 lang g55 vy& te dugt5 heeft gehad1 grot5deels 9 slegt5 /aat zyn4 ,wat]4 ,9 de ,/ad zelve is ge5 go$ wat] te v9d51 ma> digt 'er by is ene s*one bron1 wa>uit de ,inwoond]s hun wat] voor de !e en de keuk5 hal54 ,sommig5 ev5wel1 die m9d] kies* zyn1 b$i55 zig van het wat] uit de putt5 9 de ,/ad1 s*oon het ze] slegt is4 ,dit gebrek van go$ wat] is la/ig voor de vreemde pa>d5 die 9 de ,/ad kom51 want zy lu/5 het wat] niet dat m5 da> v9dt4 ,de ,hav54 ,de ,hav5 is vry go$4 ,de s*ep5 kunn5 met hunne volle lad+ vlak teg5s de brug aan legg54 ,het wat] is ze] brak1 dewyl de zee g$urig 9 de ,hav5 komt1 en da> door vrie/ zy niet toe1 t5 zy 9 ze] k\de w9t]s4 ,dit is e5 groot voordeel voor d5 h&el1 het welk ,philadelphia niet heeft4 ,de ,hav5 is bevryd van alle orkan5 uit het zuidoo/51 door ,long ,isl&1 dat vlak ov] de ,/ad legt4 ,dus hebb5 de s*ep5 alle5 de zuidwe/] /orm5 te vrez51 want aan di5 kant is de ,hav5 op54 ,dog de +ang heeft enige gebrek51 ond] &]5 dit dat 'er ge5 oorlogs*ip kan inkom51 want s*oon zy vry diep is1 is 'er egt] voor zo diep ga&e va>tuig5 ge5 wat] g5oeg4 ,somtyds is het ook wel zw>e koopva>dys*ep5 gebeurd1 door het /]k gaan d] golv51 wanne] zy tuss*5 de zelv5 9 n$]zakt51 ev5tjes grond te rak51 s*oon zond] kwade gevolg54 ,buit5 dat1 de +ang is nauw1 en vele s*ep5 zyn da> v]gaan1 om dat ze ligt op ene bank g]ak5 kunn51 als zy g5e go$e loots5 hebb54 ,oude li$51 die lang d5 +ang di] hav5 bev>5 hadd51 v]zek]d5 my1 dat hy nog diep]1 nog ondiep]1 nog smald] nog br$] 0 dan voorhe54 ,het v]s*il van ty by hoog/ en laag/ wat] is hi] omtr5t zes ,eng4 voet54 ,ma> op zek]e tyd5 van de ma&1 wanne] de vlo$ het hoog/ is1 /ygt hy tot zev5 voet bov5 de laag/e ebbe4 ,h&el4 ,new ,york is miss*i5 de ,/ad die van gants* ,noord ,am]ika d5 /]k/5 h&el dryft4 ,bo/on en ,philadelphia kom5 ha> ze] naby4 ,new ,york /rekt h>5 h&el ze] v] uit1 en m5 wil dat zy me] s*ep5 na> ,lond5 z5dt dan ,philadelphia4 ,m5 vo]t van hi] na> die ,ho(d/ad alle de pelt]y51 die m5 van de ,wild5 koopt1 suik]1 ,mahogany1 ,brazilie1 en &] v]:\t1 ,rum1 en &]e ,we/ ,indis*e w>51 nev5s al het geld dat m5 uit de ,we/ ,indi5 getrokk5 heeft4 ,alle j>5 word5 hi] s*ep5 geb\wd om te ,lond5 v]k(t te word51 en m5 heeft 9 de laat/e j>5 ze] veel yz]s d]wa>ds gezond54 ,van ,lond5 br5gt m5 hi] 91 /(f5 en all]h&e ,engels*e ,h&w]k5 en &]e vreemde w>54 ,engel&1 en inzond]heid ,lond5 w9t ontzaglyk by d5 h&el op ,noord ,am]ika2 want niet alle5lyk ,new ,york1 ma> alle de ,engels*5 ,/$5 op het va/e l& vo]5 zo veel go$ uit ,engel& 91 dat al het geld1 nev5s alle de w>5 die hi] uit &]e gewe/5 kom51 na> ,engel& moet1 om het ge5 m5 hi] trekt te betal51 en dit alles is da>toe nog niet voldo5de4 ,hi]uit blykt hoe veel ene wel g]egelde ,volkplant+ tot de welva]t van h>e ,mo$]plaats toebr5gt4 ,new ,york z5dt vele s*ep5 na> de ,we/ ,indi5 met koorn1 meel1 bis*uit1 h\tw]k1 timm]h\t1 plank51 vlees*1 vis*1 bot] en &]e eetw>54 ,ook gaan 'er vel5 na> ,bo/on1 9 ,nieuw ,engel&1 met koorn en meel1 die van da> vlees*1 bot]1 timm]h\t1 v]s*eid5' soort5 van vis*1 en &]e w>5 t]ug ontvang51 welk5 zy v]d] na> de ,we/ ,indi5 vo]54 ,da> nem5 zy somtyds rum 91 die op die plaats5 9 grot5 ov]vlo$ ge/ookt wordt1 en v]kop5 die hi] met groot voordeel4 ,ook v>5 'er somtyds gelad5 ,jagt5 tuss*5 ,new ,york en ,philadelphia ov] en w$]2 hetge5 alle51 gelyk uit de ,ko]ant5 blykt1 ges*i$t1 om dat sommige w>5 op de ene plaats duurd] zyn dan op de &]e4 ,ja>lyks z5dt m5 ook s*ep5 na> ,i]l& belad5 met ,we/ ,indis*e w>51 ma> vooral met ,lynzaad1 dat hi] gewonn5 wordt4 ,m5 heeft my v]zek]d dat 'er sommige j>5 me] dan ti5 s*ep5 m$e gelad5 na> ,i]l& gegaan zyn1 om dat het vlas da> gezegd wordt ge5 go$ zaad te gev54 ,ma> het is wa>s*ynlyk dat de w>e r$5 is1 dat m5 9 ,i]l&1 om des te bet] vlas te hebb51 niet wagt tot dat de plant ryp is1 en d]halv5 vreemd zaad moet lat5 kom54 ,en dus is die e5 d] ho(dtakk5 van d5 h&el geword54 ,somtyds word5 de go$]5 die na> de ,we/ ,indi5 gaan met g]e$ geld betaald1 en somtyds 9 w>51 die ( e]/ na> ,new ,york gebragt1 ( regelregt na> ,engel& ( ,holl& gezond5 word54 ,als dan e5 s*ip op de t]ugreis g5e w>5 m$5em51 ( niemant het bevragt5 wil1 zo va>t het na> ,newca/le 9 ,engel&1 en neemt 9 plaats van balla/ /e5kol5 91 die hi] wel betaald word54 ,ook gebruikt m5 ze 9 vele huiz51 9 de keuk5 en 9 de kam]s1 dewyl zy bet] koop ges*at word5 dan het h\t4 ,new ,york dryft ook enig5 h&el op ,zuid ,k>ol9a1 wa> het koorn1 meel1 suik]1 rum1 en &]e go$]5 na> toe z5dt1 en van wa> het ry/ w$]om t]ug ontvangt1 het welk g5oegzaam het enige is dat uit ,zuid ,k>ol9a v]zond5 wordt4 ,de w>5 wa>9 de ,prov9cie van ,new ,york h&el dryft zyn niet ze] m5igvuldig4 ,de voornaam/5 zyn1 pelt]y51 die te ,oswego van de ,wild5 gek(t word51 vele plank51 die mee/ van ,albany kom51 timm]h\t en vaatw]k1 dat van om/reeks de ,rivi] ,hudson gehaald wordt1 en e9delyk weit1 meel1 g>/1 hav]1 en &] graan1 dat m5 van ,new ,j]sey en uit de ,prov9cie zelve krygt4 ,ik heb ,jagt5 gezi5 van ,nieuw ,brunswyk1 gelad5 met weit1 die los 9 't s*ip lag1 en met meel 9 tonn5 gepakt1 gelyk ook met ene m5igte van lynzaad4 ,de ,prov9cie van ,new ,york lev]t ook enig vlees* en &]e eetw>51 die m5 v]z5dt1 dog 9 g5e m5igte4 ,ook is de voorraad van erwt5 die van ,albany komt niet aanzi5lyk]4 ,ma> des te me] yz] kan m5 v]z5d51 want m5 v9dt het op v]s*eid5' plaats5 van dit ,l&s*ap 9 ov]vlo$ en tamelyk go$4 ,de ov]ige voortbr5gsels hebb5 niet veel om 't lyf4 ,wyn4 ,de mee/e wyn1 di5 m5 hi] en 9 de &]e ,volkplant+5 van ,noord ,am]ika gebruikt1 komt van ,mad]a1 en is /]k en heet4 ,h&w]k54 ,hi] zyn nog g5e ,h&w]k51 die naam v]di551 aangelegd4 ,m5 krygt alles van ,lond54 ,de ,hudson4 ,de ,rivi] ,hudson br5gt d5 h&el van ,new ,york veel voordeels aan4 ,zy is omtr5t hond]d en vyftig ,eng4 myl5 l&wa>ds 9 beva>ba>1 en valt niet v] van de ,/ad na> het we/5 9 de ,bai4 ,g$ur5de agt ma&5 van het ja> is de ,rivi] vol van ,jagt51 en &]e grote en kle9e va>tuig51 na> ,new ,york ga&e ( 'er van daan t]ug k]5de1 belad5 met inl&s*e ( vreemde w>54 ,s*ep54 ,ik kan niet jui/ bepal5 hoe groot het getal d] s*ep5 is die ja>lyks hi] aankom5 ( afv>54 ,ma> ik heb 9 de ,p5sylvanis*e ,ko]ant gevond51 dat van d5 #a4 ,decemb] #agbi4 tot d5 #a4 ,decemb] #agcj4 twee hond]d en elf s*ep5 9 de hav5 van ,new ,york gekom51 en twee hond]d twee en tw9tig da> uit gev>5 w>54 ,en s$]t di5 tyd is de h&el ze] /]k toeg5om54 ,m>kt54 ,tweemaal 9 de week kom5 de ,bo]5 te ,new ,york te m>kt1 omtr5t op de zelve wys als te ,philadelphia1 alle5 ma> met dit ond]s*eid dat hi] de m>kt op v]s*eid5 plaats5 geh\d5 wordt4 ,de ,g\v]neur4 ,de ,g\v]neur van ,new ,york heeft zyn ,paleis 9 het ,=t4 ,ond] de g55 die met deze po/ bekle$ gewee/ zyn1 v]di5t ,william ,burnet ene euwigdur5de g$agt5is4 ,hy 0 e5 zoon van d5 b]oemd5 ,?omas ,burnet1 en s*e5 de gele]dheid van zyn5 ,vad] ov]ge]fd te hebb54 ,ma> zyne groot/e v]di5/e be/ond 9 zyn5 aanh\d5d5 yv] voor de welva>t van dit gewe/4 ,het volk van ,new ,york h\dt hem voor d5 be/5 ,g\v]neur1 di5 zy oit gehad hebb51 en d5k5 zyne bewez5e di5/5 niet g5oeg te kunn5 pryz54 ,de veelvuldige />rekundige wa>nem+51 die hy hi] maakte1 zyn 9 v]s*eid5' ,engels*e w]k5 te v9d54 ,9 't ja> #agbg4 by de kom/ van ,george d5 ,,ii4 tot d5 troon van ,groot ,britanje1 wi]d hy aange/eld tot ,g\v]neur van ,nieuw ,engel&4 ,9 gevolge hi] van v]liet hy ,new ,york en begaf zig na> ,bo/on1 wa> hy 9 #agbi4 ov]le$4 ,p>lem5t54 ,e5s ( tweemaal 9 't ja> wordt te ,new ,york ene v]gad]+ geh\d5 van de ,afgezond55 uit alle de oord5 van de ,prov9cie4 ,m5 kan deze ,v]gad]+ aanzi5 als e5 kle9 soort van ,p>lem5t ( ,ryksdag4 ,hi] wordt alles het welv>5 van 't gewe/ rak5de 9 ov]weg+ g5om54 ,g\v]neurs4 ,de ,g\v]neur b]oept de ,v]gad]+ en doet ze s*eid5 na> go$v9d54 ,dit is ene magt wa>van hy zig b$i5t wanne] hy ( v]d]e ov]weg+5 onnodig1 ( de ,v]gad]+ niet e5s gez9d g5oeg oordeelt2 dog het gebeurt ook dikwyls g5oeg dat hy1 door eig5z9 ( eig5belang bewog51 deze magt t5 nadeele d] ,prov9cie gebruikt4 ,somtyds heeft het gewe/ en5 ,g\v]neur gehad1 die met de ,+ezet55 9 zulke on5igheid g]aakte1 dat de ,afgeva>digd5 nad]h& uit spyt en wraaklu/ zig teg5s alles kant$5 wat hy voor/elde1 het w>e dan voordelig ( niet4 ,9 zulke gevall5 plegt de ,g\v]neur de ,v]gad]+ te ontb9d51 en ene &]e te b]oep51 welke hy ev5wel b9n5 kort5 tyd w$] ontbond zo dra hy bem]kte dat de l$5 niet wel gez9d w>54 ,op deze wys wi/ hy het hun zo mo$e te mak5 door de ko/5 die zy zo dikwyls g$wong5 w>5 te do51 dat zy op 't laat/ blyde w>5 zig met hem te mog5 v]5ig5 9 hunne pog+5 t5 be/5 van 't gewe/4 ,ma> da> zyn ook ,g\v]neurs gewee/ die de ,v]gad]+ b]iep5 en ontbond5 alle5 om dat zy zig niet na> hunn5 z9 s*ikk5 wilde1 ( h>e toe/emm+ niet kon gev5 aan voorslag51 die miss*i5 geva>lyk ( s*adelyk voor de gem5e zaak z\d5 gewee/ zyn4 ,de ,kon+ /elt d5 ,g\v]neur na> welgevall5 aan1 dog de ,+ezet55 betal5 hem zyn ja>geld4 ,dus heeft hy grot] inkom/5 na> mate hy de gun/ d] ,inwoond]s w9n5 kan4 ,da> zyn voorbeeld5 9 deze en &]e ,prov9ci5 van ,g\v]neurs1 die door hunne on5igh$5 met de ,+ezet55 hun gants*e ja>geld kwyt raakt51 hebb5de d5 ,kon+ ge5 v]mog5 om hun dit te do5 betal54 ,indi5 e5 ,g\v]neur dan ge5 go$ van zig zelv5 heeft1 kan hy da> door g$wong5 word5 zyn ampt n$]telegg51 ( zig met e5 ze] g]+ inkom5 te behelp51 ( zig na> d5 z9 d] ,+ezet55 te s*ikk54 ,dog 'er zyn zek]e va/e voordel51 die m5 hem niet on?\d5 kan4 ,dez5 zyn ,i4 dat niemant 9 de gants*e ,prov9cie ene h]b]g kan opzett5 zond] v]l( van d5 ,g\v]neur1 het welk m5 alle5 v]kryg5 kan mits betal5de ene zek]e erk5t5is volg5s de om/&igh$54 ,sommige ,g\v]neurs1 aan welk5 de ,+ezet55 weig]d5 hun ja>geld te betal51 zogt5 d]halv5 die s*ade te boet5 door 't v]dubbel5 van het getal d] h]b]gi]s4 ,,ii4 ,we9ige li$51 die /aan te tr\w51 will5 hunne gebod5 van d5 preek/oel afgelez5 hebb51 uitg5om5 zulk5 die ze] arm zyn2 ma> v]kryg5 e5 v]l( van d5 ,g\v]neur1 wa>by de ,pr$ikant51 ,h]vormde ( ,lu!rs*e1 magt kryg5 zulke p]son51 die dat v]l( v]ton51 te tr\w54 ,dit v]l( nu is d5 ,g\v]neur ene halve ,gu9ea wa>d4 ,en deze v]gunn+5 door de gehele ,prov9cie belop5 ene aanm]kelyke som4 ,,iii4 ,de ,g\v]neur tek5t alle paspoort51 en byzond] de zeepass52 en dit geeft hem e5 &] middel t] go$mak+ zyn] v]t]+54 ,nog zyn 'er enige kle9d] voordel51 die ik voorby zal gaan4 ,wett54 ,de ,v]gad]+ is gewoon de oude wett5 te ov]zi51 en des noods nieuw5 te mak54 ,ook regelt zy d5 loop van 't geld1 en &]e zak5 da> toe betrekkelyk4 ,want m5 moet aanm]k5 dat i$] van de ,volkplant+5 onafhanglyk van de &]5 is1 en h>e eig5e munt en eig5e wett5 heeft2 zo dat zy als e5 l& op zig zelf be/a&e kan word5 aangezi54 ,hi]van daan komt het dat 9 oorlog/yd5 de zak5 vry langzaam1 ong]egeld en slap word5 be/i]d2 want de ,prov9cies zyn niet alle5 somtyds one5s1 ma> de inzigt5 d] ,g\v]neurs en d] ,v]gad]+5 van de byzond]e gewe/5 zyn ook dikwyls /ryd5de2 zo dat het ligt gebeurt1 dat1 t]wyl m5 twi/ ov] het ge5 be/ en het be/e koop z\de zyn 9 't vo]5 van d5 oorlog1 de vy& kans heeft de ene plaats na de ,oorlog54 &]e wegt5em54 ,ook is het dikwyls gebeurd1 dat1 t]wyl de ene ,prov9cie door d5 vy& geplaagd w]d1 de &]5 /il en w]keloos zat51 als ( ha> dit alles niets aang+4 ,somtyds duurde het twee ( drie j>5 e] zy het e5s w>5 ( m5 ene ,volkplant+ die aangeta/ w]d ond]/eun5 z\de1 en het is gebeurd dat het besluit viel van ne54 ,zelfs zyn 'er voorbeeld5 van ,prov9cies1 die niet alle5 onzydig blev5 9 en5 kryg tuss*5 ene &]e ,prov9cie en en5 ui!ems*5 vy&1 ma> die zelfs voortg+5 en5 aanm]kelyk5 h&el met d5 vy& te dryv54 ,door deze v]deeldh$5 hebb5 de ,frans*5 9 ,kanada1 die ma> e5 h& vol volks 9 v]gelyk+ van de ,engels*5 9 ,am]ika w>51 geleg5heid gehad m]kelyke voordel5 op de laat/5 te behal54 ,want uit het getal en de magt d] ,engels*5 oordel5de z\de m5 zegg51 dat het hun ligt vall5 moe/ de ,frans*5 9 ,am]ika te ov]mee/]54 #aah ,/aatkundige aanm]k+4 ,ev5wel is het ene zaak van groot belang voor de kroon van ,engel&1 dat deze ,volkplant+5 zo na aan e5 l& ond] het be/i] van ,frankryk geleg5 zyn als ,kanada4 ,da> is r$5 van te d5k5 dat het d5 ,kon+ noit ern/ 0 om de ,frans*5 da> uittejag54 ,de ,engels*e ,volkplant+5 zyn zo magtig geword5 dat zy met ,groot ,brittanje zelf om d5 voorrang d+54 ,om dan het ev5wigt van d5 h&el na> d5 kant van het ,ryk op d5 duur te do5 ov]slaan1 en t] b]eik+ van v]s*eid5 &]e oogm]k51 is het v]bod51 ,h&w]k5 9 ,am]ika aantelegg52 g\d- ( zilv]myn5 te zoek51 t5 zy m5 het gevond5 g\d ( zilv] regelregt na> ,engel& z5de2 op enige plaats h&el te dryv5 die niet ond] 't gebi$ van ,groot ,brittanje /aat1 enige zek]e plaats5 ma> uitg5om53 en vreemde s*ep5 mog5 niet 9 de ,am]ikaans*e hav5s kom54 ,deze en di]gelyke bepal+5 mak5 dat de ,am]ikaans*e ,engels*5 m9d] liefde voor hun oorspronglyk ,vad]l& kryg51 en deze onv]s*illigheid wordt v]groot door de m5igte van vreemdel+51 als ,duits*]s1 ,holl&]s en ,frans*51 die hi] geve/igd zyn4 ,voeg hi]by dat vele m5s*5 noit te vr$5 zyn met het g5e zy bezitt51 hoe aanzi5lyk dat ook zy1 altyd me]d] will5de w9n51 en na> v]&]+ hak5de2 en dat hunne al te grote vryheid en weelde h5 tot onb&igheid br5gt4 ,engels*51 zelfs die uit ,europa h]wa>ds ov]gekom5 w>51 hebb5 my v]teld1 dat b9n5 d]tig ( vyftig ja> de ,volkplant+5 9 ,am]ika magt g5oeg hebb5 zull5 om en5 /aat op zig zelv5 te mak51 en volkom5 onafhanglyk van ,oud ,engel& te zyn4 ,ma> gelyk de gehele ku/ op5 legt1 en de b9n5l&5 door de ,frans*5 ontru/ word51 dw+5 deze geva>lyke vy&5 9 oorlog/yd5 de ,volkplant+5 h>e v]b9dt5iss5 met ha> ,vad]l& te ond]h\d54 ,de ,engels*e ,reg]+ heeft d]halv5 ene g5oegzame r$5 van de ,frans*5 9 ,kanada als het ges*ikt/e middel aantezi5 om de ,volkplant+5 by h>5 pligt te h\d54 ,ma> ik b5 re$s te v] van myn /uk afg$waald2 ik ke] d]halv5 w$] na> ,new ,york4 ,afwyk+ d] ,naald4 ,de afwyk+ d] ,naald is 9 die ,/ad door ,philip ,well1 e]/5 ,+5ieur van ,new ,york1 9 het ja> #afhf4 bevond5 #h4 gr4 #de4 m94 ,w4 ,ma> 9 #agbc4 0 zy ma> #g4 gr4 #bj4 m94 volg5s de wa>nem+5 van d5 ,g\v]neur ,burnet4 ,wa>uit wy besluit5 mog51 dat 9 agt5d]tig j>5 de ,naald omtr5t #a4 gr4 en #be4 m94 dat is omtr5t #b4 m94 i$] ja>1 nad] aan het w>e noord5 komt4 ,de ,he] ,alex&]1 e5 man van veel k5nis 9 de ,/>re- en ,wiskunde1 v]zek]de my uit v]s*eid5 wa>nem+51 dat 9 het ja> #agej4 d5 #ah4 ,septemb] de afwyk+ g]ek5d wi]d te zyn #f4 gr4 #bb4 m94 ,drukk]y54 ,da> zyn twee ,drukk]y5 9 de ,/ad2 en alle week kom5 'er ,engels*e ko]ant5 uit1 die het nieuws van de gehele w]eld bevatt54 ,w9t]s4 ,de w9t] is hi] veel ge/r5g] dan 9 ,p5sylvanie1 en byna zo h>d als 9 sommige del5 van ,zw$51 dog hy duurt niet zo lang als by ons2 de l5te beg9t hi] vroeg en de h]f/ laat4 ,des ,zom]s is de hette onmatig4 ,de melo55 zyn op het op5 veld re$s ryp 9 't beg9 van ,augu/us1 da> wy ze ond] glaz5 en op hete b$d5 nauwlyks op di5 tyd tot rypheid br5g5 kunn54 ,ik kan de k\de van d5 w9t] niet jui/ bepal51 zynde alle de wa>nem+5 gemaakt volg5s ,!rmomet]s die 9 huis h+51 en die de buit5lugt niet aanrak5 kon4 ,de sneeuw blyft enige ma&5 legg52 en m5 b$i5t zig hi] van sl$51 gelyk 9 ,zw$51 dog m5 maakt ze wat te groot4 ,de ,rivi] ,hudson is omtr5t aan h>5 mond ene ,eng4 myl bre$4 ,het v]s*il tuss*5 het hoog/e en 't laag/e wat] is da> tuss*5 de zes en zev5 voet4 ,het wat] is ze] brak2 en met dat al blyft het ys da> niet alle5 ene1 ma> dikwyls v]s*eid5 ma&5 zitt54 ,het is somtyds me] dan twee voet dik4 ,mugg54 ,de ,mugg5 zyn hi] dikwyls ze] la/ig4 ,zy kom5 met het hoi na> de ,/ad1 dat op de lage l&5 gewonn5 wordt1 die geheel en al van het z\te wat] doortrokk5 zyn2 ( volg5 het vee1 als het 's avonds t'huis komt4 ,ik heb 9 my zelv5 en 9 &]5 ond]vond5 hoe ze] dit kle9e g$i]te iemant 9 en5 nagt mismak5 kan4 ,wat]melo554 ,de wat]melo551 die m5 digt by ,/ad aankweekt1 groey5 ze] weeld]ig4 ,zy zyn uitmunt5d en bet] dan erg5s &]s 9 ,noord ,am]ika1 s*oon zy op 't op5veld geplant word51 en zond] op e5 w>m b$ ge/aan te hebb54 ,ik zag 9 ,septemb] #agej4 ene wat]melo5 aan het huis van d5 ,g\v]neur ,cl9ton1 die #dg4 ,eng4 pond5 woog1 en by en5 ,koopman alhi] ene die #db4 pond zwa> 04 ,egt] hield m5 deze twee voor ond] de groot/5 te behor5 die m5 hi] kon aantreff54 ,sa*ems4 ,9 't ja> #agaj4 reisd5 van hi] vyf ,kon+51 &]s ,sa*ems1 van de ,iroquoiz5 na> ,engel&1 om ,kon+9 ,anna tot e5 v]bond met hun teg5s de ,frans*5 te beweg54 ,ik zal my niet oph\d5 met hunne nam51 kl$+1 het on?aal dat zy aan het ,h( kreg51 hunne gesprekk5 met de ,kon+92 dit alles is uit &]e boek5 bek5d4 ,de ,kon+5 ( ,sa*ems d] ,wild5 hebb5 geme5lyk ge5 grot] gezag ov] hun dan e5 ,s*\t 9 zyn gebi$1 en veeltyds nog m9d]4 ,op myne reiz5 door hun ,l& _h ik noit geleg5heid myne opwagt+ by en5 dez] ,sa*ems te gaan mak51 want die ,h]5 kwam5 onv]zogt uit eig5 beweg+ het e]/ aan myn v]blyf1 op hoop van e5 glas br&ewyns ( twee te kryg51 da> zy bov5 alles veel w]ks van mak54 ,holl&]s te ,new ,york4 ,de e]/e ,volkplant]s 9 ,new ,york w>5 de ,holl&]s4 ,wanne] de ,/ad en ha> regtsgebi$ door de ,engels*5 +5om51 en 9 v]ruil+ teg5s ,sur9ame by d5 vr$e afge/aan w]d1 bleef het d5 oud5 ,+ezet55 vry te ,new ,york te blyv5 en alle de voorregt5 en vryh$5 te g5iet51 die zy van te vor5 bezet5 hadd51 ( met alle hunne go$]5 te v]trekk54 ,de mee/5 v]koz5 het e]/e2 en dit is de r$5 dat het groot/e getal van de ,+ezet55 dez] ,/ad en ,prov9cie ,holl&]s zyn1 die1 byzond]lyk de oude li$51 nog hunne mo$]taal sprek51 s*oon zy all5gsk5s hunne z$5 beg9n5 te v]&]51 vooral 9 de ,/ad en da> digt by1 want de jonge li$5 sprek5 mee/ ,engels*1 gaan 9 de ,engels*e k]k1 en z\d5 het zelfs kwalyk nem51 als m5 ze ,holl&]s en niet ,engels*5 noemde4 ,new ,york m9d] bevolkt dan ,p5sylvanie4 ,s*oon de ,prov9cie van ,new ,york lang voor ,p5sylvanie door ,europ]s is bewoond gewee/1 is egt] die laat/e ,prov9cie veel me] bevolkt4 ,m5 kan dit niet toes*ryv5 aan de natuur van d5 grond1 want die is te ,new ,york ze] go$1 ma> zie hi] wat m5 wil dat de r$5 hi] van is4 ,ond] de ,reg]+ van ,kon+9 ,anna1 omtr5t het ja> #agji4 kwam5 vele ,duits*]s h]wa>ds en v]wi]v5 l& om zig ne]tezett54 ,na dat zy hi] enig5 tyd gewoond1 huiz5 en k]k5 geb\wd1 en koornl&5 en weid5 aangelegd hadd51 wi]d5 hunne vryh$5 v]kort1 en m5 ontzette ze1 ond] v]s*ill5de voorgev5s1 van e5 g$eelte hunn] bezitt+54 ,dit maakte h5 ga&e4 ,zy ke]d5 t5 laat/5 geweld met geweld1 en sloeg5 de zulk5 die h5 van hun eig5dom b]ov5 wild54 ,dog de ,reg]+ nam dit zo euvel op1 dat de yv]ig/5 uit de ,duits*]s by d5 kop gevat1 h>d geh&eld en zwa> ge/raft w]d54 ,dit v]bitt]de de ov]ig5 zo ze]1 dat de mee/5 hunne huiz5 en go$]5 v]liet51 en na> ,p5sylvanie wek51 wa> zy ze] wel ontvang5 wi]d51 en ene aanzi5lyke uitge/rek!id l&s v]wi]v51 nev5s vele voorregt51 die altyd dur5 moe/54 ,hi]m$e niet voldaan1 s*rev5 zy aan hunne nabe/a&5 en vri5d5 9 ,new ,york1 en raadd5 h5 van1 zo zy oit na> ,am]ika dagt5 ov]tekom51 niet na> ,new ,york te gaan1 wa> de reg]+ niet deugde4 ,deze raad _h zulk en5 invlo$1 dat de ,duits*]s1 wa>van 'er 9 't v]volg e5 ze] groot getal na> ,am]ika g+51 altyd ,new ,york v]mydd51 en all5 zig na> ,p5sylvanie begav54 ,somtyds gebeurde het dat zy g$wong5 w>5 met s*ep5 na> ,new ,york ges*ikt ov] te kom51 dog zy w>5 nauwlyks da> aangel&1 ( zy haa/t5 zig na> ,p5sylvanie te gaan1 9 't aanzi5 van alle de ,inwoond]s van ,new ,york4 ,dog 'er kan nog ene tw$e oorzaak gegev5 word5 van het gebrek aan volk 9 ,new ,york4 ,to5 de ,holl&]s by d5 vr$e met ,engel& de vryheid kreg5 van alle hunne voorregt5 zond] de m9/e bepal+ te blyv5 g5iet51 nam i$] van hun e5 ze] groot /uk l&s 9 bezit1 en v]s*eid55 van de ho(d5 d] magtig/e huisgez9n5 maakt5 zig mee/] van ene uitge/rek!id l&s1 die groot g5oeg z\ gewee/ zyn voor e5 geheel k]spel4 ,en da> de mee/5 van hun ze] ryk w>51 bewoog h5 de nyd di5 zy jeg5s de ,engels*5 hadd51 om hunne l&5 niet dan tot en5 buit5sporig5 prys aan dezelv5 te will5 v]kop51 het welk hunne nakomel+5 /iptelyk zyn nagevolgd4 ,dus hebb5 de ,engels*5 en &]e ,vreemdel+5 we9ig aanmo$ig+ om zig hi] n$]tezett54 ,integ5deel hebb5 zy 9 de &]e ,prov9ci5 geleg5heid g5oeg om l&]y5 bet] koop te kryg51 en met grot] veiligheid voor hun zelv54 ,dus is het ge5 wond] dat zo vele del5 van ,new ,york onbeb\wd legg5 en na> woe/5y5 gelyk54 ,dit voorbeeld toont aan hoe ze] e5 misslag 9 de reg]+ de bevolk+ b5adel5 kan4 ,v]trek van ,new ,york na> ,philadelpia4 ,d5 #c4 ,novemb] g+5 wy omtr5t d5 middag w$] van ,new ,york op reis1 en onz5 togt v]volg5de kwam5 wy d5 #e4 te ,philadelphia aan4 ,appel5 vroeg] ryp 9 ,p5sylvanie dan 9 ,new ,york4 ,9 d5 omtrek di] ,/ad _h het volk al ene ma& gel$5 hunn5 ,cyd] gemaakt1 wa>toe zy g5oodzaakt w>5 omdat de appel5 zo ryp w>5 dat zy afviel54 ,ma> op onze reis door ,new ,york zag5 wy de m5s*5 da> e]/ aan bezig4 ,dit is e5 duidelyk bewys dat de appel5 9 ,p5sylvanie e]d] ryp word5 dan 9 ,new ,york2 ma> ( dit van d5 grond1 ( van de grot] hette 9 ,p5sylvanie1 ( van ene &]e oorzaak komt1 kan ik niet zegg54 ,dog het zo vroeg mak5 van d5 ,cyd] heeft ge5 het m9/e voordeel 92 integ5deel1 de ond]v9d+ heeft gele]d dat het bet] is hem lat] 9 't ja> te mak51 word5de de grote hette geh\d5 de gi/+ te belett54 ,polecat4 ,da> is e5 vi]voetig di] ze] geme51 niet alle5 9 ,p5sylvanie1 ma> ook 9 &]e gewe/5 van ,zuid en ,noord ,am]ika1 by de ,engels*5 ,polecat #aai g5oemd4 ,9 ,new ,york noem5 zy het geme5lyk ,skunk4 ,de ,zw$5 het5 het ,fiskatte1 om zyn5 vreeslyk5 /ank4 ,de ,frans*5 9 ,kanada gev5 het d5 naam van het /9k5d di] ( het ,duivelsk9d4 #abj ,enig5 het5 het ook ,pekan4 ,de ,he] ,catesby #aba heeft het bes*rev51 en na> het lev5 afgebeeld4 ,dit di] gelykt veel na> d5 ,m>t]1 is omtr5t van dezelve grootte en geme5lyk zw>t4 ,op d5 rug heeft het ene /reep die 9 de langte loopt1 en twee &]5 op i$] zyde1 die met de e]/e gelykwydig lop54 ,somtyds1 dog ze] zeld51 ziet m5 'er die geheel wit zyn4 ,op onze t]ugreis na> ,philadelphia zag5 wy 'er e5 dat door de hond5 doodgebet5 04 ,en nad]h& _h ik vele geleg5h$5 van het te zi51 en van zyne eig5s*app5 te hor5 sprek54 ,het h\dt zyne jong5 zo wel 9 holle bom5 als 9 gat5 ond] d5 grond4 ,het klimt ze] vlug op de bom51 is e5 groot vy& van 't gevogelte1 breekt de eij]5 en vreet de kiek5s op1 en als het 9 e5 ho5d]hok kan kom5 v]nielt het al wat 'er 9 is4 ,zyn /ank4 ,dit di] heeft ene eig5s*ap wa>door het vooral bek5d is4 ,wanne] het door m5s*5 ( hond5 v]volgd wordt1 loopt het zo s*ielyk als het kan weg1 ( kl\t]t op en5 boom1 ma> als het zo bezet is dat het niet ontsnapp5 kan1 v]d$igt het zig met zyn pis4 ,sommig5 d5k5 dat het dit doet met zyn5 /a>t te bepiss51 en dan d5zelv5 zo s*ielyk en met zo veel kragt te sl+]5 dat de pis na> alle kant5 'er uitvliegt2 ma> &]5 zyn van m5+ dat het zyn pis zond] het behulp van d5 /a>t zo v] z5d5 kan4 ,voor my ik v9d het e]/e het wa>s*ynlyk/2 want sommige gelo(wa>dige li$5 hebb5 my v]zek]d dat1 s*oon zy me] dan agtti5 voet van het di] af/ond51 hunne aangezigt5 geheel en al nat geword5 zyn4 ,zyn pis heeft zulk en5 /ank dat 'er niets by kan v]gelek5 word51 omtr5t gelyk1 dog veel /]k]1 als het ,g]anium ,rob]tianum van ,l9nu4 ,wanne] m5 omtr5t hem komt als hy zyn' /ank laat ruik5 kan m5 enig5 tyd nauwlyks adem hal51 en het is ( m5 /ikk5 z\4 ,heeft m5 het ongeluk de pis 9 het oog te kryg51 zo loopt m5 geva> dat te v]liez54 ,vele hond51 die op de jagt d5 ,polecat yv]ig v]volg51 lop5 weg zodra zy nat gemaakt word52 ev5wel als zy van 't regte ras zyn1 zull5 zy 't niet opgev51 voor dat ze hem gevang5 en doodgebet5 hebb52 dog zy zyn g5oodzaakt nu en dan hunne neuz5 9 d5 grond te /ek5 om adem te s*epp54 ,e5 kle$1 dat door dit di] is nat gemaakt1 beh\dt d5 /ank me] dan ene ma&1 t5 zy m5 het vi]5tw9tig ur5 ond] v>s*e a>de legg5 late1 want dan gaat 'er de reuk grot5deels af4 ,als m5 de pis op zyne h&5 ( het aangezigt gekreg5 heeft1 wryft m5 die ook met losse a>de1 en sommig5 hebb5 hunne h&5 e5 uur lang 9 d5 grond geh\d54 ,wass*5 helpt zo s*ielyk niet4 ,e5 zek] ,man van aanzi51 door d5 ,polecat nat gemaakt1 /onk zo s*rikkelyk1 dat1 to5 hy 9 huis kwam1 de m5s*5 'er uitliep51 ( hem d5 +ang weig]d54 ,hond51 die op de jagt d] ,polecatt5 gewee/ zyn1 /9k5 enige dag5 da>na nog zo dat m5 ze 9 huis niet v]drag5 kan4 ,te ,philadelphia zag ik e5s op en5 m>ktdag en5 hoop volks met /55 na> en5 hond goy51 die wa>s*ynlyk het ongeluk gehad _h van dit di] te na gekom5 te zyn4 ,de ,reizig]s word5 dikwyls 9 de boss*5 van di5 reuk gekweld1 zo dat m5 somtyds d5 neus moet toeh\d54 ,als de w9d van de plaats komt da> de ,polecat gewee/ is1 by nagt ( 9 grote /ilte1 is de /ank des te geweldig]4 ,9 d5 w9t] van #agdi4 kwam e5 ,polecat1 gelokt door d5 reuk van e5 dood lam1 digt by e5 huis da> ik di5 nagt sliep4 ,de hond5 het di] t]/ond nazett5de1 gebruikte het zyne gewoonlyke wap55 om zig van hun te ontslaan4 ,het gelukte2 de hond5 hadd5 g55 lu/ hunne jagt te v]volg54 ,hy maakte zulk e5 /ank1 dat1 s*oon ik op enig5 af/& 'er van daan 01 ik 'er byna van /ikte1 en het vee vond hem ook zo onaang5aam dat het begon te bulk54 ,all5gsk5s v]dwe5 hy egt]4 ,teg5s het e9de van dat ja> kwam e5 dez] di]5 9 onz5 keld]1 dog m5 v]nam g55 /ank1 want di5 geeft hy niet van zig t5 zy 9 nood4 ,de ,keuk5meid ev5wel m]kte enige dag5 agt] malk&] dat 'er van het vlees* geget5 01 en1 d5k5de dat het de kat g$aan _h1 /opte zy de toegang5 toe4 ,ma> d5 volg5d5 nagt wi]d zy wakk] van e5 ysselyk geweld 9 d5 keld]4 ,zy g+ 'er na> toe1 en1 s*oon het donk] 01 zag zy e5 di] met twee gl9/]5de og51 die als vuur s*55 te br&54 ,zy greep egt] mo$1 en sloeg het dood4 ,dog to5 het bee/ regt b5auwd begon te word51 v]vulde het d5 keld] met en5 zo afs*uwelyk5 reuk1 dat niet alle5 de ,meid g$ur5de enige dag5 'er ziek van 01 ma> dat ook brood1 vlees* en &]e eetw>51 die 9 d5 keld] /ond51 'er zo van doordrong5 w]d51 dat m5 het alles weg w]p5 moe/4 ,uit e5 voorval dat e5 myn] k5niss5 te ,new ,york _h1 maak ik op1 dat de ,polecat ( niet altyd ze] s*uw is1 ( dat hy ze] /]k slap5 moet4 ,deze ,man1 op en5 zom]avond 9 de s*em]+ uit het bos* kom5de1 me5de dat hy ene plant voor zig zag /aan1 en1 die will5de afplukk51 wi]d hy op e5maal van d5 ,polecat bepi/1 die op d5 grond zat en zyn5 /a>t om hoog hield4 ,dit _h d5 ,man do5 d5k5 dat het ene plant 04 ,hy _h vele moeite zig van di5 geur te ontdo54 ,mak gemaakt4 ,s*oon deze di]5 zo onaang5aam e5 gezels*ap kunn5 zyn1 pleg5 dog somtyds de ,engels*51 ,zw$51 ,frans*5 en ,wild5 ze te temm54 ,zy volg5 dan hunne ,mee/]s gelyk als hond51 en b$i55 zig noit van hunne wap551 t5 zy m5 ze slaat ( bang maakt4 ,de ,wild5 et5 hem4 ,ma> wanne] zy hem de huid aftrekk51 snyd5 zy 'er de blaas uit1 om voortekom5 dat het vlees* e5 kwad5 ,zyn vlees*4 smaak kryge4 ,ik heb ook ,engels*5 en ,frans*5 gesprok51 die v]zek]d5 'er van geget5 te hebb51 en dat het niet kwalyk smaakte4 ,zy v]gelek5 het by 't vlees* van e5 spe5v>k5tje4 ,de ,europ]s ,de ,huid4 gebruik5 de huid1 die gr( en langhairig is1 niet1 ma> de ,wild5 b]eid5 ze1 lat5de 'er het hair aan1 en mak5 'er tabaksbeurz5 van1 die zy voor het lyf drag54 ,byzond]h$5 aanga&e de ,k>ol9a4 ,d5 #f4 ,novemb] teg5 d5 avond g+ ik na> het l&go$ van d5 ,he] ,b>tram4 ,ik vond iemant by hem die 9 ,k>ol9a woonde1 en my v]s*eid5' byzond]h$5 aanga&e dat ,l& m$$eelde1 wa>van ik 'er enig5 ga gewag54 ,voortbr5gsels4 ,te]4 ,te]1 ,pek en ,ry/ zyn de voornaam/e voortbr5gsels van dat gewe/4 ,de grond is ze] z&ig1 en dus wass5 'er vele pyn- en d5nebom51 wa>uit m5 de ,te] maakt4 ,m5 neemt da> geme5lyk zulke bom5 toe die van zelv5 dood gegaan zyn4 ,m5 weet da> niet1 gelyk 9 ,oo/ ,bo?nie1 de bom5 tot het ,te]br&5 op zulk ene wys te gebruik51 dat m5 'er d5 ba/ op ene1 en somtyds aan v]s*eid5' zyd51 e]/ afs*ilt4 ,op sommige plaats5 9 ,k>ol9a neemt m5 hi] toe ook de takk54 ,het br&5 en kok5 ges*i$t1 gelyk my de man het bes*reef1 op de zelve wys als 9 ,f9l&4 ,de ,pek wordt uit de ,te] op deze wys gemaakt4 ,m5 graaft en5 kuil1 en besme]t di5 van b9n5 met klei1 hi] giet m5 de ,te] 91 en maakt 'er e5 vuur rondom1 dat m5 br&5de h\dt tot dat de ,te] de /evigheid van de ,pek v]kreg5 heeft4 ,da> wi]d5 9 ,noord ,am]ika twee soort5 van ,te] gemaakt4 ,het e]/e is de gem5e ,te]1 dezelve da> ik zo ev5 van gesprok5 heb1 en die uit de /amm51 de takk5 en de wortel5 van zulke d5nebom5 gemaakt wordt1 die al van zelv5 /]k uitg$roogd w>51 het welk 9 dit ,l& de gebruiklyk/e wys is4 ,het &]e soort maakt m5 dus4 ,m5 s*ilt de bom5 aan en5 kant en laat ze zo e5 ja> /aan1 g$ur5de het welk de h>/ uit de s*eur5 voor d5 dag komt4 ,dan velt m5 d5 boom1 en br&t hem tot ,te]4 ,en dit is de ,gro5e ,te]2 niet dat zy gro5 van kleur is1 want de beide soort5 hebb5 byna dezelve kleur1 ma> omdat zy uit gro5e bom5 gemaakt wordt1 da> m5 de gem5e ,te] uit dorre bom5 br&t4 ,het br&5 ges*i$t ev5 als 9 ,f9l&4 ,m5 gebruikt alle5 de zog5aamde ,zw>te ,d5n51 want de ,witt5 zyn hi] niet go$ toe4 ,da>5teg5 zyn zy voor ma/5 en plant5 uitmunt5d4 ,de gro5e ,te] is duurd] dan de gem5e4 ,m5 klaagt re$s ov]al dat de ,d5neboss*5 op deze wys geheel v]nield word54 ,ry/4 ,de ,ry/ wordt 9 ,k>ol9a /]k geplant4 ,zy slaagt het be/ op mo]assige grond51 die ond] wat] gezet kunn5 word51 en rypt da> het vroeg/4 ,wa> m5 zulk en5 grond niet v9d5 kan moet m5 en5 drog5 nem51 dog da> is de ,ry/ zo go$ niet4 ,de grond moet noit gemi/ word54 ,9 ,k>ol9a wordt de ,ry/ 9 het midd5 van ,april gezaid en is ryp 9 ,septemb]4 ,m5 plant ze op ry5 gelyk de erwt51 en moet omtr5t vyfti5 duim tuss*5 de ry5 op5 lat54 ,zo dra de plant opkomt zet m5 't l& ond] wat]4 ,dit bevord]t niet alle5 het groey5 van de ,ry/1 ma> doodt ook al het onkruid1 zo dat 'er niet behoeft gewi$ te word54 ,het /roo van de ,ry/ wordt voor e5 uitmunt5d vo$sel voor het vee geh\d51 dat het ook ga>n eet4 ,de ,ry/ v]eis*t ene hete lugt/reek1 en da>om wil zy 9 ,virg9ie niet opnem51 en nog m9d] 9 ,p5sylvanie2 de w9t]s zyn 9 die gewe/5 te k\d en de zom]s te kort4 ,m5 weet 9 ,k>ol9a niet hoe van de ,ry/ ,arrak te mak54 ,zuid ,k>ol9a br5gt de mee/e ,ry/1 en ,noord ,k>ol9a de mee/e ,te] voort4 ,oe/]s*al5 9 d5 grond4 ,de zelve ,man v]haalde ook1 dat hy ond] 9 en5 put vele oe/]s*elp5 gevond5 _h1 wel zev5tig ,eng4 myl5 van de zee en vi] van ene rivi]4 ,zy lag5 op ene diepte van ve]ti5 voet54 ,het wat] van d5 put 0 brakagtig1 dog dat van de rivi] zoet4 ,by het zett5 van en5 zaagmol51 &]halve myl van ene rivi]1 _h hy e]/ z&1 en to5 klei gevond51 die vol zat van oe/]s*al54 ,da> ond] vond hy vele snepp5 van zeevogels1 zo als hy ze noemde1 die al geheel v]/e5d w>54 ,dit zyn v]mo$elyk ,glossopetr gewee/4 ,voss54 ,m5 v9dt 9 de ,engels*e ,volkplant+5 twee soort5 van ,voss51 het ene grauw en het &]e ros4 ,ma> 9 't v]volg zal ik nog van &]5 sprek51 die m5 somtyds 9 ,kanada v]neemt4 ,grauwe ,voss54 ,de grauwe ,voss5 heeft m5 hi] altyd4 ,zy zyn 9 ,p5sylvanie en de zuidelyke ,prov9ci5 geme51 ma> vry zeldzaam 9 de noordelyk51 wa>om de ,frans*5 9 ,kanada ze ,virg9is*e ,voss5 noem54 ,zy do5 ge5 kwaad aan de lamm]51 ma> rov5 het gevogelte weg als zy ma> kunn54 ,egt] s*ynt m5 ze niet voor e5 ze] s*adelyk di] te h\d51 want 'er /aat g5e belon+ op het dod5 d]zelv54 ,de ,ho$emak]s zoek5 hunne vell5 /]k1 en gebruik5 het hair4 ,ook vo]t m5 'er kl$]5 m$e4 ,het vet gebruikt m5 teg5s all]lei pyn 9 de l$54 ,m5 wil dat zy zo h>d niet lop5 kunn5 als de ross54 ,zy word5 somtyds tam gemaakt1 dog m5 h\dt ze altyd va/ gebond54 ,de ,he] ,catesby heeft dit soort van ,voss5 bes*rev5 en met zyne kleur5 natuurlyk afgebeeld4 #abb ,e5 van deze vell5 ko/ 9 ,p5sylvanie twee s*ell+5 en zes p5ce4 ,rosse ,voss54 ,de ,rosse ,voss5 zyn hi] s*a>s*1 en volkom5 de zelve met de ,europis*54 ,de ,he] ,b>tram en v]s*eid5 &]5 v]zek]d5 my1 dat1 volg5s het algem5e getuig5is d] ,wild51 dit soort voor ,oorsprong4 de aankom/ d] ,european5 hi] niet bek5d gewee/ is4 ,ma> aanga&e de wys wa>op zy hi] gekom5 zyn heb ik tw$]lei b]igt4 ,de ,he] ,b>tram heeft van de ,inl&]s gehoord1 dat deze ,voss5 niet lang na de aankom/ d] ,europ]s1 kort na en5 ze] k\d5 w9t]1 wa>9 de gehele zee noordwa>ds aan toegevror5 01 het e]/ v]s*554 ,wa>uit m5 wilde opmak5 dat zy miss*i5 uit ,gro5l& ( de noordelyke del5 van ,asia ( ,europa ov] het ys gekom5 w>54 ,dog de ,he] ,evans en &]5 v]zek]d5 my1 dat het volg5de b]igt da>van ook gegev5 wi]d4 ,e5 ryk ,he] uit ,nieuw ,engel&1 die e5 groot liefhebb] van 't jag5 01 bragt e5 groot getal ,voss5 uit ,europa ov]1 en liet ze op zyn l&go$ lop51 op dat hy het v]maak van de ,vossejagt mogt konn5 nem54 #abc ,dit z\ re$s 9 het beg9 gebeurd zyn dat ,nieuw ,engel& door de ,european5 bevolkt w]d4 ,van die ,voss5 z\d5 alle de ,rosse ,voss51 die 'er zyn1 afkom/ig wez54 ,zy word5 nu ond] de s*adelyke di]5 g]ek5d1 want zy v]g5oeg5 zig niet1 gelyk de ,grauw51 met gevogelte1 ma> vret5 zelfs de lamm]5 op4 ,om deze r$5 is 'er 9 ,p5sylvanie ene belon+ van twee s*ell+5 belo(d aan hem die en5 oud51 en van ene s*ell+ aan hem die en5 jong5 vos doodt4 ,9 de &]e ,prov9cies is het zelve va/ge/eld4 ,hun vel wordt ze] gezogt en is ev5 zo duur als dat van de ,grauwe ,voss54 ,wolv54 ,da> zyn hi] twee v]s*eid5h$5 van ,wolv51 die egt] van het zelve soort s*yn5 te zyn1 sommig5 zyn geelagtig ( held] grauw1 en de &]5 zw>t ( donk]bru94 ,de oude ,zw$5 v]haald5 dat 9 hunne k9ds*heid1 en nog me] by de aankom/ hunn] vad]51 'er ontzaglyk vele wolv5 9 het l& w>51 en dat m5 alle nagt5 hun gehuil hoorde4 ,ook v]s*eurd5 zy dikwyls s*ap51 v>k5s en &] ,k9d]ziekte ond] de ,wild54 kle9 vee4 ,omtr5t d5 tyd dat de ,zw$5 en de ,engels*5 zig hi] n$] gezet hadd51 wi]d5 ook de ,wild5 van de k9d]ziekte aangeta/1 ene kwaal die zy van de ,european5 ov]]fd51 en wa>van zy van te vor5 niets wi/54 ,vele hond]d5 /i]v5 'er van1 en de mee/e ,wild5 van het to5 zog5aamde ,nieuw ,zw$5 kwam5 'er door om4 ,op di5 tyd kwam5 de ,wolv51 gelokt door d5 /ank van zo vele lyk51 9 zulke m5igte te voors*yn1 dat zy alle die lyk5 v]slond51 en zelfs de arme zieke m5s*5 9 hunne hutt5 aanta/t51 zo dat het kle9 getal dat nog gezond 0 g5oeg te do5 _h met ze wegtejag54 ,ma> s$]t di5 tyd zyn ze v]dw551 zo dat m5 ze zeld5 ziet1 en het gebeurt we9ig dat zy enig kwaad do54 ,dit s*ryft m5 da>aan toe1 dat het l& nu bet] beb\wd wordt1 en dat m5 'er vel5 van doodt4 ,ma> hog] op 9 't ,l&1 wa> het zo wel niet beb\wd wordt1 zyn ze nog ov]vlo$ig4 ,op de ku/5 van ,p5sylvanie en ,new ,j]sey blyv5 de s*ap5 's nagts ov] 9 't veld1 zond] dat m5 voor de ,wolv5 vree/4 ,egt] is 'er ene belon+ belo(d van tw9tig s*ell+5 9 ,p5sylvanie en van d]tig 9 ,new ,j]sey1 aan hem die en5 dod5 ,wolf lev]t1 en hy beh\dt da>5bov5 het vel4 ,da> zyn voorbeeld5 dat deze ,wolv5 zo mak als hond5 gemaakt zyn4 ,wilde ,/i]54 ,de wilde ,/i]5 h\d5 zig voornaamlyk 9 de boss*5 van ,k>ol9a op4 ,de ,inwoond]s jag5 'er veeltyds op1 en z\t5 het vlees* 91 gelyk geme5 ossevlees*1 en gev5 het hunn5 ,di5/bod5 te et54 ,dog de huid is van we9ig nut1 hebb5de te wyde por5 om ze tot s*o55 te gebruik54 ,de arme m5s*5 egt] slap5 op deze huid5 9 plaats van b$d54 ,plant54 ,het ,viscum filam5tosum1 #abd wordt 9 ,k>ol9a ov]vlo$ig gevond54 ,de ,inwoond]s gebruik5 het als /roo 9 de b$d51 en tot ops*ik voor de pa>d54 ,het vee h\dt 'er veel van4 ,ook is het go$ om 9 te pakk54 ,het ,sp>tium scop>ium #abe wies 9 d5 tu9 van d5 ,he] ,b>tram1 uit zaad dat hy uit ,engel& gekreg5 _h4 ,hy zeide1 dat hy 'er v]s*eid5' plant5 van _h gehad1 dog dat ze van de k\de ge/orv5 w>54 ,ev5wel wa/ het 9 ,zw$5 9 het wild4 ,truffels4 ,ook _h die ,he] enige ,truffels1 #abf die hy uit en5 z&ig5 grond 9 ,new ,j]sey gekreg5 _h1 wa> zy ov]vlo$ig zyn4 ,hy v]toonde ze aan zyn5 ,vri5d uit ,k>ol9a1 en vroeg hem ( zy de ,tukkahoo d] ,wild5 w>54 ,dog deze zeide van ne51 en voegde 'er by1 dat1 s*oon de ,truffels 9 ,k>ol9a ze] geme5 w>51 hy ze egt] noit &]s dan 9 melk teg5s d5 buikloop _h zi5 gebruik54 ,ma> van de ,tukkahoo4 ,tukkahoo gaf hy ons de volg5de bes*ryv+4 ,zy wa/ 9 vele poel5 en mo]ass5 9 m5igte4 ,de v>k5s wroet5 h>e wortels op4 ,de ,wild5 9 ,k>ol9a zoek5 ze ook op1 t]wyl zy door de boss*5 zw]v51 drog5 ze 9 de zon1 mal5 ze1 en bakk5 'er brood van4 ,zo lang de wortel nog v>s* is heeft hy en5 br&ig5 en wrang5 smaak1 dog die gaat 'er by het drog5 af4 ,na> deze eig5s*app5 te oordel51 z\ het de ,arum ,virg9ianum #abg zyn4 ,na d5 maaltyd ke]de ik w$] na> de ,/ad4 ,by54 ,vele ,engels*5 en ,zw$5 h\d5 hi] ,by51 die hun ja>lyks e5 tamelyk voordeel aanbr5g54 ,zy slag5 hi] ze] wel4 ,het was* wordt het mee/ aan de ,koopli$5 v]k(t1 dog de honig gebruik5 de ,eig5a>s zelv54 ,9 't algeme5 wi]d 'er va/ge/eld dat de gem5e ,by5 voor de aankom/ d] ,european5 niet 9 ,noord ,am]ika bek5d w>51 ma> dat de ,engels*5 ze het e]/ hebb5 m$egebragt4 ,ook v]kl>5 de ,wild5 dat hunne oud]s noit enige by51 't zy 9 de boss*51 't zy erg5s &]s gezi5 hebb51 voor dat de ,european5 hi] enig5 tyd geve/igd w>5 gewee/4 ,ook hebb5 zy 'er g55 &]5 naam voor dan die van de ,engels*e ,vlieg4 ,teg5swoordig zyn zy ze] m5igvuldig 9 het ,l&4 ,egt] heeft m5 opgem]kt dat de ,by51 wanne] zy zw]m51 zig altyd na> het zuid5 en noit na> het noord5 v]spreid54 ,het s*ynt dat zy de l&5 de laat/e /reek uit geleg5 zo go$ niet v9d5 voor ha> ge/el4 ,zy kunn5 't 9 ,kanada niet h\d51 en /]v5 da> all5 des w9t]s4 ,het s*e5 my toe dat zy 9 ,am]ika wat kle9d] w>5 dan 9 ,zw$54 ,tot nog toe heeft m5 ze niet 9 de boss*5 aan g55 kant d] ,blauwe ,b]g5 gevond51 het welk my 9 de g$agte beve/igt dat zy hi] onlangs e]/ zyn ov]gebragt4 ,door iemant wi]d aan d5 ,he] ,b>tram v]haald1 dat hy op zyne reiz5 9 de boss*5 e5 &] soort van ,by5 gevond5 _h1 die1 9 plaats van d5 honig en het was* 9 huisjes v]deeld te h\d51 die beid5 ond] e5 v]m5gd 9 en5 zak by zig droeg54 ,dog dit b]igt v]eis*t opheld]+ en bekragtig+4 ,v]m9d]+ van gevogelte4 ,alle de oude li$5 9 ,am]ika gebor51 die ik ov] deze zaak ond]hield1 /emd5 hi]9 ov]e51 dat 'er teg5swoordig op v] na zo veel eetba> gevogelte niet 0 als voorhe5 to5 zy k9d]5 w>51 en dat deze v]m9d]+ zigtba> 04 ,zy zeid5 zelfs1 dat zy re$s 'er hunne oud]s ov] hadd5 hor5 klag51 9 wi] jonge j>5 de bay51 rivi]51 en poel5 van all]h&e wat]vogels1 als ganz51 end51 en di]gelyk51 vol w>54 ,dog teg5swoordig ziet m5 'er somtyds niet en5 enkeld5 vogel op4 ,voor ze/ig ( zev5tig ja> kon e5 enig man wel tagtig end5 op en5 morg5 s*iet51 en ?ans /aat m5 dikwyls te v]geefs op te pass5 dat 'er e5 enige kome4 ,e5 neg5tigj>ige ,zwe$ v]zek]de my1 dat hy 9 zyne jeugd e5s drie5tw9tig end5 9 en5 s*oot g$ood _h4 ,zulk e5 geluk zal ?ans niemant hebb52 en m5 moet dikwyls en5 gants*5 dag lop5 om 'er twee ( drie te zi54 ,de ,kraanvogels #abh kwam5 9 di5 tyd by hond]d5 9 't voorja> ov]1 dog teg5woordig ma> we9ig4 ,de wilde ,kalko55 en de ,patryz5 w>5 voorhe5 met grote troep5 9 de boss*54 ,ma> teg5woordig is m5 mo$e van 't lop5 e] m5 en5 enkeld5 vogel kan do5 op/aan4 ,het is niet moeilyk de r$5 van deze v]m9d]+ uittev9d54 ,voor de aankom/ d] ,european5 0 het l& onbeb\wd en vol zw>e boss*54 ,de we9ige ,wild51 die hi] woond51 /oord5 de vogels zeld54 ,zy drev5 g55 h&el ond] zig4 ,zy k5d5 nog yz]1 nog buskruid4 ,het hond]d/e g$eelte van de vogels1 die to5 da> zo m5igvuldig w>51 0 ov]vlo$ig om het kle9 getal ,inwoond]s te vo$54 ,en wanne] m5 da>by b$5kt hoe veel tyds zy be/$5 moe/5 om hunne kle9e ,maisl&5 te beb\w51 om te viss*51 om op bev]s1 h]t51 b]51 en &] wild te jag51 zal m5 ligt begryp5 dat zy we9ig om het /or5 van 't gevogelte d5k5 kond54 ,ma> s$]t de aankom/ van zo vele ,european5 zyn de zak5 geheel v]&]d4 ,het l& is wel bevolkt1 het gevogelte is g$eeltelyk g$ood1 g$eeltelyk v]jaagd3 9 de l5te word5 de ey]51 en de oude en de jonge vogels zond] ond]s*eid1 wegg5om51 dewyl 'er g5e s*ikk+5 gemaakt zyn die zulks belett54 ,en zo 'er al gemaakt w>51 z\ de gee/ van vryheid1 die hi] /]k he]s*t1 dezelv5 we9ig do5 9 agt nem54 ,ma> s*oon het eetba> gevogelte ze] v]m9d]d is1 zyn 'er &]5 die e] v]me]d]d zyn4 ,dit kan m5 eig5lyk het mee/ zegg5 van e5 soort van ,kray51 by de ,engels*5 ,zw>te ,vogels #abi en by de ,zw$5 ,maisdiev5 g5oemd4 ,ook hebb5 zig de ,eekhoorns ze] v]m5igvuldigd1 welk5 zo wel als de ev5g5oemde vogel op ,mais az51 ( t5 m9d5 'er ze] op ge/eld zyn4 ,na> mate nu de bevolk+ to5eemt1 v]me]d]t de b\w van de ,mais2 gevolglyk wordt het vo$sel van dit g$i]te v]m5igvuldigd4 ,voeg hi]by1 dat m5 het zelve zeld5 eet1 en dus niet h9d]t zig te v]m5igvuldig54 ,ook zyn 'er nog &]e vogels welk5 m5 niet eet1 die teg5woordig byna al zo talryk zyn als zy voor de aankom/ d] ,european5 w>54 ,de klagt5 ov] 't v]m9d]5 van het eetb>e gevogelte w>5 door gants* ,noord ,am]ika geme54 ,en van d5 vis*4 ,oude li$5 hadd5 met d5 vis* ev5 het zelve als met het gevogelte zi5 gebeur54 ,9 hunne jeugd w>5 de bay51 rivi]51 en poel5 zo vol van vis* dat m5 9 en5 trek 's morg5s vroeg g$aan zo veel v+ als e5 pa>d slep5 kon4 ,ma> teg5woordig zyn de zak5 geheel v]&]d2 m5 vis*t dikwyls met al zyn want en5 gants*5 nagt voor g5oegzaam niets4 ,de oorzak5 van deze v]m9d]+ 9 d5 vis* zyn g$eeltelyk dezelv5 als die van de v]m9d]+ van het gevogelte1 viss*5de m5 nu g$urig] en op me]d]h&e wyz5 dan te vor54 ,de talryke mol5s op de beekjes en rivi]5 br5g5 hi] toe ook iets by1 want m5 heeft opgem]kt dat de vis* de rivi]5 opzwemt om zyne kuit 9 /ille wat]5 te s*iet51 en dat als hy w]k5 ontmoet die zyn5 voortgang /uit51 hy t]ug ke]t en nimm] w$]komt4 ,dit v]zek]de my e5 ryk man van ,bo/on4 ,9 e5 zek] wat] van zyn' vad] plegt m5 des w9t]s en byna ook d5 gehel5 zom] door e5 zek] soort van ,h>+5 te vang51 dog s$]t dat m5 en5 mol5 op dat wat] gezet _h1 w>5 zy niet me] te bespeur54 ,dus klaagde m5 hi] ov]al ov] 't v]lop5 van d5 vis*4 ,het zelve zeid5 sommige oude li$5 ook van de ,oe/]s te ,new ,york1 want s*oon die da> /e$s 9 ene aanm]kelyke m5igte gevang5 word51 en zy zo vet en lekk] zyn als m5 ze w5s*5 kan1 zegg5 alle de oe/]vang]s dat zy grotelyks alle j>5 v]m9d]54 ,de wa>s*ynlyk/e r$5 hi]van is het onoph\delyke vang5 van dezelv54 ,wa>nem+5 aanga&e d5 vis*4 ,de ,he] ,frankl9 v]haalde my dat 9 d5 oord van ,nieuw ,engel&1 da> zyn vad] gewoond _h1 twee rivi]5 9 zee viel51 wa>van 9 de ene ze] veel h>+ gevang5 wi]d en 9 de &]e niet e54 ,egt] w>5 de plaats5 da> deze rivi]5 zig 9 zee /ortt5 niet v] van malk&]4 ,m5 _h opgem]kt1 dat1 wanne] de h>+ 9 de l5te kwam om zyne kuit te s*iet51 hy altyd de ene en noit de &]e rivi] opzwom4 ,dit de$ d5 oud5 ,he] ,frankl9 lu/ kryg5 te beproev5 ( hy niet z\ kunn5 mak5 dat zy ook 9 de &]e kwam54 ,met dit inzigt zett$e hy zyn' nett5 uit to5 zy kwam5 om op te zwemm5 en v+ 'er enig54 ,hy nam 'er de kuit uit1 en bragt die zorgvuldig 9 de &]e rivi] ov]4 ,de kuit kwam uit1 en s$]t heeft m5 veel me] h>+5 alle j>5 9 dat wat] gevang5 dan 9 het &]1 en dit blyft nog zo4 ,dit geeft aanleid+ om te d5k51 dat de vis* altyd ga>ne da> zyn kuit s*iet wa> hy zelf is uitgebroeid1 en wa> hy het e]/ 9 't wat] komt1 als w>e hy aan die plaats5 gew5d4 ,de volg5de wa>nem+ is ook opm]k5swa>d4 ,niemant heeft voorhe5 gehoord dat m5 by ,kaap ,h9lop5 kabeljauw5 v+2 m5 v+ ze altyd aan d5 mond d] ,dellaw>e1 dog teg5woordig zyn zy op de e]/g5oemde plaats m5igvuldig4 ,en hi]uit z\ m5 kunn5 opmak51 dat de vis* ook dikwyls uit eig5' beweg+ van v]blyf v]&]t4 ,v]haal aanga&e ,gro5l&4 ,e5 ,s*ipp]1 die 9 ,gro5l& gewee/ 01 v]zek]de volg5s zyne eig5e ond]v9d+1 dat t5 noord5 de #gj4 gr4 de hette veel /]k] 0 dan me] zuidwa>ds4 ,hi]uit besloot hy dat de hette ond] d5 ,pool nog veel geweldig] zyn moe/1 dewyl de zon da> nog lang] zond] ond]gaan blyft s*yn54 ,het zelve met de zelve gevolgtrekk+ _h de ,he] ,frankl9 ook van de ,s*ipp]s te ,bo/on gehoord1 die 9 de noordelyk/e gewe/5 van ons halfrond gewee/ w>54 ,ma> nog wond]ba>d] is het ge5 hy v]/ond van ,kapite9 ,h5ry ,atk9s1 die nog te ,bo/on woont4 ,enig5 tyd op de ku/5 van ,nieuw ,engel& ene slegte vang/ gehad hebb5de1 zeilde hy me] noordwa>ds tot op de hoogte van ,gro5l&4 ,op 't laat/ kwam hy zo v]1 dat hy m5s*5 vond die noit ,european5 gezi5 hadd51 en het ge5 nog vreemd] luidt1 die ge5 k5nis 9 't geheel van het gebruik van 't vuur hadd51 en1 zo zy al die k5nis gehad hadd51 z\d5 zy 'er niets aan hebb5 gehad1 dewyl 'er ge5 h\t 9 dat l& 04 ,dit volk at d5 vis* en het vlees* geheel rauw4 ,de ,kapite9 ruilde van deze m5s*5 enige ze] zeldzame vell5 voor sommige kle9igh$54 ,hy heeft op het /]k/e betuigd dat dit volk het vuur niet k5de4 ,re$s is het bek5d dat v] op na> 't ,noord5 nog bom51 nog /ruik51 nog enig h\t te v9d5 zyn4 ,ma> het is niet wa>s*ynlyk1 dat de ,inwoond]s van zulk e5 l& d5 traan d] viss*5 en het vet d] di]5 niet 9 hunne lamp5 br&5 en gebruik5 z\d5 om hun et5 te kok5 en hunne hutt5 9 d5 w9t] te v]w>m51 byzond]lyk ook om g$ur5de hunn5 w9t]s*5 nagt van enige ma&5 ligt te hebb54 ,z\de buit5 dit zulk ene dui/]nis wel te v]drag5 zyn8 ,het ,moose-de]4 ,9 v]s*eid5' ges*rift5 leeft m5 van e5 ze] groot di]1 dat m5 9 ,nieuw ,engel& en &]e plaats5 van ,noord ,am]ika v9d5 z\4 ,9 ,i]l& graaft m5 somtyds lange en getakte hoorns uit d5 grond2 en ge5 m5s* 9 de w]eld k5t e5 di] dat zulke hoorns heeft4 ,dit heeft vel5 li$5 aanleid+ gegev5 om te d5k51 dat zy van het 9 ,noord ,am]ika zo b]ugte ,moose-de] w>51 welk di] voorhe5 9 dat ,eil& z\ moet5 gewee/ zyn4 ,zelfs heeft m5 'er uit opgemaakt dat ,i]l& voorhe5 aan ,am]ika va/ gewee/ is1 ( t5 m9/5 dat ene ket5 van ,eil&51 die nu weg zyn1 ene v]b9dt5is tuss*5 die twee gewe/5 gemaakt heeft4 ,dit de$ my ond]zoek do51 ( e5 di] met zo grote hoorns1 als m5 het ,moose-de] geeft1 oit 9 deze gewe/5 gezi5 04 ,de ,he] ,b>tram _h veel ond]zoeks hi] na> g$aan1 dog niemant kon hem enig gelo(wa>dig b]igt hi] omtr5t gev51 en dus 0 hy van g$agte dat 'er zulk e5 di] niet 04 ,de ,he] ,frankl9 v]haalde1 dat hy1 nog e5 jonge zynde1 twee bee/5 gezi5 _h die m5 ,moose-de] noemde2 dog het /ond hem ze] wel voor dat zy van zulk ene grootte niet w>5 als zy moe/5 zyn gewee/1 indi5 de hoorns 9 ,i]l& gevond5 voor hun gepa/ z\d5 gewee/ zyn3 de twee bee/51 die hy zag1 wi]d5 na> ,bo/on gebragt1 om ze van da> aan ,kon+9 ,anna te z5d54 ,de hoogte 0 als die van e5 groot pa>d1 dog de kop en de hoorns w>5 hog]4 ,de ,he] ,dudley heeft ene bes*ryv+ gegev5 van het ,moose-de] dat m5 9 ,noord ,am]ika v9dt4 #acj ,9 ,kanada zynde v]nam ik dikwyls by de ,frans*51 ( m5 da> oit zo groot e5 di] gezi5 _h als sommig5 zegg5 dat 'er 9 ,noord ,am]ika zyn1 en met zo v]s*rikkelyke hoorns als 'er 9 ,i]l& gegrav5 word54 ,dog zy hadd5 'er noit van gehoord1 veel m9 'er gezi54 ,sommig5 d$5 'er by1 dat indi5 'er zulk e5 di] 0 zy het noodzaakelyk z\d5 hebb5 moet5 ,is wa>s*ynlyk de ,el&4 zi51 dewyl zy de boss*5 zoo veel doorkrui/54 ,m5 v9dt hi] ,el&51 die van het zelve soort zyn als de ,zwe$s*51 ( ene v]s*eid5heid van dezelv54 ,van dez5 word5 'er dikwyls enig5 gevang5 die zwa>d] zyn dan na> gewoonte2 en hi] van daan zal miss*i5 het spreukje van het grote di] met de grote hoorns gekom5 zyn4 ,deze ,el& wordt door de ,frans*5 9 ,kanada ,orig9al gehet51 welk5 naam zy van de ,wild5 ontle5d hebb54 ,miss*i5 me5t ,dudley 9 zyne bes*ryv+ van het ,moose-de] niets &]s dan deze zw>e ,el&54 #aca ,e5 zeldzame /e54 ,de ,he] ,frankl9 v]e]de my e5 /uk van en5 /e5 di5 m51 om dat hy het vuur zo wel we]/aat1 9 ,nieuw ,engel& gebruikt om 'er smeltov5s van te mak54 ,hy be/aat uit e5 m5gsel van ,slange/e5 ( ,lapis oll>is en ,asbe/4 ,het groot/e deel is e5 blauwe ,slange/e51 vet en glad 9 't aanrak51 en gemakkelyk om te snyd5 en te bew]k54 ,hi] en da> zyn enige gl9/]5de />retjes1 gelyk 9 di5 ,asbe/ wi5s vezels uit het middel/e als uit e5 middelpunt voorkom54 #acb ,dez5 /e5 h\wt m5 niet uit de rots51 ma> v9dt hem hi] en da> op 't l&4 ,zeep/e54 ,e5 &]e /e5 wordt van sommige ,zw$5 ,zeep/e5 #acc g5oemd1 om dat m5 hem gebruikt om vlakk5 uit de kl$]5 te do54 ,m5 z\ hem 9 't ,latyn ,saxum talcosum p>ticulis spataceis granatisque immixtis noem54 ,ene nad]e bes*ryv+ zal ik 9 e5 &] w]k gev54 ,nu voeg ik 'er ma> by1 dat de grondkleur bleek gro5 is met sommige donk] blauwe vlakk51 en somtyds met enig5 die 9 't gro5e vall54 ,hy is ze] glad op 't gevoel en als gegolfd1 en laat zig gemakkelyk zag5 en snyd51 ma> wordt dan niet ze] gelyk4 ,ik heb 'er van gezi5 die e5 vadem en me] lang w>51 bre$ na> ev5r$igheid1 en geme5lyk van zes duim tot e5 voet dik4 ,ik kan niets van zyne oorspronglyke grootte zegg52 ik b5 noit op de plaats gewee/ da> zy gegrav5 word51 en heb ze ma> te ,philadelphia gezi51 wa> zy gebragt word5 alre$s gesn$5 zynde4 ,de talkdeeltjes zyn 9 dez5 /e5 omtr5t d]tigmaal zo veel als de &]54 ,m5 v9dt hem op vele plaats5 9 het ,l&1 by voorbeeld 9 de nabuurs*ap van ,*e/] 9 ,p5sylvanie4 ,de ,engels*5 noem5 hem ook ,zeep/e54 #acd ,deze /e5 wordt voornamelyk op deze wys gebruikt4 ,e]/ di5t hy om vlakk5 uit de kl$]5 te do54 ,dog hi] toe is de gehele /e5 niet ev5 go$1 want tuss*5 zyne held]e deeltjes zitt5 enige donk]51 die geheel uit ,slange/e5 be/aan1 en gemakkelyk met e5 mes kunn5 gesn$5 word54 ,wat van dez5 loss5 /e5 tot /( ges*raapt en op e5 sme]vlak ge/roid1 't zy 9 zyde ( &]e /(1 trekt het vet tot zig1 en afgewrev5 zynde neemt het de vlak met zig weg4 ,en gelyk deze /e5 ook ze] teg5 't vuur be/& is1 mak5 de ,l&li$5 'er hunne ha>d5 van1 vooral de plaats da> het vuur legt1 en de hette 't groot/ is1 want hy h\dt het /]k/ vuur uit4 ,als m5 g5oeg van dez5 /e5 v9d5 kan maakt m5 'er de /oep5 van 9 plaats van gebakk5' /551 die m5 'er &]s toe neemt4 ,de mur5 om de hov51 tu951 en begraafplaats51 die geme5lyk van gebakk5 /55 gemetseld word51 ov]dekt m5 met deze /e551 om dat zy zo wel teg5s zon1 lugt1 reg5 en w9d be/& zyn1 en niet v]&]5 ma> de tic*els bew>54 ,om deze r$5 maakt m5 geme5lyk de deurpo/51 wa>9 de h5gsels vatt51 en de po/5 van de keld] v5/]s van dez5 /e52 9 v]s*eid5e op5b>e geb\w5 is 'er de gehele b5$5muur van gemaakt1 en 9 &]e huiz5 word5 'er de hoek5 m$e opgetrokk54 ,z\t4 ,het z\t dat 9 de ,engels*e ,noord ,am]ikaans*e ,volkplant+5 gebruikt wordt1 haalt m5 uit de ,we/ ,indi54 ,de ,wild5 hebb5 op sommige plaats5 ,z\tbronn51 uit welk] wat] zy z\t kok54 ,9 't v]volg zal ik geleg5heid hebb5 om enig5 d]zelv5 te bes*ryv54 ,de ,he] ,frankl9 0 van g$agte1 dat m5 9 ,p5sylvanie gemakkelyk] uit het zeewat] e5 go$ z\t mak5 z\ kunn5 dan 9 ,nieuw ,engel&1 wa> het somtyds ges*i$t1 s*oon deszelfs legg+ me] noordelyk is4 ,lood]ts4 ,m5 heeft 9 ,p5sylvanie e5 ,lood]ts ontdekt1 dog het 0 9 te g]+e m5igte dan dat iemant 'er gebruik van z\ hebb5 will5 ,zeil/554 mak54 ,m5 heeft 'er ook ,zeil/55 van ene tamelyke deugd gevond51 en ik bezit 'er zelf v]s*eid5' /ukk5 van4 ,yz]4 ,yz] wordt 9 ,p5sylvanie en de &]e ,engels*e ,prov9cies 9 zulke m5igte gevond51 dat m5 'er geheel ,europa m$e z\ kunn5 voorzi51 en miss*i5 wel de gehele w]eld4 ,het erts is hi] veel ligt] te bew]k5 dan 9 ,zw$52 want op vele plaats5 kan m5 met e5 byl1 e5 koevoet1 en e5 h\t5 beitel ev5 zo ligt het erts los mak51 als m5 by ons e5 kuil 9 ene h>de a>de graaft4 ,zy wet5 op vele plaats5 niets van te bor51 te do5 spr+51 te br&54 ,da>by is het erts ze] smeltba>4 ,van dit yz] wordt zulk e5 voorraad gewonn51 dat niet alle5 de talryke bewoond]s dez] ,volkplant+5 da> g5oeg van hebb51 ma> dat 'er ook ze] veel van ja>lyks na> de ,am]ikaans*e ,eil&5 gezond5 wordt4 ,zelfs heeft m5 s$]t enig5 tyd begonn5 da> m$e op ,europa te h&el54 ,dit yz] wordt bet] dan enig &] voor de s*ep5 geh\d51 word5de veel m9d] dan het ,zwe$s*e door het z\te wat] weggevret54 ,enig5 zyn van m5+ dat zy1 ongeagt de vragt1 hun yz] 9 ,engel& bet] koop lev]5 kunn5 dan enig &] volk1 vooral wanne] het l& nog me] beb\wd1 en da> door de daglon5 m9d] zwa> wez5 zull54 ,b]gvlas4 ,de ,amiantus fibris sep>abilibus molliusculis van d5 ,biss*op ,br[allius wordt 9 ,p5sylvanie tamelyk veel gevond54 #ace ,sommige /ukk5 zyn ze] zagt1 &]5 w$]om vry tai4 ,de ,he] ,frankl9 _h1 to5 hy me] dan tw9tig j>5 gel$5 ene reis na> ,engel& de$1 ene beurs van ,amiant gehad1 en die aan ,sir ,hans ,sloane v]e]d4 ,ook heb ik papi] gezi5 dat van dez5 /e5 gemaakt 04 ,ik bewa> 'er enige /ukk5 van 9 myn ,kab9et4 ,de ,he] ,frankl9 _h van &]5 gehoord1 dat als m5 e5 /uk van dez5 /e5 des w9t]s 9 de lugt1 aan de k\de en 't nat bloot ge/eld1 laat legg51 hy da>door gemakkelyk te sp9n5 wordt2 dog hy wi/ niet hoe v] m5 hi] /aat op mak5 kon4 ,by die geleg5heid v]haalde hy e5 kortswylig voorval dat hy 'er m$e gehad _h4 ,hy _h 'er enige /ukk5 van op d5 papi]mol5 gegev5 om 'er e5 vel papi] van te mak54 ,to5 hem dit gebragt w]d1 v\wde hy 't 9 malk&]1 wi]p het 9 't vuur1 zegg5de d5 man die 't bragt dat hy e5 wond]w]k zi5 z\de4 ,deze1 onkundig van de eig5s*ap dez] /(1 0 ov] deze v]ton+ ze] v]wond]d4 ,de ,he] ,frankl9 lag hem de zaak1 dog niet volkom51 uit4 ,t]wyl hy e5s uit de kam] gegaan 01 kwam5 'er enig5 van zyne k5niss5 b9n51 die t]/ond het papi] k5d54 ,de go$e ambagtsman dagt hun iets ze] wond]lyks te v]hal54 ,hy v]telde hun dan dat hy e5 vel papi] zo kondig toeb]eid _h dat het 9 't vuur niet br&de4 ,zy hield5 zig als ( zy het voor onmogelyk hield54 ,dog hy bewe]de de zaak des te yv]ig]4 ,e9delyk kwam het tot ene w$d5s*ap4 ,dog t]wyl hy het vuur wat aan/ookte besme]d5 de &]5 het papi] beh5dig met vet4 ,de man smeet het g]u/ 9 't vuur1 en op het og5blik 0 het 9 volle vlam4 ,hy /ond zond] e5 woord te kunn5 zegg51 t]wyl de &]5 hun lac*5 niet inh\d5 kond54 ,zy ontdekt5 hem da>op het gants*e geheim4 ,mi]54 ,9 v]s*eid5 huiz5 d] ,/ad liep5 veel kle9e ,mi]51 die ha> v]blyf ( ond] d5 grond ( 9 de holt5s d] mur5 hield54 ,h>e gehele langte b$roeg ene meetkundige lyn4 ,zy w>5 zw>t ( donk] rood4 ,zy hield5 veel1 ev5 gelyk de ,mi]5 9 &]e l&51 van zoetigh$54 ,de ,he] ,frankl9 toonde zig ze] g5eigd te gelov51 dat deze di]tjes op de ene ( de &]e wys malk&] hunne g$agt5 kond5 do5 wet54 ,hy b]iep zig da>omtr5t op enige ond]v9d+54 ,als ene ,mi] wat suik] ( iets &]s v9dt1 loopt zy t5 e]/5 na> ha> hol he54 ,nauwlyks heeft zy da> ene wyl v]toefd1 ( e5 gants* heir komt 'er uit te voors*yn1 kruipt na> de gevond5e suik] toe1 en vangt t]/ond aan dezelve by /ukk5 weg te slep54 ,ene ,mi] behoeft ook ma> ene dode vlieg hi] ( da> aan te treff51 die zy alle5 niet wegslep5 kan1 ( zy ylt na> huis1 en na enige og5blikk5 ziet m5 'er me] voor d5 dag kom51 en 't gevond5 aas met gem5e kragt5 wegvo]54 ,enig5 tyd gel$5 _h de ,he] ,frankl9 9 ene ka/ e5 kle9 a>d5 potje met syroop /aan gehad1 9 de welke vele ,mi]5 +eslop5 w>51 die de zoetigheid gretiglyk op at54 ,dog hy m]kte het1 s*udde ze da> uit1 en bond d5 pot met en5 dunn5 draad aan en5 spyk] aan d5 balk va/4 ,ma> by geval 0 'er ene enkelde ,mi] +eblev54 ,deze vrat zig zat1 dog konde niet wegkom54 ,zy liep lang1 dog te v]geefs1 h]om4 ,e9delyk vond zy d5 weg langs d5 draad na> d5 balk4 ,da>van daan liep zy d5 w& langs1 na> d5 grond4 ,nauwlyks e5 half uur da>na1 kwam e5 grote zw]m te voors*yn1 trok na> de zold]+ en lynregt op d5 draad aan4 ,langs d5 zelv5 krop5 zy w$] 9 d5 pot en g+5 aan 't et54 ,hi] m$e hield5 zy zo lang aan als 'er wat 9 04 ,ond]tuss*5 liep de ene hoop d5 draad langs af1 en de &]e op4 ,voortek5s omtr5t het w$]4 ,e5 ,man van aanzi51 die zig lang 9 dit ,l& _h opgeh\d51 v]zek]de1 dat hy s$]t byna tw9tig j>5 door de ond]v9d+ opgem]kt _h1 het ge5 ook &]5 zo va//eld51 dat het aan/a&e w$] 9 d5 gehel5 w9t] hi] geme5lyk zo is als op d5 #a4 ,novemb] oud5 /yl4 ,is het di5 gehel5 dag held]1 zo zal 'er di5 w9t] niet veel sneuw en reg5 vall54 ,ma> is het d5 halv5 dag kla> en de &]e helft betrokk51 zo zal het beg9 van d5 w9t] s*oon1 dog het e9de en de l5te ruw en onaang5aam zyn4 ,van gelyk5 a>d w>5 ook de ov]ige voorspell+54 ,op &]e plaats5 heb ik ook van di]gelyke voortek5s van 't w$] gehoord4 #acf ,dog gelyk e5 go$ oordeel het v]tr\w5 op de zelv5 v]m9d]t1 zo hebb5 ook de g$ane aantek5+5 aanga&e het w$] getoond hoe dikwyls deze voortek5s gefeild hebb54 ,bronn54 ,p5sylvanie is ryk aan bronn54 ,m5 zal geme5lyk t5 m9/5 aan en5 kant van elk5 b]g ene bron ontmoet51 wa>uit e5 held] wat] voortkomt4 ,dit wat] wordt dikwyls na> e5 kle9 /55 geb\w geleid1 wa> m5 het /uit1 en d5 grond doet ov]/rom54 ,hi] bewa>t m5 des zom]s niet alle5 de melk1 ma> v]koelt 'er ook d5 wyn en &]e drank5 94 ,vele l&huiz5 w>5 ook zo aangelegd dat 'er e5 kle9 /roompje ond] de keuk5 ( de voorraadkam] door liep1 om het wat] by de h& te hebb54 ,vyv]s4 ,niet alle5 li$5 van groot aanzi51 ma> alle zulk5 die enig v]mog5 bezitt51 hebb5 geme5lyk by hunne l&huiz5 vis*vyv]s1 wa>9 zy altyd zorg drag5 dat de vis* v>s* wat] kryge4 ,om deze r$5 w>5 de vyv]s mee/ digt by ene bron4 ,middel om het gras te do5 wass54 ,ik m]kte op v]s*eid5' plaats5 van dit gewe/ op hoe m5 middel wi/ om veel gras op de weil&5 te hebb54 ,de weid5 legg5 mee/ tuss*5 de heuvels en de dal51 wa> vele beekjes door /rom54 ,als de grond te nat is leidt m5 het mee/e wat] 9 grupp5 af4 ,dog om voor te kom5 dat de hete zon het gras v]dorre1 zoekt m5 alle de naburige bronn5 op1 en leidt het wat] 9 alle de beekjes1 die natuurlyk na> de laagt5s lop51 langs het hoog/e van de weid51 uit welk5 m5 des noods langs slot5 het wat] 9 de vlakte br5gt1 zo dat alle de weil&5 bewat]d word54 ,komt 'er ene wat al te diepe plaats tuss*5 91 zo leidt m5 het wat] langs ene h\t5 buis da> ov] he54 ,en om het wat] des te hog] te hebb51 heeft m5 by de bronn5 zelv5 dyk5 gemaakt1 wa> tuss*5 het zig v]zamel5 moet1 tot dat het die hoogte v]kreg5 hebbe dat het door jui/ di5 weg lop5 moet di5 m5 het voorges*rev5 heeft4 ,somtyds heeft m5 zelfs wel ene ,eng4 myl v] het wat] ov] heuvel5 en de tuss*5 geleg5e dal51 door middel van h\t5' buiz51 he51 na> zulke plaats5 gebragt1 da> m5 het hebb5 wilde4 ,iemant die het niet gezi5 heeft kan nauwlyks gelov5 wat e5 s*oon gras op die weil&5 wa/1 byzond]lyk digt by die afleid+51 da> 9 teg5deel &]51 wa>m$e m5 zo niet geh&eld heeft1 'er b$roefd uitzi54 ,de weid5 tuss*5 de heuvel5 legg5de hebb5 mee/ alle hog] kant51 dus m5 het wat] ligt op de zelve leid5 kan4 ,de weil&5 wi]d5 geme5lyk driemaal i$]5 zom] gemaid4 ,dog de zom] duurt hi] zes ( zev5 ma&54 ,wanne] het lo( afvalt4 ,de blad]5 w>5 om/reeks het midd5 van ,novemb] all5 afgevall51 zo wel van de ,eik5 als &]e bom51 die gewoon zyn hun blad te wissel51 en b$ekt5 9 de boss*5 d5 grond wel zes duim hoog4 ,deze m5igte van blad s*ynt de bov5/e zw>te a>de ze] te moet5 do5 aangroey54 ,egt] is zy niet bov5 de drie ( vi] duim5 dik 9 de boss*51 en ond] dezelve legt ene /e5kleurige klei1 gem5gd met e5 z& van de zelve kleur4 ,het is zond]l+ dat e5 grond1 die noit beb\wd is geword51 met zo g]+ ene zw>te a>de b$ekt is4 ,dog hi] van 9 't v]volg nad]4 ,eekhoorns4 ,de ,eekhoorns1 die hi] 9 de boss*5 ze] m5igvuldig zyn1 zyn van v]s*eid5' soort54 ,ik zal de geme5/5 nauwkeurig bes*ryv54 ,grauwe ,eekhoorns4 ,de ,grauwe ,eekhoorns zyn ov]vlo$ig 9 ,p5sylvanie1 en de &]e del5 van ,noord ,am]ika4 ,van grootte zyn ze omtr5t gelyk de ,zwe$s*51 dog iets grot]1 en blyv5 altyd grauw4 ,de boss*51 vooral 9 ,p5sylvanie1 be/aan mee/ uit bom5 die hun blad lat5 vall51 en 9 dez5 h\d5 zig de ,eekhoorns het lief/ op4 ,catesby heeft h51 ond] d5 naam van d5 grot5 as*grauw5 ,virg9is*5 ,eekhoorn bes*rev51 en na> het lev5 afgebeeld4 #acg ,de ,zw$5 noem5 hem ,grao ,ickorn1 en dit is het zelve met het ,engels* ,grey ,squirrel1 ( ,grauwe ,eekhoorn4 ,zy hebb5 hun ne/ m]5deels 9 holle bom51 en br5g5 'er mos1 /roo1 en &]e buigzame d+5 na>toe4 ,hun vo$zel is voornaamlyk not51 als hazelnot51 ,*9quap9s1 ka/anjes1 walnot51 hikorynot51 en eikels4 ,ma> de ,mais is hun lief/e ko/4 ,de grond 9 de boss*5 legt 9 d5 h]f/ vol van eikels en &]e not54 ,hi]van v]zamel5 de ,eekhoorns en5 go$5 voorraad voor d5 w9t]1 en bew>5 ze 9 gat51 die ze grav51 op v]s*eid5' plaats51 hi] en da> wat4 ,ook drag5 zy 'er veel van na> hunne ne/54 ,zo dra de w9t] komt1 en de k\de en sneuw h5 9 hunne ne/5 sluit51 blyv5 zy da> v]s*eid5' dag5 b9n51 en lev5 van d5 voorraad di5 zy da> by e5 gebragt hebb54 ,zo dra het w$] wat zagt] is kom5 zy voor d5 dag1 en grav5 e5 van de gat5 op51 wa> 9 hun ov]ige voorraad legt4 ,da> et5 zy t5 e]/5 e5 deel van op1 en drag5 het ov]ige na> het ne/ op d5 boom4 ,9 de volg5de w9t]s m]kt5 wy dikwyls op1 dat als het zagt w$] gewee/ 0 en 'er ene /r5ge k\de op /ond te volg51 de ,eekhoorns e5 dag ( twee /]k door de boss*5 h]om liep51 deels om zig regt zat te vret51 en deels om hunne ne/5 met en5 nieuw5 voorraad voor de aan/a&e k\de te voorzi51 g$ur5de welke zy t'huis blyv54 ,wanne] m5 ze dan 9 ene ongewone m5igte h]om lop5 zag1 konde m5 da>uit vry zek] ene op h&5 zynde vor/ voorspell54 ,de ,v>k5s1 die hi] 9 't veld lop5 zo lang 'er ge5 sneuw legt1 om hunn5 ko/ te zoek51 do5 d5 arm5 ,eekhoorns grote s*ade1 door hunne magazyn5 om te wroet5 en d5 voorraad op te vret54 ,zo wel de ,wild5 als de ,europ]s do5 hun be/ om deze voorraadhuiz5 te v9d51 dewyl alle de not5 die 'er 9 legg5 uitgezogt zyn1 en niet alle5 door en door ryp1 ma> ook niet worm/ekig4 ,zo is het ook met de not5 en eikels1 die de ,bos*muis #ach 9 d5 h]f/ v]gad]t4 ,de ,zw$5 v]hal5 dat 'er 9 d5 lang5 w9t] van het ja> #agda4 zulke m5igte van sneuw viel1 dat de ,eekhoorns niet by hunne magazyn5 kom5 kond51 zo dat 'er vel5 van hong] /]v5 moe/54 ,ik heb re$s van de s*ade gesprok5 die zy op de ,maisveld5 do54 ,zy do5 des te me] kwaads om dat zy niet al het koorn1 ma> alle5 het b9n5/e en zoet/e et51 en al het ov]ige te gelyk afbyt54 ,ik heb e5s omtr5t het e9d van ,april1 dat de ,eik5 9 voll5 bloei /ond51 ene m5igte ,eekhoorns 9 de bom5 gezi51 somtyds vyf1 zes en me]1 op elk5 boom1 die de bloem/eeltjes1 e5 we9ig b5$5 de bloem afbet51 en ze op d5 grond vall5 liet54 ,( zy 'er iets van at51 ( 'er enig &] gebruik van maakt51 kan ik niet zegg54 ,ma> de grond lag vol van eikebloeisems1 wa>aan de /eel nog zat4 ,dit maakt dat de bom5 zo veel eikels1 t5 nutte d] v>k5s en &]e di]51 niet voortbr5g5 als zy &]s do5 z\d54 ,mak gemaakt4 ,van alle de wilde di]5 dezes ,l&s kunn5 de ,eekhoorns het gemakkelyk/ getemd word51 vooral als m5 ze jong krygt4 ,ik heb ze zo mak gezi5 dat ze de k9d]5 9 de boss*5 en ov]al na liep51 en op de s*\d]s kwam5 zitt54 ,somtyds g+5 zy ma> e5 /uk wegs 9 't h\t m$e1 en ke]d5 dan t]ug na> de hokjes die voor hun gemaakt wa>54 ,als zy et51 zitt5 zy op hun agt]/e1 en h\d5 het et5 tuss*5 de voorpootjes1 en d5 /a>t 9 de hoogte4 ,wanne] m5 d5 makk5 me] geeft dan ze op kunn51 br5g5 zy 't na> hunne koy51 en bew>5 het ond] de wol ( het &] go$ da> zy op legg54 ,zy w>5 niet bang voor vreemde m5s*51 en liet5 zig van i$] aanrak51 zond] te will5 byt54 ,zy kom5 somtyds zelfs en5 vreemd5 op d5 s*oot1 en gaan da> legg5 slap54 ,zy spel5 met de katt5 en de hond51 en et5 ook brood4 ,de ,grauwe wilde ,eekhoorns h\d5 ook d5 /a>t om hoog als zy zitt54 ,als zy e5 m5s* zi5 beweg5 zy d5 /a>t g$urig1 en kn>ss5 op de t&51 dus zy e5 vry /]k geluid mak51 en het is moeilyk ze te do5 zwyg54 ,dit maakt1 dat zulk5 die uit gaan om vogels ( &]e di]5 te s*iet5 dikwyls regt boos op hun word51 dewyl hun g]aas h5 ontdekt1 en het wild wa>s*uwt4 ,s*oon e5 ,grauwe ,eekhoorn niet ze] s*uw s*ynt1 is hy egt] moeilyk te dod51 want zodra hy e5 m5s* ziet1 klimt hy op en5 boom1 en gaat geme5lyk 9 't topje zitt54 ,da> tragt hy zig agt] de takk5 te v]b]g5 om niet gezi5 te word51 en s*oon de jag] ond] rondom d5 boom gaat1 doet de ,eekhoorn het zelve al zo s*ielyk1 zo niet s*ielyk]4 ,v9dt hy twee takk5 die t'zam5 kom51 hy gaat 'er tuss*5 zitt51 en klemt zig zo /]k 'er 9 dat hy nauwlyks zigtba> is4 ,m5 mag dan d5 boom s*udd51 met takk5 ( /55 goy51 ja zelfs 'er op s*iet51 hy v]ro]t zig niet4 ,v9dt hy drie takk5 die t'zam5 kom51 zo v]s*uilt hy 'er zig tuss*51 en dan is hy g5oegzaam buit5 geva>4 ,somtyds ontsnapt hy op en5 boom da> oude eekhoorn- ( vogelne/5 9 zyn1 en dan sluipt hy 'er 91 zond] dat m5 hem 'er uit kan kryg51 het zy met smyt51 s*udd5 ( s*iet52 want de ,grauwe ,eekhoorn spr+t zeld5 van d5 en5 boom op d5 &]51 t5 zy 9 d5 uit]/5 nood4 ,zy lop5 geme5lyk d5 zelv5 weg langs d5 boom na> bov5 en na> b5$51 met het ho(d vooruit4 ,v]s*eid551 die ik 9 de boss*5 s*oot1 w>5 vol van vloy54 ,talrykheid4 ,ik heb re$s aangem]kt dat 'er teg5swoordig veel me] ,eekhoorns zyn dan voorhe51 dog het is aanm]k5swa>d dat 'er 9 sommige j>5 e5 veel grot] getal van ,eekhoorns uit de b9n5l&5 na> ,p5sylvanie en de &]e ,volkplant+5 afkomt dan 9 de &]54 ,zy kom5 geme5lyk 9 d5 h]f/1 en hebb5 het dan ze] druk met 9 de boss*5 not5 en eikels te v]zamel51 die zy 9 holle bom5 ( hunne magazyn5 br5g54 ,zy zyn zo na>/ig 9 het aanlegg5 van hunne voorraadhuiz51 dat s*oon de not5 dat ja> ze] ov]vlo$ig gewee/ zyn1 m5 'er bezwa>lyk veel van v9d5 kan4 ,m5 bewe]de hi] ond]vond5 te hebb51 dat als 'er zo veel ,eekhoorns uit de b9n5l&5 kwam5 de volg5de w9t] geme5lyk ge/r5g 04 ,dog dit is niet altyd zo1 gelyk ik 9 d5 h]f/ van #agdi4 bevond5 heb1 wanne] 'er e5 groot getal ,eekhoorns 9 de ,volkplant+5 afkwam1 en egt] 0 de w9t] niet h>d] dan na> gewoonte4 ,dog het bleek dat hun v]huiz5 aan de s*a>s*heid van not5 en eikels 9 de bov5l&5 moe/ toeges*rev5 word54 ,om deze r$5 k]5 zy geme5lyk het volg5de ja> w$] na> hunne oude woonplaats te rug4 ,hun vlees*4 ,de huid4 ,sommige m5s*5 h\d5 het vlees* van de ,eekhoorns voor ene grote lekk]ny1 dog &]5 mak5 'er 9 't geheel ge5 w]k van4 ,de huid deugt niet veel1 alle5 snydt m5 'er nog wel riem5 uit1 om dat zy r$elyk tai zyn4 ,sommig5 gebruik5 ze om kl$]5 te vo]5 by gebrek van iets bet]s4 ,betov]d door de ,ratelslang4 ,de ,ratelslang v]sl9dt d5 ,eekhoorn dikwyls ongeagt zyne gezw9dheid4 ,dit h&eloze s*epsel wil m5 dat dikwyls zo vlug e5 di] alle5 door zyne betov]+ vangt4 ,ik _h noit geleg5heid van het te zi51 ma> zo vele gelo(wa>dige li$5 v]zek]d5 my 'er van1 v]kl>5de het met grote opm]kzaamheid zelv5 gezi5 te nebb51 dat ik my g$wong5 v9de e5 zo e5p>ig getuig5is aant5em54 ,deze betov]+ ges*i$t op de volg5de wys4 ,de slang legt ond] d5 boom wa>op de ,eekhoorn zit1 h>e og5 zyn op hem geve/igd1 en van dat og5blik af kan hy niet ontkom54 ,hy beg9t e5 droevig ges*rei1 het welk zo k5ba> is dat i$] die het hoort da>uit weet dat hy van de slang betov]d wordt4 ,de ,eekhoorn loopt enig5 tyd d5 boom wat af en w$]om op1 dog altyd wat me]d] na> b5$5 dan na> bov54 ,de slang blyft van ond]5 h>e og5 op het bee/je geve/igd h\d51 met zulke ene a&agt dat m5 'er omtr5t kom5de e5 groot geweld kan mak5 zond] dat zy het e5s m]ke4 ,de ,eekhoorn ond]tuss*5 komt al lag] en lag]1 en spr+t op 't laat/ d] slange te gemoet1 welk] bek alre$s op5 is om hem 9 te zwelg54 ,het arme bee/je loopt dan ond] e5 na> gehuil 9 d5 mond d] slang1 die1 als het niet te groot is1 het 9 e5s doorzwelgt4 ,ma> is de proi te groot om 9 e5s doortegaan1 zo belikt de slang het zo lang tot dat het glad g5oeg is om op e5maal te kunn5 doorgeslikt word54 ,alle de m]kwa>dige om/&igh$5 van deze betov]+ heb ik bes*rev5 9 de ,v]h&el+5 d] ,zwe$s*e ,kon+lyke ,maats*appy d] ,wet5s*app5 voor het ja> #agec4 ,dus wil ik hi] niet bre$vo]ig] wez54 ,de zelve tov]kragt wordt aan de zog5aamde ,zw>te ,slang ook toeges*rev54 #aci ,zyn ze] s*adelyk4 ,de ,eekhoorns do5 niet alle5 ene m]kelyke s*ade 9 de ,mais t]wyl zy op 't veld /aat1 gelyk ik re$s heb aangem]kt1 ma> zelfs wanne] zy re$s 9 de s*ur5 is1 want1 als zy 'er by kom5 kunn51 zyn zy 9 /aat 9 we9ige nagt5 wel ene gants*e ton vol na> hunne hol5 te v]slep54 ,om deze r$5 heeft de ,reg]+ 9 de mee/e ,am]ikaans*e ,volkplant+5 ene belon+ gezet op d5 kop van i$]5 ,eekhoorn4 ,het s*ynt onbegrypelyk zulk e5 geld als 'er 9 ,p5sylvanie1 alle5 van d5 #a4 ,janu>i #agdi4 tot d5 #a4 ,janu>i #agej4 toe1 voor ,eekhoorns kopp5 betaald is4 ,to5 de ,afgeva>digd5 d] ,prov9cie v]gad]d5 klaagd5 zy all5 dat hun s*atki/ door alle die belon+5 voor ,eekhoorns kopp5 leeg g]aakt 01 want 'er /ond to5 e5 prys van drie p5ce op4 ,9 dat ja> w>5 agtduiz5d pond5 ,/4 ,p5sylvanis* geld voor pryz5 betaald4 ,dit is my v]zek]d van e5 man die zelf de rek5+5 _h nagezi54 ,vele m5s*51 vooral jonge li$51 liet5 al &] ambagt v>51 en g+5 na> de boss*5 om ,eekhoorns te s*iet54 ,dog de ,reg]+ heeft s$]t d5 prys tot de helft v]m9d]d4 ,vlieg5de ,eekhoorns4 ,de ,vlieg5de ,eekhoorns zyn e5 byzond] soort1 en s*yn5 de zelv5 te zyn die m5 9 sommige del5 van ,f9l& v9dt1 en die door de ,he] ,l9nu 9 zyne ,fauna ,suecica ,no4 #ch4 ,sciurus volans g5oemd wordt4 ,op zyn hoog/ is de ,am]ikaans*e ,vlieg5de ,eekhoorn ene v]s*eid5heid van d5 ,f9l&s*54 ,catesby #adj heeft hem na> het lev5 bes*rev5 en afgetek5d4 ,hy geeft hem d5 zelv5 naam4 ,m5 v9dt dit di] 9 de boss*51 dog niet m5igvuldig4 ,zeld5 ziet m5 ze by dag1 t5 zy ze g$wong5 word5 door het /or5 hunn] ne/5 zig te v]ton51 want zy slap5 ov] dag2 dog zo dra het beg9t donk] te word51 kom5 zy te voors*yn1 en lop5 byna d5 gants*5 nagt4 ,zy on?\d5 zig 9 holle bom52 en by het vell5 d]zelv5 kom5 'er somtyds zev5 en me] van voor d5 dag4 ,door middel van e5 vel met het welk h5 de ,voorzi5igheid aan hunne beide zyd5 voorzi5 heeft1 kunn5 zy van d5 en5 boom op d5 &]5 vlieg54 ,deze vell5 spann5 zy uit als vleugels1 en trekk5 ze w$] 9 zo dra zy d5 naburig5 boom b]eikt hebb54 ,sommige m5s*5 zegg5 dat zy altyd horizontaal vlieg51 dog &]5 v]zek]d5 dat zy e]/ e5 we9ig na> b5$5 gaan en dan we] ryz51 wanne] zy omtr5t d5 boom zyn 9 d5 welk5 zy vlieg5 will54 ,zy kunn5 't niet v]d] br5g5 dan vi] ( vyf vadem4 ,van alle de ,eekhoorns zyn dez5 't gemakkelyk/ te temm54 ,de k9d]5 nem5 ze m$e na> s*ool ( wa> zy ook h55 gaan1 zond] dat deze di]5 oit zoek5 te ontsnapp54 ,als zy d5 ,eekhoorn wegzett5 spr+t hy hun t5 e]/5 w$] op het lyf1 kruipt hun 9 d5 boezem1 9 de m\w51 ( 9 de ploy5 van de kl$]51 en gaat da> legg5 slap54 ,zyn vo$sel is ev5 het zelve als dat d] ov]ige ,eekhoorns4 ,a>deekhoorns4 ,9 de boss*5 v9dt m5 e5 kle9 soort van ,eekhoorns1 by de ,engels*5 ,a>deekhoorns g5oemd4 ,catesby heeft ze bes*rev5 en afgebeeld #ada ond] d5 naam van ,ge/reept5 ,eekhoorn4 #adb ,deze woont niet1 gelyk de &]51 9 holle bom51 ma> ond] d5 grond1 da> zy1 omtr5t als de ,konyn51 hol5 grav51 wa>na>toe zy de vlugt nem5 wann] zy onraad gewa> word54 ,die hol5 gaan diep 9 d5 grond1 en v]del5 zig 9 v]s*eid5 arm51 wa>van sommig5 ook op5+5 bov5 de a>de hebb51 zo dat zy1 wanne] het gat da> zy uitgekom5 zyn mogt toege/opt word51 en5 &]5 weg v9d5 om te ontvlugt54 ,ma> 9 d5 h]f/1 wanne] het blad /]k valt1 is het wa>d om hunne v]leg5heid te zi51 als zy v]volgd word51 want dan1 hunne hol5 door de blad]5 toege/opt zynde1 hebb5 zy veel w]ks om ze zo s*ielyk te v9d54 ,dan lop5 zy g9ds en w$]1 als ( zy d5 weg v]get5 w>51 en s*yn5 niet te kunn5 begryp5 wa> de +ang5 van hunne hol5 geblev5 zyn4 ,als m5 ze dan v]volgt1 ( 9 de h&5 klapt1 blyft hun g5e &]e toevlugt ov] dan op de bom5 te kl\t]51 het ge5 zy &]s noit do54 ,dit soort is 9 ,p5sylvanie veel talryk] dan 9 de &]e ,prov9ci5 van ,noord ,am]ika1 die ik bezogt heb4 ,zy zyn geme5lyk zes duim lang1 behalv5 hunn5 kromm5 /a>t1 en ze] dun4 ,het vel is roodagtig bru91 en getek5d met vyf zw>te /rep51 ene vlak op d5 rug en twee aan i$]e zyde4 ,hun aas is all]lei koorn1 rog1 g>/1 weit1 mais1 eikels1 not5 en di]gelyk54 ,zy v]zamel5 ook 9 d5 h]f/ hunn5 w9t]voorraad1 en bew>5 di5 9 hunne hol54 ,als zy op e5 koorn/apel kom5 do5 zy al zo veel s*ade als de muiz5 en ratt54 ,m5 heeft dikwyls opgem]kt1 dat1 als zy rogge geget5 hadd5 en dan weit kwam5 te v9d51 zy de rogge ov]gav5 om d5 buik op nieuws met weit te vull51 als zynde me]d] na> hunn5 smaak4 ,als m5 de ,mais op 't veld inzamelt mak5 zy hun w]k van de air5 aftebyt51 en hunne bekk5 met koorn te vull51 zo dat hunne wang5 geheel opgezet zyn4 ,met dez5 buit haa/5 zy zig na> hunne hol54 ,hunne hol54 ,e5 ,zwe$1 vry laat 9 't naja> en5 mol5dam do5de mak51 en da>toe de a>de van en5 naburig5 heuvel gebruik5de1 ontmoette e5 hol van deze ,eekhoorns4 ,hy volgde d5 gang di5 hy gevond5 _h1 en ontdekte en5 &]51 die 'er1 als e5 tak uit d5 ho(d/am1 uitkwam1 en byna twee voet lang 01 aan het e9de van d5 welk5 hy ene m5igte uitgezogte eikels vond1 die het kle9e zorgvuldige di] voor d5 w9t] _h opgelegd4 ,kort da>na vond hy en5 &]5 gang op zyde1 gelyk aan d5 voorga&51 dog die en5 fray5 voorraad van ,mais bevatt$e4 ,e5 volg5de di5de om ,hikorynot5 te bew>51 en de laat/e gang1 die ook de mee/ v]borg5e 01 bevatte omtr5t twee ho$5 vol uitmunt5de ka/anjes4 ,des w9t]s ziet m5 deze ,eekhoorns zeld51 lev5de zy dan 9 hunne hol5 van d5 v]zameld5 voorraad4 ,ev5wel kom5 zy nog wel e5s op en5 moy5 dag te voors*yn4 ,dikwyls grav5 zy 9 de keld]s1 wa>9 de l&li$5 hunne appel5 bew>51 die zy dan t5 dele opet51 en t5 dele b$]v51 zo dat 'er we9ig van ov]blyft4 ,9 de ,mais gaan zy niet m9d] ruw te w]k4 ,dog de katt5 zyn hunne grote vy&51 die ze dood byt5 en opvret51 ( ze hunn5 jong5 t'huis br5g54 ,deze ,eekhoorns word5 van g5e m5s*5 geget52 ook gebruikt m5 hun vel niet4 ,dit soort laat zig het m9/ mak mak52 want1 s*oon zy al ze] jong gevond5 zyn1 is het nog?ans geva>lyk ze met de blote h& aant]ak51 dewyl zy ze] s*]p byt5 als m5 niet oppa/4 ,v]s*eid5 k9d]51 die veel moeite g5om5 hadd5 om ze te temm51 zeid5 dat zy g5e kans zag5 om ze zo mak te mak5 als de &]e soort54 ,het be/ gaat het nog als m5 ze krygt nog geheel kle9 zynde4 ,vele m5s*5 hield5 ze 9 koy5 t]wyl zy nog wild w>51 om dat zy 'er ze] a>dig uitzi54 ,by ene &]e geleg5heid zal ik van d5 zw>t5 en roodbru95 ,eekhoorn sprek51 die ook hi] gevond5 wordt4 ,voortek5s van e5 ,orkaan4 ,d5 #ae4 ,novemb] v]haalde my de ,he] ,kock e5 toeval1 dat hem ov]gekom5 01 en te beve/ig5 s*e5 dat de orkan5 door zek]e tek5s van te vor5 zig aankondig54 ,hy zeilde na> de ,we/ ,indi5 9 e5 kle9 ,jagt1 en _h e5 oud man aan boord1 die lang5 tyd deze zee bev>5 _h4 ,de oude man de diepte peil5de riep d5 /uurman toe1 d5 ,he] ,kock te zegg51 dat hy t]/onds de bot5 moe/ uitzett5 met e5 g5oegzaam getal volks1 om het ,jagt g$ur5de de /ilte voortt]oey51 t5 e9de het ,eil& zo s*ielyk als mogelyk 0 te b]eik51 dat voor hun lag1 dewyl m5 b9n5 vi]5tw9tig ur5 e5 geweldig orkaan te wagt5 _h4 ,de ,he] ,kock vroeg hem wa>om hy dit dagt1 en de oude man zeide hem1 dat hy by het peil5 het lood enige vadem5 diep] 9 het wat] gezi5 _h dan te vor52 dat d]halv5 het wat] e5sklaps held] 0 geword51 het welk hy voor e5 onfeilba> tek5 van e5 aan/a&e orkaan 9 zee hield4 ,de ,he] ,kock zag ook de ongewone kla>heid van het wat]4 ,hy gaf dan onmiddelyk bevel om de boot 9 't wat] te br5g5 en het ,jagt voortt]oey52 zo dat zy voor d5 nagt 9 beh\d5 hav5 kwam54 ,dog voordat zy die nog volkom5 b]eikt hadd51 begonn5 de golv5 al hog] en hog] te gaan1 en het wat] s*e5 als te kok51 s*oon m5 nog g55 w9d gewa> w]d4 ,des nagts ont/ond het ,orkaan en wo$de zo vreeslyk1 dat niet alle5 'er vele s*ep5 v]g+51 en de dak5 w]d5 wegg]ukt1 ma> dat zelfs het ,jagt van d5 ,he] ,kock en &]e s*ep51 s*oon 9 veilige hav5s legg5de1 door het geweldig opzett5 d] b>5 zo v] op 't l& gezet w]d51 dat 'er v]s*eid5' wek5 v]liep5 voor dat zy 'er w$] af kwam54 ,e5 oud ,holl&s* s*ipp] zeide1 dat hy e5s en5 ,hai 9 de ,bai van ,new ,york gevang5 _h1 die op5gesn$5 zynde ene m5igte van al5 9 zyn' maag _h4 ,oude pott5 gevond54 ,de ,he] ,b>tram v]toonde my d5 #ah4 ,novemb] e5 a>d5 pot1 die op ene plaats gevond5 0 da> voorhe5 de ,wild5 gewoond hadd54 ,de man1 die hem het e]/ _h opgegrav51 bewa>de da> sme] 9 om zyn' s*o55 en la>z5 m$e te sm]54 ,de ,he] ,b>tram k(t d5 pot van hem4 ,zy 0 nog onbes*adigd4 ,ik kon 'er nog v]glaz+1 nog kleur op ond]k5n51 ma> van buit5 _h hy veel si]ad51 en ov] 't geheel 0 hy ze] wel gemaakt4 ,ook v]toonde my de ,he] ,b>tram vel]h&e /ukk5 van gebrok5 a>d5 vat51 welk5 de ,wild5 voorhe5 gebruikt54 ,het 0 duidelyk aan deze all5 te zi5 dat zy niet van enkelde klei gemaakt w>51 dog dat 'er v]s*eid5' &]e /(f5 ond] gem5gd w>51 volg5s de natuur d] plaats5 da> zy w>5 gemaakt4 ,die ,wild51 by voorbeeld1 die digt aan de zeeku/ woond51 /ampt5 oe/]- en mossels*elp51 en m5gd5 die met de klei4 ,&]51 die diep] 9 het ,l& hunne woonplaats5 hadd51 wa> m5 b]gkry/all5 v9d5 kon1 m5gd5 die ook ge/ampt ond] de pota>de4 ,dog hoe zy 9 't mak5 di] pott5 te w]k g+5 is gants* onbek5d4 ,zek] is het dat zy ze niet h>d bakt51 want zy w>5 zo week dat m5 ze met e5 mes kon aan /ukk5 snyd54 ,egt] s*e5 het w]k ze] go$ te zyn1 want m5 v9dt nog gehele vat5 ( /ukk5 9 d5 grond die 9 't geheel niet bes*adigd zyn1 s*oon zy me] dan tagtig j>5 ond] de a>de geleg5 hebb54 ,voor dat de ,european5 zig 9 ,noord ,am]ika n$]zett$51 hadd5 de ,wild5 ge5 &] vaatw]k om hun et5 9 te kok5 dan deze a>d5 pott5 van hun eig5 maaksel4 ,dog s$]t d]zelv] aankom/ hebb5 zy altyd pott51 ketels1 en &] vaatw]k van hun gek(t1 en zig niet me] bekomm]d om die zelv5 te mak51 zo dat zy deze kon/ geheel v]lor5 hebb54 ,dus zyn1 zelfs ond] de ,wild51 pott5 van hun eig5 maaksel ene grote zeldzaamheid gevond54 ,ik heb 'er van gezi5 die uit e5 soort van 't ,talcum van ,l9nu be/ond54 ,ley54 ,de ,he] ,b>tram toonde my ook kle9e /ukk5 van ene zw>te ,lei1 die ov]vlo$ig op sommige plaats5 aan de ,rivi] ,skulkill gevond5 wordt4 ,m5 v9dt 'er /ukk5 van die vi] voet en me] 9 't vi]kant zyn4 ,de kleur en 't maaksel is het zelve als de ,tafellei1 #adc uitg5om5 dat die wat dikk] is4 ,de ,inwoond]s om/reeks de ,skulkill dekk5 'er hunne dak5 m$e1 en de ,he] ,b>tram v]zek]de my dat hy e5 geheel dak gezi5 _h be/a&e uit vi] zulke ,ley54 ,de /ral5 d] zonne1 de hette1 de k\de1 en de reg5 hebb5 g55 invlo$ op dez5 /e54 ,/alactites4 ,nog v]haalde die ,he] dat op vele plaats5 hol5 gevond5 wi]d51 die diep ond] 't geb]gte doorliep54 ,hy 0 9 v]s*eid55 van dezelv5 gewee/1 en _h 'er veel /alactites van v]s*ill5de grootte bov5 aan 9 't b9n5/e van de b]g5 gevond54 ,zy w>5 van v]s*eid5 kleur54 ,dog het byzond]/e 01 dat hy 'er enig5 vond die uit]lyk van bov5 tot ond] toe als ges*eurd w>54 ,hy _h 'er sommige /ukk5 van na> ,lond5 gezond51 dog _h 'er ?ans ge54 ,reis na> ,rakoon4 ,d5 #bj4 ,novemb] g+ ik 9 d5 morg51 nev5s en5 ,vri5d1 op e5 reisje na> ,rakoon 9 ,new ,j]sey1 da> vele ,zw$5 w>51 die hunne eig5e k]k hebb54 ,wy moe/5 drie ,eng4 myl5 afdo5 e] wy aan het ,ve] kwam51 da> wy ov] de ,dellaw>e kond5 gezet word54 ,het l& 0 hi] op vele plaats5 ze] laag4 ,de vlakt5s wi]d5 by elk5 vlo$ ov]/roomd1 en liep5 by de ebbe we] l$ig4 ,ev5wel _h m5 zig deze vlakt5s door middel van dyk5 wet5 t5 nutte te mak54 ,het w>5 nu weil&54 ,hi] w>5 vele ,wat]beuk5 aan beide de zyd5 van d5 weg geplant1 digt op e51 welk5 9 d5 zom] ene aang5ame lomm] gev51 aangezi5 de grootte en m5igvuldigheid van hunne blad]54 ,dit maakt d5 weg ze] v]makelyk1 gelyk5d5 na> ene lomm]ryke laan4 ,de ,dellaw>e is hi] omtr5t ev5 zo bre$ als by ,philadelphia4 ,digt by het ,ve] w>5 v]s*eid5 a>dige huiz5 op beide de zyd5 geb\wd1 wa> de ,reizig]s v]friss*+5 kryg5 kunn54 ,op onze uitreis van ,p5sylvanie na> ,new ,j]sey wi]d5 wy ov] de ,dellaw>e gezet 9 e5 va>tuig dat d5 wa>d aan de zyde van ,p5sylvanie aang+2 ma> op onze t]ugreis moe/5 wy dat van d5 man die aan de ov]zyde woont gebruik54 ,zo als wy de ,rivi] ov] w>5 bevond5 wy ons 9 ene &]e ,prov9cie1 want de ,dellaw>e maakt de gr5ss*eid+ uit tuss*5 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey1 zo dat al wat t5 we/5 d] ,rivi] legt tot het e]/ g5oemde1 en het ge5 t5 oo/5 is tot het laat/ gemelde gewe/ behoort4 ,dog beide de ,l&s*app5 hebb5 v]s*ill5de wett5 en v]s*ill5de munt4 ,l&sd\we4 ,wy v]volgd5 onze reis v]d]1 en m]kt5 welhaa/ op1 dat het l& aan die zyde da> wy ?ans w>5 gants* &]s 'er uitzag dan aan de ov]zyde1 want 9 ,p5sylvanie be/aat de grond me]d] uit klei en zw>te a>de en is ze] vrugtba>2 ma> 9 ,new ,j]sey is hy z&ig] en mag]1 zo dat de voet5 d] pa>d5 op vele plaats5 ze] diep 9 't z& zakt54 ,digt by de plaats da> wy w>5 ov]gezet1 e5 e9d wegs langs d5 oev]1 0 e5 tamelyk zwa> ,d5nebos*4 ,de bom5 w>5 niet ze] hoog1 dog 9 hunne groot/e kragt2 tuss*5 beid5 v]toonde zig hi] en da> enig eik5 kreupelh\t4 ,ma> na dat wy omtr5t drie ,eng4 myl5 v]d] w>51 e9digde het ,d5new\d1 en wy zag5 niet me] van die bom5 voor dat wy by de ,k]k van ,rakoon kwam54 ,9 alle de del5 van ,p5sylvanie da> ik gewee/ b51 heb ik we9ig ,d5nebom5 gevond52 9 teg5deel zyn ze m5igvuldig 9 ,new ,j]sey1 en vooral 9 het b5$5 deel van dat ,l&s*ap4 ,v]volg5s zag5 wy d5 gants*5 dag ge5 &] geboomte dan dat zyn blad laat vall52 mee/ ,eik5 van v]s*eid5' soort5 en grote hoogte2 dog zy /ond5 ov]al zo v] van malk&] dat 'er e5 rytuig tuss*5 door kon ryd51 zynde da> we9ig ( g5e /ruik5 die het v]h9d]5 kond54 ,de blad]5 b$ekt5 ?ans d5 grond t] hoogte van ene h& bre$te1 het welk de bov5/e zw>te a>de moet do5 to5em54 ,op vele plaats5 /roomd5 kle9e beekjes4 ,het l& 0 geme5lyk vlak1 dog maakte hi]5da> en5 langzaam opga&5 heuvel4 ,grote b]g5 v]toond5 zig niet1 en op sommige plaats5 vond5 wy enige /551 die niet grot] dan e5 vui/ w>54 ,m5 zag enige huiz5 v]spreid /aan1 en op ene plaats alle5 lag e5 kle9 dorp4 ,het l& 0 me] met h\t b$ekt dan beb\wd1 en wy w>5 mee/ altyd 9 e5 bos*4 ,rivi]tjes4 ,di5 dag en de volg5d5 trokk5 wy v]s*eid5 zog5aamde ,kills ( kle9e rivi]tjes ov]1 die langzaam na> de ,dellaw>e uit het l& h55 vloeid54 ,als het ty 9 de ,dellaw>e opkwam1 zwoll5 deze /roompjes ook e5 e9d wegs4 ,voorhe5 moet5 zy by d5 vlo$ veel br$] gewee/ zyn1 dog teg5woordig word5 zy door dyk5 belet de naburige weid5 te ov]/rom54 ,langs alle de rivi]5 w>5 hi] dyk5 gelegd1 zo dat het wat] by d5 vlo$ hog] 0 dan het l&4 ,9 de dyk5 w>5 s*utdeur51 wa>door m5 het wat] uit- en inlat5 kon4 ,zy lag5 somtyds aan d5 buit5kant van d5 dyk1 zo dat het b9n5wat] hog] zynde ze op5 drong1 en het buit5 wat] ze toesloot4 ,di5 avond nam5 wy onz5 intrek by en5 ,zwe$1 g5oemd ,pet] ,rambo4 ,pynbom54 ,de ,pynbom5 die wy dez5 dag gezi5 hadd51 w>5 van dat soort dat dubbelde blad]5 en langw]pige zaadhuisjes ( pynappel51 met s*ubb5 g$ekt1 draagt4 #add ,de ,engels*5 noem5 ze ond]s*eid%alv5 ,d5n5 van ,new ,j]sey4 ,geme5lyk zitt5 'er ma> twee blad5 ( prikkels 9 ene s*$e1 gelyk by de ,zwe$s*54 ,dog uit sommige s*$5 kwam5 'er drie4 ,de zaadhuisjes hadd5 lange /ekels1 zo dat ze kwalyk aant]ak5 w>54 ,9 de v]te zi5 'er &]s deze ,d5n5 jui/ zo uit als onze ,zwe$s*54 ,uit dezelv5 w]d ze] veel te] gebr&1 wa>van ik hi]na br$] sprek5 zal4 ,zy deug5 voor niets &]s1 als all5 te kle9 zynde4 ,als m5 ze voor pal5 9 de a>de gebruikt1 v]gaan zy b9n5 kort4 ,zo dra zy geveld word5 kom5 'er worm5 94 ,m5 gebruikt ze egt] om te br&5 9 plaats5 da> m5 ge5 &] h\t kryg5 kan4 ,ook maakte m5 'er hi] en da> smidskol5 van1 gelyk ik 9 't v]volg v]hal5 zal4 ,dog 'er is nog iets byzond]s omtr5t deze bom5 aantem]k51 het welk nev5s my vele m5s*5 bevond5 hebb54 ,9 de grote hette des zom]s zoekt het vee hun lomm] veel me] dan dat van d5 ,eik1 ( &]e bom51 wi] blad ze] dik is1 en als het de laat/5 ond] de ,d5n5 gem5gd v9dt1 gaat het altyd ond] de ,d5n5 /aan1 s*oon 'er ene bet]e lomm] ond] de &]5 is2 en wanne] 'er ma> e5 enkelde van deze bom5 te v9d5 is1 loopt 'er zo veel vee ond] als 'er ond] /aan kan4 ,sommig5 wild5 hi]uit opmak5 dat de h>/agtige uitwaassem+5 van d5 ,d5neboom voordelig voor het vee zyn1 en het me] g5eg5 mak5 om ond] dezelv5 dan ond] &]e bom5 te /aan4 ,lepelboom ( ,kalmia4 ,de ,lepelboom #ade komt noit tot ene grote hoogte4 ,wy zag5 hem dez5 dag op v]s*eid5' plaats54 ,de ,zw$5 gav5 hem dez5 naam1 omdat de ,wild51 die hi] voorhe5 woond5 gewoon w>5 hunne lepels en span5 van dit h\t te mak54 ,ik heb zulk e5 lepel 9 myn ,kab9et1 gemaakt uit dit h\t door en5 ,am]ikaan1 die op de zelve plaats wa> nu ,philadelphia /aat v]s*eid5 h]t5 g$ood heeft1 want 9 di5 tyd 0 die plaats geheel b$ekt met bom5 en kreupelh\t4 ,de ,engels*5 noem5 dez5 boom ,laurel1 om dat zyne blad5 ze] veel na> die van d5 ,lauroc]asus gelyk54 ,de ,ridd] ,l9nu heeft1 volg5s zyne byzond]e vri5ds*ap jeg5s my1 de go$heid gehad1 hem d5 naam te gev5 van de bre$blad]ig5 ,kalmia4 #adf ,deze boom ti]t het be/ teg5s de heuvels1 vooral aan de noordzyde als 'er e5 beekje langs loopt2 om die r$5 kan m5 /aat mak5 ,kalmias te v9d5 wanne] m5 op ene /eile plaats komt wa> e5 beekje omtr5t loopt4 ,ma> hy /aat veeltyds v]m5gd ond] de beuk54 ,hoe hog] de ,kalmia teg5s het noord5 op d5 heuvel /aat te m9d] groeit zy4 ,ik heb ze niet alle5 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey1 ma> ook1 dog s*a>s*1 9 ,new ,york gezi54 ,ik vond ze noit noordelyk] dan #db4 gr4 ,n4 s*oon ik 'er ze] oplett$e ( zy 'er ook w>54 ,deze boom beh\dt zyne fraye gro5e blad]5 d5 w9t] ov]2 zo dat1 wanne] de &]e bom5 al hun si]aad kwyt zyn1 zy de boss*5 met hun gro5 oplui/]54 ,omtr5t ,mai beg9t hy hi] te bloey51 en dan betwi/ hy d5 rang van s*oonheid aan alle de bek5de bom54 ,de bloem5 zyn ontelba>1 en zitt5 aan grote tross54 ,voor dat zy op5gaan hebb5 zy e5 s*oon rood2 ma> nad]h& v]bleekt ze de zon1 zo dat zy geheel wit word54 ,sommig5 hebb5 ene rozekleur4 ,ha> g$aante is zond]l+1 want zy gelyk5 veel na> e5 kroes d] ,oud54 ,dog de reuk is zo aang5aam niet4 ,op sommige plaats5 0 m5 gewoon op k]smis en nieuwja>sdag de k]k5 met de takk5 van dez5 boom1 die dan geheel gro5 zyn1 optes*ikk54 ,v]giftig4 ,dog deze boom heeft ene &]e eig5s*ap4 ,zyne blad5 zyn e5 v]gift voor sommige1 en e5 vo$sel voor &]e di]54 ,de ond]v9d+ heeft gele]d1 dat1 als de s*ap5 'er van et51 zy ( t5 e]/5 /]v51 ( ze] ziek word51 en 'er bezwa>lyk van opkom54 ,de jonge en t$]e s*ap5 /]v5 van ene kle9e hoeveelheid1 dog die wat oud] zyn kunn5 wat me] v]drag54 ,egt] is dit vo$sel hun dodelyk1 wanne] zy 'er wat veel van et54 ,het zelve heeft plaats omtr5t de kalv]51 die 'er ook van /]v51 ( t5 m9/5 bezwa>lyk 'er afkom54 ,het heugt my dat 9 d5 h]f/ van #agdh4 sommige kalv]5 van die blad5 geget5 hadd51 ze] ziek wi]d51 opzwoll51 s*uim op d5 mond kreg51 en 't nauwlyks op de b55 h\d5 kond54 ,m5 r$d$e ze egt] door 't +ev5 van buskruid en &]e middel54 ,de s*ap5 zyn het mee/ aan 't geva> bloot ge/eld van door deze blad]5 9 bekor+ gebragt te word5 9 d5 w9t]1 want1 na lang op /al geh\d5 te zyn gewee/1 zyn zy gretig na> alle gro51 vooral als de sneuw nog op het veld legt4 ,pa>d5 en ,oss5 bekomt dit blad ook ze] kwalyk1 en s*oon 'er noit e5 van ge/orv5 is1 gelo(t m5 egt] 9 't geme5 dat indi5 zy 'er wat veel van at5 zy 'er ook van /]v5 z\d51 want m5 heeft opgem]kt1 dat als zy 'er ma> ene g]+e hoeveelheid van at5 zy 'er voor lyd5 moe/54 ,da>5teg5 zyn deze blad]5 e5 vo$sel 9 d5 w9t] voor de ,h]t51 wanne] het veld ond] de sneuw legt1 en zy niets &]s v9d5 kunn54 ,wanne] m5 ze dan s*iet is hun g$>mte met dit blad opgevuld1 en het is iets wond]lyks dat1 als m5 die +ew&5 d5 hond5 geeft1 dezelv5 da> wild en als dronk5 van word51 en somtyds ook zo ziek dat het s*ynt dat zy 'er van zull5 /]v54 ,dog de m5s*5 hebb5 ge5 ongemak van het et5 van het vlees* van zulke h]t54 ,ook zyn deze blad]5 9 d5 w9t] e5 vo$sel voor zek]5 vogel1 di5 de ,zw$5 9 ,noord ,am]ika ,hazelho5 g5oemd hebb51 die hi] d5 w9t] ov] blyft4 ,als m5 dan 'er e5 van s*iet1 v9dt m5 d5 krop vol van deze blad]54 ,het h\t4 ,het h\t van de ,kalmia is ze] h>d1 en da>om gebruikt m5 het om ass5 9 katrolblokk5 te mak52 dog vooral di5t het voor wev]sspoel51 wa>toe de wev]s ge5 h\t hi]om/reeks bet] h\d51 want het is va/1 laat zig ligt glad mak5 en spr+t niet4 ,de s*rynw]k]s en dray]s mak5 'er ook all]lei w]k van1 wa>toe m5 &]s gewoon is het be/e soort van h\t te gebruik54 ,byzond]lyk neemt m5 da>toe d5 wortel1 dewyl die doorgaans geel is4 ,het h\t is zo fyn en h>d als m5 't z\ kunn5 w5s*54 ,uit het middelpunt lop5 v]s*eid5 /ral5 uit1 dog wat v] van malk&]4 ,als m5 het lo( 9 't vuur smyt1 spat het als ( m5 'er z\t 9 gegoid _h4 ,m5 gebruikt des w9t]s de takk5 met de blad]5 da>aan om de s*oor/55 te veg54 ,9 't ja> #agej4 w]d5 de mee/e bom5 9 ,p5sylvanie van zek]e rups5 kaal ges*or51 dog dez5 waagd5 zig niet op de ,kalmia4 ,enige li$5 bewe]d5 d> als 'er des zom]s br& 9 e5 bos* ont/ond1 het vuur zig door dez5 boom liet /uit54 ,mais4 ,zo wel de ,zw$5 als de &]e ,inwoond]s plant5 ze] veel ,mais1 niet alle5 voor zig ma> ook voor hun vee4 ,m5 bewe]de dat 'er ge5 bet] vo] voor de v>k5s 01 om dat zy 'er ze] vet van wi]d51 en hun vlees* 'er en5 bet]5 smaak door kreeg als van enig &] vo$sel4 ,ik heb d] ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appye d] ,wet5s*app5 twee ,v]tog5 ov] dit soort van graan gegev51 die 9 h>e ,v]h&el+5 te v9d5 zyn4 #adg ,de wiel5 d] k>r5 die m5 hi] gebruikt be/aan uit twee soort5 van h\t4 ,tot de velg5 neemt m5 d5 ,spaans*51 en tot de spek5 d5 ,witt5 ,eik4 ,sassafras4 ,de ,sassafrasboom wies hi] ov]al4 ,de ,zw$5 noem5 hem hi] ,salt5bras1 ( ,sals5fras4 ,als m5 wat van dit h\t 9 't vuur w]pt1 spr+t het ev5 als ( 'er z\t 9 lag4 ,m5 gebruikt het voor pal5 aan de tu951 want het duurt lang 9 de a>de4 ,&]s d5kt m5 dat 'er nauwlyks e5 h\t te v9d5 is1 dat 9 de blote lugt zo ze] van de worm5 wordt aangegrep51 als dit1 want zy vret5 het 9 kort5 tyd door en door4 ,de ,zw$5 zeid5 dat de ,wild51 die voorhe5 hi] woond51 'er s*al5 van maakt54 ,als m5 iets van d5 boom1 ( deszelfs jonge s*eut51 afsnydt1 en het ond] d5 neus h\dt1 heeft het en5 /]k5 dog aang5am5 reuk4 ,sommig5 s*ill5 d5 wortel1 en br\w5 de s*il 9 hun bi]1 om dat zy d5k5 dat dit ze] gezond is4 ,m5 legt de s*il ook 9 br&ewyn1 ( t]wyl m5 hem nog bezig is ov] te hal51 ( nad]h& als hy al kla> is1 insgelyks voor de gezondheid4 ,go$ teg5s de wat]zugt4 ,e5 oude ,zwe$ h]9n]de zig nog dat zyne ,mo$] v]s*eid5' m5s*5 van de wat]zugt g5ez5 _h1 door middel van e5 afkooksel van d5 ,sassafraswortel 9 wat]1 elk5 morg5 g5om51 dog te gelyk kopte zy d5 lyd] op de voet54 ,gebruikt teg5s de weegluiz54 ,wanne] m5 e5 /uk l&s met h\t bewass5 beb\w5 wil1 laat m5 'er geme5lyk de ,sassafrasbom5 op1 om dat zy /]k 9 de blad5 zyn1 en 9 de zw>e hette het vee lomm] v]s*aff54 ,vele ,zw$5 was*t5 met e5 afkooksel van de s*il des wortels van d5 ,sassafras het vaatw]k uit1 wa>9 zy ,cyd]1 bi]1 ( br&ewyn br\w5 wild51 om dat zy zig v]beeldd5 dat da>door de drank5 gezond] wi]d54 ,sommig5 hadd5 de po/5 hunn] b$d5 van die h\t lat5 mak5 om de weegluiz5 te v]dryv51 het welk zy me5d5 dat door zyn5 /]k5 reuk dat ong$i]te h9d]5 z\ da>9 te ne/el54 ,zo lang ook dat h\t zyn5 /]k5 reuk beh\dt _h m5 'er ene go$e uitw]k+ van bespeurd1 dog nad]h& kon m5 niet m]k5 dat het veel hielp4 ,enige ,engels*5 v]haald5 dat het enige j>5 gel$5 te ,lond5 9 't gebruik 0 gewee/ de bloem5 van d5 ,sassafras als !e te dr9k51 om dat m5 het voor ze] gezond hield4 ,dog to5 m5 begon te b$5k5 dat deze drank veel teg5s de ,v5usziekte gebruikt wi]d1 s*afte m5 het af1 uit vrees van kwade v]d5k+4 ,9 ,p5sylvanie plagt5 enige m5s*5 de spa&]s van dit h\t 9 de ka/5 te legg51 om de mott5 uit het woll5 go$ te h\d54 ,de wortel beh\dt lang5 tyd zyn5 reuk4 ,ik heb 'er en5 gezi5 die wel vyf ( zes ja> 9 ene lade geleg5 _h en nog ze] /]k rook4 ,rambo1 de ,zwe$1 v]telde dat de ,wild5 voorhe5 all]lei l$] met d5 ba/ van d5 ka/5j5 eik rood plagt5 te v]w54 ,en enige oude li$5 bragt5 zig te b9n5 dat hi] 9 't ja> #afig4 e5 zo h>de w9t] gewee/ 01 dat het ys 9 de ,dellaw>e twee voet5 dikte _h gehad4 ,digt en zwa> ,gras4 ,aoke ,helm 0 e5 d] voornaam/e ,zw$5 9 dez5 oord1 wi5s ,vad] met d5 ,zwe$s*5 ,g\v]neur ,pr9z h]wa>ds gekom5 04 ,hy 0 ov] de zev5tig ja> oud4 ,deze oude man v]haalde ons dat 9 zyne k9ds*heid 9 de boss*5 e5 ze] digt gras plegt te wass51 wel twee voet5 hoog1 dog dat het ?ans zo v]m9d]d 01 dat het vee w]k _h g5oeg te v9d51 en dat teg5woordig vi] koey5 niet me] melk gav5 dan to5 ene1 dog de oorzak5 van deze v]&]+ zyn ligt te v9d54 ,9 de jeugd van d5 oud5 ,helm 0 het l& we9ig beb\wd1 en m5 hield 'er nauwlyks het ti5de deel van het vee dat m5 'er nu h\dt1 dus _h ene koe to5 zo veel ,duur ma> e5 ja>4 vo$sel als nu ti54 ,v]d]s1 het mee/e gras duurt hi] ma> e5 ja>1 en wa/ niet1 gelyk by ons 9 ,zw$5 het mee/e doet1 v]s*eid5 j>5 voort uit en5 d5 zelv5 wortel4 ,dus moet m5 i$] ja> op nieuws gras zay54 ,het groot getal van bee/5 nu v]h9d]t ,gebrek4 het voortzay5 dewyl zy het gras afet5 e] het bloey5 kan4 ,dus moet m5 zig niet v]wond]5 dat het gras teg5woordig zo dun /aat4 ,dit maakt dat m51 vooral des w9t]s1 op reis v]leg5 g5oeg is met zyne pa>d51 en dat zo wel 9 ,p5sylvanie en ,m>yl& als 9 ,new ,j]sey1 want het gras is da> gants* niet ov]vlo$ig aan te treff51 dewyl het door het vee afges*or5 wordt e] het zaad s*iet4 ,ma> v]d] noordwa>ds1 als 9 ,kanada1 heeft m5 soort5 van ov]blyv5d gras g5oeg4 ,zo wyslyk heeft het de ,s*epp] ges*ikt4 ,alle de k\de gewe/5 moe/5 natuurlyk e5 duurzaam gras voortbr5g51 dewyl de ,inwoond]s1 weg5s d5 langdurig5 w9t]1 me] hoi voor hun vee behoefd54 ,de zuidelyke l&s*app5 da>5teg5 hebb5 m9d] van dat soort van gras1 v]mits het vee d5 gehel5 w9t] ov] 9 het veld blyv5 kan4 ,egt] hebb5 vele voorzigtige li$5 ,europis* duurzaam graszaad op hunne weil&5 ge/roid1 het welk da> ze] wel s*e5 te slag54 ,mispelbom54 ,de ,p]simon1 ( de by de ,zw$5 zog5aamde ,mispelboom #adh wies hi] vry algeme54 ,ik heb 'er re$s van gesprok51 nog?ans zal ik 'er iets byvoeg54 ,zyne vrugt5 begonn5 ?ans ryp te word51 en eetba> te zyn4 ,m5 at ze nu gelyk &] o(t4 ,zy zyn ze] zoet en sappig1 dog e5 we9ig t'zam5trekk5d4 ,ik at 'er geme5lyk ze] ,mispelbi]4 veel van zond] nadeel4 ,m5 br\wt van de ,mispel5 e5 aang5aam bi]1 op deze wys4 ,laat 9 d5 h]f/1 als de vrugt re$s door de vor/ aang$aan is1 kne$t m5 de vrugt 9 e5 deeg van weit ( &] meel1 maakt 'er koekjes van1 zet ze 9 d5 ov51 tot dat ze door en door gebakk5 en droog zyn4 ,dan neemt m5 ze 'er uit4 ,als m5 nu aan 't br\w5 gaan zal1 zet m5 en5 pot op 't vuur vol k\d wat]1 en legt 'er enige koekjes 94 ,het wat] w>m word5de gaan deze koekjes van e54 ,m5 neemt het dan van 't vuur1 ro]t het wakk] om1 zo dat het alles wel door e5 gem5gd wordt4 ,dan giet m5 het alles 9 e5 ketel4 ,dus gaat m5 voort tot dat m5 koek5 g5oeg week gemaakt heeft4 ,dan doet m5 het m\t 9 d5 br\wketel1 en beh&elt het gelyk als bi]4 ,dit bi] wordt voor aang5am] geh\d5 dan mee/ alle &]54 ,m5 maakt ook br&ewyn van de mispel54 ,dit ges*i$t aldus4 ,m5 doet 'er ene g5oegzame m5igte van 9 e5 ketel1 en laat ze da> ene week 91 ( iets lang]1 tot dat ze door en door zagt zyn4 ,dan giet m5 'er wat] op1 en dan moet5 zy van zelv5 gi/51 zond] dat m5 'er iets by doet4 ,v]volg5s /ookt m5 'er op de gewone mani] br&ewyn van1 die gezegd wordt ze] go$ te zyn1 vooral als m5 ond] de mispel5 enige zoete wilde druiv5 doet4 ,enige mispel5 zyn re$s op het e9de van ,septemb] ryp1 dog de mee/5 lat]1 en vel5 niet voor ,novemb] ( ,decemb]1 wanne] de vor/ ze a&o5 kan4 ,het h\t van dez5 boom is go$ voor all]lei s*rynw]k4 ,dog1 als het geveld zynde 9 de vrye lugt blyft legg51 is het e5 van de e]/e h\t5 die rott51 en 9 e5 ja> tyds deugt 'er niets me] van4 ,als de ,mispelboom e5s geworteld heeft1 kan m5 hem bezwa>lyk uitroey51 dewyl zy zig te veel v]spreid54 ,m5 zeide my1 dat als m5 e5 tak afsne$ en 9 de a>de /ak1 hy wortel s*oot4 ,dog 9 ze] h>de w9t]s vriez5 deze bom5 dikwyls dood1 en kunn51 zo wel als de ,p]sikeboom1 niet ze] teg5s de k\de4 ,kawo]d54 ,vele soort5 van ,kawo]d5 en ,melo55 word5 hi] geteeld1 zynde g$eeltelyk re$s by de oude ,am]ikan5 bek5d gewee/1 g$eeltelyk ,melo554 door de ,european5 ov]gebragt4 ,van de ,kawo]d5 _h m5 e5 soort dat aan het e9de krom is1 dog &]s langw]pig1 en dus wi]d5 zy ,crocknacks ( ,kromhalz5 g5oemd4 ,m5 kan ze byna d5 gehel5 w9t] ov] go$ h\d54 ,nog zyn 'er zek]e &]e ,kawo]d5 die ook go$ blyv54 ,&]5 w$]om word5 aan /ukk5 gesn$51 aan drad5 g]eg51 en te drog5 gehang54 ,m5 kookt ( /o(t ze da>na1 zo als m5 wil2 en zy kunn5 het gehele ja> ov] dur54 ,m5 eet en b]eidt hi] all]h&e soort5 van ,kawo]d51 gelyk by ons4 ,vele l&li$5 hebb5 'er gehele veld5 van4 ,squa%es4 ,de ,squa%es zyn e5 soort van kawo]d51 dat de ,european5 van de ,inl&]s gekreg5 hebb51 en wa>van ik re$s gesprok5 heb4 ,m5 eet ze gekookt1 alle5 ( by vlees*4 ,zy v]eis*5 we9ig zorg1 want zy slag5 9 all]lei grond54 ,als m5 het zaad 9 d5 h]f/ 9 de a>de br5gt draagt het vrugt 9 de volg5de l5te4 ,kalabass54 ,de ,kalabass5 zyn ook e5 soort van ,kawo]d51 die veel geplant dog niet geget5 word54 ,m5 maakt 'er all]h&e keuk5g]e$s*ap van4 ,zy zyn t$]d] dan de ,squa%es1 en word5 hi] niet altyd ryp1 dog alle5 by w>m w$]4 ,om 'er keuk5g]e$s*ap van te mak51 word5 zy e]/ wel g$roogd1 het zaad en de vlees*ige /(1 wa>9 het legt1 neemt m5 'er uit1 en smyt het weg4 ,de s*ill5 word5 van b9n5 s*oon ges*raapt2 en dan maakt m5 'er all]lei lepels1 s*otels1 en &]e d+5 van om eetw>5 9 te bew>54 ,byzond] zyn zy go$ om zad5 en plant5 'er 9 ov] zee te v]z5d51 want die beh\d5 hunne vrugtb>e kragt veel lang] 9 ,kalabass5 dan &]s4 ,sommig5 pleg5 de buit5/e s*ill5 d] ,kalabass51 voor dat zy ze op551 af te s*rap51 da>na te drog51 en dan van b9n5 s*oon te mak52 dit maakt ze zo h>d als be54 ,m5 kan ze ook afwass*51 zo dat zy h>e witte kleur altyd beh\d54 ,boekweit4 ,de mee/e ,l&li$5 9 dez5 oord zay5 ,boekweit4 ,dit ges*i$t 9 't midd5 van ,juli1 want lat] gezaid z\de zy door de vor/ b$orv5 word52 en als m5 ze vroeg] zait bloeit zy d5 gehel5 zom] ov]1 dog de bloem5 vall5 af zond] zaad te gev54 ,sommig5 ploeg5 d5 grond twee mal5 wa> zy ,boekweit zay5 will51 dog &]5 ma> e5s1 omtr5t ene week voor dat ze zay54 ,zodra m5 gezaid heeft1 wordt het l& gegd4 ,m5 heeft ond]vond5 dat 9 e5 nat ja> de ,boekweit wel voortkomt4 ,zy blyft op het veld tot dat het beg9t te vriez54 ,als de oog/ go$ is1 krygt m5 tw9tig1 d]tig1 ja ve]tig voor e54 ,zulk5 oog/ _h de ,zwe$s*e ,ko/] ,ragnilson1 9 wi5s huis wy ?ans ons v]blyf hadd54 ,m5 maakt 'er koek5 en pudd+s van4 ,de koek5 word5 geme5lyk des morg5s 9 de pan op e5 /e5 gebakk51 gebot]d1 en by de !e ( k(fy1 9 /$e van g]oo/ en gebot]d brood1 gelyk &]s de ,engels*5 do51 geget54 ,de vogels met ,boekweit gevo$ legg5 me] ey]54 ,ook word5 'er de v>k5s ze] vet van4 ,het /roo gebruikt m5 niet1 ma> laat het op het veld1 ( /roit het 9 de boomga>d51 om als e5 soort van mi/ te di551 wanne] het rot4 ,ge5 di] wil 'er van et5 t5 zy 9 d5 uit]/5 nood1 als het veld met sneuw b$ekt1 en niets &]s te v9d5 is4 ,hoe geme5 de ,boekweit 9 de ,engels*e ,volkplant+5 ook is1 hebb5 'er egt] de ,frans*5 9 ,kanada g5e regte k5nis aan4 ,ligt5de worm54 ,wy vond51 d5 #bc4 ,nov4 teg5s d5 avond enige ligt gev5de worm54 ,hun li*aam 0 lynregt1 be/a&e uit elf gel$+51 e5 we9ig puntig van vor5 en van agt]54 ,de l5gte van d5 kop tot d5 /a>t 0 vyf en ene halve meetkundige lyn4 ,de kleur 0 bru91 en de gel$+5 als die d] ,onisci4 ,de spriet5 w>5 kort en regt4 ,de zes voet5 zat5 aan de voor/e gel$+54 ,als de worm liep liet hy het agt]/e deel op d5 grond slep51 en dit hielp zyne beweg+4 ,het uit]/e van d5 /a>t bevatte de /( die 9 't donk] e5 gro5agtig ligt geeft4 ,de worm konde ze intrekk51 zo dat hy ge5 ligt gave4 ,s*oon het d5 gants*5 dag /]k g]eg5d _h1 krop5 zy 9 m5igte ond] het kreupelh\t1 zo dat de grond als met />r5 bezaid s*e54 ,9 't v]volg zal ik geleg5heid hebb5 van e5 &] soort van gekorv5 g$i]te ( vlieg te sprek51 die door de lugt vlieg5de by nagt als vuurvonk5 ligt geeft4 ,z\de wel deze ligt5de worm5 ene v]s*eid5heid wez5 van de ,lampyris ,noctiluca van ,l9nu8 ,ilex ,aquifolium4 ,het ,ilex ,aquifolium wies op wat]ige plaats5 hi] en da> 9 't w\d4 ,m5 moe/ dit gewas ond] de zeldzam5 rek554 ,het blad blyft zom] en w9t] gro54 ,de ,zw$5 drog5 de blad]51 mak5 ze tot po$]1 kok5 ze 9 dun bi]1 en gebruik5 ze 9 't zydewee4 ,v]w/(f54 ,m5 v]wt hi] rood met ,brazilieh\t en met e5 soort van boommos1 en blauw met ,indigo4 ,om zw>t te v]w5 plukt m5 de blad5 van de wilde zur+ #adi en kookt ze met de /(1 welke dan g$roogd en op nieuws met ,campe*eh\t en kop]rood gekookt wordt4 ,dit zw>t is ze] be/5dig4 ,m5 sp9t en weeft zelf hi] veel van de dagelyks*e kl$]51 en v]wt die 9 huis4 ,het vlas wordt van vel5 geb\wd1 en slaagt wel4 ,dog de h5nip gebruikt m5 we9ig4 ,sikkels en ,seiss54 ,de ,rogge1 de ,weit1 en de ,boekweit word5 met d5 sikkel gemaid1 dog de ,hav] met de seis4 ,de sikkels1 die m5 hi] gebruikt1 zyn lang en smal1 en het s*]pe is met kle9e t&tjes van b9n5 bezet4 ,de l&5 blyv5 e5 ja> braak legg51 en g$ur5de di5 tyd weidt er het vee op4 ,zelfs de niet veel v]mog5de l&li$5 9 dez5 oord hebb5 hunn5 boomga>d1 m9 ( me] groot volg5s hunn5 rykdom4 ,de bom5 zyn geme5lyk ,p]sike-1 ,appel- en ,k]ssebom54 ,v]volg van de ,reis4 ,wy v]liet5 deze plaats d5 #bd4 ,nov4 e5 we9ig voor d5 middag1 en v]volgd5 onze reis1 de ,zwe$s*e ,k]k te ,rakoon voorby1 na> ,peils groves4 ,het l& aan beide zyd5 van d5 weg is z&ig en tamelyk vlak4 ,hi] en da> ziet m51 dog niet dikwyls1 enige ,l&hoev54 ,da> w>5 grote /rek5 nog enkeld bos*1 mee/ uit v]s*eid5 soort5 van ,eik5 en uit ,hikorybom5 be/a&e4 ,egt] kon m5 9 deze boss*5 ze] wel voortkom51 zelfs met e5 rytuig1 want m5 vond 'er we9ig laag h\t en /55 94 ,dog hi] en da> lag5 enige bom51 't zy door /orm geveld1 ( uit oud]dom omgevall51 die enige v]h9d]+ maakt54 ,wa>nem+5 omtr5t het to5em5 van het l&4 ,g$ur5de myn v]blyf te ,rakoon1 nu en d5 gehel5 volg5d5 w9t]1 de$ ik myn be/ om van de oude ,zw$5 alle mogelyke ond]rigt+ te kryg51 aanga&e het to5em5 van het l&1 en 't v]m9d]5 van het wat] 9 deze oord54 ,ik zal hi] gewag5 wat ond]rigt+5 ik kreeg4 ,ik geef ze zo als ik ze ontvang5 heb1 met ma> we9ige aanm]k+52 dus kan de ,lez] da>uit zulke gevolg5 trekk5 als hy wil4 ,e5 ,zwe$1 ,k+ g5oemd1 me] dan vyftig j>5 oud1 hield zig voor ov]tuigd1 dat1 omtr5t dez5 tyd1 de kle9e me]tjes1 poel51 bronn5 en rivi]5 m9d] wat] hadd5 dan to5 hy e5 jonge 04 ,hy kon v]s*eid5 m]5 noem51 die m5 9 zyne jeugd met grote s*uit5 bevo]1 en zelfs 9 't heet/e van d5 zom] wat] g5oeg hadd51 dog nu ( geheel ( voor het groot/e g$eelte droog w>51 en die t5 m9/5 des zom]s ge5 wat] me] hadd54 ,hy zelf _h by gebrek van wat] d5 vis* zi5 /]v52 en het s*e5 hem toe dat het teg5woordig des zom]s zo veel niet reg5de als voorhe54 ,e5 man van zyne blo$vri5d51 die omtr5t agt myl5 van de ,dellaw>e af1 op en5 heuvel by e5 rivi]tje woonde1 _h en5 put do5 grav51 en op de diepte van ve]tig voet ene m5igte van oe/] en mossels*elp51 van riet1 en /ukk5 van gebrok5e takk5 gevond54 ,ik vroeg hoe zy dagt5 dat dit alles da> gekom5 01 en het antwoord 01 dat sommig5 me5d5 dat alles da> re$s van d5 zondvlo$ af zo geleg5 _h1 en &]5 dat het l& to5am4 ,pet] ,rambo1 e5 man van digt by de ze/ig ja>1 v]zek]de my dat op v]s*eid5' plaats5 te ,rakoon1 wa> m5 putt51 ( met e5 &] inzigt diep 9 d5 grond1 gegrav5 _h1 m5 ene m5igte van mossels*elp5 en &]e voortbr5gsels van de zee _h gevond54 ,somtyds _h m5 /ukk5 h\ts ontmoet t] diepte van tw9tig voet1 wa>van sommig5 v]/e5d w>51 en &]5 'er uitzag5 als v]br&4 ,op die diepte vond m5 e5s ene grote lepel4 ,z\de het v]br&e h\t niet zw>t geword5 zyn door ond]a>ds*e m9]ale damp58 ,dog vel5 hebb5 'er uit opgemaakt1 dat ,am]ika re$s voor d5 ,zondvlo$ bewoond 04 ,dezelve man v]haalde my v]d]s1 dat m5 ook tic*el/55 diep 9 d5 grond gevond5 _h4 ,ma> z\de niet de /e5kleurige klei1 wa>uit de grond hi] grot5deels be/aat1 h>d zynde1 voor tic*el/55 zyn aangezi58 ,ik heb hor5 zegg5 dat die klei1 h>d zynde1 veel na> gebakk5 /e5 gelykt4 ,hy zeide ook1 dat de rivi]5 nog ev5 zo hoog w>5 als m5 wi/ dat zy oit w>5 gewee/2 ma> 9 de kle9e me]tjes1 9 poel5 en vyv]s 0 m]kelyk m9d] wat]4 ,maons ,ke51 e5 &]e ,zwe$ van me] dan zev5tig ja>1 v]zek]de1 dat1 by het grav5 van en5 put1 hy1 op de diepte van ve]tig voet1 e5 groot /uk ka/anj5h\t1 en wortels en /el5 van riet gezi5 _h1 nev5s ene kleiagtige a>de1 gelyk die welke m5 geme5lyk aan het /r& van zeeboezems v9dt1 da> m5 z\t wat] heeft4 ,deze klei _h d5 zelv5 reuk en en5 z\tagtig5 smaak4 ,hy en v]s*eid5' &]5 maakt5 da>uit op1 dat al het l& wa> ,rakoon en ,p5ns-neck legg5 van ouds geheel door de zee b$ekt 04 ,ook 0 'er op ene grote diepte ene spaan1 gelyk die d] ,wild51 gevond54 ,sv5 ,lock en ,willem ,cobb1 beid5 me] dan vyftig ja> oud1 kwam5 da>9 volkom5 ov]e51 dat m5 op vele plaats5 hi]om/reeks by het grav5 na> well5 ze] veel riet1 het mee/ v]rot1 gevond5 _h t] diepte van d]tig en me] voet54 ,en 't w]kvolk van ,cobb zelv5 0 9 't grav5 t] diepte van tw9tig voet op en5 dikk5 tak gekom51 die h5 belet _h voorttegaan1 tot dat m5 hem doorgehakt _h4 ,het h\t 0 ze] h>d4 ,ook is het ze] geme5 van niet diep 9 d5 grond ene m5igte te v9d5 van niet geheel v]rotte blad5 van all]lei soort4 ,by het mak5 van en5 mol5dyk1 enige j>5 gel$51 op de rivi] wa>by de k]k van ,rakoon /aat1 en het doorgrav5 t5 di5 e9de van ene bank1 vond m5 dat die mee/ uit oe/]s*al5 be/ond1 s*oon m5 hi] me] dan hond]d5tw9tig ,eng4 myl5 van zee is4 ,zy1 nev5s alle de ,inwoond]s van ,rakoon1 beslot5 hi]uit1 zond] dat m5 het hun 9 't ho(d gebragt _h1 dat deze l&/reek 9 oude tyd5 door de zee b$ekt 0 gewee/4 ,ook v]zek]d5 zy1 dat vele kle9e me]tjes1 die 9 hunne jeugd1 zelfs 9 d5 zom]1 vol wat]s w>51 nu des zom]s nauwlyks e5 beekje uitmaakt51 uitg5om5 by h>de reg5vlag52 dog zy vond5 niet dat de rivi]5 van wat] v]m9d]d w>54 ,aoke ,helm1 e5 gryza>d van zev5tig ja>1 vond by 't grav5 van en5 put e]/ z& en kle9e /551 en dat t] diepte van agt voet51 da>na ene bleke en v]volg5s ene zw>te klei4 ,op vyfti5 voet5 vond hy e5 /uk h>d h\t1 en v]s*eid5 /ukk5 van vuur/554 ,hy v]haalde dat hy v]s*eid5' plaats5 9 de ,dellaw>e k5de da> m5 9 zyn jeugd met s*uit5 vo]1 en die nu 9 kle9e ,eil&tjes v]&]d w>51 wa>van er sommig5 byna ene ,eng4 myl l5gte hadd54 ,deze ,eil&tjes ont/aan uit z&bank5 die zig 9 d5 /room va/zett51 wa>op v]volg5s het wat] enige klei aanspoelt1 9 de welke biez5 beg9n5 te groey51 en dus wordt het all5gsk5s tot l&4 ,by ene zam5kom/ van de oud/e ,zw$5 uit het k]spel van ,rakoon1 kreeg ik het volg5de antwoord op de vrag5 die ik aanga&e deze zaak de$4 ,wa> m5 hi] ook putt5 graaft v9dt mem ov]al t] diepte van tw9tig ( d]tig voet vele oe/]s*elp5 en ,clams4 ,op vele plaats5 heeft m5 by 't grav5 ene m5igte gevond5 van biez5 en riet1 mee/ alles onbes*adigd4 ,e5s heeft m5 en5 gehel5 bondel van vlas ontmoet wel tuss*5 de tw9tig en drie5tw9tig voet ond] d5 grond4 ,het 0 al zo we9ig bes*adigd als ( het e]/ onlangs ond] de a>de 0 g]aakt4 ,alle de m5s*5 /ond5 v]wond]d1 kunn5de niemant begryp5 hoe het da> gekom5 04 ,dog ik v]beelde my dat die go$e li$5 de ene ( de &]e ,am]ikaans*e plant1 als het wilde ,virg9is*e vlas #aej ( het ,antirrh9um ,canad5se1 dat veel na> vlas gelykt1 voor vlas aanzag52 en het 0 ook opm]kelyk dat die bondel omwond5 z\ gewee/ zyn4 ,de ,europ]s op hunne aankom/ vond5 n]g5s vlas 9 ,am]ika4 ,hoe kon 'er dan e5 bondel van ond] de a>de kom58 ,gebr&e kol5 heeft m5 dikwyls 9 d5 grond gevond54 ,de ko/]1 ,erik ,ragnilsson1 _h 'er vel5 van gezi54 ,ook heeft m5 dikwyls t] diepte van bov5 de tw9tig voet5 takk5 en blokk5 h\ts ontmoet4 ,op sommige plaats5 _h m5 span5 by de ,wild5 9 gebruik uitgegrav54 ,en uit dit alles maakt5 zy op1 dat deze l&/reek voorhe5 zee gewee/ 04 ,dog m5 moet hi]by opm]k51 dat mee/ alle die putt5 op plaats5 gegrav5 wi]d5 da> ene nieuwe plant]y wi]d aangelegd1 wa> m5 het h\t e]/ _h weggehakt1 dat 'er miss*i5 v]s*eid5' euw5 ge/aan _h4 ,uit alle deze aanm]k+51 en nog &]51 die ik 9 't v]volg 'er byvoeg5 zal1 kan m5 opmak51 dat e5 groot deel van ,new ,j]sey 9 ov]\de tyd5 e5 g$eelte 0 van d5 bodem d] zee1 en nad]h& voortgebragt is geword5 door de modd]1 slik en &]e /(f51 die de ,dellaw>e met zig gevo]d heeft4 ,ev5wel maakt het uit/ek by ,kaap ,may1 wa>van 9 't v]volg1 deze zaak nog me] ( m9 nog twyffelagtig4 ,plant5 die altyd gro5 blyv54 ,de gewass5 die hi] zom] en w9t] hun blad h\d5 zyn4 ,de ,ilex ,aquifolium1 ( ,hul/4 ,de ,kalmia ,latifolia1 de bre$blad]ige ,kalmia4 ,de ,kalmia angu/ifolia1 de smalblad]ige ,kalmia1 e5 soort van d5 e]/54 ,de ,magnolia glauca1 de ,bev]boom4 ,de jonge plant5 van dez5 boom alle5 beh\d5 des w9t]s ha> blad1 en de oud5 niet4 ,het ,viscum album1 het gem5e ,mi/elboompje1 wass5de geme5lyk op de ,nyssa aquatica1 de ,liquidamb> /yraciflua1 d5 ,eik en de ,l9de1 zo dat de topp5 di] bom5 'er des w9t]s gants* gro5 van s*yn54 ,de ,myrica c]if]a ( de ,talkboom4 ,dog van dez5 beh\d5 ma> enige jonge bom5 hun lo(1 de mee/5 lat5 het vall54 ,de ,sp>reboom4 #aea ,de ,d5neboom4 #aeb ,de ,cupressus ?yoides1 ( de witte ,j5ev]1 &]s de witte ,c$]4 ,de ,junip]us ,virg9iana1 de ,rode ,j5ev]1 ( ,c$]4 ,v]s*eid5' ,eik5 en &]e bom5 lat5 hi] 9 d5 w9t] hun blad vall51 die wat zuidelyk]1 gelyk 9 ,k>ol9a1 het gants*e ja> door gro5 blyv54 ,het uitvall5 d] t&5 9 ,am]ika4 ,m5 heeft opgem]kt dat de ,european5 9 ,noord ,am]ika1 het zy zy 9 ,zw$51 9 ,engel&1 9 ,duits*l&1 ( 9 ,holl&1 ( zelfs 9 ,am]ika van ,europeaans*e oud]s gebor5 zyn1 hunne t&5 veel vroeg] kwyt rak5 dan 9 &]e l&52 byzond]lyk _h dit plaats omtr5t de ,vr\w54 ,m5 zag dikwyls meisjes van tw9tig ja>1 die re$s de helft van h>e t&5 v]lor5 hadd51 zond] hoop te hebb5 nieuw5 te zull5 kryg54 ,ik heb na> de oorzaak hi]van gezogt1 dog ik weet niet ( ik de w>e gevond5 heb4 ,vel5 w>5 van m5+ dat de lugt hi] te l&e nadelig 0 voor de t&51 en dit is zek] dat het w$] n]g5s onbe/5dig] wez5 kan2 want e5 ze] hete dag e9digt dikwyls met ene s*]pe k\de1 en zo ook omgeke]d4 ,dog deze v]&]lykheid kan het uitvall5 d] t&5 niet v]oorzak51 dewyl ,dog niet by de ,wild54 dit by de ,wild5 g5e plaats heeft1 die1 s*oon zy 9 de zelve lugt lev51 altyd witte en s*one t&5 beh\d51 gelyk ik zelf gezi51 en ook van vele &]5 gehoord heb4 ,da> zyn 'er die dit aan 't onmatig gebruik van vrugt5 en zoetigh$5 toes*ryv52 dog ik heb vele m5s*5 gek5d die hi]9 ge5 ov]daad beg+51 en ev5wel hunne t&5 kwyt raakt54 ,( dit komt van het !e dr9k54 ,ik begon het !e dr9k51 dat hi] des morg5s en des middags ges*i$t1 te v]d5k51 het welk teg5woordig vooral ond] de ,vr\w5 zo geme5 is1 dat 'er nauwlyks zelfs ene ,bo]9 ( arme ,vr\w is1 die des morg5s ge5 !e dr9ke4 ,en 9 deze m5+ wi]d ik beve/igd op ene reis1 die ik de$ 9 de oord5 wa> de ,wild5 nog won54 ,de ,g5]aal ,major ,johnson v]haalde my to51 dat vel5 van de ,wild51 die digt by de ,european5 woond51 gele]d hadd5 !e te dr9k51 en dat m5 opgem]kt _h dat zulke ,am]ikaans*e ,vr\wli$51 die zig ze] da>aan gew5d hadd51 ev5 als de ,europis*e ,vr\w51 h>e t&5 vroeg kwyt raakt51 s*oon zy ze voorhe5 gants* zuiv] hadd5 gehad4 ,integ5deel zulk5 die g5e !e gebruikt5 behield5 h>e t&5 tot en5 hog5 oud]dom4 ,dog nad]h& bevond ik dat het gebruik d] !e niet de enige oorzaak van dit v]lies d] t&5 wez5 kon4 ,v]s*eid5 jonge ,vr\wsp]son51 9 ,europa gebor51 klaagd5 dat zy h>e mee/e t&5 w>5 kwytg]aakt zodra zy 9 ,am]ika gekom5 w>54 ,ik vroeg1 ( zy niet dagt5 dat dit van het m5igvuldig !e dr9k5 kwam1 dewyl m5 weet1 dat /]ke !e de t&5 als opvreet2 dog zy antwoordd5 dat zy re$s begonn5 hadd5 h>e t&5 te v]liez5 voor dat zy nog !e g$ronk5 hadd54 ,ma> myn ond]zoek voortzett5de1 vond ik t5 laat/5 ene g5oegzame oorzaak van dit uitvall5 d] t&54 ,alle ,van het w>m et54 deze ,vr\w5 bek5d5 dat zy ze] ge/eld w>5 om alles zo w>m te et5 als het ma> mogelyk 04 ,dit 0 ev5 het zelve met de &]e ,vr\w5 9 het l&1 die h>e t&5 veel vroeg] v]liez5 dan de ,mans4 ,zy dr9k5 veel me] !e des morg5s en des namiddags dan de ,mans1 wi] bezigh$5 hun d5 tyd niet lat5 van lang aan de !etafel te zitt54 ,behalv5 dat1 de ,engels*e ,mans gev5 we9ig om !e1 ma> h\d5 me] van e5 kom pun*4 ,als de ,engels*e ,vr\w5 !e dr9k5 giet5 zy ze niet 9 de s*oteltjes1 ma> gebruik5 ze zo heet als zy kunn5 uit het kopje4 ,de wilde ,vr\wli$5 volg5 ze da>9 na4 ,integ5deel1 die ,wild51 wi] t&5 wit en gaaf zyn1 et5 ( dr9k5 noit iets w>m4 ,ik vroeg v]s*eid5 van de oude ,zw$5 ( hunne ,oud]s en ,l&sli$5 hi] ook hunne t&5 zo vroeg v]lor5 hadd51 dog zy zeid5 van ne54 ,b5gtson1 de ,k]k]aad van ,philadelphia1 v]zek]de my1 dat zyn vad] op zyn zev5tig/e ja> p]sike/55 en not5 met zyn t&5 krak5 kon1 en dit zal teg5woordig niemant hi] op die j>5 ond]nem54 ,dit beve/igt het ge5 ik gezegd heb1 want 9 di5 tyd 0 het gebruik d] !e 9 ,noord ,am]ika onbek5d4 ,koorts54 ,g5e ziekte is hi] geme5d] dan die welke de ,engels*5 ,fev] & ague noem51 ene k\de koorts1 die ( ene all$aags*e1 &]e- ( d]d$aags*e is4 ,dog het gebeurt dikwyls dat iemant1 die ene d]d$aags*e koorts gehad heeft1 en ze ene week is kwyt gewee/1 ene all$aags*e 9 de plaats krygt1 en als die weg is1 na enig5 tyd1 w$] door ene d]d$aags*e wordt aangeta/4 ,de koorts beg9t geme5lyk op het laat/ van ,augu/us ( het beg9 van ,septemb]1 en duurt d5 h]f/ en d5 w9t] ov] tot aan de l5te1 wanne] zy geheel v]dwynt4 ,de ,vreemdel+5 word5 'er geme5lyk het e]/e ( het tw$e ja> na hunne aankom/ van aangeta/1 en veel /]k] dan de ,inboorl+51 zo dat zy 'er somtyds aan /]v54 ,ma> als zy 'er de e]/e maal doorkom51 zyn zy 'er geme5lyk het tw$e ja>1 en somtyds altyd vry van4 ,m5 zegt hi] 9 't geme5 dat de ,vreemdel+5 de koorts kryg5 om zig aan de lugt te gew5n54 ,de ,inboorl+5 van ,europis*e afkom/ hebb5 op sommig5 plaats5 alle j>5 e5 aanval van koorts1 dog sommig5 zyn 'er spo$ig van af1 da> &]5 zes ma&5 lang da>aan sukkel51 en enig5 zelfs tot hunn5 dood toe4 ,de ,wild5 zyn 'er ook aan ond]hevig1 dog zo /]k niet als de ,european54 ,ge5 oud]dom is 'er van bevryd2 wa> deze koorts he]s*t ziet m5 'er gryza>ds en k9d]5 9 de wieg1 dikwyls niet bov5 de drie wek5 oud1 van geplaagd4 ,dez5 h]f/ 0 zy hi] veel /]k] dan na> gewoonte4 ,zy maakt de m5s*5 zo bleek als dod5 en s*rikkelyk zwak1 dog laat hun nog?ans toe 9 de tuss*5tyd5 hunne bezigh$5 wa>t5em54 ,het is zond]l+1 dat 'er alle j>5 sommige /rek5 zyn da> de koorts rege]t1 en &]5 da> niemant 'er van weet4 ,ook zyn 'er plaats5 wa> m5 'er voorhe5 niets van plegt te wet51 dog da> zy nu geme5d] beg9t te word54 ,vele oude li$5 v]zek]d5 e5/emmig dat de koorts noit zo hevig en aanh\d5d 0 gewee/ to5 zy k9d]5 w>5 als nu4 ,dog &]51 ook ruim zo oud als de e]/51 w>5 van g$agte1 dat de koorts voorhe5 na> ev5r$igheid d] ,inwoond]s wel zo algeme5 en zo /]k gewee/ 01 dog dat m5 9 di5 tyd1 to5 'er veel m9d] m5s*5 w>51 en de plant]y5 zo v] van malk&]5 lag51 da> zo veel agt niet op _h kunn5 nem52 zo dat het wa>s*ynlyk is1 dat de uitw]k+5 d] koorts altyd omtr5t gelyk gewee/ zyn4 ,oorzak54 ,het is moeilyk de w>e oorzak5 dez] ziekte te bepal52 da> s*yn5 'er v]s*eid5' te zyn1 en die niet altyd dezelv52 somtyds1 en ik d5k geme5lyk1 lop5 'er v]s*eid5 t'zam54 ,ik heb 'er ,g5eeskundig5 ov] ond]h\d51 en zie hi] wat zy 'er van dagt54 ,sommig5 me5d5 dat de ge/eldheid van de lugt 9 dit l& oorzaak is van deze koorts1 dog de mee/5 bew]5 dat zy v]oorzaakt wordt door de /a&e en rott5de wat]52 en dit s*ynt de ond]v9d+ te bekragtig54 ,want m5 heeft opgem]kt1 dat zulk5 die 9 de nabuurs*ap van mo]ass5 en poel5 won51 ( op zulke plaats5 wa> m5 e5 /a& en /9k5d wat] v9dt1 g5oegzaam i$] ja> de koorts kryg51 en 'er veel ligt] dan &]5 van word5 aangeta/4 ,en dit gebeurt voornaamlyk 9 e5 ja>getyde1 dat de wat]51 door de onmatige hette het mee/ uitwaassem51 en de lugt met kwade damp5 v]vull54 ,ook is de koorts ze] /]k op alle lage plaats51 en wa> tweemaal 9 de vi]5tw9tig ur5 het zeewat] met het ty opkomt1 en zig met het zoete wat] v]m5gt4 ,des zom]s wordt m51 ov] zulke plaats5 reiz5de1 dikwyls g$wong5 zyne neusgat5 toeteh\d51 uit ho(de van d5 /ank1 di5 de v]m5g+ van het zoete met het z\te wat] voortbr5gt4 ,om deze r$5 word5 de m5s*5 te ,p5ns-neck1 en te ,salem 9 ,new ,j]sey1 wa> de grond de gezegde eig5s*app5 heeft1 ja>lyks veel /]k] door de koorts geplaagd1 dan die op hog] grond5 won54 ,indi5 iemant won5de op hoge l&51 wa> m5 vry is van de koorts1 na> de lag] l&5 trekt1 kan hy wel /aat mak5 van alle j>5 op d5 gewon5 tyd de koorts te kryg5 zo lang hy da> blyft won54 ,m5s*51 die de fris*/e kleur hadd51 uit de hog] l&5 na> de lag]e v]huiz5de1 en da> en5 tyd lang blyv5de v]toev51 hebb5 alle hunne kleur v]lor51 en zyn zo bleek geword5 als dod54 ,dit kan egt] de enige oorzaak van de koorts niet wez51 want ik b5 9 lage l&5 gewee/1 da> veel /a&e wat]5 w>51 wa> de m5s*5 zeid5 zeld5 van de koorts gekweld te word52 dog deze plaats5 lag5 twee ( drie grad5 me] noordwa>ds4 ,&]5 w>5 van gevoel5 dat het onvoorzigtig en onmatig et5 van vrugt5 ze] veel de oorzaak 0 van deze koorts4 ,dit heeft byzond]lyk plaats omtr5t de ,european5 die e]/ ov]kom51 en nog niet aan de lugt en de vrugt5 van ,am]ika gew5d zyn1 want zy die hi] gebor5 zyn kunn5 'er me] van v]drag51 en zyn egt] niet geheel vry van de kwade gevolg5 d] onmatigheid4 ,ik heb hi]ov] vele ,engels*5 en ,duits*]s uit eig5' ond]v9d+ hor5 sprek54 ,zy bek5d5 het dikwyls beproefd te hebb51 dat als zy e5s ( tweemaal nugt]5 van e5 wat]melo5 at5 zy v]zek]d kond5 wez5 van b9n5 we9ige dag5 ene k\de koorts te hebb54 ,en het is m]kwa>dig het ge5 de ,frans*5 9 ,kanada my v]teld51 dat de koorts5 da> m9d] geme5 w>51 s*oon m5 da> niet m9d] wat]melo55 gebruikte dan 9 de ,engels*e ,volkplant+51 en dat m5 noit opgem]kt _h dat zy koorts v]oorzaakt52 ma> dat wanne] m5 9 't hete van d5 zom] by de ,ill9oiz5 komt1 e5 ,am]ikaans* volk1 dat op de zelve bre$te met ,p5sylvanie en ,new ,j]sey woont1 zy ge5 wat]melo55 et5 kond5 zond] de aanvall5 en] k\de koorts te bespeur51 en dat de ,wild5 h5 ook wa>s*uwd5 van zo geva>lyk ene vrugt niet te et54 ,doet ons dit niet d5k5 dat de grot] trap van hette 9 ,p5sylvanie en het ,l& d] ,ill9oiz51 beid5 vyf ( zes grad5 zuidelyk] dan ,kanada geleg51 die vrugt geva>lyk] maakt8 ,9 de ,engels*e ,volkplant+5 heeft i$] ,bo] wat]melo551 die m5 ond] 't hoy5 gebruikt1 ( g$ur5de het w]k5 9 d5 oog/1 wanne] het volk niets 9 de maag heeft1 om zig 9 de hette te v]koel51 gelyk deze sappige vrugt ze] fris* is4 ,ook eet m5 hi] 9 d5 zom] ze] veel melo551 komkomm]s1 kawo]d51 squa%es1 mo]bezi51 appel51 p]sik51 k]ss51 en &] o(t1 al het welk ook het zyne doet t] bevord]+ d] koorts4 ,dog dat de lev5swys hi] ze] veel aan toebr5gt1 kan m5 besluit5 uit de e5p>ige b]igt5 van oude li$5 aanga&e de tyd5 hunn] k9ds*heid1 volg5s welke b]igt5 de m5s*5 9 die tyd5 aan zo vele ongemakk5 niet ond]hevig en zeld5 ziek w>54 ,alle de oude ,zw$5 v]kla>d51 dat hunne ,l&sli$5 die zig hi] het e]/ n$]zett$5 en5 hog5 oud]dom b]eikt51 en dat hunne k9d]5 omtr5t tot die zelve j>5 kwam52 dog dat de kle9k9d]5 en de kle9kle9k9d]5 d5 oud]dom van hunne voor\d]s niet hadd5 b]eikt1 en zo gezond en /]k op v] na niet gewee/ w>54 ,dog de ,zw$5 leefd5 hi] 9 't beg9 ze] matig4 ,zy w>5 te arm om br&ewyn en rum te kop51 die zy ook zelv5 niet /ookt54 ,egt] hadd5 zy somtyds e5 go$ /]k bi]4 ,zy wi/5 ook g55 cyd] te mak51 die nu zo geme5 9 't ,l& is4 ,k(fi1 !e1 *okolaat1 wa>uit zelfs nu het ,l&volk t5 dele zyn ontbyt maakt1 w>5 onbek5d4 ,de mee/5 hadd5 noit suik] ( pun* geproefd4 ,de !e1 die m5 nu hi] dr9kt1 is ( ze] v]leg51 ( met all]lei kruid5 v]m5gd1 zodat zy nauwlyks me] d5 naam van !e v]di5t2 gevolgelyk kan zy niet dan ene kwade uitw]k+ op zulk5 do5 die dezelve 9 m5igte gebruik52 behalv5 dat zy niet miss5 kan van de +ew&5 te v]slapp51 da> zy 's morg5s en 's namiddags byna kok5d heet g$ronk5 wordt4 ,de ,wild51 afkomel+5 van de oorspronglyke bewoond]s dezes ,l&s1 v]/rekk5 tot e5 bewys van het ge5 ik zegge4 ',t is bek5d dat hunne voor\d]s1 t5 tyde van de aankom/ d] ,european51 ze] oud wi]d52 't 0 niets vreemds van 'er li$5 ond] te v9d5 die bov5 de hond]d ja> w>54 ,zy leefd5 sob]1 en dronk5 niets dan wat]4 ,br&ewyn1 rum1 wyn1 en &]e /]ke drank5 w>5 hun onbek5d4 ,dog s$]t dat de ,*ri/55 hun die drank5 hebb5 l]5 dr9k51 en zy ze zo aang5aam gevond5 hebb51 b]eik5 zulk5 die hunne lu/5 niet kunn5 teg5gaan niet de helft van de j>5 hunn] voorvad]54 ,e9delyk1 da> w>5 'er die bewe]d51 dat het uitroey5 van zo vele welruik5de plant51 wa>m$e op de aankom/ d] ,european5 de boss*5 vol w>51 dog die het vee ?ans v]nield heeft1 kon word5 aangezi5 als ene van de grote oorzak5 van de voortgang5 d] koorts54 ,de m5igte dez] bloem5 v]spreidde alle morg5s en avond5 en5 lieflyk5 geur 9 de boss*54 ,het is d]halv5 niet vreemd te d5k51 dat da>door de s*adelykheid d] rottige uitwaassem+5 gematigd w]d1 zo dat zy zo geva>lyk 9 di5 tyd niet w>54 ,middel5 da> teg54 ,v]s*eid5' g5eesmiddel5 word5 teg5s deze kwaal aangew5d4 ,de ,k9a 0 voorhe5 e5 onfeilba> middel1 dog teg5swoordig doet zy altyd die uitw]k+ niet1 s*oon m5 ze hi] voor zuiv] en onv]vals*t bekomt4 ,vele li$5 bes*uldigd5 dit middel van iets kwaads 9 het li*aam agt] te lat54 ,dog m5 heeft geme5lyk ond]vond51 dat als de ,k9a go$ 0 en t]/onds 9 't beg9 d] koorts gebruikt wi]d1 e] het li*aam v]zwakt 01 zy de koorts altyd v]dreef1 zo dat de huiv]+5 niet w$] kwam51 en m5 g5e pyn5 nog zwa>te 9 de l$5 ov]hield4 ,ma> als de kwaal 0 +eworteld en de ,lyd]s /]k v]slapt _h1 ( dat zy natuurlyk zwak w>51 v]liet h5 de koorts wel op 't gebruik d] ,k9a1 dog ke]de e5 ve]ti5 dag5 da>na w$]1 en dwong h5 ze op nieuws te gebruik52 wa>van het gevolg dikwyls 0 pyn en /yfheid 9 de l$5 en somtyds 9 de +ew&51 wa>door zy belet wi]d5 te gaan1 welke pyn hun vele j>5 bybleef1 en dikwyls tot d5 dood toe4 ,deze kwade uitw]k+ wordt g$eeltelyk aan d5 koortsba/1 di5 m5 hi] zeld5 onv]vals*t bekomt1 en g$eeltelyk aan de onvoorzigtigheid d] ,lyd]s ond] 't gebruik5 van d5zelv5 toeges*rev54 ,e5 van myne k5niss5 0 ze] erv>5 9 't v]dryv5 van de koorts door de ,k9a1 welke hy gaf zodra de koorts zig 9 't li*aam va/gezet _h4 ,dog voor dat hy ze gebruikte nam hy e5 zweetmiddel1 dewyl hy dit ze] heilzaam gevond5 _h4 ,en gelyk hi] de koorts veeltyds van di5 a>d is dat zy niet doet zwet51 zelfs niet 9 h>e hette1 moe/ m5 door &]e middel5 de uitwaassem+ bevord]54 ,t5 di5 e9de nam de ,lyd] het middel op d5 dag van de huiv]+ en moe/ di5 avond zond] et5 zyn4 ,d5 volg5d5 morg5 moe/ hy 9 't w>me b$ blyv51 veel !e dr9k51 en wel toeg$ekt zyn1 om /]k te kunn5 uitwaassem54 ,dus bleef hy tot dat het zwet5 ophield1 v]liet dan het b$ 9 ene w>me kam]1 was*te het li*aam met blo$-lauw wat]1 om het te zuiv]5 van de vuiligheid door het zwet5 v]oorzaakt1 t5 e9de die de por5 niet mogte v]/opp54 ,de ,lyd] wi]d da>op afgeveegd1 en nam e9delyk de ,k9a v]s*eid5' mal5 op d5 zelv5 dag 94 ,dit wi]d twee ( drie mal5 h]haald1 op de dag5 na dat de zieke de koorts gehad _h1 en zy v]liet hem geme5lyk zond] w$] te kom51 en zond] dat hy 'er 9 't v]volg bleek van zag4 ,de s*ors van d5 wortel des ,tulpebooms #aec op de wys d] ,k9a g5om5 heeft somtyds de zelve uitw]k+4 ,sommige m5s*5 s*ill5 de wortels van d5 ,kornoeljeboom1 #aed en gev5 de s*il d5 ziek5 94 ,v]s*eid551 die door de ,k9a niet geholp5 wi]d51 zyn door dit middel g5ez54 ,ik heb ook m5s*5 gezi5 die geholp5 w>5 door zwavel fyn ge/ampt1 met suik] v]m5gd1 alle avond5 voor dat zy na> b$ g+51 en alle ogt5d5 voor dat ze op/ond51 te gebruik54 ,dit d$5 zy drie ( vi] mal5 9 d5 tuss*5tyd dat zy van de koorts vry w>51 en nam5 'er telk5s wat w>m5 drank op1 om de po$] te do5 zakk54 ,dog sommig5 vond5 hi] ge5 baat by4 ,&]5 nam5 d5 gel5 ba/ van d5 p]sikeboom1 byzond]lyk di5 van d5 wortel1 en kookt5 hem 9 wat]1 tot dat 'er de helft van v]vlog5 04 ,hi]van nam de zieke elk5 morg5 e5 wynglas vol voor dat hy iets geget5 _h4 ,deze drank heeft en5 onaang5am5 smaak1 en trekt d5 mond by e5 gelyk alu92 dog hy _h vele m5s*5 te ,rakoon geholp51 die &]e middel5 te v]geefs gebruikt hadd54 ,w$] &]5 kookt5 de blad5 d] ,pot5tilla reptans1 ( d] ,pot5tilla ,canad5sis1 9 wat]1 en dronk5 'er van voor dat de huiv]+ aankwam2 en het is bek5d dat 'er vel5 door geholp5 zyn4 ,de ,bewoond]s van d5 /room ,mahawk1 zo wel ,am]ikan5 als ,europ]s1 /amp5 d5 wortel van het ,geum rivale4 ,deze po$] wordt van sommig5 9 wat] gekookt tot dat het afkooksel vry /]k is2 &]5 giet5 'er ma> k\d wat] op1 en lat5 't en5 dag ov] /aan2 enig5 m5g5 ze met br&ewyn4 ,van dit middel moet de ,lyd] e5 glas vol nugt]5 nem5 op zyn5 vry5 dag4 ,m5 v]zek]de dat dit e5 d] zek]/e middel5 01 en de ,k9a ov]tr(4 ,die g55 welk5 digt by de yz]myn5 woond5 betuigd5 zeld5 ( noit door deze koorts te word5 aangeta/2 dog wanne] zy ze egt] hadd51 dronk5 zy het wat] uit bronn5 die uit de yz]myn5 kom51 en en5 /]k5 /aalsmaak hebb54 ,dit middel v]zek]d5 ze my onfeilba> te zyn4 ,&]51 die niet digt by zulke bronn5 woond51 trokk5 'er voor enige dag5 na> toe1 als zy de koorts hadd51 om het wat] te dr9k51 dat h5 geme5lyk hielp4 ,ik heb bov5 re$s aangem]kt1 dat saly met citro5sap ze] heilzaam teg5s de koorts bevond5 is4 ,dog m5 _h opgem]kt dat e5 middel dat d5 e5 hielp dikwyls kragteloos op d5 &] is4 ,bor/ont/ek+54 ,bor/ont/ek+5 #aee zyn ook ene ziekte wa>door m5 hi] dikwyls wordt aangeta/4 ,vel5 van de oude ,zw$5 v]teld5 my dat zy 9 hunne jeugd 'er we9ig van gehoord hadd51 dog dat deze ziekte nu zo geme5 0 dat zy ja>lyks vele m5s*5 wegsleepte4 ,ma> m5 heeft opgem]kt dat zy 9 sommige j>5 zo kwaada>dig niet is als 9 &]51 wanne] zy de mee/e ,lyd]s doodt4 ,ook is zy /]k] op de ene dan op de &]e plaats4 ,9 d5 h]f/ van #agbh4 sleepte zy vele m5s*5 weg te ,p5ns-neck1 ene plaats b5$5 ,rakoon1 digt] aan de ,dellaw>e1 wa> vele ,zw$5 w>5 geve/igd4 ,de mee/5 ,zw$5 /i]v5 'er van1 s*oon zy ze] talryk w>54 ,dit heeft gemaakt dat hunne kle9e k9d]51 die ov]blev51 met de k9d]5 d] ,engels*5 opgroey5de1 hunne mo$]taal v]get5 hebb51 zo dat 'er we9ig5 zyn die nu het ,zwe$s* v]/aan4 ,s$]t di5 tyd heeft deze ziekte ja>lyks wel enige m5s*5 te ,p5ns-neck om hals geholp51 dog 9 ge5 groot getal4 ,zy s*e51 als w>e het1 te ru/51 tot 9 d5 h]f/ van dit ja> #agdh4 wanne] zy op nieuw ysselyk begon te wo$54 ,i$]e week /i]v5 'er van zes tot ti5 oude m5s*5 aan4 ,het 0 ene w>e ,pleuritis1 ma> zy _h deze byzond]heid1 dat zy met ene grote zwell+ ond] d5 /rot en d5 hals en met ene belemm]de doorzwelg+ begon4 ,sommig5 hield5 ze voor aan/ek5d4 ,enig5 v]kla>d5 9 go$5 ern/ dat als zy 9 ene familie kwam1 zy1 niet alle5 die 9 't zelve huis woond51 ma> ook zulk5 van de familie aangreep die 'er v] van daan hun v]blyf hield54 ,vel5 zyn 'er te ,p5ns-neck gewee/1 die1 zond] dat zy hunne zieke blo$vri5d5 bezogt hadd51 de ziekte gekreg5 hebb51 en 'er aan ge/orv5 zyn4 ,ik wil de wa>heid hi]van niet betwi/51 dog v9d het gevolg niet gegrond4 ,de ziekte wo$de het mee/ 9 ,novemb]4 ,egt] /i]v5 'er enige oude li$5 d5 volg5d5 w9t] aan4 ,dog de k9d]5 liep5 'er tamelyk vry van4 ,de ,g5eeskundig5 vond5 zig 9 deze ziekte ze] v]leg54 ,oorzak54 ,het is bezwa>lyk de oorzak5 van zo geweldige ziekt5s jui/ te bepal54 ,e5 oude ,engels*e ,heelmee/] sprak 'er dus ov]4 ,m5 dr9kt hi] 9 d5 zom] veel pun* en &]e hete drank51 wa>door het blo$ v]dikt en de ad]5 9 't midd5rif #aef opgezet word54 ,teg5 't e9de van ,octob] en 't beg9 van ,novemb] wordt het w$] v]&]lyk1 zo dat het op d5 zelv5 dag nu heet dan w$] k\d is4 ,als de m5s*5 by dit v]&]lyke w$] veel 9 de lugt zyn kryg5 zy dit ongemak4 ,ook is het zek] dat de lugt het ene ja> ongezond] is dan het &]e1 het welk van de hette en &]e om/&igh$5 afhangt1 en dit doet veel tot deze ziekte4 ,het is aanm]kelyk dat 'er 9 't ja> #agbh4 en #agdh41 to5 'er zo vele m5s*5 te ,p5ns-neck /i]v51 te ,rakoon we9ig dod5 w>51 s*oon beide de plaats5 digt by malk&] legg51 en dezelve lugt en grondsge/eldheid hebb54 ,ma> ,p5n's neck legt ze] laag1 en ,rakoon tamelyk hoog4 ,te ,p5n's neck woont m5 tuss*5 poel5 en mo]ass51 wa>9 het wat] /aat te rott52 het is 'er vol van bom51 die d5 w9d afk]54 ,ook wordt het wat] te ,p5n's neck niet voor zo go$ geh\d5 als te ,rakoon1 s*oon 'er ge5 ond]s*eid is 9 d5 smaak4 ,het wordt da>5bov5 9 sommige kle9e /roompjes brakagtig1 als de ,dellaw>e by d5 vlo$ opzet en 'er 9 komt4 ,op de oev]s van deze /roompjes won5 vele ,zw$51 en gebruik5 'er het wat] van4 ,philadelphia4 ,d5 #c4 ,decemb] #agdh4 v]trok ik w$] na> ,philadelphia1 wa> ik nog di5 avond aankwam4 ,wilde druiv54 ,9 de boss*5 v9dt m5 ov]vlo$ van v]s*eid5' soort5 van wilde ,druiv54 ,e5 soort1 aanm]kelyk door zyne grootte1 wa/ 9 de poel51 en wordt ze] gezogt van d5 ,rakoon4 ,deze druif wordt van de ,engels*5 ,voss$ruif #aeg &]s ,poeldruif1 gehet54 ,zy zyn niet aang5aam van smaak1 en de ,inwoond]s et5 ze zeld51 dog wel e5 kle9 soort van druif1 die op en5 drog5 grond groeit4 ,m5 gebruikt ze 9 d5 h]f/ rauw4 ,zy zyn aang5aam1 e5 m5gsel van zoet en zuur4 ,sommig5 drog5 ze1 en bakk5 ze 9 ta>t51 ( zett5 ze droog voor4 ,voorhe5 maakt5 'er de ,zw$5 en5 tamelyk go$5 wyn van2 dog hi] zyn zy van uitges*eid54 ,enige ,engels*5 ev5wel p]ss5 'er nog en5 lieflyk5 drank uit1 di5 zy my v]zek]d5 zo go$ te wez5 als de be/e ,frans*e wyn1 en lang te dur54 ,wyn4 ,om dez5 wyn te mak51 v]zamelt m5 de druiv5 van d5 #ba4 ,septemb] af tot d5 #aa4 ,novemb] toe1 dat is als zy beg9n5 ryp te word54 ,m5 moet ze snyd5 by droog w$]1 nadat de dauw weg is4 ,zy word5 afgeveegd4 ,e5 groot vat /aat 'er g]e$1 wa>9 ( syroop ( br&ewyn gewee/ is4 ,dit maakt m5 wel s*oon1 slaat 'er en5 d] bodems uit1 en plaat/ het op ene bekwame wys op /ukk5 h\ts 9 d5 keld]1 ( 9 e5 w>m v]trek omtr5t twee voet bov5 d5 grond4 ,de druiv5 word5 9 het vat g$aan1 en1 als zy wat gezonk5 zyn1 doet m5 'er drie ( vi] dag5 da>aan w$] nieuw5 by4 ,e5 man gaat 'er met blote voet5 91 en tre$t de druiv54 ,9 omtr5t e5 half uur is 'er het sap al uit4 ,dan ke]t de man de ond]/5 bov51 tre$t ze nog e5 kw>ti]2 en dit is g5oeg om 'er het go$e vogt uit te kryg52 want lang] te tr$5 z\ ook de onrype druiv5 do5 brek51 en d5 wyn en5 kwad5 smaak gev54 ,dan dekt m5 het vat toe met e5 digt deksel1 ( met twee deksels als m5 g55 keld] heeft1 ( het w$] ze] k\d is4 ,dus laat m5 het vogt gi/51 en 9 de volg5de vi] ( vyf dag5 w]kt het ze] /]k4 ,zodra het gi/5 oph\dt wordt 'er e5 gat gemaakt omtr5t zes duim van d5 bodem1 en m5 tapt wat van het vogt 'er uit1 tweemaal i$]5 dag4 ,zodra dat kla> en bezonk5 is1 laat m5 het vogt ov] 9 e5 kle9d] vat4 ,van tw9tig boss5 druiv5 krygt m5 omtr5t tw9tig gallons sap4 ,het kle9e vat blyft /il /aan1 en de mo/ gi/ voor de tw$e reis2 en dan is het noodzakelyk dat het vat geheel vol zy4 ,de s*uim1 die zig bov5 aan het sponsgat zat1 moet 'er afg5om51 en het vat g$urig w$] opgevuld word54 ,dit duurt tot omtr5t ,k]smis1 en dan mag m5 het vaatje /opp51 op het laat/e is de wyn 9 ,febru>i g]e$ en gebotteld4 ,ook heeft m5 hi] de gewoonte enige rype druiv5 9 e5 vat te w]p5 om 'er azyn van te mak51 die ze] go$ is4 ,vel5 maakt5 van deze druiv5 en5 br&ewyn1 die en5 aang5am5 smaak heeft1 dog die egt] nog lieflyk] is als 'er wat mispel5 ond] zyn4 ,het h\t van deze wynga>d5 is van ge5 gebruik1 voor /okk5 is het te buigzaam4 ,als m5 9 d5 /am h\wt1 komt 'er b9n5 kort e5 witte smakeloze h>/ voor d5 dag4 ,m5 plant ze 9 vele tu95 om de priel5 met hun groot blad te dekk54 ,als hi]1 9 ,mai en ,juni1 de wynga>d5 bloey51 gev5 de bloem5 en5 /]k5 dog ze] lieflyk5 en v]friss*5d5 reuk1 die zig zelfs op en5 grot5 af/& v]nem5 doet4 ,om di5 tyd 9 de boss*5 kom5de kan m5 uit d]zelv] reuk bem]k51 dat 'er wynga>d5 zyn4 ,hoe /r5g ook de w9t]s zyn1 do5 zy egt] d5 wynga>d niet aan4 ,elke druif is omtr5t zo groot als ene erwt1 dog wat me] zuidwa>ds hebb5 zy de grootte van ene gem5e razyn1 en en5 aang5aam5 smaak4 ,b9n5 9 het l& mak5 zy g$ur5de e5 deel van d5 h]f/ het voornaam/e vo$sel voor de ,b]5 uit1 die op de bom5 kl\t]5 om de druiv5 te plukk54 ,m5 me5t1 dat als de wilde druiv5 zorgvuldig aangekweekt en beh&eld wi]d5 zy grot] en bet] zyn z\d54 ,voortek5s rak5de het w$]4 ,ik zal hi] van twee voortek5s aanga&e het w$] gewag51 wa> aan m5 hi] veel gelo(s sloeg4 ,sommig5 wild5 kunn5 voorzegg5 dat de aan/a&e w9t] niet ze] ge/r5g z\de zyn1 om dat zy 9 ,octob] wilde ganz5 en &]e trekvogels na> het zuid5 hadd5 zi5 vlieg51 die kort da> aan t]ug gekom51 en 9 grot5 getale noordwa>ds gevlog5 w>54 ,ind]daad de volg5de w9t] is e5 van de gematigd/5 gewee/4 ,enige li$5 voorzeid5 d5 #e4 ,decemb]1 dat wy voor d5 avond van d5 #f4 reg5 hebb5 z\d54 ,de r$5 van deze voorzegg+ 01 dat dez5 morg51 by het ryz5 d] zon zy uit hunne v5/]s alles ze] duidelyk aan de ov]zyde d] ,rivi] _h kunn5 zi51 zo dat alles veel nad] by dan gewoonlyk s*e5 te zyn1 en dat dit geme5lyk e5 tek5 van reg5 04 ,de voorspell+ wi]d ook tamelyk jui/ v]vuld4 ,het yz] d5 ,wild5 onbek5d4 ,voor de aankom/ d] ,european5 hadd5 de ,wild5 g5e k5nis aan het yz]1 s*oon dat ze] ov]vlo$ig 9 hun l& valt4 ,ev5wel wi/5 zy enig]mate zig van het kop] te b$i554 ,enige ,holl&]s bewa>d5 nog de ov]lev]+1 dat hunne ,voor\d]s1 by hun ,dog niet het kop]4 n$]zett5 te ,new ,york1 vele ,am]ikan5 ontmoet hadd51 die kop]5 tabakspyp5 hadd51 en die hun door tek5s te k5n5 gav51 dat zy ze 9 de nabuurs*ap kreg54 ,nad]h& w]d de s*one kop]myn ontdekt die op ,second ,riv] tuss*5 ,elizabe?-t[n en ,new ,york is4 ,by het grav5 9 deze myn vond m5 gat5 wa>uit enig kop] gehaald 01 en enige w]ktuig51 wa>van de ,am]ikan5 wa>s*ynlyk zig b$i5d hadd5 om het metaal voor hunne pyp5 te kryg54 ,zulke gat5 9 de b]g5 zyn ook op sommige plaats5 van ,p5sylvanie1 te wet5 b5$5 ,newca/le zeewa>ds aan1 gevond51 en gev5 altyd te k5n5 dat 'er kop]]ts 9 te v9d5 is4 ,sommig5 hebb5 zig v]beeld1 dat de ,spanja>ds1 na de ontdekk+ van ,mexiko1 langs de ku/ van ,noord ,am]ika gezeild1 en nu en dan aan l& getr$5 zyn1 om te zi5 ( 'er ook enig g\d ( zilv] z\de te v9d5 wez51 en dat die miss*i5 deze gat5 9 de b]g5 gemaakt hebb54 ,ma>1 als m5 al v]ond]/elt dat zy dus langs de ku/ gev>5 zyn1 kond5 zy onmogelyk t5 e]/5 de kop]myn5 v9d51 en hield5 zig wa>s*ynlyk niet op met dit erts1 da> zy me] g\d en zilv] zogt54 ,het is dan g5oegzaam zek] dat de ,am]ikan5 deze gat5 gegrav5 hebb54 ,( z\de m5 durv5 v]mo$51 dat de oude ,nor51 lang voor de ontdekk+ van ,colombus1 hi] aangel& zyn1 en deze kop]ad]5 gevond5 hebb51 to5 zy na> het voortreffelyke ,wynl& #aeh vo]51 wa>van onze oude ov]lev]+1 ,sagor g5oemd1 spreekt1 welk ,wynl& ongetwyffeld ,noord ,am]ika 08 ,dog hi]omtr5t zal ik 9 't v]volg geleg5heid hebb51 myne g$agt5 bet] te uit54 ,het is aanm]kelyk dat ov]al1 da> m5 onlangs di]gelyke gat5 9 de b]g5 gevond5 heeft1 welk5 duidelyk gezi5 kunn5 word5 van m5s*5 gegrav5 te zyn1 dezelv5 met veel a>de b$ekt w>51 als ( m5 ze voor de vreemd5 v]borg5 _h will5 h\d54 ,v]giftige ,viss*54 ,op langdurige reiz5 gebeurt het somwyl5 dat het ,bootsvolk en5 ,vis* vangt di5 niemant k5t1 dog1 alzo zy mee/ gretig na> vis* zyn1 mak5 zy zeld5 zw>igheid 'er van te et51 s*oon dit veeltyds te veel gewaagd is1 want somtyds word5 'er wel v]giftige viss*5 gevang54 ,dog m5 heeft ene mani] om dezelv5 te k5n51 gelyk my v]s*eid5' ,s*ipp]s gezegd hebb51 met1 als de onbek5de vis* gekookt wordt1 e5 zilv]5 knoop1 ( e5 &] /uk zilv]s1 9 d5 ketel te legg51 dit gants* zw>t zal word5 als de vis* v]giftig is1 ma> zo niet1 v]&]t het zilv] niets4 ,dit bewe]d5 sommig5 zelv5 ond]vond5 te hebb54 #aei ,rhode ,isl& voor ene bril v]k(t4 ,de ,he] ,frankl9 en v]s*eid5' &]e ,h]5 v]haald5 my1 dat e5 ryke ,am]ikaan1 die ,he] van ,rhode ,isl& gewee/ 01 het zelve voor ene bril aan de ,engels*5 v]k(t _h4 ,dat ,eil& is groot g5oeg voor e5 geheel ,vor/5dom1 en maakt e5 byzond] ,g\v]nem5t uit4 ,deze ,am]ikaan wi/ de brill5 na> wa>dy te s*att52 want ind]daad1 indi5 zy zo gemakkelyk niet te kryg5 w>51 z\d5 zy uit ho(de van ha> nuttig gebruik niet m9d] geld5 dan de diamant54 ,di5/bod54 ,de ,di5/bod51 die m5 9 de ,engels*e ,noord ,am]ikaans*e ,volkplant+5 gebruikt1 zyn ( vry5 ( slav51 en de e]/5 zyn nog tw$]h&54 ,vrye ,di5/bod54 ,zulk5 die vol/rekt vry zyn di55 by het ja>1 en kunn5 wanne] zy will5 hunn5 di5/ v]lat51 dog wanne] zy dat b9n5s tyds do5 lop5 zy geva> hun loon1 dat vry aanm]kelyk is1 te v]liez54 ,e5 knegt1 die wat bekwaamh$5 heeft1 w9t tuss*5 de ze/i5 en de tw9tig pond5 ,p5sylvanis*e munt1 dog op het l& niet zo veel4 ,ene ,meid w9t agt ( ti5 pond 9 't ja>4 ,behalv5 hun loon hebb5 deze ,di5/bod5 d5 ko/1 dog moet5 zig van kl$]5 voorzi54 ,kryg5 zy enig /uk go$s1 zy moet5 'er hunne ,h]5 voor dank54 ,s]v+s4 ,het tw$e soort van vrye ,di5/li$5 be/aat uit m5s*5 die ja>lyks uit ,duits*l&1 ,engel& en &]e l&5 ov]kom54 ,dez5 zyn alle j>5 ze] talryk1 oud en jong1 van beide sex52 sommig5 vli$5 de v]drukk+ wa>ond] zy zugt$52 &]5 zyn uit hun vad]l& om d5 ,godsdi5/ v]drev52 dog mee/ all5 zyn zy arm1 en hebb5 ge5 geld g5oeg om hunne vragt te betal51 die tuss*5 de zes en de agt pond voor i$] is1 en om die te v9d5 mak5 zy e5 b$+ met d5 ,s*ipp]1 dat zy zig voor enige j>5 zull5 lat5 v]kop5 als zy zull5 zyn aangekom54 ,9 dat geval betaalt hy die ze koopt de vragt voor hun4 ,dog dikwyls zyn het oude m5s*5 die ov]kom51 en dez5 v]kop5 hunne k9d]51 die dan voor hun zelv5 en voor hunne oud]5 di55 moet54 ,ook zyn 'er die e5 deel van de vragt betal51 en voor het ov]ige zig voor en5 kort5 tyd lat5 v]kop54 ,hi]uit blykt1 dat de prys d] arme vreemdel+5 9 ,noord ,am]ika niet gelyk is1 en dat de e5 lang] di5t dan de &]4 ,als hun tyd uit is1 kryg5 zy e5 nieuw pak kl$]5 en nog enige &]e d+5 van hunne ,h]52 die ook v]pligt zyn h5 te kl$5 en te ond]h\d5 g$ur5de d5 tyd van d5 di5/4 ,vel5 van de ,duits*]s br5g5 gelds g5oeg m$e om hunne vragt te betal51 dog will5 zig liev] lat5 v]kop51 met inzigt om g$ur5de hunn5 di5/ de taal en het l& te l]5 k5n51 om des te bet] te wet5 wat zy zull5 aanvang5 als zy hunne vryheid zull5 bekom5 hebb54 ,zulke ,di5/li$5 word5 bov5 alle &]5 gezogt1 om dat zy niet zo duur zyn als de zw>te slav51 die wel e5s zo veel ko/52 en de knegts en meid5 die zig by 't ja> v]hur5 zyn ook te duur1 da> dez5 nog kwalyk de helft ko/51 want m5 geeft geme5lyk vi]ti5 pond /4 ,p5sylvanis* geld voor en5 p]soon die vi] ja> di55 moet1 en zo na> ev5r$igheid4 ,dit soort van ,di5/li$5 noem5 de ,engels*5 ,s]v+s4 ,als m5 zulk en5 ,s]v+ voor enige j>5 gek(t heeft1 en m5 hem w$] v]kop5 wil1 heeft m5 'er vryheid toe1 dog blyft egt] v]pligt hem by 't e9dig5 van de di5/j>5 het pak kl$]5 te gev51 t5 zy m5 da>omtr5t e5 v]d+ met d5 tw$5 kop] gemaakt hebbe4 ,de ,engels*5 en ,i]5 v]kop5 zig geme5lyk voor vi] j>52 ma> de ,duits*]s kom5 dikwyls met d5 ,s*ipp] ov]e51 voor dat hy h5 aan l& zet1 omtr5t ene zek]e som gelds voor e5 zek] getal p]son51 en zodra zy aangekom5 zyn gaan zy iemant zoek5 die de vragt voor hun betal5 wille4 ,t] v]go$+ gev5 zy e5 ( me]d] van hunne k9d]51 volg5s de om/&igh$51 voor e5 zek] getal van j>54 ,e9delyk sluit5 zy d5 koop met die hun het mee/e bi$t4 ,zw>t54 ,de ,zw>t5 mak5 het d]de soort van ,di5/li$5 uit4 ,dez5 zyn 9 en5 zek]5 z9 slav51 want als e5s e5 ,zw>t gek(t is1 is hy de slaaf van d5 kop] zo lang hy leeft1 t5 zy deze hem aan e5 &] ov]doet ( vry maakt4 ,egt] heeft de ,he] het regt niet zyn5 slaaf om enige misdaad om te br5g51 dog moet het d] ,reg]+ ov]lat5 volg5s de wett5 met hem te h&el54 ,voorhe5 bragt m5 de ,zw>t5 uit ,afrika1 en byna i$] k(t ze1 die v]mog5 da>toe _h4 ,de ,quak]s alle5 maakt5 zw>igheid slav5 te h\d51 dog zyn niet me] zo kies*1 en h\d5 'er nu zo vel5 als de &]54 ,ev5wel agt5 vel5 het hebb5 van slav5 /rydig met het ,*ri/5dom4 ,ook zyn 'er te ,philadelphia v]s*eid5' vrye ,zw>t51 die 't geluk gehad hebb5 van en5 yv]ig5 ,quak] tot ,he] te kryg51 die hun hunne vryheid s*onk1 na dat zy hem enige j>5 getr\w g$i5d hadd54 ,teg5woordig br5gt m5 we9ig ,zw>t5 me] uit ,afrika1 want zy hebb5 zig hi] ze] v]m5igvuldigd4 ,zy huw5 op deze wys4 ,als m5 mans en vr\w5 9 zyne slav]ny heeft1 laat m5 ze t'zam5 tr\w51 en dan zyn de k9d]5 ook de slav5 van de ,h]5 hunn] oud]s4 ,ma> heeft m5 en5 zw>t5 knegt1 die g5eg5heid heeft voor de slav9 van e5 &]1 zo h9d]t m5 hem da>9 niet1 dog m5 heeft 'er ge5 voordeel van1 want de k9d]5 kom5 d5 ,he] d] slav9 toe2 dus is het voordelig slav9n5 te hebb54 ,e5 ,he] die zyn5 slaaf ombr5gt is des doods s*uldig2 dog 'er is ge5 voorbeeld dat 'er e5 ,blanke om deze oorzaak t] dood gebragt is4 ,enige j>5 gel$5 _h e5 ,he] zyn5 slaaf g$ood2 zyne vri5d51 en de ,reg]+ zelve raadd5 hem heimelyk het ,l& te v]lat51 kunn5de &]s niet nalat5 van hem 9 hegt5is te nem51 en dan 0 'er g5e hoop van hem te r$d54 ,m5 g+ zo zagt met hem te w]k1 op dat de ,zw>t5 het g5oeg5 niet mogt5 hebb5 van en5 ,he] t] dood te zi5 br5g5 om het dod5 van zyn5 slaaf1 uit vreze dat dit h5 tot all]lei geva>lyke aanslag5 mogt aanmo$ig54 ,de ,zw>t51 die teg5woordig van buit5 inkom51 word5 niet me] uit ,afrika gehaald1 gelyk ik re$s heb aangem]kt1 ma> uit de ,am]ikaans*e ,eil&51 w]wa>ds zy oorspronglyk uit hun ,l& zyn ov]gevo]d2 want m5 heeft ond]vond51 dat als m5 de ,zw>t5 onmiddelyk uit ,afrika na> deze noordelyke gewe/5 ov]vo]t1 zy zo gezond niet blyv51 als wanne] zy trapsgewyze van lugt v]&]51 en e]/ uit ,afrika na> de ,we/ ,indi51 en van da> na> ,noord ,am]ika v]vo]d word54 ,m5 heeft dikwyls ond]vond5 dat de ,zw>t5 de k\de niet zo wel kunn5 v]drag5 als de ,blank51 want s*oon de laat/5 niets van de k\de wet51 v]liez5 'er de e]/5 dikwyls de ton5 en v+]s door4 ,ook is 'er nog e5 ond]s*eid tuss*5 hun 9 dit opzigt1 want die regelregt uit ,afrika kom5 kunn5 de k\de zo wel niet v]drag5 als zulk5 die hi] gebor5 ( hi] lang gewee/ zyn2 de vor/ doet ligt de h&5 en voet5 aan d] g55 die zo e]/ uit ,afrika kom51 ( v]oorzaakt hun geweldige pyn5 9 de l$51 s*oon zy die hi] lang gewee/ zyn 'er niets van wet54 ,da> zyn vele voorbeeld5 dat de ,zw>t51 wanne] zy des w9t]s uit ,afrika wi]d5 ov]gevo]d1 h&5 ( voet5 door de vor/ aan boord v]lor51 hoewel de k\de niet buit5 mate fel1 en het s*eepsvolk nauwlyks g$wong5 0 h&s*o55 te drag54 ,zelfs v]zek]de m51 dat m5 hi] ,zw>t5 _h gehad1 die van de k\de 9 't beg9 e]/ zw>e pyn5 9 de b55 gehad hadd51 welk5 nad]h& van zelv5 afgebrok51 en met het vlees* da>op van 't li*aam gevall5 w>54 ,zo gebeurt het dan hi] met de m5s*51 het ge5 m5 aan de plant5 ziet1 wanne] zy uit ene zuidelyke lugt/reek na> ene k\de v]vo]d word54 ,de prys d] ,zw>te slav5 v]s*ilt na> mate van hunn5 oud]dom1 hunne gezondheid1 en bekwaamh$54 ,e5 volwass5 ,zw>t ko/ van ve]tig tot hond]d pond5 ,p5sylvanis* geld4 ,zelfs zyn 'er voorbeeld5 dat zy me] dan tweehond]d pond5 gegold5 hebb54 ,e5 jonge ( e5 meisje van twee ( drie ja> kan kwalyk gek(t word5 voor m9d] dan agt ( ve]ti5 pond4 ,niet alle5 de ,quak]s1 ma> ook &]51 mak5 somtyds hunne zw>te slav5 vry4 ,dit ges*i$t aldus4 ,als e5 ,he] en5 getr\w5 ,zw>t heeft1 die hem go$e di5/5 heeft g$aan1 geeft hy hem dikwyls zyne vryheid als de ,he] /]ft4 ,dog dit is ko/ba>1 want m5 is dan v]pligt zorg te drag5 voor het ond]h\d van d5 vry gegev55 wanne] hy oud is1 op dat de noodzakelykheid hem niet tot kwaad do5 br5ge1 ( hy tot e5s &]s la/e kome1 want deze vrygelat5e ,zw>t5 word5 geme5lyk ze] lui en onv]s*illig4 ,dog de k9d]51 die e5 vrygelat5 slaaf g$ur5de zyne slav]ny geteeld heeft1 blyv5 alle slav51 s*oon hun vad] vry is4 ,ma> zulk5 die zy vry zynde kryg5 zyn ook vry4 ,de ,zw>t5 word5 9 ,noord ,am]ika veel zagt] beh&eld en bet] ond]h\d5 dan 9 de ,we/ ,indi54 ,zy kryg5 ev5 zo go$ vo$sel als de ,di5/bod51 en g5iet5 9 alles de zelve voordel51 uitg5om5 dat zy g5oodzaakt zyn al hun lev5 di5/ba> te blyv51 en &]s niets w9n5 dan het ge5 hun hunne ,mee/]s uit go$heid s*5k54 ,dog zy word5 ook t5 ko/e hunn] ,h]5 gekle$4 ,9 teg5deel word5 zy 9 de ,we/ ,indi51 en vooral 9 de ,spaans*e ,eil&51 ze] wre$ beh&eld4 ,dus kan m5 hi] en5 ,zw>t ge5 zwa>d] b$reig+ do5 dan van hem na> de ,we/ ,indi5 te z5d51 indi5 hy niet bet] oppa/4 ,ook heeft m5 veeltyds ond]vond51 dat1 als m5 omtr5t dit volk te toegev5d is1 zy zo koppig word5 dat zy niet me] will5 do5 dan hun gelu/2 zo dat 'er ene /rikte tugt v]eis*t wordt1 indi5 m5 'er wel van zal g$i5d word54 ,e]/e ,zw>t54 ,9 't ja> #afbj4 w]d5 'er enige ,zw>t5 9 e5 ,holl&s* ,s*ip ov]gebragt1 en 9 ,virg9ie k(t m5 'er tw9tig van4 ,dez5 h\dt m5 voor de e]/5 die h]wa>ds kwam54 ,to5 de ,am]ikan51 die 9 di5 tyd hi] veel talryk] w>51 dit zw>te go$ voor 't e]/ zag51 hield5 zy ze voor ,duivels1 en noemd5 ze om die r$5 lang5 tyd ,manitto1 het welk zo wel e5 ,duivel als ,god betek5t4 ,enig5 tyd te vor51 to5 zy het e]/ e5 ,europis* ,s*ip zag51 dagt5 zy dat ,god zelf 9 het ,s*ip moe/ wez54 ,dit heb ik van ,am]ikan5 zelfs1 die het van hunne ,voor\d]s gehoord hadd54 ,om die r$5 s*e5 hun de aankom/ d] ,zw>t5 alles 9 wanord] gebragt te hebb54 ,dog s$]t hebb5 zy zo ongun/ig niet me] van de ,zw>t5 g$agt1 want ?ans won5 v]s*eid5' ,zw>t5 ond] hun2 en ik zelf heb gezi5 dat zy en de ,am]ikan5 somtyds ond] malk&] huw54 ,de ,zw>t5 word5 noit blank4 ,de ,zw>t5 zyn ?ans ov] de hond]d en d]tig ja> 9 dit ,l& gewee/1 en de w9t]s zyn 'er1 vooral 9 ,nieuw ,engel& en ,new ,york1 al zo ge/r5g als 9 ,zw$54 ,ik ond]zogt dan nauwkeuriglyk ( m5 niet gem]kt _h dat de k\de enig5 invlo$ op de kleur d] ,zw>t5 _h gehad1 zo dat het d]de ( vi]de geslagt zo zw>t niet 0 als hunne voor\d]s4 ,dog het algem5e antwoord 01 dat m5 ge5 het m9/e ond]s*eid 9 de kleur bespeur5 kon1 en dat e5 ,zw>t hi] gebor5 uit ,oud]s die ook 9 dit l& gebor5 w>51 en welk] oud]s van vad]s en mo$]s zyde ook zw>t 9 deze gewe/5 w>5 gebor51 tot het d]de ( vi]de geslagt opwa>ds1 9 't m9/e van kleur niet v]s*ilde van de ,zw>t5 die lynregt uit ,afrika kwam54 ,hi]uit beslot5 'er vel51 dat ge5 ,zw>t ( zyn nageslagt oit van kleur v]&]t1 hoe lang zy ook 9 e5 k\d l& won54 ,dog de v]m5g+ van en5 blank5 met ene zw>t91 ( van en5 zw>t5 met ene blanke vr\w1 heeft ene &]e uitw]k+4 ,om d]halv5 te v]h9d]5 dat 'er zo onaang5ame v]m5g+5 ges*i$d5 tuss*5 de ,blank5 en de ,zw>t51 en dat de laat/5 e5 al te groot d5kbeeld van zig zelv5 mogt5 kryg5 t5 nadele van hunne ,mee/]s1 wi]d my gezegd1 dat 'er ene wet 0 die de huwelyk5 tuss*5 de ,blank5 en de ,zw>t5 v]bood1 en dat wel ond] dood/raf1 en dat de ,gee/elyke die zodanige tr\wplegtigheid v]rigt5 mogt van zyn ampt z\ ontzet word54 ,dat ev5wel de ,blank5 en de ,zw>t5 zig v]m5g51 blykt uit de v]m5gde kleur d] k9d]5 die 'er somtyds gebor5 word54 ,mee/ nog ,heid554 ,het is ze] te bejamm]5 dat de ,h]5 van deze zw>te slav5 9 de mee/e ,engels*e ,volkplant+5 zo we9ig zorg hebb5 voor d]zelv] gee/elyke welva>t1 en ze 9 hunne heid5s*e onkunde lat5 voortlev54 ,da> zyn 'er die met alle magt hunne ,zw>t5 v]h9d]5 z\d5 van zig 9 d5 ,*ri/elyk5 ,godsdi5/ te do5 ond]wyz51 t5 dele om dat zy het voor ene s*&e z\d5 h\d5 dat zy en5 gee/elyk5 bro$] ond] zo v]agtelyk e5 volk hadd51 t5 dele v]mits zy zig v]beeld51 dat zy dan dezelv5 zo h>d niet me] z\d5 kunn5 beh&el51 en e9delyk uit vreze dat zy te trots word5 z\d51 als zy zig zelv5 op gelyk5 voet met hunne ,h]5 9 het gee/elyke zag54 ,v]gift ond] hun4 ,da> zyn v]s*eid5 ges*rift5 wa> 9 bewe]d wordt1 dat de ,zw>t5 9 ,zuid ,am]ika e5 v]gift hebb51 wa>m$e zy malk&] om hals help51 s*oon de uitw]k+ niet s*ielyk volgt1 ma> e]/ lang na het innem5 van het gift bespeurd wordt4 ,de zelve geva>lyke kon/ is ond] de ,zw>t5 9 ,noord ,am]ika bek5d1 gelyk de ond]v9d+ gele]d heeft4 ,egt] zyn 'er we9ig die het geheim wet51 en die k5n5 ook het middel da>teg54 ,om die r$5 wanne] e5 ,zw>t zig v]gev5 voelt1 en en5 vy& kan b$5k5 die hem het v]gift miss*i5 gegev5 heeft1 gaat hy na> hem toe1 en zoekt hem door geb$5 en ges*5k5 te beweg5 om hem van het v]gift te v]loss54 ,wanne] deze boosa>dig is1 ontk5t hy niet alle5 dat hy d5 &] v]gift heeft +egev51 ma> ook dat hy 'er e5 middel teg5s weet4 ,dit v]gift doodt niet dan na enige j>5 tyds4 ,dog van het og5blik af dat m5 het 9 heeft beg9t m5 uittet]5 en is m5 zeld5 me] gezond4 ,de ongelukkige kan g5oegzaam van het tyd/ip af dat hy het v]gift 9 kreeg m]k5 dat hy v]gev5 is4 ,de ,zw>t5 b$i55 'er zig geme5lyk van teg5s de zulk5 van hunne m$eslav5 die wel oppass51 van hunn5 ,he] bem9d word51 en zig van zyne ov]ige makk]s s*ynt te will5 afzond]54 ,dikwyls zyn 'er ook &]e oorzak5 d] vy&s*ap4 ,dog zeldzaam zyn de voorbeeld5 van slav5 die hunne ,h]5 hebb5 gezogt te v]giftig54 ,veelligt komt dit van de zagte beh&el+ die zy hi] ontvang52 ( veelligt vrez5 zy dat m5 het spo$ig m]k51 en dat 'er dan g5e /raf te zwa> zyn z\de voor zulk5 slaaf4 ,noit ontdekk5 zy wa>uit dit v]gift be/aat1 ma> h\d5 het ze] geheim4 ',t is wa>s*ynlyk dat het iets ze] geme5s is1 't welk m5 de gehele w]eld ov] v9d5 kan1 want wa> zy zyn wet5 zy het zi* gemakkelyk te bezorg54 ,dus kon het niet ene plant wez51 gelyk vele gele]d5 hebb5 g$agt1 want zulk ene plant z\ niet ov]al te v9d5 zyn4 ,ik heb veel van ,zw>t5 hor5 v]tell5 die op deze wys omgekom5 w>54 ,alle5 zal ik e5 voorval v]hal51 dat g$ur5de myn v]blyf alhi] gebeurde4 ,e5 man _h en5 ,zw>t die hem ze] getr\w 01 en zo wel oppa/e dat hy hem voor tw9tig &]e ,zw>t5 niet z\ gegev5 hebb54 ,ook betoonde zyn ,mee/] hem ene byzond]e g5eg5heid1 en het g$rag van d5 slaaf 0 ruim zo go$ als dat van e5 ,*ri/5 knegt4 ,hy v]ke]de ook zo we9ig als hy kon met de ov]ige slav51 en om die r$5 hat$5 zy hem geweldig1 dog hadd5 g5e geleg5heid om hem het v]gift 9 te kryg51 dewyl hy we9ig by hun 01 s*oon zy het dikwyls getragt hadd5 te do54 ,egt] gelukte het hun op ene k]mis1 als de arme slaaf 9 de ,/ad gekom5 01 want hy woonde buit54 ,zy v]zogt5 hem met hun te dr9k52 hy weig]de het 9 't e]/1 dog zy drong5 hem zo /]k dat hy e9delyk g5oodzaakt 0 hun g5oeg5 te gev54 ,zo dra hy 9 de kam] kwam1 nam5 zy ene kan van d5 muur1 dronk5 hem toe1 en wild5 dat hy hun bes*eid z\ do54 ,hy dronk1 dog to5 hy de kan van d5 mond nam1 zeide hy1 wat bi] is dit8 ,het is vol van ----4 ,ik zegge met voordagt niet hoe hy het noemde1 want het zal zek]lyk de naam gewee/ zyn van het v]gift1 wa>m$e de boosa>dige ,zw>t5 zo veel kwaads uitregt51 en dat is ov]al te v9d54 ,het is bet] dat het onbek5d blyve1 dewyl het tot te veel kwade oogm]k5 mogt gebruikt word54 ,de ov]ige ,zw>t5 en ,zw>t9n5 begonn5 te lac*5 om de klagt5 van hunn5 gehat5 ,l&sman1 dan/5 en zong51 als ( zy ene uitmunt5de daad g$aan1 en e9delyk hun lang b$oelde wit b]eikt hadd54 ,de brave ,zw>t g+ t5 e]/5 na> huis1 en v]telde dat hem de &]e slav5 v]gev5 hadd52 en s$]t begon hy uittet]51 zond] dat hem iets help5 konde4 ,hy /i]f enig5 tyd da>aan4 ,reis na> ,rakoon4 ,d5 #g4 ,decemb] des morg5s ond]nam ik op nieuws e5 reisje na> ,rakoon 9 ,new ,j]sey4 ,v]m5igvuldig+ d] m5s*5 hi] te l&e4 ,het s*ynt niet moeilyk te zyn r$5 te gev5 wa>om de m5s*5 hi] /]k] v]m5igvuldig5 dan 9 ,europa4 ,zo dra e5 m5s* d5 v]eis*t5 oud]dom heeft b]eikt1 kan hy zond] enige vrees voor armo$e tr\w51 want hi] legg5 zo veel vrugtb>e l&5 onbeb\wd1 dat m5 zond] zw>igheid e5 nieuw /uk l&s om te beb\w5 kryg5 kan1 wa>van m5 gemakkelyk met vr\w en k9d]5 kan be/aan4 ,de impo/5 zyn ze] laag1 en de vryheid is zo groot dat i$] zig als en5 ,vor/ 9 zyne /at5 bes*\w5 mag4 ,ik zal hi] door enige voorbeeld5 ton5 wat uitw]k+5 zulk ene ge/eldheid hebb5 konne4 ,voorbeeld54 ,maons ,ke51 e5 d] ,zw$5 van ,rakoon1 0 nu byna zev5tig ja> oud4 ,hy _h v]s*eid5 k9d]51 k9dsk9d]5 en k9dsk9dsk9d]51 zo dat van de g55 die nog 9 lev5 w>5 hy vyf5ve]tig p]son5 mon/]5 kon4 ,behalv5 dat1 v]s*eid5' van zyne k9d]5 w>51 het zy ze] jong ( al tot zek]e j>5 gekom5 zynde1 re$s ge/orv54 ,dus 0 hy ongeme5 gezeg5d4 ,dog hy komt niet 9 v]gelyk+ by de volg5de voorbeeld51 die ik uit de ,philadelphis*e ko]ant getrokk5 heb4 ,9 't ja> #agcb41 d5 #bd4 ,janu>i /i]f te ,ipswi* 9 ,nieuw ,engel&1 ,s>ah ,tu?il1 ene w$uwe1 oud zes en tagtig ja>4 ,zy _h 9 de w]eld gebragt ze/i5 k9d]51 en van ma> zev5 van dezelv5 _h zy gezi5 hond]d en zev5 en zev5tig kle9k9d]5 en kle9kle9k9d]54 ,d5 #cj4 ,mai #agci4 v]zameld5 zig 9 het huis van ,ri*>d ,butt+ton1 9 het k]sspel van ,*e/] 9 ,p5sylvanie1 alle zyne afkomel+51 mak5de t'zam5 hond]d en vyfti5 p]son54 ,de vad] van deze nakomel+s*ap1 ,ri*>d ,butt+ton1 0 gebor5 9 ,engel&1 en to5 9 zyn vyf en tagtig/e ja>4 ,hy 0 9 volkom5' gezondheid1 kragt en lev5digheid4 ,zyn oud/e zoon1 to5 ze/ig ja> oud1 0 de e]/e ,engels*man die 9 ,p5sylvanie gebor5 w]d4 ,d5 #h4 ,janu>i #agdb4 ov]le$ te ,tr5ton 9 ,new ,j]sey de w$uwe ,s>a ,furman1 geboortig uit ,nieuw ,engel&1 oud zynde zev5 en neg5tig ja>1 en nalat5de vyf k9d]51 e5 en ze/ig k9dsk9d]51 hond]d twee en tagtig k9dsk9dsk9d]51 en twaalf k9dsk9dsk9dsk9d]51 all5 9 't lev5 to5 zy /i]f4 ,9 't ja> #agci4 d5 #bh4 ,janu>i /i]f te ,s\? ,k+/on 9 ,nieuw ,engel& 9 ha> hond]d/e ja> de w$uwe ,m>ia ,hasz>d4 ,zy 0 gebor5 op ,rhode ,isl&1 en 0 grootmo$] van d5 to5malig5 ,vice-,g\v]neur van dat ,eil&1 d5 ,he] ,george ,hasz>d4 ,zy kon vyfhond]d1 zo k9d]51 k9dsk9d]51 k9dsk9dsk9d]5 als k9dsk9dsk9dsk9d]5 tell54 ,to5 zy /i]f w>5 'er tweehond]d5vyf van 9 't lev54 ,ene van h>e kle9dogt]s 0 alre$s s$]t vyfti5 ja> grootmo$]4 ,( deze wys is de w5s* 9 de ,engels*e huwelyks=muli]5 gebruikelyk1 dat het nieuwgetr\wde pa> zyne k9d]5 moge zi5 tot 9 het vi]de en vyfde nageslagt1 9 deze p]son5 lett]lyk g5oeg v]vuld geword54 ,ong$i]te4 ,9 i$] l& v9dt m5 ene m5igte van ,insekt51 die1 hoe kle9 en v]agtelyk zy ook s*yn51 ene s*rikkelyke s*ade kunn5 v]oorzak54 ,van deze geva>lyke di]tjes zyn 'er ook enig5 9 ,noord ,am]ika1 sommig5 alle5 aan dat gewe/ eig51 en &]5 heeft het geme5 met ,europa4 ,ik heb re$s gesprok5 van ,mosquitos en van d5 ,bru*us ,pisi1 d5 v]niel] d] erwtl&52 hi] zal ik 'er enige &]5 byvoeg54 ,krekels4 ,da> is e5 soort van spr9khan5 ( krekels1 die omtr5t alle zev5ti5 j>5 e5s 9 ene ongelo(lyke m5igte w$]kom54 ,zy kom5 uit de a>de 9 het midd5 van ,mai1 en mak5 zes wek5 lang zulk e5 geweld 9 de bom5 en de boss*51 dat m5 w]k heeft van malk&] te hor54 ,g$ur5de di5 tyd bor5 zy met d5 angel hunn] /a>t5 gat5 9 de zagte s*il d] takk51 wa>door die takk5 v]dorr54 ,&]e s*ade do5 zy niet aan de bom5 ( gewass54 ,tuss*5 de j>5 dat zy zo talryk zyn hoort m5 'er ma> en5 enkeld5 van4 ,de ,engels*5 noem5 ze ,locu/s4 ,rups54 ,da> is ook e5 soort van rups5 9 deze gewe/51 die het lo( d] bom5 et51 en 9 sommige j>5 ontelba> zyn4 ,dog tuss*5 die j>5 9 zyn zy zeldzaam4 ,wanne] zy m5igvuldig zyn mak5 zy de bom5 zo kaal dat die 9 't midd5 van d5 zom] 'er uitzi5 als 9 't midd5 van d5 w9t]4 ,zy vret5 alle soort5 van blad51 en lat5 we9ige bom5 onaang]o]d4 ,en1 gelyk op di5 tyd de hette het geweldig/ is1 heeft het ontkl$5 van 't geboomte dit noodlottige gevolg1 dat het de hette niet we]/aan kan en /]ft4 ,de ,zw$5 v]toond5 my hi] en da> 9 de boss*5 grote /rek5 da> nu jonge bom5 groeid5 9 plaats van de oud51 die enige j>5 gel$5 door de rups5 v]nield w>54 ,deze rups5 v]&]5 nad]h& 9 kapell51 die op h>e plaats zull5 bes*rev5 word54 ,grasworm54 ,de ,grasworm doet 9 sommige j>5 ook veel kwaads op vele plaats51 9 de weid5 en op koornl&54 ,somtyds zyn de veld5 met gants*e heir5 van dezelv5 en &]e ,insekt5 ov]dekt4 ,dog het is gelukkig dat alle die bezoek+5 niet te gelyk kom51 want op sommige j>51 dat de spr9khan5 m5igvuldig zyn1 word5 'er niet veel rups5 en grasworm5 gevond51 en zo ook met de laat/51 zo dat 'er ma> e5 van deze drie soort5 van ong$i]te te gelyk rege]t4 ,ook zyn 'er vele j>5 dat zy ze] s*a>s* zyn4 ,van de grasworm5 heeft m5 opgem]kt dat zy zig vooral op en5 vett5 grond zett54 ,dog zodra e5 nyv]ig ,l&man ze op zyne akk]s v]neemt1 trekt hy ene smalle grup met /eile kant5 rondom het l& da> de worm5 op zyn1 zo dat zy1 als ze v]d] will5 kruip51 9 de grup vall51 da> zy niet we] uit kunn54 ,v]s*eid5 li$5 v]zek]d5 my dat deze drie soort5 van insekt5 malk&] ze] kort volgd51 dat de krekels het e]/e ja> kwam51 de rups5 9 het tw$e en de grasworm5 9 het d]de4 ,ook heb ik dit t5 dele wa>gevond54 ,mott54 ,de ,mott5 #afj die op de woll5 /(f5 zitt5 zyn hi] ook m5igvuldig4 ,ik heb kl$]51 woll5 h&s*o55 en &] go$ gezi51 die d5 gants*5 zom] 9 ene ka/ opgeslot5 gehang5 hadd51 zond] wel bezorgd gewee/ te zyn1 door en doorgevret51 zo dat zy 9 /ukk5 viel51 en veeltyds niet kond5 h]/eld word54 ,ook /eld5 zy de pelt]y5 somtyds zo toe1 dat m5 'er het hair met h&5 vol van kon afhal54 ,ik weet niet ( de ,mott5 oorspronglyk aan dit ,l& eig51 dan uit ,europa ov]gebragt zyn4 ,vloy54 ,vloy5 v9dt m5 ook 9 dit w]elddeel4 ,vele duiz5d5 wi]d5 'er ongetwyffeld van uit &]e l&5 ov]gebragt1 dog zek]lyk zyn hi] ook ontelb>e m5igt5s van dezelv5 gewee/4 ,ik heb ze op grauwe ,eekhoorns en ,haz5 gezi51 die op woe/e plaats5 g$ood w>5 wa> zek] noit e5 ,europeaan gewoond heeft4 ,to5 ik nad]h& v]d] 9 het ,l& kwam1 en g5oodzaakt w]d 9 de hutt5 en op de b$d5 d] ,wild5 te slap51 wi]d ik zo gekweld van ontelb>e vloy51 dat het 0 als ( ik op de pynbank lag4 ,zy drev5 my uit het b$1 en ik 0 blyde van op de plank51 die ond] het dak d] hut lag51 te mog5 slap54 ,dog het is ligt te begryp5 dat de m5igte van hond5 die de ,am]ikan5 h\d5 ene one9dige m5igte van vloy5 fokk5 moet54 ,de hond5 en de m5s*5 slap5 door malk&] 9 de hutt51 en e5 vreemdel+ kan kwalyk gaan legg5 en de og5 e5 we9ig to$o5 ( hy is 9 geva> van door e5 hond ( twaalf1 en somtyds me]1 plat g$rukt ( v]smoord te word51 die zig g$eeltelyk om hem he51 g$eeltelyk op hem te slap5 legg54 ,ik d5k dat zy niet v]wagt5 van dezelv5 weggejaagd ( geklopt te word51 gelyk hun wel van hunne mee/]s ov]komt4 ,krekels4 ,ik b5 9 ,p5sylvanie nog 9 ,new ,j]sey g5e van dat soort van ,krekels #afa het welk zulk e5 geweld maakt1 en dat m5 9 ,zw$5 somtyds 9 de huiz5 v9dt1 gewa> geword51 en &]e m5s*51 die ik 'er na> vroeg1 wi/5 niet ze oit v]nom5 te hebb54 ,des zom]s is 'er e5 soort van krekels #afb 9 het veld1 die jui/ het zelve piep5de geluid mak5 als onze huiskrekels2 dog zy h\d5 zig 9 het veld op1 en zyn /il zodra de w9t] aankomt en het k\d wordt4 ,m5 zegt dat het nu en dan gebeurt dat deze krekels da> onoph\delyk piep5 als het w>m w$] is1 ( als de v]trekk5 w>m zyn1 ma> zodra het k\d wordt zwyg5 zy /il4 ,op sommige plaats5 van ,new ,york en ,kanada zyn 'er alle de l&huiz5 en zelfs de mee/e huiz5 9 de ,/ad vol van1 en dan do5 zy hun gezang d5 gants*5 w9t] door hor54 ,w&luiz54 ,de ,w&luiz5 #afc zyn hi] ook 9 m5igt5s4 ,ik b5 'er op vele plaats5 van ,kanada g5oeg van geplaagd geword51 dog heb 'er by de ,wild5 g55 v]nom5 g$ur5de myn v]blyf te ,=t ,fr$]ic4 ,de ,komm&ant1 de ,he] ,de ,l\isignan1 v]haalde my1 dat nog de ,ill9oiz5 nog de &]e ,wild5 uit de we/] del5 van ,noord ,am]ika iets van dit ong$i]te wi/51 gelyk hy zelf ond]vond5 _h1 zynde hy lang ond] hun gewee/4 ,egt] kon ik niet besliss5 ( de ,w&luiz5 hi] re$s voor de aankom/ d] ,europ]s gewee/ zyn1 dan ( die ze hebb5 m$e gebragt4 ,vel5 hield5 ze voor oorspronglyk uit dit ,l&1 en1 tot e5 bewys van deze m5+ zeid5 zy1 dat m5 ze dikwyls ond] de vleugels d] vle]muiz5 gevond5 _h1 wa> zy diep 9 het vlees* zig hadd5 +evret54 ,om die r$5 me5de m5 dat de vle]muiz5 ze 9 en5 holl5 boom gekreg51 en van da> 9 de huiz5 gebragt hadd51 wa> de vle]muiz5 zelv5 aan de mur5 blyv5 hang51 en 9 de ret51 die zy 'er v9d51 kruip54 ,dog alzo ik noit ,w&luiz5 op de ,vle]muiz5 gezi5 heb1 kan ik hi] niets van zegg54 ,miss*i5 heeft m5 ene &]e luis ( e5 myt voor e5 ,w&luis aangezi54 ,( indi5 'er wa>lyk e5 van dit g$i]te ond] de vleugels en] vle]muis gezet5 heeft1 kan zy die wel 9 e5 huis1 da> ,europis*e ,w&luiz5 9 w>51 gekreg5 hebb54 ,middel5 teg5s dezelv54 ,m5 tragtte hi] dit ong$i]te op v]s*eid5e wyz5 te v]dryv54 ,ik heb re$s aangem]kt dat m5 t5 di5 e9de de l$ikant5 van ,sassafra%\t maakte1 dog dat het ma> voor e5 tyd hielp4 ,sommige m5s*5 hebb5 my uit eig5e en me]mal5 h]haalde proev5 v]zek]d1 dat 'er ge5 kragtig] middel teg5s dit ong$i]te 01 dan kok5d wat] 9 alle de ret5 te giet5 da> zy 9 zitt51 en al het h\t d] l$ikant5 da>m$e te wass*51 dit twee- ( driemaal h]haald zynde1 z\d5 alle de w&luiz5 zyn uitg]oeid4 ,ma> als 'er 9 &]e naburige huiz5 zyn gaan zy aan d] m5s*5 kl]5 zitt51 en word5 dus ov]gebragt4 ,ik kan niet zegg5 ( dit middel go$ is dan niet1 dewyl ik het niet beproefd heb2 ma> door h]haalde proev5 heb ik bevond5 dat de zwavel1 wel gebruikt zynde1 de w&luiz5 en h>e ey]5 volkom5lyk 9 de l$ikant5 en de mur5 v]nielt1 s*oon zy ti5maal talryk] w>5 dan de mi]5 9 e5 mi]5ne/4 #afd ,kakk]lakk54 ,de ,kakk]lakk5 zyn ene plaag d] nieuwe w]eld1 en word5 9 vele del5 van dezelve gevond54 ,de gele]de ,doctor ,cold5 0 van m5+1 dat zy de eig5lyke inboorl+5 d] ,we/ ,indi5 w>51 en dat zy uit de ,eil&5 na> ,noord ,am]ika w>5 ov]gebragt4 ,dit bleek1 dagt hy1 uit de m5igte van dit ong$i]te die de ,we/ ,indis*e s*ep5 m$ebr5g54 ,dog ik me5 r$5 te hebb5 van te gelov51 dat zy re$s s$]t onheuglyke tyd5 hi] te l&e gewee/ zyn1 s*oon ik egt] niet ontk5n5 wil dat zy uit de ,we/ ,indi5 zyn ov]gebragt4 ,te ,new ,york zyn zy g5oegzaam 9 i$] huis1 en die zyn ongetwyffeld met de s*ep5 ov]gekom54 ,dog hoe kan m5 dit zegg5 van die welk5 9 het midd5 d] boss*5 en woe/yn5 gevond5 word58 ,de ,kakk]lakk5 word5 door de ,engels*5 ,cockroa*es1 door de ,zw$5 ,brdt>e1 dat is ,broodet]s1 ook wel ,kakk]lak1 en door d5 ,ridd] ,l9nu ,blatta ,ori5talis1 gehet51 en ond] het geslagt d] ,mott5 g]ek5d4 ,m5 v]neemt ze niet alle5 9 de boss*51 da> zy op de omgekapte bom5 lop54 ,ik zag 9 ,febru>i v]s*eid5 kakk]lakk5 op /ukk5 oud v]rot h\t zitt51 dat m5 9 huis bragt om te v]br&54 ,9 't e]/ w>5 ze als dood1 ma> enig5 tyd 9 de kam] zynde gewee/ kwam5 zy by1 en begonn5 te lop54 ,ik vond nad]h& dat als m5 oud br&h\t des w9t]s 9 huis bragt en doorhakte1 da> vele kakk]lakk5 als 9 en5 /aat van ongevoeligheid 9 w>54 ,di5 zelv5 w9t] wi]d 'er e5 grote dode boom omgeh\w51 en om te br&5 doorgezaagd1 en ik zag 9 ene spleet1 enige vadem5 bov5 d5 grond1 v]s*eid5 kakk]lakk5 nev5s vele gem5e mi]54 ,het s*e5 dat zy opwa>ds gekrop5 w>5 om ene veilige s*uilplaats teg5s d5 w9t] te v9d54 ,op myne reis 9 het midd5 van ,octob] #agdi4 door de onbeb\wde l&5 tuss*5 de ,engels*e en de ,frans*e ,volkplant+51 zag ik by het mak5 van e5 vuur1 des nagts1 digt by en5 v]rott5 boom1 op d5 oev] van het me] ,*ampla91 ene m5igte van kakk]lakk5 uit het h\t kruip51 word5de door d5 rook en het vuur wakk] gemaakt1 en uit hunne gat5 gejaagd4 ,de ,frans*51 die met my w>51 k5d5 ze niet1 en wi/5 ze niet te noem54 ,9 ,kanada wi/5 de ,frans*5 niet dat zy ze 9 de huiz5 gezi5 hadd54 ,9 ,p5sylvanie lop5 zy 9 grote m5igte langs de halm5 van het koorn 9 d5 oog/1 gelyk my gezegd wi]d4 ,&]s on?\d5 zy zig 9 de ,engels*e ,volkplant+5 geme5lyk 9 de huiz51 en zitt5 9 de ret51 vooral 9 de balk5 die 't dig/ by d5 s*oor/e5 zyn4 ,s*adelykheid4 ,zy do5 veel s*ade door het kruim van 't brood op te vret54 ,als zy e5s door de kor/ he5 gebet5 zyn1 wet5 zy 9 kort5 tyd het gehele brood van b9n5 uittehol51 zo dat m5 het opsnyd5de niets dan e5 l$ige kor/ v9dt4 ,ook zeide m5 dat zy &]e eetw>5 opvret54 ,somtyds byt5 zy de m5s*5 9 d5 neus ( de voet51 t]wyl zy legg5 te slap54 ,e5 oude ,zwe$ v]haalde my1 dat hy e5s 9 zyne jong] j>5 door ene kakk]lak ze] v]s*rikt geword5 01 die1 t]wyl hy sliep1 9 zyn oor 0 gekrop54 ,hy ontwaakte s*ielyk1 sprong het b$ uit1 en voelde dat het di]1 wa>s*ynlyk uit vrees1 alle kragt5 aanw5dde om diep] 9 te kruip54 ,deze pog+5 van de kakk]lak v]oorzaakt5 hem zo grote pyn1 dat hem het ho(d als s*e5 aan /ukk5 te brek51 en hy byna z9neloos wi]d2 egt] liep hy s*ielyk na> d5 put1 en1 e5 emm] met wat] ges*ept hebb5de1 smeet hy 'er wat van 9 't oor4 ,zo dra de kakk]lak dit voelde1 /iet zy zig met h>e pot5 te rug uit het oor1 en v]lo/e dus d5 man van zyne ang/4 ,h\tluiz54 ,de ,h\tluiz5 zyn ze] onaang5ame ,insekt51 en 9 e5 zek] opzigt erg] dan de voorga&52 ma> gelyk ik ze re$s1 9 ene ,v]h&el+ aan de ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appy gezond51 bes*rev5 heb1 wyze ik d5 ,lez] d]wa>ds4 #afe ,p5n's neck4 ,d5 #aa4 ,decemb] g+ ik kort voor d5 middag op e5 kle9 togtje na> ,p5n's neck1 en v]d] ov] de ,dellaw>e na> ,wilm+ton4 ,het l& om/reeks ,p5n's neck 0 van dezelve ho$anigheid als 9 het ov]ige van ,new ,j]sey4 ,de grond be/aat mee/ uit z& met ene dunne laag zw>te a>de4 ,hy is niet ze] heuvelig1 ma> mee/ plat1 en ze] vol van boss*5 met afvall5d blad1 vooral eik54 ,nu en dan ziet m5 ene enkelde bo]d]y met enige koornakk]s rondom4 ,tuss*5 beid5 zyn kle9e poel51 en somtyds e5 /roompje1 wa>9 we9ig drift is4 ,geboomte4 ,de boss*5 be/aan uit all]h&e soort5 van bom51 dog mee/ ,hikory en ,eik54 ,zek]lyk zyn zy noit geveld gewee/1 en altyd onv]h9d]d voortgegroeid4 ,m5 z\de dan v]wagt5 dat 'er bom5 van en5 ze] grot5 oud]dom 9 gevond5 w]d51 dog het teg5deel is wa>1 en m5 ziet 'er we9ig die drie hond]d j>5 ge/aan hebb54 ,de mee/5 zyn ma> tweehond]d ja> oud4 ,en dit de$ my d5k5 dat de bom51 zo wel als de di]51 /]v5 wanne] zy en5 zek]5 oud]dom b]eikt hebb54 ,dus v9d5 wy hi] zw>e boss*52 ma> als de bom5 hond]d5vyftig1 ( hond]d en tagtig j>5 ge/aan hebb51 beg9n5 zy ( van b9n5 te v]gaan1 ( v]liez5 hunne kron51 ( hun h\t wordt geheel week1 ( de wortels zyn niet lang] 9 /aat om e5 g5oegzaam vo$sel intezuig51 ( zy /]v5 door enige &]e oorzaak4 ,wanne] het dan /ormt1 het ge5 hi] somwyl5 gebeurt1 brek5 de bom51 ( ev5 bov5 d5 grond1 ( 9 het midd51 ( 9 d5 top1 af4 ,sommige bom5 word5 zelfs met wortel en al door d5 w9d uitg]ukt4 ,dus regt5 de /orm5 9 deze boss*5 zw>e v]woe/+5 aan4 ,ov]al ziet m5 bom5 omv] legg54 ,ook ont/aat 'er dikwyls br& 9 de boss*51 wa>door de bom5 halv]wege v]te]d word51 zo dat e5 /]ke w9d ze gemakkelyk v]d] omv]smyt4 ,w9d54 ,ik tragtte1 door wa>t5em5 9 welke /reek de mee/e omgewaide bom5 lag51 optemak51 welke w9d5 hi] de geweldig/e w>51 dog kon niets met zek]heid va//ell51 want de bom5 lag5 na> alle de /rek5 van het kompas4 ,ik oordeelde dan1 dat elke w9d1 die van en5 kant wait da> de wortels v]gaan zyn en de boom we9ig w$]/& bi$5 kan1 d5 boom omv] moe/ w]p54 ,op deze wys rak5 de oude bom5 g$uriglyk weg1 en word5 door jonge opgevolgd4 ,die omgevall5 zyn legg5 op d5 grond te v]rott51 en v]me]d]5 dus de zw>te a>de1 wa>9 de blad5 ook all5gsk5s v]&]d word51 die aan d5 gevall5 boom zitt51 ( i$]5 h]f/ vall54 ,het duurt enige j>5 e] e5 boom geheel v]gaan is4 ,als de w9d 'er en5 met wortel5 al uit d5 grond rukt1 komt 'er ene m5igte van losse a>de m$e1 die 'er enig5 tyd aanzitt5 blyft1 dog e9delyk 'er afvalt1 en e5 kle9 heuveltje maakt1 dat nad]h& nog v]hoogd wordt door de blad]54 ,dus word5 'er 9 de boss*5 vele oneff5h$5 voortgebragt1 hoogt5s en laagt5s1 en dus moet de bov5/e tu9a>de zig op sommige plaats5 ophop54 ,welke bom5 het e]/ v]gaan4 ,alle bom5 v]rott5 niet ev5 gauw4 ,de ,nyssa1 de ,tulpeboom en ,liquidamb> v]gaan 9 kort5 tyd4 ,de ,hikory duurt ook niet lang1 en de ,zw>te ,eik valt e]d] van e5 dan de ,witte4 ,dog de om/&igh$5 w]k5 hi] ook 9 m$e4 ,indi5 de ba/ om het h\t blyft zitt5 rot hy m$e1 en wordt van b9n5 geheel en al door de worm5 opgeget51 zo dat 9 d5 tyd van zes1 agt ( ti5 j>5 niets 'er van ov] is dan e5 roodagtige bru9e /(4 ,ma> als 'er de ba/ af 01 kond5 de bom5 dikwyls tw9tig ja> legg5 e] zy v]gaan w>54 ,de spo$ige groei van en5 boom1 de grootte zyn] por51 en de g$urige v]&]+5 van heet en nat w$] 9 d5 zom]1 mak5 dat e5 boom s*ielyk] rot4 ,hi] moet m5 by do51 dat all]h&e soort5 van gekorv55 gat5 mak5 9 de gevall5e bom51 en dat dus de vogtigheid d] lugt 9 de bom5 indr+t en de v]rott+ bevord]t4 ,de mee/e bom5 hi] hebb5 ja>lyks afvall5de blad]54 ,vel5 van hun beg9n5 re$s te rott5 t]wyl zy nog /aan en bloey54 ,dit maakt d5 boom hol1 zo dat 'er vele di]5 hunne ne/5 9 kom5 mak54 ,bre$te van de ,dellaw>e4 ,de ,dellaw>e wordt vlak ov] ,wilm+ton g]ek5d &]halve ,eng4 myl bre$ te wez51 dog op het oog s*e5 zy zo bre$ niet4 ,9 't midd5 zegt m5 dat zy van vi] tot zes vadem diep is4 ,s*rynw]k]%\t4 ,de s*rynw]k]s gebruik51 volg5s hun zegg51 voornamelyk het zw>t ,walnot51 het wilde ,k]ssebom5 en het gem>melde ,ahornh\t4 ,van de zw>te ,walnotebom5 is hi] ene g5oegzame m5igte4 ,ev5wel word5 zy van sommige onb$agtzame m5s*5 uitg]oeid1 en de ,bo]5 mak5 'er veeltyds hun br&h\t van4 ,het h\t van d5 wild5 ,k]sseboom is go$ en s*oon voor 't oog2 het is geelagtig1 en hoe oud] het w]k is hoe fray] het 'er uitziet4 ,dog het is alre$s bezwa>lyk te v9d51 want het wordt ov]al uitg]oeid1 en n]g5s w$] aangeplant4 ,de ,gem>melde ,ahorn is ene v]s*eid5heid van d5 gem55 ,roodbloemig5 ,ahorn1 dog ook al s*a>s*4 ,m5 kan v]s*eid5 bom5 vell51 zond] dat m5 het gem>melde h\t v9dt4 ,het h\t van d5 ,liquidamb> wordt ook tot s*rynw]k gebruikt1 dog krimpt als m5 het wat digt by het vuur br5gt4 ,van de ,sp>r5 en de zog5aamde ,witte ,c$]s b$i5t m5 zig ook om v]s*eid5e d+5 te mak54 ,mol5s4 ,de ,mol5a>s van d5 mol51 die hi] /ond1 zeid51 dat de ass5 van de mol5rad]5 uit d5 ,witt5 ,eik pleg5 gemaakt te word51 en dat zy drie ( vi] ja> go$ blev51 dog de ass5 van ,sp>r5h\t duurd5 zo lang niet4 ,de t&5 d] rad]5 en roll5 wi]d5 gemaakt van ,wit ,walnot5h\t1 om dat m5 hi] ge5 h>d] h\t kryg5 kan4 ,het h\t van d5 ,mo]bezieboom wordt het all]be/ geh\d5 voor kramm5 en h\va/5 9 s*uit5 en s*ep54 ,des avonds vo] ik van ,wilm+ton af na> de ov]zyde aan het ve]1 aan d5 kant van ,new ,j]sey4 ,rakoon4 ,d5 #ac4 ke]de ik vroeg t]ug na> ,rakoon4 ,boomknoe/54 ,op vele bom5 9 de boss*5 v9dt m5 hi] ( op de ene zyde1 ( 9 het midd5 van en5 tak1 ( rondom en5 tak1 me] ( m9 grote knobbels ( uitwass54 ,somtyds is 'er ma> e5 op en5 boom4 ,9 de grootte is 'er e5 aanm]kelyk v]s*il1 want sommig5 van deze knobbels zyn zo groot als e5 man%o(d1 &]5 w$] zyn kle94 ,somtyds is 'er e5 boom als geheel van b$ekt4 ,dikwyls zat5 zy niet alle5 aan en5 kant1 ma> maakt5 e5 soort van r+ rondom d5 boom ( d5 tak4 ,kle9e bom51 niet bov5 en5 vadem hoog1 hadd5 ook dikwyls zulke knobbels4 ,de knobbels be/aan uit het zelve h\t als de boom1 en zi5 'er van b9n5 uit omtr5t als gem>meld h\t4 ,enig5 w>5 egt] ook hol4 ,als m5 en5 knobbel op en5 kle95 boom op5snydt1 v9dt m5 'er geme5lyk vele kle9e worm5 91 die somtyds ook geme5 zyn 9 de grote uitwass54 ,dit wy/ ons d5 oorsprong d] knobbels 9 't algeme5 aan4 ,de boom wordt van e5 ,insekt ge/ok5 dat zyne ey]5 ond] d5 ba/ legt1 en uit die ey]5 kom5 worm5 te voors*yn1 welk5 het sap uit de vat5 do5 lop51 het welk all5gsk5s h>d en tot en5 knobbel wordt4 ,alle5 de bom5 die hunne blad5 ja>lyks vall5 lat5 hebb5 deze knobbels1 en ond] dez5 vooral de ,eik1 van de welk5 w$]om de ,spaans*e ,eik de mee/e knobbels heeft4 ,ook v9dt m5 ze op d5 ,ess*eboom en d5 ,ahorn4 ,voorhe5 maakt5 de hi] gezet5e ,zw$51 dog nog me] de ,f9l&]s1 s*otels1 bord51 en di]gelyke d+5 van die knobbels die op d5 ,es* groeid54 ,dit vaatw]k1 zeide m5 my1 0 heel a>dig1 en zag 'er uit als ( het van gem>meld h\t 0 gemaakt4 ,die van d5 ,eik kunn5 hi]toe niet gebruikt word51 als zynde geme5lyk worm/ekig en v]rot van b9n54 ,teg5woordig gebruik5 de ,zw$5 die soort van s*otels en bord5 niet me]1 ma> hebb5 a>d5w]k4 ,sommige knobbels zyn van ene ongem5e grootte1 en do5 'er en5 boom g$rogtelyk uitzi54 ,di]gelyke bom51 treft m5 hi] 9 de boss*5 veel aan4 #aff ,weg54 ,de weg5 zyn hi]1 na> dat de grond is1 go$ ( kwaad4 ,9 't z& zyn zy droog en go$1 dog op de klei deug5 zy niet4 ,m5 is hi] ze] nalatig 9 het ond]h\d5 d]zelv54 ,als e5 beekje niet ze] bre$ is legt m5 'er niet e5s ene brug ov]1 en de ,reizig]s mog5 zi5 hoe zy 'er be/ ov]kom54 ,dit maakt dat m5 op sommige plaats5 by /]ke /ortvlag5 geva> loopt van te v]dr9k54 ,als 'er e5 boom dw>s ov] d5 weg valt1 hakt m5 hem zeld5 door1 ma> rydt 'er rondom he54 ,dit kan m5 ligt do51 dewyl de grond vry gelyk en zond] /55 is1 'er ge5 kreupelh\t wa/1 en de bom5 tamelyk v] van malk&] /aan4 ,dit maakt dat de weg5 zo veel bogt5 hebb54 ,we9ig dorp54 ,de ,l&hoev5 legg5 mee/ op ha> zelv51 en m5 v9dt 'er zeld5 twee by malk&] legg51 uitg5om5 op zulke plaats5 die als /$5 word5 aangezi54 ,dit maakt dat 'er we9ig dorp5 zyn4 ,elke hoeve heeft h>e akk]s1 weil&5 en boss*54 ,z\ dit ook iets hebb5 toegebragt om de wolv5 uitt]oey51 dat m5 byna ov]al huiz5 en m5s*5 v9dt8 ,twee ( drie ,l&hoev5 hebb5 geme5lyk ene weide ( e5 bos* 9 geme5s*ap2 dog de mee/5 hebb5 elke h>e toeb$eelde l&54 ,huwelyk54 ,al wie zig 9 't huwelyk wil begev5 moet zyne drie gebod5 van d5 ,pr$ik/oel hebb5 lat5 aflez5 ( e5 v]l(s*rift van d5 ,g\v]neur hebb54 ,de gebod5 van de g]+]e m5s*5 alle5 word5 afgelez51 al wat iets me]d]s wez5 wil neemt e5 v]l(s*rift1 wa>9 de ,g\v]neur v]kla>t de zaak ond]zogt en niets gevond5 te hebb5 dat het voltrekk5 d] tr\w h9d]5 moet1 en dat hy gevolgelyk hi]toe v]l( geeft4 ,hy ond]tek5t het ges*rift4 ,dog e] het d5 v]zoek] 9 h&5 wordt ge/eld1 moet de ,bruidegom zelf kom5 v]gezeld van e5 ( twee brave mansp]son51 die voor hem in/aan dat 'er g5e wettige v]h9d]+ is opgekom54 ,dez5 moet5 e5 getuigs*rift tek551 wa>9 zy zig aanspreeklyk mak5 en v]b9d5 tot v]go$+ van alle s*ade die 'er door de klagt5 d] ,voogd51 d] ,h]51 ( d] ,nabe/a&5 des p]soons die zig 9 't huwelyk begeeft1 ( van zulk5 aan de welk5 hy e]d] v]bond5 0 gewee/1 v]oorzaakt mogte word52 want dit alles kan de ,g\v]neur onmogelyk wet54 ,voorts1 dat 'er niets uit ho(de d] aantegane egtv]b9t5is te vrez5 is1 en dat 'er niets is dat dezelve v]h9d]5 moete4 ,voor e5 v]l(s*rift betaalt m5 te ,philadelphia vyf5tw9tig ,p5sylvanis*e s*ell+51 wa>van 'er tw9tig voor d5 ,g\v]neur en vyf voor zyn5 ,sekret>is zyn4 ,het v]l(s*rift luidt alle5 aan ,prote/ants*e ,gee/elyk54 ,de ,quak]s kryg5 e5 byzond] v]l(s*rift4 ,ma>1 v]mits het ze] la/ig wez5 z\1 vooral voor zulk5 die v] af van de v]blyfplaats des ,g\v]neurs won51 om e5 v]l(s*rift 9 de ,/ad te kom5 en hunne borg5 m$etebr5g51 nem5 de ,pr$ikant5 op het l& e5 g5oegzaam getal van v]l(s*rift5 en borgtogt5 9 blanco 9 voorraad1 die zy aan de zulks behoev5d5 t] h& /ell5 voor d5 gewon5 prys van vyf5tw9tig s*ell+51 en iets da>5bov5 voor hunne moeite4 ,het dus v]zamelde geld br5g5 zy d5 ,g\v]neur als zy 9 de ,/ad kom51 te gelyk met de borgtogt54 ,hi]uit kan m5 opmak51 dat de ,g\v]neurs buit5 hun ja>geld nog e5 tamelyk inkom5 van hunne po/ hebb54 #afg ,j>5 van ,mondigheid4 ,volg5s de ,engels*e wett5 is e5 mansp]soon met zyn e55tw9tig/e1 en e5 meisje op ha> agtti5de ja> mondig1 en kan dan tr\w5 zond] het v]l( van zyne ,oud]s4 ,dog voor di5 oud]dom kan het zond] toe/emm+ van oud]s ( van voogd5 niet ges*i$54 ,v]s*eid5heid van ,l&a>d5 9 de ,volkplant+54 ,m5 v9dt 9 de ,volkplant+5 all]h&e soort5 van l&a>d51 zo wel van zulk5 die onlangs uit ,europa zyn ov]gekom51 als van zulk5 die nog ge5 va/ v]blyf g5om5 hebb54 ,dus gebeurt het wel1 dat by het tr\w5 van zulk e5 pa> de ,bruidegom zegt dat hy voor het teg5woordige nog ge5 geld heeft1 ma> betal5 zal zodra hy kan1 en zig hi]m$e met zyn wyf weg pakt1 ,b$rog hi]uit ont/a&e4 zond] dat de ,pr$ikant oit het zyne krygt4 ,dit heeft geleg5heid tot ene gewoonte gegev51 die nu 9 ,m>yl& geme5 is4 ,als 'er e5 arm pa> getr\wd wordt1 h\dt de ,pr$ikant op 9 het midd5 van het =muli]1 en vraagt wa> is myn geldt8 #afh ,geeft dan de ,bruidegom het geld1 zo gaat de ,pr$ikant voort1 dog heeft deze het niet1 zo wordt de tr\w zo lang uitge/eld tot dat hy bet] by kas is4 ,ryke li$51 van wie de ,pr$ikant g5e zw>igheid heeft van zyn geld niet te kryg51 /aan aan deze onaang5ame vraag niet bloot4 ,wett5 hi]omtr5t4 ,s*oon e5 ,pr$ikant v]l( gekreg5 heeft tot het tr\w5 van e5 pa>1 kan hy egt]1 indi5 hy niet voorzigtig is1 9 onaang5ame om/&igh$5 g]ak51 want op vele plaats5 is 'er ene wet1 die1 nietteg5/a&e zulk e5 v]l(s*rift1 de magt van d5 ,pr$ikant ze] bepaalt4 ,hy mag e5 onmondig pa> niet tr\w51 indi5 hy niet v]zek]d is van de toe/emm+ d] oud]s4 ,ook mag hy zulke vreemdel+5 niet tr\w5 die v]bond5 zyn e5 zek] getal j>5 te di55 zond] de bewillig+ van hunne ,h]54 ,indi5 hy zond] zulke toe/emm+ ene tr\w v]rigt1 v]valt hy 9 ene boete van vyftig ,p5sylvanis*e pond51 alhoewel hy e5 v]l(s*rift en d5 borgtogt heeft van twee mann51 want de ,oud]s en ,h]5 /or5 zig niet aan die borgtogt51 ma> sprek5 d5 ,gee/elyk5 aan1 die zyne s*ade kan zi5 te h]hal5 op de g55 die hem borg geblev5 zyn4 ,dog met de bewillig+ van oud]s ( mee/]s kan hy zond] geva> de tr\w v]rigt54 ,ge5 ,pr$ikant mag en5 ,zw>t met iemant van ,europis*e afkom/ tr\w51 ond] /raf van hond]d pond boete1 volg5s de wett5 van ,p5sylvanie4 ,kortswylig gebruik4 ,hi] heeft e5 kortswylig gebruik by sommige huwelyk5 plaats4 ,als e5 man /]v5de zyne w$uw 9 armo$e laat zitt51 ( zo1 dat zy alle de s*uld5 niet betal5 kan met het we9ige dat ha> ov]blyft1 en dat dit nietteg5/a&e 'er e5 man is die ha> tr\w5 wil1 moet zy tr\w5 9 ha> blote hembd4 ,door deze plegtigheid /aat zy aan de s*uldeis*]s van h>5 ov]l$55 man h>e kl$]51 en al wat zy 9 huis v9d5 kunn51 af4 ,dog bov5 dat is zy niet geh\d5 hun iets me] te betal51 als hun alles hebb5de ov]gegev5 wat zy _h1 uitg5om5 ma> e5 hembd om ha> te dekk51 het welk de wett5 van het ,l& ha> niet ontnem5 kunn54 ,zodra zy getr\wd is1 en niet me] tot d5 e]/5 man behoort1 trekt zy de kl$]5 aan die ha> de tw$e gegev5 heeft4 ,de ,zwe$s*e ,pr$ikant5 hebb5 v]s*eid5 bruids 9 zo e5 go$kope en lugtige kl$+ getr\wd1 gelyk uit de regi/]s 9 de k]k5 blykt4 ,ook heb ik dikwyls van zulke huwelyk5 9 de ,engels*e ,ko]ant5 gelez51 die 9 de ,volkplant+5 uitkom54 ,het volg5de 9 't byzond] zal ik uit ene aantek554 8,ene vr\w g+1 met niets &]s aan dan ha> hembd1 begeleid door h>e naa/e vri5d51 uit het huis ha>s ov]l$55 ,mans na> dat van h>5 ,bruidegom1 die ha> t5 halv5 wege te gemoet kwam met fraye nieuwe kl$]51 en 9 teg5woordigheid van all5 zeide1 dat hy die aan zyne ,bruid le5de1 en trok ze ha> met eig5 h&5 aan40 ,wa>s*ynlyk zeide hy ha> die kl$]5 te l551 uit vreze dat als hy ze ha> gegev5 _h de s*uldeis*]s van ha> e]/5 man mogt5 opkom5 en ze ha> ontnem51 ond] voorgev5 dat zy moe/ word5 aangezi5 als tot d5 e]/5 man behor5de1 e] zy met d5 tw$5 getr\wd 04 ,european5 hi] te l&e voor de aankom/ d] ,zw$54 ,het s*ynt uit de volg5de wa>nem+5 ze] wa>s*ynlyk1 dat 'er voor de ,zw$5 hi] te l&e alre$s ,european5 gewee/ zyn1 en 9 't v]volg zull5 wy nog iets t] bekragtig+ van deze m5+ by br5g54 ,de zelve oude man1 ,maons ,ke51 van wi5 ik alre$s gesprok5 heb1 v]haalde my me] dan e5s1 dat to5 de ,zw$5 9 de voorl$5 euw zig hi] n$]zett$51 en ene ,volkplant+1 ,helf+burg g5oemd1 op de ,dellaw>e aanleid51 iets b5$5 de plaats wa> nu ,salem /aat1 zy op de diepte van tw9tig voet5 enige gemetselde putt5 vond54 ,dit kon onmogelyk e5 w]k d] ,wild5 wez51 die g5e gebakk5 /55 voor de aankom/ d] ,european5 gek5d hebb51 en gevolgelyk nog m9d] wi/5 hoe die te gebruik54 ,de putt5 lag5 wel op 't l&1 dog ev5wel op zulke plaats5 aan de ,dellaw>e die somtyds ond] wat] en somtyds droog zyn4 ,dog s$]t is het l& zo afg5om5 dat de putt5 geheel ond] wat] g]aakt zyn1 en het is zeld5 laag g5oeg om de putt5 te zi54 ,to5 de ,zw$5 nad]h& op enig5 af/& van de voorga&5 nieuwe putt5 groev51 vond5 zy 9 d5 grond enig gebrok5 a>d5 vaatw]k1 en nog gehele go$e gebakk5' /551 di]gelyk5 zy ook dikwyls ond] 't ploeg5 hebb5 bov5gehaald4 ,en voor ,columbus tyd4 ,hi]uit1 s*ynt het1 mag m5 opmak51 dat 9 oude tyd5 hi]1 ( ,european5 ( e5 &] bes*aafd volk1 door /orm ( &]s9s moet5 zyn na> toeg$rev51 zig ne]gezet1 /55 gebakk51 en ene ,volkplant+ gemaakt hebb52 dog dat zy nad]h& zig met de ,am]ikan5 v]m5gd hebb51 ( door dezelv5 omgebragt zyn4 ,miss*i5 hebb5 zy all5gsk5s door d5 omgang met de ,wild5 d]zelv] z$5 en d5k+swyze aang5om54 ,m5 heeft de ,zw$5 zelfs bes*uldigd1 dat zy alre$s halve ,wild5 w>51 to5 de ,engels*5 hi] 9 't ja> #afhb4 aankwam54 ,en m5 ziet nog w]kelyk1 dat de ,frans*51 de ,engels*51 de ,duits*]s1 de ,holl&]s1 en &]e ,europ]s1 die vele j>5 9 afgeleg5e l&s*app51 digt by de ,wild51 gewoond hebb51 zo veel ov]e5komt met dezelv5 kryg51 zo 9 hun g$rag als d5kwys1 dat m5 ze 'er alle5 door hunne kleur van ond]s*eid5 kan4 ,dog de ges*i$5iss5 en ov]lev]+ d] ,wild5 v]zek]5 ons1 dat de gemelde putt5 niet konn5 gemaakt zyn t5 tyde van ,columbus ond]nem+ ( kort da>na1 dewyl de ,am]ikan5 zegg5 dat zy veel oud] zyn4 ,het ge5 ik hi] aanga&e deze putt5 gezegd heb1 is my nad]h& op nieuws door v]s*eid5' ,zw$5 v]haald4 ,tek5s aanga&e het w$]4 ,d5 #bb4 ,decemb] voorspelde ons e5 oude ,l&man v]&]+ van w$]1 omdat de lugt op d5 middag ze] w>m 01 zynde zy 's morg5s ze] k\d gewee/4 ,buit5 dat maakte hy het zelve da>uit op1 dat de wolk5 zig om de zon zo hadd5 t'zam5getrokk54 ,en de hi]agt] gevoegde wa>nem+5 zull5 ton5 dat deze voorzegg+ jui/ is v]vuld geword54 ,middel5 teg5s t&pyn4 ,s*oon i$] oud wyf onfeilb>e middel5 teg5s t&pyn waant te bezitt51 wa>van de mee/5 vrugteloos word5 aangew5d1 wil ik nog?ans enig5 van die middel5 aantek55 die hi] geme5lyk teg5s dat ongemak aangew5d word54 ,als de pyn ont/aat uit holle kiez51 /eekt m5 e5 we9ig kato5 9 ene tabakspyp1 doet 'er de tabak bov5 op1 /eekt ze aan1 en rookt tot dat het alles byna v]br& is4 ,ond] 't rok5 komt de olie van de tabak 9 het kato51 het welk m5 'er dan uitneemt1 en zo heet als m5 't v]drag5 kan teg5s de kies legt4 ,de vr\w van ,kapite9 ,l9dsey te ,oswego heeft my v]haald1 dat de ,iroquoiz5 9 dit geval het volg5de middel voor het be/e h\d51 en zy _h zelve het ze] go$ gevond54 ,zy nem5 de zaadhuisjes van de ,virg9is*e ,anemone1 zodra het zaad ryp is1 en wryv5 ze aan /ukk54 ,dan zi5 zy 'er uit zo ruw als kato54 ,m5 doopt deze /( dan 9 /]k5 br&ewyn1 en /eekt ze 9 de holle kies4 ,de pyn gaat 'er geme5lyk van ov]4 ,de br&ewyn is byt5de1 en de ,anemone zad5 zyn insgelyks s*]p1 gelyk de mee/e zad5 van bloem5 die te gelyk de /am9a en de pi/illa hebb54 ,dus helpt dit malk&]5 om de pyn te v]ligt54 ,wy hebb5 ook vele zad5 die de zelve eig5s*app5 hebb5 als de ,am]ikaans*e ,anemone4 ,teg5s de t&pyn v]gezeld met zwell+ wi]d het volg5de middel het mee/ gebruikt4 ,m5 kookt meel van ,mais met melk1 doet da>1 t]wyl het nog ov] 't vuur /aat1 wat v>k5s ( &] vet by1 en ro]t het om tot dat het alles wel gem5gd is4 ,dan doet m5 'er e5 h&doek ov]1 en legt het da>91 zo heet als m5 't v]drag5 kan1 op de pynelyke wang1 wa> m5 't op legg5 laat tot dat het k\d is4 ,ik heb dit ze] kragtig teg5s de zwell+ gevond51 die het niet alle5 v]m9d]t1 ma> het v]zagt ook de pyn1 op5t de dikte1 indi5 'er zig enige kwade /( gezet heeft1 en doet d5 ett] uitlop54 ,ik heb de ,iroquoiz5 d5 b9n5/5 ba/ van d5 ,kanadas*5 ,vli]boom zi5 kok51 en op de wang legg5 da> de pyn het /]k/ 04 ,dit v]zagtte1 zeide m51 de sm]t dikwyls4 ,ond] de ,iroquoiz51 ( de ,vyf ,volk5 op de ,rivi] ,mohawk1 zag ik ene jonge vr\w1 die1 door het /]k !$r9k51 ene geweldige t&pyn gekreg5 _h4 ,om zig hi]van te g5ez5 kookte zy de blad5 van e5 soort van ,myrteboom1 #afi en bond die zo heet als zy 't ui?\d5 kon op de wang4 ,dit middel zeide zy _h ha> dikwyls geholp54 ,het yz] e]tyds onbek5d aan de ,wild54 ,voor de aankom/ van de ,european5 ond] het geleide van ,columbus 9 ,am]ika1 w>5 de ,wild5 geheel onkundig van het gebruik van 't yz]1 het welk ons ze] wond]lyk moet voorkom51 da> ,am]ika byna ov]al ze] vele yz]myn5 bevat4 ,dus w>5 zy v]pligt dit gebrek te v]go$5 door het gebruik van s*]pe /551 s*elp51 klauw5 van vogels en wilde bee/51 en &]e d+51 om byl51 mess5 en di]gelyke snyd5de w]ktuig5 te mak54 ,hi]uit kan m5 zi5 dat zy e5 armo$ig lev5 moet5 geleid hebb54 ,de oude ,zw$51 die 9 hunne jeugd omgang met de ,am]ikan5 gehad hadd51 to5 zy hi] nog vry talryk w>51 wi/5 nog veel van hunne lev5swys te v]tell54 ,nog v9dt m5 by toeval vele w]ktuig5 die de ,wild5 voor de aankom/ d] ,zw$5 ( &]e ,europ]s gebruikt hebb54 ,teg5woordig gebruik5 de ,am]ikaans*e ,wild5 ge5 &]e w]ktuig5 als die van yz] ( &]e metal5 gemaakt zyn1 welk5 zy van de ,european5 kryg54 ,ma> alzo ik geleg5heid gehad heb van vel5 van de oude w]ktuig5 d] ,am]ikan5 te zi5 en zelfs te v]zamel51 zal ik dezelv5 hi] bes*ryv54 ,w]ktuig5 d] oude ,am]ikan54 ,hunne ,byl5 w>5 van /e54 ,h>e g$aante gelykt veel na> die van onze wigg51 wa>m$e wy het h\t klov51 omtr5t en5 halv5 voet lang en bre$ na> ev5r$igheid4 ,zy zyn gemaakt als onze wigg51 s*]p aan het ene e9de1 dog egt] iets bott]4 ,dewyl zy aan en5 /eel moe/5 va/gemaakt word51 zo 0 'er bov5 aan e5 r& om aan het dikke e9de4 ,om d5 /eel va/ te mak5 spleet m5 ze op1 en /ak de gesplet5' e9d5 van d5 /ok 9 d5 r& van d5 /e51 en bond dan de gesplet5' /ukk5 va/ op malk&]1 omtr5t zo als de ,smids 9 de splet5 van d5 /eel de yz]5 byl va/mak54 ,sommig5 van deze byl5 hadd5 ge5 r& van bov51 en het s*ynt dat zy die ma> 9 de h& hield5 om 'er m$e te hakk5 ( te /ot51 zond] dat 'er e5 h&vat aan behoefde te zyn4 ,de mee/5 dez] byl51 die ik gezi5 heb1 be/ond5 uit ene h>de rots1 dog &]5 w>5 gemaakt van en5 h>d51 zw>t51 fyn5 vuur/e54 ,als de ,wild5 en5 zw>5 boom vell5 wild51 kond5 zy dit met hunne byl5 niet uitvo]51 dog b$i5d5 zig dan van het vuur4 ,zy v]br&d5 de wortels van d5 boom1 en d$5 hem dus tuimel54 ,ma> op dat het vuur niet v]d] gaan mogte dan hun oogm]k 01 /ak5 zy enige oude lapp5 aan e5 /ok1 doopt5 die 9 't wat]1 en maakt5 da> d5 boom e5 we9ig bov5 het vuur ge/adig m$e nat4 ,wanne] zy en5 dikk5 boom tot e5 ,kano wild5 ui?oll51 lag5 zy droge takk5 om d5 /am1 zo v] zy d5 boom dagt5 hol te mak51 en /ak5 die 9 br&4 ,9 de plaats van die v]br& w>5 w]d5 &]5 aangebragt4 ,ond]tuss*5 w>5 zy ge/adig bezig met d5 boom bov5 en ond] het vuur1 da> hy niet br&5 moe/1 nat te mak54 ,de boom hol gebr& zynde1 zo v] zy zulks v]langd51 s*raapt5 zy met hunne byl51 met s*]pe s*al51 en di]gelyk51 het gebr&e 'er af1 en maakt5 de ,kano van b9n5 glad4 ,op deze wys gav5 zy zulk ene g$aante 'er aan als zy go$vond54 ,ene ,kano 0 geme5lyk tuss*5 de d]tig en de ve]tig voet lang4 ,het voornaam/e wa>toe hunne byl5 di5d5 0 de veld5 bekwaam te mak5 voor het plant5 d] ,mais2 want als zulk e5 veld1 da> zy ,mais tel5 wild51 met h\t b$ekt 01 hakt5 zy d5 ba/ rondom de bom5 af met hunne byl51 vooral 9 d5 tyd dat hy sappig 04 ,dus v]dorde de boom1 t]wyl hy ge5 vo$sel me] kryg5 kon1 en de blad]5 belett$5 de zonne/ral5 niet lang] door te s*iet54 ,de kle9d] bom5 wi]d5 met geweld uitg]ukt1 en m5 ro]de da>na de a>de met kromme en s*]pe takk5 om4 ,mess54 ,9 plaats van mess5 behielp5 zy zig met s*]pe /ukk5 vuur/e51 qu>ts1 ( enig &] soort van /e51 ( met en5 s*]p5 s*ulp1 ( e5 s*]pgemaakt be54 ,pyl54 ,vooraan de pyl5 maakt5 zy dunn] en hoekige /ukk5 /e5 va/1 geme5lyk vuur/55 ( qu>ts51 dog somtyds wel e5 &] soort4 ,sommig5 gebruikt5 de be5d]5 d] di]51 ( de klauw5 van vogels ( bee/54 ,enig5 van deze oude w]ppyl5 ze] vry /omp1 egt] s*ynt het dat zy 'er vogels en bee/5 m$e hebb5 wet5 te dod52 dog ( zy door de kragt van d5 boog /]k g5oeg voortgejaagd wi]d5 om diep 9 het li*aam van e5 m5s* door de kl$]5 he5 te kunn5 indr+51 kan ik niet zegg54 ,m5 heeft 'er nog?ans gevond5 die ze] s*]p en wel gemaakt w>54 ,/amp]s4 ,zy hadd5 /55 /amp]s omtr5t e5 voet lang en zo dik als e5 mans arm4 ,dez5 be/aan voornamelyk uit e5 zw>t soort van /e51 en wi]d5 voorhe5 gebruikt om ,mais te /amp51 het welk van ov] oude tyd5 af hun voornaam/e ( enig graan is gewee/4 ,zy hadd5 g5]h&e soort van mol5s om het te mal51 en wi/5 niet wat voor e5 d+ e5 mol5 04 ,oude ,frans*5 9 ,kanada hebb5 my v]teld1 dat de ,am]ikan5 t5 uit]/5 v]baasd /ond5 to5 zy de ,frans*5 d5 e]/5 mol5 zag5 opregt54 ,zy kwam51 zelfs van ze] v]1 9 grot5 getale1 om dat wond] te zi51 en wi]d5 niet mo$e van 'er v]s*eid5 dag5 by te blyv5 zitt5 om het te bekyk54 ,zy w>5 lang van m5+ dat hy niet van d5 w9d1 ma> van gee/51 die 'er b9n5 9 zat51 wi]d omg$rev54 ,by het b\w5 van d5 e]/5 wat]mol5 w>5 zy ook me] ( m9 9 de zelve v]wond]+4 ,voorhe5 /ampt5 zy al de ,mais 9 holle bom5 met de bes*rev5e /55 /amp]s4 ,vel5 hadd5 ze ev5wel ma> van h\t4 ,de zw>tagtige /e51 wa>van de byl5 en de /amp]s voor dez5 gemaakt w]d51 is e5 ze] go$e slyp/e51 en om die r$5 gebruik5 de ,engels*5 en de ,zw$5 dezelv51 als zy ze v9d51 om hunne mess5 te wett54 ,ketels4 ,de oude ketels d] ,wild5 w>5 ( van klei ( van e5 soort van duf/e54 #agj ,de e]/5 be/ond5 uit ene donk]e klei gem5gd met witte z&- ( qu>tskorreltjes1 en 9 het vuur gebakk54 ,vel5 van deze ketels hebb5 twee gat5 9 d5 bov5r& aan elke zyde1 wa>door m5 en5 /ok /ak1 en d5 ketel1 zo lang hy kookte1 bov5 het vuur hield4 ,de mee/5 hebb5 ge5 voet4 ',t is iets zond]l+s1 dat g55 van die ketels van b9n5 ( van buit5 v]glaasd w>54 ,enige we9ige oude ,zw$5 kond5 zig nog h]9n]51 dat zy de ,wild5 9 zulke pott5 hadd5 zi5 kok54 ,zy zyn ze] dun1 en van v]s*ill5de grootte1 somtyds van en5 gro5agtig51 en somtyds van en5 grauw5 duf/e51 en enig5 zyn van e5 soort van vuur/e54 ,de bodem en de r& zyn dikwyls ruim e5 duim dik4 ,s*oon de ,am]ikan5 g5e k5nis van yz]1 /aal1 ( enig &] metaal hadd51 wi/5 zy ev5wel deze /55 ketels ze] a>dig uitteholl54 ,tabakspyp54 ,de oude ,tabakspyp5 d] ,wild5 w>5 ook van klei1 ( van duf- en slange/e54 ,die uit klei zyn hebb5 de g$aante van de onz51 dog zyn wat ruw] en niet zo wel gemaakt4 ,de pyp is dik en kort1 naauwlyks e5 duim1 dog somtyds e5 v+] lang4 ,de kleur is byna zo als de onz5 die wat lang gebruikt zyn4 ,die1 welk5 uit duf/e5 gemaakt word51 be/aan uit de zelve /( als de ketels4 ,sommig5 van dezelv5 zyn tamelyk wel gemaakt1 s*oon de ,wild5 nog yz] nog /aal hadd54 ,ma> behalv5 deze tabakspyp51 v9dt m5 nog e5 &] soort1 die ze] v]nuftig uit e5 ze] fray5 rod5 duf/e51 ( e5 soort van slangagtig m>m] gemaakt zyn4 ,dez5 zyn ze] s*a>s* en zeld5 9 gebruik dan by de ,sa*ems ( ,oud/5 d] ,wild54 ,de fraye rode /e51 wa>van die pyp5 gemaakt zyn1 is ook zeldzaam1 en wordt alle5 9 het l& d] ,+\ez gevond51 die1 volg5s ,vad] ,*>levoix1 #aga aan de ov]zyde d] ,missisippi won54 ,ene pyp van dit soort wordt by de ,am]ikan5 veeltyds hog] geagt als e5 /uk zilv]s van dezelve grootte4 ,uit het zelve soort van /e5 be/aat geme5lyk hunne zo g5aamde ,pyp van vr$e1 #agb van de welke zy zig b$i55 by het aangaan van vr$e ( v]bond54 ,byna alle ,s*ryv]s1 die van dit volk gewag hebb5 gemaakt1 sprek5 van deze pyp1 en ik zal 'er 9 't v]volg br$] ov] h&el54 ,vis*angels4 ,9 plaats van ,vis*angels gebruikt5 de ,wild5 hoek5 van be5 ( vogelklauw54 ,sommig5 van de oud/e ,zw$5 alhi] v]teld5 my1 dat 9 hunne jeugd ze] vele ,am]ikan5 9 het to5 zo g5aamde ,nieuw ,zw$5 gewoond hebb51 die met zulke hoek5 op de ,dellaw>e vis*t54 ,wyze van vuur te mak54 ,om vuur te mak5 hadd5 zy de gewoonte van twee h>de droge /ukk5 h\ts /]k teg5s malk&] te wryv51 tot dat het h\t begon te rok5 en da>na 9 vlam vloog4 ,aanm]k+4 ,dusdanig w>5 de w]ktuig5 die de ,am]ikan5 voor de aankom/ d] ,europ]s gebruikt51 voor dat zy gele]d hadd5 zig van het yz] te b$i554 ,noord ,am]ika heeft ov]vlo$ van ,yz]myn54 ,de ,wild5 woond5 door het gehele l& v]/roid2 en m5 kan vele plaats5 aanwyz5 wa> m5 ?ans yz]myn5 ontdekt heeft1 da> nog ge5 hond]d j>5 gel$5 grote dorp5 van ,wild5 ge/aan hebb54 ,dus is het zond]l+ dat zy ge5 gebruik hebb5 wet5 te mak5 van e5 metaal dat zy ov]al ond] hunne og5 hadd51 en da> zy alle dag5 op trad54 ,zy woond5 op plaats5 da> m5 nad]h& yz]]ts ontdekt heeft1 en reisd5 vele myl5 v] om ene el5dige byl1 e5 mes1 ( iets di]gelyks van /e5 te kryg54 ,zy moe/5 v]s*eid5 dag5 te ko/e legg5 om hunne w]ktuig5 s*]p te mak51 met ze teg5s ene rots ( &]e /55 te wryv51 en wi]d5 dan nog kwalyk voor hunn5 arbeid beloond1 want zy kond5 nimm] met hunne byl5 en5 dikk5 boom vell51 en bezwa>lyk kond5 zy 'er en5 kle95 m$e omh\w54 ,het 0 hun onmogelyk met die byl5 en5 boom uitteholl51 ( het hond]d/e g$eelte van het w]k te do5 dat wy met onze yz]5 byl5 v]rigt54 ,hi]uit ziet m5 hoe nadelig de onkunde1 ( de dwaze v]agt+ is van nuttige kon/54 ,haz54 ,m5 v9dt hi] e5 g5oegzaam getal van ,haz51 dog zy zyn veel kle9d] dan de ,europis*5 en niet veel grot] dan onze ,konyn54 ,zy blyv5 zo wel des w9t]s als des zom]s grauw1 gelyk de onz5 ma> des zom]s zyn4 ,de tipp5 hunn] or5 zyn altyd grauw en niet zw>t2 de /a>t is ook 9 alle ja>getyd5 grauw van bov54 ,zy jong5 v]s*eid5' mal5 9 het ja>4 ,9 de l5te legg5 zy hunne jong5 9 holl5 bom51 en des zom]s1 9 ,juni en ,juli1 9 het gras4 ,wanne] zy v]ra/ word5 nem5 zy geme5lyk hunne s*uilplaats 9 holle bom51 wa> m5 ze met e5 /ok met e5 haak van vor5 ui?aalt1 ( door e5 gat 9 d5 boom te snyd51 ( door rook rondom d5 boom te mak5 uit dryft4 ,9 alle die geleg5h$5 heeft m5 'er hond5 by van do54 ,deze haz5 byt5 noit1 en m5 kan ze zond] geva> aanrak54 ,by dag zitt5 zy geme5lyk 9 holle bom51 en kom5 'er zeld5 uit1 t5 zy ze door m5s*5 ( hond5 ge/oord word52 dog 's nagts gaan ze uit om vo$] te zoek54 ,by slegt w$]1 ( als het sneuwt1 legg5 zy e5 dag ( twee /il1 en wag5 zig niet buit5 hunne s*uilplaats54 ,op de kooll&5 do5 zy grote s*ade2 en de appelbom5 moet5 one9dig veel van hun lyd51 want zy s*ill5 ze digt by d5 grond geheel af4 ,m5 /emt hi]9 ov]e51 dat zy 9 en5 k\d5 h>d5 w9t] vett] zyn dan 9 en5 zagt5 en vogtig54 ,m5 gaf hi]van v]s*eid5' oorzak5 by giss+ op4 ,de huid is zo los dat m5 ze niet van 't lyf aftrekk5 kan1 en by gevolg deugt zy n]g5s toe1 want als m5 ze by de hair5 trekt volgt het vel met /ukk5 van zelf4 ,deze ,haz5 kan m5 niet mak mak54 ,zy hebb5 altyd1 zelfs 9 't midd5 van d5 w9t]1 ene m5igte van vloy54 #agc ,muiz54 ,muiz5 van het gem5e soort vond m5 hi] te l&e 9 de /$5 en op 't veld1 en dat 9 zulke m5igt5s1 dat zy hi]1 ev5 als 9 &]e l&51 ze] veel s*ade do54 ,oldmixon #agd v]haalt dat 'er nog muiz5 nog ratt5 9 ,noord ,am]ika gewee/ zyn1 e] zy met de s*ep5 uit ,europa ov]gekom5 w>54 ,hoe v] dit wa> is weet ik niet4 ,dog dit is zek]1 dat ik op vele woe/e plaats51 wa> noit e5 m5s* gewoond heeft1 vel5 van 't gem5e soort van ,muiz5 doodgeslag5 heb1 die 9 de splet5 d] b]g5 zat54 ,en is het wa>s*ynlyk dat alle die ,muiz51 die door alle de b9n5l&5 v]spreid zyn1 van die z\d5 afkom/ig wez5 die uit ,europa zyn ov]gebragt8 ,ratt54 ,de ,ratt5 kan m5 ook ond] dat g$i]te rek55 dat veel kwaads 9 dit l& doet4 ,m5 v9dt ze en 9 de /$5 en op het l&4 ,zy zyn van de zelve grootte als onze ,ratt51 dog &]s van kleur1 want zy zyn grauw wat na> het blauwe hell5de4 ,ik vroeg de ,zw$5 ( zy hi] al voor de aankom/ d] ,european5 gewee/ w>5 dan niet1 dog kon ge5 voldo5d antwoord erlang54 ,all5 kwam5 zy da>9 ov]e51 dat 'er ja>lyks ene by/]e m5igte van dit ong$i]te met de s*ep5 w]d ov]gebragt4 ,de ,he] ,b>tram bewe]de1 dat voor dat zig hi] de ,europ]s hadd5 n$]gezet de ,ratt5 re$s 9 dit l& gewee/ w>52 want hy _h 'er ene grote m5igte van op die hoge b]g5 gezi51 die de ,blauwe ,b]g5 g5oemd word51 wa> zy tuss*5 de /55 9 de ond]a>ds*e hol51 die 9 dat geb]gte m5igvuldig zyn1 ne/eld54 ,zy h\d5 zig by dag zo /il1 dat m5 'er zeld5 e5 van ziet1 dog des nagts mak5 zy e5 s*rikkelyk geweld4 ,als het ze] k\d 0 s*55 zy geheel bevror51 want zo lang de vor/ aanhield d$5 zy zig 9 't geheel niet hor54 ,m5 moet hi] aanm]k51 dat 'er nog by de ,zw$5 nog by de ,engels*5 luik5 voor de v5/]s zyn1 nauwlyks v9dt m5 'er e5 dakv5/]1 en ma> alle5 losse plank54 ,de mur5 d] h\te huiz5 w>5 zelfs niet met mos digt ge/opt1 zo dat het 9 de kam]s1 s*oon 'er ge/ookt wordt1 niet w>m] is dan 9 de voorhuiz54 ,9 de v]trekk5 da> de ,di5/bod5 sliep5 /ookte m5 9 't geheel niet1 s*oon het somtyds v9nig k\d 04 ,dus /aan de ,ratt5 des w9t]s ene grote k\de uit2 ma> zodra het gematigd w$] wordt kom5 zy te voors*yn4 ,wy m]kt5 dez5 w9t] v]s*eid5' mal5 op1 dat de ,ratt5 kort voor ene zw>e k\de het ze] druk hadd51 en des nagts e5 groot g]aas maakt54 ,het s*e5 dat zy e5 voorgevoel van de aan/a&e vor/ hadd51 en da>om wakk] at5 en voorraad opdo5 wild54 ,by zagt w$] w>5 zy gewoon appel5 en &]5 voorraad wegteslep54 ,dus beslot5 wy altyd voor va/1 dat als de ,ratt5 des nagts /]k aang+5 ( ze] gulzig w>51 'er ene zw>e k\de op h&5 04 ,ik heb re$s opgem]kt dat de grauwe ,eekhoorns hi] te l&e de zelve eig5s*ap hebb54 ,de ,muiz5 et5 ook1 gelyk dez51 niet de gehele ,maiskorrels1 ma> alle5 de zoete b9n5/e k]n da>uit4 ,v9nige k\de4 ,d5 #ba4 ,janu>i #agdi4 0 de k\de hi] zo fel als 9 ,zw$51 s*oon dit ,l& zo veel zuidelyk] legt4 ,de ,!rmomet] van ,celsius 0 des morg5s twee en tw9tig grad5 b5$5 het punt van vor/4 ,gelyk de kam]s hi] zond] bl9d51 en de w&5 niet met mos digt ge/opt zyn1 moet5 hi] de w9t]s ze] onaang5aam voor iemant wez5 die aan de w>me ,zwe$s*e kam]s gewoon is4 ,dog het is hi] e5 grote troo/ dat de k\de niet lang aanh\dt4 ,sommige dag5 van deze ma& ,janu>i 0 het zo k\d 9 myne kam]1 dat ik ge5 twee regels s*ryv5 kon zond] dat de inkt 9 de p5 bevroor4 ,als ik niet s*reef kon ik d5 inkt niet op tafel lat5 /aan1 ma> 0 g5oodzaakt hem op d5 ha>d te zett51 ( 9 myn zak te /ek54 ,egt]1 s*oon het zo k\d 01 en dat het somtyds v]s*eid5' dag5 en nagt5 aan e5 sneuwde1 zo dat het veld byna zes duim dik besneuwd 01 moe/ het vee dag en nagt ov] 9 't veld blyv5 g$ur5de d5 gants*5 w9t]4 ,g5e /all+5 voor het vee4 ,want nog de ,engels*5 nog de ,zw$5 hadd5 /all52 ma> de ,duits*]s en ,holl&]s volgd5 hi] 9 de gewoonte van hun vad]l&1 en haald5 hun vee des w9t]s op /al4 ,de mee/e oude ,zw$5 zeid51 dat zy by hunne aankom/ hi] te l&e volg5s het gebruik van ,zw$5 /all5 gemaakt hadd51 dog to5 de ,engels*5 zig hi] kwam5 n$]zett51 en1 volg5s het gebruik van ,engel&1 hun vee altyd 9 't veld liet51 hadd5 zy ook die gewoonte aang5om54 ,zy /ond5 nog?ans toe1 dat het vee wanne] het fel k\d is1 ze] veel le$1 vooral als 'er vor/ op en5 reg5 kwam1 en dat dit 9 d5 zw>5 w9t] van 't ja> #agda4 op vele plaats5 v]s*eid5' bee/5 het lev5 geko/ _h4 ,het vee vond nu zyn vo$sel 9 het w\d1 wa> nog sommige blad]5 op de jonge eik5 zat51 dog het liet de blad]5 met ru/1 en beet alle5 de tipp5 d] dunne takk51 en de kopp5 d] t$]/e eikeboompjes af4 ,de pa>d5 liep5 op de ,maisveld51 en at5 de droge blad5 van de we9ige /el5 die 'er nog ov] w>54 ,de s*ap5 weidd5 9 de boss*5 en op de akk]s4 ,de ho5d]s sliep5 des nagts op de takk5 d] bom5 9 de tu951 want 'er w>5 g5e hokk5 voor hun4 ,de v>k5s lag5 ook1 b9n5 ene betu9+1 ond] d5 blot5 hemel4 ,e5 kle9 soort van vogels1 by de ,zw$5 ,de sneuwvogel4 ,sneuwvogel1 by de ,engels*5 ,*uck-bird #age g5oemd1 kwam omtr5t dez5 tyd by de huiz54 ,m5 ziet ze zeld5 dan wanne] het sneuwt1 &]s zoek5 zy hun vo$sel op de weg54 ,ys4 ,de ,dellaw>e teg5 ov] ,philadelphia en iets lag] lag ?ans toe1 zo dat m5 'er ov] gaan kon4 ,dog niemant dor/ 'er ov] te ryd54 ,patryz54 ,m5 v9dt ,patryz5 9 dit ,l&1 dog niet van het zelve soort met de onz54 ,somtyds noem5 en ,zw$5 en ,engels*5 ze ook ,wagtels4 ,van g$aante1 a>d en eig5s*app5 zyn zy dezelve met de ,europis*e ,veldho5d]s1 dat is te zegg51 zy lop5 weg en v]/opp5 zig als m5 ze v]volgt4 ,ma> zy zyn kle9d] en van ene &]e kleur4 ,ik kan 9 dit w]k niet bre$vo]ig de bes*ryv+5 inlass*51 die ik van vogels1 gekorv551 vi]voetige di]51 en plant5 gemaakt heb1 om dat dit het te v] z\ do5 uitlop54 ,ik zal alle5 aanm]k51 dat deze ,patryz5 aan de pot5 naakt1 op d5 rug bru91 zw>t en wit gespikkeld1 op de bor/ donk] geel1 en op d5 buik wit zyn1 met zw>te r&5 om de v]54 ,van grootte zyn zy als het ,hazelho54 #agf ,bov5 i$] oog hebb5 zy e5 ligtgel5 small5 kr+4 ,9 ,nieuw ,zw$5 zyn zy m5igvuldig1 en m5 behoeft da> niet v] te gaan om 'er grote klugt5 van te v9d54 ,egt] on?\d5 zy zig niet digt by de /$51 het zy ze door het veelvuldig s*iet5 uitg]oeid ( v]jaagd zyn geword54 ,zy zyn altyd 9 grot] ( kle9] troep51 vlieg5 niet ze] v]1 ma> lop5 op de veld51 vooral ond] de /ruik5 en nev5s de tu951 wa> zy ha> vo$sel zoek54 ,m5 h\dt ze voor e5 uitmunt5d et51 en maakt ze op vel]h&e wyz5 g]e$4 ,om deze r$5 word5 'er vel5 gevang5 en ges*ot54 ,m5 vangt ze 9 e5 soort van vi]kante knip1 van b]d5 gemaakt1 wa>ond] m5 wat hav] /roit2 de knip wordt aan d5 en5 kant op /okjes gezet4 ,als het geluk wat m$e loopt kan m5 'er v]s*eid5 te gelyk vang54 ,wanne] zy ond] het kreupelh\t zig v]b]g51 kan m5 'er ze] digt bykom51 zond] ze te do5 opvlieg54 ,des nagts kruip5 zy op en5 hoop t'zam54 ,zy krauwel5 op d5 grond ev5 als de kuik5s4 ,9 de l5te mak5 zy h>e ne/5 ond] het kreupelh\t1 op de ,maisveld51 ( op de heuvels 9 de op5 lugt4 ,zy krabb5 enig /roo bye51 wa> 9 ze omtr5t d]ti5 witte eij]5 legg54 ,zy et5 v]s*eid5]h&e graan en gras zad54 ,ook heeft m5 ze de bess5 van d5 ,suma* #agg zi5 et54 ,sommige m5s*5 hebb5 ze jong gevang51 en 9 koy5 mak gemaakt1 wa> na m5 ze los lop5 laat4 ,9 dat geval blyv5 zy tr\w by de kipp54 ,tu954 ,de betu9+51 welk5 m5 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey1 ma> inzond]heid 9 ,new ,york1 gebruikt1 word5 uit ho(de h>] sl+]agtige g$aante1 9 't ,engels*1 ,wormf5ces g5oemd4 ,de pal5 word5 van v]s*eid5]lei h\t gemaakt1 welk niet alle ev5 duurzaam is2 de rode ,c$] wordt geh\d5 het lang/ go$ te blyv51 zelfs me] dan d]tig ja>1 ma> het is s*a>s* te v9d51 en groeit ma> op ene plaats hi]om/reeks4 ,de betu9+5 rondom ,philadelphia1 die egt] v]s*ill5 van de ,wormf5ces1 zyn1 't is wa>1 all5 van rode ,c$]s gemaakt1 dog het h\t wordt da> te wat] van ,egg-h>b\r gebragt1 wa> het ov]vlo$ig wa/4 ,de /utt5 wa>op de pal5 legg5 zyn van witt5 ,c$]1 en de pal5 tuss*5 beid5 van rod5 ,c$]4 ,na het rode ,c$]h\t wordt het ,eik5 en ,ka/anj5h\t het be/ geagt4 ,het laat/e is wel het be/e1 dog niet ov]al 9 g5oegzam5 ov]vlo$1 en d]halv5 gebruikt m5 all]lei eik5h\t4 ,om deze betu9+5 te mak5 hakt m5 de kle9e bom5 niet om1 dog velt hi] en da> enige dikke bom51 en maakt da> pal5 van4 ,uit en5 boom kan m5 ene grote m5igte van pal5 hebb54 ,de ,zw$5 hadd5 9 't e]/ betu9+5 will5 mak5 zo als 9 hun vad]l& gebruiklyk is1 ma> zy hadd5 'er van moet5 afzi51 om dat zy g5e pal5 g5oeg v9d5 kond5 om 9 d5 grond te slaan1 want 9 d5 grond geslag5 duurt het h\t niet bov5 de vyf ( zes ja>1 zo v] het 9 de a>de /eekt1 behalv5 dat zy g5e t55 v9d5 kond5 om ze t'zam5 te v]b9d54 ,zy maakt5 'er wel enig5 van ,hikory1 en van d5 witt5 ,eik1 dog de t55 w>5 s*ielyk] v]gaan4 ,de pal5 dez] betu9+51 welk5 m5 ov]dw>s legt en op twee &]e pal5 9 d5 grond geslag5 ru/5 doet1 zyn ze] zwa>1 zodat de /utpal5 w]k hebb5 van ze te drag51 en als het beg9t te /orm5 vall5 deze s*utt+5 dikwyls omv]1 dog het ko/ we9ig moeite ze w$] opt]egt54 ,zy lop5 al sl+]5de1 en dus v]eis*5 zy veel me] h\ts dan indi5 zy lynregt liep51 da>5bov5 dur5 de be/e ,wormf5ces1 uit het duurzaam/e h\t gemaakt1 niet bov5 ti5 ( twaalf j>52 zo dat zy ze] veel h\ts v]sl9d51 en het te voorzi5 is dat na enige j>5 de boss*5 mee/ v]nield wez5 zull51 indi5 hi]teg5 g5e voorzorg wordt gebruikt1 vooral da> het h\t hi] ze] roekeloos v]spild1 en 9 grote m5igte1 t5 m9/5 des w9t]s1 dag en nagt gebezigd wordt4 ,muskusrat4 ,de ,muskusrat1 zo weg5s zyn5 reuk g5aamd1 #agh is tamelyk geme5 9 ,noord ,am]ika4 ,zy lev5 voornamelyk van de mossel51 die op d5 bodem d] /rom5 legg54 ,m5 v9dt vel5 van die mossels*elp5 aan de +ang5 hunn] hol54 ,zy h\d5 altyd huis 9 de nabuurs*ap van m]51 rivi]5 en poel54 ,hunne hol5 zyn e5 we9ig bov5 het wat]4 ,zy zitt5 'er altyd 9 als zy niet aan 't zoek5 van hun vo$sel zyn4 ,zy et5 ook v]s*eid5 wortel5 en plant54 ,deze ,muskusratt5 v]s*ill5 enigs9s van de ,europis*54 #agi ,de beide soort5 hebb5 de zelve t&52 de /a>t d] ,am]ikaans*5 is plat op beide de zyd51 zo dat de ene s*]pe r& opwa>ds en de &]e n$]wa>ds g$rukt is4 ,by de agt]pot5 zyn de ton5 niet met e5 beweegba> vel v]5igd1 #ahj ma> hebb5 aan beide zyd5 van d5 voet lange1 witte1 digt by malk&]1 en als ene kam op/a&e hair51 behalv5 de korte hair5 wa>m$e de voet5 geheel b$ekt zyn4 ,zulke hair5 /aan aan beide de zyd5 d] ton51 en di55 9 't zwemm5 omtr5t ev5 zo wel als e5 vel4 ,zy zyn van grootte als ene kle9e kat1 (1 om nauwkeurig] te zyn1 de l5gte van het lyf is omtr5t ti5 duim1 en de /a>t ev5 zo lang4 ,de kleur van d5 kop1 d5 hals1 d5 rug1 de zyd51 en het buit5/e d] dy5 is zw>t-agtig bru92 het hair is zagt en gl9/]5d2 ond] d5 hals1 op de bor/1 en b9n5/e d] dy5 zyn ze grauw4 ,zy mak5 hunne ne/5 9 de dyk51 die opgeworp5 zyn langs de rivi]51 om het wat] van de weil&5 afteh\d52 dog zy br5g5 veel s*ade aan die dyk5 toe1 door ze met hun grav5 te ond]myn51 en voor het wat] doortogt5 op de weil&5 te mak54 ,de ,bev]s da>5teg5 /opp5 alle de gat5 9 de dyk5 en damm5 toe4 ,van buit5 zyn de ne/5 van t551 biez5 en di]gelyk51 en b9n5 9 br5g5 zy all]h&e zagte d+51 wa>op zy de jong5 legg54 ,de ,zw$5 hield5 ze teg5woordig voor niet m9d] talryk dan voorhe54 ,m5 tragt ze uitt]oey51 om dat zy veel s*ade aan de dyk5 toebr5g51 en tot ene aanmo$ig+ hi]toe di5t dat de huid gek(t wordt4 ,voorhe5 ko/te elk vel ma> drie1 dog teg5woordig van zes tot neg5 p5ce4 ,de ho$emak]s gebruik5 de vell51 en de ho$5 da> van gemaakt word5 byna zo go$ geagt als ,bev]ho$54 ,m5 vangt ze geme5lyk 9 vall51 wa>9 m5 appel5 tot e5 lokaas hangt4 ,9 't ,l& d] ,iroquoiz5 zag ik hoe de ,wild5 de gang5 van de hol5 d] ,muskusratt5 na groev5 tot dat zy aan de ne/5 kwam51 da> zy alles dood sloeg54 ,niemant eet hi] hun vlees*1 ( de ,wild5 moe/5 het do51 dat ik niet zegg5 kan1 want dez5 zyn niet zo kies*4 ,m5 legt de muskuszakjes ond] de kl$]51 om ze teg5s de mott5 te bew>54 ,het is ze] bezwa>lyk deze ratt5 uitt]oey5 als zy zig e5s wel 9 en5 dam g5e/eld hebb54 ,e5 ,zwe$ nog?ans v]haalde my dat hy da>9 op de volg5de wys geslaagd 04 ,hy zogt alle de hol5 op1 /opte ze all5 toe1 alle5 e5 uitg5om5 aan d5 kant van wa> de w9d kwam4 ,hi] lag hy zwavel 91 /ak die 9 br&1 en maakte to5 het gat toe1 lat5de ma> ene kle9e op5+ om d5 w9d doortelat54 ,op deze wys v]/ikte hy alles wat 'er 9 de ne/5 04 ,zodra de zwavel v]te]d 01 groef hy het hol op1 en vond de ratt5 all5 by hop5 dood legg54 ,hy v]k(t de vell51 en kreeg dus zyne moeite betaald1 behalv5 het voordeel dat hy _h van zig van hun ontslag5 te hebb54 ,bev]s4 ,de ,bev]s w>5 voorhe5 ov]vlo$ig 9 ,nieuw ,zw$51 gelyk my alle de oude ,zw$5 v]haald54 ,9 di5 tyd zag m5 d5 en5 dam na d5 &]5 9 de rivi]5 door de ,bev]s opw]p54 ,ma> s$]t dat het ,l& bet] beb\wd is1 zyn de ,bev]s g$eeltelyk hog] l&wa>ds 9 gewek51 wa> de m5s*5 zo talryk niet zyn4 ,dus is 'er 9 ,p5sylvanie ma> ene enige plaats wa> m5 ,bev]s v9dt4 ,hun voornaam/e vo$sel is de ba/ van d5 ,bev]boom1 #aha en dit /ell5 zy bov5 alles4 ,dus lag5 de ,zw$5 takk5 van di5 boom 9 vall5 digt by de won+5 d] ,bev]s1 to5 zy nog m5igvuldig w>51 en kond5 zig byna altyd v]zek]5 van ene go$e vang/4 ,sommige m5s*5 te ,philadelphia h\d5 getemde ,bev]s1 wa>m$e zy uit viss*5 gaan1 en die altyd t]ug by hunne mee/]s kom54 ,de ,major ,rodef]t 9 ,new ,york v]haalde1 dat hy zulk en5 ,bev] e5 half ja> lang 9 huis _h gehad1 wa> hy los liep gelyk e5 hond4 ,hy gaf hem brood1 en somtyds vis*1 da> hy ze] gretig na> 01 en de$ zoveel wat] 9 e5 bak als het di] van nod5 _h4 ,de ,bev] sleepte alle oude lapp5 en &]e zagte d+51 die hy v9d5 kon1 9 en5 hoek1 wa> hy gewoon 0 te slap51 en maakte 'er e5 b$ van4 ,de kat van het huis maakte zig e5s1 dat zy jong5 _h1 mee/] van dat b$1 en de ,bev] h9d]de ze da> niet 94 ,als de kat van het ne/ weg g+1 nam hy de jonge katjes 9 zyne voorpot51 w>mde ze teg5 zyne bor/1 en s*e5 'er veel van te h\d54 ,zodra de ,mo$] we] kwam1 gaf hy ze ha> t]ug4 ,somtyds bromde hy wel e5s1 dog beet noit4 ,de ,m9k4 ,de ,engels*5 en ,zw$5 gev5 d5 naam van ,m9k aan e5 di] van dit ,l&1 dat ook 9 't wat] ( digt 'er by woont4 ,ik heb noit geleg5heid gehad iets me] dan de huid van het zelve te zi54 ,dog de g$aante van de huid1 en het g5e ik e5p>ig van het bee/ gehoord heb1 do5 my d5k5 dat het tot het geslagt d] ,wezels behor5 moet4 ,het groot/e van die vell5 dat ik oit zag 0 e5 voet en agt duim lang1 e5 kle9d] omtr5t ti5 duim5 lang en omtr5t drie en e5 d]de bre$1 voor dat het uitgesn$5 04 ,de kleur 0 donk] bru91 en somtyds byna zw>t4 ,de /a>t 0 hairig1 gelyk di5 van e5 ,m>t]4 ,het hair 0 digt1 en de or5 kort met korte hair54 ,de langte van de pot5 aan het kle9/e vel 0 omtr5t twee duim4 ,dit di]1 v]haalde m5 my1 gelykt zo veel na> d5 ,polecat1 dat m5 'er nauwlyks ond]s*eid tuss*5 zi5 kan4 #ahb ,zyne lev5swys is als volgt4 ,hy v]toont zig we9ig by dag1 dog 's nagts komt hy uit de holle bom5 op de oev]s d] rivi]5 te voors*yn4 ,somtyds on?\dt hy zig op de s*eepsw]v5 en by de brugg5 te ,philadelphia1 da> hy de ,ratt5 /]k v]volgt4 ,ook kruipt hy veel door e5 kle9 gat 9 de ho5d]hokk51 wa> hy de kipp5 dood byt1 ha> het blo$ af zuigt1 ma> ze zeld5 opvreet4 ,als hy ganz51 end51 ( &] gevogelte ontmoet1 doodt hy ze en vreet ze op4 ,hy leeft van vis* en gevogelte4 ,als m5 9 de nabuurs*ap van wat]5 woont wa> zig dit di] on?