---------------------------------------- ---------------------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]4 ,alle moeite is g$aan om 9 dit be/& e5 getr\we afbeeld+ te gev5 van de orig9ele v]sie4 ,9 het orig9eel wordt als ae we]gegev51 als oe2 deze s*rfwze is hi] geh&haafd4 ,cursieve tek/ is we]gegev5 als cursief4 a is gebruikt om e5 expon5t we] te gev52 bvoorbeeld d5 #ab;en0 /aat voor d5 twaalfd501 #cte ,aufl40 voor dritte ,aufl40 ,hi] en da> zn spatir+ ( punctuatie /ilzwg5d gecorrige]d4 ,ook zn sommige sam5ge/elde uitdrukk+5 zoals afaan0 en alwat0 enz4 /ilzwg5d gesplit/ tot af aan01 al wat0 enz4 ,ov]duidelke zet- en spelf\t5 9 het orig9eel zn gecorrige]d4 ,aan het e9de van het boek volgt e5 ov]zi*t van de aangebra*te correcties4 ,ev5tuele zetf\t5 9 het ,grieks zn onv]&]d we]gegev54 ,duidelke zetf\t5 9 het ,hebreeuws zn gecorrige]d1 en wa> nodig zn de diakritis*e tek5s /ilzwg5d v]bet]d ( aangevuld4 ---------------------------------------- ---------------------- ,,g]e=me]de ,,dogmatiek4 ,,g]e=me]de ,,dogmatiek4 ,,door ,,dr4 ,h4 ,,bav9ck4 ,,vi]de ,,deel4 ,,kamp54 -- ,j4 ,h4 ,,bos4 -- #aija4 ,,typ4 ,,d] ,,wees9ri*t+ ,,te ,,ne]bos*4 ,,inh\d4 ,,ho(d/uk ,,ix4 ,,ov] ,,de ,,k]k4 ,p>agraaf4 ,bladz4 #dg4 ,het wez5 d] ,k]k #a #dh4 ,de rege]+ d] ,k]k #ei #di4 ,de ma*t d] ,k]k #acb ,,ho(d/uk ,x4 ,,ov] ,,de ,,middel5 ,,d] ,,g5ade4 #ej4 ,het ,woord #aic #ea4 ,de ,sacram5t5 #bae #eb4 ,de ,doop #beb #ec4 ,het ,avondmaal #bii ,,ho(d/uk ,,xi4 ,,ov] ,,de ,,laat/e ,,d+54 #ed4 ,de tuss*5toe/& #cec #ee4 ,de w$]kom/ van ,*ri/us #dbb #ef4 ,de vole9d+ d] eeuw5 #dha ,bre$]e inh\dsopgave ,deel ,i-,,iv #ecj ,regi/] van m9 ( me] v]kla>de ,s*riftuurplaats5 #eeg ,regi/] van ,nam5 #eei ,regi/] van ,zak5 #efi ,,ho(d/uk ,,ix4 ,ov] de ,k]k4 #dg4 ,,het ,,wez5 ,,d] ,,k]k4 #a4 ,de geme5s*ap d]g551 die ,*ri/us en zne weldad5 deela*tig zn1 draagt d5 naam van de k]k4 ,9 /rikt5 z9 is er da>om van deze alle5 b9n5 de gr5z5 van het ,*ri/5dom sprake4 ,ma> dat neemt to* niet weg1 dat er1 gelk van prie/]s*ap en (f]&e en alta> en all]lei &]e elem5t5 9 dogma en cultus1 zoo ook van de k]k analogien zn 9 de godsdi5/5 d] volk54 ,van nature is de m5s* re$s e5 gezellig wez51 e5 2 h wordt uit en 9 en tot de geme5s*ap gebor5 en kan ge5 oog5blik zond] ha> be/aan4 ,huisgez91 maats*app1 /aat1 v]e5ig+5 van all]lei a>d en voor all]lei doel b9d5 de m5s*5 saam en do5 h5 lev5 en h&el5 9 geme5s*ap met elk&]4 ,/]k] nog dan al deze in/ell+5 en corporaties is de b&1 die 9 de religie de m5s*5 v]e5t4 ,er ligt 9 d5 godsdi5/ e5 ma*tig sociaal elem5t1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #f4 ,a4 ,dorn]1 ,kir*e und ,rei* ,gottes1 ,go?a #ahhc ,s4 #aa-ag4 ,de r$5 da>van is niet v] te zoek52 diep] dan iets &]s wortelt de religie 9 het h>t van d5 m5s*4 ,z is met zne s*epp+ na> ,gods beeld onmiddellk gegev5 en da>om onuitroeiba> eig5 aan zne natuur4 ,9 die religie regelt de m5s* zne v]h\d+ tot ,god1 en deze is c5traal en pr9cipieel4 ,zooals onze v]h\d+ tot ,god is1 zoo is die tot onze m$em5s*5 en tot alle s*epsel54 ,op d5 bodem van alle vrag5 ligt die van de religie4 ,wie 9 d5 godsdi5/ met ons sam5/emt1 is het met ons e5s 9 de diep/e1 heilig/e en alles behe]s*5de ov]tuig+5 en komt vroeg] ( lat] ook op afgeleide punt5 tot hetzelfde inzi*t2 ma> v]s*il van gelo(sov]tuig+ doet b ern/ig nad5k5 9 alle ond]ges*ikte vraag/ukk5 /e$s v]d] uite5gaan4 ,wat 9 d5 godsdi5/ de m5s*5 v]b9dt1 is /]k] dan /(felk belang1 natuurlke liefde1 ( gee/drift voor wet5s*ap en voor kun/2 voor d5 godsdi5/ heeft de m5s* alles1 heeft h ook zn lev5 veil4 ,want indi5 h dez5 v]lie/1 dan v]lie/ h zi*zelv52 9 d5 godsdi5/ /aat volg5s i$]s ov]tuig+ des m5s*5 ziel en zaligheid op het spel4 ,da>om zoekt elke godsdi5/ zi* ook te propage]5 en missionair op te tr$54 ,de religie is nooit e5e private aangeleg5heid1 e5e subjectieve op9ie1 e5e kwe/ie van smaak2 z sluit /e$s de pret5tie 91 de w>e en zaligmak5de te zn1 en zoekt da>om +ang b &]51 uitbreid+ zoo mogelk ov] heel de m5s*heid he54 ,z is nooit e5e zaak van d5 individu alle51 ma> /e$s ook van het gez91 de familie1 het volk en d5 /aat4 ,z br5gt da>om altd e5 geme5s*appelk dogma en e5 geme5s*appelk5 cultus voort1 als het w>e g$rag5 door het besef1 dat niet de enkele m5s* ma> de m5s*heid het voltooide beeld ,gods1 zn tempel en li*aam is4 ,buit5 het t]re9 d] bzond]e op5b>+ is e*t] algeme5 het bewu/zn v]lor5 van de e5heid ,gods zo[el als van de e5heid d] m5s*heid4 ,de e5heid van godsdi5/ bep]kt zi* tot de /am- ( volksg5oot52 burg]lke en godsdi5/ige geme5s*ap vall5 sam52 de /aat is zelf ook e5 ,cultusgeme9s*aft4 ,wel op5ba>t de religie zi* t5 deele ook 9 zelf/&ige organisatie van prie/]s*ap1 (f]&51 c]emonin1 godsdi5/ige v]e5ig+5 en geheime g5oots*app52 de buddhi/is*e religie 9 ,tibet v]toont zooveel ov]e5kom/ met die van ,rome1 dat de ,jezuit5pat]s1 to5 z ha> e]/ le]d5 k5n51 er e5 spel des duivels 9 zag54 ,ma> to* bra*t ge5 d] heid5s*e godsdi5/5 het tot zulk e5e zelf/&ige organisatie1 als die1 welke w ond] het ,*ri/5dom 9 de k]k aantreff54 ,het ,mohamm$anisme /i*tte niet &]s dan e5e soort van !ocratis*5 /aat1 wa>9 de ,arabi]5 de he]5 d] ond]worp5 volk5 zn en de koran het wetboek is ook voor het burg]lk re*t4 ,en het ,buddhisme vormde sle*ts v]e5ig+5 van w]eldontvlu*t5de monnik51 die op de burg]lke maats*app e5 v]lamm5d5 druk oef5d5 en teg5ov] d5 /aat nimm] zelf/&ig w]d54 ,cf4 ,saussaye1 ,religionsges*4 ,i #acb4 ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #gbg f4 ,rauw5h(f1 ,wsb4 v4 d4 godsd4 #hcev4 ,tiele1 ,inl4 tot de godsdi5/wet4 ,twe$e reeks #ahii bl4 #acb-aed4 ,falke1 ,buddha1 ,mohamm$1 ,*ri/us ,,ii #aee f4 ,voorb]eid w]d e*t] de *ri/elke k]k 9 de dag5 des ,o4 ,te/am5ts4 ,9 d5 patri>*al5 td w>5 de huisgez9n5 d] geloovig5 de godsdi5/ige geme5t5 en de huisvad]s de prie/]s2 e5 g]egelde1 geme5s*appelke cultus be/ond er nog niet1 al ligt 9 ,g54 #d3bf to* re$s opgeslot51 dat de ,se?iet5 teg5ov] de ,kaniet5 d5 naam ,gods begonn5 uit te roep5 en te pr$ik51 en al kwam er na d5 zondvlo$ tuss*5 ,semiet51 ,japhetiet5 en ,*amiet5 e5e s*eid+ tot /&4 ,b ,abraham kreeg deze s*eid+ zelfs voor eeuw5 ha> beslag4 ,god liet van nu voortaan de ,heid55 w&el5 op hunne eig5e weg5 en ri*tte met ,abraham en zn zaad e5 v]bond op1 dat ook uitw5dig door het teek5 d] besnd5is de k]k van de w]eld afs*eidde en aan d5 voet van ,s9ai beve/igd en tot e5 nationaal v]bond v]hev5 w]d4 ,ond] ,israel 0 k]k en /aat niet n en hetzelfde2 er 0 ond]s*eid tuss*5 prie/] en kon+1 tempel en paleis1 godsdi5/ige en burg]lke wett54 ,ma> beide w>5 to* zoo nauw v]e5igd1 dat burg] en geloovige1 natie en volk ,gods saamviel5 en het ne ,goddelke wet 01 die heel het lev5 van ,israel behe]s*te4 ,israel als volk 0 e5e ( e5e 4 ,beide deze woord5 word5 9 het ,o4 ,t4 van de v]gad]+ ( de geme5te ,israels1 zond] ond]s*eid van beteek5is1 gebruikt4 ,ma> na de ball+s*ap ond]g+ ,israels volksbe/aan e5e m]kwa>dige v]&]+2 de ,jod5 hield5 op e5 volk te zn als de &]e volk5 d] a>de en w]d5 e5e godsdi5/ige geme5te4 ,op alle plaats5 9 en buit5 ,pale/9a ont/ond5 er sam5kom/5 d] geloovig5 op d5 sabbat1 ,ps4 #gd3h1 ,hd4 #ae3ba1 om de wet te lez5 en 9 ha> ond]wez5 te word52 het le]5 0 het voornaam/e be/&deel van d5 da>9 geoef5d5 e]$i5/1 ,mk4 #a3ba1 #f3b enz4 ,deze v]gad]+51 1 1 w]d5 voor de ,jod5 me] en me] het middelpunt van hun religieuse lev5 en kreg5 9 plaats5 met gem5gde ( ov]weg5d grieks*e bevolk+ e5e zelf/&ige organisatie4 ,de tempel te ,j]uzalem bleef wel be/aan en w]d nog altd geerd als de plaats van de bzond]e teg5woordigheid ,gods4 ,ma> de ,jod5 buit5 ,j]uzalem kreg5 to* all5gs e5e godsdi5/oef5+1 die buit5 tempel en alta>1 buit5 prie/]s*ap en (f]&e omg+1 en geheel en al 9 pr$ik+ en 9 geb$ be/ond4 ,da>door w]d re$s 9 de dag5 des ,o4 ,t4 de *ri/elke geme5te voorb]eid4 ,ev5als de beide hebreeuws*e1 w]d5 de grieks*e woord51 en 1 oorspronkelk voor deze godsdi5/ige sam5kom/5 d] ,jod5 doore5 gebruikt2 de ,,lxx zet 9 d5 regel door ov]1 en door 1 behalve 9 ,ex4 ,lev4 ,num4 ,jos41 wa> ook gewoonlk door wordt v]taald4 ,ma> langzam]h& kwam er b de ,jod5 to* re$s dit ond]s*eid1 dat me] de empiris*e1 feitelke sam5kom/ a&uidt 7congregatio1 v]gad]+71 en het woord wordt voor de ideale geme5te1 gelk z de door ,god tot zn heil g]oep55 omvat 7convocatio1 geme5te74 ,cf4 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes im ,zeitalt] ,jesu ,*ri/i ,,ii #dbh-dcc4 #b4 ,hi]uit wordt v]kla>d1 dat het *ri/elk spraakgebruik het woord alle5 van de godsdi5/ige v]gad]+5 d] ,jod5 en van de geb\w51 wa>9 z plaats _h1 bleef bezig51 ,mt4 #d3bc1 ,hd4 #ac3dc1 ,op4 #b3i1 #c3i1 ma> ov]ig5s van het woord zi* g+ b$i554 ,wel komt dit woord 9 het ,n4 ,t4 enkele mal5 nog van volksv]gad]+5 voor1 ,hd4 #g3ch1 #ai3cb1 #ci1 #da2 ma> doorgaans heeft het e5 godsdi5/ig k>akt] en duidt het de ,n4 ,te/am5tis*e geme5te aan4 ,9 de patri/is*e litt]atuur en vooral b de ,ebioniet5 wordt de *ri/elke geme5te nog wel e5s door aang$uid1 ma> weldra maakt dit woord to* geheel voor plaats1 ,s*r] t4 a4 p4 #dcb4 ,sohm1 ,kir*5re*t #af f4 ,crem] s4 v4 ,het 0 tr\w5s ,*ri/us zelf1 die het e]/ het woord 1 toepa/e op de geme5te1 welke ,h rondom zi* v]gad]de1 ,mt4 #af3ah1 #ah3ag4 ,vele nieuw]e critici zn van me5+1 dat dit woord ,jezus lat] 9 d5 mond is gelegd1 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #baj4 ,ma> er be/aat hi]voor ge5 grond1 en er is niets bevreemd5ds 91 dat ,jezus dat woord 9 di5 z9 gebruikte4 ,want wel trad ,jezus op met de pr$ik+ van het kon9krk d] hemel54 ,ma> ,h droeg da>van t]/ond e5e gans* &]e opvatt+ voor dan zne tdg5oot5 en leefde e]/ vol/rekt niet 9 de v]wa*t+1 dat het gans*e volk zi* beke]5 en ,hem volg5 z\4 ,johannes zond]de re$s door d5 doop d] beke]+ de w>e ,israliet5 van de massa des volks af4 ,en ,jezus 0 zi* niet alle5 van d5 aanvang zn zoons*ap1 zn messianiteit en zn toekom/ig ld5 bewu/1 deel ,,iii #bcev42 ma> ,h v]koos ook e5 aantal jong]5 en v]gad]de h5 rondom zi*2 ,h zond h5 uit1 om te pr$ik5 en discipel5 te w9n52 ,h gaf aan zne volgel+5 &]e wett51 dan die 9 de kr+5 van het ,joods*e volk gold51 ,mt4 #e-g1 #ah3ae-ce1 #bj1 #bh enz4 ,zoo kwam er all5gs e5e s*>e van discipel5 rondom ,hem te /aan1 die zi* ond]s*eidde en afzond]de van het volk d] ,jod54 ,en op deze s*>e pa/e ,jezus nu het woord 1 toe4 ,z w>5 de w>e 1 het e*te volk ,gods1 gelk ,isral dat _h behoor5 te zn ma> nu 9 de v]w]p+ van d5 ,messias betoonde niet te wez54 ,jezus kwam imm]s niet1 om iets vol/rekt nieuws te s*epp51 ma> om de wet en pr(et5 9 v]vull+ te do5 gaan en de e*te1 wez5lke te h]/ell54 ,als ,jezus dit woord dan ook 9 ,mt4 #af3ah en #ah3ag bezigt van zne geme5te1 gebruikt ,h het da>om ook nog 9 gans* algeme55 z94 ,h zegt niet1 dat die 1 1 plaatselk zal zn ( ov] heel de a>de zi* zal uitbreid52 de lat]e ond]s*eid+ van plaatselke en algeme5e k]k is hi] nog niet te v9d54 ,ma> ,jezus zegt heel 9 het algeme51 dat ,h zne 1 9 teg5/ell+ met die d] ,jod51 b\w5 zal1 niet op de wet1 ma> op ,petrus' beld5is van zne messianiteit1 en dat ,h ze da>om ook zelf/&ig inri*t5 en na> eig5 wett5 zal do5 lev54 ,9 de discipel51 die ,jezus zelf rondom zi* v]gad]de1 zn re$s de aanvang5 aanwezig van de ,n4-,te/4 geme5te4 ,ma> zoolang ,jezus op a>de 01 bleef ,h zelf het p]soonlk middelpunt en trad de geme5s*ap d] jong]5 nog t]ug4 ,z w>5 nog niet zelf/&ig en moe/5 dagelks door ,hem gele]d en geleid word54 ,en de ,heilige ,gee/ 0 nog niet1 ov]mits ,*ri/us nog niet 0 v]he]lkt4 ,ma> na ,jezus' he5gaan sluit5 z zi* t]/ond nauw] aane51 ,hd4 #a3ad1 en ontvang5 op d5 p9k/]dag 9 d5 ,h4 ,gee/ e5 eig5 lev5spr9cipe1 dat h5 zelf/&ig maakt teg5ov] het volk d] ,jod5 en h5 ond]l+ t5 nauw/e v]b9dt4 ,dan wordt de geme5te van ,*ri/us 9 beg9sel losgemaakt van ,israels nationaal be/aan1 van prie/] en wet1 van tempel en alta>2 z wordt e5e eig5e1 zelf/&ige1 godsdi5/ige v]gad]+2 z tre$t 9 de plaats van het oude ,israel op als het volk1 als de geme5te ,gods4 ,deze be/ond e]/ alle5 te ,j]uzalem4 ,ma> spo$ig kwam5 er ook geloovig5 te ,sam>ia1 te ,antio*ie en op vele &]e plaats5 ond] ,jod5 en ,heid552 en ook hunne v]gad]+5 w]d5 met d5 naam van aang$uid2 ook z w>5 da> t] plaatse het volk1 de geme5te ,gods4 ,zoo kreeg het woord all5gs ond]s*eid5 beteek5iss54 ,jezus gebruikt het woord nog 9 algeme55 z91 zond] aan de lat]e ond]s*eid+5 te d5k54 ,ma> na zn he5gaan wordt het toegepa/ op d5 kr+ van geloovig5 op e5e bepaalde plaats1 wl deze da> het volk ,gods uitmaakt4 ,en dan wordt het op h5 toegepa/1 hetz z al dan niet 9 e5e bepaalde v]gad]+ be5 zn gekom54 ,9 ,hd4 #e3aa1 #aa3bf1 #a ,cor4 #aa3ah1 #ad3ai1 #bh1 #ce slaat het woord duidelk op de v]gad]+ ( sam5kom/ d] geme5te2 ma> eld]s komt het me]mal5 voor van de geme5te zelve1 ook al is z niet v]gad]d1 en kan er dus van 9 plurali gesprok5 word51 ,rom4 #af3d1 #a ,cor4 #af3a1 ,gal4 #a3b1 #a ,!ss4 #b3ad enz4 ,nog eng] beteek5is krgt het woord1 wanne] het gebezigd wordt van e5 g$eelte d] geloovig51 dat op e5e bepaalde plaats 9 e5 private won+ v]gad]t4 ,9 /$5 n4l41 wa> het getal ,*ri/55 ze] groot w]d1 moe/ m5 wel tot zoog5aamde huisgeme5t5 kom54 ,de ,jod5 hadd5 9 v]s*ill5de plaats51 bv4 9 ,rome1 me] dan ne synagoge2 en de ,*ri/55 w]d5 te me] g5oodzaakt1 zi* b de sam5kom/ te v]deel51 wl z 9 d5 e]/5 td ge5 k]kgeb\w5 hadd5 ma> 9 de won+ van e5 d] geme5tel$5 v]gad]d54 ,volg5s ,hd4 #ai3i kwam5 de ,*ri/55 te ,efeze e5 td lang saam 9 de miss*i5 da>voor gehuurde zaal van e5 zek]5 ,tyrannus1 ma> 9 d5 regel hadd5 z hunne v]gad]plaats 9 e5e private won+4 ,b e5e e5igsz9s aanzi5lke uitbreid+ d] geme5te moe/5 z da>om 9 v]s*ill5de won+5 sam5kom5 en e5 soort van huisgeme5t5 vorm54 ,dit 0 het geval 9 ,j]uzalem1 wa> de geme5te weldra duiz5d5 ziel5 /]k 01 ,hd4 #b3da1 #df1 #dg1 #d3d1 #e3ad1 #h3c1 #aa3ba1 #ab3ab1 #ag1 #ba3h1 en zoo ook 9 ,rome1 ,rom4 #af3bc1 ,cor9!1 #a ,cor4 #af3ai1 ,colosse1 ,philem4 #b1 ,laodicea1 ,col4 #d3ae4 ,deze huisgeme5t5 w]d5 elk voor zi* e5e geheet54 ,ma> da>b wordt de e5heid ge5 oog5blik uit het oog v]lor54 ,want al kom5 de geloovig5 9 dezelfde /ad soms vanwege hun groot aantal 9 v]s*ill5de won+5 saam1 z vorm5 to* da> t] plaatse met elka> de ne 1 ,hd4 #e3aa1 #h3a enz4 ,indi5 de lez+ van ,tis*5dorf 9 ,hd4 #i3ca jui/ is1 word5 da> al de geme5t5 van ,judea1 ,galilea en ,sam>ia ond] d5 n5 naam van 9 s+ul>i sam5gevat4 ,en 9 ,rom4 #ab3e1 #a ,cor4 #ab3ab-bh1 #ae3i1 ,gal4 #a3ac1 ,phil4 #c3f1 ,ef4 #a3bb1 #e3cb1 ,col4 #a3ah1 #bd1 #be word5 op dezelfde wze alle geme5t5 als ne saamg5om5 en oms*rev5 als het li*aam1 de bruid1 het pl]oma van ,*ri/us4 ,deze e5heid van alle geme5t5 komt ook niet e]/ apo/]iori door beld5is1 k]k5orde en synodaal v]b& tot /&2 de k]k is ge5 associatie van p]son51 die e]/ buit5 ha> om tot het gelo( zn gekom5 en da>na zi* hebb5 v]e5igd4 ,ma> z is e5 organisme1 wa>9 het geheel aan de deel5 voorafgaat2 h>e e5heid gaat aan de veelheid d] plaatselke geme5t5 vooraf en ligt 9 ,*ri/us4 ,h is het1 die1 9 d5 /aat d] v]hoog+ zn middela>sw]k voortzett5d1 zne geme5t5 uit zi* als het ho(d sam5voegt en opb\wt1 ,ef4 #a3bc1 #d3af1 #e3bc1 ,col4 #a3ah1 #b3ai1 die ha> v]gad]t en rege]t1 ,joh4 #aj3af1 #aa3eb1 #ag3bj1 #ba1 ,hd4 #b3cc1 #dg1 #i3cv41 altd b ha> blft1 ,mt4 #ah3bj1 #bh3bj1 t5 nauw/e met ha> is v]e5igd1 ,joh4 #ae3av41 #ag3ba1 #bc1 #a ,cor4 #f3ae1 #ab3ab-bg1 ,gal4 #b3bj1 en door zn5 ,gee/ 9 ha> woont1 ,rom4 #f3e1 #h3i-aa1 #a ,cor4 #f3aev41 ,ef4 #c3ag enz4 ,9 zoov] is de bew]+ van ,sohm1 ,kir*5re*t ,s4 #bj jui/1 dat de algeme5e aan de plaatselke geme5t5 voorafgaat2 z is wel niet het hi/oris*e1 ma> to* het logis*e prius1 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #agg2 elke plaatselke geme5te is het volk ,gods1 het li*aam van ,*ri/us1 op het fundam5t van ,*ri/us geb\wd1 #a ,cor4 #c3aa1 #af1 #ab3bg1 omdat z da> t] plaatse datzelfde is1 wat de geme5te 9 ha> geheel is1 en ,*ri/us voor ha> is1 wat ,h voor de gans*e geme5te is1 ,zahn1 ,e9l4 9 das ,neue ,te/4 ,i #cee f4 ,9 de v]s*ill5de plaatselke v]gad]+5 d] geloovig5 komt de ne geme5te van ,*ri/us tot op5b>+4 ,ha> wez5 ligt1 zoo voor het geheel als voor elk d] deel5 9 het bzond] da>91 dat z het volk ,gods is1 ,rom4 #i3be1 #b ,cor4 #f3af1 #ah1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #h3aj1 #ac3ab1 #a ,petr4 #b3i1 #aj1 be/a&e uit m5s*51 die d5 ,he]e toeg$aan en tot ,hem beke]d zn1 ,hd4 #e3ad1 #ad3ae1 die d5 naam van discipel51 bro$]s1 uitv]kor551 g]oep551 heilig51 geloovig5 drag51 ,hd4 #a3ae1 #f3a1 #i3a1 #cb1 ,rom4 #a3g1 #a ,cor4 #a3b enz4 ,9 d5 ruim/5 z9 is de v]gad]+ van al het volk ,gods1 op a>de niet alle5 ma> ook 9 d5 hemel1 ,hebr4 #ab3bc1 9 het v]l$5 en h$5 niet sle*ts ma> ook 9 de toekom/1 ,joh4 #aj3af1 #ag3bj4 #c4 ,deze gee/elke e5heid d] geme5te van ,*ri/us tre$t ook nog 9 d5 na-apo/olis*5 td g$urig op d5 voorgrond4 ,de ,*ri/55 zn de heilig51 de uitv]kor551 z hebb5 n ,god1 n ,*ri/us1 n ,gee/ d] g5ade1 ne roep+1 ,clem4 #a ,cor4 #df4 ,de k]k is e5 tor51 die met d5 rots ,*ri/us n /e5 vormt1 ,h]m4 ,sim4 ,,ix #ac4 #ah1 uit welk5 de /e551 die onre9 en zw>t zn en niet pass51 v]wd]d word51 ib4 #f4 #g2 het gesla*t d] re*tva>dig51 wa>van de goddelooz5 word5 afgezond]d1 ib4 #ag4 #ah4 ,de ,*ri/55 zn de ziel d] w]eld1 ,ep4 ad ,diogn4 #f1 het w>e ,israel1 het gezeg5de volk ,gods1 ,j4 ,dial4 c4 ,tryph4 #aaf4 #abc4 #ace2 z zn all5 prie/]s1 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iv #h1 #c4 ,t]t4 de exh4 ca/4 #g1 hebb5 all5 d5 ,h4 ,gee/ ontvang51 ,ir54 ib4 ,,iv #cf1 #b en vorm5 saam e5e communicatio pacis et appellatio frat]nitatis et contess]atio hospitalitatis1 ,t]t4 de praescr4 #bj enz4 ,da>b maakt m5 dan1 ev5als ,h]mas1 ond]s*eid tuss*5 w>e en vals*e l$5 d] k]k4 ,met het oog op gexcommunice]d5 zeide ,orig5es3 ita fit ut int]dum qui =as mittitur intus sit et ille =is1 qui intus videtur ret9]i4 ,en eld]s spreekt h me]mal5 uit1 dat vel5 g]oep5 en we9ig5 uitv]kor5 zn1 dat er gee/elke en vlees*elke l$5 zn1 dat er onkruid ond] de t>we is en vel] w&el met hun beld5is /rdt1 ,seeb]g1 ,d] ,begriff d] *ri/l4 ,kir*e1 ,erl4 #ahhe ,s4 #bi4 ,ma> spo$ig kwam er 9 deze opvatt+ van de k]k als communio sanctorum e5e groote v]&]+4 ,to5 er 9 de twe$e eeuw all]lei sect5 en ha]esien opkwam51 rees vanzelf de vraag op1 welke de w>e k]k 04 ,en da>op w]d t5 antwoord gegev53 die1 welke b het geheel blft en de geme5s*ap met de ka?olieke k]k ond]h\dt4 ,ka?oliek w]d de k]k re$s g5oemd door ,ignatius1 ,smyrn4 #h1 cf4 ,murat4 en ,m>t4 ,polyc4 #e4 #af4 #ai1 omdat z ov] de gans*e a>de1 9 alle td5 en plaats51 alle geloovig5 omvat en er buit5 ha> ge5 zaligheid is1 ,clem4 #a ,cor4 #eg4 ,ign4 ,ef4 #af4 ,trall4 #g4 ,phil4 #c4 ,h]m4 ,,ix #af4 ,deze ka?oliciteit d] k]k w]d e*t] teg5ov] de kett] niet me] gee/elk opgevat1 ma> v]uitw5digd en 9 e5 zi*tba> in/ituut beli*aamd4 ,de biss*op1 9 re*te ln van de apo/el5 af/amm5d en 9 het bezit d] zuiv]e traditie1 w]d het crit]ium d] w>e k]k4 ,de algeme5e k]k hield op e5 logis* prius te zn en w]d als e5 hi/oris* prius van alle plaatselke k]k5 g$a*t4 ,zoo kwam er 9 het k]kbegrip e5 algeheele omke]4 ,niet de plaatselke k]k5 zn het1 die saam e5e e5heid vorm51 ma> de ka?olieke k]k met het episcopaat gaat vooraf1 en de plaatselke k]k5 zn deel5 van het geheel en sle*ts zoolang w>e k]k51 als z b dat geheel zi* h\d5 en da>aan zi* ond]w]p54 ,de ontwikkel+ van dit ka?olieke k]kbegrip w]d bevord]d door d5 teg5/&1 di5 het van kett]s*e zde ond]vond4 ,het ,gno/icisme maakte van de k]k e5e s*ool1 wa>9 de v]re v]hev5 w>5 bov5 de populaire voor/ell+5 van het hi/oris* ,*ri/5dom4 ,het ,montanisme wilde de k]k ve/ig5 op d5 grondslag van bewe]de inspiratie en pr(etie1 met loo*5+ van alle ambt en gezag2 ecclesia proprie et pr9cipalit] ipse e/ spiritus1 ,t]t4 de pudic4 #ba4 ,het ,novatianisme en ,donatisme v]d5 voor de heiligheid d] k]k t5 ko/e van h>e ka?oliciteit4 ,teg5 al deze dwal+5 trad5 de k]kvad]s op en legd5 me] en me] op het biss*oppelk k]k9/ituut d5 nadruk4 ,de k]k1 welke door de biss*opp5 geleid wordt1 is de e5ige bewa>d/] en pr$ik/] d] wa>heid1 ,ir54 adv4 ha]4 ,i #aj1 #b4 ,t]t4 de praescr4 #bh1 en da>om het onmisb>e in/ituut des heils1 de mo$] all] geloovig51 de uitdeel/] d] g5ade1 de middel>es d] zaligheid1 scala asc5sionis ad ,deum4 ,ubi enim ecclesia1 ibi et spiritus ,dei1 et ubi spiritus ,dei1 ibi ecclesia et omnis gratia1 spiritus autem gratia1 ,ir54 ib4 ,,iii #bd1 #a4 ,t]t4 de or4 #b4 ,clem5s1 ,pa$4 ,i #f4 ,/rom4 ,,viii #ag4 ,gelk er ma> n ,god en n ,he] is1 zoo is er ook ma> ne k]k1 ne kudde1 ne mo$]1 uit welke alle geloovig5 gebor5 word5 en buit5 welke er ge5 zaligheid is4 ,de li*t/raal kan niet van de zon1 de tak niet van d5 boom1 de beek niet van de bron word5 ges*eid51 ,cypr4 de unit4 ecll4 #e4 #g4 ,ook ,augu/9us beweegt zi* 9 d5zelfd5 kr+ van g$a*t54 ,hoewel de k]k door h>e e5heid1 ka?oliciteit en maje/eit re$s vroeg] e5 diep5 indruk op hem _h gemaakt1 w]d h to* e]/ door zn /rd teg5 het ,donatisme #cic-daa g5oodzaakt1 om me] opzettelk ov] ha> wez5 na te d5k54 ,ook dan wordt e*t] niet de le] van de k]k1 ma> blft de le] van de g5ade het middelpunt van zn d5k5 en lev51 en de le] d] k]k komt tot op zek]e hoogte los1 zelf/&ig en onv]zo5d da>naa/ te /aan4 ,want als ,god de e5ige en vol/rekte oorzaak d] g5ade is1 gelk ,augu/9us le]t1 dan kan de k]k dit niet wez54 ,da>om ond]s*eidt h al aan/onds tuss*5 de k]k als corpus v]um en de k]k als corpus p]mixtum1 de doctr4 *r4 ,,iii #cb4 ,er zn l$5 d] w>e k]k buit5 de zi*tb>e k]k1 zooals de engel51 ,en*ir4 #bi1 de moord5a> aan het kruis1 die alle5 d5 blo$doop ontv+1 de bapt4 ,,iv #bb en alle niet-,israliet51 die vr ,*ri/us' kom/ zn zalig geword51 de civ4 ,,xviii #bc4 #dg1 want de *ri/elke religie is zoo oud als de w]eld1 ,ep4 #ajb4 ,tot de w>e k]k behoor5 ook z1 die nu nog goddeloos lev5 ( 9 bgelo( en kett] v]/rikt zn en to* door ,god word5 gek5d4 ,namque 9 illa ineffabili praesci5tia ,dei multi qui =is vid5tur intus sunt1 et multi qui intus vid5tur =is sunt4 ,ex illis ergo omnibus1 qui ut ita dicam intr9secus et 9 occulto intus sunt1 con/at ille hortus conclusus1 fons signatus1 puteus aquae vivae1 p>adisus cum fructu pomorum1 de bapt4 ,v #bg4 ,omgeke]d zn er vel5 b9n5 de zi*tb>e k]k1 die niet tot de electi behoor54 ,er is kaf ond] het kor51 er zn kwade viss*5 ond] de go$e1 er zn plurimae oves =is1 plurimi lupi intus1 hom4 9 ,joann4 #de4 c4 lit4 ,petul4 ,,iii #c4 de bapt4 ,i #aj4 ,multi sunt 9 communione sacram5torum cum ecclesia1 qui tam5 non sunt 9 ecclesia1 de unit4 eccl4 #gd4 ,vanwege deze ond]s*eid+ w]d ,augu/9us door de ,donati/5 bes*uldigd1 dat h twee k]k5 le]de2 ma> h gaf da>op t5 antwoord1 dat h beide niet s*eidde1 ev5m9 als wie b d5 m5s* ziel en li*aam ond]s*eidt1 en dat na> het woord van ,*ri/us onkruid en t>we sam5 moe/5 opwass54 ,de k]k is voor ,augu/9us niet de uitdeel/] d] g5ade1 ma> to* de kr+1 b9n5 welk5 ,god 9 d5 regel zne g5ade uitdeelt4 ,en zoo v]d$igt h ha> teg5 de ,donati/54 ,de k]k is de middel>es d] zaligheid1 omdat 9 ha> alle5 de ,gee/1 de liefde1 de volh>d+ aanwezig is4 ,buit5 ha> is er ge5 zaligheid4 ,want kett]s en s*eurmak]s kunn5 wel het woord en sacram5t m$5em51 ma> niet de w$]geboorte en de liefde4 welke door d5 ,h4 ,gee/ alle5 b9n5 de k]k word5 ges*onk52 hunc spiritum1 quod illi non habeant1 qui sunt ab ecclesia segregati1 ,judas apo/olus #a3aj ap]tissime decl>avit4 ,z hebb5 d5 vorm ma> miss5 het wez51 ev5als afgesn$5 li*aamsdeel5 nog wel e5 h&1 v+]1 oor enz4 zn ma> ge5 lev5 hebb54 ,wie de k]k niet tot mo$] heeft1 heeft ,god niet tot vad]1 de bapt4 ,,vii #dd4 de unit4 eccl4 #a4 c4 lit4 ,petul4 ,,iii #i4 ,de k]k is pia mat]1 sponsa s9e macula et ruga1 unica columba1 sancta ecclesia2 en de k]k blft heilig1 ook al hebb5 de goddelooz5 9 ha> de me]d]heid1 want h>e heiligheid ligt1 ev5als h>e e5heid en ka?oliciteit1 voor ,augu/9us veel me] 9 het objectieve in/ituut van le]1 g5ademiddel5 en cultus1 dan 9 de l$5 d] k]k2 s*eid+ is da>om altd ongeoorlo(d1 e5 bews van hoogmo$ en ongehoorzaamheid1 de algeme5e k]k voor e5e p>ticul>i/is*e ( zelfs e5e nationale inruil5de1 c4 ,cresc4 ,,ii #cg4 de unit4 eccl4 #ab4 #ad4 ,en jui/ door dez5 /]k5 nadruk1 di5 ,augu/9us teg5 de ,donati/5 op het in/ituut d] k]k legt1 heeft h 9 niet g]+e mate bg$rag5 tot de ontwikkel+ van het ,rooms*e k]kbegrip4 ,cf4 behalve de dogm5hi/4 w]k5 van ,h>nack1 ,s*wane enz41 ,seeb]g1 ,d] ,begriff d] *r4 ,kir*e #a-ef4 ,k/l91 ,die ,ka?4 ,auffassung v4 d4 ,kir*e 9 ihr] er/5 ,entw41 ,deuts*e ,zeits4 fr *r4 ,wiss4 u4 *r4 ,leb5 #ahef4 ,h4 ,s*midt1 ,aug4 ,lehre v4 d4 ,kir*e1 ,jahrb4 f4 deuts*e ,!ol4 #ahfa ,s4 #aig-bej4 ,reut]1 ,augu/4 ,/udi5 #ahhg ,s4 #d-aje4 ,dorn]1 ,augu/9us ,s4 #bgf-bie4 ,spe*t1 ,die ,lehre v4 d4 ,kir*e na* dem h4 ,aug4 ,pad]born #ahib4 ,9 de ,middeleeuw5 w]d dit k]kbegrip practis* uitgew]kt 9 de ontwikkel+ d] hi]>*ie1 9 de ma*tige organisatie van het k]kelk in/ituut1 9 d5 /rd d] k]k met en h>e v]heff+ bov5 d5 /aat4 ,des te opm]kelk] is1 dat het !oretis* bna 9 het geheel niet beh&eld w]d4 ,niet de !ologie ma> de jurisprud5tie heeft to5 de ontwikkel+ geleid1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #djj4 ,ov] de le] d] k]k v9d5 w alle5 iets b ,hugo ,vict41 de sacr4 ,,ii #b4 ,halesius1 ,summa ,,iv qu4 #d4 ,?omas1 c4 ,g5t4 ,,iv #gf4 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #aja art4 #b4 ,,ii #b qu4 #aj art4 #aj4 qu4 #hh art4 #ab4 ,,iii qu4 #h art4 #c4 #d4 qu4 #fh art4 #i4 ,e]/ na de be/rd+ door ,wiclef1 ,hus1 de ,h]vorm]s enz4 wordt het k]kbegrip van ,rooms*e zde bre$] ontwikkeld en v]d$igd1 vooral door ,torquemada #adfh1 ,cate*4 ,rom4 ,i c4 #aj4 ,canus1 ,loci !ol4 ,,iv-,,vi1 ,bell>m9us1 ,disp4 de controv4 ,tom4 ,i en ,,ii4 ,becanus1 de ecclesia ,*ri/i itemque de ecclesia ,romana #afae4 ,id4 ,manuale controv4 ,i #a-e4 ,bossuet1 ,exposition de la doctr9e de l'glise ca?4 sur les matires de controv]se #afga enz4 ,9 dit k]kbegrip /aat het zi*tba> in/ituut op d5 voorgrond4 ,*ri/us heeft n4l4 op a>de e5e k]k ge/i*t1 wa>aan de zi*tb>e en de onzi*tb>e zde onafs*eidelk v]bond5 zn4 ,ev5als 9 ,*ri/us e5e ,goddelke en e5e m5s*elke natuur1 9 i$] m5s5 e5 ziel en li*aam1 9 het sacram5t e5 teek5 en e5e beteek55de zaak v]e5igd zn1 zoo zn er 9 de k]k e5e zi*tb>e en e5e onzi*tb>e zde4 ,de zi*tba>heid d] k]k b]u/ op de vlees*word+ des ,woords4 ,*ri/us is de causa effici5s1 exempl>is en f9alis van de k]k2 ,h leeft zelf als pr(eet1 prie/] en kon+ door d5 ,h4 ,gee/ 9 ha> voort1 en /ort al de gav5 zn] g5ade 9 ha> uit4 ,h deelt deze uitsluit5d m$e door middel van ambt en sacram5t2 het in/ituut gaat dus vr het organisme2 de k]k is e5e mo$] d] geloovig51 voordat z e5e v]gad]+ is2 de ecclesia doc5s met ha> hi]>*is*e inri*t+ en ha> g5adew]k5de sacram5t5 gaat aan de ecclesia audi5s vooraf en /aat hoog bov5 ha>4 ,op deze ecclesia doc5s zn dan ook 9 de e]/e plaats al die eig5s*app5 toepasselk1 die de ,rooms*e ,*ri/5 aan zne k]k toek5t4 ,z is de ne1 e5ige1 alle5-*ri/elke1 ka?olieke1 door regelmatige successie van de apo/el5 af/amm5de1 onv]gankelke1 onfeilb>e k]k1 die aan alle &]e zoog5aamde k]k5 het be/aansre*t betwi/1 intol]ant is kra*t5s ha> a>d1 ge5 &]e k]k5 naa/ zi* duldt ( erk5t1 van welke af te wk5 9 de le] ( te s*eid5 9 het lev5 altd zonde en nooit geoorlo(d is4 ,want omdat ,*ri/us alle g5ade alle5 m$$eelt door ambt en sacram5t1 da>om is de ecclesia doc5s1 het ,rooms*e k]k9/ituut1 de e5ige middel>es d] zaligheid1 de bewa>d/] en uitdeel/] van alle g5ade voor alle m5s*51 de e5ige ark des beh\ds voor heel het m5s*elk gesla*t4 ,z alle5 leidt d5 m5s* tot de ,s*rift1 tot d5 p]soon van ,*ri/us1 tot de geme5s*ap met ,god4 ,de heilsorde is niet deze1 dat ,god door zn ,woord d5 m5s* tot de k]k leidt1 ma> omgeke]d gaat z van de k]k uit en vo]t dan tot de ,s*rift en tot ,*ri/us he54 ,da>om behoort de k]k voor all5 k5ba>1 aanwsba> en zelfs bewsba> te zn2 door h>e eig5s*app5 en k5teek55 moet z zoo duidelk 9 het oog spr+51 dat er t5 h>5 aanzi5 ge5 twfel mogelk is en alle5 mo$willig en s*uldig ongelo( ha> misk5n5 en v]w]p5 kan4 ,z is de all]e]/e en voornaam/e k5bron d] wa>heid en wordt om deze r$5 door vele ,rooms*e !olog5 9 de le] d] pr9cipia beh&eld4 ,van deze ecclesia doc5s is de ecclesia audi5s volkom5 afhankelk2 z heeft alle5 passief deel aan al de he]lke eig5s*app5 d] k]k2 ha> e5ige taak is1 om de bov5natuurlke g5ade uit de h& van d5 prie/] 9 het sacram5t aan te nem52 gelo( aan wat de k]k gelo(t1 gehoorzaamheid aan de hi]>*ie1 ond]w]p+ aan d5 paus is ha> groot/e deugd en tot de zaligheid noodzakelk4 ,ubi papa1 ibi ecclesia4 ,van de qualiteit dez] ecclesia audi5s hangt da>om het wez5 d] k]k niet af4 ,wel is het go$ en nuttig1 dat de l$5 d] k]k geloovig5 zn2 decor ecclesiae pr9cipalit] 9 int]ioribus consi/it1 ,?omas1 ,s5t4 ,,iv di/4 #ae qu4 #c ad #a4 ,ma> de ecclesia doc5s1 het objectieve heils9/ituut blft er ev5go$ de w>e k]k om1 ook al zn h>e l$5 ongeloovig5 en goddelooz54 ,ge5 l$5 d] k]k van ,*ri/us zn all51 die buit5 de ,rooms*e k]k zi* bev9d51 zooals de cate*um551 de excommunicati1 de s*ismatici enz4 ,hun *ri/elk gelo(1 hun vrome w&el baat hun niet2 z zn buit5 de alle5zaligmak5de k]k4 ,ma> l$5 van de k]k zn wel all51 die 9 de geme5s*ap met ,rome blv51 al zn z ook op5b>e ongeloovig5 en goddelooz54 ,dez5 zn niet actu ma> pot5tia de ecclesia2 z behoor5 niet tot de ziel ma> tot het li*aam d] k]k2 z zn niet zoo p]fectissime de ecclesia1 als deg551 die geloov5 en 9 de ,rooms*e k]k lev52 ma> z zn to* l$5 d] k]k en behoor5 er ev5go$ toe als het li*aam tot 's m5s*5 wez5 behoort4 ,om op e5ig]lei wze1 me] ( m9d] volmaakt1 tot de k]k te behoor51 is ge5 int]na virtus van gelo( ( liefde noodig1 ma> alle5 ext]na pr(essio fidei et sacram5torum communio4 ,want de k]k is ev5 visibilis et palpabilis1 ut e/ coetus populi ,romani vel regnum ,galliae aut respublica ,v5etorum4 ,z is 9 n woord coetus hom9um ejusdem ,*ri/ianae fidei pr(essione et eorundem sacram5torum communione colligatus1 sub regim9e legitimorum pa/orum ac praecipue ,*ri/i 9 t]ris vic>ii ,romani pontificis1 ,bell>m9us1 de eccl4 mil4 ,,iii #b4 cf4 ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #afc f4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ,i #ahch p4 #bjg sq4 ,mhl]1 ,symbolik #cf f4 ,sim>1 ,dogm4 #egf-eib4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #bgi-cgg4 ,jans51 ,prael4 ,i #cbe sq4 ,concil4 ,vatic4 ed4 ,lac5sis ,,vii ,frib4 p4 #bfi sq4 #efg sq4 enz4 #d4 ,9 dezelfde mate als dit ,rooms*e k]kbegrip 9 de ,middeleeuw5 practis* g]ealise]d w]d1 vond het van v]s*ill5de zd5 teg5/& en be/rd+4 ,de ka?olise]+ d] k]kidee 0 9 de e]/e eeuw5 niet ges*i$ dan ond] kra*tig en aanh\d5d prote/4 ,de ,grieks*e ,*ri/5heid1 s*oon ov]ig5s 9 de le] van de k]k met ,rome ov]e5/emm5de1 erk5de nooit het primaat van d5 paus en we]/ond da>m$e het /rev5 na> absolute e5heid en ka?oliciteit4 ,en zoo ook kwam5 9 de ,middeleeuw5 v]s*ill5de sect5 teg5 de ontwikkel+ van de ,rooms*e k]kidee 9 v]zet4 ,de oppositie kwam uit v]s*ill5de beg9sel5 voort4 ,b ,ka?