\dt1 kan m5 bezwa>lyk end5 ( ganz5 h\d51 want het v]nielt alle de jong54 ,e]/ byt het 'er zo vel5 dood als het kryg5 kan1 sleept ze dan weg1 om 'er zig op te v]ga/54 ,de ,m9k doet ook s*ade aan dyk5 en damm5 door zyn grav54 ,m5 vangt hem 9 vall51 wa>9 m5 vogels ( vis* ( &] lokaas doet4 ,het vel wordt 9 de /$5 v]k(t1 en het geldt1 na> zyne grootte1 tw9tig p5ce ( wel twee s*ell+5 het /uk4 ,sommige ,vr\w5 drag5 'er m(f5 van1 dog de mee/5 word5 na> ,engel&1 en van da> na> eld]s1 v]zond54 ,de oude ,zw$5 v]haald5 my1 dat de ,wild5 voorhe5 all]h&e vlees* plegt5 te et51 behalv5 dat van d5 ,m9k4 ,de ,rakoon ( ,hespan4 ,ik heb re$s iets gezegd van d5 ,rakoon1 ik zal hi]1 op ene plaats die eig5lyk zyn vad]l& is1 #ahc wat me]d] 'er byvoeg54 ,de ,engels*5 noem5 hem ov]al ,rakoon1 en5 naam di5 zy ongetwyffeld van de ,wild5 ontle5d hebb52 de ,holl&]s gev5 hem di5 van ,hespan1 de ,zw$5 di5 van ,espan1 en de ,iroquoiz5 di5 van ,attigbro4 ,hy woont geme5lyk 9 holle bom51 komt noit voor d5 dag dan by donk] wolkig w$]1 dog 's nagts loopt hy zyn vo$sel zoek54 ,by slegt w$]1 vooral by sneuw ( /orm1 wil m51 dat hy wel ene week aan e5 9 zyn hol blyft legg51 g$ur5de welk5 tyd hy lev5 z\ van zyne pot5 te zuig54 ,zyn vo$sel zyn vrugt51 vooral ,mais1 wanne] de korrels nog week zyn4 ,9 de tu95 doet hy veel s*ade aan de appel51 de ka/anjes1 pruim51 en wilde druiv51 die zyn lief/e spys zyn2 ond] het gevogelte is hy s*rikkelyk wre$4 ,v9dt hy ene h5 op h>e ey]51 zo doodt hy e]/ de h51 en vreet dan de ey]5 op4 ,hy wordt gevang5 door hond51 die zyn spoor na> 't ne/ volg5 9 d5 holl5 boom1 ( 9 /rikk5 ( vall51 wa>9 m5 e5 kuik51 en5 &]5 vogel1 ( en5 vis* zet4 ,sommige m5s*5 et5 zyn vlees*4 ,hy spr+t met zyne vi] voet5 te gelyk1 en om deze en me] &]e r$51 wordt hy door vel5 ond] het geslagt d] ,b]5 g]ek5d4 ,zyn huid geldt te ,philadelphia agtti5 p5ce4 ,de ,hespans w>51 zeide m51 v] na zo talryk niet als voorhe51 dog b9n5sl&s w>5 zy 9 ov]vlo$4 ,ik heb re$s gesprok5 van het gebruik dat de ,ho$emak]s van zyn vel mak51 en aangetek5d dat zy ligt mak gemaakt word51 en dat zy ze] op zoetigh$5 ge/eld zyn4 ,van alle wilde di]5 van ,noord ,am]ika wordt 'er ge5 zo mak als de ,hespan4 ,v]trek na> ,philadelphia4 ,d5 #aj4 ,febru>i1 des morg5s1 v]trok ik na> ,philadelphia1 wa> ik teg5s d5 avond aankwam4 ,ik vond by het ,ve] de ,dellaw>e vol dryfys1 het ge5 ons dwong e5 uur te wagt51 en by het ,ve] ene op5+ te mak52 wy raakt5 e9delyk met nog enige reizig]s ov]1 voor dat 'er me] s*oll5 afkwam54 ,dewyl het dez5 w9t] na d5 #ab4 ,janu>i zo /]k begon te vriez51 wi]d de ,dellaw>e geheel met ys b$ekt1 het welk zo /]k wi]d dat m5 by ,philadelphia met pa>d5 'er ov] kon4 ,het ys bleef legg5 tot d5 #h4 ,febru>i to5 het begon los te gaan1 en de geweldige orkaan1 die 'er di5 nagt opvolgde1 brak het geheel1 en het dreef zo s*ielyk weg1 dat d5 #ab4 ,febru>i niet ene enkelde s*ol me] afkwam1 uitg5om5 e5 ( twee /ukk5 digt aan d5 oev]4 ,kray54 ,dez5 dag zag m5 grote troep5 van kray5 vlieg51 en op de bom5 n$]vall54 ,tot nog toe _h m5 ze d5 gants*5 w9t] niet gezi51 s*oon m5 zegt dat zy 'er d5 w9t] ov]blyv54 ,g$ur5de de gants*e l5te zat5 zy des morg5s 9 de topp5 d] bom51 dog niet 9 troep5 by malk&]4 ,zy behor5 tot het s*adelyk gevogelte1 want zy az5 mee/ op koorn4 ,als de ,mais gezaid is krabb5 zy de korrels uit d5 grond en vret5 ze op4 ,als zy beg9t ryp te word5 pikk5 zy e5 gat 9 de s*il die rondom de air5 is1 wa>door de ,mais b$]ft1 dewyl de reg5 door die gat5 indr+t en 't koorn doet v]rott54 ,ook /el5 zy kuik5s4 ,ze] zyn zy op dode kr5g5 ge/eld4 ,voorhe5 /ond 'er ene belon+ op het br5g5 van dode kray51 dog de ko/5 liep5 te hoog4 ,ik heb op vele plaats5 jonge wilde kray5 zi5 spel5 met &]e makke kray51 wi] vleugels gekort w>51 die rondom de ,l&hoev5 vry rond huppeld51 dog altyd w$] na> huis ke]d51 zond] dat ze tragtt5 te ontsnapp54 #ahd ,v]trek na> ,rakoon4 ,d54 #ab4 ,febru>i na d5 middag v]trok ik w$] van ,philadelphia na> ,rakoon4 ,ik gaf op dit reisje nauwkeurig agt op de bom5 da> nog enige ,bom5 die hun blad nog niet kwyt w>54 blad5 opzat54 ,de blad5 w>5 bleek en droog1 dog niet t5 voll5 afgevall54 ,deze bom5 w>5 de volg5d54 ,de ,beuk1 #ahe 't zy groot ( kle91 behield zyne mee/e blad5 tot 9 de l5te4 ,de groot/e bom5 hadd5 ma> hun b5$5 blad54 ,de ,witte ,eik #ahf _h zyn mee/e lo( nog als de bom5 jong en niet veel me] dan e5 vi]de van ene el 9 't kruis dik w>52 ma> de oude bom5 w>5 mee/ kaal1 uitg5om5 aan d]zelv] jonge s*eut54 ,de kleur d] droge blad5 0 blek] 9 d5 witt5 dan 9 d5 zw>t5 ,eik4 ,de ,zw>te ,eik1 gelyk hy hi] g5oemd wordt1 dog die by ,l9nu de ,rode ,eik hiet1 _h ook nog droge blad5 op de jonge bom54 ,de kleur 0 rosagtig bru94 ,de ,spaans*e ,eik1 die ma> ene v]s*eid5heid is van d5 ,zw>t51 _h ook nog droge blad5 op de jonge bom54 ,e5 zeldzaam soort van ,eik1 bek5d door de driehoekige spits zyn] blad51 en die van ond]5 glad dog van bov5 e5 we9ig wollig zyn1 #ahg _h ook nog zyn blad op de jonge bom54 ,alle deze ,eik51 wanne] zy ond] de tw9tig ja> w>51 hadd5 nog mee/ hun lo(4 ,het s*ynt dat de ,voorzi5igheid1 behalv5 &]e oogm]k5 9 het bew>5 van het v]droogde lo( aan vele bom51 ook beoogd heeft1 v]s*eid5e soort5 van gevogelte agt] het zelve e5 s*]m teg5s de k\de en d5 w9d te do5 v9d52 gelyk ik dez5 w9t] vele vogel5 9 de bom5 ene s*uilplaats heb zi5 zoek5 g$ur5de ene felle vor/ ( /orm4 ,insekt5 9 d5 grond gevond54 ,d5 #ac4 ,febru>i vond ik 9 't grav5 9 d5 grond v]s*eid5 gekorv5 di]tjes1 die 9 de a>de gekrop5 w>5 om da> d5 w9t] doortebr5g54 ,zo dra zy 9 de lugt kwam5 bewog5 zy zig wat1 ma> hadd5 de kragt niet van te lop51 de zw>te ,mi]5 alle5 uitg5om51 die e5 we9ig kruip5 kond51 s*oon langzaam4 ,de ,insekt5 die ik hi] vond1 w>5 de volg5d54 ,de ,zw>te ,mi]5 w>5 9 vry grote m5igte en tamelyk lev5dig4 ,zy lag5 omtr5t ti5 duim 9 d5 grond4 ,de ,c>abus latus lag op de zelve diepte met de ,mi]54 ,dit is hi] e5 ze] geme5 di]tje4 ,de ,ka/anjebru9e ,kev] met de h>ige bor/ en de elytr kort] dan d5 ond]buik1 met v]s*eid5 9 de langte lop5de /rep5 bezet met hair1 is enigs9s gelyk5de na> d5 ,sc>abu melolon?a1 dog v]s*ilt 'er 9 v]s*eid5 opzigt5 van4 ,ik vond 'er vel5 van 9 de a>de4 ,de ,veldkrekels lag5 ti5 duim diep4 ,zy w>5 volkom5 als 9 slaap1 dog zodra zy 9 e5 w>m v]trek kwam5 wi]d5 zy wakk] en ze] lev5dig4 ,des zom]s heb ik deze krekels ov]al wa> ik 9 ,am]ika gewee/ b5 ze] m5igvuldig gevond54 ,zy sprong5 9 't veld1 en maakt5 e5 g]aas gelyk dat van onze gem5e ,huiskrekels1 zodat m5 ze van malk&] door hun geluid niet wel z\de kunn5 ond]s*eid54 ,somtyds is hun ges*reuw zo /]k dat m5 'er pyn 9 't ho(d van krygt1 en malk&] niet v]/aan kan4 ,dit g]aas is op zulke plaats5 da> zig ,ratelslang5 oph\d5 zelfs geva>lyk1 om dat het maakt dat m5 het geluid d] slang niet hor5 kan4 ,ik heb re$s gezegd dat zy somtyds 9 de s*oor/55 ov]w9t]54 ,hi] lag5 zy d5 gants*5 w9t] 9 de a>de1 dog 9 't beg9 van ,ma>t1 wanne] het beg9t w>m te word51 kwam5 zy voor d5 dag1 en begonn5 hun gezang1 s*oon 9 't e]/ ma> flauw en zeldzaam4 ,als wy op onze reiz5 g$wong5 w>5 op onbewoonde plaats5 te ov]nagt51 w>5 zy 9 de ploy5 van onze kl$]5 gekrop51 zo dat wy des morg5s lang w]k hadd5 e] wy 'er ons van ontslag5 hadd54 ,mi]54 ,de ,rode ,mi]51 die 9 ,zw$5 de ,mi]hop5 opw]p51 vond ik ook dez5 en d5 volg5d5 dag1 dog zy zat5 niet 9 d5 grond1 want ,jung/rom vond ze 9 de splet5 van en5 oud5 dod5 boom di5 hy velde4 ,deze splet5 w>5 v]s*eid5' ell5 hoog 9 d5 boom1 en de ,mi]5 zo hoog gekrop5 om da> ha> w9t]v]blyf te nem54 ,zo dra zy 9 de w>mte kwam5 begonn5 zy zig /]k te beweg54 ,de ,blauwe ,vogel4 ,m5 v9dt hi] en5 ,vogel1 di5 de ,engels*5 en de ,zw$5 d5 ,blauw5 ,vogel noem51 om dat hy van e5 ze] s*oon blauw is4 ,hy h\dt zig hi] het gants*e ja> op4 ,catesby heeft hem 9 zyne natuurlyke grootte en met kleur5 afgebeeld1 #ahh dog de kleur van de bor/ moet da> roodbru9 ( donk] rood zyn1 de dy5 en de pot5 zw>t als git1 de bek ook geheel zw>t1 en het blauw 9 't algeme5 donk]d]1 lev5dig] en me] gl9/]5d4 ,ge5 vogel is 'er 9 ,zw$5 die e5 zo glanz5d en donk] blauw heeft4 ,de ,me]kol kan hi] en da> enige zulke v$]s hebb51 dog niet ov]al4 ,deze vogel aa/ op ,insekt5 en plant51 en komt des w9t]s1 wanne] hem het e]/e soort van vo$sel ontbreekt1 by de l&huiz5 om van hoizaad en &] kle9 graan te lev54 ,de ,rode ,vogel4 ,de ,rode ,vogel is e5 &] vogeltje1 dat ,catesby ook afgebeeld heeft4 #ahi ,het behoort tot de vogels die d5 by5 s*adelyk zyn1 want het pa/ 'er op om ze te v]sl9d54 ,ik ond]hield 'er e5 mannetje van vyf ma&5 9 ene koi2 ik gaf het niets dan ,mais en ,boekweit4 ,door zyn gezang lokte hy &]5 na> het huis1 en na dat ik enige mais ond] het v5/] op d5 grond gesmet5 _h1 kwam5 zy da> alle dag5 et52 en dus 0 het gemakkelyk ze 9 knipp5 te vang54 ,enig51 v]mo$elyk oud51 zo wel mannetjes als wyfjes1 treurd5 zig 9 de koitjes dood1 ma> zy die mak wi]d5 begonn5 ongeme5 lieflyk te z+54 ,hun gezang lykt veel na> dat van d5 ,nagtegaal4 ,m5 z5dt 'er vel5 van na> ,lond54 ,zy hebb5 zo veel kragt 9 de bekk51 dat ze e5s m5s*5 h& aan 't blo$5 byt5 kunn54 ,9 de l5te zitt5 zy des morg5s te z+5 bov5 9 de bom54 ,9 de koy5 zitt5 zy by poz5 ze] /il en ru/51 en dan huppel5 zy he5 en we]1 en lat5 tuss*5 beid5 hunne /em hor54 ,kran54 ,d5 #ag4 ,febru>i zag m5 enige ,kran5 noordwa>ds vlieg54 ,zy h\d5 hi] geme5lyk vroeg 9 de l5te /il1 dog broey5 hi] niet1 ma> gaan v]d] na> het noord54 ,oude ,zw$5 hebb5 my v]teld dat 9 hunne jeugd1 to5 het l& nog zo niet beb\wd 01 i$] voorja> hi] e5 ongelo(lyke m5igte van ,kran5 01 ma> teg5woordig zyn zy zo talryk niet me]4 ,vele m5s*5 et5 ze als zy ze kunn5 s*iet54 ,m5 zegt dat ze ge5 s*ade aan het koorn do54 ,d5 #bc4 de$ ik e5 togtje na> ,p5n's neck1 dog kwam des avonds w$] te ,rakoon4 ,sneuw4 ,de sneuw lag nog op vele plaats5 9 de boss*51 byzond]lyk da> de bom5 ze] kort op malk&] /ond54 ,egt] 0 zy niet bov5 de vi] duim5 diep4 ,de weg 0 byna geheel vol ys1 zo dat het geva>lyk 0 op pa>d5 die niet ges*]pt w>5 te ryd54 ,m5 weet hi] niet veel van sl$51 dog rydt des w9t]s te pa>d na> de k]k1 s*oon de sneuw somtyds e5 voet dik legt4 ,de sneuw legt zeld5 bov5 ene week1 ma> dan komt 'er veeltyds we] nieuwe op4 ,maisdiev54 ,e5 soort van vogel1 by de ,zw$5 ,maisdiev5 gehet51 doet grote s*ade 9 dat soort van graan1 het welk zy et51 zo wel als het e]/ gezaid en nog met a>de b$ekt is1 als wanne] het /aat ryp te word54 ,de ,engels*5 noem5 hem d5 ,zw>t5 ,vogel4 ,da> zyn twee soort5 van1 beid5 door ,catesby bes*rev51 #aij tuss*5 de welk5 ene zo grote vri5ds*ap he]s*t dat zy veeltyds t'zam5 9 troep5 ond] e5 vlieg54 ,dog 9 ,p5sylvanie v9dt m5 me] het e]/e soort1 en die vlieg5 da> dikwyls zond] dat 'er e5 enige van het tw$e soort by is4 ,het e]/e soort1 ( de ,purp]e ,spreuw1 heeft zoo veel gelyk5is met de krai1 de spreuw1 en d5 ext]1 dat m5 niet weet wa> m5 hem voor h\d5 zal1 dog hy s*ynt het naa/e by de spreuw te kom54 ,de bek is jui/ als die van d5 ext]2 de tong1 de vlugt1 zyn zitt5 op de bom51 zyn geluid en zyne g$aante1 mak5 hem tot e5 spreuw4 ,op enig5 af/& s*ynt hy zw>t1 dog van naby bezi5 heeft hy e5 blauw5 ( purp]agtig5 we]s*yn1 dog niet zo /]k als 9 ,catesby's plaat4 #aia ,de grootte is als de ,spreuw2 de bek zw>t1 de tong is spits1 het oog is bleek1 de kop van bov5 gl9/]5d gro5 en blauw1 op zyde en ond] de og5 donk] blauw1 de rug purp]agtig1 9 de vleugels sommige v]5 purp]agtig en zw>t2 de /a>t1 uitgespreid zynde1 s*ynt rondagtig2 de hals van ond]5 blauwagtig gro51 de bor/ zw>t en gl9/]5d gro51 de vleugels van ond]5 en de dy5 zw>t1 de pot5 zw>t1 met vi] t551 de agt]/5 't groot/1 de nagels zw>t4 ,m5 zegt dat enig5 van deze vogels 9 de mo]ass5 ov]w9t]51 die geheel ov]wass5 zyn van dik h\t1 en zy v]ton5 zig alle5 ma> by zagt w$]4 ,dog het groot/e getal gaat teg5 d5 w9t] na> het zuid54 ,ik zag ze d5 #bc4 ,febr4 voor het e]/ van 't ja>4 ,zy vlog5 re$s 9 grote troep54 ,zo dra de ,mais 9 d5 grond is kom5 zy met grote s*ol51 krabb5 de korrels op1 en et5 ze4 ,zo dra het blad uitkomt1 trekk5 zy het met de plant en al uit2 en dus v]oorzak5 zy d5 ,l&man al vroeg veel s*ade en moeite4 ,om hunn5 smaak tot de ,mais wat te v]m9d]5 legg5 sommig5 de zaadkorrels 9 e5 af kooksel van d5 witt5 ,nieswortel #aib e] zy ze plant54 ,als de ,maisdief e5 korrel ( twee zo kla> gemaakt opheeft1 wordt hy duizelagtig en valt1 en dit maakt zyne makk]s bang4 ,dog teg5s d5 h]f/1 als de ,mais ryp wordt1 hal5 zy hunne s*ade dubbeld we] 94 ,dan v]gad]5 zy by duiz5d5 op de ,maisveld54 ,zy zyn ze] /\t1 want als m5 ze v]jaagt1 vlieg5 zy ma> e5 we9ig v]d] en gaan w$] zitt54 ,dus gaan zy van het ene e9d van e5 akk] tot het &]e1 en v]lat5 e5 veld niet voor dat zy hun g5oeg5 hebb54 ',t is byna onbegrypelyk wa>v&aan zo grote troep5 kom5 kunn51 als m5 'er van 9 d5 h]f/ ziet vlieg54 ,als zy opryz5 mak5 zy d5 hemel als zw>t4 ,zy vlieg5 dan zo 9 e5 g$rong51 dat m5 zegg5 z\de dat zy hunne vleugels kwalyk moe/5 kunn5 beweg54 ,ik heb iemant gek5d die 'er ene grote m5igte van op e5 akk] s*oot1 zond] de ov]ig5 te kunn5 v]jag51 want zy vlog5 omtr5t e5 muskets*oot v]1 en viel5 dan we] n$]1 en v]&]d5 altyd van plaats als hun vy& nad]de4 ,dus v]moeid5 zy hem1 zond] dat hy ze v]dryv5 kon1 s*oon hy 'er ze] vel5 op elk5 s*oot van doodde4 ,zy et5 ook het zaad van de ,zizania aquatica1 dog geme5lyk na dat de ,mais van 't l& is4 ,ook zeide m5 dat ze ook boekweit en hav] et51 en volg5s sommig5 ook weit1 rogge en g>/1 ma> niet dan by nood4 ,ev5wel do5 zy g5e s*ade 9 die soort5 van gran54 ,9 de l5te zitt5 zy 9 m5igte 9 de bom5 digt by de ,l&hoev51 en hun gezang is aang5aam4 ,da> /aat 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey ene belon+ op het dod5 van hun1 en 9 ,nieuw ,engel& heeft m5 'er nog grot] haat teg51 want1 volg5s het ge5 my de ,he] ,frankl9 v]teld heeft1 zyn zy da> byna uitg]oeid1 hebb5de da> de belo(de belon+5 zo /]ke aanmo$+ toe gegev54 ,ma> to5 9 d5 zom] van #agdi4 ene ontelb>e m5igte worm5 9 de weil&5 w>51 die al het gras opvrat51 is m5 van die vy&s*ap teg5s de ,maisdiev5 we]om gekom51 v]mits m5 me5de te hebb5 opgem]kt1 dat die vogels voornamelyk op die worm5 aasd5 voor dat ,mais ryp is1 en dus dezelv5 ( uitroeid5 ( hunn5 al te grot5 aanwas v]h9d]d54 ,dus s*yn5 zy enig regt te hebb5 op ene belon+4 ,na 't uitroey5 d] ,maisdiev5 d$5 de worm5 me] s*ade dan van te vor5 hunne vy&5 g$aan hadd54 ,9 't ja> #agdi4 liet5 die worm5 9 ,nieuw ,engel& zo we9ig hoi ov]1 dat m5 het uit ,p5sylvanie1 en zelfs uit ,groot ,brittannie moe/ lat5 kom54 ,buit5 d5 m5s* hebb5 de ,maisdiev5 ook &]e vy&51 ond] &]5 e5 soort van kle95 ,havik1 die op hun en op &] kle9 gevogelte aa/4 ,ik heb deze ,havikk5 op de ,maisdiev51 die g]u/ zat5 te et51 zi5 jagt mak51 ze opjag51 en 9 de vlugt vang54 ,het vlees* d] purp]e ,maisdiev5 #aic wordt niet geget51 dog dat van die met rode vleugel5 #aid wordt somtyds g5uttigd4 ,9 het voorhe5 zo g5aamde ,nieuw ,zw$5 wil m5 dat de ,maisdiev5 9 getal niet v]m9d]d zyn4 ,braambess54 ,de ,am]ikaans*e ,braambess5 #aie zyn door gants* ,noord ,am]ika algeme51 en wass5 op di]gelyke plaats5 als zy 9 ,zw$5 do54 ,de ,am]ikaans*5 zyn grot]1 dog s*yn5 &]s ma> ene v]s*eid5heid van de onz54 ,de ,engels*5 noem5 ze ,cranb]ries1 de ,zw$5 ,tranbr1 de ,frans*5 9 ,kanada ,atopa1 e5 naam van de ,wild5 ontle5d4 ,m5 v]koopt ze laat 9 't naja> te ,philadelphia op de m>kt4 ,m5 kookt en b]eidt ze ev5 als wy onze blauwe bess51 #aif om 9 ta>t5 en &]s9s te gebruik54 ,dog zy v]eis*5 veel suik]s1 zynde zy &]s ze] zuur1 ma> de suik] is niet ze] duur 9 e5 ,l& wa>v&aan de suik]plant]y5 niet v] af legg54 ,vel5 van deze bess5 word5 na> de ,we/ ,indi5 en ,europa v]vo]d4 ,de ,mytilus ,anat9us4 ,e5 soort van ,mossel51 volkom5 de ,mytilus anat9us van ,l9nu1 wi]d ov]vlo$ig 9 de grupp5 op de weil&5 gevond54 ,de s*elp5 w>5 van buit5 veeltyds met ene dunne kor/ van yz]deeltjes ov]dekt1 wanne] het wat] 9 de slot5 uit ene yz]myn kwam4 ,de ,zw$5 en ,engels*5 maakt5 hi] zeld5 gebruik van deze mossel51 dog de ,wild5 plegt5 ze te et51 het ge5 ook enige we9ige ,europ]s nog wel do54 ,sneuw4 ,de sneuw lag d5 #b4 ,ma>t nog 9 de s*aduwagtige plaats5 9 de boss*adi51 ma> het veld 0 volkom5 bloot4 ,het vee vond nog we9ig vo$sel 9 de boss*54 ,sneuwvogel4 ,de ,sneuwvogel #aig wordt dus g5aamd om dat m5 hem noit ziet dan als 'er sneuw legt4 ,sommige w9t]s kom5 zy 9 zo grote m5igte als de ,maisdiev51 en vlieg5 rondom de huiz5 en s*ur5 om koorn en hoizaadtjes te v9d54 ,sneuwvuur4 ,d5 #c4 ,ma>t om agt ur5 des avonds zag m5 e5 zog5aamd ,sneuwvuur aan d5 hemel4 ,ik heb dit v]s*ynsel 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy voor het ja> #ageb4 bes*rev54 #aih ,wilde ,duiv54 ,9 de boss*5 vlog5 om dez5 tyd ene ongelo(lyke m5igte van ,wilde ,duiv51 #aii en m5 v]zek]de dat zy nu m5igvuldig] w>5 dan gewoonlyk4 ,zy kwam5 deze week1 en m5 zag ze omtr5t ve]ti5 dag51 wa>na zy all5 v]dw554 ,dond]4 ,d5 #g4 ,ma>t wi]d my v]teld1 dat het hi] e5 tek5 van slegt w$] 0 als de ,dond] 9 het zuid5 ( zuidwe/5 opkwam en zig na> het oo/5 en da>na na> het noord5 uitbreidde2 ma> dat als de bui zig niet uitbreidde1 ( zig zo wel na> het oo/5 als het we/5 v]spreidde1 zulks go$ w$] voorspelde4 ,dez5 dag hoorde m5 het 9 't zuidwe/5 dond]51 dog de bui v]spreidde zig 9 't geheel niet4 ,vor/4 ,de vor/ _h tot nog toe 9 d5 grond gezet51 zo dat m5 'er met e5 h\weel moe/ doorhakk5 als m5 grav5 wilde4 ,egt] 0 zy niet bov5 ene h& diep doorg$rong54 ,dog d5 #g4 ,ma>t raakte zy 'er uit4 ,dit maakte d5 grond zo week dat 'er de pa>d51 als m5 ryd5 wilde1 zelfs 9 de boss*51 'er ze] diep inzakt54 ,s*ade door de ,vor/ v]oorzaakt4 ,ik vroeg aan v]s*eid5' oude m5s*51 ( m5 hi] oit wa>g5om5 _h1 dat 'er bom5 van de vor/ g$ood w>51 ( 'er veel van gel$5 hadd54 ,het antwoord 01 dat de jonge ,hikories dikwyls 9 h>de w9t]s /]v51 en dat de jonge ,zw>te ,eik5 'er ook wel van lyd54 ,zelfs g+5 'er wel 9 h>de w9t]s ,zw>te ,eik5 van vyf duim ov] 't kruis dood4 ,somtyds raakt5 wel alle de ,p]sikebom5 van ene gehele /reek weg4 ,m5 _h ond]vond5 dat alle deze bom5 op de heuvels de k\de bet] kond5 w$]/aan dan 9 de dal51 zelfs zo1 dat somtyds die 9 de laagt5s /aan all5 dood vriez51 zond] dat die welk5 op de heuvels wass5 iets gel$5 hebb54 ,de ,zw>te ,walnoot1 de ,sassafras en &]e bom5 l$5 noit van de k\de4 ,9 de l5te _h m5 opgem]kt dat e5 k\de nagt twee ( drie1 na dat de bom5 al tamelyk grote blad5 hadd51 het lo( dikwyls geheel v]nield hadd54 ,dog 9 de plaats van dat lo( w>5 altyd w$] &]e blad5 te voors*yn gekom54 ,het is zond]l+1 dat by die geleg5heid de vor/ ma> w]kt op het ond]/e lo(1 tot zev5 ( agt voet van d5 grond1 en het blad 9 d5 top onges*ond5 laat4 ,v]s*eid5' oude ,zw$5 en ,engels*5 hadd5 deze opm]k+ gemaakt1 en1 volg5s de aantek5+5 van d5 opm]kzam5 ,+5ieur ,lewis ,evans1 0 hi] de nagt tuss*5 d5 #ad4 en #ae4 ,juni #agdf4 ze] k\d gewee/1 en _h de zelve uitw]k+ voortgebragt4 ,de bom51 to5 9 bloei /a&e1 hadd5 mee/ hunne blad5 en bloem51 die dig/ by de a>de w>51 v]lor52 enig5 tyd da>na kreg5 zy nieuwe blad51 ma> g5e bloem54 ,v]d]s is het m]kwa>dig1 dat de vor/ dan voornamelyk s*ade toebr5gt op zulke plaats5 wa> kalk/e5 gevond5 wordt1 zelfs al m]kt m5 &]s n]g5s enig nadeel van de zelve1 al legg5 zelfs die kalk/5ige grond5 hoog1 en al lop5 de &]e lage grond5 vry4 ,de ,he] ,evans is de e]/e die deze aanm]k+ gemaakt heeft1 en ik heb v]s*eid5' mal5 geleg5heid gehad dezelve beve/igd te zi51 gelyk ik 9 't v]volg zal aantek554 ,de jonge ,hikories1 en na dez5 de jonge ,eik51 lyd5 9 zulke gevall5 het mee/1 gelyk ik zelf ook 9 de j>5 #agdi4 en #agej4 ond]vond5 heb4 ,spegt54 ,van de ,spegt5 v9dt m5 hi] alle die soort5 welk5 ,catesby1 9 het e]/e ,deel van zyn ko/ba> w]k ov] de ,natuurlyke ,hi/orie van ,k>ol9a1 bes*rev51 en met hunne natuurlyke kleur5 afgebeeld heeft4 ,ik zal ze alle5 ma> optell51 en 'er ene ( twee van hunne eig5s*app5 bydo51 het ov]ige voor e5 &] w]k sp>5de4 ,de ,kon+sspegt1 ( ,picus pr9cipalis1 wordt hi]1 dog zeldzaam1 en ma> 9 e5 ja>gety gevond54 ,de ,g\d5koekoek1 ,picus auratus1 is hi] ov]vlo$ig4 ,de ,zw$5 noem5 hem ,hittock en ,piut1 t] oorzake van zyn geluid4 ,hy zit mee/ altyd op d5 grond1 en m5 ziet hem zeld5 9 de bom5 pikk54 ,hy leeft voornamelyk van ,insekt51 dog wordt zelf somtyds e5 proi van d5 ,havik4 ,hy is geme5lyk ze] vet en zyn vlees* smakelyk4 ,dewyl hy hi] het gehele ja> ov] blyft1 en 's w9t]s niet wel ,insekt5 kryg5 kan1 moet hy wa>s*ynlyk ook van gras en kruid5 lev54 ,zyne g$aante en sommig5 zyn] eig5s*app5 do5 hem na> d5 ,koekoek gelyk54 ,de ,k>olyns*e ,spegt1 ,picus villosus1 is e5 middelmatig soort1 en hi] m5igvuldig4 ,hy b$]ft de ,appelbom5 met gat5 'er 9 te byt54 ,de ,roodkoppige ,spegt1 ,picus ery?rocephalus1 0 ze] ov]vlo$ig 9 het l&4 ,de ,zw$5 noemd5 hem alle5 ,hackspick ( ,spegt4 ,dit soort is ze] s*adelyk 9 de ,maisveld5 en de boomga>d51 want hy pikt door de ,maisair5 h551 en vreet de appel5 op4 ,9 sommige j>5 zyn zy ze] ov]vlo$ig1 vooral omtr5t de zoete appel51 wa>van zy niet me] dan de s*il ov]lat54 ,voorhe5 /ond 'er ook e5 prys op hun4 ,zy h\d5 ook veel van eikels4 ,teg5s d5 w9t] trekk5 zy zuidwa>ds1 en als m5 ze nog 9 't beg9 van d5 w9t] 9 de boss*5 ziet1 h\dt m5 dit voor e5 tek5 van zagt w$]4 ,de kle9e bonte ,spegt met het gele ond]lyf1 ,picus v>ius1 is hi] ma> 9 al te grot5 getale1 want hy doet veel kwaads aan de appelbom54 ,de kle9/e bonte ,spegt1 ,picus v>ius m9imus1 ,picus pubesc5s1 is hi] 9 ov]vlo$4 ,hy is de s*adelyk/e van all5 9 de boomga>d51 dewyl hy de /\t/e is4 ,zodra hy e5 gat 9 en5 boom gepikt heeft1 maakt hy 'er e5 &] vlak by1 9 ene horizontale /rekk+1 tot dat hy rondom d5 boom en5 kr+ van gat5 heeft gebet54 ,dikwyls hebb5 de ,appelbom5 hi] v]s*eid5' zulke kr+5 rondom d5 /am1 veeltyds ma> e5 duim bov5 malk&]4 ,somwyl5 mak5 zy 'er zo vele gat5 9 dat de boom /]ft4 ,hy is zo gelyk aan d5 laat/ voorga&51 dat m5 hem 'er voor nem5 z\de1 0 hy niet veel kle9d]4 ,kikk]s4 ,m5 v9dt hi] e5 soort van ,kikk]s #bjj1 by de ,zw$5 ,sill-hppetssor1 dat is ,h>+spr+]s1 g5aamd1 die nu re$s des avonds en 's nagts 9 de poel5 begonn5 te s*reuw54 ,de ,zwe$s*e naam is hun gegev5 om dat zy aanvang5 te s*reuw5 9 d5 zelv5 tyd dat m5 hi] op de vang/ gaat van d5 zog5aamd5 ,h>+1 die egt] veel van d5 ,europis*5 v]s*eelt4 ,deze kikk]s hebb5 e5 byzond] ges*reuw1 ond]s*eid5 van dat d] onz52 het gelykt veel e] na> het ges*irp van sommige vogels1 en kan byna door ,pjit ,pjit uitg$rukt word54 ,dit g]aas beg9t de gehele l5te door met het ond]gaan van de zon en duurt tot d5 morg5/ond4 ,het 0 s*]p1 en kon ze] v] gehoord word54 ,als 'er reg5 aan de lugt 01 s*reuwd5 zy nog veel h>d]1 en v+5 zelfs aan op 't midd5 van d5 dag1 ( wanne] het begon te betrekk54 ,de reg5 volgde geme5lyk zes ur5 da>na4 ,d5 #af4 ,ma>t sneuwde en /ormde het d5 gehel5 dag1 en 's avonds de$ 'er zig niet e5 hor51 en dit duurde zo lang de sneuw bleef legg5 en de k\de aanhield4 ,dog zodra het w$] w>m wi]d begonn5 zy hun gezang op nieuws4 ,zy w>5 zo s*uw dat het moeilyk 0 ze te vang51 want zodra e5 m5s* omtr5t h5 komt zyn zy t5 e]/5 /il en onzigtba>4 ,het s*ynt dat zy geheel ond] wat] blyv51 en ma> het uit]/e van d5 neus bov5 /ek5 als zy s*reuw51 want ik konde 'er niet en5 zi5 9 de plass5 da> zy 9 w>51 t5 zy m5 en5 gehel5 plas leeg maakte4 ,de kleur is e5 morssig gro5 met bru9e vlakk5 hi]5da> gespikkeld4 ,als m5 ze aanvat gev5 zy e5 k]m5d geluid4 ,ook s*ynt het als ( zy dan e5 g$eelte van d5 rug opblaz51 zo dat zy 'er ene hoogte op hebb51 en h\d5 zig dan dood /il al raakt m5 ze aan4 ,lev5dig 9 wyngee/ gelegd /]v5 zy 9 we9ige m9ut54 ,rob9 r$-brea/4 ,de ,vogel1 door de ,engels*5 ,rob9 r$-brea/ #bja g5aamd1 wordt hi] al het ja> ov] gevond54 ,hy is geheel ond]s*eid5 van di5 9 ,engel& d5 zelv5 naam draagt4 ,hy z+t ze] lieflyk1 is niet ze] wild1 ma> huppelt op d5 grond digt by de huiz54 ,hazela>s4 ,de bloem5 van d5 ,hazela> #bjb begonn5 d5 #ab4 ,ma>t op5 te gaan4 ,zy slag5 het be/ 9 ene vette tu9a>de1 en de ,zw$5 hield5 het voor e5 tek5 van en5 go$5 grond1 als zy ze zag5 /aan4 ,bloey5de bom54 ,de ,elzebom5 begonn5 d5 #ac4 te bloey51 gelyk ook het ,dracontium foetidum1 dat m5igvuldig 9 de poel5 wa/4 ,dit is de /9k5d/e van alle plant54 ,de reuk 0 zo /]k1 dat ik nauwlyks de bloem bekyk5 kon1 en als ik 'er wat te lang aan rook kreeg ik ho(dpyn4 ,de ,zw$5 noem5 het ,byorn-blad1 dat is ,b]eblad1 en ,byornrett]1 dat is ,b]ewortel4 ,de ,engels*5 het5 het ,polecat-root ( ,polecatwortel1 om dat het byna al zo erg /9kt als de ,polecat4 ,de bloem5 zyn violet4 ,als de bloeisem 9 volle kragt is beg9n5 de blad5 uit d5 grond te kom54 ,9 d5 zom] zal het vee deze plant niet aanrak54 ,dr4 ,cold5 zeide my1 dat hy d5 wortel 9 alle die gevall5 gebruikte wa>9 m5 d5 ,arum wortel voors*ryft1 9 zond]heid teg5s het blauws*uit4 ,d5 ,zwe$s*5 naam heeft het gekreg5 om dat 'er de ,b]5 9 't voorja>1 wanne] zy hunne w9t]won+5 v]lat5 hebb51 ze] gretig na> zyn4 ,het is ze] geme5 9 gants* ,noord ,am]ika4 ,de ,draba v]na 0 hi] ov]vlo$ig en /ond 9 bloei4 ,v]atrum album4 ,de witte ,nieswortel1 ( ,v]atrum album1 0 ze] geme5 9 de poel5 en natte plaats5 door gants* ,noord ,am]ika4 ,het is ene v]giftige plant1 welke het vee noit aanraakt1 ( het moe/ 9 't voorja> wez51 wanne] het l& nog kaal is1 en deze plant re$s e5 s*oon gro5 lo( heeft1 en dit ko/ d5 bee/5 dikwyls het lev54 ,s*ap5 en ganz5 zyn 'er van ge/orv54 ,m5 gebruikt d5 wortel om de ,mais voor de ,maisdiev5 te bew>51 gelyk ik re$s v]haald heb4 ,ma> m5 moet voorzigtig zyn dat ge5 &] vee aan de da>9 g$oopte korrels rake1 want end5 en ganz5 word5 'er ze] ziek van en /]v5 als de hoeveelheid wat groot is4 ,d5 rauw5 wortel zal ge5 bee/ et51 dog gekookt wel4 ,de hond5 heeft m5 'er ze] ziek van gezi51 dog zy kwam5 na ene brak+ we] by2 ma> als e5 bee/ het zig niet kwyt kan mak5 loopt het groot geva>4 ,sommige m5s*5 wass*5 zig op de s*eurbuikige del5 met e5 afkookzel van d5 wortel4 ,dit v]oorzaakt enige pyn en dryft de pis af1 dog wordt gezegd d5 ,lyd] te help54 ,dat afkooksel doodt ook de luiz51 wanne] m5 'er de kam indoopt4 ,de k9d]5 mak5 popp5 van d5 /eel dez] plant1 en da>om noem5 de ,zw$5 ze ,dack1 ,dackor1 ( ,dackrett]1 dat is ,poppewortel4 ,de ,engels*5 noem5 ze ,it*re$ ( ,ellebore4 ,oude ,am]ikan54 ,by de e]/e aankom/ d] ,zw$5 9 dit ,l& 0 het vol van ,am]ikan54 ,to5 de ,europ]s het l& begonn5 te beb\w51 v]k(t5 het hun de ,wild51 en trokk5 me] l&wa>ds 94 ,egt] 0 het het kle9/e g$eelte van hun dat op deze wys hun vad]l& v]liet1 de mee/5 kwam5 9 het zelve om1 't zy door oorlog5 ond] malk&]1 't zy door de k9d]pokjes1 ene ziekte wa>aan zy voor di5 tyd g5e k5nis hadd51 dog die s$]t ene ongelo(lyke m5igte van hun heeft om hals gebragt4 ,want s*oon zy middel5 wet5 om wond5 te hel51 wet5 zy met koorts5 en &]e ziekt5s niet omtegaan4 ,m5 kan zig v]beeld5 hoe kwalyk zy de k9d]pokk5 beh&eld51 da>1 zodra de uitslag zig op5ba>de1 zy naakt 9 de rivi] ( e5 me] sprong51 ( &]s het k\de wat] zig ov] 't ho(d wi]p51 om de hette d] koorts te matig54 ,ook dompel5 zy hunne k9d]5 die de pokjes hebb5 9 k\d wat]4 #bjc ,dog de br&ewyn heeft de mee/5 omgebragt4 ,na dat de ,am]ikan5 dez5 drank van de ,europ]s gekreg5 hebb51 kond5 zy 'er noit g5oeg van v9d54 ,nauwlyks kan m5 erg5s me] opgezet zyn dan e5 ,am]ikaan op br&ewyn4 ,ik heb ze hor5 zegg51 dat zig da>aan dood te dr9k5 0 en5 roemryk5 dood te /]v54 ,en ind]daad vel5 hebb5 zig dood gezop54 ,hun vo$sel4 ,het vo$sel dez] m5s*5 0 ze] ond]s*eid5 van dat van de ov]ige bewoond]s van d5 a>dbodem4 ,weit1 rog1 g>/1 hav]1 ry/1 0 hun alles onbek5d2 zo 0 het ook met vele soort5 van de vrugt5 d] oude w]eld4 ,de ,mais1 enige soort5 van bon5 en kawo]d51 maakt5 al d5 akk]b\w d] ,wild5 uit2 en hond5 w>5 hun enige huisdi]54 ,hun l&b\w kon hun nauwlyks twee ma&5 van het ja> d5 ko/ v]s*aff51 de jagt en viss*]y moe/51 en moet5 nog1 het voornaam/e ond]h\d aan deze m5s*5 bezorg51 behalv5 nog enige plant5 en vrugt5 die 9 't wild wass54 ,sommig5 van de oude ,zw$5 w>5 nog 9 lev51 die 9 hunne jeugd met de ,wild5 omgang gehad en hunne hui%\d+ van naby nauwkeurig gezi5 hadd54 ,ik 0 beg]ig de wilde gewass5 te k5n5 die deze m5s*5 gewoon w>5 te gebruik51 en ik kreeg van hun het volg5de bes*eid4 ,hopnis4 ,hopnis ( ,hapnis 0 de naam di5 zy aan e5 wild gewas gav51 dat zy at54 ,de ,zw$5 noem5 het nog zo2 het wa/ 9 de weid5 op en5 go$5 grond4 ,de wortels gelyk5 na> de ,potatoes1 en wi]d5 gekookt zynde 9 plaats van brood geget54 ,sommige ,zw$5 volgd5 9 di5 tyd dat voorbeeld by gebrek van brood4 ,nog gebruik5 ze sommige ,engels*5 9 plaats van ,potatoes4 ,de ,he] ,b>tram v]haalde my dat de ,wild5 v]d] b9n5s l&s niet alle5 deze wortel51 die ruim zo go$ als de ,potatoes zyn1 et51 ma> zelfs de erwt51 die 9 de zaadhuisjes d] plant zitt51 als gem5e erwt5 b]eid5 en gebruik54 ,l9nu noemt deze plant ,glyc9e ,apios4 ,katnis4 ,katnis is e5 &] gewas1 welks wortels de ,am]ikan5 insgelyk at54 ,de ,zw$5 noem5 het nog met di5 ,am]ikaans*5 naam4 ,het wa/ op lage1 modd]ige1 natte grond54 ,de wortel is langw]pig1 geme5lyk &]halv5 duim lang1 en 9 't midd5 en5 duim en e5 vi]de bre$2 dog sommig5 zyn wel als vui/54 ,de ,wild5 kookt5 ( braadd5 ze ond] de as*4 ,sommige ,zw$5 at5 ze ook 9 di5 tyd met veel smaaks1 dog teg5woordig gebruik5 zy niet me]4 ,e5 man van e55neg5tig ja>1 g5aamd ,nills ,gu/afson1 v]haalde my1 dat hy dikwyls e5 k9d zynde deze wortels geget5 _h1 en dat hy ze wel mogt4 ,hy de$ 'er by1 dat de ,wild51 vooral de vr\w51 na> de ,eil&5 zelfs trokk5 om die wortel5 optegrav51 en dat als zy die hadd5 zy na> ge5 &] vo$sel v]langd54 ,m5 zeide dat de v>k5s1 die ze] op deze wortel5 ge/eld zyn1 dezelv5 ze] s*a>s* gemaakt hebb54 ,het vee h\dt veel van 't blad4 ,ik heb nad]h& enig5 van die wortels gebrad5 geproefd1 zy smaakt5 wel dog wat droog1 omtr5t zo als de ,potatoes4 ,de ,wild5 gev5 ook onze rap5 d5 naam van ,katnis4 ,de ,katnis is ene v]s*eid5heid van de ,zwe$s*e ,sagitt>ia ,sagittifolia2 alle5 is de wortel 9 ,am]ika grot]4 ,de ,he] ,osbek b]igt1 9 zyne ,reis na> ,*9a1 dat de ,*9ez5 ene ,sagitt>ia plant51 en de wortels et54 ,dit s*ynt duidelyk ene v]s*eid5heid van de ,katnis4 ,v]d] noordwa>ds 9 ,am]ika vond ik de ,zwe$s*e ,sagitt>ia4 ,taw-ho4 ,taw-ho ( ,taw-him 0 ene &]e plant1 welk] wortel de ,wild5 at54 ,sommig5 noem5 ze ook ,tukkah1 dog de mee/e ,zw$5 k5d5 ze by d5 naam van ,taw-ho4 ,zy groit op natte grond54 ,de v>k5s h\d5 ze] veel van d5 wortel1 en word5 'er ze] vet van4 ,zy lop5 veel na> de plaats5 da> de ,taw-ho wa/1 en wroet5 'er na> 9 de modd]1 zo dat zy met hun gants*e lyf 9 't wat] vall51 en m5 niet me] dan e5 /uk van d5 rug van hun zi5 kan4 ,dus zyn de wortels byna uitg]oeid op alle plaats5 wa> veel v>k5s zyn4 ,zy word5 dikwyls zo dik als e5 mans dye4 ,v>s* zynde byt5 zy als vuur op de tong en word5 voor e5 v]gift geh\d54 ,ook at5 de ,wild5 ze noit rauw1 dog b]eid5 ze als volgt4 ,zy v]zameld5 'er en5 grot5 hoop van1 maakt5 e5 groot gat 9 d5 grond1 wa>9 zy de wortels lag51 en dekt5 ze met de zelve a>de w$] toe4 ,dan maakt5 zy 'er e5 groot vuur bov5 op1 en liet5 't br&5 zo lang zy zulks nodig dagt51 wa>na zy de wortel5 w$] opgroev5 en at54 ,zo toeb]eid smak5 zy1 gelyk m5 zegt1 als ,potatoes4 ,de ,wild5 drog5 nog bew>5 ze oit1 ma> hal5 ze altyd v>s* uit de poel5 als zy ze beg]54 ,deze ,taw-ho is het ,arum ,virg9ianum4 ,het is m]kwa>dig1 dat de ,arums 9 v]s*eid5' w]elddel5 geget5 word51 s*oon de wortels rauw zynde op de tong br&5 en me] ( m9 v]giftig zyn4 ,hoe kan m5 ontdekt hebb5 dat ene plant zo /rydig met onze natuur eetba> 01 en dat ha> v]gift1 dat op de tong byt1 door het vuur kan b$wong5 word58 ,dus wordt de wortel d] ,calla palu/ris1 die 9 't noord5 van ,europa groeit1 9 gevall5 van nood 9 plaats van brood gebruikt4 ,de ,noord ,am]ikan5 et5 dit soort van ,arum2 en 9 ,zuid ,am]ika en de ,we/ ,indi5 gebruikt m5 e5 &] soort van deze plant4 ,de ,hott5tott5 b]eid5 zig brood ook uit e5 soort van ,arum1 die al zo s*]p en v]giftig is als deze4 ,9 ,egypte en ,asia gebruikt m5 ook e5 soort van ,arum tot vo$sel4 ,wa>s*ynlyk heeft de noodzakelykheid1 die ge/r5ge dog veeltyds nuttige le]mee/]es1 d5 m5s* het e]/ g$wong5 e5 vo$sel uittev9d51 dat door d5 smaak 9 't beg9 als ondi5/ig v]worp5 wi]d4 ,deze ,taw-ho s*ynt dezelve te zyn met die welk5 de ,wild5 9 ,k>ol9a ,tukkahoo noem54 ,taw-kee4 ,de ,taw-kee is ene &]e plant1 zo g5oemd by de ,am]ikan51 die ze et54 ,sommig5 van hun noem5 ze ,taw-kim en &]5 ,takvim4 ,zy groeit 9 poel5 naa/ natte en lage grond51 en is ov]vlo$ig 9 ,noord ,am]ika4 ,het vee1 v>k5s en h]t51 zyn ze] gretig na> h>e blad5 9 de l5te1 want zy kom5 van de vroeg/5 uit4 ,het lo( is bre$1 gelyk dat van de ,lely d] dal51 #bjd gro5 van bov51 en b$ekt met e5 fyn dons1 zo dat het na> fluweel gelykt4 ,de ,wild5 v]zamel5 het zaad en bew>5 het om te et54 ,het moet e]/ droog wez51 en v]s*eid5 mal5 9 wat] gekookt word51 wa>na m5 het eet als erwt54 ,als de ,zw$5 hun bot] en melk gav51 kookt5 ( bakt5 zy da> dat zaad 94 ,somtyds gebruik5 zy het zaad als brood1 en het smaakt als erwt54 ,sommige ,zw$5 at5 het ook1 en het smaakte hun bet] dan enige &]e van de plant5 die de ,wild5 voorhe5 at54 ,deze ,taw-kee is het ,orontium aquaticum4 ,blauwe bess54 ,de ,blauwe bess51 hi]1 door de ,engels*51 ,huckleb]ries g5oemd1 zynde e5 soort van ,vacc9ium1 maakt5 ook e5 ze] geme5 g]egt ond] de ,wild5 uit4 ,zy kom5 zo veel ov]e5 met de ,zwe$s*51 dat m5 ze bezwa>lyk van malk&] ond]s*eid5 kan4 ,de ,am]ikaans*5 wass5 aan /ruik51 van twee tot vi] voet hoogte1 hoewel 'er soort5 van zyn1 die bov5 de zev5 voet ops*iet54 ,de ,wild5 plukt5 'er ja>lyks ene m5igte van1 droogd5 ze 9 de zon ( by het vuur1 en b]eidd5 ze nad]h& op v]s*eid5e wyz54 ,dog zyn zy e5 lekk] beetje ond] hun4 ,op myne reis ond] de ,iroquoiz5 zett$5 zy1 als zy my pragtig on?al5 wild51 v>s* ,maisbrood1 langw]pig van g$aante1 gem5gd met g$roogde ,blauwe bess5 voor1 die 'er 9 lag5 als de razyn5 9 e5 pudd+4 ,9 't v]volg zal ik hi] me] van zegg54 ,de ,europ]s drog5 deze bess5 ook1 bakk5 ze 9 ta>t51 en gebruik5 ze op &]e wyz54 ,enig5 legg5 ze 9 suik]4 ,ook eet m5 ze rauw1 ( alle51 ( 9 v>s*e melk4 ,b9n5 kort zal ik nog van e5 &] g]egt sprek51 wa>van de ,wild5 zig b$i5d51 en nog b$i55 by plegtige geleg5h$54 ,w$] g$ur5de de ,l5te4 ,g$ur5de byna de gehele l5te 0 het 's morg5s by het opkom5 d] zon /il en go$ w$]4 ,om agt ur5 begon het tamelyk h>d te way51 en dit duurde d5 gants*5 dag tot zonsond]gang1 wanne] het w$] voor d5 gehel5 nagt /il wi]d4 ,dit 0 de gewone /aat van 't w$]4 ,dog somtyds /ormde het twee ( drie dag5 zond] oph\d54 ,op d5 middag woei het geme5lyk het h>d/4 ,ma> geme5lyk g+ het zo als 't volgt met d5 w9d4 ,te zes ur5 des morg5s /il4 ,te zev5 uur e5 zoete koelte uit het we/51 die om agt uur wat /]k] wi]d1 om elf ur5 nog /]k]1 ma> om vi] ur5 na d5 middag niet /]k] dan zy te agt ur5 9 d5 morg5 04 ,dus nam de w9d af tot dat het geheel /il 0 als de zon ond]g+4 ,de w9d5 w>5 dit voorja> geme5lyk we/4 ,voortek54 ,m5 v]haalde my dat het e5 ze] zek] tek5 0 van slegt w$]1 als by 't ond]gaan d] zon zig wolk5 aan d5 we/] gezigte9d] v]ton52 en als die wolk5 b9n5 't uur ond] d5 horizon z9k5 zal het d5 volg5d5 dag reg551 al is het 's morg5s held] en moi we]4 ,ma> als de wolk5 9 't zuidwe/5 aan d5 horizon gezi5 word5 by 't ond]gaan d] zon1 en zy e5 we9ig lat] opryz51 kan m5 d5 volg5d5 dag go$ we] v]wagt54 ,d5 #bj4 ,ma>t voorspelde e5 oude ,zwe$ v]&]+ van w$]1 omdat het zo /il 02 want als het v]s*eid5' dag5 h>d gewaid heeft en 'er volgt /ilte op1 zegt m5 dat 'er reg51 sneuw1 ( &]e v]&]+ 9 't w$] zal voorvall54 ,bloey5de bom54 ,d5 #ba4 ,ma>t zag m5 dat de ,rode ,ahorn en de ,am]ikaans*e ,olm begonn5 te bloey51 sommige ,olm5 /ond5 re$s 9 voll5 bloei4 ,d5 #bd4 ,ma>t g+ ik tamelyk v] 9 't veld w&el5 om na> bloey5de plant5 te zoek54 ,dog t] oorzake van de betrokk5e lugt en de zw>e reg5s die 'er gevall5 w>51 0 'er niets voortgekom54 ,de blad5 begonn5 nu tamelyk gro5 te word54 ,de plant51 wa>van ik bov5 gewaagde1 /ond5 nu 9 bloei4 ,de ,anemone hepatica /ond nu te bloey54 ,zy 0 ov]vlo$ig4 ,de ,zw$5 noemd5 ze ,blauwe bloem4 ,zy wi/5 'er ge5 gebruik van te mak54 ,gebrek aan slot54 ,ge5 van alle de akk]s1 wa>op ik h$5 w&elde1 _h slot51 s*oon die 'er wel nodig w>54 ,dog m5 volgde hi] de ,engels*e mani] van ge5' slot5 om de koornveld5 te grav51 zond] da> op te lett5 ( zy die ook nodig hadd54 ,e5 gevolg hi]van 01 dat de laat/e reg5s grote /ukk5 van bezaid l& hadd5 weggespoeld4 ,da> w>5 g5e greppels tuss*5 de akk]s1 uitg5om5 e5 ze] smalle langs de betu9+51 die geheel met ,suma* en braambesse/ruik5 ov]wass5 01 zo dat het vee da> we9ig ( ge5 vo$sel konde v9d54 ,de akk]s w>5 na> broad ca/1 gelyk het de ,engels*5 noem51 ( 9 /ukk5 van zes ell5 bre$1 en door vor5 van malk&] ges*eid51 aangelegd4 ,deze akk]s w>5 gelyk1 en 9 't midd5 niet hog] dan rondom4 ,insekt54 ,e5 soort van worm1 ,melo ,majalis1 kroop op de hoge plaats54 ,de ,antiopa ,kapel vloog 9 de boss*54 ,dit 0 de e]/e kapel die ik dit ja> zag4 ,de ,euphrosyne behoorde tot de zeldzame kapell54 ,de &]e ,insekt51 die ik di5 en de volg5de dag5 bes*rev5 heb1 zal ik by ene &]e geleg5heid do5 k5n54 ,9 't v]volg zal ik ma> van die sprek51 die om enige byzond]heid m]kwa>dig zyn4 ,hoi/apels4 ,de ,hoi/apels w>5 hi] mee/ op de ,zwe$s*e wys gemaakt1 dat is1 op de wys van en5 kort5 dikk5 kegel1 zond] enig deksel van bov54 ,als m5 hoi van do5 _h sne$ m5 'er wat af1 met e5 zek] soort van mes4 ,egt] hadd5 vele li$51 byzond] om/reeks ,philadelphia1 hoi/apels met e5 dak 'er ov]1 dat zy kond5 do5 ryz5 en dal54 ,digt by d5 grond lag5 enige balk5 wa>op het hoi lag1 om dat de lugt 'er vry mogt door spel54 ,en die hoib]g5 w>5 zo geb\wd dat het hoi e5 vadem ( twee bov5 d5 grond lag1 op en5 vlo] van plank51 wa> ond] het vee 9 d5 w9t] /aan kon1 als het ze] slegt w$] 01 hoewel1 gelyk ik gezegd heb1 vel5 hun vee altyd 9 't veld liet54 ,ond] dez5 vlo] w>5 rondom w&5 van plank51 die egt] zo veel ruimte tuss*5 beid5 hadd5 dat 'er de lugt vry kon door spel54 ,de ,l&sd\we4 ,d5 #bg4 ,ma>t g+ ik na> d5 oud5 ,nills ,gu/afson1 met inzigt om van hem e5 b]igt te kryg5 aanga&e d5 vorig5 toe/& d] ,zw$5 hi] te l&e4 ,het l& wa> door ik re$ 0 van d5 zelv5 a>d als ik re$s ov]al gezi5 _h 9 dit w]elddeel4 ,het 0 ges*ake]d met heuvels en dal52 de e]/5 be/a&e uit ene bleke /e5kleurige a>de1 zam5ge/eld grot5deels uit e5 fyn z&1 v]m5gd met wat zw>te tu9a>de4 ,ik zag nog b]g5 nog /551 uitg5om5 enige /e5tjes niet grot] dan e5 duifei1 legg5de op de heuvels1 en geme5lyk be/a&e uit en5 witt5 qu>ts1 die van buit5 mee/ glad 04 ,door de dal5 liep5 enige beekjes met held] wat]1 welk] bodem met zulke witte key5 b$ekt 0 als ik re$s bes*rev5 heb4 ,nu en dan zag ik en5 poel 9 de laagt5s4 ,de ,l&hoev5 lag5 vry wyd uit malk&]1 geme5lyk van alle kant5 met koornakk]s omr+d4 ,op de mee/5 dez] akk]s w>5 nog de /omp5 d] bom5 ov]1 die m5 voorhe5 geveld _h1 e5 bewys dat het l& nog niet lang beb\wd 01 zynde ve]tig ( vyftig ja> gel$5 nog geheel en al met h\t b$ekt gewee/4 ,i$] ,l&man woonde hi] op zig zelv5 op zyn5 eig55 grond1 geme5lyk van di5 van zyn5 nabuur door boss*5 van hoge bom5 afges*eid51 wa>ond] en tuss*5 door m5 egt] te pa>d1 en zelfs met e5 rytuig1 ryd5 kon1 zynde de grond ze] eff54 ,hi] en da> lag5 omgewaide bom51 sommig5 met wortel en al uitg]ukt1 &]5 slegts midd5 doorgebrok54 ,op sommige oord5 vond ik ook grote /rek5 wa> jong h\t /ond1 van tw9tig1 d]tig1 ve]tig ja>4 ,deze /rek51 zeide m5 my1 hadd5 voorhe5 d5 ,wild5 tot plant]y5 g$i5d4 ,ik zag nog g5e tek5s dat de blad5 uitkwam51 nog vond enige bloem 9 de boss*54 ,de k\de w9d51 die enige dag5 gewaid hadd51 hadd5 alles te rug gezet4 ,de boss*5 be/ond5 voornamelyk uit v]s*eid5' soort5 van ,eik5 en ,hikories4 ,de poel5 w>5 vol van d5 rod5 ,ahorn1 die nu 9 bloei /ond1 wa>door zy van v]re zig geheel rood v]toond54 ,oude /aat van 't ,l&4 ,de oude ,zwe$1 di5 ik kwam bezoek51 s*e5 nog fris* en lev5dig1 en kon w&el5 met e5 /ok2 dog hy klaagde dat hy 9 de laat/e j>5 pyn5 9 d5 rug en de l$5 gevoeld _h1 en zyne voet5 niet w>m h\d5 kon dan by het vuur4 ,hy kon1 zeide hy1 d5 /aat van het l& zig ze] wel h]9n]5 t5 tyde dat het de ,holl&]s bezat51 en 9 welk5 toe/& het 0 voor de aankom/ d] ,engels*54 ,hy de$ 'er by1 dat hy veel h\ts na> ,philadelphia gevo]d _h1 9 d5 tyd to5 het geb\wd w]d4 ,het heugde hem ook dat 'er e5 groot bos* /ond op de plaats wa> nu die /ad /aat4 ,zyn ,vad] 0 e5 van die ,zw$5 gewee/ die uit hun ,vad]l& h]wa>ds ov]gekom5 w>5 om dit l& te bevolk54 ,hy gaf my de volg5de b]igt5 op de vrag5 die ik hem de$4 ,van wa> de ,zw$5 hun vee gekreg5 hebb54 ,van wa> kreg5 de e]/e ,zw$5 hun vee8 ,de oude man zeide1 dat hy e5 k9d zynde _h hor5 v]tell5 dat zy hunne pa>d51 koeij51 s*ap51 v>k5s1 ganz5 en end5 hadd5 m$egebragt4 ,9 't e]/ 0 hun getal kle91 dog zy v]me]d]d5 /]k 9 't v]volg4 ,m>yl&1 ,new ,york1 ,nieuw ,engel&1 en ,virg9ie1 w>51 zeide hy1 e]d] van ,europ]s bevolkt gewee/ dan deze /reek2 dog hy wi/ niet ( de ,zw$5 enig vee uit die ,prov9cies gekreg5 hadd51 uitg5om5 uit ,new ,york4 ,zo veel hy zig kon te b9n5 br5g51 hadd5 zy re$s 9 zyne k9ds*heid en5 tamelyk5 voorraad van vee4 ,de v>k5s w>5 9 di5 tyd zo /]k v]m5igvuldigd1 dat zy wild 9 de boss*5 liep51 en m5 g5oodzaakt 0 ze te s*iet51 als m5 ze et5 wilde4 ,ook bragt hy zig te b9n5 dat de pa>d5 op sommige plaats5 9 de boss*5 liep51 dog hy kon niet zegg5 ( enig vee wild geword5 04 ,het vee1 me5de hy1 wi]d nog ev5 zo zwa> als to5 hy e5 k9d 01 ond]/eld zynde dat het et5 g5oeg kreeg4 ,9 zyne jeugd 0 het vo$] ze] ov]vlo$ig4 ,ene koe gaf to5 zo veel melk als nu drie ( vi]1 dog zy kreeg ook to5 me] en bet] vo] dan nu drie ( vi] kryg51 en1 zo als de oude man zeide1 is 'er nu des zom]s b$roefd we9ig gras4 ,van wa> de ,engels*54 ,van wa> kreg5 de ,engels*5 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey hun vee8 ,het antwoord 01 dat zy het voornamelyk van de ,zw$5 en ,holl&]s k(t5 die da> woond51 en e5 kle9 getal bragt5 zy m$e4 ,de g$aante van het vee1 en het e5p>ige getuig5is d] ,engels*5 alhi]1 beve/igd5 het zegg5 van d5 oud5 man4 ,koorn en vrugt54 ,hoe kwam5 de ,zw$5 hi] aan hun koorn en hunne vrugt58 ,de gryza>d zeide1 dat hy dikwyls gehoord _h dat zy all]h&e soort5 van gran51 van moeskruid5 en vrugt5 m$e gebragt hadd51 want1 zo v] het hem heugde1 hadd5 zy altyd ov]vlo$ gehad van weit1 rogge1 hav] en g>/4 ,zy br\wd5 to5 al hun bi] van g>/5m\t1 en het bi] 0 go$ en kragtig4 ,ook hadd5 zy re$s ketels om br&ewyn te /ok51 die zy des noods zulk5 le5d5 die 'er g55 hadd54 ,9 't e]/ moe/5 zy ,mais van de ,wild5 kop51 zo wel om te et5 als om te zay52 ma> enige j>5 lat] breidd5 zy hunne ,maisplant]y5 zo v] uit1 dat de ,wild5 die van hun kop5 moe/54 ,ook v]zek]de my de oude man1 dat de ,wild51 to5 de ,zw$5 zig hi] het e]/ n$]zett$51 veel v]nuftig] en w]kzam] w>5 dan nu4 ,9 zyne jeugd hadd5 de ,zw$5 en5 go$5 voorraad van go$e witte kool4 ,ook 0 'er ov]vlo$ van ,w9t]kool1 die 's w9t]s ook op 't veld bleef4 ,nog w>5 ze wel voorzi5 van knoll51 die m5 's w9t]s 9 gat5 ond] d5 grond bewa>de4 ,dog hy vond die wys van bew>5 niet go$1 want als zy da> te lang 9 lag5 wi]d5 zy voos4 ,hy vond bet] ze1 na ene wyl1 na dat ze gegrav5 w>51 9 de op5e lugt te hebb5 geleg51 op en5 hoop op 't veld te goy51 met /roo toe te dekk51 en a>de bov5 op het /roo te legg54 ,op deze wys h\dt m5 ze nu d5 w9t] ov]1 en zy word5 niet voos4 ,de ,wild5 w>5 'er ze] gretig na>1 en noemd5 ze somtyds ,hopnis1 en somtyds ,katnis4 ,ook kweekt5 de ,zw$5 9 zyne jeugd gele wortel54 ,ond] de o(tbom5 behoord5 de ,appelbom52 dog zy w>5 niet m5igvuldig1 alle5 sommig5 hadd5 kle9e boomga>dtjes4 ,niemant maakte to5 ,cyd]1 want die is e]/ nad]h& 9 't gebruik gekom54 ,k]ssebom5 w>5 'er re$s 9 ov]vlo$1 to5 hy nog e5 jonge 01 en de ,p]sikebom5 w>5 'er to5 9 grot] m5igte dan nu2 de ,zw$5 maakt5 'er bi] van4 ,hy kon niet zegg5 hoe zy aan de ,p]sikebom5 kwam54 ,de ,wild54 ,9 zyn jong] j>5 w>5 de ,wild5 ov]al door het l& v]spreid2 zy woond5 tuss*5 de ,zw$5 94 ,hy sprak van ,zw$5 die door hun omgebragt w>51 en hy noemde twee zyn] ,l&sli$5 die zy gevild hadd54 ,ook /al5 zy enige k9d]5 van de ,zw$51 van de welk5 m5 noit we] gehoord heeft4 ,e5s kwam5 zy en v]sloeg5 enige ,zw$51 van de welk5 zy de h>ss5pann5 m$e nam54 ,by die geleg5heid trokk5 zy e5 kle9 meisje het vel van 't ho(d af1 en z\d5 't hebb5 omgebragt1 indi5 zy jui/ niet en5 boot met ,zw$5 op zig hadd5 zi5 aankom51 het welk h5 bewoog de vlugt te nem54 ,het meisje kwam op1 dog kreeg noit we] hair op 't ho(d4 ,zy tr\wde1 kreeg v]s*eid5 k9d]51 en leefde lang da> na4 ,ook zogt5 de ,wild5 e5s de ,mo$] van onz5 ,nills ,gu/afson te v]moord51 dog zy bood hun dapp]5 teg5/&1 tot dat enige ,zw$5 toes*ot51 en de ,wild5 v]joeg54 ,niemant kon oit uitv9d5 wat voor ,wild5 dit gewee/ w>51 want &]s leefd5 zy ze] vre$zaam met de ,zw$54 ,lev5swys en vo$sel4 ,de ,am]ikan5 hadd5 op v]s*eid5' plaats5 kle9e veld5 met ,mais4 ,voor de aankom/ d] ,zw$5 hadd5 zy g5e &]5 dan /55 byl51 gelyk ik re$s heb aangetek5d4 ,zy plant$5 ma> we9ig ,mais1 en leefd5 mee/ van de jagt1 en het groot/e deel van d5 zom] w>5 de wortel51 wa>van wy bov5 gewaagd51 hun voornaam/e vo$sel4 ,zy hadd5 ge5 vee tot d5 akk]b\w1 en moe/5 dus alles met eig5' h&5 do54 ,de ,mais bewa>d5 zy 's w9t]s 9 hol5 ond] d5 grond1 dog zeld5 e5 vadem diep2 ond] de ,mais en op zyde lag5 zy br$e /ukk5 van boomba/51 zo dat da> het koorn geheel b9n5 9 lag4 ,het ,&ropogon bicorne1 e5 soort van gras1 dat hi] ov]vlo$ig wa/1 en dat de ,engels*5 ,indiaans* gras en de ,zw$5 ,wilskt gras noem51 v]vulde het gebrek van ba/54 ,met dit gras b$ekt5 zy de ,mais 9 het hol1 en ov] dit alles he5 d$5 zy ene g5oegzame hoeveelheid van a>de4 ,de ,mais bleef ze] go$ 9 deze gat51 en elke ,am]ikaan _h zyne ond]a>ds*e magazyn5 wa> zyn voorraad veilig 01 hoe v] hy zelf ook weg reisde4 ,na dat de ,zw$5 appel- en p]sikebom5 geplant hadd51 kwam5 de ,wild51 en vooral de ,vr\wli$51 de vrugt5 dikwyls /el52 dog als de ,zw$5 ze kreg51 gav5 zy hun e5 go$ pak slag51 ontnam5 hun het ge/ol5e1 en dikwyls nog da>5bov5 hunne kl$]54 ,zo gebeurde het ook dat to5 de ,zw$5 ene m5igte v>k5s bekom5 hadd51 en die ov]al door de boss*5 liep51 de ,wild5 die /illetjes doodd5 en zig 'er op v]ga/t54 ,dog da> w>5 ook enige ,wild5 die v>k5s van de ,zw$5 k(t51 welk5 zy le]d5 h5 gelyk hond5 natelop51 en als zy van de ene plaats na> de &]e v]huisd51 hadd5 zy hunne v>k5s 9 hun gevolg4 ,zy kreg5 t5 laat/5 van dit vee zulke m5igte1 dat zy ze d5 ,zw$5 voor ene kle9igheid ov]d$54 ,de ,am]ikan5 hield5 ze] veel van melk1 en 't 0 e5 on?aal als de ,zw$5 hun melk voorzett$54 ,ook wi/5 zy e5 drank gelyk als melk te mak5 uit de ,hikory- en walnot51 die zy droogd51 kraakt51 de korrels fyn tot po$] maakt51 en met wat] m5gd52 het welk 'er als melk uitzag en ev5 zo zoet 04 ,zy hadd5 tabakspyp5 van klei van eig5 maaksel4 ,zy rookt5 niet altyd zuiv]e tabak1 dog gebruikt5 ene &]e plant die de oude man niet k5de1 dog die hy my v]zek]de het ,v]bascum ,?apsus niet te zyn1 het welk hi] geme5lyk ,tabak d] ,wild5 g5oemd wordt4 ,hun ,godsdi5/4 ,wat hunn5 ,godsdi5/ aangaat1 de oude man oordeelde dat die ze] g]+ 01 ( dat zy 'er miss*i5 g55 hadd54 ,als zy het hoord5 dond]51 zeid5 zy dat de boze gee/ toornig 02 sommig5 van hun gav5 te v]/aan dat zy aan en5 ,god gelo(d51 die 9 d5 ,hemel woont4 ,hy w&elde e5s met en5 ,wild51 en zy ontmoett5 ene roodbonte slang4 ,de ,zwe$ zogt e5 /ok om ze te dod51 dog de ,wildeman smeekte hem dat niet te do51 dewyl de slang zyn ,god 04 ,miss*i5 z\de de ,zwe$ het di] niet g$ood hebb51 ma> hor5de dat het de ,godheid van de ,am]ikaan 0 sloeg hy het dood1 9 't byzyn van d5 ,wild51 zegg5de1 8om dat gy de slang aanbidt1 agt ik my v]pligt ze te dod504 ,somtyds kwam5 de ,am]ikan51 9 de ,zwe$s*e k]k51 hoord5 d5 godsdi5/ aan1 en g+5 we] he54 ,e5s dat onze ,zwe$ te k]k 01 en niet m$e zong om dat hy ge5 boek by zig _h1 sloeg hem e5 ,am]ikaan1 di5 hy wel k5de1 op de s*\d]1 en zeide1 wa>om z+t gy niet m$e1 ,tantanta1 tantanta1 tantanta8 ,op e5 &] tyd kwam 'er e5 9 de ,zwe$s*e k]k te ,rakoon1 en na e5 wyl rond gekek5 en gelui/]d te hebb51 zeide hy1 ho6 veel gepraat en gezwets1 ma> ge5 br&ewyn ( cyd]1 en da>m$e g+ hy he52 want hi] moet m5 aanm]k51 dat als de ,wild5 ene r$5vo]+ tot hunne makk]s h\d51 om ze tot d5 oorlog aantezett51 zy gewoon zyn buit5sporig te zuip54 ,to5 de ,zw$5 ov]kwam5 k(t5 zy zo veel l&s als zy wild5 byna voor niets4 ,voor e5 /uk pei1 ( di]gelyks1 kond5 zy e5 /uk gronds kryg5 dat teg5woordig me] dan hond]d pond5 /4 z\ wa>d wez54 ,als zy e5 /uk l&s k(t51 wi]d 'er geme5lyk e5 koopbrief gemaakt2 en s*oon ge5 d] ,wild5 lez5 ( s*ryv5 kon1 krabbeld5 zy ev5wel hun tek5 ond] aan4 ,de ,vad] van d5 oud5 ,nills ,gu/afson k(t e5 /uk l&s van de ,am]ikan5 van ,new ,j]sey4 ,zodra het papi] opgemaakt 0 en de ,wild5 het tek55 z\d51 tek5de e5 van hun1 wi5s naam en5 ,bev] betek5de1 en5 ,bev]1 e5 &] tek5de e5 pyl en boog1 en e5 d]de en5 b]g1 9 plaats van hunne nam54 ,zy maakt5 hunne kanoos uit dikke bom51 die zy door 't vuur ui?old51 gelyk re$s gemeld is4 ,het ,w$]4 ,omtr5t het w$] 0 de oude man van gevoel51 dat het byna het zelve s$]t di5 tyd 0 geblev52 dat 'er nu zo veel /orm5 kom5 als voorhe52 dat de zom]s nu somtyds het]1 somtyds koeld] zyn dan voor dez52 dat de w9t]s al ev5 lang en k\d zyn als 9 zyne jeugd1 en dat 'er dikwyls ruim zo veel sneuw valt als 9 de v]l$5e tyd54 ,dog hy dagt dat 'er ge5 w9t] 9 k\de by di5 van #afig4 hal5 konde2 want to5 lag de ,dellaw>e zo dik met ys1 dat hy 'er v]s*eid5 gelad5' wag5s met hoi ov]bragt na> ,*ri/9a1 en dat m5 ze zelfs nog lag] met sl$5 konde ov]ryd54 ,hy wi/ niet dat 'er oit enig vee dood gevror5 01 uitg5om5 9 lat] tyd5 enig mag] vee en dat g5e /all5 _h4 ,ook reg5t het des zom]s nog me] nog m9d] dan het plegt1 uitg5om5 dat 9 de laat/e j>5 de zom]s wat droog gewee/ zyn4 ,ook kon hy g5e v]m9d]+ bespeur5 9 de wat]5 van rivi]51 poel5 en plass54 ,hy gaf het als ene bek5de zaak op1 dat m5 ov]al byna 9 't grav5 van putt5 oe/]s*elp5 diep 9 de a>de vond4 ,koorts54 ,hy me5de ook dat de afga&e koorts5 voorhe5 ev5 geme5 en geweldig gewee/ zyn als nu1 dog dat zy zo geme5 niet s*55 omdat 'er m9d] m5s*5 w>54 ,hy _h die koorts al gehad e] hy nog volwass5 04 ,hy kreeg ze 9 d5 zom]1 en hield ze tot het e9de d] volg5de l5te1 en dus omtr5t e5 ja>1 dog zond] dat zy hem belett$e b9n5s ( buit5s huis zyn w]k te do54 ,ma> de bor/ont/ek+5 w>5 v] na zo geme5 niet als nu4 ,9 't algeme5 w>5 de m5s*5 9 di5 tyd ze] gezond4 ,enige j>5 gel$5 _h zyn gezigt zo afg5om5 dat hy e5 bril _h moet5 gebruik54 ,da>op ov]viel hem ene koorts1 die zo geweldig 0 dat hy vreesde niet optekom54 ,egt] h]/elde hy1 kreeg nieuwe kragt51 en 0 nad]h& 9 /aat zond] bril te lez54 ,vorige ,lev5swys d] ,zw$54 ,de huiz5 die de ,zw$5 9 't e]/ b\wd5 w>5 ze] slegt4 ,het gehele huis be/ond uit ene kle9e kam]1 de deur 0 zo laag dat m5 bukk5 moe/ om 'er door te gaan4 ,by gebrek van glas moe/5 zy zig behelp5 met gat5 9 d5 w&1 da> e5 h\t5 s*uif voor 04 ,zy vond5 ge5 mos1 ( t5 m9/5 ge5 dat bekwaam 0 om de ret5 9 de w&5 te /opp54 ,dus w>5 zy g5oodzaakt dezelv5 met klei van b9n5 en van buit5 te beplei/]54 ,de s*oor/55 wi]d5 9 en5 hoek gemaakt van grauw5 /e51 ( op plaats5 da> ge5 /e5 te v9d5 0 ma> alle5 van klei4 ,de bakov5s w>5 ook 9 de kam]4 ,voor de aankom/ d] ,engels*5 hadd5 de ,zw$5 /all5 voor hun vee1 dog nad]h& liet5 zy ook na die te mak54 ,kl$+4 ,voor dat de ,engels*5 zig hi] n$]zett$5 kond5 de ,zw$5 zo veel kl$]5 niet kryg5 als zy van nod5 hadd51 en moe/5 zig behelp5 zo go$ als zy kond54 ,de mans droeg5 ve/5 en k\ss5 van vell54 ,ho$5 w>5 niet 9 gebruik1 en m5 droeg kle9e muts5 van vor5 met klepp54 ,de s*o55 maakt5 zy zelv51 want sommig5 hadd5 gele]d het l$] te b]eid5 en s*o55 met hakk5 te mak52 ma> zulk5 die ge5 s*o5mak]s van ambagt w>51 nam5 de l5gte van hunne voet51 en naid5 da>na het l$] aan e51 s*ikk5de e5 /uk voor de zool1 e5 voor de agt]/ukk51 en e5 voor het bov5/e4 ,ook zaid5 zy vlas en weefd5 l9n54 ,h5nip hadd5 zy niet1 dog zy b$i5d5 zig van vlas ( wild5 h5nip om vis*want te mak54 ,de ,vr\w5 g+5 9 jakk5 en rokk5 van vell54 ,de b$d51 uitg5om5 de lak5s1 w>5 van bee/ehuid51 als van b]51 wolv5 en di]gelyk54 ,spyz54 ,k(fi1 !e1 *okolaat1 hi] nu zo geme5 9 't gebruik1 w>5 to5 onbek5d4 ,het ontbyt 0 brood en bot]1 en &] vo$zaam et54 ,suik] en syroop hebb5 zy zo lang hem heugde g5oeg gehad1 en de rum 0 voorhe5 bet] koop dan nu4 ,gebruik54 ,uit het b]igt dat my de oude ,gu/afson gaf maakte ik op1 dat m5 hi] voor de aankom/ d] ,engels*5 de gebruik5 van ,zw$5 volgde1 dog s$]t zyn all5gsk5s de ,engels*e gewoont5s ook by de ,zw$5 doorg$rong54 ,to5 hy nog e5 k9d 01 w>5 'er twee ,zwe$s*e smids1 die byl51 mess51 seiss51 en &] w]k op zyn ,zwe$s* maakt51 en hun w]k 0 s*]p] dan hi] nu kan gevond5 word54 ,de byl5 nu 9 't gebruik zyn op de ,engels*e wys gemaakt1 bre$ van yz] en met en5 small5 /eel4 ,de mee/e ,zw$5 maakt5 gebruik van bad5 geme5lyk alle zat]dag54 ,zy vi]d5 de k]smis met all]h&e spel5 en g]egt5 van et5 en dr9k51 volg5s de gewoonte van ,zw$52 dit alles is nu mee/ buit5 gebruik4 ,9 de jeugd van d5 oud5 man maakte m5 hi] e5 byzond] soort van k>r5 ( wag5s4 ,zy zaagd5 dikke /ukk5 van ,liquidamb>1 en gebruikt5 'er twee tot voor- en twee tot agt]rad54 ,met deze wag5s r$5 zy hun h\t na> huis4 ,9 hunne sl$5 is we9ig v]&]+ gekom54 ,timm]h\t en /amm5 wi]d5 na> huis gesleept4 ,zy bakt51 ev5 als nog1 grote brod51 dog hadd5 zeld5 bis*uit4 ,de ,engels*5 hebb5 by hunne aankom/ d5 ,zw$5 ze] aanzi5lyke /rek5 l&s tot en5 g]+5 prys afgek(t4 ,zyn ,vad] v]k(t aan de ,engels*5 voor e5 v>k51 ene koe en hond]d kawo]d51 e5 /uk l&s dat nu wel driehond]d pond wa>d is4 ,met opzigt tot het afnem5 van vis* en gevogelte 0 de oude man volkom5 van het zelve gevoel5 dat ik re$s opgegev5 heb4 ,dusdanig e5 b]igt gaf hy my aanga&e d5 oud5 toe/& d] ,zw$5 hi] te l&e4 ,orkan54 ,de ,orkan5 zyn hi] somtyds ze] geweldig1 en rukk5 zw>e bom5 uit d5 grond4 ,zy lop5 somtyds als 9 zek]e regte /rek54 ,wa> zy vall5 w]p5 zy alle de bom5 omv]1 zo dat het 'er uitziet als ( de boss*5 met opzet w>5 geveld1 dog vlak da> naa/ /aan de bom5 onbes*adigd4 ,zulk ene plaats is my aangewez5 geword54 ,het is ze] geva>lyk 9 de boss*5 te zyn wa> e5 orkaan wo$t1 want de bom5 vall5 zo plotsl+s1 dat m5 d5 tyd niet heeft zig te b]g54 ,de ,p5sylvanis*e ,abeel /ond nu 9 voll5 bloei4 ,dog v]toonde al zo we9ig nog zyn blad als het ov]ige geboomte4 ,vrugtba>heid des gronds4 ,e5 oude ,l&man b]igtte dat m5 geme5lyk voor ene mate gezaide ,rogge tw9tig mat5 t]ug ontv+1 en d]tig van de ,g>/4 ,ma> dan moe/ de grond wel b]eid wez54 ,de ,weit gaf omtr5t zo veel we]om als de ,rogge4 ,de grond 0 e5 m5gsel van klei1 z& en zw>te a>de4 ,teg5s d5 avond ke]de ik van d5 oud5 ,nills ,gu/afson na> huis4 ,zw>te ,kev]4 ,d5 #bh4 ,ma>t vond ik en5 zw>t5 ,kev] #bje met e5 vyfhoekig eivormig s*ild1 en5 dikk5 /omp5 hoorn1 en e5 bultig li*aam4 ,deze is e5 van het dik/e soort dat m5 hi] v9dt4 ,ik vond hi] en da> gat5 op de hoogt5s zo wyd dat ik 'er myn v+] 9 /ek5 kon4 ,als ik ze opgroef vond ik altyd deze kev]s ond] 9 legg51 omtr5t vyf duim5 diep4 ,somtyds w>5 'er korte witagtige worm5 91 omtr5t zo dik als e5 v+]1 legg5de nev5s d5 kev]2 miss*i5 is het het zelve di]4 ,ook w>5 'er nog &]e ,insekt5 9 die gat51 als veldkrekels1 sp9n5 en &]54 ,deze kev] rook volkom5 als het ,trifolium melilotus crulea4 ,hy 0 geheel b$ekt met langw]pigronde en bleke myt54 #bjf ,zyn pot5 w>5 al zo dik als die van d5 ,mi/kev]4 #bjg ,e5 &]4 ,d5 #d4 ,april vloog 'er ov]al langs het veld e5 ,cic9dela ( ligtgev5de ,kev]1 met e5 g\dgro55 kop1 lyf en pot51 en blauwgro55 buik4 ,hy is ze] geme5 9 ,noord ,am]ika1 en s*ynt ene v]s*eid5heid te zyn van de ,cic9dela campe/ris4 ,e5 soort van ,wat]mugg5 #bjh huppeld5 9 m5igte op 't wat]1 dat niet /]k afliep4 ,ook zag5 wy en5 pekzw>t5 ,wat]kev] #bji zwemm54 ,v]&]+ 9 d5 /aat des ,l&1 ,omtr5t ze/ig ja> gel$5 0 dit ,l& byna geheel met grote zw>e bom5 b$ekt en de poel5 w>5 vol wat]s4 ,dog we9ige &]e oord5 hebb5 zo s*ielyke v]&]+ ond]gaan als dit ,l&4 ,de boss*5 zyn op de mee/e plaats5 omgehakt1 de poel5 door afleid+5 droog gemaakt1 het l& is beb\wd1 en 9 koornakk]s1 weil&51 en di]gelyk5 v]&]d4 ,dus s*ynt het dat ene zo s*ielyke v]&]+ ook invlo$ op het w$] hebb5 moet4 ,ik ond]zogt deze zaak by de oude li$51 die alle deze v]&]+5 gezi5 hadd52 en zy gav5 my dit e5p>ig b]igt4 en het ,w$]4 ,de w9t] kwam voorhe5 vroeg] dan teg5woordig4 ,de ,he] ,isaac ,norris1 e5 ryk koopman1 die veel deel _h 9 de be/i]+ van ,p5sylvanie1 bekragtigde dit met ene byzond]heid4 ,zyn vad]1 e5 van de e]/e ,engels*e ,koopli$5 9 dit ,l&1 _h lang opgem]kt1 dat de ,dellaw>e 9 zyne jeugd geme5lyk half ,novemb] ,o4 ,s4 re$s toelag1 zo dat de ,koopli$5 hunne s*ep5 voor di5 tyd de ,rivi] moe/5 do5 afzeil51 uit vrees van 'er te moet5 ov]w9t]54 ,teg5woordig raakt zy niet toe dan ene ma& lat]4 ,ook sneuwde het veel vroeg] voor dez5 dan nu4 ,dog het w$] 0 ook me] /&va/ig1 en als het e5s begon te vriez5 duurde het geme5lyk tot het e9de van ,febru>i ( tot 9 ,ma>t ,o4 ,s4 wanne] het geme5lyk begon w>m te word54 ,teg5woordig is het w>m d5 dag dikwyls na de ge/r5g/e k\de1 en somtyds v]&]t het w$] v]s*eid5 mal5 op en5 dag4 ,de mee/e oude li$5 w>5 van m5+1 dat de l5te teg5swoordig veel lat] aankwam dan voorhe51 en dat het nu veel k\d] 0 9 't laat/ van ,febru>i en 9 de gehele ma& van ,mai dan 9 hunne jeugd1 to5 re$s 9 't laat/ van ,febru>i het l& al zo gro5 0 als nu 9 't laat/ van ,ma>t en 't beg9 van ,april ,o4 ,s4 ,de ,zw$5 zeid5 to51 ,pask bitida1 ,pask s5t1 altid ,gras1 8,paas*5 vroeg1 ,paas*5 laat1 altyd gras40 ,ma> miss*i5 kan m5 op deze wys v]kl>51 hoe het komt dat die oude li$5 zig v]beeldd5 dat to5 alles vroeg] aankwam4 ,het vee 0 to5 zo talryk niet als nu1 en de boss*5 w>5 vol van gras1 dat tot e5 mans l5gte groeide4 ,teg5woordig wordt het gras1 dat ma> e5 ja> duurt1 alle j>5 door het g$urige weid5 van het vee v]nield4 ,nu 0 het wa>s*ynlyk dit ma> e5 ja> dur5d gras dat vroeg 9 de ,l5te gro5 01 en dat nu weg zynde moet de m5s*5 do5 d5k5 dat alles voordez5 vroeg] aankwam dan teg5woordig4 ,ook z\ het1 volg5s hun zegg51 voorhe5 me] g]eg5d hebb5 dan teg5woordig1 vooral 9 d5 h]f/1 wanne] het dikwyls bezwa>lyk 0 van weg5 de reg5vlag5 het hoi en 't koorn b9n5 te br5g54 ,enig5 van de laat/e j>5 zyn ze] droog gewee/4 ,ev5wel w>5 sommig5 van m5+ dat het teg5woordig al zo veel reg5de als voorhe54 ,dog alle de oude li$5 /emd5 da>9 ov]e51 dat 9 hunne jeugd het we] zo v]&]lyk niet 0 als nu2 want nu is het gehele ja> door de ene dag ze] heet en de volg5de dikwyls ze] k\d4 ,veeltyds v]&]t het v]s*eid5' mal5 op en5 dag1 zo dat1 wanne] het 's morg5s vry w>m is gewee/1 de w9d om ti5 uur noordwe/ is en k\de aanbr5gt1 en dikwyls is het dan kort na d5 middag w$] w>m4 ,en deze v]&]lykheid van het w$]1 d5kt m51 is oorzaak dat de m5s*5 teg5swoordig niet zo gezond me] zyn als voorhe54 ,k\de w9t]4 ,hi]9 w>5 zy 't all5 e5s1 dat de w9t] tuss*5 #afig4 en #afih4 de k\d/e 0 gewee/1 di5 zy oit gevoeld hadd54 ,bloey5de plant54 ,d5 #g4 ,april /ond5 de ,sangu9>ia ,canad5sis1 hi] de ,blo$wortel g5oemd1 om dat de wortel groot1 rood1 en doorgesn$5 zynde gelyk onze rode beet is1 en de ,epiga rep5s1 die sommig5 d5 ,kruip5d5 ,grondlauri] noem51 op 't bloey54 ,de e]/e wies 9 ene vette a>de1 de &]e op wat m9d] grond54 ,de ,laurus /ivalis1 by sommig5 hi] ,spice-wood gehet51 begon ook te bloey51 dog de blad5 kwam5 nog niet uit4 ,hy vord]de ene natte a>de 9 de boss*54 ,wilde h5nip4 ,het ,apocynum ,cannab9um ( het ,h5nip d] ,wild51 gelyk het de ,zw$5 noemd51 wies m5igvuldig op v]lop5 koornakk]s1 9 de boss*51 op de hoogt5s1 en op5e plaats54 ,de ,wild5 b$i5d5 zig van dat gewas gelyk de ,european5 zig van het ,h5nip do51 want m5 kan d5 /eel gemakkelyk tot drad5 mak54 ,to5 de ,wild5 nog ond] de ,zw$5 9 ,p5sylvanie en ,new ,j]sey woond51 maakt5 zy 'er t\w5 van1 welk5 de ,zw$5 van hun k(t51 en tot tom5 en vis*nett5 gebruikt54 ,geme5lyk kreg5 zy 'er neg5 vam van voor e5 brood4 ,vel5 van de ,europ]s kop5 nog van dat t\w1 om dat het zo duurzaam is4 ,nog mak5 de ,am]ikan5 &] lynwaad van dit h5nip4 ,op myne reis door het ,l& d] ,iroquoiz5 zag ik 'er de vr\wli$5 aan w]k54 ,zy gebruikt5 g5e sp9newiel51 ma> draid5 op ha> blote lyf 'er drad5 en /r5g5 uit1 die zy rood1 geel1 zw>t ( &]s v]wd51 en maakt5 da> v]volg5s h>e /(f5 vry kon/ig van4 ,de plant s*iet van ja> tot ja> uit d5 wortel op1 en behoeft dus niet ja>lyks op nieuws gezaid te word54 ,uit d5 /eel en d5 wortel komt e5 wit melkagtig sap1 dat enigs9s v]giftig is4 ,somtyds be/aat het vis*want d] ,am]ikan5 alle5 uit dit h5nip4 ,dog de ,european5 weet ik niet dat 'er teg5woordig gebruik van mak54 ,de ,typha latifolia4 ,flax1 en ook ,cat-tail1 noemde m5 ene plant die 9 bay51 rivi]5 en diepe draikolk5 wa/4 #baj ,m5 vlegt de blad5 t'zam5 en maakt 'er kranss5 van1 die m5 tuss*5 de man5 en d5 hals d] pa>d5 hangt1 om voortekom5 dat de hals van d5 toom ges*aafd worde4 ,ook maakte m5 'er /oelzitt+5 van4 ,voorhe5 gebruikt5 de ,zw$5 het kato5 dat om het zaad zit 9 plaats van v$]s 9 de b$d52 dog het gaat na enig5 tyd tot klomp5 9 malk&] zitt51 en om deze r$5 is m5 'er van afges*eid54 ,ik spreek niet van het nut dez] plant 9 de ,g5eeskon/1 het welk ik d5 arts5 ov]late4 ,de ,g>lick4 ,e5 soort van ,look1 ze] gelyk5de na> dat het welk 9 ,zw$5 alle5 9 de boss*5 op de hoogt5s wa/1 groeit hi] byna op alle de koornakk]s 9 ov]vlo$4 ,de ,engels*5 noem5 het ,g>lick4 #baa ,als de koey5 'er van at5 0 ha> bot] en melk zo /]k1 dat m5 ze nauwlyks et5 kon4 ,somtyds v]k(t m5 op de m>kt te ,philadelphia van die bot]1 die oneetba> 0 van weg5s h>5 /]k5 smaak4 ,om die r$5 belet m5 de melkkoey5 op l&5 te graz5 da> de ,g>lick veel wa/4 ,ook krygt het vlees* d] bee/5 en5 onv]draaglyk5 smaak als zy 'er des zom]s veel van et54 ,de ,g>lick komt vroeg 9 't voorja> aan4 ,de pa>d5 proev5 'er noit van4 ,e5 &] ,w]k belo(d4 ,het z\de myn ,dagregi/] al te ze] do5 uitdy5 indi5 ik d5 tyd wilde aantek55 wanne] alle de wilde plant5 9 dit ,l& bloey51 wanne] zy ryp word51 en welke grond5 zy v]eis*5 en di]gelyk54 ,ook z\ dit vel5 myn] ,lez]s we9ig smak54 ,om deze r$5 bewa> ik dat alles voor e5 &] ,w]k1 wa>9 ik alle de gewass5 van ,noord ,am]ika bes*ryv5 zal2 9 dit ,w]k zal ik alle5 van zulke bom5 en gewass5 sprek51 die om enige byzond]heid m]kwa>dig zyn4 ,,e9de ,,van ,,het ,,e]/e ,,deel4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,reis ,,door ,,noord ,,am]ika1 ,,g$aan ,,door ,,d5 ,,he] ,,piet] ,,kalm1 ,pr(essor 9 de ,hui%\d+skon/ op de ,hoge ,s*ool te ,aobo1 en ,m$elid d] ,kon+lyke ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app54 ,v]ci]d met kop]5 ,plat54 ,,tw$e ,,deel4 ,te ,,utre*t4 ,by ,j4 ,,van ,,s*oonhov5 en ,comp4 ,,en ,g4 van d5 ,,br9k ,janz4 ,,mdcclxxii4 ,,voorr$5 ,,van ,,d5 ,,v]tal]4 ,zie hi] het ,tw$e ,deel d] ,reize van d5 ,he] ,kalm1 volg5s bel(te het ,e]/e t5 spo$ig/5 volg5de4 ,dit ,deel bevat des ,reizig]s opm]k+5 s$]t d5 #ab4 ,april #agdi4 tot 9 ,octob] van dat ja> toe1 g$ur5de welk5 tyd hy ,new ,j]sey1 ,p5sylvanie1 ,new ,york en ,kanada1 bezogt heeft1 trekk5de door ,new ,j]sey en ,new ,york langs de ,rivi] ,hudson na> ,albany1 en van da>1 door ene vry woe/e l&/reek h551 na> ,montreal en ,quebec 9 ,kanada1 welk gewe/ to5 nog 9 de magt d] ,frans*5 04 ,dit is alles wat wy tot nog toe d5 ,n$] ,duits*5 ,lez] van deze s*one ,reisbes*ryv+ kunn5 m$$el54 ,s*oon de ,he] ,kalm tot de ma& ,febru>i van het ja> #agec4 9 ,am]ika v]toefde1 g$ur5de welk5 tyd van ve]ti5 ma&5 hy nog vele togt5 9 dat w]elddeel g$aan heeft1 gelyk m5 uit onze ,voorr$5 voor het ,e]/e ,deel geplaat/ zi5 kan1 is 'er1 zo veel wy bewu/ zyn1 nog niets aanga&e het ov]ige van zyne ,reis 9 't ligt gegev54 ,ze] v]lang5 wy na> de geleg5heid om het zelve onz5 ,l&sg5ot5 te kunn5 m$$el51 en zull5 zo dra ons die gegev5 wordt1 met alle vlyt en nauwkeurigheid1 onze pog+5 aanw5d51 om de liefhebb]5 9 /aat te /ell5 de uitmunt5de aanm]k+5 van onz5 wysg]ig5 ,reizig]1 ov] e5 l& gemaakt dat zo ze] de a&agt van het geme5 tot zig getrokk5 heeft1 en 't welk nog zo onvolmaakt bes*rev5 is1 9 onze taal te l]5 k5n54 ,ond]tuss*51 al kwam het v]volg dez] ,reisbes*ryv+ noit 9 't ligt1 blyft het w]k zo v] het nu uitgegev5 is altyd e5 w]k op zig zelf geheel1 en v]di5t de aanm]k+ van alle k5d]s en liefhebb]s d] ,natuurlyke ,hi/orie zo wel als van fraye en nuttige ,reisbes*ryv+54 ,wy e9dig5 deze ,voorr$5 met d5 ,lez] te v]zoek5 van de ,drukf\t51 die1 9 we]wil van alle aangew5de moeite1 d] nauwkeurigheid van hem die de ,proev5 heeft nagezi5 ontsnapt zyn1 go$gun/iglyk te will5 v]s*on51 en de drie volg5d51 die 9 't ,e]/e ,deel van belang zyn ov]geblev51 dus te v]bet]54 ,bladzyde #ad4 ,regel #cb4 wordt de legg+ van ,philadelphia ge/eld op de bre$te van #bi4 gr4 en omtr5t #ej4 m94 ,n41 lees da>voor op de bre$te van #ci4 gr4 en omtr5t #ej4 m94 ,n4 ,op bladz4 #ba4 reg4 #cb4 /aat naa/ aan de brug1 lees da>voor naa/ aan de kai4 ,op bladz4 #aag4 reg4 #bc4 /aat vri5d5 9 ,new ,york1 lees vri5d5 9 ,duits*l&4 ,,ly/ ,,d] ,,intek5>54 ,aal/ 7,mejuffr4 de ,w$4 444 van7 9 's,hage4 ,aalmes 74447 ,te ,rott]dam groot1 ,papi]4 ,abbek]k ,tromp 7,florus7 ,borgemee/] en ,raad d] ,/ad ,hoorn4 ,abrahams 7,w47 ,boekv]kop] te ,middelborg1 #b ,exempl>54 ,a4 ,k4 ,alph5 7,mr4 ,d4 van7 ,griffi] d] ,/ad ,leyd4 ,alph5 7,mr4 ,hi]onymus van7 te ,utre*t4 ,av9k ,junior 7,!odorus47 ,baalde 7,s4 ,i47 ,boekv]kop] te ,am/]dam #bj ,exempl4 ,baalde 7,piet]7 oud ,s*ep5 d] ,/ad ,rott4 ,baal5 7,i47 te ,dordre*t4 ,ba]/e*] 74447 ,boekv]koop] te ,cleef1 #b ,exempl4 ,ba]selman 7,m>cellus7 ,s4 ,m94 ,c&4 te ,am/]dam4 ,b>els 7,i4 ,m47 ,j4 ,u4 ,d4 te ,am/]dam4 ,be]?uyz5 7,h47 te ,utre*t4 ,bee/ 7,p4 van7 te ,dordre*t4 ,b]gman 7,cornelis7 ,boekv4 te ,am/]dam4 ,bie/]bos 7,jan7 ,mr4 ,beeldh\w] te ,am/4 ,billborg 7,c4 ,f47 te ,am/]dam4 ,bleek] 7,daniel7 te ,am/]dam4 ,bles 7,m47 ,he]e van ,mo]ge/el te 's ,bos*4 ,bluss en ,zoon 7,ab47 ,boekvs4 te ,dordre*t4 ,bodda]d 7,p47 ,m4 ,d4 ,oud ,raad d] ,/ad ,vliss+5 en ,lid van v]s*eide ,gele]de ,g5oods*app5 enz4 te ,utre*t4 ,boga>d 74447 te ,leyd54 ,boga]d 7,h]manus van d57 ,coopman te ,leyd54 ,bois ,hoolew]f 7,isaak du7 ,oud ,s*ep5 en ,raad d] ,/ad ,alckma>4 ,bokk5b]g 7,johannes7 te ,am/]dam4 ,bold 7,i47 ,boekv4 te ,gron+51 #d ,exempl4 ,bolte 7,g]rit7 te ,dev5t]4 ,bom 7,g47 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,bonn 7,a47 ,pr(essor ,m$4 et ,anat4 te ,am/4 ,boom 7,mejuffr4 ,ca?>9a7 ,geb4 van ,drun5 te ,middelburg4 ,boon5 7,mr4 ,d47 ,borgem4 d] ,/ad ,h>d]w4 ,boreel ,jansz4 7,mr4 ,jacob7 ,raad en ,advoct4 ,fiscaal 9 de ,admiraliteit te ,am/]d4 ,bos* 7,jan7 ,boekv4 te ,ha>lem1 #c ,exempl4 ,bos* 7,jacobus7 ,boekv]kop4 te ,rott]dam4 ,bos* 7,jan ,s]vaas7 ,boekv]k4 te ,utre*t4 ,bos* 7,j4 ,c4 t57 ,boekv4 te ,utr4 #aj ,exempl4 ,bos* 7,w4 van d57 te ,am/]dam4 ,bos* 7,rey] van d57 te ,am/]dam4 ,bos* 7,dirk van d57 te ,yssel/eyn4 ,bosvelt 7,mr4 4447 9 's,hage4 ,braam 7,p4 van7 ,boekv]kop] te ,dordre*t1 #b ,exempl>54 ,bracte>ius 7,abraham7 ,not>is te ,am/]d4 ,brak5burgh 7,alb]t7 te ,alckma>4 ,br9k 7,rudolph ,ar5d t57 ,pr$icant te ,am/]dam4 ,br9k ,jansz4 7,g4 van d57 ,boekv]kop] te ,utre*t #ag ,exempl4 voor v]s*eid54 ,br9k 7,jan van d57 ,horologiemak] te ,p>ys4 ,broes 7,p47 ,pr$icant te ,am/]dam4 ,broes 7,an?ony7 te ,am/]dam4 ,bronckhor/ 7,mr4 ,adriaan van7 ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,utre*t4 ,brughman 7,johannes7 ,cl]q 9 de ,/ads ,bank van ,le5+e 9 's,hage4 ,bru9 7,i4 de7 te ,dordre*t4 ,bruyn 7,petrus de7 ,apo!k] te ,utre*t4 ,bruyn 7,m4 de7 ,boekv4 te ,am/]d4 #g ,exemp4 ,bruyn 7,joris7 te ,am/]dam ,buma 7,wybe7 te ,sneek4 ,burgh 7,i4 van d]7 ,boekv4 te ,am/]dam4 ,bus* 7,l47 ,makela> te ,am/]dam4 ,cambi] 7,mr4 ,jacob7 ,kanonik 9 't ,capittel van ,/4 ,piet] te ,utre*t4 ,capell5 7de ,hoog ,wel ,geboor5 ,he] ,r4 ,j4 ,b>on van d]7 ,he] van de ,m>s* en ,la%m]1 ,lid d] ,edel5 en ,ridd]s*ap des ,graafs*aps ,zutph54 ,*a/ela9 7,mr4 ,c4 ,p47 te ,leyd51 be/ ,papi]4 ,cleef 7,piet] van7 ,boekv]kop] 9 's,hage #c ,exempl4 ,cocq 7,cornelius7 ,m$4 ,c&id4 te ,leyd54 ,conradi 7,petrus7 ,boekv]k4 te ,am/]dam4 ,corba* 7,t4 ,s4 van7 te ,am/]dam4 ,corbelyn 7,?omas7 ,boekv]k4 te ,vliss+54 ,co/] 7,p47 ,secret>is van ,tilborg en ,goirle4 ,craeyvang] 7,cri/iaan ,engelb]t7 te ,am/]dam4 ,cram] 7,h5drik ,willem7 ,coopman te ,am/]dam4 ,cram] 7,i4 ,h47 ,boekv]kop] te ,brem54 ,daal5 7,n4 van7 ,boekv]kop] 9 's,hage #c ,exempl>54 ,dahlb]g 7,c4 ,g47 te ,am/]dam1 be/ ,pap4 ,damme 7,piet] van7 ,directeur van het ,zeeuws*e ,g5oots*ap d] ,wet5s*app5 te ,vliss+51 ,lid van de ,kon+lyke ,gott+s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app51 als m$e van de ,keurvor/elyke ,maats*appy d] ,wet5s*app5 9 ,sax51 te ,am/]dam4 ,damme 7,i4 ,h4 van7 ,boekv]kop] te ,leyd5 #b ,exempl>54 ,d$el 7,jan ,hudde7 ,borgemee/] 9 's,hage4 ,demt] 7,f4447 ,boekv]kop] te ,am/]dam1 #d ,exempl>54 ,diel5 7,mr4 ,w4 ,i4 ,b4 van7 te ,utre*t4 ,does 7,adriaan van d]7 ,capite9 t] ,zee t5 di5/e dez] ,l&54 ,dokkum 7,r4 v47 ,pr$icant d] ,doopsgez9de ,geme5te te ,huyz54 ,dom9icus 7,dignus7 ,secret>is te ,y]sike4 ,doornick 7,m4 van7 ,lid d] ,geswoore ,geme5te d] ,/ad ,dev5t]4 ,dornseiff] 7,i4 ,s47 ,hoog en ,n$]duis*e ,boekv]kop] 9 's,hage1 #b ,exempl>54 ,dreyhaupt 7,c4 ,i47 ,j4 ,u4 ,/ud4 te ,am/]dam4 ,drun5 7,i4 ,i4 van7 ,lid van het ,zeeuws*e ,g5oots*ap d] ,wet5s*app5 te ,vliss+5 en ,pr$icant te 's,bosch4 ,dus>t 7,h47 ,he]e van ,noordg\we ,secret>is c4 te ,ooltg5splaat4 ,dumas 74447 te ,alph54 ,duur5 7,de ,hoog ,wel ,geboor5 ,he] ,d4 van7 ord9>is ,g$epute]de d] ,/aat5 van ,ov]yssel en ,rege]5d ,borgemee/] te ,dev5t]4 ,duvela> 7,mr4 ,abraham7 ,vryhe] van ,du9beek1 ,g$epute]de t] ,prov9tiaale ,reek5kam] des ,graaflykheids van ,zeel& weg5s ,middelborg1 ,bew9dhebb] d] ,we/-,indis*e ,compagnie t] ,kam] ,zeel&4 ,dyk 7,jan van7 te ,am/]dam4 ,d4 ,w4 ,v4 ,m4 ,te ,dordre*t4 ,eck 7,i4 ,a47 ,pr$icant te ,am/]dam4 ,eelde 7,mr4 ,k4 ,m4 van7 te ,utre*t4 ,ei*horn 7,a47 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,endt 7,ary van d]7 te ,rott]dam4 ,engelb]t 7,e4 ,m47 ,pr$icant te ,hoorn4 ,engelb]ts 7,g4 ,h47 te ,am/]dam4 ,entrop 7,p4 ,i47 ,boekv4 te ,am/]d4 #d ,exemp4 ,ess5 7,joh4 ,luiscius van7 ,c\rant4 te ,delft4 ,eys 7,i4 ,p4 van7 ,rege]5d ,s*ep5 d] ,/ad 's,bosch4 ,faille 7,cornelis de la7 ,coopman 9 's,hage4 ,falm\? 74447 te ,utre*t4 ,fei? 7,mr4 ,rhynvis7 te ,zwolle4 ,fock+ ,junior 7,cornelis7 te ,am/]dam4 ,f\w 7,leon>d de7 ,not>is en ,procureur te ,goes4 ,floryn ,ma?4 7,jacob7 te ,rott]dam en ,exam9ateur d] ,zee ,(fici]5 by 't ,ed4 ,mog4 ,col4 t] ,admiraliteit aan de ,maaze4 ,franeke 7,&ries ,piet]7 te ,middelburg4 ,gaill>d 7,johannes7 ,boekv]kop] 9 's,hage1 #c ,exempl>54 ,g>tman 7,h47 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,gildemee/] 7,mr4 ,daniel7 te ,am/]dam4 ,gilliss5 7,piet]7 ,boekv]kop] te ,middelburg1 #f ,exempl>54 ,gobius 7,adriaan7 ,s4 ,s4 ,?4 ,/ud4 te ,utre*t4 ,goor 7,a4 van7 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,gorcum 74447 ,raad 9 de ,vro$s*ap en ,borgemee/] te ,wo]d54 ,gort] 7,david de7 ,m$4 ,doct4 ,oud ,pr(fessor en ,geweeze ,lyf-,artz van h>e ,ruskeiz]lyke ,maje/eit c4 c4 te ,wyck4 ,gr5i] ,v]w\t ,noviret 7,mr4 ,david7 ,s*ep5 en ,raad te ,middelborg4 ,gro5ewold 7,a47 ,boekv]k4 te ,gron+54 ,gronovius 7,mr4 ,laur5tius ,!odorus7 ,raad en ,s*ep5 d] ,/ad ,leyd51 be/ papi]4 ,gu]9 7,c4 ,n47 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,guillod 7,b]n>dus7 te ,am/]dam4 ,haakman 7,izaak7 te ,am/]dam4 ,hag5 7,nicolaas van d]7 te ,goes4 ,habelius 7,augu/9us ,segius7 te ,ha>lem4 ,hahn 7,johan ,david7 ,m$4 ,doct4 en ,pr(essor te ,utre*t1 be/ papi]4 ,h>reveld 7,e4 van7 ,boekv]k4 te ,am/]d4 ,hem]yk 7,jan7 te ,zi]ikzee4 ,h5n]t 7,dr4 ,johannes ,fr$]icus7 ,ma!s4 ,a/ronom4 ,pr(essor te ,utre*t4 ,h5skes 7,w47 ,kanonik van ,oud ,mun/] te ,utre*t1 be/ papi]4 ,heuvel 7,mr4 ,h5drik ,h]manus van d57 ,griffi] 9 d5 ,ed4 ,hove van ,utre*t4 ,hey 7,v4 ,d47 ,hoebe 7,johannes7 te ,am/]dam4 ,hoev5a> 7,adolph ,adriaan7 te ,rott]dam4 ,holswild]s 7,g47 te ,am/]dam4 ,ho(t 7,jacobus7 te ,ha>lem4 ,h\t5 7,jan t57 ,boekv]kop4 te ,am/]d4 ,h\ttuyn 7de ,erv5 van ,f47 ,boekv]kop] te ,am/]dam1 #b ,exempl>54 ,hov5daal 7,m>t9us7 te ,rott]dam4 ,hovy 7,lodewyk7 te ,am/]dam4 ,hub]t 7,h]man7 ,pr$icant te ,am/]dam4 ,huis+h 7,lubb>tus7 ,boekv]kop] te ,gron+51 #ab ,exempl>54 ,huydecop] 7,willem7 te ,utre*t4 ,huysman 7,jacobus7 ,boekv]kop] te ,goes4 ,huy/e5 7,i4 van7 te ,am]sfoort4 ,huyz] 7,i4 ,c4 de7 ,kon/ ,graveur te ,am/]d4 ,jong 7,p4 de7 ,drossa>d van ,vli]d5 en ,secret>is te ,ve*el4 ,jord5s 7,c4 ,a47 ,lid d] ,geswoore ,geme5te d] ,/ad ,dev5t]4 ,josse 7,b5jam97 ,/ads ,*irurgyn te ,ha>l4 ,kaecks 7,izaak7 te ,dev5t]4 ,kant] en ,zoon 7,jacobus de7 ,boekv]kop]s te ,zi]ikzee #e ,exempl>54 ,kappelh( 7,i47 ,m$4 ,doct4 te ,am/]dam4 ,keld]man 7,abraham7 te ,utre*t4 ,kem5a> 7,g47 e]/e ,commies 9 het ,po/-,comptoir te ,rott]dam4 ,kem9k 7,dirk7 ,boekdrukk] te ,utre*t4 ,kem9k 7,h]mannus ,h5drikus7 te ,utre*t4 ,k]khov5 7,con/ant van d57 ,pr$icant te ,poortegaal4 ,keyz] 7,franois de7 ,raad d] ,/ad ,goes4 ,keyz] 7,h47 ,boekv4 te ,am/]d4 #c ,exempl4 ,kleynh(f 7,cri/iaan7 ,he]e van ,enspyck ,borgemee/] c4 te ,cuylemborg4 ,kl9k5b]g 7,i4 van ,nuys7 ,a4 ,l4 ,m4 ,phil4 ,doct4 en ,pr$icant te ,emm5es ,buyt5d4 ,klockn] 7,i4 ,c47 ,m$4 ,doct te ,am/]dam4 ,klopman 7,h47 ,pr$icant te ,t] ,aa4 ,klos 7,johs4 van d]7 ,boekv]kop] te ,g\da4 ,kock 7,wilh47 ,pr$icant te ,pap5dre*t4 ,koopman 7,wyn&7 ,fabriqueur en ,koopman te ,utre*t4 ,kop]smit 7,kasp>us7 ,makela> te ,am/]d4 ,kroe 7,a4 van d]7 ,boekv]kop] te ,am/]d4 ,kroe 7,a4 van d]7 ---- 7voor e5 &]47 ,kruyff 7,fr4 de7 ,boekv4 te ,am/]d4 #f ,exemp4 ,kuip]s 7,g47 te ,dordre*t4 ,lafr5s 7,johannes7 te ,am/]dam4 ,lambre*ts5 7,mr4 ,an?ony ,piet]7 ,he] van ,ri!m ,borgemee/] en ,l4 ,c4 van ,sonsbeeck1 ,p5sion>is d] ,/ad ,vliss+5 voor de ,biblio!ek d] ,/ad ,vliss+4 be/ pap4 ,lange 7,mr4 ,bonav5tura de7 ,raad 9 de ,vro$s*ap en ,rege]5d ,s*ep5 d] ,/ad ,g\da4 ,lansb]g5 7,ar5d7 te ,am/]dam4 ,l&tmet] 7,h5ricus7 #d ,exempl4 ,le]mond 7,p4 ,h4 van7 te ,g\da4 ,leescollegie 9 ,wag5+54 ,leesgezels*ap te ,hoorn4 ,leesgezels*ap ond] de ,z9spreuk ,lu/ tot ,wet5s*ap1 te ,dordre*t4 ,leesgezels*ap ond] de ,directie van ,j4 ,c4 van ,hem]t te ,middelborg4 ,leesgezels*ap1 ,concordia te ,hoorn4 ,leesgezels*ap te ,heusd54 ,lev] 7,cornelis7 te ,am/]dam4 ,lexrav5 7,gabriel7 te ,am/]dam4 ,leyd5 7,de ,hoog ,wel ,geb4 ,he] ,b>on van7 van ,we/b>5dre*t1 ,g5]aal ,majoor van de ,cavall]ie4 ,leyd5 7,piet] ,b>on van7 ,he]e van ,nieuwl&1 ,g$epute]de 9 de ,raad van ,/aat4 ,li5d]t 7444 van7 te ,rott]dam4 ,l9z5 7,joan ,*ri/oph7 ,koopm4 te ,am/]4 ,loncq 7,a47 ,plant] te ,dem]>y4 ,losel 7,a47 ,boekv]k4 te ,rott]d1 #c ,exempl4 ,l\wa>d 7,jacobus7 te ,goes4 ,lubeley 7,h5drik7 te ,am/]dam4 ,maagh en ,zoon 7,mejuffr4 de ,w$4 ,j47 ,boekv]kop]s te ,alckma>4 ,maan 7,reyn\d7 ,not>is te ,zi]ikzee be/ pap4 ,man5 7,arie van7 ,hov5i] te ,monnick5dam4 ,m>9iss5 7,mr4 ,johannes7 ,rek5mee/] d] ,prov9tie ,zeel& en ,s*ep5 en ,raad te ,ve]e4 ,m>m 7,i4 ,w47 ,/empelsnyd] van ,hunne ,ed4 ,mog4 ,munt te ,utre*t4 ,m>re 7,ev]t de7 ,reg5t van 't ,oude zyds ,huyszitt5huys te ,am/]dam4 ,m>t5s 7,jan ,h5drik7 ,koopman te ,am/]d4 ,m4 ,d4 ,w4 ,meel+ 7,piet]7 ,not>is te ,am/]dam4 ,me] 7,abraham van d]7 ,koopman te ,maassluis4 ,mee/] 7,w4 de7 ,borgemee/] d] ,/ad ,h>d]wyk4 ,me/re 7,mr4 ,philippus ,mat?ias7 ,borgemee/] 9 's,hage4 ,metz$ela> 7,johannes7 ,apo!k] te ,rott]dam1 be/ pap4 ,meul5 7,willem van d]7 ,reg5t van 't ,oude zyds ,huyszitt5huys te ,am/]dam4 ,mey 7,jan ,fr$]ik de7 ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,alckma>4 ,mey] 7,piet]7 ,boekv]kop] te ,am/]d4 ,mey] 7,adam7 ,boekv]kop] te ,am/]d4 ,mey] 7,willem7 ,apo!c> te ,am/]dam4 ,m4 ,k4 te ,goes4 ,moehr+ 7,p4 ,h4 ,g4 van7 ,hoogvor/el4 ,anhalt ,z]btis*e ,h(raad ,lyfm$icus en ,physicus van het ,l& ,jev]n4 ,moeleman 7,i4 ,h47 ,boekv]kop] te ,a>nh4 ,morlives van d] ,noot 7,jan7 9 's ,hage4 ,monde 7,g4 van d]7 ,apo!c> te ,am/]d4 ,muilman ,willemsz 7,wigbold7 ,pr$icant 9 's,hage4 ,muld] 7,jan7 te ,am/]dam4 ,munnicks 7,mr4 ,g]>d7 ,raad ,ord9>is 9 d5 ,ed4 ,kam]e van ,ju/itie te ,vian5 en ,kanonik t5 ,dom te ,utre*t4 ,muyd5 7,mr4 ,/ev5 ,jacob van7 ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,utre*t4 ,muyd5 7,w4 van7 ,pr$icant d] ,remon/rant5 te ,leyd54 ,myhlb]g 7,george ,*>le van7 ,luit54 ,coll4 ,nagel 7,h5drik7 te ,am/]dam4 ,nes 7,jan ,piet] van7 ,r5tmee/] van de ,he]5 ,edel5 en ,ridd]s*app5 te ,utre*t4 ,nielo 7,f4 ,a47 ,koopman te ,am/]dam4 ,n4 ,m4 ,c4 ,n4 ,n4 te ,am/]dam4 ,noem] 7,piet] van7 ,m$4 ,doct4 en ,raad te ,zi]ikzee4 ,noordbeek 7,p4 ,g47 ,j4 ,u4 ,d4 te ,am/]dam4 ,noteman 7,a47 ,makela> te ,am/]dam4 ,nyss5 7,mr4 ,willem7 ,he] van ,wa>d5 mitsgad]s ,r5tmee/] van de ,exploit5 van d5 ,hove van ,vla&]5 en ,rek5mee/] d] ,we/-,indis*e ,compagnie t] ,kam] ,zeel& te ,middelborg4 ,oblet 7,i4 ,p47 te ,utre*t4 ,omm]5 7,i4 ,f4 van7 ,geboore ,ev]s ,vi]evant te ,a>nhem4 ,oudemey] 7,rob]tus7 te ,utre*t4 ,oudga>d5 7,o4 van7 te ,leyd54 ,padd5burg 7,g4 ,t4 van7 ,boekv4 te ,utre*t4 ,padd5burg 7,abraham van7 ,akademie ,drukk] te ,utre*t4 ,pali] 7,j4 en ,h47 ,boekv]kop]s te 's,bosch1 #b ,exempl>54 ,pauw 7,mr4 ,franco7 ,raad en ,borgemee/] d] ,/ad ,delft1 ,hoog-,heemraad van ,delfl&1 en van d5 ,l&e van ,voorne1 ,le5man van ,voorne voornt4 ,bew9dhebb] van de ,oo/9dis*e ,compagnie t] ,kam] ,delft c4 be/ pap4 ,petru 7,johannes ,balduw9us7 te ,goes4 ,p]pon*] de ,s$lnitzky 7,de ,hoog ,wel ,geboorne ,he] ,mr4 ,willem ,emm]y ,b>on de7 ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,utre*t4 ,p]syn ,colonel en ,capite9 van e5 ,compagnie ond] het ,regim5t ,holl&s*e ,gu>des te voet4 ,pe/]s 7,mr4 ,nicolaas7 te ,utre*t4 ,pet]son 7,h47 ,coopman te ,utre*t4 ,phelsum 7,m4 van7 ,/ads ,m$3 ,doct4 te ,sneek4 ,pla 7,p4 ,a47 ,griffi] van de ,kam] van ,ju/itie en ,le5hove van ,vian5 en ,ameide1 mitsgad]s ,hoogheemraad 's,lands van ,vian4 ,poll 7,johannes v4 d47 ,pz4 ,oud ,s*ep5 d] ,/ad ,am/]dam4 ,poll 7,r4 van d]7 ,s4 ,s4 ,!ol4 ,/ud4 te ,utre*t4 ,pont 7,a4 du7 ,lieut5ant ond] de ,artill]ie4 ,poolsum 7,mejuffr4 de ,w$4 ,j4 ,j4 van7 ,/ads ,drukk]es te ,utre*t #d ,exempl>54 ,pot 7,i47 ,coopman te ,rott]dam4 ,ras 7,mr4 ,daniel7 ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,alckma> en weg5s deselve ,ords4 ,g$epute]de t] v]gad]+e van ha> ,ed4 ,groot ,moog5de4 ,reess5 7,h5drik7 te ,am/]dam4 ,regule? 7,d4 ,a47 ,pr$icant te ,am]ong54 ,r5ssela> 7,a4 van7 te ,am/]dam4 ,r5ssela> 7,cornelia ,judecum van7 ,geb4 ,cram] te ,am/]dam4 ,remm]s 7,johannes7 te ,am/]dam4 ,repelius 7,t47 ,boekv]kop] te ,?iel4 ,ressela> 7,i4 ,a47 ,ve]tige te ,dordre*t4 ,ribaut 7,mr4 ,g47 ,rek5mee/] d] ,we/-,indis*e ,compagnie t] ,kam] ,zeel& te ,middelborg4 ,riets*oot5 7,willem van7 ,grutt] te ,utr4 ,ripp]se van ,hoolw]f 7,mr4 ,jacob7 ,s*ep5 d] ,/ad ,hoorn4 ,roel(swa>t 7,b5jam97 te ,am/]dam4 ,rom] 7,d47 ,boekv]kop] te ,franek]4 ,roos 7,g47 te ,rott]dam4 ,roos5 ,junior 7,c47 te ,am/]dam4 ,rots*eidt 7,ludolph7 te ,leyd54 ,rott]mond 7,adriaan7 ,vro$s4 9 's,hage4 ,ryckevorsel 7,mr4 ,c4 van7 9 's ,hage4 ,s&elyn 7,w47 ,boekv]kop] te ,wag54 #c ,exemp4 ,s*ag5 7,i4 van7 te ,am/]dam4 ,s*eltus 7,mr4 ,izaak7 ,drukk] van ha> ,hoog ,mog5de 9 's,hage4 ,s*ipp]s 7,mr4 ,p4 ,l47 ,he]e van ,bodegrav51 ,s*ep5 d] ,/ad ,g\da4 ,s*oonhov5 7,piet] van7 ,not>is en ,makela> te ,utre*t4 ,s*oonhov5 7,/ev5 van7 ,confituri] te ,utr4 ,s*oonhov5 en ,comp4 7,j4 van7 ,boekv]k4 te ,utre*t #cd ,exempl4 voor v]s*eid54 ,s*midt 7,l47 ,boekv4 te ,s*i$am #d ,exempl4 ,s*uttrup 7,abraham ,co5raad7 te ,am/]d4 ,sepp 7,i4 ,c47 ,boekv]kop] te ,am/]dam4 ,slype de ,boekhor/ 7,ad4 ,h5d4 van7 ,smi? 7,jacobus7 ,koopman te ,middelborg4 ,sm\t 7,egb]t van d]7 ,boekv4 te ,delft1 #d ,exempl4 ,spi]+ 7,h]cules7 te ,hoorn4 ,/anh(fius 7,i47 ,boekv]kop4 te ,am/]dam4 ,/oop 7,a4 ,b47 te ,dordre*t4 ,/ubbe 7,ar5d7 te ,utre*t4 ,swaan5burg 7,le5d]t7 9 's ,hage4 ,symons5 7,symon7 te ,middelborg4 ,taddel 7,philippus7 te ,am/]dam4 ,tatum 7,mr4 ,i4 ,h47 te ,utre*t4 ,temm9ck 7,c4 ,t47 ,advocaat 9 's ,hage4 ,te/as 7,m4 ,h47 ,t\nemans 7,i47 ,j4 ,u4 ,/ud4 te ,utre*t4 ,?i]ry 7,johannes7 ,boekv]kop] 9 's,hage4 ,?ol en ,zoon 7,mejuffr4 de ,w$4 ,o4 van7 ,boekv]koop]s 9 's,hage4 ,?ornbury 74447 9 's,hage4 ,tullek5 7,mr4 ,daniel7 ,he]e van ,melis- en ,m>ie-,k]k ,oud ,burgemee/] en ,rege]5d ,s*eep5 en ,raad te ,middelborg4 ,turn] 7,jan7 ,koopman te ,am/]dam4 ,umme?un 7,h5drik7 te ,am/]dam4 ,valk5i] de ,jonge 7,mr4 ,gillis7 te ,am/]d4 ,ve*el5 7,piet] van7 ,secret>is en ,/okh\d] ,vryheid ,ett5 ,leuv en ,sprundel4 ,ve] 7,g4 van d]7 ,boekv]kop] te ,utre*t4 ,veld5 7,i4 ,h4 van d57 ,capte9 t] ,zee4 ,v]m&e 7,lodewyk7 ,boekv]kop] te ,hoorn #b ,exempl>54 ,v]ry/ 7,dirk7 ,raad 9 de ,vro$s*ap en ,rege]5d ,borgemee/] d] ,/ad ,g\da4 ,v9 7,a4 de7 ,boekv]kop] te ,middelborg4 ,vis* 7,ju/us7 ,boekv]kop] te ,utre*t4 ,v+]ho$t 7,mr4 ,i4 ,h47 ,vro$s*ap d] ,/ad ,rott]dam4 ,vlacq 7,piet]7 te ,g\da4 ,voll5hoov5 7,jan van7 te ,am/]dam4 ,vos 7,mr4 ,cornelis ,an?ony7 ,oud ,raad 9 de ,vro$s*ap d] ,/ad ,utre*t1 ,secret>is van de ,f9antie en ,rek5kam] 's,lands van ,utre*t1 en m$e ,secret>is van de ,edele ,mog5de ,he]5 ,/aat5 van ,hoog gemelde ,prov9tie4 ,voy] 7,!odorus7 ,m$4 ,doctor en ,borgemee/] d] ,/ad ,buur54 ,vries ,abrahamsz4 7,g4 de7 te ,am/]dam4 ,vry en ,zoon 7,mejuffr4 de ,w$4 ,gysb]t de7 ,boekv]kop]s te ,g\da4 ,waal 7,samuel de7 ,boekv]k4 te ,utr4 #c ,exe4 ,waal 7,ju/us de7 ,koopman te ,utre*t4 ,wagtels 7,dirk7 ,directeur d] ,comm]cie ,compagnie te ,middelborg4 ,wall] 7,piet] van de7 te ,rott]dam4 ,w>9 ,antonisz4 7,n47 ,j4 ,u4 ,d4 te ,am/]d4 ,w$d+ 7,ju/us7 ,coopman te ,am/]dam4 ,weege 7,david7 ,boekv]kop4 te ,am/]dam4 ,wess+ ,willemz 7,joh47 ,boekv4 te ,am/]d4 ,wibb]t 7,jan7 ,coopman te ,delft4 ,wild 7,b>?olom7 te ,utre*t4 ,willems5 7,jacobus7 ,hoogle]a> 9 de ,h4 ,godgele]dh4 en ,pr$icant te ,middelb4 ,w9ckelman 7,o4 ,r4 ,f4 ,w47 te ,utre*t4 ,w9t 7,piet] de7 te ,goes4 ,wttewaal 7,mr4 ,f47 ,kanonik t5 ,dom te ,utr4 ,wysman 7,p47 te ,am/]dam4 ,zeyl/ra 7,r47 ,boekv]kop] te ,sneek4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,reis ,,door ,,noord ,,am]ika4 ,reis na> ,philadelphia4 ,d5 #ab4 ,april #agdi4 v]trok ik van ,rakoon na> ,philadelphia en de omgeleg5' plaats51 om te v]nem5 ( da> re$s me]d] gewass5 opgekom5 w>5 dan te ,rakoon en 9 ,new ,j]sey 9 't algeme54 ,het vogtige w$]1 dat wy enige dag5 gehad hadd51 _h de weg5 9 lage en kleyagtige oord5 ze] slegt gemaakt4 ,afgevall5 lo( v]br&4 ,de blad51 die d5 laat/5 h]f/ afgevall5 w>51 b$ekt5 d5 grond t] hoogte van drie ( vi] duim54 ,dog1 da> hi] door het groey5 van het gras geh\d5 w]d v]h9d]d te word51 _h m5 de gewoonte van 9 ,ma>t deze blad]5 9 br& te /ek54 ,ik vond op deze plaats5 d5 grond op die wys afgebr&4 ,ma> s*oon dit 9 e5 zek] opzigt voordelig is1 doet het 9 e5 &] veel kwaads1 dewyl alle de jonge s*eut5 d] bom5 met het v]dorde lo( te gelyk v]br& word51 het welk het h\t grot5deels v]m9d]t1 en op zulke plaats51 da> m5 v]s*eid5' j>5 aan e5 de afgevall5 blad]5 v]br& _h1 kwam ge5 nieuw h\t op2 zo dat als e9delyk de oude bom5 w]d5 omgeh\w5 'er niets dan naakte woe/e veld5 ov]blev54 ,ook v]nielde m5 op die wys all]h&e plant51 ( b]o(de ze t5 m9/5 van h>e kragt om te groey54 ,e5 groot deel d] gewass5 en mee/ alle de soort5 van gras dur5 hi] ma> e5 ja>1 en hunne zaadtjes legg5 tuss*5 het afgevall5 blad1 met het welke zy te gelyk door 't vuur v]te]d word54 ,dit geeft ons ene nieuwe oorzaak aan de h& van de bov5 re$s gewaagde algem5e klagte1 dat m5 teg5woordig m9d] kruid5 en m9d] gras 9 't l& v9dt dan voorhe54 ,ook v]nielt m5 dus e5 groot getal dode ( holle bom51 welk5 m5 &]s tot br&h\t _h kunn5 bezig51 en dus de boss*5 enigs9s sp>54 ,behalv5 dat v]br&t op deze wys ook e5 go$ g$eelte van de bov5kor/ d] a>de1 om van &]e nadel5 niet te gewag54 ,om deze r$55 heeft de ,reg]+ van ,p5sylvanie onlangs dit v]br&5 van 't lo( v]bod52 dog dit v]bod wi]d 9 't algeme5 afgekeurd1 en i$] de$ na> zyn go$dunk54 ,h\tluiz54 ,m5 vond om dez5 tyd ene v]baz5de m5igte van ,h\tluiz5 9 de boss*54 ,dit is e5 ze] onaang5aam g$i]te1 want zodra m5 op d5 grond ( en5 omgeh\w55 boom gaat zitt51 kruipt 'er e5 heir van luiz5 d5 m5s* op 't lyf1 en komm5 zond] dat m5 't m]kt op het blote li*aam4 ,ik heb 9 de ,v]h&el+5 d] ,zwe$s*e ,maats*appy voor het ja> #aged4 e5 bre$vo]ig v]slag van de slegte eig5s*app5 en &]e byzond]h$5 van dit g$i]te gegev54 ,v]/e5d h\t4 ,ik ontv+ di5 dag e5 /uk van v]/e5d h\t1 dat m5 te ,rakoon diep 9 d5 grond gevond5 _h4 ,9 dit h\t zag m5 de vezels en de b9n5/e r+5 nog ze] duidelyk4 ,het s*e5 e5 /uk ,hikory te zyn4 ,clams4 ,m5 gaf my ook enig5 van die ,mossels*elp5 welk5 ,clams by de ,engels*5 het54 ,deze ,clams w>5 niet v>s*1 dog van de zodanig5 welk5 m5 byna door gants* ,new ,j]sey diep 9 de a>de v9dt4 ,m5 ontmoet ze lev5dig alle5lyk ma> 9 het z\te wat] aan d5 zeekant1 dog dez5 w>5 te ,rakoon agt ( neg5 ,eng4 myl5 van de ,dellaw>e en byna hond]d myl5 van zee gevond54 ,di5 avond g+ ik d5 ,he] ,b>tram bezoek54 ,wesp5ne/54 ,twee ,wesp5ne/5 h+5 9 en5 hog5 ,ahorn bov5 het wat]4 ,zy w>5 ev5 gelyk de onz51 uitg5om5 dat ze grot] w>54 ,i$] ne/ 0 ene halve el 9 't kruis4 ,9 elk lag5 drie was*koek5 bov5 malk&]4 ,de ond]/e 0 de groot/e1 en de bov5/e de kle9/e4 ,m5 zag 'er enige ey]5 94 ,de ond]/e koek 0 9 de middlellyn zev5 en e5 halv5 duim1 en de bov5/e vi] en e5 halv54 ,de celletjes wa>9 de ey]5 ( de jonge wesp5 lag5 w>5 ze%oekig1 en de kleur van het ne/ 0 grauw4 ,m5 zeide dat de wesp5 deze ne/5 uit de pluiz5 mak51 die aan de oude he9+5 en mur5 zitt54 ,ene donk]bru9e ,bye met zw>te hoorn51 twee zw>te kr+5 ond] 't lyf1 en purp]e vleugels vloog tuss*5 de bom51 en behoorde miss*i5 tot deze ne/54 ,e5 &] soort4 ,e5 &] soort van ,wesp51 grot] dan dez51 mak5 hunne ne/5 geheel op54 ,zy be/aan slegts uit en5 koek1 die door niets g$ekt wordt1 en ma> bloot tuss*5 de takk5 hangt4 ,de celletjes zyn horizontaal2 en wanne] 'er eitjes ( jonge wesp5 9 zyn1 zo heeft i$] celletje e5 soort van deksel bov5 zig1 op dat 'er de reg5 niet 9 kome4 ,dog wa> by onw$] de oude wesp5 blyv5 weet ik niet1 t5 zy zy 9 de ret5 d] rots5 kruip54 ,de bov5zyde van d5 koek is met e5 soort van sme] b$ekt1 zo dat de reg5 'er niet door kan dr+54 ,de celletjes zyn geme5lyk ze%oekig1 vyf1 zes ( zev5 lyn5 diep1 en twee lyn5 9 de doorsn$e4 ,de ,he] ,b>tram m]kte aan dat deze ne/5 uit ene tw$]h&e /( zam5ge/eld w>51 namelyk van de pluiz51 die m5 op oude tu95 v9dt1 en die door d5 w9d 'er afway51 want m5 ziet 'er de wesp5 dikwyls zelv5 op zitt5 en die afknag54 ,ma> de kant5 van het deksel d] celletjes be/aan uit ene zelf/&igheid uit het di]5ryk1 ( ene lymige /(1 die de wesp5 opgev5 ( 9 hunne mond5 b]eid52 want als m5 deze zelf/&igheid 9 't vuur w]pt1 br&t zy niet1 ma> wordt alle5lyk gez5gd1 gelyk hair ( hoorn4 ,dog de bodem van het ne/ br&t gelyk l9n5 ( half v]rot h\t1 en laat en5 reuk van gebr& h\t na4 ,de wesp51 welk] ne/5 ik hi] bes*rev5 heb1 hebb5 op het voorho(d drie zw>te gl9/]5de /ipp51 #bab en op het lyf ene vyfhoekige zw>te vlak4 ,teg5s het e9de van d5 h]f/ kruip5 deze wesp5 9 de splet5 d] b]g51 wa> zy d5 w9t] ongevoelig ov]br5g54 ,9 de l5te1 als de zon beg9t kragt te kryg51 kom5 zy des daags te voors*yn1 dog k]5 teg5s d5 avond1 wanne] het beg9t k\d te word51 w$] na> hunne hol54 ,ik zag ze vroeg 9 de l5te by zonnes*yn 9 en omtr5t sommige ret5 9 de b]g54 ,m5 v]haalde my van e5 &] soort van ,wesp51 die hunne ne/5 ond] d5 grond mak54 ,de ,zwemm]4 ,de ,gyr9us natator ( de zog5aamde ,zwemm]1 e5 wat]kev]1 dan/e 9 m5igte op 't wat]4 ,reis na> ,*e/]4 ,d5 #ad4 9 d5 morg5 reisde ik na> ,*e/]4 ,op vele plaats5 langs d5 weg zyn zaagmol5s1 dog die ik di5 dag zag hadd5 ma> ene zaag4 ,ik bem]kte ook dat de boss*5 9 dit oord ze] ruw beh&eld w>54 ,het is hi] de gewoonte by het opregt5 van zaagmol5s1 koornmol5s ( yz]w]k51 het wat] e5 go$ deel wegs na> b5$5 te leid51 9 geval de grond naby en5 wat]val niet bekwaam is voor het geb\w4 ,rakoon4 ,d5 #af4 ke]de ik w$] na> ,rakoon4 ,zwaluw54 ,m5 heeft hi] te l&e vi]d]lei soort5 van ,zwaluw51 namelyk die 9 de s*ur51 die 9 de s*oor/551 die ond] d5 grond zig on?\d51 en e9delyk e5 soort dat de ,engels*5 ,m>t9s het54 ,die 9 de s*ur5 zig on?\d51 ( de ,huiszwaluw51 hebb5 en5 gevorkt5 /a>t4 ,ik vond ze op alle de plaats5 van ,noord ,am]ika die ik gezi5 heb4 ,zy kom5 met opzigt h>] kleur ze] veel met de ,europis*e ,huiszwaluw5 ov]e51 dog 'er is enig ond]s*eid 9 het geluid4 ,dit ja> lett$e ik niet op wanne] zy te voors*yn kwam52 dog het volg5de zag ik ze het e]/ d5 #aj4 ,april ,n4 ,s4 en d5 volg5d5 dag 's morg5s zag ik 'er e5 grote m5igte van op pal5 en plank5 zitt51 die zo nat w>5 als ( zy zo uit de zee gekom5 w>54 #bac ,zy mak5 h>e ne/5 9 de huiz5 en ond] de dak5 aan de buit5zyd54 ,ook vond ik deze ne/5 op b]g5 en klipp51 welk] bov5/e wat buit5 het ond]/e uit/ak4 ,buit5 dat ne/eld5 zy ond] de hoek5 van loodregte klipp54 ,en dit le]t ons wa> de ,zwaluw5 voor dat de ,europ]s huiz5 hi] te l&e geb\wd hadd5 g5e/eld hebb52 want dit kond5 zy onmogelyk 9 ( teg5 de hutt5 d] ,wild5 do54 ,ene ze] gelo(wa>dige vr\w1 zo wel als h>e k9d]51 v]haald5 my het volg5de geval1 v]zek]5de ooggetuig5 da>van gewee/ te zyn4 ,e5 pa> ,zwaluw5 maakt5 ha> ne/ 9 d5 /al dez] vr\w2 het wyfje lag eitjes en g+ aan 't bro$54 ,enige dag5 da>na zag m5 het wyfje /e$s op de ey]5 zitt51 ma> het mannetje rondom het ne/ vlieg51 somtyds op en5 spyk] zig zett5de1 en e5 droevig geluid mak5de1 wa>uit zyn ong]u/heid bleek1 en by e5 nad] ond]zoek vond m5 het wyfje dood op het ne/ en smeet het weg4 ,to5 g+ het mannetje op de ey]5 zitt51 ma>1 twee ur5 da>op hebb5de gezet51 en dit w]k voor hem te la/ig v9d5de1 vloog hy weg1 en kwam des nademiddags met e5 &] wyfje t]ug1 dat op de eitjes g+ zitt51 en nad]h& de jonge ,zwaluw5 opbragt1 tot dat zy 9 /aat w>5 voor zig zelv5 te zorg54 ,m5 0 het hi] niet e5s aanga&e het v]blyf d] ,zwaluw5 9 d5 w9t]4 ,de mee/e ,zw$5 dagt5 dat zy op d5 bodem d] zee lag51 &]51 en dit 0 ook het gevoel5 d] ,engels*5 en d] ,frans*5 9 ,kanada1 me5d5 dat zy 9 d5 h]f/ zuidwa>ds v]huisd5 en 9 de l5te t]ug kwam54 ,ook b5 ik voor zek] te ,albany ond]rigt geword51 dat m5 ze dikwyls 9 diepe hol5 en ret5 9 rots5 g$ur5de d5 w9t] slap5de gevond5 heeft4 ,de ,s*oor/e5zwaluw5 word5 dus gehet5 om dat zy h>e ne/5 9 de s*oor/55 mak51 wa>9 des zom]s niet ge/ookt wordt2 somtyds zelfs /or5 zy zig niet aan d5 rook als de vur5 niet te /]k zyn1 en blyv5 9 d5 s*oor/e54 ,ik zag ze dit ja> niet dan laat 9 ,mai1 ma> het volg5de ja> #agej4 kwam5 zy d5 #c4 ,mai te voors*yn1 want zy kom5 altyd lat] dan de &]e ,zwaluw54 ',t is zond]l+ dat elke v$] 9 h>e /a>t5 met ene /yve1 s*]pe spits1 byna als de punt van en5 priem e9digt4 ,met deze /a>t5 hegt5 zy zig aan de mur5 d] s*oor/55 va/1 h\d5 zig met de pot51 en drukk5 d5 /a>t teg5s de /55 aan1 die ha> dan tot e5 /ut di5t4 ,zy mak5 d5 gants*5 dag e5 s*rikkelyk geweld 9 de s*oor/55 met op en n$] te vlieg51 zo dat m5 somtyds zegg5 z\de dat het dond]de4 ,ma> dewyl deze ,zwaluw5 alle5 9 de s*oor/55 ne/el51 zo is de vraag wa> zy zig voor de aankom/ d] ,europ]s hebb5 opgeh\d51 aangezi5 het bek5d is dat de ,wild5 g5e s*oor/55 hebb51 en hun vuur op d5 grond 9 hunne hutt5 legg54 ,wa>s*ynlyk is het dat zy to5 hunne ne/5 9 holle bom5 maakt54 ,de ,he] ,b>tram en vele &]5 w>5 hi] van dit gevoel54 ,catesby heeft deze ,zwaluw bes*rev5 en afgebeeld1 en de ,ridd] ,l9nu noem3 ze ,hirundo ,pelasgia4 ,de ,a>dzwaluw5 v9dt m5 ov]al 9 ,am]ika4 ,zy mak5 h>e ne/5 9 d5 grond op de /eile oev]s van ze5 en rivi]54 #bad ,m>t9s is de naam di5 de ,engels*5 e5 soort van ,zwaluw5 gev51 welk5 ,catesby ook afgebeeld heeft ond] d5 naam van ,hirundo purpurea4 ,zy zyn hi] zo geme5 niet als de &]e soort54 ,ik heb op vele plaats5 gezi5 dat m5 buit5 voor de mur5 kle9e h\t5 hokjes voor ha> gemaakt _h om 9 te ne/el51 want m5 heeft ze ga>n by de huiz51 v]mits zy zodra g55 havik ( krai gewa> word51 ( zy zett5 ze na1 en wa>s*uw5 de ho5d]s met ha> ges*reuw van de nabyheid van d]zelv] vy&54 ,ook v]b]g5 zig de kiek5s zodra zy deze ,zwaluw5 hor5 s*reuw54 ,dirca palu/ris4 ,de ,zw$5 en ,engels*5 noem5 de ,dirca palu/ris ,muiz5h\t4 #bae ,deze plant /ond d5 #ag4 ,april 9 voll5 bloei4 ,te ,albany noemt m5 ze ,l$]h\t1 omdat de ba/ zo buigzaam is als l$]4 ,de ,frans*5 9 ,kanada het5 ze ,loodh\t4 #baf ,de ,wild5 die voormaals ond] de ,zw$5 woond51 gebruik5 de s*ors dez] plant om m&51 b&51 en &]e d+5 van te mak54 ,en ind]daad zy is da> ze] go$ toe1 t] oorzake van h>e /]kte en buigzaamheid1 wa>9 zy d5 ,l9d5ba/ niets toegeeft4 ,de ,engels*51 ,holl&]s1 en ,frans*5 9 ,noord ,am]ika gebruik5 dez5 ba/ 9 alle die gevall5 wa>9 wy ons 9 ,europa van d5 ,l9d5ba/ b$i554 ,het h\t zelf is ze] tai1 zo dat zond] behulp van e5 mes m5 niet ligt en5 tak kan afbrek54 ,sommig5 gebruik5 de takk5 tot ro$5 om de k9d]5 te tugtig54 ,a>dbezi54 ,d5 #bj4 ,april vond ik voor het e]/ van 't ja> de ,a>dbezi5 9 bloei4 ,de vrugt is geme5lyk grot] dog m9d] aang5aam dan 9 ,zw$54 ,oog/54 ,de ja>lyks*e oog/ wordt hi] te l&e altyd to]eik5de geh\d5 om d5 +ezet55 van brood te voorzi51 s*oon de e5 voordelig] uitvalt dan de &]4 ,e5 e]wa>dige zev5tigj>ige ,zwe$1 ,aoke ,helm g5aamd1 zeide dat g$ur5de zyn5 gehel5 lev5/yd hi] ge5 eig5lyk gezegd miswas voorgevall5 01 dog dat m5 altyd g5oeg koorns gehad _h4 ,ook eet m5 hi] altyd zuiv] brood van rog1 weit1 koorns ( mais1 en noit van m9d] koorn1 veel m9d] dat met zemel5 ( &]s9s v]m5gd is4 ,vele oude ,zw$5 en ,engels*5 beve/igd5 dit zegg51 en zeid5 dat het hun niet heugde dat oit de oog/ zo slegt 0 uitgevall5 dat 'er het geme5 gebrek door gel$5 _h1 veel m9d] dat 'er oit e5 hong]snood gewee/ 04 ,somtyds /eeg wel de prys d] gran5 het ene ja> hog] dan het &]e1 het ge5 door al te grote droogte1 ( slegt w$] v]oorzaakt w]d1 dog 'er 0 egt] altyd koorns g5oeg voor de noodw5digh$5 van het volk4 ,ook is het niet wa>s*ynelyk dat 'er hi] te l&e oit e5 grote hong]snood kome t5 zy het ,gode behag5 mogt dit ,l& op ene byzond]e wys te bezoek54 ,want door ene me] dan ze/igj>ige ond]v9d+ heeft m5 de ge/eldheid van het w$] grondig l]5 k5n54 ,m5 heeft hi] g5e k\de nagt5 die het jonge graan bes*adig5 konn54 ,de reg5s h\d5 zeld5 lang aan1 en zo is het ook met de droogte4 ,ma> vooral do5 hi] ze] veel de m5ig]lei soort5 van koorn toe1 die m5 hi] teelt1 en op ond]s*eid5' tyd5 zait1 zo dat als het e5 kwalyk uitvalt het &] geme5lyk wel slaagt4 ,de zom] is zo lang dat m5 van sommige soort5 van graan drie oog/5 heeft4 ,nauwlyks is 'er ene ma& van ,mai tot ,novemb] +eslot5 toe wa>9 m5 niet het ene ( &]e graan ( sommige vrugt5 inzamelt4 ,het z\ zek]lyk e5 grote ramp wez5 indi5 de oog/ hi] niet wel opnam1 want m5 legt hi]1 gelyk op vele &]e plaats51 g55 voorraad op1 en h\dt zig te vr$e met voor het teg5woordige g5oeg te hebb54 ,p]sikebom54 ,de ,p]sikebom5 /ond5 nu ov]al 9 bloei2 de blad5 w>5 nog niet uit1 en dus /ond5 de bloem5 des te s*oond]1 do5de h>e bleek rode kleur ene voortreffelyke uitw]k+1 en zy zat5 zo digt op e5 dat de takk5 'er geheel van b$ekt s*554 ,de &]e vrugtbom5 w>5 nog niet aan 't bloey51 alle5 begonn5 de ,appelbloeisems zig te v]ton54 ,currants4 ,currants is de naam di5 de ,engels*5 #bag en ,zw$5 aan en5 /ruik gev5 die op natte grond51 digt by poel5 wa/1 en nu bloeide4 ,de bloem5 zyn wit1 ruik5 wel1 en zitt5 aan langw]pige tross54 ,de vrugt is go$ om te et5 als zy ryp is4 ,de ,/ylus is draadagtig en kort] dan de ,/am9a4 ,9 't midd5 is hy 9 vyf del5 ( ,/igmata v]deeld4 ,gronovius noemt deze plant ,mespilus1 en ,l9nu ,cratgus4 ,de ,caprimulgus4 ,de ,zw$5 gev5 d5 naam van ,:ipp]iwill en de ,engels*5 di5 van ,:ippoorwill aan e5 soort van ,nagtvogel1 di5 m5 9 ,noord ,am]ika byna d5 gehel5 nagt ov] hoort s*reuw54 ,catesby en ,edw>ds #bah beid5 hebb5 hem bes*rev5 en afgebeeld4 ,l9nu h\dt hem voor e5 soort van d5 ,caprimulgus ,europu1 #bai dewyl de g$aante1 de kleur1 en de eig5s*app5 deze beide vogels bezwa>lyk do5 ond]s*eid54 ,dog het geluid van d5 ,am]ikaans*5 vogel doet hem van d5 ,europis*5 en van alle &]e vogels ond]k5n54 ,m5 v9dt hem hi] des w9t]s niet1 dog hy komt met de l5te w$]4 ,ik hoorde hem voor 't e]/ d5 #bb4 ,april1 en vele m5s*5 zeid5 dat dit de e]/e zom] 0 dat zy hem hoord54 ,zyn ,engels*e en ,zwe$s*e naam word5 van zyn geluid ontle5d2 ma> om jui/ te sprek51 hy roept niet eig5lyk ,:ipp]iwill ( ,:ip-poor-w1 dog veele] ,:ipp]i:ip1 word5de de e]/e en laat/e lett]grep5 duidelyk uitgesprok5 en de twee middel/5 kort4 ,de ,engels*5 v]&]5 dit geluid 9 ,:ip-poor-w om het enige betek5is te gev51 als wilde het zegg5 d5 arm5 wild5 man te ka/yd54 ,m5 hoort nog ziet dez5 vogel noit by dag1 dog na het ond]gaan d] zon beg9t hy te roep51 en h\dt da>m$e d5 nagt ov] aan4 ,na enig5 tyd op ene plaats g]oep5 te hebb51 vliegt hy na> ene &]e en beg9t da> op nieuws4 ,hy komt geme5lyk v]s*eid5' mal5 op en5 nagt1 en laat zig digt by de huiz5 hor54 ,ik heb dikwyls des avonds laat gezi5 dat hy op de huiz5 kwam zitt5 om te roep54 ,hy 0 niet ze] s*uw1 want als m5 /il bleef liet hy zig t5 e]/5 hor54 ,hy zoekt de huiz5 t] oorzake d] ,insekt51 wa>van hy leeft1 die des avonds digt by de huiz5 talryk zyn4 ,als hy /il zat te s*reuw51 en e5 ,insekt zag voorby vlieg51 vloog hy het s*ielyk na1 v+ het1 en zett$e zig w$] ne]4 ,somtyds hoort m5 'er vi]1 vyf1 ( me] van1 digt by malk&]51 als w>e het om /ryd1 roep51 en e5 groot geweld 9 de boss*5 mak54 ,9 de /$5 hoort m5 ze zeld51 zynde zy da> ( uitg]oeid ( v]jaagd door het g$urige s*iet54 ,zy h\d5 niet van op de bom5 te zitt51 ma> zyn het mee/ op d5 grond1 ( 9 laag kreupelh\t1 ( op de ond]/e pal5 van de tu954 ,zy vlieg5 altyd digt by de a>de4 ,des avonds h\d5 zy met roep5 aan tot dat het geheel donk] is1 zyn dan /il tot dat de dag]aad beg9t te nad]51 en s*reuw5 dan tot dat de zon opkomt4 ,s*oon ik met voordagt 'er na> lui/]de1 heb ik ze noit 9 't midd5 van d5 nagt gehoord1 en vel5 &]5 is het zelve gebeurd4 ,m5 zegt dat zy g5e ne/5 mak51 ma> twee ey]5 9 het op5 z& legg54 ,myn ,b$i5de s*oot e5s op en51 en1 s*oon hy hem mi/e1 viel hy egt] van s*rik n$]1 lag enig5 tyd als dood1 dog kwam nad]h& by4 ,hy tragtte noit te byt5 als m5 hem 9 de h& _h1 dog zogt zig los te sp>tel54 ,bov5 en vlak ond] de og5 _h hy1 gelyk &]e ,nagtvogels1 v]s*eid5' zw>te1 lange en h>de hair54 ,de ,europ]s at5 dez5 vogel4 ,catesby v]haalt dat volg5s het zegg5 d] ,wild5 m5 dez5 vogel noit v]nom5 heeft voor het lev]5 van en5 zek]5 slag1 wa>9 de ,engels*5 e5 groot getal ,wild5 d$5 sneuvel52 en d]halv5 d5k5 zy dat deze vogels1 die zo ru/eloos zyn en zulk e5 droevig geluid mak51 de ziel5 zyn hunn] gesneuvelde ,voor\d]s4 ,bloey5de bom54 ,d5 #bd4 ,april begonn5 de ,k>ssebom5 hunn5 bloeisem te v]ton54 ,zy hadd5 re$s tamelyk grote blad]54 ,de ,appelbom5 begonn5 ook te bloey51 dog de ,k>ssebom5 w>5 hun voor4 ,dog zy kreg5 ook ene gro5agtige kleur van hun uitspruit5d blad4 ,de ,mo]beziebom5 /ond5 nog geheel naakt2 zo dat ik met v]driet opm]kte dat deze boom e5 van de laat/5 is die gro5 wordt1 en e5 van de e]/5 die zyne vrugt5 tot rypheid br5gt4 ,d5 #bf4 reisde ik des morg5s na> ,p5n's ,neck4 ,de ,tulpebom51 vooral de volwass551 zag5 'er geheel gro5 uit1 zynde re$s 9 't blad2 dus is deze boom e5 van de vroeg/5 die zyn blad krygt4 ,ik zag h$5 voor het e]/ d5 ,sassafrasboom bloey54 ,de blad]5 w>5 nog niet uit4 ,de bloem5 ruik5 aang5aam4 ,de ,lup9us4 ,de ,lup9us p]5nis is m5igvuldig 9 de boss*51 en wa/ 9 go$e en kwade grond54 ,dikwyls zag ik hem op s*rale grond5 en heid5 ti]51 wa> niets &]s voortkom5 kon4 ,zyne bloem51 die geme5lyk 9 ,mai voor d5 dag kom51 /aan ze] frai door h>5 purp]agtig5 we]s*yn4 ,m5 zeide my dat het vee deze bloem5 ga>ne eet2 dog het speet me dikwyls te ond]v9d5 dat het 'er zo fel niet op 0 als m5 zeide1 vooral als 'er iets &]s te et5 viel1 en dan raakte het deze plant zeld5 aan1 hoe mals* en gro5 zy 'er ook uitzag4 ,de pa>d5 at5 de bloem51 ma> niet de /el5 en blad54 ,als het vee deze plant 9 de l5te et5 zal1 moet de noodzakelykheid en de hong] ze smakelyk mak54 ,m5 v9dt hi] g5e zo s*oon met gras bewass5 weil&5 als 9 ,zw$51 9 de boss*5 moet het vee zyn vo$sel zoek54 ,de grond is da> geme5lyk gelyk1 t5 m9/5 zyn 'er we9ig heuveltjes4 ,de bom5 /aan wyd uit malk&]1 dog de grond tuss*5 hun is niet met gro5e zod5 b$ekt1 want da> zyn ma> we9ig soort5 van gras1 en dat /aat ze] yl4 ,de grond is ze] los1 t5 dele door de m5igte van v]rotte blad]5 die d5zelv5 e5 groot deel van het ja> b$ekk54 ,dus v9dt het vee we9ig gras 9 de w\d51 en moet zig behelp5 met al wat het kryg5 kan1 het zy go$ ( kwaad4 ,ik zag dit voorja> het vee de jonge s*eut5 van 't geboomte afbyt5 en opet51 want 'er w>5 nog g5e plant5 opgekom51 en die /aan ook ze] s*a>s* hi] en da> v]spreid1 gelyk ik re$s heb aangem]kt4 ,dus kan m5 ligt begryp5 dat de hong] het vee dw+5 kan om plant5 te et5 die het niet z\de aanrak5 als het bet] vo$sel kon v9d54 ,egt] d5k ik dat het d] moeite wa>d zyn z\de deze plant t] v]bet]+ van mag]e grond5 te gebruik51 en dat het niet onmogelyk z\de zyn middel5 te v9d5 om ze het vee smakelyk te mak54 ,eik54 ,de ,eik5 hebb5 hi] dezelve eig5s*app5 als de ,europis*54 ,zy beh\d5 hunne dode blad5 byna d5 gants*5 w9t] ov]1 en kryg5 e]/ laat &]54 ,zy begonn5 e]/ 'er enige we9ig5 te v]ton54 ,de ,hommelvogel4 ,de ,hommelvogel1 by de ,zw$5 ,kon+svogel1 #bbj g5oemd1 kwam di5 dag het e]/ te voors*yn4 ,e5 ,kev]4 ,de ,kev]1 by ,l9nu ,melo ,prosc>abu1 zat op de blad]5 van d5 witt5 ,nieswortel1 #bba en at ze4 ,ik zag ze 9 we9ig m9ut5 e5 gants* blad opet54 ,sommig5 hadd5 zig zo dik gevret5 dat ze kwalyk kruip5 kond54 ,dus 0 deze plant1 die voor &]e1 di]5 vol/rekt dodelyk is1 voor hun e5 lekk] vo$sel4 ,ligtgev5de vlieg54 ,de ,ligtgev5de ,vlieg5 v]s*55 dez5 avond voor het e]/ van 't ja>1 en vlog5 tuss*5 't geboomte4 ,het 0 als ( 'er vuurvonk5 door de lugt vlog54 ,eld]s zal ik ze br$] bes*ryv54 ,des avonds ke]de ik w$] na> ,rakoon4 ,late k\de nagt54 ,de ,nagt tuss*5 d5 laat/5 ,april en d5 #a4 ,mai 0 zo k\d1 dat by 't opkom5 d] zon de grond zo wit 0 van d5 ryp als ( het gesneuwd _h4 ,de ,zwe$s*e ,!rmomet] /ond #a gr4 ond] 't vriespunt4 ,wy zag5 ge5 ys 9 de wat]5 en rivi]5 die enige diepte hadd51 dog op zulk5 9 de welk5 ma> omtr5t drie duim5 wat]s 0 vond m5 ys van omtr5t de dikte van e5 d]de en] lyn4 ,d5 avond te vor5 0 de w9d zuidelyk1 dog 's nagts 0 het /il4 ,de ,appel- en ,k>ssebom5 w>5 9 voll5 bloei4 ,de ,p]sikebom5 hadd5 al byna uitgebloeid4 ,de mee/e bom5 9 de boss*5 hadd5 re$s nieuwe en t$]e blad51 en het groot/e getal /ond te bloey51 als de mee/e ,eik51 de ,kornoeljebom51 de ,hikories1 ,pruimbom51 ,sassafrass5 en ,beuk54 ,plant5 bes*adigd4 ,de plant5 die van de vor/ gel$5 hadd5 w>51 ,i4 de ,hikories1 van de welk5 aan de jonge bom5 de blad]5 bevror5 w>51 zo dat zy na d5 middag geheel zw>t w>54 ,het mee/e blad 0 byna ov]al digt by poel5 en 9 de boss*5 door de k\de b$orv54 ,,ii4 ,de ,zw>te ,eik51 wa>van 'er vel5 w>5 wi] blad bes*adigd 04 ,,iii4 ,de jonge ,witte ,eik5 hadd5 ook veel aan hun blad gel$54 ,,iv4 ,de bloeisems d] ,k>ssebom5 w>5 op vele plaats5 ook bes*adigd4 ,v4 ,de bloem5 van de ,engels*e ,walnootbom5 hadd5 ze] veel gel$54 ,,vi4 ,sommige bom5 van de ,rhus glabra hadd5 al lo(1 het welk geheel bevror5 04 ,,vii4 ,van de ,rhus radicans hadd5 de jonge t$]e bom5 veel van de vor/ gel$51 en hunne blad5 w>5 g$eeltelyk dood gevror54 ,,viii4 ,van de ,?alictra ( wilde ,ruite w>5 en bloem5 en blad5 bes*adigd4 ,,ix4 ,van het ,podophyllum peltatum 0 'er van de vyf hond]d pas e5 dat gel$5 _h4 ,x4 ,e5 groot deel ,v>51 onlangs opgekom51 0 v]nield4 ,vele &]e gewass5 w>5 'er nog bes*adigd1 dog ik konde ze weg5s hunne kle9te niet ond]k5n54 ,b>tsia cocc9ea4 ,de ,b>tsia cocc9ea wies ov]vlo$ig 9 v]s*eid5 lage weid54 ,de knopp5 w>5 re$s s*oon k>mynrood1 en gav5 aan de weid5 e5 si]aad4 ,m5 heeft nog ge5 &] gebruik van deze plant gemaakt1 dan dat zy het oog v]lu/igt4 ,walnootboom4 ,e5 van de ,zw$5 _h hi] en5 ,engels*5 ,walnootboom #bbb 9 zyn5 tu9 geplant1 die nu twee vadem hoog 04 ,hy /ond 9 voll5 bloei1 en _h re$s grote blad52 ma> de zw>te ,walnootbom51 die hi] van zelv5 wass51 hadd5 nog blad]5 nog bloem54 ,dog de vor/ van d5 laat/5 nagt _h alle de blad]5 van d5 ,europis*5 boom v]nield4 ,dr4 ,frankl9 zeide my nad]h&1 dat 'er sommige ,engels*e ,walnootbom5 te ,philadelphia geplant gewee/ w>5 die wel slaagd51 dog de vor/ doodde ze all54 ,bom5 die nog ge5 blad hadd54 ,ik gaf nauwkeurig agt op de bom5 die nog ge5 blad hadd51 en dez5 w>53 ,de zw>te ,walnootboom1 de ,es*1 de ,ac] ,negundo1 hi] de witte ,es* g5oemd1 de ,nyssa aquatica1 de ,p]simon1 de vitis ,labrusca ( wilde ,wynga>d1 en de ,rhus glabra ( de ,suma*4 ,uitlop5de bom54 ,de blad5 d] volg5de bom5 w>5 nu aan 't uitkom52 de ,rode ,mo]bezie en ,ka/anjeboom1 de ,wat]beuk1 en de ,sassafrasboom4 ,van de ,hikories hadd5 sommig5 re$s grote blad]51 dog &]5 hadd5 'er nog g554 ,by de v]s*eid5h$5 die m5 ond] dit soort van bom5 heeft1 d5k ik1 zal ook het zelve v]s*il plaats hebb54 ,de ,virg9is*e ,k>sseboom wa/ hi] en da> 9 de boss*54 ,zyne blad5 w>5 re$s tamelyk groot1 dog zyne bloem5 w>5 nog niet volkom5 op54 ,de ,sassafrasboom /ond ov]al 9 bloei1 dog zyne blad]5 w>5 nog niet geheel en al ontwikkeld4 ,de ,/oraxboom4 ,de ,liquidamb> ,/yraciflua ( de ,/oraxboom wa/ 9 de boss*51 vooral 9 en5 natt5 grond1 9 en by wat]/roompjes4 ,de ,engels*5 noem5 hem ,sweet ,gum-tree4 ,de blad5 begonn5 9 het bov5/e des booms uittespruit54 ,deze boom wordt ze] zwa>1 en hy wykt 9 hoogte d5 groot/5 sp>r5 en eik5 niet4 ,wanne] hy beg9t hoog te word5 /]v5 de ond]/e takk51 vall5 af1 en lat5 t5 laat/5 d5 /am gants* glad en zond] takk51 h\d5de de boom alle5 ma> ene kroon bov5 aan4 ,de zad5 zitt5 9 ronde hoekige huisjes1 die 9 d5 h]f/ afvall52 en dewyl de boom ze] hoog is dryv5 de w9d5 de zad5 ze] v] he54 ,m5 kan dit h\t ze] glad mak51 v]mits deszelfs ad]5 ze] fyn zyn1 dog het is niet h>d1 zo dat m5 'er met e5 mes lett]s 9 kan snyd51 die 'er s*yn5 9 gegrave]d te zyn4 ,de ,he] ,lewis ,evans zeide my ond]vond5 te hebb51 dat 'er 9 dit ,l& ge5 bet] h\t is om gegot5 metal5 9 te be>beid5 dan dit4 ,ik vroeg d5 ,he] ,b>tram ( hy de gom van dez5 boom gevond5 _h1 die zo b]oemd is 9 de ,g5eeskon/4 ,hy zeide my dat e5 ze] /]k ruik5de gom altyd uit i$]e sn$e loopt die 9 d5 boom gemaakt wordt1 dog dat de hoeveelheid hi] te g]+ 0 om de moeite van 't v]zamel5 te v]go$54 ,deze ruik5de gom heeft d5 ,engels*5 naam voortgebragt4 ,hoe me] m5 zuidwa>ds komt des te grot] hoeveelheid van gom geeft de boom1 zo dat ze da> ligt te v]zamel5 is4 ,de ,he] ,b>tram 0 van g$agte dat deze boom eig5lyk voor de lugt/reek van ,k>ol9a ges*ikt is1 dog door v]s*eid5' toevall5 v]d] noordwa>ds1 tot 9 ,new ,york toe1 het welk zyne uit]/e gr5spal5 s*ynt te zyn1 is gebragt geword54 ,9 de zuidelyke gewe/5 br5gt de w>mte de gom rykelyk voort1 dog zo gaat het niet 9 't noord54 ,reis na> ,salem4 ,d5 #b4 ,mai reisde ik na> ,salem met inzigt om het ,l& te zi54 ,geboomte4 ,de ,sassafrasboom /ond hi] en da> 9 de boss*5 en om de ra/]+54 ,m5 kon hem nu van v]re door zyn5 bloeisem ontdekk51 die nu op5 zynde hem geheel geel maakte4 ,het blad 0 nog niet uit4 ,weid54 ,op sommige weil&5 0 het gras re$s tamelyk hoog2 dog m5 moet aanm]k5 dat deze weid5 mo]assig zyn1 en dat 'er ge5 vee dit ja> 0 op gewee/4 ,deze weil&5 word5 tweemaal 9 't ja> gemaid1 te wet5 9 ,mai en het e9de van ,augu/us4 ,ik zag dez5 dag enig5 van deze weid51 wa>op het gras re$s bekwaam 0 om gemaid te word51 en vele weil&5 9 ,zw$5 hebb5 9 d5 hoityd zo go$ gras niet4 ,deze weid5 lag5 9 vally5 en by poel51 wa> de ,zon grote kragt oeff5t4 ,het gras be/ond voornamelyk uit dat soort 't welk ,c>ex g5oemd wordt4 ,pruimbom54 ,de wilde ,pruimbom5 w>5 nu ov]al 9 bloei4 ,zy wass5 hi] en da> 9 de boss*51 dog geme5lyk digt by mo]ass5 op natte grond54 ,m5 k5t ze van v]re aan hunn5 witt5 bloeisem4 ,de vrugt is s*oon op 't oog1 en wordt ryp zynde geget54 ,de ,kornoeljeboom4 ,de ,cornus ,florida ( ,kornoeljeboom wa/ 9 de boss*51 op de heuvels1 op de vlakt5s1 9 de dal51 9 poel5 en by beekjes4 ,dus kan ik niet zegg5 welke zyn regte grond is2 egt] s*ynt hy op en5 lag5 dog niet vogtig5 grond het be/ te slag54 ,hy 0 nu v]si]d met zyne grote witte bekle$sels wa>9 de bloem5 zitt51 die d5 boom van v]re do5 9 't oog lop54 ,het is om dez5 tyd e5 v]maak door de boss*5 te reiz51 zo s*oon word5 zy gemaakt door d5 bloeisem van dez5 boom4 ,de bloem5 die 9 de bekle$sels zyn opgeslot5 begonn5 dez5 dag op5 te gaan4 ,de boom komt tot g5e grote hoogte ( zwa>te1 dog krygt omtr5t die van onz5 ,sorbeboom4 ,da> zyn drie soort5 van dez5 boom 9 de boss*51 e5 met grote witte bloembekle$sels1 e5 tw$e met kle9e witt51 en e5 d]de met roodagtige4 ,gevogelte4 ,de boss*5 w>5 ?ans vol van vogel54 ,ik zag1 vooral de kle9d] soort51 ov]al op d5 grond huppel51 ( ond] 't kreupelh\t kruip51 zond] ze] s*uw te zyn1 dus het d5 slang5 ze] ligt valt ze te dod54 ,ik gelo( dat de ,ratelslang we9ig me] te do5 heeft dan /il te legg51 en1 zond] dat zy lang behoeft te wagt51 zal wel de e5 ( de &] kle9e vogel ha> op 't lyf lop5 en geleg5heid gev5 van hem zond] betov]+ te vang54 ,salem4 ,salem is ene kle9e h&el dryv5de plaats1 e5 /uk wegs van de ,dellaw>e afgeleg54 ,de huiz5 /aan v] van malk&]1 en zyn t5 dele van /e5 en t5 dele van h\t4 ,e5 beekje loopt langs de ,/ad en valt 9 de ,dellaw>e4 ,de ,+ezet55 lev5 van d5 h&el zo go$ als zy konn54 ,9 de nabuurs*ap van ,salem zyn sommige lage en mo]assige weid51 en om die r$5 wordt het voor ene ongezonde plaats geh\d54 ,de ond]v9d+ heeft do5 zi51 dat zulk5 die zig hi] van &]e plaats5 kwam5 n$]zett5 ze] bleek en ziekelyk wi]d51 s*oon zy 9 ene volmaakte gezondheid w>5 en 'er wel uitzag5 op hunne aankom/4 ,deze ziekelyke toe/& blyft hun geme5lyk altyd by4 ,de s*uld hi]van geeft m5 aan de /9k5de uitwaassem+5 d] mo]ass51 die m5 zelfs van v]re door d5 reuk gewa> wordt4 ,de afga&e koorts5 he]s*5 hi] ze] /]k teg5s d5 h]f/4 ,twee jonge li$51 die met my na> ,am]ika w>5 ov]gekom51 g+5 gezond en wel na> ,salem1 dog b9n5 we9ig wek5 viel5 zy ziek1 en e] de w9t] half om 0 w>5 zy beid5 dood4 ,saffraan4 ,de ,saffraan wordt hi] veel geplant1 dog zy is zoo go$ en zo /]k niet als de ,engels*e en ,frans*e4 ,miss*i5 wordt zy bet] als zy enige j>51 gelyk de ,tabak1 geleg5 heeft4 ,kato5 plant4 ,het ,gossipium h]baceum1 ( de ,kato5 die op ene plant gevond5 wordt1 is e5 gewas van ma> e5 ja>1 en vel5 van de ,+ezet55 van ,salem begonn5 het te zaij54 ,sommig5 kreg5 de zad5 uit ,k>ol9a1 wa> grote ,kato5plant]y5 zyn1 dog &]5 hadd5 ze uit de ,kato5 die ze gek(t hadd5 uitgeplukt en geplant4 ,m5 zeide dat m5 9 't e]/ moeite _h om de zad5 d] hi] geplante ,kato5 tot rypheid te kryg51 want 9 ,k>ol9a1 van wa> m5 ze gekreg5 _h1 zyn de zom]s veel langdurig] en w>m]4 ,dog nad]h& hebb5 de zad5 zig me] na> de lugt/reek gew5d1 en kom5 vroeg] aan en tot rypheid4 ,rakoon4 ,des avonds ke]de ik na> ,rakoon te rug4 ,de ,crabtree4 ,crabtree is de naam van e5 soort van wilde ,appelbom51 die 9 de boss*5 groey51 ma> vooral op kle9e heuveltjes by de rivi]54 #bbc ,9 ,new ,j]sey is de boom enigs9s ra>1 dog 9 ,p5sylvanie is hy ov]vlo$ig4 ,sommig5 hadd5 en5 enkeld5 van deze bom5 digt by hunne ,l&hoev5 geplant1 om d5 aang5am5 reuk van zyne bloeisems4 ,hy _h d5 #d4 ,mai s$]t e5 dag ( twee begonn5 te bloey54 ,de bloem5 zyn jui/ gelyk aan die van d5 gem55 ,appelboom1 uitg5om5 dat die van d5 ,crabtree wat rod] kleur hebb51 s*oon op sommige ,appelbom5 de bloem5 al zo rood zyn4 ,dog de reuk ond]s*eidt ze volkom51 want deze wilde bom5 ruik5 ze] aang5aam4 ,de ,appel5 van deze bom5 zyn kle9 en zuur2 egt] zeide m5 dat zy eetba> w>54 ,zy blyv5 d5 gants*5 w9t] ov] ond] d5 boom legg51 kryg5 dan ene gele kleur1 en b$]v5 zeld5 e] dan 9 de l5te4 ,aanm]k+4 ,ik kan niet voorby hi] ene aanm]k+ te mak54 ,de ,crabtrees begonn5 e]/ d5 #c4 ( #d4 ,mai hunne bloem5 te ton51 da> integ5deel de gem5e ,appelbom51 die uit ,europa ov]gebragt w>51 al hunn5 bloeisem kwyt w>54 ,zo begonn5 ook de wilde ,k>ssebom5 e]/ d5 #ab4 ,mai te bloey51 en de tamm5 bloeid5 re$s d5 #bd4 ,april4 ,de zw>te ,walnot5 uit dit ,l& oorspronglyk hadd5 nog blad5 nog bloem51 s*oon de ,europis*5 re$s grote blad5 en bloem5 droeg54 ,hi]uit blykt dat bom5 uit ,europa ov]gebragt1 s*oon van d5 zelv5 a>d als de wilde ,am]ikaans*51 veel vroeg] bloey5 dan de &]54 ,ik kan de r$5 hi]van niet zegg51 ( het moe/ zyn dat de ,europis*e bom5 aan 't bloey5 gaan zodra zy di5 trap van w>mte kryg5 da> zy 9 hun vad]l& aan zyn gew5d4 ,zy wet5 niet1 z\ m5 zegg51 dat hi] na zulk ene w>mte e5 ( me] k\de nagt5 /aan te wagt51 die hunne bloeisems v]niel5 kunn51 want 9 de k\de l&5 kom5 zeld5 na zo hete dag5 zo k\de nagt5 die d5 bloeisem kunn5 bes*adig54 #bbd ,integ5deel s*yn5 de wilde bom5 van dit ,l& gele]d te hebb5 zig op die vroege w>mte niet te v]lat51 ma> te wagt5 na> ene /]k] hitte1 wanne] zy voor g5e vor/ me] te vrez5 hebb54 ,hi]om gebeurt het dikwyls dat de bloeisem van de ,europis*e bom5 dood vrie/1 da> de inl&s*5 niets lyd54 ,wy erk5n5 hi] de wy%eid van d5 ,s*epp]4 ,reis na> ,rapaapo4 ,vroeg 9 d5 morg5 van d5 #e4 ,mai g+ ik na> ,rapaapo1 e5 groot dorp be/a&e uit ze] v]/roid legg5de l&hoev54 ,da> woond5 vol/rekt niets dan ,zw$51 zo dat de ,+ezet55 de ,zwe$s*e taal beh\d5 hebb5 met ma> enige ,engels*e woord5 v]m5gd4 ,myn oogm]k 0 g$eeltelyk d5 oord te bezigtig51 kruid5 en &]e m]kwa>dige d+5 te zoek51 en deels om de plaats5 te v9d5 wa> de ,witte ,c$]1 ( ,cupressus ?yoides groeit4 ,p9xt]bloem54 ,de ,maibloem51 zo als de ,zw$5 ze noem51 w>5 ov]al m5igvuldig 9 de boss*51 vooral op droge ( t5 m9/5 niet ze] natte plaats54 ,de ,zw$5 gev5 ha> di5 naam om dat ze 9 ,mai 9 voll5 lui/] /aan4 ,sommige ,zw$5 en de ,holl&]s het5 ze ,p9xt]bloem51 om dat zy wez5lyk om ,p9xt]5 bloey54 ,de ,engels*5 noem5 ze ,wild ,honeysuckles1 en op enig5 af/& hebb5 zy wel wat gelyk5is na> de ,kamp]foelie4 #bbe ,de bloem5 w>5 nu op51 en gav5 e5 nieuw si]aad aan de boss*51 zynde we9ig m9d] s*oon dan de bloem5 van de ,kamp]foelie en het ,h$ys>um4 ,zy zitt5 rondom 't bov5/e van d5 /eel1 en zyn ( van ene donk] rode ( van ene lev5dig rode kleur1 dog als zy enig5 tyd ge/aan hebb5 word5 zy van de zon gebleekt en all5gsk5s wit4 ,ik weet niet hoe ,cold5 ze geel kan noem54 #bbf ,zy wass5 niet altyd ev5 hoog4 ,sommig5 w>5 zo groot als e5 volwass5 man1 en grot] zelfs1 &]5 w>5 laag1 en sommig5 kwam5 niet bov5 drie ( vi] duim5 van d5 grond1 egt] w>5 ze all5 vol van bloem54 ,m5 heeft nog ge5 gebruik van deze plant wet5 te mak51 alle5 zet m5 de bloem5 9 pott5 tot si]aad4 ,zy hebb5 enig5 geur1 di5 ik egt] niet lieflyk v9d5 kan4 ,dog de fraiheid d] kleur maakt ze ene plaats 9 d5 bloemtu9 wa>dig4 ,rogge4 ,ik zag di5 dag voor het e]/ van het ja> enige air5 van ,rogge4 ,9 ,zw$5 beg9t zy omtr5t d5 #ah4 ,mai ,o4 ,s4 h>e air5 te v]ton54 ,dog 9 ,nieuw ,zw$5 zeide m5 dat m5 ze re$s 9 ,april plegt te zi51 zelfs al komt de l5te laat4 ,deze l5te wi]d ov]al voor ene van de laat/ kom5d5 geh\d54 ,bullfrog4 ,manteskor is de naam di5 de ,zw$5 aan e5 soort van ,kikk]s gev54 ,de ,engels*5 noem5 ze ,bullfrogs1 #bbg ( ,bulkikk]s4 ,ik _h di5 dag voor de e]/e maal geleg5heid ze te hor5 en te zi54 ,ik hoorde onv]wagt ond] 't ryd5 e5 gebulk1 zo dat ik niet &]s me5de ( er 0 e5 /i] 9 't kreupelh\t1 dewyl ik aan dez5 ,kikk] niet dagt4 ,ik begon bevreesd te word5 dat miss*i5 e5 boosa>dige /i] digt by my wez5 mogt1 s*oon ik hem niet zag4 ,ik bleef ook 9 die g$agte tot dat ik e5 uur ( twee lat] met enige ,zw$5 ov] dit soort van ,kikk]s 9 gesprek kwam1 en to5 begreep ik dat het 'er e5 gewee/ moe/ zyn di5 ik ond] weg zo _h hor5 bulk51 want m5 zeide my dat 'er ene m5igte van hi] 9 't wat] w>54 ,ik v+ 'er v]volg5s enig54 ,hy is ontwyffelba> de groot/e van alle de ,kikk]s hi] te l&e4 ,m5 zeide dat zy teg5s d5 h]f/1 wanne] het begon k\d te word51 zig 9 de modd] begrav51 wa> zy slap5de d5 w9t] ov]blyv54 ,ma> zo s*ielyk het beg9t w>m te word5 kom5 zy w$] te voors*yn en beg9n5 hunne /emm5 te lat5 hor54 ,als het ene vroege l5te is v]neemt m5 ze re$s op het e9de van ,ma>t ,o4 ,s4 ,zy on?\d5 zig voornamelyk 9 /il/a&e poel54 ,da> v9dt m5 ze 9 tamelyke m5igte1 dog niet veel 9 lop5d wat]4 ,als 'er vel5 by e5 zyn mak5 zy e5 v]s*rikkelyk g]aas wanne] zy all5 te gelyk aan 't s*reuw5 gaan4 ,hun geluid is volkom5 dat van en5 /i] die e5 we9ig hees* is4 ,m5 heeft somtyds w]k van malk&] te v]/aan als zy regt aan 't s*reuw5 zyn4 ,zy bulk5 all5 te gelyk1 h\d5 dan e5 we9ig op1 en beg9n5 we] op nieuw4 ,m5 z\de zegg5 dat zy en5 ,kapite9 hadd51 zo dat als die beg9t zy all5 hunne kel5 opzett51 en als hy oph\dt zy all5 /il zyn4 ,als de ,kapite9 het tek5 geeft van te zwyg5 hoort m5 hem e5 geluid gev5 als dat van poep4 ,by dag gaan zy zeld5 zo vreeslyk aan als het ge5 donk] w$] is1 dog des nagts lat5 zy zig vooral hor54 ,des avonds1 als het /il is1 kan m5 ze wel &]halve ,eng4 myl v] v]nem54 ,zy zitt5 als zy s*reuw5 aan de kant5 van het wat] ond] het h\t1 en /ek5 de kopp5 bov54 ,dus kan m51 als m5 zagtjes gaat1 ze ze] naby kom51 voor dat ze voortgaan4 ,zodra zy ond] wat] zyn agt5 zy zig 9 veiligheid1 al is het wat] nog zo kla>4 ,somwyl5 zitt5 zy e5 e9d wegs van 't wat] af1 dog v]nem5 zo dra ge5 onraad ( zy spo$5 zig na> d5 poel4 ,zy kunn5 /]k spr+51 en do5 9 elk5 sprong somtyds me] dan twee vadem wegs af4 ,ik hoorde de oude ,zw$5 ene grappige hi/orie v]tell51 die gebeurd 0 to5 de ,zw$5 en de ,wild5 nog by malk&] woond54 ,het is bek5d dat die m5s*5 ze] /]k lop5 kunn54 ,ik heb ze by d5 ,g\v]neur ,johnson de be/e pa>d5 9 voll5 loop niet alle5 zi5 byh\d5 ma> zelfs voorby snell54 ,om nu te ton5 wat treffelyke spr+]s deze vorss*5 zyn1 hadd5 enige ,zw$5 met en5 jong5 ,am]ikaan gew$ dat hy d5 ,kikk] niet z\de inhal51 mits die twee sprong5 vooruit w>e4 ,m5 bragt dan en5 ,bullfrog1 die 9 e5 naburig wat] gevang5 01 zett$e hem op d5 grond1 en br&de hem op d5 rug2 het vuur en de ,am]ikaan1 die de ,vors* zogt intehal51 d$5 het di] zyne sprong5 /]k v]dubbel54 ,de ,am]ikaan begon op d5 ge/eld5 tyd te lop51 dog het geluid dat hy da> door maakte de$ d5 ,kikk] zig des te me] haa/51 zo dat hy 't wat] b]eikte e] hem de ,am]ikaan kon bykom54 ,sommige j>5 zyn zy talryk] dan &]54 ,m5 wi/ niet te zegg5 ( de slang5 oit dit soort van ,kikvors*5 et51 gelyk zy alle de kle9d]e soort5 do54 ,zy v]sl9d5 jonge ganz5 en endvogels1 en hal5 ook wel kiek5s weg1 die te digt by 't wat] kom54 ,ik heb niet gem]kt dat zy byt5 als m5 ze 9 de h& h\dt1 s*oon zy kle9e t&tjes hebb52 als m5 ze slaat s*rey5 zy gelyk kle9e k9d]54 ,m5 v]haalde my dat sommige li$5 de agt]b\t5 dez] ,kikk]s et51 en dat dit ene smakelyke spys is4 ,witte ,j5ev]boom4 ,de ,witte ,j5ev]boom1 gelyk hem de ,zw$5 noem51 wa/ 9 de poel5 hi] en 9 &]e gewe/5 van ,am]ika4 ,zyn /am ziet 'er uit als die van onze zw>te ,j5ev]bom51 dog de blad5 zyn &]s4 ,de ,engels*5 noem5 hem d5 ,witt5 ,c$]1 om dat de plank5 die 'er van kom5 na> die van d5 ,c$] gelyk54 ,dog de boom hoort eig5lyk tot het soort d] ,cypress51 #bbh zo dat nog de ,zwe$s*e nog de ,engels*e naam de regte is4 ,hy groeit altyd 9 natte grond51 dus is het moeilyk by hem te kom51 zynde de grond tuss*5 de kle9e heuveltjes geme5lyk ond] wat]4 ,de boom wa/ zo wel op die heuveltjes als 9 het wat]4 ,zy /aan digt by malk&]1 word5 hoog en hebb5 regte /amm54 ,dog m5 heeft hun getal /]k v]m9d]d4 ,da> m5 ze laat groey5 word5 zy als de groot/e d5n52 zy bew>5 hun gro5 9 d5 w9t]4 ,de zwa>/5 hebb5 g5e takk5 om laag4 ,de poel5 wa>9 zy wass5 het5 by de ,engels*5 ,c$] ,swamps4 ,dez5 zyn talryk 9 ,new ,j]sey1 en 9 sommige g$eelt5s van ,p5sylvanie en ,new ,york4 ,de noordelyk/e plaats da> m5 hem tot nog toe gevond5 heeft is by ,go%5 9 ,new ,york1 #da4 gr4 #be4 m94 ,n4 gelyk ik van ,dr4 ,cold5 gehoord heb4 ,me] noordwa>ds wa/ hy niet 9 't wild4 ,hy is e5 van die bom5 die 't mee/ d] v]rott+e w$]/aan1 en hy blyft lang] go$ bov5 dan ond] de a>de4 ,om deze r$5 gebruikt m5 hem tot v]s*eid5' e9d5s1 als tot he9+5 en pal51 dog da>toe is egt] de ,rode ,c$] bet]4 ,voor ,kanoos is hy go$4 ,de jonge bom5 word5 gebruikt tot hoepels om tonn5 en vat51 de zw>5 tot timm]h\t4 ,ook b\wt m5 'er huiz5 van1 die lang] dur5 dan die van ,am]ikaans* ,eik5h\t getimm]d zyn4 ,vele huiz5 te ,rapaapo w>5 van dit h\t2 dog het be/ dat 'er van gemaakt wordt zyn b]d5 voor de dak51 die m5 voor de be/5 van all5 h\dt1 om dat zy 't duurzaam/ zyn1 uitg5om5 alle5 die uit het ,rode ,c$]h\t1 en om dat zy ze] ligt zyn1 zo dat 'er g5e zw>e sp>r5 gevord]d word51 om het dak te s*rag54 ,om deze r$5 behoev5 de mur5 ook niet zwa> te wez54 ,by br& is 'er ook ge5 groot geva> van het vall5 dez] b]d5 te vrez51 dewyl zy zo ligt zyn2 ook zuig5 zy het wat] 91 zynde zy ze] sponsagtig1 zo dat de dak5 9 zulk e5 geval ligt kunn5 nat gemaakt word52 egt] belet hunne vettigheid dat het wat] ze z\de b$]v54 ,als zy 9 br& /aan1 en de w9d de brokk5 voortjaagt1 vall5 zy byna als dove kol5 n$]1 en v]spreid5 d5 br& niet ligt v]d]4 ,ook kan m5 des noods zulke dak5 gemakkelyk doorh\w54 ,om deze ho$anigh$5 h\dt m5 veel van dit h\t voor de dak51 als m5 het kryg5 kan4 ,dit maakt dat alle de k]k5 en de huiz5 d] be/ ge/elde borg]s dak5 van b]d5 hebb54 ,9 ,new ,york wa/ wel dit h\t niet1 dog m5 laat het veel van &]e plaats5 kom54 ,vel5 van deze b]d5 word5 t5 di5 e9de ja>lyks van ,eggh>b\r en &]e plaats5 van ,new ,j]sey na> de ,/ad ,new ,york uitgevo]d1 van wa> zy het gants*e gewe/ ov] word5 gezond54 ,ook word5 'er vel5 na> de ,we/ ,indi5 gebragt4 ,dus arbeidt m5 hi] met alle magt om niet alle5 deze bom5 te v]m9d]51 ma> zelfs om ze geheel uitt]oey54 ,m5 d5kt hi]1 vooral omtr5t het h\t1 ma> om het teg5woordige1 en ge5s9s om de nakomel+s*ap4 ,dit is de oorzaak dat vele ,c$]swamps geheel van grote bom5 ontbloot zyn1 en dat m5 'er ma> enige we9ige kle9e boompjes 9 v9dt1 en ik heb opgem]kt1 door het tell5 van de h\tkr+51 dat zy niet s*ielyk groey51 en en5 lang5 tyd nodig hebb5 e] zy voor timm]h\t di55 kunn54 ',t is bek5d dat e5 boom i$] ja> e5 kr+ krygt2 e5 /am van agtti5 duim 9 de middellyn _h hond]d en agt kr+5 aan zyn dikk] e9d2 e5 &] van twee voet 9 't kruis _h hond]d twee en ve]tig kr+54 ,dus word5 'er tagtig j>5 groey5s v]eis*t e] e5 van deze bom51 uit e5 zaad gefokt1 bekwaam is tot timm]h\t4 ,ond] de voordel5 die deze ,witte ,c$]5 b]d5 bov5 &]5 hebb51 rek5t m5 hunne lugtigheid2 dog deze ho$anigheid z\ met d5 tyd wel nadelig voor ,philadelphia en &]e plaats5 kunn5 word54 ,ik heb de dikte d] mur5 van v]s*eid5 huiz5 gemet5 die drie v]diep+5 hoog w>51 behalv5 de keld]s en de zold]s1 en vond ze mee/ neg5 en en5 halv5 ( ti5 duim5 dik2 en dus is het ge5 wond] dat by geweldige orkan5 de gevels van vele /55 huiz5 door d5 w9d ges*ud word51 vooral die wat bloot /aan4 ,en dewyl deze bom5 haa/ zull5 ontbrek51 en m5 g5oodzaakt wez5 zal zwa>d] /(f5 tot het mak5 van dak5 te gebruik51 zull5 die zwakke mur51 die nu g5oegzaam d5 la/ van het dak drag5 kunn51 niet me] voldo51 en in/ort51 ( moet5 ond]/ut word51 ( m5 zal g5oodzaakt zyn ze geheel aftebrek54 ,sommig5 gebruik5 de spa&]s van dit h\t als !e1 en v]zek]d5 my dat deze !e veel gezond] 0 dan enige &]e4 ,alle de ,+ezet55 hi] w>5 van g$agte dat het wat] 9 de ,c$]swamps gezond] om te dr9k5 is dan enig &]2 het v]wekt en5 grot5 eetlu/1 het welk m5 tragtte met v]s*eid5' voorbeeld5 te bewyz54 ,m5 s*ryft deze eig5s*app5 t5 dele aan het wat] zelf toe1 het welk door d5 h>/ van d5 boom bezwang]d wordt1 en t5 dele aan de uitwaassem+5 van d5 boom1 die zig door d5 reuk do5 v]nem54 ,ook dagt m5 dat de geelagtige kleur van het wat]1 dat tuss*5 de bom5 9 /aat1 van d5 h>/ d] bom5 komt1 die uit de wortels uitsyp]t4 ,ook kwam5 zy all5 hi]9 ov]e51 dat dit wat] altyd ze] k\d is zelfs 9 't heet/e van d5 zom]1 het welk g$eeltelyk s*ynt te kom5 van de s*aduw die de bom5 mak54 ,ik k5de v]s*eid5' li$5 die voornem5s w>5 na> deze mo]ass5 te gaan1 om het wat]1 t] h]/ell+ van hunn5 eetlu/1 te gebruik54 ,de ,he] ,b>tram plantte en5 witt5 ,c$] 9 en5 drog5 grond1 dog hy wilde da> niet slag54 ,hy zett$e hem to5 9 ene mo]assige a>de1 wa> hy s*e5 als te h]lev5 en wel voort kwam1 en1 s*oon hy niet me] dan e5s mans hoogte b]eikte1 0 hy vol van zaadhuisjes4 ,ene zaak is nog t5 opzigte van dez5 boom m]kwa>dig4 ,de ,he] ,b>tram _h twee j>5 9 de l5te zyne takk5 afgesn$5 en ze 9 de natte a>de ge/ok51 wa> zy wortel5 ges*ot5 hadd5 en voortgekom5 w>54 ,ik heb dit met myne og5 gezi54 ,rode ,j5ev]boom4 ,de ,rode ,j5ev]boom d] ,zw$51 dog by de ,engels*5 en ,frans*5 ,rode ,c$] gehet51 is e5 boom da> ik al dikwyls van gewaagd heb4 ,de ,zwe$s*e naam is de eig5lyk/e1 aangezi5 de boom tot het geslagt d] ,j5ev]bom5 behoort4 #bbi ,als hy e]/ beg9t te wass5 gelykt hy veel na> d5 ,zwe$s*5 ,j5ev]boom1 #bcj dog nad]h& krygt hy geheel &]e blad54 ,de bes gelykt volmaaktelyk die van d5 ,zwe$s*5 ,j5ev]boom1 t5 opzigte van h>e kleur en g$aante1 dog zy zyn zo dik niet1 s*oon zy ze] hoog word54 ,te ,rakoon /ond5 deze bom5 v]spreid en w>5 niet ze] zwa>4 ,dog op &]e plaats5 heb ik ze op boss5 by malk&] zi5 /aan4 ,zy bem9n5 d5 zelv5 grond als de ,zwe$s*e ,j5ev]bom52 vooral v9dt m5 ze op de s*u9s*t5s by de rivi]51 9 ene drooge en veeltyds s*rale a>de4 ,ik heb ze ov]vlo$ig1 zo zwa> als de groot/e d5n51 op droge en mag]e heid5 zi5 groey54 ,na> d5 kant van ,kanada ( 9 de nog noordelyk] del51 wa> ik ze ontmoet heb1 zoek5 zy de /eile kant5 d] b]g51 en wass5 da> ond] de gem5e ,j5ev]bom54 ,de noordelyk/e plaats wa> ik ze 9 't wild gevond5 heb is 9 ,kanada1 agtti5 ,frans*e myl5 t5 zuid5 van het ,=t ,sa9t ,jean1 omtr5t #dd4 gr4 #cj4 m94 ,n4 ,ook heb ik dez5 boom ze] wel zi5 voortkom5 op het ,eil& van ,magdal5a2 #bca behor5de aan d5 ,g\v]neur van ,montreal1 d5 ,b>on ,de ,longueil4 ,dog hy 0 uit me] zuidelyke oord5 d]wa>ds ov]gebragt4 ,dit h\t is ontwyffelba> het duurzaam/e dat dit ,l& oplev]t4 ,om die r$5 gebruikt m5 het 9 alle gevall5 wa>9 m5 voor het rott5 van het h\t te vrez5 heeft1 vooral voor pal51 die 9 d5 grond moet5 geslag5 word54 ,sommig5 zegg5 dat als e5 yz] nev5s en5 paal van dit h\t 9 d5 grond ge/ok5 wordt1 het yz] al zo s*ielyk door d5 roe/ v]gaan zal als de paal v]rott54 ,op vele plaats5 word5 de he9+51 zo wel de pal5 als de balk51 van dit h\t gemaakt4 ,ook maakt m5 'er de be/e kanoos van1 die lang/ dur5 en ligt zyn4 ,te ,new ,york heb ik tamelyk zw>e ,jagt5 gezi5 die van dit h\t geb\wd w>54 ,dog vele ,jagt5 die van ,new ,york de rivi] ,hudson op na> ,albany gaan zyn op ene &]e wys geb\wd1 gelyk ik voorhe5 al aangetek5d heb4 ,te ,philadelphia kan m5 van dit h\t g5e va>tuig5 mak51 omdat het da> te s*a>s* en niet zwa> g5oeg is4 ,om de zelve r$5 gebruikt m5 da> d5 ,rod5 ,c$] ook niet om de huiz5 te dekk51 dog da> dit h\t geme5d] is maakt m5 'er ze] go$e dak5 van4 ,het m]g van dez5 boom is van e5 s*oon rood1 en al wat 'er van gemaakt wordt is ze] frai en geeft en5 lieflyk5 en gezond5 reuk4 ,dog de kleur v]bleekt all5gsk5s2 0 dit zo niet zo z\de 'er ge5 s*oond] h\t voor s*rynw]k wez54 ,ik zag ene zaal t5 huize van d5 ,he] ,norris1 e5 van de ,p5sylvanis*e ,p>lem5tsl$51 zynde e5 ,quak]1 s$]t vele j>5 met dit h\t bes*ot54 ,die ,he] v]zek]de my dat de ,c$] 9 't beg9 'er ze] frai _h uitgezi51 dog to5 ik 'er 0 0 de kleur geheel v]bleekt1 zo dat het ze] lelyk /ond4 ,byzond]lyk _h de zon by de v5/]s de kleur geheel do5 v]s*iet51 zo dat m5 ,mahogany 9 de plaats _h moet5 nem54 ,ev5wel wi]d my v]zek]d dat het h\t zyne kleur bewa>t als 'er e5 dun v]nis wordt opgelegd wanne] het nog nieuw1 en ma> kort van te vor5 ges*aafd is1 en m5 zorg draagt dat het nad]h& niet ge/ot5 ( gewrev5 worde4 ,t5 m9/5 doet het v]nis de kleur lang] /& h\d5 dan &]s4 ,om d5 aang5am5 reuk die het h\t heeft1 legg5 sommig5 de spl9t]s en de krull5 'er van tuss*5 het woll5 go$1 om het voor de mott5 te bew>54 ,om die zelve r$5 maakt m5 'er ook bureaux en &] w]k van4 ,dog deze reuk gaat 'er van af1 en dan di5t het h\t niet lang] om het ong$i]te te w]54 ,somtyds wordt het na> ,engel& voor timm]h\t gezond51 en wel betaald4 ,op de l&go$]5 d] aanzi5lyk/e li$5 van ,philadelphia v9dt m5 geme5lyk ene laan van deze bom51 die van d5 grot5 weg na> het huis gaat4 ,de ond]/e takk5 h\wt m5 af1 en laat alle5 de kroon ov]4 ,9 d5 w9t]1 als de mee/e &]e bom5 hun blad kwyt zyn1 /aan dez5 ze] s*oon4 ,deze boom groeit ook ze] langzaam1 want e5 /am van d]ti5 duim5 9 't kruis _h hond]d en agt5tagtig kr+51 e5 &] van agtti5 duim5 _h 'er t5 m9/5 tweehond]d en vyftig1 want vel5 van die kr+5 w>5 zo fyn dat m5 ze niet tell5 konde4 ,deze boom wordt ev5 als de gem5e ,j5ev]boom voortgeplant1 te wet5 door middel van de vogels1 die de bess5 opet5 en de zad5 geheel onbes*adigd kwyt rak54 ,t] aanmo$ig+ van het aantel5 van dez5 nuttig5 boom heeft m5 9 't ja> #agdi4 9 en5 ,p5sylvanis*5 ,almanak ene bes*ryv+ van de wys wa>op dit het be/ ges*i$5 kan1 door d5 ,he] ,b>tram opgemaakt1 +elas*t4 ,rakoon4 ,des avonds ke]de ik na> ,rakoon te rug4 ,de ,mo]bezieboom begon om/reeks d5 #f4 ,mai te bloey51 dog zyn blad 0 nog kle94 ,m5 ond]s*eidde deze bom5 9 mannelyk5 en vr\welyk51 en hield die welk5 noit vrugt droeg5 voor mannelyke en de &]5 voor vr\welyke bom54 ,smilax laurifolia4 ,de ,smilax laurifolia 0 m5igvuldig 9 de poel5 hi]om/reeks4 ,h>e blad]5 w>5 nu aan 't uitkom51 want zy laat die alle w9t]s vall54 ,zy klimt op langs de bom5 en hee/]s1 en loopt van d5 en5 boom na> d5 &]51 zo dat zy de doorgang5 sluit tuss*5 het geboomte1 en het ze] moeilyk maakt door de boss*5 en mo]ass5 da> zy veel wa/ doortekom54 ,de /eel is van ond]5 vol lange /ekels1 al zo /]k als die van d5 rozeboom1 welk5 aan de kl$]5 blyv5 hak5 en ze do5 s*eur54 ,deze la/ige plant kan e5 m5s*1 dat na> kruid5 zoekt ( &]s door het h\t gaat1 ze] 9 v]leg5heid en 9 geva> br5g51 want behalv5 de s*ade die zy aan de kl$]5 toebr5gt1 die 'er geheel door b$orv5 word51 zo maakt zy de boss*5 zo donk] en ondoorkomelyk1 dat m5 dikwyls op h&5 en voet5 door de kle9e op5+5 die zy hi] en da> laat moet doorkruip51 en 9 dat geval kan m5 niet voorzigtig g5oeg zyn om niet door ene slang1 wa>van hi] te l&e ene grote m5igte is1 9 't aangezigt gebet5 te word54 ,de /eel dez] plant heeft de zelve kleur als de jonge rozebom54 ,hy is geheel gro5 en glad tuss*5 de doorn5 91 zo dat e5 onkundige de plant 9 d5 w9t]1 wanne] zy zond] blad]5 is1 voor e5 soort van doorn nem5 z\de4 ,rups54 ,de bom5 w>5 d5 #h4 ,mai vol van ,rups52 wa>van e5 soort byzond]lyk opm]k+ v]di5t4 ,dez5 maakt5 grote witagtige webb5 tuss*5 de takk51 zo dat m5 ze zelfs op enig5 af/& kon zi54 ,9 elk van deze webb5 w>5 duiz5d5 van ,rups51 die nad]h& zig da>uit ov] de ,appelbom5 v]spreidd54 ,zy vrat5 de blad]5 op1 en liet5 'er dikwyls niet e5 aan en5 gehel5 tak4 ,m5 v]haalde my1 dat zy enige j>5 gel$5 zo veel s*ade g$aan hadd51 dat de ,appel- en ,p]ebom5 nauwlyks enige vrugt voortbragt51 en dat zelfs vele bom5 /i]v54 ,om de ,rups5 te v]niel5 /ak5 zy e5 bos /roo op en5 /ok ge/ok5 9 br& en hield5 die ond] de webb5 ( ne/51 wa>door e5 deel v]br&de en de ov]ig5 op de a>de vall5 moe/54 ,egt] krop5 ze] vel5 van die ,rups5 w$]om 9 d5 boom1 het welk m5 z\de hebb5 kunn5 voorkom5 als m5 ze dood getrapt _h4 ,ik riep de ho5d]s na> zulke plaats5 wa> vel5 van dit ong$i]te krop51 dog zy wild5 ze niet et54 ,ook hield5 'er de wilde vogels niet van1 want de bom5 w>5 vol webb51 s*oon ene grote m5igte vogeltjes 9 de tu95 en boomga>d5 ne/eld54 ,de nagt5 blev5 tot na het midd5 van ,mai ze] donk]4 ,e5 uur van zonsond]gang 0 het onmogelyk e5 boek te lez51 hoe groot ook de druk mogt zyn4 ,om ti5 ur5 0 het zo dui/] als 9 ,zw$5 9 de donk]/e dog />religte nagt5 van d5 h]f/4 ,ook kwam het my voor1 dat s*oon de nagt5 held] w>51 de />r5 egt] zo veel ligts niet gav5 als by ons4 ,en da> ?ans de mee/e nagt5 de lugt geheel betrokk5 01 konde ik ze v]gelyk5 by de reg5agtige w9t]nagt5 van ,zw$54 ,dus 0 het 9 dit ja>gety ze] bezwa>lyk van des nagts te reiz51 da> m5s*5 nog pa>d5 d5 weg v9d5 kond54 ,de nagt5 kwam5 my1 die aan de held]e ,zwe$s*e zom]nagt5 gew5d 01 hi] ze] onaang5aam voor4 ,wy d5k5 dikwyls1 niet bet] wet5de1 dat ,zw$5 e5 niet zo go$ l& is als &]54 ,zo &]e gewe/5 hunne voordel5 hebb51 heeft ,zw$5 ook de zyn54 ,en alles wel gewog5 zynde1 zo blyft ,zw$5 altyd e5 zo go$ l& als enig &]4 ,voordel5 van ,zw$5 bov5 ,noord ,am]ika4 ,ik wil hi] kortelyk aanm]k5 wa>9 ik ,zw$5 d5 voorrang bov5 ,noord ,am]ika gev51 en wa>om ik1 gelyk ,ulysses zyn ,itaka1 het oude ,zw$5 bov5 het ,nieuwe /ell5 z\de4 ,de nagt5 zyn hi] d5 gehel5 zom] ov] ze] donk]1 en des w9t]s zyn zy ruim zo dui/]1 zo niet dui/]d]1 dan de ,zwe$s*e w9t]nagt51 want m5 ziet hi] ge5 ,noord]ligt1 en de />r5 s*yn5 niet ze] held]4 ,het is iets buit5geme5s als m5 e5s ( tweemaal 9 e5 ja> het ,noord]ligt ziet4 ,des w9t]s legt 'er ge5 sneuw dan ma> enige dag51 zo dat zy we9ig toebr5gt om de nagt5 opteheld]51 en het reiz5 gemakkelyk te mak54 ,en egt] is de k\de dikwyls al zo s*]p als 9 ,zw$54 ,de smelt5de sneuw v]oorzaakt veel nats4 ,ratelslang51 ,hoornslang51 roodbuikige1 gro5e en &]e ,slang51 teg5s welk] beet dikwyls ge5 middel is1 zyn hi] talryk4 ,voeg da> de ,w\dluiz5 by1 die 9 de boss*5 veeltyds zo m5igvuldig zyn dat m5 'er niet door gaan kan1 zond] vol van dat ong$i]te te rak51 en dat m5 niet durft te gaan zitt51 hoe aang5aam &]s de oord zy4 ,hoe la/ig zy voor m5s*5 en bee/5 zyn heb ik 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy bes*rev54 ,het w$] is zo onbe/5dig1 dat als m5 d5 en5 dag de hette nauwlyks v]dur5 kan1 m5 d5 &]5 ov] de k\de klaagt4 ,zelfs v]&]t het w$] dikwyls v]s*eid5 mal5 op en5 dag4 ,dit maakt ze] vele ziek54 ,de hette is hi] des zom]s s*rikkelyk1 en de k\de des w9t]s somwyl5 doordr+5d4 ,dog voor de k\de kan m5 middel5 gebruik51 ma> teg5s de zw>e hette is niet veel te do54 ,dikwyls is het gebeurd dat de m5s*5 op het veld van de hette dood zyn t] n$] gevall54 ,ook he]s*5 hi] vele ziekt5s1 die ja>lyks to5em54 ,inzond]heid ontsnapt byna niemant aan de &]5daags*e koorts51 ma> moet die1 nev5s nog &]e kwal51 mee/ i$] ja> door/aan4 ,erwt5 kan m5 hi] niet tel51 weg5s de worm5 die ze opvret54 ,9 de ,rogge en op de k>ss5bom5 zyn ook vele worm54 ,de rups5 v]t]5 dikwyls al het lo( op het geboomte1 zo dat het dikwyls g5e vrugt draagt1 en 'er veeltyds van /]ft4 ,het gras wordt ook veel van 't gewormte v]nield4 ,ook doet dat ong$i]te de pruim51 nog niet half ryp1 afvall54 ,de eik5bom5 zyn v] na zo go$ niet 9 't gebruik als de ,europis*54 ,de he9+5 h\d5 't niet lang] dan agtti5 ja> uit4 ,de huiz5 /aan niet lang4 ,de weil&5 zyn slegt1 en het hoi deugt niet veel4 ,9 de boss*5 moet het vee op kruid5 az5 die het niet dan 9 d5 hoog/5 nood zal aanro]54 ,dikwyls kan m5 9 grote boss*51 da> de bom5 v] uit malk&] /aan1 nauwlyks e5 grass*eutje aantreff54 ,dus wordt het vee g5oodzaakt d5 gehel5 w9t] en zelfs al v] 9 d5 zom] zig met jonge s*eut5 en takk5 van bom5 te behelp51 da> somtyds ge5 blad aan zit4 ,dit maakt dat het vee zo we9ig melk geeft1 en ja>lyks 9 grootte me] en me] afneemt4 ,de huiz5 deug5 9 d5 w9t] niet veel4 ,dikwyls ont/aan 'er /orm5 en orkan51 die ene m5igte bom5 uit d5 grond rukk51 huiz5 en dak5 omw]p51 en vele &]e s*ade do54 ,enig5 van deze nadel5 z\de m5 door de kon/ kunn5 voorkom51 dog vel5 kunn5 9 't geheel niet1 ( t5 m9/5 niet zond] vele moeite1 v]holp5 word54 ,zo heeft elk l& zyne voordel5 en zyne ongemakk54 ,gelukkig hy die met het zyne kan tevr$5 zyn6 ,slegte ,l&b\w4 ,de ,rogge /ond mee/ ze] dun en slegt1 het welk grot5deels van de onagtzame wys van b\w51 en van de mag]heid d] akk]s1 die zeld5 ( noit gemi/ word51 komt4 ,als m5 e5 /uk l&s1 dat enige hond]d5 van j>5 e5 w\d gewee/ is1 en da> ook geme5lyk ene dikke tu9a>de legt1 om te beb\w5 g5om5 heeft1 zo gaat m5 da>m$e voort zo lang het iets drag5 wil1 en als het oph\dt iets voorttebr5g5 laat m5 het onbeb\wd legg51 en neemt e5 &] /uk woe/ l&1 wa> op nog ene vrugtb>e a>de is4 ,zulk ene wys van l&b\w kan ma> enig5 tyd geoeff5d word51 en zy moet voor het toekom5de ze] kwade gevolg5 na zig slep51 die e5 i$] ligt voorzi5 kan4 ,dog enige we9ig5 g+5 wat bet] met hun l& om4 ,de ,engels*5 hebb5 het 9 d5 l&b\w v]d] dan enig &] volk gebragt4 ,dog de vrugtb>e bov5kor/1 die zy1 by hunne aankom/ hi] te l&e1 op en5 grond die altyd met zwa> geboomte 0 b$ekt gewee/ vond51 heeft h5 tot onagtzame akk]li$5 gemaakt4 ,het is bek5d dat de ,wild5 van onheuglyke tyd5 af dit l& bewoond hebb51 en dat zy byna ge5 l& beb\wd51 dog alle5 van de jagt en vis*vang/ leefd54 ',t is wa>1 zy plantt5 ,mais1 sommige soort5 van bon5 en kawo]d52 dog al het l& dat e5 enkeld huisgez9 to5 bepootte 0 nauwlyks zo veel als nu e5 ,bo] om kool en rap5 voor zyn gez9 te tel5 neemt4 ,dus kond5 zy nauwlyks ene ma& van hunn5 l&- en tu9b\w be/aan4 ,geme5lyk zyn ook de kle9e dorp5 d] ,wild5 twee ( drie ,zwe$s*e myl5 van malk&] af geleg54 ,hi]uit kan m5 opmak5 hoe we9ig gronds zy voorhe5 beb\wd hebb54 ,al het ov]ige liet5 zy 9 ru/1 en met geboomte ov]wass54 ,en al nam5 zy na het uitputt5 van het ene kle9e /uk l&s e5 nieuw1 zo wilde dit 9 v]gelyk+ van de by/]e uitge/rek!id des l&s niets zegg54 ,dus kon zig de vrugtb>e a>de door het ja>lyks* afvall5 van het blad ze] /]k v]me]d]54 ,dit 0 oorzaak dat de ,europ]s hi] en5 zo s*on5 en vrugtb>5 grond vond51 die 9 vele euw5 niet 0 uitgem]geld geword51 en de a>de tuss*5 't geboomte 0 zo lugtig als de be/ be>beide tu9a>de4 ,zy hadd5 ma> de bom5 om te hakk51 ze op malk&]5 te legg51 en enig]mate het afgevall5e blad wegteh]k51 om t5 e]/5 het l& zond] grote moeite omteploeg5 en te bezay51 wa>op e5 uitmunde oog/ volgde4 ,deze gemakkelyke wys van l&b\w5 heeft de ,europ]s bekoord om d5 l&b\w d] ,wild5 natevolg51 namelyk van e5 l& zo lang het zond] bemi/ig+ enigs9s vrugtba> blyft te gebruik51 en wanne] het uitgem]geld is het woe/ te lat5 legg51 en e5 nieuw /uk l&s te ontg9n54 ,dit maakt hi] d5 l&b\w en de k5nis van d5zelv5 zo g]+1 dat m5 van de ,engels*51 de ,zw$51 de ,duits*]s1 ( de ,holl&]s hi] te l&e 9 dit opzigt niets &]s l]5 kan1 dan t5 hunn5 ko/e uit hunne zorgeloo%eid het nadeel van dezelve optemak54 ,9 e5 woord1 en koornl&51 en weil&51 en h\tgewas1 en veeteelt1 alles wordt hi] ev5 onagtzamelyk beh&eld1 zo dat m5 hi] de 9 dit /uk d] ,hui%\d+ zo b]oemde ,engels*5 niet v9d5 z\de4 ,nauwlyks kunn5 wy 9 ,zw$5 en ,f9l& met het h\t onv]/&ig] h&el5 dan m5 hi] doet4 ,m5 ziet ma> op de teg5woordige w9/1 en d5kt niet om het toekom5de4 ,het vee wordt dagelyks met w]k5 afgemat1 en neemt van wege gebrek aan vo$] g$urig 9 grootte af4 ,ik heb v]s*eid5' kruid5 op myne reiz5 wa>g5om5 die de pa>d5 en oss5 bov5 alle &]5 koz51 welk5 niet alle5 9 't wild wiess51 ma> ook op ze] mag]e plaats5 ze] wel voortkwam54 ,dog de ,+ezet55 wi/5 dezelv5 niet t5 hunn5 nutte aantew5d51 zynde ze] onkundig 9 de ,natuurlyke ,hi/orie1 welke ook hi] te l&e1 gelyk 9 vele &]e gewe/51 van vel5 voor e5 nutteloos tydv]dryf wordt aangezi54 ,ik b5 door de ond]v9d+ v]zek]d1 dat ik door middel dez] wet5s*ap b9n5 we9ig j>5 9 /aat z\de zyn d5 mag]/5 en dor/5 grond1 wa> ene koe nauwlyks d5 ko/ z\de kunn5 v9d51 9 de vet/e en be/e weid5 te v]k]51 da> grote kudd5 e5 g5oegzaam vo$] v9d5 en vet geweid z\d5 kunn5 word54 ,ik /a toe1 dat deze voordelige gewass5 niet ov]al1 nog op het l& van elk1 gevond5 wi]d51 ma> i$]1 die slegts enig inzigt 9 de k5nis d] ,natuur heeft1 z\de dezelv5 gemakkelyk van de plaats5 da> zy vall5 kunn5 hal54 ,ik 0 v]wond]d als ik de ,bo]5 ov] de sleg!id d] weid5 hoorde klag52 dog ik m]kte te gelyk op hoe lui en nalatig zy w>51 en wat voortreffelyke kruid5 dikwyls op d5 eig55 grond van deze li$5 wiess51 die slegts e5 we9ig hulp van zo en5 onv]s*illig5 ,he] vord]d54 ,ik vond ov]al de wy%eid en go$heid van d5 grot5 ,s*epp]1 dog niet de k5nis en d5 lu/ om die behoorlyk aantew5d54 ,hoe gelukkig is de ,l&man niet die zyne voordel5 k5t6 ,tot deze uitweid+ heeft my de hi] te l&e zo ze] v]onagtzaamde l&b\w gebragt4 ,ik heb ook g$eeltelyk de oorzaak will5 aanwyz51 wa>om m5 9 deze ,reisbes*ryv+ zo we9ig zak5 aantreft die tot volmak+ d] ,hui%\d+ betrekkelyk zyn4 ,egt] ontk5 ik niet dat ik hi] en da> en5 enkeld5 bekwam5 ,hui%\d] heb aangetr(f52 dog zy w>5 dun gezaid4 ,ro(vogels4 ,ro(vogels1 die op ho5d]s en &] gevogelte az51 v9dt m5 hi] 9 m5igte1 en byna nog me] dan 9 ,zw$54 ,zy g5iet5 hi] ene grote vryheid1 kunn5de uit de zw>e boss*5 d5 ho5d]s onv]wagt op 't lyf vall54 ,des nagts is het makke gevogelte niet buit5 geva> voor de ,nagtuil51 wa>van 'er hi] vel5 zyn4 ,zy on?\d5 zig m]5deels 9 de mo]ass51 mak5 des nagts e5 akelig geluid1 en ov]vall5 van da> de ho5d]s1 die geme5lyk 9 de ,appel-1 en ,p]5bom5 zitt5 te slap54 ,ma> s$]t m5 hi] de boss*5 zo /]k afh\wt1 wordt d5 ,ro(vogels hunne vryheid niet we9ig b5om54 ,h]t54 ,m5 v9dt hi] 9 de zw>e boss*5 vele ,h]t54 ,zy s*yn5 van het zelve soort te zyn als onze ,europis*54 ,e5 ,engels*man _h 'er e5 dat tam 04 ,het is opm]kelyk dat zo wild deze di]5 ook 9 de boss*5 zyn1 da> zy zig voornamelyk 9 de ,c$]mo]ass5 oph\d51 zy1 als m5 ze jong krygt1 zo mak word51 dat zy zelfs by onbek5de m5s*5 kom54 ,de makke h9de die ik zag 0 donk] bru91 uitg5om5 van ond] op d5 buik en op 't ond]/e van d5 /a>t1 da> zy wit 04 ,de or5 w>5 grauw4 ,de snoet 0 smal4 ,voor 't ov]ige 0 het gehele li*aam bevallig4 ,de hair5 w>5 digt dog kort4 ,de /a>t kwam omtr5t tot het gewrigt van de knie4 ,aan het gewrigt d] beide agt]voet5 zat b9n5wa>ds e5 knobbel4 ,zy _h e5 s*elletje om d5 hals1 op dat m5 ze 9 de boss*5 voor ene makke k5n5 en niet s*iet5 z\de4 ,zy liep ov]al he5 wa> zy wilde1 en kon ov] de hoog/e he9+5 spr+51 zo dat m5 ha> niet wel z\ hebb5 kunn5 opsluit54 ,somtyds liep zy v] het bos* 91 en bleef wel en5 nagt ( twee uit1 dog kwam nad]h& w$]1 gelyk &] vee1 te huis4 ,als zy uit het bos* w$] kwam wi]d zy somwyl5 van wilde h]t5 v]gezeld1 vooral 9 d5 bron/yd2 zo dat de eig5a> door ha> geleg5heid kreeg van digt by zyn huis v]s*eid5 wilde bokk5 m55 te s*iet54 ,nu 0 zy met jong4 ,zy _h en5 /]k5 reuk1 zag ha> dikwyls d5 kop om hoog 9 d5 w9d h\d5 en na> d5 kant k]5 van wa> de w9d kwam1 s*oon m5 nog niemant op d5 weg v]nam1 en de m5s*5 e]/ e5 uur lat] te voors*yn kwam54 ,zodra de wilde ,h]t5 m5s*5 ruik51 gaan zy aan 't lop54 ,9 d5 w9t] wi]d zy met hoi en koorn gevo$2 dog des zom]s g+ zy 9 het bos* d5 ko/ zoek51 en at gras en &]e kruid54 ,de man1 wi5 zy toekwam en die 'er me]d] mak gemaakt _h1 zeide dat hy de h9d5 te ,philadelphia v]k(t1 van wa> zy als iets zeldzaams na> &]e plaats5 v]zond5 w]d54 ,hy _h voor het /uk vyf5tw9tig1 d]tig1 tot ve]tig s*ell+5 toe1 na> dat hy en5 kop] vond1 gekreg54 ,de wilde ,h]t5 at5 des zom]s gras en &]e kruid51 dog des w9t]s1 als zulks niet te v9d5 is1 de topp5 d] takk54 ,re$s heb ik aangem]kt dat zy zond] geva> van d5 ,lepelboom et5 kunn54 ,9 d5 lang5 en h>d5 w9t]1 die van d5 #ai4 ,decemb] #agdj4 tot d5 #ac4 ,ma>t #agda4 ,o4 ,s4 duurde1 wa>9 ook ze] veel sneuw viel1 vond m5 op vele plaats5 de ,h]t5 9 de sneuw dood legg51 vooral me] b9n5l&s wa> de sneuw diep] lag4 ,( dit nu kwam om dat zy niet uit de diepe sneuw hadd5 wet5 te kom51 ( van de k\de1 ( by gebrek van vo$]1 weet m5 niet4 ,zo v]hal5 ook oude li$51 dat1 to5 hi] 9 't ja> #agje4 die zw>e en buit5gewone sneuw viel die 9 de ,almanakk5 van dit ,l& als iets zond]l+s aangetek5d /aat1 en die me] dan &]halve ,zwe$s*e el diep lag1 'er ene ze] grote m5igte ,h]t5 w]d5 dood gevond51 dewyl zy door de diepe sneuw niet door kond54 ,ook vond m5 to5 vele vogels dood legg54 ,te ,matsong kwam e5 ,h]t by het vee 9 d5 /al1 at m$e van het hoi1 en 0 zo door d5 hong] b5auwd1 dat het tam wi]d en niet w$] weg liep4 ,het bleef s$]t1 ev5 als e5 huisdi]1 by het huis4 ,alle beja>de li$5 getuigd5 dat 'er 9 hunne k9ds*heid hi] veel me] ,h]t5 dan nu voor h&5 w>54 ,het 0 to5 niet zeldzaam 'er d]tig ( ve]tig by malk&] te zi54 ,de r$5 van deze v]m9d]+ is de grot] bevolk+ van het ,l&4 ,dog v]d] l&wa>ds 91 wa> nog zw>e boss*5 en woe/5y5 zyn1 v9dt m5 'er nog veel4 ,ond] de vy&5 d] ,h]t5 zyn de ,lynx51 #bcb die m5 hi] v9dt1 en de zelv5 zyn als de ,zwe$s*e ,wolflynx54 ,dez5 kl\t]5 op en5 boom1 en als 'er e5 ,h]t ond] he5 komt1 spr+5 zy 'er op1 h\d5 zig 'er wel op va/1 byt5 het e5 gat 9 't lyf1 zuig5 'er het blo$ uit1 en v]lat5 het niet voor dat zy het omgebragt hebb54 ,gat5 9 d5 grond4 ,m5 zag v]s*eid5' hol5 9 d5 grond1 zo wel op hoogt5s als op veld5 en braakl&54 ,zy w>5 rond1 en m]5deels zo groot dat m5 'er e5 v+] ( d5 duim 9 /ek5 kon4 ,zy liep5 mee/ loodregt 9 de a>de1 en w>5 t5 dele van ,mi/kev]s1 t5 dele van grote ,a>dworm54 ,da> de pa>d5 hunne mi/ hadd5 lat5 vall51 al 0 het zelfs op en5 h>d5 grond1 hadd5 de ,mi/kev]s da> ond] diepe gat5 gemaakt1 zo dat 'er e5 grote hoop a>de nev5s lag4 ,van deze gat5 b$i5d5 zig nad]h& &]e ,insekt51 als krekels en &]51 want1 als m5 enig5 van deze hol5 opgroef1 vond m5 'er geme5lyk e5 ( me]d] jong5 van deze ,insekt5 91 die nog niet volkom5 hunne regte ge/alte bekom5 hadd54 ,v]trek van ,rakoon4 ,d5 #ai4 ,mai des morg5s v]liet ik ,rakoon1 om myne reis noordwa>ds te v]volg54 ,9 't e]/ 0 myn oogm]k al 9 ,april op reis te gaan1 dog ik vond dat om me] dan ene r$5 onraadzaam4 ,da> w>5 to5 nog g5e blad]5 aan de bom51 en nauwlyks v]toond5 zig enige bloeisems4 ,ik wi/ niet wat gewass5 hi] 9 de l5te voortkwam51 want die plant5 welk5 9 d5 h]f/ zig v]ton5 zyn geheel ond]s*eid5 van die de l5te oplev]t4 ,van de ,zw$5 _h ik dez5 w9t] wel het gebruik1 zo 9 het ,hui%\d5 als 9 de ,g5eeskon/1 van vele plant5 v]nom51 welk5 zy onbek5de nam5 gav51 dog zy kond5 ze my niet wyz51 alzo zy nog niet voortgekom5 w>54 ,en uit hunne gebrekkelyke bes*ryv+5 kon ik zelfs niet rad5 welke plant5 en kruid5 zy me5d54 ,indi5 ik dan zo vroeg v]trokk5 01 z\de ik van dat alles niets behoorlyk gewet5 hebb54 ,om deze r$5 agtte ik het bet] myn v]trek wat uitte/ell51 te me] dewyl ik tyds g5oeg _h om myne reis na> 't ,noord5 aant5em54 ,zw>te ,slang54 ,nev5s d5 weg lag ene van die ,slang5 welk5 ,zw>te ,slang5 gehet5 word54 #bcc ,wy sloeg5 ze dood1 en vond5 ze drie ,zwe$s*e ell5 lang4 ,dit is de gem5e grootte d] volwass552 dog zy zyn ze] dun4 ,de dik/e die ik gezi5 heb 0 op de dik/e plaats van ha> li*aam nauwlyks drie duim54 ,de slang is van bov5 zw>t1 wa>om zy ,zw>te ,slang gehet5 wordt1 glad en gl9/]5d2 de buik is witagtig trekk5de na> het blauwe1 insgelyks gl9/]5d en glad4 ,ond] de k9 is de ,slang wit en ook glad4 ,da> kunn5 wel v]s*eid5h$5 van zyn4 ,ene1 zynde neg5ti5 duim lang1 _h hond]dzes5tagtig buik- #bcd en tweenneg5tig halve /a>ts*ild54 #bce ,ene &]e van neg5ti5 duim _h hond]dvi]5tagtig s*ild5 op d5 buik1 en ma> vi]5ze/ig halve s*ild5 op d5 /a>t4 ,miss*i5 is deze voorhe5 wel e5 deel van d5 /a>t kwyt g]aakt1 en het e9d w$] geheeld4 #bcf4 ,talrykheid4 ,het ,l& is hi] vol van deze ,zw>te ,slang54 ,zy behor5 tot dat soort 't welk 9 de l5te te voors*yn komt1 en zig al vroeg v]toont als het w>m wordt4 ,dog als 'er dan ene k\de invalt zo bevriez5 zy zodanig dat zy geheel /yf word51 en zo op de a>de1 en somtyds wel op het ys1 legg5 blyv54 ,m5 heeft ze 9 dez5 /aat wel voor het vuur gelegd da> zy dan na enig5 tyd w$] bykwam54 ,het is wel gebeurd dat zy om nieuwe ja>1 als m5 dan enige w>me dag5 _h1 te voors*yn kwam51 dog geme5lyk is ha> dit noodlottig4 ,de gewone tyd van h>e v]s*yn+ is het e9de van ,ma>t4 ,gezw9dheid4 ,deze ,slang is de gezw9d/e van all5 die m5 hi] v9dt1 want zy loopt zo s*ielyk voort dat e5 hond ze nauwlyks kan inhal54 ,dus is het e5 m5s*1 dat zy v]volgt1 onmogelyk ha> te ontkom54 ,dog e5 geluk is het dat h>e beet nog v]giftig nog geva>lyk is4 ,vele m5s*5 zyn van ha> gebet5 geword51 die 'er ge5 zwa>d] ongemak van gehad hebb5 dan indi5 zy zig met e5 mes hadd5 gekwet/4 ,de wonde blyft ma> enig5 tyd pynlyk4 ,zy doet ge5 kwaad dan 9 de l5te1 wanne] zy pa>t4 ,als m5 ze dan enigs9s v]h9d]t1 wordt zy toornig1 en v]volgt de m5s*5 uit alle h>e kragt54 ,ontmoet zy dan iemant die bang voor ha> is1 zo br5gt zy hem 9 grote v]leg5heid4 ,ik heb 'er gek5d die by zulk ene geleg5heid zig geheel buit5 adem gelop5 hadd51 alzo de ,slang h51 gelyk e5 pyl1 _h nagezet4 ,dog heeft m5 mo$s g5oeg zig met en5 /ok te we] te /ell51 zo zal zy zelve ligt de vlugt nem54 ,somwyl5 egt] is zy zo /\t dat zy op e5 m5s* aanvalt en niet e]d] wykt voor dat zy en5 go$5 slag gekreg5 heeft4 ,m5 v]zek]t 9 't algeme5 dat als zy iemant inhaalt die voor ha> lop5 gaat1 zy zig om zyne b55 sl+]t1 zo dat hy niet me] lop5 kan ma> vall5 moet1 wa> na zy hem enige mal5 9 het be5 ( eld]s &]s byt1 en dan h>5 weg v]volgt4 ,ik zal hi] twee v]tell+5 invoeg5 die dit beve/ig54 ,dr4 ,cold5 b]igtte my1 to5 ik te ,new ,york 01 dat hy 9 de l5te van #agdh4 op zyn ,l&go$ v]s*eid5 arbeidsli$5 gehad _h1 wa>ond] e5 0 die onlangs uit ,europa 0 ov]gekom51 en dus niet veel van de eig5s*app5 dez] ,slang wi/4 ,de &]51 ene grote ,zw>te ,slang bezig zi5de met te p>51 hadd5 d5 nieuwel+ ov]gehaald om 'er na>toe te gaan en ze te dod54 ,deze wilde dit ook do52 dog zodra hy by de ,slang5 kwam1 zag5 zy hem1 en het mannetje1 v]toornd van 9 zyn v]maak ge/oord te word51 vloog als e5 pyl op d5 man aan4 ,deze1 nietm9d] dan zulk ene mo$igheid van de ,slang v]wagt5de1 v]s*rikte zodanig dat hy d5 /ok wegsmeet1 en uit al zyn magt het op d5 loop zette4 ,de ,slang v]volgde hem1 haalde hem 91 wond zig om zyne b551 zo dat de man t] a>de viel1 en byna van s*rik zyn v]/& v]loor4 ,hy g]aakte niet e]d] van de ,slang los1 voor dat hy t5 laat/5 het besluit g5om5 _h van zyn mes te nem51 en ze op twee ( drie plaats5 doortesnyd54 ,de &]5 zag5 dit spel al lac*5de aan1 zond] hem te hulp te kom54 ,te ,albany wi]d my van v]s*eid5 li$5 e5 voorval v]haald1 dat en] jonge ,juffr\w gebeurd 01 die des zom]s met enige &]e meisjes buit5 de ,/ad g+ w&el51 en en5 zw>t5 slaaf by zig _h4 ,zy 0 wat op d5 grond gaan zitt51 t]wyl de &]5 h]omliep51 to5 'er ene ,zw>te ,slang1 9 h>e liefkoz+5 ge/oord1 op ha> af kwam1 ha> ond] de rokk5 kroop1 zig om ha> lyf sloeg1 zo dat zy1 en uit s*rik en door het klemm5 van de ,slang om ha> li*aam1 t] a>de viel en buit5 we/5 g]aakte4 ,de slaaf loopt toe1 en ha> indi5 toe/& zi5de1 zo ligt hy1 miss*i5 v]mo$5de wat 'er gebeurd 01 ( miss*i5 om e5 middel te gebruik51 het welk sommig5 aanw5d5 t5 e9de e5 m5s* dat 9 onmagt legt w$] tot zig te br5g51 h>e rokk5 op1 en vond da> ene ,slang1 die zig om het lyf zyn] ,juffr\w zo digt als mogelyk 0 gesl+]d _h4 ,hy 0 niet 9 /aat de ,slang los te kryg5 zond] ze doortesnyd51 wa>op het meisje we] by zig zelve kwam4 ,dog dewyl de slaaf ha> by die geleg5heid van zo naby bekek5 _h1 konde zy hem 9 't v]volg niet me] voor h>e og5 duld51 en v]viel 9 ene uitt]5de ziekte1 wa>aan zy ov]le$4 ,op &]e tyd5 van het ja> is de ,slang me] g5eigd om weg te lop5 dan om op de m5s*5 los te gaan4 ,dog egt] zeid5 vel5 dat zy ook nog diep 9 d5 zom]1 en als zy niet me] 9 h>5 tyd is om te p>51 m5s*5 en vooral k9d]5 die bang zyn1 en die zy ziet dat voor ha> gaan lop51 zal nazett54 ,zelfs zeid5 vel5 ond]vond5 te hebb51 dat m5 ze beweg5 kan om iemant natelop51 met namelyk ha> te goy51 en 't dan op e5 lop5 te zett54 ,ik kan dit niet wel 9 twyffel trekk51 da> zo vele gelo(wa>dige li$5 het my getuigd52 dog my heeft het noit will5 gelukk51 s*oon ik het altyd1 als ik 'er geleg5heid toe _h1 beproefd heb4 ,( zy my voor en5 argli/ig5 b$rieg] aangezi5 heeft1 ( wat &]s hi]van de oorzaak gewee/ is1 weet ik niet4 ,ma> zy g+ altyd voor my mee alle magt1 gelyk e5 pyl1 op de vlugt4 ,tov]kragt4 ,m5 s*reef hi] te l&e dez] ,slange 9 't algeme5 het v]mog5 toe van vogels en eekhoorns te betov]51 gelyk ik re$s aangem]kt heb4 ,ik weet niet wat ik hi]van d5k5 zal4 ,zelf heb ik het noit gezi51 dog ik heb me] dan tw9tig m5s*51 en ond] dez5 ze] gelo(wa>dige li$51 de zaak als uit en5 mond1 s*oon zy zelfs op v] van malk&] geleg5 plaats5 woonagtig w>51 hor5 getuig54 ,zy v]zek]d5 my op hunne e] dat zy het met eig5 og5 gezi5 hadd51 en sommig5 0 dit zelfs me] dan e5s gebeurd4 ,ma> m5 moet aanm]k5 dat 'er ene grote m5igte vogels en eekhoorns zig 9 de boss*5 on?\d5 wa> de ,slang5 zyn1 dus het dez5 niet bezwa>lyk valt en5 van dezelv5 en5 dodelyk5 hap te gev51 wa>van zy niet t5 e]/5 /]v51 en dat de ,slang ond] d5 boom1 wa>op het di]tje zyne toevlugt g5om5 heeft1 blyft wagt51 tot dat het ( van het v]gift ( van de pyn5 door de beet v]oorzaakt g$wong5 worde nad] by ha> te kom54 ,hot b5auwde ges*reuw1 dat de vogel ( de eekhoorn maakt1 kan door het v]gift ( de pyn v]oorzaakt word54 ,dog hi]teg5 z\de m5 kunn5 inbr5g51 dat de beet d] ,zw>te ,slang niet v]giftig is1 en dat als de ,slang zo v] gekom5 0 van e5 di] te byt5 zy het ligt z\ kunn5 va/h\d5 zond] het op en5 boom te lat5 ontkom51 ( &]s z\ zy volg5s h>e gewoonte zig s*ielyk om het zelve kunn5 sl+]51 en het1 gelyk zy somtyds wel met de ho5d]s leeft1 dooddrukk5 ( v]/ikk54 ,dog het voomaam/e dat teg5 de zo ev5 opgegev5e v]kl>+ wordt +ebragt is1 dat die gelo(wa>dige li$51 van de welk5 ik dit v]haal ontvang5 heb1 all5 heilig v]kla>d51 dat wanne] m51 zo als de arme vogel ( eekhoorn op het punt /ond van zig 9 d5 mond zyns vy&s te moet5 smyt51 de ,slang onv]wagt dood sloeg1 met e5 het n>e gejamm] van het betov]de di]tje ophield1 en de vogel1 als w>e hy uit e5 net ontsnapt1 weg vloog4 ,enig5 zeid51 dat wanne] de ,slang ma> e5 og5blik g5oodzaakt wordt h>e og5 van d5 vogel ( d5 eekhoorn aftek]51 het di] 9 vryheid g]aakt1 en weg vlugt4 ,wa>om do5 zy dit nu op dat tyd/ip en niet e]d]8 ,w>5 zy re$s van te vor5 door de ,slang v]giftigd ( gewond1 hoe konde het dod5 d] ,slang zelf h5 van het v]gift ( de gekreg5e wonde v]loss58 #bcg ,het s*ynt dan dat de op het di] geve/igde og5 d] ,slang het als betov]d ( geklui/]d h\d54 ,dog het ene en &]e moet ong]ymd en onbegrypelyk s*yn51 s*oon het van vele ze] gelo(wa>dige li$5 beve/igd1 en hi] te l&e zo algeme5 gelo(d wordt1 dat m5 zig z\de do5 uitlac*5 indi5 m5 'er enig5 twyffel omtr5t ton5 wilde4 ,ik late &]5 deze zaak nauwkeurig] uitpluiz54 ,de ,slang byt de kle9e vors*5 doodt en v]sl9dt ze4 ,wanne] zy vogeley]5 v9dt1 maakt zy 'er e5 gat 91 en zuigt die uit4 ,als de h5n5 op de ey]5 zitt51 en zy 9 't ne/ komt1 w9dt zy zig om d]zelv] lyf1 en drukt ze dood1 wa>na zy de ey]5 l$igt4 ,de ,he] ,b>tram _h deze ,slang ze] dikwyls op de hoog/e bom5 zi5 kruip51 om na> ey]5 te zoek51 en als zy w$] uit d5 boom afkwam g+ zy altyd met d5 kop voor aan na> b5$54 ,e5 ,zwe$ v]haalde my dat hy e5s ene dez] ,slang5 gezi5 _h1 die d5 kop van ene kip geheel 9 h>5 bek g5om5 en zig 9 e5 og5blik om ha> lyf gesl+]d _h1 zo dat zy ze z\de dood g$rukt hebb51 0 hy de h5 niet te hulpe gekom5 met de ,slang te dod54 ,het ho5 0 nad]h& w$] volkom5 fris* en gezond4 ,van melk h\dt deze slang ze] veel1 zo dat1 als zy e5s d5 weg na> en5 melkkeld] gevond5 heeft1 het bezwa>lyk is ze da>uit te w]54 ,m5 _h gezi51 gelyk v]haald wi]d1 dat zy met de k9d]5 de melk uit het zelve kommetje geget5 _h1 zond] de k9d]5 te byt51 s*oon die ha> met de lepel op d5 kop sloeg5 als zy te gulzig 04 ,ik heb ze noit hor5 piep54 ,zy weet zig me] als op de helft van ha> li*aam om hoog opt]egt51 om h]om te zi54 ,zy v]wisselt ja>lyks van vel1 het welk m5 voor ze] go$ teg5s de kramp h\dt1 als m5 het altyd aan het lyf draagt4 ,de ,rogge begon ?ans te bloey54 ,v]s*eid5heid van gewass5 op kle9e af/&5 van malk&]1 en van a>de4 ,ik heb dikwyls op myne reis met v]wond]+ gezi5 welk e5 ond]s*eid 'er is tuss*5 de plant5 en de a>de van de ene zyde en] beek en die welk5 op de &]e zyde d]zelv] beek gevond5 word51 somtyds zelfs al is die beek niet grot] dan dat m5 'er ov] huppel5 kan4 ,dit de$ my telk5s als ik ene wat grote beek ( rivi] ontmoette v]wagt5 nieuwe plant5 te zi54 ,de zad5 kunn5 met d5 /room van v]re af zyn n$]gevo]d4 ,ook 0 zelfs de a>de niet zeld5 van ene geheel &]e natuur dan aan de ov]zyde en] beek1 zo dat zy aan de ene zyde dikwyls ze] vet en vrugtba>1 en aan de &]e dor en mag] is4 ,ene rivi] kan e5 nog grot] ond]s*eid mak54 ,zo zi5 wy wat e5 ond]s*eid 'er is tuss*5 ,new ,j]sey en ,p5sylvanie1 twee l&s*app5 alle5 ma> door de ,dellaw>e van malk&] ges*eid54 ,9 ,p5sylvanie be/aat de grond uit ene losse a>de1 met z& en klei v]m5gd1 die ze] vrugtba> is2 9 ,new ,j]sey v9dt m5 mee/ en5 drog51 z&ig51 en1 enige plaats5 alle5lyk uitg5om51 onvrugtb>5 grond4 ,zeld5 treft m5 da> /551 veel m9d] nog b]g5 aan4 ,9 ,p5sylvanie ziet m5 zeld5 en5 ,d5n5boom2 9 ,new ,j]sey v9dt m5 'er gants*e boss*5 van4 ,philadelphia4 ,des avonds kwam ik te ,philadelphia aan4 ,krekels4 ,d5 #bb4 ,mai begonn5 de by de ,engels*5 zo g5aamde ,locu/s1 e5 soort van ,krekels1 voor d5 dag te kom54 ,zodra hunne vleugels droog w>5 v+5 zy hun gezang aan1 zo dat m5 9 de boss*5 me5de zyn gehoor te zull5 v]liez54 ,dit ja> 0 'er ene s*rikkelyke m5igte van4 ,9 de v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy voor het ja> #agef4 heb ik e5 om/&ig n>igt van hunne eig5s*app5 en lev5swys gegev51 w]wa>ds ik d5 ,lez] wyze4 ,de ,tulp5boom4 ,de ,tulp5boom /ond d5 #be4 ,mai 9 voll5 bloei4 ,het 0 ze] aang5aam bom5 zo zwa> als onze ,eik5 met bloem5 b$ekt te zi5 die onz5 ,tulp5 ze] veel gelek51 s*oon de reuk niet ze] lieflyk 04 ,kev]s4 ,e5 hoornloze olyfkleurige ,kev]1 hebb5de de r&5 en de nad5 d] deksels van de vleugels zw>t1 en het lyf bru91 zat op de bloem5 van d5 ,tulp5boom1 ,ik kon niet te wet5 kom5 ( zy het zaadmeel d] bloem5 v]zameld5 dan ( zy da> om te p>5 w>54 ,diep] 9 d5 zom]1 als de ,mo]bezi5 ryp w>51 zag ik dez5 ,kev] diepe gat5 9 dezelv5 mak51 't zy om ze te et51 't zy om 'er ey]5 9 te legg54 ,ook vond m5 nad]h& dat zy veelvuldig op de blad]5 d] ,magnolia glauca zat54 ,vrugt54 ,de ,a>dbezi5 w>5 ?ans op de hoogt5s ryp1 en het ,l&volk bragt de ,k>ss5 al volkom5 go$ 9 de ,/ad1 egt] w>5 ze nog niet ov]vlo$ig4 ,hi]uit kan m5 ev5wel van de ,lugt/reek des ,l&s oordel54 ,e5 ,travado4 ,d5 #bf4 ,mai _h m5 hi] en5 /orm1 ,travado ( ,travat gewoonlyk g5oemd4 ,des avonds om ti5 ur51 zynde de lugt ze] kla>1 kwam 'er uit het ,zuidwe/5 ene zw>te wolk met e5 zek] gesuis4 ,&]s w]d 'er ge5 w9d bespeurd4 ,wy kond5 egt] de aankom/ van deze wolk uit het gesuis en het g]aas dat de bom5 maakt51 en het welk hoe lang] hoe nad] by kwam1 van v]re bespeur54 ,to5 zy by ons kwam brak 'er e5 geweldige /orm uit1 die1 9 de /reek wa>9 hy voortg+1 zw>e he9+5 omv] wi]p1 ze e5 go$ /uks wegs met zig vo]de1 en zw>e bom5 t] n$] smeet4 ,da>op volgde e5 tamelyk /]ke reg51 wa>door de /orm v]dwe51 en alles w$]1 /il wi]d4 ,zulke ,travado's kom5 hi] dikwyls des zom]s en br5g5 dit voordeel aan dat zy de lugt ze] bekoel54 ,dog egt] do5 zy ook grote s*ade4 ,m]5deels word5 zy van zw>5 dond] en blixem v]gezeld4 ,zodra als het onw$] voorby is wordt de lugt w$] zo held] als van te vor54 ,de ,bev]boom4 ,de ,magnolia glauca /ond d5 #bh4 ,mai 9 voll5 bloei4 ,de bloem5 gav5 en5 lieflyk5 geur van zig1 die des avonds vooral 9 de boss*5 d5 reizig] ( w&ela> ze] v]kwikte4 ,to5 wat lat] de wilde wynga>d5 bloeid5 0 d]zelv] reuk niet m9d] aang5aam4 ,nog w>5 'er v]s*eid5' &]e bloem5 die de lugt met h>e lieflyke uitwaassem+5 v]vuld54 ,de ,kalmia4 ,de ,smalblad]ige ,kalmia bloeide ?ans mee/ ov]al4 ,zy wa/ geme5lyk op z&ige heid51 ( &]e mag]e grond51 wa> we9ig gewass5 voort will54 ,9 ,p5sylvanie1 ma> nog me] 9 ,new ,j]sey en 9 ,new ,york1 is zy tamelyk geme51 dog m9d] 9 ,kanada4 ,zy blyft d5 w9t] ov] gro54 ,zy v]si]t als zy 9 bloei /aat het kreupelbos* niet we9ig4 ,de bloem5 zyn van e5 s*oon purp]1 dog ond] 9 hebb5 zy e55 kr+ van donk] purp]1 en b9n5 9 di5 kr+ is de bloem ligt grauw4 ,de bloem5 zitt5 9 bosjes rondom d5 /eel gelyk als kron51 zo dat 'er de /eel als ene opges*ikte piramide uitziet4 ,de ,engels*5 noem5 deze plant ,dw>f ,laurel4 ,zy is1 gelyk h>e ,zu/] de ,bre$blad]ige ,kalmia1 voor s*ap5 en &] kle9 vee v]giftig4 ,( zy het grot] vee ook zo nadelig is kan ik niet zegg54 ,buit5 het v]maak dat h>e bloem5 d5 og5 v]s*aff5 s*ryft m5 ha> ge5 &] nut toe4 ,de ,bre$blad]ige ,kalmia /ond ook 9 h>5 be/5 lui/]1 en dong met h>e ,zu/] om d5 voorrang 9 s*oonheid4 ,dog g5e van beid5 kan zig1 gelyk de ,magnolia1 op d5 lieflyk5 geur1 di5 zy gev51 v]heff54 ,met zulk ene spa>zaamheid en zulk e5 ov]leg deelt de alwyze ,s*epp] zyne gav5 uit4 ,ge5 wez5 ontvangt alles te gelyk1 en elk ontvangt zyn deel4 ,h]nhutt]s4 ,9 ,mai w>5 e5 groot getal ,h]nhutt]s uit ,europa te ,new ,york ov]gekom51 die twee beke]de ,gro5l&]s met zig bragt54 ,de zig hi] oph\d5de ,bro$]s zond5 t]/onds enig5 van hun uit om ze te v]welkom54 ,ond] dez5 w>5 twee beke]d5 uit de ,wild5 9 ,noord ,am]ika1 en twee die van ,sur9ame gekom5 w>54 ,deze drie soort5 van uit de ,heid55 beke]de ,h]nhutt]s bevond5 zig t'zam5 te ,new ,york4 ,ik zelf _h g5e geleg5heid ze te zi52 dog zulk5 die ze gezi5 hadd5 me5d5 ze] duidelyk opgem]kt te hebb51 dat deze drie ond]s*eid5' volk51 uit hoe v]re van malk&] geleg5' oord5 zy ook gekom5 w>51 nog?ans 9 wez5/rekk5 en ge/alte ze] veel na> malk&] gelek51 alle5 w>5 de ,gro5l&]s wat kle9d]4 ,en hi]uit wild5 zy opmak51 dat deze drie volk5 van d5 zelv5 /amvad] uit ,noa*'s geslagt voortgekom5 w>54 ,hoe v] hunne m5+ gegrond 0 kan ik niet zegg54 ,k>ss54 ,d5 #cj4 ,mai w>5 de rype ,k>ss5 al vry geme5 en go$koop4 ,jams4 ,jams is de naam van e5 soort van wortel51 die m5 9 de w>m/e del5 van ,am]ika /]k teelt om ze te et51 gelyk m5 hi] met de ,potatoes doet4 ,ik proefde ze di5 dag het e]/ aan het huis van d5 ,he] ,frankl94 ,m5 _h nog niet beproefd ze hi] te plant51 dog zy w>5 uit de ,we/ ,indi5 gekom51 en dus zyn zy hi] iets zeldzaams4 ,zy zyn wit1 en smak5 byna als de ,potatoes1 dog kwalyk zo wel1 zo dat ik het d] moeite niet wa>dig agt5 z\de ze hi] te pot51 als zy al wild5 voortkom54 ,dit is de ,dioscorea alata4 ,kaas4 ,m5 maakt hi] veel ,kaas1 dog zo go$ niet als 9 ,engel&1 hoewel sommig5 van oordeel zyn dat de ,p5sylvanis*e ,kaas oud geword5 zynde de ,engels*e niet wyk5 z\de4 ,ook kwam het my voor dat v]s*eid5' soort5 van ,kaas hi] te l&e gemaakt al zo go$ als de ,engels*5 w>54 ,e5 man van ,bo/on 9 ,nieuw ,engel& b]igtte dat sommig5 da> uitmunt5de ,kaas wi/5 te mak51 en dat hun geheim da>9 be/ond van zorg te drag5 dat de koey5 op g5e l&5 weid5 wa> het wat] brak is1 want 9 dat geval z\ de kaas zo go$ niet zyn4 ,dog dit v]eis*t nad] ond]zoek4 ,v]trek van ,philadelphia4 ,d5 #ca4 omtr5t d5 middag nam ik de reis van ,philadelphia 9 e5 kle9 ,jagt aan1 dat ge/adig als de ,dellaw>e op5 is tuss*5 ,philadelphia en ,tr5ton he5 en w$] va>t4 ,wy zeild5 d5 /room met s*oon w$] en go$5 w9d op4 ,wy zag5 enige ,/eur5 van tyd tot tyd wel en5 vadem hoog uit het wat] opspr+54 ,dit duurde tot dat wy digt by ,tr5ton w>51 da> wy de ,dellaw>e v]liet54 ,het l& 0 aan de zyde van ,p5sylvanie laag1 dog op die van ,new ,j]sey 0 het wat v]hev5]1 zynde de z&ige oev] /eil dog niet ze] hoog4 ,aan beide de zyd5 zag m5 hoog geboomte1 welks blad5 's w9t]s afvall54 ,het w$]4 ,het w$] 0 g$ur5de de gants*e ma& van ,mai1 als het niet reg5de1 zo ge/eld1 dat het des voormiddags /il 01 en 's namiddags e5 we9ig1 en somtyds wat /]k]1 begon te way54 ,ook 0 het des voormiddags held]1 dog na d5 middag betrok de lugt geme5lyk e5 we9ig dog zond] reg54 ,de oev]s4 ,de oev] d] ,rivi] 0 nu hoog dan laag4 ,hi] en da> zag m5 9 de boss*5 enige kle9e huiz51 en nu en dan e5 enkeld matig /55 huis4 ,de ,rivi] w]d hoe lang] hoe smald]4 ,om drie ur5 na d5 middag zeild5 wy ,burl+ton voorby4 ,burl+ton4 ,burl+ton1 de ,ho(d/ad en de v]blyfplaats van d5 ,g\v]neur van ,new ,j]sey1 is ene kle9e plaats1 tw9tig ,eng4 myl5 van ,philadelphia op d5 oo/] oev] d] ,dellaw>e4 ,de huiz5 w>5 m]5deels van /e51 dog /ond5 v] van malk&]4 ,de ,/ad heeft ene voordelige legg+1 dewyl 'er ,s*ep5 van ene vry aanzi5lyke grootte kom5 kunn54 ,dog ,philadelphia is ha> e5 h9d]paal om h>5 h&el uittebreid51 want de eig5a>s di] plaats hebb5 ha> ze] grote voorregt5 ges*onk5 wa>door zy zo ze] toeg5om5 is dat zy alle &]e ,/$5 d5 h&el onttrekt4 ,het huis van d5 ,g\v]neur is niet groot dog van /e51 en /aat digt by de ,rivi]4 ,het is het e]/e geb\w 9 de ,/ad dat m5 van ,philadelphia kom5de 9 't oog krygt4 ,omtr5t het vlo$5 en ebb5 d] ,dellaw>e1 het welk m5 tot by ,tr5ton gewa> wordt1 is aan te m]k51 dat als by volle maan het wat] by ,kaap ,h9lop51 by voorbeeld1 t5 neg5 ur5 voor d5 middag het hoog/ is1 m5 het hoog/e wat] op de ,rivi] by ,*e/] om e5 uur en ti5 m9ut5 na d5 middag heeft1 en te ,philadelphia om twee uur en ti5 m9ut54 ,deze wa>nem+5 heb ik van d5 ,he] ,evans4 ,oev]s4 ,de ,oev]s aan d5 kant van ,new ,j]sy w>5 m]5deels hoog en /eil1 en be/ond5 uit e5 /e5kleurig z&1 dog aan de ov]zyde 0 de grond ene zw>tagtige vette a>de met glimm] v]m5gd4 ,op de zyde van ,new ,j]sey zag m5 nu en dan en5 ,d5n5boom1 dog zeld5 op de &]e1 uitg5om5 op enige we9ige plaats51 da> zy toevallig uit ,new ,j]sey w>5 ov]gebragt4 ,teg5s d5 avond1 als het omtr5t e5 uur gebt _h1 en het ze] /il 01 kond5 wy het niet v]d] br5g51 en moe/5 't ank] omtr5t zev5 ,eng4 myl5 b5$5 ,tr5ton vall5 lat54 ,hi] lag5 wy d5 gants*5 nagt4 ,de boss*5 w>5 vol van ligt gev5de vlieg51 die 9 m5igte gelyk vonk5 tuss*5 de bom51 en somtyds dw>s ov] de ,rivi] vlog54 ,9 de poel5 maakt5 de ,bulkikk]s e5 v]s*rikkelyk geweld1 en somtyds s*55 'er me] dan hond]d te gelyk het op e5 brull5 te zett54 ,ook hoorde m5 d5 ,:ipp]iwill ov]al4 ,voortreis4 ,tr5ton4 ,d5 #a4 ,juni zett$5 wy onze reis voort4 ,de ,dellaw>e 0 hi] ze] smal1 en de oev]s w>5 van dezelve ge/eldheid als die wy d5 voorga&5 dag zag5 voor dat wy ,burl+ton b]eikt54 ,des morg5s om agt uur kwam5 wy te ,tr5ton aan4 ,d5 volg5d5 dag v]trokk5 wy van da> met d5 gem55 wag54 ,de veld5 w>5 mee/ met weit1 rogge1 mais1 hav]1 h5nip en vlas bezaid4 ,op v]s*eid5' plaats5 vond5 wy grote /ukk5 met h5nip4 ,ka/anjebom5 vond5 wy 9 vry grote m5igte4 ,zy wiess5 dikwyls op ze] slegte grond51 die egt] niet te droog nog te nat w>54 ,m5 zeide dat 'er vele ,tulp5bom5 9 de boss*5 w>51 dog wy zag5 'er g55 op d5 weg4 ,d5 aang5om5 geur d] 9 de mo]ass5 wass5de ,magnolia's rook m5 re$s van v]re1 e] m5 zelfs d5 boom kon zi54 ,de ,phlox glab]rima1 en &]e bloem54 ,de ,phlox glab]rima /ond hi] en da> vry talryk 9 de boss*52 h>e rode bloem5 gav5 e5 s*oon aanzi54 ,zy wies hi] 9 de zelve grond5 als 9 ,europa de ,ly*nis visc>ia en de ,ly*nis dioica4 ,de ,phlox maculata groeide veel op natte plaats51 en 0 vol van s*one1 rode1 welruik5de bloem54 ,zy /ond op zulke grond5 da> by ons de ,ly*nis flos cuculi groeit4 ,als m5 by deze bloem5 de ,b>tsia cocc9ea1 de ,lobelia c>d9alis1 en de ,mon>da didyma voegt1 heeft m5 de bloem5 die ongetwyfeld de s*oon/e rode kleur5 ton54 ,de ,sassafrasbom5 w>5 ov]vlo$ig digt by de he9+5 van tu95 en boomga>d54 ,de huiz5 die wy voorby r$5 w>5 mee/ van h\t4 ,op ene plaats 0 m5 bezig e5 huis te b\w5 welks mur5 alle5 van klei w>51 uit de welke m5 hi] ook de bakov5s maakt4 ,boekweit4 ,de ,boekweit _h zig hi] op vele plaats5 9 't wild voortgeplant4 ,wy zag5 'er d5 gehel5 dag enkelde plant5 van 9 de boss*5 en op de veld51 dog altyd digt by de weg52 wa>uit m5 kan opmak5 dat zy hi] uit v]/roide zad5 is voortgekom54 ,nieuw ,brunswyk4 ,des avonds laat kwam5 wy te ,nieuw ,brunswyk aan4 ,d5 #c4 ,juni g+5 wy met e5 ,jagt na> ,new ,york de ,rivi] af4 ,deze _h 9 't beg9 tamelyk hoge en /eile oev]s van d5 rod5 /e51 di5 ik al bes*rev5 heb4 ,hi] en da> /ond ene ,l&hoeve1 en wat v]d] zag m5 digt aan de ,rivi] grote koornl&5 en weid54 ,wy moe/5 9 het zeil5 de tek5s volg5 van 9 d5 grond ge/ok5e takk5 met blad]5 da>aan1 welk5 d5 weg aanwez5 di5 m5 h\d5 moe/ om de ondiept5s te v]myd54 ,e9delyk kwam5 wy 9 zee1 en zag5 zuidwa>ds he5 niets dan dezelve2 dog aan de l9k]h& hield5 wy altyd het va/e l& 9 't gezigt4 ,aan d5 mond d] ,rivi] gekom5 zynde kond5 wy kiez5 ( wy buit5 om het ,/at5 ,eil& he51 dan tuss*5 het zelve en 't va/e l& door zeil5 wild54 ,wy rigtt5 ons na> we] en w9d1 en zeild5 buit5 om1 dewyl het s*oon w$] 01 da> m5 by /orm b9n5 door zeilt2 en s*oon wy twee ur5 blev5 va/ zitt51 arbeidd5 wy ons nog?ans w$] los1 en kwam5 ,de ,/ad ,new ,york4 des avonds om neg5 ur5 te ,new ,york aan1 welke ,/ad ik al bes*rev5 heb4 ,wynga>d54 ,d5 #d4 ,juni vond ik hi] 9 de tu95 ,wynga>d51 die uit ,europa gekom5 w>54 ,zy droeg5 ja>lyks vele ze] go$e druiv54 ,als de w9t] ge/r5g is bevriez5 zy dikwyls tot aan d5 grond toe1 ma> met de l5te bott5 'er nieuwe s*eut5 uit4 ,a>dbess54 ,de ,a>dbess51 w]d5 nu dagelyks m5igvuldig te koop geveild4 ,e5 jonge ,engels*man uit ,jamaika b]igtte dat da> g5e ,a>dbezi5 groeid54 ,de ,slang5 zyn ze] op deze vrugt ge/eld2 dog zy zyn zo go$ niet als die 9 ,zw$5 en ,f9l& vall54 ,klav]4 ,buit5 de ,/ad 0 hi] en da> op de hoogt5s ,klav] gezaid4 ,m5 0 t5 dele bezig met het afmay5 d] veld52 sommig5 w>5 re$s gemaid1 en de klav] lag op hop5 om weggevo]d te word54 ,k>ss5bom54 ,aan d5 weg tuss*5 ,philadelphia en ,brunswyk v9dt m5 vele ,k>ss5bom5 op de ,l&hoev52 dog v]d] w>5 zy vry zeldzaam4 ,ma> 9 ,new ,york voorby ,/at5 ,eil& vond ik ze w$] m5igvuldig]4 ,dog da> w>5 hi] zo vele v]s*eid5h$5 niet van als 9 ,p5sylvanie4 ,ik zag hi] we9ig van de zw>te zoete1 dog mee/ van de zure rode k>ss54 ,m5 mogt op reis 9 de boomga>d5 zo vele k>ss5 et5 als m5 wilde1 mits m5 de takk5 niet aan /ukk5 brake4 ,tuss*5 ,brunswyk en ,/at5 ,eil& vond m5 vele ,appelboomga>d54 ,vis*4 ,d5 #f4 ,juni hoorde ik v]s*eid5 li$5 van j>5 v]zek]5 dat de vis* hi] s$]t kort5 tyd m]kelyk 0 v]m9d]d4 ,rum4 ,de ,rum1 e5 soort van br&ewyn die uit suik]riet gemaakt wordt1 en hi] /]k 9 't gebruik is1 wordt voor gezond] geh\d5 dan br&ewyn1 die uit koorn ge/ookt wordt4 ,om dit te beve/ig5 zeide m51 dat zy e5 /uk v>s* vlees* 9 ,rum en e5 &] /uk 9 br&ewyn gelegd1 en 9 beid5 enige ma&5 gelat5 hadd51 wa>na dat 't welk 9 ,rum geleg5 _h 'er ze] wel en gaaf1 dog het &] geheel doorvret5 en vol gat5 uitgezi5 _h4 ,dog deze proef s*ynt my niet van de jui/5 te wez54 ,de ,major ,rod]=t v]haalde1 dat1 to5 hy op d5 kryg/ogt na> ,kanada 01 hy bem]kt _h dat de ,soldat5 wanne] zy enig5 tyd lang br&ewyn zop5 /i]v51 dog dat de ,rum hun ge5 kwaad g$aan _h1 s*oon zy ze dagelyks en5 lang5 tyd gebruikt hadd54 #bch ,long ,isl&4 ,long ,isl& is de naam van e5 ,eil& legg5de vlak ov] de ,/ad ,new ,york 9 zee4 ,het noordelyk] deel is veel vrugtba>d] dan het zuidelyk]4 ,voorhe5 heeft 'er ene grote m5igte van ,wild5 op gewoond2 ook v9dt m5 'er nog ettelyk5 van1 dog zy v]m9d]5 ja>lyks1 v]mits zy 't ,eil& all5gsk5s v]lat54 ,het zuid] deel is wel het dor/e2 dog de wyze ,s*epp] heeft die onvrugtba>heid door ene v]baz5de m5igte van oe/]s1 kreeft51 krabb51 all]lei5 vis*1 en vel]h&e zeevogels v]go$1 die m5 da> veel ov]vlo$ig] aantreft dan aan het noord] e9d4 ,dit is de oorzaak ook wa>om de ,wild5 zig aan het zuid] g$eelte het mee/ on?ield51 dewyl zy voomamelyk van oe/]s en &]e zeevoortbr5gsels leefd54 ,nog kan m5 by ebbe 9 kort5 tyd ene gants*e k> vol oe/]s lad51 die e5 enkelde vlo$ op 't /r& gesmet5 heeft4 ,ov]al op het ,eil& v9dt m5 ene grote m5igte van all]lei s*al51 die de ,wild5 voorhe5 da> ge/roid hebb54 ,deze s*al5 gebruikt m5 nu om 't l& te mi/54 ,het zuidelyk/e deel van 't ,eil& wordt mee/ tot weil&1 het &]e tot koornakk]s gebezigd4 ,m5 wil dat 9 't laat/ g5oemde deel de w9t] lang] aanh\dt1 en de sneuw lang] legg5 blyft4 ,de m5s*5 zyn hi] ze] vrugtba>1 lang en /]k4 ,v]trek4 ,d5 #aj4 ,juni om d5 middag v]liet5 wy ,new ,york1 en zeild5 met we9ig w9ds de ,rivi] ,hudson na> ,albany op4 ,wy zag5 ze] vele ,s*uit51 die van ,new ,york na> huis ke]d51 wa> zy eetw>5 en &]e go$]5 te koop gebragt hadd51 die da>1 weg5s de m5igte van ,+ezet55 en d5 /]k5 h&el1 wel gewild zyn4 ,de ,rivi] liep hi] van 't noord5 na> 't zuid54 ,zy _h enige hoge uit/ekk5 van l&4 ,h>e bre$te zal aan d5 mond vyf vi]d5 van ene ,eng4 myl wez54 ,sommige ,bru9viss*5 speeld5 op het wat]4 ,9 't beg9 0 de oev] aan de oo/elyke zyde1 dat is die van ,new ,york1 hoog en /eil1 dog aan de &]e gloy5de en met h\t b$ekt4 ,egt] zag m5 aan we]skant5 l&hoev5 en koornakk]s4 ,de /eile oev]s be/ond5 uit ene /e5kleurige a>de4 ,ook sommige kle9e klipp5 van grauw5 /e5 v]toond5 zig hi] en da>4 ,omtr5t ti5 ( twaalf myl5 van ,new ,york kreeg het l& aan d5 we/elyk5 oev] ene geheel &]e g$aante1 want da> v]toond5 zig hoge b]g51 loodregt /eil teg5s d5 /room aan4 ,somtyds /ak e5 hoek uit 9 't wat] als w>e het van e5 bolw]k4 ,de b]g5 w>5 met kle9 eik5- en &] h\t bewass54 ,vele grote en kle9e /55 lag5 aan d5 kant1 zynde van bov5 n$] gevall54 ,deze b]g5 duurd5 enige ,eng4 myl5 lang4 ,dog aan de oo/] zyde 0 het l& m]5deels hoog1 somtyds ges*ake]d met b]g5 en vally51 die mee/ met blad v]wissel5d geboomte bewass5 w>54 ,ook zag m5 hi] en da> l&hoev54 ,op de heuvels lag5 enige losse /554 ,wy zag5 ov]al ,bru9viss*51 en op ene plaats enige ,/eur5 #bci4 ,wat hog] op vond5 wy d5 oo/elyk5 oev] /]k beb\wd1 en wy zag5 vele s*one l&hoev51 omr+d van boomga>d5 en akk]s1 zo v] het gezigt reik5 kon4 ,omtr5t twee en tw9tig ,eng4 myl5 van ,new ,york v]liet5 ons de hoge b]g51 en maakt5 als w>e het en5 rug dw>s door 't l& van 't oo/5 na> het we/54 ,ook v]&]de de we/elyke oev]1 be/a&e voorts uit vally5 en kle9e b]gjes4 ,het l& 0 hi] byna niet bewoond4 ,de oo/elyke zyde egt] bleef ev5 bekoorlyk van g$aante4 ,na ene wyl 9 't donk] gezeild te hebb51 wi]p5 wy 't ank]1 des te me] dewyl het /]k begon te ebb54 ,wy blev5 hi] d5 gants*5 nagt legg54 ,d5 #aa4 des morg5s v]volgd5 wy onze reis met d5 vlo$4 ,wy zeild5 voorby de ,highl& ,m\nta9s1 die oo/elyk van ons lag54 ,zy be/ond5 uit grauwe rots51 w>5 hoog en vry /eil1 en met blad v]wissel5de bom51 ,d5n5 en rode ,c$]s b$ekt4 ,aan de we/] zyde 0 het l& vol van klipp51 dog die de hoogte niet hadd5 van de b]g5 aan d5 &]5 kant4 ,wy kond5 niet wel de topp5 di] b]g5 bes*\w51 dewyl zy met en5 dikk5 nevel omgev5 w>54 ,ook zag m5 g5e l&hoev51 v]mits het l& te vol klipp5 04 ,de af/& van dit geb]gte van ,new ,york rek5de m5 op zes5d]tig ,eng4 myl54 ,enige myl5 v]d] hadd5 wy nog heuvels en klipp5 aan de we/elyke zyde1 en aan de oo/elyke ene v]wissel+ van grot] en kle9d] b]g5 en dal51 b$ekt met geboomte4 ,s*oon de b]g5 digt aan de ,rivi] niet hoog w>51 wi]d5 zy all5gsk5s hog] en hog]1 hoe v]d] zy l&wa>ds 9 kwam54 ,da>na v]toonde zig niets dan ze] hoge ronde b]g5 en dal51 die beid5 met h\t bewass5 w>54 ,de dal5 zelv5 w>5 eig5lyk niets dan lage klipp5 en rots51 die op vele plaats5 nev5s de ,rivi] loodregt /eil afg+54 ,de bre$te van d5 /room b$roeg geme5lyk e5 muskets*oot1 dog somtyds wel twee ( drie4 ,v]s*eid5 soort5 van viss*5 sprong5 9 't wat]4 ,om ti5 ur5 voor d5 middag g+ de w9d legg51 en wy w>5 g5oodzaakt de riem5 te gebruik54 ,op ene plaats aan d5 we/] oev] zag5 wy e5 rood ges*ild]d h\t5 huis1 en m5 zeide dat e5 we9ig hog] op e5 zaagmol5 /ond4 ,buit5 dit zag5 wy dez5 voormiddag nog huis nog b\wl&4 ,het wat] d] ,rivi] 0 hi] niet ziltig me]4 ,dog m5 zeide dat het somwyl5 by en5 zuidwe/5 w9d nog veel hog] brak blyft4 ,ook s*e5 hi] het wat] donk]d] dan me] na> b5$54 ,de oorsprong d] ,rivi]54 ,het is ene zw>e1 zo niet ondo5lyke zaak1 d5 oorsprong d] ,rivi]5 9 't algeme5 te v]kl>54 ,enig5 kunn5 wel uit ene v]zamel+ van wat] ont/aan zyn1 dat door en5 zw>5 reg5 ( &] toeval v]gad]d is geword51 en de kant5 d] v]zamelplaats ov]tr$5 is1 ( zig op ene &]e wys en5 doorgang gemaakt en zyn5 loop na> d5 kant g5om5 heeft1 wa> het d5 m9/5 w$]/& ontmoette4 ,dit is veelligt de oorzaak wa>om zo vele ,rivi]51 zelfs langs vlakt5s zo krom lop54 ,egt] s*ynt het dat sommig5 h>5 oorsprong 9 de s*epp+ zelve hebb51 en dat de alwyze ,s*epp] to5 re$s d5 weg die d]zelv] wat]5 nem5 z\d5 aangewez5 heeft1 want het is niet wa>s*ynlyk dat zy alle5 uit en5 toevallig5 ov]loop van wat]5 ont/aan zyn4 ,ond] deze laat/e soort van ,rivi]5 mog5 wy de ,hudson wel rek554 ,ha> loop1 h>e oev]s1 alles moe/ v]wond]+ 9 my v]wekk54 ,zy beg9t e5 go$ /uk bov5 ,albany1 en loopt lynregt van 't noord5 na> het zuid5 tot by ,new ,york4 ,dit is ene langte van t5 m9/5 hond]d en ze/ig ,eng4 myl52 want de kle9e bogt5 die zy somtyds maakt hebb5 haa/ niets te b$uid54 ,op sommige plaats5 tuss*5 ,new ,york en ,albany zyn ry5 van b]g51 lop5de oo/ en we/1 en1 het ge5 zond]l+ is1 deze b]g5 lop5 zond] afsnyd+5 voort tot dat zy aan de ,hudson sluit51 die ze plotsl+ afsnydt1 zo dat hunne kant5 loodregt /eil teg5s de ,rivi] /aan4 ,dus is hi] ene op5+ zo bre$ als de ,rivi]4 ,dog aan de ov]zyde vang5 de b]g5 w$] aan1 en lop5 v]d] we/wa>ds4 ,het ge5 nog aanm]k+ v]di5t is1 dat de ,rivi] te die op5+ al zo diep1 zo niet diep] is1 als op &]e plaats54 ,het is wond]lyk te zi5 hoe loodregt de kant5 d] b]g5 teg5s d5 /room zyn4 ,en het s*ynt1 dat indi5 de ,voorzi5igheid deze op5+ niet gemaakt _h1 al het l& me] na> bov5 altyd ond] wat] z\ ge/aan hebb51 dewyl dit geb]gte1 gelyk e5 dam1 het aflop5 van het wat] z\ belet hebb54 ,wa>om gaat nu deze ,rivi] zo lang 9 ene lynregte /reek voort8 ,wa>om legg5 deze doortogt5 tuss*5 de b]g5 ond] dezelve middaglyn8 ,wa>om zyn 'er ,wat]vall5 digt by die doortogt51 ( t5 m9/5 ondiept5s met /e5agtige grond58 ,wy wi]d5 nu hoe lang] hoe me]d] v]s*rikkelyke hoge en /eile b]g5 aan beide de oev]s gewa>1 die op het mak5 van enig geluid en5 /]k5 we]klank gav54 ,hoe hoog en /eil deze b]g5 ook wez5 mogt51 w>5 zy egt] met laag h\t bewass54 ,van hi] kond5 wy1 v] noordwa>ds van ons1 de zog5aamde ,blauwe ,b]g5 zi54 ,ook s*e5 het l& v]d] op tamelyk beb\wd en m9 b]gagtig te zyn4 ,de ,s*ipp] v]telde dat m5 9 en5 dez] b]g5 aan de we/zyde d] ,rivi] dikwyls des nagts e5 ligt zag1 't welk het volk voor en5 ,k>bonkel/e5 hield4 ,de laat/e dez] hoge t5 we/5 legg5de b]g5 wordt ,butt]hill g5oemd4 ,het l& w]d v]d] op vlakk]2 ook begon m5 me] l&hoev5 en akk]s tuss*5 de hoogt5s te ontdekk54 ,e] wy deze b]g5 te bov5 w>5 liep ons de w9d teg51 zo dat wy lav]5 moe/51 het welk ze] langzaam 9 zyn w]k g+1 alzo de ,rivi] hi] niet bov5 e5 snaphaans*oot bre$ 04 ,e9delyk en w9d en ebbe teg5 kryg5de1 wi]p5 wy het ank]1 wa>op wy aan l& trad5 om te zi5 wat da> m]kwa>digs mogt te v9d5 wez54 ,sassafras- en ,ka/anjebom5 wiess5 hi] veel1 ook hi] en da> e5 ,tulp5boom4 ,ook /ond5 hi] enige bre$blad]ige ,kalmias 9 bloei1 dog de bloem5 w>5 wit4 ,kort na d5 middag begon het uit het zuidwe/5 te way51 dus ligtt5 wy het ank]4 ,wy hadd5 jui/ /il geleg5 op de plaats da> het /eile geb]gte e9digt4 ,het be/ond uit grauw5 rots1 en op d5 kant van 't wat] lag5 vele kle9e /554 ,zo dra wy de b]g5 v]lat5 hadd5 wi]d het l& vry]1 vlakk] en wat v]hev54 ,ook wi]d de ,rivi] byna ene ,eng4 myl bre$4 ,na enig5 tyd zeil5s bespeurd5 wy g5e b]g5 me] nev5s de ,rivi]2 ma> t5 oo/5 g+ ene ry van b]g5 noordoo/1 welk] zyd5 t] halv] hoogte met h\t b$ekt zyn4 ,dog de topp5 w>5 geme5lyk kaal4 ,miss*i5 dat van weg5 de /]ke zonnes*yn1 de droogte en 't geweld d] w9d51 die m5 hi] heeft1 da> niets wilde voortkom54 #bdj ,op de oo/]zyde 0 het l& me] beb\wd als aan de we/elyke1 da> ons zeld5 e5 huis1 ma> alle5 l\t] boss*51 s*oon het ,l& vlak 01 voorkwam54 ,omtr5t zes en vyftig ,eng4 myl5 van ,new ,york 0 het l& niet ze] hoog1 dog ov]al vol h\ts1 uitg5om5 dat hi] en da> ene bo]d]y wi]d aangelegd4 ,de hoge b]g51 welk5 wy dez5 namiddag v]lat5 hadd51 v]toond5 zig nu ov] de boss*5 he54 ,de ,highl&s ,m\nta9s liep5 niet noordelyk] aan de ene zyde d] ,rivi] dan aan de &]e4 ,hunne kant5 die niet naa/ de ,rivi] w>5 g+5 niet loodregt ma> gloy5de op1 zo dat m5 ze1 s*oon niet zond] moeite1 beklimm5 konde4 ,kalk4 ,m5 br&de kalk op v]s*eid5' plaats5 langs de ,rivi]1 wa> de grond enigs9s v]hev5 04 ,de ,s*ipp] zeide dat m5 da> enige ,eng4 myl5 v] en5 s*on5 grauwblauw5 /e5 vond wa>uit m5 kalk br&de1 dog v]d] vond m5 g55 kalk/e5 dan te ,albany4 ,dance4 ,wy vo]5 e5 kle9 uit/ek l&s op d5 we/]oev] voorby dat ,dance g5aamd wi]d1 omdat1 zo als m5 zeide1 de ,holl&]s zig op die plaats voorhe5 e5s vrolyk gemaakt en g$an/ hadd51 dog ene m5igte ,wild51 die met hun gekom5 w>51 z\d5 h5 all5 hebb5 omgebragt4 ,des avonds laat wi]p5 wy 't ank]1 hebb5de en w9d en ebbe teg54 ,m5 _h hi] omtr5t twaalf vadem wat]s4 ,des nagts zag5 wy vele ligt5de vlieg51 die somtyds op het want kwam5 zitt54 ,d5 #ab4 ,juni vo]5 wy voor ty1 dog teg5 w9d1 d5 /room op4 ,de ,rivi] 0 hi] e5 muskets*oot wyd4 ,het l& aan beide de zyd5 0 enigs9s laag1 en be/ond uit lage klipp5 en /e5agtige veld51 dog 0 doorgaans met h\t b$ekt4 ,het 0 zo slegt dat zig 'er niemant wilde n$]zett54 ,enige ,eng4 myl5 bleef het l& zo1 zond] dat m5 ene enkelde l&hoeve ontdekk5 kon4 ,om elf uur voor d5 middag b]eikt5 wy e5 kle9 ,eil& midd5 9 de ,rivi] legg5de4 ,hi] is m5 t5 halv5 wege tuss*5 ,new ,york en ,albany4 ,het l& 0 nev5s d5 /room laag1 en /e5agtig4 ,dog v]d] op zag m5 met h\t bewass5 b]g51 vooral aan de we/zyde d] ,rivi]1 en nog v]d] weg kek5 de zog5aamde ,blauwe ,b]g5 ov] de e]/5 he54 ,teg5 d5 middag wi]d het /il1 dus wy we9ig vord]d54 ,het l& 0 hi]1 vooral teg5s 't oo/51 wel beb\wd1 dog het s*e5 ze] ,/rasburg4 z&ig te zyn4 ,e5 d] vlekk51 die hi] lag51 heette ,/rasburg1 het wi]d van vele ,duits*]s bewoond4 ,we/wa>ds zag m5 hi] en da> enige nieuw ontgonn5 akk]s4 ,de ,blauwe ,b]g5 w>5 hi] van daan ze] duidelyk te zi54 ,zy /ak5 door de wolk5 door1 en kek5 bov5 alle de &]5 he54 ,de /room 0 voor ,/rasburg ene ,eng4 myl bre$4 ,m5 gebruikte hi] tot t9del e5 geel zwam #bda1 dat op de ,ahornbom5 wa/4 ,dat van d5 roodbloemig5 ,ahorn #bdb wordt voor het be/e geh\d54 ,na dat agtte m5 het mee/ 't welk van d5 ,suik]ahorn #bdc komt4 ,camp5 ,rhe9beck4 ,e5 we9ig van ,/rasburg legt ene plaats ,camp5 ,rhe9beck g5oemd4 ,het is van de ,rivi] af1 en wordt van vele ,duits*]s bewoond1 die 'er ene k]k hebb54 ,deze /ad kan m5 van de ,rivi] niet zi54 ,om twee uur na d5 middag begon het uit het zuid5 te way51 zo dat wy go$5 w9d hadd54 ,wy zag5 fraye akk]s1 wel geb\wde hoev5 en s*one boomga>d54 ,op d5 we/elyk5 oev] 0 het l& ook enigs9s hoog1 dog nog mee/ met h\t b$ekt1 alle5 v]toonde zig hi] en da>1 dog s*a>s*1 ene l&hoeve4 ,de ,rivi] liep lynregt noordwa>ds1 zo dat wy 'er ge5 e9de van zi5 kond54 ,zy 0 op de mee/e plaats5 ene ,eng4 myl bre$4 ,de w9d 0 ons d5 gants*5 nagt gun/ig1 zo dat ik g5e geleg5heid _h na> de ge/eldheid des l&s ond]zoek te do54 ,d5 #ac4 des morg5s om vyf uur w>5 wy1 zo als m5 ons b]igtte1 ma> neg5 ,eng4 myl5 van ,albany4 ,het l& 0 laag aan beide de oev]s1 en geheel byna met h\t bewass51 uitg5om5 dat hi] ene kle9e bo]d]y is aangelegd4 ,aan de ,rivi] lag5 natte1 met rietgras #bdd bewass5e weid51 en dez5 maakt5 v]s*eid5 kle9e ,eil&tjes uit4 ,wy zag5 g5e b]g54 ,wy haa/t5 ons na> ,albany en hadd5 aan we]skant5 mee/ lage l&51 die egt]1 hoe nad] wy by ,albany kwam51 des te bet] beb\wd w>54 ,m5 _h hi] het gebruik van hoi/apels ond] dak5 te zett51 die m5 kan lat5 ryz5 en dal54 #bde ,de huiz5 die m5 van tyd tot tyd zag1 w>5 t5 dele van /e51 t5 dele van h\t4 ,de ,rivi] 0 zeld5 br$] dan e5 snaphaans*oot1 en _h v]s*eid5' z&bank51 zo dat m5 het va>wat] di5de te k5n54 ,e9delyk kwam5 wy 's morg5s ,albany4 om agt uur gelukkig te ,albany aan4 ,jagt54 ,alle de ,jagt51 die tuss*5 ,new ,york en ,albany v>51 hor5 9 de laat/e di] plaats5 t'huis4 ,zy gaan zo lang het wat] op5 is ge/adig ov] en we]4 ,van ,albany v]vo]5 zy voornamelyk plank51 en &] timm]h\t1 meel1 erwt51 en pelt]y51 die m5 van de ,wild5 koopt1 ( die 'er de ,frans*5 9 't geheim na> toe br5g54 ,zy k]5 byna l$ig t]ug1 uitg5om5 dat zy enige koopw>51 wa>van de ,rum de voornaam/e is1 m$5em54 ,deze laat/e wa> kunn5 de ,+ezet55 van ,albany niet ontb]51 dewyl zy da> door de og5 d] ,wild5 zo wet5 te v]bl9d51 dat dez5 hun de pelt]y5 na> go$dunk5 s*att5 lat54 ,deze ,jagt5 zyn tamelyk groot1 hebb5 go$e kajuit51 zo dat m5 da> ze] gemakkelyk 9 is4 ,zy zyn geme5lyk van rood c$]51 ( van wit eik5 h\t4 ,dikwyls is de bodem van witt5 eik1 de zyd5 van rod5 c$]1 omdat het laat/e h\t veel lang] onv]rot blyft dan het eik54 ,dog dewyl het c$]5 h\t ligt b>/ als het erg5s teg5s sloot1 en de ,hudson op vele plaats5 vol is van z&bank5 en klipp51 wa>op de kiel somtyds raakt1 zo kie/ m5 lief/ eik5h\t voor d5 bodem1 dewyl het wek] is en niet zo ligt splyt4 ,en da> de kiel ond] wat] is /aat zy niet ze] bloot aan v]rott+4 ,kanoos4 ,de ,kanoos1 die deze ,jagt5 by zig hebb51 zyn uit e5 enkeld /uk h\ts gemaakt1 dat uitgehold is4 ,zy zyn van vor5 en van agt]5 puntig1 dikwyls drie ( vi] vadem lang1 en zo bre$ als de dikte van d5 /am het toeliet4 ,de roey]s zitt5 niet ond] 't roey51 ma> voor en agt] /aat e5 man met ene korte riem 9 de h&1 wa>m$e zy het va>tuig do5 voortgaan4 ,i$] jagt heeft 'er twee4 ,de ,kanoos die te ,albany gemaakt word5 zyn mee/ van wit d5n5h\t4 ,zy kunn5 agt ( twaalf j>5 dur51 vooral als zy van buit5 met e5 m5gsel van te]1 vet en v]w be/rek5 zyn4 ,te ,albany heeft m5 ge5 &] h\t dat 'er go$ toe is dan het witte d5n5h\t2 ma> te ,new ,york maakt m5 ze uit rood c$]5 h\t4 ,geme5lyk zyn 'er g5e bank5 91 ma> m5 moet op d5 grond zitt51 want als 'er bank5 9 w>5 z\de m5 9 geva> zyn van omteslaan1 indi5 m5 het ev5wigt niet wel bewa>de4 ,battoes4 ,battoes #bdf noemd5 de ,engels*5 e5 &] soort van s*uit51 die m5 9 ,albany veel gebruikt4 ,zy zyn van witte d5n5 ( vur5 plank5 gemaakt4 ,de bodem is plat1 om des te bet] ov] ondiept5s voorttekom52 de e9d5 zyn puntig en wat hog] als 9 het midd54 ,m5 zit 'er 91 en roeit ze gelyk wy onze bot5 do54 ,zy zyn vry lang1 somtyds drie en somtyds vi] vadem4 ,het boord is altyd loodregt1 en van tw9tig duim tot twee voet hoog1 en de bre$te 9 het midd5 is omtr5t twee ell54 ,m5 b$i5t zig hi] van dezelv5 voornamelyk om koopw>5 na> de ,wild5 te vo]51 9 geval de /rom5 va>ba> g5oeg zyn1 en m5 de s*uit5 niet e5 /uk wegs ov] l& drag5 moet1 want de s*uit5 die uit d5 ba/ van bom5 gemaakt zyn b>/5 te ligt als zy /ot51 en de ,kanoos lad5 niet veel en slaan te ligt om4 ,ik zag hi] g55 van dat soort van s*uit5 als m5 gewoonlyk 9 ,europa gebruikt4 ,k\de4 ,de k\de doet te ,albany veeltyds grote s*ade4 ,9 d5 zom] gaat 'er nauwlyks ene ma& voorby die niet enige nagt5 geeft dat het vrie/4 ,de l5te komt hi] ze] laat2 het vrie/ dikwyls des nagts 9 ,april en ,mai1 wa>door de bloeisems veel lyd54 ,m5 vreesde dit ja> desweg5s ze] voor de appel54 ,zelfs vriez5 wel de bloeisems d] eik5 9 de boss*5 dood4 ,9 d5 h]f/ h\d5 de w>me dag5 en nagt5 lang aan4 ,teg5s het e9de van ,septemb] beg9t het des nagts geme5lyk te vriez51 dog vooral 9 ,octob]4 ,van 't beg9 ( t5 m9/5 het midd5 van ,novemb] af tot 9 ,ma>t ( ,april #bdg moet m5 het vee 9 de /all5 h\d51 en met hoi vo$54 ,w$] 9 d5 ,zom]4 ,9 d5 zom] blaa/ de w9d mee/ uit het zuid51 en br5gt grote droogte aan4 ,nu en dan egt] reg5t het e5 we9ig4 ,zodra 'er reg5 komt loopt de w9d noordwe/1 blyft zo en5 dag ( twee1 en ke]t dan we] na> zyn5 hoek4 ,dit heb ik 9 dit en het volg5de ja> dikwyls ond]vond54 ,d5 #ae4 ,juni zag5 wy dat de betu9+5 hi] geme5lyk van vur5 plank5 gemaakt w>51 die op malk&] tuss*5 vur5 pal5 lag54 ,van dit h\t _h m5 hi] voorraads g5oeg1 aangezi5 de m5igvuldige boss*5 en zaagmol5s4 ,appel54 ,de ,appelbom5 slag5 hi] zo wel als erg5s 9 ,noord ,am]ika4 ,m5 vond boomga>d5 by elke bo]d]y4 ,m5 heeft hi] en5 ze] lekk]5 appel1 di5 m5 9 d5 h]f/ als iets zeldzaams na> ,new ,york en eld]s v]z5t4 ,ik heb te ,aobo uit de pitt5 van dez5 appel v]s*eid5 bom5 gefokt1 die ze] wel zyn voortgekom51 en onze w9t]s v]dur5 kunn54 ,dog zy hebb5 nog g5e vrugt5 gegev54 ,m5 maakt hi] ook ,cyd] uit de appel54 ,ook slag5 hi] all]lei ,k>ss5bom5 vry wel1 dog niet de ,p]5bom54 ,dog z\de dit niet toetes*ryv5 zyn aan gebrek van zorg voor de zelv51 aangezi5 m5 9 ,p5sylvanie go$e p]5 v9dt8 ,p]sik54 ,p]sik5bom5 heeft m5 hi] dikwyls geplant1 dog zy zyn niet wel geslaagd1 het ge5 m5 deels aan d5 grond1 deels en voornamelyk aan en5 zek]5 worm toes*reef1 die 9 d5 grond zit en de wortel5 afbyt4 ,miss*i5 doet 'er ook wel de felle vor/ veel toe4 ,buit5 dez5 _h m5 hi] g5e &]e tamme vrugtbom54 ,h5nip en vlas zait m5 zo veel als m5 tot het gebruik van nod5 heeft4 ,mais4 ,dog de ,mais wort hi] /]k geteeld4 ,e5 losse grond wordt 'er het be/ voorgeh\d54 ,9 klei kwam zy niet voort4 ,zy heeft hi] twee hond]d voor e5 gegev54 ,m5 hield d]halv5 dit graan voor e5 d] voordelig/51 te me] da> het w$] opkomt al vrie/ het 9 't voorja> dood4 ,voorbeeld5 zyn 'er voor h&51 dat de plant tot tweemaal toe bevroz5 gewee/ zynde egt] en5 voortreffelyk5 oog/ gegev5 heeft4 ,ook kan zy bet] teg5s de droogte dan de ,weit4 ,het groot/e soort van ,mais wordt 9 ,septemb] ryp4 ,weit4 ,de ,weit wordt hi] ook met voordeel geb\wd4 ,zy wordt g]ek5d twaalf voor e5 te gev52 indi5 m5 ma> ti5 voor e5 krygt is m5 kwalyk voldaan4 ,somtyds geeft de oog/ tw9tig voor e54 ,de ,l&li$5 ,l&li$54 9 ,albany zyn t5 dele ,holl&]s1 t5 dele ,duits*]s4 ,de laat/5 hebb5 v]s*eid5' grote dorp51 en zay5 veel ,weit1 die na> ,albany en van da> na> ,new ,york v]vo]d wordt4 ,uitg5om5 de ,weit die by ,sopus1 &]s ,k+'s ,t[n1 gewonn5 wordt1 is die tuss*5 ,new ,york en ,albany valt de be/e van geheel ,noord ,am]ika4 ,m5 eet hi] niet dan weit5 brood4 ,te ,new ,york wordt de ,albanis*e ,weit wat duurd] dan &]e betaald4 ,rogge wordt hi] ook1 dog niet veel1 gezaid4 ,g>/ wordt 'er we9ig geteeld1 omdat m5 ,weit g5oeg heeft om 'er m\t van te mak54 ,ma> om/reeks ,new ,york zag ik grote veld5 met ,g>/4 ,hav] wordt hi] ma> zo veel gezaid als m5 voor de pa>d5 nodig heeft4 ,erwt5 word5 hi] veel gezaid4 ,zy slag5 ze] wel1 en word5 ja>lyks vele tonn5 van na> ,new ,york gevo]d4 ,m5 is hi] lang van d5 s*adelyk5 erwtworm vry geblev51 dog s$]t we9ige j>5 heeft hy zig hi] ook 9 de erwt5 begonn5 te do5 bespeur51 en grote s*ade aan dezelv5 toetebr5g51 die voorhe5 hi] 9 ov]vlo$ gewonn51 en vooral voor het gebruik d] zeev>5d5 met groot voordeel v]k(t wi]d54 ,voordez5 liet m5 te ,k+'s ,t[n en 9 ,new ,york erwt5 van ,albany kom5 om te zay51 en dez5 w>5 het e]/e ja> mee/ vry van de worm51 dog het tw$e kwam5 die 'er al 91 zo dat zy oneetba> w>54 ,enig5 zyn hi] gewoon van1 als de erwt5 ond] 't kok5 h>d blyv51 wat as* 9 d5 pot te goy52 dog ( dit gezond en aang5aam is weet ik niet4 ,potatoes4 ,de mee/e m5s*5 plantt5 ,potatoes4 ,sommig5 bewa>d5 ze 9 as* 9 plaats van 9 z&4 ,9 ,i]l& zyn vele li$5 gewoon 9 d5 h]f/ de ,potatoes 9 d5 ov5 e5 we9ig te drog51 om ze des te bet] te do5 dur54 ,dog dan deug5 zy niet om geplant te word54 ,de ,b]mudis*e ,potatoes #bdh zyn hi] ook r$elyk wel geslaagd4 ,de ,hommelvogel wordt hi]1 dog zeldzaam1 gevond54 ,dak54 ,m5 maakt hi] de ,dakb]d5 van wit d5n5h\t1 het welk m5 al zo go$ en duurzaam agt als dat van d5 ,cupressus ?yoides4 ,zulk e5 ,witte ,d5n54 dak kon het1 zeide m51 wel ve]tig j>5 h\d54 ,deze ,witte ,d5n5 wass5 hi] veel op dezelve grond5 als onze gem5e ,d5n54 ,dog 9 het b5$5/e g$eelte van ,new ,york en 9 ,p5sylvanie heb ik 'er ge5 ontmoet4 ,m5 vo]t vel5 van deze plank5 van ,albany na> ,new ,york1 van wa> zy na> buit5sl&s v]zond5 word54 ,wynga>d54 ,wilde ,wynga>d5 wiess5 9 ov]vlo$ 9 de boss*5 en op de /eile oev] d] rivi]51 wa> m5 ze vooral 9 ongelo(lyke m5igt5s vond1 zo dat zy dikwyls de bom5 op de welk5 zy gekrop5 w>5 door hunne zwa>te buig5 d$54 ,m5 eet de druiv5 als zy wat bevror5 zyn1 want &]s zyn zy zuur4 ,mugg54 ,mugg5 v9dt m5 s*rikkelyk veel 9 de grote boss*5 en woe/5y5 die tuss*5 ,albany en ,kanada legg54 ,de ,reizig]s word5 'er de]lyk van geplaagd4 ,om zig teg5s dit ong$i]te te wap55 besm]5 sommig5 hunne aanzigt5 met bot] ( vet4 ,de zw>e hette maakt ook het drag5 van la>z5 la/ig1 dog m5 doet wel papi] ond] de k\ss54 ,&]5 b$ekk5 het gehele ho(d 9 grote kapp51 en hebb5 flo]s voor de og54 ,des nagts slaapt m5 9 t5t51 als 'er geleg5heid is die m$etevo]51 en buit5 dezelv51 aan d5 +ang1 maakt m5 grote vur5 om de mugg5 door d5 rook te v]dryv54 ,bru9viss*54 ,de ,bru9viss*5 kom5 zeld5 hog] de ,hudson op dan m5 z\t wat] heeft2 dog da> nem5 de ,/eur5 hunne plaats 94 ,egt] is 'er wel e5 enkelde ,bru9vis* tot by ,albany gezi54 ,zelfs wi]d 'er gezegd dat e5 ,walvis* e5s tot by die ,/ad d5 /room 0 opgezwomm54 ,ligtgev5de vlieg54 ,ligtgev5de ,vlieg51 #bdi van 't zelve soort als m5 9 ,p5sylvanie heeft1 ziet m5 hi] i$]5 nagt 9 m5igte4 ,zy vlog5 ov]al 9 de ,/ad1 zelfs kwam5 zy 9 de huiz54 ,de ,engels*5 noem5 ze ,vuurvlieg54 #bej ,bom5 die te ,albany niet groey54 ,v]s*eid5' bom5 die 9 ,p5sylvanie ze] geme5 zyn word5 hi] niet gevond51 als de ,bev]boom1 de ,nyssa aquatica1 de ,liquadamb> ,/yraciflua1 de ,p]simon1 de ,tulp5boom1 de ,zw>te ,walnoot1 de ,mo]aseik1 de ,c]cis ,canad5sis1 de ,rob9ia pseudacacia1 de ,gl$itsia triacan?os1 de ,annona muricata1 de ,celtis ,occid5talis1 en ene m5igte van /ruikgewass54 ,de me] noordelyke legg+ d] plaats1 de /rekk+ van het ,blauwe ,geb]gte1 de loop d] rivi]51 die all5 zuidwa>ds na> zee /rom51 wa>door de zad5 d] plant5 wel van hi] zuidwa>ds1 dog niet van 't zuid5 h]wa>ds gevo]d word51 zyn voomamelyk oorzaak dat m5 hi] vele gewass5 te v]geefs zoekt die 9 ,p5sylvanie gevond5 word54 ,e5 ,eil&tje bes*rev54 ,d5 #i4 ,juni g+ ik het ,eil& bezigtig5 dat 9 de ,revi] omtr5t ene ,eng4 myl b5$5 de ,/ad legt4 ,het is omtr5t ene van die myl5 lang en e5 vi]de van dezelve bre$4 ,het is byna geheel met koorn bezaid1 en behoort en5 enig5 eig5a>1 wi5 ook twee kle9e ,eil&5 da>nev5s legg5de toebehor54 ,m5 zag hi] ge5 h\t behalv5 enige bom51 die rondom d5 oev] /ond51 welk51 als w>e het1 ene hoge haag maakt54 ,de ,roodbloemige ,ahorn wies hi] m5igvuldig4 ,zyn blad is van ond]5 als v]zilv]d1 het welk door d5 w9d opgeligt word5de d5 boom van v]re 'er doet uitzi5 als met witte bloem5 b$ekt4 ,de ,wat]beuk wies ze] hoog1 en is hi] e5 van de bom5 die de /]k/e s*aduw gev52 ,de zog5aamde ,wat]populi] #bea 0 hi] de geme5/e van all51 kwam ze] wel aan het wat] voort1 en b]eikte de hoogte van onze zwa>/e populi]54 ,hy geeft ene uitmunt5de s*aduw4 ,op de oev]s is hy e5 d] nuttig/e bom51 dewyl zyne wortels d5 grond va/ mak51 en 9 /aat /ell5 d5 slag van 't wat] te w$]/aan4 ,dit nut br5g5 hi] ook de ,wat]beuk5 en de ,olm5 voort4 ,de wilde ,pruimbom5 /ond5 hi] ook 9 m5igte1 en w>5 vol van onrype vrugt54 ,ook vond m5 d5 ,suma* ov]vlo$ig4 ,het zelve kan m5 van de wilde ,wynga>d5 zegg54 ,de druiv51 zeide m51 wi]d5 ze] laat ryp1 s*oon zy ?ans vry groot w>54 ,de ,am]ikaans*e ,olm maakte hi] en da> grote hag54 ,de grond van het ,eil& 0 ene vette tu9a>de met z& v]m5gd1 en wi]d het mee/ tot maisplant]y5 gebruikt4 ,ook w>5 'er grote veld5 met ,potatoes4 ,het gants*e ,eil& 0 voor hond]d pond ,new ,yorks* geld v]huurd4 ,de ,huurd] de$ we] kle9e /ukk5 aan &]5 t] huur ov]1 die 'er moeskruid5 teeld54 ,de ,porcele9 wies hi] ov]vlo$ig1 en zag 'er wel uit4 ,eb en vlo$4 ,de eb en vlo$ gaat ongeva> agt ( ti5 ,eng4 myl5 9 de ,hudson bov5 ,albany1 dus wel hond]d zes en vyftig ,eng4 myl5 v] van zee4 ,dog 9 't voorja> als de sneuw smelt bespeurt m5 hi] weg5s het afkom5de wat] g55 vlo$2 ma> ene g$urige ebbe4 ,het zelve gebeurt ook des zom]s by zw>e en aanh\d5de reg5s4 ,de k\de4 ,de k\de wordt hi] 9 't algeme5 voor ze] ge/r5g geh\d54 ,het ys wordt 9 de ,hudson drie ( vi] voet dik4 ,d5 #bb4 ,ma>t ,o4 ,s4 0 m5 met zes pa>d5 ov] 't ys g]$54 ,somtyds gaat het e]/ 9 't laat/ di] ma& los1 en dan vo]5 somtyds de s*oll5 gehele huiz5 met zig weg4 ,het wat] is 9 di5 tyd ze] hoog1 dewyl het ys b5$5 ze] dikwyls damm5 maakt4 ,somtyds 0 het dan drie vadem hog] ge/eg5 dan 9 d5 zom] gewoonlyk is4 ,de grond bevrie/ hi] dikwyls t] diepte van drie tot vyf voet54 ,om d5 #e4 ,novemb] legt m5 hi] de ,jagt5 op1 en 9 't laat/ van ,maan ( het beg9 van ,april beg9n5 zy w$] na> ,new ,york te v>54 ,m5 wi/ hi] niets van kac*els1 en de s*oor/55 w>5 zo wyd dat m5 'er met pa>d en sl$e door z\de kunn5 ryd54 ,wat]4 ,het putwat] 0 om dez5 tyd 9 vele putt5 9 de ,/ad ze] k\d1 dog het smaakte wat zuuragtig1 het ge5 niet aang5aam 04 ,het nauw] ond]zoek5de vond ik 'er vele kle9e ,insekt5 91 wa>s*ynlyk ,monoculi4 ,zy w>5 van twee tot vi] meetkundige lyn5 lang1 ze] smal en bleek van kleur4 ,de kop 0 zw>t en dikk] als het ov]ige lyf1 en omtr5t zo groot als e5 kle9e speldekop4 ,de /a>t 0 9 twee del5 gesplet51 en elke arm van d5zelv5 e9digde met e5 kle9 zw>t kogeltje4 ,als zy zwomm5 maakt5 zy kromme lyn51 byna gelyk jonge ,kikvors*54 ,ik goot wat van dit wat] 9 ene kom1 en de$ da> omtr5t e5 vi]de van zo veel ,rums by1 dog dit h9d]de de di]tjes niet 9 't zwemm54 ,dus z\de m5 de pun* van dit wat] b]eid ze] /]k moet5 mak51 wilde m5 ze dod54 ,s*oon de m5s*5 die dit wat] dagelyks dronk5 ge5 ongemak 'er van hadd51 dunkt my egt] dat het voor iemant die 'er niet aan gewoon is niet ze] gezond kan zyn4 ,ik 0 enige mal5 g$wong5 my met wat] te behelp5 wa>9 ik die di]tjes duidelyk bespeurde1 dog byna elke reis voelde ik en5 dag ( twee da>aan iets 9 myn' keel1 als zat 'er ene erwt 91 en dit duurde wel ene gehele week4 ,dit ond]vond ik dit en het volg5de ja> te ,albany en op enige &]e plaats54 ,jung/rom kreeg 'er ene zw>e pyn van 9 de bor/ en e5 gevoel als zat 'er e5 gezwel4 ,( dit nu van deze ,insekt5 ( iets &]s kwam kan ik niet zegg51 dog ik v]mydde s$]t zo veel ik kon van zulk wat] te dr9k54 ,ik heb deze ,monoculi dikwyls 9 het ysk\de wat] dat uit de putt5 ges*ept 0 hi] te l&e gevond54 ,wie weet hoe vele ziekt5s1 die wy niet nauwkeurig g5oeg ond]zoek51 van zulk wat] v]oorzaakt word58 ,ze] dikwyls heb ik ene m5igte van ,insekt5 9 wat] gevond51 't welk m5 om deszelfs held]heid hooglyk roemde4 ,hi] 0 byna by elke bo]d]y e5 put4 ,dog voor de !e1 om te br\w5 en te wass*51 v]koos m5 het rivi]wat]4 ,dit is geme5lyk troebel en des zom]s ze] w>m1 dog m5 laat het bez9k5 en bekoel54 ,wy w>5 by en5 ,gewe]mak] gehuisve/1 die ons zeide dat de be/e smidskol5 hi] te l&e uit d5 ,zw>t5 ,d5 gebr& w]d54 ,die van d5 ,beuk volgd5 da>op4 ,het be/e h\t voor de snaphan5 0 dat van d5 wild5 ,k]ss5boom1 en da>na dat van d5 ,rod5 ,ahorn4 ,&] h\t gebruikte hy niet4 ,het ,zw>te ,walnot5h\t z\de wel uitmunt5d zyn tot dat gebruik1 dog het viel hi] niet4 ,albany4 ,albany is na ,new ,york de voornaam/e ( t5 m9/5 de ryk/e ,/ad van de ,prov9cie van ,new ,york4 ,zy legt s*u9s* teg5s en5 heuvel1 digt aan d5 we/]oev] d] ,hudson4 ,m5 rek5t van hi] tot ,new ,york hond]dzes5ve]tig ,eng4 myl54 ,de ,/ad legt 9 de l5gte langs de ,rivi]1 die hi] van 't noordnoordoo/5 na> 't zuidzuidwe/5 /roomt4 ,de hoge b]g51 die we/wa>ds bov5 de /ad legg51 bepal5 het gezigt na> di5 kant4 ',er zyn twee k]k51 ene ,holl&s*e en ene ,engels*e4 ,de e]/e legt wat van d5 oev] af1 aan de oo/zyde d] m>kt4 ,zy is van /e51 hebb5de en5 tor5 en ene klok da>94 ,e5 ,pr$ikant doet hi] des zondags twee le]r$554 ,de ,engels*e k]k /aat wat hog] op d5 heuvel aan het we/]e9de van de m>kt1 ond] de ve/+4 ,zy is ook van /e51 dog zond] tor54 ,hi] w]d ge5 ,godsdi5/ g$aan1 dewyl 'er ge5 ,pr$ikant 01 en alle de ,+ezet55 ,holl&s* v]/ond54 ,&]s krygt de ,pr$ikant dez] k]k hond]d pond5 uit ,engel& 's ja>s4 ,het ,/adhuis /aat wat t5 zuid5 d] ,holl&s*e k]k1 vlak aan de ,rivi]1 en is e5 frai /55 geb\w van drie v]diep+54 ,het heeft en5 kle95 tor51 ene klok1 en bov5 op en5 v]guld5 kloot e5 we]wyz]4 ,huiz54 ,de ,huiz5 9 de /ad zyn tamelyk go$1 t5 dele van /e51 en geme5lyk met b]d5 g$ekt1 die van wit d5n5h\t zyn4 ,enig5 w>5 met pann5 voorzi51 die m5 uit ,holl& _h do5 kom51 dewyl m5 van g$agte 0 dat de klei hi] te l&e niet go$ 0 om 'er pann5 van te mak54 ,de mee/e huiz5 w>5 op de oud]wets*e wys geb\wd1 enige we9ig5 ma> uitgezond]d4 ,vel5 w>5 op dezelve wys getimm]d als de huiz5 te ,nieuw ,brunswyk1 namelyk zo dat de mur5 aan de /raat van /e51 ma> de &]5 van plank5 w>54 ,de mur5 w>5 van buit5 niet geplei/]d1 en m5 zag de blote /554 ,dit v9dt m5 zo 9 alle de ,noord ,am]ikaans*e /$51 die ik gezi5 heb1 en egt] doet de lugt ge5 kwaad aan de mur54 ,de pyp5 d] dakgot5 /ek5 tot op 't midd5 d] /raat uit1 wa>door de mur5 van d5 drop bevryd w>52 dog dit maakte by reg5 de m5s*5 op de /rat5 s*rikkelyk nat4 ,de /raatdeur5 zyn geme5lyk 9 het midd5 d] huiz51 en aan beide de zyd5 d] /oep zyn bank51 wa> de m5s*5 by go$ w$] d5 gehel5 dag op zitt51 vooral als zy buit5 de zon zyn4 ,voornamelyk vond m5 des avonds de m5s*5 van beid]lei geslagt op de /oep51 het welk de voorbygang]s dwong byna altyd met d5 ho$ 9 de h& te lop54 ,de /rat5 zyn bre$1 en g$eeltelyk geplaveid4 ,op sommige plaats5 /aan bom5 op de zyd54 ,de /rat5 die 9 de langte lop5 zyn ev5wydig met de ,rivi]1 en de dw>s/rat5 snyd5 ze met regte hoek54 ,de /raat tuss*5 de twee k]k5 is vyfmaal zo bre$ als de &]51 en v]/rekt voor ene m>kt4 ,voor 't ov]ige zyn hi] de /rat5 niet ze] zuiv]1 dewyl des zom]s ov]al het vee des nagts voor de huiz5 blyft /aan4 ,m5 heeft hi] g5e /adsdeur51 ma> op5e doorgang5 om 9 de /ad te kom54 ,hi] zyn twee zog5aamde m>ktplaats51 wa> het l& volk enige mal5 t] week zyne w>5 komt veil54 ,de ,ve/+ legt hog] dan de &]e geb\w51 op en5 t5 we/5 d] /ad geleg55 b]g4 ,het is e5 groot /55 huis met hoge dikke mur54 ,dog de legg+ is slegt1 en het kan alle5lyk di55 teg5s plund]5de p>ty51 ma> g5e beleg]+ door/aan1 v]mits 'er v]s*eid5' hoogt5s van a>de t5 we/5 legg51 die de ,ve/+ be/ryk51 en hog] zyn dan zy1 zo dat m5 alles zi5 kan wat 'er b9n5 ges*i$t4 ,de hoogt5s t5 we/5 d] ,ve/+ ryz5 g$urig4 ,hi] legt geme5lyk ene bezett+4 ,9 de ,ve/+ is e5 put die altyd vol wat]s is4 ,h&el4 ,voor d5 h&el legt deze ,/ad vry voordelig4 ,de ,hudson loopt 'er vlak voorby1 en is hi] van twaalf tot tw9tig voet diep4 ,m5 heeft nog ge5 bekwaam ho(d t] lad+ voor de ,jagt5 aangelegd4 ,dog de hi] gebruikelyke va>tuig5 kunn5 vry digt aan d5 oev] gelad5 word54 ,als m5 zw>e vragt5 op de ,jagt5 br5g5 wil1 b9dt m5 twee kanoos 9 de bre$te aan malk&]1 en br5gt ze dus aan boord4 ,de ,/ad dryft inzond]heid op ,new ,york en5 /]k5 h&el 9 pelt]y51 plank51 koorn1 meel1 erwt51 timm]h\t1 en &]e w>54 ,9 alle de ,engels*e ,volkplant+5 is g5e plaats1 uitg5om5 aan de ,hudson's ,bai1 wa> m5 zo veel pelt]y5 van de ,inl&]s bekomt als hi]4 ,alle de koopli$5 alhi] z5d5 9 't voorja> en5 b$i5d5 na> ,oswego1 ene ,engels*e h&elplaats1 geleg5 aan het grote ,me] ,ont>io1 wa> de ,wild5 hunne w>5 br5g54 ,ik zal 9 't v]volg hi]van om/&ig] sprek54 ,hi] h\d5 zig de ,albanis*e koopli$5 d5 gants*5 zom] op1 en dryv5 en5 /]k5 h&el met vel]lei soort5 van ,am]ikan51 die da> met hunne pelt]y5 kom54 ,v]s*eid55 hebb5 my v]zek]d1 dat zy somtyds de ,wild51 vooral als die bes*onk5 zyn1 wi/5 te b$rieg51 zo dat zy dikwyls niet het ti5de g$eelte van de wa>de hunn] go$]5 voor dezelv5 kreg54 ,en dat die zo 9 zyn w]k gaat heb ik v]s*eid5' mal5 met eig5 og5 gezi54 ,de ,albanis*e koopli$5 zyn regte ,*9ez52 en zy h\d5 het voor iets frais de ,wild5 met br&ewyn te bezuip51 en hun dan voor e5 wisjewasje al hun go$tje aftekop54 ,de ,am]ikan5 m]k5 dikwyls wel na het uitslap5 van d5 roes dat zy b$rog5 zyn1 en ton5 'er enig misnoeg5 ov]1 dog troo/5 zig spo$ig met de g$agte dat het hun ev5wel heeft mog5 gebeur5 zig e5s aan br&ewyn regt zat te zuip51 en dit s*att5 zy bov5 alles t] w]eld4 ,vooral bevr$ig5 zy zig s*ielyk als zy op nieuws enige go$e slokk5 mog5 do54 ,behalv5 d5 h&el die dus te ,oswego g$rev5 wordt1 kom5 'er vele ,wild5 uit ,kanada te ,albany met pelt]y51 dog zeld5 iets &]s dan ,bev]vell54 ,da> /aat 9 ,kanada ene zw>e /raf op het vo]5 van bontw]k na> de ,engels*51 dewyl de h&el1 vooral 9 ,bev]vell51 d] ,frans*e ,we/ ,indis*e ,maats*appy toekomt4 ,dog dit belet de ,kanadis*e koopli$5 niet en5 /]k5 sluikh&el te dryv54 ,zy z5d5 hunne pelt]y5 met de ,wild5 hunn5 k5niss5 te ,albany toe1 die ze volg5s d5 voorhe5 door briev5 b$ong55 prys van hun aannem54 ,de ,wild5 br5g5 van hi] v]s*eid5e soort5 van go$]5 t]ug1 die hi] voor en5 g]+]5 prys dan 9 ,kanada1 wa> zy uit ,frankryk moet5 kom51 te kryg5 zyn4 #beb ,de mee/e ,albanis*e koopli$5 hebb5 ook grote go$]5 op het l&1 met veel h\tgewas da>omhe54 ,en als da> e5 beekje is te v9d51 v]zuim5 zy niet zaagmol5s aantelegg54 ,dit maakt dat 'er zo vele ,jagt5 d5 gants*5 zom] ov] na> ,new ,york gaan mee/ met plank5 gelad54 ,v]s*eid5' li$5 hi] t] /$e slyp5 e5 zek] soort van ,wampums4 s*elp5 tot ,wampums voor de ,wild51 die dezelv5 als geld en tot ops*ik gebruik51 het welk d5 ,albanez5 e5 groot voordeel aanbr5gt4 ,van dit soort van geld zal ik te zyn] plaatse br$] h&el54 ,da> de borg]s dez] ,/ad hi] zelfs en5 zo aanm]kelyk5 h&el dryv51 en da>5bov51 volg5s de ,holl&s*e wys1 ze] na>/ig en spa>zaam zyn1 is het ge5 wond] dat zy zo grote somm5 v]zamel54 ,de ,+ezet55 mee/ ,holl&]s4 ,de ,inwoond]s1 zo wel d] ,/ad als van het omgeleg5 l&1 zyn mee/ all5 ,holl&]s4 ,zy sprek5 ond] malk&] ,holl&s*1 hebb5 hunn5 ,holl&s*5 ,pr$ikant1 die 9 zyne taal d5 godsdi5/ v]rigt4 ,9 e5 woord1 zy lev5 geheel als ,holl&]s4 ,egt] kl$5 zig de beide geslagt5 op de ,engels*e wys4 ,het is bek5d dat de ,prov9cie van ,new ,york het e]/ van ,holl&]s bewoond wi]d4 ,dog 9 't ja> #affd4 nam1 op la/ van ,kon+ ,k>el d5 ,tw$51 ,sir ,rob]t ,c>re ,new ,york1 to5 ,nieuw ,am/]dam gehet51 94 ,en kort da>op toog de ,ov]/e ,ni*ols na> ,albany1 dat to5 ,=t ,oranje g5oemd w]d1 en maakte zig 'er mee/] van4 ,het kreeg to5 d5 naam van ,albany1 zynd5 d5 ,s*ots*5 titel van d5 to5malig5 ,h]tog van ,york4 ,het bleef d5 ,holl&]5 vry da> ond] de bes*]m+ van ,engel& te blyv5 ( te v]trekk54 ,de mee/5 koz5 het e]/e1 en van hun zyn de teg5woordige ,holl&s*e ,+ezet55 van ,new ,york afkom/ig1 die eig5a>s zyn van de be/e l&]y5 9 het ,l&s*ap4 ,hunne gi]igheid4 ,de ,inwoond]s van ,albany zyn 9 gants* ,noord ,am]ika1 zo wel by de ,engels*5 als ,frans*51 ja zelfs by de ,holl&]s1 die de lag] g$eelt5s van de ,prov9cie ,new ,york bewon51 weg5s hunne onv]zadelyke gi]igheid en s*raapzugt ze] b]ugt4 ,als iemant na> ,albany /aat te reiz51 pleegt m5 hem s*]tsgewyze te zegg51 dat hy na> het ,l& ,kanaan gaat1 dat is te zegg5 na> het ,l& d] ,sm\ss51 want de ,albanez5 h\dt m5 voor a>s*sm\ss51 by dewelk5 e5 ,jood het onmogelyk z\ kunn5 h\d51 al v]/ond hy het s*ac*]5 nog zo wel4 ,dit maakt dat m5 hi] zeld5 komt dan uit noodzaaklykheid4 ,m5 vroeg my v]s*eid5' mal5 wat dr+5de oorzaak ik dog hebb5 mogt om deze b$eva>treis na> ,kanaan te ond]nem52 en ik heb ond]vond5 dat het niet zond] r$5 0 dat dit volk 9 e5 zo kwaad g]ugt /ond4 ,want s*oon hi] zeld5 reizig]s kom5 als die uit de ,engels*e bezitt+5 na> ,kanada moet51 en m5 d]halv5 d5k5 z\de het g5e m5 nodig _h hi] bet] koop dan eld]s te zull5 v9d51 zo ervo] ik het teg5deel4 ,ik 0 g5oodzaakt alles veel duurd] dan op enige &]e plaats hi] te l&e te betal51 behalv5 dat m5 hi] ze] ondi5/va>dig 04 ,tot het m9/e moe/ m5 ze door geld beweg54 ,zodra ik op het l& 9 e5 huis kwam1 en iets kop5 ( v]zoek5 moe/1 kon ik wiskundig zek] zegg5 ( de m5s*5 van dit ( van e5 &] blo$ w>54 ,zo 0 het met de mee/5 ge/eld4 ,ev5wel vond m5 'er enig5 die 9 di5/va>digheid en e]lykheid voor niemant t] w]eld behoefd5 te wyk52 dog hun getal 0 het kle9/e4 ,zo als het my voorkomt is het dus met de ,albanez5 toegegaan4 ,to5 dit ,l& door de ,holl&]s bevolkt wi]d1 heeft m5 'er1 behalv5 enige brave li$51 vele s*oy]s1 van de welk5 m5 het ,vad]l& zuiv]5 wilde1 na> toe gezond51 en dezelv5 na> en5 oord ges*ikt die aan de ,wild5 paalde1 nog?ans zo dat enige e]lyke huisgez9n5 zig wel hebb5 lat5 ov]r$5 om met hun te gaan1 om ze enig]mate 9 teugel te h\d54 ,&]s weet ik g5e r$5 uitt$5k5 wa>om dit volk van de &]e brave ,holl&]s1 die 9 de b5$5 del5 van ,new ,york won51 zo v]ba/]d zyn kan4 ,de laat/g5oemd5 zyn vri5delyk1 g$i5/ig1 r$elyk 9 't eis*5 van geld1 en opregt2 en s*oon zy zeld5 veel pligtpleg+5 mak5 kan m5 egt] op hun woord rek551 en zy m55 het wel4 ,ond] &]5 hebb5 de ,albanez5 zig zo gehaat gemaakt door hun g$rag by d5 vorig5 oorlog met de ,frans*5 #bec geh\d54 ,9 't beg9 van d5 kryg /ak5 de ,frans*5 de ,wild5 op om de inwoond]s van ,nieuw ,engel& aanteta/51 het welk zy getr\w uitvo]d51 alles v]moord5de en plund]5de2 en ond]tuss*5 hield5 zig de ,albanez5 onzydig1 en blev5 en5 /]k5 h&el met de ,wild5 dryv54 ,het zilv] en &] go$ dat de ,wild5 9 ,nieuw ,engel& g]o(d hadd5 bragt5 zy te ,albany te koop1 het welk niet alle5 de ,+ezet55 da> opk(t51 al zag5 zy de nam5 d] eig5a>s op het zilv] gegrave]d1 ma> zy mo$igd5 ook de ,wild5 aan om wakk] 9 't rov5 voorttegaan1 belov5de h5 wel te betal5 voor het ge5 zy z\d5 g]o(d hebb54 ,dit nam5 de ,engels*5 nad]h& zo op als hadd5 zy de ,wild5 opgezet om hunne bro$]s en l&sli$5 9 ,nieuw ,engel& om hals te br5g54 ,m5 kwam dit zelfs 9 ,nieuw ,engel& van de ,wild5 te hor51 en het v]wekte en5 geweldig5 haat teg5s de ,albanez51 en die van ,nieuw ,engel& driegd5 van1 als 'er w$] e5 nieuwe oorlog ontdaan mogt1 te beg9n5 met het v]woe/5 van ,albany en het omgeleg5 l&4 ,en zo ,albany 9 dez5 kryg wordt aangeta/1 #bed zal m5 zi5 hoe we9ig b]eid de ,+ezet55 d] &]e ,prov9ci5 zyn zull5 om die plaats bytespr+54 ,egt] hat5 de ,albanez5 de ,engels*5 nog me] dan zy zelv5 van hun gehaat word54 ,deze haat heeft van d5 tyd d] v]ov]+ van het ,l& door de ,engels*5 af plaats gehad1 als hadd5 zy ond] de ,holl&s*e reg]+ grot] voordel5 dan nu kunn5 g5iet51 want 9 e5 zek] opzigt g5iet5 zy nog grot] voorregt5 dan de ,engels*5 zelv54 ,hui%\d+4 ,9 hunne huiz5 en maaltyd5 zyn zy veel spa>zam] dan de ,engels*54 ,zeld5 komt 'er me] op tafel dan 'er opgaat1 en dikwyls niet g5oeg4 ,ook krygt m5 hi] niet zo veel pun*4 ,de vr\w5 zyn geme5lyk go$e hui%\d/]s2 zy /aan vroeg op en gaan laat na> b$1 en zyn buit5sporig z9delyk op de vlo]54 ,dez5 word5 v]s*eid5' mal5 9 de week ges*robd1 en zat]dag 's avonds ges*i$t dit va/4 ,9 huis w>5 zy z9delyk gekle$ dog niet opges*ikt4 ,de k9d]5 le]de m5 ,holl&s* en ,engels* sprek54 ,de di5/bod5 be/ond5 hi] mee/ uit ,zw>t54 ,vele mansp]son5 droeg5 hun eig5 hair1 dog kort om 't ho(d afgesn$51 zond] hairbeurs ( /a>t1 want dit wi]d voor e5 tek5 geh\d5 dat m5 e5 ,frans*man 04 ,to5 ik uit ,kanada hi] w$] t]ug kwam en ene hairbeurs droeg1 riep5 my de k9d]5 op /raat na1 ,frans*man6 ,frans*man6 zelfs trokk5 enig5 my by de beurs4 ,9 et51 dr9k51 en kl$+ g+ m5 hi] ze] van de ,engels*e gebruik5 af4 ,op 't ontbyt nam m5 hi] geme5lyk !e1 mee/ zond] melk4 ,voor d]tig ( ve]tig j>5 k5de m5 hi] di5 drank niet1 en to5 ontbeet m5 met en5 bot]ham en wat melks4 ,by de !e eet m5 bot]hamm5 met g]ookt vlees*4 ,de huisvad] bidt geme5lyk h>d op voor d5 maaltyd4 ,k(fi wordt hi] niet gebruikt4 ,om zev5 ( agt uur is de gewone tyd om te ontbyt54 ,het middagmaal be/aat mee/ uit zoete melk met brood1 en somtyds wat suik]1 ook wel uit gekookt ( gebrad5 vlees*4 ,ook eet m5 veeltyds bry1 die vry zuur smaakt1 dog egt] niet kwaad is4 ,alle middag5 komt 'er e5 grote s*otel met salade op tafel1 die met veel azyn1 en we9ig1 ( ge5 olie1 wordt toegemaakt4 ,het avondmaal is geme5lyk bot] en brood1 met zoete melk met brokk5 van brood4 ,de bot] is ze] /]k gez\t54 ,somtyds dr9kt m5 dan ook wel *okolade4 ,kaas wi]d op vele plaats5 zo wel by het ontbyt als op het middagmaal geget51 ma> niet als 9 ,engel& gesn$5 ( 9 /ukk51 dog ges*raapt4 ,de drank is geme5lyk dun bi] ( wat]4 ,te ,albany h\d5 de ,g\v]neurs van ,new ,york dikwyls mondgesprekk5 met de ,wild5 d] ,vyf volk5 d] ,iroquoiz51 #bee vooral als het op en5 kryg met de ,frans*5 aankomt4 ,somtyds h&elt m5 wel ook ov] de bek]+ d] ,wild5 tot het ,*ri/5dom4 ,dog dat de ,engels*5 omtr5t dit /uk zo zorgvuldig niet zyn als de ,frans*51 en zo bekwame z5del+5 niet gebruik51 kan m5 ond] &]5 zi5 uit het antwoord dat e5 d] ,sa*ems d5 ,g\v]neur ,hunt] by zulk e5 mondel+ gesprek gaf4 ,na dat de ,g\v]neur uit naam d] ,kon+9 ,anna d5 ,am]ikan5 e5 deel kl$]5 en &]e d+5 ges*onk5 _h1 die hun wel geviel51 wilde hy ze nog v]d] van de g5eg5heid d] ,kon+9 ov]tuig51 en zeide1 dat 8hunne go$e ,mo$] de ,kon+9 hun niet alle5 zo edelmo$ig met zo ko/b>e kl$]5 voor hunne li*am5 bes*onk5 _h1 ma> zy wilde ook hunne ziel5 met de pr$ik+ van 't ,euangelium vo$51 t5 welk5 e9de m5 enige ,pr$ik]s gezond5 _h om h5 te ond]rigt540 ,dog kwalyk _h de ,g\v]neur dit gezegd1 als e5 d] oud/e ,sa*ems op/ond en zeide1 dat 8hy uit naam van alle zyne ,l&sg5ot5 zyne g5adige ,mo$] en ,kon+9 voor de s*one kl$]51 die zy hun gezond5 _h1 b$ankte1 dog wat de ,pr$ik]s betr(1 voorhe5 w>5 'er v]s*eid5' gewee/10 welk5 hy by naam noemde1 8die 9 plaats van hun en5 hemels*5 ,godsdi5/ te pr$ik51 hun gele]d hadd5 te zuip51 te b$rieg51 en 9 on5igheid te lev540 ,hi]op bad hy d5 ,g\v]neur zyne ,pr$ik]s en en5 hoop &]e ,europ]s1 die zig ond] hun ophield51 t]ugt]oep52 want 8voor dezelv] aankom/ w>5 de ,wild5 e5 e]lyk1 nugt]1 en ons*uldig volk gewee/1 dog nu hadd5 zy ze mee/ all5 tot s*elm5 gemaakt4 ,voorhe5 hadd5 zy ,god gevreesd1 nu gelo(d5 zy nauwlyks dat 'er e5 ,god 04 ,indi5 de ,g\v]neur iets voor hun do5 wilde1 moe/ hy liev] hun twee ( drie smids toez5d5 om hun het yz] te l]5 sm$540 ,de ,g\v]neur kon zig hi] niet van lac*5 on?\d54 ,hi] kan m5 de woord5 van ,paulus toepasselyk mak53 ,de naam ,gods wordt om uw5 wil gela/]d ond] de ,heid554 #bef ,v]trek van ,albany4 ,d5 #ba4 ,juni des avonds om vyf uur g+5 wy van ,albany na> ,kanada op reis4 ,wy hadd5 twee li$5 by ons die ons tot de e]/e ,frans*e plaats1 ,=t ,/4 ,fr$]ic1 by de ,engels*5 ,cr[npo9t g5aamd1 geleid5 moe/54 ,wy betaald5 hun voor hunne moeite aan elk vyf pond51 en zy hadd5 vry et5 en dr9k54 ,die dez5 va/ge/eld5 prys niet gev5 wil moet alle5 reiz54 ,wy moe/5 ons met ene ,kano behelp51 dewyl 'er g5e &]e s*uit5 te kryg5 w>54 ,ma> dewyl 'er langs de we/zyde d] ,hudson e5 ze] go$e weg liep1 liet5 wy onze geleid]s met de ,kano v>51 en g+5 op het l& da>nev5s1 om het zelve zo wel als alle natuurlyke zeldzaamh$5 nauwkeurig te bezi54 ,het is la/ig met deze ,kanoos te reiz5 voor h5 die ze roey5 ( voort/ot5 moet51 want m5 /aat ov] e9d1 e5 voor en e5 agt] 9 met e5 riem 9 de h&1 wa>m$e m5 het va>tuig moet voortroey5 ( s*uiv54 ,geme5lyk h\d5 zy zig digt aan l&1 da> zy met de riem5 grond peil5 en de ,kano voortduw5 kunn54 ,de roey]s kunn5 9 deze s*uit5 noit gaan zitt5 om te roey54 ,wy hield5 ons d5 gants*5 avond aan d5 oev]1 die hoog 01 en digt by 't wat] met het zelve geboomte 0 bewass5 als m5 op het ,eil& by ,albany v9dt4 ,op de oo/]zyde d] ,rivi] is het l& onbeb\wd1 met h\t bewass51 en s*u9s* aflop5de2 dog aan de we/zyde vlak1 beb\wd en mee/ met koorn bezaid4 ,de akk]s hadd5 g5e grupp51 s*oon het s*e5 dat die 'er wel nodig w>54 ,hi] kon m5 duidelyk zi5 dat de ,rivi] voorhe5 br$] 0 gewee/1 want op de akk]s 0 de grond omtr5t en5 /e5worp van 't wat] hell5de1 welke hell+ met het zelve ev5wydig liep4 ,dit gaf g5oeg te k5n5 dat de akk]s tot da> de grond begon te hell5 voorhe5 tot d5 bodem d] ,rivi] hadd5 behoord en dat de hell+ d5 oev] uit gemaakt _h4 ,behalv5 dat vond m5 op dezelv5 vel5 van die mossels*elp5 die hi] m5igvuldig op d5 oev] lag51 en die de ,inwoond]s niet gewoon zyn op de akk]s te vo]5 ( tot iets te gebruik54 ,( deze v]&]+ nu gekom5 is om dat het wat] 9 de ,rivi] v]m9d]d is1 ( dat het de a>de aan de kant5 d] ,rivi] aangespoeld heeft1 kan ik niet zegg54 ,koornakk]s4 ,de koornl&5 w>5 hi] all5 ze] gelyk geploegd1 ev5 als 9 ,upl& 9 ,zw$5 gebruiklyk is4 ,sommig5 w>5 met bru9e1 &]5 met witte ,weit bezaid4 ,ook zag5 wy hi] grote vlasl&51 die nu begonn5 te bloey54 ,op sommig5 /ond het vlas tamelyk wel1 dog op &]5 slegt4 ,de heftige en aanh\d5de droogte1 die hi] het gants*e voorja> g$uurd _h1 _h op de hoge plaats5 al het gras en de plant5 v]z5gd1 zo dat buit5 het ,woll5kruid 'er niets gro5s ov] 01 dog dit gewas zag ik op de droog/e grond5 en de b]g5 groey51 da> het de hette d] zonne en de geweldige droogte trotse]de4 ,s*oon ev5wel 'er ge5 gras ( iets &]s voor het vee ov] 02 wilde het nog?ans het ,woll5kruid niet aanro]54 ,op sommige plaats5 w>5 erwt5 gezaid1 dog de mo/a>dplant5 #beg hadd5 ze byna geheel v]/ikt4 ,de grond 0 mee/ ene dikke s*one tu9a>de4 ,wynga>d54 ,de wilde ,wynga>d5 b$ekt5 de hoogt5s nev5s d5 /room ov]al wa> zy kaal w>51 en da> bom5 /ond5 kl\t]d5 zy 'er op1 en dat zo /]k dat zy de takk5 d]zelv] buig5 d$54 ,da> w>5 al grote druiv5 aan4 ,wy zag5 'er veel van zo lang wy de ,hudson volgd51 zo op de oev]s als op kle9e ,eil&tjes 9 het wat]4 ,hi]5da> zag5 wy ,maisdiev5 met witte rugg5 9 het h\t vlieg54 ,zy zong5 lieflyk1 en w>5 kle9d] dan de zw>t5 van hun soort4 ,wy zag5 dez5 het e]/ by ,new ,york4 ,wy vond5 en5 ,wat]beuk omgeh\w5 legg51 die ov] 't kruis drie ,zwe$s*e ell5 dik 04 ,eil&tjes4 ,wy zag5 h$5 en de volg5de dag5 hi] en da> enige ,eil&tjes 9 de ,rivi]1 wa>van de groot/5 beb\wd w>54 ,l&sd\w4 ,het l& 0 vyf ,eng4 myl5 v]1 die wy dez5 dag al w&el5de afleid51 vlak1 en uit zuiv]e a>de be/a&e4 ,ik vond niet en5 /e54 ,de ,roodbloemige ,ahorn1 de ,wat]beuk1 de ,wat]populi]1 de wilde ,pruimboom1 de ,suma*1 de ,olm1 de wilde ,wynga>d1 en twee soort5 van ,willig51 w>5 de bom5 die wy enige dag5 aan d5 oev] zag54 ,de ,asp]gies groeid5 hi] en da> 9 't wild4 ,wy nam5 onz5 intrek zes myl5 van ,albany by en5 ,bo]4 ,aan de we/zyde d] ,rivi] zag5 wy v]s*eid5' ,l&hoev51 van m5s*5 bewoond die af/amd5 van de oude ,holl&]s1 en welk5 zig van d5 l&b\w g5e]d54 ,omtr5t ene ,eng4 myl bov5 de plaats wa> wy d5 nagt doorbragt5 h\d de eb en vlo$ 9 de ,hudson op4 ,9 de ,rivi] v9dt m5 vel]lei soort5 van vis*4 ,s*ur54 ,de ,s*ur5 w>5 mee/ all5 op zyn ,holl&s* geb\wd1 en w>5 vry groot4 ,somtyds be/ond5 de huiz5 op de hoev5 ma> uit e5 v]trek nev5s ene s*uur4 ,d5 #bb4 des morg5s volgde ik onz5 ,wegwyz] om d5 hog5 ,wat]val1 die de ,rivi] ,mohawk #beh by ,kohoes maakt1 e] zy 9 de ,hudson valt1 te bezigtig54 ,het l& is ,vlak tot by d5 ,val1 alwa> het wat heuvelagtig is4 ,het h\t 0 op de mee/e plaats5 weggehakt1 en het l& beb\wd4 ,hi] en da> zag m5 ene fraye ,l&hoeve4 ,wat]val van ,kohoes4 ,de ,wat]val van ,kohoes is e5 d] groot/5 van ,noord ,am]ika4 ,bov5 en b5$5 d5zelv5 be/aan de kant5 en de bodem d] ,rivi] uit l\t] rots4 ,de ,rivi] is hi] omtr5t neg5hond]d ,eng4 voet5 bre$4 ,by d5 ,val legt ene klip dw>s teg5s d5 /room1 die ov]al ev5 hoog is1 en als en5 muur 9 de ,rivi] maakt4 ,de klip is aan de b5$5zyde niet loodregt ne]ga&e1 dog /eekt en5 vadem ( twee uit4 ,de hoogte d] klip wa>ov] 't wat] rolt s*e5 my op 't oog ti5 ( twaalf vadem te zyn2 en de ,+5ieur ,evans1 die dezelve meetkundig gemet5 _h1 _h ze twaalf en en5 halv5 vadem1 ( vyf5zev5tig voet5 bre$ gevond54 ,?ans 0 'er we9ig wat]s op de ,rivi]1 zo dat het ma> op twee plaats5 ov] de klip he5 liep4 ,het _h door 't vall5 ond] 9 de rots diepe gat5 gemaakt1 hi] en da> twee ( drie vadem diep4 ,ond] d5 ,val 0 de bodem d] ,rivi] nu geheel droog1 zo dat het wat] 9 het midd5 en5 weg van twee vadem 9 de bre$te1 en en5 vadem1 ( iets me]1 diep1 gemaakt _h1 s*oon die bodem1 gelyk gezegd is1 geheel uit rots be/aat4 ,b5$5 d5 ,val zag m5 v]s*eid5' hol5 9 de rots door het wat] gemaakt1 volkom5 gelyk de zog5aamde ,b]gketels ( ,reuz5pott5 9 ,zw$54 ,zy w>5 van v]s*ill5de grootte4 ,ligt is het te begryp5 dat deze ,wat]val e5 s*rikkelyk geluid v]oorzak5 moet1 wanne] de ,rivi] vol wat]s is1 en het van me] dan zev5tig voet5 hoog ne]/ort4 ,wy hadd5 nu d5 held]/5 zonnes*yn1 zond] dat 'er ene wolk aan d5 hemel te bespeur5 w>e1 ook 0 het ze] /il1 en egt] 0 'er by d5 ,val1 da> nu zo we9ig wat] ov] n$]/ortte1 e5 soort van nevel als van en5 /(reg51 ont/a&e uit wat]droppels1 die ond] 't vall5 van het ov]ige wat] afges*eid51 en door d5 w9d h]om gevo]d word54 ,zodra m5 omtr5t op en5 muskets*oot d5 ,val nad]t1 van d5 kant wa> de w9d na> toe wait1 voelt m5 zyne kl$]5 nat word5 als w>e m5 9 d5 reg54 ,9 de holt5s die het wat] by d5 ,val gemaakt _h hield5 zi* v]s*eid5 soort5 van vis* op2 en enige m5s*5 zat5 da> met d5 angel te viss*54 ,de klipp5 be/ond5 hi] uit d5 zelv5 zw>t5 /e51 wa>uit alle de b]g5 om/reeks ,albany be/ond54 ,deze /e51 aan de lugt bloot ge/eld zynde1 is g5eigd 9 kle9e horizontale s*yfjes te s*ilf]54 ,tu954 ,ik zag e5 soort van betu9+51 di]gelyk5 ik nog niet gezi5 _h1 die g5e pal5 hadd51 be/a&e uit dw>sbalk5 wa>op &]5 9 de l5gte ru/t54 ,deze betu9+5 w>5 me] dan twee ell5 hoog1 en vord]d5 en5 grot5 voorraad van h\t4 ,indi5 m5 de balk5 gesplet5 _h1 z\de m5 uit het zelve h\t veel me]d] he9+5 hebb5 kunn5 mak54 ,v]volg d] reis4 ,omtr5t d5 middag v]volgd5 wy onz5 togt met de ,kano de ,rivi] op4 ,zy wi]d e5 we9ig bov5 de plaats van ons nagtv]blyf zo ondiep1 dat de riem5 telk5s op d5 grond sloeg51 hebb5de dikwyls niet de diepte van ene el wat]s4 ,de oev] en het b$ d] ,rivi] be/ond5 nu uit z& en kle9e /554 ,egt] hadd5 de roey]s w]ks g5oeg om ons teg5 d5 /room op te arbeid51 zo /]k g+ die na> b5$54 ,de oev] 0 vol van heuvels van a>de1 en op sommige plaats5 ze] hoog en /eil4 ,het l& 0 g$eeltelyk met h\t b$ekt1 en g$eeltelyk beb\wd4 ,de bre$te d] ,rivi] b$roeg geme5lyk twee snaphaans*ot54 ,/eur54 ,m5 v9dt vele ,/eur5 9 de ,rivi]4 ,wy zag5 ze d5 gants*5 dag1 dog inzond]heid teg5s d5 avond1 uit het wat] om hoog spr+54 ,wy wi]d5 ond]rigt dat m5 hi] des w9t]s g5e ,/eur5 v]nam1 en dat zy teg5s di5 tyd na> zee zwomm51 k]5de met het voorja> w$] op de ,rivi]4 ,zy h\d5 zig liev] 9 ondiep dan 9 diep wat] op2 ook zag5 wy ze n]g5s zo uit het wat] omhoog spr+5 als wa> de /room ondiep 04 ,hun vo$sel be/aat mee/ uit e5 soort van wat]gras1 #bei dat op sommige plaats5 d] ,rivi] veel wa/4 ,de mag5 dez] viss*5 v9dt m5 'er geme5lyk vol van4 ,de ,wild5 en de hi] woonagtige ,holl&]s vang5 deze ,/eur54 ,alle nagt5 v]nam5 wy v]s*eid5' s*uit51 die oppa/5 om ze te h>po5]54 ,de toorts5 die zy by deze viss*]y gebruik5 nem5 zy het lief/ van de ,zw>te ,d5n5bom54 ,en1 s*oon het nu de tyd van het ja> 0 dat de nagt5 het kort/ zyn1 w>5 zy egt] 9 ene zo zuidelyk geleg5e plaats zo donk] als by ons 9 ,augu/us4 ,op v]s*eid5' plaats5 zag5 wy di5 en de volg5de dag5 vele dode ,/eur51 die gewond zynde ontsnapt1 en da>na ge/orv5 w>54 ,zy gav5 en5 onv]draaglyk5 /ank van zig4 ,am]ikaans* ,vr\wsp]soon4 ,wat hog] de ,rivi] opgekom5 zynde zag5 wy e5 ,am]ikaans* ,vr\wsp]soon1 zitt5de met e5 jongetje 9 e5 s*uitje van ba/1 en en5 ,am]ikaan1 die1 met ene grote muts op 't ho(d1 door het wat] ,wild5 bezogt4 waadde4 ,vlak da> by lag e5 ,eil&1 wa>op zig nu vele ,wild5 om ,/eur5 te vang5 ophield54 ,wy g+5 na> hunne hutt51 om te zi5 ( ons niemant van hun na> ,=t ,/4 ,fr$]ic begeleid5 wilde4 ,als wy 'er 9 trad5 w>5 alle de mans uit op de jagt1 wesweg5 wy de k9d]5 ov]r$5 moe/5 om ze te gaan opzoek54 ,de loon di5 zy da>voor kreg5 be/ond 9 tw9tig kle9e broodtjes1 want zi5de dat wy v]langd5 de oud5 te sprek51 wi/5 zy all]lei zw>igh$5 te opp]5 tot dat m5 hun zo veel belo(de4 ,het ,eil& kwam d5 hi] won5d5 ,holl&]5 toe1 die het tot b\wl& gemaakt hadd54 ,de ,wild5 hadd5 het van hun 9 pagt1 en hadd5 'er mais en v]s*eid5' soort5 van kawo]d5 geplant4 ,zy hadd5 hi] enige hutjes1 ( zog5aamde ,wigwams1 die ze] e5v\wdig w>54 ,zy be/ond5 uit vi] regt op geslag5e pal51 wa>op zy dw>s/okk5 gelegd1 en het met e5 dak van ba/ ov]dekt hadd54 ,mur5 w>5 'er ( 9 't geheel niet1 ( zy be/ond5 uit takk5 met de blad]5 'er aan1 die aan de /okk5 w>5 va/gemaakt4 ,hunne b$d5 w>5 h]t5vell5 op d5 grond gespreid4 ,het huisraad be/ond 9 e5 pa> kle9e ketels1 twee lepels1 e5 pa> ba/5 emm]s1 die zo digt w>5 dat 'er het wat] niet door kon4 ,het vlees* d] ,/eur5 0 9 langw]pige /ukk5 gesn$51 en te drog5 9 de zon gehang51 om tot w9t]voorraad te v]/rekk54 ,de vr\w5 zat5 buit5 op d5 heuvel op h]t5vell5 te w]k54 ,zy gebruik5 noit /oel51 ma> zitt5 plat op d5 grond1 met de b551 niet kruisgewys1 me] buit5wa>ds ond] zig gebog51 zo dat de a>s tuss*5 de beide voet5 komt4 ,de ,vr\w5 w>5 all5 bloo?o(ds1 en hadd5 pekzw>te hair54 ,zy droeg5 en5 kort5 blauw5 rok1 die tot op de kni5 h+1 en van ond]5 met rode ( &]e koord5 omzet 04 ,zy droeg5 grote oorr+51 en de hair5 w>5 van agt]5 t'zam5gebond5 en met l9t5 om/rikt4 ,de ,wampums h+5 om d5 hals tot op de bor/4 ,dit zyn h>e p>el5 en geld4 ,zie da> h>5 gehel5 ops*ik4 ,zy maakt5 all]h&e d+5 van bee/5vell51 wa>aan zy de p9n5 d] /ekelv>k5s va/ naid51 die zy zw>t ( rood gev]wd1 ( by d]zelv] natuurlyke witte kleur gelat5 hadd54 ,teg5s d5 avond begav5 wy ons na> ene ,l&hoeve aan de ,rivi] geleg51 wa> wy ma> en5 man vond51 bezig om de mais en het &] koorn te bezigtig51 zynde de bewoond]s van het huis z$]t d5 oorlog niet t]ug gekom54 ,kreeft54 ,m5 v9dt hi] kreeft5 9 de beekjes1 volkom5 gelyk aan de onz51 dog wat kle9d]2 ma> de ,holl&]s wild5 'er niet van et54 ,d5 #bc4 wagtt5 wy des morg5s lang na> de ,wild51 die belo(d hadd5 by ons te kom51 om ons d5 weg na> ,=t ,anna te wyz51 en ons te help5 ene s*uit van boomba/ te mak51 wa>m$e wy onze reis kond5 voortzett54 ,om agt uur kwam5 'er e9delyk drie mansp]fon54 ,zy hadd51 gelyk geme5lyk1 pekzw>te en kort gesn$5 hair51 droeg5 ligtgro5e kle$tjes om de s*\d]s1 en doek5 ( vell51 die om de b55 en e5 /uk d] dy5 gewond5 w>54 ,dog zy hadd5 nog ho$51 nog muts51 nog k\ss54 ,twee van hun hadd5 het bov5/e van het voorho(d en de wang5 v]milio5 gev]wd4 ,om d5 hals hadd5 zy en5 b&1 wa>aan e5 zakje op de bor/ h+1 9 het welk zy hunne mess5 bewa>d54 ,zy belo(d5 e9delyk om voor d]tig s*ell+5 ons te geleid51 dog brak5 w$] hunne bel(te1 en g+5 met en5 ,engels*man he51 die hun me]d] gaf1 zo dat wy op onze reis g5e geleid]s v9d5 kond54 ,egt] bragt5 zy ons de vyfti5 s*ell+5 w$]1 die zy op h& gekreg5 hadd54 ,het l& 9 d5 kryg v]woe/4 ,ons laat/e nagtv]blyf 0 omtr5t ti5 ,eng4 myl5 van ,albany af4 ,by d5 laat/5 en pas gee9digd5 oorlog w>5 alle de m5s*5 na> ,albany gevlugt1 v]mits de ,frans*gez9de ,wild5 alles v]moordd5 ( gevang5 nam5 wat hun voorkwam1 de huiz5 ov]al 9 br& /ak51 en het geboomte omhieuw54 ,dus zag het 'er b$roefd uit to5 de m5s*51 w$] na> hunne woonplaats5 will5de k]51 g5e huiz5 vond51 en g5oodzaakt w>5 ond] s*u9s* teg5s malk&] gezette plank5 te slap54 ,de ,rivi] 0 hi] omtr5t e5 muskets*oot bre$1 en aan beide zyd5 0 het l& beb\wd4 ,de oev]s w>5 /eil1 en de grond zag 'er bleek uit4 ,vli]boom4 ,de ,we/]s*e ,vli]boom 0 veelvuldig op de heuvels1 die 'er geheel wit van w>51 want hy /ond 9 voll5 bloei4 ,moeilykheid d] reis4 ,wy hadd5 dez5 gants*5 dag d5 en5 /room voor en d5 &]5 na aangetr(f51 all5 vol van /551 het ge5 de reis ze] moeilyk maakte4 ,het wat] 9 de ,rivi] 0 held]1 niet bov5 twee ell5 diep4 ,het liep /]k af en bruis*te teg5s ons va>tuig4 ,de oev] lag vol van kei/55 en grauw z&4 ,de hoogt5s be/ond5 uit a>de1 w>5 v]hev5 en loodregt4 ,twee muskets*ot5 omtr5t zal de ,rivi] bre$ zyn4 ,het l& 0 hi] en da> beb\wd1 en hi]5da> met boss*5 b$ekt4 ,klav]4 ,de hoogt5s w>5 vol van rode ( witte klav]4 ,beide de soort5 zag5 wy di5 en de volg5de dag5 ze] veel 9 de boss*54 ,dus wi/ m5 niet met zek]heid te bepal5 ( zy uit ,europa ov]gebragt is1 zo als sommig5 m551 dan ( zy hi] al van ouds is gewee/1 het welk de ,wild5 ontk5n54 ,de ,porcele9 wies hi] veel op z&grond52 dog zy 0 9 de moe/u95 e5 d] la/ig/e onkruid54 ,all5gsk5s begonn5 nu de m5s*5 na> hunne woonplaats5 t]ug te k]51 die de laat/e kryg h5 g$wong5 _h te v]lat54 ,de ,l&hoev5 lag5 ( aan de ,rivi] ( op de hog] grond51 en zy w>51 gelyk 9 dit ,l& gewoonlyk is1 van boomga>d5 en grote b\wl&5 omr+d4 ,muskusratt54 ,wy zag5 vele hol5 van ,muskusratt51 #bfj gelyk met de opp]vlakte van 't wat]1 van de grootte dat 'er ene kle9e kat z\ kunn5 9 kruip54 ,voor dezelv5 lag5 vele mossels*elp51 die de ,ratt5 uitgeget5 hadd54 #bfa ,m5 vangt ze 9 vall51 welk5 m5 aan 't wat] /elt1 en da> mais ( appel5 word5 9 g$aan4 ,bom54 ,de ,sassafrasbom5 w>5 hi] tamelyk talryk1 dog kle94 ,hi]5da> zag m5 en5 ,ka/anjeboom4 ,de ,cratgus ,crus ,galli /ond 9 de s*raal/e grond51 en _h lange doorn52 zo dat m5 'er ze] go$e hag5 van z\ kunn5 mak54 ,wy nam5 onz5 intrek des avonds by en5 ,bo]1 die e]/ w$] op zyne hoeve gekom5 04 ,zyn huis 0 v]br&1 dog hy _h zyne s*uur beh\d54 ,deze ,l&hoeve 0 de laat/e van de ,prov9cie ,new ,york aan d5 kant van ,kanada1 wa> de geb\w5 nog w>5 blyv5 /aan4 ,v]d] op behielp5 zig de m5s*5 ond] hutt5 van plank54 ,wy zett$5 d5 #bd4 onze reis voort4 ,het l& 0 aan beide de zyd5 d] ,rivi] mee/ vlak1 hi]5da> wat b]gagtig1 en be/ond mee/ uit mag]e d5neboss*54 ,hi]5da> w>5 koornl&5 en weid51 dog het mee/ 0 bos*4 ,op de ,rivi] hadd5 wy van ,albany af tot halfwege ,s>atoga d5 /room /]k teg5 gehad1 dus wy veel moeite hadd5 optekom54 ,hi]na egt] wi]d de ,rivi] enige ,eng4 myl5 lang ze] diep en het wat] /il4 ,de oev]s w>5 ze] /eil1 dog niet ze] hoog4 ,de ,rivi] 0 omtr5t twee muskets*ot5 bre$4 ,na d5 middag kreeg zy ene &]e rigt+4 ,tot nog toe _h zy van 't noord5 na> het zuid5 gelop51 en nu liep zy van 't noordnoordoo/5 na> het zuidzuidwe/51 en somtyds van 't noordoo/5 na> het zuidwe/54 ,mi]54 ,m5 v9dt hi] te l&e niet vele ,mi]hop54 ,ik weet niet en5 enig5 gezi5 te hebb5 voor ik aan d5 ,wat]val van ,kohoes kwam4 ,h$5 nam5 wy 'er enig5 9 de boss*5 wa>4 ,de ,mi]5 w>5 van het zelve soort als de onz54 #bfb ,de hop5 be/ond5 mee/ uit en5 v]molmd5 /e5 gelyk5d5 na> ,lei1 di5 m5 hi] vond1 hebb5de de ,mi]5 niets &]s da>toe4 ,de ,ka/anjebom5 /ond5 v]spreid 9 de boss*54 ,ook v9dt m5 hi] wilde ,mo]bezi51 dog zeldzaam4 ,en hi] 0 de noordelyk/e plaats da> m5 ze vond4 ,pe5 tr(f5 wy dagelyks 9 't wild aan1 dog ma> op plaats5 da> het l& beb\wd 01 ( voorhe5 beb\wd 0 gewee/4 ,de ,h5nip wies 9 't wild by oude plant]y54 ,w\dluiz54 ,bom54 ,de boss*5 w>5 vol van ,w\dluiz51 die ons ze] la/ig w>54 ,de ,?uija occid5talis begon m5 aan d5 wat]kant te zi5 wass54 ,voor dez5 _h ik ze niet v]nom54 ,de bom5 die wy langs d5 oev] zag5 groey5 w>51 ,olm51 ,b]k51 witte ,d5n51 ,elz51 ,l9d51 ,kornoeljes1 rode ,willig5 en ,ka/anjes4 ,de ,am]ikaans*e ,vli]boom en de wilde ,wynga>d5 v]toond5 zig ma> op zulke plaats5 da> het l& e5 we9ig beb\wd 01 als zogt5 zy beid5 het gezels*ap d] m5s*54 ,de ,l9d5 en de witte ,walnootbom5 w>5 het talryk/4 ,de ,haagbeuk5 met opgeblaz5 zaadhuisjes #bfc zag m5 nu en dan2 dog m5 v]nam nog ,wat]beuk5 nog ,wat]populi]5 me]4 ,zw>te ,a>deekhoorn5 liet5 zig dikwyls zi54 ,wild54 ,wy ontmoett5 op enig5 af/& van ,s>atoga twee ,am]ikan5 9 hunne ba/5 s*uitjes4 ,deze va>tuig5 kunn5 nauwlyks me] dan e5 m5s* vo]54 ,digt by ,s>atoga wordt de ,rivi] w$]om ondiep en /roomt /]k4 ,het l& lag woe/ t] oorzake van d5 oorlog1 zynde &]s beb\wd4 ,s>atoga4 ,s>atoga is e5 soort van ,ve/+ gewee/1 door de ,engels*5 van h\t geb\wd teg5s de aanvall5 d] ,frans*e ,wild51 en om als e5 voormuur voor ,albany te di554 ,het lag op ene hoogte op de oo/zyde d] ,hudson4 ,het be/ond uit dikke pal5 van tuss*5 de twee en drie vadem langte die 9 d5 grond geslag5 w>51 als palissades1 digt by malk&]1 mak5de e5 vi]kant1 elke van welks zyd5 omtr5t e5 muskets*oot lang w>54 ,op de hoek5 w>5 blokhuiz51 en b9n5 de palissades de b>akk51 alles van h\t4 ,het is tot 9 d5 laat/5 kryg 9 wez5 en bezet geblev51 tot dat 9 't ja> #agdg4 de ,engels*5 zelfs het 9 br& /ak51 kunn5de het da> niet lang] teg5s de ,frans*5 en de ,wild5 h\d54 ,want zodra zy ma> ev5 by de ,ve/+ kwam51 lag5 de laat/5 9 h9d]lag51 en nam5 ze gevang5 ( s*ot5 ze dood4 ,ond] &]e krygsli/51 die m5 hi] gebruikte1 wil ik 'er ma> ene aanhal51 die my zo wel van ,engels*5 als ,frans*51 die 'er by teg5swoordig gewee/ zyn1 v]haald wi]d4 ,ene p>ty ,frans*5 en ,am]ikan5 slop5 des nagts 9 e5 kreupelbos*1 dat niet v] van de ,ve/+ aflag1 en v]/ak5 'er zig 94 ,des morg5s g+51 volg5s afspraak1 enige ,wild5 na> dezelve toe1 en bespi$d5 ze4 ,de ,engels*5 vuurde uit de v]te op hun1 en de ,wild5 hield5 zig als ( zy g]aakt w>51 viel5 t] a>de1 sprong5 w$] op1 g+5 e5 we9ig1 en viel5 w$] ne]4 ,ruim de helft d] bezett+ viel da>op uit1 om ze gevang5 te nem52 dog zodra dez5 v] g5oeg w>51 sprong5 de ,frans*5 op1 kwam5 uit het kreupelh\t tuss*5 de ,ve/+ en de ,engels*5 te voors*yn1 sn$5 hun d5 aftogt af1 en nam5 ze gevang54 ,nauwlyks hadd5 die van b9n5 het ,=t d5 tyd om de poort5 toetekryg54 ,en egt] dor/5 zy op hunne vy&5 niet s*iet51 uit vrees van hunne eig5e spitsbro$]s te treff52 dog moe/5 het h>tze] v]dur5 van te zi5 hoe die door d5 vy& voor hunne og5 en ond] hun ges*ut w]d5 weggesleept4 ,door di]gelyke kon/grep5 maakt5 de ,frans*5 het d5 ,engels*5 b9n5 de ,ve/+ ze] mo$e4 ,de afgebr&e palissades /ond5 nog4 ,vlak by de ,ve/+ lag e5 ,eil& 9 de ,rivi]1 het welk bekwam] zyn z\de om 'er e5 ,=t op te b\w51 dan de vorige plaats4 ,het l& b5$5 ,s>atoga 0 aan beide de zyd5 d] ,rivi] vlak1 en de grond go$4 ,de oev]s w>5 hoog en /eil1 en zyn van a>de4 ,noordwa>ds aan zag5 wy bos*agtige b]g54 ,de ,inwoond]s van dez5 oord w>5 all5 van ,holl&s*e afkom/1 en haatt5 de ,engels*5 geweldig4 ,d5 nagt bragt5 wy door 9 ene plank5 hut1 door de l&li$5 opgeslag54 ,zaagmol5s4 ,voor d5 oorlog w>5 hi] v]s*eid5' zaagmol5s gewee/1 die grote voordel5 hadd5 aangebragt1 dewyl hi] veel h\t valt4 ,de plank5 wi]d5 9 't voorja> als 'er veel wat] op de ,rivi] 0 9 vlott5 na> ,albany en ,new ,york gevo]d4 ,?ans zyn zy all5 v]br&4 ,wat]val4 ,d5 #be4 's morg5s g+5 wy w$] op reis de ,rivi] op4 ,na ruim ene ,eng4 myl afg$aan te hebb51 kwam5 wy by en5 vry /]k5 ,wat]val1 die ons e5 go$ deel van d5 dag w]k v]s*afte e] wy 'er de ,kano kond5 ov] kryg54 ,ond] d5 ,val 0 de ,rivi] ze] diep1 hebb5de het vall5de wat] d5 bodem uitgehold4 ,ov]al bevond m5 by de klipp5 9 de ,rivi] ene grote diepte1 somtyds tot bov5 de vi] vadem1 doordi5 het wat] teg5s de klipp5 aan/ot5de en t]ug gekaat/ d5 grond ui?olde4 ,bov5 d5 ,val wi]d de ,rivi] we] ze] diep1 'er g+ we9ig /room1 en by de oev]s wi]d het wat] e5sklaps ze] diep4 ,tot aan het ,=t ,ni*olson toe w>5 de beide zyd5 d] ,rivi] met zw>e boss*5 bewass54 ,na enige myl5 g]oeid te hebb5 kwam5 wy op en5 &]5 nog hog] en moeilyk] ,wat]val4 ,reuz5pott54 ,m5 zag hi] vele ,reuz5pott5 #bfd by d5 ,val 9 de rots die dw>s 9 de ,rivi] lag1 en ov] dewelke het wat] viel4 ,nu 0 de rots mee/ bloot en droog1 hebb5de de ,rivi] 9 dit ja>getyde ma> we9ig wat]s4 ,sommig5 van deze ,reuz5pott5 w>5 rond1 &]5 langw]pig4 ,op d5 bodem d]zelv] lag5 /e5tjes ( gr( z& 9 m5igte4 ,enig5 w>5 ov] 't kruis &]halve el1 &]5 kle9d]4 ,de diepte 0 ongelyk1 by sommig5 vond ik die wel d]dehalve el te belop54 ,ik konde hi] duidelyk zi5 dat zy door het omdray5 van /55 ( z& 9 het wat] ont/aan w>54 ,de ,kano v]lat54 ,ons voornem5 0 geheel tot ,=t ,ni*olson met de ,kano te v>51 het welk ons ze] gemakkelyk gewee/ z\ zyn2 dog wy kond5 d5 bov5/5 ,wat]val niet ov] kom51 want de ,kano 0 te zwa> en 'er 0 ze] we9ig wat]2 het liep ma> op ene enige plaats ov] de rots1 en op die plaats 0 de /room te /]k om da> teg5 op te arbeid54 ,wy w>5 dan g$wong5 de ,kano da> te lat51 en ons go$ door ongeba&e boss*5 tot ,=t ,anne op de ,rivi] de ,woodcreek te drag51 het welk omtr5t e5 weg is van zev5 ( agt ,zwe$s*e myl51 zo dat wy 9 de /]ke hitte niet we9ig afgemat w]d54 ,op sommige plaats5 0 'er ge5 &] middel om ov] de rivi]5 te g]ak51 dan grote bom5 omteh\w5 en 'er die ov] he5 te legg54 ,het l& dat wy dez5 namiddag doorw&eld5 0 gelyk1 zond] b]g5 en /551 en doorgaans met zwa> geboomte bewass54 ,ov]al zag m5 ene m5igte omgevall5 bom51 dewyl zig hi] niemant van het h\t b$i5de4 ,d5 nagt bragt5 wy 9 't bos* door1 ze] gekweld word5de van mugg5 en w\dluiz51 en zond] te kunn5 slap5 uit vrees voor de ,slang54 ,d5 #bf4 trokk5 wy 9 de vroegte v]d] door het w\d langs de ,hudson4 ,hi] 0 wel e5 oude weg die na> ,=t ,ni*olson g+1 dog hy 0 zo bewass5 dat wy w]k hadd5 hem te ontdekk54 ,=t ,ni*olson4 ,het ,=t ,ni*olson 0 ene plaats op de oo/zyde d] ,hudson1 da> voorhe5 ene h\te ,ve/+ ge/aan _h4 ,wy kwam5 'er e5 we9ig voor d5 middag aan1 en ru/t5 'er e5 wyl uit4 ,tot het beg9 van d5 laat/5 oorlog hield zig hi] de ,ov]/e ,lydius op1 voornamelyk om en5 /]k5 h&el te dryv5 met de ,frans*e ,wild54 ,dog 9 d5 oorlog leid5 zy zyn huis aan kol51 en ontnam5 hem zyn5 ,zoon4 ,de ,ve/+ lag op ene vlakte2 dog de plaats 0 nu met h\t bewass54 ,het ,=t w]d 9 't ja> #agji4 by geleg5heid van d5 oorlog met de ,frans*5 aangelegd1 en 0 zo g5oemd na> d5 to5malig5 dapp]5 ,g5]aal ,ni*olson4 ,het 0 veele] e5 magazyn voor het ,=t ,anne dan ene ve/+4 ,to5 9 't ja> #agaa4 de aanslag t] zee d] ,engels*5 teg5s ,kanada mislukte1 /ak5 zy het zelv5 9 br&4 ,de grond s*e5 hi] vry go$4 ,de ,hudson /roomde hi] digt voorby4 ,v]trek van da>4 ,wat na d5 middag g+5 wy w$] op reis4 ,tot nog toe w>5 wy d5 oo/]oev] d] ,hudson gevolgd1 en hadd5 het regt op het noord5 aangeh\d51 dog nu v]&]d5 wy van weg1 nem5de di5 oo/noordoo/ ( noordoo/wa>ds aan1 dw>s door de boss*5 en de woe/5y5 he51 om de ,rivi] ,woodcreek te b]eik51 en dus te wat] na> ,=t ,fr$]ic te kunn5 kom54 ,het l& dat wy nu doorw&eld5 0 mee/ vlak en laag4 ,hi]5da> zag m5 e5 beekje1 die egt] mee/ droog w>54 ,ook zag m5 enige kle9e hoogt5s1 dog g5e b]g5 ( /554 ,ov]al 0 het l& met h\t b$ekt4 ,de bom5 /ond5 digt by malk&]1 en gav5 dus ene treffelyke s*aduw4 ,dog dit g5oeg5 wi]d door de ontelb>e m5igt5s van mugg5 ge/oord1 wa>van de boss*5 vol w>54 ,m5 vond hi] vele plant51 die egt] v] van malk&]5 /ond51 byna als 9 onze boss*5 da> het vee ze v]nield heeft1 s*oon hi] noit vee gewee/ 04 ,de grond lag ov]al dik met blad]54 ,op &]e plaats5 wies 'er veel mos4 ,het a>dryk 0 doorgaans ze] go$1 en be/ond uit ene dikke tu9a>de1 dewelke d5 plant5 en5 go$5 wasdom v]s*afte4 ,dus s*e5 het e5 ze] vrugtba> l& te moet5 word5 als het wel beb\wd w]d4 ,dog m5 vond hi] we9ig lop5d wat]4 ,wy nam5 ons nagtv]blyf 9 de woe/5y by e5 beekje1 op dat wy ge5 gebrek aan wat] z\d5 hebb51 het welk m5 9 dit ja>getyde 9 de boss*5 niet ov]al vond4 ,dog de mugg51 de ,pun*9s en w\dluiz5 plaagd5 ons ze]4 ,behalv5 dat dreef ons de vrees voor de ,slang5 en nog me] voor de ,wild5 d5 slaap uit de og54 ,pun*9s4 ,pun*9s1 gelyk ze de ,holl&]s noem51 zyn e5 kle9 soort van mugg51 #bfe die m5 hi] ze] veel aantreft4 ,zy zyn ze] kle91 en hebb5 grauwe vleugels met zw>te spikkeltjes4 ,dez5 w>5 ti5maal erg] dan de grote mugg51 want m5 konde ze weg5s h>e kle9te kwalyk zi51 m5 vond ze ov]al1 en zy w>5 niet bang4 ,zy v]oorzaakt5 ene pyn t] plaatse wa> zy ge/ok5 hadd5 als ( m5 zig gebr& _h4 ,des nagts hoord5 wy grote bom5 van zelv5 omvall51 s*oon het zo /il 0 dat 'er zig ge5 blad bewoog4 ,dit vall5 maakte e5 s*rikkelyk gekraak 9 de /ilte4 ,voortreis4 ,d5 #bg4 zett$5 wy onz5 togt 9 de vroegte voort4 ,het l& bleef al ev5 als gi/]5 ge/eld1 alle5 zag5 wy enige heuvels4 's ,morg5s hoord5 wy ze] duidelyk het geluid van en5 ,wat]val 9 de ,hudson4 ,h9d]niss54 ,ov]al lag5 vele bom51 die door d5 w9d omgesmet5 ( van oud]dom omgevall5 w>54 ,dog da> w>5 'er g55 omgeh\w5 dewyl het l& niet bewoond is4 ,deze omgevall5e bom5 belemd5 onz5 togt s*rikkelyk1 dewyl zy de doorgang5 toe/opt51 en de ,ratelslang5 g$ur5de de hette van d5 dag zig da> het mee/ on?ield54 ,=t ,anne4 ,om twee uur na d5 middag kwam5 wy by 't ,=t ,anne aan4 ,het legt aan de ,rivi] ,woodcreek1 die hi] by h>5 oorsprong niet me] als e5 beekje is4 ,wy blev5 hi] d5 gehel5 dag en d5 volg5d51 om ene s*uit van ba/ te lat5 mak51 dewyl wy &]s onmogelyk de ,rivi] af te ,=t ,/4 ,fr$]ic kom5 kond54 ,gelukkig 0 het ook dat wy hi] w>51 aangezi5 e5 van onze ,wegwyz]s ziek wi]d1 en niet 9 /aat gewee/ z\ zyn te voet v]d] te reiz51 en zyn pakkadie te drag54 ,0 hy nog ziek] geword5 zo z\d5 wy hi] hebb5 moet5 blyv51 dog die z\d5 ons ze] kwalyk gekom5 zyn1 nadi5 wy ons 9 ene woe/5y bevond51 da> wy g55 nieuw5 voorraad z\d5 hebb5 kunn5 kryg51 en 9 d5 tyd van drie ( vi] dag5 by g5e m5s*5 kond5 kom54 ,nu kon de zieke uitru/5 en h]/ell54 ,by 't ,=t ,anne vond5 wy ene m5igte van ,muiz5 van het gem5e soort4 ,miss*i5 zyn dez5 wel afkomel+5 van die welk5 met d5 voorraad voor de ,bezett+1 to5 de ,ve/+ nog 9 wez5 01 h]wa>ds gebragt zyn4 ,hi] /ond5 enige ,appel- en ,pruimbom54 ,zond] twyffel zyn zy hi] geplant geword51 to5 de ,ve/+ nog 9 /aat 04 ,olm54 ,de ,am]ikaans*e ,olm5 wiess5 hi] 9 m5igte4 ,da> zyn twee soort5 van4 ,het ene wordt de ,witte ,olm g5oemd1 om dat de boom van b9n5 wit is4 ,dit soort 0 talryk] dan het &]e1 dat m5 d5 ,rod5 ,olm noemt1 om dat het h\t roodagtig is4 ,van d5 ba/ des ,s*uit5 van ba/4 ,witt5 ,olms maakte m5 de hi] gebruikelyke ba/s*uit51 om dat die ba/ zagt] is als die van &]e bom54 ,met d5 s*ors van d5 ,hikory nait m5 d5 ba/ d] ,olm5 t'zam51 en met die van d5 ,rod5 ,olm maakt m5 de e9d5 van de s*uit digt4 ,m5 klopt d5 ba/ tuss*5 twee /551 ( by