>51 ,albig5z51 ,bulg>51 de volgel+5 van ,amalrik van ,b5a1 de sect5 van d5 nieuw5 en van d5 vren gee/ 0 z de vru*t van duali/is*-mani*ees*e ( gno/is*-pan!i/is*e dwal+54 ,b &]5 zooals de ,wald5z51 ,bradw>d9a1 ,wiclef1 ,hus enz4 w]kte de bes*\w+ van ,augu/9us na1 volg5s welke de k]k e5e v]gad]+ van pra$e/9ati 04 ,ma> de k5ba>heid dez] w>e k]k w]d dan niet objectief 9 de b$i5+ van woord en sacram5t1 do* 9 het heilig lev51 9 het lev5 na> de wet van ,*ri/us1 9 liefde1 armo$e enz4 gezo*t2 v&a> dat de ov]gang uit de idee d] k]k tot de w]kelkheid ontbrak en de pog+ tot re=matie niet doorw]k5 kon ( ook op teleur/ell+ uitliep1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #cib-dai4 ,e]/ 9 de ze/i5de eeuw w]d door de ,h]vorm+ e5 pr9cipieel v]s*ill5d k]kbegrip teg5ov] dat van ,rome geplaat/4 ,lu!r vond vr$e voor zne ziel1 niet 9 het ex op]e op]ato w]k5de sacram5t no* ook 9 de go$e w]k51 ma> 9 de v]gev+ d] zond5 door het gelo( alle54 ,en van dit /&punt uit viel h de ,rooms*e k]k aan1 v]wi]p prie/]1 (f]&e1 monnik5wez51 onfeilba> k]k9/ituut en magis* w]k5d sacram5t1 proclame]de de vrheid van d5 *ri/5m5s* en vatte de k]k op als e5e v]gad]+ van geloovig51 als e5e communio sanctorum1 gelk z als voorw]p des gelo(s 9 de twaalf artikel5 bel$5 w]d4 ,het ko/te ,lu!r hevig5 /rd1 om met de ,rooms*e k]k en ha> k]kbegrip te brek52 e5 program van re=matie _h h niet2 het 0 hem e]/ alle5 te do51 om de misbruik5 teg5 te gaan4 ,ma> h vond en behield zne va/igheid 9 de re*tva>dig+ des zonda>s door het gelo( alle5 en kwam van da> uit veel v]d]1 dan h oorspronkelk _h g$a*t ( b$oeld4 ,dit beg9sel leidde hem ook tot e5e &]e opvatt+ van de k]k1 tot die1 welke h vond 9 de ,s*rift4 ,de k]k 0 ge5 v]gad]+ van pra$e/9ati zond] me] no* ook van zulk51 die na> enkele voors*rift5 d] b]gr$e w&el54 ,ma> z 0 e5e v]gad]+ van geloovig51 van m5s*51 die door het gelo( v]gev+ d] zond5 hadd5 ontvang5 en dus all5 k9d]5 ,gods1 pr(et5 en prie/]s w>54 ,vanzelf _h z da>om e5e onzi*tb>e en e5e zi*tb>e zde4 ,deze ond]s*eid+ is volg5s ,seeb]g1 ,d] ,begriff d] *ri/l4 ,kir*e #ia1 het e]/ niet door ,zw+li ma> door ,lu!r gemaakt4 ,ma> h v]/ond da>ond] ge5 twee k]k51 do* twee zd5 aan e5e en dezelfde k]k4 ,de k]k is voor ,lu!r ge5 platonis* ideaal1 ge5 idee zond] w]kelkheid1 ma> z be/aat voor hem concreet 9 m5s*51 die lev5 en door het gelo( de v]gev+ d] zond5 deela*tig zn4 ,na> de e5e zde is z onzi*tba>1 e5 voorw]p des gelo(s1 want wat m5 gelo(t1 ziet m5 niet2 na> de &]e zde is z zi*tba>1 want z wordt op5ba> en is k5ba>1 niet aan pausdom1 biss*opp51 misgewad5 en &]e uitw5digh$51 ma> aan de zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t4 ,wa> deze is1 kan m5 er zek] van zn1 dat er e5e k]k is2 da> zn w>e geloovig51 al 0 het alle5 ond] de k9d]5 9 de wieg2 ,gottes ,wort kann ni*t ohne ,gottes ,volk se94 ,want er kunn5 9 e5e k]k wel ongeloovig5 zn1 ev5als er 9 e5 li*aam vreemde be/&deel5 kunn5 wez51 ma> het wez5 d] k]k wordt door de geloovig5 bepaald1 het geheel wordt g5oemd na> het voornaam/e deel1 cf4 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #cag f4 ,,ii #ecd f4 ,seeb]g t4 a4 p4 #hd f4 ,gotts*ick1 ,hus'1 ,lu!rs und ,zw+li's ,lehre von d] ,kir*e1 ,zeits4 f4 ,kir*5ges*4 #ahhf4 ,di5ov]e5kom/ig w]d 9 de ,lu!rs*e symbol5 de k]k oms*rev5 als e5e communio ( congregatio sanctorum et v]e cr$5tium1 9 qua evangelium recte docetur et recte adm9i/rantur sacram5ta4 ,z is wel zi*tba>1 heeft ambt5 en in/ell+51 ma> ecclesia non e/ tantum societas ext]n>um r]um ac rituum s$ pr9cipalit] e/ societas fidei et ,spiritus ,sancti 9 cordibus1 ,conf4 ,aug4 en ,apol4 #g4 #h4 ,smalc4 art4 #ab4 ,cat4 maj4 ,,ii #c4 ,de ond]s*eid+ van zi*tb>e en onzi*tb>e k]k di5de oorspronkelk dus alle51 om teg5ov] ,rome uit te sprek51 dat het wez5 d] k]k 9 het onzi*tb>e lag1 9 het gelo(1 9 de geme5s*ap met ,*ri/us en zne weldad5 door d5 ,h4 ,gee/1 ma> vol/rekt niet1 om aan de zi*tba>heid1 aan de realiteit d] k]k e5ig]mate afbreuk te do54 ,spo$ig w]d z e*t] 9 e5 &]5 z9 gebezigd4 ,m5 kon to* het oog niet sluit5 voor het feit1 dat er 9 de k]k 9 hac vita multi mali et hypocritae admixti sunt1 die wel socii v]ae ecclesiae secundum ext]nos ritus zn ma> to* niet de k]k vorm5 en veele] tot het regnum diaboli behoor51 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] #aec4 #aed4 #aee4 ,de k]k kon dus eng] ( ruim] g5om5 word5 als ecclesia /ricte et l>ge dicta1 ib4 #aec4 ,lu!r sprak soms van zwei ,kir*5 en ,melan*ton noemde dit e5 discrim5 duorum corporum ecclesiae1 ,c4 ,r4 #ba1 #ejg1 en lat]e !olog51 zooals ,he]br&1 ,*emniz1 ,hutt]1 ,g]h>d enz4 pa/5 da>op de ond]s*eid+ van onzi*tb>e en zi*tb>e k]k toe4 ,onzi*tba> w]d de k]k nu g5oemd1 niet omdat ze e5e gee/elke zde _h en da>om voorw]p des gelo(s 01 ma> wl de kr+ d] geloovig5 door ons niet kon gek5d word52 en zi*tb>e k]k w]d de naam1 niet voor de op5b>+ d] geloovig5 9 beld5is en w&el1 ma> voor de ongeloovig51 die vroeg] door ,lu!r en de beld5iss*rift5 niet tot de k]k ma> tot het regum diaboli g]ek5d w]d54 ,idee en w]kelkheid1 wez5 en v]s*n+ w]d5 da>door los naa/ elk&] ge/eld4 ,de geloovig5 vormd5 e5e onzi*tb>e ecclesiola 9 de zi*tb>e ecclesia4 ,cf4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxii #fi sq4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #dic sq4 ,hollaz1 ,exam5 !ol4 #abgh sq4 ,buddeus1 ,in/it4 !ol4 #abjg sq4 ,s*mid1 ,dogm4 d] ev4 lu?4 ,k4 #dcd4 #ddj f4 ,s*ultz4 ,das prote/4 ,dogma v4 d4 unsi*tb>5 ,kir*e1 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol4 #ahgf ,s4 #fgc-fij4 ,krauss1 ,das prot4 ,dogma v4 d4 uns4 ,kir*e1 ,go?a #ahgf ,s4 #hj f4 ,seeb]g1 t4 a4 p4 #ajd f4 #ada f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #ebi f4 ,met de ,lu!rs*e le] van de k]k komt de ,g]e=me]de 9 ho(dzaak ov]e51 ma> z v]toont to* enkele niet onbelangrke eig5a>digh$54 ,t5 e]/e neemt het in/ituut d] k]k er e5e e5igsz9s &]e plaats 94 ,lu!r v]/ond ond] de k]k wel de communio sanctorum1 ma> zo*t to* h>e e5heid en heiligheid me] 9 de objectieve in/ell+5 van ambt1 woord en sacram5t dan 9 de subjectieve geme5s*ap d] geloovig51 die dikw]f zoo veel te w5s*5 ov]liet4 ,zoo w]d de k]k me] en me] e5 ,goddelk in/ituut1 dat de e5heid en heiligheid d] geloovig5 realise]5 moe/4 ,9 d5zelfd5 gee/ oms*reef ,melan*ton 9 de ,loci van #aedc de k]k als coetus vocatorum en zeide1 dat w nec alibi electos ullos somniemus1 nisi 9 hoc ipso coetu visibili4 ,en lat]e ,lu!rs*e dogmatici vond5 er e5 v]s*ilpunt 91 dat volg5s hunne le] de uitv]kor55 niet extra coetum vocatorum te zoek5 zn en volg5s de ,g]e=me]d5 ook da>buit5 kond5 voorkom54 ,en w]kelk is het ,g]e=me]de le]1 dat ,god wel ord9>ie de weldad5 van ,*ri/us s*5kt door middel van woord en sacram5t1 ma> to* da>aan niet gebond5 is en1 z het dan ook r>issime1 de zaligheid v]le5t buit5 het in/ituut d] k]k om1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #af1 #ai4 ,urs9us1 ,expl4 cate*4 qu4 #ba4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #djj4 ,gom>us1 ,!ses #cj1 #bi4 ,t5 twe$e bra*t5 de ,g]e=me]d5 de k]k t5 nauw/e met de v]kiez+ 9 v]b& en vatt5 da>om h>e onzi*tba>heid dikw]f &]s dan de ,lu!rs*5 op4 ,zw+li liet e]/ wel de onzi*tba>heid slaan op de ecclesia univ]salis1 die ov] de gans*e a>de v]spreid 0 en da>om door niem& empiris* kon wa>g5om5 word51 9 teg5/ell+ met de ecclesia p>ticul>is1 die op e5e bepaalde plaats aanwezig en zi*tba> is4 ,ma> lat] v]/ond h ond] de ecclesia invisibilis de gezam5lke uitv]kor551 gelk z 9 de twaalf artikel5 voorw]p des gelo(s is en e]/ b de p>\sie zi*tba> zal word54 ,en 9 ond]s*eid+ da>van noemde h de ecclesia univ]salis en de ecclesia p>ticul>is e5e zi*tb>e 7visibilis1 s5sibilis7 v]gad]+ van geloovig51 wa>9 ook hypocriet5 kunn5 zn1 ,fidei ratio1 ,op4 ,,iv #h4 ,9 zne ,*ri/ianae fidei expositio van het ja> #aeca spreekt h dan nog we] e5igsz9s &]s en zegt1 dat de k]k d] geloovig5 op a>de onzi*tba> is1 inzoov] z alle5 de w>e geloovig5 omvat1 en zi*tba>1 inzoov] all5 tot ha> behoor51 quotquot p] univ]sum orbem ,*ri/o nom5 d$]unt1 ,op4 ,,iv #eh4 ,calvn sluit zi* b dit spraakgebruik aan4 ,als h de uitdrukk+ ecclesia invisibilis voor het e]/ 9 de ,in/itutie van #aedc opneemt1 v]/aat h da>ond] de gezam5lke uitv]kor551 die alle5 ,gode bek5d zn1 en ond]s*eidt da>na de k]k als univ]sa hom9um multitudo 9 orbe diffusa1 die zi*tba> is en ook hypocriet5 9 zi* bevat1 ma> to* ook 9 zoov]re we] onzi*tba> en voorw]p des gelo(s is1 als w niet wet5 kunn51 wie da>9 de w>e geloovig5 zn1 ,in/4 ,,iv #a1 #a-i4 ,onzi*tba> kon de k]k dus re$s heet5 9 drierlei opzi*t3 #a als ecclesia univ]salis1 omdat e5 bepaald p]soon de k]k op &]e plaats5 en 9 &]e td5 niet wa>nem5 kan2 #b als coetus electorum1 die e]/ 9 de p>\sie voltooid en zi*tba> zal wez52 #c als coetus electorum vocatorum1 omdat w 9 de k]k op a>de de w>e geloovig5 niet kunn5 ond]s*eid54 ,da>b kwam5 lat] nog &]e gezi*tspunt51 wa>ond] de k]k onzi*tba> kon g5oemd word51 omdat z niet van deze w]eld is1 omdat ha> ho(d ,*ri/us en dus ook z zelve als zn li*aam onzi*tba> is1 omdat ha> groot/e deel 9 d5 hemel is1 omdat z tdelk en plaatselk van b$i5+ d] g5ademiddel5 v]/ok5 kan zn1 omdat z 9 td5 van v]volg+ 9 woe/n5 en spelonk5 s*uil gaat1 omdat z wel 9 h>e uitw5dige beld5is ma> niet 9 het inw5dig gelo( des h>t5 wa>neemba> is1 omdat de k]k nooit op n plaats en 9 n td teg5woordig is ma> door de eeuw5 en volk5 he5 zi* uitbreidt1 ,polanus1 ,synt4 !ol4 #eca4 ,en zi*tba> heette dan de k]k da>teg5ov]1 wl z 9 beld5is en w&el op5ba> wordt1 ( als in/ituut met ambt5 en b$i5+5 optre$t1 ( niet alle5 w>e geloovig5 do* ook hypocriet5 bevat4 ,confessie en dogmatiek b de ,g]e=me]d5 g+ nu e5s van deze en dan van g5e opvatt+ uit4 ,sommig5 /eld5 de k]k als de geme5s*ap van alle uitv]kor55 op d5 voorgrond en noemd5 deze de ecclesia invisibilis1 ,cat4 ,g5ev4 b ,niemey] #ace4 ,scot4 ,i #af4 ,we/m4 ,conf4 #be4 ,al/$1 ,!ol4 did4 s*ol4 #eij4 ,wl e*t] de uitv]kor551 die nog niet lev5 ( nog niet g]oep5 zn1 alle5 pot5tia l$5 van de k]k kunn5 heet51 liet5 &]5 deze idee van de k]k ru/5 en g+5 uit van de k]k als v]gad]+ all] electi et vocati1 ,basil4 ,i #e4 ,helv4 ,i #ae4 ,heid4 ,cate*4 #ed4 ,belg4 #bg4 ,helv4 ,,ii #ag4 ,gom>us1 ,!ses !ol4 disp4 #cj4 ,polanus1 ,synt4 #ecj4 ,m>tyr1 ,loci #cij4 ,dan moe/ m5 da>b e*t] t]/ond ond]s*eid5 tuss*5 w>e geloovig5 en hypocriet5 en g+ da>om sprek5 van ecclesia /ricte en latius dicta1 van het esse de ecclesia en het esse 9 ecclesia1 ( ook wel van ecclesia invisibilis en visibilis1 ,urs9us op qu4 #ed4 ,al/$1 ,!ol4 did4 s*ol4 #eih4 ,heidegg]1 ,corpus !ol4 ,,xxvi #bi enz4 ,dit leidde 9 v]b& met het b$]f1 dat 9 de k]k intrad1 tot de ond]s*eid+ van twee kr+5 ( groep5 van m5s*5 9 de e5e k]k1 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii #c1 #c4 #bd4 en bra*t ,janssonius1 van d] ,e]de e4 a4 9 de vorige eeuw er toe1 om e5 uit- en e5 inw5dig v]bond naa/ elk&] te /ell51 om de =ma ext]na en int]na van de k]k te s*eid5 en om de le] te v]kondig51 dat ook onbeg5adigd51 indi5 z on]g]lk leefd51 w>e l$5 van de k]k kond5 zn en re*tmatige aanspraak hadd5 op h>e go$]5 en weldad51 cf4 deel ,,iii #bbg4 ,tev]geefs tra*tt5 da>teg5ov] &]5 de e5heid d] k]k te h&hav51 door te zegg51 dat onzi*tb>e en zi*tb>e k]k twee zd5 w>5 van dezelfde zaak1 ,synopsis pur4 !ol4 #dj1 #cd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii #g1 #d4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #a1 #aa4 #ac4 ,appelius1 ,de ,h]=mde ,le] #agfi bl4 #cjjv42 de le] klopte hoe lang] hoe m9d] op het lev54 ,en dit 0 voor de ,g]e=me]de le] ov] de k]k te erg]1 wl z veel m9d] dan de ,lu!rs*5 9 het in/ituut het wez5 d] k]k zag4 ,want1 en dat is e5 d]de ond]s*eid1 dat lat] duidelk] 9 het li*t zal tr$51 de ,g]e=me]d5 zo*t5 het k5m]k d] w>e k]k wel ook 9 de zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t1 ma> z voegd5 gewoonlk da>aan nog de k]kelke tu*t en d5 *ri/elk5 w&el toe2 de v]kiez+ 0 de grondslag d] k]k ma> w]d e]/ 9 het gelo( en de go$e w]k5 op5ba>4 ,cf4 v]d] nog ov] de ,g]4 le] van de k]k3 ,beza1 ,tract4 !ol4 #aehb ,i #cb4 ,hyp]ius1 ,me?4 !ol4 #ebi4 ,bull+]1 ,huysboeck #afab fol4 #bjd4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #dee4 ,gom>us1 ,op4 ,,ii #ig4 #bjb4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i p4 #a sq4 ,moor1 ,comm4 ,,vi #a-agi4 ,m4 ,vitr+a1 ,doctr4 *r4 relig4 ,,ix enz41 cf4 ,seeb]g t4 a4 p4 #aei f4 #e4 ,de wzig+1 welke de ,re=matie 9 het ,rooms*e k]kbegrip aanbra*t1 _h ook practis*e gevolg54 ,de uni=miteit maakte voorgo$ plaats voor de pluri=miteit2 v]s*ill5de k]k5 trad5 na en naa/ elk&] op en gav5 aan religie en k]k e5e gans* &]e g$aante4 ,de ,re=matie tra*tte onzi*tb>e en zi*tb>e k]k nog 9 go$ v]b& te h\d52 ma> de hi/orie bewees1 hoe moeilk dat g+4 ,en b &]e k]k5 buit5 de ,g]e=me]de en ,lu!rs*e w]d het v]b& dikw]f geheel v]brok51 en de onzi*tb>e k]k aan de zi*tb>e ( deze aan g5e opge(f]d4 ,het ,soc9ianisme nam de ond]s*eid+ nog wel aan1 ma> sprak to* bna alle5 van de zi*tb>e k]k1 wl het de *ri/elke religie opvatte als e5e vr wel voor all5 aannemelke le]1 ,fock1 ,d] ,soc94 #fij f4 ,het ,remon/rantisme w&elde niet alle5 9 hetzelfde spoor1 ma> ontnam aan de k]k ook nog alle zelf/&igheid en liet niets aan ha> ov] dan het re*t van pr$ik+ en v]man+1 ,conf4 en ,apol4 conf4 #ba4 #bb4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,vii4 ,b het ,rationalisme w]d de k]k e5e v]e5ig+ van m5s*5 tot uitoef5+ van d5 godsdi5/ en tot v]bet]+ d] z$51 ,wegs*eid]1 ,in/it4 #ahh4 ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #gfj4 ,do$]le91 ,in/it4 !ol4 *ri/4 #aghg ,s4 #gaf4 ,kant duidde met de nam5 onzi*tb>e en zi*tb>e k]k het volk ,gods aan na> zne idee en na> zne empiris*e v]s*n+2 de laat/e1 dat is1 de k]k met ha> /atut>is* gelo( is be/emd1 om me] en me] 9 de r$elke en z$elke religie1 9 e5 ,rk ,gods op a>de ov] te gaan1 ,religion ed4 ,ros5kranz #aai f4 #adf f4 ,b ,hegel _h de k]k ev5zoo sle*ts e5e tdelke1 voorbga&e beteek5is1 want de /aat is de w>e realise]+ d] z$elke idee1 die v]nnftli*-sittli*e ,sub/anz4 ,de k]k heeft alle5 zoolang re*t van be/aan1 als de /aat nog niet t5 volle aan zne idee beantwoordt1 ,philos4 d] ,rel4 ,w]ke ,,xii #bgi4 ,voor de k]k als in/ell+ van ,*ri/us blft op het /&punt van het rationalisme ge5 plaats4 ,en van e5 &] beg9sel uit kwam het my/icisme tot gelk resultaat4 ,het ,anabaptisme g+ uit van de vol/rekte teg5/ell+ van s*epp+ en h]s*epp+1 natuur en g5ade1 w]eld en ,godsrk en bes*\wde de geloovig5 da>om als m5s*51 die 9 de w$]geboorte iets gans* &]s geword5 w>5 en da>om ges*eid5 van de w]eld moe/5 lev54 ,zn program 03 niet re=matie ma> sep>atie2 het wilde e5e afgezond]de k]k1 ,m5no ,simons1 ,w]k5 #bfb4 ,eeuw5 lang 0 er ge5 k]k gewee/1 ma> enkel ,babel1 en ,babel moe/ v]lat5 en gem$5 word51 ib4 #cc v4 #bhi v4 #bie4 #dji v4 ,9 ,mun/] zeide m51 dat er 9 #adjj j>5 ge5 wa> ,*ri/5 0 gewee/1 ,goebel1 ,ges*4 d4 *ri/l4 ,leb5s ,i #agi4 ,de w>e k]k 0 e5e k]k van heilig51 die na p]soonlke beld5is g$oopt w>5 en door on?\d+ van e$1 oorlog1 ov]heidsambt en all]lei &]e w]elds*e practk5 9 spze en drank1 9 kle$+ en v]ke] van &]5 zi* ond]s*eidd51 ,de ,bres1 ,de wortel1 d5 oorspronck ende het fundam5t d] ,w$]d4 #aehi bl4 #ci-de4 ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #bcc4 ,goebel t4 a4 p4 #acd f4 ,hetzelfde duali/is* beg9sel ligt t5 grondslag aan all]lei sect51 die lat] b9n5 d5 kr+ van het ,prote/antisme zn opgetr$54 ,labadie riep te ,middelburg 9 #afff1 ev5als vroeg] te ,g5ve en te ,ami5s1 conv5tikel5 9 het lev51 aan welke h d5 naam van pr(etien gaf en /i*tte 9 #affi e5e evangelis*e geme5te01 die alle5 uit w>e geloovig5 mo*t be/aan1 en lat] te ,h]=d door e5 huiselk familielev51 door e5e b$5kelke huwelkspractk en door geme5s*ap van go$]5 zi* ond]s*eidde1 ,goebel t4 a4 p4 ,,ii #aha-bgc4 ,rits*l1 ,ges*4 d4 ,piet4 ,i #aid-bfh4 ,het pietisme1 zo[el hi] als 9 ,duits*l&1 trok heel het lev5 saam 9 d5 eng5 kr+ d] religie1 w]d onv]s*illig voor k]k en ambt1 sacram5t en =muli]1 v]gad]de de geloovig5 9 afgezond]de gezels*app5 en bevord]de het sep>atisme1 ,rits*l1 ib4 ,,ii #ace f4 ,z9z5dorf organise]de d5 #ab;en ,aug4 #agbi e5e apo/olis*e geme5te1 welke 9 all]lei trekk5 met de geme5te van ,labadie ov]e5 kwam1 ,goebel1 ib4 ,,ii #bga4 ,9 ,engel& kwam ond] anabapti/is*5 invlo$ b ,rob]t ,br[ne en ,john ,rob9son het ,indep5d5tisme op1 dat de k]k geheel en al laat opkom5 uit de sam5voeg+ van individueele geloovig51 ,we+>t51 ,die ,revolutionsk9d]5 ,engl&s #bd f4 ,na ,cromwells revolutie 9 zn en?\siasme getemp]d1 g+ het1 gelk het ,anabaptisme 9 het ,m5nonitisme1 9 de religie d] ,kwak]s ov]1 die e5e van de w]eld afgezond]de en 9 all]lei uitw5digh$5 ond]s*eid5 geme5te vormd54 ,van al het hi/oris*e en objectieve losgemaakt1 w]d de k]k b h5 de geme5s*ap van all51 die de v]li*t+ des ,h4 ,gee/es deela*tig w>51 en voorts de naam voor h51 die sam5 op ne plaats v]gad]d51 als het w>e n gez9 vormd5 en kra*t5s het inn]lk li*t ook uitw5dig 9 beld5is en lev5 ov]e5/emd51 ,b>clay1 ,v]antwoord+ #ageg bl4 #bab v4 ,we+>t5 ib4 #ahe4 #ahf4 ,ook het ,me?odisme wordt door dezelfde teg5/ell+ behe]s*t4 ,wel tra*tte ,wesley e]/ de k]k zelve te re=me]51 ma> 9 #aghd g+ h to* tot sep>atie van de /aatsk]k ov]2 h ord5de pr$ik]s1 /elde h5 ond] bes*]m+ van de ,tol]antie-acte en voegde de beke]d5 9 gezels*app5 saam1 die dagelks tot geb$ sam5kwam51 van td tot td liefdemaaltd51 va/5dag51 waakna*t51 pray]meet+s enz4 hield5 en tot voornaam/e taak kreg51 om aan de beke]+ van &]5 te arbeid51 ,s*neck5burg]1 ,kle9]e prot4 ,kir*5p>tei5 #ahfc ,s4 #ajc f4 ,het heilsleg] van g5]aal ,boo? is van dit ,me?odisme de consequ5tie2 de beke]d5 vorm5 ge5 k]k me] ma> e5 /a& leg] van ,*ri/us1 e5 corps van evangeli/5 ond] e5 (fici]1 door bzond]e kle$+ en leefwze van de w]eld ges*eid51 ,kolde1 ,die ,heils>mee #ahhe ,s4 #di f4 ,ge5 wond]1 dat ond] al d]gelke v]s*nsel5 ,john ,d>by er toe kwam1 om op5 en besli/ alle k]k en k]kvorm te v]w]p54 ,na> zne me5+ w]d de ,n4 ,t4 b$eel+ van het v]bond d] g5ade e]/ wel door ,god met k]k en ambt begiftigd1 ma> deze zn re$s 9 d5 apo/olis*5 td door d] m5s*5 ontr\w onta>d en van ,gods wege v]worp54 ,da>om zn alle k]k5 s$]t di5 td niets dan ,babel1 voorb]eid+5 van d5 anti*ri/1 geheel en al b$orv51 door de geloovig5 t5 e55male te v]w]p54 ,dez5 moet5 ?ans niets &]s do5 dan zi* uit de w]eld t]ugtrekk51 elk&] 9 hunne be5kom/5 met hunne v]s*ill5de gav5 /i*t5 en 9 /ilte afwa*t5 de w$]kom/ van ,*ri/us1 ,dr4 ,g4 ,j4 v4 d4 ,fli]1 ,het ,d>bisme 's ,grav4 #ahgi4 ,art4 ,plym\?brd] 9 ,h]zog4 ,zoo s*nt alles te wz5 op e5e ontb9d+ d] k]k en op e5e radicale wzig+ van het k]kbegrip4 ,wel ontbreekt het da>teg5ov] niet aan e5e ma*tige reactie4 ,de ,russis*e k]k1 wi] opp]be/uur b de ,heilige ,synode b]u/ en door middel van d5 procurator aan d5 keiz] gebond5 is1 h&haaft ha> aanspraak op d5 naam van e5igw>e1 or?odoxe k]k en /reeft met ond]drukk+ d] sect5 na> e5heid des gelo(s 9 het gans*e rk2 ,pob$onoszew1 de teg5woordige procurator1 is voor/&] van de absolute mon>*ie en van de /aatsk]k en v]d$igt de le]1 dat de massa 9 de ma*t d5 maat/af d] wa>heid v9dt1 zie zne ,/reitfrag51 autor4 ,ueb]setzung1 ,b]l9 ,deubn] #ahig4 ,de ,rooms*e k]k is nog dezelfde1 die z te vor5 01 to5 z kett]s en s*eurmak]s v]volg5 en t] dood br5g5 liet en kan 9 beg9sel ge5 k]k5 naa/ zi* erk5n5 en duld52 als ,rooms*5 sprek5 9 het belang van godsdi5/vrheid en s*eid+ van k]k en /aat1 zn z te bes*\w5 als vri5d5 van beide uit b]ek5+1 ma> als v&5 van beide uit beg9sel1 cf4 bv4 ,/ckl1 ,lehrb4 d4 ,philos4 ,,iii #dgd4 ,ca?re91 ,moralphilos4 ,,ii #eee f4 ,hett+]1 ,apol4 des ,*ri/4 ,,iv #djg f4 ,9 ,engel& is e]/ het ,irv+isme opgetr$51 dat de k]k re=me]5 wilde door h]/ell+ van het apo/olaat1 ,j4 ,n4 ,khl]1 ,het ,irv+isme1 's ,grav4 #ahgf1 en v]breidt zi* ?ans 9 de ,anglicaans*e k]k het ritualisme1 dat ambt51 sacram5t51 e]$i5/1 c]emonin me] en me] na> ,rooms*e le] en practk v]vormt1 art4 ,tract>ianismus 9 ,h]zog4 ,mr4 ,walt] ,wa%1 ,secret ,hi/ory ( ! ,ox=d movem5t #ahig4 ,williams1 ,! crisis 9 ! *ur* ( ,engl&4 ,presb4 & ,ref4 ,rev4 ,july #ahii p4 #chi-dab4 ,zelfs ond] de ,lu!rs*5 g+5 vele confessioneel5 tot het objectieve in/ituut van k]k1 ambt en sacram5t t]ug en bond5 da>aan alle m$$eel+ d] g5ade1 ,lhe1 ,drei ,b*] von d] ,kir*e #ahde4 ,kliefo?1 ,a*t ,b*] v4 d4 ,kir*e #ahed4 ,mn*mey]1 ,das ,dogma v4 d4 uns4 u4 si*tb4 ,kir*e #ahed4 ,vilm>1 ,!ol4 d] ,?atsa*5 #ahgf ,s4 #dh f4 ,id4 ,dogmatik ,,ii #bab4 ,/ahl1 ,die ,kir*5v]fassung na* ,lehre u4 ,re*t d] ,prot4 #b;e ,ausg4 #ahfb ,s4 #fg f4 ,ma> ondanks dit alles v]lie/ de k]k hoe lang] hoe me] ha> uni=m k>akt]4 ,niet alle5 9 de ,prote/ants*e l&51 vooral 9 ,engel& en ,am]ika1 ma> ook 9 ,rusl& breidt het aantal sect5 zi* uit1 ,j4 ,gehr+1 ,die ,sekt5 d] ,russis*5 ,kir*e #ajjc-ahig4 ,na* ihrem ,ursprunge und inn]5 ,zusamm5hange d>ge/ellt4 ,leipzig ,ri*t] #ahih4 ,zelfs 9 de ,rooms*e k]k1 die zoo ga>ne aan de v]deeldheid van het ,prote/antisme zi* te go$ doet1 is 9 veel opzi*t5 de e5heid me] s*n dan wez54 ,geloovig5 en ongeloovig5 /aan b9n5 ha> mur5 ev5 v] van elka> als 9 vele k]k5 d] ,h]vorm+4 ,de v]s*ill5de ord5 /aan dikw]f met elk&] op alles behalve vri5delk5 voet4 ,dieselb5 ,motive besond]] ,frmmigkeit1 wel*e auf ka?olis*em ,bod5 zu neu5 ,ord5s/iftung5 fhr51 wirk5 auf prote/antis*5 ,bod5 zur ,bildung von ,sekt51 ,rits*l1 ,ges*4 des ,piet4 ,,iii #cjc4 ,en ,re=m-ka?olicismus en ,los-van-,rome0-beweg+ toon51 hoeveel onvr$e er 9 m5ig h>t ond] d5 uit]lk5 glans d] e5heid v]borg5 is4 ,het gelo( aan de ne1 onfeilb>e1 alle5zaligmak5de k]k is teg5ov] het be/aan en d5 bloei van zoovele &]e k]k5 niet me] te h&hav52 de le] wordt door het lev5 en door de ges*i$5is zoo /]k mogelk we]sprok54 ,t]wl ,rome voor deze ontwikkel+ van ,*ri/5dom en k]k de oog5 sluit1 loopt de ,prote/antis*e !ologie geva>1 om t] wille van de hi/orie de ,goddelke in/ell+ van de k]k voorb te zi54 ,volg5s ,s*lei]ma*] ont/ond de k]k dur* das ,zusamm5tret5 d] e9zeln5 ,wi$]gebor55 zu e9em geordnet5 ,auf- und ,mite9&]wirk51 ,*r4 ,gl4 #aae4 ,wl e*t] de w$]geboorte ge5 magis*e v]&]+ ma> e5e e?is*e v]nieuw+ is1 blft er 9 de w$]gebor55 nog altd e5 /uk w]eld ov]1 en moet er dus 9 de k]k tuss*5 het blv5de en het v]&]5de en v]dwn5de ond]s*eid5 word51 ib4 #abe4 #abf4 ,op deze ond]s*eid+ pa/ ,s*lei]ma*] de vroeg]e nam5 van onzi*tb>e en zi*tb>e k]k toe4 ,hun vroeg] gebruik 0 v]ke]d1 want van de onzi*tb>e k]k is het mee/e niet onzi*tba>1 wl de w$]geboorte na> buit5 9 beld5is en lev5 op5ba> wordt1 en van de zi*tb>e k]k is het mee/e niet k]k1 wl het tot de w]eld behoort4 ,onzi*tb>e k]k duidt niet zooze] p]son51 als wel w]k+5 des ,gee/es 9 de p]son5 aan1 en zi*tb>e k]k geeft te k5n51 dat deze w]k+5 des ,gee/es b alle geloovig5 nog sam5gaan met naw]k+5 d] zonde1 ib4 #adh4 ,beide /aan dus tot elk&] 9 v]h\d+ als wez5 en v]s*n+1 als idee en w]kelkheid1 en word5 9 di5zelfd5 z9 ook door vele &]e !olog5 opgevat1 ,nitzs*1 ,sy/4 d4 *r4 ,lehre #ahf-ahh4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #ajij f4 ,m>t5s51 ,dogm4 #aia4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #ccb f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son und ,w]k ,,ii #eje4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #cfi f4 ,kaftan1 ,dogm4 #egc4 #ehe4 ,sommig5 lat5 da>b de oude nam5 v>5 en sprek5 liev] van ,godsrk en k]k1 ,a4 ,dorn]1 ,kir*e und ,rei* ,gottes1 ,go?a #ahhc4 ,krauss1 ,das prot4 ,dogma v4 d4 uns4 ,k4 #ahgf1 ( ook van geme5te en k]k1 ,/ahl1 ,kir*5v]fassung #fg4 ,de la ,saussaye 9 mne ,!ol4 van ,*4 d4 l4 ,s4 #fa4 ,van ,oo/]zee #abi4 ,m5 kan deze zi*tb>e k]k dan nog met ,/ahl h\d5 voor e5e /i*t+ van ,*ri/us2 ma> de mee/5 d5k5 ha> to* als e5 product1 e5 noodzakelke be/aansvorm van de geme5te1 ,lipsius1 ,dogm4 #hei f4 ,tiele1 ,inl4 tot de godsdi5/wet4 ,,ii #ahii bl4 #adav41 ( oordeel5 zelfs1 dat de in/itutaire k]k ha> td heeft gehad1 en 9 d5 /aat1 ,/rauss1 ,dogm4 ,,ii #fah4 ,ro!1 ,e?ik #abd f4 #ddj f4 #aafg f41 ( 9 de beld5de geme5te moet ov]gaan1 ,rauw5h(f1 ,wsb4 v4 d4 godsd4 #hdc4 ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #ahif ,s4 #gde4 ,sohm1 ,kir*5re*t passim4 ,*avannes1 ,qu'e/ ce qu'une glise1 ,p>is ,fis*ba*] #ahig4 #f4 ,de naam 1 1 duidt re$s kra*t5s zne afleid+ van w]kwoord51 die sam5roep5 beteek551 e5e v]gad]+ van m5s*5 aan1 die voor e5 ( &]1 inzond]heid politiek ( godsdi5/ig doel1 saamgekom51 (1 al zn ze op e5 bepaald oog5blik niet v]gad]d1 to* voor zulk e5 doel ond]l+ v]e5igd zn4 ,ond] het ,oude ,te/am5t 0 ,israel het volk1 dat door ,god voor zn di5/ saamg]oep5 en be5v]gad]d 02 en 9 het ,nieuwe ,te/am5t is dit volk van ,israel v]vang5 door de geme5te van ,*ri/us1 die nu het heilig volk1 het uitv]kor5 gesla*t1 het kon9klk prie/]dom ,gods is4 ,het woord k]k1 *ur*1 kirk1 kir*e1 *iesa1 wa>m$e is ov]gezet1 drukt niet zoo duidelk als het oorspronkelke dit k>akt] van de geme5te van ,*ri/us uit4 ,wa>s*nlk is het afgeleid van 1 scil4 1 ( 1 scil4 en beteek5de het dus oorspronkelk1 niet de geme5te zelve1 ma> de plaats van h>e sam5kom/1 het k]kgeb\w1 ,suic]us s4 v4 ,h]zog #g1 #fhe4 ,?ans bezig5 w dit woord 9 d5zelfd5 z9 van het k]kgeb\w1 ( 9 di5 van godsdi5/oef5+ 7bv4 de k]k beg9t om ti5 uur71 ( 9 di5 van ge9/itue]de groep van geme5t5 7de ,rooms*e1 de ,anglikaans*e k]k enz474 ,de beteek5is van het ,nieuwte/am5tis* woord /aat b het woord k]k op d5 a*t]grond2 9 sommige td5 0 het bewu/zn1 dat k]k de b5am+ van het volk ,gods is1 s*i] geheel uitgeslet54 ,dit is ook de r$51 wa>om het woord 9 de ,/at5v]tal+ niet door k]k1 ma> door geme5te is ov]gezet2 dit woord de$ to* we] uitkom51 dat het wez5 d] k]k 9 de geme5s*ap d] heilig5 ligt4 ,indi5 er ge5 bezw>5 teg5ov] /ond51 z\ het ov]weg+ v]di551 om het woord k]k door dat van geme5te te v]vang54 ,ma> maats*app en /aat hebb5 dit woord op burg]lk gebi$ 9 beslag g5om51 sprek5 van geme5te1 geme5t]aad1 geme5tes*ool1 geme5tehuis1 en hebb5 da>door dit woord veelsz9s voor het k]kelk lev5 onbruikba> gemaakt4 ,geme5te kan en mag wel op k]kelk gebi$ gebezigd word51 ma> heeft dan e5 bepaald5 z9 en is niet zoo plooiba> als het woord k]k1 dat vel]lei beteek5iss5 kan aannem54 ,want (s*oon dit woord oorspronkelk het k]kgeb\w en dan ook de godsdi5/oef5+ en het k]kelk in/ituut a&uidde1 zoo is er to* de beteek5is van volk ,gods1 van v]gad]+ d] ,*ri/geloovig51 niet vreemd aan4 ,9 di5 z9 komt het voor 9 de twaalf artikel51 9 de ,n$4 ,gelo(sbel4 art4 #bg-bi1 9 de ,dords*e k]k5orde passim4 ,het komt er sle*ts op aan1 om deze beteek5is 9 het bewu/zn te v]lev5dig54 ,de woord5 geme5te en k]k kunn5 dan naa/ elk&] gebruikt word5 ma> z zn nooit zoo van elk&] te ond]s*eid51 dat het woord geme5te de v]gad]+ d] geloovig5 op e5e bepaalde plaats1 en het woord k]k de saamvoeg+ d] geme5t5 tot n geheel a&uidt4 ,want k]k en geme5te zn beide v]tal+5 van hetzelfde woord en hebb5 da>om dezelfde beteek5is4 ,beide woord5 zn nam5 voor de v]gad]+ d] geloovig51 hetz op e5e bepaalde plaats1 hetz 9 e5 l&1 hetz ov] de gans*e a>de4 ,geheel v]ke]d is het da>om1 om b geme5te aan de w>e geloovig51 b k]k aan de s*ngeloovig5 te d5k51 om beide begripp5 te v]e5zelvig5 met die van onzi*tb>e en zi*tb>e k]k1 ( ook ond] geme5te de v]gad]+ d] geloovig5 en ond] k]k het in/ituut te v]/aan4 ,hoog/5s v]s*ill5 z da>91 dat geme5te me] d5k5 doet aan de geme5s*ap d] geloovig5 ond]l+1 en k]k me] aan diezelfde geloovig51 gelk z in/itutair1 ond] ambt en b$i5+ des woords1 georganise]d zn4 ,beide mal5 is het dan e*t] to* dezelfde v]gad]+ van geloovig51 die erdoor aang$uid wordt2 sle*ts het gezi*tspunt v]s*ilt1 wa>uit z bes*\wd wordt4 ,t]wl deze beide woord5 dus op k]kelk t]re9 burg]re*t bezitt51 is het gans* &]s met het woord k]kg5oots*ap ge/eld4 ,deze naam heeft e5 collegiali/is*5 bsmaak4 ,het kwam hi] te l&e 9 gebruik 9 #aggc door de e]/e b]m+ van de twaalf gelo(s>tikel51 w]d dan 9 d5 z9 van plaatselke ( algeme5e k]k opg5om5 9 de /aatsregel+ van #agih1 #ahja en #ahje1 w]d 9 de grondwet van #ahad en #ahae v]vang5 door het woord godsdi5/5 en godsdi5/ige gez9dh$5 en da>na 9 de grondwet van #ahdh en #ahhg en ook we] 9 de wet op de k]kg5oots*app5 van #aj ,sept4 #ahec naa/ d5 naam van godsdi5/ige gez9dh$5 +evo]d1 ,h]aut #fbg4 ,de saamvoeg+ van k]k en g5oots*ap is e5e mesalliance en mo$] van vele dwal+54 ,e5e k]k is jui/ ge5 g5oots*ap1 want z ont/aat niet door vrwillige toetr$+ van volwass5 p]son5 ma> uit de w$]geboorte door d5 ,h4 ,gee/4 ,e9delk v]di5t het ook ge5 aanbevel+1 om het woord k]k 9 d5 z9 van het volk ,gods door dat van ,godsrk te v]vang54 ,want tuss*5 beide is er e5 niet onbelangrk v]s*il4 ,het kon9krk ,gods1 wa>m$e ,jezus' pr$ik+ beg9t1 is 9 de e]/e plaats e5 es*atologis* begrip voor het nad]5de ,messiaans*e rk met al zne go$]54 ,en ook1 inzoov] dit rk door w$]geboorte1 v]gev+ en v]nieuw+ hi] re$s op a>de 9 de h>t5 aanwezig is1 be/aat het veelme] 9 gee/elke go$]51 dan 9 geme5s*ap van p]son54 ,het kon9krk d] hemel5 is ( wordt jui/ e5 eig5dom van de arm5 van gee/1 de re95 van h>t1 de k9d]k5s en be/aat zelf 9 vr$e1 vreugde1 blds*ap door d5 ,h4 ,gee/4 ,da>om is het1 al?ans hi] op a>de1 niet georganise]d2 het is 9 beg9sel ov]al1 wa> de gee/elke weldad5 van ,*ri/us ges*onk5 zn1 en is n]g5s op a>de afg]ond en voltooid1 deel ,,iii #bccv4 ,ma> de k]k is vooral e5 diesseitig begrip1 e5 geme5s*ap van p]son51 toeg]u/ met ambt5 en b$i5+5 en 9 het zi*tb>e optr$5d als het v]gad]de volk ,gods4 ,de k]k is dus het middel1 wa>door ,*ri/us de weldad5 van het ,godsrk uitdeelt en de voltooi+ ervan voorb]eidt4 ,en op ha> weg1 om het ,godsrk te do5 kom51 neemt z all]lei elem5t5 op1 die onzuiv] zn en eig5lk niet tot ha> behoor5 7hypocriet5 en ook d5 oud5 m5s* 9 de geloovig571 t]wl het kon9krk ,gods1 9 go$]5 be/a&e1 zuiv] en onv]m5gd