gebrek van die tuss*5 twee /ukk5 h\ts4 ,het mak5 d] s*uit nam &]halv5 dag weg4 ,om zulk ene s*uit te mak5 zoekt m5 en5 dikk51 hog51 en zo veel als m5 kan1 met we9ig takk5 belad5 ,olm uit1 die en5 gladd5 ba/ heeft4 ,m5 h\wt hem voorzigtig om1 om d5 ba/ niet 9 't vall5 te bes*adig54 ,sommig5 klimm5 op d5 boom1 en s*eid5 d5 ba/ van d5 boom af1 om hem des te m9d] te kwets54 ,zo de$ onze s*uitemak] dit maal4 ,m5 snydt met e5 mes d5 ba/ aan de ene zyde des booms regt door1 zo lang als m5 de s*uit mak5 wil4 ,aan beide de e9d5 van de gemaakte sn$e1 snydt m5 d5 ba/ van d5 /am af1 t5 e9de hy dus te gemakkelyk] zig afzond]5 late4 ,dan s*ilt m5 d5 ba/ van d5 boom af1 zorgdrag5de dat 'er ge5 gat 9 kome4 ,dit s*ill5 gaat gemakkelyk 9 zyn w]k 9 d5 tyd dat de boom vol saps is1 en 9 &]e ja>getyd5 legt m5 d5 boom voor 't vuur om het afs*ill5 te bevord]54 ,d5 afges*eid55 ba/ spreidt m5 op d5 grond uit1 zo dat de b9n5zyde na> om laag legt4 ,om d5zelv5 des te gelyk] uittespreid5 legt m5 'er blokk5 en /55 op1 die hem plat drukk54 ,dan buigt m5 de del5 die de kant5 d] s*uit mak5 moet5 voorzigtig opwa>ds om het boord te kryg54 ,omtr5t twee ell5 van e5 slaat m5 /okk5 9 d5 grond1 volg5s de kromme lyn1 welke de zyd5 d] s*uit bes*ryv5 moet51 om da> m$e d5 ba/ die 't boord mak5 moet te ond]/eun54 ,m5 buigt dan de zyd5 9 de g$aante welke de s*uit moet hebb51 en dan word5 de /okk5 digt] by malk&] ( v]d] van e5 gezet4 ,om de ribb5 van de s*uit te mak5 neemt m5 dikke takk5 van d5 ,hikory1 dewyl dit h\t zagt en buigzaam is4 ,m5 snydt die 9 platte /ukk51 en5 duim dik1 en buigt ze dan zo als ribb5 wez5 moet54 ,v]volg5s word5 zy dw>s op d5 bodem d] s*uit gelegd1 omtr5t e5 span van malk&]4 ,de bov5r&5 van het boord word5 van twee dunne latt5 gemaakt1 die m5 teg5s malk&] legt1 zynde zy plat op de plaats da> zy teg5s malk&] moet5 kom54 ,tuss*5 deze latt5 /eekt m5 d5 bov5/5 r& van d5 ba/1 en nait di5 tuss*5 dezelv5 met drad5 van zagt5 ba/ ( wortel5 va/4 ,dog e] dit ges*i$t /eekt m5 de e9d5 d] ribb5 ook tuss*5 de latt54 ,dit g$aan zynde wordt alles wel t'zam5 g5aid4 ,de latt5 word5 na> de kromte die het boord hebb5 moet gebog51 en kom5 aan het voor en agt]e9de van de s*uit by malk&]1 wa> zy zelfs met t\w5 t'zam5 wel va/ gebond5 word54 ,op dat de s*uit van bov5 niet te wyd worde1 spant m5 'er drie ( vi] b&5 ov] he5 van het ene boord tot het &]e1 omtr5t d]tig ( ve]tig duim van malk&]4 ,deze b&5 zyn mee/ van ,hikory4 ,m5 /eekt ze met de e9d5 digt ond] de boordlatt5 door d5 ba/ he51 buigt ze ov] de latt5 9 de hoogte1 en dan word5 zy ov] het middel/e van de s*uit he5 t'zam5 met t\w5 wel va/ gemaakt4 ,aan de voor en agt]/ev55 maakt m5 d5 ba/ met d5 aan /ukk5 ge/ot55 ba/ van d5 ,rod5 ,olm1 die 'er dan als w]k uitziet1 digt1 dat 'er ge5 wat] door kome4 ,ov] de ribb5 9 de s*uit legt m5 &]e /ukk5 ba/1 om ov] te gaan1 want &]s z\de m5 ligt met d5 voet ( &]s9s e5 gat 9 d5 dunn5 ba/ van d5 bodem /ot5 kunn54 ,om des te zek]d] te zyn1 heeft m5 ga>n ene dunne plank ( twee om ze op d5 bodem te legg54 ,de b9n5zyde van d5 ba/ komt nu aan de buit5zyde d] s*uit1 als zynde glad1 zo dat het va>tuig des te ligt] door het wat] loopt4 ,het gaat niet altyd zo spo$ig met dez5 s*eepsb\w1 want somtyds gebeurt het dat als m5 d5 ba/ van en5 boom af ges*ild heeft1 m5 'er ( kwade /ek5 en gat5 9 ontdekt1 ( di5 zo dun en gebrekkelyk bev9dt1 dat m5 'er zyn lev5 niet op wag5 durft4 ,dan moet m5 en5 &]5 boom zoek54 ,en het gebeurt wel dat m5 v]s*eid5 ,olm5 s*ill5 moet voor dat m5 en5 go$5 ba/ bekomt4 ,dit is ene korte bes*ryv+ van dit soort van va>tuig54 ,het g5e voor ons v]va>digd wi]d 0 zo groot dat 'er vi] m5s*5 met ons go$ 9 kond51 het welk nog iets me] b$roeg dan de zwa>te van e5 m5s*4 ,ond] het roey5 met zulke s*uit5 moet m5 alle mogelyke voorzigtigheid gebruik51 om niet op en5 s*]p5 tak van en5 ond] wat] legg5d5 boom ( en5 paal te /ot51 wa>door1 als m5 wat /]k roeide1 de halve s*uit z\ kunn5 s*eur51 het welk 9 diep wat] ze] geva>lyk zyn z\de1 vooral als de s*uit nog da>5bov5 op d5 tak ( d5 paal bleef va/zitt54 ,ook moet m5 ze] voorzigtig zyn 9 het in/app5 van deze geva>lyke va>tuig54 ,m5 trekt uit voorzorg geme5lyk de s*o55 uit1 want &]s1 en vooral als m5 'er met en5 lugtig5 sprong wilde 9 kom51 z\de m5 ligt met de hakk5 door d5 bodem he5 trapp51 het welk ook ze] geva>lyk zyn z\de1 vooral indi5 het kwam te gebeur5 digt by ene rots1 nev5s welke het wat] ze] diep 02 en zulke plaats5 zyn 'er veel op de ,rivi]5 en ,m]5 dezes ,l&s4 ,mugg54 ,n]g5s hadd5 wy 9 ,am]ika zo veel ,mugg5 #bff gezi5 als hi]4 ,zy w>5 zo v9nig op blo$ dat wy des nagts ge5 oog kond5 to$o51 s*oon wy vuur rondom ons he5 hadd5 gemaakt4 ,ook vond ,w\dluiz54 m5 hi] ze] veel ,w\dluiz51 #bfg zelfs me] dan wy nog hadd5 ontmoet4 ,m5 0 nauwlyks op d5 grond gaan zitt51 ( e5 gants* heir van dezelv5 zat op de kl$]54 ,wy l$5 van dit ong$i]te niet m9d] dan van de ,mugg54 ,zy w>5 zelfs geva>lyk1 omdat zy 9 de or5 kruip5de1 zig da> invret51 en 'er bezwa>lyk uittekryg5 zyn4 ,da> zyn voorbeeld5 dat zy de or5 t] dikte en] vui/ hebb5 do5 zwell54 ,me] hi] van kan m5 v9d5 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app5 voor het ja> #aged4 #bfh ,de ,wipp]iwill liet zig byna d5 gehel5 nagt aan alle kant5 hor54 ,ook vlog5 'er vele ,vuurvlieg5 door het h\t4 ,=t ,anne4 ,=t ,anne1 wa> wy ons ?ans n$]geslag5 hadd51 is zo na> ,kon+9 ,anna g5oemd1 want 9 h>5 tyd di5de het tot ene ,ve/+ teg5s de ,frans*54 ,het legt aan de we/zyde d] ,woodcreek1 die hi] ma> e5 beekje van en5 vadem bre$te is1 en nu zo ondiep 0 dat m5 ze doorwad5 kon4 ,het 0 ev5 als ,s>atoga en ,=t ,ni*olson geb\wd4 ,alles 0 van h\t4 ,het di5de alle5lyk ma> teg5s /rop5de p>ty54 ,het lag op ene hoogte1 die s*u9s* teg5s de ,woodcreek afliep4 ,het l& hi]om/reeks is t5 dele vlak1 t5 dele b]gagtig1 en t5 dele mo]assig4 ,de grond is l\t] a>de2 en m5 v9dt niet en5 /e54 ,het ,=t w]d door d5 ,g5]aal ,ni*olson 9 't ja> #agji4 aangelegd1 ma> 9 't ja> #agaa4 wi]d het1 ev5 als ,s>atoga en ,=t ,ni*olson1 door de ,engels*5 zelv5 v]br&4 ,dit gebeurde met de volg5de om/&igh$54 ,9 't ja> #agaa4 beslot5 de ,engels*5 ,kanada te wat] en te l& gelykelyk aanteta/54 ,ene /]ke vloot zeilde de ,rivi] van ,/4 ,laur5ce op om ,quebec te beleg]51 en de ,g5]aal ,ni*olson1 die ze] voor de ond]nem+ geyv]d _h1 toog met e5 /]k heir na> ,montreal1 om die plaats op d5 zelv5 tyd aanteta/54 ,dog e5 groot deel d] vloot _h het ongeluk op de ,rivi] s*ipbreuk te lyd51 en 0 dus g$wong5 t]ug te k]54 ,de ,g5]aal ,ni*olson kreeg hi] van tyd+1 en m5 raadde hem insgelyks t]ugtetrekk54 ,de ,kapite9 ,butt]1 die ,komm&ant 0 van het ,=t ,mohawk g$ur5de myn v]blyf 9 ,am]ika1 v]haalde my1 dat hy 9 't ja> #agaa4 zig ook by 't ,=t ,anne bevond5 _h1 en dat de ,g5]aal ,ni*olson ook van g$agte gewee/ 0 de s*uit5 de ,woodcreek af te lat5 zakk51 to5 hy n>igt kreeg van het ongeluk d] vlote ov]gekom54 ,de ,g5]aal wi]d ov] deze tyd+ zo moeilyk1 dat hy zyne zw>te pruik 9 /ukk5 zogt te s*eur51 dog1 die te /]k zynde1 _h hy ze op d5 grond gesmet51 en ze met voet5 getrapt1 uitroep5de1 s*elm]y1 s*elm]y1 v]rad]y1 v]rad]y6 ,da>op de$ hy het ,=t 9 br& /ek51 en trok af4 ,m5 zag de /ukk5 d] v]br&e palissades nog 9 d5 grond /ek54 ,ik vroeg myne wegwyz]s hoe het kwam dat de ,engels*51 zo veel ko/5 g$aan hebb5de om het ,=t aantelegg51 het zo zond] b$5k+ v]nield hadd51 en zy antwoordd5 9 hunne e5v\wdigheid dat het alle5 da>om ges*i$ 0 om nog e5s geleg5heid te hebb5 van de ,kroon geld aftetroggel51 t5 e9de op nieuws het te h]b\w52 want als m5 dit wilde do5 moe/ de ,reg]+ ene grote somme s*iet51 welke die g551 wi5 het w]k z\ word5 aanv]tr\wd1 t5 grot5 dele 9 hunne zakk5 z\d5 kunn5 /ek51 en het ov]ige be/$5 tot het mak5 van e5 armh>tig ,=t4 ,da> w>51 zeid5 zy1 by d5 laat/5 oorlog vele voorname li$5 te ,albany gewee/ welk5 hunn5 arm5 nabe/a&5 hadd5 gewet5 het lev]5 van brood en krygsbehoeft5s te do5 opdrag51 wa>door dezelv5 tot zulk5 /aat gekom5 w>51 dat zy nu ond] de ryk/e li$5 van ,albany geteld w]d54 ,de hette 0 di5 dag ongeme5 /]k1 vooral na d5 middag1 wanne] het geheel /il wi]d4 ,wy hield5 ons op t] plaatse wa> het ,=t ge/aan _h4 ,de plaats 0 kle91 en niet bes*aduwd1 dog rondom van bom5 omgev51 zo dat de zon de lugt als kon do5 br&54 ,het 0 des namiddags zo w>m als op de zweetbank 9 e5 w>m bad4 #bfi ,noit heb ik zulk ene hette gevoeld4 ,ik kon nauwlyks adem hal54 ,als ik na> de vally g+1 en op d5 kant van de ,woodcreek 01 kwam het my voor e5 we9ig draaglyk] te zyn4 ,ma> op de hoogte 0 het 9 de s*aduw al zo b5auwd als 9 de zon4 ,ik beproefde my wat te v]kwikk5 door met d5 ho$ te way51 dog dit maakte my het adem hal5 byna nog bezwa>lyk]4 ,de groot/e baat vond ik als ik 9 ene bes*aduwde plaats wat wat] uit de beek voor my 9 de lugt smeet4 ,myne ,reisgezell5 w]d5 ook geheel afgemat1 dog vond5 die b5auwdheid by het adem5 niet als ik4 ,teg5s d5 avond wi]d het wat koeld]4 ,voortreis4 ,d5 #bi4 zett$5 wy des morg5s onz5 togt voort1 zynde nu onze s*uit e9delyk g]e$4 ,onze voorraad1 die begon te m9d]51 de$ ons ze] d5k5 om voort te trekk51 want dewyl wy door deze wild]niss5 alles op d5 rug drag5 moe/51 kond5 wy niet veel m$5em52 en egt] at5 wy all5 smakelyk4 ,dewyl 'er we9ig wat] op de ,woodcreek 01 en da>5bov5 v]s*eid5' omgevall5 bom5 ov] ha> he5 lag51 liet ik onze ,wegwyz]s de s*uit de ,rivi] af arbeid51 en w&elde met ,jung/rm langs d5 oev]4 ,het l& 0 aan beide zyd5 zo laag dat het 9 't voor- en naja> zek]lyk moet ond] wat] /aan4 ,de bom51 die van me] dan e5 soort w>51 /ond5 ondigt1 en tuss*5 dezelv5 0 veel gras4 ,de s*aduw van het geboomte z\de ons ze] aang5aam gewee/ zyn hadd5 de ,mugg5 ons g5oeg5 niet ze] v]m9d]d4 ,de grond 0 ze] vet4 ,bev]damm54 ,wat lag] v]h9d]d5 de damm5 door de ,bev]s 9 het wat] gemaakt onze reis niet we9ig4 ,zy hadd5 all]lei takk5 t'zam5 gesleept1 en da>van damm5 dw>s 9 d5 /room gemaakt1 wa> zy slyk en klei tuss*5 ge/opt hadd51 zo dat 'er het wat] niet doorkonde4 ,zy hadd5 de takk5 zo net afgebet5 dat m5 g$agt z\de hebb5 dat ze met e5 byl w>5 afgeh\w54 ,het gras da> om/reeks hadd5 zy plat getrapt4 ,wy vond5 d5 en5 ,bev]dam voor en d5 &]5 na2 het welk ons ze] ophield1 want wy moe/5 e]/ ene op5+ 9 de damm5 mak51 e] wy 'er met de s*uit door kond54 ,wy zag5 door het gras grote weg5 lop51 die zond] twyffel van de ,bev]s gemaakt w>51 welk5 da> de bom5 zull5 hebb5 langs gesleept4 ,de ,woodcreek4 ,to5 de /room wat ruim] wi]d g+5 wy 9 de s*uit zitt51 en vo]5 hem af4 ,hy 0 niet bov5 de drie vadem bre$4 ,op sommige plaats5 _h hy niet bov5 en5 vadem wydte1 en hy 0 dikwyls zo ondiep dat de s*uit grond raakte4 ,dog op &]5 _h hy me] dan en5 vadem wat]s4 ,somtyds 0 'er veel1 somtyds we9ig /rooms4 ,9 't e]/ w>5 de kant5 laag1 nad]h& v]hev54 ,hi] en da> zag m5 ene rots4 ,wy m]kt5 op dat het wat] diep 0 ov]al da> m5 rots5 v]nam4 ,de rots5 be/ond5 uit en5 grauw5 kw>ts v]m5gd met en5 grauw5 kalk/e51 legg5d5 9 b$d+54 ,het wat] 0 ze] held]4 ,hi] en da> liep5 pad5 van d5 /room l&wa>ds1 zynde van de ,bev]s1 ( van &]e di]51 die hi] kwam5 dr9k51 gemaakt4 ,na omtr5t drie ,eng4 myl5 gev>5 te hebb5 kwam5 wy op ene plaats da> nog e5 vuur te br&5 lag1 en dagt5 to5 we9ig dat wy d5 vorig5 nagt nauwlyks d5 dood ontsnapt w>51 gelyk wy dez5 avond v]nam54 ,v]s*eid5e bom51 dw>s ov] d5 /room1 en vele ,bev]damm51 v]h9d]d5 ons spo$ te mak54 ,geva> wa> 9 de ,s*ryv] 04 ,teg5s d5 avond ontmoett5 wy en5 ,frans*5 ,s]geant met vyf man1 zynd5 van d5 ,komm&ant van ,=t ,/4 ,fr$]ic afgezond51 om drie ,engels*5 na> ,s>atoga te geleid51 en ze des noods teg5s zes ,frans*e ,am]ikan5 te bes*]m51 die op de ,engels*5 te lo]5 lag51 om zig ov] d5 dood van d5 ,bro$] van en5 dez] ,wild5 te wrek51 die 9 d5 laat/5 kryg door de ,engels*5 0 doodges*ot51 op die zelve plaats da> nu de ,wild5 de ,engels*5 wild5 wa>nem54 ,de vr$e 0 wel alre$s geslot52 dog alzo die 9 ,kanada nog niet uitg]oep5 01 zo me5d5 de ,wild5 regt te hebb5 dus te w]k te gaan4 ,zy g+5 9 /ilte1 teg5s het v]bod van d5 ,g\v]neur van ,montreal aan1 weg1 en begav5 zig na> de ,engels*e plant]y54 ,wy erk5d5 de voorzorg des ,hemels voor ons 9 opzigt dez] blo$dor/ige ,b>b>54 ,d5 gants*5 dag zag5 wy dat het gras langs d5 /room 0 plat getr$51 zo dat 'er b9n5 kort m5s*5 moe/5 langs gegaan zyn4 ,dog wy v]mo$d5 ge5 geva>1 d5k5de dat alles 9 ru/ en vr$e 04 ,wy hoord5 nad]h& dat het deze wraakzugtige ,wild5 w>5 gewee/ die het gras hadd5 ne]getrapt en het vuur aangelegd1 dat wy nog br&5de gevond5 hadd54 ,de gewone weg di5 zy hadd5 moet5 nem5 0 jui/ dezelve di5 wy langs gekom5 w>52 dog zy w>5 gemak%alv5 langs en5 ongeba&5 weg oo/wa>ds gegaan4 ,zond] dat hadd5 zy ons onfeilba> aangetr(f51 en1 da> zy ons voor ,engels*5 z\d5 hebb5 aangezi51 z\d5 zy ons ligt hebb5 kunn5 ov]vall5 en doods*iet54 ,wy w>5 niet we9ig aang$aan to5 wy van de ,frans*5 hoord5 9 welk e5 geva> wy gewee/ w>54 ,hi] blev5 wy d5 nagt ov]4 ,en s*oon de ,frans*5 ons /]k raadd5 van niet voort te reiz51 ma> liev] met hun na> de naa/e ,engels*e ,bezitt+ t]ug1 en van da> v]d] na> ,=t ,/4 ,fr$]ic te gaan1 besloot ik egt] om ond] de bes*]m+ van ,god onze reis d5 volg5d5 dag te v]volg54 ,duiv54 ,wy zag5 dez5 dag ze] vele wilde ,duiv51 welk5 somtyds des w9t]s 9 zo v]baz5de m5igte na> de ,engels*e volkplant+5 zuidwa>ds afkom54 ,zy vlog5 met grote hop5 9 de wild]niss54 ,zy ne/eld5 9 de bom51 en maakt5 da> d5 gehel5 nagt ov] e5 groot g]aas en gekir4 ,de ,frans*5 s*ot5 'er vel5 van1 en deeld5 ons m$e van de vang/4 ,to5 wy ze op5d5 vond5 wy ze] veel ,olmzad5 9 de kropp54 ,wy zag5 hi] w$] de voorzorg 9 van d5 alwyz5 ,s*epp]4 ,de zad5 van d5 ,roodbloemig5 ,ahorn1 die hi] veel wa/1 word5 9 ,mai ryp1 en vall5 dan 9 grote m5igte af4 ,zy di55 9 di5 tyd tot ond]h\d dez] duiv54 ,da> op kom5 de zad5 van d5 ,olm tot rypheid1 die ha> dan tot vo$sel di551 tot d5 tyd toe dat 'er we] &]e zad5 ryp zyn4 ,het vlees* dez] ,duiv5 is het lekk]/e van alle gevogelte4 ,omvall5de bom54 ,alle avond5 en nagt5 hoord5 wy bom5 krak5 en vall51 s*oon het dood /il 04 ,wa> dit van daan kome weet ik niet4 ,z\ wel de dauw ( iets &]s de a>de aan d5 voet d] bom5 des nagts losmak58 ,( z\de het kom5 van het ov]wigt van takk5 aan de ene zyde8 ,z\de 'er wel miss*i5 des nagts zo vele wilde ,duiv5 aan en5 kant van en5 boom kom5 zitt51 dat hy da>van omvalt8 ,miss*i5 beg9t de boom e]/ all5gsk5s na> ene zyde ov]tehell51 tot dat hy e9delyk om/ort4 ,als het wait h\dt m5 het geva>lyk 9 de boss*5 te zyn1 van weg5 de m5igte van omvall5de bom54 ,en al is het /il zo loopt m5 dog geva>4 ,wy zag5 9 deze w\d5 gants*e /rek5 wa> de bom5 door de /orm5 w>5 omv] gesmet51 legg5de all5 9 ene rigt+4 ,!e4 ,de ,!e1 die wy uit ,*9a kryg51 wordt van sommig5 hoog ges*at1 van &]5 v]agt4 ,ik d5k dat wy 'er niet by v]liez5 z\d5 al hadd5 wy nog ,!e nog ,k(fi2 ook z\ ons dit veel gelds besp>54 ,egt] moet ik tot l( d] ,!e zegg51 dat zy des zom]s by het reiz5 door grote wild]niss51 da> m5 nog wyn nog enig5 &]5 drank kan m$e vo]51 ze] wel te pas komt1 vooral da> het wat] mee/ vol van ,insekt5 ( b$orv5 is4 ,dan is het go$ het op te kok51 en 'er !e 9 te do54 ,ik kan niet bes*ryv5 hoe v]kwikkelyk zy dan is voor d5 v]hitt5 ,reizig]4 ,zy is op zulke reiz5 byna al zo noodzakelyk als et54 #bgj ,d5 #cj4 des morg5s gav5 wy onze s*uit d5 ,frans*5 ov]1 om 'er hunn5 voorraad 9 te v]vo]51 want wy kond5 ze niet lang] gebruik5 t] oorzake d] m5igte bom51 die de ,frans*5 met voordagt 9 d5 laat/5 oorlog 9 de ,woodcreek gesmet5 hadd51 om d5 ,engels*5 het invall5 9 ,kanada te belett54 ,zy integ5deel /ond5 ons toe ene van hunne ba/5 s*uit5 te nem51 die zy omtr5t zes ,eng4 myl5 v]d] t]ug gelat5 hadd54 ,wy zett$5 dan 9 't e]/ onze reis te voet langs d5 oev] voort4 ,het l& 0 gelyk1 hi] en da> _h het ma> enige dal54 ,ov]al 0 het met zwa> h\t bewass51 de mee/e bom5 w>5 ,beuk51 ,olm51 ,am]ikaans*e ,l9d51 en ,suik]ahorn54 ,het geboomte /ond niet digt1 en de grond 0 vet4 ,de ,l&sd\w4 ,e9delyk kwam5 wy op de plaats da> de s*uit5 d] ,frans*5 lag51 wy nam5 'er ene van1 en vo]5 'er d5 /room1 die nu ongeva> agt ( neg5 vadem bre$ wordt1 m$e af4 ,het l& 0 aan we]skant5 gelyk en niet ze] hoog4 ,hi] en da> zag5 wy en5 b]g1 welks /55 uit en5 grauw5 kw>ts1 met fyne korrel5 van en5 grauw5 spaa? v]m5gd1 be/ond54 ,ook w>5 'er zw>te /rep5 91 dog zo fyn dat ik niet zi5 konde wa>uit zy zam5ge/eld w>54 ,de b]g5 be/ond5 uit b$d+51 elke omtr5t e5 vi]de van ene el dik4 ,de b$d+5 lag5 noord en zuid1 dog niet horizontaal1 ma> wat lag] na> het noord54 ,v]d] weg zag m5 t] zyde d] ,rivi] hoge en /eile b]g51 t5 dele vol h\ts4 ,op &]e plaats5 w>5 de oev]s ve5agtig1 en dreund5 ond] de voet51 gelyk5de veel na> de kant5 van mo]ass5 die m5 wil droog mak54 ,wa> het l& leeg 0 vond m5 niet e55 /e54 ,het 01 wa> g5e b]g5 w>51 met hoge ,olm51 ,am]ikaans*e ,l9d51 ,suik]ahorn51 ,beuk51 ,hikory1 enige ,wat]beuk5 en ,witte ,walnootbom5 bewass54 ,t] l9k]h& zag5 wy ene oude v]vall5' ,ve/+1 be/a&e uit op malk&] ge/apelde /554 ,dog niemant wi/ te zegg5 ( zy van de ,wild5 dan van ,europ]s aangelegd 04 ,de ,s*ryv] v]dwaalt4 ,wy hadd5 d5 gants*5 namiddag grot5 spo$ gemaakt1 niet twyffel5de ( wy w>5 op d5 regt5 weg2 dog wy b$rog5 ons4 ,teg5s d5 avond vond5 wy dat het gras 9 't wat] met de topp5 teg5s ons /ond1 t5 tek5 dat wy teg5s /room vo]51 da>1 zo wy op d5 regt5 weg w>51 wy d5 /room m$e hadd5 moet5 hebb54 ,ook m]kt5 wy1 uit de dw>s ov] het wat] legg5de bom51 dat 'er niemant b9n5 kort5 kon door gev>5 zyn1 en zag5 de voet/app5 niet d] ,frans*5 die1 als zy 'er w>5 he5 gekom51 de s*uit5 ov] het l& z\d5 hebb5 moet5 voortbr5g54 ,e9delyk zag5 wy ook /ukk5 h\ts ons te gemoet dryv51 zo dat het zek] 0 dat wy d5 /room teg5 hadd54 ,wy wi]d5 dan duidelyk gewa> dat wy t5 m9/5 twaalf ,eng4 myl5 v] v]ke]d g]oeid w>54 ,dus w>5 wy tot ons le$wez5 g5oodzaakt tot diep 9 d5 nagt t]ug te roey54 ,wy v]beeldd5 ons dikwyls uit ang/1 dat het niet miss5 kon ( de ,wild51 die uit w>5 gegaan om ,engels*5 te v]moord51 moe/5 ons v9d54 ,met al ons roey5 ev5wel w>5 wy niet 9 /aat di5 dag w$] op de plaats te kom5 da> wy het regt ,kanaal gemi/ hadd54 ,de oev]s gav5 teg5s d5 avond en5 ze] lieflyk5 geur4 ,wy hadd5 egt] d5 tyd niet te ond]zoek5 welke bloem5 di5 reuk v]oorzaakt51 dog het zull5 wa>s*ynlyk die van de ,asclepias ,syriaca en het ,apocynum ,&rosmifolium gewee/ zyn4 ,ook rook m5 de ,muskusratt5 /]k teg5s d5 avond4 ,zy hadd5 hunne hol5 9 de kant5 van het wat]4 ,vrees voor de ,wild54 ,d5 nagt bragt5 wy op e5 ,eil& door1 da> ons de heir5 van voor de ,mugg5 g5e ru/ liet54 ,wy dor/5 ge5 vuur mak5 om ze te v]dryv51 uit vreze van de ,wild5 da> door tot ons te trekk54 ,het ge5 onze bekomm]+ nog ze] v]grootte 01 dat wy des nagts de hond5 d] ,am]ikan51 s*oon v] van ons af1 9 de boss*5 hoord5 blaff54 ,l&sd\we4 ,d5 #a4 ,juli g+5 wy met het aanbrek5 van d5 dag op reis1 en moe/5 ene go$e wyl roey5 e] wy op de plaats kwam5 da> wy ons d5 vorig5 dag b$rog5 hadd54 ,het l& da> wy langs vo]5 0 het mag]/e 't welk m5 z\ kunn5 zi54 ,m5 zag niets &]s dan d5 en5 hemelhog5 b]g na d5 &]54 ,zy w>5 met h\t ov]wass51 /eil en glibb]ig op de kant51 zo dat wy grote moeite hadd5 om ene plaats te v9d5 da> wy aan l& kom5 kond51 om ons et5 kla> te mak54 ,aan beide de zyd5 d] ,rivi] /ond het l&1 dat vlak 01 ond] wat]4 ,om die r$5 wordt deze gehele oord enige myl5 v]1 door de ,holl&]s te ,albany1 de v]dronk5e l&5 g5oemd4 ,enig5 d] b]g5 legg5 zuid-zuid-we/ en noord-noordoo/4 ,de oev]1 wa> de ,rivi] teg5s de b]g5 /iet1 0 ene loodregte /eilte1 vol van grote en kle9e /554 ,enige myl5 lang liep de ,rivi] van 't zuid5 na> 't noord54 ,d5 gants*5 dag woei het uit het noord51 en ons teg51 zo dat wy moeite hadd5 voorttekom54 ,i$] van ons roeide uit alle magt1 want by ons ontbyt 0 ons et5 geheel opg]aakt4 ,de ,rivi] 0 hi] wel ene ,eng4 myl bre$1 dog wi]d somtyds we] smald]2 mee/ 0 zy egt] wyd1 en _h op de kant5 hoge b]g54 ,des avonds om zes uur kwam5 wy aan ene l&5gte omtr5t twaalf ,eng4 myl5 van ,=t ,/4 ,fr$]ic4 ,agt] deze l&5gte wordt de ,rivi] tot ene ruime bai4 ,dewyl wy v]moeid w>5 en d5 w9d /e$s /]k teg5 hadd51 kond5 wy di5 dag niet v]d] kom54 ,dus moe/5 wy hi] ons nagtv]blyf kiez51 ongeagt d5 hong] die ons moe/ voortdryv54 ,het 0 ene byzond] gun/ige s*ikk+ van ,god dat wy op onze reis de ,frans*e ,soldat5 ontmoett51 en van hun ene ba/5 s*uit kreg5 om voorttekom54 ,het gebeurt nauwlyks e5s 9 drie j>5 dat de ,frans*5 dez5 weg nem5 als zy na> ,albany will54 ,zy gaan mee/ ov] het ,me] ,/4 ,sacrem5t1 #bga welke weg nad] en veel bet] is4 ,dus v]wond]d5 zig alle m5s*5 dat zy dez5 weg gekoz5 hadd54 ,indi5 wy hunne grote ba/5 s*uit niet gekreg51 en ons met de onze hadd5 moet5 behelp51 z\de het 'er met ons misselyk hebb5 uitgezi54 ,want ons met zo slegt e5 va>tuig op zo groot e5 wat]1 als deze bai is1 te wag51 z\de de uit]/e roekeloo%eid gewee/ zyn4 ,en zo wy op /ilte hadd5 gewagt1 w>5 wy van hong] ge/orv54 ,want da> wy ge5 s*ietgewe] by ons hadd51 en 'er ook 9 deze woe/5y5 we9ig wild is1 zo z\d5 wy van kikk]s en slang5 hebb5 moet5 lev51 van de welk51 en inzond]heid van de laat/51 'er hi] ene by/]e m5igte is4 ,ik kan noit aan deze reis d5k5 zond] met d5 groot/5 e]bi$ de gun/ig] s*ikk+ van d5 g5adig5 ,s*epp] te erk5n54 ,d5 #b4 g+5 wy w$] 9 de vroegte op reis1 zelfs nog by manes*yn1 uit vrees van w$] d5 w9d teg5 te kryg5 als wy sammeld54 ,wy roeid5 all5 zo /]k als wy kond51 en kwam5 om agt uur ,=t ,/4 ,fr$]ic4 des morg5s gelukkig te ,=t ,/4 ,fr$]ic aan1 het welk van de ,engels*5 ,cr[npo9t g5oemd wordt4 ,wy w]d5 ze] gun/iglyk van d5 ,komm&ant1 d5 ,he] ,lusignan1 ontvang54 ,hy 0 e5 man van omtr5t vyftig j>5 oud1 ze] aang5aam1 en 9 de wet5s*app5 wel erv>54 ,hy _h deze ,l&5 nauwkeurig doorreisd1 en bezat dus vele kundigh$5 aanga&e d5 toe/& d]zelv54 ,droogte4 ,ik hoorde dat g$ur5de dez5 gehel5 zom] ene grote droogte gehe]s*t _h1 en dat 'er s$]t de l5te ge5 reg5 gevall5 04 ,deze droogte _h d5 wasdom d] plant5 ze] v]traagd4 ,op de hoogt5s 0 alles v]dord4 ,kle9e bom51 die nev5s rots5 /ond5 wa>op de zon /]k br&de1 hadd5 droge blad]54 ,op de akk]s /ond het koorn b$roefd slegt4 ,de weit 0 nog niet gezet1 en de erwt5 bloeid5 nog niet4 ,de grond 0 op vele plaats5 zo g]et51 dat kle9e slang5 zig 9 de splet5 gemakkelyk v]/opp5 kond54 ,d5neboss*54 ,9 dez5 oord v9dt m5 zw>e boss*5 zo wel van ,rode en ,witte1 als van ,zw>te ,d5n54 ,dog voorhe5 w>5 zy nog uitge/rekt]4 ,het dikwyls ont/aan van br& 9 de boss*51 het welk de ,wild5 veeltyds v]oorzaak51 heeft de boss*5 ze] v]m9d]d4 ,op de jagt zynde legg5 de ,am]ikan5 dikwyls grote vur5 aan1 welk5 by droogte door d5 w9d zig niet zeld5 uitbreid54 ,m5 heeft hi] te l&e grote pog+5 g$aan t] bevord]+ d] ,natuurlyke ,hi/orie1 en nauwlyks heeft m5 zig erg5s me] dan hi] da>toe bevlytigd4 ,dit heeft m5 d5 yv] van e5 enig ,man te dank54 ,m5 ziet hi]uit wat en5 lui/] en wat en5 opgang de wet5s*app5 9 e5 ,l& da>van ontvang5 als de e]/e li$5 smaak en liefhebb]y voor dezelv5 hebb54 ,de ,komm&ant v]toonde my e5 papi] dat hy van d5 ,g\v]neur ,g5]aal van ,kanada1 d5 ,m>quis de la ,galissonire1 ontvang5 _h4 ,het 0 die zelve ,he]1 die enige j>5 da>na1 als ,admiraal d] ,frans*e vloot1 d5 ,admiraal ,byng de$ wyk51 en dus de v]ov]+ van ,m9orka bevord]de4 ,9 dat papi] wi]d5 vele bom5 en plant51 die 9 ,noord ,am]ika wass51 en weg5s hun nut v]di55 aangekweekt te word51 opg5oemd4 ,van sommig51 als by voorbeeld de ,polygala ,s5ega1 ( de ,ratelslangwortel1 gelyk zy by de ,engels*5 g5oemd wordt1 vond m5 'er bes*ryv+5 94 ,by v]s*eid55 w]d de plaats aangewez5 wa> zy wass54 ,wyd]s wordt 'er 9 gevord]d1 dat m5 all]lei zad5 en wortel5 v]zamel5 z\de4 ,om dit te bevord]5 v9dt m5 'er 9 hoe dit het be/ w]k/ellig gemaakt1 hoe de zad5 en wortels het be/ bewa>d en na> ,p>ys gezond5 konn5 word51 om da> voorttekom54 ,m5 vord]t 'er /al5 9 van all]lei delf/(f51 en noemt v]s*eid5' plaats5 op 9 de ,frans*e volkplant+51 wa> m5 nuttige ( m]kwa>dige soort5 van /551 van a>de ( van delf/(f5 gevond5 heeft4 ,ook wordt aangewez5 hoe v]s*eid5' aanm]k+5 en v]zamel+5 aanga&e het ,di]5ryk te mak5 zyn4 ,te gelyk ^w geis*t1 dat m5 op all]lei mogelyke wyz5 ond]zoek5 z\de wa>toe en hoe zig de ,wild5 van zek]e kruid5 en &]e natuurlyke voortbr5gsels1 't zy 9 de g5eeskon/ ( &]s1 b$i554 ,dit nuttige ges*rift 0 op bevel van d5 ,m>quis de la ,galissonire door d5 kon+lyk5 ,g5ee%e] te ,quebec1 d5 ,he] ,gaulti] opge/eld1 en nad]h& door d5 ,m>kgraaf zelv5 met eig5' h& v]bet]d en v]me]d]d4 ,hy de$ 'er v]volg5s vele afs*rift5 van mak51 en die t] h& /ell5 aan alle de ,(fici]5 9 de ,bezett+51 en alle ,gele]d51 vooral die hi] te l&e me5d5 te reiz54 ,d5 ,(fici]5 wordt bevol5 die ,soldat5 en &]5 by d5 ,g\v]neur bek5d te mak51 die ene byzond]e vlyt 9 het ontdekk5 en v]zamel5 van kruid5 en &]e zak5 ton5 z\d51 op dat hy ze by op5vall5de plaats5 en &]e geleg5h$51 tot de di5/5 wa>toe zy ges*ikt w>5 bevord]51 ( op ene &]e wys belon5 mogte4 ,ik m]kte ook dat hi] by de voornaam/e li$5 ene veel grot]e liefhebb]y voor de ,natuurlyke ,hi/orie plaats _h dan 9 de ,engels*e ,volkplant+51 wa> m5 met de wet5s*app5 9 't algeme5 d5 spot dreef1 en ma> dagt om zig te v]ryk54 #bgb ,m5 klaagde hi] dat vel51 die zig op de ,natuurlyke ,hi/orie toeleid51 v]zuimd5 by de ,wild5 te v]nem5 welk gebruik m5 9 de ,g5eeskon/ van vele gewass5 mak5 konde4 ,v]ba/]+ d] m5s*5 9 ,kanada4 ,m5 0 van g$agte dat de ,frans*51 die 9 ,europa gebor5 en na> ,kanada w>5 ov]gekom51 da> geme5lyk gezond] w>5 dan 9 hun vad]l&1 en oud] wi]d5 dan die 9 ,am]ika gebor5 w>54 ,ook hield m5 het da> voor1 dat de ,europis*e ,frans*5 /]k] w>5 9 het w]k5 en 't v]drag5 van ongemakk5 als de hi] gebor554 ,de afga&e koorts51 welk5 de ,europ]s 9 ,p5sylvanie aankom5de geme5lyk kryg51 wil m5 dat hi] onbek5d zyn1 en m5 z\ hi] t]/onds zo gezond zyn als nad]h&1 wanne] m5 aan de lugt/reek gew5d is4 ,de ,engels*5 hebb5 dikwyls opgem]kt dat de 9 ,am]ika gebor5e ,european5 niet zo wel de ongemakk5 d] zeeva>t ui?\d51 ( de lugt van ,zuid ,am]ika v]drag5 kunn51 als zy die 9 ,europa gebor5 zyn4 ,dit z\ ook by de ,frans*5 9 ,kanada ev5 e5s wez54 ,als de ,kanadi]s na> ,m>t9ique1 ,dom+o en &]e ,eil&5 van ,am]ika1 gaan1 word5 zy na e5 kort v]blyf altyd ziek en /]v54 ,die g55 die 9 die gewe/5 ziek word5 kom5 'er zeld5 door1 t5 zy zy w$] na> ,kanada gaan4 ,integ5deel kunn5 zy die regelregt uit ,frankryk na> de ,we/ ,indi5 ov]kom5 de lugt da> veel bet] v]drag51 en word5 'er oud4 ,dit bekragtigd5 my vele li$5 9 ,kanada4 ,e5 man door de ,wild5 v]moord4 ,d5 #c4 ,juli1 t]wyl wy het middagmaal nam51 hoord5 wy enige mal5 agt]e5 e5 geweldig en na> ges*reuw op de ,rivi] op enig5 af/& van het ,=t4 ,de ,komm&ant zeide t]/ond dat dit ges*reuw hem kwalyk behaagde1 dewyl hy uit het zelve opmaakte dat de ,wild51 die uit gewee/ w>5 om zig op de ,engels*5 te wrek51 9 hun oogm]k geslaagd w>51 en dat hun ges*reuw te k5n5 gaf dat zy en5 ,engels*man v]moord hadd54 ,zodra ik aan het v5/] kwam zag ik ene s*uit met en5 lang5 /ok op d5 voor/ev51 wa>aan het bov5/e van e5 beblo$ ho(d h+4 ,by hunne aankom/ aan l& hoord5 wy dat de ,wild51 die zes 9 getal w>51 hunn5 togt van de plaats da> wy gezi5 hadd5 dat zy hadd5 ov]nagt tot b9n5 de gr5z5 d] ,engels*5 voortgezet1 da> en5 man1 met zyn jongetje op e5 akk] met may5 bezig gevond51 hem /illetjes bekrop51 en onv]wagt op de plaats met en5 kogel dood ges*ot5 hadd54 ,dit 0 ges*i$ niet v] van het dorp da> twee ja> gel$5 de ,bro$] van en5 dez] moord5>51 t5 oorlog teg5s de ,engels*5 uitgetog51 g$ood 04 ,zy sn$51 volg5s hunne gewoonte1 d5 dod5 d5 ho(ds*$el af1 di5 zy nev5s de kl$]5 en het k9d van d5 v]slag551 e5 jongetje van neg5 j>51 m$5am51 en zo na> ,kanada t]ug ke]d54 ,zodra zy omtr5t het ,=t gekom5 w>5 h+5 zy het ho(d aan en5 /ok voor op d5 /ev51 en s*reuwd5 d5 gants*5 weg langs1 tot e5 ,hunne kl$+4 tek5 dat zy d5 zeg5 behaald en hun oogm]k b]eikt hadd54 ,zy w>51 volg5s hun gebruik1 alle5 met e5 hembd gekle$2 dog van d5 v]moord5 ,engels*man _h de e5 d5 rok1 de &] zyne k\ss5 aan1 de d]de zyn5 ho$ op1 en zo v]d]s4 ,het aangezigt hadd5 zy zig byna geheel met v]milio5 bes*ild]d1 wa>m$e ook hunne hembd5 op de s*\d]s be/rek5 w>54 ,9 de or5 droeg5 de mee/5 ze] grote r+51 die hun ze] h9d]lyk s*55 te moet5 zyn1 dewyl zy g$wong5 w>5 die va/ te h\d5 als zy spr+5 ( enige &]e /]ke beweg+ mak5 wild54 ,enig5 hadd5 gordels van de vell5 van ,ratelslang5 met de ratels 'er aan om 't lyf4 ,het jongetje van d5 v]slag55 _h niets &]s dan e5 hembd en k\ss5 aan1 en ene muts op 't ho(d4 ,zy hadd5 zyn hembd ook op de s*\d]s rood gemaakt4 ,by 't uittr$5 uit de s*uit hadd5 zy d5 /ok da> 't ho(d op /ak 9 de h&1 en g+5 'er al dans5de en z+5de m$e langs d5 oev]4 ,hun inzigt met het jongetje 0 hem na> hun v]blyfplaats te br5g51 da> optevo$51 9 de plaats des v]slag55 ,bro$]s aant5em51 en aan ene van hunne nabe/a&5 uittehuwelyk51 en zig dus met hem te v]maags*app54 ,s*oon zy nu deze vy&elykheid 9 vr$5/yd begaan hadd51 regelregt teg5s het v]bod van d5 ,g\v]neur van ,montreal aan1 en 9 we]wil van d5 raad van d5 ,komm&ant alhi]1 konde hy egt] niet af van hun et5 en &]e noodw5digh$5 voor de reis te gev51 dewyl hy h5 niet dor/ te v]bitt]54 ,ma> to5 zy te ,montreal gekom5 w>5 de$ de ,g\v]neur ze niet alle5 ka/yd51 ma> nam hun ook het k9d af1 en zond het zyn] ,mo$] w$] t'huis4 ,de ,he] ,lusignan vroeg hun wat zy my en myn5 ,reisgezell5 z\d5 g$aan hebb5 indi5 wy 9 hunne h&5 gevall5 w>51 en zy antwoordd5 dat hun inzigt voornamelyk gewee/ 0 zig op die van het dorp te wrek5 da> hun ,bro$] omgekom5 01 en dat zy d]halv5 ons miss*i5 wel onbel$igd z\d5 gelat5 hebb51 egt] z\ dit veel hebb5 afgehang5 van de gemo$sge/eldheid 9 de welke zy op di5 tyd w>5 als zy ons aantr(f54 ,e5 ,g]aamte gevond54 ,enige j>5 gel$5 _h m5 9 het ,l& d] ,ill9oiz5 e5 g]aamte gevond5 van e5 v]baz5d groot di]4 ,e5 van de ,(fici]5 d] ,bezett+ v]zek]de my dat hy het gezi5 _h4 ,de ,am]ikan5 hadd5 het 9 e5 mo]as ontdekt4 ,zy /ond5 op het e]/e gezigt ze] v]by/]d1 en1 gevraagd zynde wa> voor zy het hield51 zeid5 zy1 voor het g]aamte van d5 ,voorvad] ( het ,opp]ho(d van alle de ,bev]s4 ,het 0 buit5mate groot1 en _h dikke en ene halve el lange sneuwwitte t&54 ,m5 hield het voor het g]aamte van en5 ,elefant4 ,de ,(fici]1 die het gezi5 _h1 v]zek]de dat m5 nog het beloop van d5 snuit duidelyk _h kunn5 ond]k5n51 s*oon die re$s tot /( v]gaan 04 ,hy wi/ niet dat m5 'er enige be5d]5 van wegg5om5 _h1 ma> hy dagt dat alles 0 blyv5 legg54 ,ik hoorde s$]t op sommige plaats5 van ,kanada van dit g]aamte sprek54 #bgc ,b]54 ,de ,b]5 zyn hi]om/reeks m5igvuldig4 ,by de ,ve/+ hield m5 er en5 die drie ma&5 oud 04 ,hy 0 van de zelve g$aante en d5 zelv5 a>d als onze ,europis*e gem5e ,b]51 uitg5om5 alle5 dat zyn' or5 lang] en zyn' hair5 /yv] s*55 te zyn4 ,zyn' kleur 0 zw>tbru94 ,hy speelde met en5 hond4 ,van de vell5 dez] ,b]5 gaat ja>lyks ene m5igte na> ,frankryk4 ,de ,wild5 mak5 ene olie van het ,b]5vet1 wa>m$e zy des zom]s het gezigt1 de h&51 en alle de ong$ekte plaats5 des li*aams teg5s het byt5 d] ,mugg5 besm]54 ,behalv5 dit1 be/ryk5 zy zig ze] dikwyls met deze olie1 wanne] zy ( k\de gevat1 ( zig ze] v]moeid ( gekneusd hebb51 en 9 &]e gevall5 me]4 ,zy d5k5 dat dit sm]5 het vel zagt en buigzaam maakt1 en veel tot het b]eik5 van en5 hog5 oud]dom toebr5gt4 ,pa>d5bloem54 ,de gem5e ,pa>d5bloem #bgd wies hi] veel op de weid5 en langs de weg51 en /ond nu 9 bloei4 ,9 't voorja> als de blad5 beg9n5 uittekom51 en zo groot word5 dat m5 de plant k5n5 kan1 grav5 de ,frans*5 de wortel5 op1 wass*5 ze af1 snyd5 ze door1 en et5 ze als salade4 ,zy smak5 wat bitt]4 ,m5 heeft hi] de gewoonte niet van de blad5 te et54 ,afg$ankte ,soldat54 ,de ,soldat51 die met d5 vr$e afg$ankt w>51 hadd5 re$s op de hun aangewez5e l&51 die rondom het ,=t lag51 huiz5 gezet4 ,dog de mee/5 dez] huiz5 w>5 niet me] dan hutt51 en gelyk aan de armelyk/e won+5 by ons2 ma> het volk _h het tamelyk wel1 en at go$ weit5brood4 ,de huiz5 w>5 van plank51 /ond5 loodregt en vlak by malk&]4 ,m5 _h de ret5 met klei toegesme]d4 ,de vlo] 0 van klei ( van zw>t5 kalk/e54 ,van di5 /e5 w>5 ook de ha>d51 uitg5om5 dat de plaats voor het vuur ges*ikt van uitgezogte grauwe z&/551 grotelyks uit kw>ts be/a&e1 gemaakt 04 ,op sommige plaats5 _h m5 ev5wel hi] d5 zw>t5 kalk/e5 toe g5om54 ,m5 v]zek]de dat deze /e5 wel teg5s het vuur konde1 mits de /55 wat groot w>54 ,glaz5 vond m5 niet 9 de v5/]s4 ,galium t9ctorium4 ,het ,galium t9ctorium wi]d 9 ,kanada door de ,frans*5 ,tisavo-jaune r\ge g5aamd4 ,het wies hi] ov]vlo$ig1 vooral 9 ene go$e vogtige tu9a>de4 ,met de wortel5 v]w5 de ,wild5 de p9n5 d] /ekelv>k5s rood welk5 zy 9 v]s*eid5' van hunne /(jes invlegt52 en deze kleur v]s*iet niet ligt4 ,de ,frans*e ,vr\w5 9 ,kanada v]w5 ook met deze wortel51 die kle9 zyn gelyk die van 't ,gallium luteum4 ,de ,pa>d5 lop5 hi] d5 gehel5 w9t] ov] 9 't veld1 en zoek5 d5 ko/4 ,egt] wil m5 dat ze 9 't voorja> vet zyn4 ,walvis* ,g]aamte4 ,m5 _h het g]aamte van en5 ,walvis* enige myl5 van ,quebec1 en ene ,frans*e myl van de ,rivi] ,/4 ,laur5ce gevond51 op ene plaats wa> teg5swoordig ge5 lop5d wat] komt4 ,dit g]aamte 0 ze] groot4 ,de ,komm&ant _h v]s*eid5 li$5 gesprok5 die het gezi5 hadd54 ,s*uit54 ,de ,s*uit5 die m5 hi] gebruikt w>5 van drie]lei soort4 ,i4 ,ba/5s*uit51 uit ba/ gemaakt dog met h\t5 ribb52 ,,ii4 ,kanoos1 die m5 hi] van wit ,d5n5h\t maakt4 ,m5 roeyt ze niet1 ma> doet ze voortgaan door middel van e5 soort van riem1 die m5 9 de h& h\dt en he5 en we] beweegt2 #bge dog m5 kan da> de helft van de kragt niet m$e do5 als met roey54 ,het d]de soort van va>tuig5 noemt m5 ,bateaux4 ,zy zyn hi] altyd groot1 en word5 gebruikt om zw>e vragt5 te v]vo]54 ,de bodem1 die altyd plat is1 be/aat uit rood1 dog mee/ uit wit eik5h\t1 om des te bet] teg5s het /ot5 op de /55 te kunn54 ,het boord is van vur5h\t1 en dit ges*i$t om de lig!id4 ,m5 maakt hi] te] en pek 9 ov]vlo$4 ,soldat54 ,de ,soldat5 g5ot5 hi] enige voorregt5 die zy niet ov]al hebb54 ,die hi] 9 bezett+ w>5 kreg5 e5 rykelyk ond]h\d4 ,elk ontv+ daags &]half pond weit5brood4 ,ook kreg5 zy erwt51 spek1 g]ookt ( gez\t5 vlees*1 en zelfs me] dan zy op kond54 ,nu en dan wi]d 'er e5 os ( &] bee/ geslagt1 wa>van het v>s*e vlees* ond] de ,soldat5 w]d uitg$eeld4 ,de ,(fici]5 ond]hield5 op 's ,kon+s ko/5 melkkoey54 ,i$] ,soldaat _h zyn tu9tje buit5 het ,=t1 wa>9 sommig5 speelhuisjes gezet hadd51 en zy all]h&e moeskruid5 teeld54 ,de ,komm&ant zeide dat dit gebruik 9 dit ,l& algeme5 0 by zulke ,ve/+5 9 wi] nabuurs*ap g5e grote /ad lag1 van wa> m5 gro5t5s kryg5 kon4 ,9 vr$5/yd5 behoefd5 de ,soldat5 g5e wagt5 wa>t5em54 ,en da> het ,me] hi] digt by vol van vis* is1 en de boss*5 van wild1 zo kan i$] die ma> wat na>/ig is hi] ene tafel h\d5 als e5 ,he]4 ,i$] krygt alle twee j>5 en5 nieuw5 rok1 ma> alle ja> ene ve/1 ene muts1 en5 ho$1 e5 pa> k\ss51 e5 das1 e5 pa> s*o551 en 9 d5 w9t] vry br&h\t4 ,aan soldy heeft i$] vyf sols daags4 ,dog als zy voor d5 ,kon+ w]k5 moet5 krygt i$] d]tig sols4 ,dus 0 het ge5 wond] dat het krygsvolk 'er hi] fris*1 vet1 /]k en wakk] uitzag4 ,die ziek wordt komt 9 't ,hospitaal1 wa> hy alles vry heeft4 ,zy kond51 ook ligt v]l( kryg51 en hield5 egt] hunne soldy en hun gewoon ond]h\d1 mits zy de wagtlon5 betaald51 als 'er wagt5 te do5 w>54 ,d5 ,komm&ant en d5 ,(fici]5 bewees m5 alle de v]s*uldigde e]2 egt] g+5 de ,(fici]s met de ,soldat5 als hunne spitsbro$]s geme5zaam om4 ,dikwyls zat5 zy met malk&] te prat54 ,de ,soldat51 die hi] uit ,frankryk na>toe gezond5 word51 moet5 tot en5 zek]5 oud]dom toe di552 wa>na zy hun afs*eid1 en vryheid kryg5 e5 /uk l&s te beb\w54 ,ma> als zy alle5 voor zek]e j>5 hebb5 di5/ g5om51 kryg5 zy na 't e9dig5 van die hun ontslag1 indi5 zy het beg]54 ,dit do5 de mee/5 die 9 ,kanada gebor5 zyn4 ,als e5 ,soldaat zyn omslag gekreg5 heeft wordt hem van 's ,kon+s weg5 e5 /uk l&s ges*onk51 van ve]tig arp5ts 9 de l5gte1 en drie 9 de bre$te1 als de grond ov]al go$ is1 dog wat me] als die niet veel deugt4 ,ook krygt hy ond]/& om e5 woe/ l& te ontg9n54 ,de e]/e drie ( vi] j>5 krygt hy et5 voor hem1 zyne vr\w en k9d]54 ,nog s*5kt hem de ,kon+ ene koe1 en de noodzakelyk/e w]ktuig54 ,&]e ,soldat51 die 'er door d5 ,kon+ voor betaald word51 help5 hem zyn huis b\w54 ,dit zyn aanm]kelyke ond]/eun+5 voor e]/ beg9n5d52 en 9 e5 l& da> de ,soldat5 zo wel beh&eld word51 z\de m5 zegg51 kan de ,kon+ niet v]leg5 zyn om troep54 ,om het l& des te bet] te bevolk5 heeft m5 voorgeslag5 ja>lyks uit ,frankryk driehond]d man ov]tevo]51 en d5 oud5 ,soldat5 hun afs*eid te gev51 wa>door zy geleg5heid mogt5 hebb5 te tr\w51 en zig aan d5 l&b\w ov]tegev54 ,het l& dat m5 hi] d5 afg$ankt5 ,soldat5 _h ges*onk5 0 ze] go$1 be/a&e doorgaans uit ene met klei v]m5gde dikke tu9a>de4 ,egg54 ,de ,egg51 wa>van m5 zig hi] b$i5t1 zyn geheel van h\t1 en driehoekig4 ,de ,ploeg5 w>5 ook niet veel bet]4 ,de rad]5 w>5 plomp en dik1 en al het h\t 0 zo zwa> dat e5 pa>d w]ks g5oeg _h om en5 ploeg op d5 gelyk5 grond voorttetrekk54 ,rots54 ,hi] en da> op de rots5 lag5 /55 van v]s*eid5]lei soort4 ,sommig5 w>5 tamelyk groot van twee tot drie ell5 dikte en &]halve el bre$te2 &]5 wat kle9d]4 ,zy kwam5 egt] all5 9 d5 a>d van d5 /e5 ov]e51 alle5 bem]kte ik deze v]s*eid5h$54 ,enig5 be/ond5 uit en5 ,kw>ts van kleur gelyk5de na> bru9e k&ysuik]1 en uit en5 zw>t5 fyn5 glimm]1 die met zw>t5 hoorn/e5 en enige we9ige korrels van blauw5 spaa? v]m5gd 04 ,de kw>ts 0 het voornaam/e2 ook 0 'er vry veel glimm]1 dog we9ig spaa? 94 ,deze v]s*ill5de /e5/(f5 w>5 ze] wel door malk&] v]m5gd1 zo dat m5 ze op 't gezigt wel van malk&]5 ond]s*eid51 dog niet met w]ktuig5 afzond]5 kon4 ,de /e5 0 h>d en va/1 en de kw>tskorrels zag5 'er fyn uit4 ,&]5 be/ond5 uit grauw5 kw>ts1 zw>t5 glimm] en hoorn/e51 met enige we9ige spaa?korrels4 ,we9ig spaa? 0 'er 91 vry veel glimm]1 dog mee/ kw>ts4 ,de /e5 0 h>d en va/1 en v]s*ilde alle5 9 kleur van d5 voorga&54 ,enig5 be/ond5 uit e5 m5gsel van held]5 kw>ts en zw>t5 glimm]1 wa>by ettelyke rode kw>tskorrels kwam54 ,de spaa? _h hi] de ov]h&2 de glimm] lag 9 dikke s*yv54 ,deze /e5 0 zo v]m5gd niet als de voorga&51 ook niet zo h>d en va/4 ,de b]g5 wa>op het ,=t ,/4 ,fr$]ic /aat1 en die welk5 hi] om/reeks legg51 wa>op de bes*rev5' /55 gevond5 word51 be/aan doorgaans uit en5 koolzw>t5 kalk/e51 die gelyk ley5 op lag5 legt4 ,m5 z\ hem ene lei noem5 kunn5 die door het vuur tot kalk wordt4 #bgf ,deze /e5 is van b9n5 pekzw>t1 en doorgebrok5 zynde ze] fyn4 ,hi] en da> v]ton5 zig 9 d5zelv5 kle9e spaa?korrels en &]e ongelykh$51 die 'er ad]5 9 =m]54 ,de b$d+5 die bov5 op de b]g5 legg5 zyn van en5 grauw5 digt5 kalk/e51 die ma> ene v]s*eid5heid is van d5 voorga&54 ,9 d5 zw>t5 kalk/e5 treft m5 byna ov]al ene m5igte van all]h&e v]/5+5 van mossels*elp51 hoorns1 en &]e d+5 aan4 ,de v]/5+5 die m5 hi] mee/ v9dt zyn de volg5d53 ,petrefacta4 ,pect9ites ( ,o/re pect9es zyn het die 't groot/e getal uitmak54 ,somtyds komt m5 op grote b$d+51 die niet &]s dan aan e5 gewass5 s*elp5 van dit soort zyn4 ,zy zyn grot5deels ma> kle91 en zeld5 me] dan &]halv5 duim4 ,m5 v9dt ze op tw$]lei wyz5 v]/e5d4 ,het e]/e soort toont ov]al 9 d5 /e5 indrukk5 van de v]hev5e zyde d] s*elp1 dog niet het g]+/e tek5 d] s*aal1 en alle5 ma> de indrukk54 ,9 het &]e bespeurt m5 de s*aal zelve nog 9 d5 /e5 zitt5de1 zo dat zy1 als ze held] van kleur is1 ligt van d5 zw>t5 /e5 zelv5 kan ond]s*eid5 word54 ,van beide de soort5 v9dt m5 'er vel51 dog van het e]/e de mee/54 ,enig5 zyn v]hev51 vooral 9 het midd51 &]5 da>5teg5 zyn 9 het midd5 +$rukt2 dog 9 de mee/5 is de buit5/e opp]vlakte m]kelyk v]hev54 ,de /rep5 lop5 altyd 9 de langte1 namelyk van het middelpunt na> d5 r&4 ,v]/e5de ,ammon%oorn5 zyn 'er ook veel1 dog egt] veel m9d] dan de voorga&54 ,m5 vond ze ook zo wel met als zond] s*al54 ,dog 'er w>5 ook vele v]/e5de slakk5huiz5 ond]4 ,v]s*eid55 dez] ,ammon%oorn5 w>5 ze] groot1 zo dat ik niet weet 'er oit grot] gezi5 te hebb54 ,zy b$roeg5 9 de doorsn$e me] dan e5 ,zwe$s*e el4 ,m5 kon vel]lei soort5 van ,koral5 bespeur5 9 de /55 va/gewass51 van de welk5 zy egt] wel aftezond]5 w>54 ,sommig5 w>5 /e5plant5 ( witte takagtige koral51 #bgg &]51 dog m9d] 9 getal1 w>5 />koral54 #bgh ,/e5ball54 ,ik moet d5 naam van ,/e5ball5 gev5 aan e5 soort van vreemd5 /e51 wa>van de rots5 op vele plaats5 vol w>54 ,zy hadd5 de g$aante van e5 halv5 kloot1 wa>van de v]hev5e zyde buit5 de rots uit/ak1 en de ond]/e da> va/ 0 +$rukt4 ,zy be/aan4 l\t] uit ev5wydig lop5de vezel51 die van d5 bodem en als uit e5 middelpunt beg9n51 en zig ov] de opp]vlakte des kloots uitbreid54 ,de kleur is grauw4 ,van buit5 zyn deze ball5 glad1 dog hebb5 veel kle9e gaatjes1 zo dat zy 'er uitzi5 als w>5 ze met ene held] grauwe kor/ ov]tog54 ,9 de middellyn zyn zy e5 ( &]halv5 duim4 ,z&4 ,ond] &]e soort5 van ,z&1 die m5 hi] op de ,oev]s van het ,me] ,*ampla9 v9dt1 zyn 'er byzond]lyk twee ze] zeldzaam1 die m5 mee/ op dezelve plaats by malk&] aantreft1 namelyk e5 zw>t en e5 roodbru9 ( granaatkleurig z&4 ,met zw>te z& legt altyd het bov5/e en be/aat uit ze] fyne korrels4 ,met e5 v]grootglas bes*\wd zynde v9dt m5 ze donk]blauw ( yz]kleurig4 ,enig5 zyn rond1 dog de mee/5 hoekig en glanzig4 ,9 de zon gl9/]5 zy /]k4 ,zy word5 all5 door d5 ,zeil/e5 aangetrokk54 ,ond] dez5 v9dt m5 enige granaatkleurige korrels1 van d5 zelv5 a>d als het da> ond] legg5d rode z&4 ,dit rode z& is ook ze] fyn1 dog zo niet als het zw>te4 ,de korrels hebb5 niet alle5 de kleur van granat51 ma> zyn ind]daad niets &]s dan gebrok5 granat54 ,enig5 zyn rond1 &]5 wat hoekig1 dog zy bl9k5 all5 en zyn half doors*yn5d4 ,de ,zeil/e5 heeft 'er niet het m9/e v]mog5 op4 ,ook gl9/]5 zy niet /]k 9 de zon4 ,dit granaatz& krygt m5 zeld5 zuiv]1 dog het is geme5lyk met het da>ond] legg5de witte kw>tsz& v]m5gd4 ,deze twee soort5 van z&1 te wet5 het zw>te en het rode1 v9dt m5 niet ov]al1 ma> alle5 op zek]e plaats5 aan d5 oev]1 en dan altyd 9 de zelve ord]4 ,bov5 op legt het zw>te z& ongeva> het vi]de van e5 duim dik4 ,als m5 dit voorzigtig wegdoet1 wordt het ond]geleg5e hoe lang] hoe rod]1 tot dat het e9delyk volkom5 de kleur van granaat heeft4 ,dit z& legt geme5lyk e5 we9ig dikk] dan het zw>te4 ,wanne] m5 dit voorzigtig wegge/rek5 heeft komt het witte kw>tsz& te voors*yn1 het welk bov5 op ze] met het rode v]m5gd is1 dog wat lag] geheel wit wordt4 ,dit legt ruim vi] duim diep1 en heeft ronde korrels1 zodat het volmaakt na> p>elz& gelykt4 ,ond] het zelve is nog e5 ligtgrauw hoekig kw>tsz& v]borg54 ,op sommige plaats5 legt het granaatz& bov5 op1 en vlak da>ond] het ligtgrauwe hoekige1 zond] dat m5 'er ene enkelde korrel van het zw>te ( van het p>elz& ond] v9d5 kan4 ,wat de oorsprong van dit zw>te ( donk]blauwe z& zy kan ik niet zegg51 want m5 weet niet dat hi] 9 de nabuurs*ap yz]]ts te v9d5 is4 ,egt] dunkt het my wa>s*ynlyk te zyn dat 'er yz]]ts is1 dewyl het op vele plaats5 van ,kanada vry geme5 is1 en dit zw>te z& op mee/ alle de oev]s d] ,m]5 en ,rivi]5 9 ,kanada1 s*oon niet ov]vlo$ig1 gevond5 wordt4 ,het granaatz& heeft zyn5 oorsprong hi]om/reeks2 want1 hoewel de rots5 by ,=t ,/4 ,fr$]ic ge5 granaatkorrels bevatt51 v9dt m5 egt] op de oev]s grot] ( kle9d] /55 v]s*ill5de van dat soort 't ge5 op de b]g5 en klipp5 gevond5 wordt1 de welk5 aan /ukk5 ge/ot5 en by het granaatz& gelegd zynde da> niet van te ond]s*eid5 zyn4 ,en v]d] noordwa>ds 9 ,kanada1 b5$5 ,quebec1 bevatt5 de b]g5 veel granaat4 ,ook is dit rode z& ze] geme5 aan de ,rivi] ,/4 ,laur5ce4 ,dit w]k is niet ges*ikt om hi] de ov]ige aanm]k+5 intevoeg5 die ik gemaakt heb ov] v]s*eid5 delf/(f51 dewyl we9ig lez]s 'er smaak 9 v9d5 z\d54 ,apocynum &rosmifolium4 ,het ,apocynum &rosmifolium #bgi wa/ ov]vlo$ig op de hoogt5s 9 de boss*51 en _h ?ans bloeisems4 ,de ,frans*5 noem5 het ,h]be la puce4 #bhj ,als m5 9 d5 /eel snydt ( 'er e5 /uk afplukt1 zo loopt 'er e5 wit melkagtig sap uit4 ,de ,frans*5 s*rev5 dez] plant alle de eig5s*app5 toe welk5 ik van d5 ,v]giftboom bov5 #bha gemeld heb1 namelyk dat dit sap voor sommig5 v]giftig1 voor &]5 s*adeloos is4 ,sommig5 kunn5 niet omtr5t d5 boom kom5 ( zy rak5 vol van blaz54 ,ik zag en5 ,soldaat de h& vol blaz5 word51 alle5 omdat hy de plant uittrok om ze my te ton54 ,ook zwell5 by vele m5s*5 het aangezigt en de h&5 alle5 van de uitwaassem+5 dez] plant4 ,all5 /emd5 hi]9 ov]e5 dat als m5 het sap op de h& krygt1 de h& niet alle5 dik wordt1 ma> dat ook de huid 'er als van weg gevret5 wordt1 t5 m9/5 oordeelde m5 dat 'er ma> we9ige m5s*5 w>5 wa>aan m5 die uitw]k+5 niet bespeurde4 ,dog ik heb 'er nimm] ongemak van gehad1 s*oon ik me] dan e5s1 en 9 teg5woordig van vele li$51 die 'er v]wond]d ov] w>51 en my 'er all]h&e ongemakk5 uit voorspeld51 niet alle5 de gehele plant aangeta/1 ma> zelfs de beide h&5 met het sap be/rek5 heb1 zo dat zy geheel wit w>54 ,zelfs heb ik de plant zo lang 9 de h& gewrev5 tot dat zy geheel aan /ukk5 w>e4 ,nog?ans heb ik 'er ge5 het m9/e le$ van gekreg54 ,het vee eet van deze plant niet4 #bhb ,kliss54 ,het ,kliss5kruid #bhc wies op v]s*eid5' plaats5 rondom de ,ve/+4 ,de ,komm&ant zeide dat m5 9 't voorja> de t$]e s*eutjes van dit gewas als radys eet1 na 'er de s*il te hebb5 afgetrokk54 ,sison4 ,het ,sison ,canad5se wa/ tamelyk veel 9 de boss*5 door geheel ,noord ,am]ika4 ,de ,frans*5 noemd5 het ,wilde ,k]vel1 en et5 het 9 't voorja> als k]vel4 ,m5 prees het ze]1 en hield het voor e5 d] be/e moeskruid5 die m5 hi] 9 de l5te _h4 ,kato5plant4 ,de van de ,frans*5 zog5aamde ,kato5plant1 #bhd groeide hi] veel op de kant5 d] heuvels1 en zo wel 9 slegte als 9 go$e a>de4 ,als m5 d5 /eel kwet/ komt 'er e5 melkagtig sap uit te voors*yn1 wa>om m5 de plant voor v]giftig h\dt4 ,des niettem9 v]gad]5 de ,frans*5 9 't voorja> de t$]e /el51 als zy e]/ uitkom51 en mak5 die als asp]sjes kla>1 zond] dat hun dit vo$sel kwaad doet1 dewyl de /el5 zo vroeg nog niet v]giftig zyn4 ,de bloem5 gev5 en5 aang5am5 geur1 zo dat zy 9 di5 tyd1 vooral des avonds1 het reiz5 9 de boss*5 ze] aang5aam mak54 ,de ,frans*5 mak5 suik] uit de bloem54 ,t5 di5 e9de plukt m5 ze des morg5s vroeg1 als zy nog met dauw b$ekt zyn2 d5 dauw drukt m5 uit1 en kookt 'er suik] uit1 die bru9 dog ze] go$ is4 ,als de s*eut5 volkom5 ryp zyn zit 'er om het zaad e5 soort van wol1 die de kato5 ze] gelyk is1 van de welke de plant h>5 ,frans*5 naam gekreg5 heeft4 ,de arme li$5 v]gad]d5 ze1 en vuld5 'er hunne b$d5 m$e 9 plaats van ve]54 ,vooral gebruikt m5 ze voor k9d]b$d54 ,9 ,kanada bloeit de plant 9 't e9de van ,juni en 't beg9 van ,juli1 en het zaad wordt 9 't midd5 van ,septemb] ,n4 ,s4 ryp4 ,de pa>d5 et5 'er noit van4 ,reis ov] het ,me] ,*ampla94 ,d5 #af4 ,juli des morg5s begaf ik my op reis ov] het ,me] ,*ampla9 na> het hoge geb]gte1 dat op d5 we/elyk5 oev] van het zelve legt1 om te zi5 wat zeldzame gewass5 en &]e m]kwa>digh$5 da> te v9d5 w>54 ,als m5 op enig5 af/& van het ,=t op de rots5 /aat ziet m5 ene ry hoge b]g5 t5 we/5 het ,me]1 die van het zuid5 na> het noord5 lop54 ,en als m5 zig na> het oo/5 ke]t1 zo komt 'er ene &]e s*akel van b]g5 9 't gezigt1 die zig ook van 't zuid5 na> het noord5 /rekk54 ,dog die laat/5 zyn wel ti5 ( twaalf ,eng4 myl5 van het ,me] af4 ,het l& tuss*5 beid5 is laag en geheel met h\t bewass54 ,de b]g5 zyn ook mee/ ov]al vol van zwa> h\t1 uitg5om5 op sommige plaats5 da> het door 't vuur v]te]d is4 ,zy zyn op sommige plaats5 /eil1 op &]5 niet4 ,wy vo]5 het ,me] ov] 9 ene kle9e ,kano1 die ma> drie p]son5 drag5 konde1 en aan l& gekom5 zynde w&eld5 wy na> 't geb]gte4 ,de kant5 w>5 tamelyk /eil1 en met a>de b$ekt2 dog hi] en da> lag5 zw>e /554 ,alles 0 met h\t bewass54 ,ma> op sommige plekk5 0 het v]br&4 ,na veel moeite g]aakt5 wy e9delyk op d5 top van en5 b]g1 die bov5 op met ene lugtige a>de b$ekt 04 ,dog deze b]g 0 niet e5 van de hoog/52 wat v]d] lag5 'er die veel hog] w>51 dog wy hadd5 g55 tyd om 'er na> toe te gaan1 dewyl de w9d begon opte/ek51 en wy ma> e5 zo kle9 va>tuig hadd54 ,wy tr(f5 hi] niets zeldzaams aan4 ,op d5 oev] t]uggeke]d vond5 wy d5 w9d zo /]k dat wy met onze ,kano niet v]d] op het wat] durfd5 kom54 ,ik liet dan en5 man t]ug om de ,kano na> huis te br5g5 wanne] de w9d wat z\ gaan legg51 en w&elde met ,jung/rm het wat] om na> 't ,=t1 dat e5 weg 0 van omtr5t zev5 ,eng4 myl54 ,wy volgd5 d5 oev]1 wa> noit e5 weg gewee/ 01 en kwam5 dan ov] /eile b]g51 dan ov] s*]pe rots51 dan door dikke boss*51 dan door diepe mo]ass54 ,de oord _h d5 naam van e5 v]blyf te zyn voor duiz5d5 van ,ratelslang54 ,dog gelukkig wi]d5 wy 'er g5e gewa>4 ,de oev] 0 somtyds vol /551 wa>ond] v]s*eid5' vry zw>e hoekige rots54 ,somwyl5 w>5 zy rond en glad geslep54 ,ook vond5 wy op enige plaats5 z&1 t5 dele van het bov5 bes*rev5e granaatz&1 t5 dele grauw z&4 ,hi]5da> vond m5 ook zw>t yz]z&4 ,op de b]g5 vond m5 /55 van en5 fyn5 rod5 glim/e54 ,op sommige plaats5 /ond5 er bom5 tuss*5 d5 oev] en de b]g52 dog op &]e 0 de oev] mo]assig4 ,v]/e5de ,ammon%oorns lag5 'er veel op enige plaats5 tuss*5 de /55 en rots54 ,de rots5 be/ond5 uit en5 grauw5 kalk/e51 zynd5 slegts ene v]s*eid5heid van d5 zw>t54 ,zy legg5 9 b$d+54 ,sommig5 w>5 vol van v]/5+51 met ( zond] s*al54 ,op ene plaats zag5 wy v]baz5d grote ,ammon%oorn51 die me] dan ene ,zwe$s*e el bre$ w>54 ,het wat] _h hi]5da> d5 /e5 van bov5 afgeslep51 dog _h die uitw]k+ op de v]/5+5 niet kunn5 mak54 ,zy lag5 bov5 op de rots1 als ( zy 'er op gelymd w>54 ,de b]g5 op d5 oev] w>5 ontzaglyk hoog en groot4 ,zy be/ond5 alle5 uit en5 h>d5 grauw5 rots/e51 die niet 9 b$d+51 gelyk de kalk/e51 lag4 ,e5 grauwe kw>ts en e5 donk]e glim/e5 maakt5 'er eig5lyk het voornaam/e van uit4 ,da> zy aan d5 oev] lag5 kwam de rots tot aan het wat]1 dog da> zy e5 we9ig van d5zelv5 v]wyd]d lag5 kwam5 de grauwe ( zw>te kalk/e5sb$d+5 het dig/ aan 't ,me]4 ,ma> ik vond n]g5s dat grote grauwe rots5 deze b]g5 van kalk/e5 b$ekt54 ,de ,zizania aquatica wies 9 de modd] d] bek51 en /ond 9 voll5 bloei4 ,ziekt5s d] ,wild54 ,de ziekt5s1 die het mee/ ond] de ,wild5 he]s*51 zyn rhumatismis*e pyn5 en bor/ont/ek+54 ,dez5 word5 vooral v]oorzaakt door di5 zy dikwyls g$wong5 zyn des nagts 9 de boss*5 en op vogtige plaats5 op d5 grond te slap51 en ook door de s*ielyke ov]gang5 van het w$] van hette 9 k\de1 wa>aan de lugt hi] ze] ond]worp5 is2 t5 dele da>door dat zy zig dikwyls aan br&ewyn bezuip5 en zig dan nak5d 9 de op5 lugt1 zelfs 9 d5 w9t] 9 slegt we] te slap5 legg54 ,de ,frans*5 zyn ook ze] aan deze ongemakk5 ond]hevig1 byzond] aan bor/ont/ek+54 ,de ,komm&ant v]haalde dat hy e5s aan dit ongemak ze] slegt gewee/1 dog door d5 ,he] ,s>ras9 op de volg5de wys 'er van g5ez5 04 ,hy begon met hem zweetdryv5de middel5 te gev51 en liet hem e5 uur agt ( ti5 zwet54 ,da>op op5de hy hem en5 ad]1 en liet hem op nieuws zwet54 ,da>na s*reef hy hem ene nieuwe ad]lat+ voor4 ,doctor ,s>ras9 0 ,kon+lyke ,g5ee%e] te ,quebec en ,korrespond5t d] ,kon4 ,maats*appy d] ,wet5s*app5 te ,p>ys4 ,hy _h grote inzigt5 zo wel 9 de oeff5+ d] ,g5eeskunde1 als 9 de ,ontle$kunde en &]e ,wet5s*app54 ,ook 0 hy ze] aang5aam 9 d5 omgang4 ,hy /i]f te ,quebec aan ene kwaada>dige koorts1 die da> door e5 s*ip 0 ov]gebragt1 en van de welke hy besmet wi]d by 't bezoek5 d] ,krank5 9 't ,hospitaal4 ,hy liet en5 zoon na1 die ook de ,g5eeskon/ beoeff5de1 en na> ,frankryk gegaan 0 om 'er v]d] 9 te vord]52 dog hy ov]le$ da>4 ,v5uskwal54 ,afga&e koorts5 reg]5 hi] ook somtyds4 ,ook heeft zig de ,v5usziekte hi] te l&e geve/igd4 ,de ,wild5 zelv5 zyn 'er van besmet g]aakt1 zo dat 'er vel5 zyn die ze hebb54 ,zy wet5 ze egt] ook 9 d5 grond te g5ez54 ,m5 heeft v]s*eid5' voorbeeld5 dat li$51 zo wel ,frans*5 als ,am]ikan51 welk5 deze ziekte tot 9 't gebe5te 0 doorg$rong51 door de ,wild51 b9n5 d5 tyd van vyf ( zes wek51 volkom5 'er van zyn g5ez5 geword54 ,dog de ,frans*5 hebb5 niet kunn5 uitv9d5 wat e5 middel zy gebruik54 ,dit wi/ m5 dat zy ge5 kwikzilv]1 op enig]h&e wys toeb]eid1 gebruikt51 en dat het voornaam/e middel 9 wortel5 be/ond4 ,dog welke wortel5 het w>5 konde m5 niet zegg54 ,nad]h& heb ik het ontdekt1 en 'er bre$vo]ig aan de ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy1 9 h>e ,v]h&el+5 van het ja> #agej4 v]slag van g$aan4 #bhe ,l9tworm54 ,de ongemakk5 die de ,l9tworm #bhf v]oorzaakt zyn 9 ,europa wel bek5d4 ,9 de ,engels*e ,volkplant+5 9 ,noord ,am]ika 0 hy niet geme52 dog hi] 9 ,kanada wi]d5 'er enige m5s*5 van gekweld4 ,m5 wi/ dez5 worm hi] zo wel te bes*ryv5 als ( m5 de ,v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy gelez5 _h4 ,somtyds rak5 de m5s*5 'er kwyt die enige vadem5 lang zyn4 ,m5 k5de g5e byzond]e middel5 teg5 dit ongemak1 nog wi/ 'er de oorzaak van aantewyz51 dog m5 gi/e dat het van het gebruik van sommige vrugt5 kwam4 ,=t ,/4 ,fr$]ic4 ,=t ,/4 ,fr$]ic is ene ,ve/+ aan het zuid] e9d van 't ,me] ,*ampla9 geleg54 ,het /aat op ene uit/ek5de l&tong1 ge=me]d door het ,me] en de ,rivi]1 welke ont/aat uit de v]5ig+ d] ,woodcreek en het ,me] ,/4 ,sacrem5t4 ,deze ,rivi] is hi] en5 go$5 muskets*oot wyd4 ,de ,engels*5 noem5 deze ,ve/+ ,cr[npo9t4 ,d5 ,frans*5 naam draagt zy na> d5 ,frans*5 ,sekret>is van /aat ,fr$]ic ,maurepas1 die to5 zy w]d aangelegd het voornaam/e opzigt ov] de zeezak5 9 ,frankryk _h2 en da> de mee/e plaats5 9 ,kanada na> ,heilig5 g5oemd word51 zo heeft de gewoonte e5 ,sa9t voor d5 naam ,fr$]ic gevoegd4 ,de ,ve/+ legt op ene klip1 be/a&e1 gelyk gezegd is1 uit zw>t5 kalk/e5 ( lei4 ,zy is e5 vi]kant1 heeft hoge en dikke mur51 gemaakt van d5 gemeld5 /e51 twee ( drie snaphaans*ot5 van de plaats af geh\w54 ,aan de oo/]zyde 9 de ,ve/+ is e5 hoge tor51 die veilig is voor de bomb51 hebb5de zw>e mur51 en zynde rondom van bov5 tot ond] met ges*ut voorzi54 ,op dez5 tor5 woont de ,komm&ant4 ,9 het ,=t is e5 kle9 k]kje1 en aan de &]e zyde v9dt m5 de won+5 d] ,(fici]5 en ,soldat54 ,na> d5 l&kant legg5 s*]pe klipp51 me] dan en5 kanons*oot v] van 't ,=t4 ,dog enig51 die we9ig wyk5 voor de hoogte d] mur51 legg5 digt by de plaats4 ,het l& hi]om/reeks is go$2 en voor d5 laat/5 oorlog hadd5 zig hi] vele ,frans*e huisgez9n51 vooral van ontslag5e ,soldat51 n$]gezet4 ,dog de kryg dwong h5 ( diep] 9 ,kanada te wyk51 ( zig digt ond] de ,ve/+ ne]tezett51 en da> des nagts te gaan slap54 ,?ans kwam5 'er vel5 van t]ug1 en m5 me5de dat 'er hi] zig met d5 h]f/ nog ve]tig ( vyftig huisgez9n5 z\d5 kom5 n$]slaan1 welk5 m5 l&]y5 z\de aanwyz54 ,wat van de ,ve/+ af1 oo/wa>ds1 /aat e5 w9dmol51 die van /e5 geb\wd en van dikke mur5 voorzi5 is1 wa> m5 het mee/e meel dat 9 de plaats gebruikt wordt maalt4 ,deze mol5 is zo gemaakt dat hy enig]mat5 tot e5 buit5w]k di55 kan1 want bov5 9 d5 zelv5 legg5 vi] ( vyf /ukk5 kanon4 ,9 d5 laat/5 oorlog lag hi] e5 go$ deel ,soldat51 om het oog op de ,rivi] te h\d51 en te zi5 ( 'er ook ,engels*e va>tuig5 op dezelve 9 de v]te v]s*551 het ge5 m5 uit het ,=t niet do5 kan4 ,en als m5 hi] niet op zyne ho$e 01 kon de vy& met s*uit5 digt ond] de we/zyde d] ,ve/+ kom51 uit de welke m5 ze niet z\ kunn5 ontdekk5 van weg5 de hoogte des oev]s4 ,dog m5 heeft en5 grov5 misslag begaan met het ,=t niet op de plaats te legg5 da> nu de mol5 /aat2 behalv5 dat m5 da> het ,=t1 door middel en] v]5ig+ d] ,rivi] die van het ,me] ,/4 ,sacrem5t komt en het ,me] ,*ampla91 9 d5 loss5 kalk/e5 uitgeh\w51 met e5 lop5d wat] _h kunn5 omr+51 zodat het op het uit]/e d] l&tong z\ hebb5 kom5 te /aan4 ,dus z\de m5 'er altyd v>s* wat] gehad1 en het ,=t z\ niet zo digt by de hoge rots5 geleg5 hebb54 ,v]trek4 ,d5 #ai4 ,juli w>5 wy1 na enige dag5 na> het ,jagt1 dat d5 gehel5 zom] ov] tuss*5 ,=t ,/4 ,jean en ,=t ,/4 ,fr$]ic he5 en w$] va>t1 en na deszelfs aankom/ op go$5 w9d gewagt te hebb51 tot ons v]trek van hi] g]e$4 ,g$ur5de ons v]blyf _h ons de ,he] ,lusignan met all]h&e beleefdh$5 als ov]lad54 ,ik _h de e] al di5 tyd aan zyne tafel te spyz54 ,myn ,b$i5de at met d5 zyn54 ,wy hadd5 buit5 dat onze kam] en b$1 en w]d5 b$i5d4 ,by ons v]trek voorzag ons die ,he] met rykelyk5 voorraad tot aan het ,=t ,/4 ,jean4 ,9 e5 woord1 onze eig5e ,l&sli$5 hadd5 ons g5e grot]e beleefdh$5 kunn5 bewyz5 dan die ,he] en de ov]ige ,(fici]5 g$aan hebb54 ,het ,me] ,*ampla94 ,voor d5 middag om elf uur g+5 wy op reis4 ,de w9d 0 go$4 ,aan beide de zyd5 van het ,me] lag5 hoge b]g51 die als ene s*akel uitmaakt51 dog met dit ond]s*eid1 gelyk ik al aangem]kt heb1 dat aan de oo/zyde tuss*5 het ,me] en 't geb]gte e5 laag van met h\t bewass5 l& geleg5 is1 t] langte van tuss*5 de twaalf ( agtti5 ,eng4 myl54 ,agt] dit geb]gte behoort het l& tot ,nieuw ,engel&4 ,dus maakt5 deze b]g5 ene gr5ss*eid+ uit4 ,aan de we/zyde /iet5 de b]g5 vlak teg5s het ,me]4 ,het 0 9 't e]/ ma> e5 uur bre$1 dog wi]d da>na hoe lang] hoe br$]4 ,tot op e5 uur gaans van het ,=t ,/4 ,fr$]ic 0 het l& aan de oo/zyde bewoond1 dog v]d] l\t] bos*4 ,omtr5t ti5 ,frans*e myl5 van de ,ve/+ w]d het ,me] vi] myl5 bre$4 ,hi] en da> zag m5 ,eil&51 en de ,kapite9 van 't ,jagt zeide dat 'er 9 dit ,me] ze/ig ,eil&5 lag51 wa>ond] 'er enig5 ze] groot w>54 ,ook v]zek]de hy dat het zo diep 01 dat m5 op de mee/e plaats5 met ene lyn van hond]d vadem5 g55 grond peil5 kon2 en digt aan l&1 voornamelyk wa> dw>slop5de b]g5 legg51 v9dt m5 dikwyls ruim tagtig vadem wat]s1 zo dat 'er ge5 middel is om te ank]54 ,ve]ti5 ,frans*e myl5 van het ,=t lag5 vi] grote ,eil&5 9 het ,me]1 dat da> zes myl5 bre$ is4 ,d5 gants*5 dag 0 het droevig we]1 en de wolk51 die ze] laag h+51 s*55 teg5s 't geb]gte aante/ot51 en het als met en5 nevel te hull54 ,van v]s*eid5 b]g5 /eeg de nevel als e5 rook 9 de hoogte4 ,hi] en da> wi]p zig ene kle9e ,rivi] 9 't ,me]4 ,agt] het geb]gte aan de we/zyde 0 het l&1 gelyk m5 my b]igtte1 enige myl5 v] gants* vlak en met h\t b$ekt1 van vele /rom51 bek51 mo]ass5 en kle9e m]5 doorsn$51 en ze] bekwaam om bewoond te word54 ,de oev] 0 somtyds klipagtig1 en be/ond somtyds uit z&4 ,teg5s d5 avond begonn5 de b]g5 all5gsk5s aft5em54 ,het wat] 0 ze] held]1 en wy bem]kt5 g5e klipp5 ( ondiept5s4 ,des avonds laat g+ de w9d legg51 en wy wi]p5 het ank] ond] 't l&4 ,d5 #bj4 vo]5 wy des morg5s met en5 gun/ig5 w9d voort4 ,de plaats da> wy ov]nagtt5 0 t5 halv5wege ,=t ,/4 ,jean1 van wa> tot ,=t ,/4 ,fr$]ic m5 e55ve]tig ,fr4 myl5 te wat] rek5t4 ,het geb]gte 0 ons nu uit het gezigt1 en het l& 0 laag en bos*ryk4 ,de oev] be/ond uit z&4 ,byna ov]al s*e5 het ,me] e5 ,zwe$s*e myl bre$1 dog het 0 ind]daad br$]1 en de ,eil&5 d$5 het small] s*yn54 ,hi] en da> zag m5 aan d5 oev] ,wild5 9 s*uit5 van ba/4 ,dog ge5 van hun woonde aan het ,me]1 en zy w>5 hi] alle5 om ,/eur5 te vang51 wa>van 'er hi] veel zyn4 ,wy zag5 ze somwyl5 hoog uit het wat] spr+54 ,deze ,am]ikan5 leid5 ene byzond]e lev5swys4 ,e5 g$eelte van het ja> lev5 zy voomamelyk van hunn5 kle95 voorraad van ,mais1 bon5 en kawo]d52 om dez5 tyd be/aan zy van vis* zond] brood ( iets &]s2 op en5 &]5 tyd w$]om et5 zy niets als wild4 ,desniettem9 word5 zy oud1 zyn gezond1 en kunn5 me]d] ongemakk5 uit/aan dan &]54 ,zy zyn altyd vrolyk en v]g5oegd2 z+5 en dans5 g$uriglyk3 zo dat zy hunne lev5swys voor die welke 9 ,europa als de be/e geagt wordt niet z\d5 will5 ruil54 ,omtr5t ti5 ,fr4 myl5 e] wy aan ,=t ,/4 ,jean kwam51 ontdekt5 wy huiz5 op d5 we/elyk5 oev] van het ,me]1 die kort voor d5 laat/5 oorlog door de ,frans*5 bewoond gewee/ w>54 ,?ans w>5 zy /]k bezig met dezelv5 w$] te gaan betrekk54 ,dit w>5 de e]/e huiz5 die wy zag5 s$]t wy die by ,=t ,/4 ,fr$]ic v]lat5 hadd54 ,h\t5 ,=t4 ,voor dez5 0 'er ene h\t5 ,ve/+ op d5 oo/elyk5 oev] van het ,me] gewee/1 wa>van m5 ons de legplaats aanwees4 ,zy 0 nu met h\t bewass54 ,zy _h d5 ,frans*5 teg5s de invall5 d] ,wild5 g$i5d4 ,m5 v]zek]de ons dat vele ,frans*5 9 dez5 oord door dezelv5 w>5 omgebragt4 ,ook v]haalde m5 ons dat m5 hi] vi] vr\w5 teg5s en5 man ond] de ,frans*5 rek5t1 nadi5 alle j>5 vele mans op hunne reiz51 die zy ond]nem5 om met de ,wild5 h&el te dryv51 van dezelv5 v]moord word54 ,wy zag5 en5 /55 w9dmol5 op e5 uit/ek l&s aan d5 oo/elyk5 oev] /aan4 ,de oord 0 voor d5 kryg van ,frans*5 bewoond gewee/1 die nog niet t]uggekom5 w>54 ,wy w>5 nog agt ,fr4 myl5 van ,=t ,/4 ,jean4 ,de ,engels*5 en hunne ,am]ikan5 hadd5 hi] de mee/e huiz5 v]br&4 ,het ,jagt dat ons vo]de 0 het e]/e dat m5 hi] geb\wd _h4 ,voor dez5 b$i5de m5 zig ma> van grote zog5aamde ,bateaux om voorraad te v]vo]54 ,de ,kapite91 die hi] 9 't l& gebor5 01 _h het zelf geb\wd1 de e]/e d5 weg voor het ,me] gevond51 en de diept5s gemet5 om met het zelve tuss*5 ,=t ,/4 ,fr$]ic en ,=t ,/4 ,jean te v>54 ,hi]1 ov] d5 mol51 heeft m5 drie vadem wat]s4 ,dog nad]h&1 tot ,=t ,/4 ,jean1 wordt het wat ondiep]4 ,hi] en da> zag5 wy huiz5 op d5 oev]4 ,de ,kapite9 _h ,ott]vell5 9 de kajuit hang51 die volkom5 na> de ,europis*5 gelek54 ,van deze ,ott]s z\de m5 'er vel5 9 ,kanada v9d54 ,de vell5 van ,zeehond5 word5 hi] veel gebruikt om k(f]s te ov]trekk54 ,de mantelpakk5 w>5 'er ook veel van gemaakt4 ,ook _h 'er de gem5e man tabaksbeurz5 van4 ,van g$aante w>5 zy ev5 gelyk aan die m5 9 ,noorweg5 en ,zw$5 v9dt4 ,het gem5e volk 0 hi] gewoon op reis te rok51 dog ik m]kte niet dat hi] iemant de gewoonte _h van tabak te kauw54 ,m5 v9dt veel van deze ,zeehond5 9 d5 ,zeeboezem b5$5 ,quebec1 die1 ev5 als de ,zwe$s*51 met grauwe en zw>te vlakk5 gespikkeld zyn4 ,zy gaan de ,rivi] ,/4 ,laur5ce zo hoog op als het wat] z\t is4 ,m5 heeft ze op ge5 d] grote ,m]5 hi] 9 ,kanada bespeurd4 ,de ,frans*5 noem5 ze ,zeewolv54 #bhg ,ongodsdi5/igheid d] ,engels*5 en ,holl&]s4 ,de ,frans*5 zyn 9 hunne ,volkplant]y5 veel gezett] op d5 uit]lyk5 ,godsdi5/ dan de ,engels*5 en ,holl&]s4 ,op de ,jagt5 d] twee laat/ g5oemde volk5 _h m5 de gewoonte niet van 's morg5s ( 's avonds b$e/ond5 te h\d54 ,zeld5 ( noit bad m5 ov] tafel4 ,dog op dit ,frans*e ,jagt wi]d 's morg5s en 's avonds geb$51 en des zondags me] dan na> gewoonte4 ,voor en na d5 maaltyd maakt5 zy het kruis en d$5 e5 kort geb$4 ,de ,kapite9 de$ alle ogt5d5 zyn geb$ op de kni5 legg5de4 ,9 ,=t ,/4 ,fr$]ic kwam ook de gants*e ,bezett+ 's morg5s en 's avonds tot het geb$4 ,dog het 0 jamm] dat de geb$5 9 't ,latyn g$aan w]d51 het ge5 we9ig5 v]/ond54 ,zodra wy d5 mol5 voorby w>5 wi]d het ,me] zo smal dat het niet veel bov5 e5 muskets*oot bre$ 04 ,dus geleek het veel e] na> ene rivi]4 ,het l& 0 aan we]skant5 laag en met bom5 bewass5 die hun blad 's w9t]s lat5 vall54 ,hi] en da> zag5 wy ene hut op d5 oev]1 &]s 0 het l& onbewoond4 ,m5 _h hi] niet bov5 de zes ( ti5 voet diepte2 en hi] en da> v]toonde zig e5 ,eil&tje4 ,g$ur5de onze gehele reis lag het ,me] altyd zuidzuidwe/ en noordnoordoo/4 ,op sommige plaats5 van ,kanada zyn grote /rek5 l&s die byzond]e p]son5 toekom54 ,wanne] dan iemant de vryheid krygt van e5 /uk van het zelve te beb\w51 dat geme5lyk ve]tig arp5ts lang1 en drie bre$ is1 is hy v]pligt1 wanne] hy enigs9s 9 /aat is1 d5 eig5a> ene zek]e som #bhh ja>lyks te betal54 ,het ,me] wi]d nu zo ondiep dat m5 g5oodzaakt 0 van met takk5 d5 weg voor 't ,jagt te peil54 ,op sommige plaats5 egt] _h m5 twee vadem wat]s4 ,des avonds by het ond]gaan d] zonne kwam5 wy by ,=t ,/4 ,jean aan4 ,=t ,/4 ,jean4 ,=t ,/4 ,jean is ene /]kte van h\t1 door de ,frans*5 9 het ja> #agdc4 aan de we/ zyde van d5 mond van het ,me] ,*ampla9 digt aan 't wat] geb\wd1 met inzigt om het omlegg5de l&1 dat m5 bevolk5 wilde1 te dekk51 en om tot e5 magazyn te di55 voor d5 voorraad en de krygsg]e$s*app51 die ja>lyks van ,montreal na> ,=t ,/4 ,fr$]ic gezond5 word51 welk5 m5 van hi] gemakkelyk na> de laat/ g5oemde plaats z5d5 kan1 het welk m5 me] na> om laag niet do5 kan1 dewyl e5 pa> snaphaans*ot5 lag] als dit ,=t ene ondiepte is vol met /551 wa> m5 niet dan met zo g5aamde ,bateaux ov] kom5 kan4 ,voorhe5 0 het ,=t ,*amblan1 dat vi] ,fr4 myl5 lag] legt1 e5 magazyn4 ,dog m5 moe/ van da> het go$ met s*uit5 na> de ,jagt5 op de plaats da> nu dit ,=t /aat vo]51 behalv5 dat de weg van ,montreal na> ,=t ,*amblan ov] l&1 en lang] 04 ,=t ,/4 ,jean legt laag1 op en5 z&ig5 en rondom vlakk5 grond1 mee/ met h\t bewass54 ,de ,ve/+ is e5 vi]kant en beslaat e5 arp5t gronds4 ,b5$5 teg5s het ,me] /aat e5 hoog h\t5 geb\w op elk5 hoek1 van vi] v]diep+51 hebb5de en5 grondslag van /e5 t] hoogte van &]halv5 vadem4 ,9 deze geb\w51 die veelhoekig zyn1 ziet m5 s*ietgat54 ,op de twee &]e hoek5 aan de l&zyde /aan twee kle9e h\t5 huiz5 van twee v]diep+5 hoog4 ,zy di55 tot won+5 voor de ,soldat5 en tot v]/]k+ d] plaats4 ,tuss*5 deze geb\w5 /aan palissades1 gemaakt van 't h\t d] ,?uya1 het welk hi] geh\d5 wordt d] v]rott+ 9 de a>de lang] te w$]/aan dan het d5n5h\t4 ,wat me] b5$5 /aan dubbelde palissades4 ,agt] de palissades heeft m5 voor de ,soldat5 ene bor/w]+ gemaakt1 wa>van zy dezelv5 v]d$ig5 konn54 ,op het e9de van d5 oorlog 9 het voorl$5 ja> lag5 hi] tweehond]d mann5 9 bezett+4 ,dog nu zyn 'er ma> e5 ,komm&ant1 e5 ,kommies1 e5 ,bakk] en zes ,soldat54 ,de ,komm&ant 0 de ,ridd] ,de ,gannes1 e5 aang5aam man1 en zwag] van d5 ,he] ,lusignan4 ,het l& rondom de ,ve/+ 0 vet en vrugtba>1 dog niet beb\wd4 ,m5 zogt m5s*5 om zig hi] n$] te zett54 ,m>5go9s4 ,de ,frans*5 9 ,kanada gev5 d5 naam van ,m>5go9s aan de ,mugg51 en5 naam die m5 wil dat van de ,wild5 ontle5d is4 ,van dit ong$i]te w>5 de boss*5 rondom het ,=t zo vol1 dat m5 het met regt het ,=t d] ,m>5go9s z\ hebb5 mog5 noem54 ,de mo]ass5 en lage bos*ryke l&5 zyn ha> vad]l&4 ,als het h\t gekapt en het wat] afgeleid w]d1 z\d5 zy hi] zo wel als op &]e plaats5 v]m9d]54 ,ratelslang54 ,de ,ratelslang is1 volg5s het e5p>ig b]igt d] ,frans*51 hi]1 nog v]d] noordwa>ds1 by ,quebec ( ,montreal1 niet te v9d51 en het geb]gte om ,=t ,/4 ,fr$]ic is h>e uit]/e gr5spaal aan dez5 kant4 ,ook zegt m51 dat 'er me] noordwa>ds aan g5e ,slang5 zyn wi] v]gift d5 m5s*5 s*adelyk zyn konne2 ook vlugt5 zy op het gezigt van e5 m5s*4 ,myne ov]ige aanm]k+5 ov] de ,ratelslang5 kan m5 v9d5 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon4 ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app5 voor het ja> #ageb4 ,d5 #bb4 ,juli kwam5 hi] pa>d5 aan van ,prairie om ons aftehal51 welk5 de ,komm&ant op myn v]zoek _h do5 kom51 dewyl 'er hi] ge5 te v9d5 w>51 want de plaats 0 nog ma> e5 ja> aangelegd gewee/4 ,de m5s*5 die de pa>d5 bragt5 hadd5 briev5 aan d5 ,komm&ant by zig1 zo wel van d5 ,g\v]neur ,g5]aal van ,kanada1 d5 ,m>quis ,la ,galissonire1 ges*rev5 te ,quebec d5 #ae4 ,juli1 als van d5 ,vice ,g\v]neur te ,montreal1 d5 ,b>on ,de ,longueuil1 van d5 #ba4 van die ma&2 wa>9 gemeld wi]d1 dat ik hun byzond]lyk van het ,frans*e ,h( 0 aanbevol51 en dat m5 my van alle noodw5digh$5 voorzi5 en t5 spo$ig/5 myne reis bevord]5 moe/4 ,twee ank]s wyns en enige &]e d+51 welke m5 dagt dat ik van do5 hebb5 z\de1 wi]d5 d5 ,komm&ant toeges*ikt4 ,des avonds dronk5 wy ond] 't loss5 van het ges*ut de gezondh$5 d] ,kon+5 van ,frankryk en van ,zw$51 zo wel als van d5 ,g\v]neur en &]54 ,v]trek4 ,d5 #bc des morg5s g+5 wy op reis na> ,prairie1 om v]d]s na> ,montreal te kom54 ,m5 rek5de van hi] tot aan ,prairie zes ,fr4 myl5 te l&1 en van da> tot ,montreal langs de ,rivi] ,/4 ,laur5ce d]de half uur4 ,wy hield5 ons 9 't beg9 aan d5 oev]1 hebb5de t] regt]h& de ,rivi] ,/4 ,jean4 ,dus noemt m5 d5 mond van het ,me] ,*ampla91 dat 9 de ,rivi] ,/4 ,laur5ce valt1 s*oon die van sommig5 ook de ,*ampla9 ,rivi] gehet5 wordt4 ,na ene ,fr4 myl v] g]$5 te hebb5 v]liet5 wy de ,rivi]1 en sloeg5 l9ks af4 ,het l& 0 hi] ov]al laag1 met h\t bewass51 en vry nat1 zo dat wy langzaam voort kwam54 ,m5 moet aanm]k5 dat ,=t ,/4 ,jean 9 d5 v]l$5' zom] e]/ geb\wd en to5 deze weg geba& is4 ,tweehond]d5ze/ig man1 die elk daags d]tig ,sols kreg51 w]kt5 'er to5 op 's ,kon+s ko/5 aan2 en m5 zeide dat de arbeid dez5 h]f/ v]d] voortgezet z\ word54 ,de laagheid van het l& bragt vele ,mugg5 en ,vlieg5 voort4 ,na dat wy drie ,fr4 myl5 g]$5 hadd5 wi]d het l& vry van h\t4 ,het s*e5 voorhe5 e5 mo]as gewee/ te zyn1 dat nu opg$roogd 04 ,het gezigt 0 hi] aan alle kant5 vry ruim4 ,aan de regt]h& zag5 wy van v]re twee hoge b]g51 die zig de e5 voor d5 &] v]toond51 en niet v] van ,=t ,*ampla9 af lag54 ,ook kon m5 d5 hog5 b]g1 die vlak by ,montreal legt ontdekk54 ,de weg liep byna lynregt4 ,wy kwam5 w$] op e5 laag drassig l&1 da>na 9 e5 bos*1 be/a&e voomamelyk uit ,pynbom5 met van ond] v]zilv]de blad54 #bhi ,het l& da> wy door trokk5 0 vet1 en kan met d5 tyd ze] vrugtba> word54 ,rots5 zag m5 niet1 en zelfs byna g5e /55 langs d5 weg4 ,v]d]1 ongeva> vi] ,fr4 myl5 van ,=t ,/4 ,jean1 bekwam het l& e5 &] aanzi54 ,het 0 hi] ov]al bewoond4 ,wy zag5 byna niets dan fraye wyd uitge/rekte akk]s1 /a&e met de s*oon/e weit2 hi] en da> /ond5 ook erwt5 en hav]4 ,&] graan v]nam5 wy niet4 ,de ,l&hoev5 /ond5 op zig zelv54 ,de huiz5 w>5 kle9 en van h\t4 ,9 plaats van mos1 die m5 hi] niet vond1 maakte m5 de ret5 digt met klei4 ,de dak5 w>5 spits en met /ro g$ekt4 ,de oord tot aan de ,rivi] ,/4 ,laur5ce toe 0 9 myn oog e5 van de s*oon/e die ik 9 ,noord ,am]ika gezi5 heb4 ,prairie4 ,omtr5t d5 middag kwam5 wy te ,prairie aan1 legg5de op ene hoogte aan de ,rivi] ,/4 ,laur5ce4 ,wy blev5 hi] dez5 dag1 v]mits ik beg]ig 0 het l& rondom te bezigtig54 ,prairie de la ,magdel5e is e5 kle9 vlek1 geleg5 aan d5 oo/elyk5 oev] d] ,rivi] ,/4 ,laur5ce1 d]dehalve ,fr4 myl van ,montreal1 dat m5 hi] duidelyk noordwe/wa>ds aan de ov]zyde d] ,rivi] zi5 kon4 ,het l& rondom ,prairie is vlak4 ,van alle kant5 ziet m5 grote akk]s en weil&54 ,de ,/4 ,laur5ce is hi] ruim &]halve ,fr4 myl bre$4 ,de huiz5 zyn hi] mee/ van h\t1 met spitse h\t5 dak51 en de voeg5 9 de w&5 zyn met klei aangevuld4 ,9 't midd5 van het vlek /aat e5 frai /55 k]kje1 met en5 tor5 en ene klok4 ,voor de k]kdeur is e5 h\t5 kruis1 met alle de w]ktuig5 die m5 d5kt dat tot het lyd5 van d5 ,zaligmak] g$i5d hebb54 ,het vlek 0 met palissades omr+d1 voorhe5 teg5s de /rop]y5 d] ,wild5 da> ge/eld4 ,buit5 de palissades zyn v]s*eid5 moes- en &]e tu951 dog we9ig vrugtbom5 da> 94 ,de oev]s w>5 hi] niet ze] hoog4 ,hi] on?ield zig e5 ,prie/] en e5 ,kapite91 di5 m5 ,komm&ant noemde4 ,de koornl&5 w>5 groot1 dog m5 zag 'er g5e rog1 g]/ ( mais4 ,9 de ,/4 ,laur5ce is zuidwe/wa>ds van hi] e5 zw>e wat]val1 welk5 m5 hi] gemakkelyk kan hor54 ,als 9 't voorja> het ys los gaat lop5 dikwyls v]s*eid5' l&]y5 ond]4 ,en1 9 plaats dat de ,nyl door zyne ov]/rom+5 het l& vrugtba> maakt1 do5 hi] deze ov]/rom+5 niets dan s*ade2 want zy br5g5 all]h&e gewass5 op het l&1 welk] zad5 het vol van onkruid mak54 ,op di5 tyd moet het vee v] weg g$rev5 word54 ,dog het wat] blyft ma> twee ( drie dag5 /aan4 ,deze ov]/rom+5 ont/aan voornamelyk door het v]/opp5 d] ,rivi] door 't ys4 ,de ,zizania aquatica wa/ veel 9 e5 beekje1 dat e5 we9ig b5$5 ,prairie loopt4 ,voortreis4 ,d5 #bd4 ,juli /apt5 wy 9 e5 bateau om langs de ,/4 ,laur5ce na> ,montreal te v>54 ,wy liet5 ons met d5 /room dw>s ov] na> b5$5 dryv54 ,het wat] /roomde /]k1 dog het is hi] niet diep1 zo dat de ,jagt5 niet hog] dan tot ,montreal kom5 kunn51 uitg5om5 9 't voorja>1 wanne] zy dikwyls tot bov5 ,prairie kunn5 opv>54 ,van ,prairie af ziet m5 de ,/ad ,montreal ze] duidelyk legg54 ,by onze aankom/ alda> zag5 wy veel volks aan de poort /aan1 welk nieuwsgi]ig 0 ,zw$5 te zi51 e5 volk da> zy van te vor5 niets van gehoord1 dog die zy nu v]/aan hadd5 dat v]wagt wi]d54 ,ook w>5 wy de e]/e ,zw$5 die m5 wi/ dat oit te ,montreal zig v]toond hadd54 ,zodra wy aan l& trad5 kwam my e5 ,(fici] v]zoek5 aan het huis van d5 ,g\v]neur te kom54 ,de ,b>on ,de ,longueuil 0 nog ,vice-,g\v]neur1 dog hy wagtte dagelyks zyne v]d]e aan/ell+ uit ,frankryk4 ,hy ontv+ my met de groot/e beleefdheid1 en toonde my briev5 van d5 ,g\v]neur ,g5]aal1 wa>9 hy b]igtte la/ te hebb5 my 9 alles vry te h\d51 en op ko/5 des ,kon+s van ,frankryk hi] te l&e te do5 reiz54 ,9 e5 woord1 ik ontv+ hi] nu1 en na myne t]ugkom/ van ,quebec1 grot]e gun/bewyz5 dan ik z\ hebb5 kunn5 v]wagt54 ,lev5swys4 ,de lev5swys d] ,frans*5 9 ,am]ika is van die d] ,engels*5 9 dat w]elddeel ev5 zo ze] v]s*ill5d als zy 9 ,europa is4 ,de vr\w5 w>5 hi] ze] wel gemaakt4 ,zy w>5 wel opgebragt1 en betoond5 ene grote ons*uldige vryheid4 ,des zondags w>5 zy ze] opges*ikt1 byna gelyk onze ,zwe$s*e vr\w51 dog 9 de week niet zo ze]4 ,ma> zy w>5 'er altyd ze] opgezet van wel gekapt te zyn4 ,9 de week drag5 zy e5 a>dig net jakje1 en en5 kort5 rok1 die halfweg5 de b55 komt1 als wild5 zy da>9 de ,am]ikaans*e vr\wli$5 navolg54 ,de hakk5 d] s*o55 w>5 zo hoog en smal1 dat m5 zig v]wond]5 moet dat zy 'er m$e gaan kunn54 ,9 de hui%\d+ ov]tr(f5 zy v]re de ,engels*e vr\w51 die1 om de wa>heid te zegg51 het zo v] gebragt hadd5 van al d5 la/ van 't hui%\d5 op de mans te w]p51 en d5 gants*5 dag met de h&5 ov] malk&] l$ig doorbr5g54 #bij ,dog de ,kanadas*e vr\w5 /ek5 de h&5 bet] uit de m\w1 vooral de gem551 die zig ov]al op de akk]s1 9 de /all51 en eld]s lat5 zi5 da> te w]k5 valt4 ,dog zy s*yn5 niet al te z9delyk op het huisraad en de v]trekk54 ,de vlo] w]d hi] dikwyls niet e5s 9 e5 geheel ja> s*oon gemaakt4 ,dus kwam het zulk5 die onlangs ond] de ,engels*5 en ,holl&]s v]ke]d hadd51 by de welk5 het s*robb5 en wass*5 e5 /uk is van ge5 m9d] gewigt dan de ,godsdi5/ zelf1 hi] vry morssig voor4 ,om egt] het /uiv5 te belett5 begoot m5 d5 vlo] met wat] zo dikwyls als de /( begon te vlieg54 ,ik zag hi] met g5oeg5 dat de dogt]s zelfs van de e]/e li$51 die van d5 ,g\v]neur niet uitg5om51 zig e5v\wdig kle$d51 en ov]al t] bezorg+ van het hui%\d5 door het huis1 byna als meid51 liep54 ,het g$urig groet5 op de /rat51 en het w$]gev5 van bezoek51 0 ene la/ige gewoonte1 die hi] aang5om5 04 ,enig51 die met de ,wild51 welk5 omtr5t vyftig ,fr4 myl5 van de ,hudsonsbay afwon51 op de ,bev]jagt gewee/ w>51 v]haald5 my1 dat de di]51 om wi] huid het inzond]heid te do5 is1 en die m5 da> m5igvuldig v9dt1 zyn1 ,bev]s1 wilde ,katt5 ( ,lynx51 en ,m>t]s4 ,m5 h\dt de vell5 d] di]5 voor des te bet] hoe noordelyk] zy gevang5 word51 dewyl die digt] hair hebb5 dan zulk5 die m5 me] na> 't zuid5 v9dt4 ,witte ,patryz54 ,e5 soort vogels1 die m5 's w9t]s 9 grote m5igte digt by de ,hudsonsbay v9dt1 word5 van de ,frans*5 ,witte ,patryz5 g5oemd4 ,zond] twyffel is dit de zelve ,vogel di5 m5 9 ,zw$5 ,sneu:o5d]s #bia heet4 ,hoe k\d] het is en 'er me] sneuw valt des te ov]vlo$ig] zyn ze4 ,m5 bes*reef ze als hebb5de ruige witte pot51 zynde geheel wit1 behalv5 drie ( vi] zw>te /a>tv$]54 ,het vlees* z\ wel smak5d zyn4 ,uit ,edw>d's ,natuurlyke ,hi/orie d] ,vogels #bib blykt het dat de ,sneu:o5d]s aan de ,hudsonsbay ze] geme5 zyn4 ,haz54 ,aan de ,hudsonsbay zyn ook vele ,haz54 ,m5 v9dt 'er ook veel 9 ,kanada1 wa> ik ze dikwyls zelf gezi5 heb4 ,zy zyn volkom5 als de onz54 ,des zom]s zyn zy grauwbru91 en 's w9t]s sneuwwit gelyk als 9 ,zw$54 ,kon/54 ,met de kon/51 als ,b\wkon/1 ,tic*elbakk]y51 ,s*rynw]k]s- en ,dray]skon/1 en di]gelyk51 is m5 hi] nog zo v] niet gekom5 als wel behoorde4 ,de ,engels*5 zyn hi]9 d5 ,frans*5 veel voor4 ,wa>s*ynlyk komt dit da>van daan dat 9 ,kanada de mee/e ,w]kli$5 ma> afg$ankte ,soldat5 zyn1 die niet veel geleg5heid gehad hebb5 te l]51 dog door de noodzakelykheid ( by toeval alle5 tot hun ambagt gebragt zyn4 ,enig5 w>5 'er egt] aantetreff5 die tamelyk kundig w>54 ,ik zag 'er en5 die vry go$e uurwyz]s maakte1 en die kon/ zig zelv5 gele]d _h4 ,vlieg54 ,m5 heeft my v]haald dat de gem5e ,huisvlieg5 voor hond]dvyftig j>5 hi] niet bek5d gewee/ zyn4 ,de ,wild5 beve/igd5 het zelve1 en zyn van g$agte dat de ,huisvlieg5 met de s*ep5 die ge/r& zyn hi] zyn gekom54 ,ik wil dit niet ontk5n52 dog dit weet ik dat wy tuss*5 ,s>atoga en ,cr[npo9t 9 de wild]niss5 altyd ene m5igte van die vlieg5 om ons hadd51 als wy g+5 zitt5 om uitt]u/5 ( te et52 en dit maakt het wat twyffelagtig ( zy hi] niet al veel vroeg] gewee/ en ( zy wel uit ,europa hi] e]/ gebragt zyn4 ',t is wa>1 m5 z\ kunn5 zegg5 dat die ,vlieg5 s$]t d5 tyd dat het ,=t ,anne hi] /ond 9 die woe/5y5 zyn ov]geblev51 to5 de ,engels*5 zig da> ophield51 en dat v]s*eid5 ,reizig]s door d5 reuk van hunn5 m$egevo]d5 voorraad de vlieg5 hebb5 kunn5 met zig na> de wild]niss5 lokk54 ,wilde ,koey54 ,wild ,rundvee treft m5 ov]vlo$ig 9 de zuid]del5 van ,kanada aan1 en het heeft zig da> re$s van al\de tyd5 opgeh\d54 ,9 het ,l& d] ,ill9oiz51 legg5de omtr5t op de zelve bre$te als ,philadelphia1 is 'er ze] veel van4 ,v]d] noordwa>ds v9dt m5 'er we9ig4 ,ik zag ene huid van dit vee4 ,zy 0 zo groot als die van en5 onz] zwa>/e ,oss51 dog hairig]4 ,de hair5 w>5 donk]bru91 omtr5t als die van en5 bru95 ,be]4 ,dog die welk5 het dig/ aan 't vel zat5 w>5 zo fyn als wol4 ,dit vel 0 niet ze] dik1 en z\ 9 ,frankryk niet zo hoog als e5 ,b]5vel ges*at word54 ,ond] &]5 gebruikt m5 deze vell5 om des w9t]s de voet5 9 te w>m54 ,vel5 van deze wilde ,koey5 hebb5 ene fyne wol1 welke voor de ,s*ap5wol niet wykt1 zo zy die niet ov]treft4 ,m5 heeft 'er k\ss51 kl$]51 h&s*o55 en &]e d+5 van gemaakt1 zo go$ als ( zy van de be/e wol w>54 ,de ,wild5 mak5 'er voor zig all]h&e d+5 van4 ,het vlees* wykt niet voor dat d] be/e ,oss54 ,de huid kan di55 tot alles wa> m5 9 ,europa de oss5huid5 toe gebruikt4 ,m5 wil dat deze wilde bee/5 zwa>d] zyn dan de ,europis*54 ,hunne hoorn5 zyn wel kort1 dog dik aan d5 wortel4 ,enig5 hebb5 al getragt om deze bee/5 mak te mak51 uit ho(de van v]s*eid5 ov]e5kom/5 die ze mee het tamme vee hebb51 vooral om dat zy zo veel /]k] zyn1 en dus ze] nuttig voor d5 l&b\w z\d5 kunn5 wez54 ,zy hadd5 t5 di5 e9de van deze wilde kalv]5 ond] het tamme vee lat5 lop5 en groot word54 ,dez5 hebb5 e5 ja> ( drie geleefd1 dog zyn e9delyk ge/orv54 ,ook zyn zy altyd enigs9s wild geblev54 ,zodat m5 de kon/ van ze regt tam te mak5 niet gevond5 heeft4 ,ook s*55 zy niet wel teg5s de k\de te kunn54 ,en ind]daad1 hoe heet ook de zom]s da> mog5 zyn1 v9dt m5 ze zeld5 me] noordwa>ds aan dan ik gezegd heb4 ,m5 dagt dat het met d5 tyd1 als het ,l& d] ,ill9oiz5 wat me] bevolkt wez5 zal1 het ligt] zal vall5 ze te temm54 #bic ,ik heb re$s kortelyk hi] bov5 van dit soort van ,rundvee gesprok54 ,de ,vr$e afgekondigd4 ,d5 #bg4 ,juli w]d hi] de ,vr$e tuss*5 ,frankryk en ,engel& afgekondigd4 ,de ,soldat5 w>5 ond] de wap552 m5 lo/e het ges*ut en 't kle9 gewe]4 ,enige vuurw]k5 wi]d5 'er afge/ok51 en des avonds 0 de gehele ,/ad v]ligt4 ,tot diep 9 d5 nagt krield5 de /rat5 van m5s*54 ,ik spysde des avonds met vele ,(fici]s en &]e li$5 van aanzi5 by d5 ,g\v]neur4 ,eil& ,magdal5e4 ,d5 #bh4 begeleidde ik d5 ,g\v]neur en zyn ,huisgez9 na> e5 kle9 ,eil&1 ,magdal5e g5oemd1 en hem alle5 toebehor5de4 ,het lag vlak ov] de ,/ad 9 de ,/4 ,laur5ce aan d5 oo/elyk5 oev]4 ,de ,g\v]neur _h hi] e5 net dog kle9 huis1 en en5 s*on5 tu94 ,de ,rivi] loopt tuss*5 de ,/ad en het ,eil& door1 en /roomt da> vry /]k4 ,digt aan de ,/ad is zy zo diep dat 'er ,jagt5 door konn5 dog by het ,eil& wordt zy ondiep]1 zo dat m5 da> bom5 moet4 ,op het ,eil& /ond e5 mol51 die door d5 /room d] ,rivi] w]d omg$rev51 zond] dat m5 'er en5 mol5dam _h behoev5 te mak54 ,geboomte4 ,de ,rhus glabra wa/ hi] ov]vlo$ig4 ,n]g5s heb ik ze zo zwa> gezi54 ,sommig5 w>5 tot vi] vadem hoog1 en dik na> ev5r$igheid4 ,de ,sassafras is hi] geplant1 dog worde hi] niet 9 't wild gevond51 ma> wel me] ,zuidwa>ds4 ,=t ,anne 0 de noordlyk/e plaats da> deze boom 9 't wild voortkomt4 ,die g55 welk5 hi] /ond5 w>5 al v]s*eid5 j>5 oud1 dog nog ma> hee/]s1 pas &]halve el hoog4 ,dit komt da>v&aan dat by elk5 w9t] de boom tot aan d5 wortel toe bevrie/1 en i$] voorja> nieuwe s*eut5 mak5 moet4 ,ev5 zo 0 het ook by ,=t ,anne1 ,=t ,ni*olson1 en ,oswego4 ,het zal dan v]geefs*e moeite g$aan zyn dez5 boom ond] ene k\de lugt/reek te plant54 ,de ,rode ,mo]bezi5 _h m5 hi] ook geplant4 ,ik zag 'er enig5 van die d]d5halv5 vadem hoog w>54 ,dez5 hadd5 'er omtr5t tw9tig j>5 ge/aan1 en m5 _h ze uit zuidelyk] plaats5 hi] gebragt4 ,om ,montreal wass5 zy niet 9 't wild4 ,me] als tw9tig ,eng4 myl5 t5 noord5 van ,albany v9dt m5 ze niet1 wa> de ,bo]5 zeid5 dat 'er nog enige we9ig5 9 de boss*5 groeid54 ,ik v]nam by ,s>atoga ( m5 'er da> nog vond1 dog het antwoord 0 van ne54 ,die bom5 welk5 op het ,eil& /ond5 kwam5 ze] wel voort1 s*oon zy en5 slegt5 grond hadd54 ,zy droeg5 e5 zwa> blad1 dog dit ja> g5e vrugt54 ,ik v]nam egt] dat zy ene vry /]ke k\de kond5 door/aan4 ,de ,wat]beuk5 w>5 hi] ook geplant en hoog geword54 ,de ,frans*5 noem5 dez5 boom ,kato5boom4 #bid ,m5 vond hem n]g5s 9 't wild aan de ,/4 ,laur5ce1 nog noordelyk] dan ,=t ,/4 ,fr$]ic4 ,de ,rode ,c$] /ond ook 9 d5 tu9 des ,g\v]neurs4 ,hy 0 hi] ook van eld]s gebragt1 en wa/ 9 deze /reek niet 9 't wild4 ,om half zev5 v]trokk5 wy van dit aang5ame ,eil& na> huis1 en kreg5 da> de tyd+ van de aankom/ van d5 ,zoon des ,g\v]neurs1 die zig e5 ja> 9 ,frankryk _h opgeh\d51 en die de aan/ell+ des ,kon+s voor zyn5 ,vad] als ,g\v]neur m$ebragt4 ,m5 gebruikt hi] way]s gemaakt van wilde ,kalko55/a>t51 welk5 m5 zodra de vogel ges*ot5 is uitspreidt en zo droogt1 zo dat zy altyd de g$aante van way]s beh\d54 ,zo wel de aanzi5lyk/e ,h]5 als de ,vr\w5 hadd5 by zonnes*yn zulke way]s 9 de h& als zy uit w&el5 g+54 ,gras4 ,het gras om/reeks van ,montreal be/ond byna geheel uit e5 soort van ,poa4 #bie ,het is fyn1 /aat digt1 en ti]t wel op droge hoogt5s4 ,dog het heeft we9ig blad]51 zodat de fyne /eel het mee/e vo$sel uitmak5 moet4 ,wy hebb5 vele soort5 van gras die voordelig] zyn4 ,pruim54 ,de wilde ,pruim5bom5 wiess5 9 m5igte op de hoogt5s langs de bek5 buit5 de ,/ad4 ,zy zat5 zo vol pruim5 dat 'er de takk5 van bog54 ,de pruim5 w>5 egt] nog niet ryp4 ,zy zyn rood en vry go$4 ,enig5 mak5 ze 94 ,aalbess54 ,m5 zag vele zw>te ,aalbess5 9 't wild wass54 ,de bess5 w>5 ,pe54 ryp1 dog kle91 en niet ze] smakelyk4 ,pe5 groeid5 'er ov]al 9 m5igte4 ,dit de$ my d5k5 dat dit gewas oorspronglyk aan ,am]ika eig5 01 dog nad]h& b5 ik van g$agte v]&]d1 dewyl ik 'er g55 9 het ,l& d] ,iroquoiz5 gevond5 heb4 ,ook z\de m5 ze hi] te l&e te v]geefs zoek5 dan op plaats5 wa> ,europis*e plant]y5 gewee/ zyn4 ,de ,g\v]neur4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal van ,kanada h\dt zyn v]blyf te ,quebec1 dog hy komt dikwyls te ,montreal1 en br5gt 'er niet zeld5 d5 w9t] door4 ,ma> des zom]s is hy mee/ te ,quebec1 v]mits da> dan de s*ep5 aankom5 die briev5 m$ebr5g54 ,ook heeft hy 'er &]e bezigh$54 ,als hy te ,montreal is woont hy op het zo g5aamde ,slot1 het welk e5 groot /55 huis is4 ,het is t5 behoev5 van d5 ,g\v]neur ,g5]aal ,vaudreuil geb\wd1 en hoort nog zyn] familie toe1 die het d5 ,kon+ voor e5e zek]e som v]huurt4 ,de ,g5]aal ,de la ,galissonire h\dt me] van ,montreal als van ,quebec2 ook legt de e]/e plaats veel aang5am]4 ,geld4 ,m5 heeft 9 ,kanada byna ge5 &] geld dan papi]4 ,ik zag byna ge5 &]e munt dan enige kle9e ,frans*e ,sols1 uit kop] met e5 we9ig zilv] v]m5gd gemaakt4 ,zulk e5 /uk geldt hi] &]halve ,sol4 ,de ,briefjes w>5 niet g$rukt ma> ges*rev54 ,zie hi] hunn5 oorsprong4 ,de ,kon+ _h gevond51 dat het1 weg5s kap]s1 s*ipbreuk5 en &]e ongelukk5 op zee1 geva>lyk 0 geld t] betal+ d] troep5 en &]s9s ov]tez5d51 en _h d]halv5 la/ gegev5 dat de ,g\v]neur van ,quebec ( de ,kommiss>is te ,montreal1 wanne] 'er betal+5 moe/5 ges*i$51 e5 zek] getal van ,briefjes s*ryv5 z\ na> dat de som groot 04 ,deze ,briefjes behelsd5 dat zy voor zo en zo veel tot de ma& van ,octob] aan/a&e geld5 z\d54 ,de ,int5dant ( de ,kommiss>is ond]tek5t deze ,briefjes4 ,zy gaan dan voor geld4 ,9 ,octob] /aat het d5 h\d]5 vry dezelv5 d5 ,int5dant te ,quebec ( d5 ,kommiss>is te ,montreal te br5g51 en 'er wisselbriev5 op ,frankryk voor te nem54 ,de ,kon+lyke s*atki/ 9 ,frankryk voldoet dan deze wisselbriev54 ,heeft m5 ge5 geld dit ja> 9 ,frankryk van do5 zo kan m5 zyn ,briefje tot d5 volg5d5 ,octob] bew>54 ,9 ,octob] alle5 kan m5 ze voor wisselbriev5 v]ruil54 ,zy zyn van v]s*eid5' somm51 gelyk onze ,bankbriefjes 9 ,zw$54 ,sommig5 zyn van nog m9d] dan ene ,livre4 ,teg5 d5 h]f/1 als de koopva>dys*ep5 uit ,frankryk aankom51 zoek5 de ,koopli$5 zo veel van deze ,briefjes bye5tekryg5 als ze kunn51 om ze voor wisselbriev5 op ,frankryk te v]ruil54 ,deze ,wissels zyn t5 dele g$rukt1 met op5lat+ van d5 naam1 de som1 en di]gelyk54 ,da> deze ,briefjes all5 ges*rev5 zyn kunn5 zy ligt door s*elm5 word5 nagemaakt1 het welk ook somtyds ges*i$t4 ,dog de /raff51 die hi]op /aan1 en niet zeld5 des misdadig]s lev5 9 geva> /ell51 mak5 dit zeldzaam4 ,by gebrek van lop5d geld v]liez5 de kop]s ( v]kop]s dikwyls e5 we9ig1 dewyl m5 tuss*5 e5 en twee livres niet betal5 kan1 en dus moet de e5 ( de &] iets lat5 vall54 ,e5 ,sol is de laag/e munt 9 ,kanada1 en omtr5t zo veel als e5 ,p5ny 9 de ,engels*e ,volkplant+54 ,ene ,livre1 ( e5 ,franc h\dt tw9tig ,sols1 en drie ,livres mak5 e5 ,ecu4 ,di5/bod54 ,de loon d] ,di5/bod5 is geme5lyk voor en5 brav5 ,knegt hond]dvyftig ,livres 9 't ja>1 en voor ene ,meid hond]d4 ,e5 ,ambagtsman won daags drie ( vi] ,livres1 en e5 geme5 ,daghuurd] d]tig ( ve]tig ,sols4 ,op het l& w>5 de lon5 geme5lyk iets lag]4 ,de r$5 van de duurte d] daghur5 zeide m5 de s*a>s*heid te zyn d] w]kli$54 ,want i$] v9dt hi] ligt e5 l& da> hy zig n$]zett5 kan1 en dus behoev5 we9ig5 &]5 te di554 ,montreal4 ,montreal is t5 opzigt d] grootte en d] rykdomm5 de tw$e /ad van ,kanada1 dog t5 opzigte d] legg+ is zy de e]/e4 ,e5 we9ig bov5 de /ad v]deelt zig de ,/4 ,laur5ce 9 enige takk51 en maakt dus enige ,eil&51 op het groot/e van de welk5 de ,/ad legt4 ,het is ti5 ,fr4 myl5 lang1 en omtr5t op zyn mee/ vi] bre$4 ,op de oo/zyde van dit ,eil& aan en5 d] groot/e arm5 d] ,/4 ,laur5ce legt de /ad4 ,deze legg+ is ze] aang5aam en voordelig4 ,de ,/ad is e5 reg?oekig langw]pig vi]kant1 welks ene lange zyde met de ,rivi] ev5wydig loopt4 ,aan de &]e zyde legg5 voortreflyke koornl&51 weid51 en boss*54 ,zy heet ,montreal na> en5 zw>5 b]g1 die omtr5t ene halve myl van de /ad af legt na> het we/5 toe1 en di5 m5 ov] de boss*5 he5 zi5 kan4 ,de ,he] ,c>ti]1 e5 d] e]/e ,frans*5 die ,kanada wat nauwkeurig] le]d5 k5n51 noemde ze aldus by zyne aankom/ op het ,eil& 9 het ja> #aece41 t]wyl hy dez5 hog5 b]g en tegelyk de /ad d] ,wild5 ,ho%elaga bezogt4 ,de ,frans*5 sprek5 het woord ,montreal hi] geme5lyk ,moreal uit4 ,de ,gee/elyk51 die alle plaats5 hi] te l&e wel na> d5 en5 ( &]5 ,heilig z\d5 will5 noem51 hebb5 het ook met deze /ad beproefd1 en ze ,ville ,m>ie g5aamd4 ,dog die naam heeft niet will5 opnem54 ,de /ad is tamelyk /]k1 en heeft en5 hog5 dikk5 muur rondom1 en aan de l&zyde ene diepe gra/ met wat]1 zodat zy van /rop5de p>ty5 niets te vrez5 heeft4 ,dog ene beleg]+ z\de zy niet lang ui?\d51 dewyl h>e grootte alteveel mans*ap z\ v]eis*5 om ze te v]d$ig51 en da>by de mee/e huiz5 van h\t zyn4 ,hi] zyn v]s*eid5' k]k51 van de welk5 ik alle5 die noem5 zal die d5 ,monnikk5 van ,/4 ,sulpitius toebehoort1 de ,k]k d] ,jesuit51 die d] ,franciskan51 die van 't ,nonn5kloo/]1 en die van 't ,hospitaal4 ,de e]/e is de frai/e1 zo wel van buit5 als van b9n51 niet alle5 van de ,k]k5 hi] 9 de ,/ad als van gants* ,kanada4 ,de ,prie/]s van de ,kweeks*ool van ,/4 ,sulpitius hebb5 e5 groot s*oon huis1 wa> zy by malk&] won54 ,het ,kollegie d] ,franciskan5 ( ,b$elmonnikk5 is ook e5 go$ huis dog niet zo pragtig4 ,dat d] ,jesuit5 is niet groot1 ma> wel geb\wd4 ,by deze gee/elyke geb\w5 zyn s*one grote tu951 t5 dele tot v]maak en gezondheid1 en t5 dele t5 nutte d] hui%\d+4 ,de mee/e huiz5 zyn van h\t1 dog ev5wel ze] frai4 ,enig5 zyn van /e54 ,mee/ alle de huiz5 d] voornaam/e li$5 hebb5 ene deur aan de /raat1 met bank5 op de /oep1 wa> de m5s*5 kom5 zitt5 om lugt te s*epp54 ,de /rat5 die 9 de langte lop5 zyn bre$ en lynregt4 ,zy word5 door de dw>s/rat5 9 regte hoek5 doorsn$54 ,enig5 zyn geplaveid1 dog de mee/5 ze] ongelyk4 ,aan d5 wat]kant heeft de ,/ad twee grote en drie kle9e poort51 en aan de l&zyde heeft zy 'er ook v]s*eid54 ,de ,g\v]neur van de ,/ad moet zyn eig5 huis betal51 hoewel enig5 zegg5 dat de ,kroon iets tot de huur geeft4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal woont vry op het slot1 gelyk gezegd is4 ,nonn5kloo/]4 ,9 de ,/ad is e5 ,nonn5kloo/]1 en buit5 dezelve legt 'er e5 dat het ma> half is1 want de ,paus heeft 'er nog zyne beve/ig+ niet aan gegev54 ,9 het e]/e wi]d ge5 meisje aang5om5 t5 zy 'er vyfhond]d ecus voor betaald w]d54 ,enig5 ontv+ m5 wel voor driehond]d ecus1 dog die moe/5 de &]5 als meid5 oppass54 ,hospitaal4 ,de ,kon+ heeft e5 ,hospitaal voor zieke ,soldat5 do5 b\w54 ,de kranke kreeg da> wat hy nodig _h1 en de ,kroon betaalde daags twaalf sols voor zyn ond]h\d4 ,de ,heelmee/]s word5 van d5 ,kon+ bezoldigd4 ,e5 ,(fici] by geleg5heid van d5 di5/ des ,kon+s krank geword5 g5iet hi] vry5 ko/ en oppass+1 dog zo hy buit5 d5 di5/ des ,kon+s ziek wordt moet hy alles uit zyn zak betal54 ,als 9 't ,hospitaal enige plaats5 op5 zyn neemt m5 ook wel arme m5s*5 9 die niet 9 di5/ zyn2 en dez5 hebb5 artz5y5 en d5 ,wondheeld] voor niet2 dog voor hun et5 en &]s9s moet5 zy daags twaalf sols betal54 ,m>kt54 ,alle vrydag5 wordt hi] m>kt geh\d51 wa> m5 zig van all]lei voortbr5gsel5 des l&s voorzi5 kan1 als m5 zelf g5e ,l&go$]5 ( tu95 heeft4 ,gants*e zw]m5 d] ,am]ikan5 kom5 dan ook 9 de ,/ad1 om te kop5 (te v]kop54 ,afwyk+ d] ,naald4 ,de ,afwyk+ d] ,naald 0 hi] #aj4 gr4 #ch4 m94 ,w4 ,de ,he] ,gillion1 e5 ,gee/elyke van veel liefhebb]y voor de ,wis- en ,/>rekunde1 _h 9 d5 tu9 d] ,kweeks*ool ene middagslyn getrokk51 die hy zeide dikwyls volg5s de ,zon en de ,/>r5 ond]zogt en jui/ bevond5 te hebb54 ,ik v]geleek zorgvuldig myn kompas met deze middaglyn1 en vond de afwyk+ volkom5 zo als ik ze opgegev5 heb4 ,volg5s de wa>nem+5 van di5 zelv5 ,he] is de ,bre$te van ,montreal #de4 gr4 #bg4 m94 ,n4 ,wa>nem+54 ,e5 &] ,gee/elyke1 namelyk de ,he] ,pont>ion1 _h 9 't beg9 van dit ja> enige wa>nem+5 met d5 ,!rmomet] g$aan4 ,hy _h zig van di5 van ,reaumur b$i5d1 die 9 e5 v5/] gehang5 _h dat somtyds geheel en somtyds half op5 /ond1 en gevolglyk heeft hy zeld5 de groot/e k\de van de lugt aangewez54 ,ik wil e*t] e5 kort uittreksel uit zyne wa>nem+5 voor de w9t]ma&5 gev54 ,de groot/e k\de 9 ,janu>i 0 d5 #ah4 /a&e to5 de ,!rmomet] op #bc4 gr4 ond] 't vriespunt4 ,de m9/e k\de 0 d5 #ca4 /a&e hy to5 op het vriespunt4 ,de mee/e dag5 tek5de hy #ab4 ( #ae4 gr4 ond] dat punt4 ,9 ,febru>i _h m5 de groot/e k\de d5 #ai4 en #be4 ,de ,!rmomet] /ond to5 #ad4 gr4 ond] het punt van vor/1 en de m9/e k\de _h m5 d5 #c4 wanne] hy #h4 gr4 bov5 het vriespunt rees4 ,de mee/e dag5 /ond hy op #aa4 gr4 ond] dat punt4 ,9 ,ma>t 0 het d5 #c4 het k\d/1 tek55de de ,!rmomet] to5 #aj4 gr4 ond] vor/1 en d5 #bb4 #bc4 en #bd4 het w>m/1 /yg5de to5 de ,!rmomet] tot #ae4 gr4 bov5 vor/4 ,de mee/e dag5 /ond hy #d4 gr4 ond] dat punt4 ,9 ,april gevoelde m5 de groot/e k\de d5 #g4 zakk5de de ,!rmomet] #e4 gr4 ond] 't vriespunt2 d5 #be4 0 het w$] het zagt/1 en de ,!rmomet] 0 #bj4 gr4 bov5 dat punt4 ,de mee/e dag5 hield hy zig op #ab4 gr4 bov5 het zelve4 ,dog ik m]kte uit de wys wa>op deze wa>nem+5 g$aan w>51 dat de k\de dagelyks wel e5 graad ( zes /]k] moet gewee/ zyn dan hy ze aangetek5d _h4 ,ook _h hy 9 zyn dagboek aangetek5d dat het ys 9 de ,/4 ,laur5ce by ,montreal d5 #c4 ,april1 en by ,quebec e]/ d5 #bj4 los g]aakt 04 ,d5 #c4 ,mai begonn5 zig by ,montreal enige bloeisems te v]ton51 en d5 #ab4 0 de vor/ zo /]k dat de bom5 van d5 ryp zo wit w>5 als ( het gesneuwd _h4 ,voor 't ov]ige wi]d my 9 't algeme5 b]igt dat het ys 9 de ,rivi] alle w9t]s geme5lyk e5 en somtyds wel twee ,fr4 voet5 dik 04 ,v]s*eid5' van de ,gee/elyk5 zeid5 my1 dat s$]t het l& 9 ,kanada me] beb\wd w]d de zom] veel' lang] 0 dan voorhe54 ,hy komt vroeg] en duurt lat]4 ,dog de k\de1 s*oon zy zo lang niet aanhield1 dagt5 zy ev5 /]k te zyn4 ,de zom]s hield5 zy ook voor niet het] als voor dez54 ,de noord en noordwe/5 w9d5 zyn de k\d/5 te ,montreal4 ,v]trek4 ,d5 #b4 ,augu/us des morg5s vroeg v]trokk5 wy van ,montreal na> ,quebec 9 ene s*uit1 ( ,bateau1 9 gezels*ap van d5 ,ond] ,major van ,montreal1 d5 ,he] ,de ,s]monville4 ,de s*uit w]d van twaalf ,soldat5 g]oeid4 ,wy vo]5 de ,/4 ,laur5ce af1 die hi] tamelyk bre$ 04 ,aan de l9k]h& lag het ,eil& van ,montreal1 en aan de regt]h& zag m5 nu kle9e eil&51 dan het va/e l&4 ,het ,eil& van ,montreal 0 aan d5 oev] ze] digt bewoond4 ,het l& 0 vlak4 ,de oev]s be/ond5 uit tu9a>de1 en w>5 omtr5t e5 ( twee vadem5 hoog4 ,het h\t 0 langs d5 oev] ene ,eng4 myl v] geheel weg gehakt4 ,de huiz5 w>5 van h\t ( van /e51 dog all5 van buit5 gewit4 ,de /all5 en s*ur5 w>5 all5 van h\t4 ,de grond 0 tot koorn- ( tot weil&5 aangew5d4 ,aan beide zyd5 d] ,rivi] ontdekt5 wy /55 k]k5 met tor5s1 welk5 all5 aan di5 kant d] k]k5 /ond5 die na> de ,rivi] geke]d 04 ,m5 hield zig hi] niet aan de gewoonte van d5 tor5 aan de we/zyde d] k]k te b\w54 ,tot op zes ,fr4 myl5 van ,montreal lag5 9 de ,rivi] v]s*eid5' eil&51 grot5 en kle951 wa>van het groot/e g$eelte bewoond w]d4 ,zulk5 wa>op g5e huiz5 /ond5 _h m5 egt] tot akk]s ( weil&5 gemaakt4 ,wy zag5 d5 gehel5 dag b]g1 heuvel1 nog /e52 het l& 0 doorgaans vlak1 en be/ond uit tu9a>de4 ,l&hoev54 ,alle de ,l&hoev5 /aan 9 ,kanada afgezond]d4 ,by elke k]k 0 wel e5 kle9 dorp1 dog dat be/ond grot5deels uit d5 tu9 en het huis van d5 ,prie/]1 de s*ool1 het ko/]huis1 en zeld5 uit bo]5huiz54 ,en als 'er al enige ,bo]5 om de k]k he5 by malk&] woond51 lag5 dog hunne l&]y5 afgezond]d4 ,de ,bo]d]y5 aan de ,/4 ,laur5ce /rekk5 zig mee/ 9 de l5gte langs de ,rivi]1 ( t5 m9/5 lag5 zy niet veel van dezelve af4 ,tuss*5 de ,bo]d]y5 0 geme5lyk ene ruimte van drie ( vi] ,arp5ts4 ,enig5 dez] ,bo]d]y5 hadd5 kle9e boomga>d51 dog de mee/5 niet2 egt] _h mee/ elke ,bo] en5 moe/u94 ,m5s*51 die 9 't zuid5 van ,kanada en na> d5 kant van de ,missisippi g]eisd hadd51 b]igtt5 e5/emmig1 dat da> ene m5igte van s*one ,p]sik5 9 't wild wa/1 welk5 de ,wild5 bewe]d5 dat da> van oude tyd5 af altyd gevond5 gewee/ zyn4 ,de ,bo]5huiz5 zyn dikwyls van /e51 dog somtyds ook van h\t1 en be/aan uit drie ( vi] kam]s4 ,zeld5 vond m5 glas 9 de v5/]s1 dog mee/ papi]4 ,zy hebb5 en5 yz]5 kac*el 9 ene d] kam]s1 en de voeg5 d] w&5 zyn met klei digt gemaakt4 ,de s*ur5 en /all5 zyn mee/ met /ro g$ekt4 ,de he9+5 w>5 e5 we9ig &]s dan by ons4 ,kruiss54 ,hi]5da> zag5 wy kruiss5 /aan langs d5 weg die nev5s d5 oev] loopt4 ,zulke kruiss5 v9dt m5 veel op de weg5 9 ,kanada1 en zy di55 om de godsdi5/igheid d] reizig]s op te wekk54 ,zy zyn van h\t en twee ( drie vadem5 hoog4 ,op de zyde die na> d5 weg geke]d is ziet m5 'er e5 vi]kant gat 9 uitgeh\w51 wa>9 e5 beeldtje /aat ( van d5 ,v]loss]1 ( van de ,heilige ,maagd1 hebb5de d5 ,zaligmak] als e5 kle9 k9d op d5 arm4 ,dit 0 met e5 glas b$ekt om het voor de lugt1 reg5 en /( te bes*utt54 ,de voorbygang]s mak5 'er e5 kruis voor1 nem5 d5 ho$ af1 ( kniel54 ,sommig5 van deze kruiss51 vooral die digt by ene k]k /aan1 zyn opges*ikt4 ,alle de w]ktuig51 die m5 ma> b$5k5 kan dat de ,jod5 by 't lyd5 van d5 ,heil& gebruikt hebb51 v9dt m5 'er by4 ,de ,haan van ,petrus /aat dikwyls t5 oo/5 van het kruis4 ,de ,l&sd\w4 ,het l&1 dat wy dez5 dag zag51 gaf e5 v]makelyk uitzigt4 ,het 0 g5oeglyk te zi5 hoe wel en /]k het bewoond 04 ,het s*e5 e5 g$urig dorp te zyn1 dat by ,montreal beg9t en tot ,quebec1 ene langte van d]tig ,zwe$s*e myl51 zo niet v]d]1 duurt4 ,we9ige plaats5 w>5 'er ma> wa> de ,bo]d]y5 me] dan drie ( vi] ,arp5ts van malk&] v]wyd]d lag54 ,op zulke plaats51 da> de ,rivi] ene myl ( twee lynregt loopt1 0 het gezigt vooral v]rukkelyk2 en dan s*55 de huiz5 9 de v]te vlak naa/ malk&] te /aan4 ,kl$+ d] ,bo]9n54 ,de ,bo]9n5 9 ,kanada drag5 altyd e5 soort van kapp51 die mee/ agt] ov] geslag5 zyn1 en dikwyls 9 d5 nek hang54 ,h>e jakk5 zyn kort2 de rokk5 zyn nauw en kom5 pas halfwege de b554 ,om d5 hals hebb5 zy geme5lyk e5 zilv]5 kruis afhang54 ,sommig5 zyn ze] na>/ig2 dog ik heb 'er ook gezi5 die niet veel me] uitvo]d5 dan de ,engels*e ,vr\w5 9 dit w]elddeel gewoon zyn1 en d5 gants*5 dag zat5 te gap5 en te snapp54 ,by het beuzel5 door het huis1 en 't dr5tel5 van de e5e kam] 9 de &]e1 zyn zy1 en vooral de ongetr\wd51 ze] gewoon e5 li$tje tuss*5 de t&5 te neuri51 da> vry wat van am\r en coeur 9 komt4 ,by de ,bo]5 0 het de gewoonte dat als de ,man ga/5 _h en aan tafel zat de vr\w agt] zyn5 /oel /ond om hem te di554 ,ma> 9 de /$5 zyn de ,vr\w5 me] 9 aanzi51 en zy /aan da> na> ge5 m9d] gezag dan dat van de ,mans4 ,als zy uitgaan ( op reis zyn drag5 zy en5 grot5 mantel1 di5 zy ov] h>e kl$]5 he5 slaan4 ,deze mantels w>5 ( grauw1 ( bru91 ( blauw4 ,zy gav5 9 grootte onz5 mansmantels niet toe4 ,somtyds b$i5d5 zig de ,h]5 wel van deze vr\w5mantels1 als zy uit w>5 en van d5 reg5 ov]vall5 wi]d54 ,ond] deze mantels kond5 de vr\w5 ze] v]wa>loosd gekle$ uitgaan4 ,mol5s4 ,wy zag5 hi]5da> w9dmol5s /aan1 die mee/ van ond]5 van /e5 en van bov5 met plank5 g$ekt w>51 kunn5de het dak met de wiek5 na> d5 w9d g$raid word54 ,de ,rivi] 0 niet ov]al ev5 bre$4 ,hi] en da> 0 zy byna twee ,eng4 myl5 en op &]5 pas e5 vi]de van zulk ene myl bre$4 ,de oev] 0 somtyds hoog en /eil1 somtyds laag en gloij5d4 ,om drie uur na d5 middag vo]5 wy de plaats voorby wa> de ,rivi] die uit het ,me] ,*ampla9 komt zig 9 de ,/4 ,laur5ce /ort1 9 't midd5 van de welke hi] e5 groot ,eil& lag1 het welk de ,jagt5 aan de zuidzyde omv>51 dewyl da> de ,rivi] het diep/ is1 dog de s*uit5 kiez5 de noordelyk/e doorva>t1 om dat die weg kort]1 en 'er voor ha> wat]s g5oeg is4 ,behalv5 dat ,eil& lag5 'er nog v]s*eid5' &]51 die all5 bewoond w>54 ,v]d] weg1 en voor dat wy aan ,lac ,/4 ,pi]re kwam51 0 het l& aan beide zyd5 d] ,rivi] onbewoond1 v]mits het zo laag 0 dat het g$urig ov]/roomd z\ zyn4 ,dog lag]1 da> het hog] is1 is het ev5 zo beb\wd als het ge5 wy voorby gev>5 w>54 ,lac ,/4 ,pi]re4 ,lac ,/4 ,pi]re is e5 wyde boezem1 di5 de ,/4 ,laur5ce maakt4 ,wy kond5 hi] nauwlyks iets als hemel en wat] zi54 ,m5 zegt dat dit ,me] zev5 ,fr4 myl5 lang en drie bre$ is4 ,als m5 'er midd5 op is v]toond zig van v]re na> het we/5 e5 l&1 dat ov] de boss*5 he5 kykt4 ,hi]5da> zag m5 grote plaats5 vol van e5 soort van biez51 by ,l9nu ,scirpus palu/ris4 ,omtr5t dit ,me] ziet m5 n]g5s huiz5 ( beb\wde l&51 v]mits het l& ov]al te laag is en het 9 't voorja> ond]loopt1 zo dat m5 met s*uit5 tuss*5 de bom5 kan doorv>54 ,ma> op enig5 af/& van het ,me]1 wa> het l& wat hog] is1 legg5 de ,bo]d]y51 de ene naa/ de &]e4 ,wy zag5 dez5 dag g5e eil&51 dog d5 volg5d5 w]d5 wy 'er enig5 gewa>4 ,des avonds laat v]liet5 wy het ,lac ,/4 ,pi]re1 en roeid5 en5 kle95 /room op1 ,la ,rivire des l\ps gehet51 om e5 huis te v9d5 wa> wy d5 nagt kond5 ov]br5g54 ,na dat wy ene ,eng4 myl g]oeid hadd5 begon het l& aan beide zyd5 van d5 /room bewoond te word54 ,de oev] 0 enigs9s hoog1 en het l& vlak4 ,wy ov]nagtt5 9 e5 ,bo]5huis4 ,tot hi]toe w>5 wy b9n5 't ,regtsgebi$ van ,montreal gewee/1 en hi] begon dat van d5 ,g\v]neur van ,trois ,rivires1 van welke plaats wy nu agt ,fr4 myl5 af w>54 ,d5 #c4 ,aug4 om vyf uur des morg5s g+5 wy we] op reis1 e]/ het kle9e ,rivi]tje af1 en da>na langs het ,lac ,/4 ,pi]re4 ,na enig5 tyd zag5 wy van v]re 9 't noordwe/5 ene lange ry van hoge b]g51 die bov5 het lage l& ze] hoog uit/ek54 ,op d5 noordwe/elyk5 oev] 0 het ,me] op de mee/e plaats5 tamelyk digt bewoond4 ,dog aan de zuidoo/]zyde zag m5 g5e ,bo]d]y1 en ma> alle5 e5 laag met h\t b$ekt l&1 dat somwyl5 ond]loopt1 ma> agt] het welk v]s*eid5' ,l&hoev5 gezegd word5 te legg54 ,da> het ,me] t5 e9de loopt wordt de ,rivi] w$] smal1 zo dat zy niet bov5 &]halve ,eng4 myl bre$ is1 en v]d] weg wordt zy nog smald]4 ,van het e9de des ,me]s tot ,trois ,rivires rek5t m5 drie ,fr4 myl54 ,om elf uur voor d5 middag kwam5 wy da>aan1 en woond5 'er d5 godsdi5/ by4 ,trois ,rivires4 ,trois ,rivires is e5 kle9 vlek1 gelyk5de wel na> e5 groot dorp4 ,m5 rek5t het ond] de drie /$5 van ,kanada1 te wet5 ,quebec1 ,montreal1 en ,trois ,rivires4 ,het legt 9 't midd5 tuss*5 de twee e]/ g5oemd51 d]tig ,fr4 myl5 van elke4 ,de plaats legt aan de noordzyde d] ,/4 ,laur5ce1 op ene vlakke dog wat v]hev5e z&bank4 ,de legg+ is ze] aang5aam4 ,aan de e5e zyde loopt de ,rivi]1 die hi] &]halve ,eng4 myl bre$ is1 en aan de &]e wordt de plaats door s*one l&]y5 omgev51 s*oon de a>de m]5deels z&ig is4 ,m5 v9dt hi] twee /55 k]k51 e5 ,nonn5kloo/] en e5 huis voor ,franciskan] ,monnikk54 ,hi] is ook de v]blyfplaats van d5 d]d5 ,g\v]neur1 die 9 ,kanada is4 ,zyn huis is ook van /e54 ,de mee/e &]e huiz5 zyn van h\t1 ene v]diep+ hoog1 middelmatig geb\wd1 en /aan v]/roid4 ,de oev] is l\t] z&1 en tamelyk v]hev54 ,by /]k5 w9d wordt dit z& zo opgejaagd dat m5 w]k heeft uit de og5 te zi54 ,de ,nonn51 wa>van m5 'er omtr5t tweentw9tig telde1 w]d5 voor ze] h&ig 9 all]lei vr\welyke h&w]k5 geh\d51 als nay51 bordur51 en di]gelyk54 ,voorhe5 bloeide deze plaats bov5 de &]51 dewyl de ,wild5 van alle kant5 hi] met hunne w>5 t'zam5 vloeid54 ,ma> s$]t dat dez51 zo wel van wege d5 oorlog met de ,iroquoiz51 als om &]e oorzak51 begonn5 hebb5 t5 dele na> ,quebec en ,montreal1 t5 dele na> de ,engels*e ,volkplant+5 te gaan1 is ha> wel/& afg5om54 ,?ans be/aan de ,+ezet55 voornamelyk van d5 l&b\w4 ,ook trekk5 zy enig voordeel van de naby geleg5 yz]w]k54 ,omtr5t ene ,eng4 myl b5$5 de plaats valt e5 &]e grote ,rivi]1 die zig da> aan h>5 mond 9 drie takk5 v]deelt1 9 de ,/4 ,laur5ce1 zodat het 9 't voorbyv>5 s*ynt als ( zig hi] drie ,rivi]5 ontla/t54 ,dit heeft aanleid+ gegev5 om die ,rivi]1 en de e5 we9ig van da> geleg5e ,/ad1 ,trois ,rivires te noem54 ,eb en vlo$4 ,de eb en vlo$ do5 zig 9 de ,/4 ,laur5ce ene ,fr4 myl bov5 ,trois ,rivires bem]k51 s*oon zo we9ig dat m5 het nauwlyks bespeurt4 ,dog 9 d5 tyd als dag en nagt ev5 lang zyn1 9 de l5te en 9 d5 h]f/1 gelyk ook by nieuwe en by volle maan1 is het v]s*il tuss*5 eb en vlo$ twee voet4 ,gevolgelyk gaat de vlo$ en eb vry hoog de ,rivi] op1 want m5 is hi] langs de ,/4 ,laur5ce omtr5t hond]dvyftig ,fr4 myl5 van zee4 ,yz]w]k54 ,t]wyl myne reisgezell5 hi] uitru/t51 /eeg ik te pa>d om het ,yz]w]k alhi] te bezigtig54 ,het l&1 dat ik doorre$1 0 tamelyk hoog1 z&ig1 en mee/ vlak4 ,ik v]nam g5e /551 en veel m9d] enige b]g54 ,dit ,yz]w]k1 het enige dat m5 hi] te l&e v9dt1 legt drie ,fr4 myl5 t5 we/5 van ,trois ,rivires4 ,m5 _h hi] twee grote ham]s1 en by elk van dez5 en5 kle951 all5 ond] het zelve dak4 ,de blaasbalg5 w>5 van h\t2 en voor het ov]ige 0 alles ev5 als 9 ,zw$54 ,de smeltov5 /ond nev5s de ham]s1 en 0 ev5 als by ons4 ,het erts haalt m5 d]dehalve ,fr4 myl van het ,yz]w]k af1 en wordt des w9t]s met sl$5 d]wa>ds gebragt4 ,het is e5 zek] soort van erts het welk 9 ad]5 9 d5 grond legt1 #bif welk omtr5t en5 voet ond] de bov5/e kor/ d] a>de al sl+]5de lop54 ,elke ad] is van zes tot agtti5 duim diep1 en ond] dezelv5 is e5 wit z&1 het welk dezelv5 omvangt2 bov5 op legt ene tu9a>de4 ,dit erts is tamelyk ov]vlo$ig4 ,m5 v9dt het 9 losse klomp5 9 de ad]5 t] grootte van ene ( twee vui/54 ,dog enig5 zyn veel grot]4 ,het erts kan tuss*5 de v+]s fyn gewrev5 word54 ,m5 gebruikt om het smelt5 te bevord]5 en5 grauw5 kalk/e51 die hi] 9 de nabuurs*ap valt1 gelyk ook e5 zek] m]gel4 ,kol5 kan m5 hi] 9 ov]vlo$ hebb5 dewyl 'er rondom veel h\t wa/1 het welk van onheuglyke tyd5 h]wa>ds onge/oord ge/aan heeft4 ,de kol5 die m5 uit bom5 br&t welk5 altyd gro5 blyv5 h\dt m5 voor de be/5 om te sm$51 dog die van bom5 die hun lo( vall5 lat5 zyn bet] voor de smeltov5s4 ,het yz] dat m5 hi] sme$t wordt van all5 als week en buigzaam bes*rev51 zo dat het niet ligt valt het te brek52 ook wil m5 dat het niet ligt roe/4 ,9 deze opzigt5 is 'er by d5 s*eepsb\w e5 groot v]s*il tuss*5 dit en het ,spaans*e yz]4 ,dit yz]w]k w]d 9 het ja> #agcg4 van byzond]e p]son5 opg]igt1 die het nad]h& d5 ,kon+ hebb5 afge/aan4 ,m5 giet hi] kanonn5 en morti]5 van v]s*ill5de grootte1 kac*els1 die 9 gants* ,kanada 9 gebruik zyn1 ketels1 en &]e d+54 ,ook sme$t m5 hi] yz]5 /av54 ,m5 heeft ook beproefd /aal te mak51 dog dit heeft nog niet will5 gelukk51 dewyl m5 de kon/ niet regt v]/ond4 ,m5 v9dt hi] v]s*eid5' ,opzigt]s1 die 9 fraye huiz5 won54 ,dog 9 't algeme5 wi]d gezegd dat de w9/ de ko/5 9 lange niet konde opweg54 ,dit s*reef m5 da>aan toe dat het l& nog niet g5oeg bewoond 01 zo dat het kle9e getal inwoond]s g5oeg met d5 l&b\w te do5 heeft1 en m5 gevolgelyk w]k heeft van m5s*5 te v9d5 om 9 het yz] te arbeid54 ,dog met dit alles kan ik kwalyk begryp5 dat de ,kon+ hi]by kan v]liez51 aangezi5 d5 ov]vlo$1 en de sme$ba>heid van het yz]1 en de nabyheid van de plaats wa> het erts gevond5 wordt4 ,het yz] is go$1 en kan gemakkelyk door het l& v]spreid word52 en het gehele l& moet zig hi] van yz] voorzi54 ,de ,b$i5d5 s*55 hi] niet kwalyk te v>54 ,het yz]w]k heeft door en5 /room geme5s*ap met de ,/4 ,laur5ce1 langs dewelke m5 al het w]k gemakkelyk met va>tuig5 kan v]vo]54 ,des avonds ke]de ik w$] na> ,trois ,rivires t]ug4 ,v]trek4 ,d5 #d4 ,augu/us des morg5s by 't aanbrek5 van d5 dag g+5 wy w$] op reis4 ,het l& aan de noordzyde d] ,rivi] 0 enigs9s v]hev51 z&ig en ov]al digt aan de ,rivi] /]k bewoond4 ,m5 zeide dat het ook aan de zuidoo/elyke zyde ev5 zo wel beb\wd 01 s*oon m5 van de ,rivi] niets dan bos* zag4 ,m5 woont da> wat me] l&wa>ds 91 om dat het l& digt by de ,rivi] laag is en somtyds ond]loopt4 ,by ,trois ,rivires 0 de ,/4 ,laur5ce wat smald] geword51 dog zy wi]d wat lag] we] br$]1 zelfs tot me] dan twee ,eng4 myl54 ,wy zag5 di5 dag v]s*eid5' /55 k]k51 wa>van sommig5 ze] wel geb\wd w>54 ,het l& 0 aan we]skant5 d] ,rivi] /]k bewoond1 tot op drie vi]d5 van ene ,eng4 myl1 dog v]d] beg9n5 de boss*5 en de wild]niss54 ,ma> alle de rivi]5 en bek51 die 9 de ,/4 ,laur5ce vall51 zyn ook wel bewoond4 ,ik m]kte op dat de beb\wde l&5 9 ,kanada vlak nev5s de rivi]5 lag51 uitg5om5 by de /$51 om welk5 he5 enige myl5 v] de l&5 beb\wd w>54 ,op de mee/e eil&5 9 de ,rivi] woond5 ook m5s*54 ,de oev]s begonn5 nu ze] hoog1 en /eil te word51 hoewel zy mee/ uit a>de be/ond54 ,hi]5da> viel e5 beekje 9 de ,rivi]1 ond] welk5 'er e5 0 dat 0 dat de ,frans*5 ,rivire puante #big noem51 't welk omtr5t twee ,fr4 myl5 b5$5 ,trois ,rivires 9 de ,/4 ,laur5ce1 aan d]zelv] oo/elyke zyde1 valt4 ,op dit wat] legt e5 we9ig hog] e5 /e$je ,becanc\rt g5aamd4 ,de ,ab5aki4 ,deze plaats wordt alle5 van e5 ,am]ikaans* volk1 ,ab5aki gehet51 bewoond1 welk5 tot d5 ,rooms*5 ,godsdi5/ ov]gegaan zyn1 en ,jesuiets*e ,prie/]s hebb54 ,van v]re noordwe/wa>ds zag m5 ene ry van hoge b]g51 lop5de van 't zuid5 na> 't noord51 en bov5 al het l&1 dat doorgaans vlak 01 he5 kyk5de4 ,kalkov5s4 ,m5 _h op de ,rivi] hi] enige kalkov5s aangelegd4 ,d5 kalk/e5 groef m5 hi]om/reeks 9 enigs9s hog] grond54 ,hy 0 digt en grauw1 en gaf en5 witt5 kalk4 ,gran54 ,de l&5 zyn hi] voornamelyk bezaid met weit1 hav]1 mais en erwt54 ,kawo]d5 en wat]melo55 w>5 'er 9 m5igte by de hoev54 ,m5 at hi] te l&e niets dan weit5brood4 ,e5 ,humm+bird ( ,bloemzuig]tje vloog door het kreupelh\t op ene plaats da> wy h$5 aan l& gegaan w>54 ,de ,frans*5 noemd5 hem ,oiseau m\*e1 #bih en zeid5 dat hy 9 ,kanada vry geme5 is4 ,ik zag 'er nad]h& nog enig5 van by ,quebec4 ,om vyf uur na d5 middag wi]d5 wy door en5 /]k5 teg5w9d en reg5 g$wong5 ons nagtv]blyf te nem54 ,ik m]kte dat hoe me] m5 ,quebec nad]de het l& des te vry] w]d4 ,wy w>5 nu twaalf ,fr4 myl5 van die plaats af4 ,viss*]y4 ,hi] 0 ene ze] byzond]e wys om vis* te vang5 9 gebruik4 ,m5 plaat/ kle9e hegg5 van zam5gevlogt5 rys1 zo digt dat 'er ge5 vis* door kan1 en van enige voet5 hoog1 na> dat het wat] diep is1 digt by d5 oev]4 ,tot dit e9de kie/ m5 zulke plaats5 da> by de eb al het wat] wegloopt1 zo dat de hegg5 dan droog /aan4 ,b9n5 dezelv5 legt m5 v]s*eid5' fuik51 van ond]5 wyd1 /a&e ov]e9d1 en d]dehalve el hoog en iets m9d] wyd4 ,ond] 9 dezelv5 is de +ang voor de viss*51 gemaakt van rys1 en somtyds van g>54 ,aan het &]e e9de1 geke]d na> d5 kant wa> de /room van daan komt1 is e5 &]e +ang1 gelyk de e]/e1 die na> e5 soort van plank5 hok geleidt1 omtr5t vi] voet lang1 twee diep1 en twee bre$4 ,by elke fuik is ene heg1 lop5de s*u9s* na> de grote heg1 welke d5 vis* na> de fuik moet leid54 ,als het wat] nu hoog is zwemt de vis*1 byzond]lyk de aal1 de rivi] op1 dog by de eb wordt hy na> b5$5 g$rev51 en /uit dan teg5s deze hegg51 welke hy zo lang volgt tot dat hy 9 het hok komt4 ,het hok heeft bov5 ene op5+ met e5 deksel 'er op1 wa> door m5 d5 vis* uitneemt4 ,deze viss*]y 0 voornamelyk voor de al5 gemaakt4 ,op vele plaats5 _h m5 nett5 9 plaats van hegg54 ,de oev]s d] ,rivi] be/ond5 hi] niet me] uit a>de1 ma> uit e5 soort van lei4 ,zy w>5 buit5geme5 hoog en /eil4 ,de lei 0 zw>t1 trekk5de wat na> het bru9e4 ,zy 0 ze] bros*1 zo dat m5 ze met d5 v+] aan /ukk5 brek5 kon1 en lag 9 lag51 dewelk5 zig egt] zo v]del5 liet5 dat zy niet br$] w>5 dan de rug van e5 mes4 ,aan de lugt blootge/eld viel zy 9 kle9e /ukk54 ,de gants*e oev] lag vol van e5 fyn z&1 ont/aan uit deze v]molmde ley54 ,enige b$d+5 liep5 horizontaal1 &]5 e5 we9ig s*u9s*1 zo dat zy aan 't noord5 e5 we9ig hog] w>5 dan aan 't zuid51 en dikwyls net 9 't teg5deel4 ,hi]5da> maakt5 zy bogt5 gelyk als halve cirkels4 ,somtyds wi]d5 de b$d+5 t] diepte van enige ell5 door ene loodregte lyn doorsn$51 zo dat de ley5 op de zyd5 di] lyn 'er als e5 gladde muur uitzag54 ,op sommige plaats5 vond m5 tuss*5 de ley5 ene laag t] dikte van omtr5t vi] duim1 van en5 grauw51 digt51 tamelyk wek5 kalk/e51 uit d5 welk5 de ,wild5 van ov]\de tyd5 h] hunne tabakspyp5 maakt51 gelyk de ,frans*5 nog teg5swoordig do54 #bii ,d5 #e4 zett$5 wy onze reis des morg5s voort1 al roey5de1 dewyl wy en5 h>d5 w9d teg5 hadd54 ,het l& behield de g$aante die wy bes*rev5 hebb54 ,de oev]s w>5 hoog en /eil1 en be/ond5 uit de gemelde zw>te lei4 ,het l& 0 vlak1 en aan de ,rivi] tot op enig5 af/& toe l&wa>ds 9 digt bewoond4 ,wy ontmoett5 g5e eil&52 dog op sommige plaats5 lag5 grote /55 9 de ,rivi]1 die m5 by laag wat] zi5 kon4 ,op deze /55 zyn v]s*eid5' va>tuig5 v]ongelukt4 ,de bre$te d] ,rivi] b$raagt somtyds me] dan drievi]d5 van ene ,eng4 myl1 somtyds ene halve1 en somtyds me] dan twee myl54 ,op v]s*eid5' plaats5 v9dt m5 zulke aalviss*]y5 als wy bes*rev5 hebb52 en m5 b$i5de zig t5 di5 e9de op vele plaats5 van nett5 9 plaats van gevlogt5 rys4 ,w&luiz54 ,w&luiz5 zyn 'er ov]vlo$ig 9 ,kanada1 en ik ontmoette ze ov]al wa> ik huisve/$e1 zo wel 9 de /$5 als op het l&4 ,m5 wi/ 'er ge5 &] middel teg5 dan g$uld te nem54 ,krekels4 ,de ,krekels zyn hi] ov]al m5igvuldig1 vooral op het l&1 da> zy 9 de s*oor/55 zitt54 ,ook v9dt m5 ze 9 de /$54 ,zy blyv5 hi] zom] en w9t]1 en byt5 de kl$]5 dikwyls voor tydv]dryf aan /ukk54 ,nad] by ,quebec word5 de oev]s me] gloy5d4 ,noordwa>ds v]toonde zig ene ry hoge b]g54 ,omtr5t d]de halve ,fr4 myl van die ,/ad wordt de ,rivi] zo smal1 dat zy niet bov5 en5 muskets*oot ,quebec4 bre$ is4 ,het l& aan beide zyd5 liep s*u9s* op1 0 b]gagtig1 bos*ryk1 en vol klipp54 ,des avonds om vi] uur kwam5 wy te ,quebec4 ,wy kond5 de /ad niet zi5 voor dat wy 'er vlak by w>51 nadi5 e5 hoge b]g ons het gezigt 'er van b5am4 ,egt] ontdekt m5 van v]re e5 /uk van de ve/+w]k5 die op d5 b]g legg54 ,zodra de ,soldat5 ,quebec 9 't oog kreg51 riep5 zy dat all5 die hi] noit gewee/ w>5 g$oopt moe/5 word51 t5 zy zy e5 dr9kgeld gav54 ,dit 0 e5 gebruik hi] te l&e1 aan het welk zelfs de ,g\v]neur ,g5]aal zig ond]w]p5 moe/4 ,wy hadd5 g5e r$5 ons hi] teg5 te v]zett51 en de roey]s by hunne aankom/ voor hunn5 zw>5 arbeid niet en5 vrolyk5 avond te gunn54 ,t]/onds by myne aankom/ 9 de /ad bragt my de ,(fici]1 die my van ,montreal begeleid _h1 na> het slot1 by d5 to5malig5 ,vice ,g\v]neur ,g5]aal1 d5 ,m>quis ,la ,galissonire4 ,dit 0 e5 ,he] van ongem5e v]di5/51 die my g$ur5de myn gehele v]blyf alhi] met uitmunt5de go$heid bejeg5de4 ,hy _h re$s kam]s voor my do5 be/ell51 en droeg zorg voor alles wat wy van do5 mogt5 hebb54 ,ook _h ik dagelyks de e] by hem t] tafel v]zogt te word54 ,quebec1 de ,ho(d/ad van ,kanada1 legt op d5 we/elyk5 oev] d] ,/4 ,laur5ce1 op e5 uit/ek l&s1 gemaakt van die ,rivi] aan het oo/51 en de ,rivi] ,/4 ,*>les aan het noord54 ,zuidwa>ds wordt de b]g wa>op de /ad legt nog hog]1 en agt] d5zelv5 beg9n5 grote weid52 we/wa>ds /rekt zig de b]g nog e5 /uk wegs uit4 ,m5 v]deelt de /ad 9 ene hoge en ene lage /ad4 #cjj ,het gemelde uit/ek l&s is uit de modd]1 door de ,rivi] van tyd tot tyd aangespoeld1 en ene rots ont/aan1 welke da> legt1 en niet uit ene langzame afnem+ van 't wat]4 ,de hoge /ad legt bov5 de &]e op d5 b]g1 en is vyf ( zes maal grot] dan de lage1 dog niet zo /]k bewoond4 ,de b]g wa>op de bov5/ad legt is hog] dan de huiz5 d] b5$5/ad1 s*oon die van drie ( vi] v]diep+5 zyn3 als m5 uit het ,slot na> de b5$5/ad1 die 'er vlak ond] legt1 afziet1 is het om duizelig te word54 ,en van da> na> het ,slot om hoog zi5de1 s*ynt dat 9 de lugt te /aan4 ,da> is ma> e5 toegang van de b5$5/ad na> bov51 zynde e5 deel van d5 b]g 9 de lugt gesprong54 ,deze toegang is ze] /eil1 s*oon hy krom loopt4 ,egt] rydt m5 hem met wag5s op en af4 ,9 de lage /ad won5 byna alle de koopli$54 ,de huiz5 /aan da> digt by e54 ,de /rat5 zyn nauw1 ongelyk en haa/ altyd vogtig4 ,m5 v9dt 'er ene k]k en ene m>ktplaats4 ,9 de hoge ,/ad won5 de aanzi5lyk/e li$51 behalv5 v]s*eid5 ampt5a>s en ambagtsgezell54 ,ook /aan hi] de voomaam/e geb\w51 wa>ond] de volg5d5 de aanm]k5swa>dig/e zyn4 ,i4 ,het ,slot4 ,dit is aan d5 zuidkant van d5 b]g geleg51 wa> hy ze] /eil is1 vlak bov5 de b5$5/ad4 ,eig5lyk is het ge5 ka/eel1 ma> e5 langw]pig geb\w van /e51 twee v]diep+5 hoog1 en /rekt zig van 't zuid5 na> 't noord54 ,aan de we/zyde is e5 h(1 met en5 muur en huiz5 omr+d4 ,oo/wa>ds teg5s de ,rivi] aan is ene gall]y ev5 zo lang als het geb\w zelf1 omtr5t en5 vadem bre$4 ,zy is met gladde /55 be/raat1 en aan d5 buit5kant met yz]5 trali5 omgev51 zo dat m5 van da> 9 de /ad en langs de ,rivi] zi5 kan4 ,hi] gaat m5 geme5lyk na d5 maaltyd zig e5 we9ig v]tr$54 ,ook wagt5 hi] die g55 welk5 d5 ,g\v]neur sprek5 moet5 tot dat het hem geleg5 komt4 ,9 dit ,slot woont de ,g\v]neur ,g5]aal van geheel ,kanada1 voor het welk dagelyks ene /]ke wagt optrekt1 en als de ,g\v]neur ( ,biss*op voorbygaat komt de wagt 9 't gewe]1 en wordt de trom g]o]d4 ,de ,g\v]neur heeft op het ,slot zyne kapel wa>9 hy zyne geb$5 doet1 s*oon hy dikwyls ook 9 de /ad 9 de k]k d] ,b>revoet]s de ,misse bywoont4 ,,ii4 ,zyn hi] zev5 ( agt k]k51 all5 van /e5 geb\wd1 namelyk4 #a4 ,de ,ho(dk]k1 legg5de aan de regt]h& als m5 uit de b5$5/ad 9 de bov5/ad komt1 e5 we9ig voorby het ,h( van d5 ,biss*op4 ,m5 0 ?ans bezig om ze s*oond] dan voorhe5 te mak54 ,zy heeft aan de we/zyde en5 rond5 tor5 met twee v]diep+51 9 de ond]/e van welk5 de klokk5 hang52 aan de oo/zyde is ook e5 kle9 rond tor5tje4 ,de preek/oel is v]guld4 ,de bank5 zyn frai4 #b4 ,de ,jesuiet5 ,k]k1 zynde ene kruisk]k1 en hebb5de en5 rond5 tor54 ,deze 0 de enige k]k 9 de /ad die e5 uurwyz] en slag _h4 #c4 ,de k]k d] ,b>revoet]s ( d] ,recollect51 legg5de vlak ov] de poort van 't slot4 ,zy ziet 'er vry wel uit1 en heeft en5 enigs9s hog5 spits5 tor5 en e5 klokk5huis4 #d4 ,de k]k d] ,ursel951 hebb5de en5 rond5 spits5 tor54 #e4 ,de ,hospitaalk]k4 #f4 ,de ,kapel des ,biss*ops4 #g4 ,de ,k]k 9 de b5$5/ad1 geb\wd 9 't ja> #afij4 na dat de ,/ad van de ,engels*5 vry g]aakt 04 ,zy wordt ,ntre ,dame de la ,victoire g5oemd4 ,zy heeft e55 kle95 vi]kant5 tor51 van bov5 rond1 midd5 op het dak4 #h4 ,de kle9e ,kapel van d5 ,g\v]neur op het ,slot1 welke ook voor ene ,k]k kan g]ek5d word54 ,,iii4 ,het ,huis van d5 ,biss*op1 welk het e]/e is dat m5 aan de regt]h& ontmoet1 als m5 van de b5$5/ad na> de hoge ,/ad gaat4 ,het is e5 frai groot geb\w1 met en5 moe/u91 die 9 zyne mur5 legt4 ,,iv4 ,het ,kollegie d] ,jesuiet51 dat ik op ene &]e plaats bre$vo]ig] bes*ryv5 zal4 ,het ziet 'er pragtig] uit dan het ,slot zelfs1 dog legt zo aang5aam niet4 ,het is byna vi]maal zo groot als het ,slot1 en het s*oon/e geb\w van de ,/ad4 ,het legt aan de noordzyde van ene m>ktplaats1 aan welk] zuidzyde de ,ho(dk]k /aat4 ,v4 ,het ,kloo/] d] ,b>revoet]s1 legg5de we/wa>ds nev5s het ,slot1 vlak da> ov]4 ,het is e5 groot geb\w met en5 fray5 tu94 ,het huis is twee v]diep+5 hoog1 op elke van welk5 e5 lange gang is met cell54 ,,vi4 ,het ,htel ,dieu zal ik nad] bes*ryv54 ,de ,nonn5 die de ziek5 oppass5 zyn van de ,augu/yn] ord]4 ,,vii4 ,het ,huis d] ,gee/elykheid #cja is e5 groot geb\w aan de noordoo/zyde d] ,ho(dk]k4 ,aan d5 en5 kant heeft het en5 ruim5 h(1 en aan d5 &]51 teg5s de ,rivi] aan1 en5 grot5 boomga>d en moe/u94 ,ge5 van alle de geb\w5 9 de ,/ad heeft e5 zo bekoorlyk uitzigt als 'er 9 di5 tu9 is1 wa>van m5 b5$5wa>ds 9 de ,rivi] en alomme he5 ov] 't l& v] weg ziet4 ,de ,jesuiet5 9 teg5deel hebb5 ge5 uitzigt t] w]eld4 ,ook kunn5 zig de ,b>revoet]s ov] het hunne niet ze] b]oem54 ,9 dit geb\w won5 alle de ,gee/elyk5 d] ,/ad met hunn5 ,opzigt] by malk&]4 ,zy bezitt5 hi] 9 ,kanada op vele plaats5 grote l&]y51 die hun door de ,reg]+ ges*onk5 zyn1 van de welk5 zy de inkom/5 g5iet51 wa>uit zy rykelyk be/aan kunn54 ,,viii4 ,het ,nonn5kloo/] d] ,ursel951 zal ik b5$5 nad] bes*ryv54 ,me] op5b>e huiz5 van enig aanzi5 v9dt m5 hi] 9 de ,/ad niet1 dog noordwe/ ev5 buit5 dezelve legt het huis van d5 ,int5dant1 e5 op5ba> geb\w1 zo groot en aanzi5lyk dat het wel voor e5 ,slot z\ kunn5 doorgaan4 ,het is met blik g$ekt1 en /aat 9 ene tw$e b5$5/ad1 welke zuidwa>ds op de ,rivi] ,/4 ,*>les legt1 en heeft aan de noordzyde en5 s*on5 en grot5 tu94 ,hi] word5 alle de b]aadslag+5 die het l& 9 't algeme5 rak5 geh\d51 en de ,h]5 die 't be/i] van regts- en burg]lyke zak5 hebb5 v]gad]5 hi]4 ,de ,int5dant zit als dan voor4 ,dog als het zak5 van groot gewigt zyn komt 'er de ,g\v]neur zelf4 ,aan de ene zyde van dit geb\w is het ,magazyn d] ,kroon1 en aan de &]e het ,gevang5huis4 ,de ,huiz5 zyn hi] doorgaans van /e54 ,9 de bov5/ad hebb5 zy geme5lyk ma> ene v]diep+1 alle5 de op5b>e geb\w5 uitg5om54 ,hi] en da> /ond5 nog enige h\t5 huiz52 dog als die b\wvallig word5 mag m5 ze niet v]nieuw54 ,de /55 huiz5 en de k]k5 zyn niet van ti*el/551 ma> van de zw>te kalkley51 wa>uit de b]g da> ,quebec op legt be/aat1 geb\wd4 ,als m5 deze ley5 uit d5 b]g haalt zyn zy 9 't e]/ zo va/ dat zy niet afs*ilf]54 ,ma> als zy enig5 tyd 9 de lugt gewee/ zyn beg9n5 zy zig 9 dunne s*yv5 te v]del54 ,deze /e5 is week1 en ligt te be>beid54 ,de mur5 rondom de ,/ad en om de tu95 9 dezelve be/aan ook grot5deels uit dez5 /e54 ,de dak5 d] op5b>e geb\w5 zyn met gem5e ley5 g$ekt1 welk5 m5 uit ,frankryk h]wa>ds br5gt1 dewyl 'er hi] te l&e g55 van dat soort gevond5 word54 ,deze ley5dak5 hebb5 het enige j>5 teg5s de lugt en 't w$] go$ gemaakt1 en zyn nog 9 /aat4 ,de &]e huiz5 zyn mee/ met plank5 g$ekt1 legg5de ( met de sp>r5 ev5wydig dw>s ov] dezelv5 he54 ,de hoek5 d] huiz5 en de po/5 d] v5/]s w>5 dikwyls van en5 grauw5 fyn5 kalk/e51 die /]k ruikt4 #cjb ,deze /e5 0 op sommige plaats5 bet] dan de zw>te kalkley51 die 9 de lugt altyd 9 s*yv5 vall54 ,de mee/e huiz5 w>5 van buit5 gewit4 ,de v5/]s sloeg5 mee/ all5 na> b9n5 op51 dat veel plaats 9 de kam]s wegnam4 ,des w9t]s b$i5de m5 zig op sommige plaats5 van dubbelde v5/]s4 ,m5 v]w>mde de v]trekk5 met kle9e yz]5 kac*els4 ,de vlo]5 w>5 ze] morssig1 en wi]d5 niet me] dan e5s 9 't ja> gezuiv]d4 ,het ,buskruidmagazyn /aat op het hoog/e van d5 b]g wa>op de ,/ad legt1 e5 we9ig t5 zuid5 van het ,slot4 ,de /rat5 9 de bov5/ad zyn bre$ g5oeg1 dog ze] oneff5 door di5 de ,/ad op en5 b]g legt1 zo dat het hi] la/ig is te gaan en te ryd54 ,de zw>te kalklei /eekt h>e s*]pe hoek5 dikwyls omhoog1 het welk de s*o55 s*rikkelyk slyt4 ,voor 't ov]ige heeft m5 g5e regelmatigheid by 't aanlegg5 d] /rat5 gebruikt1 zo dat zy krom en dw>s lop54 ,grootte4 ,de m5igte van tu951 die zo wel by de byzond]e huiz5 als by de kloo/]s zyn1 mak5 dat de ,/ad vry groot s*ynt1 dog dat zy ge5 ze] groot getal van huiz5 bevat4 ,van 't zuid5 na> het noord5 is zy ze%ond]d1 en van d5 oev] aan de b5$5/ad tot aan d5 we/elyk5 muur driehond]d vyftig ( vi]hond]d ,toises lang4 ,dog deze gehele ruimte is niet bewoond2 aan de zuid en aan de we/zyde zyn digt aan de mur5 grote op5e plaats51 wa> teg5swoordig g5e huiz5 /aan1 en die m5 betimm]5 kan indi5 de ,/ad 9 't v]volg me] inwoond]s krygt4 ,de ,biss*op4 ,de ,biss*op1 die hi] zyn5 zetel h\dt1 is de enige 9 gants* ,kanada4 ,zyn gebi$ /rekt zig uit tot ,l\isiana1 de ,bai van ,mexiko en de ,zuid ,zee4 ,ge5 ,biss*op1 uitg5om5 de ,paus1 _h oit e5 uitge/rekt] ,bisdom4 ,dog de gee/elyke s*ap51 die zyne /emme hor51 zyn op zek]5 af/& van ,quebec ze] we9ig 9 getal1 en h\d5 zig dikwyls enige hond]d myl5 v] van malk&] op4 ,h&el4 ,quebec is de enige zee- en h&elplaats van ,kanada1 van wa> alle de w>5 die na> buit5 gaan word5 afgezond54 ,de hav5 is op de ,rivi] ond] de ,/ad4 ,de ,/4 ,laur5ce is da> omtr5t e5 vi]de van ene ,fr4 myl bre$ en vyf5tw9tig vadem diep4 ,de grond is go$ om te ank]54 ,m5 legt 'er voor alle /orm5 9 zek]heid4 ,de noordoo/5 w9d is hi] de geva>lyk/e4 ,to5 ik aankwam telde ik d]ti5 va>tuig51 grot5 en kle95 t'zam5 g5om51 en m5 v]wagtte 'er nog me]4 ,dog m5 moet aanm]k5 dat g5e &]e dan ,frans*e ,s*ep5 hi] kom5 mog54 ,egt] konn5 'er vel5 zyn1 die uit v]s*eid5 hav5s zo 9 ,frankryk als 9 de ,frans*e ,am]ikaans*e ,eil&5 kom54 ,vele ,frans*e ,koopli$5 uit ,montreal1 na me] dan e5 half ja> ond] de ,wild5 te hebb5 g]eisd1 om pelt]y5 op te kop51 van wa> zy geme5lyk op het e9de van ,augu/us t]ugkom51 begev5 zig van da> 9 ,septemb] en ,octob] na> ,quebec1 om da> hunne w>5 aftez5d54 ,dus z\de m5 d5k5 dat de ,/ad ,quebec uit ho(de van dit voorregt van alles te v]z5d51 ze] ryk moe/ zyn1 dog vel5 zeid5 dat dit zo niet 04 ,enig51 /ond m5 toe1 w>5 wel gego$2 ma> de mee/5 bezat5 niet bov5 het ge5 zy noodw5dig tot hun ond]h\d van nod5 hadd51 en ze] vel5 w>5 diep 9 s*uld54 ,dit s*reef m5 aan de pragt toe1 will5de de e5 voor d5 &] niet ond] do54 ,de ,koopli$5 hield5 veel van zig ko/ba> te kl$51 lekk] te et5 en te dr9k51 vele s*otels op tafel te hebb51 en groots* te lev54 ,de ,vr\w5 g+5 alle dag5 zo opges*ikt als moe/5 zy aan 't ,h( wez54 ,/]kte4 ,de ,/ad is rondom1 en byzond]lyk aan de l&zyde1 door en5 hog5 muur omr+d1 die nog niet geheel voltoid 01 dog m5 arbeidde /]k 'er aan4 ,de muur w]d t5 dele van de voorhe5 gemelde zw>te kalkley51 en t5 dele van en5 grauw5 z&/e5 gemetseld4 ,by de poort5 gebruikte m5 en5 grauw5 kalk/e54 ,aan d5 wat]kant _h m5 nog g5e mur5 aangelegd1 dog de natuur heeft da> de plaats vry /]k gemaakt1 dewyl de b]g da> niet wel te beklimm5 is4 ,buit5 dat heeft m5 hi] ges*ut geplant1 zo dat het g5oegzaam ondo5lyk is met va>tuig5 voor de ,/ad te kom51 zond] 9 d5 grond ges*ot5 te word54 ,aan de l&zyde legg5 ook hoge b]g54 ,dus s*ynt de plaats1 en door de natuur en door de kon/1 vry wel v]/]kt4 ,lotgevall54 ,quebec wi]d door d5 ,g\v]neur ,samuel de ,*ampla9 9 het ja> #afjh4 aangelegd4 ,de ,/ad nam langzaam toe4 ,9 't ja> #afbi4 maakt5 'er zig de ,engels*51 ond] ,lewis en ,?omas ,k]k1 met v]drag mee/] van4 ,de ,engels*5 vond5 ,quebec en gants* ,kanada 9 zulk en5 /aat van gebrek aan noodw5digh$51 dat zy da> veele] als vri5d5 dan als vy&5 ontvang5 wi]d54 ,de g5oemde ,k]ks w>5 bro$]s van d5 ,admiraal ,david ,k]k1 die met zyne vloot e5 we9ig lag] lag4 ,9 't ja> #afcb4 w]d ,quebec te gelyk met ,kanada by d5 vr$e aan de ,frans*5 t]uggegev54 ,aanm]k+ v]di5t het1 dat m5 9 di5 tyd 9 ,frankryk 9 ov]weg+ nam ( het d] moeite wel wa>d wez5 z\de ,kanada van de ,engels*5 t]ug te vord]54 ,de mee/5 oordeeld5 dat m5 het niet t]ug moe/ eis*51 dewyl het e5 k\d gewe/ 01 de uitgav5 de inkom/5 v] te bov5 g+51 en dat ,frankryk e5 zo uitge/rekt l& niet van inwoond]s voorzi5 kon zond] zig zelf uitteputt51 gelyk aan ,spanje gebeurd 04 ,bet] 0 't het volk 9 ,frankryk te h\d51 en het aantemo$ig5 tot het beoeff55 van all]lei h&w]k51 wa>door de ,europ]s1 die 9 ,am]ika volkplant+5 hadd51 g5oodzaakt z\d5 word5 om met hunne w>5 9 de ,frans*e hav5s te kom5 t5 e9de da> de ,frans*e h&w]k5 te hal54 ,dog zulk5 die wat v]d] dagt5 w>5 van oordeel1 dat de lugt/reek zo ruw niet 01 en dat 'er grote misslag5 door de ,maats*appy begaan wi]d51 wa>door de uitgav5 zo hoog liep54 ,m5 moe/1 zeid5 zy1 niet ene grote m5igte volks op e5maal1 dog all5gsk5s enige we9ig5 te gelyk1 zo dat ,frankryk het niet voel5 kon1 ov]vo]54 ,da> 0 grond om te hop5 dat dit ,l& met d5 tyd ,frankryk magtig z\ mak51 dewyl 't het volk geleg5heid gev5 z\ van zig op de zeeva>t1 de h>+-1 dors*-1 walvis*- en robb5vang/ toe te legg54 ,dus z\ dit l& 9 e5 zek] opzigt ene s*ool voor zeevolk word54 ,voorts v]toond5 zy wat voordel5 'er geleg5 w>5 9 't bezit van zo vel]h&e soort5 van pelt]y51 9 de bek]+ d] ,heid551 en 9 zo grote boss*51 wa>uit m5 s*eep/imm]h\t hal5 kon4 ,en al trok m5 'er ge5 &] voordeel van1 zo vord]de nog?ans het belang van ,frankryk door 't bezit van dit ,l& d5 aanwas* van de magt d] ,engels*5 9 ,am]ika te h9d]51 en dus hun to5em5d v]mog51 dat voor ,frankryk &]s onv]draaglyk /ond te word51 pal5 te zett54 ,de tyd heeft gele]d dat deze li$5 e5 go$ inzigt 9 de zaak gehad1 en d5 grond gelegd hebb5 voor d5 aanwas van de magt d] ,frans*54 ,o6 hadd5 wy ,zw$5 de zaak ook dus +ezi51 to5 wy 9 't bezit van ,nieuw ,zw$51 het be/e van alle de gewe/5 van ,noord ,am]ika1 w>56 ,e5 wys en voorzigtig man ziet niet alle5 op het teg5woordige ma> ook op het toekom5de4 ,9 't beg9 van ,febru>i #affc4 gevoelde m5 te ,quebec1 en 9 e5 groot deel van ,kanada1 die zw>e a>dbev+ wa>van m5 nog de tek5s zi5 kan4 ,dog ge5 m5s* v]loor 'er het lev5 by4 ,9 ,octob] #afij4 wi]d ,quebec door d5 ,engels*5 ,g5]aal ,william ,phibs beleg]d2 dog hy moe/ na enige dag5 met groot v]lies aftrekk54 ,de ,engels*5 poogd5 wel enige reiz5 de gel$5e s*ade te boet52 dog de ,/4 ,laur5ce heeft altyd getoond en5 go$5 voormuur voor ,kanada te zyn1 en dat e5 on]v>5e en e5 vy& dezelve niet ligt opva>t zond] s*ade te lyd54 ,op enig5 af/& van ,quebec is zy vol van v]borg5' klipp52 de /room is 'er geweldig2 en de s*ep5 zyn op vele plaats5 g5oodzaakt dikwyls te w5d54 ,naam4 ,de ,/ad wordt gezegd h>5 naam van e5 ,normans* woord1 weg5s h>e legg+ op e5 uit/ek l&s1 te ontl554 ,als m5 op de ,rivi] by ,isle d',orleans is kan m5 de ,/4 ,laur5ce bov5 de /ad niet zi51 en de ,rivi] ,/4 ,*>les1 die b5$5 de /ad loopt1 s*ynt het v]volg van de ,/4 ,laur5ce te zyn4 ,dog wat hog] opkom5de ziet m5 d5 regt5 loop d] ,/4 ,laur5ce1 die op 't e]/e gezigt na> en5 grot5 zeeboezem ( d5 mond en] rivi] gelykt4 ,dit _h en5 d] ,matroz5 die dit gezigt onv]wagt 9 't oog viel aanleid+ gegev5 van 9 zyne spraak uitt]oep51 ,que bec6 dat is wat e5 uit/ek l&s6 ,en hi]van me5t m5 dat de /ad h>5 naam gekreg5 heeft4 ,&]5 leid5 di5 naam van 't ,algonk9s*e woord ,quebego ( ,quebek af1 het welk het v]nauw5 en] zaak b$uidt1 dewyl de ,rivi] voor de /ad nauw] wordt4 ,de ,/4 ,laur5ce is voor de /ad e5 vi]de van ene ,frans*e myl bre$4 ,het z\te zeewat] komt noit tot voor de plaats1 en het mee/e wat] dat m5 hi] gebruikt wordt uit de ,rivi] gehaald4 ,all5 /emd5 hi]9 ov]e51 dat1 hoe bre$ ook de ,rivi] is1 en hoe /]k ze ook vooral by de ebbe /roomt1 zy nog?ans d5 gehel5 w9t] met ys b$ekt is1 zo dat m5 'er byna al di5 tyd ov] gaan ( ryd5 kan4 ,m5 wil zelfs1 dat1 als de ,rivi] 9 ,mai op5 is1 het somtyds gebeurt dat 'er 9 die ma& zo k\de nagt5 invall51 dat zy op nieuws toevrie/1 zo dat m5 'er ov] gaan kan4 ,dit is e5 duidelyk bewys dat de k\de hi] ze] ge/r5g is1 vooral als m5 let op het ge5 zo aan/onds aanga&e het ty 9 deze ,rivi] zal gezegd word54 ,de groot/e bre$te d] ,rivi] by h>5 uitloop 9 zee zal omtr5t zes5tw9tig ,fr4 myl5 b$rag51 s*oon m5 de jui/e pal5 tuss*5 de ,rivi] en de zee by h>e v]5ig+ met dezelve niet kan aanwyz51 dewyl zy all5gsk5s wyd] en wyd] wordt en ongem]kt 9 zee /ort4 ,het mee/e wat]1 dat 9 vele grote ,m]5 9 ,kanada is1 wa>ond] 'er vi] ( vyf gevond5 word5 die ze] groot zyn1 moet zig door deze ,rivi] 9 zee loz54 ,de va>t uit zee langs de ,/4 ,laur5ce is uit ho(de van d5 /]k5 /room en de m5igvuldige z&bank51 die zig nu en dan v]zett51 ze] geva>lyk4 ,de ,engels*5 hebb5 dit tweemal5 ond]vond5 als zy ,kanada wild5 aanta/54 ,d]halv5 bes*\w5 de ,frans*5 deze ,rivi] als d5 voormuur van ,kanada4 #cjc ,de vlo$ gaat1 gelyk ik re$s gemeld heb1 v] bov5 ,quebec4 ,het ond]s*eid tuss*5 d5 hoog/5 vlo$ en de laag/e ebbe is da> geme5lyk vyfti5 ( ze/i5 ,fr4 voet54 ,dog by nieuwe ( volle maan wil m5 dat het v]s*il wel zev5ti5 ( agtti5 voet5 b$raagt1 het welk ind]daad e5 aanm]kelyk v]s*il is4 ,g9s5g4 ,g9s5g is de naam di5 de ,frans*5 hi] te l&e aan ene plant gev51 op welk] wortel de ,*9ez5 grot5 prys /ell54 #cjd ,van onheuglyke tyd5 af is zy 9 ,*9ees* ,t>t>ye en 9 ,korea gewass51 wa> zy ja>lyks v]zameld en na> ,*9a gevo]d wordt4 ,vad] ,du ,halde #cje zegt dat zy de ko/elyk/e en nuttig/e plant van all5 is die 9 ,oo/ ,t>t>ye vall51 en alle j>5 ene grote m5igte kruidzoek]s na> de woe/5y5 van dat l& lokt4 ,de ,mant*\ ,t>t>5 noem5 ze ,orhota1 dat is de ,kon+9 d] plant54 #cjf ,zy wordt zo van de ,t>t>5 als ,*9ez5 ze] g]oemd1 zo wel om h>e uitmunt5de kragt t] g5ez+ van vele zw>e ziekt5s1 als weg5s het v]mog5 dat zy hebb5 z\ t] v]/]k+ van de kragt5 des li*aams en t] opwekk+ van v]zwakte z9n54 ,zy is 9 zulk ene agt+ dat het once go$5 ,g9s5g te ,pek+ zev5 ( agt onc5 zilv]s geldt4 ,to5 de liefhebb]s d] kruidkunde 9 ,kanada deze plant het e]/ afgebeeld zag51 h]9n]d5 zy zig ene di]gelyke da> te l&e gezi5 te hebb54 ,zy wi]d5 9 hunne m5+ beve/igd doordi5 v]s*eid5' /rek5 van ,kanada op jui/ de zelve ,pool%oogte legg5 als die plaats5 van ,t>t>ye wa> de ,g9s5g 9 't wild wa/4 ,ook b$rog5 zy zig niet4 ,zy vond5 die plant op vele plaats5 van ,noord ,am]ika 9 de boss*51 zo wel 9 de ,frans*e als 9 de ,engels*e ,volkplant+51 9 m5igte van zelfwass5de4 ,zy zoekt de s*aduw en ene diepe tu9a>de1 dog g5e natte ( v]hev5e plaats54 ,m5 kan egt] niet zegg5 dat zy ze] geme5 is1 want somtyds kan m5 enige myl5 door de boss*5 reiz5 zond] ene enkelde plant te v9d54 ,dog wa> zy wa/2 wa/ zy 9 m5igte4 ,zy bloeit 9 ,mai en ,juni1 en de bess5 zyn ryp op het e9de van ,augu/us4 ,m5 kan ze met d5 wortel 'er aan v]plant51 en zy gaat dan we] t5 e]/5 aan 't groey54 ,enige m5s*51 die de bess5 9 hunne tu95 gezaid hadd51 zeid5 dat zy e5 ( twee j>5 9 d5 grond blyv5 legg5 voor dat zy opkom54 ,de ,iroquoiz5 noem5 deze wortels ,g>angtog+1 het welk e5 k9d betek5t1 dewyl zy enige gelyk5is op e5 k9d hebb54 ,dog volg5s de m5+ van &]5 b$uidt dit woord ene dye1 wa>na> de wortel me] gelykt4 ,de kragt1 welke de ,frans*5 dez5 wortel toes*ryv51 be/aat da>9 dat zy de b5auwdheid d] bor/ wegneemt1 de maag v]/]kt1 en de vr\w5 vrugtba> maakt4 ,m5 dreef 'er ?ans en5 /]k5 h&el m$e4 ,de wortel5 word5 hi] 9 m5igte v]zamelt1 en na> ,frankryk gezond51 van wa> m5 ze met groot voordeel na> ,*9a v]z5dt4 #cjg ,9 't e]/ to5 m5 ze na> ,europa begon te z5d5 wi]d5 zy duur betaald4 ,m5 v]haalde dat enige ,frans*e ongelo(lyke s*att5 met dez5 h&el op ,*9a gewonn5 hadd54 ,dog de m5igte die 'er van ov]kwam heeft d5 prys 9 ,*9a1 en gevolglyk 9 ,frankryk en ,kanada zelfs ze] do5 dal54 ,egt] v9d5 de ,koopli$5 hunne rek5+ ze] wel by dez5 h&el4 ,9 d5 zom] van het ja> #agdh4 betaalde m5 te ,quebec zes ,frans*e ,guld5s voor het pond4 ,geme5lyk geldt het da> hond]d ,sols4 ,to5 ik 9 ,kanada 0 kreg5 alle de ,koopli$5 te ,quebec en te ,montreal la/ van hunne ,korrespond5t5 9 ,frankryk om ene grote m5igte ,g9s5g ov]tez5d54 ,dus w]d zy ?ans me] dan oit getrokk54 ,m5 zogt ze dan ook met alle vlyt4 ,de ,wild5 vooral zwi]v5 alomme om ze te v9d51 en ze d5 koopli$5 te ,montreal te br5g54 ,d5 gans*5 zom] kond5 de ,bo]5 9 d5 omtrek van die /ad niet en5 ,am]ikaan kryg51 om1 volg5s gewoonte1 h5 9 d5 oog/ te help51 zo bezig 0 dat volk met het zoek5 na> ,g9s5gs4 ,vel5 vreesd5 dat als m5 enige j>5 voortvo] met deze wortels zo yv]ig te zoek51 zond] hi] en da> enige plant5 te lat5 /aan t5 e9de het geslagt voorttezett51 'er we9ig b9n5 kort5 tyd van ov]blyv5 z\2 en dit is ze] wa>s*ynlyk4 ,ook b]igtte m5 9 't algeme5 dat dit gewas voorhe5 ov]vlo$ig rondom ,montreal plegt gevond5 te word51 dog teg5woordig 0 'er niet ene enkelde plant te zi54 ,dit dwong de ,wild5 dez5 zom] om ze v] b9n5 de gr5z5 d] ,engels*5 te gaan zoek54 ,m5 heeft met deze wortel51 na dat zy door de ,wild5 zyn aangebragt1 nog veel moeite2 want m5 legt ze uit malk&] op d5 grond om te drog51 wa>toe twee ma&5 ( me] tyds v]eis*t wordt1 na>dat het w$] is4 ,ond]tuss*5 moet5 zy daags e5s ( tweemaal omgeke]d word51 op dat zy niet bes*immel51 ( v]rott54 ,wat t5 noord5 van ,montreal heeft m5 ze n]g5s 9 't wild gevond54 ,de ,opzigt] d] ,gee/elykheid hi] te l&e en &]5 v]haald5 my dat de ,*9ez5 d5 ,kanadas*5 ,g9s5g voor ev5 zo go$ als d5 ,t>ta>s*5 h\d52 #cjh en dat nog niemant wel wi/ hoe de ,*9ez5 ze toeb]eid54 ,dog m5 d5kt dat als de wortel begonn5 heeft te drog5 zy e5 afkooksel van de blad]5 mak51 en hem da>9 lat5 wek54 ,de wortel 9 ,*9a toeb]eid is doors*yn5d en ziet 'er uit als hoorn4 ,om go$ te zyn moet de wortel zwa> en van b9n5 geslot5 zyn4 ,h]ba capill>is4 ,het doorgaans 9 ,kanada zo g5oemde ,h]ba capill>is #cji is ook e5 van de gewass5 wa>m$e dit gewe/ en5 /]k5 h&el dryft4 ,de ,engels*5 noem5 het ,maagd5hair4 #caj ,het groeit ov]vlo$ig 9 alle hunne ,am]ikaans*e ,volkplant+51 die ik doorreisd heb4 ,ook is het ze] geme5 9 de zuidelyke del5 van ,kanada1 dog om/reeks ,quebec heb ik het niet v]nom54 ,deze plant slaagt niet dan 9 de s*aduw en op go$e grond54 ,v]s*eid5 m5s*5 te ,albany en 9 ,kanada b]igt$51 dat de blad5 d]zelv5 ze] veel als !e 9 t]+51 v]k\dh$5 en &]e bor/kwal5 gebruikt w]d54 ,dit _h m5 van de ,wild5 gele]d1 die van ov]\de tyd5 h] van dit middel zig b$i5d hadd54 ,de ,am]ikaans*e ,h]ba capill>is z\ 9 de ,g5eeskon/ bet] zyn dan het ,europis* ,vr\w5hair4 #caa ,ook wordt 'er ja>lyks veel van na> ,frankryk gezond54 ,de prys is niet altyd de zelve1 en s*ikt zig na> de deugd d] wa>1 h>e toeb]eid+1 en de m5igte die 'er van is4 ,geme5lyk ko/ het pond te ,quebec van vyf tot vyfti5 sols4 ,om dez5 tyd van het ja> begav5 zig de ,wild5 9 grot5 getale na> de boss*5 v] bov5 ,montreal om dit gewas optezoek5 en te v]gad]54 ,moeskruid54 ,de ,moeskruid5 kom5 hi] ze] wel voort4 ,de witte ,kool /ond ze] wel1 s*oon de rups5 ze ze] bes*adigd hadd54 ,de ,uy5s w>51 zo wel als de &]e soort5 van ,look1 ze] 9 gebruik4 ,niet m9d] at m5 hi] kawo]d51 melo551 salade1 endyvie1 erwt51 bon51 pe51 en komkomm]s4 ,m5 _h ook tamelyk veel rode ,bet51 ,radys1 ,tym1 en ,m>jolyn4 ,ook zaide m5 veel ,rap51 die inzond]heid des w9t]s veel geget5 w]d54 ,witte pe5 gebruikte m5 ook tamelyk veel4 ,we9ig hield m5 van ,artisjokk54 ,nog de gem5e #cab nog de ,b]mudis*e ,potatoes #cac word5 hi] geplant1 om dat zy voor smakeloos geh\d5 word51 en m5 la*te de ,engels*5 uit om dat zy 'er zo veel w]ks van maakt54 ,de ,brassica gongylodes van ,l9nu #cad 0 onbek5d 9 geheel ,noord ,am]ika by de ,zw$51 de ,engels*51 de ,holl&]s1 ,i]51 ,duits*]s en ,frans*54 ,de g55 die hi] zig op het aanfokk5 d] ,moeskruid5 toeleid5 hebb5 my v]zek]d1 dat zy g5oodzaakt w>5 ja>lyks nieuwe zad5 uit ,frankryk te do5 kom51 dewyl zy 9 ,kanada met het d]de ja> hunne kragt v]lor51 en niet me] zo go$e en smakelyke plant5 voortbragt54 ,onkunde d] ,wild54 ,by de ,wild51 die van ov]\de tyd5 af 9 ,noord ,am]ika gewoond hebb51 en die van en]lei afkom/ zyn en dezelve taal sprek51 heeft m5 nimm] enige lett]s1 veel m9d] ges*rift5 ( boek5 ontdekt4 ,zy hebb5 gevolgelyk vele euw5 lang 9 de gr(/e onkunde geleefd4 ,dit is oorzaak dat zy niet het m9/e wet5 aanga&e de oude ge/eldheid des ,l&s1 en al wat zy 'er van wet5 /eunt op losse v]tell+5 en hor5 zegg5s4 ,niemant is 'er die wete ( voor deze ,wild51 die nu hi] won51 e5 &] volk 9 bezit van 't ,l& gewee/ is1 nog ( iemant voor ,columbus' tyd5 dit ,w]elddeel bezogt hebbe4 ,ev5 zo onbek5d is het ( voorhe5 hi] oit het ,*ri/5dom gepr$ikt zy4 ,ik vroeg v]s*eid5e ,jesuiet51 die door dit grote ,l& omreisd51 ( zy oit by de ,wild5 enige spor5 hadd5 kunn5 ontdekk5 van ,*ri/551 die voor he5 hi] gewee/ mogt5 zyn2 dog zy wi/5 'er niets van4 ,zo onkundig als deze ,wild5 9 het s*ryv5 en de wet5s*app5 zyn1 en altyd gewee/ zyn1 zo onkundig zyn zy ook 9 de b\wkun/ en de h&w]k54 ,v]geefs zoekt m5 by h5 welgeb\wde /$5 en huiz51 ve/+w]k51 tor5s1 pil>51 en di]gelyke d+51 welk5 m5 9 de oude w]eld van vroege tyd5 af kan aanwyz54 ,de geb\w5 dez] m5s*5 zyn slegts el5dige hutt5 van booms*orss51 aan alle zyd5 voor reg5 en w9d op54 ,al hun muurw]k be/aat da>9 dat zy enige /55 rondom de plaats da> zy vuur 9 hunne hutt5 mak5 legg51 om te v]h9d]5 dat het vuur te v] voortkruipe1 ( liev] om dus de plaats te ond]s*eid5 voor het vuur4 ,e5 ,reizig] v9dt hi] niet het ti5de deel van het v]maak dat m5 9 &]e van ouds bewoonde l&5 9 't reiz5 g5iet1 wa> m5 byna i$]5 dag e5 ov]blyfsel d] ,al\dheid ontmoet1 nu ene b]oemde /ad1 dan pu9hop5 van e5 oud ka/eel2 nu e5 slagveld1 wa> enige euw5 gel$5 e5 blo$ig treff5 tuss*5 magtige en b]oemde ,vor/5 ( ,veldov]/5s voorgevall5 is2 dan de geboorteplaats van d5 en5 ( d5 &]5 gele]d5 en door de gants*e w]eld b]oemd5 man4 ,op zulke plaats5 kan m5 zyne g$agt5 op vel]h&e wyz5 /rel51 en zo vele gebeurde zak5 lev5dig voor/ell54 ,dog hi] v9dt m5 niets van dez5 a>d4 ,de ges*i$5is gaat hi] niet hog] dan de aankom/ d] ,europ]s4 ,wat m5 van vroeg]e tyd5 v]haalt heeft grot] gelyk5is na> en5 droom ( e5 v]digtsel dan na> ene gebeurt5is4 ,ev5wel heeft m5 enige m]ktek5s van ,oudheid 9 ,noord ,am]ika gevond51 wa>uit m5 opmak5 kan1 ( dat dit gewe/ 9 de voorga&e euw5 van het e5 ( &] 9 de wet5s*app5 me] erv>5 volk1 dan het welk de ,europ]s da> gevond5 hebb51 is bewoond gewee/1 ( dat 'er uit de ,oude ,w]eld h]wa>ds e5 zw>e kryg/ogt moet ond]nom5 zyn4 ,reis ov] l& na> de ,zuid ,zee en g$ane ontdekk+54 ,dit wordt door e5 v]haal beve/igd1 dat ik d5 ,he] ,v]&ri]1 die zelfde ond]nem+ na> de ,zuid ,zee1 van de welke ik zo aan/onds gewag5 zal1 geleidde1 aan de tafel van d5 ,g\v]neur ,g5]aal hoorde do51 en het welk my nad]h& v]s*eid5 ooggetuig5 beve/igd hebb54 ,zie hi] kortelyk wa> 9 dit v]haal be/ond4 ,we9ige j>5 voor myn aankom/ hi] te l&e kreeg gemelde ,he] ,v]&ri] van d5 to5malig5 ,g\v]neur ,g5]aal1 d5 ,ridd] ,de ,beauh>nois1 bevel om met en5 hoop krygsvolks en5 togt dw>s door ,noord ,am]ika1 van ,kanada af tot aan de ,zuid ,zee1 te do51 om te ond]zoek5 hoe groot de af/& di] zee van dat gewee/ w>e1 en welke voordel5 ,kanada ( ,l\isiana van de geme5s*ap mee dezelve trekk5 konde4 ,de reis wi]d van ,montreal af te pa>d1 en1 zo veel het /rom51 m]51 b]g51 en zo voorts1 toeliet51 regt toe we/wa>ds aan voortgezet4 ,to5 zy diep 9 het ,l& gekom51 en vel]lei volk5 voorby g]eisd w>51 vond5 zy somwyl5 grote veld51 geheel van h\t ontbloot en met ze] hoog gewass5 gras b$ekt1 die enige dagreiz5 aanhield54 ,op vel5 van deze veld5 0 de grond doorgaans met vor5 doorsn$51 als w>5 zy voorhe5 beploegd gewee/4 ,en hi] moet m5 aanm]k5 dat ge5 van de ?ans 9 ,am]ika woonagtige wilde volk5 deze vor5 heeft konn5 trekk51 dewyl dez5 nog pa>d51 nog oss51 nog ploeg51 nog enig &] b\wg]e$s*ap bezitt51 en voor de aankom/ d] ,europ]s noit en5 ploeg gezi5 hebb54 ,op twee ( drie plaats51 dog v] van malk&]1 w>5 9 de rots5 indrukk5 van voet51 zo wel van k9d]5 als van volwass5 m5s*5 te zi54 ,dog dit is ontwyffelba> voor e5 spel d] natuur te h\d54 ,to5 zy zo v] na> 't we/5 gekom5 w>51 wa>1 zo veel m5 weet1 noit e5 ,europ] gewee/ is1 vond5 zy hi] en da>1 zo wel 9 boss*5 als op uitge/rekte vlakt5s1 grote pyl>5 van /e51 ru/5de teg5 malk&]4 ,de pyl>5 be/ond5 elk uit e5 /uk1 en de ,frans*5 kond5 niet &]s zi5 ( zy w>5 door m5s*5h&5 opg]igt4 ,somtyds vond5 zy zulke /55 op malk&]1 en als tot e5 muur gemetseld4 ,op enige plaats5 wa> zy zulke /55 aantr(f5 zag5 zy g5e &]e /55 9 de nabuurs*ap4 ,op g55 van deze /55 kond5 zy enig s*rift ( lett]s ontdekk51 hoe ze] zy 'er ook na> zogt54 ,e9delyk egt] vond5 zy en5 grot5 /e5 gelyk5d5 wel na> en5 pyla>1 en op di5 en5 kle9d]51 die aan beide zyd5 van onbek5de lett]s vol 04 ,dez5 /e51 die omtr5t de l5gte van en5 ,frans*5 voet en de bre$te en] h& _h1 brak5 zy los1 en vo]d5 hem nad]h& na> ,kanada1 van wa> hy na> ,frankryk aan d5 ,graaf van ,maurepas gezond5 wi]d4 ,wat 'er v]volg5s van geword5 01 wi/5 zy niet1 dog zy gelo(d5 dat hy nog 9 't ,kab9et van di5 ,he] 04 ,v]s*eid5' ,jesuiet51 die zelfs hi] 9 ,kanada di5 /e5 9 h&5 gehad hadd51 b]igt$5 e5p>ig1 dat zy de da>op gegrave]de lett]s met die v]gelek5 hadd5 welk5 m5 als ,t>t>is*e lett]s opgegev5 v9dt1 en dat zy van het zelve soort met dezelv5 s*55 te zyn4 #cae ,ma> s*oon de op deze ond]nem+ afgezond5' ,frans*5 zig alle b$5kelyke moeite gav51 om van da>om/reeks won5de ,am]ikan5 te v]nem51 wanne] en van wi5 die /e5pyl>5 opg]igt w>51 wat ov]lev]+5 zy da>van hadd51 wat die lett]s te k5n5 gav51 wie ze 'er op gezet hadd51 wat soort van lett]s het w>51 en tot welke taal zy behoord51 en di]gelyk51 kond5 zy 'er niet de m9/e ond]rigt+ aanga&e kryg51 en de ,wild5 w>5 'er ruim zo onkundig omtr5t als de ,frans*54 ,het enige dat zy wi/5 te zegg5 0 dat die /55 da> van ov]\de tyd5 h] ge/aan hadd54 ,de plaats5 wa> m5 deze ov]blyfsels vond w>5 wel neg5hond]d ,fr4 myl5 we/wa>ds van ,montreal4 ,het w>e oogm]k di] ,reis1 namelyk om tot de ,zuid ,zee doort$r+51 en d5 af/& d]zelv] van ,kanada te bepal51 wi]d door deze afgezond5e mans*ap niet b]eikt1 dewyl zy zig beweg5 liet5 om deel 9 en5 oorlog te nem5 tuss*5 twee v] van ,kanada af won5de wilde volk51 9 d5 welk5 enig5 van de ,frans*5 gevang5 g5om51 en de ov]ig5 g$wong5 w]d5 van 't voortzett5 hunn] ,reis aftezi5 en t]ugtek]54 ,van de all]v]/ won5de ,wild5 t5 we/51 by wie zy kwam51 v]/ond5 zy egt]1 dat zy ma> enige dagreiz5 van de ,zuid ,zee afw>52 dat zy zelv5 dikwyls met de ,spanja>d5 aan die ,zee won5de h&el drev51 en somtyds na> de ,hudsonsbai reisd5 en met de ,engels*5 h&eld54 ,enig5 van deze ,wild5 hadd5 huiz5 van a>de gemaakt4 ,vel5 van die ,volk5 hadd5 nimm] van te vor5 en5 ,frans*man gezi54 ,zy w>5 g$eeltelyk met vell5 gekle$1 dog vel5 g+5 geheel naakt4 ,vlakt5s met vor5 doortrokk54 ,all5 die 9 ,kanada w>5 en v] l&wa>ds 91 't zy na> 't zuid51 dog voornamelyk na> 't we/51 g]eisd hadd51 kwam5 hi]9 ov]e51 dat m5 da> op vele plaats5 grote vlakt5s aantr(1 geheel van h\t ontbloot1 en wa> de grond met vor5 doorsn$5 01 als w>5 da> voorhe5 beploegde akk]s gewee/4 ,wa> dit van daan kwam kon niemant zegg52 want de koornl&5 van het groot/e dorp d] ,wild5 kunn5 niet wel me] plaats beslaan dan vi] ( vyf van onze m]g5s1 en de gemelde gevoorde vlakt5s beslaan dikwyls ene ruimte van v]s*eid5e dag5 reiz5s1 uitg5om5 dat m5 hi] en da> ene enkelde plaats aantreft wa> g5e vor5 zyn1 en enige kle9e heuvels4 ,me]d] ov]blyfsels van de ,oudheid konde ik 9 ,kanada niet te wet5 kom51 hoe /]k ik my 'er ook op toeleide4 ,9 't v]volg myn] ,reisbes*ryv+ g$ur5de het ja> #agej4 #caf zal ik geleg5heid v9d5 nog twee m]kwa>dige zak5 aantetek554 ,dog dat onze ,sk&9avi]s lang voor ,columbus rei/ogt5 na> ,noord ,am]ika ond]nom5 hebb51 heeft ond] &]5 de ,he] ,george ,we/man 9 zyne te ,aobo 9 't ja> #agdg4 t] v]kryg+ van d5 graad van ,mee/] v]d$igde ,v]h&el+ bewez51 w]wa>ds ik d5 ,lez] v]z5de4 ,nonn5kloo/]4 ,d5 #h4 ,augu/us g+ ik des morg5s het groot/e ,nonn5kloo/] 9 ,quebec bezigtig54 ,het is g55 man geoorlo(d 'er intekom51 uitgezond]d 9 zek]e v]trekk5 die door tralies van het ov]ige afges*eid5 zyn1 door welke tralies m5 van buit5 met de ,nonn5 van b9n5 sprek5 kan4 ,dog om my des te grot] gun/ te bewyz5 maakte de ,g\v]neur ,g5]aal dat de ,biss*op my v]l( gaf het ,kloo/] van b9n5 te bezi54 ,de ,biss*op alle5 kan deze vryheid gev51 dog het ges*i$t zeld54 ,alle5 mog5 de ,g5ee%e] en de ,wondhel] 'er inkom54 ,de ,he] ,gaul?i]1 e5 man van grote inzigt5 z[el 9 de ,arts5ykon/ als 9 de ,kruidkunde1 0 ?ans ,kon+lyke ,arts1 en v]zelde my 9 't ,kloo/]4 ,wy bezag5 e]/ het ,hospitaal1 dat zo aan/onds bes*rev5 zal word51 en da>op g+5 wy 9 't ,kloo/]1 dat e5 deel van 't ,hospitaal uitmaakt4 ,het 0 e5 groot /55 geb\w1 van drie v]diep+51 van b9n5 9 lange gang51 met kam]51 zal5 en &]e v]trekk5 aan beide zyd5 afg$eeld4 ,de kam]s d] ,nonn5 w>5 op de bov5/e v]diep+ aan beide zyd5 van d5 gang4 ,zy w>5 kle91 en van b9n5 niet ges*ild]d1 alle5 h+5 'er papi]5 pr9tjes van ,heilig5 en di]gelyk51 gelyk ook het beeld van d5 ,zaligmak] aan het kruis4 ,e5 b$ met gordyn5 en ene go$e legg+1 e5 kle9e less5a>1 en e5 pa> /oel51 0 alles wat m5 'er vond4 ,noit wordt 'er vuur gemaakt1 en de ,nonn5 moet5 's w9t]s 9 de k\de legg54 ,9 d5 gang /ond e5 yz]5 kac*el1 die 's w9t]s ge/ookt wordt1 en als m5 dan de deur5 d] kam]tjes op5 laat zo komt 'er nog al enige w>me lugt 94 ,op de middel/e v]diep+ w>5 de v]trekk5 da> zig de ,nonn5 door d5 dag ophield5 als zy by malk&] kwam51 ond] &]5 het v]trek wa> zy w]k54 ,dit 0 ruim1 ges*ild]d en net4 ,ook /ond 'er e5 kac*el4 ,hi] w>5 zy met all]lei h&w]k bezig1 als nay51 bordur51 v]guld51 't mak5 van zyd5 bloem51 die de natuurlyk5 vry wel gelek54 ,9 e5 &] v]trek hield5 zy h>e raadsv]gad]+54 ,e5 &] 0 voor de zulk5 die e5 we9ig onpasselyk w>51 dog zodanig5 die geva>lyk ziek w>5 lag5 9 e5 &] v]trek4 ,9 e5 &] w$]om wi]d5 de ,nieuwel+5 ond]rigt4 ,ook 0 'er ene eetzaal4 ,hi] /ond5 rondom tafels4 ,aan ene zyde 0 e5 kle9e pr$ik/oel1 wa>op e5 ,frans* boek ov] de lev5s d] ,heilig5 lag4 ,ond] 't et5 spreekt niemant e5 woord1 en ene van de oud/e ,nonn5 tre$t op d5 pr$ik/oel en lee/ d5 ov]ig5 e5 /uk uit dat boek voor4 ,wanne] dat boek uit is nem5 zy e5 &]4 ,zy zitt5 aan die zyde d] tafel dat na> d5 muur geke]d is4 ,byna 9 alle de kam]s en zal5 /ond ene v]gulde tafel1 wa>op ka>ss5 /ond5 te br&5 voor het beeld van d5 ,zaligmak] en de beeld5 van enige ,heilig54 ,by deze tafels do5 zy h>e geb$54 ,aan de ene zyde 0 de ,k]k1 en nev5s dezelve ene grote zaal1 die door tralies van de k]k 0 afges*eid51 zo dat de ,nonn5 wel 9 de k]k kyk51 dog 'er niet 9 kom5 kond54 ,9 deze zaal zyn de ,nonn5 g$ur5de d5 di5/1 en de ,prie/] is 9 de k]k4 ,als hy zyn plegtgewaad a&oet1 reik5 hem de ,nonn5 dat door de tralies toe1 /a&e het ha> noit vry met d5 ,prie/] 9 de ,sakri/y te gaan1 ( met hem 9 e5 v]trek te zyn4 ,behalv5 dez5 w>5 hi] nog v]s*eid5 &]e v]trekk51 welk] gebruik ik my niet te b9n5 br5g5 kan4 ,b5$5 0 de keuk51 het bakhuis1 v]s*eid5 spyskam]s en &]e gemakk54 ,op de zold]s wordt het koorn bewa>d en het l9n5 g$roogd4 ,gelyk met de tw$e v]diep+ 0 van buit5 e5 balkon rondom het gants*e geb\w1 wa> de ,nonn5 zig wat v]lugtig5 mogt54 ,het uitzigt uit het ,kloo/] 0 aan alle kant5 ze] s*oon en ruim4 ,aan de ene zyde van 't geb\w 0 e5 grote tu91 wa> de ,nonn5 ook mogt5 w&el54 ,de tu9 lag 9 en5 hog5 muur1 en 0 vol van all]lei moeskruid5 en vrugtbom54 ,9 dit kloo/] w>5 omtr5t vyftig ,nonn51 die mee/ all5 bov5 de ve]tig j>5 hadd54 ,twee jonge ,juffr\w5 alle5 wi]d5 voorb]eid tot d5 gee/elyk5 /aat4 ,zulke ,nieuwel+5 moet5 e]/ twee ( drie proefj>5 uit/aan1 g$ur5de welk5 tyd het ha> vry/aat w$] uit het kloo/] te gaan1 als ha> dat lev5 niet behaagt4 ,dog als zy e5s als ,nonn5 aang5om5 zyn1 moet5 zy 'er ha> gants*e lev5 blyv54 ,en m]kt m5 dat zy na> v]&]+ hak51 zo /eekt m5 ze 9 e5 v]trek wa> zy noit kunn5 uit kom54 ,deze ,nonn5 gaan noit v]d] uit het ,kloo/] als 9 't ,hospitaal1 dat da> vlak nev5s legt1 en e5 deel van 't ,kloo/] uitmaakt4 ,da> gaan zy om de ziek5 optepass54 ,to5 ik afs*eid nam vroeg my de ,abdis ( my h>e inrigt+5 wel beviel54 ,en to5 ik van ja geantwoord _h1 s*oon ik zeide de lev5swys ze] g$wong5 te v9d51 zeide zy my1 dat zy met h>e ,zu/]s ,god h>telyk bidd5 z\ om myne bek]+4 ,van v]s*eid5' m5s*5 heb ik gehoord1 dat 'er zig we9ig ,juffr\w5 9 dit ,kloo/] begev5 voor dat zy tot zulke j>5 gekom5 zyn wa>op ha> we9ig hoop ov] is van te zull5 tr\w54 ,9 alle de drie ,kloo/]s van ,quebec zag5 'er de ,nonn5 mee/ ze] oud uit1 zo dat het zo ev5gemelde zegg5 niet ongegrond s*ynt4 ,m5 0 het ov]al hi]9 e5s dat 9 ,kanada1 zo wel op het l& als 9 de /$51 v] na zo veel mans als vr\w5 niet w>51 dewyl 'er vele mans op reis1 't zy na> de ,we/ ,indi51 wa> ook vel5 zig ne]zett51 't zy door het l&1 omkom51 en de oorlog 'er vel5 wegsleept4 ,en dit dw+t v]s*eid5' vr\w5 zig 9 het ,kloo/] te begev54 ,het ,hospitaal4 ,het ,hospitaal be/ond uit twee grote zal5 en enige v]trekk5 nev5s de ,apo!ek4 ,9 deze zal5 /ond5 twee ry5 met b$d54 ,de b$d5 na> d5 w& toe hadd5 gordyn51 de &]5 niet4 ,9 elk b$ w>5 twee lak5s en &] b$d5go$4 ,zo dra de ,zieke uit het b$ 0 wi]d het gemaakt1 t5 e9de alles 9 het ,hospitaal zuiv] en re9 te h\d54 ,de b$d5 /ond5 drie ( vi] ell5 van malk&]1 en tuss*5 dezelv5 /ond ene kle9e tafel4 ,9 deze zal5 w>5 go$e yz]5 kac*els1 en fraye v5/]s4 ,de ,nonn5 pass5 de ,ziek5 op1 en br5g5 hun et5 en alles wat zy nodig hebb54 ,behalv5 de ,nonn5 w>5 hi] nog enige mansp]son5 insgelyks om optepass51 en e5 ,wondhel]4 ,ook moe/ de ,kon+lyke ,g5ee%e] hi] alle dag5 kom5 en het oog ov] alles lat5 gaan4 ,9 dit ,hospitaal ontvangt m5 geme5lyk de kranke ,soldat51 wa> van m5 'er 9 d5 tyd dat 's ,kon+ss*ep5 aankom51 het ge5 geme5lyk 9 ,juli en ,augu/us is1 en 9 oorlog/yd51 ene go$e m5igte v9dt4 ,als 'er b$d5 op5 zyn word5 'er ook &]e zieke m5s*5 +5om54 ,da> w>5 byzond]e v]trekk5 voor de zulk5 die ze] ziek zyn1 opdat het g]aas dat 'er 9 de zaal somtyds is h5 niet v]vel5 mogt4 ,het 0 hi] de gewoonte van als iemant niesde ene buig+ te mak51 wa>van m5 9 de ,engels*e ,volkplant+5 niets weet4 ,op de /raat neemt m5 d5 ho$ ma> voor bek5d5 en aanzi5lyke li$5 af4 ,jonge li$5 h\d5 di5 dikwyls 9 de kam]s wa> vr\w5 zyn op1 dog de oud]5 zyn dan mee/ bloot%o(ds4 ,de vr\w5 hadd5 hi] veel op met het krull5 en po$]5 van 't hair1 da> zig de ,engels*e vr\w5 9 de ,volkplant+5 niet zo veel m$e bemoey54 ,de ,mans drag5 mee/ hun eig5 hair met e5 zakje da>9 gebond54 ,sommig5 hadd5 zakjespruik5 op4 ,dog de mee/e li$5 van j>5 droeg5 grote pruik54 ,by de voornaam/e mans 0 het ze] 9 't gebruik gegalonne]de kl$]5 te drag54 ,all5 die 9 di5/ van de ,kroon w>5 g+5 met deg5s4 ,als het w$] reg5agtig 0 droeg5 alle de ,h]51 zelfs van d5 e]/5 rang1 alle5 de ,g\v]neur uitg5om51 en5 mantel op d5 l9k] arm4 ,by 't intr$5 9 e5 huis van k5nis1 da> m5 9 lang5 tyd niet gewee/ is1 groet m5 de m5s*5 van beide geslagt5 met twee zo554 ,ik ga met voordagt de bes*ryv+ van de plant5 die ik dagelyks v]zamelde en aantek5de voorby1 om deze ,reisbes*ryv+ niet al te ze] te do5 uitdy51 en te mak5 dat ge5 ,boekdrukk] 9 ,zw$5 zulk e5 w]k z\ will5 ond]nem54 ,ik sp>e dan alles wat uit droge bes*ryv+5 van /ukk5 rak5de de ,natuurlyke ,hi/orie be/aat voor ene ,flora ,canad5sis en di]gelyke w]k54 ,het zelve zeg ik van de aanm]k+5 die ik nop5s de ,g5eeskon/ gemaakt heb4 ,ik heb zorgvuldig aangetek5d welk gebruik m5 van vele ,am]ikaans*e plant5 maakt1 wa>van 'er sommig5 hulpmiddel5 oplev]5 die onfeilba> geagt word54 ,ma> dewyl de ,g5eeskon/ myne ho(dzaak niet is1 s*oon ik 'er my 9 myne jeugd vlytig op heb toegelegd1 vreesde ik enige om/&igh$5 van belang ov]geslag51 en da>door myne bes*ryv+5 nutteloos voor de ,g5eeskundig5 gemaakt te hebb54 ,dit moet my onts*uldig5 van 9 't v]volg zak5 aanga&e de ,g5eeskon/ te gewag5 die bov5 myne k5nis zyn4 ,wat de plant5 van ,kanada aanbelangt1 kan m5 'er dit omtr5t aanm]k51 dat hoe v]d] m5 na> 't noord5 komt m5 des te me] van die plant5 ontmoet die ook 9 ,zw$5 9 't wild wass51 zo dat t5 noord5 ,quebec me] dan het vi]de deel d] da> vall5de plant5 ,zwe$s*5 zyn4 ,d5 en5 ( &]5 boom ev5wel1 die van groot nut is1 zal ik 9 't v]volg gewag54 ,r5di]mos4 ,het ,r5di]mos #cag wies vry ov]vlo$ig 9 de boss*5 rondom ,quebec4 ,de ,he] ,gaul?i] en &]5 zeid5 dat de ,frans*51 wanne] zy op lange reiz51 die zy dikwyls do5 om h&el ond] de ,wild5 te dryv51 hun et5 opgemaakt hebb51 dit mos kok5 en het afkooksel dr9k51 het welk enigs9s vo$zaam zyn z\de4 ,v]s*eid5 ,frans*51 die 9 ,t]ra ,labrador gewee/ w>51 wa> zig vele ,r5di]5 oph\d51 welk5 de ,frans*5 en de ,wild5 hi] te l&e ,c>ib\x het51 v]haald5 dat de gants*e grond op vele plaats5 met dit mos b$ekt is1 en 'er sneuwwit van uitziet4 ,jesuiet54 ,d5 #aj4 ,augu/us at ik by de ,jesuiet54 ,ik _h twee dag5 te vor5 hun e5 bezoek gegev51 wa> op de ,opp]/e met nog enige vad]s my het teg5bezoek kwam aflegg51 tegelyk my t] maaltyd nodig5de4 ,e]/ woonde ik d5 ,godsdi5/ 9 hunne k]k by1 welke e5 deel uitmaakt van hun ,kloo/]4 ,zy is frai van b9n51 dog zond] zitplaats51 zo dat m5 da> altyd op de kni5 legg5 moet4 ,op de ,k]k is e5 kle9e tor5 met klokk5 en e5 uurw]k4 ,het geb\w van 't huis is pragtig en gelykt wel na> e5 ,paleis4 ,het is van /e51 drie v]diep+5 hoog1 zond] de zold]s te rek551 met ley5 g$ekt4 ,het be/aat uit e5 vi]kant met ene plaats 9 't midd54 ,het is zo groot dat 'er wel driehond]d huisgez9n5 9 z\d5 kunn5 won51 en egt] zyn 'er ma> tw9tig ,vad]s 94 ,dog somtyds is hun getal veel grot]1 wanne] namelyk zulk5 t'huis kom5 die 9 z5del+s*ap door het ,l& reiz54 ,9 de l5gte aan elke zyde van het vi]kant lop5 lange gang51 op welk] beide zyd5 de kam]s1 de zal51 de boek]y1 en &]e gemakk5 zyn4 ,alles is hi] ze] wel +]igt1 en de ,vad]s won5 hi] ze] gemakkelyk4 ,aan d5 buit5kant is hun ,kollegie1 het welk aan twee zyd5 van en5 s*on5 tu9 omr+d is4 ,e5 deel d] bom5 die 'er 9 /aan zyn e5 ov]blyfsel van het bos* dat hi] t] plaatse 0 to5 m5 begon de ,/ad te b\w54 ,dog m5 heeft 'er vele vrugtbom5 en all]lei moeskruid5 bygevoegd4 ,de ,vad]s at5 te zam5 9 ene grote zaal4 ,de tafels /ond5 rondom1 en aan en5 kant e5 preek/oel1 wa>op e5 d] ,vad]s g$ur5de d5 maaltyd klimt en d5 ov]ig5 iets uit e5 gee/elyk boek voorlee/4 ,dog dit ges*i$de deze reis niet1 en al de tyd wi]d om te prat5 be/e$4 ,m5 at hi] ze] wel1 en gaf zo veel s*otels als by ons op de groot/e ga/mal54 ,9 dit grote geb\w zag m5 ge5 vr\wm5s*1 ma> alle5 ,vad]s ( ,bro$]s1 dat is jonge li$5 die tot aan/a&e ,jesuiet5 ges*ikt zyn1 en da> opgebragt word54 ,dez5 maakt5 het et5 kla>1 en droeg5 het op1 want gem5e b$i5d5 word5 hi] niet toegelat54 ,gee/elyk54 ,buit5 d5 ,biss*op zyn hi] te l&e drierlei ,gee/elyk51 ,jesuiet51 ,prie/]s1 ,b>revoet]s1 &]s ,recollects4 ,de ,jesuiet5 zyn voor zek] de aanzi5lyk/54 ,ook zegt m5 hi] voor e5 spreekwoord1 dat om het beeld van en5 ,b>revoet] te mak5 m5 g5oeg heeft aan ene byl1 om en5 ,prie/] aftebeeld5 gebruikt m5 ene s*a>1 ma> om en5 ,jesuiet te s*ild]5 moet m5 e5 p9ceel hebb54 #cah ,de ,jesuiet5 zyn geme5lyk gele]de li$51 beleefd en aang5aam 9 gezels*ap4 ,9 alles wat zy do5 heeft iets bevalligs plaats1 zo dat het ge5 wond] is dat zy de gemo$]5 d] m5s*5 innem54 ,zeld5 sprek5 zy van godsdi5/zak51 en zo zy het do5 v]myd5 zy altyd de ges*ilpunt54 ,da>5teg5 zyn zy altyd ze] g]e$ om &]5 t5 di5/ te /aan1 en zelfs voortekom54 ,deze eig5s*app5 heb ik by alle de ,jesuiet5 gevond5 met de welk5 ik hi] te ,l&e omgang heb gehad4 ,zy bezitt5 grote go$]5 9 eig5dom1 die zy van d5 ,kon+ gekreg5 hebb54 ,te ,montreal hebb5 zy ene fraye ,k]k met e5 net ,kloo/]4 ,zy /aan 'er niet na> om ene /&plaats by de ene ( &]e geme5te te kryg51 dog lat5 dat ga>ne aan de ,prie/]s ov]4 ,hun enige arbeid hi] te ,l&e is de ,heid55 te bek]51 en met dat inzigt hebb5 zy hunne z5del+5 ov]al4 ,g5oegzaam by elk dorp1 dat beke]d5 ,wild5 toekomt1 woont e5 ,jesuiet ( twee1 die op dezelv5 agt gev54 ,dus v9dt m5 ,jesuiet5 by de beke]de ,heid55 te ,tad\ssac1 te ,lorette1 te ,besanc\rt1 te ,/4 ,franois1 te ,saut ,/4 ,l\is1 en ov]al wa> zig beke]l+5 oph\d54 ,ook hebb5 zy hunne z5del+5 ond] de onbeke]d51 zo dat m5 geme5lyk 9 elk groot dorp van ,wild5 en5 ,jesuiet v9d5 zal1 die alle pog+5 aanw5dt om ze te w9n54 ,des w9t]s gaat hy met hun op de jagt1 9 we]wil van all]h&e ongemakk51 als van alle dag5 9 sneuw1 vor/1 en slegt w$] 9 de lugt te moet5 wez51 en 9 de hutt5 d] ,wild51 wa> het van vloy5 en &] ong$i]te krielt1 te moet5 slap54 ,dit alles ond]gaan de ,jesuiet51 t5 dele om de ,wild5 te bek]51 en t5 dele met inzigt5 van /aat en &]54 ,de ,kon+ trekt grote voordel5 van de ,jesuiet51 dewyl zy de ,wild5 tot alles br5g5 kunn51 gelyk als om de ,engels*5 te beoorlog51 alle hunne pelt]y5 aan de ,frans*5 te lev]51 ( de ,engels*5 te belett5 9 hun ,l& te kom51 en di]gelyk54 ,dog dit alles is niet geheel zond] geva>2 want als de ,wild5 dronk5 zyn gebeurt het wel dat zy de ,z5del+5 ombr5g51 als w>5 die ma> v]spi$]s1 en gev5 dan t] hunn] onts*uldig+ voor dat niet zy ma> de drank d5 ,jesuiet heeft g$ood4 ,dit zyn g5oegzaam de enige bezigh$5 d] ,jesuiet5 hi] te ,l&e4 ,zy gaan 9 de ,/$5 g5e krank5 bezoek51 zy hor5 g5e biegt1 nog won5 begraafniss5 by4 ,ook heb ik ze byna g5e ,omgang5 zi5 do54 ,zeld5 gaan zy 9 de huiz5 om 'er on?aald te word51 zelfs al zyn zy g5odigd4 ,ligt is het te zi5 dat zy mee/ all5 om hun v]/& uitgekoz5 zyn4 ,m5 h\dt ze hi] te ,l&e voor doordr+5de kopp51 die ov]al kans toe wet54 ,dit maakt dat zy ook hi] hunne vy&5 hebb54 ,ook nem5 zy niemant ond] zig aan dan die v]/& heeft1 alle domkopp5 zyn by hun uitgeslot54 ,dog tot ,prie/]s neemt m5 all]lei gee/51 en nog m9d] b$5k+ valt 'er by het mak5 van en5 ,monnik4 ,de ,jesuiet5 9 ,kanada zyn all5 uit ,frankryk ov]gekom54 ,vel5 van hun blyv5 hi] ma> enige j>5 en k]5 dan t]ug4 ,sommig51 wa>van 'er nog vyf ( zes 9 't lev5 zyn1 die 9 ,kanada gebor5 w>51 zyn na> ,frankryk gegaan en da> ond] de ,jesuiet5 aang5om54 ,dog ge5 van hun is hi] oit t]ug gekom52 wat geheim da>ond] legg5 mag weet ik niet4 ,g$ur5de myn v]blyf te ,quebec lag e5 d] ,prie/]s1 met bewillig+ des ,biss*ops1 zyn ampt n$]1 en g+ tot de ,jesuiet5 ov]2 het welk d5 ov]ig5 ,prie/]s niet bre$ aan/ond1 als _h deze hunn5 /& te g]+ geagt4 ,ev5wel zyn 'er ,prie/]s om di5/ te do5 by alle de geme5t5s die d5 ,jesuiet5 s*att+5 betal54 ,de ,biss*op /elt die ,prie/]s aan4 ,ge5 d] ,gee/elyk5 dryft hi] enig5 h&el 9 bontw]k4 ,na d5 middag bezogt ik het zog5aamde ,sem9>ium1 ( het huis wa> alle de ,prie/]s by malk&] won54 ,dit geb\w is enige v]diep+5 hoog1 en heeft gang5 en kam]s4 ,da> by legt e5 s*one tu94 ,de ,h]5 van het ,sem9>ium gav5 9 beleefdheid d5 ,jesuiet5 niet veel toe1 en ik bragt d5 tyd 9 hun gezels*ap met veel g5oeg5 door4 ,de ,prie/]s mak5 d5 tw$5 rang d] ,gee/elyk51 en het groot/e getal uit4 ,de mee/e ,k]k5 9 de /$5 en op de dorp51 alle5 die d] nieuw beke]de ,wild5 uitg5om51 word5 van ,prie/]s b$i5d4 ,ook hebb5 zy enige z5del+s*app54 ,9 ,kanada zyn twee ,sem9>ia1 e5 te ,quebec en e5 te ,montreal1 die elk hunn5 ,opzigt] hebb51 en niet van malk&] afhang54 ,de ,prie/]s van 't ,sem9>ium te ,montreal zyn all5 van de ord] van ,/4 ,sulpicius1 en b$i55 alle5 ma> de geme5t5s 9 die ,/ad en op het ,eil& van d5 zelv5 naam4 ,alle de &]e ,k]k5 behor5 tot het ,sem9>ium van ,quebec4 ,de ,prie/]s van ,/4 ,sulpicius kom5 all5 uit ,frankryk1 en m5 v]zek]de dat 'er noit e5 uit ,kanada geboortig 0 ond] gewee/4 ,dog 9 het ,sem9>ium van ,quebec zyn 'er v]s*eid55 die hi] te l&e gebor5 zyn4 ,om bekwame voorw]p5 voor het zelve te v9d5 heeft m51 zo wel te ,quebec als te ,/4 ,joa*im s*ol5 opg]egt1 wa>9 de jeugd 9 het ,latyn en &]e wet5s*app5 tot d5 ,prie/]/& betrekkelyk wordt ond]wez54 ,dog m5 is hi] zo keurig niet ( m5 neemt ook wel middelmatige gee/5 aan4 ,9 't ,latyn s*yn5 vel5 het niet v] gebragt te hebb51 want1 s*oon hun gehele ,godsdi5/ 9 die taal ges*i$t1 en zy dagelyks het ,brevi>ium 9 't ,latyn lez51 wi/5 egt] de m9/5 het te sprek54 ,alle de ,prie/]s uit het ,sem9>ium van ,quebec word5 door d5 ,biss*op +ezeg5d4 ,de ,kon+ heeft beid5 d5 ,sem9>ia grote inkom/5 ges*onk54 ,dat van ,quebec heeft ja>lyks me] dan d]tigduiz5d guld5s aan inkom54 ,het gehele l& op de we/ zyde d] ,/4 ,laur5ce van ,quebec af tot ,bae ,/4 ,paul toe behoort dat ,sem9>ium1 behalv5 het ge5 't op &]e plaats5 bezit4 ,zy v]hur5 de l&5 voor zek]e somm54 ,geme5lyk geldt e5 l& van drie ,arp5ts 9 de langte e5 ,ecu 's ja>s1 behalv5 enige toepagt4 ,op vele plaats5 da> 'er geleg5heid toe is hebb5 de ,prie/]s koorn- en zaagmol5s do5 b\w51 wa>van zy go$e inkom/5 trekk54 ,het ,sem9>ium van ,montreal is eig5a> van al d5 grond wa>op die /ad /aat en van het ,eil&1 van d5 welk5 het ja>lyks me] dan zev5tigduiz5d ,livres aan r5t5 trekt1 zond] te rek55 wat de ,prie/]s van hun ampt wet5 te mak54 ,alle de inkom/5 d] l&]y5 en va/e go$]5 kom5 aan het ,sem9>ium1 zond] dat de ,prie/]s t5 platt5 l&e da> iets van kryg54 ,en da> dat ,sem9>ium ma> uit ze/i5 ,prie/]s be/aat1 en me] inkom/5 g5iet dan het ja>lyks van nod5 heeft1 zo word5 'er alle j>5 grote somm5 na> ,frankryk aan het ,ho(d-sem9>ium ov]gemaakt4 ,de inkom/5 van het ,sem9>ium te ,quebec word5 tot het ond]h\d d] ,prie/]s 9 het ,sem9>ium en tot dat van sommige jongel+51 die tot ,prie/]s opgebragt word51 be/e$4 ,de ,prie/]s t5 platt5 l&e be/aan van de ,ti5d5s1 die zy van hunne geme5te trekk51 en van het ge5 zy door hun ampt v]di554 ,op plaats5 wa> de geme5t5s en de inkom/5 g]+ zyn1 hebb5 zy e5 zek] ond]h\d van d5 ,kon+4 ,als e5 ,prie/] t5 platt5 l&e oud geword5 is1 wordt het hem somtyds v]gund 9 het ,sem9>ium te kom51 en da> zyne dag5 te e9dig54 ,elk ,sem9>ium /elt de ,prie/]s op zyne l&go$]5 aan4 ,op de ov]ige plaats5 /elt de ,biss*op de ,prie/]s4 ,b>revoet]s4 ,de ,b>revoet]s ( ,recollects mak5 het d]de soort van ,gee/elyk5 uit4 ,zy word5 ook ,franciskan] ,monnikk5 g5oemd1 dewyl zy volg5s d5 regel van ,/4 ,franciscus lev54 ,zy bezitt5 te ,quebec e5 tamelyk groot en nog al enig]mate net huis met ene k]k4 ,da>nev5s legt e5 grote s*one tu91 di5 zy zelv5 ond]h\d54 ,te ,montreal en te ,trois ,rivires is hunne lev5swys ev5 dezelve als hi]4 ,zy nem5 alles aan wat zy bekom5 kunn51 zond] op het v]/& te zi54 ,ook brek5 zy zig het ho(d niet met de wet5s*app51 en my wi]d v]zek]d dat zodra zy het ,monnikskle$ aan hebb5 zy niet alle5 om ge5 /ud]5 d5k51 ma> nog zelfs alles v]get5 wat zy gewet5 hebb54 ,zy slap5 mee/ op matt5 ( iets &]s dat h>d is1 s*oon ik 9 de cell5 van sommig5 go$e b$d5 zag legg54 ,zy hebb5 g5e va/e go$]51 dewyl zy gel(te do5 van armo$e1 en lev5 alle5 van de almoess5 die zy kryg54 ,t5 di5 e9de hebb5 zy enige ,fratres1 ( jonge ,monnikk51 die met en5 zak aan de huiz5 rond gaan1 om h\t1 brood1 vlees*1 en wat zy &]s van do5 hebb51 te v]zamel54 ,op het l& hebb5 zy g5e geme5t5s4 ,dog somtyds gaan zy wel 9 z5del+s*ap by de ,wild54 ,9 elke ve/+ wa> bov5 de ve]tig man 9 bezett+ legt ond]h\dt de ,kon+ en5 van deze ,monnik5 9 plaats van en5 ,prie/]1 om d5 di5/ wa>t5em54 ,hi]voor g5iet hy vry ko/1 won+1 oppass+1 en tweehond]d ,livres 's ja>s4 ,de helft van dit geld z5dt hy aan de ,geme5s*ap1 het ov]ige is voor hem4 ,op de s*ep5 word5 ook mee/ deze ,monnikk5 gebruikt1 welk5 desweg5s als tot 's ,kon+ di5a>s behor5de word5 aangezi54 ,als e5 ,pa/eur t5 platt5 l&e /]ft en de plaats niet s*ielyk kan v]vuld word51 z5dt m5 en5 dez] ,monnikk5 d]wa>ds tot dat 'er e5 &]e ,prie/] is4 ,e5 deel dez] ,monnikk5 komt uit ,frankryk ov]1 dog e5 deel van hun zyn inboorl+54 ,buit5 deze ,monnikk5 zyn 'er hi] g5e &]51 uitg5om5 e5 enkelde ,augu/yn]1 die met de s*ep5 ov]komt1 dog ook we] h55 gaat4 ,d5 #aa4 ,augu/us des morg5s de$ ik ene w&el+ met d5 ,he] ,gaul?i] buit5 de ,/ad1 t5 dele om na> plant5 te zoek51 en t5 dele om het ,nonn5kloo/] te bezigtig5 dat op enig5 af/& van de /ad legt4 ,dat kloo/]1 't welk pragtig van /e5 geb\wd is1 legt 9 en5 aang5am5 oord1 en is met akk]s1 weil&51 en boss*5 omr+d4 ,m5 kan hi] de ,/ad en de ,rivi] duidelyk zi54 ,e5 ,hospitaal voor arme oude li$51 voor gebrekkelyk5 en di]gelyk51 maakt e5 deel van 't kloo/] uit1 en is 9 twee zal5 v]deeld1 ene voor de mans en de &]e voor de vr\w54 ,de ,nonn5 pass5 beid5 de geslagt5 op1 egt] met dit ond]s*eid dat zy voor de mans het et5 alle5 ma> b]eid51 het aanbr5g51 hun g5eesmiddel5 +ev51 het et5 we] van de tafel nem51 dog het ov]ige aan mansp]son5 te v]rigt5 ov]lat52 ma> 9 het vr\w5v]trek do5 zy alles4 ,voor 't ov]ige 0 dit ,hospitaal ev5 zo +]igt als dat van ,quebec4 ,op v]zoek van d5 ,g\v]neur ,g5]aal1 _h my de ,biss*op de byzond]e gun/ toege/aan van 9 het ,kloo/] te mog5 gaan4 ,9 gezels*ap van d5 ,he] ,gaul?i] bragt my de ,abdis 9 alle de kam]s1 begeleid van en5 troep van ,nonn54 ,de mee/5 d]zelv5 zyn van adelyke afkom/2 dog vel5 w>5 oud1 s*oon 'er v]s*eid5 jong5 ond] w>51 die 'er niet ona>dig uitzag54 ,zy s*55 all5 veel bevallig] te zyn dan 9 het &]e ,nonn5kloo/]4 ,de kam]s w>5 ev5 als 9 dat afg$eeld2 dog m5 vond 'er e5 we9ig me] huisraad 94 ,de b$d5 hadd5 blauwe gordyn52 da> /ond5 e5 pa> kle9e bureaux1 e5 tafeltje1 twee /oel51 en enige pr9t5 h+5 'er aan d5 w&4 ,dog 'er 0 nog s*oor/e51 nog kac*el1 dewyl zy1 gelyk zy 't noemd51 op all]lei wyz5 het vlees* dod5 moe/54 ,de eetzal5 ev5wel en de v]trekk5 d] ziek5 wi]d5 door kac*els v]w>md4 ,het getal d] ,nonn5 is hi] niet bepaald1 en ik zag 'er ene go$e m5igte van4 ,ook wi]d5 hi] v]s*eid5' ,nieuwel+5 ond]wez51 e] zy h>e proef d$54 ,m5 z5dt hi] ook jonge ,juffr\w5 na>toe om 9 d5 godsdi5/ en h&w]k5 ond]wez5 te word51 en dez5 gaan da>na w$] uit het ,kloo/]4 ,dit geb\w ziet 'er als e5 ,paleis uit1 en is1 gelyk m5 zegt1 van en5 ,biss*op1 die ook 9 't koor d] k]k begrav5 legt1 ge/igt4 ,wy zameld5 d5 voormiddag enige kruid5 op de weid51 die da> naby lag51 en g+5 omtr5t d5 middag by en5 oud5 e]wa>dig5 ,b>revoet] spyz51 die het kloo/] als ,prie/] b$i5de4 ,het et5 0 van de ,nonn5 kla> gemaakt1 en be/ond 9 zo veel s*otels als ( het voor de tafel 0 van e5 groot ,he]4 ,ook s*onk m5 'er v]s*eid5' soort5 van wyn4 ,dit kloo/] heeft ook aanzi5lyk inkom/54 ,bov5 op het geb\w /aat e5 kle9e tor5 met ene klok4 ,als m5 b$5kt wat uitge/rekte go$]5 de ,kon+ 9 ,kanada aan alle die ,gee/elyk5 wegges*onk5 heeft1 z\de m5 zegg51 dat hy ze] we9ig voor zig zelv5 moe/ hebb5 ov]geh\d54 ,bramboz54 ,bramboz51 van het soort dat by ons geme5 is1 wiess5 ov]vlo$ig op de heuvels1 by de koornl&51 en aan bek5 en /rom51 zodat de takk5 dikwyls geheel rood van de bess5 w>54 ,zy w>5 nu g$eeltelyk ryp1 en wi]d5 op het nag]igt geget51 en ook wel voor d5 w9t] 9 suik] +emaakt4 ,de ,sorbus aucup>ia is tamelyk geme5 9 de boss*54 ,w9d54 ,de noordoo/5 w9d wordt hi] voor d5 s*]p/5 geh\d52 en m5 v]zek]de my1 dat hy des w9t]s door vry dikke mur5 zelfs he5 dr+t1 zo dat de gehele muur van b9n5 met ryp als beslaat4 ,zelfs z\ ene ka>s digt aan d5 muur geplaat/ byna uitway5 van d5 w9d die door d5 muur doordr+t4 ,deze w9d bes*adigt de /55 huiz5 dikwyls1 en doet d5 kalk en de klei s*ilf]5 en afvall54 ,de noord5 en noordoo/5 w9d h\dt m5 hi] ook voor de k\d/54 ,des zom]s vo]t de noordoo/5 w9d geme5lyk reg5 aan4 ,lugtsge/eldheid4 ,het ond]s*eid van lugtsge/eldheid tuss*5 ,quebec en ,montreal wordt als ze] groot bes*rev54 ,te ,montreal is het met de w9d5 en het we] gants* &]s als te ,quebec ge/eld4 ,ook is da> de w9t] v] na zo k\d niet4 ,by ,montreal wass5 s*one ,p]51 dog te ,quebec kom5 die niet voort1 en de bom5 vriez5 dikwyls des w9t]s dood4 ,te ,quebec valt me] reg52 de l5te beg9t 'er lat] en de w9t] vroeg]4 ,ook word5 te ,montreal de vrugt5 vroeg] ryp4 ,d5 #ab4 ,aug4 g+ ik na d5 middag met ,jung/rom na> buit51 om da> en5 dag ( twee te blyv51 t5 e9de des te bet] het l& en de gewass5 te l]5 k5n54 ,de ,g\v]neur ,g5]aal _h en5 ,am]ikaan van ,lorette lat5 hal5 om ons d5 weg te wyz51 en ons het gebruik te l]5 dat de ,wild5 van de plant5 mak54 ,deze man 0 e5 gebor5 ,engels*man1 die d]tig j>5 gel$5 van de ,wild5 van ,lorette nog e5 k9d zynde gevang51 en door hun 9 de plaats van en5 uit hun1 die door d5 vy& 0 omgebragt1 opgevo$ geword5 04 ,hy 0 s$]t altyd ond] hun geblev51 _h d5 ,rooms*5 ,godsdi5/ aang5om51 en 0 met ene ,am]ikaans*e vr\w getr\wd4 ,hy g+ gelyk de &]e ,wild5 gekle$1 en sprak ,engels*1 ,frans*1 nev5s v]s*eid5 ond] de ,wild5 gebruikelyke tal54 ,het is ond] deze volk5 de gewoonte van 9 de plaats d] gesneuveld5 uit hun enige gevang55 aant5em51 en di5 de zelve voorregt5 te do5 g5iet5 die de gesneuveld5 pleg5 te hebb51 en ze dan als blo$vri5d5 aantezi54 ,9 de oorlog5 tuss*5 de ,frans*5 en de ,engels*5 hebb5 de ,wild5 die bondg5ot5 d] ,frans*5 w>5 vele gevang55 van beid]lei geslagt 9 de ,engels*e ,volkplant+5 gemaakt1 en ze als de hunn5 aang5om54 ,dit heeft gemaakt dat het blo$ d] ,wild5 9 ,kanada ze] met dat d] ,europ]s v]m5gd is4 ,ook is het m]kwa>dig dat h] groot/e deel d] ,europis*e gevang551 die de ,wild5 dus ond] hun +elyfd hebb51 vooral als dit 9 hunne jeugd ges*i$ is1 noit v]langd hebb5 na> hunne geboorteplaats t]ug te k]51 s*oon hunne ,oud]s en &]5 van hunne nabe/a&5 h5 bezogt en gepoogd hebb5 van h5 da>toe te ov]r$51 aangezi5 zy 'er de magt ?ans toe hadd54 ,dog zy v]kiez5 liev] de losse lev5swys d] ,wild5 te blyv5 leid5 dan w$] by hunne ,l&sli$5 te kom5 won54 ,zy kl$5 zig gelyk de ,wild51 zodat m5 ze 'er bezwa>lyk van ond]s*eid5 kan1 uitg5om5 alle51 dat zy mee/ blank] van huid zyn4 ,ook zyn 'er enige voorbeeld5 van ,frans*5 die tot de ,wild5 ov]gegaan zyn1 en hunne lev5swys aang5om5 hebb54 ,integ5deel weet m5 niet dat het oit gebeurd is dat e5 d] ,wild5 zig ond] de ,europ]s begev5 en hunne lev5swys aang5om5 heeft4 ,wanne] zy 9 d5 oorlog 9 de h&5 d] ,europ]s g]aakt zyn hebb5 zy altyd geleg5heid gezogt om w$] by hunne ,l&sg5ot5 te kom51 al w>5 zy enige j>5 ond] de ,european5 gewee/1 en al hadd5 zy alle de vryh$5 g5ot5 welk5 de ,european5 zelv5 bezitt54 ,l&sge/eldheid4 ,het ,l& dat wy h$5 doorkrui/5 0 mee/ ov]al tot koorn- ( weil&5 aangelegd4 ,by de ,/ad 0 het tamelyk vlak2 hi]5da> met held]e /rom5de beekjes doorsn$54 ,de weg5 w>5 go$1 bre$ en op lage plaats5 hadd5 zy slot5 aan de kant54 ,wat v]d] van de ,/ad begon het l& all5gsk5s1 en zelfs tot ene aanm]kelyke hoogte toe1 te ryz51 en m5 vond1 als w>e het1 de ene hoogte bov5 de &]e4 ,deze ryz5de grond 0 egt] tamelyk vlak1 m]5deels zond] /551 en met ene go$e en vette a>de b$ekt4 ,ev5 ond] deze a>de lag geme5lyk de hi] ov]al voor h&5 zynde kalklei4 ,enige b$d+5 van dezelv5 lag5 horizontaal1 &]5 loodregt1 ( zo dat de ene r& opwa>ds en de &]e b5$5wa>ds /ond4 ,zulk ene loodregte legg+ heb ik ook op &]e plaats5 hi]om/reeks opgem]kt4 ,de grond 0 geheel beb\wd4 ,m5 zag 'er fraye k]k51 voortreffelyke akk]s en s*one l&hoev54 ,de weid5 lag5 mee/ 9 de dal51 enig5 egt] op de hoogt5s4 ,van da> _h m5 e5 he]lyk uitzigt4 ,oo/wa>ds zag m5 ,quebec1 en e5 deel d] ,/4 ,laur5ce4 ,v]d] weg na> de zuidoo/elyke zyde di] ,rivi] v]toonde zig ene ry van hoge b]g51 die1 s*oon vele myl5 van dezelve af/a&e1 egt] met de ,rivi] ev5wydig liep54 ,we/wa>ds rez5 de heuvels1 op enig5 af/& van de plaats da> wy w>51 totdat zy ene ry van ze] hoge b]g5 mak54 ,dez5 liep5 ook ev5wydig met de ,rivi]1 ( omtr5t van 't zuid5 na> het noord54 ,dit hoge geb]gte be/aat uit grauwe rots51 die uit v]s*eid5' soort5 van /55 t'zam5ge/eld zyn1 van de welk5 ik 9 't v]volg br$] sprek5 zal4 ,deze b]g5 s*yn5 e5 bewys optelev]5 dat de kalkley5 ev5 zo oud als de grauwe rots/551 en niet e]/ 9 lat] tyd5 ge=me]d zyn1 want hi] lag5 v]s*rikkelyk zw>e grauwe rots5 bov5 op de b]g51 die uit zw>te kalkley5 be/aan4 ,weil&54 ,de hoge weil&5 9 ,kanada zyn voortreffelyk go$1 en hebb5 veel vooruit bov5 die g55 welk5 ik 9 de ,engels*e ,volkplant+5 gezi5 heb4 ,hoe v]d] ik hi] noordwa>ds 9 het ,l& kwam1 des te s*oond] weil&5 en des te digt] gras ontmoette ik4 ,op deze hoge weil&5 vond m5 byna niets dan e5 soort van gras1 namelyk de ,poa angu/ifolia1 het welk drie ( vi] bloem5 op e5 /eeltje voortbr5gt4 #cai ,dog de bloem5 w>5 zo kle9 dat m5 het gras ligt voor ene ,agro/is konde aanzi54 ,voor 't ov]ige _h het zaad van ond]5 enige zagte hair54 ,behalv5 dit vond m5 op de weid5 nog witte klav]4 ,deze twee gewass5 maakt5 hi] al het gras uit4 ,zy /ond digt en dik1 en de ,poa 0 tamelyk lang1 dog ze] fyn4 ,ond] aan d5 wortel d] ,poa 0 de grond geheel van klav] b$ekt4 ,digt] en fynd] gras dan hi] wies kon m5 noit v]lang54 ,m5 kon uit de ov]geblev5' vor5 zi5 dat alle deze weid5 voorhe5 koornl&5 gewee/ w>54 ,zy kond5 niet me] dan e5s elk5 zom] gemaid word51 v]mits de l5te te laat beg9t4 ,hoi4 ,het volk 0 nu s$]t ene week /]k aan 't hoy54 ,mans en vr\w5 w>5 'er bezig aan4 ,het hoi w]d met k>r5 weggebragt1 die door oss5 ( pa>d5 getrokk5 w]d54 ,by v]s*eid5' weid5 /ond5 s*ur54 ,op vogtige plaats5 maakt5 zy kegelagtige hoi/apels4 ,m]5deels w>5 de weid5 niet omhe9d1 dewyl het vee mee/ aan d5 &]5 kant van de boss*5 liep1 word5de door ,h]d]s1 wa> het nodig 01 opgepa/4 ,de koornl&5 w>5 tamelyk groot4 ,m5 zag n]g5s afleid+5 voor het wat]1 die ev5wel op vele plaats5 wel nodig w>5 gewee/4 ,zy liep5 all5 met smalle rugg5 van omtr5t vi] ( vyf ell5 tuss*5 de vor51 zynde 9 't midd5 byna ene halve el hog] dan de grond d] vor54 ,al het koorn 0 zom]koorn4 ,m5 zait 9 d5 h]f/ niet1 dewyl het gewas des w9t]s dood vriez5 z\de4 ,het mee/ /ond hi] witte ,weit4 ,dog m5 zag 'er ook ruime veld5 met ,erwt51 ,hav]1 en hi] en da> ,rogge en ,g>/4 ,by alle de bo]d]y5 byna vond m5 kool1 kawo]d5 en melo554 ,de braakl&5 wi]d5 des zom]s niet omgeploegd1 zo dat 'er het onkruid vry mogt groey51 dog het vee liep 'er d5 gehel5 zom] op4 #cbj ,huiz54 ,de ,huiz5 t5 platt5 l&e w>5 van /e5 ( van h\t4 ,de /55 huiz5 zyn niet van ti*els1 wa>van m5 hi] niet veel heeft1 dog van zulk5 /e5 als m5 9 de natuurs*ap v9d5 kan1 vooral van zw>te kalkley54 ,dez5 zyn h>d als m5 ze uit d5 b]g h\wt1 dog vall5 9 s*ilf]s als zy aan de lugt blootge/eld word51 dog dit kan we9ig s*ad51 dewyl de /55 9 d5 w& va/zitt5 en dus 'er niet uit vall5 kunn54 ,by gebrek van ley5 b\w5 zy dikwyls met kalk/e51 z&/e51 en somtyds met grauw5 rots/e54 ,zulke mur5 zyn geme5lyk twee voet dik1 zeld5 dunn]4 ,m5 v9dt hi] ov]al kalk4 ,de mee/e huiz5 op het l& zyn egt] van h\t1 en somtyds van buit5 wit geplei/]d4 ,de ret5 9 de mur5 word5 met klei aangevuld4 ,zeld5 zyn die huiz5 me] dan ene v]diep+ hoog4 ,9 elk v]trek is ( e5 kac*el1 ( e5 s*oor/e51 en somtyds wel beid54 ,de kac*els hebb5 de g$aante van e5 langw]pig vi]kant4 ,sommig5 zyn geheel van yz]1 omtr5t twee en en5 halv5 voet lang1 twee voet hoog1 en &]halv5 voet bre$4 ,deze yz]5 kac*els word5 all5 9 het yz]w]k by ,trois ,rivires gegot54 ,sommig5 zyn van ti*els ( van /e51 niet grot] dan de yz]5 kac*els1 ma> bov5 opg$ekt met yz]5 plat54 ,de rook wordt uit d5 kac*el 9 d5 s*oor/e5 door ene yz]5 pyp geleid4 ,des zom]s neemt m5 de kac*els weg4 ,lorette4 ,des avonds kwam5 wy te ,lorette aan1 en nam5 ons v]blyf by de ,jesuiet54 ,d5 volg5d5 morg5 v]volgd5 wy onze reis door de boss*5 he5 na> het geb]gte1 om te zi5 wat zeldzaamh$5 m5 da> v9d5 konde4 ,de grond 0 9 't e]/ mee/ vlak1 ov]al met zwa> h\t bewass51 uitg5om5 op plaats5 da> poel5 w>54 ,wel de helft van de gewass5 die m5 hi] ontmoet word5 ook 9 ,zw$5 gevond54 ,k]ss5bom54 ,m5 zag hi] twee soort5 van wilde ,k]ss5bom51 die egt] ma> v]s*eid5h$5 van malk&] s*yn5 te zyn1 s*oon zy 9 't e5 en &] m]kelyk v]s*ild54 ,zy w>5 beid5 9 ,kanada ze] geme51 en de vrugt5 w>5 ?ans rood4 ,die van het ene soort dez] zog5aamde ,k]ss5bom5 w>5 wrang en trokk5 d5 mond en de keel t'zam52 dog die van het &]e hadd5 en5 aang5am5 zur5 smaak4 #cba ,nieswortel4 ,de ,drieblad]ige ,nieswortel #cbb wies 9 grote m5igte 9 de boss*54 ,op vele plaats5 b$ekte hy d5 grond geheel4 ,deze plant zogt voornamelyk zulke plaats5 die vol van mos1 dog niet al te nat w>51 en _h geme5lyk de ,oxalis ,acetocella en de ,circa ,alp9a tot gezell9n54 ,het zaad 0 nog niet ryp1 en de mee/e /el5 hadd5 ge5 zaad4 ,dit gewas w]d van de ,frans*5 ,tissavoyanne jaune gehet54 ,de ,wild5 gebruik5 de blad]5 en de /el5 om v]s*eid5 d+5 die zy uit bee/5vell5 hebb5 gemaakt s*oon geel te v]w54 ,de ,frans*51 9 navolg+ hi]van1 v]w5 'er wol en &]e /(f5 geel m$e4 ,bom54 ,wy kl\t]d5 met grote moeite en5 van de hoog/e b]g5 op4 ,dog tot myn groot v]driet zag ik 'er g5e &]e plant5 dan ik re$s 9 de vlakt5s van ,kanada gezi5 _h4 ,ook belette ons het h\t wa>m$e de b]g bewass5 0 het g5oeg5 te nem5 van e5 wyd uitge/rekt gezigt te g5iet54 ,dus hadd5 wy zo go$ als niets voor de moeite van ons kl\t]54 ,de bom5 die hi] wiess5 w>5 de ,haagbeuk1 ( de ,c>p9us ,o/rya1 de ,am]ikaans*e ,olm1 de ,roodbloemige ,ahorn1 die soort van boom die go$ is om gebr&e wond5 te hel51 welk5 ik nog niet bes*rev5 heb1 de ,beuk1 de ,betula nigra1 de ,sorb]boom1 de ,kanadas*e ,pynboom1 ,p]usse g5aamd1 de ,viburnum d5tatum1 de ,es*1 de zo ev5 bes*rev5 ,k]ss5boom1 en de ,besdrag5de ,taxus4 ,mugg54 ,mugg5 vond5 wy 9 grot] getal dan wy gew5s*t hadd52 zy d$5 de huid met ene m5igte van buil5 opzwell54 ,de ,jesuiet5 te ,lorette zeid5 dat het be/e middel teg5 de /ek5 van die ong$i]te 0 het aangezigt en de h&5 met vet te besm]54 ,teg5s de beet hield5 zy k\d wat] voor het be/1 mits m5 'er de wond t5 e]/5 m$e wiess*e4 ,des avonds kwam5 wy w$] te ,lorette t]ug1 na dat wy de plant51 die aanm]k+ v]di5d51 en die wy dez5 dag gezi5 hadd51 nauwkeurig aangetek5d en bes*rev5 hadd54 ,lorette4 ,lorette is e5 dorp1 drie ,fr4 myl5 t5 we/5 van ,quebec4 ,het wi]d byna alle5 van ,wild51 tot de ,hurons behor5de1 bewoond1 welk5 d5 ,rooms*5 ,godsdi5/ aang5om5 hebb54 ,het dorp ligt nev5s e5 rivi]tje1 het welk da> met e5 groot g]aas ov] ene klip he5 /roomt1 en en5 zaag- en en5 koornmol5 aan 't gaan helpt4 ,voor de aankom/ van d5 ,vad] ,jesuiet alhi] woond5 de ,am]ikan5 9 hutt51 gelyk die d] ,lapl&]s2 dog s$]t hebb5 zy de ,frans*5 9 't b\w5 nagevolgd4 ,de mee/e huiz5 zyn van h\t1 we9ig5 van /e54 ,9 elk huis w>5 twee v]trekk51 de keuk5 en ene kam]4 ,9 de kam] /ond e5 kle9e /55 kac*el van bov5 met ene yz]5 plaat1 volg5s 't gebruik van ,kanada4 ,nev5s d5 w& /ond5 de b$d51 wa> 9 zy met ge5 &] deksel legg5 dan hunne dagelyks*e kl$]54 ,ook zag hun ov]ig huisraad 'er vry slegt uit4 ,m5 heeft hi] e5 frai k]kje met tor5 en klok4 ,de tor5 is puntig1 enigs9s hoog1 en met wit ( v]t9d blek g$ekt4 ,deze k]k wil m5 hi] dat enige gelyk5is heeft na> die van ,santa ,casa te ,lorette 9 ,italie1 na> welke plaats het dorp zyn5 naam heeft4 ,naa/ de k]k /aat e5 /55 huis voor de ,prie/]s1 zynde twee ,vad]s ,jesuiet51 die hi] altyd won54 ,m5 is hi] ev5 vlytig 9 d5 godsdi5/ als op &]e ,rooms*gez9de plaats51 en het 0 v]makelyk te hor5 hoe wel de ,wild51 en vooral d]zelv] vr\w5 all]lei gee/elyke li$]5 9 hunne taal zong54 ,de mee/5 dez] ,hurons gaan op de wys van hunne ,l&sli$5 gekle$2 dog de mans hebb5 ga>n e5 ve/ aan gelyk de ,frans*54 ,de vr\w5 egt] h\d5 zig getr\w aan de wys van ha> l&4 ,het is bek5d dat de voor\d]s dez] ,wild51 by hunne bek]+ tot het ,*ri/5dom1 ene gel(te g$aan hebb5 van noit /]k5 drank te gebruik54 ,deze gel(te hebb5 zy tot nog toe vry heilig ond]h\d51 zo dat m5 'er zeld5 en5 bes*onk5 ziet1 s*oon &]s de ,wild5 hun lev5 voor d5 br&ewyn lat5 z\d54 ,behalv5 9 het b\w5 volg5 deze ,am]ikan5 de ,frans*5 9 vele d+5 na>4 ,zy plant5 all5 ,mais4 ,sommig5 hadd5 ook e5 we9ig ,weit ( ,rogge4 ,v]s*eid5' hield5 koey54 ,zy zett5 van onze gem5e ,zonnebloem5 #cbc op de ,maisl&51 en do5 'er het zaad van 9 hunne ,sagamite ( ,maissoep4 ,hunne ,mais 0 van e5 kle9 soort dat vry tydig ryp wordt1 en e5 ze] aang5aam meel uitlev]t4 ,9 ,augu/us wordt zy ryp4 ,de mol5s kom5 d5 ,jesuiet5 toe1 die voor alles wat 'er gemaald wordt geld ontvang54 ,m5 heeft tot ene proeve 9 ,kanada enige van de ,zwe$s*e w9t]weit en w9t]rogge gezaid1 want hi] heeft m5 &]s niet dan zom]koorn1 dewyl m5 bevond5 _h dat het koorn 't welk m5 9 ,frankryk teg5s d5 w9t] zait hi] doodvrie/4 ,om die r$5 _h ,dr4 ,s>rac91 gelyk my de oud/e d] ,jesuiet5 v]telde1 e5 we9ig ,zwe$s* w9t]koorn do5 kom54 ,dit slaagde ze] wel1 en w$]/ond de k\de4 ,de air51 't is wa>1 s*55 wel zo zwa> niet als het ,kanadas* graan2 dog 9 gewigt wonn5 zy 't wel tweemaal1 en gav5 e5 veel witt] meel4 ,m5 wi/ niet wa>om m5 de proev5 niet v]volgd heeft4 ,m5 kan hi] uit het zom]koorn op v] na e5 zo wit brood niet bakk5 als 9 ,frankryk uit het w9t]koorn4 ,my wi]d v]zek]d dat het voorja>skoorn1 ,weit1 zo wel als ,rogge1 oorspronglyk hi] te l&e uit ,zw$5 ( ,noorweg5 gekom5 04 ,de ,frans*5 hadd5 ond]vond5 dat het w9t]graan uit ,frankryk hi] gebragt 's w9t]s doodvroor1 en dat het zom]zaad uit hun vad]l& ov]gevo]d hi] g55 g5oegzam5 tyd _h om ryp te word54 ,en dit de$ h5 9 't beg9 ,kanada voor e5 slegt en onbewoonba> l& aanzi54 ,ma> e9delyk b$agt5 zy zom]koorn uit de noordelyk/e del5 van ,europa te do5 kom51 en dit slaagde wel4 ,ik ke]de d5 #ad4 t]ug na> ,quebec1 mak5de langs d5 weg enige kruidkundige aanm]k+54 ,nieuwe ,g\v]neur4 ,di5 avond kwam de nieuwe ,g\v]neur ,g5]aal ov] geheel ,kanada1 de ,m>quis de la ,jonquire1 voor de ,/ad1 dog v]s*o( zyne intr$e tot d5 #ae4 zynde het da> toe di5 avond te laat4 ,hy 0 d5 #b4 ,juni ,n4 ,s4 uit ,frankryk uitgezeild1 en _h ,quebec niet e]d] dan nu konn5 b]eik51 t] oorzaak van de h9d]niss5 die de grote s*ep5 op de ,/4 ,laur5ce van weg5s de z&bank5 ontmoet54 ,dez5 mak5 dat m5 niet dan met en5 ze] gun/ig5 w9d de ,rivi] kan opv>51 moet5de de s*ep5 ze] dikwyls w5d51 en somtyds ze] nauwe kanal5 doorv>54 ,behalv5 dat 0 het d5 #ae4 het fee/ van ,m>ia's ,hemelva>t1 dat 9 alle ,rooms*e ,l&5 ze] /iptelyk gevi]d wordt4 ,dus 0 die dag dubbeld m]kwa>dig1 zo wel om het fee/ als om de aankom/ van d5 ,g\v]neur1 die hi] met grote plegtigh$5 ontvang5 wordt1 dewyl hy zo veel is als ,ond]kon+4 ,des morg5s om agt uur v]zameld5 zig de voornaam/e li$5 t5 huize van d5 ,he] ,de ,vaudreuil1 die onlangs tot ,g\v]neur van ,trois ,rivires b5oemd 0 geword51 en 9 de b5$5/ad woonde4 ,zyn ,vad] 0 ,g\v]neur ,g5]aal gewee/4 ,de ,m>quis de la ,galissonire kwam hi] ook1 die tot nog ,g\v]neur ,g5]aal gewee/ 01 en ?ans op zyn v]trek na> ,frankryk /ond4 ,hy wi]d begeleid door de voornaam/e ,ampt5a>s4 ,ik 0 hi] ook g5odigd4 ,om half neg5 /apte de nieuwe ,g\v]neur 9 e5 sloep1 die met rood doek bekle$ 04 ,da>op wi]d het ges*ut van de wall5 gelo/1 en alle de klokk5 begonn5 te luy54 ,alle de voornaam/e ,h]5 begav5 zig na> d5 oev] om d5 ,g\v]neur te v]welkom54 ,by het uit/app5 van de sloep w]d hy door d5 ,m>quis de la ,galissonire ontvang54 ,na dat deze twee malk&]5 begroet hadd51 trad de ,major d] ,/ad toe1 en hield ene r$5vo]+ tot d5 nieuw5 ,g\v]neur1 die door d5zelv5 kortelyk w]d beantwoord2 wa>op het ges*ut w$]om gelo/ w]d4 ,de /raat tot aan de ,ho(dk]k toe 0 met gewap5de mans*ap bezet1 die grot5deels uit de borg]y gekoz5 04 ,de ,g\v]neur g+ te voet1 gekle$ 9 en5 rod5 gegalonne]d5 rok1 begeleid door alle de voornaam/5 en ene s*a> van aans*\w]s4 ,zyne b$i5d51 9 't gro5 gekle$1 g+5 met het gewe] op s*\d] vooruit4 ,aan de deur d] ,ho(dk]k w]d hy door d5 ,biss*op aan 't ho(d d] ,gee/elykheid ontvang54 ,de ,biss*op 0 9 zyn plegtgewaad1 hebb5de d5 myt] op het ho(d1 en d5 ,biss*oppelyk5 /af 9 de h&4 ,sommige ,prie/]s w>5 9 witte mi%embd51 &]5 9 lange misrokk5 g$o/4 ,na dat de ,biss*op ene korte r$5vo]+ geh\d5 _h1 gaf hy d5 ,g\v]neur e5 zilv]5 ,*ri/usbeeld te kuss51 het welk door e55 ,prie/] op en5 lang5 /ok g$rag5 w]d1 word5de die ,prie/] door twee &]5 begeleid1 welk5 i$] ene br&5de was*ka>s 9 de h& hadd54 ,da>op g+ de ,biss*op met de ,gee/elyk5 vooruit na> het ,koor2 de b$i5d5 van d5 ,g\v]neur volgd51 d5 ho$ op 't ho(d1 en 't gewe] op s*\d]4 ,het laat/ kwam de ,g\v]neur zelf met all5 die hem v]zeld54 ,to5 het ,koor begon blev5 de nieuwe en de oude ,g\v]neur voor en5 met rood bekl$5 /oel /aan1 wa> zy g$ur5de de gehele ,mis1 die door d5 ,biss*op zelv5 v]rigt w]d1 blev54 ,uit de ,k]k begav5 zy zig na> het ,slot1 wa> de voornaam/e ,h]5 bye5kwam5 om hunne pligtpleg+5 aftelegg54 ,het zelve kwam5 alle de gee/elyke ordres do54 ,ik _h de e] m$e t] middagmaaltyd met enige &]5 g5odigd te word54 ,het on?aal 0 ges*ikt na> de plegtigheid1 en m5 bleef tamelyk lang aan tafel4 ,de ,m>quis de la ,jonquire 0 lang van p]soon1 en iets bov5 de ze/ig j>5 oud4 ,hy _h 9 d5 laat/ gee9digd5 oorlog en5 hevig5 zeeslag aan de ,engels*5 gelev]d1 dog 0 door de ov]magt g$wong5 gewee/ zig ov] te gev54 ,by die geleg5heid w]d hy door de s*\d] ges*ot54 ,9 't gaan liet hy het ho(d e5 we9ig voorov] hang54 ,hy 0 voor 't ov]ige e5 ze] bevallig man1 en die zyne wa>digheid wel wi/ te h&hav5 ond] het uitdel5 zyn] gun/bewyz54 ,middel om de drank5 koel te h\d54 ,v]s*eid5 d] ,h]5 die d5 maaltyd bywoond5 zeid5 het volg5de dikwyls beproefd1 en om d5 drank 9 d5 zom] koel te h\d51 go$ gevond5 te hebb54 ,m5 tapt d5 drank 9 fless*5 af1 welk5 m5 toegekurkt 9 de lugt hangt na ze met natte doek5 omwond5 te hebb54 ,dit maakt d5 wyn k\d1 al 0 hy re$s w>m gewee/4 ,na enig5 tyd maakt m5 de doek5 op nieuws met wat] nat1 dat zo k\d is als m5 het kryg5 kan4 ,de drank wordt op deze wys zelfs koeld] dan het wat] wa> m5 de doek5 m$e begot5 heeft4 ,de uitw]k+ is dezelve al hang5 de fless*5 9 de zon4 #cbd ,omgang4 ,de ,omgang t] ere d] ,heilige ,maagd 0 ook ze] pragtig1 word5de door de ,gee/elykheid1 de beide ,g\v]neurs1 en ene grote m5igte van de voomaam/e li$51 bygewoond4 ,het ges*ut wi]d gelo/1 de klokk5 geluid1 de trom g]o]d1 en 't krygsvolk /ond 9 't gewe]4 ,de aans*\w]s viel5 all5 op de kni5 voor het beeld d] ,lieve ,vr\w1 dog niet voor dat van d5 ,zaligmak]4 ,de ,gee/elykheid g+ d5 gants*5 tyd al z+5de4 ,?uya4 ,de ,?uya occid5talis wies ze] ov]vlo$ig 9 ,kanada1 dog niet zuidelyk]4 ,het mee/ zuidwa>ds dat ik dez5 boom gezi5 heb 0 9 ,new ,york1 e5 we9ig van ,s>atoga1 en by ,casses1 omtr5t op de bre$te van #db4 gr4 #aj4 m94 ,de ,he] ,b>tram _h 'er egt] en5 boom van 9 ,virg9ie gezi51 digt by de plaats op de ,rivi] ,james die ,! ,falls g5oemd wordt4 ,ook v]zek]de ,dr4 ,cold5 dat hy hem op v]s*eid5 plaats5 rondom zyn ,l&go$ ,cold+ham1 tuss*5 ,new ,york en ,albany1 omtr5t op de bre$te van #da4 gr4 #cj4 m94 gezi5 _h4 ,de ,frans*5 door gants* ,kanada1 zo wel als de ,engels*5 en ,holl&]s te ,albany noem5 hem d5 ,witt5 ,c$]4 ,de ,engels*5 9 ,virg9ie hebb5 en5 da> groey5d5 ,?uya d5 naam van ,j5ev]boom gegev54 ,deze boom groeit op v]s*ill5de grond54 ,de wortels s*yn5 altyd enig vogt te moet5 hebb54 ,vooral s*e5 hy 9 poel5 en natte grond5 wel te ti]51 en wi]d da> vry hoog4 ,na dez5 s*55 hem /e5agtige heuvels en &]e plaats5 wa> tamelyk grote /55 by malk&] lag51 welk5 met mos begroeid w>51 wel te behag54 ,vond m5 zulke met mos bewass5 /55 9 m5igte aan het /r&1 zo /ond5 'er geme5lyk ook enige ,?uyas4 ,behalv5 dat1 zag m5 d5 boom hi] en da> op de hoogt5s nev5s de rivi]51 en &]e hoge grond5 die met ene /(agtige a>de b$ekt w>51 wa>by m5 aanm]k5 moet dat die plaats5 geme5lyk enig m9]aal wat] omtr5t zig hadd51 ( dat zy van de hog] l&5 enig vogt kreg54 ,ik zag hem ook wel 9 ene droge a>de wass51 dog da> kwam hy noit tot ene aanm]kelyke zwa>te4 ,9 de klov5 d] b]g5 vond m5 hem dikwyls g5oeg2 dog hy wi]d da> ook niet ze] zwa>4 ,de groot/5 van deze bom51 die ik gezi5 heb1 w>5 ongeva> vyf ( zes vadem hoog4 ,e5 boom van ti5 duim 9 't kruis _h twee en neg5tig kr+52 e5 &]e van en5 voet en twee duim dikte _h 'er hond]d twee en ve]tig4 #cbe ,de ,inwoond]s van ,kanada gebruik5 dez5 boom om he9+5 te mak51 dewyl het h\t lang] dan e5s m5s*5 lev5 ond] d5 blot5 hemel dur5 kan4 ,de mee/e he9+5 w>5 hi] te l&e van dit h\t gemaakt1 gelyk ook de mee/e pal51 die m5 9 d5 grond slaat4 ,de palissades voor de ve/+w]k5 w>5 byna all5 van ,?uyah\t4 ,somtyds bezigt m5 het ook voor balk54 ,de ribb5 9 d5 bodem van de ba/5s*uit5 zyn ook van dez5 boom1 dewyl het buigzaam1 en v>s* zynde ze] ligt is4 ,ge5 h\t wordt bet] geagt om kalk te br&54 ,de dunne takjes met de blad5 gebruikt m5 om 'er bezems van te mak54 ,zulke bezems kom5 de ,wild5 te koop veil54 ,ook heb ik niet gem]kt dat m5 &]e soort5 van bezems 9 ,kanada gebruikte4 ,de v>s*e takk5 hebb5 en5 byzond]5 en niet onaang5am5 reuk1 di5 somtyds de bezems van zig gev54 ,9 de ,g5eeskon/ gebruikt m5 dez5 boom tot me] dan e5 e9de4 ,de ,komm&ant van ,=t ,/4 ,fr$]ic1 de ,he] de ,lusignan1 wi/ zyne w]k+ teg5s de pyn5 van het ,rhumatismus niet g5oeg te pryz54 ,m5 /ampt de v>s*e blad]5 9 e5 morti]1 en m5gt ze dan met sme] van v>k5s ( &]e bee/54 ,dit kookt m5 zo lang tot dat het ene zalf wordt1 die m5 op l9n5 gesme]d op de pynelyke plaats legt4 ,deze zalf v]zagt de pyn 9 kort5 tyd4 ,teg5s door het li*aam vlieg5de pyn5 neemt m5 vi] vyfd5 van de blad]5 van e5 soort van ,polypodium1 #cbf e5 vyfde van de zaadhuisjes d] ,?uya1 en maakt 'er e5 po$] van4 ,dit begiet m5 met lauw wat]1 sme]t het tot e5 bry geword5 zynde op e5 /uk l9n51 en w9dt het om het li*aam1 met deze voorzorg egt] dat m5 en5 doek tuss*5 het li*aam en de bry 9 legt1 dewyl de bry br& als vuur4 ,dit middel hadd5 vel5 voortreffelyk go$ gevond54 ,e5 ,iroquois v]telde ons dat het afkooksel d] blad]5 teg5s d5 hoe/ gebruikt w]d4 ,om/reeks ,s>atoga dr9kt m5 dat afkooksel teg5s de afga&e koorts54 ,de boom blyft d5 w9t] ov] gro54 ,zyn zaad wordt 9 't laat/ van ,septemb] ,o4 ,s4 ryp4 ,d5 #d4 ,octob] hadd5 dit ja> enig5 re$s begonn5 hun zaad te lat5 vall51 vooral zulk5 die aan en5 /]k5 zonnes*yn bloot /ond51 en de &]5 hadd5 re$s hunne zaadhuisjes begonn5 te op554 ,deze boom heeft de zelve eig5s*ap als v]s*eid5 &]e bom5 van ,noord ,am]ika1 namelyk dat zy 9 grote m5igte 9 mo]ass5 en zw>e boss*51 en zelfs da> me] dan op &]e plaats51 wass51 zo dat m5 zegg5 kan dat da> zyn regte plaats is4 ,egt] /aat op die plaats5 nauwelyks e5 enige boom die zaad geve4 ,9 teg5deel als zy aan d5 buit5kant van e5 bos*1 ( op ene &]e plaats /aan wa> zy vrye lugt hebb51 zo zyn zy vol zaads4 ,dit heb ik ontelb>e reiz5 opgem]kt4 ,en het zelve _h plaats omtr5t d5 ,ahorn1 d5 ,sassafras1 d5 witt5 ,d5n5boom1 de zog5aamde ,p]usse1 d5 ,mo]bezieboom1 en &]54 ,d5 #g4 ,aug4 g+ ik4 het ,ursel9] ,nonn5kloo/] bezigtig54 ,de inrigt+ da>van is g5oegzaam de zelve met de &]e ,nonn5kloo/]s4 ,dit ,kloo/] /aat b9n5 de ,/ad1 en heeft ene fraye ,k]k4 ,de ,nonn5 /ond5 voor ze] godsdi5/ig te boek4 ,ook zyn het deze ,nonn5 die zig het m9/ lat5 zi51 en zig het mee/ 9 huis h\d54 ,buit5 d5 ,g5ee%e] en d5 ,wondhel]1 mog5 g5e mans 9 't ,kloo/] kom51 t5 zy door e5 byzond] v]l( van d5 ,biss*op1 dat zeld5 v]le5d wordt2 dog ik _h 'er e51 op voorspraak van d5 ,m>quis de la ,galissonire1 v]worv54 ,ik g+ 'er met d5 ,he] ,gaul?i] na> toe4 ,de ,abdis1 v]gezeld van en5 /oet ,nonn51 mee/ all5 oud51 ontv+ ons4 ,het 0 e5 ,zondag1 en 9 de ,k]k vond5 wy v]s*eid5' ,nonn5 op h>e kni5 legg5 en bidd54 ,by 't intr$5 van de k]k viel5 de ,abdis en alle de ,nonn5 op h>e kni54 ,het zelve de$ de ,he] ,gaul?i]1 en ik ook4 ,wy kwam5 da>op 9 e5 kapelletje1 d] ,heilige ,maagd toegewyd1 wa> w$]om geknield moe/ word54 ,v]volg5s bezag5 wy de k]k51 de eetzaal1 en het v]trek wa>9 de ,nonn5 zitt5 te w]k51 het welk ze] groot is4 ,de eetzaal is ev5 e5s ges*ikt als 9 de twee &]e ,kloo/]s4 ,ond] de tafels zyn kle9e lad5 wa>9 elke ,non ha> vork1 s]vet1 en &]e d+5 b]g5 kan4 ,de ,celletjes zyn kle91 en elke ,non heeft 'er e54 ,de mur5 zyn niet ges*ild]d4 ,e5 kle9 b$1 ene tafel met lad51 e5 ,*ri/usbeeld1 enige ,heilig51 en e5 /oel1 zie da> al het huisraad4 ,m5 bragt ons 9 e5 v]trek vol van jonge ,juffr\w5 van omtr5t twaalf ja> en da>ond]1 welk5 h]wa>ds gezond5 w>5 om ond]wez5 te word54 ,zy mog5 e5s op en5 dag h>e nabe/a&5 gaan bezoek51 dog niet lang uitblyv54 ,als zy h>e opvo$+ g5ot5 hebb5 gaan zy we] na> huis4 ,by het ,kloo/] is e5 fraye tu91 legg5de b9n5 en5 hog5 muur1 en vol van all]lei moeskruid5 en vrugtbom54 ,ond] het w]k5 ( het et5 wordt e5 diep /ilzwyg5 geh\d51 uitg5om5 dat ene d] ,nonn5 iets ov]luid lee/2 ma> na het et5 mog5 zy e5 uur ( twee 9 d5 tu9 gaan w&el51 en zig b9n5 't ,kloo/] v]mak54 ,na alles wat hi] m]kwa>dig 0 gezi5 te hebb5 nam5 wy afs*eid en v]trokk54 ,omtr5t e5 vi]de van ene ,zwe$s*e myl we/wa>ds van ,quebec is ene m9]ale bron4 ,het wat] 0 vol van yz]del51 en smaakte 'er /]k na>4 ,de ,he] ,gaul?i] _h het met en5 go$5 uitslag 9 v]/op!d51 miltziekt5s1 en di]gelyke ongemakk5 voorges*rev54 ,slang54 ,m5 v]zek]de 9 't algeme5 dat 'er rondom ,quebec g5e giftige slang5 te v9d5 w>51 welk] beet nadeel van belang kon do51 zo dat m5 da> g]u/ door 't gras kon w&el54 ,ik vond alle de slang5 ze] s*uw4 ,dog 9 het zuidelyk] g$eelte van ,kanada moet m5 omzigtig] zyn4 ,mi]54 ,hi] en da> op de hoogt5s 9 de boss*5 vond m5 kle9e ,mi]hop51 gemaakt door e5 soort van pekzw>te ,mi]51 die d5 ,zwe$s*5 volkom5 gelyk dog wat kle9d] w>54 ,wilde ,volk54 ,d5 #ba4 ,augu/us w>5 'er enig5 uit de drie ,am]ikaans*e ,volk51 namelyk de ,hurons1 de ,mikmaks1 en de ,anies1 #cbg by d5 ,g\v]neur ,g5]aal4 ,de ,anies zyn e5 soort van ,iroquoiz51 en bondg5ot5 d] ,engels*54 ,zy w>5 9 d5 laat/5 oorlog gevang5 gemaakt4 ,hurons4 ,de ,hurons behor5 tot die zelve ,am]ikan5 die te ,lorette won51 en d5 ,*ri/elyk5 ,godsdi5/ aang5om5 hebb54 ,zy zyn ze] lang1 /]k1 gr( van l$51 welgemaakt1 en kop]kleurig4 ,zy hadd5 kort zw>t hair1 dat op het voorho(d van het ene oor tot het &]e afges*or5 04 ,ge5 van hun droeg ho$ ( muts4 ,enig5 hadd5 oorr+51 &]5 niet4 ,v]s*eid55 hadd5 het gants*e aangezigt met v]milio5 bes*ild]d2 dog &]5 hadd5 alle5 ma> enige dw>s/rep5 op het voorho(d en by de or54 ,ook w>5 'er die het hair met v]milio5 besme]d hadd54 ,de rode kleur is het voornamelyk wa> zy zig m$e bes*ild]52 egt] heb ik 'er enig5 gezi5 die 't aangezigt met zw>t be/rek5 hadd54 ,vel5 hadd5 9 't aangezigt en op het lyf v]s*eid5' figur51 welk5 da> zo op gemaakt w>5 dat zy noit uitg+54 ,hoe dit ges*i$t zal ik 9 't v]volg meld54 ,deze figur5 zyn all5 zw>t4 ,sommig5 hadd5 op elke wang ene slang1 &]5 enige kruiss51 w$]om &]5 en5 pyl1 ene zon1 ( iets &]s1 zo als het hun 9 't ho(d gekom5 04 ,di]gelyke figur5 hadd5 zy ook op de bor/1 en &]e del5 van het li*aam4 ,dog sommig5 hadd5 'er ge5 9 't geheel4 ,zy droeg5 e5 hembd1 wit ( blauw ge/reept1 en e5 hairig dek1 blauw ( wit1 met ene rode ( blauwe /reep om d5 r&4 ,somtyds 0 het dek zelf rood4 ,die dek hadd5 zy altyd op de s*\d]s1 ( liet5 het afhang51 en sloeg5 het dan om de middel4 ,om d5 hals droeg5 sommig5 ene kett+ van violette ,wampums met kle9e witte ,wampums da> tuss*54 ,deze ,wampums w>5 kle91 van g$aante als ene langw]pige p>el1 en van die mossel5 welk5 de ,engels*5 ,clams #cbh noem5 gemaakt4 ,9 't v]volg zal ik 'er me] van zegg54 ,aan deze ,wampumkett+ hadd5 vel5 voor op de bor/ e5 /uk ,frans* zilv]geld hang51 met het beeld des ,kon+s da>op4 ,&]5 w$]om droeg5 da>aan ene grote sneuwwitte mossels*aal1 di]gelyk5 zy ze] hoog s*att51 en die ze] duur zyn4 ,da> w>5 'er die niets om d5 hals hadd54 ,alle5 g+5 zy met de bor/ bloot4 ,voor het lyf hebb5 zy ene tabaksbeurs van bee/5vell5 gemaakt1 met de hairige zyde buit5wa>ds4 ,hunne s*o55 w>5 van vell51 en gelek5 veel na> de s*o55 zond] hakk5 welk5 de ,vr\w5 9 ,f9l& drag54 ,sommig5 hadd5 hunne s*o55 met v]milio5 bes*ild]d4 ,9 plaats van k\ss5 hadd5 zy blauwe doek5 om de b55 en dy5 gewond51 op de zelve wys als ik het wel by de ,russis*e bo]5 gezi5 heb4 ,mikmaks4 ,de ,mikmaks w>5 gelyk de ,hurons gekle$1 uitg5om5 dat zy lange1 ongekrulde1 pekzw>te hair5 hadd51 die bov5 ov] de s*\d]s afh+54 ,byna alle deze ,volk5 hebb5 pekzw>t en ongekruld hair1 enige we9ig5 heb ik 'er egt] gezi5 wi] hair tamelyk gekroe/ 04 ,dog m5 moet aanm]k5 dat het hi] 9 ,kanada ze] moeilyk is van de wez5/rekk5 d] ,am]ikan5 wel te oordel51 dewyl hun blo$ met dat d] ,europ]s ze] v]m5gd is1 het zy door middel van gevang5' k9d]5 die zy ond] zig aang5om5 hebb51 het zy van weg5s vele ,frans*51 die op hunne reiz5 door het ,l& ook het hunne g$aan hebb5 tot de v]me]d]+ van de huisgez9n5 d] ,wild51 dewyl de vr\w5 van di5 l&a>d niet ong]ieflyk zyn4 ,deze ,mikmaks w>5 door de bank zo groot en kloek niet als de ,hurons4 ,ik heb g5e ,wild5 gezi5 die zo lang hair hadd5 als dez54 ,hunne taal 0 ook van die d] ,hurons ond]s*eid52 en om die r$5 wordt 'er e5 tolk voor dezelve ond]h\d54 ,anies4 ,de ,anies maakt5 het d]de volk uit dat m5 hi] zag4 ,van dez51 bondg5ot5 d] ,engels*51 w>5 9 d5 laat/5 oorlog vyftig man opgetrokk5 om rondom ,montreal te plond]54 ,dog de ,frans*51 van hun voornem5 ond]rigt1 /eld5 ene h9d]laag toe1 en s*ot5 by 't e]/e vuurgev5 'er vi]5ve]tig van ov] hoop1 zo dat 'er ma> de vi] die nu hi] w>51 en twee &]5 die ?ans ziek lag51 het lev5 'er van afbragt54 ,zy sprak5 dezelve taal als de ,hurons1 en w>5 ook zo kloek4 ,dog de ,hurons s*55 langw]pige en de ,anies rondagtige aangezigt5 te hebb54 ,deze ,anies zag5 'er vry wre$ uit2 hunne kl$+ egt] 0 als die d] ov]ige ,wild51 alle5 hadd5 zy agt] 9 d5 nek e5 lang rondagtig /uk t9 9 't hair gebond54 ,e5 van hun _h ene bloem midd5 9 't hair op d5 kop4 ,i$] byna van deze ,wild5 _h zyne tabakspyp by zig1 die van grauw5 kalk/e5 gemaakt 01 en en5 lang5 h\t5 /eel _h4 ,hi] w>5 niets dan mansp]son54 ,to5 de ,g\v]neur ,g5]aal hun gehoor v]le5de g+5 de ,mikmaks op d5 grond 9 de zaal zitt51 gelyk de ,lapl&]s gewoon zyn4 ,dog de &]5 zat5 op /oel54 ,boekdrukk]y4 ,9 ,kanada 0 ?ans g5e ,boekdrukk]y1 s*oon 'er voor dez5 ene gewee/ is4 ,alle de boek5 kwam5 uit ,frankryk ov]1 en alle wett5 en di]gelyke wi]d5 ges*rev51 het ge5 zig zelfs tot het papi]5 geld hi] te l&e toe uit/rekte4 ,m5 gaf voor dat m5 hi] g5e drukk]y hebb5 wilde om voor te kom5 dat 'er kwade boek51 teg5s d5 godsdi5/1 de reg]+ ( de go$e z$5 g$rukt en v]spreid w]d51 als ( dit niet door ges*rev5 boek5 konde ges*i$54 ,dog de w>e r$5 zal1 d5k ik1 deze zyn1 dat aangezi5 de armo$e des l&s e5 ,drukk] zyn be/aan hi] niet z\ kunn5 w9n51 en t5 dele ook om ,frankryk het voordeel te gev5 van boek5 h]wa>ds te kunn5 z5d54 ,maaltyd54 ,de ,maaltyd5 w>5 hi] 9 vele /ukk5 ze] v]s*ill5de van die m5 9 de ,engels*e ,volkplant+5 hield1 het welk veelligt van het ond]s*eid dat 'er tuss*5 de twee volk5 9 smaak1 z$51 en godsdi5/ he]s*t1 afhangt4 ,m5 at hi] driemaal daags1 's morg5s1 's middags en 's avonds4 ,m5 ontbeet geme5lyk tuss*5 zev5 en agt uur4 ,de ,frans*5 /ond5 hi] mee/ vroeg op1 zo dat m5 zelfs om zev5 uur d5 ,g\v]neur re$s sprek5 kon4 ,ook 0 dat de tyd om hem zyne opwagt+ te mak51 en enig v]zoek te do54 ,m5 ontbyt op vel]h&e wyz54 ,sommige mans gebruik5 e5 /uk broods 9 br&ewyn g$oopt1 &]5 nam5 e5 slokje br&ewyn met e5 /uk broods toe4 ,*okolade wordt ook veel gebruikt4 ,de mee/e vr\w51 en ook vele mans1 dr9k5 k(fi met e5 we9ig melks4 ,sommig5 ontbyt5 9 't geheel niet4 ,ik zag hi] noit !e gebruik51 miss*i5 om dat m5 k(fi en *okolade uit de ,frans*e zuidelyke ,am]ikaans*e ,prov9ci5 kryg5 kan1 dog de !e uit ,*9a hal5 moet1 voor de welke m5 niet nutteloos het geld buit5 het l& z5d5 wil4 ,ook zag ik n]g5s bot]hamm5 by 't ontbyt gebruik54 ,de middagmaaltyd wi]d geme5lyk om twaalf uur geh\d54 ,by de aanzi5lyk/5 kom5 vele g]egt5 op tafel1 en de ov]ig5 volg5 h5 na als zy ga/5 hebb54 ,de brod5 w>5 geme5lyk van weit en langw]pig4 ,voor elk m5s* legt m5 e5 bord1 ene vork1 lepel1 en s]vet4 ,9 de ,engels*e volkplant+5 heeft m5 zeld5 s]vett5 op tafel4 ,op v]s*eid5' plaats5 legt m5 'er ook e5 mes by1 dog op de mee/5 niet1 en da> br5gt i$]1 vr\w5 zo wel als mans1 zyn eig5 mes m$e4 ,de lepels en vork5 w>5 geme5lyk van zilv]1 en de bord5 mee/ van ,delfs* porcele94 ,de maaltyd beg9t met soep vol van brood4 ,dan komt 'er vlees*1 op vel]lei wyze toeb]eid1 rag\ts1 gevogelte1 en di]gelyk51 te gelyk met salade4 ,ov] tafel dr9kt m5 mee/ rod5 ,frans*5 wyn1 geme5lyk met wat]4 ,ook dr9kt m5 'er somtyds e5 zek] soort van bi]1 van sp>rebom5takk5 gebr\w54 ,de vr\w5 gebruik5 mee/ wat]1 ook wel e5 we9ig wyns1 dog ge5 bi]4 ,m5 _h vryheid 9 't dr9k51 en kreeg de fless*5 by zig op tafel4 ,het nag]egt be/ond uit v]s*eid5' konfitur51 kaas1 en melk1 welke m5 met suik] op het laat/ gebruikte4 ,vrydags en zat]dags at m5 ge5 vlees*1 dog le$ da>om ge5 hong]4 ,m5 krygt dan all]lei moeskruid5 en vis*1 welk5 laat/5 m5 op &]e dag5 zeld5 eet4 ,m5 gebruikt veel konkomm]s 9 s*yv5 gesn$5 9 room1 het ge5 ze] go$ is4 ,ook eet m5 ze somtyds alle5 gelyk radys4 ,de melo55 gebruikt m5 altyd met suik]4 ,9 d5 wyn en d5 br&ewyn doet m5 hi] en by de ,engels*5 noit suik]1 wa>van m5 9 ,zw$5 wel e5s zoveel gebruikt dan hi]4 ,m5 bidt nog dankt hi] niet voor ( na d5 maaltyd1 dog maakt e5 kruis1 het ge5 ook sommig5 wel v]get54 ,na het et5 dr9kt m5 t5 e]/5 e5 kopje k(fi zond] melk4 ,des avonds eet m5 mee/ om zev5 uur en iets lat]1 en de g]egt5 zyn dan byna de zelv5 als des middags4 ,pudd+ en pun* ontmoet m5 hi] niet1 s*oon zy d5 pun* wel k5n54 ,hond5 die wat] hal54 ,m5 _h hi] op v]s*eid5 plaats5 hond5 gew5d wat] uit de ,rivi] te hal54 ,ik zag d5 #bc4 ,aug4 twee grote ,hond5 voor e5 wag5tje agt] malk&] gespann54 ,zy hadd5 nette tuig5 op het lyf1 en en5 toom 9 d5 bek1 gelyk de pa>d54 ,op het wag5tje /ond ene ton4 ,zy wi]d5 van e5 jongetje g]ege]d dat agt] d5 wag5 liep4 ,als zy aan de ,rivi] kwam5 sprong5 zy 'er van zelv5 91 en dan vult m5 de ton4 ,dit g$aan zynde trekk5 de hond5 het wag5tje we] d5 b]g op en na> huis4 ,9 't v]volg zag ik byna alle dag5 te ,quebec hond5 met wag5tjes na> de ,rivi] lop54 ,somtyds 0 'er ma> e5 hond voor4 ,die hond5 w>5 zeld5 groot4 ,de jong5s die 'er by zyn hebb5 lange zwep5 9 de h&4 ,ik zag op deze wys niet alle5 wat]1 ma> ook h\t en &]e d+5 hal54 ,des w9t]s pleegt m5 dikwyls 9 ,kanada1 als m5 op reis is1 hond5 voor kle9e da>toe gemaakte sl$5 te spann51 wa>op m5 zyn rei/uig en &]e d+5 legt4 ,gem5e li$5 gebruik5 ze op deze wys geme5lyk als zy des w9t]s reiz51 en gaan zelv5 te voet4 ,byna al het h\t1 dat de arme m5s*5 's w9t]s uit de boss*5 hal51 wordt hun door hond5 toegevo]d1 wa>om m5 die hond5 ook de pa>d5 d] arm5 noemt4 ,zy spann5 'er dan mee/ twee agt] malk&] voor i$] vo]4 ,ook v]toonde m5 my e5 pa> da>toe met voordagt gemaakte nette sl$51 wa>9 ene vr\w zitt5 kon1 welk5 door twee hond5 getrokk5 w]d51 die 'er1 als de baan glad 01 grot] spo$ m$e kond5 mak5 dan m5 wel d5k5 z\4 ,e5 hond van middelmatige grootte is dan 9 /aat e5 m5s* te trekk54 ,oude li$5 hebb5 my v]haald dat 'er 9 hunne k9ds*heid we9ig pa>d5 9 het l& w>51 en de inwoond]s to5 des w9t]s alle hunne vragt5 door hond5 d$5 trekk54 ,v]s*eid5 ,frans*51 die 's w9t]s na> ,t]ra ,labrador g]eisd w>51 v]haald51 dat de ,eskimaus1 welk5 dat l& bewon51 niet alle5 hunne go$]5 van hond5 op sl$5 trekk5 lat51 ma> dat zy zelv5 op sl$5 door hond5 getrokk5 op het ys ryd54 ,bronn54 ,de hoogt5s t5 we/5 buit5 de ,/ad br5g5 vele bronn5 voort4 ,alle deze heuvels be/aan uit de voorhe5 gemelde kalkley51 en zyn aan d5 we/kant tamelyk /eil1 zo dat het moeilyk is ze te beklimm54 ,hunne loodregte hoogte b$raagt omtr5t ti5 ( twaalf vadem54 ,bov5 op zyn zy zond] h\t1 en met ene dunne kor/ van a>de1 die m5 tot koornl&5 ( weid5 gebruikt1 b$ekt4 ,het is onbegryplyk hoe deze naakte heuvels aan al dit wat] kom5 dat 'er van komt af vloey54 ,z\d5 deze heuvel5 de eig5s*ap hebb5 van het wat] uit de lugt1 het zy by dag ( by nagt1 aan te trekk52 en z\d5 de b]g5 die uit ley5 be/aan da> bekwam] toe zyn dan &]58 ,pa>d54 ,de ,pa>d5 9 ,kanada1 oorspronglyk uit ,frankryk h]wa>ds gebragt1 zyn van e5 go$ soort1 /]k1 vlug1 en zo groot als go$e ,ruit]spa>d54 ,m5 hakt hun hi]1 gelyk als 9 ,engel&1 de /a>t5 af1 wa>door m5 de arme di]5 van hunne wap55 teg5s de m5igvuldige vlieg5 en &] ong$i]te b]o(t4 ,als de pa>d5 trekk5 moet5 spant m5 ze agt] malk&]1 dog zeld5 me] dan drie4 ,en dit zal miss*i5 de r$5 wez5 wa>om m5 d5 pa>d5 de /a>t5 kort1 op dat het voor/e het agt]/e da> m$e niet 9 de og5 slaan mogte4 ,m5 ziet zeld5 wag5s met vi] wiel51 ma> mee/ k>r54 ,de ,g\v]neur en enig5 we9ig5 d] voornaam/e ,h]5 gebruik5 hi] koets52 de ov]ig5 v]g5oeg5 zig met op5 *aises4 ,m5 klaagde 9 't algeme5 dat de ,bo]5 te veel pa>d5 begonn5 aan te fokk51 wa>door des w9t]s het vo$] voor de koey5 te kort s*oot4 ,koey54 ,de ,koey5 w>5 hi] ook uit ,frankryk gebragt4 ,zy w>5 zo groot als onze ,zwe$s*54 ,m5 zeide dat het vee hi] te l&e kle9d] wi]d1 en s*reef het aan de k\de d] w9t]s toe1 g$ur5de d5 welk5 m5 ze zes ma&5 lang g5oodzaakt is opgeslot5 te h\d51 en ze matiglyk te vo]51 uit vrees van gebrek4 ,de mee/5 hadd5 hoorn51 enig5 alle5 uitg5om54 ,dog 9 ,p5sylvanie 0 het ene ongehoorde zaak ene koe zond] hoorns te zi54 ,z\de de k\de hi] iets toe do58 ,melk gev5 de koey5 hi] zo veel als 9 ,frankryk4 ,het oss5- en kalfsvlees* te ,quebec wordt voor bet] dan dat te ,montreal geh\d51 het welk sommig5 aan de brakagtige weid5 die hi] legg5 toes*ryv54 ,dog dit kan alle5 de r$5 niet zyn1 want het m9/e vee dat te ,quebec v]k(t wordt heeft op biez5gras #cbi geweid4 ,9 ,kanada trokk5 de oss5 met de hoorns2 ma> 9 de ,engels*e volkplant+5 met de s*(t51 gelyk de pa>d5 do54 ,de koey5 w>5 hi] van all]lei kleur51 dog de mee/5 egt] zw>t ( ros4 ,s*ap54 ,i$] ,bo] h\dt hi] geme5lyk enige ,s*ap51 van de welk5 hy zo veel wol w9t als hy tot zyne kl$+ van nod5 heeft4 ,de be/e lak5s ev5wel kom5 uit ,frankryk4 ,de wol d] s*ap5 uit ,frankryk hi] gebragt wordt1 als het vee enig5 tyd is hi] gewee/1 gr( en h>d] dan zy gewee/ is4 ,en dit is nog erg] by de voorttel+54 ,m5 s*reef dit aan 't gebrek toe dat de s*ap5 des w9t]s lyd5 moet54 ,geit54 ,geit5 heb ik n]g5s 9 ,kanada gezi52 ook zeide m5 dat 'er g5e w>54 ,9 de ,engels*e volkplant+5 zag ik 'er ook ma> enig51 en dat op ma> ene plaats4 ,ook word5 zy da> alle5 ma> geh\d5 om de melk 9 sommige ziekt5s te hebb54 ,egg54 ,de ,egg5 zyn hi] driehoekig1 met twee d] zyd5 van zes1 en de d]de van vi] voet bre$te4 ,de t&5 en al het ov]ige is van h\t4 ,de t&5 zyn omtr5t vyf duim5 lang1 en /aan ook zo veel van malk&] af4 ,s*oon uitzi*t4 ,het gezigt e5 vi]de van ene myl t5 noord5 van ,quebec is v]rukkelyk4 ,het l& gaat afhell5de na> de ,rivi] toe1 en hoe v]d] m5 van dezelve afkomt des te hog] wordt het4 ,op vele plaats5 0 het door de natuur 9 t]rass5 v]deeld1 die de ene bov5 de &]e legg54 ,van deze hoogt5s k5 m5 v] rondom he5 zi54 ,quebec v]toonde zig ze] duidelyk na> het zuid54 ,t5 oo/5 zag m5 de s*ep5 op de ,/4 ,laur5ce zeil54 ,na> 't we/5 lag5 de hoge b]g5 9 de welk5 zig deze hoogt5s v]liez54 ,al het l& 0 beb\wd ( tot weid5 gemaakt4 ,hi] en da> zag m5 e5 kle9 bos*je1 dat 'er nog van de oude zw>e boss*5 0 ov]geblev54 ,de akk]s w>5 m]5deels met weit1 dog ook tamelyk veel met witt5 hav]1 en op sommige plaats5 met erwt5 bezaid4 ,&] graan vond m5 hi] niet4 ,m5 zag s*one huiz5 en bo]d]y51 die egt] all5 van malk&] afges*eid5 lag54 ,de woonhuiz5 w>5 geme5lyk van zw>te kalkley5 geb\wd en van buit5 gewit4 ,v]s*eid5 bek5 /roomd5 van de hoge b]g5 van het ene t]ras op het &]e na> b5$54 ,deze hoogt5s ond] de b]g5 geleg5 be/ond5 geheel en al uit zw>te kalklei1 die 9 de op5e lugt 9 s*yv5 splyt4 ,bov5 op de zelve lag de a>de t] dikte van ene halve tot drie ell5 toe1 welke a>de met kle9e /ukk5 van de lei vol 04 ,de bek5 hadd5 zig geme5lyk e5 diep b$ uitgehold1 en h>e kant5 be/ond5 m]5deels l\t] uit lei4 ,nu en dan vond m5 9 de dikk] lag5 en5 donk] grauw5 kalk/e51 die1 aan /ukk5 gebrok5 zynde1 gelyk als /9k/e5 rook4 ,s*ep5 getimm]d4 ,m5 0 ?ans bezig1 voor 's ,kon+s rek5+ alhi] v]s*eid5 s*ep5 te b\w52 dog voor myn v]trek van ,quebec kwam 'er bevel g5e nieuw5 op /apel te br5g51 en alle5 die aftemak5 welk5 m5 begonn5 _h4 ,de r$5 hi]van 0 dat m5 ond]vond5 _h dat de s*ep5 van ,am]ikaans* eik5 h\t getimm]d 9 v]re na zo lang niet go$ blyv5 als die van ,europis* h\t geb\wd zyn4 ,by ,quebec wa/ we9ig eik5 h\t1 en de eik5bom5 die da> vall5 zyn geme5lyk zo kle9 dat zy tot we9ig deug54 ,m5 laat om die r$5 het timm]h\t uit die oord5 van ,kanada hal5 die aan ,nieuw ,engel& gr5z54 ,alle de eik5 9 ,noord ,am]ika hebb5 die eig5s*ap1 dat hoe me] noordelyk zy groey5 zy des te bet] teg5s de v]rott+ be/& zyn4 ,het h\t wordt met vlott5 langs de /rom51 die van de gr5z5 van ,nieuw ,engel& kom51 en die om/reeks van ,lac ,/4 ,pi]re 9 de ,/4 ,laur5ce vall51 na> ,quebec gebragt4 ,ook komt 'er enig h\t uit het l& tuss*5 ,montreal en ,=t ,/4 ,fr$]ic4 ,dog dit h\t wi]d niet voor zo go$ geh\d5 als het vorige2 ook moe/ het van v]d] kom54 ,gro5e a>de4 ,d5 #bf4 ,aug4 v]toonde m5 my ene gro5e a>de1 die d5 ,m>quis de la ,galissonire van bov5 uit ,kanada gezond5 04 ,het 0 e5 soort van klei1 die /]k aan e5 kleefde1 en door en door de kleur _h van kop]gro54 #ccj ,kreeft54 ,door geheel ,kanada v9dt m5 ,kreeft5 9 de bek5 en /rom51 van d5 zelv5 a>d als de onz54 ,de ,frans*5 h\d5 'er veel van4 ,ook zeide m5 dat zy door de m5igte die 'er van gevang5 wordt ze] v]m9d]d w>54 ,het gem5e volk hi] te l&e s*e5 ze] arm te zyn4 ,zy hadd5 ma> ev5tjes d5 ko/4 ,we9ig li$5 van d5 lag]5 /& bezitt5 enige rykdomm54 ,zy w>5 mee/5 tyd te vr$5 als zy droog brood en wat] kond5 hebb54 ,het ov]ige dat zy van lev5smiddel5 hadd51 als vlees*1 vis*1 ey]51 ho5d]s1 bot]1 kaas en di]gelyk51 bragt5 zy 9 de ,/ad om te v]kop54 ,van dat geld k(t5 zy kl$]51 br&ewyn1 en ops*ik voor de vr\w54 ,ma> hoe mag] zy het ook hadd5 w>5 zy dog altyd wel v]g5oegd en vrolyk4 ,reis na> ,bae ,/4 ,paul4 ,op v]zoek van d5 ,g\v]neur ,g5]aal en d5 ,m>quis de la ,galissonire _h ik met enige ,frans*e ,h]5 p>ty gemaakt om de zo g5oemde zilv]- ( liev] loodmyn by ,bae ,/4 ,paul te gaan bezigtig54 ,ik aanva>de deze geleg5heid om e5 groot deel van 't ,l& te zi5 met v]maak4 ,wy g+5 dan des morg5s d5 #bi4 ,aug4 met ene s*uit de ,/4 ,laur5ce af op reis4 ,de oog/ 0 nu op h&51 en ik zag ov]al het volk wakk] op het l& aan 't w]k4 ,de ,weit en d5 ,hav] _h m5 re$s ene week gel$5 begonn5 te may54 ,het gezigt voor ,quebec op de ,rivi] 0 ze] s*oon4 ,de ,/ad lag hoog1 en m5 zag alle de geb\w5 ze] wel4 ,de s*ep5 lev]d5 ene fraye v]ton+ op4 ,het kruidmagazyn /ak bov5 alle de geb\w5 uit4 ,het l& dat wy voorby vo]5 /reelde het oog niet m9d]4 ,de ,/4 ,laur5ce liep hi] byna geheel van 't zuid5 na> het noord54 ,aan beide zyd5 v]toonde zig ruime beb\wde l&]y51 dog me] aan de we/- dan aan de oo/zyde4 ,de kant5 d] ,rivi] w>5 hoog en /eil4 ,ene m5igte van door dal5 van malk&] afges*eid5e heuvels1 uitge/rekte akk]s1 die nu van het koorn wit w>51 en voortreffelyke boss*51 maakt5 het gezigt aan beide zyd5 ze] aang5aam4 ,hi] en da> zag m5 ene k]k van /e5 /aan4 ,ook smeet zig nu en dan e5 beekje van de hoogte 9 d5 /room4 ,wa> de bek5 enige kragt van wat] hadd5 w>5 'er mol5s op geb\wd4 ,isle d',orleans4 ,na &]halve ,fr4 myl v] g]oeid te zyn kwam5 wy aan ,isle d',orleans1 e5 eil& van omtr5t zev5 en ene halve ,fr4 myl5 lang1 en twee bre$4 ,het legt midd5 9 de ,/4 ,laur5ce4 ,het ,eil& is hoog1 de oev]s zyn /eil1 en bos*ryk4 ,op sommige plaats5 w>5 zy egt] vry van h\t en digt aan d5 oev] beb\wd4 ,het ,eil& is zelf wel beb\wd1 en m5 zag niet &]s dan fraye /55 huiz51 grote akk]s1 weil&51 boss*5 van bom5 die hun blad vall5 lat51 en enige /55 k]k54 ,wy volgd5 d5 we/elyk5 tak d] ,rivi]1 dewyl dit de kort/e weg is4 ,dez5 tak s*att$e m5 op e5 vi]de van ene ,fr4 myl bre$te4 ,dog de s*ep5 durv5 dez5 weg niet nem51 t5 dele van weg5 de z&bank5 die hi] nev5s de uit/ekk5 van het l& legg51 t5 dele weg5s de ondiepte1 en t5 dele van weg5 de klipp5 en /55 die ond] wat] legg51 ma> h\d5 zig altyd aan de oo/zyde des ,eil&s4 ,het l& bleef de zelve g$aante als voor dez5 beh\d54 ,op het va/e l& be/ond5 de hoogt5s ov]al uit de me]mal5 g5oemde zw>te kalkley54 ,de huiz5 d] ,bo]5 w>5 mee/ ov]al van di5 /e5 opgemetseld1 en van buit5 gewit4 ,hi] en da> egt] /ond5 huiz5 van &]5 /e54 ,ene ry van ti5 hoge b]g51 die we/wa>ds van de ,rivi] lag1 en zig mee/ van 't zuid5 na> het noord5 /rekt1 begon all5gsk5s de ,/4 ,laur5ce te nad]51 zo dat zy1 die by ,quebec wel twee myl5 van de ,rivi] af lag51 neg5 ,fr4 myl5 v]d] byna vlak aan d5 oev] kwam54 ,m]5deels w>5 deze b]g5 met h\t bewass51 dog op sommige plaats5 w>5 de mee/e bom5 v]br&4 ,omtr5t zev5 en ene halve ,fr4 myl van ,quebec legt aan de we/zyde d] ,rivi]1 b5$5 aan d5 oev]1 ene k]k1 die ,/4 ,anne g5oemd wordt4 ,zodra de s*ep51 die uit ,frankryk ( eld]s &]s van daan kom51 deze k]k 9 't gezigt kryg51 loss5 zy hun ges*ut tot e5 tek5 van vreugde dat zy nu niets me] op de ,/4 ,laur5ce te dugt5 hebb51 en nu het geva> d] m5igvuldige z&bank5 te bov5 zyn4 ,het wat] 9 de ,rivi] 0 ov]al bleek rood en troebel1 s*oon m5 het me] dan zes vadem diep rek5de4 ,e5 we9ig b5$5 ,/4 ,anne viel aan de we/zyde d] ,rivi] e5 /room 9 dezelve1 die ,la gr&e ,rivire #cca g5oemd wordt4 ,deze ,rivi] /roomde zo hevig dat het wat] byna tot 9 het midd5 van d5 tak d] ,/4 ,laur5ce tuss*5 't va/e l& en het ,eil& zyn5 loop behield4 ,omtr5t t5 twee uur na d5 middag begon de vlo$1 ook hadd5 wy d5 w9d /]k teg51 zo dat het ons onmogelyk 0 v]d] te kom51 zo lang tot dat het we] begon te ebb54 ,wy nam5 dan onz5 intrek op ene bo]d]y1 toebehor5de aan de ,prie/]s van ,quebec1 nev5s ene fraye k]k1 ,/4 ,joa*im toegewyd4 ,wy hadd5 dez5 dag agt ,fr4 myl5 afgelegd4 ,wy w]d5 ze] vri5delyk ontvang54 ,al het omlegg5de l& is van d5 ,kon+ aan het ,sem9>ium te ,quebec ges*onk5 geword51 dat het d5 bo]5 v]huurd heeft4 ,hi] bevond5 zig nu twee ,prie/]s1 en v]s*eid5 jongel+51 welk5 zy 9 't lez5 en s*ryv5 en 9 't ,latyn ond]wez54 ,dez5 word5 mee/ tot d5 gee/elyk5 /& ges*ikt4 ,vlak ov] deze plaats lag de noordelyk/e hoek van de ,isle d',orleans4 ,de tu95 te ,montreal en te ,quebec zyn vol van rode ,aalbess54 ,zy zyn oorspronglyk uit ,europa1 dog ti]d5 hi] byzond] wel4 ,de boompjes w>5 vol van bess54 ,veel wilde wynga>d5 #ccb wiess5 'er 9 de boss*54 ,ook _h m5 ze door geheel ,kanada 9 de tu95 en by de zom]huisjes geplant4 ,deze zom]huisjes w>5 alle5 van latt5 gemaakt1 en w]d5 van alle kant5 door de zw>e blad]5 d] wynga>d5 b$ekt1 zo dat 'er de zon niet door kon dr+51 en zy des zom]s ze] koel en aang5aam w>54 ,de w9d dwong ons d5 nagt ov] te ,/4 ,joa*im te v]blyv54 ,d5 #cj4 zett$5 wy onze reis teg5s d5 w9d op voort4 ,by ,/4 ,joa*im beg9t de ,rivi] als de vlo$ hoog komt brak te word51 en hoe me] m5 na> b5$5 komt des te z\t] wordt zy4 ,wy zag5 9 't e]/ aan de we/zyde d] ,rivi] voortreffelyke l&]y51 die egt] ze] laag lag51 dog kort da>op kwam5 de hoge b]g5 tot aan het wat]4 ,de oev] hield to5 op uit kalkley5 te be/aan1 en v]&]de 9 en5 uit gl9/]/e5 en kw>ts v]m5gd5 kalkagtig5 rots/e54 #ccc ,de gl9/]/e5 0 zw>t1 en de kw>ts t5 dele held] grauw4 ,deze /(f5 w>5 zo wel ond] malk&]5 v]m5gd dat m5 ze met het oog kwalyk1 dog met het w]ktuig 9 't geheel niet van e5 s*eid5 kon4 ,de bre$te d] ,rivi] 0 byna drie ,fr4 myl54 ,m5 toonde my hi] en da> hoe bezwa>lyk de s*ep5 de regte doorva>t v9d5 kond51 welke nu aan dez5 dan aan g55 kant d] ,rivi] lag4 ,wy kreg5 e5 ze] geva>lyk /uk wegs1 t] langte van vyf ,fr4 myl51 dewyl de gants*e we/]oev] d] ,rivi] uit hoge en /eile b]g5 be/aat1 zo dat indi5 ons e5 /orm ov]vall5 _h wy n]g5s voet aan l& z\d5 hebb5 kunn5 zett51 uitg5om5 dat op twee ( drie plaats5 smalle op5+5 9 de b]g5 w>5 da> m5 des noods de s*uit z\ hebb5 kunn5 b]g51 dog dan moe/ m5 9 d5 /orm die nauwt5s jui/ wet5 te treff51 &]s moe/ m5 onfeilba> op de klipp5 omkom54 ,deze b]g5 w>5 ( geheel kaal1 ( met ze] ondigt /a&e d5n5 bewass54 ,op sommige plaats5 egt] w>5 klov51 9 de welk5 de bom5 digt op e5 /ond5 en ook hog] ops*ot54 ,dit v]toonde zig van v]re als ( 'er ond] op de rots hag5 geplant w>54 ,wat v]d] kwam5 wy e5 k]kje voorby1 om het welke he5 enige bo]d]y5 lag54 ,de plaats w]d ,petite ,rivire g5oemd1 en de ,+ezet55 hield m5 voor ze] arm1 het welk ook niet onwa>s*ynlyk 04 ,zy hadd5 niet me] l&s om te beb\w5 dan het ge5 tuss*5 de ,rivi] en 't geb]gte lag1 het welk op zyn bre$/ niet bov5 de drie snaphaans*ot5 b$roeg4 ,omtr5t zev5ti5 ,fr4 myl5 van ,quebec w]d het wat] zo z\t dat niemant het dr9k5 kon4 ,om deze r$5 hadd5 onze roey]s zig van en5 ketel met fris* bronwat] voorzi54 ,e9delyk kwam5 wy des avonds om vyf uur 9 ,bae ,/4 ,paul1 wa> wy ons v]blyf by de ,prie/]s nam51 die da> e5 groot geb\w bezat51 en ons ze] v]pligt5d ontv+54 ,bae ,/4 ,paul4 ,bae ,/4 ,paul is e5 kle9 ,k]sspel1 agtti5 ,fr4 myl5 van ,quebec1 aan en5 wat]boezem1 ev5 we9ig van de ,rivi] af1 geleg54 ,de grond is 'er laag en vlak1 van alle kant5 door hoge b]g5 omr+d1 uitg5om5 alle5 op ene plaats aan d5 kant d] ,rivi]4 ,de bo]d]y5 lag5 i$] op zig zelve4 ,de k]k is ene d] e]/5 die hi] te l&e geb\wd w]d51 het ge5 ook g5oeg uit h>e slegte b\worde blykt4 ,de mur5 be/ond5 uit balk51 /a&e ov] e9de omtr5t ene el van malk&]1 en op de balk5 ru/te het dak4 ,tuss*5 de balk5 _h m5 de mur5 van zw>te kalklei opgetrokk54 ,het dak 0 plat4 ,9 de k]k 0 e5 kle9 koor1 en ene h\t5 sakri/y4 ,zy _h g55 tor52 ma> da> 0 ene klok op het dak1 hang5de 9 de op5 lugt4 ,het gehele l& behoort d5 ,gee/elyk54 ,de ,+ezet55 lev5 m]5deels van d5 l&b\w en het br&5 van ,te]1 die te ,quebec v]k(t wordt4 ,dewyl het l& laag en aan en5 wat]boezem geleg5 is1 z\de m5 ligtelyk v]mo$5 dat de grond e]tyds wat] gewee/1 en door de slibb51 welk5 kle9e da> langs lop5de beekjes1 en by /ormig w$] de ,rivi] zelve1 aangevo]d hebb51 voortgebragt 04 ,e5 groot deel d] gewass5 die m5 hi] v9dt zyn ook zeeplant51 als de ,salicornia1 de ,glaux1 het ,pisum m>itimum1 en &]54 ,dog de ,inwoond]s v]zek]d5 my all5 dat zy ond] 't grav5 noit mossel- ( &]e s*elp5 gevond5 hadd54 ,het zelve antwoord _h ik ook re$s van &]51 die noordwa>ds van ,quebec op de lage grond5 woond51 gekreg51 welk5 betuigd5 noit iets &]s dan v]s*eid5e soort5 van z& en a>de gevond5 te hebb54 ,het is zond]l+1 dat 'er byna altyd e5 &]e w9d op de ,bai dan op de ,rivi] wait4 ,dit wordt van de hoge b]g51 wa>m$e de ,bai rondom1 uitg5om5 aan d5 kant d] ,rivi]1 omgev51 is v]oorzaakt4 ,als dan de w9d van di5 kant op de ,bai komt1 /uit hy teg5s de b]g5 w$]om1 en moet dus ene &]e /reek kryg54 ,dus kan 'er op de ,rivi] ( op het vlakke veld e5 noord51 en hi] e5 zuid5 w9d way54 ,z&4 ,op d5 oev] d] ,rivi] zag ik drie soort5 van z& legg54 ,het ene 0 e5 held] gr( z&1 dat uit hoekige kw>tskorrels be/ond1 en op de /r&5 geme5 is4 ,het &]e 0 e5 ze] fyn zw>t z&1 gelyk ik voorhe5 9 m5igte op d5 oev] van het ,me] ,*ampla9 gevond5 _h1 en door geheel ,kanada tamelyk geme5 is4 ,de zeil/e5 trekt byna alle deze korrels aan4 ,het d]de 0 e5 granaatkleurig insgelyks ze] fyn z&1 ont/a&e1 na> alle g$agt51 uit de granaatkleurige z&korrels1 welk5 m5 ze] ov]vlo$ig 9 alle de /55 en b]g5 hi]om/reeks v9dt2 het zy dan dat dit z& ont/aan is uit /55 welk5 uit malk&] gevall5 ( door het wat] afgeslep5 zyn1 ( dat dit z& zelf aan deze /55 het be/aan gegev5 heeft4 ,ik vond 9 't v]volg van deze ,reis dikwyls op de oev]s van dit zw>te en van dit granaatagtige z&2 dog het mee/ van het zw>te4 ,d5 #ca4 ,aug4 zag m5 des morg5s als en5 zw>5 rook van de b]g5 om hoog ryz52 en de lugt 0 zo vol van ,mugg5 dat m5 zig niet wi/ te b]g54 ,vooral 0 dit g$i]te la/ig 9 het h\t4 ,zy w>5 wat kle9d] als de ,zwe$s*e ,mugg54 ,dog by ,=t ,/4 ,jean heb ik ,mugg5 van het zelve soort als de onz5 gezi51 zelfs e5 we9ig grot]1 byna gelyk onze ,tipula hortorum4 ,dez5 w>5 me] dan blo$dor/ig4 ,ik troo/te my met de g$agte dat ha> tyd haa/ voorby zyn z\de4 ,na d5 middag vo]5 wy v]d] de ,/4 ,l>5ce af na> de plaats da> m5 zilv] ( lood]ts v9d5 z\4 ,wat b5$5 ,baie ,/4 ,paul kwam5 wy e5 uit/ek l&s voorby1 dat geheel en al uit en5 grauw51 tamelyk digt51 en 9 b$d+5 legg5d5 kalk/e5 be/ond4 ,hy s*e5 ma> ene v]s*eid5heid van de zw>te kalklei te wez54 ,de lag5 w>5 niet horizontaal1 ma> byna loodregt1 neig5de noordwa>ds na> b5$54 ,elke laag 0 ene halve el ( iets me] dik4 ,de /e5 doorgebrok5 zynde rook als /9k/e54 ,wy hield5 ons1 gelyk d5 voorga&5 dag1 aan de we/elyk5 oev]1 die uit niet &]s dan /eile klipp5 be/ond4 ,de ,rivi] 0 nu ma> drie ,fr4 myl5 bre$4 ,hi]5da> zag m5 9 de rots5 /rep5 van en5 sneuwwitt51 fyn51 loss5 en byna doors*yn5d5 ,spaa?4 ,op v]s*eid5' plaats5 lag5 /55 9 de ,rivi]1 zo groot als gehele huiz51 welk5 voor enige j>5 9 de l5te van de rots5 w>5 afg]old4 ,m5 kan de plaats nog duidelyk zi5 wa> zy voorhe5 gezet5 hebb54 ,op vele plaats5 zag m5 ,aalka/5 9 de ,rivi]1 di]gelyk5 wy re$s bes*rev5 hebb54 #ccd ,algonk9s*e taal4 ,om d5 tyd te v]kort5 tek5de ik enige woord5 van de ,algonk9s*e taal op1 die ik van en5 ,vad] ,jesuiet le]de1 die zig lang ond] de ,algonk9s _h opgeh\d54 ,zy noem5 het wat] ,mukuman1 het ho(d ,u/igon1 het li*aam ,wihas1 d5 voet ,ukhita1 ene s*uit ,u%1 e5 s*ip ,nabikoan1 het vuur ,skute1 hoi ,maskusu1 het wat] ,nypi1 en5 haas ,:abus1 en5 m>t] ,:abi/anis1 en5 el& ,musu #cce1 e5 r5di] ,attikku1 ene muis ,mawitulsis4 ,deze ,jesuiet me5de grond te hebb5 om te gelov51 dat1 als enig ,am]ikaans* volk zyn5 oorsprong aan de ,t>t>5 s*uldig is1 dat byzond]lyk t5 opzigte d] ,algonk9s plaats heeft1 want hunne taal wordt ov]al 9 ,noord ,am]ika v] t5 we/5 van ,kanada1 na> d5 kant van ,t>t>y5 toe1 gesprok54 ,deze taal wordt als ze] woord5ryk opgegev51 by voorbeeld1 om te zegg5 ik ga op 't ys gebruikt m5 e5 geheel &] woord dan om te zegg5 ik ga op het l&1 en ik ga op en5 b]g4 ,t]re d',eb\lem5t4 ,des avonds laat kwam5 wy te ,t]re d',eb\lem5t aan1 dat tweentw9tig ,fr4 myl5 van ,quebec af legt1 en de laat/e plaats aan de we/zyde d] ,/4 ,laur5ce is die beb\wd en van ,frans*5 bewoond wordt4 ,v]d] is het l& zo vol b]g51 dat het onbewoonba> is1 dewyl 'er ge5 enkeld /uk l&s gevond5 wordt dat m5 z\ kunn5 beb\w54 ,e5 kle9 k]kje /aat ond] aan d5 oev]4 ,hi] wass5 g5e ,walnootbom5 me]1 van wat soort ook4 ,by ,baie ,/4 ,paul vond m5 nog twee ( drie van die ,walnootbom5 die de ,engels*5 ,butt]-nut-trees noem52 dog zy w>5 de enig5 welk5 m5 9 d5 gehel5 omtrek ziet4 ,ook will5 g5e ,eik5 hi]1 ( v]d] noordwa>ds1 wass54 ,gran54 ,weit w]d hi] veel gezaid4 ,de a>de is hi] tamelyk vrugtba>1 en geeft dikwyls vi]- ( zes5tw9tig voor e51 dog geme5lyk ti5 ( twaalf4 ,het brood 0 hi] witt] dan ik nog 9 ,kanada gezi5 _h4 ,m5 zait ook veel ,hav]1 en hy neemt bet] op dan de weit4 ,ook word5 hi] veel ,erwt5 geteeld4 ,zy v]m5igvuldig5 zig het mee/ van alle gran54 ,da> zyn voorbeeld5 dat zy hond]d voor e5 gegev5 hebb54 ,vogels4 ,vogels zyn hi] niet veel2 en die hi] des zom]s zyn trekk5 9 d5 h]f/ weg4 ,des w9t]s ziet m5 hi] niets dan ,sneuwvogels1 ,patryz51 en ,rav5s4 ,zelfs de ,kray5 durv5 hi] d5 w9t] niet aftewagt54 ,de ,bulkikk] is hi] op vele plaats5 te v9d51 gelyk ook de ,vuurvlieg54 ,9 plaats van ka>ss5 br&t m5 hi] ov]al olie van ,bru9viss*5 9 de lamp54 ,by gebrek van deze olie gebruikt m5 traan van ,robb54 ,hi] bevond zig ene vr\w die digt by ha> neg55vyftig/e ja> en egt] zwang] 04 ,zy _h s$]t agtti5 ja> de /ond5 niet gehad4 ,9 't ja> #agdh4 kreeg zy de k9d]ziekte2 en nu 0 zy zwang] en ze] dik4 ,zy 0 welv>5de1 en zeide dat zy het k9d voelde beweg54 ,m5 bragt ha> om de vreemdheid d] zaak by d5 ,he] ,gaul?i]1 die van ons gezels*ap 04 ,d5 #a4 ,septemb] des morg5s om half agt ur5 v]trokk5 wy van hi]1 de ,rivi] nog v]d] afv>5de4 ,het l& by ,t]re d',eb\lem5t 0 hoog1 en be/ond uit heuvels van l\t]e a>de1 welk5 als 9 drie ( vi] v]diep+5 bov5 malk&] lag51 en all5 beb\wd w>54 ,a>dbev+ van #affc4 ,deze oord le$ veel s*ade van de zw>e ,a>dbev+ des ja>s #affc4 van de welke ,p]e ,*>levoix #ccf spreekt4 ,v]s*eid5 heuvels tuimeld5 omv]1 en vele akk]s die op de lag] heuvels lag5 wi]d5 v]nield4 ,m5 v]toonde my enige kle9e eil&tjes 9 de ,rivi]1 welk5 by die geleg5heid ont/aan w>54 ,op de heuvels lag5 hi]5da> /ukk5 van zw>te ,kalklei4 ,wy hadd5 t] zyde g$ur5de agt ( me] ,fr4 myl5 ze] hoge grauwe b]g5 gehad1 be/a&e uit en5 rots/e51 die uit en5 purp]5 en wat]kleurig5 kw>ts1 en5 ligtgrauw5 kalk/e51 en en5 zw>t5 glim/e51 door malk&] v]m5gd1 be/ond54 ,zy kwam5 met hunne voet5 9 de ,rivi]4 ,m5 konde op dezelv5 g5e kalklei gewa> word52 dog nu begon die zig w$]om te lat5 v9d54 ,zwaluw5 #ccg vlog5 'er 9 m5igte h]om4 ,de ,rivi] wi]d hi] vi] ,fr4 myl5 bre$ ges*at4 ,t] zyde d] ,rivi] zag m5 twee ,fr4 myl5 v] di]gelyke v]hog+5 van heuvel5 gelyk by ,t]re d',eb\lem5t4 ,dog wat v]d] kwam5 'er hoge en v]drietige b]g5 9 de plaats4 ,v]s*eid5' grot] en kle9d] ,bek5 /ortt5 zig van de /eile oev]s1 die somtyds enige vadem5 hoog1 en nu uit rots1 dan uit a>de be/ond51 9 de ,rivi]1 met zulk e5 g$ruis*1 af1 dat m5 het van v]re hor5 konde4 ,m9]aal wat]4 ,9 ene dez] bek51 die ov] en5 kalk/5ig5 b]g liep1 vond m5 e5 m9]aal wat]4 ,het rook vry /]k na> zwavel1 0 ze] held]1 en v]&]de niet van kleur door de galappel54 ,als m5 het 9 en5 zuiv]5 zilv]5 bek] giet1 s*ynt de bek] v]guld te wez51 en 'er bleef ene k>mozynagtige /( op d5 bodem4 ,/55 en h\t 9 dit wat] legg5de w]d5 met e5 soort van slym ov]trokk51 