is en alle5 het w$]gebor5e omvat4 ,*ri/us is d] geme5te gegev5 tot e5 ho(d1 jui/ opdat ,god aan het e9de als ,kon+ van zn volk optr$5 en alles 9 alles kunne zn4 ,cf4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #c1 #bjc4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #cge4 ,kaftan1 ,dogm4 #ehd4 ,nu is er ge5 twfel aan1 dat volg5s de ,h4 ,s*rift het wez5 d] k]k da>9 ligt1 dat z het volk ,gods is4 ,imm]s1 de k]k is e5e realise]+ d] v]kiez+1 en deze is e5e v]kiez+ 9 ,*ri/us tot roep+1 re*tva>digmak+1 v]he]lk+1 ,rom4 #h3bh1 tot gelkvormigheid aan d5 ,zone ,gods1 ,rom4 #h3bi1 tot heiligheid en zaligheid1 ,ef4 #a3dv4 ,de zeg5+5 welke aan de k]k word5 ges*onk51 zn 9 de e]/e plaats inw5dig en gee/elk van a>d en be/aan 9 roep+ en w$]geboorte1 9 gelo( en re*tva>digmak+1 9 heiligmak+ en v]he]lk+4 't ,zn go$]5 van het kon9krk d] hemel51 weldad5 van het v]bond d] g5ade1 bel(t5 voor dit ma> bov5al voor het toekom5de lev54 ,op grond da>van heet de k]k het li*aam van ,*ri/us1 #a ,cor4 #ab3bg1 ,ef4 #e3bc1 ,col4 #a3ah1 de bruid van ,*ri/us1 #b ,cor4 #aa3b1 ,ef4 #e3cb1 ,op4 #ai3g1 #ba3b1 de s*aapskooi van ,*ri/us1 die zn lev5 /elt voor de s*ap5 en door dez5 gek5d wordt1 ,joh4 #aj1 het geb\w1 de tempel1 het huis ,gods1 ,mt4 #af3ah1 ,ef4 #b3bj1 #a ,petr4 #b3e1 opgetrokk5 uit lev5de /e551 #a ,petr4 #b3e1 op d5 hoek/e5 ,*ri/us en op het fundam5t van apo/el5 en pr(et51 #a ,cor4 #c3ag1 #b ,cor4 #f3af1 #ag1 ,ef4 #b3bb1 ,op4 #ba3b-d1 het volk1 het eig5dom1 het ,israel ,gods1 ,rom4 #i3be1 #b ,cor4 #f3af1 ,hebr4 #h3aj1 #a ,petr4 #b3i1 #aj4 ,de l$5 d] k]k heet5 rank5 aan d5 wn/ok1 ,joh4 #ae1 lev5de /e551 #a ,petr4 #b3e1 uitv]kor551 g]oep551 geloovig51 geliefd51 bro$]s en zu/]s1 k9d]5 ,gods enz41 en z1 die dit niet 9 wa>heid zn1 word5 9 de ,s*rift bes*\wd als kaf aan het kor51 ,mt4 #c3ab1 als onkruid ond] de t>we1 ,mt4 #ac3ac1 als kwade viss*5 9 het net1 ,mt4 #ac3dg1 als e5 m5s* zond] fee/kle$ op de bruil(t1 ,mt4 #bb3aa1 als g]oep5 do* niet uitv]kor51 ,mt4 #bb3ad1 als kwade rank5 aan d5 wn/ok1 ,joh4 #ae3b1 als niet ,israel1 s*oon uit ,israel znde1 ,rom4 #b3bh1 #i3f1 als booz51 die wegg$aan moet5 word51 #a ,cor4 #e3ab1 als vat5 t] one]e1 #b ,tim4 #b3bj1 als zulk51 die uit ons uitgegaan zn ma> niet uit ons w>51 #a ,joh4 #b3ai enz4 ,dit alles v]heft het bov5 all5 twfel1 dat de k]k na> ha> wez5 e5 v]gad]+ van w>e geloovig5 is4 ,z1 die het opre*te gelo( niet deela*tig zn1 mog5 uitw5dig tot de k]k behoor52 z mak5 to* ha> wez51 ha> =ma niet uit1 z zn 91 ma> niet de ecclesia4 ,beve/igd wordt dit nog door de wze1 wa>op de ,s*rift van de geme5s*ap d] heilig5 spreekt4 ,de geloovig5 hebb5 n ,he]1 n gelo(1 n doop1 n ,god en ,vad] van all51 en zoo ook hebb5 z n5 ,gee/1 ,ef4 #d3d-f1 9 wi5s geme5s*ap z lev51 door wi5 z w$]gebor51 tot n li*aam g$oopt en met ,*ri/us v]e5igd zn1 ,joh4 #c3e1 #ad3ag1 ,rom4 #h3i1 #ad1 #af1 #a ,cor4 #ab3c1 #ac1 #b ,cor4 #a3bb1 #e3e1 ,ef4 #a3ac1 #d3cj1 #a ,joh4 #b3bj4 ,en deze ,gee/ doet 9 de e5heid de v]s*eid5heid niet te niet1 welke ond] de geloovig5 be/aat1 ma> ,h h&haaft en beve/igt ze4 ,gelk ,h 9 s*epp+ en ond]h\d+ alle d+5 op hunne wze v]si]de en voltooide1 deel ,,ii #bie1 en ond] ,israel all]lei natuurlke en gee/elke gav5 s*onk1 deel ,,ii #bcj2 zoo deelde ,h zi*zelf op d5 p9k/]dag met al zne *>ismata aan de geme5te van ,*ri/us m$e4 ,deze *>ismata omvatt5 9 ruim] z9 ook de weldad5 d] g5ade1 die het deel van alle geloovig5 zn1 ,rom4 #e3ae1 #af1 #f3bc2 ma> duid5 9 eng] z9 die bzond]e gav5 aan1 welke aan de geloovig5 9 v]s*ill5de mate en graad t5 nutte van elk&] ges*onk5 zn1 ,rom4 #a3aa1 #a ,cor4 #a3g1 #b ,cor4 #a3aa1 #a ,tim4 #d3ad1 #b ,tim4 #a3f en vooral ,rom4 #ab3f-i en #a ,cor4 #ab3ab v4 ,van al deze gav5 is de ,h4 ,gee/1 die ze alle uit ,*ri/us neemt1 ,joh4 #af3ac1 #ad1 ,ef4 #d3g1 de uitdeel]2 ,h deelt ze aan e5 iegelk uit1 gelk]ws ,h wil1 e*t] niet na> willekeur1 ma> 9 v]b& met de mate des gelo(s1 met de plaats1 die iem& 9 de geme5te inneemt1 en met de taak1 wa>toe h g]oep5 is1 ,rom #ab3c1 #f1 #b ,cor4 #aj3ac1 ,ef4 #d3g1 #a ,petr4 #d3aj1 zoodat elke gave e5e is1 #a ,cor4 #ab3g4 ,deze gav5 zn ze] vele 9 aantal4 ,paulus noemt er ond]s*eid5e op1 en b$oelt nog ge5sz9s e5e voll$ige l/ te gev54 ,de ,rooms*5 sprek51 ev5als van zev5 ho(dzond51 zev5 deugd51 zev5 zaligh$51 zoo ook ga>ne met b]oep op ,jes4 #aa3b1 #c van zev5 dona ,spiritus ,sancti1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #cd4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #fh4 ,,ii #b qu4 #h4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,v #e4 ,mes*l]1 ,die ,gabe des h4 ,pf+/fe/es1 #cte ,aufl4 ,freiburg #ahif ,s4 #bcc f4 ,sim>1 ,dogm4 #eed4 ,he9ri*-,gutb]let1 ,dogm4 ,,viii #fca4 ,ma> dit zev5tal omvat niet de eig5lke *>ismata1 die door ,paulus word5 opg5oemd en die 9 de ,rooms*e !ologie veele] ond] d5 naam van gratiae gratis datae t] sprake kom51 ,sim> ib4 #dhf4 ,en deze zn niet tot e5 zev5tal te bep]k54 ,b die1 door ,paulus opgeteld1 kunn5 ook nog gevoegd word5 die van geb$ en dankzegg+1 van v]man+ en v]troo/+1 van m$$eelzaamheid en h]b]gzaamheid enz4 ,e5e indeel+ is da>om ook moeilk te gev54 ,sommige drag5 duidelk e5 bov5natuurlk k>akt] ( zn e]/ 9 ( na de beke]+ ges*onk51 &]e v]toon5 me] d5 a>d van natuurlke gav51 die door d5 ,h4 ,gee/ v]hoogd en geheiligd zn4 ,g5e trad5 9 d5 e]/5 td vooral /]k op d5 voorgrond1 deze zn me] eig5 aan de k]k 9 h>e hi/oris*e1 normale ontwikkel+4 ,ma> welke die gav5 ook zn1 z di55 all5 t5 nutte van de geme5te4 ,de communio sanctorum is e5e sanctorum communicatio1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #a1 #c4 ,de ,h4 ,gee/ deelt de *>ismata niet aan de l$5 d] geme5te uit t5 bate van zi*zelv51 ma> t5 bate van &]54 ,z mog5 niet begrav5 ( v]zuimd1 ma> moet5 t5 nutte en t] zaligheid d] &]e l$5 gewilliglk en met vreugde aangelegd word51 ,heid4 ,cat4 #ee2 z di55 tot 1 #a ,cor4 #ad3ab1 ,ef4 #d3ab1 en zn ond]ges*ikt aan de liefde1 welke de uitnem5d/e gave is4 ,deze liefde to* is nog e5e &]e dan de algeme5e naa/5liefde2 z is de liefde tot de bro$]51 tot de huisg5oot5 des gelo(s4 ,jezus noemt deze liefde e5 nieuw gebod1 ,joh4 #ac3cd1 #ce1 #ae3ab1 #ag3bf1 omdat de liefde ond] ,israel niet e5 zuiv] gee/elk k>akt] droeg ma> met de b&5 des blo$s 0 sam5ge/r5geld1 en de liefde1 die ,h ?ans ond] zne jong]5 tot /& br5gt1 e]/ volkom5 zuiv]1 onv]m5gd en van a>ds*e betrekk+5 onafhankelk is4 ,de l$5 van ,jezus' geme5te zn bro$]s en zu/]s ond] elk&]1 ,mt4 #ab3dh1 #ah3ae1 #bc3h1 #be3dj1 #bh3aj1 ,joh4 #ae3ad1 #ae1 #bj3ag1 ,rom4 #h3bi1 ,hebr4 #b3aa enz4 ,z zn k9d]5 van n gez92 ,god is hun ,vad]1 ,ef4 #d3f1 ,*ri/us hun e]/gebor5e bro$]1 ,rom4 #h3bi1 ,j]uzalem1 dat bov5 is1 hunne mo$]1 ,gal4 #d3bf4 ,en zoo hebb5 z elk&] met al hun gee/elke en natuurlke gav5 te di554 ,de k]k is e5e geme5s*ap d] heilig54 ,cf4 ov] deze gee/elke gav5 de v]kl>+5 ov] het gelo(s>tikel van de geme5s*ap d] heilig5 en voorts1 ,amesius1 ,m$4 ,!ol4 ,,ii #b #ai-bc4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #ajhf-aajj4 ,ne&]1 ,pflanzung u4 ,leitung d4 *ri/l4 ,kir*e ,s4 #ahj f4 ,pfleid]]1 ,d] ,paul9ismus #bdb4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #adc4 #age4 ,art4 ,gei/esgab5 van ,crem] 9 ,h]zog4 ,laut]burg1 ,d] ,begriff des ,*>isma u4 se9e ,b$eutung fr die prakt4 ,!ol4 ,gt]sloh #ahih4 #g4 ,zoolang w dit wez5 d] k]k va/h\d51 ba>t ha> begrip ge5 ov]groote moeilkheid4 ,de k]k is dan altd 9 ruim] ( 9 eng] z9 de v]gad]+ d] geloovig54 ,9 d5 ruim/5 z9 omvat z all51 die door het gelo( 9 ,*ri/us zalig zn geword5 ( het ook nog zull5 word54 ,adam en ,eva vr d5 val behoor5 er dan nog wel niet toe1 want z hadd5 to5 nog ge5 middela> van noode4 ,en ook de engel5 kunn5 niet tot ha> g]ek5d word51 (s*oon dit door vel5 ges*i$de2 want ,*ri/us is wel de ,he] d] engel5 en heeft door zn kruis alle d+51 ook engel5 en m5s*51 9 de re*te v]h\d+ tot ,god en tot elk&] geplaat/2 ma> engel5 zn to* niet na> ,gods beeld ges*ap51 zn niet gevall5 en niet door ,*ri/us v]lo/ en zn dus ook ge5 l$5 van de k]k1 welke ,*ri/us v]gad]t t5 eeuwig5 lev54 ,de geloovig5 kom5 volg5s ,hebr4 #ab3bb wel tot de geme5s*ap met de duiz5d5 van engel51 ma> dez5 word5 duidelk ond]s*eid5 van de 1 vs4 #bc1 cf4 deel ,,ii #ddb-dde4 ,,iii #dje-djh4 ,l$5 d] k]k zn alle5 m5s*51 die door het gelo( 9 ,*ri/us beh\d5 zn4 ,tot ha> behoor5 dus alle geloovig51 die van de p>adsbel(te af tot op dit oog5blik toe op a>de geleefd en niet 9 d5 limbus patrum ( 9 het vagevuur ma> 9 d5 hemel zn opg5om51 ,hebr4 #ab3bc4 ,tot ha> behoor5 alle geloovig51 die ?ans nog op a>de lev54 ,en tot ha> behoor5 9 zek]5 z9 ook al deg551 die lat] nog tot het e9de d] eeuw5 toe 9 ,*ri/us geloov5 zull54 ,want de k]k1 ook als z 9 dez5 ruim/5 z9 g5om5 wordt1 is ge5 platonis*e /aat1 die alle5 9 de v]beeld+ be/aat en nooit w]kelkheid wordt1 ma> z heeft d5 wa>borg van ha> exi/5tie nu ( 9 de toekom/ 9 het besluit ,gods1 9 de va/heid van het g5adev]bond1 9 het middela>s*ap van ,*ri/us1 9 de bel(te des ,h4 ,gee/es4 ,het groot/e g$eelte d] l$5 van deze k]k is dan e*t] op e5 gegev5 oog5blik niet op a>de2 want van het p>ads af tot h$5 toe zn er re$s vele duiz5d5 en millio55 9 d5 hemel opg5om5 en hun getal wordt dagelks1 van oog5blik tot oog5blik v]me]d]d 7ecclesia triumphans71 en vel5 zn er1 die nu nog niet geloov5 ( zelfs nog niet gebor5 zn en to* onfeilba> zek] tot het gelo( zull5 kom54 ,de k]k1 als v]gad]+ d] geloovig51 die op e5 gegev5 oog5blik op a>de lev5 7ecclesia militans71 is dus ma> e5 kle9 deel van de k]k1 9 ha> ruim/5 z9 g5om54 ,to* is het go$ en noodig1 om d5 sam5hang d] k]k op a>de met die 9 het v]l$5 en 9 de toekom/ va/ te h\d54 ,want het is ne v]gad]+1 ne van deg551 die 9 de hemel5 zn opges*rev5 en die e5maal als e5e bruid zond] vlek ( rimpel voor ,gods aangezi*t zull5 /aan4 ,en het h&hav5 van deze e5heid d] gans*e k]k v]hoogt het geme5s*apsgevoel1 /aalt d5 mo$ en prikkelt tot d5 /rd4 ,indi5 w ons v]d] bepal5 tot dat g$eelte d] k]k1 dat op a>de zi* bev9dt 7ecclesia militans71 dan kan dit nog we] ruim] ( eng] g5om5 word54 ,w kunn5 erb d5k5 aan al de geloovig5 saam1 die ?ans 9 alle k]k51 ond] alle volk51 9 alle l&5 aanwezig zn 7ecclesia univ]salis71 aan de geloovig5 9 n l& ( 9 e5e prov9cie1 ,hd4 #i3ca 7ecclesia nationalis1 prov9cialis7 ( ook aan de geloovig5 op e5e bepaalde plaats1 hetz /ad ( dorp 7ecclesia p>ticul>is1 localis74 ,da>b v]di5t het dan opm]k+1 dat de ecclesia univ]salis 7nationalis7 aan de ecclesia p>ticul>is voorafgaat4 ,de k]k van ,*ri/us is e5 organisme1 wa>9 het geheel gaat vr de deel52 z heeft ha> oorsprong 9 het p>ads1 ,g54 #c3ae1 ( ook voor de dag5 des ,n4 ,te/4 9 ,j]uzalem1 ,hd4 #a3h2 de k]k te ,j]uzalem 01 zoolang z alle5 be/ond1 de ecclesia univ]salis1 de k]k van ,*ri/us op a>de1 en de k]k51 die /raks naa/ ha> optrad51 kwam5 niet auto*?onis* ma> van uit ,j]uzalem door de pr$ik+ d] apo/el5 en evangeli/5 tot /&4 ,tot dusv] is het begrip d] k]k duidelk en kla>4 ,ma> nu komt er e5e dubbele moeilkheid4 ,de e]/e be/aat da>91 dat dit begrip van k]k 9 de ,s*rift toegepa/ wordt op concrete1 hi/oris* be/a&e1 afgeslot5 groep5 van p]son51 ond] welke ook altd ongeloovig5 zn4 ,9 het ,o4 ,te/4 heette het gans*e volk volk ,gods1 (s*oon lang niet alles ,israel 01 wat uit ,israel 04 ,9 de k]k5 des ,n4 ,te/4 0 er ook1 s*oon 9 veel m9d]e mate1 kaf ond] het kor5 en onkruid ond] de t>we4 ,en na d5 apo/olis*5 td zn de k]k5 telk5s v]w]eldlkt1 v]ba/]d1 v]deeld1 en to* noem5 w ze alle nog met d5 naam van k]k54 ,de !ologie heeft1 ev5als de ,s*rift1 dit feit t5 all5 tde erk5d en op ha> voorgang /e$s v]kla>d1 dat het wez5 d] k]k niet door de ongeloovig5 ma> door de geloovig5 w]d bepaald1 bov5 bl4 #h v4 ,augu/9us held]de deze aanwezigheid van ongeloovig5 9 de k]k op door het s*riftuurlk beeld van kaf en kor51 ( ook door dat van li*aam en ziel1 uit- en inw5dig5 m5s*1 kwade sapp5 9 het li*aam2 de ongeloovig5 zn 9 het li*aam van ,*ri/us quomodo humores mali1 b ,seeb]g t4 a4 p4 #de4 ,en zoo sprak5 ook de s*ola/ieke en ,rooms*e !olog54 ,bell>m9us bv4 tra*t wel aan te toon51 dat ook ongeloovig5 l$5 d] k]k zn1 ma> h br5gt het niet v]d] dan tot de bew]+1 dat z het aliquo modo zn1 de eccles4 mil4 ,,iii #b2 z zn alle5 de corpore1 niet de anima ecclesiae2 de boni zn p>s int]ior1 de mali zn p>s ext]ior van de k]k2 de ongeloovig5 zn membra mortua1 arida1 die alle5 ext]na conjunctione met de k]k v]bond5 zn2 z behoor5 niet tot het rk van ,*ri/us1 quoad fidei pr(essionem ma> tot het rk des duivels1 quantum ad morum p]v]sitatem2 z zn filii propt] =mam pietatis1 ali5i propt] amissionem virtutum2 er mog5 ge5 twee k]k5 zn1 er zn to* twee p>tes 9 de k]k1 ib4 ,,iii #i4 ,en de ,cate*4 ,rom4 zegt1 dat er 9 de /rd5de k]k duo hom9um g5]a zn en dat er volg5s de ,s*rift kwade viss*5 9 het net zn en onkruid op d5 akk] en kaf op d5 dors*vlo]1 dwaze ond] de wze maagd5 en onre9e di]5 9 de ark1 ,i #aj qu4 #f4 #g4 ,9 !orie wkt dit niet veel af van de le] d] ,re=matie2 ma> practis* zag het er met de k]k teg5 het e9de d] ,middeleeuw5 gans* &]s uit1 en ,rome vo$t ook /e$s het d5kbeeld1 dat uitw5dig lidmaats*ap1 hi/oris* gelo(1 ond]h\d+ van de gebod5 d] k]k en ond]w]p+ aan d5 paus het wez5 d] k]k con/itue]54 ,da>teg5 kwam de ,h]vorm+ 9 v]zet en /elde z de ond]s*eid+ ov] van zi*tb>e en onzi*tb>e k]k4 ,augu/9us _h re$s gezegd van de naam*ri/551 quum intus vid5tur1 ab illa invisibili c>itatis compage sep>ati sunt1 de bapt4 ,,iii #ai b ,seeb]g t4 a4 p4 #db2 en eig5lk kan ,rome teg5 deze ond]s*eid+ ge5 bezwa> hebb5 en aanva>dt ze ook zelve1 inzoov] z 9 de ne k]k duo hom9um g5]a1 duas p>tes ond]s*eidt4 ,bell>m9us h&elt1 de eccl4 mil4 ,,iii #aj1 ov] de infideles occulti1 en ,mhl]1 ,symb4 #di1 pr/ ,lu!r1 als deze de k]k opvat als e5e geme5s*ap d] heilig5 en zegt1 dat de geloovig51 die ,unsi*tb>51 de drag]s d] zi*tb>e k]k zn4 ,ma> de ond]s*eid+ van zi*tb>e en onzi*tb>e k]k kan v]s*ill5d opgevat word51 bov5 bl4 #ah4 ,de mee/e dez] opvatt+5 zn e*t] te v]w]p5 ( kom5 al?ans niet 9 de dogmatiek t] sprake4 ,onzi*tba> is de k]k niet te noem51 omdat ,*ri/us1 omdat de ecclesia triumphans1 omdat de aan het e9de d] eeuw5 voltooide k]k ?ans niet voor ons wa> te nem5 valt2 no* ook1 omdat de k]k op a>de 9 vele plaats5 en l&5 door ons niet gezi5 wordt ( 9 td5 van v]volg+ v]borg5 is ( soms van b$i5+ van woord en sacram5t v]/ok5 is4 ,de ond]s*eid+ van zi*tb>e en onzi*tb>e k]k is alle5 op de ecclesia militans van toepass+ en duidt dan aan1 dat de k]k na> h>e gee/elke zde ( 9 h>e w>e l$5 onzi*tba> is4 ,beide deze beteek5iss5 zn b ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 ine5gevloeid en kunn5 ook niet uit elk&] geh\d5 word54 ,de k]k is e5 voorw]p des gelo(s4 ,het inw5dig gelo( des h>t51 de w$]geboorte1 de wa>a*tige beke]+1 de v]borg5 geme5s*ap met ,*ri/us enz4 zn gee/elke go$]51 die met het natuurlk oog niet wa> te nem5 zn1 en die to* aan de k]k ha> eig5lke =ma s*5k54 ,en aan ge5 enkel5 m5s* heeft ,god d5 onfeilb>5 maat/af 9 h&5 gegev51 wa>na> h &]] gee/elk lev5 beoordeel5 kan4 ,de intimis non judicat ecclesia4 ,de ,he]e alle5 k5t deg551 die zne zn4 ,zoo is het dus mogelk en is het ook altd 9 de *ri/elke k]k e5 feit gewee/1 dat er kaf ond] het kor5 s*ool en hypocriet5 ond] de w>e geloovig5 v]borg5 w>54 ,de naam k]k1 gebezigd van de ecclesia militans1 van de v]gad]+ d] geloovig5 op a>de1 heeft da>om b alle ,*ri/551 zoo ,rooms*e als ,prote/ants*e1 altd e5 ov]dra*telk5 z94 ,z wordt zoo geheet51 niet na> de ongeloovig51 die er zi* 9 bev9d51 ma> na> de geloovig51 die er het ess5tieele be/&deel van vorm5 en er het wez5 aan gev54 ,het geheel wordt na> het deel g5oemd4 ,e5e k]k is en blft e5e v]gad]+ van w>e ,*ri/geloovig54 #h4 ,zoo opgevat1 kan de ond]s*eid+ van zi*tb>e en onzi*tb>e k]k door niem& gewraakt en moet z veele] door all5 word5 erk5d4 ,ma> er is nog e5e &]e moeilkheid aan het begrip d] k]k v]bond54 ,de v]gad]+ d] geloovig5 op a>de is niet alle5 *>ismatis* ma> ook in/itutair +]i*t4 ,z is niet alle5 zelve het eig5dom van ,*ri/us1 ma> doet ook di5/1 om &]5 voor ,*ri/us te w9n54 ,z is coetus1 do* ook mat] fidelium2 organisme do* ook in/ituut2 doel en middel tegelk4 ,de v]h\d+ van de k]k als organisme tot de k]k als in/ituut komt e]/ 9 de volg5de p>agraaf1 b de rege]+ d] k]k1 t] sprake4 ,want ev5als het begrip /aat moeilk te oms*rv5 is en dan e]/ duidelk wordt1 wanne] da>9 volk en ov]heid ond]s*eid5 en afzond]lk beh&eld wordt1 zoo is er van het begrip k]k dan alle5 e5e go$e def9itie te gev51 als teg5 v]e5zelvig+ van de v]gad]+ d] geloovig5 met h>e organisatie 9 het in/ituut gewaakt wordt1 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii #c1 #aj4 ,/ahl1 ,kir*5v]fassung #df4 ,vel5 e*t] br5g5 de ond]s*eid+ van de k]k als organisme en als in/ituut met die 9 onzi*tb>e en zi*tb>e 9 v]b& en gev5 da>door aan deze laat/e ongem]kt e5 z91 die ha> niet toekomt4 ,aan de e5e zde /aan z1 die niet alle5 de k]k na> h>e idee ( de ecclesia triumphans ma> ook de ecclesia militans op a>de oms*rv5 als v]gad]+ van de pra$e/9ati ( electi 7,wiclef71 ( van de p]fecti 7,pelagius volg5s ,augu/41 de ha]4 #hh1 de ,anabapti/5 volg5s ,calvn1 ,in/4 ,,iv #a1 #h en vele &]571 ( van h51 qui nunquam lapsi sunt 7,novatianus71 ( ook van die l$5 d] k]k1 die t5 avondmaal gaan 7communicant51 gelk vel5 9 ,am]ika de k]k opvatt574 ,aan de &]e zde bev9d5 zi* de ,rooms*51 die het zwa>tepunt d] k]k uit de v]gad]+ d] geloovig5 9 het hi]>*is* in/ituut1 9 de mon>*ia ext]na et suprema totius orbis v]legg5 en ha> wez5 veelme] zoek5 9 de ecclesia doc5s dan 9 de ecclesia audi5s4 ,en di5 kant gaan ook uit all51 die1 om de ongeloovig5 en hypocriet5 al?ans e5ig]mate als w>e l$5 va/ te h\d51 de k]k oms*rv5 als v]gad]+ van g]oep55 7,melan*ton1 ,lhe1 ,kliefo? enz47 ( van g$oopt5 7,mn*mey]1 ,delitzs*1 ,vilm> enz474 ,beide deze bes*\w+5 zn e5zdig en do5 aan het wez5 d] k]k te kort4 ,op het e]/e /&punt wordt de k]k geheel en al onzi*tba>1 blft z e5e idee en tre$t niet 9 de w]kelkheid op4 ,de v]kiez+ zond] me] maakt iem& nog niet tot e5 lidmaat d] k]k op a>de4 ,wel behoor5 de uitv]kor551 die nog niet tot het gelo( zn gekom51 tot de k]k1 gelk z 9 de g$a*te en het besluit ,gods be/aat2 z kunn5 zelfs gezegd word51 pot5tia tot de k]k te behoor51 ma> z zn er to* actu nog ge5 l$5 van4 ,en ook kan de k]k niet oms*rev5 word5 als v]gad]+ van volmaakt51 van niet-gevall55 ( van communicant51 want de geloovig5 b]eik5 9 dit lev5 de volmaak!id niet1 zn door de bel(t5 ,gods niet teg5 elk5 val gewa>borgd en zn niet tot het getal d] avondmaalgang]s bep]kt4 ,ev5m9 is de twe$e1 bov5g5oemde oms*rv+ met het wez5 d] k]k 9 ov]e5/emm+4 ,want uitw5dig lidmaats*ap1 roep+ en doop zn ge5 bews van wa>a*tig gelo(2 vel5 word5 g]oep51 die niet zn uitv]kor52 vel5 word5 g$oopt1 die niet geloov52 niet all5 zn ,israel1 die uit ,israel zn4 ,t]wl e]/g5oemd5 dus tot ge5 zi*tb>e k]k kom51 v]wa>looz5 laat/g5oemd5 de onzi*tb>e k]k4 ,dan alle5 kom5 deze beide tot ha> re*t1 wanne] de k]k opgevat wordt als v]gad]+ van geloovig54 ,imm]s is het het opre*te1 w>e gelo(1 dat zalig maakt1 v]gev+ d] zond5 en eeuwig lev5 ontvangt4 ,dat gelo( is e5 zaak des h>t51 do* het blft niet b9n5 d5 m5s* beslot5 ma> op5ba>t zi* na> buit5 9 beld5is en w&el1 ,rom4 #aj3aj1 en beld5is en w&el zn teek55 van het inw5dig gelo( des h>t51 ,mt4 #g3ag1 #aj3cb1 #a ,joh4 #d3b4 ,wel is wa> zn ook gelo( en beld5is lang niet altd 9 ov]e5/emm+2 er is gelo(1 bv4 b de k9d]5 d] geloovig51 dat niet 9 dad5 op5ba> wordt1 en er is e5 beld51 dat 9 het roep5 van ,he]e1 ,he]e be/aat en niet uit wa> gelo( wordt gebor54 ,ma> to* heeft de opvatt+ van de k]k als v]gad]+ van geloovig5 dit voor bov5 h>e oms*rv+ als v]gad]+ van g]oep55 en g$oopt51 dat z datg5e h&haaft1 wa>op het voor i$] m5s* en voor heel de k]k aankomt4 ,niet het g]oep5 en het g$oopt zn besli/1 ma> wie gelo(d zal hebb5 en g$oopt zal zn zal zalig word51 da>5teg5 die niet zal gelo(d hebb51 ook al w]d h g]oep5 en g$oopt1 zal v]doemd word51 ,mk4 #af3af4 ,hi]uit volgt1 dat de ond]s*eid+ van de k]k als in/ituut en organisme e5e gans* &]e is dan die 9 zi*tb>e en onzi*tb>e k]k1 en met deze niet v]e5zelvigd mag word54 ,want in/ituut en organisme zn beide b5am+5 van de k]k na> h>e zi*tb>e zde4 ,m5 mag hi]b niet v]get51 dat ook in/ituut en organisme d] k]k1 9 het zi*tb>e optr$5d1 e5 onzi*tb>51 gee/elk5 a*t]grond hebb54 ,want ambt en gave1 b$i5+ van woord en sacram5t1 bro$]liefde en geme5s*ap d] heilig5 b]u/5 alle op w]k+51 die er uitgaan van het v]he]lkt ,ho(d d] geme5te door d5 ,h4 ,gee/4 ,afkeur+ v]di5t da>om de voor/ell+1 als( het in/ituut als iets toevalligs en uitw5digs op me*anis*e wze aan de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 w>e toegevoegd4 ,ma> to* d5k5 w b de k]k als in/ituut en als organisme 9 de e]/e plaats aan de k]k na> h>e zi*tb>e zde1 dat is1 aan de ambt5 en b$i5+51 wa>m$e z toeg]u/ is en aan de geme5s*ap d] heilig51 gelk die 9 de bro$]liefde op5ba> wordt4 ,en jui/ 9 deze beide tre$t de k]k na> buit5 zi*tba> op4 ,onjui/ is da>om ook de me5+1 dat de k]k alle5 zi*tba> wordt 9 het in/ituut1 9 ambt en b$i5+1 9 woord en sacram5t1 9 e5ig5 vorm van k]krege]+4 ,ook wanne] dit alles wegg$a*t wordt1 is no*tans de k]k zi*tba>4 ,want elk geloovige op5ba>t zn gelo( 9 beld5is en w&el op i$] t]re9 van het lev5 en alle geloovig5 saam /aan met hun gelo( en lev5 teg5 de w]eld ov]4 ,9 d5 hemel is er ge5 ambt en b$i5+1 ge5 woord en sacram5t me] en zal to* de k]k t5 volle zi*tba> zn4 ,zi*tba>heid en onzi*tba>heid ond]s*eid5 de k]k dus uit e5 geheel &] gezi*tspunt dan in/ituut en organisme4 ,de laat/e ond]s*eid+ zegt ons1 wa>9 de k]k voor ons zi*tba> en k5ba> wordt2 de e]/e le]t1 dat die zi*tb>e v]s*n+ e5e onzi*tb>e1 gee/elke zde heeft1 welke alle5 ,gode bek5d is4 ,da>m$e is nu vanzelf ook gegev51 dat zi*tb>e en onzi*tb>e k]k ge5 twee k]k5 zn4 ,deze b$5k+ w]d re$s door de ,donati/5 teg5 ,augu/9us +ebra*t en is lat] door de ,rooms*5 teg5 de ,prote/ant5 h]haald4 ,ma> de aankla*t b]u/ op misv]/&4 ,rome zelf erk5t1 gelk bov5 aangetoond is1 dat er duo hom9um g5]a 9 de k]k zn1 dat z duas p>tes heeft1 en tra*t nu wel aan te toon51 dat de ongeloovig5 aliquo modo tot de k]k behoor5 ma> durft to* niet zegg51 dat z het wez5 d] k]k uitmak54 ,feitelk /aat z dus voor dezelfde moeilkheid als de ,h]vorm+4 ,want dat de hypocriet5 aliquo modo tot de k]k behoor51 is ge5 punt van v]s*il4 ,ook de ,prote/ant5 erk5n51 dat z 9 ecclesia zn en tot de k]k behoor51 gelk de kwade rank5 tot d5 wn/ok en het kaf tot het kor54 ,alle5 ontk5n5 z1 dat dez5 aan de k]k ha> =ma gev51 want het opre*te gelo( is het en niets &]s1 dat zalig maakt en ,*ri/us inlft4 ,de ongeloovig5 zn dus het wez5 d] k]k niet1 z zn niet de ecclesia4 ,onzi*tb>e en zi*tb>e k]k zn dus ook vol/rekt ge5 b5am+5 voor de groep van ongeloovig5 en van geloovig51 die er 9 e5e k]k zn4 ,9 de k]k is ov] le] en lev5 de tu*t te h&hav5 na> des ,he]5 gebod2 ma> elke pog+1 om de geloovig5 en de ongeloovig5 te s*eid51 en e5e ecclesiola 9 ecclesia op te ri*t51 is ev5ze] met des ,he]5 gebod 9 /rd2 ,mt4 #ac3cj v]bi$t dit niet1 want de akk]1 da> b$oeld1 is niet de k]k do* de w]eld1 vs4 #ch1 ma> het volgt da>uit1 dat w aan beld5is en w&el gebond5 zn en ov] het h>t niet kunn5 ( mog5 oordeel54 ,ongeloovig5 mak5 dus ev5m9 het wez5 van de zi*tb>e als van de onzi*tb>e k]k uit2 z behoor5 tot de k]k 9 ge5 van beide opzi*t51 al ontbreekt ons het re*t en de bevoegdheid1 om h5 van de geloovig5 af te zond]5 en uit te w]p54 ,zelfs kan nog /]k] gezegd word51 dat ook de oude m5s*1 die 9 de geloovig5 ov]blft1 niet tot de k]k behoort4 ,da>m$e heeft ,s*lei]ma*] nog ge5 gelk1 als h het wez5 d] k]k 9 w]k+5 des ,h4 ,gee/es geleg5 a*t1 want de k]k is ge5 v]gad]+ van w]k+5 ma> van p]son52 het zn m5s*51 die door d5 ,h4 ,gee/ word5 w$]gebor5 en tot het gelo( gebra*t en die als zoodanig1 als nieuwe m5s*51 het wez5 d] k]k vorm54 ,ma> to*1 de k]k is e5e v]gad]+ van geloovig51 en al wat niet uit het gelo(1 uit d5 nieuw5 ma> uit d5 oud5 m5s* opkomt1 behoort niet tot de k]k en wordt da>om e5maal buit5geworp54 ,zi*tb>e en onzi*tb>e k]k zn om deze r$5 twee zd5 van e5e en dezelfde k]k2 het zn dezelfde geloovig51 die de e5e maal bes*\wd word5 van de zde des gelo(s1 dat 9 het h>t woont en ,gode alle5 zek] bek5d is1 en de &]e maal van de zde d] beld5is en des lev5s1 welke na> ons toegeke]d en voor ons wa>neemba> is4 ,omdat de k]k hi] op a>de word5de is1 zn deze beide zd5 nooit1 zelfs niet 9 de zuiv]/e k]k1 aan elk&] gelk4 ,er zn altd ongeloovig5 b9n51 en geloovig5 buit5 de k]k2 multi lupi intus1 multae oves =is4 ,het laat/e 0 bv4 ond] het ,o4 ,te/4 het geval met ,naman d5 ,syrir en geldt nu nog van all51 die om e5e ( &]e r$5 buit5 de geme5s*ap d] ge9/itue]de k]k5 lev5 en to* het w>e gelo( deela*tig zn4 ,ma> dit alles doet to* niets af van het feit1 dat het wez5 d] k]k alle5 9 de geloovig5 ligt4 #i4 ,indi5 de k]k na> ha> wez5 e5e v]gad]+ van w>e ,*ri/geloovig5 is en deze alle5 ,gode bek5d zn1 wordt de vraag van gewi*t1 wa>aan de k]k door ons kan word5 gek5d4 ,de ,rooms*e ,*ri/5 heeft da>om vooral bezwa> teg5 het re=matoris* k]kbegrip1 wl het de zek]heid d] k]k en dus van de zaligheid zn] ziel ond]mnt en voor twfel1 v]deeldheid1 onv]s*illigheid de deur op5t4 ,bell>m9us zegt het zoo duidelk mogelk3 necesse e/1 ut nobis c]titud9e infallibili con/et1 qui coetus hom9um sit v]a ,*ri/i ecclesia1 nam cum ,scripturae traditiones et omnia plane dogmata ex te/imonio ecclesiae p5deant1 nisi c]tissimi simus1 quae sit v]a ecclesia1 inc]ta erunt prorsus omnia4 ,dit nu is onmogelk1 als het opre*te gelo( iem& alle5 wa>lk tot lid d] k]k maakt1 want dit kan nooit door ons zek] word5 gek5d1 en e5e cognitio conjecturalis is onvoldo5de1 w hebb5 hi] e5 c]titudo infallibilis van noode1 de eccl4 mil4 ,,iii c4 #aj1 want t5emur omnes sub p]iculo mortis aet]nae v]ae ecclesiae nos adjung]e et 9 illa p]sev]>e1 ib4 c4 #ab4 ,de w>e k]k moet da>om zoo visibilis en palpabilis wez51 ut e/ coetus populi ,romani1 vel regnum ,galliae aut respublica ,v5etorum1 ib4 c4 #b4 ,v&a> dat ,bell>m9us alle kra*t5 inspant1 om de wa>heid d] ,rooms*e k]k te bewz54 ,h telt niet m9d] dan #ae notae op1 n4l4 ipsum ca?olicae ecclesiae nom51 antiquitas1 duratio diuturna1 multitudo et v>ietas cr$5tium1 successio episcoporum1 conspiratio 9 doctr9a cum ecclesia antiqua1 unio membrorum int] se et cum capite1 sanctitas doctr9ae1 efficacia doctr9ae1 sanctitas vitae primorum patrum1 gloria miraculorum1 lum5 propheticum1 confessio adv]s>iorum1 infelix exitus eorum qui ecclesiam oppugnant1 felicitas temporalis1 de eccl4 mil4 ,,iv c4 #d-ah4 ,de ,rooms*e !olog5 volg5 dit voorbeeld1 ma> h]leid5 het vfti5tal notae gewoonlk tot de vi]1 welke 9 het symbolum ,nic4-,con/4 word5 g5oemd1 n4l4 de unitas1 sanctitas1 ca?olicitas en apo/olicitas1 ,p]rone1 ,prael4 ,i #bdh4 ,lieb]mann1 ,in/it4 !ol4 ,i #bee4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #cgb4 ,jans51 ,prael4 ,i #fei4 ,hett+]1 ,apol4 #gte ,aufl4 ,,iv #daa1 ,v #ajf4 ,da>b v]di5t het nog de a&a*t1 dat ,rome 9 eig5lk5 z9 ge5 notae ( crit]ia heeft1 wa>aan de w>e k]k kan gek5d word54 ,deze ond]/ell5 to* e5 maat/af1 die bov5 de k]k ligt en wa>na> z door i$] beoordeeld mag word54 ,en zulk e5 maat/af heeft ,rome niet1 want de ,s*rift is afhankelk van de k]k1 en de k]k is zelve de hoog/e maat/af voor le] en lev54 ,notae ecclesiae zn b ,rome dus niets &]s dan indicia1 eig5s*app51 wa>9 de k]k uitkomt en zi* op5ba>t4 ,bewz5 voor de k]k zn dezelfde als die voor het ,*ri/5dom1 want beide zn b ,rome n4 ,en deze bewz5 mak5 de /ell+1 dat de ,rooms*e k]k de w>e k]k is1 wel niet evid5t] v]am ma> to* evid5t] cr$ibilem1 ib4 ,,iv c4 #c4 ,ev5zoo spreekt het ,vaticanum1 ,,iii c4 #c3 ,deus p] ,filium suum unig5itum ,ecclesiam in/ituit1 suaeque in/itutionis manife/is notis in/ruxit1 ut ea tamquam cu/os et magi/ra v]bi revelati ab omnibus posset agnosci4 ,ad solam enim ca?olicam ,ecclesiam ea p]t95t omnia1 quae ad evid5tem fidei *ri/ianae cr$ibilitatem tam multa et tam mira div9itus sunt disposita4 ,qu9 etiam ,ecclesia p] se ipsa1 ob suam nempe admirabilem propagationem1 eximiam sanctitatem et inexhau/am 9 omnibus bonis foecunditatem1 ob ca?olicam unitatem invictamque /abilitatem1 magnum quoddam et p]petuum e/ motivum cr$ibilitatis et div9ae suae legationis te/imonium irrefragabile4 ,absoluut bewsba> is dus de wa>heid d] k]k voor e5 i$] niet2 dan to* z\ de k]k ge5 articulus fidei en het gelo( niet vr en v]di5/elk zn4 ,er moet volg5s het ,vaticanum b het getuig5is1 dat van de k]k uitgaat e5 efficax subsidium ex sup]na virtute bkom54 ,feitelk neemt ,rome da>m$e hetzelfde subjectieve /&punt 9 als de ,h]vorm+4 ,de motiev51 hoe /]k ook1 kunn5 niet mett]daad beweg5 tot het gelo(4 ,het is ,gods ,gee/ alle51 die iem& inw5dig va/ en zek] ov]tuig5 kan van de wa>heid d] ,goddelke op5b>+4 ,de diep/e grond voor het gelo( is ook b ,rome niet de ,s*rift ( de k]k1 ma> het lum5 int]ius4 ,rome heeft met zne onfeilb>e k]k en zn onfeilb>5 paus pr9cipieel niets vr bov5 de k]k5 d] ,h]vorm+1 want k]k en paus zn1 hoe zi*tba> ook1 to* articuli fidei1 cf4 dl4 ,i #dbe4 #dbf4 #dhf-dhi4 ,de k5teek551 die ,rome voor de w>e k]k opgeeft1 zn dan ook 9 ge5 enkel opzi*t duidelk] en kra*tig] dan de zuiv]e b$i5+ van het woord1 welke door de ,h]vorm+ als k5teek5 d] k]k w]d erk5d4 ,sommige van de k5teek551 door ,bell>m9us g5oemd1 zn van ze] ond]ges*ikte wa>de4 ,de wond]gave is vol/rekt ge5 afdo5d bews voor de wa>heid d] le]1 welke iem& v]kondigt1 ,deut4 #ac3a1 #b1 ,mt4 #g3bb1 #bc1 #bd3bd enz4 cf4 deel ,i #dbiv42 het ongelukkig uite9de van de v&5 en v]volg]s d] k]k is mee/5tds sle*ts e5e leg5de1 gelk ook ,rooms*5 ?ans erk5n51 ,nik4 ,paulus1 ,lu!rs ,leb5s5de1 ,freiburg #ahih2 en de a>ds*e voorspo$ d] k]k is altd tdelk1 wisselt met v]volg+ en ond]drukk+ af1 en kan ev5 go$ als e5 bews teg5 de wa>heid d] k]k word5 aangevo]d1 ,mt4 #e3aj1 #af3bd1 ,joh4 #af3cc1 ,hd4 #ad3bb1 #b ,tim4 #c3ab4 ,b &]e k5m]k5 hangt alles af van d5 z91 wa>9 z word5 v]/aan2 de naam ka?oliek wordt ook door ,prote/ants*e k]k5 aang5om5 en is op zi*zelf ev5m9 e5 bews voor de wa>heid d] ,rooms*e k]k1 als de naam ,*ri/us1 di5 de vals*e ,*ri/uss5 zi* toeeig551 ,mt4 #bd3bd1 ( de naam ,israel ( ,abrahams zaad1 wa>op de ,jod5 zi* v]hoova>digd51 ,joh4 #h3cc1 ,rom4 #i3f2 de oudheid1 de hi/oris*e cont9uiteit en de