die van bov5 ligt grauw en van ond]5 aan d5 /e5 ( het h\t gants* zw>t 04 ,deze slym beet niet /]k op de tong1 dog smaakte byna als olie van tabak4 ,de h&5 rok5 van deze slym1 als m5 ze aanta/te1 d5 gants*5 dag zo /]k na> zwavel1 als w>5 zy 'er m$e besme]d4 ,op de hoogte van de opp]vlakte van het wat] vond m5 veel kalkley54 ,zy lag5 9 b$d+51 niet horizontaal1 ma> naa/ malk&]1 e5 we9ig na> 't we/zuidwe/5 hell5de4 ,elke laag 0 omtr5t ti5 ( vyfti5 duim dik4 ,bov5 aan1 da> de lugt 'er by kwam1 w>5 zy 9 kle9e blaadtjes ges*ilf]d1 dog van b9n5 digt geslot54 ,sommig5 held5 wat na> 't grauwe4 ,cap aux oyes4 ,om d5 middag kwam5 wy by ,cap aux ,oyes aan1 welke naam miss*i5 oorspronglyk is van de wilde ,ganz51 die de ,frans*5 da> op hunne aankom/ zull5 hebb5 aangetr(f54 ,teg5swoordig zag m5 'er niet en5 vogel1 behalv5 en5 ,raaf4 ,hi] z\d5 wy de bewu/e ad]5 van metaal ond]zoek54 ,dog het w>5 niet &]s dan smalle /rep5 van en5 fyn5 witt5 ,spaa?1 wa>9 enige we9ige korrels van lood]ts lag54 ,cap aux ,oyes w]d van enig5 twee- van &]5 vyf5tw9tig ,fr4 myl5 van ,quebec g]ek5d4 ,ik zag met groot g5oeg5 dat de mee/e gewass5 die m5 hi] vond de zelv5 zyn die ook 9 ,zw$5 voortkom54 ,tot ene proeve zal ik 'er enig5 aantek554 ,het ,z&riet1 ( de ,arundo ar5>ia van ,l9nu1 wies hi] veel 9 't z&1 en de$ het va/ legg54 ,zwe$s*e plant54 ,het ,elymus ar5>ius 0 ook ov]vlo$ig op de oev]s4 ,de ,frans*5 noem5 deze twee plant5 ,ze]ogge4 #cch ,deze plant5 wass5 m5igvuldig op de ku/5 van ,newf\ndl& en van ,noord ,am]ika4 ,de plaats5 da> het /aat zi5 'er van v]re uit als koornl&54 ,en dit kan tot ene v]kl>+ di55 van het ge5 9 de oude ,noords*e ,ges*i$boek5 van ,v9l& det goda gezegd wordt1 dat da> namelyk de ,weit van zelve groeit4 #cci ,het ,zeeweegbree ( de ,plantago m>itima kwam hi] ook veel voor4 ,de ,frans*5 et5 op zee de blad]5 van dit gewas 9 soep ( als salade4 ,het kan ook als ,zeev5kel #cdj +emaakt word54 ,de ,arbutus uva ursi van ,l9nu wa/ hi] 9 ov]vlo$4 ,de ,wild51 de ,frans*51 de ,engels*51 en de ,holl&]s noem5 het ,sagakhomi4 ,m5 m5gde de blad]5 'er van met de tabak4 ,de ,myrica ,gale1 9 ,zw$5 ,porss g5aamd1 0 hi] ook ov]vlo$ig4 ,de ,frans*5 noem5 het ,lauri]1 ook wel ,poivri]4 ,m5 doet de blad]5 9 de soep1 om 'er en5 go$5 smaak aan te gev54 ,de ,bunias ,cakile wi]d 'er ook g5oeg gevond54 ,by gebrek van brood v]m5gt m5 er d5 ge/ampt5 wortel van met meel4 ,de ,borbus1 de ,j5ev]boom1 de ,l9na1 en vele &]e ,zwe$s*e plant5 en bom51 wiess5 hi] 9 m5igte4 ,baie ,/4 ,paul4 ,wy ke]d5 nog dez5 dag na> ,baie ,/4 ,paul t]ug4 ,e5 grote ,rob zwom de s*uit enig5 tyd na1 dog 0 te v] om ges*ot5 te kunn5 word54 ,d5 #b4 ,septemb] g+5 wy de zilv]- ( loodad]5 bezigtig54 ,zy legg5 e5 we9ig bezyd5 de mol5s van ,baie ,/4 ,paul1 die d5 ,prie/]5 toebehor54 ,de b]g be/ond1 gelyk de mee/e &]5 hi]om/reeks1 uit en5 rots/e51 t'zam5ge/eld uit en5 witt5 ( ligt grauw5 kalk/e51 en5 roodagtig5 kw>ts1 en en5 zw>t5 glim/e54 ,de kalk/e5 _h de ov]h&1 en 0 zo fyn dat m5 de korrels niet zi5 kon4 ,dog hy bruis*t /]k op met /]k wat]4 ,da>op volg5 9 m5igte de kw>tsdel51 die ook uit kle9e korrels be/aan1 welk5 v]spreid legg51 en vonk5 gev5 als m5 ze met /aal slaat4 ,dan kom5 de zw>te glim/e5del51 en het m9/ 9 getal zyn de doors*yn5de deeltjes van kw>ts4 ,ook v9dt m5 'er enige kle9e spaatkorrels 94 ,alle deze soort5 zyn wel door e5 v]m5gd1 uitg5om5 dat de glim/e5 enige ad]s maakt4 ,de /e5 is ze] h>d1 dog wordt 9 d5 zonnes*yn en de op5e lugt week1 en kan dan gewrev5 word51 en dan zyn zyne del5 niet te ond]k5n54 ,de b]g 0 vol van loodregte splet51 wa>9 de loodad]5 van 't oo/zuidoo/5 na> het we/ noordwe/5 liep54 ,het 0 als ( 'er s*eur5 9 d5 b]g gekom5 w>51 die v]volg5s vol w>5 g]aakt van e5 soort van /e51 wa>9 het lood]ts w]d voortgebragt4 ,de /e5 wa>9 het lood]ts zit is e5 zagte1 witte1 dikwyls byna doors*yn5de spaa?1 die ligt kan bew]kt word54 ,ook zyn 'er enige /rep5 9 van en5 sneuwwitt5 kalk/e51 en mee/ altyd ad]5 van en5 gro55 /e5 gelyk als kw>ts4 ,9 dez5 spaa? w>5 v]s*eid5' splet51 en hy g+ 9 zulke /ukk5 als de kw>ts van e51 ma> is veel wek]1 geeft ge5 vuur met het /aal1 bruis*t niet op met zure z\t51 en is niet glad4 ,hy s*e5 volkom5 e5 soort te zyn van ,wall]ius's ,glasspaa?4 ,somtyds zyn 'er kle9e /ukjes van en5 grauw5 kw>ts 91 die door 't /aal geslag5 /]ke vonk5 gev54 ,9 deze /55 legt het lood]ts1 geme5lyk 9 klompjes1 t] grootte van ene erwt1 dog somtyds 9 /ukk5 van de grootte e5s duims 9 't vi]kant4 ,het erts is ze] held]1 en maakt kle9e te]l+5 uit4 ,het 0 niet ryk1 uitg5om5 op enige plaats54 ,de ad]5 van d5 wek5 spaa? en &]e /55 zyn ze] smal1 en geme5lyk van ti5 tot vyfti5 duim52 op ene plaats alle5 tweentw9tig en en5 halv5 duim bre$4 ,het beekje dat ov] d5 b]g na> de mol5s liep sne$ zo diep 9 d5 b]g1 dat van d5 top des b]gs tot op d5 grond van 't beekje toe het ene diepte maakte van zes vadem54 ,ik ond]zogt hi] de ad]51 en vond dat zy altyd de zelve wydte hield51 zond] dat zy by d5 bodem van het beekje br$] dan bov5 op d5 b]g w>54 ,hi]uit is ligt optemak51 dat het d] moeite niet wa>d zyn z\de hi] myn5 aantelegg54 ,da> zyn drie ( vi] van deze ad]5 hi]omtr5t op enig5 af/& van malk&]1 dog all5 van dezelve ho$anigheid4 ,zy lop5 mee/ loodregt1 somtyds alle5 e5 we9ig s*u9s*4 ,als m5 van dez5 gemeld5 gro55 /e5 enige /ukk5 9 het wat] legt1 wordt 'er e5 groot deel van d5 witt5 spaa? en d5 kalk/e5 van v]te]d1 dog de gro5e /e5 blyft onges*ond54 ,het g$eelte van de ad]5 dat na> de lugt toegeke]d is 0 altyd ruw1 dewyl de lugt1 de zon1 en de reg5 d5 spaa? ze] ontbond5 hadd52 dog de gro5e /e5 wi/ da> niets van4 ,somtyds v9dt m5 9 deze ad]5 grote diepe gat5 vol van b]gkri/al4 ,het mee/e zilv]- ( lood]ts is te v9d5 naa/ d5 rots ( zelfs op de zyd5 d] ad]54 ,hi]5da> zyn 9 d5 spaa? kle9e korrels van ,pyrites1 die ene s*one g\dkleur hebb54 ,als m5 d5 gro55 /e5 tot po$] /ampt en op ene gloey5de s*up goit1 br&t hy met ene blauwe vlam4 ,sommig5 me5d5 dan en5 zwavelreuk te v]nem52 dog di5 konde ik noit ruik51 s*oon ik myn5 reuk ze] wel _h4 ,als deze /e5 gloey5d wordt v]lie/ hy zyne gro5e kleur1 en ^w witagtig4 ,dog hy bruis*t niet op met /]k wat]4 ,zwavelbronn54 ,de ,zwavelbronn51 indi5 ik ze dus noem5 mag1 zyn aan d5 voet van d5 b]g1 wa>9 het lood- en zilv]]ts gevond5 wordt4 ,hi] voeg5 zig v]s*eid5' bronn5 t'zam51 en mak5 e5 kle9 beekje4 ,het wat] 9 het zelve 0 met e5 dun vlies b$ekt1 en liet ov]al ene witagtige melige /( zitt51 welke /]k na> zwavel rook4 ,het h\t wa>aan deze /( zit geeft g$roogd1 en 9 't vuur geworp5 zynde1 ene blauwe vlam en en5 zwavelreuk4 ,het wat] v]&]t niet door de galappel5 van kleur3 ook v]&]t het de kleur niet van het blauwe papi] dat m5 'er 9 legt4 ,het s*uimt niet /]k met de zeep4 ,het zilv] wordt 'er zw>t 94 ,9 d5 tyd van drie ur5 0 ook e5 mes 'er zw>t 9 geword54 ,het rook onaang5aam1 en1 zo als m5 zeide1 nog /]k] by reg5agtig w$]4 ,?ans lag 'er ene m5igte van krekels 94 ,de ,+ezet55 gebruikt5 dit wat] als e5 middel teg5s de s*urft4 ,des namiddags g+5 wy en5 &]5 ad] bezi51 di5 m5 als zilv]]ts bevatt5d5 _h opgegev54 ,deze ligt omtr5t e5 vi]de van ene myl noordoo/ van ,baie ,/4 ,paul1 digt by e5 uit/ek l&s1 g5aamd ,cap au ,corbeau1 vlak aan d5 oev] d] ,/4 ,laur5ce4 ,de b]g be/aat uit en5 ligt rod5 spaa?1 en5 zw>t5 glimm]1 en5 blek5 kalk/e51 purp]e kw>tskorrels1 en wat doors*yn5d5 kw>ts4 ,somtyds is de rode spaa? het voornaam/e1 en legt 9 lange /rep5 van kle9e h>de korrels4 ,somtyds heeft de fyne glim/e5 de ov]h&4 ,deze twee /e5soort5 lop5 9 v]wissel5de /rep54 ,de witte kalk/e51 die uit byna onzigtb>e deeltjes be/aat1 is 'er ond] v]m5gd4 ,de kw>tskorrels v]ton5 zig hi]5da>1 en mak5 somtyds gehele /rep54 ,zy zyn zo groot als e5 speldekop1 rond1 gl9/]5d1 en gev5 vuur met het /aal4 ,alle deze /55 zyn ze] h>d1 en de b]g5 by het wat] be/ond5 'er geheel uit4 ,somtyds legg5 zy 9 byna loodregte b$d+51 van ti5 ( vyfti5 duim dik4 ,deze b]g5 bevatt5 ze] smalle ad]s van en5 witt51 en somtyds gro5agtig51 fyn51 half doors*yn5d51 wek5 spaa?1 die ligt tot gruis valt4 ,9 dez5 spaa? v9dt m5 dikwyls spikkels die 'er omtr5t uitzi5 als het ,z9cum /]ile4 ,nu en dan1 dog zeld51 is 'er e5 korreltje lood]ts4 ,de b]g5 langs d5 oev] be/aan somtyds uit en5 zw>t5 fyn5 hoorn/e51 en en5 yz]kleurig5 kalk/e54 ,9 dat geval is de hoorn/e5 altyd drie ( vi]maal me]d] 9 hoeveelheid dan de kalk/e54 ,hi] 9 de nabuurs*ap is insgelyks ene ,zwavelbron1 van jui/ dezelve ho$anigh$5 als die ik re$s bes*rev5 heb4 ,de ,typha latifolia wa/ 9 de bron zelve1 en ti]t ze] wel4 ,e5 ,sorb]boom /ond 'er vlak by1 welks bess5 van ene bleke gele kleur w>52 da> die van alle de &]e bom5 van dit soort donk] rood zyn4 ,te]4 ,m5 br&t by ,baie ,/4 ,paul veel ,te]4 ,wy kwam5 ene plaats voorby wa> m5 des zom]s ,te] br&t4 ,zy 0 ev5 gelyk die wy 9 ,oo/ ,bo?nie hebb51 uitg5om5 dat deze alle5 iets kle9d] 04 ,egt] zeide m5 dat 'er hi] somtyds ze] veel van gemaakt wordt4 ,de ,te] komt alle5 van d5 rod5 ,pynboom4 #cda ,de &]e soort5 deug5 'er niet toe1 want zy gev5 byna niets1 t5 m9/5 niet 9 v]gelyk+ van de moeite die 'er toe v]eis*t wordt4 ,m5 gebruikt hi] toe de wortels1 die m5 opgraaft1 en omtr5t e5 /uk van d5 /am t] l5gte van en5 vadem4 ,het ov]ige wordt weggeworp54 ,deze wortels zyn ze] vol van h>s4 ,zy wi/5 hi] nog de kon/ niet1 t5 m9/5 gebruikt5 zy ze niet1 om door middel van d5 boom te s*ill51 me]d] h>s na> ene d] zyd5 van d5 boom te trekk54 ,de ,te]tonn5 w>5 pas half zo groot als by ons4 ,e5 ton h\dt vyf5ve]tig pott51 en wi]d nu te ,quebec voor vyf5tw9tig ,francs v]k(t4 ,z&4 ,het z& op d5 oev] d] ,/4 ,laur5ce be/ond op sommige plaats5 uit e5 soort van p>elz&4 ,de korrels w>5 van kw>ts1 kle9 en half doors*yn5d4 ,sommig5 w>5 rond1 &]5 langw]pig1 ligtgrauw ( geheel wit4 ,op &]e plaats5 be/ond het uit zw>te deeltjes van glim/e54 ,ook w>5 'er plaats5 wa> /rek5 van granaatz& lag54 ,b]g54 ,d5 #d4 ,septemb] gav5 de b]g5 w$]om en5 zw>5 nevel als d5 rook en] koolbr&]y van zig4 ,deze b]g5 w>5 ze] hoog4 ,ik vroeg v]s*eid5' li$5 die veel door ,kanada g]eisd hadd51 ( zy erg5s 9 dat ,l& zo hoge b]g5 hadd5 ontmoet dat de sneuw op d]zelv] topp5 nimm] smolt4 ,dog het antwoord 0 ne54 ,somtyds blyft wel de sneuw op de hoogt5s1 by voorbeeld op die welk5 tuss*5 ,kanada en ,nieuw ,engel& zyn1 tot diep 9 d5 zom] legg52 dog zy smelt altyd wanne] de w>mte wat /]k wordt4 ,vlas4 ,elke l&man _h zo veel vlas gezaid als hy voor zyn gebruik nodig _h4 ,m5 _h het s$]t enig5 tyd te rott5 gelegd1 t5 dele op de l&5 da> het gewass5 01 en t5 dele op de weid54 ,het vlas 0 dit ja> ov]al tamelyk kort uitgevall54 ,yz]]ts4 ,yz]]ts wordt 9 dez5 oord op vele plaats5 gevond54 ,omtr5t ene ,zwe$s*e myl van ,baie ,/4 ,paul l&wa>ds 9 is e5 gehele b]g l\t] yz]]ts4 ,het gants*e l& da>omhe51 dat met zwa> h\t b$ekt 01 en da> vele bek5 van v]s*ill5de grootte doorliep51 s*e5 voor het aanlegg5 van yz]w]k5 ze] bekwaam te zyn4 ,dog dewyl de ,kroon zo veel v]lies by het yz]w]k van ,trois ,rivires _h gel$5 dor/ niemant iets van di5 a>d te wag54 ,t]ugreis4 ,d5 #e4 ,septemb] g+5 wy 's morg5s vroeg w$] op reis na> ,quebec4 ,wy zett$5 onze reis des middags voort en wi]d5 'er van ene zw>e dond]bui ov]vall54 ,wy w>5 to5 jui/ ov] ,petite ,rivire1 ook begon het te ebb51 zo dat wy alles teg5 hadd54 ,dit bewoog ons aan l& te /app5 om ond] dak te kom54 ,petite ,rivi]e4 ,petite ,rivi]e is e5 kle9 vlek1 dat aan d5 oev] d] ,/4 ,laur5ce legt4 ,het wordt zo g5oemd om dat 'er e5 beekje voorby/roomt4 ,de huiz5 w>5 van /e5 en /ond5 v]/roid4 ',er 0 ene kle9e /55 k]k4 ,t5 we/5 vlak aan het vlek lag5 ze] hoge b]g51 welk5 maakt5 dat de zon hi] e5 uur ( drie vroeg] dan op &]e plaats5 ond]g+4 ,e5 &] ongemak heeft m5 hi]1 be/a&e da>9 dat de ,/4 ,laur5ce aan d5 oo/kant alle j>5 e5 /uk van het l& wegneemt1 zo dat te vrez5 is dat zy all5gsk5s al het l& hi]1 dat niet veel me] dan en5 muskets*oot bre$ is1 wegspoel5 zal4 ,voor 't ov]ige zag m5 hi] 9 alle de huiz5 ene m5igte van k9d]54 ,de kalkley5 op de hoogt5s w>5 hi] van tweerlei soort54 ,het ene 0 van de zw>te ley51 gelyk als die wa>op ,quebec /aat4 ,het &]e 0 mee/ zw>t1 en somtyds ligt grauw1 s*yn5de ma> ene v]s*eid5heid van het e]/e soort te wez54 ,m5 noemde het hi] ,kalk/e54 ,het groot/e ond]s*eid tuss*5 die beid5 0 dat het laat/e soort ligt kon doorgesn$5 word51 gebr& zynde en5 go$5 kalk gaf1 en 9 de lugt niet zo ligt 9 s*yv5 viel4 ,de mur5 d] huiz5 w>5 geheel en al van deze ley5 geb\wd1 en met d5 kalk uit dezelv5 gemetseld4 ,zo 0 het ook met de s*oor/552 wa> m5 alle5 d5 ha>d van &]e /55 gemaakt _h4 ,de b]g5 by ,petite ,rivire be/ond5 geheel en al uit d5zelv5 grauw5 rots di5 ik van de lood]ts5 sprek5de bes*rev5 heb4 ,dog de voet5 d] b]g5 w>5 van e5 dez] soort5 van ley54 ,ook /aat 'er e5 groot deel van de grauwe rots5 9 ,kanada op en5 grond van e5 dez] soort5 van kalkley51 gelyk ook de grauwe rots5 9 ,we/ ,go?l& 9 ,zw$5 do54 ,aal en ,bru9viss*54 ,omtr5t het e9de van ,septemb] en de gants*e ma& van ,octob] word5 hi] veel ,al5 en ,bru9viss*5 gevang54 ,de ,aal komt dan uit zee de ,rivi] op1 en uit de b9n5l&s*e ,ze5 de ,rivi] af zwemm54 ,de wys wa>op zy gevang5 word5 heb ik re$s bes*rev54 #cdb ,de ,aal wordt door de ,bru9viss*5 gevolgd1 die 'er op az54 ,m5 v+ ook ene grote m5igte van de laat/54 ,hoe me] ,al5 'er zyn des te me] ,bru9viss*5 vangt m54 ,dit ges*i$t op deze wys4 ,als het ebt zwemm5 de ,bru9viss*5 geme5lyk langs de kant5 de ,rivi] af1 en v]sl9d5 de ,al5 die zy da> dan v9d54 ,om deze r$5 /eekt m5 takk5 met de blad5 'er aan 9 't wat] 9 de g$aante van en5 boog1 welks b55 zig teg5s d5 wal k]51 lat5de nog?ans en5 doorgang langs d5zelv54 ,de takk5 /aan omtr5t twee voet van malk&]4 ,als de ,bru9viss*5 'er tuss*5 kom51 en het g]uis* hor5 dat het wat] teg5s de blad]5 maakt1 word5 zy bang1 en will5 t]ugk]54 ,ond]tuss*5 is het wat] zo veel gevall5 dat zy by het t]ugk]5 op e5 van de b55 van d5 boog kom51 wa> zy op nieuws door het g]uis* van het wat] teg5s de blad]5 v]s*rikt word54 ,9 deze v]geleg5heid zwemm5 zy voor en agt]wa>ds1 zo lang tot dat het wat] geheel is weggelop51 zo dat zy op d5 grond blyv5 legg51 da> m5 ze doodt4 ,zy gev5 ene go$e hoeveelheid van traan4 ,nev5s d5 oev] d] ,rivi] lag ene grauwe klei1 vol van roe/kleurige splet5 en wormgat54 ,deze gat5 w>5 kle91 liep5 regt na> b5$51 en kond5 ene middelmatige speld doorlat54 ,de kant5 d]zelv5 w>5 ook van die zelve kleur en half v]/e5d2 zo dat als de klei door het wat] weggespoeld 0 die gat5 'er uitzag5 als kok]agtige pyp/el54 ,des middags van d5 #f4 ,septemb] v]liet5 wy ,petite ,rivire1 en g+5 op weg na> ,/4 ,joa*im1 tuss*5 welke twee plaats5 de oev] uit b]g5 be/aat die vooruit/ek51 wa> tuss*5 enige kle9e inhamm5 zyn4 ,m5 heeft opgem]kt dat1 al is het te ,petite ,rivire nog zo /il1 het altyd op deze b]g5 wait4 ,en als het te ,petite ,rivire enigs9s wait1 zo is het niet raadzaam met ene s*uit na> ,quebec te gaan1 omdat dan by deze b]g5 de w9d zo /]k en de golv5 zo zwa> zyn1 dat m5 da> niet buit5 groot geva> is4 ,wy hadd5 ?ans geleg5heid dit zelv5 te ond]v9d51 want tuss*5 de b]g5 9 de inhamm5 0 het wat] /il1 dog zo dra wy omtr5t e5 d] uit/ekk5 kwam51 die de b]g5 mak51 zo w]d5 de b>5 zo geweldig1 en de w9d kreeg zo veel kragt1 dat twee mann5 het ro] va/h\d5 moe/51 en de ma/ v]s*eid5 mal5 brak4 ,ook de$ de /room by deze uit/ekk5 de golv5 nog te /]k] gaan4 ,d5 #g4 ,septemb] zett$5 wy onze reis van ,/4 ,joa*im voort4 ,m5 gebruikt hi] 9 plaats van t9tel ze] veel d5 zwam van bom54 ,die van d5 ,suik]ahorn wordt het be/ geh\d51 dan die van d5 ,rod5 ,ahorn1 en op dez5 volgt die van d5 ,suik]b]k4 ,by gebrek van dez5 gebruikt m5 ook di5 van d5 ,populi]boom4 ,buit5 de ,?uya1 d5 ,taxus1 en v]s*eid5' soort5 van ,d5n51 v9dt m5 hi] ge5 geboomte dat 's w9t]s zyn blad beh\dt4 ,de ,?uya wordt geoordeeld het slegts teg5s de v]rott+ te be/aan1 da>op volgt de ,pynboom1 di5 m5 hi] ,p]usse noemt4 ,kaas4 ,kaas wordt hi] op v]s*eid5' plaats5 gemaakt4 ,die van ,isle d',orleans komt wordt voor de be/e geh\d54 ,zy w>5 kle91 dun en rond4 ,de vi] weg5 e5 pond4 ,twaalf 'er van kon m5 voor d]tig ,sols kop54 ,e5 pond gez\te bot] ko/te te ,quebec ti5 ,sols1 en de v>s*e bot] vyfti5 ,sols4 ,voorhe5 kon m5 hi] e5 pond bot] voor vi] ,sols kop54 ,de akk]s g+5 afhell5de na> de ,rivi]4 ,zy w]d5 by beurt5 bezaid en braak gelat54 ,de bezaide akk]s w>5 geel van het koorn1 en de &]5 gro5 van het onkruid1 het welk m5 d5 zom] ov] g]u/ wass5 liet1 zond] het l& omteploeg51 en het di5de tot vo$] voor het vee4 ,de be/e hoepels om tonn5 maakte m5 hi] van d5 ,ess*5boom1 en by gebrek van di5 van de ,?uya1 de jonge ,b]k51 d5 ,k]ss5boom1 en &]54 ,ge/eldheid d] hoogt5s4 ,de heuvels nev5s de ,rivi] aan de we/zyde ov] ,isle d',orleans w>5 ze] hoog en tamelyk /eil4 ,zy be/ond5 op de mee/e plaats5 uit zw>te kalklei4 ,hi]5da> egt] 0 'er e5 die uit rots be/ond1 die op 't e]/e gezigt 'er als e5 z&/e5 uitzag1 en uit en5 grauw5 kw>ts1 en5 roodagtig5 kalk/e51 e5 we9ig grauw5 kalk/e51 en enige we9ige ligtgrauwe z&korrels t'zam5ge/eld 04 ,de deeltjes w>5 9 dez5 /e5 kle9 en /]k v]m5gd4 ,de /e5 0 held] rood met grauw v]m5gd en ze] h>d4 ,hy legt 9 b$d+5 bov5 malk&]1 welk5 omtr5t e5 vi]de el dik w>54 ,aanm]kelyk is het dat 'er v]hev5' en holle deuk5 op zyn van ,pect9ites2 en m5 v9dt zelfs de v]/e5de s*al5 d] ,pect9ites op de opp]vlakte van d5 /e51 dog b9n5 9 is 'er ge5 zweemsel van v]/5+ te bespeur54 ,alle deze deuk5 en v]/e5de s*al5 zyn niet me] dan en5 duim 9 de l5gte en 9 de bre$te4 ,de kw>tsdeeltjes die 9 d5 /e5 zyn gev5 vuur teg5s het /aal1 en de kalk/e5deeltjes bruis*5 ze] op 9 't /]k wat]4 ,de bov5/e en de ond]/e opp]vlakte d] b$d+5 be/aan uit kalk/e51 en het b9n5/e uit kw>ts4 ,m5 h\wt veel van deze /55 om 'er m$e te b\w51 te be/rat51 en trapp5 van te mak54 ,veel wordt 'er van na> ,quebec gezond54 ,het is zond]l+ dat 'er 9 dez5 /e5 v]/5+5 gevond5 word51 en niet 9 de zw>te kalkley54 ,de vr\w5 v]wd5 hi] het woll5 g>5 geel met het zaad van de ,myrica gale1 welke hi] ,poivri] g5aamd wordt1 en ov]vlo$ig op natte plaats5 wa/4 ,des avonds g+5 de ,he] ,gaul?i] en ik om d5 hog5 wat]val by ,montmor5ci te bezigtig54 ,vlak aan de ,rivi] 0 het l& hoog1 gelyk1 en tot weid5 gemaakt4 ,wat v]d] wordt het heuvelagtig2 de grond is da> b$ekt met ene mulle a>de1 en met koorn beb\wd4 ,dog hi]5da> op /eile plaats51 ( wa> e5 beekje liep1 be/ond5 de heuvels alle5 uit zw>te kalklei1 die op vele plaats5 zo tot gruis g]aakt 0 dat m5 ze voor a>de z\ hebb5 aangezi54 ,als m5 enig5 van de groot/e /ukk5 doorbrak rok5 zy gelyk /9k/e54 ,op me] v]hev5' plaats5 0 de a>de van ene bleek rode v]w1 en dit 0 ook de kleur d] ley54 ,wat]val by ,montmor5ci4 ,de wat]val by ,montmor5ci is e5 van de hoog/5 die ik oit zag4 ,de /room wa>9 hy legt is niet ze] bre$1 en valt van d5 /eil5 kant e5s b]gs af1 die uit zw>te kalklei be/aat4 ,de val is digt by en5 kle95 inham 9 de ,rivi]4 ,beide de zyd5 van d5 inham be/aan alle5lyk uit zw>te kalklei1 die egt] ze] afgemolmd is1 zo dat de zyd5 niet /eil zyn4 ,by d5 val zelv5 is de leib]g geheel /eil1 en m5 kan 'er nauwlyks zond] v]baasdheid het wat] van zi5 af /ort54 ,de reg5 van de vorige dag5 _h het wat] op de ,rivi] v]me]d]d1 het welk d5 wat]val e5 nog te groots*] aans*yn gaf4 ,de bre$te van d5 val is niet bov5 de vyf ( zes vadem4 ,zyne hoogte w]d van ons by giss+ op tuss*5 hond]d5ti5 en hond]d5tw9tig voet ges*at3 en op onze w$]kom/ te ,quebec vond5 wy onze giss+ door v]s*eid5 ,h]5 bekragtigd1 die d5 val nauwkeurig gemet51 en zyne hoogte byna jui/ zo gevond5 hadd5 als wy ze gi/5 te zyn4 ,het volk hi]om/reeks woonagtig maakte zyne hoogte veel te groot1 hem driehond]d voet gev5de4 ,vad] ,*>levoix is integ5deel al te k>ig als hy d5 wat]val ma> ve]tig voet geeft4 ,ond] aan d5 val is altyd e5 digte nevel1 die zig me] dan e5 snaphaans*oot ov] het wat] van d5 inham uitbreidt4 ,digt op het wat] 0 hy het /]k/4 ,m5 0 hi] als 9 en5 ge/adig5 reg51 die /]k] ( m9d] /]k is na> dat m5 d5 val nad]t4 ,wy wild5 met d5 man die ons d5 weg wees digt by het af/ort5d wat] kom5 om alles des te nauw] te ond]zoek51 en te zi5 hoe de /e5 agt] het wat] 'er uitzag1 dog e5 onv]wagte w9d joeg ons s*ielyk zulk5 nevel op het lyf dat wy 9 e5 og5blik zo doornat w>5 als ( wy e5 half uur 9 ene /ortvlaag gewee/ w>54 ,dus zag5 wy ons g5oodzaakt hals ov] kop t]ug te lop51 en w>5 blyde 'er uit te zyn4 ,het g]aas van d5 ,wat]val wordt somtyds te ,quebec gehoord1 dat 'er twee ,fr4 myl5 zuidwa>ds van daan legt2 en dit is dan e5 tek5 van en5 noordoo/5 w9d4 ,op &]e tyd5 hoort m5 het 9 de dorp5 die e5 go$ /uk wegs me] na> het noord5 legg52 en dat wordt voor e5 tek5 geh\d5 van en5 zuidwe/5 w9d ( van reg54 ,de zw>te kalklei die de zyd5 van d5 val uitmaakt legt 9 byna loodregt aflop5de b$d+54 ,9 deze kalklei vond5 wy de volg5de soort5 van /e54 ,het ,gypsum amianti=me4 ,dit legt met dunne s*yv5 9 de splet5 van de kalklei4 ,de kleur 0 sneuwwit4 ,ik heb het 9 v]s*eid5' del5 van ,kanada 9 die zelve kalkley5 gevond54 ,pi]re a ,calumet4 ,dit is de ,frans*e naam van en5 /e51 wa>uit hi] te l&e byna alle de tabakspyp5 gemaakt word54 ,hy legt 9 b$d+5 van ond]s*eid5 dikte tuss*5 de kalklei4 ,ik heb /ukk5 gezi5 omtr5t vyfti5 duim dik2 dog de mee/5 zyn tuss*5 de vi] en de vyf duim4 ,als de /e5 lang 9 de lugt ( 9 d5 zonnes*yn blyft bloot legg51 v]krygt hy ene gele kleur1 dog van b9n5 is hy grauw4 ,het is e5 zo va/e kalk/e51 dat zyne deeltjes met het nak5d oog niet te ond]k5n5 zyn4 ,hy is tamelyk week1 en laat zig wel beh\w54 ,hoe wek] de /ukk5 zyn des te bet] word5 zy geh\d5 voor tabakspyp54 ,ik heb sommig5 van deze /55 van buit5 9 dunne s*yv5 zi5 s*ilf]5 als zy 9 de zon lag54 ,alle de tabakspyp5kopp51 die 9 ,kanada van het gem5e volk gebruikt word51 zyn van dez5 /e51 en op v]s*ill5de wyz5 v]si]d4 ,vele ,h]5 gebruik5 ook dit soort van pyp51 vooral als zy op reis zyn4 ,de ,am]ikan5 hebb5 re$s vele euw5 lang dez5 /e5 tot dat e9de gebruikt1 en het de ,europ]s gele]d4 ,deze kopp5 zyn natuurlyk van ene bleke grauwe kleur1 dog m5 maakt ze zw>t t]wyl zy nog nieuw zyn4 ,m5 besme]t d5 gehel5 kop met vet1 h\dt hem dan bov5 ene br&5de ka>s ( e5 vuur1 en dus wordt hy door d5 rook en het vet t'zam5 zw>t4 ,de zw>!id wordt nog door het gebruik5 v]me]d]d4 ,de pyp5/el5 zyn altyd van h\t1 en word5 door middel van ene kle9e kop]5 ket51 die door e5 gat 9 d5 kop he5 gaat1 aan d5 zelv5 va/gemaakt1 om voor te kom5 dat hy 'er af valle4 #cdc ,/e5kol54 ,/e5kol5 w>5 hi] om he5 niet te v9d54 ,9 e5 naburig dorp wi]d my 'er e5 /uk van v]toond1 dat m5 zeide op de heuvels digt by d5 wat]val gevond5 te zyn4 ,koorts54 ,des nagts kwam5 wy te ,quebec aan4 ,de ,he] ,gaul?i] zeide my dat all]lei afga&e ,koorts5 9 die plaats ze] ongeme5 w>52 dog omtr5t ,=t ,/4 ,fr$]ic en ,=t ,detroit1 ene ,frans*e volkplant+ tuss*5 het ,me] ,erie en het ,me] ,hudson1 op #dc4 gr4 ,n4 gaan zy /]k 9 zwang4 ,het g5e ik bov5 aanga&e de ,engels*5 heb aangem]kt1 dat zy zo oud hi] te l&e niet word5 als 9 ,europa1 wi]d van all5 toege/emd ook omtr5t de ,frans*5 9 ,kanada plaats te hebb54 ,m5 s*reef dit toe aan de zw>e ongemakk5 welk5 m5 hi] door het reiz5 moe/ uit/aan4 ,9 ,kanada is het iets me] dan zeldzaams e5 m5s* van hond]d j>5 te zi52 dog nu en dan vond m5 'er nog wel e5 van tagtig ja>4 ,yskeld]s4 ,sommig5 van de voornaam/e li$5 b$i55 zig van yskeld]s om hunne drank5 des zom]s koel1 en het vlees* go$ te h\d54 ,deze yskeld]s zyn geme5lyk van /e5 ond] het huis geb\wd4 ,de mur5 zyn met h\t bekle$1 dewyl het ys by /e5 zo go$ niet blyft4 ,des w9t]s vult m5 d5 keld] met sneuw1 die m5 plat trapt1 en 'er v]volg5s wat] ov]he5 giet4 ,dan zet m5 de deur en alles op5 om de k\de b9n5 te lat54 ,m5 heeft de gewoonte van des zom]s e5 /uk ys 9 d5 drank te legg5 om hem te v]koel54 ,z\t4 ,al het ,z\t dat hi] gebruikt wordt komt uit ,frankryk4 ,m5 heeft hi] wel z\t uit het zeewat] gemaakt1 dog1 om dat ,frankryk alle5 d5 h&el 9 het z\t voor zig beh\d5 wil1 heeft m5 hi] van afgezi54 ,eskimaus4 ,de ,eskimaus zyn e5 soort van wilde ,am]ikan51 die 9 ,labrador tuss*5 de ,hudsonbai en d5 uit]/5 mond d] ,/4 ,laur5ce won51 dog alle5 aan de ku/ en niet v] b9n5 's l&s4 ,ik heb noit geleg5heid gehad 'er en5 van te zi52 dog ik heb v]s*eid5 ,frans*5 gesprok51 die deze m5s*5 dikwyls gezi51 en ze met hunne va>tuig5 aan boord gehad hadd54 ,volg5s het e5p>ig v]haal van dez51 wil ik kortelyk het e5 en &] van dit volk aantek554 ,de ,eskimaus zyn 9 kleur en taal geheel van de ov]ige ,am]ikan5 ond]s*eid54 ,zy zyn byna zo blank als de ,european51 en hebb5 kle9e og54 ,de mansp]son5 hebb5 ba>d54 ,de ,am]ikan5 integ5deel zyn kop]kleurig en ba>deloos4 ,9 hunne taal kan m5 enige ,europis*e woord5 ontdekk54 ,zy won5 9 hol5 ond] d5 grond1 ( 9 grott5 9 de b]g51 ( wel 9 hutjes van zod5 bov5 d5 grond gemaakt4 ,zy zay5 ( plant5 niet het m9/e1 en lev5 alle5 van all]h&e viss*51 walviss*51 robb5 #cdd en walruss54 #cde ,somtyds vang5 zy ook l&di]54 ,zy et5 de mee/e spyz5 rauw4 ,hun drank is wat]1 en m5 heeft h5 dikwyls zeewat] zi5 dr9k51 dat zo z\t 0 als de /]k/e pekel4 #cdf ,hunne s*o551 k\ss51 broek5 en ve/5 zyn van robb5vell5 gemaakt1 die wel toeb]eid1 en met z5uw5 van walviss*51 welk5 zig als g>5 lat5 dray51 g5aid word51 en dat wel zo dat zy met hunne kl$]51 de welk5 zy de hairige zyde buit5 drag51 9 't wat] kunn5 gaan zond] dat hunne ond]kl$]5 nat word54 ,ond] deze bov5kl$]5 hebb5 zy hembd51 ve/5 en &]e kl$]51 die ook van zeehond5vell5 gemaakt1 dog egt] zo wel b]eid zyn dat zy volmaakt zagt en week zyn4 ,ik heb e5 vr\w5kle$ van dit volk gezi51 zynde e5 muts1 jak en rok alles uit e5 /uk1 insgelyks e5 robb5vel1 en zo wel b]eid dat het geheel zagt en buigzaam 04 ,de hair5 w>5 buit5wa>ds geke]d4 ,de rok _h van agt]5 en5 lang5 sleep omtr5t e5 vi]de van el bre$4 ,van vor5 kwam de rok niet e5s t] helfte van het be54 ,da>ond] drag5 zy broek5 en k\ss5 aan malk&] g5aid4 ,het hembd 0 van e5 ze] buigzaam robb5vel4 ,de vr\w5 d] ,eskimaus word5 gezegd 'er veel bet] uittezi5 dan die d] ,am]ikan54 ,dog de mans zyn 'er ze] yv]zugtig omtr5t4 ,m5 heeft my ook ene van hune s*uit5 v]toond4 ,zy 0 van buit5 geheel van vell5 gemaakt1 wa> m5 het hair afg$aan1 en de zyde da> het hair gezet5 _h na> buit5 geke]d _h4 ,het vel 0 zo glad als p]kam5t4 ,de s*uit 0 byna agt ell5 lang2 dog ze] smal en spits aan de beide /ev5s4 ,van b9n5 lag5 dunne plank51 die de s*uit h>e g$aante gev5 moe/54 ,van bov5 0 zy geheel en al met vell5 b$ekt1 uitg5om5 dat op enig5 af/& van het ene /ev5 e5 gat gesn$5 is1 zo dat 'er e5 volwass5 m5s* 9 zitt5 en roey5 kan1 h\d5de de b55 ond] het vel 9 't s*uitje4 ,het gat _h de g$aante van en5 afgesn$55 halv5 cirkel1 welks middellyn na> het groot/e /uk van de s*uit geke]d 04 ,de kant5 van het gat w>5 met h\t beslag51 en da> e5 buigzaam 9 e5 g]old vel aan va/1 wa>9 bov5 b&5 door /ak54 ,als de ,eskimau met zulk e5 s*uitje v>5 zal1 /eekt hy de b55 en de dy5 ond] het vel1 gaat op d5 grond d] s*uit zitt51 trekt het vel wel om zyn lyf t'zam51 en b9dt de b&5 zorgvuldig om zyn middel va/4 ,dan mog5 de golv5 by /ormig w$] ov] het s*uitje he5 slaan1 ge5 droppel kan 'er 9 kom54 ,ook is de man door zyne kl$]5 van vell5 voor het nat beveiligd4 ,hy heeft e5 riem 9 de h&1 die aan beide de e9d5 e5 blad heeft1 wa>m$e hy en roeit en by /orm het va>tuig 9 ev5wigt h\dt4 ,de blad5 van de riem zyn vry smal4 ,da> kan ma> e5 m5s* 9 zulk e5 s*uitje zitt54 ,m5 heeft dikwyls gezi5 dat e5 enkelde ,eskimau met zulk e5 va>tuigje by d5 geweldig/5 /orm zond] het m9/e geva> v] 9 zee g+1 da> de grote s*ep5 w]ks g5oeg hadd5 zig zelv5 te r$d54 ,die s*uitjes dryv5 op het wat] als blaz54 ,zy wet5 'er s*ielyk m$e te roey54 ,m5 zeide my dat deze s*uit5 niet altyd de zelve g$aante hadd54 ,zy hebb5 ook grot] s*uit5 van h\t1 met vell5 b$ekt1 wa>9 enige p]son5 zitt5 kunn51 en 9 de welk5 de vr\w5 geme5lyk op zee v>54 ,hunne wap55 zyn boog en pyl51 spiess5 en h>po554 ,met de laat/5 dod5 zy walviss*5 en &]e grote ze$i]54 ,de punt5 d] pyl5 en h>po55 zyn somtyds van yz]1 somtyds van b55 ( t&5 van walruss54 ,de pylkok]s w>5 van robb5vel4 ,de naald51 da> zy hunne kl$]5 m$e nay51 zyn ook somtyds van yz]1 somtyds van all]lei b554 ,al het yz] 't welk zy gebruik5 kryg5 zy op de ene ( de &]e wys van de ,european54 ,somtyds kom5 zy op de s*ep5 d] ,europ]s1 om mess5 en &] yz]tuig int]uil54 ,dog voor de ,european51 t5 zy zy /]k zyn1 is het niet raadzaam 9 hun l& te kom51 dewyl zy e5 argd5k5d en v]rad]lyk volk zyn1 dat g5e vreemdel+5 by zig duld5 wil4 ,als zy zig te zwak oordel5 vlugt5 zy op de aannad]+ d] ,european5 weg1 dog als zy /]k] zyn slaan zy alles dood1 zond] iemant te sp>54 ,om deze r$5 laat m5 niet me] van dit volk aan boord kom5 dan m5 d5kt ov] te kunn54 ,op hunne ku/5 s*ipbreuk te lyd5 en lev5dig d5 wal te b]eik51 is al zo go$ als 9 't midd5 van de zee te z9k54 ,dit heeft m5ige ,europeaan ond]vond54 ,de s*ep5 en bot5 d] ,europ]s1 die hun 9 h&5 vall51 hakk5 zy 9 /ukk51 hal5 'er de spyk]s en al het yz] uit1 en mak5 'er mess51 naald51 punt5 van pyl5 en spiess51 en di]gelyke d+5 van4 ,zeld5 gebruik5 zy vuur als om te sm$5 en vell5 te b]eid51 want het mee/ et5 zy hunne spyz5 rauw4 ,aan boord van e5 s*ip zull5 zy het niet wag5 van iets te proev5 dat hun wordt aangebod51 t5 zy ze zi5 dat het s*eepsvolk 'er van eet4 ,noit hadd5 de ,frans*5 en5 ,eskimau kunn5 beweg5 en5 slok br&ewyn te nem51 s*oon de &]e ,wild5 op niets zo ze] ge/eld zyn4 ,wa>s*ynlyk komt dit van hun mi/r\w5 op &]5 voort1 d5k5de zy dat het e5 v]gift is4 ,ook hebb5 zy dat miss*i5 zo geheel niet mis4 ,zy drag5 g5e oorr+51 nog bes*ild]5 zig het aangezigt1 gelyk de &]e ,am]ikan5 do54 ,zy hebb5 van ov]\de tyd5 af hond5 met spitse op/a&e or5 gehad4 ,dez5 gebruik5 zy niet alle5 om te jag51 ma> ook 9 plaats van pa>d51 om 's w9t]s hun go$ op sl$5 ov] het ys te trekk54 ,&] tam vee hebb5 zy niet4 ,r5di]5 zyn 'er wel 9 hun l&2 dog m5 weet niet dat zy oit van de ,eskimaus ( van &]e ,wild5 getemd zyn geword54 ,de ,frans*5 9 ,kanada1 die enig]mate nabur5 van dit volk zyn1 hebb5 g5e moeite gespa>d om en5 h&el met hun te ve/ig51 en ze tot en5 wat vri5delyk]5 omgang met &]e volk5 te br5g54 ,t5 di5 e9de ligt$5 de ,frans*5 enige k9d]5 van hun1 le]d5 ze lez51 en bragt5 ze zorgvuldig op4 ,hun inzigt 0 ze na> de ,eskimaus t]ug te z5d51 op dat deze k9d]5 hun v]tell5 mogt5 hoe vri5delyk en gevallig m5 met hun _h omgegaan1 t5 e9de dus dit volk wat bet]e g$agt5 van de ,frans*5 te gev54 ,dog ongelukkiglyk /i]v5 de k9d]5 aan de k9d]ziekte1 en de gehele aanslag liep te niet4 ,ook twyffeld5 vel5 ( m51 zo de k9d]5 al 9 't lev5 geblev5 w>51 'er veel by z\de gewonn5 hebb54 ,voorhe5 _h m5 al e5s en5 ,eskimau opgeligt1 en hem alle mogelyke beleefdh$5 en v]mak5 aang$aan4 ,hy _h ook het ,frans* tamelyk wel gele]d1 en e5 groot g5oeg5 9 de lev5swys d] ,frans*5 getoond4 ,dog nad]h& by de zyn5 w$]gekom5 zynde1 is hy zo we9ig 9 /aat gewee/ hun e5 gun/ig gevoel5 voor de ,frans*5 inteboezem51 dat kort na zyne w$]kom/ zyne eig5e nabe/a&5 hem1 als en5 halv5 ,frans*man en vreemdel+1 doodsloeg54 ,dit wre$ g$rag d] ,eskimaus omtr5t &]e volk5 maakt dat de &]e ,wild51 wanne] zy h5 9 h&5 kryg51 hun noit kw>ti] gev51 en altyd zond] m$$og5 ombr5g51 s*oon zy &]s nog wel hunne vy&5 sp>51 en de gemaakte gevang55 ond] de hunn5 inlyv54 ,taal d] ,eskimaus4 ,t5 gevall5 van zulk5 die v]maak hebb5 van sommige tal5 met malk&] te v]gelyk51 wil ik hi] enige woord5 uit de taal d] ,eskimaus1 die my de ,jesuiet ,sa9t ,pie m$eg$eeld heeft1 invoeg54 ,e5 ,kombuk1 twee ,tigal1 drie ,re1 vi] ,missilagat2 wat] ,sillalokto2 reg5 ,killaluk2 de hemel ,taktuk1 ( ,nabugaks*e2 de zon ,s*ikonak ( ,sakaknak2 de maan ,takok2 e5 ei ,manneguk2 e5 s*uit ,kagak2 e5 riem ,pautik2 e5 mes ,s*avie2 e5 hond ,mekke ( ,tunilok2 e5 boog ,petiksik2 e5 pyl ,katso2 het ho(d ,niakkok2 e5 oor ,ts*iu2 het oog ,killik ( ,s*ik2 het hair ,nuts*ad2 e5 t& ,ukak2 e5 voet ,hikat4 ,enig5 m55 dat de ,eskimaus van d5 zelv5 oorsprong zyn als de ,gro5l&]s ( de ,skral+]s1 en dat 'er tuss*5 de tal5 di] volk5 ene grote v]wants*ap is4 #cdg ,pruim5bom54 ,de ,pruim5bom51 die m5 uit ,frankryk te ,quebec ov]gebragt heeft1 slag5 da> ze] wel4 ,dit ja> begonn5 zy e]/ 9 ,septemb] te bloey54 ,m5 zeide dat zy we9ig van de k\de l$54 ,l( van d5 ,m>quis de la ,galissonire4 ,de ,m>quis de la ,galissonire is e5 van de drie ,h]5 die bov5 alle &]5 by de ,frans*e ,zeemagt 9 d5 laat/5 oorlog groot aanzi5 v]worv5 hebb54 ,die drie ,h]5 zyn de g5oemde ,m>quis1 de ,m>quis de la ,jonquire en de l',et5dure4 ,de e]/e 0 nu bov5 de vyftig ja> oud1 kle9 van ge/alte1 e5 we9ig geboc*eld1 dog voor 't ov]ige e5 bevallig man4 ,hy 0 hi] enig5 tyd als ,g\v]neur ,g5]aal gewee/1 en v]trok na> ,frankryk nog deze ma&4 ,ik heb alre$s iets van dez5 ,he] gezegd2 dog als ik aan zyne v]di5/e d5k1 kan ik hem noit zyn5 v]di5d5 l( gev54 ,hy 0 tot v]wond]+ toe 9 alle wet5s*app51 dog byzond]lyk 9 de ,natuurlyke ,hi/orie erv>51 9 de welke hy zo v] gevord]d 01 dat als hy ov] dezelve sprak het 0 als ( onze grote ,l9nu ond] ene &]e g$aante het woord vo]de4 ,als hy van het gebruik r$5e]de dat m5 van de ,natuurlyke ,hi/orie t5 voordele d] maats*appy mak5 kon1 /ond ik v]baasd hoe hy alle zyne r$55 uit de ,/aat- de ,wis- en de ,natuurkunde wi/ te ontl554 ,ik moet bek5n5 dat myn omgang met di5 ,he] my ze] veel ligt 9 vele /ukk5 heeft gegev54 ,hy gaf my v]s*eid5 mani]5 aan de h& op welk5 m5 de ,natuurlyke ,hi/orie t5 nutte d] ,zam5lev+1 en om e5 volk met opzigt op zyne afgun/ige nabur5 magtig te mak51 kan aanw5d54 ,noit heeft de ,natuurlyke ,hi/orie 9 dit l& en5 zo grot5 bevord]a> gehad2 en het is twyffelagtig ( zy hi] oit zyns gelyk5 hebb5 zal4 ,zo dra hy ,g\v]neur ,g5]aal geword5 0 nam hy die maatregels1 die ik bov5 heb opgegev51 t] bevord]+ d] ,natuurlyke ,hi/orie4 ,als hy m5s*5 ontmoette die enig5 tyd op ene zek]e plaats geve/igd w>5 gewee/1 ( g]eisd hadd51 vooral als het gewee/ 0 9 v] afgeleg5' oord51 v]zuimde hy noit h5 nauwkeurig aanga&e bom51 plant51 di]5 en &]e zak5 te ond]vrag54 ,hy ond]zogt dan ook wat gebruik de ,inl&]s van de voortbr5gsels d] natuur maakt52 hoe het g+ met d5 l&b\w en de hui%\d+2 wat m]51 rivi]5 en weg5 'er w>51 en vele &]e zak5 van die natuur4 ,zulk5 die hem duidelyk] begripp5 van zak5 dan de ov]ig5 s*55 te hebb5 moe/5 hem bre$vo]ige b]igt5 aanga&e dezelv5 gev54 ,hy s*reef zelf alle de b]igt5 op die hy kreeg4 ,en door deze oplett5dheid1 zo ongeme5 ond] li$5 van di5 rang1 kreeg hy k5nis zelfs van de afgeleg5/e gewe/5 van ,am]ika4 ,de ,prie/]s en de ,komm&ant5 d] ,=t5 w>5 dikwyls v]/eld ov] de vrag5 die hy hun de$1 wanne] zy hem hunne opwagt+ kwam5 mak52 want dan zeide hy hun dikwyls dat digt by zulk5 b]g1 by zulk e5 me]1 wa> zy dikwyls op de jagt w>51 deze en g5e zeldzame bom51 gewass51 a>d5s1 erts51 en di]gelyk5 gevond5 w]d54 ,dit maakte dat sommig5 zig v]beeldd5 dat hy ene me] dan m5s*elyke k5nis bezat1 dewyl hy alle de zeldzaamh$5 van plaats5 wi/ te meld51 die somtyds twee hond]d ,zwe$s*e myl5 van ,quebec lag51 en da> hy noit gewee/ 04 ,noit w]d 'er e5 bet] /aatsman gevond5 dan hy 02 en ge5 m5s* kan oit bet] maatregels nem5 om de welva>t van e5 l& te v]grot5 dan hy de$4 ,kanada k5de nauwlyks d5 s*at di5 het 9 d5 p]soon van di5 ,he] bezat1 to5 het hem v]loor2 de ,kon+ _h te ze] zyn5 di5/ t'huis van nod51 en konde hem zo v] van de h& niet lat54 ,hy v]trok na> ,frankryk met ene v]zamel+ van natuurlyke zeldzaamh$51 en vele lad5 met a>de1 wa>9 all]h&e nuttige plant5 en boompjes lag54 ,zw>te ,kalkley54 ,v]s*eid5' mal5 heb ik gewag gemaakt van ,zw>te ,kalkley5 hi] wil ik ze nauwkeurig] bes*ryv54 ,niet alle5 de b]g wa>op ,quebec /aat1 ma> ook de heuvels langs de ,/4 ,laur5ce1 t] l5gte van vele myl5 bov5 en b5$5 ,quebec1 be/aan 'er uit4 ,omtr5t ene el b5$5 d5 grond is deze /e5 vry digt en zond] spleet1 zo dat niemant hem voor ene lei z\ aanzi54 ,hy legt 9 b$d+51 van drie en vi]1 tot tw9tig duim5 en me] dik4 ,9 d5 b]g wa>op ,quebec /aat legg5 de b$d+5 niet horizontaal ma> s*u9s* en zelfs byna loodregt1 de bov5/e kant5 na> het noordwe/5 en de ond]/5 na> het zuidoo/5 geke]d4 ,dit maakt dat de kant5 dez] b$d+5 altyd bov5 d5 grond uit/ek51 en de s*o55 aan /ukk5 snyd54 ,ik heb ook enige lag5 gezi5 die noordwa>ds afheld51 s*oon byna loodregt gelyk de &]54 ,ook heb ik horizontale b$d+5 ontmoet4 ,de b$d+5 zyn van malk&] door kle9e tuss*5wydt5s afges*eid51 de welk5 geme5lyk opgevuld zyn met het ,gypsum amianti=me1 dat m5 somtyds met e5 mes los kan mak51 als de bov5 legg5de b$d+ van lei is wegg5om51 en dan ziet het 'er uit als e5 dun wit blad4 ,de grot] tuss*5wydt5s zyn mee/ opgevuld met doors*yn5d kw>tskry/al van ond]s*eid5' grootte4 ,op sommige plaats5 vond m5 9 d5 b]g ongelo(lyk veel van dit kry/al1 wa>om de zuidoo/]punt van d5 b]g ,po9te de ,diamant g5oemd wordt4 ,de smalle ret5 die door dez5 /e5 gaan1 lop5 geme5lyk met regte hoek52 de tuss*5wydt5s tuss*5 deze ret5 w>5 niet altyd de zelv54 ,die kant van de b$d+ die teg5s de &]e b$d+ geke]d is is dikwyls met e5 fyn1 zw>t1 gl9/]5d vlies b$ekt1 dat veel na> zek] soort van hoorn/e5 gelykt4 ,m5 v9dt 'er veeltyds gele pyrites 91 dog altyd 9 kle9e korrels4 ,ik vond 'er noit v]/5+51 deuk51 ( &]e /55 91 behalv5 die ik re$s zo ev5 g5oemd heb4 ,de b]g wa>op ,quebec legt be/aat l\t] van d5 top af tot b5$5 toe uit kalklei4 ,deze /e5 gebrok5 ( ges*raapt word5de geeft en5 reuk ev5 gelyk de /9k/e54 ,dat voor de lugt bloot legt valt 9 kle9e /ukk51 v]lie/ zyne zw>!id1 en wordt bleek rood4 ,byna alle de op5b>e en &]e geb\w5 9 ,quebec zyn van dez5 /e51 gelyk ook de mur5 rondom de /ad1 de kloo/]s1 en de tu954 ,m5 kan hem ligt de g$aante gev5 die m5 wil4 ,dog hy heeft de eig5s*ap van 9 dunne blaadtjes te splyt51 ev5wydig met de b$d+ wa>uit de /e5 g5om5 is1 indi5 hy e5 ja> ( me] 9 de op5 lugt legg5 blyft4 ,egt] doet dit ge5 nadeel aan de mur51 want m5 legt met voordagt de /55 zo dat de splet5 altyd horizontaal lop51 en de bov5/e /55 op de ond]/e drukk51 zo dat zy niet dan aan d5 buit5kant wat afs*ilf]5 kunn54 ,hoe oud] de huiz5 word5 des te dunn] word5 de s*ilf]s4 ,lugtsge/eldheid te ,quebec4 ,om myn5 ,lez] enig]mate e5 d5kbeeld van de lugtsge/eldheid te do5 kryg51 t5 e9de hy ov] het v]s*il van w>mte en k\de 9 de v]s*ill5de ja>gety5 oordel5 konne1 zal ik hi] kortelyk voor e5 ja> e5 uittreksel gev5 uit de wa>nem+5 van d5 ,he] ,gaul?i]4 ,hy heeft my e5 afs*rift van die wa>nem+5 t] h& ge/eld1 die hy van het beg9 d] ma& ,octob] 9 het ja> #agdd4 tot het e9de van ,septemb] #agdf4 gemaakt _h4 ,de wa>nem+5 met d5 ,!rmomet] g$aan zal ik agt] lat51 t] oorzake ik van de zelv5 niet voldaan b54 ,hy _h zig van d5 ,!rmomet] van ,de la ,hire b$i5d1 op welk5 m5 by ene /]ke vor/1 wanne] het kwikzilv] tot 9 d5 bol zakt1 de grad5 d] k\de niet wa>nem5 kan4 ,de wa>nem+5 wi]d5 het gehele ja> niet vroeg] gemaakt dan des morg5s tuss*5 zev5 en agt uur4 ,des middags w>5 zy tuss*5 twee en drie uur gemaakt4 ,op de mee/e dag5 w>5 die van namiddags weggelat54 ,behalv5 dat1 h+ de ,!rmomet] 9 e5 half op5 /a& v5/]1 en kon dus de jui/e ge/eldheid d] lugt niet aanwyz54 ,m5 volgt hi] 9 de wa>nem+5 d5 nieuw5 /yl4 ,,het ,,ja> #agde4 ,janu>i4 ,d5 #bi4 g]aakte de ,/4 ,laur5ce voor ,quebec toe met ys4 ,9 de wa>nem+5 d] vorige j>5 0 aangetek5d dat zy dikwyls 9 't beg9 van ,janu>i en zelfs van ,decemb] toegeleg5 heeft4 ,febru>i4 ,9 deze ma& is niets m]kwa>digs voorgevall54 ,ma>t4 ,deze w9t] wi]d gezegd e5 van de all]zagt/5 te wez54 ,de all] oud/e m5s*5 kond5 zig g55 di]gelyk5 h]9n]54 ,de sneuw _h ma> &]halv5 ( twee voet dik geleg54 ,het ys op de ,/4 ,laur5ce voor ,quebec 0 ma> twee voet dik4 ,d5 #ba4 _h m5 e5 onwe]1 wa>by e5 soldaat van d5 blixem getr(f5 wi]d4 ,d5 #ai4 en #bj4 begon m5 insnyd+5 9 d5 ,suik]ahorn te mak51 om het sap 'er aftetapp51 wa>uit m5 suik] maakt4 ,april4 ,op de e]/e dag5 dez] ma&1 en nad]h& v]volg5s nu en dan g$ur5de de gehele ma& door1 0 m5 bezig met het sap uit de ,suik]ahorn5 te tapp54 ,d5 #g4 begonn5 de tu9li$5 hunne gro5teb$d5 kla> te mak54 ,d5 #bj4 brak het ys voor ,quebec en dreef weg4 ,de wa>nem+5 van het volg5de ja> wyz5 aan dat dat &]s zeld5 gebeurt1 want dikwyls legt de ,rivi] voor ,quebec tot d5 #aj4 ,mai toe4 ,d5 #bb4 en #bc4 viel 'er veel sneuw4 ,d5 #be4 maakte m5 by ,/4 ,joa*im e5 beg9 met zay54 ,di5 dag v]nam m5 ook enige ,zwaluw54 ,d5 #bi4 0 m5 ov]al aan 't zay54 ,s$]t d5 #bc4 0 de s*eepva>t vry op de ,rivi]4 ,mai4 ,d5 #c4 0 het 's morg5s zo k\d dat de ,!rmomet] van ,celsius vi] grad5 ond] het vriespunt /ond4 ,het graan le$ 'er egt] ge5 nadeel van4 ,d5 #af4 _h m5 ov]al g$aan met het voorja>szaad 9 d5 grond te br5g54 ,d5 #e4 /ond5 de ,sangu9>ia1 de ,n>cissus1 en de violet 9 bloei4 ,d5 #ag4 begonn5 de blad5 aan de k]ss5-1 appel- en l9debom5 uittekom54 ,de a>dbess5 bloeid5 re$s4 ,d5 #bi4 /ond5 de wilde k]ss5bom5 9 bloei4 ,d5 #bf4 0 de bloeisem van de ,frans*e appel-1 k]ss5- en pruim5bom5 al uit4 ,juni4 ,d5 #e4 w>5 alle de bom5 gro54 ,de appelbom5 w>5 9 voll5 bloei4 ,d5 #bb4 at m5 rype a>dbess54 ,m5 _h aangetek5d dat het w$] to5 volmaakt go$ voor de vrugt5 04 ,juli4 ,het koorn begon d5 #ab4 zyne air5 te lat5 zi51 en d5 #ba4 _h het re$s ov]al air54 ,m5 moet hi] zig h]9n]5 dat 'er hi] te l&e niets als zom]koorn wa/4 ,het koorn 0 kort da>op 9 bloei4 ,de hoib\w begon d5 #bb4 ,de gants*e ma& 0 het w$] ze] s*oon4 ,augu/us4 ,d5 #ab4 _h m5 te ,montreal rype p]5 en melo554 ,d5 #bj4 0 het graan rondom die ,/ad ryp1 en m5 maakte toe/el tot d5 oog/4 ,d5 #bb4 begon m5 te ,quebec de weit te may54 ,d5 #cj4 en #ca4 0 des morg5s de grond b]ypt4 ,septemb]4 ,d5 #bd4 en #be4 0 de oog/ van all]lei graan gee9digd4 ,m5 _h deze ma& ene m5igte van melo551 wat]melo551 komkomm]s en s*one pruim54 ,de appel5 en p]5 w>5 ook al ryp1 het ge5 alle ja> zo vroeg niet ges*i$t4 ,de laat/e dag5 d] ma& begon m5 de l&5 omteploeg54 ,ond] de wa>nem+5 rak5de deze ma& vond m5 aangetek5d4 8,de oude li$5 zegg5 dat m5 voorhe5 het koorn niet voor d5 #ae4 ( #af4 ,septemb] may5 kon1 somtyds wel e5s d5 #ab4 en dat het noit vroeg] ryp wi]d4 ,ook dat het noit tot zulk ene volkom5e rypheid plegt te kom5 als nu4 ,ma> s$]t dat 'er veel boss*5 omgeh\w5 en veel l&]y5 beb\wd geword5 zyn1 hebb5 de zonne/ral5 me] geleg5heid bekom5 h>e w]k+ te do51 zo dat het graan nu vroeg] ryp wordt40 #cdh ,v]d]s wi]d aangem]kt dat de hete zom]s 9 ,kanada altyd ze] vrugtba> zyn1 en dat dan nog zelfs nauwlyks het ti5de g$eelte van het koorn tot volmaakte rypheid komt4 ,octob]4 ,deze gehele ma& beploegde m5 de braakl&54 ,het w$] 0 ze] s*oon4 ,des nagts vroor het v]s*eid5 reiz54 ,het sneuwde d5 #bh4 ,teg5 het e9de d] ma& begonn5 de blad]5 van het geboomte te vall54 ,novemb]4 ,tot d5 #aj4 hield m5 aan met ploeg54 ,di5 dag w>5 re$s alle de bom5 kaal4 ,tot d5 #ah4 liep het vee buit51 dog moe/ nu en dan en5 dag van weg5 het slegt w$] te huis blyv54 ,d5 #af4 _h m5 dond] en blixem4 ,d5 #bd4 v]nam m5 nog ge5 ys op de ,/4 ,laur5ce4 ,decemb]4 ,hi] wi]d aangetek5d dat deze h]f/ veel zagt] 0 gewee/ dan de voorga&54 ,d5 #a4 g+ 'er nog e5 s*ip na> ,frankryk ond] zeil4 ,d5 #ae4 begon de ,rivi] vol met ys te rak52 dog 9 het midd5 bleef zy nog op54 ,dog op de ,*>les 0 het ys zo dik dat m5 'er met gelad5 wag5s en pa>d5 ov]re$4 ,d5 #bf4 raakte het ys op de ,/4 ,laur5ce door d5 zw>5 reg5 weg4 ,d5 #bh4 wi]d w$]om e5 g$eelte van de ,rivi] met ys b$ekt4 ,9 't v]volg van deze ,wa>nem+5 wi]d aangetek5d dat de w9t] ook van de zagt/5 gewee/ is4 ,v]trek van ,quebec4 ,d5 #aa4 ,septemb] g+ ik van ,quebec met en5 go$5 w9d op reis4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal1 ,m>quis de la ,jonquire1 die my ook met vel]h&e gun/bewyz5 ov]lad5 _h1 _h en5 van 's ,kon+s bot5 met zev5 man ges*ikt om my na> ,montreal te br5g54 ,9 't midd5 van d5 boot 0 e5 groot blauw kle$1 wa>ond] wy vry voor d5 reg5 w>54 ,de gehele reis ges*i$de op ko/5 van d5 ,kon+ van ,frankryk4 ,wy lag5 di5 dag drie ,fr4 myl5 af4 ,d5 #ab4 v]volgd5 wy onz5 togt d5 gehel5 dag4 ,de ,mais van het kle9d] soort1 dat b9n5 drie ma&5 ryp wordt1 0 nu ryp4 ,m5 trok ze uit d5 grond en h+ ze 9 de lugt te drog54 ,het w$] 0 ?ans omtr5t zo ge/eld als 9 ,zw$5 9 't beg9 van ,augu/us1 zo dat de h]f/ 9 het noord5 van ,kanada ene ma& lat] dan 9 het midd5 van ,zw$5 s*ynt intevall54 ,by elke bo]d]y vond m5 en5 moe/u91 wa>9 ze] veel uy5s wiess51 welk5 de ,frans*e ,bo]5 op de va/5dag5 veel gebruikt54 ,egt] kan ik niet zegg51 dat de ,frans*5 zo buit5mate /ipt w>5 9 het ond]h\d5 d] va/51 want v]s*eid5' van myn roey]s at5 g]u/ dez5 dag1 s*oon en5 vrydag1 vlees*4 ,en dit heb ik 9 't v]volg dikwyls me] gezi54 ,het gem5e volk 9 ,kanada eet zo veel uy5 dat zy 'er geweldig van /9k54 ,m5 vond ook veel kawo]d5 9 die tu951 die op me] dan ene wys geget5 w]d54 ,het mee/ sne$ m5 ze na> de langte midd5 door1 en hield het b9n5/e voor het vuur om te brad54 ,het buit5/e w]d weggesmet54 ,de ryk5 d$5 'er wat suik] ov]4 ,pe51 salade1 bon51 komkomm]s1 en rode aalbess5 w>5 ook 9 die tu95 te v9d54 ,tabak4 ,i$] ,bo] _h ook by zyn huis me] ( m9 ,tabak geplant1 na> dat zyn hui%\d5 /]k 04 ,het gem5e volk rookt ze] /]k4 ,zelfs liep5 jong5s van ti5 ( twaalf j>5 met de pyp 9 d5 mond4 ,ook mogt5 de aanzi5lyke li$5 wel e5 pypje4 ,9 't noord5 van ,kanada gebruikte m5 de tabak mee/ zuiv]1 ma> v]d] opwa>ds1 en om/reeks van ,montreal1 nam m5 d5 b9n5/5 s*ors van d5 ,rod5 ,kornoeljeboom1 #cdi sloeg ze 9 /ukk51 en m5gde ze ond] de tabak1 om die wat m9d] /]k te mak54 ,ook gebruikt5 ryk5 en &]5 veel snuiftabak4 ,de mee/e tabak1 die m5 hi] gebruikte1 0 9 't l& gewass54 ,sommig5 agtt5 die bov5 de ,virg9is*e2 dog die g55 welk5 voor k5d]s gaan wild5 gav5 de &]e d5 voorrang4 ,modes4 ,s*oon de mee/e volk5 van ,europa de modes d] ,frans*5 gewoon zyn natevolg51 zag ik dog integ5deel dat de ,frans*5 9 ,kanada zig 9 vele /ukk5 na> de gebruik5 d] ,wild51 met welk5 zy dagelyks omgaan1 s*ikt54 ,zy gebruikt5 de zelve tabakspyp51 s*o551 k\sseb&51 en gordels als de ,am]ikan54 ,zy volgd5 h5 na 9 't vo]5 van d5 oorlog4 ,zy gebruikt5 hunne ba/5 s*uit51 en roeid5 die op de zelve wys4 ,9 plaats van k\ss5 wond5 zy e5 /uk doeks om de b554 ,en zo g+ het met veel &]e d+54 ,als m5 9 het huis van en5 ,bo] intre$t1 /aat hy op1 neemt d5 ho$ ( de muts af om te groet51 v]zoekt dat m5 ga zitt51 en dekt zig w$]4 ,bo]54 ,monsieur en ,madame zyn titels die m5 zo wel en5 ,bo] en zyn wyf als d5 e]/5 luid5 geeft4 ,de ,bo]51 en vooral de vr\wli$51 g+5 9 huis met s*o551 die uit e5 /uk uitgehold h\t be/ond51 hebb5de de g$aante van muil54 ,de ,bo]5jong5s1 en zelfs de oud51 hadd5 mee/ en5 /a>t 9 't hair4 ,byna all5 hadd5 zy 9 huis1 en somtyds ook op reis1 rode woll5 muts5 op het ho(d4 ,het voornaam/e et5 d] ,bo]5 0 melk4 ,bot] zag m5 zeld51 en die m5 'er v9dt is van zur5 room gemaakt4 ,dus 0 zy niet zo go$ als de ,engels*e1 en smaakte dikwyls na> talk4 ,de ,frans*5 hield5 veel van melk1 die zy des vrydags en zat]dags 9 plaats van vlees* gebruikt54 ,dog zy wi/5 ze niet op zo vel]h&e mani]5 als wy g]e$ te mak54 ,op &]e dan va/5dag5 at m5 hi] niet m9d] vlees* dan by de ,engels*51 want buit5 de soep5 en het nag]egt komt 'er byna niets dan vlees* op tafel1 dat op vel]lei wyz5 toeb]eid wordt4 ,wy bragt5 d5 nagt 9 e5 bo]5huis door digt by e5 ,rivi]tje1 ,petite ,rivire g5aamd1 dat zig hi] 9 de ,/4 ,laur5ce w]pt4 ,m5 rek5de van hi] ze/i5 ,fr4 myl5 tot ,quebec1 en ti5 tot ,trois ,rivires4 ,de ebbe en vlo$ w>5 hi] tamelyk /]k4 ,deze 0 de laat/e plaats aan dez5 kant1 wa> ik de hoogt5s naa/ de ,rivi] t5 dele uit de me]maal gemelde kalklei zag be/aan4 ,v]d] op begonn5 zy l\t] van a>de te zyn4 ,de ligtgev5de vlieg5 vlog5 des avonds 9 de boss*51 dog niet ze] talryk4 ,de ,frans*5 noemd5 ze ,m\*es feu4 ,huiz54 ,de ,huiz5 w>5 hi] om/reeks van h\t4 ,de v]trekk5 w>5 tamelyk groot4 ,het dak van b9n5 ru/te op twee1 drie ( vi] dikke sp>r51 na> de grootte van 't geb\w4 ,de ret5 w>5 met klei besme]d4 ,de v5/]s w>5 van papi]4 ,de s*oor/e5 0 9 't midd5 d] kam] gemetseld4 ,het ge5 voor d5 s*oor/e5 0 di5de voor de keuk54 ,agt] d5 s*oor/e5 sliep en ontv+ m5 bezoek4 ,somtyds /ond 'er e5 yz]5 kac*el agt] d5 s*oor/e54 ,d5 #ac4 reisd5 wy voort4 ,by ,*ampla91 vyf ,fr4 myl5 van ,trois ,rivires1 be/ond5 de /eile hoogt5s langs de ,rivi] uit ene gele en somtyds ok]agtige z&ige /(a>de1 uit de welke ene m5igte van kle9e /roompjes uitliep54 ,het wat] 9 dezelv5 0 mee/ vol van geel ok]1 t5 bewyze dat hi] wel van 't zelve soort van yz]]ts1 als m5 by ,trois ,rivires heeft1 ligt4 ,het 0 zond]l+ dat m5 hi] zulke m5igte van kle9e /roompjes vond1 dewyl het l& geheel vlak en de zom] e5 van de droog/5 04 ,langs de ,rivi] 0 het l& t] bre$te van ene ,eng4 myl beb\wd2 dog da> agt] volgd5 zw>e boss*5 en lage l&54 ,het bos*1 de vogtigheid v]gad]5de en het wat] belett5de uittewaassem51 dw+t het ond] d5 grond door en5 uitloop te zoek54 ,op d5 oev] lag veel zw>t yz]z&4 ,teg5s d5 avond kwam5 wy te ,trois ,rivires1 da> wy ons niet lang] ophield5 dan tot dat wy de briev51 die wy van ,quebec m$egebragt hadd51 hadd5 ov]gegev54 ,wy vo]5 nog ene ,fr4 myl v]d] e] wy ons nagtv]blyf nam54 ,oude li$54 ,wy zag5 dez5 dag drie ze] oude li$54 ,de e5 0 e5 ,jesuiet1 g5aamd ,joseph ,aub]y1 die als ,z5del+ by de beke]de ,wild5 te ,/4 ,franois 01 ,hy _h dez5 zom] het vyftig/e ja> zyn] b$i5+ v]vuld4 ,hy g+ d]halv5 na> ,quebec om zyne gel(te als ,jesuiet te v]nieuw51 en s*e5 nog fris* en lev5dig te zyn4 ,de &]5 w>5 de m5s*5 by welk5 wy ov]nagtt54 ,de man 0 ov] de tagtig ja> en de vr\w niet veel jong]4 ,zy hadd5 re$s e55vyftig ja> t'zam5geleefd4 ,zy w>5 nog geheel v]g5oegd1 gezond en vri5delyk4 ,de oude man zeide dat hy ond] &]5 9 't ja> #afij4 9 ,quebec 01 to5 het door de ,engels*5 beleg]d w]d4 ,de ,biss*op _h by die geleg5heid 9 zyn biss*oppelyk gewaad met d5 sabel 9 de h& de soldat5 aangemo$igd4 ,hette en k\de4 ,hy oordeelde dat de w9t]s 9 zyne k9ds*heid veel ge/r5g] w>5 dan nu1 en dat 'er to5 veel me] sneuw viel4 ,het heugde hem nog dat op ,/4 ,jan de kawo]d5 en de komkomm]s bevror5 w>54 ,ook w>5 de zom]s teg5swoordig veel w>m]4 ,d]tig j>5 gel$5 0 'er e5 zo ge/r5ge w9t] 9 ,kanada gewee/ dat 'er vele vogels dood gevror5 w>52 dog het ja>getal kon hy zig niet te b9n5 br5g54 ,9 't algeme5 wi]d gezegd dat de zom]s van #agdh4 en #agdi4 w>m] w>5 dan 9 vele j>5 te vor54 ,grond4 ,de grond w]d hi] voor tamelyk vrugtba> geh\d54 ,de ,weit gaf neg5 ( ti5 voor e54 ,dog 9 de jeugd van dez5 man1 to5 m5 de vet/e grond5 kiez5 kon1 gaf zy dikwyls me] dan tw9tig voor e54 ,rogge w]d we9ig gezaid1 ook we9ig ,g>/1 en ma> alle5 voor het vee4 ,zy klaagd5 ev5wel dat zy by elk5 slegt5 oog/ dikwyls g5oodzaakt w>5 g>/5brood te et54 ,d5 #ad4 g+5 wy vroeg op reis4 ,na twee ,fr4 myl5 gezeild te hebb5 kwam5 wy op ,lac ,/4 ,pi]re1 dat wy ov]/ak54 ,v]s*eid5 wat]plant51 die 9 de ,zwe$s*e m]5 geme5 zyn1 lag5 hi] 9 't wat]4 ,dit me] zegt m5 vrie/ 's w9t]s zo /]k toe dat 'er hond]d gelad5 wag5s te gelyk ov] ryd5 kunn54 ,wy vond5 somtyds op de wat]plant5 e5 soort van ,kreeft1 gelyk5de veel na> ene krabbe1 en niet grot] dan twee meetkundige lyn5 9 de langte en ene 9 de dikte4 ,hy 0 bleek van kleur trekk5de wat na> het gro5e4 ,de ,pont$]ia cordata wies ov]vlo$ig aan de kant5 van e5 lang smal wat]1 op de zelve plaats5 als by ons de ,nymph ( wat]lelies4 ,e5 hoop v>k5s waadde diep 9 't wat]1 en dook dikwyls met het groot/e deel van 't lyf ond]1 om de wortel5 op te wroet5 en te et54 ,zodra wy ,lac ,/4 ,pi]re ov] w>5 v]&]de het l& geheel van aanzi54 ,het wi]d de s*oon/e oord di5 m5 zi5 kon4 ,de eil&5 en het l& aan we]skant5 zag5 'er als nette lu/plaats5 uit2 en dit duurde tot by ,montreal4 ,langs de ,rivi] hadd5 alle de ,bo]5 s*uit51 die uit /amm5 w>5 uitgehold1 dog ev5wel ze] frai en net gemaakt1 zo dat zy volkom5 na> s*uit5 gelek54 ,ik zag ma> e5 enige ba/5s*uit4 ,d5 #ae4 zett$5 wy onze reis re$s 9 d5 vroeg5 morg5 voort4 ,de /room 0 ons teg5 en zo /]k1 dat wy op sommige plaats5 de ,roey]s moe/5 do5 aan l& gaan en ons voorttrekk54 ,montreal4 ,om vi] uur na d5 middag kwam5 wy te ,montreal aan4 ,m5 rek5de dat onze reis ze] gelukkig gewee/ 01 dewyl m5 dikwyls1 weg5s d5 /room en de v]&]lykheid van d5 w9d1 twee wek5 tuss*5 ,quebec en ,montreal ond] weg is4 ,wynga>d54 ,v]s*eid5' m5s*5 te ,montreal hadd5 wynga>d51 die uit ,frankryk gekom5 w>51 9 hunne tu95 geplant4 ,m5 vond 'er twee soort5 van2 het ene met bleek gro5e ( byna witte1 het &] met donk] rode druiv54 ,uit de witt51 zeide m51 w]d de witte1 uit de rod5 de rode wyn gemaakt4 ,des w9t]s moet m5 hi] de wynga>d5 met mi/ to$ekk54 ,de druiv5 begonn5 nu ryp te word54 ,de witt5 w>5 het mee/ gevord]d4 ,m5 maakte 'er hi] g55 wyn van4 ,zy word5 zo groot niet als 9 ,frankryk4 ,wat]melo554 ,m5 teelde hi] ook veel ,wat]melo554 ,ge5 ,bo] 0 'er byna die 'er g55 _h4 ,9 de /$5 en da>om/reeks word5 zy vooral /]k aangekweekt4 ,egt] w>5 zy zeldzaam 9 het noordelyk g$eelte van ,kanada4 ,de ,wild5 plant5 ze ook veel4 ,dog ( zy dit 9 oude tyd5 ook g$aan hebb5 is onzek]4 ,e5 oude ,iroquois te ,oneida heeft my gezeid dat zy ze van de ,european5 gekreg5 hadd54 ,integ5deel v]zek]d5 my vele ,frans*5 dat de ,ill9oiz5 re$s 'er veel van hadd5 to5 zy 9 hun l& kwam51 en dat zy da> van onheuglyke tyd5 geplant geword5 w>54 ,dog ik kan my niet te b9n5 br5g5 dat de e]/e ,european51 die 9 ,noord ,am]ika kwam51 van wat]melo55 gewag5 wanne] zy van de spyz5 d] ,wild5 sprek54 ,hoe heet de zom]s 9 die del5 van ,noord ,am]ika die ik doorreisd heb zyn1 kan m5 da>uit opmak51 dat m5 da> de wat]melo55 9 't voorja> ma> op het op5 veld zait1 zond] ze oit te dekk51 en dat zy egt] vroeg g5oeg ryp word54 ,m5 v9dt 'er hi] twee v]s*eid5h$5 van1 de ene rood en de &]e wit van b9n54 ,de e]/e is geme5d] me] na> 't zuid5 by de ,ill9oiz5 en by de ,engels*51 de tw$e v9dt m5 me] 9 ,kanada4 ,m5 zait ze 9 het voorja>1 als 'er g5e k\de me] te v]wagt5 is1 9 ene go$e vette a>de1 dog v] van malk&]1 uit ho(de dat zy ha> lo( v] uit s*iet51 en d]halv5 ene grote ruimte vord]51 zull5 zy wel vrugtba> zyn4 ,te ,montreal w>5 zy nu mee/ ryp2 ma> 9 de ,engels*e ,volkplant+5 zyn zy het al 9 ,juli en ,augu/us4 ,geme5lyk vord]5 zy m9d] tyd om ryp te word5 als de gem5e melo554 ,de ,kanadas*5 zyn zeld5 zo zoet als die me] na> 't zuid5 vall54 ,miss*i5 komt dat van de /]k]e hette4 ,die van ,new ,york w]d5 voor de lekk]/5 geh\d54 ,de wat]melo55 zyn ze] sappig1 en het sap is met het vlees* v]m5gd4 ,da>5bov5 is het ze] v]koel5d1 het welk 9 de hette ze] v]kwikk5d is4 ,m5 wi/ niet dat 'er iemant 9 ,kanada1 te ,albany en 9 ,new ,york1 zig kwalyk van bevond5 _h1 al _h m5 'er wat veel van geget54 ,zelfs bragt m5 voorbeeld5 by dat ziek5 'er zond] nadeel van geget5 hadd54 ,ma> v]d] na> het zuid5 agt m5 dat zy afga&e koorts5 v]oorzak51 vooral by m5s*5 die 'er niet aan gew5d zyn4 ,de ,frans*5 zegg5 dat als m5s*51 die 9 ,kanada gebor5 zyn1 9 't ,l& d] ,ill9oiz5 kom51 en da> enige mal5 van de wat]melo55 et51 t5 e]/5 de koorts van kryg52 dat d]halv5 de ,ill9oiz5 h5 wa>s*uw5 van niet te et5 van ene zo ongezonde vrugt4 ,de ,ill9oiz5 zelv5 zyn aan koorts5 ond]worp51 als zy hunne mag5 te veel met deze spys v]k\d54 ,9 ,kanada bewa>t m5 ze op plaats5 die matig w>m geh\d5 word52 en op deze wys kunn5 ze twee ma&5 na dat zy ryp geword5 zyn go$ blyv51 ma> m5 moet voor de vor/ zorg54 ,de ,engels*5 bew>5 ze e5 g$eelte van d5 w9t] ov] 9 droge keld]s4 ,zy blev51 zeide m51 lang] go$ als m5 de plaats da> zy van d5 /eel afgebrok5 w>5 met e5 gloey5d yz] br&de4 ,op die wys kan m5 ze nog op k]smis en lat] hebb54 ,9 ,p5sylvanie1 wa> de grond droog en z&ig is1 maakt m5 e5 gat 9 d5 grond1 en legt ze met hunne /el5 da>91 met a>de 'er ov] he52 en dan blyv5 ze zo e5 tamelyk /uk van d5 w9t] ov] go$4 ,egt] nem5 we9ig m5s*5 die moeite 'er m$e1 om dat het niet ene ze] ges*ikte vrugt is om 9 de k\de te et54 ,m5 v]beeldt zig hi] dat komkomm]s me] v]koel5 dan wat]melo554 ,de wat]melo55 dryv5 het wat] /]k af4 ,de ,iroquoiz5 noem5 ze ,onohes]akahtie4 ,kawo]d54 ,kawo]d5 van all]lei soort51 langw]pige1 ronde1 platte1 kromhalzige1 ze] kle9e1 en &]e1 word5 door de ,engels*5 en de ,frans*5 ov]al geplant4 ,9 ,kanada maakt5 zy met de uy5s by de ,bo]5 het voornaam/e van hunne moeskruid5 uit4 ,ond] de ,engels*5 0 'er niet e5 ,bo] die niet e5 groot /uk l&s met kawo]d5 bepoot _h4 ,de ,zw$51 ,duits*]s en ,holl&]s teeld5 'er ook ze] veel4 ,de ,wild5 leefd5 'er g$eeltelyk van4 ,dog dez5 plantt5 me] ,squa%es dan eig5lyke kawo]d54 ,zy zeid5 zelfs dat zy 'er re$s voor de aankom/ d] ,europ]s al gehad hadd54 ,ook gewag5 de e]/e ,europis*e ,reisbes*ryv]s van de kawo]d5 als ene gewoonlyke spys d] ,wild54 ,de ,frans*5 noemd5 ze ,citr\illes en de ,engels*5 ,pumpk9s4 ,9 't voorja>1 als 'er g5e vor/ me] te wagt5 is1 word5 zy op d5 k\d5 grond 9 de op5 lugt gezet4 ,ook zet m5 ze wel op oude mi/b$d54 ,9 ,kanada word5 zy 9 't beg9 van ,septemb] ryp2 dog 9 de ,engels*e ,volkplant+5 en me] zuidwa>ds heb ik 'er al op 't e9de van ,juli ryp gezi54 ,zodra zy beg9n5 ryp te word51 plukt m5 'er enig5 af om te gebruik54 ,de ov]ig5 laat m5 op 't veld tot dat m5 voor de k\de beg9t te vrez54 ,dan br5gt m5 ze 9 huis4 ,dit ges*i$de nu te ,montreal 9 het midd5 van ,septemb] ,n4 ,s4 ,dog 9 ,p5sylvanie heb ik ze nog d5 #ai4 ,octob] op 't l& zi5 /aan4 ,somtyds zyn zy nog niet volkom5 ryp als m5 ze plukt1 dog zy word5 9 huis wel ryp als m5 ze ma> van malk&] legg5 laat4 ,9 droge en w>me keld]s blyv5 zy wel en5 gehel5 w9t] go$1 en nog bet] 9 kam]s da> ge/ookt wordt4 ,m5 b]eidt hi] de kawo]d5 op vel]lei wyz54 ,de ,wild5 kok5 ze zo heel als zy zyn1 ( brad5 ze 9 de as*1 en br5g5 ze dan te koop4 ,dus toegemaakt smak5 zy ze] wel4 ,de ,frans*5 en ,engels*5 snyd5 ze 9 /ukk51 en brad5 ze4 ,ook snydt m5 ze 9 't midd5 door1 doet 'er het zaad uit1 en braadt ze dan4 ,als ze ga> zyn doet m5 'er nog w>m zynde van b9n5 bot] op1 die 'er dan 9 trekt4 ,dit smaakt ze] wel4 ,ook eet m5 ze gekookt1 alle5 ( met vlees*4 ,sommig5 mak5 'er ene dunne pap van1 door ze e]/ te kok5 en dan fyn te mak54 ,deze pap wordt dan met e5 we9ig van het sap en zoete melk v]m5gd en dan wel door e5 g]o]d4 ,ook word5 zy gekookt1 tot moes gemaakt1 met meel v]m5gd en gekne$1 en dus tot koek5 gebakk54 ,da> zyn 'er ook die 'er ta>t5 en pudd+ van mak54 ,om ze do5 te dur5 gaan 'er de ,wild5 dus m$e om4 ,als zy ryp zyn word5 zy 9 lange riem5 gesn$51 welk5 m5 door malk&] vlegt1 en 9 de zon ( by het vuur te drog5 hangt4 ,als zy regt droog zyn kunn5 zy j>5 lang go$ blyv54 ,m5 kookt ze alle5 ( met &] et54 ,de ,wild5 et5 ze op die wys toeb]eid1 zo wel te huis als op reis2 en dit hebb5 de ,european5 van hun gele]d4 ,somtyds eet m5 ze dan ma> droog by pekelvlees* ( &]e spyz52 en ik moet bek5n5 dat zy dan ene hong]ige maag niet kwalyk bevall54 ,9 ,montreal wi]d5 zy ook wel dus +emaakt4 ,m5 snydt ze 9 vi] /ukk51 doet 'er het zaad uit1 en goit de s*ill5 weg4 ,het weke vlees* legt m5 9 en5 pot1 en laat het e5 m9uut ( zes kok54 ,dan neemt m5 't met en5 lepel1 wa>9 gat5 zyn1 'er uit1 en laat het op ene tafel en5 dag legg5 dat 'er het wat] uitlope4 ,da>op maakt m5 het met anjeli]51 c9namomum1 wat citro5s*ill5 en syroop van suik] 94 ,de syroop moet 9 ev5 zo grote hoeveelheid als die d] kawo]d5 g5om5 word54 ,m5 kookt het dan zo lang tot dat de kawo]d5 van de syroop doortrokk5 zyn4 ,graan4 ,het graan dat dit ja> 9 ,kanada gewass5 0 wi]d doorgaans voor het be/e geh\d5 dat m5 hi] oit gehad _h4 ,integ5deel viel het 9 ,new ,york slegt uit4 ,voor 't ov]ige 0 de h]f/ 9 ,kanada ze] s*oon4 ,h&el met de ,wild54 ,kanada dryft en5 /]k5 h&el met de ,wild52 en deze 0 voorhe5 de enige h&el di5 dit grote ,l& dreef1 en die d5 ,+ezet55 aanzi5lyke voordel5 toebragt4 ,dog teg5swoordig vall5 'er v]s*eid5' &]e w>51 behalv5 die m5 van de ,am]ikan5 bekomt1 die van da> v]zond5 word54 ,de ,wild51 die hi] het naa/ rondom won51 en zo wel als alle de ov]ig5 d5 gants*5 w9t] op de jagt zyn1 br5g5 geme5lyk hunne pelt]y5 9 de naburige /$5 te koop4 ,dog dit b$raagt niet veel4 ,die g55 die v]d] af won5 kom5 hi] zeld54 ,en dewyl m5 vree/ dat zy hunne w>5 d5 ,engels*5 v]kop5 zull51 zo moet m5 h5 voorkom51 t5 welk5 e9de de ,frans*5 zelv5 na> h5 toe reiz54 ,montreal 9 zond]heid dryft dez5 h&el /]k4 ,alle j>5 gaan van hi] vel]lei li$5 van all]h&5 oud]dom op reis na> de ,wild54 ,zy v]trekk5 vroeg 9 't voorja>1 en kom5 9 ,augu/us ( ,septemb] t]ug4 ,om dez5 h&el te dryv5 nem5 zy alle5 zulke w>5 met zig die zy wet5 dat ond] de ,wild5 gewild zyn4 ,geld nem5 zy we9ig m$e1 want dit wordt by de ,am]ikan5 niet geagt4 ,zy h\d5 v]s*eid5e soort5 van w>51 die m5 hun br5gt1 voor veel ko/ba>d]4 ,ook gelo( ik dat nauwlyks e5 van de ,frans*5 die op deze reiz5 gaan en5 p5n+ aan geld m$5eemt4 ,de volg5de w>5 zyn het voornamelyk die ond] de ,wild5 en5 go$5 aftrek v9d54 ,snaphan51 buskruid1 lood1 kogels en hagel4 ,alle de ,wild51 die het voordeel d] vuurwap55 bov5 d5 boog van de ,europ]s gele]d hebb51 en vuurwap55 bekom5 kunn51 hebb5 voor dezelv5 het gebruik van boog en pyl5 afges*aft4 ,indi5 m5 nu hun vuurwap55 wilde weig]5 toetevo]51 z\d5 zy van hong] moet5 v]gaan1 dewyl hun voornaam/e be/aan geleg5 is 9 het vlees* van wilde di]52 en dit z\ h5 zo v]wo$ mak51 dat zy 9 /aat z\d5 zyn de ,europ]s aanteta/54 ,ge5 van de ,wild5 weet nog e5 musket te mak54 ,zelfs wet5 zy hun eig5 gewe]1 als het ont/eld is1 niet we] te h]/ell51 ma> moet5 dat van de ,european5 lat5 do54 ,9 't beg9 dat de ,europ]s e]/ 9 ,noord ,am]ika kwam5 droeg5 zy lang5 tyd zorg van d5 ,am]ikan5 ge5 s*ietgewe] 9 h&5 te gev54 ,dog 9 de oorlog51 die de ,frans*5 met de ,engels*5 en ,holl&]s vo]d51 deeld5 zy hunn5 ,am]ikaans*5 bondg5ot5 het gebruik d] vuurwap55 m$e1 om hunn5 vy&5 des te /]k] afbreuk te do54 ,de ,frans*5 zeide dat de ,holl&]s van ,albany de e]/5 gewee/ w>51 die 9 't ja> #afdb4 d5 ,wild5 s*ietgewe] gegev5 en hun het gebruik van het zelve gele]d hadd54 ,dus hadd5 zig de ,frans*5 g5oodzaakt gezi5 d5 met h5 9 v]bond /a&5 ,am]ikan5 insgelyks vuurwap55 te gev51 dewyl die zeid5 &]s teg5s de ,holl&]s en de ,wild5 van d]zelv] p>ty niet op te kunn51 en gevolglyk tot die zyde te zull5 ov]gaan4 ,ma> die van ,albany bewe]d5 da>5teg5 dat de ,frans*5 de e]/5 gewee/ w>5 die d5 ,wild5 s*ietgewe] gegev5 hadd51 dewyl zy zig &]s te zwak bevond5 om d5 ,engels*5 en ,holl&]5 het ho(d te bi$54 ,hoe het hi] m$e zy1 dit is zek] dat de ,wild5 teg5swoordig s*ietgewe] gebruik5 't welk zy van de ,european5 kryg51 en wa>m$e zy ?ans bet] dan hunne le]mee/]s zelv5 wet5 omtegaan4 ,ma> te gelyk is het wa>1 dat deze h&el d5 ,european5 alle j>5 grote w9/5 aanbr5gt4 ,kl$5 van wit ,lak51 ( gr( onges*or5 ,lak51 van dat soort 't welk m5 wel voor dek5s op de b$d5 gebruikt4 ,de ,wild5 drag5 zulke kl$5 altyd1 en w9d5 'er zig 92 somtyds hang5 zy ov] de s*\d]s1 en somtyds1 by w>m w$]1 b9d5 zy ze zig om de middel4 ,ma> als het k\d is hal5 zy ze ov] 't ho(d4 ,mans en vr\w5 drag5 ze beid54 ,mee/5 tyd zyn 'er aan de r&5 enige blauwe en rode /rep54 ,blauw ( rood ,lak54 ,de vr\wli$5 mak5 da> h>e rokk5 van1 die ma> tot op de knie hang54 ,mee/ gebruik5 zy blauw ,lak5 da>toe4 ,l9n5 ,hembd51 welk5 zo wel de mans als de vr\w5 dagelyks drag54 ,als e5 ,wilde e5s zulk e5 hembd aan heeft1 draagt hy 't zo lang tot dat het geheel en al v]slet5 is4 ,lak5 om om de b551 9 plaats van k\ss51 te w9d5 gelyk de ,russ5 do54 ,byl51 ,mess51 ,s*>51 ,naald51 en /al5 ,vuurslag54 ,deze w]ktuig5 v9dt m5 ?ans ov]al by de ,wild54 ,zy kop5 ze all5 van de ,european51 en h\d5 ze voor veel bet] als hunne oude mess5 en byl5 van be51 wa>van m5 'er 9 ,kanada we9ig me] v9dt4 ,ketels van rood ( geel kop]1 somtyds van b9n5 v]t9d4 ,al hun et5 wordt da>9 gekookt4 ,dit is ene wa> die geme5lyk ond] hun en5 grot5 aftrek heeft4 ,voorhe5 gebruikt5 zy pott5 en vat5 van a>de1 ( van h\t1 wa>9 zy het ge5 zy kok5 wild5 got51 dan gloey5de /55 9 het wat] w]p5de om het te do5 kok54 ,oorr+51 grot5 en kle951 mee/ van geel kop]1 dog somtyds ook van t94 ,mans en vr\w5 drag5 ze1 s*oon niet all54 ,v]milio54 ,hi] m$e v]w5 zy hunne aangezigt51 hembd51 en e5 deel van het li*aam rood4 ,voorhe5 s*ild]d5 zy zig met ene rode a>de1 die hi] te l&e gevond5 wordt4 ,dog na dat zy van de ,european5 v]milio5 gekreg5 hadd51 s*e5 hun g5e kleur s*oond] te zyn4 ,m5 v]telde1 dat de ,frans*5 9 't e]/ voor twee ( driemaal zo veel van deze v]w als 'er op de punt van e5 mes legg5 kon en5 grot5 hoop van all]lei pelt]y5 kreg54 ,spaans* gro51 om het aangezigt gro5 te v]w54 ,om het zw>t te mak5 nem5 zy het roet dat ond] de ketels zit4 ,spiegels4 ,de ,wild5 zyn da> ze] opge/eld4 ,zy gebruik5 ze 9 zond]heid om zig te bes*ild]54 ,zy hebb5 geme5lyk hunne spiegels op reis by zig4 ,dog dit heeft ma> plaats by de mans1 en niet by de vr\w51 die zig hi] zo veel niet ops*ikk5 als de e]/54 ,br&glaz54 ,dit is 9 het oog d] ,wild5 e5 ze] noodzakelyk huisraad1 dewyl1 da> zy /]k tabak rok51 en alles wat met enige moeite v]zeld gaat hat51 zy op reis met dezelv5 zo beh5dig te regt kunn5 kom54 ,tabak kop5 de ,wild5 die wat v] na> het noord5 won51 wa> ge5 ,tabak wil voortkom54 ,dog die me] zuidelyk hunne woonplaats hebb5 fokk5 zelv5 zo veel tabak als zy behoev54 ,by de e]/5 is de tabak ene wa> die /]k gezogt wordt4 ,m5 heeft opgem]kt dat de ,wild51 hoe v]d] zy na> het noord5 won51 des te grot] rok]s zyn4 ,wampums1 ( zo als zy 't noem5 ,porcelle94 ,zy word5 van e5 zek] soort van mossels*elp5 gemaakt1 en tot kle9e langw]pige kral5 g$raid4 ,zy di55 hun voor geld en ops*ik te gelyk4 ,glaz5 ,kral51 die kle91 en wit1 ( van ene &]e kleur zyn4 ,de vr\wli$5 wet5 ze 9 h>e l9t51 beurz5 en &]e kl$]5 intelass*54 ,kop] en yz]draad om v]s*eid5' d+5 van te mak54 ,br&ewyn4 ,dit is de ko/elyk/e zaak die zy op de w]eld k5n54 ,ook is hun niets te lief en te ko/ba> om het 'er niet voor te gev54 ,dog t] oorzake d] m5igvuldige ong]egeldh$5 die da> door kunn5 v]oorzaakt word51 is het ond] zw>e /raff5 v]bod5 d5 ,wild5 br&ewyn toetevo]54 ,ma> deze wet wordt niet altyd zo nauwkeurig nagekom54 ,dit zyn de voornaam/e w>5 die de ,frans*5 d5 ,wild5 toevo]51 en die geme5lyk by hun wel gewild zyn4 ,de w>5 die zy van de ,wild5 t]ug br5g51 zond] d5 voorraad di5 m5 op reis voor zyne koopmans*app5 krygt m$e te rek551 be/aan byna alle5 9 pelt]y54 ,m5 ond]s*eidt dez5 9 twee soort54 ,pelt]y5 die uit de noordelyke gewe/51 en zulk5 die uit de zuidelyk5 kom54 ,de e]/5 word5 voor de be/5 geh\d51 en zyn het duur/4 ,uit de noordelyke ,l&5 word5 inzond]heid de vell5 van de volg5de di]5 aangebragt4 ,bev]s1 ,el&5 #cej1 ,r5di]5 #cea1 ,wolflynx5 #ceb en ,m>t]s4 ,uit het zuid5 krygt m5 ook wel somwyl5 ,m>t]s1 dog hun vel is ros en niet go$4 ,de ,pi*\ du ,nord zal miss*i5 dat di] zyn 't welk zig by de ,hudsonsbai oph\dt1 en door de ,engels*5 ,wolv]5e g5oemd wordt4 ,nog behor5 ond] de noords*e pelt]y5 de ,b]5huid51 wa>van m5 'er egt] niet veel kom5 laat1 en ,voss5vell51 s*oon m5 da> van ook ma> we9ig5 mee/ zw>t5 trekt2 behalv5 nog v]s*eid5 &]e soort54 ,het ,bontw]k1 dat uit de zuidelyke l&/rek5 gehaald wordt1 is inzond]heid van de volg5de di]54 ,wilde ,/i]5 en ,koey51 ,h]t51 ,ren1 ,ott]s1 ,pi*\x du sud1 van de welk5 ,vad] ,*>levoix #cec gewag maakt1 en die ( e5 soort van ,katlynx1 ( van ,pan!r wez5 moet1 voorts ,voss5 van v]s*eid5' soort51 ,rakoons1 ,katlynx51 en &]54 ,het is ongelo(lyk wat ongemakk5 de m5s*5 op deze reiz5 om pelt]y5 te kop5 moet5 uit/aan4 ,somtyds moet5 zy hun pakkadie v] ov] l& drag54 ,dikwyls word5 zy van de ,wild5 mi%&eld en zelfs omgebragt4 ,veeltyds moet5 zy dor/1 hong]1 hette en k\de v]drag51 en word5 van mugg51 v]giftige slang51 en &] ong$i]te gebet54 ,deze ongemakk5 en gev>5 slep5 ene m5igte li$5 9 d5 bloei hunn] j>5 weg1 en mak5 dat de m5s*5 9 ,kanada niet oud kunn5 word54 ,dog te gelyk word5 zy hi] door geh>d en wakk]e krygsli$51 die nog gev>5 nog ongemakk5 ontzi54 ,ook zett5 zig vel5 diep 9 het l& ond] de ,wild5 n$]1 tr\w5 da>1 en k]5 noit te rug4 ,de pryz5 d] pelt]y51 zo als die 9 't ja> #agdi4 te ,montreal w>51 heeft my de ,he] ,c\agne1 e5 ,koopman1 by wi5 ik myn v]blyf hield1 m$eg$eeld4 ,zy w>5 als volgt4 ,grote en middelb>e ,b]5huid5 ko/t5 #e4 ,livres4 ,huid5 van jonge ,b]51 #ae4 ,sols4 ------ -- ,lynx51 #be4 ,sols4 ------ -- ,pi*\x du sud1 #ce4 ,sols4 ------ -- ,voss5 uit het ,zuid51 #ce4 ,sols4 ------ -- ,ott]s1 #e4 ,livres4 ------ -- ,rakoons1 #e4 ,livres4 ------ -- ,m>t]s1 #de4 ,sols4 ------ -- ,wolflynx51 ,l\p-c]vi]s1 #d4 ,livres4 ------ -- ,wolv51 #dj4 ,sols4 ------ -- ,c>caj\x1 e5 di] dat ik niet k51 #e4 ,livres4 ,huid5 van ,visons1 e5 soort van ,m>t] die zig 9 't wat] on?\dt1 #be4 ,sols4 ------ -- ruwe1 van ,el&51 ,orignacs v]ts1 #aj4 ,livres4 ------ ---- ,h]t51 ,c]fs v]ts4 ------ slegte1 van ,el&5 en ,h]t51 ,orignacs ,c]fs passs1 #c ,livres4 ------ ,ren1 van #be4 tot #cj4 ,sols4 ------ ,rode ,voss51 #c4 ,livres4 ------ ,bev]s1 #c4 ,livres4 ,zie hi] ene ly/ van alle de v]s*ill5de soort5 van vell5 die hi] 9 ,kanada gek(t en na> ,europa v]zond5 word54 ,ik heb ze van en5 d] voomaam/e ,koopli$5 9 ,montreal gekreg54 ,*evreuils passs1 #ced b]eide ,reevell54 ,*evreuils v]ts1 onb]eide ,reevell54 ,*evreuils tanns1 get\wde ,reevell54 ,ours1 ,b]54 ,oursons1 jonge ,b]54 ,l\tres1 ,ott]s4 ,pecans4 ,*ats1 ,katt54 ,l\ps de bois1 ,wolv54 ,l\p-c]vi]s1 ,lynx54 ,pi*\x du ,nord4 ,pi*\x du sud4 ,r5>ds r\ges1 ,rode ,voss54 ,r5>ds croiss1 ,kruisvoss54 ,r5>ds noirs1 ,zw>te ,voss54 ,r5>ds arg5ts1 ,grauwe ,voss54 ,r5>ds du sud1 ou de ,virg9ie1 ,virg9is*e ,voss54 ,r5>ds blancs de ,tad\ssac1 ,witte ,voss5 van ,tad\ssak4 ,m>tres1 ,m>t]s4 ,visons ou ,f\treaux4 ,ecureuils noirs1 ,zw>te ,eekhoorns4 ,c]fs v]ts1 ruwe ,h]t5vell54 ,c]fs passs1 b]eide ,h]tevell54 ,orig9als v]ts1 ruwe ,el&54 ,orig9als passs1 b]eide ,el&54 ,c>ib\x1 ,r5di]54 ,bi*es v]tes1 ruwe ,h9devell54 ,bi*es passes1 b]eide ,h9devell54 ,c>caj\x4 ,rats musqus1 ,muskusratt54 ,ca/ors gras d'hiv]1 vette ,w9t]bev]s4 ,ca/ors gras d't1 vette ,zom]bev]s4 ,ca/ors secs d'hiv]1 droge ,w9t]bev]s4 ,ca/ors secs d't1 droge ,zom]bev]s4 ,ca/ors vieux d'hiv]1 oude ,w9t]bev]s4 ,ca/ors vieux d't1 oude ,zom]bev]s4 ,kop]4 ,ik kreeg d5 #bb4 ,septemb] e5 /uk l\t] ,kop]1 dat van ,lac ,sup]ieur gekom5 04 ,m5 v9dt het da> byna geheel zuiv]1 zo dat het niet behoeft gesmolt5 te word51 ma> t]/onds bew]kt word5 kan4 ,vad] ,*>levoix #cee spreekt 'er van 9 zyne ,bes*ryv+ van ,nieuw ,frankryk4 ,e5 van de ,jesuiet5 te ,montreal1 die zelf t] plaatse gewee/ 0 da> dit erts gevond5 wordt1 ond]rigtte my dat m5 het geme5lyk by de mond5 van /rom5 en rivi]5 v9dt1 veeltyds 9 zo zw>e /ukk5 dat e5 man w]k heeft ze optetill51 en mee/5tyds gants* l\t]4 ,ook v]haald5 da> t] plaatse de ,wild5 dat da> e]tyds e5 /uk van en5 vadem lang en en5 halv5 vadem ( me] 9 dikte1 en byna geheel zuiv]1 gezi5 04 ,dewyl dit erts altyd by de mond5 d] rivi]5 9 de a>de legt1 is het wa>s*ynlyk dat het door 't wat] en 't ys van en5 b]g d]wa>ds g$rev5 is4 ,dog hoe ze] m5 gezogt heeft1 heeft m5 nog zo v] niet kunn5 kom5 van het 9 ene zek]e m5igte by malk&] te v9d54 ,lood]ts4 ,de ,opp]/e van de ,prie/]s te ,montreal gaf my ook di5 dag e5 /uk ,lood]ts4 ,het 0 gekom5 van ene plaats ma> we9ig myl5 van hi]2 en be/ond uit tamelyk digte en bl9k5de te]l+54 ,ik v]nam dat v]d] weg zuidwa>ds op ene plaats veel lood]ts 9 d5 grond 04 ,de ,wild5 da>omhe5 smelt5 het1 en mak5 'er kogels en hagel uit4 ,ik kreeg 'er enige /ukk5 van1 be/a&e uit e5 bl9k5d te]l+s* erts1 met smalle /rep5 'er 91 en ene witte h>de klei1 die met /]k wat] opbruis*t4 ,rode ,a>de4 ,ook kreeg ik enige roodbru9e ,a>de1 die gevond5 0 by ,lac des deux ,montagnes1 enige myl5 van ,montreal4 ,zy kan gemakkelyk tuss*5 de v+]s tot /( gewrev5 word51 dog is veel zwa>d] dan enige &]e a>de1 en van buit5 e5 we9ig gl9/]5d4 ,als m5 deze a>de tuss*5 de v+]s wryft1 word5 zy geheel glad1 glimm5d1 en als half v]zilv]d1 ev5 als ( zy met e5 /ukje loods gewrev5 w>54 ,deze a>de moet d]halv5 ( e5 soort van looda>de1 ( met yz]deeltjes v]m5gd zyn4 ,vr\w54 ,m5 v9dt tw$]lei soort van ,vr\w5 9 ,kanada4 ,het e]/e be/aat uit zulk5 die 9 ,frankryk gebor5 en h]wa>ds ov]gekom5 zyn1 het tw$e uit inboorl+5 van het l&4 ,die van het e]/e soort bezat5 al het bevallige dat d] ,frans*e natie eig5 is4 ,de ,inboorl+5 kunn5 w$] 9 twee soort5 ond]s*eid5 word51 namelyk 9 die van ,quebec en 9 die van ,montreal4 ,die van ,quebec gev5 die 9 ,frankryk gebor5 w>5 nauwlyks iets 9 welgemani]dheid toe1 dewyl zy alle j>5 geleg5heid hebb5 met vele ,h]5 en ,vr\w5 van aanzi51 die met de s*ep5 ov]kom51 te v]k]51 en die hi] enige wek5 v]blyv51 en dan w$] na> ,frankryk k]54 ,de ,juffr\w5 van die ,/ad word5 bes*uldigd zig door d5 hoogmo$ d] ,wild5 te hebb5 lat5 besmett51 en v]/ok5 te zyn van de ,frans*e wellev5dheid4 ,het ge5 ik bov5 van de vr\w5 van ,montreal gezegd heb1 dat zy namelyk veel w]ks mak5 van wel gekruld en gekapt te zyn1 is ook wa> van doorgaans alle de vr\w5 door het gehele l&4 ,het hair moet alle dag5 gepo$]d wez51 al kom5 zy niet buit5 h>e kam]s1 en al hebb5 zy &]s ma> e5 kort sm]ig jakje en en5 slegt5 rok aan1 die pas t] helft van de b55 reikt4 ,des zondags en als zy gezels*ap wagt5 ( e5 bezoek gaan gev51 zyn zy inzond]heid 9 all5 h>5 lui/]4 ,dan s*ikk5 zy zig op als ( h>e voor\d]s de e]/e p]sonadi5 van het ,ryk w>5 gewee/4 ,dit geeft zulk51 die de zak5 wat grondig inzag5 r$5 om te klag51 dat by het groot/e deel d] vr\w5 de gewoonte is +eslop5 van voor niets &]s dan voor d5 ops*ik te zorg51 en da> voor niets te ontzi54 ,niet we9ig zyn zy oplett5d op de nieuw/e ,modes1 om h>e be/e en ko/ba>/e kl$]5 na> de zelv5 te v]&]5 en te v]snipp]54 ,ook lac*5 zy malk&] niet we9ig uit als 'er iets aan ontbreekt4 ,ma> het moi/e is1 dat het ge5 zy voor nieuwe ,modes h\d5 9 ,frankryk re$s al lang is agt] de bank gesmet51 dewyl de s*ep5 ma> e5s 9 't ja> aankom51 en dus de ,modes al e5 ja> moet5 oud zyn voor dat zy ze kryg54 ,ook maakt m5 ha> wel wat wys1 en v]koopt ha> iets voor nieuw]wets* dat al lang heeft uitg$i5d4 ,noit heb ik zo ze] als te ,montreal gezi5 dat zy en5 vreemdel+ uitla*t5 wanne] hy zig niet volkom5 wel uitdrukte4 ,dog zy zyn enigs9s hi] omtr5t te v]s*on54 ,m5 la*t geme5lyk om het ge5 ons als ongewoon voorkomt1 en belac*elyk s*ynt4 ,9 ,kanada hoort m5 ge5 ,frans* sprek5 dan van gebor5 ,frans*51 want vreemd5 kom5 hi] zeld54 ,zelfs de ,wild5 h\d5 zig volg5s hunn5 aangebor55 hoogmo$ te go$ om ,frans* te sprek51 en dw+5 de ,frans*5 om hunne taal te gebruik54 ,hi] komt het natuurlyk uit voort dat de fyne or5 d] ,kanadas*e vr\w5 niet zond] lac*5 iets dat ha> ongewoon is hor5 kunn54 ,ene d] e]/e vrag51 die zy en5 vreemdel+ do51 is1 ( hy gehuwd is2 de tw$e1 hoe hem de vr\w5 9 ,kanada bevall51 en ( zy s*oond] dan 9 zyn l& zyn2 en de d]de1 ( hy 'er niet ene van m$e na> zyn vad]l& z\ will5 nem54 ,ma> het kwam my voor dat 'er enig ond]s*eid tuss*5 de vr\w5 van ,quebec en ,montreal 02 die van de laat/e plaats s*55 wat aang5am] dan de &]5 te zyn4 ,die te ,quebec kwam5 my voor wat ze] vry te wez51 dog die van ,montreal m9d]4 ,de ongetr\wde vr\w5 byzond]lyk w>5 te ,quebec niet ze] arbeidzaam4 ,e5 meisje van agtti5 j>5 wordt voor ongelukkig g]ek5d als zy niet t5 m9/5 e5 tw9tig vry]s ( me] kan opnoem54 ,de jonge ,juffr\w51 vooral de aanzi5lyk/51 do5 zeld5 iets &]s dan t5 zev5 uur opte/aan1 tot neg5 uur bezig te zyn met po$]5 en kapp51 en met ond]tuss*5 k(fi te dr9k54 ,als zy wel opges*ikt zyn gaan zy voor e5 op5 v5/] aan /raat zitt51 nem5 enig naiw]k 9 de h&1 en do5 nu en dan e5 /eek1 ma> de og5 zyn het mee/ op /raat4 ,als dan e5 jong he]1 hy mag ene k5nis ( e5 vreemdel+ zyn1 inkomt1 wordt het w]k s*ielyk uit de h& gesmet51 en zy gaan naa/ hem zitt5 snapp51 lac*51 gekk51 en dubbelz9nigh$5 zegg51 het welk dan heet gee/ig te zyn4 ,dus gaat dikwyls de gehele dag voorby4 ,de mo$] is dikwyls bezig 9 de keuk51 t]wyl de dogt] de h]5 ond]h\dt4 ,te ,montreal zyn de meisjes zo wild niet1 en w]kzam]4 ,zy zitt5 da> byna altyd te w]k51 en do5 ook veel 9 't hui%\d54 ,zy zyn ze] vrolyk en vri5delyk1 en het ontbreekt ha> niet aan v]/& ( bevalligheid4 ,ha> enig gebrek is wat te veel met zig zelv5 +5om5 te zyn4 ,egt] s*am5 zy zig niet1 zelfs die van d5 e]/5 rang zyn1 na> de m>kt te gaan1 om wat]melo551 kawo]d5 en &]e eetw>5 te kop51 en die zelv5 na> huis te drag54 ,zy zyn vroeg op4 ,dog my w]d v]zek]d dat zy 9 't algeme5 niet te bre$ bemiddeld w>54 ,de inkom/5 d] m5s*5 zyn hi] geme5lyk g]+1 en het getal d] k9d]5 is groot4 ,ook is het voor de meisjes te ,montreal spytig dat die van ,quebec m]5deels e]d] aan d5 man rak5 dan zy1 dewyl v]s*eid5 ,frans*e jonge h]51 die met de s*ep5 ov]kom51 da> door de liefde getr(f5 word5 en tr\w51 e5 geluk dat d5 meisjes van ,montreal zeld5 gebeurt1 dewyl die h]5 da> we9ig kom54 ,reis na> ,saut au ,recollet4 ,d5 #bc4 ,sept4 g+ ik na> ,saut au ,recollet1 drie ,fr4 myl5 noordwa>ds van ,montreal1 om plant51 /551 en di]gelyk5 te bezigtig51 en zad5 te v]gad]54 ,digt by de /ad hadd5 wy l&hoev5 aan beide de zyd5 van d5 weg4 ,da>na wi]d het l& bos*ryk en vry oneff54 ,somtyds 0 het hoog1 somtyds laag en mo]assig4 ,doorgaans 0 het ze] vol /551 zo van rots als van e5 soort van grauw5 kalk/e54 ,de weg5 w>5 zo slegt dat ik w]k _h met ene *aise voorttekom54 ,e5 we9ig voor dat ik te ,saut au ,recollet kwam e9digd5 de boss*51 en het l& 0 beb\wd ( tot weil& gemaakt4 ,dog de gants*e weg _h niets wa>door hy 9 aang5aamheid met de &]5 hi]omhe5 kon v]gelek5 word54 ,kalkov5s4 ,omtr5t ene ,fr4 myl van de /ad w>5 twee kalkov5s aan d5 weg4 ,zy w>5 van buit5 van grauw5 h>d gebr&5 kalk/e51 en van rots/e5 digt aan het vuur4 ,de hoogte van d5 ov5 b$roeg drie vadem4 ,de ,kalk/e51 di5 m5 hi] br&t1 is van tw$]lei soort4 ,het ene is zo digt dat m5 de deeltjes 'er van ond]s*eid5 kon1 uitg5om5 hi] en da> enige we9ige witte ( ligt grauwe spaa?korrels4 ,somtyds vond m5 ene kle9e spleet die met en5 witt5 fyn5 spaa? gevuld 04 ,ik kon 'er g5e v]/5+5 9 ontdekk51 s*oon ik 'er nauwkeurig na> zogt4 ,m5 vond deze /55 doorgaans op het eil& ,montreal1 zo dat 9 het grav5 m5 t] diepte van ene halve ( gehele el op de zelv5 /iet4 ,zy ligg5 9 b$d+51 wa>van elke omtr5t e5 vi]de ( ene halve el dik is4 ,deze /e5 wordt geagt d5 be/5 kalk te gev54 ',t is wa>1 hy is zo wit niet als die van het &]e soort komt1 egt] heeft hy de eig5s*ap van de mur5 zo h>d als e5 /e5 zelv5 te mak51 en dat hoe lang] hoe me]4 ,da> zyn voorbeeld5 dat als m5 de mur5 wilde v]&]5 de kei/55 wa>uit die geb\wd w>5 e]d] dan de kalk zelf kond5 gebrok5 word54 ,het &]e soort 0 e5 grauwe en somtyds e5 donk] grauwe kalk/e54 ,hy be/ond uit kle9e digte deeltjes1 v]m5gd met grauwe spaa?korrels1 somtyds 0 hy ook vry gr(korrelig4 ,aan /ukk5 geslag5 rook hy /]k na> /9k/e54 ,dikwyls 0 hy geheel vol van ,pect9ites4 ,dog de mee/5 van deze v]/5+5 w>5 slegts indrukk5 van de bolle zyd5 d] s*elp54 ,ev5wel zag ik enige /ukk5 van de s*elp5 zelv51 die 9 /e5 v]&]d w>51 indi5 ik &]s gelov5 zal dat deze s*al5 voorhe5 zelfs mossels*elp5 gewee/ zyn1 en niet e5 byzond] soort van /e52 want ik zogt op de oev]s te v]geefs na> deze s*elp54 ,ook s*ynt het onbegrypelyk te zyn hoe 'er ene zo ongelo(lyke m5igte van indrukk5 van s*al5 by e5 z\de gekom5 zyn1 want somtyds kreeg ik grote /ukk5 van dez5 kalk/e5 die byna uit niets &]s dan vlak by e5 legg5de ,pect9ites be/ond54 ,dez5 /e5 tr( m5 op v]s*eid5' plaats5 van het eil& aan1 wa> hy ook 9 horizontale b$d+5 e5 vi]de ( e5 halve el dik1 ligt4 ,hy geeft ze] veel kalk2 dog die wordt voor zo go$ niet als de vorige geh\d51 en m5 zeide dat hy by nat w$] vogtig wordt1 het ge5 de &]e niet heeft4 ,het d5n5h\t w]d het be/ geh\d5 om kalk te br&51 en da>na het h\t van de ,?uya4 ,dog dat van d5 suik]ahorn en di]gelyke bom5 agtte m5 'er niet go$ toe1 omdat het te veel kol5 geeft4 ,grauwe /ukk5 van rots v]toond5 zig hi] en da> 9 het bos* en op de veld54 ,de blad]5 van v]s*eid5 bom5 en gewass51 gelyk als van d5 rod5 ,ahorn1 de ,rhus glabra1 het ,polygonum sagittatum1 en de ,v>51 begonn5 ?ans 'er geelagtig uit te zi54 ,e5 groot kruis /ond 'er op ene plaats nev5s d5 weg4 ,de jonge1 die my voor gids di5de1 zeide dat da> iemant begrav5 lag die grote wond]w]k5 v]rigt _h4 ,de voorby reiz5d5 groet5 het kruis4 ,op d5 middag kwam ik te ,saut au ,recollet aan4 ,saut au ,recollet4 ,saut au ,recollet is e5 kle9 k]spel1 legg5de aan en5 arm van de ,/4 ,laur5ce1 die met groot geweld tuss*5 het eil& van ,montreal en ,isle de ,jesus door/roomt4 ,met heeft zyn5 naam gekreg5 van e5 voorval dat da> 9 't ja> #agbe4 e5 ,b$elmonnik1 ,nicolas ,viel gehet51 _h4 ,hy 0 met en5 beke]d5 ,huron 9 e5 s*uitje gegaan om na> ,quebec te v>51 dog het s*uitje sloeg om1 en m5 dagt dat de ,wild5 met voordagt dit v]oorzaakt hadd54 ,de ,monnik en de ,beke]l+ v]dronk52 ma> de ,wild5 zwomm5 aan l&1 en b]gd5 het go$ van d5 ,monnik1 dat zy voor zig behield54 ,het l& hi]om/reeks is /5ig1 en nog niet lang beb\wd gewee/4 ,de oude li$51 die hi] woond51 v]zek]d51 dat 9 hunne jeugd byna ov]al e5 zwa> geboomte /ond da> nu akk]s en weid5 zyn4 ,de ,prie/]s zeid51 dat hi] voorhe5 e5 dorp van ,hurons gewee/ 01 die tot d5 ,*ri/elyk5 godsdi5/ beke]d w>5 geword54 ,dez5 woond5 t5 tyde van de aankom/ d] ,frans*5 hi] te l&e op d5 hog5 b]g1 die op d5 af/& van de /ad ,montreal lag4 ,dog de ,frans*5 bewog5 h5 wegtetrekk51 en hun het l& te v]kop54 ,zy zett$5 zig to5 hi] n$]2 en de k]k die 'er nu /aat is voor de ,wild5 geb\wd4 ,ook hebb5 zy da> vele j>5 hunn5 godsdi5/ v]rigt4 ,to5 de ,frans*5 op het eil& ,montreal m5igvuldig] wi]d51 wild5 zy alle5 dat eil& bezitt51 en ov]re$d5 d]halv5 de ,wild5 hun ook deze plaats te v]kop51 en zig v]d] he5 te begev54 ,nad]h& hebb5 de ,frans*51 de ,wild51 om hun geweldig suip5 en wild en woe/ lev51 niet ga>n by zig will5de hebb51 h5 nog e5s bewog5 te v]huiz51 en zig by ,lac des deux ,montagnes n$]tezett51 wa> zy nog teg5swoordig zyn1 en ene fraye /555 k]k hebb54 ,de k]k te ,saut au ,recollet 0 van h\t1 zag 'er oud en vry b\wvallig uit1 s*oon zy van b9n5 nog enig]mate 9 /aat 01 en van de ,frans*5 gebruikt w]d4 ,m5 _h re$s e5 deel /e5s aangebragt1 wa>van m5 voornem5s 0 9 't kort ene nieuwe k]k te b\w54 ,de kruidkundige wa>nem+5 die ik hi] maakte spa> ik voor e5 &] w]k4 ,vogtigheid4 ,s*oon 'er 9 v]s*eid5' dag5 ge5 reg5 gevall5 0 gaf egt] de grond zo grote vogtigheid op1 dat enige papi]51 wa>9 ik myne zad5 v]gad]de1 en die ik 9 de s*aduw op de a>de gelegd _h1 b9n5 we9ig m9ut5 zo nat wi]d5 dat ik ze niet gebruik5 kon4 ,des niettem9 _h m5 d5 gants*5 dag d5 kla>/5 zonnes*yn1 en ene zo onv]draaglyke hette1 als 0 het nog 9 't midd5 van ,juli gewee/4 ,akk]s4 ,de helft van de koornveld5 laat m5 by beurt5 braak legg54 ,de braakl&5 word5 9 d5 zom] noit omgeploegd1 zo dat het vee 'er op kan weid54 ,al het koorn is hi] zom]koorn1 gelyk ik al heb aangem]kt4 ,sommig5 beploeg5 de braakl&5 laat 9 't naja>1 &]5 /ell5 dat uit tot 9 de l5te2 dog m5 zegt dat het e]/e bet] is4 ,de weit1 de g>/1 de rogge en de hav] word5 gegd1 dog de erwt5 ond] geploegd4 ,m5 zait geme5lyk omtr5t d5 #ae4 ,april1 en beg9t met de erwt54 ,van alle de soort5 van erwt51 die m5 hi] heeft1 geeft m5 de voorkeur om te zay5 aan de gro554 ,zy vord]5 en5 hog51 drog51 s*ral5 grond1 v]m5gd met gr( z&4 ,de oog/ beg9t 9 't midd5 ( het e9de van ,augu/us4 ,de weit geeft geme5lyk vyfti5 en somtyds tw9tig voor e51 de hav] van vyfti5 tot d]tig4 ,de oog/ d] erwt5 is somtyds ve]tig-1 en somtyds ma> ti5v\d4 ,m5 heeft hi] ge5 akk]g]e$s*ap behalv5 d5 ploeg en de egge1 en die zyn nog niet al te wel gemaakt4 ,de mi/ wordt 9 de l5te op het l& gebragt4 ,de grond be/aat uit ene grauwe1 /5ige1 met klei en z& v]m5gde a>de4 ,m5 zait ma> we9ig g>/1 en dat nog alle5 voor het vee4 ,m5 maakt 'er ge5 m\t van4 ,de hav] wordt /]k gezaid1 dog alle5 tot vo$] voor de pa>d54 ,m5 wi/ hi] de blad]5 van 't geboomte niet tot vo$] voor het vee te gebruik51 s*oon m5 g5e &]e bom5 9 de boss*5 v9dt dan die hun blad lat5 vall51 en m5 het vee vyf ma&5 op /al vo$5 moet4 ,ik heb re$s me] dan e5s gezegd dat al de weit1 die 9 ,kanada gezaid wordt1 zom]koorn is4 ,by ,quebec gebeurt het somtyds dat1 als de zom] niet zo w>m is1 ( de l5te lat] beg9t1 als na> gewoonte1 e5 groot deel van de weit niet ryp is voor dat de k\de invalt4 ,my wi]d v]zek]d dat sommig5 op ,isle de ,jesus 9 d5 h]f/ weit zay51 die bet] en h>d] is1 en en5 ryk]5 oog/ geeft dan de zom]weit3 dog zy wordt niet me] dan ene week voor de &]e ryp4 ,om de akk]s _h m5 hi] op v]s*eid5' plaats5 /55 betu9+5 gemaakt4 ,de m5igte van /e5 die 'er te v9d5 0 maakte dat dit we9ig ko/te4 ,beuk54 ,9 de boss*5 v9dt m5 veel ,beuk5bom51 welk] zad5 nu ryp w>54 ,m5 v]zamelt die ze] /]k1 droogt ze 9 huis1 om des w9t]s 9 plaats van wal- ( hazelnot5 te et54 ,en m5 zeide dat zy tamelyk go$ smaakt54 ,z\tbron4 ,da> is1 gelyk my de hi]/a&e ,prie/] ond]rigtte1 ene ,z\tbron1 zev5 ,fr4 myl5 van hi] by de ,rivire d',assomption1 van welk] wat] m5 9 oorlog/yd5 e5 z\t gemaakt heeft dat volkom5 met het ,luneburgs*e ov]e5kwam4 ,het wat] heeft vry veel z\ts 9 zig4 ,vrugtbom54 ,sommige soort5 van ,vrugtbom5 nem5 ze] wel op om/reeks ,montreal4 ,ik heb 'er vel]lei soort5 van s*one appel5 en p]5 gezi54 ,by ,quebec will5 de p]5 niet slag51 dewyl de w9t]s da> te /]k zyn2 ook vriez5 die bom5 by ,montreal somtyds dood4 ,pruimbom5 zyn hi] ov]gebragt en kom5 ze] wel voort4 ,9 de boss*5 groey5 drie soort5 van inl&s*e walnot54 ,dog de not5bom5 die uit ,frankryk ov]gebragt word5 vriez5 alle w9t]s dood tot aan de wortels toe1 en gev5 met het voorja> nieuwe uitspruitsels4 ,de p]sik5 nem5 hi] niet wel op1 en moe/5 des w9t]s uit voorzorg g$ekt word54 ,ka/anje-1 mo]bezie- en di]gelyke bom5 _h m5 nog niet4 ,l&]y54 ,gants* ,kanada1 zo v] als het beb\wd is1 is door d5 ,kon+ aan de ,gee/elykheid ( enige ,h]5 van aanzi5 wegges*onk54 ,wa> het l& nog onbeb\wd is komt het geheel d5 ,kon+ toe4 ,ook behoort de plaats wa>op ,quebec en ,trois ,rivires /aan d5 ,kon+2 dog die wa>op ,montreal geb\wd is met het gehele ,eil& van di5 naam1 hebb5 de ,prie/]s van de ord] van ,/4 ,sulpicius te ,montreal 9 eig5dom4 ,zy hebb5 het l& aan bo]5 en &]5 voor ene zek]e ja>lyks*e som v]huurd2 en alles is zo wel v]pagt dat 'er niets me] te v]pagt5 ov] is4 ,die zig hi] het e]/ n$]zett$5 kreg5 hunne l&]y5 voor en5 ze] g]+5 prys1 want voor ene h(/$e van drie ,arp5ts 9 de bre$te en d]tig 9 de langte be/ond de hele huur dikwyls ma> 9 e5 pa> ho5d]s4 ,&]5 betal5 voor zulk e5 l& d]tig ( ve]tig ,sols 9 't ja>4 ,die nad]h& zulk e5 /uk gepagt hebb5 moet5 tot twee ,ecus betal54 ,de hur5 zyn op deze wys het gehele l& door ze] ongelyk2 en de ene nabuur betaalt dikwyls driemaal zo veel als de &]e4 ,de ,biss*op van ,kanada heeft ge5 l&4 ,de k]k5 word5 op ko/5 d] geme5t5s geb\wd en ond]h\d54 ,buit5 d5 tol d] w>5 die hi] word5 +es*eept1 trekt de ,kon+ van ,frankryk g5e inkom/5 uit ,kanada4 ,mol5s4 ,de ,prie/]s van ,montreal hebb5 hi] en5 mol54 ,het vi]de van dat 'er op gemal5 wordt komt hun toe1 dog hi]van heeft w$]om de ,mol5a> e5 d]de4 ,op &]e plaats5 heeft hy de helft4 ,somtyds v]pagt m5 ook wel d5 mol54 ,buit5 hem mag niem& op het ,eil& ,montreal en5 mol5 aanlegg54 ,volg5s ene ov]e5kom/ tuss*5 de ,prie/]s en de ,inwoond]s van ,montreal zyn de laat/5 v]pligt al hun koorn op de mol5s d] e]/5 te lat5 mal54 ,suik]4 ,m5 kookt 9 ,kanada veel suik] uit het sap dat 9 't voorja> uit de insnyd+5 9 d5 ,suik]ahorn1 d5 roodbloemig5 ,ahorn1 en d5 ,suik]b]k loopt4 ,de suik]ahorn wi]d da> byzond] toe g5om54 ,de wys van suik] te b]eid5 heb ik bre$vo]ig 9 de ,v]h&el+5 d] ,kon+lyke ,maats*appy voor 't ja> #agea4 bes*rev54 ,t]ugreis na> ,montreal4 ,d5 #bf4 ,septemb] ke]de ik we] t]ug na> ,montreal4 ,alles begon 'er nu h]f/agtig uittezi54 ,de blad]5 w>5 geel ( rood4 ,de mee/e plant5 w>5 h>e bloem5 kwyt4 ,ik tek5de die we9ig5 aan1 welk5 nog 9 bloei /ond51 en dez5 w>5 de volg5de3 ,v]s*eid5' soort5 van ,a/]es1 witt5 en blauw51 de ,solidag9es1 't ,a*illea millefolium1 de ,prunella vulg>is1 de ,c>duus crispus1 de ,o5o!ra bi5nis1 de ,rudbeckia triloba1 de ,viola ,canad5sis1 de ,g5tiana ,sapon>ia4 ,de wilde wynga>d5 w>5 hi] talryk1 en klomm5 bov5 op het geboomte4 ,spys d] ,wild54 ,ik v]nam by vel51 die v] t5 noord5 en t5 zuid5 ond] de ,wild5 g]eisd hadd51 wa>9 de spyz5 d]zelv] voornamelyk be/ond54 ,het antwoord 01 dat zy die v] na> 't ,noord5 won5 noit iets plant51 dewyl 'er van weg5s de felle k\de g5e tu9- ( veldvrugt5 voort will54 ,zy hebb5 ge5 brood1 en et5 niets het ge5 uit het plant5ryk g5om5 wordt1 ma> lev5 alle5 van vlees* en vis*1 voornamelyk van bev]s1 b]51 r5di]51 el&51 haz51 gevogelte en all]lei vis*4 ,da>5teg5 plant5 die ,wild51 welk5 me] zuidwa>ds won51 mais1 v]s*eid5 soort5 van wilde bon51 kawo]d51 squa%es1 wat]melo551 en melo554 ,alle deze gewass5 hebb5 zy re$s voor de aankom/ d] ,europ]s gehad4 ,behalv5 dat et5 zy v]s*eid5 soort5 van vrugt5 die by h5 9 de boss*5 groey54 ,van vis* en het vlees* van wilde di]5 mak5 zy groot gebruik4 ,inzond]heid gevalt hun dat van wilde rund]51 reebokk51 h]t51 b]51 bev]s1 en enige &]e vi]voetige di]54 ,ond] hunne lekk]ny5 behoort de ,zizania aquatica1 die de ,frans*5 ,folle avo9e noem51 welke ov]vlo$ig 9 hunne m]5 en zagtvliet5de wat]5 wa/4 ,zy v]zamel5 ze 9 ,septemb] en ,octob]1 en mak5 ze op me] dan ene wys kla>1 zo dat zy we9ig 9 smaak voor de ry/ wykt4 ,ook hebb5 zy m5ig5 go$5 maaltyd van vel]lei soort5 van walnot51 ka/anjes1 mo]bezi51 acim9e #cef1 *9quap9s #ceg1 hazelnot51 p]sik51 wilde pruim51 wilde druiv51 braam1 mispel51 en &]e vrugt5 en wortel51 die m5 9 de boss*5 v9dt4 ,aanm]k5swa>dig is het dat de 9 de oude w]eld gewone gran51 als weit1 rogge1 g>/1 en zo v]d]s1 voor de aankom/ d] ,europ]s hi] niet bek5d gewee/ zyn2 en dat de ,wild51 s*oon zy de voordel5 voor hunne og5 zi51 die de ,european5 van deze gran5 trekk51 en zy zelv5 ga>ne het da>van gemaakte brood et51 niet de m9/e moeite will5 do5 om dezelv5 aantekwek54 ,bev]s4 ,van ,bev]s wordt 'er ene grote m5igte 9 ,noord ,am]ika gevond54 ,zy mak5 en5 van de gewigtig/e takk5 van d5 h&el uit4 ,de ,wild5 lev5 e5 groot deel van het ja> alle5 van hun vlees*4 ,zek] is het1 dat deze di]5 /]k v]me]d]54 ,ma> het is niet m9d] zek]1 dat zy alle j>5 /]k v]nield word51 en dat de ,wild5 teg5swoordig g5oodzaakt zyn veel v]d] te reiz5 en lang] uitteblyv51 wanne] zy op de bev]jagt gaan1 dan voorhe54 ,en hi]ov] behoeft m5 zig niet te v]wond]54 ,voor de aankom/ d] ,european5 v+5 'er de ,wild5 niet me] dan zy voor hun ond]h\d en hunne kl$+ ja>lyks van nod5 hadd54 ,ma> teg5swoordig wordt 'er /]ke h&el 9 bev]huid5 g$rev51 en vele s*ep5 gaan 'er ja>lyks na> ,europa1 welk] voornaam/e lad+ uit bev]vell5 be/aat4 ,de ,frans*5 en de ,engels*5 zoek5 malk&] dez5 h&el te ontdray51 door de ,wild5 rykelyk te betal54 ,dit mo$igt h5 aan om deze di]5 op all]lei wyz5 te v]delg54 ,oude m5s*5 9 ,kanada zeid5 dat 9 hunne k9ds*heid alle de /rom5 vol van bev]s en bev]damm5 w>51 niet alle5 rondom ,montreal1 ma> ov]al 9 de nabuurs*ap4 ,dog teg5swoordig zyn zy da> zo uitg]oeid dat m5 enige myl5 v] moet reiz5 om ze te v9d54 ,ik heb re$s aangem]kt1 dat hoe me] noordwa>ds de bev]s gevang5 word5 hunne vell5 des te bet] zyn4 ,het vlees* d] bev]s wordt niet alle5 van de ,wild51 ma> ook van de ,european51 inzond]heid de ,frans*5 op hunne va/5dag51 veel geget51 want de ,rooms*5 hebb51 gelyk vel5 uit de ,oud51 d5 bev] ond] de viss*5 ge/eld4 ,het vlees* wordt voor bet] geh\d5 als de bev] mee/ van gewass5 geleefd1 dan wanne] hy veel vis* geget5 heeft4 ,ik proefde d5 #bg4 ,septemb] voor het e]/ van deze spys4 ,de mee/5 h\d5 het bev]vlees* voor e5 lekk] g]egt1 en my dagt dat het zig wel et5 liet1 dog lekk] kon ik het niet v9d54 ,gekookt zynde zag het 'er vry zw>t uit1 en _h en5 vreemd5 smaak1 ik weet niet wa> na>4 ,om het go$ te kryg51 moet het zo als 't 9 d5 pot komt 9 g$urig v]v>s*t wat] kok51 om 'er d5 vreemd5 smaak di5 het heeft aftekryg54 ,d5 /a>t dis*te m5 e]/ gekookt1 en nad]h& gebrad51 op en5 byzond]5 s*otel op4 ,ma> hy be/ond g5oegzaam uit l\t] vet1 s*oon m5 het zo niet noem5 wilde1 en zeide dat dit d5 /a>t eig5 04 ,het 0 zo wond]lyk van smaak1 dat iemant die 'er niet aan gew5d 0 het bezwa>lyk konde b9n5 kryg54 ,aanga&e de damm5 en &]e w]k5 d] bev]s is re$s zo veel ges*rev51 dat wy het niet h]hal5 zull54 ,somtyds1 dog zeld51 heeft m5 bev]s gevang5 die wit w>54 ,wyn4 ,wyn 0 de enige drank1 welk5 alle m5s*5 die iets me] dan geme5 will5 zyn1 gebruik54 ',t is wa>1 m5 br\wt hi] uit e5 soort van sp>reboom #ceh e5 ,bi]1 dat des zom]s g$ronk5 wordt4 ,dog dit ,bi] wordt niet van de aanzi5lyk/e li$5 gebruikt4 ,de rode ,frans*e wyn wi]d het mee/e1 de witte ook wel nu en dan1 g$ronk54 ,hi] uit kan m5 opmak5 hoe veel ,frankryk ja>lyks voor zyne wyn5 uit ,kanada trekt1 dewyl m5 da> g55 wyn mak5 kan4 ,de gem5e man v]g5oegt zig met zuiv] wat]4 ,bi] uit m\t te br\w5 is hi] nog niet 9 gebruik1 en de appelboomga>d5 zyn nog niet 9 di5 /aat gebragt dat m5 'er cyd] van mak5 kan4 ,de e5 ( de &]1 die veel appelbom5 _h de$ wel enig5 cyd] p]ss51 dog alle5 ma> voor ene a>digheid4 ,zulk51 die zig van jongs af aan d5 wyn gew5d hadd51 zyn 9 oorlog/yd5 ze] 9 v]leg5heid1 als de s*ep5 die wyn ov]br5g5 ond] weg g5om5 word54 ,op het e9de van d5 vorig5 oorlog gaf m5 voor e5 oxho(d1 ( ,b>rique1 tweehond]d en vyftig ,francs1 ( tweehond]d ,ecus2 en m5 _h nog w]k hem da> voor te kryg54 ,prys van v]s*eid5' d+54 ,de prys van v]s*eid5 d+5 0 ?ans gelyk ik ga opgev51 volg5s ond]rigt+ die ik by de voornaam/e koopli$5 ontvang5 heb4 ,e5 middelmatig pa>d ko/te #dj4 ,francs en me]1 e5 go$ pa>d #ajj4 ,francs4 ,e5 koe w]d geko/ voor #ej4 ,francs2 dog voorhe5 _h m5 'er ene voor #aj4 ,ecus kunn5 kop54 ,e5 s*aap ko/te nu #e4 ( #f4 ,livres4 ,e5 j>ig v>k51 van #aej4 tot #bjj4 pond zwa>1 gold #ae4 ,francs4 ,de ,he] ,c\agne zeide dat hy by de ,wild5 e5 v>k5 van #djj4 pond gezi5 _h4 ,e5 ho5 ko/te #aj4 ( #ab4 ,sols1 en e5 kalko5 #bj4 ,e5 m9ot weit wi]d voorhe5 voor e5 ,ecu1 dog nu voor #dj4 ,sols v]k(t4 ,de mais _h d5zelv5 prys als de weit1 v]mits m5 'er hi] we9ig van _h1 en zy door h5 die ond] de ,wild5 g+5 reiz5 opgek(t wi]d4 ,e5 m9ot hav] ko/te somtyds #ae4 ( #bj4 ,sols1 dog s$]t enige j>5 #bf4 ( #cj4 ,de erwt5 gold5 ev5 zo veel als de weit4 ,voor e5 pond bot] gaf m5 geme5lyk #h4 ( #aj4 ,sols1 ma> 9 het voorga&e ja> wel #af4 ,sols4 ,twaalf ey]5 ko/t5 geme5lyk #c4 ,sols1 dog nu #e4 ,kaas maakt m5 hi] niet1 en m5 br5gt 'er g5e te koop1 t5 zy m5 ze ontbi$e4 ,ene wat]melo5 ko/te geme5lyk #e4 ( #f4 en als zy groot is van #ae4 tot #bj4 ,sols4 ,h&w]k54 ,h&w]k5 w>5 'er nog niet 9 't ,l&4 ,miss*i5 wil ,frankryk dat voordeel voor zig beh\d54 ,dog 9 oorlog/yd5 bragt dit de ,frans*5 hi] te l&e1 zo wel als de ,wild5 hunne bondg5ot51 9 grote v]geleg5heid4 ,huwelyk54 ,jonge li$5 die zig 9 't huwelyk begev5 will5 moet5 de toe/emm+ van hunne oud]s hebb54 ,dog als de oud]s om r$55 die niet voldo5de zyn zig 'er teg5/ell51 kan de ,regt] v]l( om te tr\w5 gev54 ,e5 mansp]soon van d]tig en e5 meisje van zes5tw9tig ja> kunn5 tr\w5 zond] de toe/emm+ hunn] oud]s4 ,de ,prie/] kondigt1 gelyk by ons1 drie zondag5 de huwelyksgebod5 9 de k]k af4 ,als 'er g5e h9d]niss5 kom5 v]rigt hy de tr\w 9 de k]k1 9 byzyn van me] ( m9d] m5s*51 na> welgevall54 ,de ,prie/]s /aan niet ligt toe dat de tr\w 9 huis ges*i$e4 ,reisje ov] het ,eil& ,montreal4 ,d5 #bi4 ,septemb]1 na dat de reg5 0 opgeh\d51 g+ ik na d5 middag op reis na> de zuidwe/elyke zyde van het eil& ,montreal1 om het l& en de lev5swys d] m5s*5 da> te l]5 k5n51 en zad5 te v]gad]54 ,ev5 buit5 de /ad lag5 s*one veld51 die e]tyds beb\wd w>5 gewee/1 dog nu tot weid5 di5d54 ,na> het noordwe/5 zag m5 d5 hog5 b]g1 die t5 we/5 van ,montreal legt1 en die van b5$5 aan de ,rivi] af tot op d5 top toe ze] vrugtba> en geheel beb\wd is4 ,aan d5 zuidoo/elyk5 kant liep de ,/4 ,laur5ce1 die hi] ze] bre$ 01 en op welks oev] zig ruime koorn- en weil&51 met fraye /55 huiz51 die op enig5 af/& wit s*551 v]toond54 ,v] na> het zuidoo/5 kreeg m5 de twee hoge b]g5 die by ,=t ,*amblais1 en enig5 die by het ,me] ,*ampla9 legg51 9 't gezigt4 ,zy kek5 ov] alle de boss*5 he54 ,de weid5 w>5 hi] vry vol van grote en kle9e rots51 wa>ond] m5 nu en dan en5 zw>t5 kalk/e5 vond4 ,omtr5t ene ,fr4 myl van de /ad begon de grote weg t] l9k]h& langs de ,rivi] te lop54 ,aan de regt] h& 0 het l& ov]al beb\wd en bewoond4 ,de h(/$5 lag5 omtr5t drie1 vi] ( vyf ,arp5ts van malk&]4 ,de oev]s w>5 m]5deels hoog en tamelyk /eil1 be/a&e uit a>de1 en ond] dezelv5 0 het vol van /ukk5 rots en zw>t5 kalk/e54 ,twee myl5 van de /ad /roomt de ,rivi] ze] snel en is vol van /554 ,op sommige plaats5 g+5 'er zelfs /]ke golv54 ,ev5wel moe/5 zulk5 die met s*uit5 na> de zuid]del5 van ,kanada gaan zig hi] door arbeid54 ,digt by de /ad /ond5 twee w9dmol5s4 ,de bo]5huiz5 w>5 9 deze /reek mee/ van /e51 g$eeltelyk van zw>t5 kalk/e51 g$eeltelyk van &]e /551 die m5 hi] v9dt4 ,de dak5 w>5 met b]d5 ( met /roo g$ekt4 ,de gevel 0 altyd hoog en /eil1 en de s*ur5 w>5 byna altyd van h\t4 ,de wilde ,ganz5 en ,end5 begonn5 ?ans 9 grote troep5 na> het zuid5 te trekk54 ,ik be/e$de d5 tyd tot op d5 #b4 ,octob] om zad5 te v]zamel54 ,de vor/ van tuss*5 d5 #a4 en #b4 ,octob] _h ene grote v]&]+ aan vele bom5 en gewass5 v]oorzaakt4 ,de walnootbom5 liet5 nu /]k hun blad vall54 ,de blad5 d] netels w>5 all5 bevror54 ,dat van de ,am]ikaans*e l9d5 0 ze] bes*adigd4 ,de blad]5 d] kawo]d5 w>5 geheel bevror54 ,dog de beuk51 de eik5 en de b]k5 s*55 niets gel$5 te hebb54 ,het veld 0 des morg5s sneuwwit van d5 ryp2 en op sommige plaats5 _h het zo /]k gevror5 dat m5 'er ov] gaan kon4 ,het ys 9 de poel5 0 &]halve lyn dik4 ,de ,o5o!ra bi5nis wies vry m5igvuldig op de bos*agtige hoogt5s en braakl&54 ,e5 oude ,frans*man1 die my begeleide1 me5de dat deze plant niet g5oeg g]oemd kon word5 om h>e wondhel5de kragt4 ,m5 moe/ de blad]5 kneuz5 en dan op de wond legg54 ,soeurs de ,congregation4 ,e5 soort van gee/elyke dogt]s1 ond]s*eid5 van de ,nonn51 word5 ,soeurs de congregation g5oemd4 ,dez5 won5 9 ge5 kloo/]1 ma> hebb5 huiz5 9 de /ad ( op het l&4 ,zy gaan wa> zy will51 en mog5 tr\w54 ,dog dit1 zeide m51 gebeurde we9ig4 ,op v]s*eid5' plaats5 op het l& woond5 twee ( me] van deze ,zu/]s by malk&]1 geme5lyk digt by ene k]k1 en zo dat d5 mee/5 tyd aan d5 en5 kant de ,prie/] en zy aan d5 &]5 woond54 ,h>e bezigh$5 w>5 jonge meisjes 9 h>5 godsdi5/ te ond]wyz51 te l]5 lez51 en somtyds ook s*ryv51 en v]d] aanga&e all]lei vr\welyk h&w]k te ond]rigt54 ,bemiddelde li$5 gav5 hunne dogt]s by deze ,zu/]s enig5 tyd 9 d5 ko/1 voor en5 r$elyk5 prys4 ,het huis behor5de aan de ,geme5s*ap1 uit de welke deze ,zu/]s na> het platte l& gezond5 word51 0 te ,montreal4 ,als ene ,juffr\w ond] het getal dez] ,zu/]s wilde aang5om5 word51 moe/ 'er e]/ aan de ,geme5s*ap ene somme gelds betaald word51 die sommig5 op vi] duiz5d ,livres begroott54 ,la ,*9e4 ,la ,*9e 0 e5 frai ,k]spel1 drie ,fr4 myl5 zuidwe/ van ,montreal1 op het ,eil& van di5 naam1 aan de ,/4 ,laur5ce geleg54 ,de h(/$5 lag5 hi] gewoonlyk langs de ,rivi] vi] ( vyf ,arp5ts van malk&]4 ,hi] 0 ene fraye /55 k]k met en5 tor54 ,de plaats 0 ze] aang5aam4 ,zy _h1 zeide m51 h>5 naam da>van gekreg51 dat de ,he] ,sale1 die nad]h& zo ongelukkig van zyn eig5 volk1 diep] 9 het l&1 v]moord wi]d1 en die zig ze] veel moeite gaf om en5 kort]5 weg1 dan de gewone is1 door de ,/4 ,laur5ce na> ,*9a te v9d51 van niets &]s sprak dan van d5 kort5 weg na> ,*9a4 ,dog to5 hy hi] gekom5 0 g]aakte de gehele aanslag door e5 onvoorzi5 toeval 9 duig51 zo dat hy noit 9 ,*9a kwam4 ,deze plaats kreeg hi] van daan spotsgewyze d5 naam van ,la ,*9e4 ,t]ug reis na> ,montreal4 ,des avonds van d5 #b4 ,octob] ke]de ik na> ,montreal te rug4 ,rege]+ van ,kanada4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal te ,quebec is de voornaam/e p]soon 9 ,kanada1 die ov] alle de ov]ig5 het bevel vo]t4 ,naa/ 9 rang aan hem volgt de ,int5dant te ,quebec1 en dan de ,g\v]neur van ,montreal1 en op di5 die van ,trois ,rivires4 ,de ,int5dant heeft e5 groot v]mog54 ,hy s*iet al het geld d] ,kroon uit1 en zit voor 9 d5 ,raad d] geldmiddel5 en regtszak54 ,egt] /aat hy enig]mate ond] de ,g\v]neur ,g5]aal1 wi5 hy gehoorzaamheid bewyz5 moet4 ,des niettem9 kan hy de zaak tot nauw] ond]zoek na> ,frankryk ov]br5g54 ,9 elke van de twee ,ho(d/$5 is de ,g\v]neur de e]/e p]soon1 dan e5 ,luit5ant ,g5]aal1 da>na e5 ,major1 en na hem de ,kapite9s4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal geeft zyne bevel5 omtr5t alles wat van gewigt is4 ,als hy te ,montreal ( te ,trois ,rivires komt1 h\dt voor di5 tyd het gezag d] ,g\v]neurs op4 ,hy gaat mee/ e5s 's ja>s na> ,montreal1 en m]5deels des w9t]s1 en g$ur5de zyne afwezigheid te ,quebec vo]t da> de ,luit5ant ,g5]aal het bevel4 ,als de ,g\v]neur ,g5]aal komt te /]v5 ( uitl&ig is1 komt de ,g\v]neur van ,montreal zo lang te ,quebec zyne /$e v]vull54 ,en als de ,g\v]neur van ,montreal uit de /ad is1 gebi$t da> de ,major d] plaats4 ,s*ep5 uit ,frankryk4 ,alle j>5 komt 'er uit ,frankryk e5 ( me] van 's ,kon+s s*ep5 9 ,kanada1 om nieuwe ,soldat51 9 plaats d] v]/orv551 ( zulk5 die d5 di5/ v]lat5 hebb51 te br5g54 ,ge5 ja> gaat 'er voorby dat niet hond]d ( hond]d en vyftig mann5 word5 ov]gezond54 ,by die geleg5heid word5 'er ook vele li$51 die zig aan 't invo]5 van v]bod5e w>5 9 ,frankryk hebb5 s*uldig gemaakt1 h]wa>ds gezond54 ,voor dez5 w]d5 deze misdadig5 op de galy5 gebann51 dog teg5swoordig z5dt m5 ze na> de ,volkplant+54 ,zo dra zy hi] aankom5 zyn zy vry1 en kunn5 zulk ene lev5swys kiez5 als zy will51 dog mog5 zond] 's ,kon+s v]l( niet we] na> ,frankryk k]54 ,m5 laadt op de s*ep5 ene m5igte van koopw>5 voor 's ,kon+s rek5+1 ,toll54 om ze ond] de ,wild5 nu en dan uitt$el54 ,de ,inwoond]s van ,kanada betal5 d5 ,kon+ g5oegzaam niets4 ,9 't ja> #agdh4 begon 'er e5 tol van drie t5 hond]d gevord]d te word5 van alles wat uit ,frankryk h]wa>ds gevo]d w]d1 zo wel als ene zek]e som voor al het bontw]k dat van hi] na> ,frankryk w]d gezond54 ,dog van het ge5 van hi] na> ene van de ,frans*e ,volkplant+51 ( van da> h]wa>ds wordt gebragt1 betaalt m5 niets4 ,de ,koopli$5 van alle de ,frans*e plaats5 hebb5 vryheid s*ep5 en go$]5 hi] na> toe te z5d52 en die van ,quebec mog5 insgelyks hunne koopw>5 na> alle ,frans*e plaats5 vo]54 ,dog die van ,quebec hebb5 geme5lyk we9ig s*ep51 dewyl het s*eepsvolk hi] te hoge soldy eis*t1 wa>om de ,koopli$5 9 ,frankryk zelv5 hunne go$]5 hi] na> toe z5d54 ,de /$5 9 ,frankryk die d5 mee/5 h&el op ,kanada dryv5 zyn ,ro*elle en ,b\rdeaux1 en na die ,m>seille1 ,nantes1 ,havre de ,grace1 ,/4 ,malo en &]54 ,de ,kon+ss*ep51 die ja>lyks op ,kanada v>51 kom5 ( van ,bre/ ( van ,ro*e=t4 ,dog na> de ,frans*e eil&5 9 de ,we/ ,indi5 z5d5 de ,koopli$5 van ,quebec zelv5 s*ep5 met meel1 weit1 erwt51 h\tw>51 en di]gelyk54 ,de mur5 om ,montreal w]d51 omtr5t het ja> #agch4 op 's ,kon+s ko/5 geb\wd1 dog ond] b$+ dat de /ad d5 ,kon+ van tyd tot tyd het geld t]ug betal5 z\4 ,?ans de$ zy da>van ja>lyks zes duiz5d ,livres af1 wa>van de ,prie/]s twe$uiz5d ,livres1 en het ov]ige de &]e ,inwoond]s opbragt54 ,te ,quebec heeft de ,kon+ de mur5 op zyn eig5 ko/5 do5 opb\w51 zond] de ,inwoond]s da>m$e te will5 bela/51 aangezi5 d5 tol1 di5 zy betal5 moet51 wa>van gesprok5 is4 ,de h&el 9 ,bev]vell5 behoort alle5 d] ,indis*e ,maats*appy 9 ,frankryk toe1 en niemant buit5 h>e b$i5d5 mag di5 dryv54 ,dog 9 &] bontw]k heeft i$] vryheid te h&el54 ,bov5 9 het l& zyn v]s*eid5' plaats51 ,les ,po/es g5aamd1 wa> de ,frans*5 hunne pakhuiz5 hebb54 ,de ,kon+ heeft g5e &]e ,ve/+5 9 ,kanada1 als ,quebec1 ,=t ,*amblais1 ,=t ,/4 ,jean1 ,=t ,/4 ,fr$]ic1 ,montreal1 ,front5ac en ,niag>a4 ,de &]e plaats5 behor5 aan byzond]e p]son5 en koopli$54 ,de ,kon+ dryft te ,niag>a zelf d5 h&el4 ,i$] mag niet na> de ,wild5 reiz5 om h&el te dryv51 ma> moet da>toe v]l( hebb5 van d5 ,g\v]neur ,g5]aal1 voor welk v]l( m5 ene zek]e som betal5 moet1 na> mate 'er op de plaats wa> m5 wil gaan h&el5 me] ( m9 w9/ te do5 is4 ,e5 ,koopman die ene s*uit met vi] ( vyf man1 gelad5 met all]lei w>5 uitru/1 moet vyf- ( ze%ond]d ,livres betal54 ,ja1 zelfs zyn 'er plaats51 voor de welk5 m5 tot duiz5d ,livres betal5 moet4 ,dikwyls kan m51 hoe veel m5 ook bi$e1 ge5 v]l( kryg51 wanne] namelyk de ,g\v]neur ,g5]aal zulk ene plaats voor en5 zyn] vri5d5 s*ikt4 ,de ,g\v]neur ,g5]aal trekt wel dit geld1 dog het is e5 gebruik dat hy 'er de helft van aan de arm5 geeft4 ,ma> ( dit altyd zo nauwkeurig wordt 9 agt g5om51 is my onbek5d4 ,godsdi5/4 ,de ,godsdi5/ 9 ,kanada is de ,rooms*e4 ,ge5 &]e wordt hi] g$uld4 ,en zulk5 die 9 ,frankryk gewee/ w>5 getuigd5 dat het volk hi] veel yv]ig] 9 d5 godsdi5/ 0 dan 9 ,frankryk4 ,dog de gehele godsdi5/ s*e5 9 uit]lykh$5 te be/aan4 ,ge5 m5s* v]/ond iets van d5 di5/1 die 9 't ,latyn v]rigt1 en zo g]abbeld wordt dat iemant die 't ,latyn magtig is nauwlyks e5 woord ond]s*eid5 kan4 ,alle5 de preek ges*i$t 9 't ,frans*4 ,behalv5 by de ,gee/elyk5 van het mannelyke geslagt heb ik 9 geheel ,kanada niet en5 ,bybel1 't zy 9 't ,latyn1 't zy 9 't ,frans* gezi51 hoe ik 'er ook oplett$e4 ,de ,maagd ,m>ia wi]d hi] me] v]e]d dan ,god zelf4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,wa>nem+5 ,,aanga&e ,,het ,,w$] ,,9 ,,p5sylvanie ,,9 ,,de ,,j>5 #agdh4 ,,en #agdi4 ,op de e]/e ,kolom van deze ,tafels zal m5 v9d5 d5 dag van de ma&1 op de tw$e het uur van d5 dag1 to5 de ,wa>nem+5 gemaakt wi]d51 op de d]de de hoogte van d5 ,!rmomet]1 op de vi]de d5 ,w9d1 en op de vyfde het ,w$] 9 't algeme51 als held]1 betrokk51 reg51 enz4 ,de ,!rmomet] di5 ik gebruikt heb 0 die van ,celsius1 ( de zog5aamde ,zwe$s*e ,!rmomet]4 ,om de grad5 bov5 het punt van ,vor/ te ond]s*eid5 van die b5$5 hetzelve1 heb ik het vriespunt aan gewez5 met #jj4 en voor elk5 graad da> ond] #j4 ge/eld4 ,de getall5 d] halv5 voor de welk5 ge5 #j4 /aat duid5 de grad5 bov5 het vriespunt aan4 ,by voorbeeld3 d5 #ag4 ,decemb] #agdh4 is aangetek5d dat de ,!rmomet] des morg5s om #h4 uur 0 op #j #b4 #e4 ,hy /ond dan op #b4 grad5 en #eaj ( graad b5$5 het punt van ,vor/4 ,ma> om #b4 uur na d5 middag 0 hy op #jj4 #j4 ( op het punt van ,vor/4 ,/ond 'er #jj4 #c41 z\ het betek55 dat de ,!rmomet] tot op #caj graads b5$5 het ,vriespunt gezakt 04 ,ma> #j4 #c4 z\ te k5n5 gev5 dat de ,!rmomet] #caj graads bov5 het ,vriespunt g]ez5 04 ,dus1 op d5 #ah4 ,decemb] des morg5s om #h4 uur1 wil #j #c4 #j4 zegg5 #c4 grad5 b5$5 het vriespunt1 en #b4 uur na d5 middag wil #d4 #j4 zegg5 #d4 grad5 bov5 het zelve4 ,de getall5 9 de ,kolom van d5 ,w9d betek55 als volgt4 #j4 is /ilte2 #a4 e5 kle9 koeltje2 #b4 ene friss*e koelte2 #c4 ene /]ke koelte2 en #d4 en5 /orm ( orkaan4 ,als op sommige kolomm5 voor de ,w9d5 en het ,w$] ma> e5s op en5 dag iets aangetek5d /aat1 is het e5 tek5 dat de ,w9d en het ,w$] di5 dag niet v]&]d zyn4 ,dus1 op d5 #ba4 ,decemb] /aat ,n4 #j4 ,held]4 ,dit betek5t dat de ,we]han5 d5 gehel5 dag ,noordelyk ge/aan hebb51 dog dat m5 g55 w9d d5 gehel5 dag gevoeld heeft1 en dat het d5 gants*5 dag ,held] is gewee/4 ,voor dat ik 9 d5 zom] van #agdi na> ,kanada g+1 v]zogt ik d5 ,he] ,b>tram enige wa>nem+5 aanga&e het w$] 9 ,p5sylvanie te mak51 t5 e9de de hette van d5 ,zom] 9 dat gewe/ te kunn5 bepal54 ,met die inzigt liet ik hem en5 ,!rmomet]1 en wees hem hoe hy 'er m$e moe/ omgaan4 ,hy _h de go$heid zyne ,wa>nem+5 op zyn ,l&huis1 omtr5t vi] ,eng4 myl5 t5 zuid5 van ,philadelphia geleg51 aantetek554 ,m5 kan het hem ligt v]gev5 dat hy het uur1 de /]kte van d5 ,w9d1 en het ,w$] somtyds nagelat5 heeft aantes*ryv51 v]mits hy de h&5 met ene veel gewigtig] zaak vol _h1 namelyk het do5 beb\w5 van zyne grond54 ,het ge5 hy g$aan heeft voldoet om e5 d5kbeeld te kryg5 van de w>mte d] zom]s 9 ,p5sylvanie4 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,augu/us4 #agdh4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #e4 ,v4 #bj4 #j4 ,o4 ,z4 ,o4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #bd4 #e4 ,o4 #b4 ---- #b4 #e4 ,v4 #bb4 #j4 ,o4 #b4 ---- #b4 ,n4 #bd4 #e4 ,o4 #b4 ---- #c4 #e4 ,v4 #bb4 #j4 ,o4 #a4 ---- #b4 ,n4 #be4 #e4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk5 met wat reg54 #d4 #e4 ,v4 #bb4 #j4 ,z4 #a4 ,by buy5 held] en betrokk5 met reg54 #a4 ,n4 #ba4 #j4 ,z4 #a4 #e4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,mee/ reg5agtig4 #f4 #g4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 #b4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #ai4 #j4 ,z4 #b4 ,mee/ held]1 dog somtyds wat betrokk54 #g4 #e4 ,v4 #ae4 #e4 ,z4 ,z4 ,w4 #b4 ,by buy5 held] en betrokk54 #h4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ,held] d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ai4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ---- #i4 #f4 ,v4 #ag4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ---- #d4 ,n4 #ba4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ---- #aj4 #f4 ,v4 #ah4 #e4 ,o4 #a4 ---- #c4 ,n4 #bj4 #e4 ,o4 #a4 ---- #aa4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #a4 ,wat betrokk54 4 ,n4 #ah4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #d4 -- #bb4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #f4 -- #bb4 #j4 ,w4 #c4 ---- #ab4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk51 en om #aj4 uur e5 /(reg54 #d4 ,n4 #ai4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,by buy51 held]1 betrokk5 en /(reg54 #ac4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,betrokk5 met wat reg51 nevelagtig1 somtyds held]4 #b4 ,n4 #ah4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 #ad4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,wat betrokk52 held] van #aa4 ,v4 tot #c4 ,n4 #d4 ,n4 #bj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,betrokk54 #ae4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,betrokk51 somtyds held]1 #aj4 ,v4 e5 dunne nevel4 #b4 ,n4 #ai4 #e4 ,n4 ,o4 #b4 #af4 #f4 ,v4 #ah4 #c4 ,n4 ,n4 ,o4 #b4 ,wat betrokk51 somtyds held]4 #b4 ,n4 #ai4 #e4 ---------- ,donk]2 's nagts reg54 #ag4 #f4 ,v4 #ah4 #e4 ,o4 ,n4 ,o4 #b4 ,donk]1 met /(reg54 #b4 ,n4 #ai4 #e4 ---------- ,/(reg5 d5 gehel5 namiddag4 #ah4 #f4 ,v4 #ai4 #j4 ,o4 #b4 ,/(reg5 d5 gants*5 dag4 #b4 ,n4 #bj4 #e4 ---- ---- #ai4 #f4 ,v4 #ai4 #e4 ---- ,betrokk54 #b4 ,n4 #bj4 #j4 ---- ,wolkig4 #bj4 #f4 ,v4 #ai4 #e4 ---- ,held]4 #b4 ,n4 #ba4 #e4 ---- ,wolkig1 somtyds reg54 #ba4 #f4 ,v4 #bj4 #h4 ,o4 #a4 ,wat betrokk51 held] om #i4 #b4 ,n4 #ba4 #c4 ---- ,dunne wolk54 #bb4 #e4 ,v4 #ba4 #j4 ---- ,held]4 ,om #ab4 begon het te betrekk54 #a4 ,n4 #bc4 #e4 ,o4 ,z4 ,o4 #a4 ,betrokk54 #bc4 #e4 ,v4 #bb4 #b4 ---- ,wolkig4 #g4 ,v4 ---- ,z4 ,o4 #b4 ---- #b4 ,n4 #bd4 #b4 ---- ,wolkig1 teg5s d5 avond donk]4 #bd4 #e4 ,v4 #bc4 #e4 ,w4 ,z4 ,w4 #b4 ,zw>e reg54 #f4 -- ---- ,w4 #b4 ---- #g4 -- ---- ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,begon het op te kl>54 #i4 -- ---- ,n4 ,w4 #a4 ---- #b4 ,n4 #bc4 #e4 ---- ,wolkig4 #be4 #f4 ,v4 #bd4 #e4 ,w4 #a4 ---- #aj4 ,v4 ---- ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ---- #b4 ,n4 #bc4 #e4 ---- ---- #bf4 #f4 ,v4 #bd4 #j4 ,w4 #b4 ,held]4 ,om #aa4 0 'er e5 grote kr+ om de ,zon4 #b4 ,n4 #bd4 #e4 ,z4 ,w4 #b4 ,donk]2 by 't ond]gaan d] ,zon de lugt ze] rood4 #bg4 #f4 ,v4 #bd4 -- ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 ,om #aj4 reg5 voor #aa4 -- ---- ,z4 ,o4 #b4 d5 gehel5 dag4 #a4 ,n4 ---- ,o4 #c4 ---- #d4 -- #ba4 #e4 ,n4 ,o4 #d4 ---- #bh4 #g4 ,v4 #bc4 #j4 ,n4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #bc4 #e4 ---- ---- #bi4 #f4 ,v4 #bc4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #be4 #e4 ---- #c4 ---- ,teg5s d5 avond /(reg5 en blixem4 #cj4 #f4 ,v4 #bc4 #e4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig2 de lugt ze] koel4 #b4 ,n4 #ba4 #e4 ---- ---- #ca4 #f4 ,v4 #bb4 #b4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]2 op d5 middag begon het betrokk5 te word54 ,des avonds dond]1 blixem1 en zw>e reg54 #b4 ,n4 #be4 #j4 ---- #b4 ,,septemb]4 #agdh4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #g4 ,v4 #bj4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #ba4 #e4 -------- ,dryv5de wolk54 ,reg5 en /]ke w9d d5 gehel5 namiddag4 #b4 #f4 ,v4 #ai4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,wolkig d5 gehel5 dag4 #b4 ,n4 #bj4 #e4 ,n4 ,w4 #j4 's ,avonds e5 kr+ om de ,maan4 #c4 #f4 ,v4 #ba4 #e4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #bc4 #j4 ,z4 #a4 ,me] wolk54 ,des avonds e5 kr+ om de ,zon4 #d4 #f4 ,v4 #bc4 #c4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #ab4 -- #bg4 #e4 ,o4 ,z4 ,o4 #a4 ---- #b4 ,n4 #bd4 #j4 -------- ---- #e4 #f4 ,v4 #bd4 #e4 ,z4 ,o4 #c4 ---- #ab4 -- #bf4 #e4 -------- ---- #f4 #f4 ,v4 #bg4 #j4 ,z4 ,o4 #b4 ---- #a4 ,n4 #bh4 #e4 -------- ---- ,des avonds e5 grote kr+ om d5 ,maan1 en de lugt ze] rood4 #g4 #f4 ,v4 #bg4 #e4 ,o4 #c4 ,betrokk52 de ,zon brak egt] nu en dan door4 #ab4 -- #bh4 #e4 ,n4 ,o4 #b4 ,wolkig4 #h4 #f4 ,v4 #bf4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #b4 ,wolkig d5 gants*5 dag4 #a4 ,n4 #bf4 #e4 -------- ---- #i4 #f4 ,v4 #bd4 #e4 ,n4 #a4 ,wolkig d5 gants*5 dag4 #a4 ,n4 #bd4 #e4 ---- ---- #aj4 #e4 ,v4 #bd4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #bd4 #e4 -------- ---- #aa4 #f4 ,v4 #bc4 #b4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ---- #b4 ,n4 #be4 #j4 -------- ---- ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #ab4 #f4 ,v4 #bd4 #j4 #j4 ,held]1en ze] heet4 4 ,n4 #bf4 #j4 ---- ---- #ac4 #e4 ,v4 #be4 #e4 ,z4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #bf4 #e4 -------- ---- #ad4 #f4 ,v4 #be4 #e4 ,z4 ,o4 #a4 ,held]2 dog de w9d d5 gehel5 dag koel4 #a4 ,n4 #bf4 #e4 -------- ---- #ae4 #e4 ,v4 #bc4 #j4 ,z4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #a4 ,n4 #bg4 #e4 -------- ,hoe lang] hoe me] betrokk54 ,des avonds en des nagts /]ke reg5 en w9d4 #af4 #e4 ,v4 #ba4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,/]ke reg5 d5 gants*5 dag4 #b4 ,n4 #ba4 #e4 -------- ---- #ag4 #e4 ,v4 #be4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #a4 ,n4 #ba4 #j4 -------- ,wolkig4 #ah4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 #j4 ,held]4 #ai4 #a4 ,n4 #bd4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held] d5 gants*5 dag4 #bj4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #ba4 #f4 ,v4 #aa4 #j4 ,n4 ,o4 #j4 ---- #a4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ---- #bb4 #g4 ,v4 #aj4 #e4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #be4 #j4 -------- ---- #bc4 #f4 ,v4 #aa4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #bd4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ,betrokk52 's avonds en 's nagts reg54 #be4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk51 om #h4 uur wolkig4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #bf4 #f4 ,v4 #ae4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bg4 #e4 -------- ---- #bh4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held] en betrokk51 beurtel+s4 #b4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ---- #bi4 #g4 ,v4 #ae4 #e4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 #a4 ,n4 #bj4 #e4 -------- ,fyne /(reg54 #cj4 #g4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,o4 #j4 ,held] en betrokk5 by buy54 ,,octob]4 #agdh4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #f4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 ,om #h4 wolkig4 #b4 ,n4 #ah4 #e4 ---- ,wolkig4 ,teg5s de avond betrokk54 #b4 #f4 ,v4 #ah4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #c4 #f4 ,v4 #ae4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #a4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ,wolkig4 ,des ,avonds laat e5 kr+ om de ,maan4 #d4 #g4 ,v4 #f4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #af4 #j4 -------- ---- #e4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,n4 #a4 ,held]4 #f4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ,des avonds e5 grote kr+ om de ,maan4 #g4 #f4 ,v4 #g4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,kla> om #i4 en d5 gants*5 dag4 #h4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,om #h4 wolkig4 #i4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ,reg5 d5 gants*5 voormiddag4 #c4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ,betrokk54 #aj4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,nevel1 en /(reg54 #b4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ,held]4 #aa4 #g4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,vall5de ,nevel4 ,om #h4 held]4 #b4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ,held]4 #ab4 #f4 ,v4 #h4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held] d5 gants*5 dag4 #h4 -- ---- ,w4 #a4 ---- #b4 ,n4 #bj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #ac4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,des morg5s lag de ryp op de blad]5 d] plant54 #b4 ,n4 #ag4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,held] d5 gants*5 dag4 #ad4 #f4 ,v4 #e4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #ba4 #j4 -------- ---- #ae4 #f4 ,v4 #d4 #e4 ,z4 ,z4 ,o4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #bd4 #j4 -------- ---- #af4 #f4 ,v4 #aa4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #j4 ,betrokk54 #ag4 #f4 ,v4 #h4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ---- ,des ,avonds reg51 die d5 gehel5 nagt /]k aanhield4 #ah4 #f4 ,v4 #ab4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,wolkig4 #e4 ,n4 #d4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ---- #ai4 #f4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #i4 #j4 -------- ---- #bj4 #e4 ,v4 #ja4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #i4 #j4 -------- ---- #ba4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 #j4 ,des morg5s 0 'er ys op de /il/a&e wat]51 en de grond wit dan d5 ryp4 ,d5 gants*5 dag held]4 #a4 ,n4 #ae4 #j4 ---- ,held]4 #bb4 #f4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 #j4 ,held] #bc4 #f4 ,v4 #d4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #af4 #j4 -------- ---- #bd4 #f4 ,v4 #d4 #e4 ,n4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #ah4 #j4 ---- ---- #be4 #f4 ,v4 #d4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 ,na d5 middag 0 de lugt ze] dik4 #bf4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #ai4 #j4 -------- ---- #bg4 #f4 ,v4 #a4 #j4 -------- ,held]4 #c4 ,n4 #ag4 #j4 -------- ---- #bh4 #f4 ,v4 #i4 #j4 ,o4 #b4 ,/]ke reg5 d5 gants*5 dag4 #bi4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #bj4 #j4 ---- ,des avonds 0 'er e5 lugtv]s*ynsel1 lop5de ze] v] van 't ,n4 ,w4 na> 't ,z4 ,o4 #cj4 #f4 ,v4 #c4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #ca4 #g4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ah4 #j4 ---- ---- ,,novemb]4 #agdh4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #g4 ,v4 #c4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #b4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #ah4 #j4 ---- ---- #c4 #g4 ,v4 #g4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ad4 #j4 ,z4 ,o4 #j4 ---- #d4 #g4 ,v4 #a4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 's ,morg5s lag de ryp op het veld4 #ab4 -- #ai4 #j4 -------- ---- #e4 #g4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ag4 #j4 -------- ---- #f4 #g4 ,v4 #d4 #e4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ab4 #j4 -------- ,teg5s d5 avond wat betrokk54 #g4 #g4 ,v4 #g4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 #d4 ,n4 #aa4 #e4 -------- ---- #h4 #g4 ,v4 #aa4 #e4 ,o4 ,n4 ,o4 #b4 ,/(reg54 4 ,n4 #ah4 #j4 ,o4 ,z4 ,o4 #c4 ,/]ke reg54 #i4 #g4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,o4 #a4 ,/(reg54 #i4 -- #ae4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,om #h4 kla>de het op1 en wi]d wolkig4 #a4 ,n4 #ag4 #j4 -------- ,wolkig4 #aj4 #g4 ,v4 #f4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 4 ,n4 #ac4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #aa4 #g4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 4 ,n4 #ab4 #j4 -------- ,wolkig4 #ab4 #f4 ,v4 #jc4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #aa4 #e4 ,n4 ,w4 #b4 ,betrokk54 #d4 -- #e4 #j4 -------- ,betrokk54 #ac4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 ,des morg5s vond m5 ys op 't wat]4 #b4 ,n4 #e4 #e4 -------- ---- #ad4 #g4 ,v4 #j4 #e4 ,n4 #c4 ,held]4 #a4 ,n4 #h4 #j4 ,n4 #b4 ---- #ae4 #g4 ,v4 #c4 #j4 ,z4 #b4 ,/(reg54 ,de lugt 's morg5s ze] rood4 #a4 ,n4 #h4 #j4 ---- ---- #af4 #g4 ,v4 #d4 #e4 ,w4 #a4 ,held]4 #ag4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,w4 #a4 ,held] en betrokk5 by1 buy54 #a4 ,n4 #h4 #j4 ---- ---- #ah4 #g4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 #a4 ,somtyds ,/(reg54 #c4 ,n4 #f4 #e4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #ai4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #aa4 #e4 ---- ---- #bj4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 -- ,z4 #a4 ---- #ba4 #g4 ,v4 #ae4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 #a4 ,n4 #ai4 #j4 -------- ---- #bb4 #g4 ,v4 #bj4 #j4 ,o4 #a4 ,reg5 d5 gants*5 dag4 #b4 ,n4 #aj4 #j4 ---- ---- #bc4 #h4 ,v4 #af4 #j4 ,z4 #a4 ,betrokk51 nevelig1 en reg5 da> tuss*54 #h4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #d4 ---- #bd4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,n4 #c4 ,held]4 #be4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,d5 vorig5 nagt 0 het ze] k\d1 dog de dag 0 held]4 #bf4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,held] en wolkig1 by buy5 tamelyk k\d 9 de lugt4 #bg4 ---- ---- -------- ,held]1 en wolkig2 tamelyk k\d 9 de lugt4 #bh4 ---- ---- -------- ,betrokk51 nevelig en ze] /il4 #bi4 ---- ---- -------- ,e5 we9ig betrokk54 #cj4 ---- ---- ,n4 #a4 ,held] en wat k\d4 ,,decemb]4 #agdh4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 ---- ---- ,n4 #a4 ,held]4 #b4 ---- ---- ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,held] en k\d4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #c4 ---- ---- ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,des morg5s de lugt rood4 ,de dag held]4 #d4 #g4 ,v4 #f4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ---- #e4 #g4 ,v4 #e4 #e4 ,n4 ,n4 #j4 #a4 ,held]4 #d4 ,n4 #i4 #e4 -------- ---- #f4 #g4 ,v4 #f4 #e4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #ad4 #j4 -------- ,enigs9s held]4 ,des nagts zw>e reg54 #g4 #g4 ,v4 #ac4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #ai4 #j4 -------- ,held]4 #h4 #g4 ,v4 #e4 #j4 ,z4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #ac4 #e4 ---- ,des nagts reg5 en w9d4 #i4 #g4 ,v4 #ab4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,zw>e dog v]/roide wolk54 #b4 ,n4 #aj4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #aj4 ---- ---- ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #aa4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #ab4 #e4 -------- ---- #ab4 #g4 ,v4 #j4 #e4 ,n4 #j4 #a4 ,betrokk54 ,om #i reg5 en mi/1 voor d5 gehel5 dag4 #b4 ,n4 #aj4 #e4 -------- #ac4 #h4 ,v4 #g4 #e4 ,z4 ,w4 #j4 ,nevel en betrokk54 #b4 ,n4 #aj4 #j4 -------- ,des nagts /]ke w9d uit het ,n4 ,w4 #ad4 #h4 ,v4 #a4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #b4 #j4 -------- ---- #ae4 #h4 ,v4 #jg4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #b4 ,n4 #ja4 #j4 -------- ---- #af4 #h4 ,v4 #ja4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #a4 #e4 ---- ---- #ag4 #h4 ,v4 #jb4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 ,enige sneuw voor de e]/e maal van deze w9t]4 #b4 ,n4 #jj4 #j4 -------- #ah4 #h4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #d4 #j4 ---- ---- #ai4 #h4 ,v4 #a4 #j4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #h4 #j4 ---- ,held]4 #bj4 #h4 ,v4 #ja4 #e4 ,w4 ,z4 ,w4 #b4 ,wolkig4 ,om #f4 ,n4 enige rode /rep5 9 de lugt4 #b4 ,n4 #g4 #e4 -------- #ba4 #h4 ,v4 #jg4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #b4 #j4 ---- ---- #bb4 #h4 ,v4 #jd4 #e4 ,z4 ,o4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #ac4 #j4 -------- ,ze] betrokk54 #bc4 #h4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ,zw>e reg54 #b4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ,betrokk5 en nevel4 #bd4 #h4 ,v4 #ac4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,zw>e mi/4 #b4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds laat reg54 #be4 #h4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 #c4 ,zw>e reg54 ,des nagts _h m5 dond]1 blixem en /]k5 w9d4 #b4 ,n4 #ah4 #e4 ,z4 ,z4 ,o4 #b4 #bf4 #h4 ,v4 #c4 #j4 ,w4 #c4 ,des nagts _h het geweldig uit ,z4 en ,w4 ge/ormd met zw>5 reg54 ,de voormiddag 0 betrokk51 en 'er viel e5 we9ig sneuw4 #b4 ,n4 #c4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ,opgeheld]d4 #bg4 #h4 ,v4 #jd4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ,held]4 #bh4 #h4 ,v4 #jg4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #h4 #j4 ---- ---- #bi4 #h4 ,v4 #c4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,wat betrokk51 en reg5 by buy54 #b4 ,n4 #ac4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ---- #cj4 #h4 ,v4 #h4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk51 en mi/4 #b4 ,n4 #aj4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ---- #ca4 #h4 ,v4 #f4 #j4 ,w4 #c4 ,held]4 #b4 ,n4 #d4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 ,,janu>i4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #g4 ,v4 #jg4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #d4 #j4 ---- ---- #b4 #g4 ,v4 #jd4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,by buy5 held] en betrokk54 #b4 ,n4 #e4 #e4 ---- ---- #c4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #b4 #j4 ---- ---- #d4 #g4 ,v4 #jb4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #aa4 #j4 ---- ---- #e4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 #f4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 ,des avonds laat w9d en sneuw4 #b4 ,n4 #ad4 #e4 ---- #e4 ,n4 ---- ,n4 ,w4 #c4 ---- #g4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,wat betrokk54 #b4 ,n4 #c4 #j4 ---- ---- #h4 #g4 ,v4 #jd4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #h4 #j4 ---- ---- #i4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk51 de lugt rood4 ,des avonds /]ke reg54 #b4 ,n4 #h4 #j4 ---- #aj4 #g4 ,v4 #ae4 #j4 ,z4 #b4 ,betrokk5 en reg5vlag54 ,des avonds wat sneuw4 #b4 ,n4 #b4 #j4 ,w4 #d4 ,des morg5s #i4 ,w4,z4,w4 #c4 te #aa4 ,z4 ,w4 #d4 te #b4 ,nam4 ,w4 #d4 #aa4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #jd4 #j4 ---- ---- #ab4 #g4 ,v4 #jd4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ,held]4 #b4 ,n4 #ja4 #e4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #ac4 #g4 ,v4 #jg4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #jc4 #j4 ---- ,betrokk54 #ad4 #g4 ,v4 #je4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk5 en sneuw d5 gant*5 #b4 ,n4 #jb4 #j4 ---- dag4 ,de sneuw lag me] dan #b4 duim hoog4 #ae4 #g4 ,v4 #jg4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #c4 #j4 ---- ---- #af4 #g4 ,v4 #jh4 #i4 ,n4 ,w4 #c4 ,d5 laat/5 nagt ,w4,n4,w4 #d4 #h4 ,v4 #ji4 #j4 ---- ,d5 gehel5 dag ,held]4 #b4 ,n4 #jh4 #j4 ---- ---- #ag4 #g4 ,v4 #jaa4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ,betrokk51 en sneuw d5 gehel5 ,n4 #ji4 #j4 ---- dag en volg5d5 nagt4 #ah4 #g4 ,v4 #jab4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk5 en sneuw voor d5 middag4 #aj4 ,v4 #jaa4 #j4 -------- ,held] d5 namiddag4 ,de sneuw 0 el hoog4 ,n4 #jaa4 #j4 #ai4 #g4 ,v4 #jae4 #j4 ,w4 #a4 ,held] #a4 ,n4 #jaj4 #e4 ---- ---- #bj4 #g4 ,v4 #jab4 #e4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #jg4 #j4 ---- ---- #ba4 #g4 ,v4 #jbb4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #jc4 #j4 ,w4 #a4 ---- #bb4 #g4 ,v4 #je4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #ja4 #j4 ---- ,betrokk54 #bc4 #g4 ,v4 #jaj4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 ,n4 #c4 #j4 -------- #bd4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ,betrokk54 ,sneuw d5 gants*5 dag4 #b4 ,n4 #d4 #j4 ,n4 ,o4 #j4 #be4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #d4 #j4 ,w4 #j4 ---- #bf4 #g4 ,v4 #jac4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #a4 #j4 -------- ,betrokk54 ,t5 #c4 begon het te sneuw54 #bg4 #g4 ,v4 #jg4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #b4 ,n4 #jj4 #j4 ---- #bh4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 ,sneuw d5 gehel5 dag4 #c4 ,n4 #d4 #j4 -------- #bi4 #g4 ,v4 #je4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #jc4 #j4 -------- ---- #cj4 #g4 ,v4 #jac4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #c4 ,n4 #d4 #j4 -------- #ca4 #g4 ,v4 #jd4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #c4 ,n4 #h4 #j4 -------- ,,febru>i4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds e5 kr+ om de ,maan4 #a4 ,n4 #aa4 #j4 ,w4 #a4 #b4 #g4 ,v4 #e4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,held] #b4 ,n4 #f4 #j4 ,w4 #j4 ---- #c4 #g4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #ai4 #e4 ---- ---- #d4 #g4 ,v4 #e4 #e4 ,w4 #j4 ,betrokk54 ,des nagts om #aj4 ,n4,n4,o4 #c4 sneuw en /orm4 #b4 ,n4 #aa4 #j4 #d4 ,n4 ---- ,n4 ,n4 ,o4 #b4 #e4 #g4 ,v4 #jf4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #a4 ,n4 #jc4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #f4 #g4 ,v4 #jaj4 #e4 ,n4 ,w4 #j4 ,des nagts te vor5 hoorde m5 9 alle huiz5 e5 gekraak4 's ,morg5s 0 de lugt rood4 ,held] d5 gant*5 dag4 ,v4 t5 #g4 ,n4,w4 #j4 t5 #i4 ,w4,n4,w4 #a4 t5 #aa4 ,w4 #a4 t5 #b4 ,n4,w4,z4,w4 #a4 #b4 ,n4 #c4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 #g4 #g4 ,v4 #ja4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 ,t5 #i4 ,w4 ,n4 #a4 t5 #aa4 ,w4,n4,w4 #a4 t5 #ab4 ,n4,w4 #a4 #b4 ,n4 #a4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 #h4 #g4 ,v4 #ji4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #g4 #j4 ,w4 #a4 ---- #i4 #g4 ,v4 #jc4 #j4 ,w4 #a4 ---- #c4 ,n4 #af4 #j4 ---- ---- #aj4 #g4 ,v4 #g4 #j4 ,w4 #a4 ,mee/ held]4 ,d5 volg5de nagt e5 heftige /orm met reg54 #a4 ,n4 #ai4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #d4 #aa4 #g4 ,v4 #i4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 ,teg5s d5 avond reg54 ,des avonds e5 soort van noord]ligt 9 ,z4,w4 #b4 ,n4 #aa4 #j4 -------- #ab4 #g4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #c4 ,held]4 ,des avonds om #i4 uur e5 s*yn van flauw noord]ligt 9 ,z4,w4 #a4 ,n4 #aj4 #j4 -------- #ac4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #e4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #ad4 #g4 ,v4 #jf4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #jb4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #ae4 #f4 ,v4 #jaj4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,om #h4 uur des avonds ,noord]ligt4 #b4 ,n4 #jc4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #af4 #f4 ,v4 #jac4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #jj4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ---- #ag4 #f4 ,v4 #jb4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk5 en sneuw4 ,d5 gants*5 #b4 ,n4 #jj4 #j4 ,w4 #a4 ,nam4 reg54 #ah4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #jj4 #j4 -------- ---- #ai4 #f4 ,v4 #jc4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #b4 ,betrokk54 ,d5 gehel5 dag reg5 #b4 ,n4 #ja4 #j4 -------- met sneuw en hagel4 #bj4 #f4 ,v4 #a4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #b4 ,n4 #d4 #e4 -------- ---- #ba4 #f4 ,v4 #jj4 #h4 ,n4 ,w4 #j4 ,betrokk54 ,om #e4 ,v4 hoord5 wy #d4 ,n4 #d4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 e5 wat]val by en5 mol5 ,z4 ,z4 van ons omtr5t #a4 myl1 mak5d5 e5 /]k] g]aas dan gewoonlyk1 s*oon het ze] /il 04 ,t5 #aj4 begon het te reg551 't welk d5 gehel5 dag duurde4 #bb4 #f4 ,v4 #c4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #c4 #e4 -------- ---- #bc4 #f4 ,v4 #jf4 #j4 ,w4 #b4 ,held]4 #d4 ,n4 #d4 #j4 ---- ,enige wolk5 die om de zon t'zam5trokk54 #bd4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #aj4 #j4 ,w4 #a4 ---- #be4 #f4 ,v4 #c4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,betrokk5 en held] by beurt54 #b4 ,n4 #a4 #j4 -------- ---- #bf4 #f4 ,v4 #jab4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des avonds betrokk54 's #c4 ,n4 #jb4 #j4 -------- ,avonds om #h4 e5 kr+ om de ,maan4 ,de wolk5 9 't ,z4 ze] rood4 #bg4 #f4 ,v4 #jd4 #j4 ,n4 #b4 ,betrokk51 sneuw en w9d4 #c4 ,n4 #ja4 #j4 ---- ,om #d4 uur held]4 #bh4 #f4 ,v4 #jd4 #e4 ,n4 ,w4 #d4 ,ligte v]spreide wolk54 #c4 ,n4 #jc4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #d4 ---- ,,ma>t4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #f4 ,v4 #ji4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 ,des avonds e5 grote #c4 ,n4 #ja4 #e4 -------- kr+ om de ,maan4 #b4 #f4 ,v4 #jf4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 ,e5 flauwe kr+ des #d4 ,n4 #b4 #e4 -------- avonds om de ,maan4 #c4 #f4 ,v4 #jd4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,nam4 betrokk54 ,t5 #h4 #b4 ,n4 #f4 #e4 ,z4 #a4 des avonds w>5 de wolk5 9 't ,z4 ,w4 ze] rood4 ,om #i4 uur begon het te sneuw54 #d4 #f4 ,v4 #j4 #e4 ,o4 ,z4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,des avonds /]ke reg54 #b4 ,n4 #g4 #j4 ,z4 #a4 #e4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 #a4 ,betrokk5 en held] by buy54 #b4 ,n4 #aa4 #j4 ,w4 #c4 ,d5 volg5d5 nagt /ilte4 #f4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 #b4 ,held]4 #g4 #f4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #b4 ,n4 #h4 #j4 -------- ,nam4 dond] en reg54 #h4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 ,des avonds om #h4 uur zag #c4 ,n4 #bj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #b4 m5 9 't ,z4 ,w4 e5 zog5aamd ,sneuwvuur4 #i4 #f4 ,v4 #e4 #j4 ,n4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #ac4 #e4 ---- ,betrokk54 ,om #h4 w$] e5 sneuwvuur 9 't ,z4 ,w4 #aj4 #f4 ,v4 #e4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,sneuw en reg5 d5 #b4 ,n4 #f4 #e4 ,z4 ,o4 #a4 gants*5 dag en nagt4 #aa4 #f4 ,v4 #i4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ,betrokk5 en /]ke reg54 ,nam4 #c4 ,n4 #ad4 #j4 ,w4 #a4 enigs9s held]4 #ab4 #f4 ,v4 #i4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #j4 ,wolkig4 ,om #aj4 kla>de het w$] #c4 ,n4 #ae4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #j4 op4 ,teg5 d5 avond reg54 #ac4 #f4 ,v4 #i4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #b4 ,/]ke reg51 #d4 uur ,nam4 held]4 #b4 ,n4 #h4 #j4 ,n4 #c4 #ad4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #aj4 #j4 -------- #ae4 #f4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 ,teg5 d5 avond betrokk54 #c4 ,n4 #ac4 #j4 -------- #af4 #f4 ,v4 #b4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #c4 ,sneuw en /orm d5 gehel5 dag4 #c4 ,n4 #ja4 #j4 -------- #ag4 #f4 ,v4 #ja4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,betrokk54 ,om #h4 held]4 #c4 ,n4 #e4 #j4 -------- #ah4 #f4 ,v4 #jb4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 ,het veld lag met sneuw #c4 ,n4 #d4 #j4 ,w4 #b4 b$ekt4 #ai4 #f4 ,v4 #jb4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #f4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ---- #bj4 #f4 ,v4 #je4 #e4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #aa4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #ba4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #j4 ,betrokk51 en reg5 by buy54 #c4 ,n4 #ad4 #e4 -------- ---- #bb4 #f4 ,v4 #aj4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #j4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #ai4 #e4 -------- ---- #bc4 #f4 ,v4 #ae4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ,zw>e reg54 #c4 ,n4 #ai4 #j4 -------- ---- #bd4 #f4 ,v4 #h4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #ae4 #j4 -------- ---- #be4 #f4 ,v4 #f4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #c4 ,held]4 #c4 ,n4 #aa4 #j4 -------- ,wolkig4 #bf4 #f4 ,v4 #jj4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #aa4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,wolkig4 ,om #h4 e5 sneuwvuur aan d5 gezigte9d] 9 't ,z4 ,w4 #bg4 #f4 ,v4 #c4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #i4 #j4 -------- ---- #bh4 #f4 ,v4 #c4 #j4 ,z4 #a4 ,reg5 d5 gants*5 dag en volg5d5 nagt4 #c4 ,n4 #ab4 #j4 ---- ,des avonds om #aa4 uur de w9d ,n4 ,n4 ,w4 #c4 #bi4 #f4 ,v4 #a4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #d4 #j4 -------- ---- #cj4 #f4 ,v4 #jc4 #j4 ,o4 #a4 ,held]2 op d5 middag betrokk54 #b4 ,n4 #d4 #j4 ---- ,het begon te sneuw5 en te /orm5 dat tot d5 nagt duurde1 to5 de sneuw 9 reg5 v]&]de4 #ca4 #f4 ,v4 #e4 #j4 ,n4 #a4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #ad4 #j4 ---- ---- ,,april4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #f4 ,v4 #e4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,reg54 ,des ,nam4 en de nagts #c4 ,n4 #c4 #e4 ,o4 #a4 sneuw te gelyk met dond] en blixem4 #b4 #f4 ,v4 #j4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,sneuw byna d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #j4 #e4 -------- ---- #c4 #f4 ,v4 #jb4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #i4 #j4 -------- ---- #d4 #f4 ,v4 #jb4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #af4 #j4 ---- ---- #e4 #f4 ,v4 #jj4 #e4 ,n4 #a4 ,held]4 ,de zon des avonds ze] #c4 ,n4 #ai4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 rood4 #f4 #f4 ,v4 #d4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ---- #g4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 #b4 ,held]4 ,nam4 betrokk54 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- ,om #g4 reg5 tot 's nagts toe4 #h4 #g4 ,v4 #i4 #j4 ,n4 ,w4 #c4 ,wolkig4 #c4 ,n4 #ac4 #j4 -------- ---- #i4 #f4 ,v4 #a4 #j4 ,n4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #c4 ,n4 #g4 #j4 ---- ,des avonds begon het te sneuw51 't welk tot 's nagts toe duurde4 #aj4 #g4 ,v4 #b4 #e4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,op d5 middag g+ #c4 ,n4 #f4 #e4 -------- het aan 't reg551 dat tot 's nagts duurde4 #aa4 #f4 ,v4 #e4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,byna d5 gehel5 dag reg54 #c4 ,n4 #i4 #j4 -------- ---- #ab4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 ,nam4 wolkig en hagel4 #b4 ,n4 #ac4 #j4 -------- #ac4 #f4 ,v4 -- ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #ad4 #f4 ,v4 -- ,o4 #a4 ,betrokk54 ,om #h4 uur held]4 ,teg5 d5 avond betrokk54 #ae4 #f4 ,v4 -- ,o4 #a4 ,mee/ held]4 #af4 #f4 ,v4 #f4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #ac4 #e4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ---- #ag4 #f4 ,v4 #g4 #j4 ,z4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #c4 ,n4 #af4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,reg54 #ah4 #g4 ,v4 #f4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #ah4 #j4 ,n4 ,w4 #c4 ---- #ai4 #e4 ,v4 #b4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bj4 #j4 ,w4 #b4 ---- #bj4 #f4 ,v4 #b4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,e5 /]ke ryp des morg5s4 ,nam4 held]2 en d5 gants*5 dag ze] heet4 #ba4 -- -- ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 ,de zon trok veel damp5 op4 #bb4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 #j4 ,mee/ held]4 #c4 ,n4 #bc4 #j4 ---- ---- #bc4 #e4 ,v4 #aa4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #be4 #e4 ---- ---- #bd4 #f4 ,v4 #ab4 #j4 ,z4 #a4 ,nu en dan /(reg54 #c4 ,n4 #bb4 #j4 ---- ---- #be4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 #j4 ,reg5 d5 nagt van te vor5 en #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- de gehel5 dag dikwyls4 ,des avonds dond] en blixem4 #bf4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #cj4 #j4 ---- ---- #bg4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #be4 #j4 ---- ---- #bh4 #f4 ,v4 #g4 #j4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- ---- #bi4 #f4 ,v4 #g4 #j4 ,n4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #ag4 #j4 ,o4 #b4 ---- #cj4 #e4 ,v4 #c4 #j4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #c4 ,n4 #ae4 #e4 ,z4 #j4 ---- ,,mai4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #d4 ,v4 #ja4 #e4 ,z4 #j4 ,held]4 ,des morg5s ryp4 #c4 ,n4 #ah4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #b4 #e4 ,v4 #a4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bc4 #j4 ---- ---- #c4 #e4 ,v4 #d4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #e4 ---- ---- #d4 #e4 ,v4 #aj4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #e4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 #c4 ,wolkig4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 ---- ---- #f4 #e4 ,v4 #ad4 #e4 ,n4 #j4 ,held]4 #g4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,n4 #j4 ,wat betrokk54 #h4 #e4 ,v4 #d4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #i4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 #a4 ,reg5 byna d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ad4 #j4 ---- ---- #aj4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #j4 ,reg5 by buy54 #c4 ,n4 #af4 #j4 -------- ---- #aa4 #f4 ,v4 #ab4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #ab4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ---- #ac4 #e4 ,v4 #i4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #ah4 #e4 -------- ---- #ad4 #e4 ,v4 #jj4 #e4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #ae4 #e4 ,v4 #i4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ,reg54 #af4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 -------- ,betrokk54 #d4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ---- #ag4 #e4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 #a4 ,reg5 nu en dan d5 gehel5 dag4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- ,des avonds /]ke blixem4 #ah4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ---- ,held]4 #ai4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 #b4 ,held]4 #bj4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- ,held]4 #ba4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ---- ---- #bb4 -- -- ,z4 ,w4 #a4 ,held] en ze] heet4 #bc4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #bd4 #ab4 #cb4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #be4 #h4 ,v4 #bc4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held] en ze] w>m4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #bf4 #h4 ,v4 #ba4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #b4 ,wolkig4 ,des avonds de lugt met #c4 ,n4 #be4 #j4 -------- /rep53 reg5 en w9d4 #bg4 #g4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 #b4 ,zw>e v]spreide wolk54 #b4 ,n4 #be4 #j4 ---- ,tamelyk koel4 #bh4 #g4 ,v4 #ae4 #j4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #be4 #j4 ---- ---- #bi4 #g4 ,v4 #af4 #j4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #be4 #j4 ---- ---- #cj4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 ,n4 #be4 #j4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #ca4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,wat betrokk54 #a4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ,held]4 ,,juni4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #e4 ,v4 #bc4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,reg5 d5 voorga&5 nagt4 #b4 -- -- ,z4 ,o4 #a4 's ,morg5s betrokk54 ,om #aj4 uur held]1 met v]spreide wolk54 #c4 #g4 ,v4 #bd4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,wolkig4 ,nam4 reg5 met dond]wolk51 kom5de uit het ,n4 ,w4 #d4 #c4 ,n4 #bf4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #e4 #e4 ,v4 #ae4 #e4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bb4 #j4 ---- ---- #f4 #e4 ,v4 #ah4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk5 en held] by buy54 #c4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ,held]4 #g4 -- #bj4 #j4 -------- ,d5 gants*5 dag reg54 #h4 #f4 ,v4 #ae4 #e4 ,n4 ,w4 #j4 ,betrokk54 #c4 ,n4 #bc4 #j4 ---- #a4 ,wolkig4 #i4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 -------- ,held]4 #aj4 #e4 ,v4 #aa4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bb4 #e4 -------- ---- #aa4 #g4 ,v4 #bj4 #j4 ,n4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #cc4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,onw$] met reg54 #ab4 #f4 ,v4 #bc4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #cb4 #j4 ,z4 #b4 ,wat betrokk54 #ac4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 ,o4 #b4 ,mee/ held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ---- #ad4 #f4 ,v4 #bf4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #be4 #j4 ---- ,onw$] en reg54 #ae4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bf4 #e4 ---- ---- #af4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #ag4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,n4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #e4 ---- ---- #ah4 #e4 ,v4 #ba4 #j4 ,o4 ,z4 ,o4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #cb4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,onw$] met /ortreg54 #ai4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,n4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ---- #bj4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bf4 #j4 ---- ,betrokk54 #ba4 #e4 ,v4 #bc4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,betrokk5 somtyds reg54 #bb4 #e4 ,v4 #i4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #bc4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 ,n4 -- ,n4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #bd4 #f4 ,v4 #bj4 #e4 ,z4 #a4 ,betrokk52 nad]h& held]4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #a4 ,onw$] en reg54 #be4 #e4 ,v4 #bc4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #cb4 #j4 ---- ---- #bf4 #e4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 #a4 ,held]4 #bg4 #f4 ,v4 #ae4 #j4 ---- ,held]4 #bh4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #ce4 #j4 ---- ---- #bi4 #g4 ,v4 #bf4 #j4 ---- ,held]4 #cj4 #e4 ,v4 #aa4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #ca4 #j4 ,w4 #a4 ---- ,,juli4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 -- -- ,n4 #c4 ,wolkig4 #b4 #e4 ,v4 #g4 #e4 ,n4 #b4 ,held]4 #c4 #h4 ,v4 #bf4 #j4 ,n4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 ---- ,des avonds onw$] met reg54 #d4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 #a4 ,betrokk54 ,n4 -- ,n4 #b4 ,reg5buy54 #e4 -- -- ,w4 #a4 ,held]4 #d4 ,n4 #bf4 #j4 ---- ,betrokk54 ,des avonds reg54 #f4 #e4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]2 dog reg5 d5 voorga&5 nagt4 #g4 #d4 ,v4 #ag4 #j4 ,n4 ,w4 #j4 ,held]4 #h4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 #j4 ,by buy5 held] en betrokk54 ,des morg5s e5 grote kr+ om de ,zon4 #i4 #g4 ,v4 #ba4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,d5 voorga&5 nagt reg54 ,d5 #c4 ,n4 #bb4 #j4 -------- dag betrokk5 en somwyl5 reg54 #aj4 #d4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 ,somtyds s*ielyk dryv5de #c4 ,n4 #bd4 #e4 ---- #a4 wolk5 en reg5vlag54 #aa4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ---- #ab4 #e4 ,v4 #bb4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #ac4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #cc4 #j4 -------- ---- #ad4 #e4 ,v4 #ba4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #ae4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #af4 #e4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 #j4 ,held]4 ,somtyds wat betrokk54 #aj4 ,v4 -- ,z4 ,z4 ,o4 #a4 ---- #ag4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ,z4 #a4 ,betrokk54 #ah4 #e4 ,v4 #ae4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ,held]4 #b4 ,n4 #be4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #j4 ---- #ai4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,reg54 ,nam4 enigs9s held]4 #bj4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 ---- ,wat reg54 #ba4 -- -- ,z4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 ---- ,wolkig4 #bb4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ---- #bc4 #f4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #c4 ,n4 #bh4 #e4 -------- ---- #bd4 #f4 ,v4 #bj4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bi4 #j4 -------- ---- #be4 #e4 ,v4 #bj4 #j4 ,w4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bi4 #e4 -------- ---- #bf4 #e4 ,v4 #ba4 #j4 ,z4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #cj4 #j4 ,z4 #a4 ---- #bg4 #e4 ,v4 #bb4 #j4 ,w4 #a4 ,reg5 nu en dan4 #c4 ,n4 #ba4 #e4 ---- ---- #bh4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 ---- ---- #bi4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,w4 4 ,held]4 ,des avonds vlieg5de #b4 ,n4 #bd4 #j4 ,n4 ,w4 #a4 wolk5 met reg54 #cj4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,w4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ---- #ca4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,o4 #a4 ,reg5 byna d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #bb4 #j4 ---- ---- ,,augu/us4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #f4 ,v4 #bb4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,somtyds reg54 #c4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #b4 #d4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 ,teg5 d5 avond held]4 #c4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 #d4 -- -- ,n4 ,o4 #b4 ,betrokk54 ,nu en dan reg54 #b4 ,n4 #ba4 #j4 -------- ---- #e4 ,v4 -- ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #a4 ---- #f4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,o4 #c4 ,/]ke reg5 d5 gehel5 dag4 ,nu #c4 ,n4 #af4 #j4 -------- en dan dond]4 #g4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,o4 ,z4 ,o4 #a4 ,betrokk51 dikwyls reg54 #c4 ,n4 #af4 #j4 -------- ---- #h4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,betrokk54 ,nu en dan reg54 #c4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ---- #i4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #a4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ,des avonds reg54 #aj4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #c4 ,n4 #bd4 #j4 -------- ---- #aa4 #f4 ,v4 #ac4 #e4 ,w4 #a4 ,betrokk54 #ab4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #be4 #j4 ---- ---- #ac4 #g4 ,v4 #ae4 #e4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #cj4 #j4 -------- ---- #ad4 #f4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #b4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ---- #ae4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #af4 #e4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,o4 #a4 ,held]4 ,des avonds dond] en #c4 ,n4 #bf4 #j4 -------- reg54 #ag4 #e4 ,v4 #ad4 #e4 ,z4 #j4 ,wolkig4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 ---- ---- #ah4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,w4 #a4 ,des morg5s dond] en reg54 ,om #c4 ,v4 #bi4 #j4 ---- #aj uur wolkig4 #ai4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #cj4 #j4 ---- ---- #bj4 #e4 ,v4 #af4 #e4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #ba4 #e4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bi4 #j4 -------- ---- #e4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ---- #bb4 #e4 ,v4 #ai4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,reg5 d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ag4 #e4 -------- ---- #bc4 #e4 ,v4 #af4 #e4 ,z4 ,w4 #c4 ,des morg5s reg54 ,om #aj4 uur #b4 ,n4 #bb4 #e4 -------- wolkig4 #bd4 #f4 ,v4 #ac4 #e4 ,z4 ,w4 #b4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #bb4 #j4 -------- ---- #be4 #e4 ,v4 #g4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 #d4 ,n4 #bj4 #e4 -------- ---- #bf4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ---- #c4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ,held] en betrokk5 by buy54 #bg4 #e4 ,v4 #aj4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #bc4 #j4 -------- ---- #bh4 #e4 ,v4 #aj4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ---- #bi4 #e4 ,v4 #ac4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #cj4 #e4 ,v4 #aa4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #ca4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,z4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #c4 ,n4 #ah4 #e4 ---- ,nu en dan reg54 ,,septemb]4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #e4 ,v4 #ad4 #e4 ,n4 ,n4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bj4 #j4 -------- ---- #b4 #e4 ,v4 #i4 #j4 ,n4 #a4 ,held]4 #b4 ,n4 #ah4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ---- #c4 #e4 ,v4 #g4 #e4 ,z4 #a4 ,wat betrokk52 nu en dan held]4 #b4 ,n4 #bj4 #j4 ---- ,held]4 #d4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 #a4 ,nu en dan reg5 en dan w$] held]4 #b4 ,n4 #ag4 #e4 ---- #e4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,nevel4 ,reg5 d5 gants*5 dag4 ,nu en dan dond]4 #f4 #aj4 ,v4 #ae4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,nevel en /(reg5 d5 gants*5 ,n4 #ae4 #j4 -------- dag4 #g4 #g4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,nevel en reg54 #c4 ,n4 #bb4 #j4 -------- ,held]4 #h4 #e4 ,v4 #ae4 #j4 ,z4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #d4 ,n4 #bh4 #j4 -------- ---- #i4 #e4 ,v4 #ag4 #e4 ,o4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #be4 #j4 -------- ---- #aj4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #c4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ---- #aa4 #e4 ,v4 #ae4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #j4 ,held]4 #c4 ,n4 #be4 #j4 -------- ---- #ab4 #g4 ,v4 #ad4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 ,n4 -- ,z4 ,w4 #a4 ---- #ac4 #e4 ,v4 #ad4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #a4 ,n4 #bd4 #e4 -------- ---- #ad4 #e4 ,v4 #ae4 #j4 ,n4 ,o4 #b4 ,held]4 #a4 ,n4 #bb4 #e4 -------- ---- #ae4 #e4 ,v4 #af4 #j4 ,n4 ,n4 ,o4 #c4 ,held]4 ,des morg5s e5 kr+ #b4 ,n4 #ai4 #j4 -------- om de ,zon4 #af4 #e4 ,v4 #h4 #e4 ,n4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bj4 #e4 -------- ---- #ag4 #e4 ,v4 #ab4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #ah4 #f4 ,v4 #ag4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bg4 #j4 -------- ---- #ai4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ---- #bj4 #f4 ,v4 #ai4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ,betrokk54 ,teg5s d5 avonds reg54 #ba4 #f4 ,v4 #ae4 #j4 -------- ,held]4 #c4 ,n4 #ai4 #e4 -------- ---- #bb4 #f4 ,v4 #ac4 #j4 ,o4 #j4 ,wat betrokk54 #c4 ,n4 #bb4 #j4 ---- ---- #bc4 #f4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,w4 #j4 ,held]4 #bd4 #f4 ,v4 #ah4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,held]4 ,des middags reg54 #b4 ,n4 #bf4 #j4 -------- ,wolkig4 #be4 #g4 ,v4 #af4 #j4 ,w4 #a4 ,held] en betrokk5 by buy54 #b4 ,n4 #ag4 #j4 ---- ---- #bf4 #h4 ,v4 #ab4 #j4 ,n4 ,o4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #aa4 #e4 -------- ,reg54 #bg4 #f4 ,v4 #i4 #e4 ,n4 #a4 ,reg5 d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ad4 #j4 ---- ---- #bh4 #f4 ,v4 #h4 #j4 ,z4 ,w4 #a4 ,/]ke reg5 d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ad4 #j4 -------- ---- #bi4 #f4 ,v4 #h4 #j4 ,z4 #a4 ,nevel4 #a4 ,n4 #ac4 #j4 ---- ,wolkig4 #cj4 #h4 ,v4 #ad4 #j4 ,z4 ,w4 #b4 ,/(reg54 #b4 ,n4 #ah4 #j4 -------- ,enigs9s held]4 ,,octob]4 #agdi4 ,,dag4 ,,uur4 ,,!rm4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #g4 ,v4 #i4 #j4 ,n4 ,w4 #b4 ,reg54 ,nam enigs9s held]4 #b4 #g4 ,v4 #b4 #j4 ,w4 #a4 ,held]4 ,des morg5s ryp4 #c4 #f4 ,v4 #c4 #e4 ,z4 ,w4 #a4 ,held]4 ,n4 #ab4 #j4 -------- ---- #d4 #f4 ,v4 #aa4 #j4 ,z4 #a4 ,reg54 #e4 #f4 ,v4 #aj4 #e4 ,n4 ,o4 #a4 ,betrokk54 ,n4 #aa4 #j4 -------- ---- #f4 #f4 ,v4 #aj4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #a4 ,reg5 d5 gants*5 dag4 #c4 ,n4 #ab4 #j4 -------- ---- #g4 #f4 ,v4 #aj4 #j4 ,o4 ,n4 ,o4 #a4 ,wolkig4 #b4 ,n4 #ad4 #j4 -------- ---- #h4 #f4 ,v4 #g4 #j4 ,z4 #a4 ,held]4 #c4 ,n4 #ah4 #j4 ---- ---- 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 99 ,,wa>nem+5 ,,aanga&e ,,het ,,w$] ,,9 ,,d5 ,,zom] ,,van ,,het ,,ja> #agdi4 ,,om/reeks ,,philadelphia1 ,,door ,,d5 ,,he] ,,john ,,b>tram ,,g$aan4 ,,juni4 #agdi4 ,,dag4 ,,!rm4 ,,voorm4 ,,!rm4 ,,nam4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #bb4 #be4 ,w4 ,betrokk54 #b4 #bj4 #bg4 ---- ---- #c4 #bc4 #bh4 ---- ,/ortvlag54 #d4 #bb4 #bh4 ---- ,held]4 #e4 #ah4 #be4 ---- ---- #f4 #ah4 #be4 ---- ,betrokk54 #g4 #bb4 #bb4 ,n4 ,o4 ---- #h4 -- #ba4 ,n4 ,o4 ---- #i4 -- -- ,n4 ---- #aj4 #ad4 #bb4 ,o4 ---- #aa4 #bb4 #bc4 ---- ---- #ab4 #be4 #be4 ---- ---- #ac4 #bc4 #be4 ---- ---- #ad4 #be4 #bg4 ,o4 #c4 ---- #ae4 #bd4 #bh4 ,o4 ,held]4 #af4 #bb4 #bf4 ---- ---- #ag4 #bc4 #bg4 ---- #ah4 #be4 #bg4 ,o4 #b4 ,held]4 #ai4 #bc4 #bd4 ,n4 ,w4 #bj4 #ag4 #bf4 ,w4 ---- #ba4 #bd4 #bf4 ---- ---- #bb4 #ah4 #bg4 ---- ---- #bc4 #ae4 #bi4 ---- ---- #bd4 #bb4 #cb4 ---- ---- #be4 #bb4 #ca4 ---- ---- #bf4 #bc4 #cj4 ,n4 ---- #bg4 #ai4 #cb4 ,w4 ---- #bh4 #bd4 #cf4 ---- ---- #bi4 #be4 #cg4 ---- ---- #cj4 #be4 #cf4 ,n4 ---- ,,juli4 ,,dag4 ,,!rm4 ,,voorm4 ,,!rm4 ,,nam4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #ba4 #cj4 ,w4 ,held]4 #b4 #ah4 #bg4 ,n4 ,w4 ---- #c4 #bf4 #bh4 ,z4 ,w4 ,/ortreg5s4 #d4 #bd4 #cf4 ,n4 ,w4 ---- #e4 #bb4 #cb4 ,w4 ---- #f4 #bb4 #cd4 ,n4 ,w4 ,reg54 #g4 #bj4 #ce4 ,w4 ,/ortreg5s4 #h4 #bj4 #ce4 ,n4 ,o4 ,reg54 #i4 #bj4 #bi4 ,n4 ,held]4 #aj4 #af4 #bi4 ---- ---- #aa4 #ag4 #cc4 ,n4 ,w4 ---- #ab4 #bj4 #ce4 ,w4 ,held]2 des avonds reg54 #ac4 #bb4 #cc4 ---- ,held]4 #ad4 #bf4 #cj4 ---- ,/ortreg5s4 #ae4 #bj4 #bi4 ,n4 ,held]4 #af4 #ba4 #cj4 ,o4 ,reg54 #ag4 #ai4 #bi4 ,n4 ,o4 ,betrokk54 #ah4 #ah4 #ai4 ---- ,reg54 #ai4 #ah4 #cc4 ,w4 ,held]4 #bj4 #ai4 #cc4 ---- ,held]4 #ba4 #bb4 #ca4 ---- ---- #bb4 #bc4 #bc4 ---- ,/ortreg54 #bc4 #bc4 #be4 ---- ---- #bd4 #bj4 #cf4 ---- ,held]4 #be4 #bg4 #cf4 ---- ---- #bf4 #bh4 #cb4 ---- ---- #bg4 #bd4 #cj4 ---- ---- #bh4 #ai4 #bg4 ---- ,held]4 #bi4 #bc4 #cf4 ---- ,reg54 #cj4 #cj4 #cd4 ---- ---- #ca4 #ba4 #cd4 ---- ---- ,,augu/us4 ,,dag4 ,,!rm4 ,,voorm4 ,,!rm4 ,,nam4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 -- -- ---- ---- #b4 #ah4 #cb4 ---- ---- #c4 #ag4 #cj4 ---- ---- #d4 #ah4 #cc4 ---- ---- #e4 #bb4 #ci4 ,w4 ---- #f4 #ah4 #cg4 ,n4 #b4 ---- #g4 #ag4 #bg4 ,w4 ---- #h4 #ad4 #be4 ,n4 ,w4 ---- #i4 #ab4 #bd4 ---- ---- #aj4 #ac4 #bd4 ---- ---- #aa4 #aa4 #be4 ---- ---- #ab4 #ad4 #cj4 ---- ---- #ac4 #ah4 #ca4 ,w4 ---- #ad4 #ah4 #cj4 ---- ---- #ae4 #ae4 #cj4 ,w4 ,reg54 #af4 #bc4 #cc4 ,n4 ---- #ag4 #ad4 #cd4 ,n4 ,w4 ---- #ah4 #ah4 #cg4 ,w4 ---- #ai4 #ah4 #be4 ,z4 ,w4 #bj4 #bj4 #bf4 ,n4 ,w4 ,reg54 #ba4 #bj4 #be4 ---- ---- #bb4 #bc4 #cd4 ,n4 ,w4 ---- #bc4 #ag4 #cd4 ,w4 ---- #bd4 #ah4 #cj4 ,w4 ---- #be4 #bj4 #cb4 ,n4 ,w4 ,w4 ---- #bf4 #aj4 #bd4 ,n4 ,w4 ,held]4 #bg4 #ab4 #bj4 ---- ---- #bh4 #ac4 #bc4 ,n4 ,w4 ---- #bi4 #bb4 #bd4 ---- ---- #cj4 #ag4 #be4 ,o4 ---- #ca4 #bj4 #bi4 ---- ---- ,,septemb]4 ,,dag4 ,,!rm4 ,,voorm4 ,,!rm4 ,,nam4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #ai4 #cj4 ,o4 ,/ortreg54 #b4 #ah4 #bj4 ---- ,reg54 #c4 #ai4 #be4 ---- ---- #d4 #bb4 #be4 ---- ,nevel4 #e4 #bc4 #ca4 ,n4 ,o4 ,betrokk54 #f4 #bc4 #cg4 ---- ---- #g4 #bd4 #cd4 ---- ---- #h4 #bd4 #cb4 ---- ---- #i4 #bc4 #cc4 ---- ,reg54 #aj4 #bc4 #cb4 ,w4 ---- #aa4 #ai4 #be4 ,n4 ,o4 ---- #ab4 #ac4 #bc4 ---- ---- #ac4 #ab4 #be4 ---- ---- #ad4 #ab4 #cj4 ---- ---- #ae4 #ac4 #bg4 ---- ---- #af4 #bj4 #bf4 ---- ---- #ag4 #ag4 #bg4 ,o4 ---- #ah4 #af4 #cd4 ,z4 ,o4 ---- #ai4 #ab4 #cj4 ,z4 ,w4 ---- #bj4 #ag4 #bf4 ---- ---- #ba4 #ag4 #be4 ,w4 ---- #bb4 #ae4 #cj4 ,o4 ---- #bc4 #bj4 #bi4 ---- ---- #bd4 #ba4 #bi4 ,w4 ---- #be4 #bc4 #bh4 ,w4 #c4 ---- #bf4 #bj4 #ae4 ,o4 ,n4 ,onw$]4 #bg4 #ae4 #ai4 ,n4 ,w4 ---- #bh4 #aj4 #bj4 ---- ---- #bi4 -- -- ---- ---- #cj4 #f4 #bf4 ---- ---- ,,octob]4 ,,dag4 ,,!rm4 ,,voorm4 ,,!rm4 ,,nam4 ,,w9d4 ,,w$]4 #a4 #ac4 #be4 ,w4 ---- #b4 #ad4 #bi4 ,n4 ,w4 ---- #c4 #h4 #ae4 ,n4 ---- #d4 #ac4 #bi4 ,w4 ---- #e4 #ag4 #cj4 ,o4 ---- #f4 #ah4 #cj4 ---- ---- #g4 #af4 #ba4 ,n4 ,w4 ---- #h4 #aa4 #bb4 ---- ---- ,,e9de ,,van ,,het ,,tw$e ,,deel4 ,,aanteek5+5 #a ,lumbrici4 ,de ,ridd] ,l9nu heeft dez5 ,worm bes*rev5 9 zyne ,we/go?is*e ,reisbes*ryv+ ,bl4 #aji4 en 9 zyne ,fauna ,suecica ,no4 #abgi4 afgebeeld4 #b ,deze g$agte heeft ook de ,he] ,buffon beve/igd 9 zyne ,hi/oire ,naturelle4 #c ,9 de ,hoogduits*e ,uitgaaf v9dt m5 die aanm]k+5 hi] en da> v]spreid4 ,wy hebb51 op het voetspoor van d5 ,engels*5 ,v]taald]1 het gevoeglyk] g$agt1 dezelve hi] by malk&] te gev54 #d ,gulfwe$4 #e ,n]vi longitud9ales4 #f ,zie de ,uitgezogte ,v]h&el+54 #b4 ,d4 bl4 #egf4 #g ,de ,italian5 noem5 dez5 ,vis* ,porcopesce1 wa>van daan de ,engels*5 ,porpesse1 en de ,duits*]s ,purpois5 gemaakt hebb54 ,de mee/e volk5 van ,europa noem5 hem ,zeezwyn4 ,9 de ,duits*e ,zee heet hy ,s*we91 by de ,holl&]s ,zeev>k5 ( ,bru9vis*2 by de ,zw$51 ,d55 en ,noorweg]s1 ,m>su91 wa>van de ,frans*5 ,m>s\9 gemaakt hebb54 ,de ,ysl&]s noem5 hem ,su9hual1 dat is ,zwynwalvis*4 ,de ,sklavonis*e volk5 zegg5 ,sw9ia ,morskaya4 ,( deze algem5e b5am+ da> van daan komt dat hy 9 't z& d] ,zee wroet om ,z&worm5 en &] aas te v9d5 gelyk het ,v>k51 dan om dat hy zo spekagtig is1 is onzek]4 ,f4 #h ,de ,he] ,kalm v]gi/ zig zek]lyk als hy d5 ,bottl5ose1 d5 ,bottelneus1 tot het geslagt d] ,bru9viss*5 br5gt4 ,hy heeft ge5 t&51 gelyk alle die tot dat geslagt behor5 hebb54 ,en d]halv5 hoort hy ond] de ,walviss*5 van het e]/e ( t&eloze soort4 ,zie ,p5nant's ,briti% ,zoology vol4 #c4 p4 #dj4 ,miss*i5 z\ m5 hem gevoeglyk noem5 de ,balna ampullata4 ,f4 #i ,hi]ov] kan m5 nazi5 de ,uitgezogte ,v]h&el+5 ,d4 #f4 ,bl4 #dje1 en ,d4 #g4 bl4 #ajf4 en #bee4 #aj ,dit is niet al te wysg]ig uitg$rukt4 ,ge5 /e5 trekt het vogt uit de lugt tot zig1 t5 zy bezwang]d met z\tdeeltjes4 ,ma> als de /e5 k\d] is dan de lugt1 v]dikt hy het vo*t van de lugt op zyn opp]vlakte4 ,de pooragtige /55 slorp5 het vogt t]/onds 91 ma> zy die geslot5] zyn1 gelyk het m>m]1 beh\d5 't op hun opp]vlakte1 totdat het door uitwaassem+ v]dwynt4 ,f4 #aa ,cupressus ?yoides ,l9n4 #ab ,ev5wel gebruikt m5 nu1 me] dan tw9tig ja> na dat dit ges*rev5 is1 dit h\t 9 ,p5sylvanie1 en heeft 'er g5oeg van om het na> de ,we/ ,indis*e ,eil&5 uittevo]54 ,f4 #ac ,newlights4 #ad ,meet+s4 #ae ,! ,c\rt-,h\se4 #af ,hi] s*ynt de ,s*ryv] om v]s*eid5 ,rivi]5 die veel grot] zyn niet te d5k54 ,f4 #ag ,muscicapa ,c>ol95sis4 ,l9n4 #ah ,l9n4 ,platanus ,occid5talis4 ,catesby ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol9a1 vol4 #a4 p4 #ef4 t4 #ef4 #ai ,diospyros ,virg9iana ,l9n4 ,spec4 plant4 #bj ,l9nu gewaagt ma> van e5 soort van ,nyssa1 namelyk de ,nyssa aquatica4 ,de ,he] ,kalm noemt d5 naam niet van het soort4 ,ma> indi5 de zyne niet e5 v]s*ill5d soort is1 moet het t5 m9/5 ene v]s*eid5heid zyn2 dewyl deze1 volg5s hem1 op de b]g51 en de aquatica 9 't wat] groeit4 #ba ,is dit de ,juglans ,baccata van ,l9nu8 ,f4 #bb ,dit soort v9dt m5 niet 9 ,l9ni ,spec4 ,plant4 ,f4 #bc ,juglans nigra4 #bd ,9 ,mill]'s ,tu9woordeboek hiet zy ,ketmia ,indica1 folio ficus1 fructu p5tagono recurvo escul5to1 graciliori longiori4 #be ,capsicum annuum ,l9n4 #bf ,rhus glabra1 ( ,rhus foliis p9natis s]ratis lanceolatis1 utrimque nudis4 #bg ,l9nu noemt hem ,rhus ,v]nix ,spec4 ,plant4 #bh ,rhus radicans ,l9n4 ,spec4 ,pl4 #bi ,nitrum ,*ry/allus montana ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 ,*ry/allus hexagona1 pellucida1 non colorata4 ,wall]4 ,m9]al4 ,cry/allus montana1 col\rless cry/al4 ,=/]'s ,introd4 to ,m9]alogy p4 #ac4 #cj ,pyrites cubicus4 ,m>*asit hexa$ric tessel>es4 ,wall]4 ,m9]al4 p4 #baa4 ,pyrites cry/all9us ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 ,m>casit vel cry/alli pyritacei1 ,m>casites4 ,=/]'s ,introd4 to ,m9]al4 p4 #ci4 #ca ,( ,moskovis* glas1 ,mica membranacea by ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 ,v4 #c4 p4 #eh4 ,mica membranacea pellucidissima flexilis alba1 by ,wall]ius ,m94 p4 #abj4 ,vitrum ,ru!nicum1 vitrum ,m>i by ,=/] ,intr4 to ,m94 p4 #ah4 #cb ,dit is beve/igd geword5 s$]t dat ,kaap ,breton 9 de h&5 d] ,engels*5 is4 ,m5 zegt dat de b$d+5 d] ,kol5 het gants*e ,eil& doorlop52 zo dat m5 hi]van daan en5 grot5 ov]vlo$ z\ kunn5 kryg51 indi5 de ,reg]+ het oorba> agtte ze te lat5 grav54 ,f4 #cc ,rubus occid5talis ,l9n4 #cd ,phytolacca dec&ra4 ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 #ce ,gr\ndsquirrel1 by de ,engels*52 ,sciurus /riatus by ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 #cf ,sciurus c9]eus ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 #cg ,ursus cauda elongata1 9 de ,v]h&4 van #agdg4 ,ursus lotor 9 't ,sy/4 ,nat4 #ch ,anemone ,hepatica4 ,l9n4 ,fl4 ,suec4 #ci ,viola m>tia ,l9n4 ,fl4 ,su4 #dj ,p]5nes4 #da ,junip]us ,virg9iana ,l9n4 ,spec4 ,pl4 #db ,dit s*ynt e5 volksspreukje te zyn4 ,ook bew]5 sommige ,reizig]s dat de ,b]5 niet v]s*eur5de zyn4 ,dog dit kan m5 t'zam5 ov]e5br5g54 ,9 ,europa heeft m5 drie soort5 van ,b]51 e5 da>van is v]s*eur5d1 de &]5 lev5 van gras4 ,de grote bru9e ,b]5 word5 voor vlees*vret5d geh\d51 de zw>t5 niet4 ,zo 'er nu van beide de soort5 9 ,noord ,am]ika zyn1 kan m5 ligt de v]hal5 ov]e5br5g54 #dc ,plantago latifolia glabra4 ,l9n4 ,fl4 ,suec4 #dd ,*5opodium album1 folio s9uato4 #de ,v]b5a communis flore exco]uleo4 #df ,qu>tzum hyal9um ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 ,qu>tzum pellucidum ,wall]4 ,m94 #dg ,mimosa2 ,s5sitiva4 #dh ,de ,he] ,=/] tek5t hi] op aan3 8,9 ,zw$5 en het noord5 van ,duits*l& word5 zek]e ronde hol5 9 de ,rivi]51 wi] b$ /e5- ( rotsagtig is1 door het draij5 van het wat] op ene en de zelve plaats da>9 gemaakt1 ,reuzepott5 g5oemd4 ,van deze hol5 v9dt m5 ook gewaagd 9 ,grosley's ,new obs]vations on ,italy ,vol4 #a4 p4 #h4 #di ,hoe v] dit v]/aan moet word51 kan m5 opmak5 uit de ,bek5dmak+5 ge/eld aan 't ho(d van i$] nieuw deel van de ,philosophical ,transactions ,f4 #ej ,arum ,virg9icum4 #ea ,deze worm5 zyn de popjes van d5 ,oe/rus1 ( ,pa>devlieg1 die h>e eitjes 9 't hair van 't vee legt4 ,de eitjes zynde uitgekom51 mak5 de popjes grote hol51 wa>9 zy blyv5 tot dat zy v]&]54 ,9 't zuid5 van ,rusl& gebruikt m5 t5 zelv5 e9de e5 afkooksel van ,v]atrum ( witt5 ,nieswortel4 ,f4 #eb ,phytolacca dec&ra4 #ec ,life ev]la/+4 #ed ,foliis calyc9is4 #ee ,de be5d]5 van ,elefant5 word5 niet alle5 9 ,rusl&1 ma> ook 9 het ,zwits]s*e ,canton ,basel1 9 't gebi$ van d5 ,m>kgraaf van ,b>eu?1 en op &]e plaats5 gevond51 gelyk m5 zi5 kan 9 de ,protoga van d5 b]oemd5 ,leibnitz4 ,onlangs heeft m5 digt by de ,rivi] de ,ohio e5 groot getal van ,elefants t&5 en g]aamt5s ontdekt1 en ze] grote kiez51 nog 9 hunne kaakb55 zitt5de1 zyn 9 het ,brits* ,museum te zi54 ,de ,he] ,littleton1 ,biss*op van ,c>lisle1 heeft ook v]s*eid5 t&5 met de kaakb55 9 het ,museum d] ,kon+lyke ,maats*appy geplaat/1 die uit ,p]u gekom5 w>54 ,op de ,rivi]5 ,khatunga en ,indighirka 9 ,sib]ie heeft m5 ene ontzaglyke m5igte van ,elefants t&5 en be5d]5 gevond51 die da> door de /]ke vor/ voor b$]f bewa>d word51 t]wyl 9 de korte zom]s van ma> enige wek5 da> we9ig reg5 valt2 dus deze t&5 geme5lyk zo fris* zyn1 en 9 ,rusl& zo m5igvuldig gebruikt word5 als het gem5e yvoor1 aangezi5 'er zo grote m5igte van wordt aangevo]d4 ,sommig5 van deze t&5 zyn agt voet5 lang1 en weg5 drie hond]d pond54 ,m5 heeft kiez5 gevond5 van neg5 duim middellyns4 ,ma> de kiez5 by de ,ohio gevond5 zyn nog aanm]kelyk]1 v]mits d]zelv] topp5 veel gelyk5 na> die van vlees*vret5de di]51 da> die d] ,elefant51 welk5 teg5woordig van gras lev51 gants* &]e topp5 hebb54 ,livius1 't is wa>1 maakt e5 ond]s*eid tuss*5 ,afrikaans*e en ,asiatis*e ,elefant51 en m]kt aan dat de e]/5 kle9d] zyn dan de laat/52 dog m5 heeft nimm] ond]zogt ( de t&5 van die twee soort5 zo veel v]s*ill54 ,dit v]s*il tuss*5 de gegrav5 ,elefants kiez5 en die welk5 m5 9 de ,elefant5 v9dt1 zo wel als de plaats5 wa> die g]aamt5s gevond5 word51 als ,sib]ie1 ,duits*l& en ,am]ika1 wa> teg5swoordig g5e ,elefant5 zyn1 dit alles op5t e5 wyd veld voor giss+5 na> de wys hoe deze di]5 op die plaats5 gekom5 zyn1 wa> m5 nu hunne g]aamt5s ontmoet4 ,miss*i5 heeft de ,zondvlo$ hunne lyk5 d]wa>ds gevo]d4 ,ook is het /rydig nog met de r$51 nog met de ges*i$5iss51 nog met de op5b>+1 te gelov51 dat deze g]aamt5s ov]blyfsels zyn van di]51 die op de a>de geleefd hebb5 voor de s*epp+1 wa>van ,moses gewaagt1 de welke m5 kan aanzi5 als ma> ene zek]e v]&]+ 9 de ,s*epsel51 wa>door ze bekwaam gemaakt wi]d5 voor hunn5 teg5swoordig5 /aat1 wa>9 zy zull5 blyv5 tot dat de om/&igh$5 ene nieuwe v]&]+ vord]5 zull54 ,en dan zal onze a>dbol door ene nieuwe s*epp+ ( omk]+ ges*ikt] word5 gemaakt voor zyn5 nieuw5 toe/&1 en bevolkt met nieuwe soort5 van di]51 ges*ikt na> di5 toe/&4 ,i$]1 die gewoon is nat$5k51 zal v9d5 dat dit be/ek e5 ze] v]hev5 d5kbeeld geeft van d5 ,s*epp]1 en zyne hui%\d+ met de ,s*epsel54 ,f4 ,wy wvz5 nop5s dit ond]w]p onz5 ,lez] na> e5 frai /ukje te v9d5 9 de ,nieuwe ,vad]l&s*e ,lett]oeff5+5 #c4 ,deel4 bl4 #g1 van 't ,m5gelw]k4 #ef ,ac] ,sac*>9um1 foliis qu9que p>tito-palmatis acum9ato-d5tatis ,l9n4 ,sp4 ,pl4 #eg ,laurus ,sassafras ,l9n4 ,9 de ,uitgezogte ,v]h&el+5 #g4 ,d4 bl4 #cfd4 v9dt m5 enige wa>nem+5 omtr5t di5 boom4 #eh ,9 de ,reis van d5 ,he] ,osbeck na> ,*9a #a4 ,d4 wordt 9 ene aanm]k+ ene bes*ryv+ gegev5 van dit soort van l&1 't welk de ,zw$5 ,sw$jel& noem52 wa> aangem]kt wordt1 dat de bom51 dus v]br& zynde1 d]zelv] as* ene mi/ oplev]t g5oegzaam voor drie j>51 wa>na m5 het l& we] woe/ laat legg51 tot dat1 tw9tig ( me] j>5 da>aan1 e5 nieuw gewas van bom5 tot tamelyke hoogte gekom5 is1 welk5 de bo]5 dan w$] v]br&51 en het l& op nieuws drie j>5 beb\w54 ,f4 #ei ,picus pileatus ,l9n4 #fj ,de gele]de ,dr4 ,wall]ius1 9 zyne ,m9]alog4 4 #h4 9 de aantek5+ op het woord ,humus communis atra1 zegt1 dat sommig5 van m5+ zyn1 dat de mulle tu9a>de van onz5 a>dkloot by trapp5 v]groot wordt door het ja>lyks* rott5 d] plant51 byzond]lyk op zulke plaats5 die s$]t d5 ,zondvlo$ onbeb\wd geleg5 hebb51 en dat dus 9 hond]d ja> e5 halve duim van tu9a>de wi]d voortgebragt4 ,dog hy m]kt te gelyk aan1 dat deze wa>nem+ niet jui/ is1 dewyl die a>de geme5lyk niet diep] is dan e5 voet1 en 'er s$]t d5 ,zondvlo$ me] dan #bdjj4 j>5 voorby zyn1 ja zelfs1 volg5s de ,tydrek5+ d] ,h4 ,s*rift1 me] dan #djjj4 j>54 ,behalv5 dat m]kt hy aan1 dat de mulle a>de altyd hoe lang] hoe gepakt] wordt wa> zy b$ekt legt voor sneeuw en reg52 en wa> zy bloot legt voor d5 reg5 wordt zy na> lag] plaats5 gevo]d1 en gevolglyk wa/ zy aan ( neemt zy af na> de geleg5heid d] plaats54 ,nog me]4 ,de gewass5 kom5 het be/ voort da> deze a>de gevond5 wordt4 ,ma>1 dewyl 'er gewass5 ov] d5 gehel5 a>dbodem gewee/ zyn re$s s$]t d5 ,zondvlo$1 moet5 zy ov]al ene mulle a>de gehad hebb5 om 9 te groey54 ,gevolgelyk is het ze] wa>s*ynlyk dat 'er zulk ene mulle a>de gewee/ moet zyn van d5 e]/5 oorsprong van d5 a>dkloot af4 ,da> zyn nog &]e r$55 die my do5 twyffel5 aan het to5em5 van deze vrugtb>e a>de4 ,9 ,rusl& aan deze zyde d] ,volga1 legg5 hoge en ruim uitge/rekte vlakt5s1 welk5 g5oegzaam van d5 ,zondvlo$ af onbeb\wd geleg5 hebb54 ,want wy wet5 uit de ,ges*i$5iss5 dat de ,scy!n1 de ,s>mat51 de ,hunn5 en de ,mogols1 na malk&]51 9 't bezit van die l&5 gewee/ zyn1 welk5 all5 w&el5de volk5 gewee/ zyn1 die g55 akk]b\w oeff5d54 ,het l& is s$]t onheuglyke tyd5 zond] h\t gewee/1 en 'er kan ook ge5 h\t wass51 om dat de zw]v5de ,inwoond]s alle voorj>5 het droge gras 9 br& /ek51 het welk ik 9 't laat/ van ,mai gevond5 heb dat tot myn middel reikte4 ,nu1 deze grote woe/e l&5 zag ik ov]al b$ekt met t5 m9/5 twee voet tu9a>de1 ja1 op sommige plaats5 vi] voet4 ,dan1 volg5s de voorga&e rek5+ van en5 halv5 duim i$] hond]d ja>1 z\ dit1 9 't e]/e geval als 'er twee voet mulle a>de 01 #dhjj4 ja>1 en 9 't tw$e als 'er vi] voet 01 #ifjj4 ja> gev54 ,hi]uit blykt dat deze v]ond]/ell+ van d5 aanwas d] mulle vette a>de op g55 go$5 grond /eunt4 ,de s*eikundige ontb9d+ d] plant5 wy/ aan1 dat zy be/aan uit wat]1 a>de1 e5 zuur en e5 alkalis* z\t1 olie1 en e5 ontvlamba> beg9sel1 onafhangelyk van de olie4 ,deze /(f5 moet5 i$] ja> 9 de nieuwe plant5 indr+51 om h>e zelf/&igheid uittemak51 en word51 als w>e het1 tot nieuwe plant5 h]s*ap51 na dat ze vry g]aakt zyn van 't li*aam d] plant van het voorga&e ja>1 't zy door v]rott+1 't zy door het v]br&5 d]zelv]4 ,de vette mulle a>de1 s*eikundig ond]zogt1 heeft dezelve eig5s*app54 ,e5 zuur z\t en e5 br&ba> beg9sel zyn ov]vlo$ig 9 de lugt1 en kunn5 dus gemakkelyk aan de mulle a>de t]uggegev5 word51 en dus 9 de nieuwe plant5 kom54 ,het wat] komt insgelyks van d5 reg5 en de sneeuw uit d5 dampkr+2 alkalis*e en oliagtige deeltjes1 ( e5 soort van zeep1 alle5 ontbrek5 'er nog aan2 welk51 wanne] zy1 gevoegd by de voorga&51 aan ene mulle a>de word5 m$eg$eeld1 ene ze] go$e tu9a>de zull5 voortbr5g54 ,nu1 deze beg9sels word5 voortgebragt uit v]rott+ ( v]br&+ van groeib>e ( di]lyke zelfs/&igh$51 en zyn de grote bevord]a>s d] groey+4 ,ma> de grote vraag is1 van wa> deze voor de groey+ zo noodzakelyke beg9sels oorspronglyk gekom5 zyn4 ,te zegg51 dat zy van v]rotte plant5 gekom5 zyn1 is de zelve vraag op nieuws te do54 ,da> is dan niets op1 dan te /ell5 dat zy oorspronglyk van d5 grot5 ,s*epp] van het ,heelal zyn voortgebragt1 en met die eig5s*app5 voorzi51 welk5 h5 bekwaam mak5 om door v]s*ill5de m5g+5 nieuwe li*am5 voort te br5g54 ,en wanne] zy door de vogtigheid 9 de zad5 d] plant5 word5 +ebragt1 ontzwagtel5 zy de zaadtjes1 en br5g5 e5 nieuw wez5 voort1 bekwaam om de di]lyke s*epp+ te vo$54 ',t is kla>1 dat de ,he] ,kalm zag op de gemelde m5+ van het to5em5 d] mulle tu9a>de2 en dit gaf my geleg5heid om deze grote vraag1 wa>van de ,l&b\w1 de nuttig/e d] kon/51 zo ze] afhangt1 e5s voorte/ell54 ,f4 #fa ,h$]a qu9quefolia ,l9n4 ,sp4 ,pl4 #fb ,liquidamb> ,/yraciflua ,l9n4 #fc ,na/urtium hort5se4 #fd ,wormse$4 #fe ,j]usalem ,oak4 #ff ,ac] rubrum4 #fg ,curl$ ,mapple by de ,engels*54 #fh ,prunus ,virg9iana ,l9n4 ,sp4 ,pl4 #fi ,by ,t\rne=t4 #gj ,spani% ,ne$les4 #ga ,=mica rubra1 ant5na longitud9e corporis1 ,l9n4 ,faun4 ,su4 #gb ,gelyk de ,oe/]s*elp5 e5 di]lyk voortbr5gsel van de zee zyn1 en d]zelv] holt5s vol van deeltjes van zeewat]1 v]vliegt wel het nat1 dog het z\t blyft ov]4 ,als nu de s*elp v]br& en de kalk geblus*t wordt1 v]m5gt zig het z\t met d5 kalk1 en hoe droog ook het ge5 niet zulk5 kalk gemetseld is wordt1 trekk5 egt] altyd de z\tdeeltjes de vogtigheid d] lugt aan en v]oorzak5 het zwet5 d] mur54 ,f4 #gc ,hoe zorgvuldig ook de ,he] ,kalm w>e om dit g$i]te het v]spreid5 te belett51 v]zek]t ons egt] de ,he] ,l9nu 9 zyn ,sy/4 ,nat4 dat de zuidelyke del5 van ,europa alre$s 'er van besmet zyn4 ,scopoli spreekt 'er van ond] zyne ,insecta ,c>niolica p4 #fc4 en ,ge(froy heeft 'er 9 zyne ,insectes de ,p>is ,vol4 #a4 p4 #bfg4 t4 #d4 t4 #i4 ene afbeeld+ van gegev54 ,f4 #gd ,diss4 de ,noxa ,insectorum4 ,amo54 ,acad4 ,vol4 #c4 p4 #cdg4 #ge ,bru*us ,am]ic sept5trionalis4 ,9 zyn ,sy/4 ,nat4 noemt hy hem ,bru*us ,pisi1 ( de ,erwtkev]2 en zegt dat de ,gracula ,quiscula ( de ,purpl$aw van ,catesby dit g$i]te v]nielt2 en dat m5 nu bem]kt1 hoe onvoorzigtig het gewee/ is di5 vogel 9 ,p5sylvanie1 ,new ,j]sey1 en ,nieuw ,engel& uitt]oeij51 dewyl ene m5igte van worm5 die deze vogel plegt te v]sl9d5 ?ans de weil&5 v]niel54 ,f4 #gf ,als m5 de erwt voor dat 'ze gezaid wordt 9 loog van kalkwat] en enig ontbond5 ,rottekruid legt1 wordt de worm die 'er 9 zit g$ood4 ,f4 #gg ,h$]a arborea4 #gh ,raphanus major oblongus4 #gi ,convolvulus radice tub]osa escul5ta4 #hj ,de ,he] ,mill] bes*ryft dez5 drank 9 zyn ,tu9mans ,woordeboek1 ond] het woord ,convolvulus4 ,soort #ag4 en #ah4 #ha ,ursus ,meles4 #hb ,gr\nd hog4 #hc ,dit di] is wa>s*ynlyk de ,sorex cri/atus van ,l9nu4 #hd ,l9n4 ,sp4 ,pl4 #he ,de ,am]ikaans*e ,nagts*aduwe4 #hf ,qu]cus ,m>il&ica ,catesby ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol9a vol4 #a4 tab4 #ai4 ,qu]cus nigra ,l9n4 #hg ,spr+kraut heeft de ,hoog ,duits*e ,ov]zett+4 #hh ,horsewe$4 #hi ,calix1 ,corolla1 /am9a1 ,pi/illum4 #ij ,ac] rubrum4 #ia ,laurus /ivalis4 #ib ,canoetr1 ( by v]kort+ ,knutr4 #ic ,de ,he] ,=/] voegt 'er by1 8dit soort van ,/i] is de ,bos ,bison van ,l9nu40 #id ,hommelvogel1 ( ,bromvogel4 ,dit vogeltje noem5 de ,holl&]s het ,bloemzuig]tje4 #ie ,l9nu noemt hem ,tro*ilus ,colubris4 #if ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol9a ,vol4 ,i4 p4 #fe4 tab4 #fe4 ,m5 v9dt hem ook 9 ,edw>ds ,nat4 ,hi/4 ( ,birds p4 #ch4 tab4 #ch4 #ig ,da> is nog e5 kle9d] soort1 by ,l9nu g5oemd ,tro*ilus m9imus4 ,dit is de kle9/e vogel die bek5d is4 ,e5 di5 de ,he] ,hans ,sloane _h woeg lev5dig ma> tw9tig gre91 en e5 van d5 ,he] ,edw>ds vyf en ve]tig4 ,dog deze laat/e 0 g$roogd4 ,hy is 9 't w]k van ,edw>ds afgebeeld1 9 zyne natuurlyke grootte en met zyn ei4 ,tab4 #aej4 ,f4 #ih ,tubus4 #ii ,flores v]ticillati4 #ajj ,m5?a4 #aja ,canabis spuria4 #ajb ,dit gebrom is de r$5 dat zy ,humm+ bird1 dat zo veel als bromvogel zegg5 wil1 g5oemd word54 #ajc ,v]bascum ,?apsus4 #ajd ,vol4 ,i4 p4 #bg4 tab4 #bg4 #aje ,zulke s*ur5 zyn geme5 9 ,holl&1 het ,noord5 van ,duits*l& en ,pruiss54 ,f4 #ajf ,dit is omtr5t #dj4 van onze ,holl&s*e ,ur5 gaans4 #ajg ,wa>s*ynlyk is dit e5 /e5m]gel4 ,m5 v9dt 'er e5 blauw en gruisagtig soort van 9 het ,graafs*ap ,banff 9 ,s*otl&4 ,m5 gebruikt hem met veel voordeel tot mi/+4 ,f4 #ajh ,de ,he] ,l9nu heeft1 9 zyne ,we/ ,go?is*e ,reisbes*ryv+1 ene afbeeld+ van d5 ,w\wmol5 gegev54 #aji ,blue bills4 #aaj ,l9n4 ,anas acuta4 #aaa ,salvia ,(fic9alis ,l9n4 #aab ,gelyk 'er g5e ,jod5 9 ,zw$5 zyn 0 de ,he] ,kalm onbek5d met hunne godsdi5/plegtigh$51 en om die r$5 v]haalt hy ze als iets byzond]s4 ,f4 #aac ,platanus occid5talis ,l9n4 ,wat]bee* 9 't ,engels*4 #aad ,locu/tree ,l9n4 ,rob9ia ,pseudo ,acacia4 #aae ,dit is de ,rana arborea van ,l9nu1 en wel de ,am]ikaans*e ,v]s*eid5heid da> van4 #aaf ,p9us /robus ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #adai4 #aag ,cupressus ?yoides ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #adbb4 #aah ,dit is ook gebeurd door de bet]e v]5ig+ en de pog+5 d] ,volkplant+51 ond]/eund door de magt van ,groot ,brittanje zelf2 zodat ,kanada ov]weldigd en door d5 laat/5 vr$e geheel aan de ,engels*5 afge/aan is4 ,f4 #aai ,dat is ,bunsem4 #abj ,bte puante4 ,enfant du ,diable4 #aba ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #b4 p4 #fb4 tab4 #fb4 ond] d5 naam van ,putorius ,am]icanus /riatus4 ,l9nu noemt het ,viv]ra putorius4 #abb ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 ,vol4 #b4 p4 #gh4 tab4 #gh4 #abc ,ge5 van deze b]igt5 is voldo5de1 en da>om b5 ik van oordeel1 dat deze ,rosse ,voss5 oorspronglyk uit ,asia zyn gekom51 wa>s*ynlyk van ,kams*atka1 wa> dit soort geme5 is2 dog dat dit al lang gel$5 gebeurd is1 en dat zy zig dus all5gsk5s 9 ,am]ika v]spreid hebb54 ,miss*i5 is het wa> dat de ,wild5 ze noit v]nom5 hebb5 voordat zig de ,europ]s hi] n$]zett$52 dog dit kan da>v&aan gekom5 zyn dat zy van te vor5 ge5 gebruik van d]zelv] vell5 wi/5 te mak54 ,dog to5 die begonn5 gezogt te word51 leid5 zy 'er zig op toe om 'er op te jag51 en1 da> zy ze van te vor5 we9ig gezi5 hadd51 hield5 zy ze voor iets nieuws4 ,het ge5 dit nog bekragtigt is1 dat to5 de ,russ5 ond] d5 ,komm&eur ,b]+ op de ,we/ku/ van ,am]ika l&d51 zy vyf ,rosse voss5 zag51 die zo mak w>5 dat zy 9 't geheel niet bang voor m5s*5 s*554 ,nu dit z\ ze] wel te begryp5 zyn1 als wy ons voor/ell5 dat zy g$ur5de v]s*eid5' geslagt5 op ene plaats gewee/ zyn1 wa> zy door niemant ge/oord wi]d54 ,dog het z\ niet wel te begryp5 zyn1 als wy ze afkom/ig v]ond]/ell5 uit e5 ,l& wa> vele ,inwoond]s zyn1 gelyk als om/reeks ,kams*atka1 en da> zy gewoon w>5 gejaagd te word54 ,f4 #abd ,e5 soort van ,m>5tak1 ( bygewas op de bom54 #abe ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #gji4 #abf ,lycop]don ,tub] ,l9n4 #abg ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #iff4 ,v]gelyk hi] m$e wat 9 't v]volg van de ,tahim en ,tukah zal gezegd word5 #abh ,to5 ,kapite9 ,amadas1 de e]/e ,engels*man die oit 9 ,noord ,am]ika l&de1 voet aan l& zette1 vloog 'er1 om zyne eig5e woord5 te gebruik51 zulk e5 troep ,kran51 mee/ all5 wit1 op1 ond] zulk e5 ges*reuw1 dat het door d5 we]galm v]dubbeld zynde geleek als ( 'er e5 geheel leg] van m5s*5 h>d op s*reuwde4 ,f4 #abi ,blackbirds1 eig5lyk ,%9+ birds1 gl9/]5de vogels4 ,f4 ,l9nu noemt dez5 vogel ,gracula ,quiscula4 #acj ,philosoph4 ,transactions ,n4 #cfh4 #aca ,het ge5 te me] gewigt aan dit gevoel5 van d5 ,he] ,kalm geeft1 is dat de ,algonk9s d5 ,el& ,musu het51 gelyk hy zelf nad]h& aantek5t4 ,en deze ,algonk9s w>51 voor dat de ,iroquoiz5 ( de ,vyf ,volk5 zo magtig wi]d51 het onzaglyk/e volk 9 ,noord ,am]ika1 s*oon zy nu tot e5 ze] g]+ getal gebragt zyn4 ,hunne taal 0 9 di5 tyd e5 soort van algem5e taal 9 geheel ,noord ,am]ika2 zo dat 'er ge5 twyffel ov] blyft ( het ,moose-de] is de ,el&4 ,f4 #acb ,asbe/us fibris ec5tro radiantibus4 #acc ,soap/54 #acd ,dit s*ynt ( het zog5aamde ,frans* ,kryt1 ( miss*i5 de ,soap-rock ( ,zeeprots1 die geme5 is 9 ,kornwal digt by ,liz>dpo9t1 te wez51 en die behalv5 enige talkdel51 voornamelyk uit ene a>de gelyk5de na> magnetia be/aat1 welke met het zure z\t van vitriool e5 a>dagtig vitriool-z\t1 ( ,epsom salt1 geeft4 ,f4 #ace ,m\nta9 ,flax1 ,l9um montanum ,=/]'s ,m9]4 p4 #ag4 ,b]gvlas1 ,b]gl9n54 #acf ,zodanig is het ond] &]5 by de ,n$]l&]s aang5om5 gevoel51 dat de w9d1 die op d5 dag d] l5te nagt en dag ev5+ gewaid heeft1 zes wek5 zal aanh\d5 te way54 #acg ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 ,vol4 #b4 p4 #gd4 tab4 #gd4 ,ray ,syn4 ,quadrup4 p4 #bae4 #ach ,dormice 9 't ,engels*2 ,mus ,cricetus by ,l9n4 #aci 8,m5 heeft wa>g5om50 tek5t hi] de ,he] ,=/] aan1 8dat alle5 zulke ,eekhoorns en vogels1 die hunne ne/5 digt by de plaats hebb5 da> zulke slang5 kom51 e5 zo na> geluid mak51 en de takk5 zo op en n$] lop5 om da> door de a&agt d] slang van hunne jong5 af te trekk51 en dus gebeurt het dat zy dikwyls zo digt by de slang kom51 met inzigt niet om zig 9 h>5 mond te w]p51 ma> om w$] te rug te lop51 dat de slang geleg5heid krygt van ze te byt51 te v]giftig51 en dus optevret54 ,en dit1 d5k ik1 is ene g5oegzame v]kl>+ van deze gehele zog5aamde betov]+40 #adj ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #b4 p4 #gf4 #gg4 tab4 #gf4 #gg4 ,zie ook ,edw>ds ,nat4 ,hi/4 ( ,birds tab4 #aia4 ,het is egt] nog zo uitgemaakt niet dat deze ,eekhoorn dezelve is met d5 ,f9l&s*5 en di5 m5 9 't ,noord5 van ,asia v9dt4 ,de ,am]ikaans*e heeft en5 platt5 p5agtig5 /a>t1 en de ,europis*e en5 rond54 ,f4 #ada ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #b4 p4 #ge4 ,zie ook ,edw>ds ,nat4 ,hi/4 ( ,birds t4 #aha4 ,dog dez5 hebb5 d5 ,vlieg5d5 ,eekhoorn 9 ene zitt5de ge/alte afgebeeld4 ,m5 zal hem hi] vlieg5d5 9 plaat v]toond v9d51 nev5s ene nauwkeurige afbeeld+ van d5 ,gr\nd ,squirrel ( ,a>deekhoorn4 #adb ,sciurus /riatus4 ,zo heet hy ook by ,l9nu4 #adc ,s*i/us tabul>is ,l9n4 ,sy/4 ,nat4 #add ,p9us foliis gem9is1 ,squammis conorum oblongorum aculeatis4 #ade ,spoon tree4 #adf ,kalmia foliis ovatis1 corymbis t]m9alibus1 vel ,kalmia latifolia4 #adg ,naamlyk 9 de ,del5 van de j>5 #agea4 en #ageb4 #adh ,diospyros ,virg9iana4 #adi ,rumex acetosella4 #aej ,l9um ,virg9ianum4 #aea ,p9us ,abies4 #aeb ,p9us sylve/ris4 #aec ,liriod5dron ,tulipif]a ,l9n4 #aed ,cornus florida4 ,l9n4 #aee ,pleuritis4 #aef ,diaphragma4 #aeg ,foxgrapes4 #aeh ,zie hi] ov] het zeldzame dog opm]kelyke w]k getiteld ,torfi ,hi/oria ,v9l&i antiqu1 seu p>tis ,am]ic ,sept5trionalis4 ,hafni1 #agae4 9 #d4 ,f4 #aei ,deze proef door middel van het zilv] g5om5 v]eis*t dat het afkooksel van d5 vis* zo /]k zy dat het als e5 ontb9dvogt op het zilv] w]k5 konne4 ,ma> da> kunn5 v]gift5 wez5 die op het zilv] niet w]k5 en nog?ans dodelyk zyn voor d5 m5s*4 ,het voorzigtig/e z\ by gevolg wez5 van en5 lu/ teg5 te gaan die zo noodlottig z\ kunn5 zyn1 niet alle5 voor enig5 uit het ,s*eepsvolk ma> voor het gehele ,s*ip zelfs1 door het van zo vele nodige h&5 te b]ov54 ,f4 #afj ,t9e4 #afa ,gryllus dome/icus4 #afb ,miss*i5 is dit de ,gryllus campe/ris1 ( gem5e zw>te ,veldkrekel van ,europa1 die ,rsel ze] frai heeft afgebeeld 9 zyn ,w]k ov] de ,insekt5 #b4 ,d4 ,gryll4 f4 #ac4 ,f4 #afc ,cimex lectul>ius4 #afd ,da> is e5 nog onfeilba>d] middel1 te wet51 het h\tw]k1 wa>9 dat ong$i]te zit1 met e5 smeltsel van ,ars5icum ( ,rottekruid te wass*54 ,f4 #afe ,voor het ja> #aged4 #aff ,9 ,sib]ie 9 't ,l&s*ap ,wiatka1 9 het ,g\v]nem5t van ,kazan1 mak5 de ,inwoond]s komm5 en &] huisraad uit de knobbels die m5 da> veel op de b]kebom5 v9dt4 ,zy word5 g$raid1 tamelyk dun gemaakt1 en met e5 sek] soort van v]nis ov]dekt1 dat ze ze] frai maakt1 want het go$ ziet 'er geel uit1 gem>meld met bru9e ad]51 als ( het bes*ild]d 04 ,het be/e soort wordt zo dun gemankt dat het half doors*yn5d is1 en wordt buigzaam 9 w>m wat] gelegd zynde1 zo dat 'er all]h&e g$aant5s aan gegev5 kunn5 word51 dog als m5 het aan zig zelf laat en het k\d geword5 is1 komt het we] tot zyn oude figuur4 ,dit soort van h\t wordt 9 ,rusl& g5oemd ,kap1 en het da>van gemaakte h\tw]k ,kapp[ie ,t*a%ki4 ,het is duur als het van het be/e soort en wel v]ni/ is4 ,f4 #afg ,en dit is iets het ge5 wa>s*ynlyk het invo]5 van ,biss*opp5 9 ,noord ,am]ika1 wa>op vel5 zo ge/eld zyn1 ze] bezwa>lyk mak5 zal4 #afh ,:]e is my fee8 #afi ,myrica aspl5iifolia4 ,l9n4 #agj ,lapis oll>is4 #aga ,j\rnal hi/orique d'un voyage d',am]ique4 ,tom4 #e4 ,lettr4 #ac4 #agb ,calumet de paix by de ,frans*54 #agc ,uit deze bes*ryv+ blykt kla> g5oeg dat deze ,haz5 e5 ond]s*eid5 soort zyn van onze rosagtige grauwe ,haz51 zo wel als van die welk5 9 de noord] del5 van ,europa en ,asia gevond5 word51 die des w9t]s wit zyn1 met zw>te tipp5 aan de or51 dog des zom]s e5 grauw vel hebb54 ,by e5 nauwkeurig ond]zoek z\d5 de ,natuurk5d]s miss*i5 nog me]d] ond]s*eid5de k5m]k5 v9d54 ,f4 #agd ,briti% ,empire 9 ,am]ica vol4 #a4 p4 #ddd4 #age ,catesby noemt hem ,pass] nivalis1 en ,l9nu ,emb]iza hiemalis4 #agf ,tetrao bonasia4 #agg ,rhus glabra4 #agh ,muskusrat1 9 't ,engels*1 ,rat musqu 9 't ,frans*1 ,desmans-,rttor 9 't ,zwe$s*4 ,l9nu noemt hem ,ca/or ,zibe?icus4 #agi ,ca/or ,mos*atus ,l9n4 #ahj ,p$es palmati4 #aha ,magnolia glauca4 #ahb ,de ,m9k ( ,m9x is e5 soort van kle95 ,ott]1 by ,l9nu g5aamd ,mu/ela lutreola4 ,f4 #ahc ,het vlek ,rakoon4 #ahd ,deze kray5 zyn ma> ene v]s*eid5heid van d5 ,corvus ,cornix van ,l9nu4 #ahe ,fagus ,sylvatica4 #ahf ,qu]cus alba4 #ahg ,dit s*ynt ma> ene v]s*eid5heid te zyn van de ,qu]cus rubra4 #ahh ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 ,i4 pl4 #dg4 ,hy noemt hem ,motacilla ,sialis4 ,m5 v9dt hem ook 9 ,edw>d's ,nat4 ,hi/4 ( ,birds p4 #bd4 ,9 myn ,dagregi/] heb ik hem ,moticilla crulea nitida1 pectore rufo1 v5tre albo g5oemd4 #ahi ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #a4 pl4 #ch4 ,hy noemt hem ,cocco?rau/es rubra4 ,l9nu geeft hem 9 zyn ,sy/4 ,nat4 d5 naam van ,loxia ,c>d9alis4 #aij ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #a4 pl4 #ab4 de ,purple ,daw1 en pl4 #ac1 de ,r$-w+$ ,/>l+4 ,wy hebb5 ze 9 dit w]k do5 invoeg54 #aia ,de ,he] ,kalm bes*ryft dez5 vogel 9 't ,latyn1 na> het gebruik d] ,natuurkundig54 ,magnitudo ,/urni4 ,ro/rum subulato conicum1 rectum1 convexum1 basi nudum1 nigrum1 maxillis f]e qualibus1 sup]iori tam5 tantillum longiori4 ,n>es oblongo quadrat1 ad bas9 maxill sup]ioris oblique posit1 nud2 tub]culum corneum1 seu prom95tia p>va a lat]e sup]iori4 ,l+ua acuta1 apice bifida4 ,oculorum iris pallida4 ,capitis frons1 p>s sup]ior1 nu*a collum sup]na ad lat]a cruleo viridia1 nitida1 lat]a capitis sub oculis obscure co]ulea4 ,dorsum totum tectricesque al>um puppure1 s$ non ita manife/e 9 p>te sup]iori uropygii1 s$ ibi magis fulig9e subnigr4 ,remiges prim>i novem nigr2 ct] secund>i nigr1 m>g9e ext]iori purpurasc5tes4 ,rectrices duodecim nigr purpure1 apice rotundat1 quo lat]ibus propiores eo breviores1 int]m$i longissim4 ,cauda explicata v]sus apicem rotunda videtur4 ,gula obscure viridis1 nitida4 ,pectus etiam v]sicolor pro v>ia int] lum5 oculum positura jam nigrum1 jam sm>agd9um4 ,v5t] fulig9eus2 tectrices inf]iores caud obscure purpure4 ,pectus abdom5 sub alis purpurea1 tectrices al>um inf]iores fulig9e4 ,al inf]ius nigr2 femora plumis fulig9eis2 tibi p$es nigri1 nitidi4 ,digiti quatuor m avium plurim>um4 ,ungues nigri1 po/icus ct]is major4 ,deze vogel is de ,mon$ula purpurea van ,catesby1 en de ,gracula ,quiscula van ,l9nu4 #aib ,v]atrum album4 #aic ,gracula ,quiscula4 #aid ,oriolus ,pho5iceus4 #aie ,vacc9ium hispidulum4 #aif ,vacc9ium vitis ida4 #aig ,zie hem 9 ,catesby ,nat4 ,hi/4 ( ,canada4 ,b4 #a4 pl4 #cf4 ond] d5 naam van ,pass] nivalis4 ,l9nu noemt hem ,emb]iza hyemalis4 #aih ,de ,he] ,=/] h\dt dit voor e5 v]s*ynsel van ,noord]ligt4 #aii ,hi] van v9dt m5 hi] ene plaat4 #bjj ,rana ocellata4 #bja ,l9n4 ,turdus migratorius4 ,m5 heeft 'er hi] van1 nev5s van d5 ,mock+-bird ( ,spotvogel1 ene plaat gegev54 #bjb ,corylus avellana4 #bjc ,de ,he] ,kalm s*reef dit wanne] het nog niet aang5om5 0 van de pokjes op de k\de wys te g5ez51 en dus dagt hy dat de beh&el+ d] ,am]ikan5 deze ziekte zo geva>lyk maakte4 ,ma> hi]9 s*ynt hy zig te b$rieg54 ,wanne] de ,khalmukk5 9 ,rusl& de k9d]ziekte kryg51 kom5 'er we9ig door1 en ik d5k dat hi] g5e &]e r$5 van kan gegev5 word51 dan dat deze ziekte altyd geva>lyk is1 ( wanne] de op5e por5 9 de huid te talryk zyn1 het welk komt als m5 zig 9 w>m wat] baadt1 ( wanne] zy te veel geslot5 zyn1 het welk plaats heeft by alle morssige volk54 ,alle de ,am]ikan5 sm]5 hunne li*am5 met olie1 de ,khalmukk5 wass*5 zig noit1 en besm]5 hun lyf en hunne kl$]5 met vet4 ,de ,hott5tott5 zyn1 d5k ik1 voorbeeld5 van morssigheid1 hunne li*am5 zyn besme]d met s*apevet4 ,dit sluit de por5 toe1 belet geheel en al de doorwaassem+1 en maakt de k9d]pokjes altyd dodelyk ond] die volk51 wa>by m5 voeg5 kan het g$urig gebruik van /]ke drank51 wa>aan zy1 s$]t hunn5 omgang met de ,europ]s1 ze] zyn ov]gegev54 ,f4 #bjd ,convall>ia4 #bje ,dit s*ynt de ,sc>abu ,c>ol9us van ,l9nu ,sy/4 ,nat4 p4 #ede4 te zyn4 ,hy is geme5 9 ,new ,york1 ,new ,j]sey1 ,p5sylvanie1 ,m>yl& en ,k>ol9a4 #bjf ,ac>i4 #bjg ,sc>abu /]cor>ius4 #bjh ,cimex lacu/ris4 #bji ,dytiscus piceus4 #baj ,typha latifolia ,l9n4 #baa ,allium arv5se1 odore gravi1 capitulis bulbosis rub5tibus4 ,gronov4 ,flora ,virg94 #cg4 ,het s*ynt het ,allium ,canad5se1 scapo nudo t]eti1 foliis l9e>ibus1 capitulo bulbif]o van ,l9n4 ,sp4 ,pl4 te zyn4 ,f4 #bab ,deze drie /ipp5 zyn d5 mee/5 ,insekt5 eig51 en moet5 by gevolg niet voor k5tek5s van e5 byzond] soort word5 geh\d54 ,m5 noemt ze ,/emmata1 en zy zyn e5 soort van og51 di55de om 9 de v]te te zi51 gelyk hunne &]e og5 di55 om naby zynde voorw]p5 te bes*\w54 ,f4 #bac ,het is e5 /uk dat ond] de ,natuurkundig5 9 v]s*il /aat1 ( de ,zwaluw51 wanne] zy 9 de noordelyke l&5 v]dwyn51 na> w>m] gewe/5 v]huiz51 dan ( zy 9 holle bom5 en gat5 9 rots5 kruip51 en da> d5 w9t] ongevoelig doorbr5g51 dan e9delyk ( zy zig ond] wat] v]b]g5 en met d5 aanvang d] l5te w$] te voors*yn kom54 ,de twee e]/e gevoel5s hebb5 de mee/e go$keur+ v]worv51 het laat/e is by vel5 als e5 spreukje uitgej\wd4 ,ma> de ,natuurlyke ,hi/orie1 gelyk alle &]e ,hi/ori51 /eunt niet altyd op ene inn]lyke wa>s*ynlykheid1 dog op dad51 gegrond op het getuig5is van gelo(wa>dige li$54 ,m5 heeft zeld5 ,zwaluw5 9 't wat] zi5 wegduik52 ,zwaluw5 zyn niet met zulke w]ktuig5 ges*ap5 als kikk]s en hag$iss51 die des w9t]s ongevoelig zyn2 by gevolg kunn5 de ,zwaluw5 des w9t]s niet ond]wat] lev54--,zulk ene wys van r$5]51 d5k ik1 z\ ons te v] vo]5 9 vele gevall52 want1 s*oon m5 niet wel begrypt hoe ,zwaluw5 ond] wat] lev5 kunn51 z\de het egt] wa> kunn5 zyn4 ,hag$iss5 en kikk]s zyn di]5 al te ze] van de ,zwaluw5 v]s*ill5de1 dan dat de laat/5 van e5 di]gelyk maaksel als de e]/5 zyn z\d54 ,de be] en de b]grot zyn 9 d5 w9t] 9 en5 gevoelloz5 /aat1 en hebb5 egt] g5e w]ktuig5 gelyk de kikk]s en hag$isss51 en niemant twyffelt 'er aan dat zy 9 de ruw/e lugt/rek5 9 en5 /aat van gevoelloo%eid zyn4 ,de bewoond]s d] ,alpes grav5 de holl5 d] m>mott5 op1 en v9d5 ze 9 en5 gevoelloz5 /aat1 zo dat zy hun d5 hals afsnyd5 kunn5 zond] dat de di]5 het m9/e tek5 van lev5 gev54 ,dog als m5 d5 slap5d5 m>mot 9 e5 w>m v]trek br5gt en voor het vuur plaat/1 wordt hy lev5dig4 ,d]halv5 moet de vraag door dad5 word5 besli/1 en die ontbrek5 hi] niet4 ,dr4 ,wall]ius1 die b]oemde ,zwe$s*e s*eikundige1 s*reef 9 't ja> #agdh4 d5 #f4 ,sept4 ,o4 ,s4 aan d5 ,he] ,kle91 ,geheims*ryv] d] /ad ,dantzig1 dat hy me] dan e5s de ,zwaluw5 op het riet zig _h zi5 v]zamel51 tot dat zy all5 9 't wat] wegzonk51 na dat zy1 als w>e het1 e5 kw>ti] lang e5 doodli$ gezong5 hadd54 ,ook getuigt hy dat hy ene ,zwaluw gezi5 heeft die 9 d5 w9t] met e5 net uit e5 poel gehaald 01 zynde1 gelyk dit 9 de noord] l&5 gewoonlyk is1 ond] het ys gezonk51 welke 9 ene w>me kam] gebragt zynde by zig kwam1 begon te vlieg51 dog kort da>na /i]f4 ,de ,he] ,kle9 v]voegde zig aan sommige algem5e ,pagt]s 9 de l&5 des ,kon+s van ,pruiss51 9 wi] l&/rek5 vele wat]5 w>51 welk] viss*]y e5 deel uitmaakte van hunne inkom/51 en die het voordelig/ 9 d5 w9t] is ond] het ys1 ges*i$5de met nett5 die me] dan twee ( driehond]d vadem5 zig uit/rekk51 zo dat zy dikwyls met w]ktuig5 van weg5s hunne zwa>te1 moet5 word5 opgehaald4 ,nu alle de volg5de p]son5 ond]vraagd zynde hebb5 voor de we?\d]s*ap ond] ede het volg5de betuigd4 ,i4 ,de ,mo$] d] ,grav9 van ,lehndorf zeide1 dat zy en5 klomp van ,zwaluw5 gezi5 _h1 gehaald uit het ,fris* ,haff1 e5 ,me] dat by ,pillau geme5s*ap heeft met de ,oo/zee1 welk51 9 e5 matiglyk w>m v]trek gebragt zynde lev5dig wi]d5 en begonn5 te vlieg54 ,,ii4 ,de ,graaf van ,s*lieb5 gaf e5 bezegeld getuigs*rift1 behelz5de1 dat des w9t]s 9 het ,me]1 behor5de aan zyn ,l&go$ van ,g]dau51 viss*5de1 hy v]s*eid5 ,zwaluw5 9 het net kreeg1 wa>van hy 'er ene opnam1 ze 9 e5 w>m v]trek bragt1 alwa> zy1 e5 half uur geleg5 hebb5de1 zig begon te beweg51 en e5 half uur da>na h]om te vlieg54 ,,iii4 ,de ,amptman ,witk[ski betuigde1 dat 9 het ja> #agdj4 drie ,zwaluw5 9 e5 net opgehaald wi]d5 9 het grote ,me] te ,didlack54 ,9 het ja> #agda4 kreeg hy twee ,zwaluw5 uit e5 &] deel van het ,me] en bragt ze na> huis1 dewyl zy 9 zyn byzyn gevang5 w>54 ,na d5 tyd van e5 uur wi]d5 zy all5 9 ene w>me kam] lev5dig1 vlog51 en /i]v5 drie ur5 da>na4 ,,iv4 ,de ,amptman ,bonke zeide1 dat hy1 het ,l&go$ ,klesk[ 9 pagt hebb5de1 neg5 ,zwaluw5 9 e5 net van ond] het ys _h zi5 ophal51 die hy all5 9 ene w>me kam] bragt1 wa> hy duidelyk zag hoe zy all5gsk5s bykwam51 dog zy /i]v5 all5 kort da>na4 ,ene &]e reis kreeg zyn volk w$] enige ,zwaluw5 9 e5 net1 dog hy de$ ze w$] 9 't wat] smyt54 ,v4 ,&ries ,rutta1 e5 ,viss*] te ,oletsko1 getuigde 9 't ja> #agdg4 dat tweentw9tig ja> gel$5 hy 9 e5 net twee ,zwaluw5 optrok van ond] het ys van daan1 die 9 ene w>me kam] bykwam54 ,,vi4 ,jakob ,kosiulo1 ook e5 ,viss*] te ,/radau51 betuigde dat 9 't ja> #agcf4 hy 9 e5 net van ond]1 het ys op het ,me] te ,ratski ene dood s*yn5de ,zwaluw optrok1 die b9n5 e5 half uur 9 e5 w>m v]trek bykwam1 dog e5 kw>ti] uurs da>na zwak wi]d en kort da>op ov]le$4 ,,vii4 ,ik kan my zelv5 ond] de ooggetuig5 rek55 van deze vreemde /ell+ 9 de ,natuurlyke ,hi/orie4 ,9 het ja> #agce4 9 d5 w9t]1 zag ik1 e5 kle9e jonge zynde1 v]s*eid5' ,zwaluw5 door en5 ,viss*] uit de ,weissel 9 myn vad]s huis br5g51 wa>van 'er twee 9 e5 w>me kam] zynde gebragt bykwam51 en aan 't vlieg5 g+54 ,ik zag dat ze v]s*eid5' mal5 op d5 kac*el g+5 zitt51 en het heugt my dat zy d5 zelv5 morg5 nog /i]v51 en dat ik ze dood 9 myne h&5 _h4 ,9 het ja> #aged4 na d5 dood van myn5 ,oom ,godefri$ ,wolf1 ,kapite9 9 het ,regim5t ,pools*e ,g>des te voet1 e5 van wi5s erfg5am5 ik zelf 01 be/i]de ik t5 behoev5 myn] m$erfg5am5 v]s*eid5 l&go$]51 gehet5 de ,/>o/y van ,dirs*au 9 ,pools* ,pruiss51 die myn ov]l$5 ,oom van d5 ,kon+ _h gepagt4 ,9 ,janu>i beval ik ond] het ys van het ,me] van ,lybsbau te viss*51 en 9 myne teg5woordigheid wi]d5 'er v]s*eid5 ,zwaluw5 opgehaald1 welk5 de ,viss*] we] 9 't wat] smeet1 uitg5om5 ene1 die ik zelf 9 huis bragt1 hetwelk vyf myl5 van da> lag1 wa> zy bykwam1 dog kort da>aan ov]le$4 ,dit zyn dad5 beve/igd door li$5 van d5 hoog/5 rang1 wa>van sommig5 op5b>e ampt5 bekle$d51 ( door &]51 die1 s*oon van m9d] aanzi51 dezelv5 met ed5 beve/igd hebb54 ,het is onmogelyk te ond]/ell51 dat alle deze li$5 zond] ond]s*eid belang gehad z\d5 hebb5 van ene onwa>heid als ene gebeurde zaak optegev54 ,het is dan ze] wa>s*ynlyk1 ( liev] het is onbetwi/ba> wa>1 dat 9 de noordelyke l&5 de ,zwaluw5 g$ur5de d5 w9t] zig 9 het wat] v]b]g51 en da> 9 en5 /aat van gevoelloo%eid blyv5 tot dat de w>mte 9 de l5te ze w$] lev5dig maakt4 ,d]halv51 dunkt my1 moe/ de /ell+ dus word5 voorge/eld1 8de ,zwaluw5 9 ,spanje1 ,italie1 ,frankryk1 en miss*i5 sommig5 9 ,engel&1 v]huiz5 na> w>m] lugt/rek54 ,&]5 9 ,engel&1 sommig5 9 ,duits*l& en &]e gematigde gewe/51 begev5 zig 9 splet5 en hol5 9 de b]g5 en klipp51 en blyv5 da> 9 en5 /aat van ongevoeligheid4 ,9 de k\d] l&5 v]b]g5 zy zig 9 't wat]1 en blyv5 da> d5 w9t] ov] zond] gevoel ond] het ys40 ,dog da> zyn enige teg5w]p+5 teg5 dit laat/e gevoel51 die wy moet5 oploss54 ,m5 zegt1 hoe komt het dat de viss*5 en &]e vi]voetige wat]di]5 de ,zwaluw5 ond] het wat] niet opvret58 ,het antwoord is g]e$4 ,de ,zwaluw5 kiez5 alle5 tot ha> w9t]v]blyf zulke plaats5 die digt by 't riet zyn1 zo dat zy tuss*5 het zelve 9 n$]z9k5de bevryd zyn voor de gulzigheid h>] vy&54 ,&]5 w]p5 teg52 wa>om haalt m5 g5e ,zwaluw5 uit wat]s da>m5 g$urig met nett5 9 vis*t8 ,ik d5k1 dat het zo ev5 gegev5 antwoord ook op deze vraag pa/4 ,de ,viss*]s drag5 zorg met hunne nett5 die plaats5 te v]myd5 wa> veel riet /aat1 uit vrees van 9 het zelve va/t]ak5 en de nett5 te s*eur52 en dus is de legg+ d] ,zwaluw5 ond] 't wat] oorzaak dat zy zeld5 9 ha> w9t]v]blyf ge/oord word54 ,wat deze m5+ nog v]d] beveiligt is1 dat m5 noit 9 ,pruiss5 ,zwaluw5 uit het wat] gehaald heeft als 9 dat g$eelte van het net dat langs het riet g+1 en somtyds zat5 de ,zwaluw5 met h>e pot5 va/ aan het riet wanne] zy met het net wi]d5 opgetrokk54 ,en wat de zw>igheid aangaat hoe zy zo lang ond] wat] kunn5 zyn zond] te v]rott51 s*ynt het my toe1 dat 'er e5 wez5lyk ond]s*eid is tuss*5 di]5 die 9 't wat] v]smoord zyn en zulk5 die da> gevoelloos 9 legg54 ,da> zyn voorbeeld5 van d+5 die lang ond] wat] zyn gewee/2 wa>by m5 de s*]pe k\de di] l&5 voeg5 kan1 die de v]rott+ belet4 ,wie z\ g$agt hebb5 dat m5 slakk5 en polypes 9 /ukk5 snyd5 kon1 en dat zy de afgesn$5 /ukk5 van hun li*aam w$]om kond5 voortbr5g51 indi5 dit niet ene daad 08 ,m5 behoort de ,natuurlyke hi/orie te beoeff55 als zynde ene v]zamel+ van dad51 en niet als de ,hi/orie van onze giss+5 en m5+54 ,de ,natuur is op ene one9dige wys v]s*eid51 en de ,voorzi5igheid heeft d5 a>d d] di]5 en hunne hui%\d+ ze] ond]s*eid5 gemaakt1 en alles ges*ikt na> de v]s*ill5de ja>getyd5 en lugt/rek54 ,ik oordeelde dez5 lang5 buit5/ap nodig en te v]s*on5 te zyn1 des te me] omdat deze grote voor/&]s d] ,natuurlyke ,hi/orie1 de ,h]5 ,coll9son en ,p5nant1 beid5 hebb5 bewe]d1 dat het onmogelyk 0 dat de ,zwaluw5 ond] 't wat] z\d5 9 't lev5 blyv54 ,ik e]bi$ige de geheug5is en de ass*e van d5 en51 en agte de vri5ds*ap van d5 &]5 ene e] voor my te zyn1 dog ik b5 v]zek]d dat de wa>heid altyd by hun bov5 hunne eig5e m5+5 ges*at geword5 is1 en dat zy altyd g]e$ w>5 om ene z$ige teg5spraak te duld51 wanne] zy opregtelyk wordt voorge/eld1 met inzigt om de wa>heid te bevord]51 en met gevoel5s van e]bi$ en dankba>heid1 gelyk ik 9 dit geval b5 do5de4 ,f4 #bad ,l9nu noemt ze ,hirundo rip>ia4 #bae ,mu/rd4 ,m\sewood4 #baf ,bois de plomb4 #bag ,dit ,currants moet wel ond]s*eid5 word5 van het ,currants dat m5 9 ,engel& heeft1 en 't welk het ,ribes rubrum is4 ,f4 #bah ,caprimulgus m9or ,am]icanus ,catesby ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol9a vol4 #c4 t4 #af4 ,edw>ds's ,nat4 ,hi/4 ( ,birds t4 #fc4 #bai ,geitemelk]4 #bbj ,kungsfogel4 #bba ,v]atrum album4 #bbb ,juglans regia4 #bbc ,malus ,sylve/ris1 floribus odoratis4 ,gronov4 ,fl4 ,virg4 p4 #ee4 ,pyrus coron>ia4 ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #dhj4 #bbd ,dit kan zo zyn 9 de noordelyk] l&5 van ,europa dan de ,n$]l&51 dog da> gebeurt het dikwyls dat de vor/ d5 bloeisem v]nielt4 #bbe ,l9nu noemt ze ,azalea nudiflora4 #bbf ,azalea erecta1 foliis ovatis1 integris1 alt]nis1 flore luteo1 piloso1 prcoci4 ,cold4 ,ebor4 #be4 #bbg ,l9nu noemt dez5 ,kikk] ,rana boans4 ,sy/4 ,nat4 ,t4 #a4 p4 #ceh4 ,catesby ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 ,vol4 #b4 p4 #gb4 heeft hem afgebeeld en bes*rev5 ond] d5 naam van ,rana maxima ,am]icana aquatica4 #bbh ,cypressus ?yoides4 ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #adbb4 ,cypressus ,am]icana1 fructu m9imo4 ,mill]'s ,g>d4 ,diction4 #bbi ,junip]us ,virg9iana4 ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #aad4 #bcj ,junip]us communis4 ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #adgj4 #bca ,e5 ,eil& 9 de ,rivi] ,/4 ,laur5ce1 by ,montreal 9 ,kanada4 #bcb ,w>glo2 ,felis ,lynx1 ,l9n4 ,de ,zw$5 mak5 gewag van twee soort5 van ,lynx51 het ene ,w>glo ( de ,wolflynx1 en het &] ,kattlo ( de ,katlynx g5aamd4 ,de ,duits*]s mak5 het zelve ond]s*eid1 en noem5 het e]/e ,wolf-lu*s1 en het &]e ,katz-lu*s4 ,het e]/e soort is het zwa>/e1 bru9rood1 gem5gd met wit en grauw op d5 rug1 en wit na> d5 buik toe aan met bru9e vlakk54 ,het laat/e soort is kle9d]1 zyn huid is wat witagtig] en me] gespikkeld4 ,f4 #bcc ,anguis nig]4 ,zie ,catesby's ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 a4 p4 #dh4 tab4 #dh4 #bcd ,scuta abdom9alia4 #bce ,sqam subcaudales4 #bcf ,m5 heeft by ene h]haalde ond]v9d+ bevond51 dat het byzond]e k5m]k 't welk ,l9nu gebruikt om de soort5 d] ,slang5 te ond]s*eid51 ontle5d van d]zelv] scuta abdom9alia en caudalia1 ( squam subcaudales1 9 ,slang5 van het zelve soort grotelyks v]s*ilt1 zo dat 'er dikwyls e5 v]s*il plaats heeft van ti5 ( me]4 ,somtyds is het gehele getal d] s*ild5 e5 behulp om het soort uittev9d51 mits m5 v]dagt zy ( de ,slang ook by geval h>5 /a>t v]lor5 hebbe en die w$] aangegroeid zy1 9 welk geval m5 zig van dit k5m]k niet kan b$i554 ,dit k5m]k is zo zek] en go$ niet als m5 wel w5s*5 z\de2 dog de tek5s ontle5d uit de kleur1 vlakk5 ( /rep51 en di]gelyk51 zyn ook niet /&va/ig2 en d]halv5 is het bet] zig aan e5 onvolmaakt k5m]k te h\d5 dan 'er ge5 te hebb54 ,de tyd en ene grondig] k5nis van dit g$i]te zull5 miss*i5 deszelfs natuurlyke k5m]k5 nad] en zek]d] do5 va//ell54 ,f4 #bcg ,deze aanm]k+5 w]p5 ook ene grote zw>igheid op de uitlegg+ dez] zaak1 hi] bov5 ,i4 ,d4 bl4 #acg4 9 ene ,aantek5+ door d5 ,he] ,=/] gegev51 welke uitlegg+ &]s niet onaannemelyk s*e54 #bch ,dat ond] de /]ke drank5 de ,rum de m9/ s*adelyke is1 komt voornamelyk van h>e balsemagtige eig5s*ap1 die zy van de suik] krygt1 welke de br&5de kragt1 all5 /]k5 drank5 eig51 matig]4 ,hoe oud] de ,rum is zoo veel te me] wordt deze br&5de eig5s*ap v]m9d]d4 ,dit is onlangs1 volg5s de ontwyfelba>/e grond5 d] ,s*eikunde1 door d5 ,he] ,dossie1 met duidelyke proev51 bewez51 ,f4 #bci ,de ,new ,yorks*e ,/eur51 die ik dit ja> ov]gebragt heb gezi51 hadd5 korte /ompe neuz51 da> de ,engels*5 lange snoet5 hebb54 ,f4 #bdj ,de ,he] ,kalm b$riegt zig als hy d5kt dat op de topp5 dez] b]g5 niets wil wass5 van wege de kragt d] zonne alda>1 dewyl het algeme5 bek5d1 en op de ond]v9d+ gegrond is1 dat de zon zo grote uitw]k+ niet maakt op de topp5 d] b]g5 als 9 de dal51 en de k\de v]h9d]t dikwyls het h\t op de topp5 d] b]g5 te wass54 #bda ,ag>icus4 #bdb ,ac] rubrum4 #bdc ,ac] sac*>9um4 #bdd ,c>ex4 #bde ,dit gebruik zal m5 d5kelyk van de ,holl&]s ontle5d hebb54 #bdf ,van het ,frans* ,batteaux4 #bdg ,dit wordt volg5s d5 ,o4 ,s4 g]ek5d4 #bdh ,convolvulus ,batatas4 #bdi ,lampyris4 #bej ,fireflies4 #bea ,wat]popl>2 ,populus glaudulis v>iis basi foliorum adnexis1 foliis cordato-deltoidibus1 acum9atis1 s]rato-angulosis1 utrimque glabris4 ,is dit de ,populus het]ophylla van ,l9nu8 ,f4 #beb ,s$]t dat de ,engels*5 ook mee/] van ,kanada zyn moet hi]9 noodw5dig v]&]+ gekom5 zyn4 #bec ,dat is die welke met d5 vr$e van ,ak5 9 't ja> #agdh4 geindigd is4 #bed ,deze ,reis gaf de ,he] ,kalm uit g$ur5de d5 nu laat/5 oorlog tuss*5 de ,frans*5 en ,engels*54 #bee ,te wet5 de ,mohawks1 ,s5ekas1 ,kaijugaws1 ,onondagoes1 en ,onidoes4 #bef ,de ,he] ,=/] wil niet gelov5 dat de ,frans*e ,z5del+5 het bet] dan de ,engels*5 gemaakt hebb52 en ik d5k het zelve met hem4 8,de ,he] ,kalm10 zegt hy1 8s*ynt hi] niet wel ond]rigt te wez54 ,de ,frans*e ,gee/elyk5 hebb5 enige arme ,am]ikan5 tot hunn5 ,godsdi5/ en hunne belang5 ov]gehaald4 ,dog uit het g$rag dez] ,beke]d5 9 v]s*eid5 oorlog5 tuss*5 de ,frans*5 en ,engels*5 bleek het1 dat zy tot de gruwelyk/e wre$h$5 bekwaam w>51 en zelfs me] dan hunne ,heid5s*e ,l&sg5ot52 en dus s*yn5 zy e] b$orv5 dan beke]d te zyn4 ,integ5deel1 de ,engels*5 hebb5 d5 ,bybel 9 de taal van de ,wild5 van ,virg9ie ov]gezet1 en 'er vel5 van tot de w>e k5nis van ,god gebragt4 ,en teg5swoordig hebb5 de ,am]ikaans*e liefdes*ol51 ond] het opzigt van d5 ,he] ,eleaz> ,:eelock1 vel5 van de ,wild5 tot d5 w>5 ,god getrokk54 ,de ,maats*appy t] v]breid+ van het ,euangelium ond] de ,heid55 z5dt alle j>5 op h>e eig5e ko/51 v]s*eid5' ,z5del+5 ond] de ,am]ikan54 ,ook zyn de ,moravis*e ,bro$]5 ze] yv]ig 9 het bek]5 d] ,heid554 ,zo dat1 indi5 de ,he] ,kalm dit alles wat nauwkeurig] _h gadeslag51 hy veel gun/ig] van d5 yv] d] ,engels*5 t] uitbreid+ van het ,euangelium z\de geoordeeld hebb540 #beg ,s9apis arv5sis4 #beh ,deze ,wat]val is hi] 9 pr9t gebragt1 zynde door d5 ,+5ieur ,lewis ,evans getek5d4 #bei ,cons]va4 #bfj ,ca/or ,zibe?icus ,l9n4 #bfa ,dit s*ynt ene nieuwe wa>nem+ te zyn4 ,t5 m9/51 ,l9nu1 ,buffon en ,s>ras9 bew]5 dat de ,muskusratt5 alle5 van d5 ,acoras1 e5 riet1 en &]e wortels lev54 ,f4 #bfb ,=mica rufa ,l9n4 #bfc ,c>p9us o/rya ,l9n4 #bfd ,dit is de woordelyke v]tal+ van het ,zwe$s*e woord1 ,jtte-grytor4 ,zie de ,v]h&el+ d] ,zwe$s*e ,maats*appy d] ,wet5s*app5 voor het ja> #agdc4 bl4 #abb4 en hi]bov5 ,i4 ,d4 bl4 #ed4 en #ee4 #bfe ,culex pulic>is4 ,l9n4 #bff ,culex pipi5s4 #bfg ,ac>i ,am]icani4 #bfh ,bl4 #ai4 #bfi ,9 ,zw$5 en 9 ,rusl& is het de gewoonte ond] all]lei soort5 van m5s*5 van alle week t5 m9/5 e5s te bad51 het welk ges*i$t door middel van ene kam] w>m gemaakt door e5 kac*el1 en dat tot zulk en5 graad dat m5s*5 die 'er niet aan gew5d zyn 'er van /ikk5 z\d54 ,de hette wordt da> geme5lyk v]groot door d5 het5 waassem v]oorzaakt door het smyt5 van gloey5de /55 9 wat]4 ,9 deze bad5 baadt het gem5e volk van beide geslagt5 9 ,rusl& doore51 gelyk de ,rome95 d$51 van de welk51 gelyk ,plut>*us 9 't lev5 van ,cato aantek5t1 de ,griek5 deze onbes*aafde en onbetamelyke gewoonte ontle5d hebb51 die zo algeme5 w]d1 dat de ,keiz]s ,adriaan en ,m>cus ,anton9us g5oodzaakt w>5 'er wett5 teg5 te mak51 die egt] niet w]d5 9 agt g5om52 want wy v9d5 dat de ,k]kv]gad]+ van ,laodicea e5 v]bod teg5s deze erg]lyke gewoonte heeft gegev54 ,en dit nietteg5/a&e v9d5 wy kort da>aan dat li$5 van all]lei /aat1 zelfs ,prie/]s en ,monnik51 te gelyk met de vr\w5 9 't bad g+54 ,van da> is wa>s*ynlyk deze gewoonte na> ,rusl& ov]gegaan1 to5 het ,*ri/5dom 9 dat ,l& wi]d +evo]d4 ,digt by het bad 9 ,rusl& is geme5lyk e5 wat]1 wa>9 het volk zig dompelt als zy door en door heet zyn1 en 9 d5 w9t] roll5 zy zig 9 de sneuw2 en des zat]dags ziet m5 gewoonlyk voor het bad e5 deel mans en vr\w5 geheel nak5d1 hebb5de i$] en5 bondel met ro$5 9 de h&1 wa>m$e zy malk&] 9 het bad vri5delyk d5 rug kwispel54 ,f4 #bgj ,de ,he] ,=/] tek5t hi] aan1 dat hy op zyne reiz5 9 de ,woe/5y5 bov5 de ,rivi] de ,volga geleg5heid gehad heeft deze nuttigheid d] ,!e ook te ond]v9d54 #bga ,by de ,engels*5 g5aamd ,lake ,george4 #bgb 8,hi]1 zegt de ,he] ,=/]1 s*ynt de ,he] ,kalm ,dr4 ,cold51 ,dr4 ,frankl91 en d5 ,he] ,b>tram1 te v]get51 die 9 ,noord ,am]ika de natuur zo zorgvuldig hebb5 nagespoord4 ,hoe z\de zond] de vlyt d] ,engels*5 9 dit ,w]elddeel de plant5 die da> voortkom5 zo m5igvuldig wez5 9 de tu95 van ,engel&8 ,de nieuwe uitgaaf van het ,sy/ema van ,l9nu toont g5oeg aan dat de ,engels*5 9 ,am]ika zelfs veel me] dan de ,frans*5 hebb5 toegebragt t] bevord]+ d] ,natuurlyke ,hi/orie4 ,9 de &]e takk5 d] wet5s*app5 ov]treff5 de ,engels*5 9 ,am]ika de ,frans*5 9 ,kanada ze] v]1 getuig5 zo vele in/ell+5 en opg]egte boek]y5 t] bevord]+ d] gele]dheid1 die m5 9 de ,engels*e ,volkplant+5 v9dt1 en wa>van de ,frans*5 9 ,kanada we9ig wi/5 voor dat dat ,l& 9 de h&5 d] ,engels*5 viel4 ,om niet te sprek5 van de voortbr5gsels van v]s*eid5 9 ,am]ika gebor5e gee/540 #bgc ,het ,l& d] ,ill9oiz5 legt op de ,rivi] ,ohio1 digt by de plaats wa> de ,engels*5 enig gebe5te gevond5 hebb51 dat m5 v]ond]/elde van ,elefant5 te zyn4 ,zie ,i4 ,d4 ,bl4 #fj4 9 de ,aantek5+4 #bgd ,d&elion1 by ,l9nu ,leontodon ,t>axacum4 #bge ,dit noem5 de ,engels*5 ,paddl+4 #bgf ,m>mor s*i/osum ,l9n4 vol4 #c4 p4 #dj4 ,m>mor unicolor nigrum4 ,wall]4 ,m94 p4 #fa4 n4 #b4 ,lime-slates1 s*i/us calc>eus4 ,=/] ,introd4 to ,m9]al4 p4 #i4 #bgg ,li?ophyta4 #bgh ,madrepor4 #bgi ,hond5dood met eironde blad54 #bhj ,vloikruid4 #bha ,i4 ,deel bl4 #cf4 #bhb ,ook wil m5 dat zy e5 dodelyk v]gift voor hond51 wolv5 en &] vee is2 wa>om zy ook ,hond5dood g5oemd wordt4 ,zie d5 nieuw5 druk van ,*omel ,hui%4 ,woord4 op het woord ,apocynum4 #bhc ,arctium ,lappa4 #bhd ,asclepias ,syriaca ,l9n4 ,le ,cotoni]4 #bhe ,zie da> bl4 #bhd4 ,de ,/ill+ia sylvatica1 zegt de ,he] ,=/]1 is wa>s*ynlyk e5 van deze wortel54 #bhf ,tnia4 #bhg ,l\ps m>9s4 #bhh ,zes ,francs4 #bhi ,abies foliis subtus arg5teis4 #bij ,hi] tek5t de ,he] ,=/] het volg5de aan4 8,het s*ynt dat voor het toekom5de de s*one sex 9 de ,engels*e ,volkplant+5 9 ,noord ,am]ika de v]wyt+51 die de ,he] ,kalm doet1 niet zal v]di551 dewyl m5 b]igt dat de ,dames s$]t malk&] zoek5 de loef afte/ek5 9 het v]va>dig5 van het nodige voor h>e hui%\d+51 en dat 9 't algeme5 e5 gee/ van nyv]heid ond] ha> de ov]h& beg9t te nem540 #bia ,tetrao ,logapus4 #bib ,pag4 #gb4 #bic ,ma> zond5 zy getemd zynde die voordel5 die zy nu bov5 het tamme vee hebb51 en die zy aan hunn5 wild5 /aat moet5 dank51 niet v]liez58 ,zek]lyk1 al het wilde g$i]te dat tam gemaakt is geword5 v]a>dt4 ,f4 #bid ,le ,cotoni]4 ,dit is ook de naam di5 zy d] ,asclopias ,syriaca gev54 ,zie bov4 ,bl4 #hi1 #ij4 #bie ,poa culmo compresso1 panicula t5uissima1 spiculis trifloris m9imis1 flosculis basi pubesc5tibus4 ,dus bes*ryft het de ,he] ,kalm4 #bif ,tophus ,tubalca9i ,l9n4 ,s4 ,n4 vol #c4 p4 #ahg4 n4 #e4 ,m9]a f]ri subaquosa nigro crulesc5s1 ,wall] ,m9]4 p4 #bfc4 ,g]m4 ,ed4 p4 #cdj4 n4 #c4 ,zie ,=/] ,m9]4 p4 #dh4 #big ,/9k-rivi]4 #bih ,vliegvogel4 #bii ,deze kalk/e5 s*ynt e5 m]gel te zyn1 ( liev] e5 soort van /e5m]gel2 want m5 v9dt 'er e5 witagtig soort van 9 ,krims* ,t>t>ye1 en digt by ,/iva ( ,!be 9 ,griek5l&1 't welk de ,turk5 en ,t>t>5 gebruik5 om pyp5kopp5 te mak54 ,met kan 9 't e]/ gemakkelyk doorgesn$5 word51 dog v]krygt nad]h& grot] va/igheid4 ,f4 #cjj ,la haute la basse ville4 #cja ,le ,sem9aire4 #cjb ,gelyk het ,nitrum ,suillum van ,l9n4 ,s4 ,n4 vol4 #c4 p4 #hf4 ( de ,lapis ,suillus prismaticus van ,wall] ,m94 p4 #ei4 #da4 ,de ,he] ,=/] noemt di5 /e5 ,/9k-/one4 ,introd4 to ,m9]al4 p4 #dj4 #cjc ,zie hi] ene aantek5+ van d5 ,engels*5 ,ov]zett]4 8,de ,rivi] ,/4 ,laur5ce 0 niet lang] e5 voormuur teg5s de ov]w9n5de ,brits*e vloot 9 d5 laat/5 oorlog4 ,de ,ve/+w]k5 van ,quebec w>5 to5 ook niet 9 /aat de wakk]e aanvall5 van het ,engels* heir te l& te w$]/aan4 ,dit /elde de go$e ,frans*jes 9 ,kanada omtr5t hunne gun/ige g$agte aanga&e de /]kte van hun l& te loor4 ,?ans zyn zy gelukkig door deze omw5tel+ d] ,=tu91 welke h5 aan d5 ,brits*5 ,ryks/af ond]worp5 heeft1 wi5s zoete invlo$5 zy ?ans g5iet540 #cjd ,de ,kruidkundig5 k5n5 deze plant ond] d5 naam van ,panax qu9quefolium1 foliis t]nis qu9atis ,l9n4 ,mat4 ,m$4 4 #aaf4 ,spec4 ,plant4 p4 #ae4 #ab4 ,gronov4 ,fl4 ,virg94 p4 #adg4 ,zie ook ,catesby's ,nat4 ,hi/4 ( ,c>ol4 vol4 #c4 p4 #af4 t4 #af4 ,laffitau ,g9s4 #ea4 t4 #a4 ,*>levoix ,hi/4 de la ,n\v4 ,france ,tom4 #d4 p4 #cjh4 ,fig4 #ac4 en ,tom4 #e4 p4 #bd4 #cje ,description de l',empire de la ,*9e4 ,tom4 #d1 p4 #i4 #cjf ,zie ,osbeck's ,voyage to ,*9a4 ,vol4 #a1 p4 #bbc4 #cjg ,de ,he] ,osbeck s*ynt te twyfel5 ( de ,europ]s enige w9/ do5 met d5 h&el 9 d5 ,g9s5g 9 ,*9a1 aangezi5 de ,*9ez5 de ,kanadas*e wortels zo hoog niet s*att5 als de ,t>ta>s*51 wa>door de e]/5 nauwlyks half zo veel geld5 als de laat/54 ,zie ,osbeck's ,voyage to ,*9a4 ,vol4 #a4 p4 #bbc4 ,f4 #cjh ,dit /rydt lynregt met het ge5 de ,he] ,osbeck v]zek]t4 ,zie bov4 ,bl4 #abe 9 de ,aant4 #cji ,dit is het ,adiantum p$atum van ,l9n4 ,sp4 ,pl4 p4 #aeeg4 ,cornutus 9 zyn ,canad5s4 ,plant4 ,hi/oria p4 #g4 noemt het ,adiantum ,am]icanum1 en geeft by de bes*ryv+ ene afbeeld+ 'er van1 p4 #f4 #caj ,maid5-hair4 #caa ,adiantum ,capillus ,v5]is4 #cab ,solanum tub]osum4 #cac ,convolvulus ,batatas4 #cad ,dit is e5 soort van ,kool met lange ronde eetb>e wortel51 die bov5 d5 grond wass51 wa>9 zy van ,brassica ,napobrassica v]s*ilt1 welk] wortels ond] d5 grond groey54 ,beide de soort5 zyn geme5 9 ,duits*l&1 en de e]/e 9 ,italie4 ,f4 #cae ,dit s*ynt ze] wa>s*ynlyk te wez51 want wy v9d5 9 ,m>co ,paolo1 dat ,kublai ,khan1 e5 van de ,opvolg]s van ,g5ghis ,khan1 na de zuidelyke del5 van ,*9a te hebb5 ov]mee/]d1 ene vloot uitzond om ,japan1 (1 gelyk zy het noemd51 ,nipan-gri1 te v]ov]52 dog e5 geweldige /orm beliep de vloot1 en ge5 s*ip is er oit van te regt gekom54 ,wa>s*ynlyk wi]d5 enig5 van deze s*ep5 op de ,ku/ van ,am]ika gesmet51 die1 regt ov] de grote ,am]ikaans*e ,m]51 tuss*5 de #dj1 en #cj4 gr4 ,n4 legt2 en het s*eepsvolk zal na> alle g$agte deze g$5ktek5s hebb5 opg]igt1 en de voorvad]s zyn gewee/ van enige volk51 ,mozemleks g5aamd1 die enigs9s bes*aafd zyn4 ,en &] g$eelte dez] vloot s*ynt op de ku/ van ,mexiko g]aakt te zyn1 en d5 oorsprong aan het ,mexikaans*e ,ryk gegev5 te hebb51 het welk1 volg5s de v]hal5 d] ,mexikan5 zelv51 zo als ons de ,spanja>d5 b]igt51 niet ze] oud is2 zo dat zy nauwlyks me] dan zev5 ,vor/5 voor ,motezuma d5 tw$5 wet5 opt5oem51 die rege]de t5 tyde dat de ,spaans*5 ond] ,f]n&o ,cortez da> 9 het ja> #aeai4 aanl&d54 ,gevolgelyk begon de e]/e dez] ,vor/5 9 het ja> #abgj4 te reg]51 ond]/ell5de dat elk van hun driend]tig ja> en vi] ma&5 g]ege]d heeft1 en m5 da> de ze/i5 j>5 van ,motezuma bydoet1 omtr5t welk5 tyd ,kublai ,khan1 de ov]weldig] van geheel ,*9a en van ,japan1 op d5 troon zat1 ond] wi5s reg]+ ik me5 dat de gemelde ongelukkige togt op ,japan w]d ond]nom51 die ,am]ika van bes*aafde inwoond]s zal voorzi5 hebb54 ,da> is1 indi5 ik my niet b$rieg1 ene grote ov]e5kom/ tuss*5 de g$aante van de ,afgodsbeeld5 d] ,mexikan5 en die van zulke ,t>t>5 die d5 godsdi5/ van d5 ,dala ,lama aanklev51 welk5 godsdi5/ ,kublai ,khan het e]/ by de ,moguls heeft +evo]d4 ,de ,wild5 van ,am]ika s*yn5 en5 &]5 oorsprong te hebb51 en zyn wa>s*ynlyk afkom/ig van de ,jukaghiri en ,tkhuktkhi1 die 9 enig5 d] noordoo/elyke del5 van ,asia won51 van wa>1 volg5s de b]igt5 d] ,russ51 de ov]togt na> ,am]ika niet ze] lang is4 ,de woe/heid di] twee volk51 gelyk aan die d] wilde ,am]ikan51 de gewoonte van zig het aangezigt te bes*ild]51 hunne ge/eldheid op /]ke drank51 wa>van zig 'er de ,jukaghiri enig5 uit v]giftige en b$welm5de padd5/oel5 wet5 te b]eid51 welk5 zy van de ,russ5 kop51 en vele &]e ov]e5kom/51 ton5 duidelyk aan dat de beide volk5 d5 zelv5 oorsprong hebb54 ,de ,eskimaus s*yn5 e5 en het zelve volk met de ,gro5l&]s1 de ,samoy$5 en de ,lapl&5s te wez54 ,zuid ,am]ika1 en byzond]lyk ,p]u1 is wa>s*ynlyk uit het grote onbek5de ,zuidl& bevolkt1 het welk digt by ,am]ika legt4 ,f4 #caf ,dit /uk is nog niet uitgegev54 #cag ,li*5 rangif]9us4 #cah ,p\r faire un ,recollet il faut une ha*ette1 p\r un ,prtre un ciseau1 mais p\r un ,jesuite il faut un p9ceau4 #cai ,spicul tri- vel quadriflor m9im1 sem9a basi pubesc5tia4 #cbj ,hi] volgt 9 't ,hoog ,duits* w$]om ene bre$vo]ige bes*ryv+ van de omhe9+5 die m5 9 ,am]ika gewoon is om de akk]s te mak51 het welk wy als v]vel5d en voor onz5 ,lez] van ge5 nut hebb5 ov]geslag51 gelyk ook de ,engels*e ov]zett] g$aan heeft4 #cba 8,ik heb het ene soort van dez5 boom1 door de ,frans*5 ,c]isi] g5oemd1 9 myn ,dagboek dus bes*rev520 zegt de ,he] ,kalm4 8,c]asus foliis ovatis s]ratis1 s]raturis pr(undis f]e subulatis1 fructu racemoso4 ,het &]e dus3 ,c]asus foliis lanceolatis1 cr5ato-s]ratis1 acutis1 fructu f]e solit>io4 #cbb ,helleborus trifolius4 #cbc ,helian?us annuus4 #cbd ,v]s*eid5 proev5 hebb5 bewez5 dat e5 vogt 9 e5 &] vogt g$ompeld1 en dan aan de lugt om uittewaassem5 bloot ge/eld1 ze] k\d wordt2 en hoe s*ielyk] de uitwaassem+ na h]haalde indompel+5 voortgaat te /]k] is de k\de4 ,dit is de r$5 dat de wyngee/1 die me] uitwaassemt dan wat]1 ook me] v]koelt dan wat]1 en dat de spiritus salis ,ammoniaci1 die nog vlugg] is dan de wyngee/1 ene nog grot] kragt van v]koel+ heeft4 ,de uitwaassem+ gelukt het be/ als m5 het vat wa>9 het vogt is beweegt1 het aan de lugt bloot /elt1 ( 'er met e5 pa> blaasbalg5 op blaa/4 ,zie de ,mairan ,diss]t4 sur la ,glace2 ,ri*man 9 ,nov4 ,comm5t4 ,petropol4 ad ann4 #agdg4 #agdh4 p4 #bhd4 en ,dr4 ,cull5 9 ,! ,ed9b4 physical & lit]>y ,essays & ,obs]vations vol4 #b4 p4 #ade4 ,f4 #cbe ,het is bek5d dat alle bom5 i$] ja> ma> en5 nieuw5 kr+ mak51 zo dat m5 'er d5 oud]dom van d5 boom1 en d5 spo$ wa>m$e hy groeit1 uit kan opmak54 ,f4 #cbf ,polypodium fronde p9nata1 p9nis alt]nis ad bas9 sup]ne app5diculatis4 #cbg ,wa>s*ynlyk ,onidoes1 zegt de ,he] ,=/]4 #cbh ,v5us m]c5>ia ,l9n4 #cbi ,triglo*94 #ccj ,wa>s*ynlyk 0 die a>de bezwang]d met deeltjes van kop]]ts4 #cca ,de grote ,rivi]4 #ccb ,vitis ,labrusca vulp9a4 #ccc ,saxum micaceo qu>zoso calc>ium4 #ccd ,zie ,bl4 #aae4 #cce ,het b]oemde ,moose-de] is niets &]s dan e5 ,el&1 want niemant kan ontk5n51 dat ,moose-de] van ,musu ( ,moes afkomt1 want de ,u op 't laat/ van dit woord sprek5 de ,algonk9s byna niet uit4 ,voor dat de ,iroquoiz51 ( de ,vyf ,volk51 zo magtig wi]d5 als zy nu zyn1 w>5 de ,algonk9s het voornaam/e volk van ,noord ,am]ika1 en hunne taal 0 9 gebruik ov] het groot/e g$eelte van dat l&4 ,en1 s*oon zy byna geheel door de ,iroquoiz5 uitg]oeid zyn1 is nog?ans hunne taal me] 9 gebruik 9 ,kanada dan enige &]e ,am]ikaans*e taal4 ,f4 #ccf ,hi/oire de la ,n\velle ,france4 ,t4 ,,ii4 p4 #abe4 #ccg ,/]na ,hirundo4 #cch ,seigle de m]4 #cci ,v9l& det goda1 ( het go$e ,wynl&1 is de naam di5 de oude ,sk&9avis*e ,zeeli$5 aan ,am]ika gav51 het welk zy lang voor ,columbus tyd ontdekt hebb54 ,zie ,torfi ,hi/oria ,v9l&i antiqu1 seu p>tis ,am]ic ,sept5trionalis4 ,hafni #agae4 9 #dto4 ,f4 #cdj ,cri?mum4 #cda ,p9us foliis gem9is longis2 ramis triplici fasciculo foliorum t]m9atis1 conis ovatis lvibus4 ,flor4 ,canad4 #cdb ,bov5 ,bl4 #aae4 #cdc ,9 geheel ,pol51 ,rusl&1 ,turkye1 en ,t>t>ye rookt m5 uit pyp5 van e5 soort van /e5m]gel gemaakt1 wa>aan m5 lange h\t5 /el5 va/ maakt2 tot welk e9de m5 geme5lyk de jonge s*eut5 gebruikt van e5 soort van ,spira1 wa>9 e5 m]g zit dat m5 'er ligt kan uitdo54 ,dit soort van /e5m]gel wordt geme5lyk ,zees*uim g5oemd1 omdat het zo zagt is4 ,de ,krims*e ,t>t>5 noem5 het ,kaffekil4 ,m5 maakt all]h&e figur5 op deze pyp5kopp51 en beslaat ze dikwyls met zilv]4 ,f4 #cdd ,phoca vitul9a4 ,l9n4 #cde ,tri*e*us ,rosm>us ,l9n4 #cdf ,enig5 van de zog5aamde ,moravis*e ,bro$]s met enige ,gro5l&]s 9 ,t]ra ,labrador zynde gekom51 nam5 de ,eskimaus de vlugt voor h52 dog e5 d] ,gro5l&]s riep hun toe 9 zyne taal4 ,de ,eskimaus hem hor5de roep51 en zyne taal v]/a&e1 blev5 t5 e]/5 /aan1 kwam5 t]ug1 en w>5 blyde en5 l&sman gevond5 te hebb52 en wa>he5 zy zig begav5 v]teld5 zy ond] de ,eskimaus dat e5 van hunne l&sli$5 aangekom5 04 8,dit bewy/10 zegt de ,he] ,=/]1 8dat de ,eskimaus e5 geslagt zyn v]s*ill5de van alle de ,europis*e ,volk51 dewyl de ,gro5l&s*e taal g5e ov]e5kom/ heeft met enige ,europis*e40 ,zie ov] de ,gro5l&s*e taal ,hans ,eg$e ,bes*ryv+ van ,oud ,gro5l& ,ho(d/4 #af4 en ,&]son ,bes*ryv+ van ,ysl& enz4 ,bl4 #bjb4 en #bdd4 #cdg ,de ,he] ,=/] wy/ zyn5 ,lez]1 die me] van de ,eskimaus bege]t te wet51 na> ,h5ry ,ellis's ,acc\nt ( a ,voyage to ,hudson's ,bay by ! ,dobbs ,galley & ,cali=nia4 c4 en ,! ,acc\nt ( a ,voyage = ! ,discov]y ( a ,nor?we/ ,passage by ,hudsons /reights1 by ! ,cl]k ( ! ,cali=nia1 twee del5 9 #hvo4 en ,crantz ,hi/orie van ,gro5l&1 welk boek 9 't ,n$] ,duits* is ov]gezet4 #cdh ,de v]m9d]+ van het h\t is het alle5 niet wa>door de lugtsge/eldheid van e5 l& v]&]d wordt1 ma> de bevolk+ en de beb\w+ zyn het voomamelyk4 ,de ,rome95 hield5 de w9t]s 9 ,engel& en 9 ,duits*l& voor ze] ge/r5g2 dog gelukkiglyk g5iet5 die twee l&5 teg5swoordig ene veel zagt]e lugt1 het ge5 m5 aan de drie g5oemde oorzak5 moet toes*ryv54 ,by ,pet]sburg op #fj4 gr4 ,n4 w]d de ,rivi] de ,neva 9 't beg9 van ,decemb] #agfe4 met ys b$ekt1 en raakte van het zelve niet vry voor d5 #aa4 ,april #agff4 ,te ,ts>its91 legg5de op #dh4 gr4 #dj4 m94 ,n4 0 de ,rivi] de ,volga re$s d5 #bf4 ,novemb] #agfe4 toegevror51 en het ys raakte los d5 #bg4 ,april ,o4 ,s4 ,het is byna ongelo(lyk dat op ene plaats die by de twaalf grad5 me] zuidwa>ds ligt1 de k\de langdurig] en /]k] z\de zyn dan me] noordelyk4 ,en s*oon 'er 9 d5 omtrek van ,pet]sburg vele boss*5 zyn1 0 da> egt] de k\de m9 ge/r5g en langdurig4 ,ts>its9 9 teg5deel heeft 9 de nabuurs*ap g5e boss*5 op d5 af/& van enige hond]d ,eng4 myl51 indi5 m5 enige enkelde bom5 en wat kreupelh\t langs de ,volga en op de eil&5 9 dezelve uitzond]t4 ,oo/wa>ds aan v9dt m5 g$ur5de vele hond]d myl5 niets dan ruime vlakt5s zond] h\t4 ,het omh\w5 van het geboomte kan dan alle5 de lugt niet zagt] mak51 ma> het beb\w5 van het l& doet 'er me] toe4 ,op e5 beploegd veld smelt de sneuw altyd veel vroeg] dan op e5 l& met gras bewass54 ,de ontvlamb>e en w>me deeltjes1 die met de mi/ op e5 l& gebragt word51 br5g5 veel toe om de ge/r5gheid d] lugt te matig52 ma> de uitwaassem+5 van vele duiz5d5 van m5s*5 en vee 9 e5 wel bevolkt l&1 het br&5 van zo vele w>mte v]oorzak5de deeltjes1 en het v]spreid5 van dezelv5 door d5 dampkr+1 zyn het die uit]mate veel toebr5g5 tot het v]zagt5 van de lugtsge/eldheid4 ,hond]d vi]kante myl5 rondom ,ts>its9 bevatt5 zo veel beb\wd l& niet als ti5 rondom ,pet]sburg4 ,het beb\wde l& is 9 ev5r$igheid met het getal van de inwoond]s di] twee plaats51 en dit maakt het groot/e ond]s*eid 9 de lugtsge/eldheid4 ,da> is nog iets4 ,pet]sburg ligt digt aan zee1 en ,ts>its9 v] b9n5 9 het l&2 en 9 't algeme5 heeft m5 opgem]kt dat plaats5 aan zee geleg5 ene zagt]e lugtsge/eldheid hebb5 dan &]54 ,deze we9ige aanm]k+5 zull51 d5k ik1 voldo5 om r$5 te gev5 van de v]&]+5 9 de lugtsge/eldh$5 d] l&51 die1 ontwyffelba>1 w>m] en gematigd] word5 na> mate de bevolk+ en de l&b\w to5em54 ,f4 #cdi ,cornus sangu9ea4 ,l9n4 #cej ,orignacs4 #cea ,c>ib\x4 #ceb ,l\p-c]vi]s4 #cec ,hi/oire de la ,n\v4 ,france4 ,tom4 #f4 p4 #aeh4 #ced ,de ,s*ryv] heeft deze ly/ 9 't ,frans* m$eg$eeld uit vrees van zig miss*i5 &]s niet volkom5 jui/ uitt$rukk54 #cee ,hi/oire de la ,n\velle ,france ,tom4 #f4 p4 #dae4 #cef ,annona muricata4 #ceg ,fagus pumila4 #ceh ,ep9ette blan*e4 ,de wys van dit ,bi] te br\w5 heb ik 9 de ,v]h&el+ d] ,kon4 ,maats*appy voor het ja> #agea4 bl4 #aij4 om/&iglyk bes*rev54