onafgebrok5 successie zn niet alle5 aan ,rome1 ma> ook aan &]e k]k51 bv4 de ,grieks*e eig51 en bewz5 op zi*zelf ev5m9 iets voor de wa>heid d] ,rooms*e k]k als z dat d$5 voor die van de ,joods*e geme5te 9 ,jezus' dag52 de e5heid en de ka?oliciteit zn pret5sies van ,rome1 welke het feit niet kunn5 te niet do51 dat er millio55 ,*ri/55 lev5 buit5 ha>2 er is niet ma> ne k]k1 er zn vele k]k51 en er is ge5 enkele1 die alle geloovig5 omvat4 ,de ov]ige k5m]k51 ov]e5/emm+ met de le] d] apo/el51 heiligheid d] le]1 v]nieuw5de kra*t1 welke van ha> uitgaat1 heilig lev5 van vel5 h>] beld]s1 kom5 vol/rekt niet alle5 aan ,rome ma> ook aan vele &]e k]k5 toe1 en zn aan dezelfde b$5k+5 ond]hevig1 als welke door de ,rooms*5 teg5 de ,prote/ants*e k5teek55 word5 +ebra*t en /raks besprok5 word54 ,cf4 ,beza1 de eccl4 ca?4 notis1 ,tract4 !ol4 ,,iii #acb4 ,polanus1 ,synt4 p4 #ecb sq4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus ,,ii #ef-gb4 ,m>esius1 ,sy/4 !ol4 ,,xvi #bc sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #ac4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #a1 #cd4 ,moor ,,vi #ej4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #ih4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxii c4 #aj4 #aa4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #ejc4 ,de ,rooms*e k]k v]heugt zi* da>b wel 9 h>e e5heid en w/ met zelfbehag5 op de v]deeldheid van het ,prote/antisme4 ,ma> z betaalt deze vreugde met e5 dur5 prs4 ,t5 e]/e is het g$wong51 om het wez5 d] k]k hoe lang] hoe me] van de v]gad]+ d] geloovig5 op het in/ituut d] hi]>*ie1 d4 i4 t5 slotte op d5 paus ov] te drag54 ,met me] re*t1 dan ,lodewk ,,xiv kon zegg53 l'tat c'e/ moi1 kan de paus v]kl>53 de k]k b5 ik4 ,ubi papa1 ibi ecclesia4 ,als dan ook b de k]k1 gelk behoort1 niet e5s aan het in/ituut ma> aan de v]gad]+ d] geloovig5 g$a*t wordt1 is de v]deeldheid 9 de ,rooms*e k]k niet zoo veel m9d] dan 9 de ,prote/ants*e k]k54 ,het v]s*il is alle51 dat ,rome1 9 de coelibataire hi]>*ie h>e kra*t zoek5d1 9 de k]k alle ri*t+5 en me5+5 /il naa/ elka> laat be/aan en aan h>e l$51 zelfs de ongeloovig/e1 de en]gie1 d5 vrheids- en d5 wa>heidsz9 ontneemt1 om met de k]k en hun eig5 onw>e positie te brek54 ,t5 twe$e betaalt ,rome die vreugde met d5 dur5 prs van het extra ecclesiam nulla salus4 ,de le] d] ,s*rift1 dat de zaligheid gebond5 is aan het gelo( 9 ,*ri/us1 w]d spo$ig teg5ov] s*isma en ha]esie zoo v]/aan1 dat i$]1 die de zaligheid 9 ,*ri/us deela*tig wilde word51 v]bond5 moe/ zn met d5 biss*op1 ,ign4 ad ,eph4 #d4 #e4 ,phil4 #c4 ,trall4 #g4 ,wie beh\d5 will5 word51 moet5 vlu*t5 9 de heilige k]k5 ,gods1 ,!oph4 ad ,autol4 ,,ii #ad4 ,sola ca?olica ecclesia e/1 quae v]um cultum ret9et4 ,hic e/ fons v]itatis1 hoc domicilium fidei1 hoc templum ,dei2 quo si quis non intrav]it vel a quo si quis exiv]it1 a spe vitae ac salutis aet]nae ali5us e/1 ,lact41 ,in/4 div4 ,,iv #cj4 ,dikwls gebruikt5 de k]kvad]s voor de k]k het beeld van de ark1 en inzond]heid ,cyprianus b$i5de zi* da>van1 om het extra ecclesiam nulla salus1 bov5 all5 twfel te v]heff51 bv4 de unit4 eccl4 #f ,ep4 #fi1 #b4 #gd1 #aa4 ,augu/9us _h ge5 &]e me5+3 manife/um e/1 eum qui non e/ 9 membris ,*ri/i1 *ri/ianam salutem hab]e non posse1 de unit4 eccl4 #b4 ,buit5 de k]k kan iem& alles me5em51 s$ nunquam nisi 9 ecclesia ca?olica salutem pote/ inv5ire1 ,sup] ge/is e4 ,em]ito4 ,concilies en paus5 hebb5 deze le] bekra*tigd4 ,het vi]de ,lat]aan-concilie v]kla>de 9 c4 #a1 dat er ne ka?olieke k]k d] geloovig5 is1 buit5 welke vol/rekt niem& zalig wordt4 ,tr5te zeide1 dat het zond] het ka?olieke gelo( onmogelk is1 ,gode te behag51 ,sess4 #e4 ,bonifacius ,,viii sprak uit1 dat ond]w]p+ aan d5 paus de necessitate salutis 04 ,eug5ius ,,iv le]de1 dat niem& buit5 de ka?olieke k]k het eeuwig lev5 deela*tig kan word54 ,en ,pius ,,ix v]kla>de 9 de allocutie van #i ,dec4 #ahed3 t55dum ex fide e/1 extra apo/olicam ,romanam ecclesiam salvum fi]i nem9em posse4 ,rome moet da>om intol]ant zn1 z kan ge5 k]k5 naa/ zi* erk5n52 z is zelve de e5ige k]k1 de bruid van ,*ri/us1 de tempel des ,h4 ,gee/es4 ,to* zn de feit5 ook ,rome te ma*tig geword54 ,duiz5d5 en millio55 hebb5 9 d5 loop d] eeuw5 de geme5s*ap met de ,rooms*e k]k v]brok51 ,novatian51 ,donati/51 ,grieks*e ,*ri/551 ,arian51 ,monophysiet51 ,mono!let51 vele sect5 9 de ,middeleeuw5 en dan 9 de ze/i5de eeuw me] dan de helft d] ,*ri/5heid4 ,en al heeft ,rome door de contr>e=matie veel t]uggewonn51 to* telt het ?ans van de #ejj millio5 ,*ri/55 t]nauw]nood de helft en gaat 9 getal/]kte e] a*t]- dan vooruit4 ,teg5ov] deze feit5 is het niet vol te h\d51 dat er buit5 de ,rooms*e k]k ge5 zaligheid is4 ,het valt ,rooms*5 zelf moeilk1 aan deze le] getr\w te blv52 vel5 zn tot concessin g5eigd4 ,z mak5 ond]s*eid tuss*5 h51 die bewu/1 opzettelk1 p]t9acit] en da>om culpabilit] de k]k v]lat51 en h51 die meegesleept en v]leid word51 bona fide buit5 de k]k zn en voto1 desid]io1 animo nog tot de k]k1 ad animam ecclesiae behoor54 ,9 di5zelfd5 gee/ w]d door d5 ,rooms*5 /oel de /ell+ van ,bajus v]worp52 infidelitas pure negativa 9 81 quibus ,*ri/us non e/ pra$icatus1 peccatum e/1 en sprak ,pius ,,ix 9 de allocutie van #i ,dec4 #ahed uit3 pro c]to hab5dum esse1 eos qui v]ae religionis ignorantia laborant1 si ea inv9cibilis set4 nulla posse hujus rei culpa ob/r+i4 ,bell>m9us1 de eccl4 mil4 ,,iii c4 #c4 #f4 ,p]rone1 ,prael4 ,i #cca4 ,klee1 ,dogm4 ,i #ada4 ,jans51 ,prael4 ,i #cdd4 ,s*anz1 ,apol4 ,,iii #ahh4 ,dublan*y1 ,de axiomate3 extra ecclesiam nulla salus1 diss]tatio !ologica4 ,b>-le-,duc1 ,contant-,lagu]re #ahie4 #aj4 ,voor het ,prote/antisme _h de le] van de k5teek55 d] w>e k]k e5e geheel &]e beteek5is4 ,door de ,h]vorm+ w]d de e5heid d] ,we/]s*e ,*ri/5heid voorgo$ v]brok5 en kwam5 v]s*ill5de k]k5 naa/ en teg5ov] elk&] te /aan4 ,de ,h]vorm]s hadd5 te betoog51 dat de k]k van ,rome de w>e niet 01 en dat de k]k5 d] ,re=matie aan het wez5 d] k]k1 gelk de ,s*rift het oms*reef1 beantwoordd54 ,hun re=matoris*e daad ond]/elde1 dat de k]k niet 0 1 dat z dwal5 en afwk5 kon1 en dat er e5 hoog] gezag 0 wa>aan ook z zi* te ond]w]p5 _h4 ,en dat kon niet &]s zn dan de ,h4 ,s*rift1 het ,woord ,gods4 ,e5p>ig g+5 da>om alle ,h]vorm]s tot de ,s*rift t]ug1 zag5 9 ha> ook d5 maat/af d] k]k1 en bepaald5 di5ov]e5kom/ig de k5m]k51 wa>aan de w>e k]k van de vals*e te ond]s*eid5 04 ,9 de opgave di] notae 0 er wel e5ig v]s*il4 ,9 zn ges*rift ,von d5 ,concili5 und ,kir*5 telde ,lu!r er zev5 op3 zuiv]e b$i5+ van het woord1 van d5 doop1 van het avondmaal1 van de sleutel51 wettige keuze van de di5>51 het op5b>e geb$ en ond]ws1 en het kruis2 ma> eld]s noemde h er ma> twee1 zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t4 ,en zoo d$5 ook ,melan*ton 9 de ,conf4 ,aug4 art4 #h en 9 de ,loci1 en lat]e ,lu!rs*e !olog51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxii #aca4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #ejc2 alle5 voegde ,melan*ton 9 het ,exam5 ord9&orum aan deze twee nog e5 d]de vr hir>*is* k5m]k toe3 ob$i5tia m9i/]io debita juxta evangelium4 ,van de ,g]e=me]d5 gav5 sommig51 zooals ,beza1 ,sohnius1 ,al/$1 ,amesius1 ,heidanus1 ,m>esius n k5teek5 op1 de zuiv]e b$i5+ des woords2 &]51 zooals ,calvn1 ,bull+]1 ,zan*ius1 ,junius1 ,gom>us1 ,ma/ri*t1 ,m>ck e4 a4 twee1 n4l4 zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t2 vel51 zooals ,conf4 ,gall41 ,belg1 ,scot4 ,i1 ,hyp]ius1 ,m>tyr1 ,urs9us1 ,trelcatius1 ,walaeus1 ,amyraldus1 ,heidegg]1 ,w5del9us1 voegd5 er als d]de nog de re*te b$i5+ d] tu*t ( de heiligheid des lev5s aan toe4 ,ma> t]e*t m]kt5 ,al/$1 ,alt+1 ,m>esius1 ,hott+]1 ,heidanus1 ,turret9us1 ,ma/ri*t e4 a4 op1 dat dit me] e5 v]s*il 9 naam dan 9 de zaak 01 en dat er eig5lk ma> n k5teek5 is1 n4l4 het ne en zelfde woord1 dat dan op v]s*ill5de wze1 9 pr$ik+1 ond]ri*t1 beld5is1 sacram5t1 lev5 enz4 b$i5d en bel$5 wordt1 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #aja-aji4 ,dat de ,h]vorm+ 9 het ,woord ,gods t]e*t het k5teek5 d] k]k zo*t1 is met de ,s*rift 9 de h& aan ge5 twfel ond]hevig4 ,imm]s1 zond] woord ,gods is er ge5 k]k1 ,spr4 #bi3ah1 ,jes4 #h3bj1 ,j]4 #h3i1 ,hos4 #d3f2 door woord en sacram5t v]gad]t ,*ri/us zne k]k1 ,mt4 #bh3ai1 die op de le] van apo/el5 en pr(et5 geb\wd is1 ,mt4 #af3ah1 ,ef4 #b3bj2 door het woord w$]ba>t ,h1 #a ,petr4 #a3bc1 ,jak4 #a3ah1 w]kt ,h het gelo(1 ,rom4 #aj3ad1 #a ,cor4 #d3ae1 re9igt en heiligt ,h1 ,joh4 #ae3c1 ,ef4 #e3bf4 ,en z1 die alzoo door het woord ,gods zn w$]gebor5 en v]nieuwd1 hebb5 de roep+ om ,*ri/us te beld51 ,mt4 #aj3cb1 ,rom4 #aj3i1 hoor5 zn /em1 ,joh4 #aj3bg1 bew>5 zn woord1 ,joh4 #h3ca1 #cb1 #ad3bc1 beproev5 de gee/51 #a ,joh4 #d3a1 v]md5 wie deze le] niet br5gt1 ,gal4 #a3h1 ,tit4 #c3aj1 #b ,joh4 #i4 ,het woord is ind]daad de ziel d] k]k1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ab1 #a4 ,alle di5/ 9 de k]k is e5 di5/ des woords4 ,god geeft zn woord aan de k]k1 en deze neemt het aan1 bewa>t1 b$i5t1 ond]w/ het1 beldt het voor ,god1 voor elk&]1 voor de w]eld 9 woord en 9 daad4 ,9 het ne k5teek5 des woords zn de &]e als nad]e toepass+5 begrep54 ,wa> ,gods woord re*t gepr$ikt wordt1 da> wordt ook het sacram5t zuiv] b$i5d1 de wa>heid ,gods na> de me5+ des ,gee/es bel$51 de h&el en w&el na> ,gods getuig5is +]i*t4 ,zelfs ,rome kan niet ontk5n51 dat ,gods woord het k5teek5 d] k]k is4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxii #ach haalt vele k]kvad]s aan1 die kla> en duidelk dit uitsprek54 ,zoo zegt ,t]tullianus3 illae sunt v]ae ecclesiae1 quae t55t quod ab apo/olis recep]unt1 de praescr4 #ba4 ,vroeg]1 zegt ,*ryso/omus op ,mt4 #bd3ae1 kon op vel]lei wze aangetoond word51 welke de k]k van ,*ri/us 01 ma> s$]t de kett]en zn +eslop51 is dit niet &]s aan te wz5 dan door de ,s*rift52 die ,s*rift5 to*1 v]kla>t h1 hom4 #cc 9 ,act4 ,ap41 zn e5v\dig en wa>1 zoodat het gemakkelk valt da>na> te oordeel51 welke le] de w>e is4 ,h]haaldelk spreekt ,augu/9us 9 dez5 gee/3 int] nos et ,donati/as quae/io e/1 ub9am sit ecclesia4 ,quid ergo facturi sumus8 9 v]bis ,donati eam quaesituri an 9 v]bis capitis sui ,dom9i ,jesu ,*ri/i8 ,puto1 quod 9 illius v]bis eam qua]]e debeamus1 qui v]itas e/ et optime novit corpus suum1 novit enim qui sunt ejus1 de unit4 eccl4 #b4 ,bell>m9us zelf oms*rft de k]k als coetus hom9um ejusdem ,*ri/ianae fidei pr(essione et eorundem sacram5torum communione colligatus enz41 neemt de sanctitas doctr9ae ond] de k5teek55 d] k]k op1 ib4 ,,iv #aa1 en geeft toe1 dat 9 sommige gevall51 indi5 de ,s*rift als ,gods woord aang5om5 wordt1 de ,s*rift bek5d] is dan de k]k en h>e wa>heid bew/1 ib4 ,,iv #b4 ,b beantwoord+ d] vraag1 welke de ond]s*eid5de k5m]k5 d] k]k zn1 moet ook ,rome de ,s*rift gebruik5 als bewsgrond1 indi5 z niet b e5 sic volo1 sic jubeo1 /at pro ratione voluntas wil blv5 /aan1 cf4 &]5 nog b ,g]h>d ib4 #aci4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii #ab1 #af4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #cge4 ,to* v]w]pt ,rome de k5teek551 welke de ,re=matie voor de w>e k]k aangaf4 ,bell>m9us br5gt er t5 e]/e teg5 91 dat zuiv]e b$i5+ van het woord hoog/5s alle5 aanw/1 wa>1 ma> niet1 welke de w>e k]k is1 d4 i4 wie de w>e geloovig5 zn1 die to* alle5 na> de ,prote/ants*e def9itie het wez5 d] k]k uitmak51 de eccl4 ,,iv #b4 ,deze b$5k+ is tot op zek]e hoogte jui/1 ma> feitelk ook zond] bezwa>4 ,want het is ons vol/rekt niet noodig1 om met onfeilb>e zek]heid te wet51 wie w>e geloovig5 zn2 da>voor bv4 met ,j4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #cdf f4 onfeilb>e k5teek55 op te zoek51 leidt op het dwaalspoor d] ,donati/54 ,de zuiv]e b$i5+ van het woord is ge5 k5m]k van het opre*te gelo( d] individueele l$5 ma> van de k]k als v]gad]+ d] geloovig54 ,de bel(te ,gods n4l41 ,jes4 #ee3aa1 #b ,cor4 #b3ae1 #af enz4 /aat er ons borg voor1 dat het woord ,gods all]wege1 wa> het gepr$ikt wordt1 zne w]k+ zal do5 en niet l$ig zal w$]ke]54 ,gottes ,wort kann ni*t ohne ,gottes ,volk se91 wi$]um ,gottes ,volk kann ni*t ohne ,gottes ,wort se9 7,lu!r74 ,da>om noemd5 de ,re=mator5 als e]/e en voornaam/e k5teek5 d] k]k niet de beld5is en het lev5 d] geloovig51 ma> de b$i5+ van woord en sacram5t4 ,de geloovig5 to*1 die het wez5 d] k]k uitmak51 word5 op tweerlei wze op5ba>1 9 de b$i5+ van woord en sacram5t1 die ond] h5 plaats heeft en 9 beld5is en w&el1 wa>door z zi* van de w]eld en ook van &]e k]k5 ond]s*eid51 d4 i4 9 de k]k als in/ituut en 9 de k]k als organisme4 ,de a>d d] zaak br5gt m$e1 dat het k5teek51 dat aan de b$i5+ van woord en sacram5t1 aan de k]k als in/ituut ontle5d wordt1 e5 onb$riegelk]1 va/]1 be/5dig]1 duurzam] k>akt] draagt1 dan dat1 hetwelk 9 beld5is en lev5 d] geloovig5 gevond5 wordt4 ,aan het laat/e kan veel ontbrek51 zond] dat da>om het e]/e oph\dt te be/aan4 ,de ,rooms*e k]k bew/ dit 9 ze] /]ke mate1 ma> het geldt to* ook van de ,prote/ants*e k]k54 ,van hoeveel belang e5 zuiv]e beld5is en e5 heilige w&el d] geloovig5 ook z1 ho(dzaak voor e5 iegelk blft de zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t4 ,da>om behoort dit als e]/e en voornaam/e k5teek5 d] k]k te geld54 ,ma> de ,g]e=me]d5 legd5 er to* t]e*t nadruk op1 dat de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 niet alle5 9 het in/ituut1 ma> ook 9 het gelo(1 9 het vli$5 d] zond51 9 het najag5 d] g]e*tigheid1 9 de liefde tot ,god en d5 naa/e1 9 de kruisig+ des vlees*es op5ba> wordt4 ,n$4 ,gel4 #bi4 ,de zuiv]e b$i5+ des woords sluit ook 9 de toepass+ d] k]kelke tu*t4 ,e5e &]e b$5k+ van ,bell>m9us luidt1 dat de zuiv]e b$i5+ des woords e5 veel te algeme5 en te onduidelk k5teek5 is1 dan dat de w>e k]k da>na> beoordeeld word5 kan4 ,imm]s laat de b$i5+ des woords e5]zds 9 w>e k]k51 zooals bv4 te ,cor9! en 9 ,galati1 dikw]f aan zuiv]heid nog veel te w5s*5 ov]1 en is z &]]zds 9 kett]s*e en sect>is*e k]k5 niet t5 e55male teloor gegaan4 ,soc9ian5 en ,remon/rant5 r$5e]d5 op dezelfde wze en be/r$5 de noodzakelkheid en de pr(telkheid van k5m]k51 wa>aan de w>e k]k te ond]k5n5 01 ,cat4 ,rac4 qu4 #dhi4 ,episcopius1 ,disp4 ,,iii #bh ,op4 ,,ii #b p4 #dei4 ,en hoewel ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 9 d5 e]/5 td ze] kras /a&e hield51 dat z de w>e k]k w>51 maakte de to5em5de onzuiv]heid van eig5 k]k5 en het optr$5 van &]e k]k5 naa/ de hunne het hoe lang] hoe moeilk]1 om deze bew]+ 9 al h>e /r5gheid te h&hav54 ,ja1 van d5 beg9ne aan 0 de h\d+1 welke de ,prote/ants*e k]k5 teg5ov] de ,rooms*e k]k aannam51 e5e gans* &]e dan omgeke]d4 ,rome kan sect5 ma> ge5 k]k5 naa/ zi* erk5n51 ,hett+]1 ,apol4 d4 ,*ri/4 ,v#aah4 ,do* de ,prote/ant51 s*oon de k]kelke hi]>*ie van ,rome besli/ v]w]p5de1 blev5 het *ri/elke 9 ,rome's k]k t5 volle erk5n54 ,hoe b$orv5 ,rome ook z1 er zn to* nog ve/igia ecclesiae1 ru9ae dissipatae ecclesiae 91 er is nog aliqua ecclesia1 licet semirupta1 9 het pausdom ov]geblev51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #b1 #aa1 cf4 ,op4 ed4 ,s*ipp]s ,,viii #aaa4 #cji4 ,,ix ,epi/4 #ea4 #eg4 ,beza1 ,tract4 !ol4 ,,iii #ade4 #aib4 ,bull+]1 ,husboeck #afab p4 #bjf4 #bjg4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii 9 de praef4 vr de natura ,dei4 ,polanus1 ,synt4 #ece4 cf4 #dif4 ,polanus a ,polansdorf4 ,"p4 ,!ol4 p4 #aif4 ,junius1 ,op4 ,,ii #ajah-ajbc4 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #fif4 ,voetius1 ,desp4 causa papatus #fii-gjc4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #a1 #be4 ,turret9us ,,xviii #ad1 #bd4 #bg4 ,de ,h]vorm+ 0 e5e afs*eid+ ab ecclesia ,romana et ,papali1 ma> niet a v]a ecclesia1 ,turret9us1 ,,xviii #ae1 #h4 ,id4 de necess>ia secessione no/ra ab ecclesia ,romana1 et impossibili cum ea syncretismo1 a*t] zne ,disp4 de satisf4 ,*ri/i #afia en &]e anti-,rooms*e ges*rift5 b ,vitr+a ,,ix #a p4 #aaf4 ,moor ,,vi #eh4 ,voorts w>5 ( w]d5 al?ans de ,h]vorm]s zi* spo$ig ervan bewu/1 dat de zuiv]e b$i5+ van woord en sacram5t niet als e5 absoluut k5m]k geld5 kon4 ,calvn wa>s*uwt t5 /]k/e teg5 alle willekeurige afs*eid+4 ,al ontbreekt er iets aan de zuiv]heid d] le] ( d] sacram5t51 al laat de heiligheid des lev5s en de tr\w d] di5>5 veel te w5s*5 ov]1 m5 mag da>om niet aan/onds de k]k v]lat54 ,e]/ als de summa necess>iae doctr9ae1 de praecipua religionis doctr9a voor de leug5 +]uild wordt1 is s*eid+ pli*t1 ,in/4 ,,iv #b1 #ab-af4 #b1 #a4 ,comm4 op ,mt4 #ac3dj1 #da4 #b ,!ss4 #c3f4 ,to5 lat] het b$]f 9 de /aatsk]k5 to5am en vel5 tot s*eid+ zi* g$rong5 voeld51 kwam5 de mee/e le]a>s op dezelfde grond5 teg5 het sep>atisme 9 v]zet1 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iv #dhh4 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 c4 #be4 ,v4 d4 ,waey5 en ,witsius1 ,ern/ige betuig+e d] ,g]ef4 k]cke aan h>e afdwal5de k9d]5 #afgj4 ,koelman1 ,hi/4 ,v]haal nop5de d] ,labadi/5 s*eur+ en vel]leye dwal+5 met de w$]legg+ d]zelv]1 #b deel51 ,am/4 #afhc-hd1 cf4 ,hoe oordeelt de ,h4 ,s4 en hoe oordeel5 de ,g]ef4 vad]5 ov] ,s*eid+ en ,doleantie b ,j4 ,camp5 te ,sneek4 ,all5 zag5 zi* g$rong51 om met ,calvn te erk5n51 dat er 9 de w>e k]k veel onzuiv]s 9 le] en lev5 voorkom5 kan1 zond] dat dit re*t tot afs*eid+ geeft1 en dat er 9 de ges*eid5 k]k5 dikw]f veel go$s wordt gevond54 ,zoo ond]g+ het begrip w>e en vals*e k]k e5e belangrke wzig+4 ,aan de e5e zde moe/ m5 toegev51 dat e5e w>e k]k 9 absolut5 z9 hi] op a>de onmogelk is2 er is ge5 enkele k]k1 die vol/rekt en 9 alle deel51 9 le] en lev51 9 b$i5+ van woord en sacram5t aan d5 eis* ,gods beantwoordt4 ,en aan d5 &]5 kant w]d het duidelk1 dat er ook e5e vals*e k]k 9 absolut5 z9 niet be/aan kan1 wl z dan ge5 k]k me] w>e2 al 0 ,rome e5e vals*e k]k1 9 zoov] ze pauselk 01 er w>5 to* nog vele ov]blfsel5 d] w>e k]k 94 ,er 0 dus ond]s*eid tuss*5 v]a en pura ecclesia1 ,polanus1 ,synt4 p4 #ecb4 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #fja sq4 ,synopsis #dj1 #cg4 ,m>esius ,,xvi #bj1 ,vitr+a ,,ix #a4 #gi4 ,w>e k]k w]d de naam1 niet voor ne k]k met uitsluit+ van alle &]e1 ma> voor vel]lei k]k51 die de ho(dwa>h$5 des ,*ri/5doms1 de fundam5teele artikel51 cf4 deel ,i #ebjv4 nog va/hield51 do* ov]ig5s 9 grad5 van zuiv]heid ze] v]re van elk&] afwek52 en vals*e k]k w]d de naam van de hi]>*is*e ma*t van bgelo( ( ongelo(1 welke 9 de plaatselke k]k5 zi* opwi]p en zi*zelve en h>e ord9antin me] ma*t en autoriteit toes*reef dan d5 ,woorde ,gods1 ,n$4 ,gel4 #bi4 #aa4 ,deze ontwikkel+ van het k]kbegrip1 die 9 de ges*i$5is zelve valt wa> te nem51 heeft h>e onmisk5b>e s*aduwzde2 het d5kbeeld van e5 e5ig1 alle geloovig5 omvatt5d k]k9/ituut is er voorgo$ door v]/oord4 ,ook is het niet te ontk5n51 dat de e9delooze g$eeldheid van de beld]s van ,*ri/us aan de w]eld e5e oorzaak bi$t van vreugde en spot1 en ha> e5 r$5 geeft voor ha> ongelo( aan d5 ,gezond5e des ,vad]s1 wl z de e5heid d] geloovig5 9 ,*ri/us niet ziet1 ,joh4 #ag3ba4 ,w kunn5 ons als ,*ri/55 niet diep g5oeg v]ootmo$ig5 ov] de s*eur+ en twe$ra*t1 die alle eeuw5 door 9 de k]k van ,*ri/us heeft be/aan2 z is e5e zonde teg5 ,god1 9 /rd met de b$e van ,*ri/us1 en v]oorzaakt door de dui/]nis van ons v]/& en de liefdeloo%eid van ons h>t1 cf4 ,gunn+1 ,de e5heid d] k]k #ahif4 ,hoog] dan de k]k #ahig4 ,rek5s*ap #ahih4 ,en het is te begrp51 dat vele ,*ri/55 zi* telk5s we] hebb5 lat5 v]leid5 tot de pog+1 om die vurig bege]de e5heid d] k]k van ,*ri/us1 hetz door gewelddadige middel51 vooral door d5 /]k5 arm d] ov]heid1 ( op kun/matige wze1 door syncretisme en fusie1 tot /& te br5g5 ( 9 /& te h\d51 cf4 bv4 ,j4 von ,dll+]1 ,ueb] die ,wi$]v]e9igung d] *ri/l4 ,kir*51 ,leipzig ,mohr #ahig4 ,ma> t] &]] zde mog5 w to* ook niet v]get51 dat de mislukk+ van al deze pog+5 ons iets te le]5 heeft4 ,de hi/orie is ev5als de natuur e5 w]k ,gods2 z gaat niet buit5 zne voorzi5igheid om2 ,*ri/us is door zne op/&+ en hemelva>t v]hev5 tot ,kon+ aan des ,vad]s re*t]h& en zal dat blv51 totdat al zne v&5 ond] zne voet5 gelegd zn4 ,h rege]t1 ook ov] de v]deeldh$5 en s*eur+5 van zne k]k op a>de4 ,en zne b$e om h>e e5heid is niet voortgevloeid uit onbek5dheid met h>e ges*i$5is no* ook uit onma*t tot h>e rege]+2 9 en door de v]deeldheid he5 wordt z dagelks v]hoord en h>e volkom5 v]vull+ tegemoet gevo]d4 ,de diepe1 gee/elke z91 wa>9 de e5heid zn] discipel5 door ,jezus opgevat wordt1 sluit jui/ alle gewelddadige ( kun/matige pog+ tot h>e invo]+ uit4 ,*ri/us1 die er om bad1 kan ook alle5 ha> tot /& br5g52 zne b$e is wa>borg1 dat z 9 ,hem re$s be/aat en te zn] td uit ,hem ook 9 alle geloovig5 op5ba> word5 zal4 ,da>om hebb5 w tot re*t v]/& van de g$eeldheid d] k]k van ,*ri/us1 het volg5de te b$5k53 #a ,alle s*eid+ en s*eur+1 die er ?ans 9 de k]k van ,*ri/us be/aat1 dagteek5t pr9cipieel re$s uit d5 apo/olis*5 td4 ,9 we]wil dat de k]k5 om all]lei r$55 to5 veel me] gee/elk n zi* gevoeld51 dan ?ans zelfs tuss*5 k]k5 van dezelfde beld5is het geval is1 w>5 z 9 vel]lei opzi*t ond]s*eid54 ,de apo/el5 te ,j]uzalem en ,paulus1 de geme5t5 uit de ,jod5 en uit de ,heid551 g+5 op vele en zelfs belangrke punt5 uite52 het kwam tuss*5 ,petrus en ,paulus1 ,gal4 #b3aa1 tuss*5 ,paulus en ,b>nabas1 ,hd4 #ae3ci tot e5 ern/ig v]s*il2 kett]en en s*eur+5 van all]lei a>d kwam5 ook to5 re$s voor1 #a ,cor4 #a3aj1 #aa3ah1 #ai enz42 de geme5te van ,cor9! 0 9 "pen v]deeld1 zag het s*&elk lev5 van e5 d] bro$]5 /ilzwg5d aan1 en gelo(de voor e5 deel zelfs niet aan e5 zoo beteek5isvol feit1 als de li*amelke op/&+ van ,*ri/us en de geloovig52 en de geme5t5 van ,kle9-,azi w>5 enkele ti5tall5 van j>51 nadat z door ,paulus ge/i*t w]d51 v]re gezonk5 b5$5 het e]/ door ha> 9 le] en lev5 +5om5 /&punt4 #b ,deze s*eid+5 en s*eur+5 9 d5 apo/olis*5 td mak5 da>om nog niet zoo diep5 indruk1 wl w het 9 het ,n4 ,t4 altd 9 de e]/e plaats te do5 hebb5 met plaatselke k]k54 ,er 0 nog niet &]s dan e5 gee/elke b&1 die alle geme5t5 v]bond4 ,ma> to5 9 de k]k van ,*ri/us de hi]>*ie zi* ontwikkelde en deze zi*zelve voor het wez5 d] k]k hield1 to5 is het deze vals*e1 on*ri/elke k]kidee gewee/1 die alle eeuw5 door de s*eur+5 en kett]en uitgelokt en vele w>e geloovig5 van zi* v]vreemd heeft4 ,ov]al wa> en 9 dezelfde mate als de hi]>*ie zi* ontwikkeld heeft1 9 de ,rooms*e1 de ,grieks*e1 de ,anglikaans*e k]k1 da> zn telk5s we] de sect5 opge/aan en hebb51 indi5 z niet gewelddadig ond]drukt en uitg]oeid w]d51 de (ficieele k]k t]ugg$rong5 en zn ha> m5igmaal bov5 het ho(d gegroeid4 ,de hi]>*is*e k]kidee1 die all]e]/ op de e5heid d] ,*ri/5heid b$a*t is1 heeft jui/ alle eeuw5 door de v]deeldheid bevord]d en s*eur+ v]oorzaakt4 ,en het ,prote/antisme v]loo*5t zn beg9sel1 indi5 het de e5heid d] ,*ri/5heid zoekt te h&hav5 door e5ig5 hi]>*is*5 dwang4 #c ,jui/ wl het woord het k5teek5 d] k]k is en er ge5 onfeilb>e uitlegg+ van dat woord be/aat1 is aan i$] m5s* door ,*ri/us zelv5 de vrheid gegev51 om dat woord voor zi*zelv5 te v]/aan1 gelk h het inziet4 ,z$elk is h da>b natuurlk wel aan ,*ri/us gebond51 en i$] zal voor zi*zelv5 moet5 v]antwoord51 hoe h het woord van ,*ri/us v]/aan en beoef5d heeft4 ,ma> teg5ov] zne m$em5s*5 en m$e*ri/55 /aat h volkom5 vr4 ,rome vree/ deze vrheid1 en w]pt aan het ,prote/antisme zn individualisme1 subjectivisme en sect>isme voor d5 voet4 ,ma> wat de zwakheid van ,rome is1 wl het zi*zelf door hi]>*is*e middel5 9 /& h\d5 moet1 dat is de kra*t van het ,prote/antisme1 wl ge5 s*epsel ma> ,*ri/us zelf zne k]k rege]t4 ,het is volkom5 wa>1 dat1 indi5 het woord k5teek5 d] k]k is en all5 m5s*5 9 h&5 gegev5 wordt1 i$] da>m$e het re*t ontvangt1 om ov] de k]k te oordeel5 en1 indi5 h het go$v9dt1 van ha> te s*eid54 ,ma> deze vrheid is volkom5 te e]bi$ig5 en door ge5 /aat ( k]k te belemm]54 ,zelfs het s*rikkelk misbruik1 dat er van gemaakt kan word5 en gemaakt is1 mag ge5 oog5blik tot afs*aff+ van het gebruik v]leid54 #d ,de g$eeldheid d] k]k van ,*ri/us heeft zond] twfel 9 de zonde ha> oorzaak2 9 d5 hemel is er ge5 plaats me] voor4 ,ma> to* is da>m$e niet alles gezegd4 ,god heeft 9 de e5heid de v]s*eid5heid lief4 ,v]s*eid5heid 0 er ond] alle s*epsel51 ook to5 er nog ge5 zonde 04 ,door de zonde is z onta>d en v]ba/]d1 ma> 9 zi*zelve is z go$ en ook voor de k]k van ,*ri/us van beteek5is4 ,v]s*il van gesla*t en leeftd1 van k>akt] en aanleg1 van v]/& en h>t1 van gav5 en go$]51 van plaats en van eeuw komt ook aan de wa>heid1 die 9 ,*ri/us is1 t5 go$e4 ,h neemt ze alle 9 zn di5/ en si]t er zn k]k m$e4 ,ja1 al heeft de g$eeldheid d] m5s*5 9 volk5 en tal5 9 de zonde ha> aanleid+ gehad1 z bevat iets go$s1 dat 9 de geme5te +$rag5 en alzoo voor de eeuwigheid bewa>d wordt4 ,uit vele gesla*t5 en tal5 en volk5 en natin v]gad]t ,*ri/us zne k]k op a>de4 #e ,indi5 w da>om we] na> het ,n4 ,t4 spraakgebruik ond] k]k5 de plaatselke k]k5 9 de gans*e ,*ri/5heid v]/aan1 dan zn er ge5 w>e en ge5 vals*e k]k5 9 vol/rekt5 z94 ,e5e k]k is e5e v]gad]+ van w>e ,*ri/geloovig5 op e5e bepaalde plaats4 ,indi5 erg5s ge5 enkel geloovige me] is1 no* actu no* pot5tia1 dan is er ook het woord ,gods onbek5d1 en is er ge5 k]k me]4 ,en omgeke]d1 indi5 het woord ,gods op e5 bepaalde plaats nog e5ig]mate bek5d is1 zal het zek]lk zn w]k+ do5 en is er e5e k]k van ,*ri/us1 hoe onzuiv] en v]m5gd dan ook4 ,da>m$e wordt ge5 indiff]5tisme en syncretisme b$oeld4 ,onv]s*illig is er niets1 all]m9/ 9 de wa>heid1 die na> de godzaligheid is4 ,het /aat niet zoo1 dat w g]u/ de zoog5aamde articuli non fundam5tales kunn5 prsgev5 en loo*551 indi5 w de articuli fundam5tales ma> aannem54 ,t]wl w e*t] 9 betrekk+ tot &]5 het woord van ,jezus 9 toepass+ hebb5 te br5g53 wie niet teg5 m is1 die is voor m1 behoor5 w ons voor onszelv5 te h\d5 aan dat &]e woord3 wie niet voor m is1 die is teg5 m4 ,er is groot v]s*il 9 de zuiv]heid van de beld5iss5 en de k]k54 ,en na> de zuiv]/e hebb5 w te /aan en te /rev54 ,wie da>om tot de ov]tuig+ komt1 dat de ,prote/ants*e k]k bet] is dan de ,rooms*e1 en de ,g]e=me]de zuiv]d] is dan de ,lu!rs*e ( ,remon/rants*e ( ,doopsgez9de1 heeft1 zond] da>m$e zne k]k als e5e vals*e te oordeel51 deze te v]lat5 en b de &]e zi* aan te sluit54 ,en 9 de eig5 k]k te blv51 9 we]wil van veel onzuiv]heid 9 le] en lev51 is zoolang pli*t1 als z ons niet v]h9d]t1 om na> de eig5 beld5is getr\w te zn en z het ook indirect1 ons niet dw+t1 om d5 m5s*5 me] te gehoorzam5 dan ,gode4 ,want e5e k]k1 die h>e l$5 da>toe dw+t1 z\ zi* 9 datzelfde oog5blik aan de consci5tie h>] l$51 9 zoov]re als z dat de$1 als e5e vals*e op5b>51 die zi*zelve en h>5 ord9antin me] ma*t en autoriteit toes*rft dan d5 woorde ,gods4 #f ,met de nam5 s*isma en ha]esie behoort m5 da>om voorzi*tig te zn4 ,zond] twfel zn dit beide groote zond52 aan s*isma mak5 z zi* s*uldig1 die1 (s*oon het fundam5t d] le] intact lat5de1 to* om ond]ges*ikte punt5 van e]$i5/ ( k]krege]+ zi* van de k]k s*eid52 ha]etici zn z1 die dwal5 9 de sub/antie d] wa>heid2 g55 v]brek5 de geme5s*ap d] k]k1 dez5 de geme5s*ap d] le]4 ,to* is het moeilk1 9 de practk de gr5s aan te wz51 die wettige en pli*tmatige v]brek+ van de geme5s*ap met e5ige k]k ( le] van ongeoorlo(de breuke s*eidt4 ,voor ,rome is dit wel gemakkelk1 wl het ma> ne k]k en ne beld5is erk5t en ov] al wat da>buit5 is het ana!ma uitspreekt4 ,ma> het ,prote/antisme kan hoog/5s e5ige algeme5e regel5 aangev5 en moet de toepass+ da>van 9 i$] concreet geval aan de consci5tie d] geloovig5 ov]lat54 ,het begrip van ha]esie en s*isma heeft da>door e5e rekba>heid v]kreg51 welke 9 het gebruik tot voorzi*tigheid maant4 ,s$]t de ,re=matie is de k]k ov]gegaan 9 de p]iode d] pluri=miteit2 en dit feit dw+t ons1 om de e5heid d] k]k veelme] 9 d5 gee/elk5 b& des gelo(s dan 9 d5 uitw5dig5 vorm d] rege]+ te zoek54 ,cf4 ,glad/one1 ,! place ( h]esy & s*ism 9 ! mod]n ,*ri/ian ,*ur*1 ,n9ete5? ,c5tury ,aug4 #ahid p4 #aeg-aid4 ,kuyp]1 ,encycl4 ,,ii #fjgv4 #ab4 ,9 ov]e5/emm+ hi]m$e krg5 ook de zoog5aamde eig5s*app5 7attributa1 proprietates1 adjuncta1 affectiones1 epi!ta1 elogia7 d] k]k op ,prote/ants* /&punt e5 geheel &]5 z9 dan b ,rome4 ,rome heeft e5 absoluut en exclusief k]kbegrip2 het kan de b$i5+ van woord en sacram5t niet erk5n5 als k5teek5 d] k]k1 wl deze ook buit5 de ,rooms*e k]k1 z het 9 onzuiv]5 vorm1 nog voorkomt2 het kan da>om ook ge5 ond]s*eid mak5 tuss*5 k5teek55 en eig5s*app5 d] k]k1 want de eig5s*app5 zn jui/ de indicia1 die de e5ige w>e k]k aanwz52 en het moet e9delk die eig5s*app5 zoo z9nelk1 ta/ba> en uitw5dig opvatt51 dat z alle5 op de ,rooms*e k]k van toepass+ zn en deze als de alle5zaligmak5de aan all5 9 het oog do5 spr+54 ,de e]/e eig5s*ap1 de e5heid d] k]k1 duidt dan ook wel aan1 dat de geme5te n ,he]1 n gelo(1 n doop heeft1 ma> to* komt z volg5s ,rome vooral da>9 uit1 dat de door ,*ri/us ge/i*te k]k n zi*tba> ho(d 9 d5 paus heeft 7unitas hi]>*ica1 regim9is7 en nooit e5e &]e k]k naa/ zi* 7unitas simultanea7 ( na zi* 7unitas successiva7 hebb5 kan2 eig5lk is de paus het ne1 afdo5de k5m]k d] w>e k]k1 cf4 ,cat4 ,rom4 ,i #aj1 #aj4 ,s*ema con/4 dogm4 de eccl4 ,*ri/i en de da>b behoor5de adnotationes op het ,vaticaans* concilie1 ,collectio ,lac5sis ,,vii #efi4 #ehf-ehh4 ,bell>m9us1 de eccl4 mil4 ,,iv #i4 #aj4 ,s*eeb5-,atzb]g] ,,iv #cdj4 ,s*anz1 ,apol4 d4 ,*r4 ,,iii #f4 ,door deze alzoo opgevatte e5heid d] k]k is ,rome v]pli*t1 om teg5woordig ov] de helft d] gans*e ,*ri/5heid het ana!ma uit te sprek54 ,zelfs de g$a*te van ,pusey 9 zn ,eir5ikon en van ,palm]1 de doctr9a *ri/4 ,i c4 #e1 dat de ,rooms*e1 ,oo/]s*e en ,anglikaans*e k]k saam de ne k]k uitmak51 kan niet toegelat5 word54 ,buit5 de geme5s*ap met d5 paus is er ge5 zaligheid4 ,ma> het ,prote/antisme d5kt b de e5heid d] k]k all]e]/ aan de e5heid van het ,ho(d d] geme5te1 ,ef4 #a3aj1 #e3bb1 aan de geme5s*ap all] geloovig5 door n en d5zelfd5 ,gee/1 #a ,cor4 #f3ag1 #ab3ac1 #b ,cor4 #ab3aa1 ,ef4 #d3d met ,*ri/us en met elk&]1 ,joh4 #aj3af1 #ae3a1 ,rom4 #ab3e1 #a ,cor4 #ab3ab1 #ac1 ,ef4 #a3bb1 en dan voorts aan de e5heid des gelo(s1 d] liefde1 d] hope1 des doops enz4 ,ef4 #d3c-e4 ,deze e5heid is wel 9 de e]/e plaats gee/elk van a>d1 ma> z be/aat to* objectief en reel en blft ook niet geheel onzi*tba>4 ,z op5ba>t zi*1 z het ook op ze] onvolkom5e wze1 na> buit5 en tre$t 9 datg5e1 wat alle *ri/elke k]k5 met elk&] geme5 hebb51 al?ans e5ig]mate aan het li*t4 ,er is ge5 ,*ri/5dom bov5 ( b5$51 ma> er is wel e5 ,*ri/5dom 9 de gelo(sv]deeldheid aanwezig4 ,omdat ons oog het mee/ op de v]s*ill5 en s*eur+5 9 de ,*ri/5heid g]i*t is1 loop5 w /e$s geva>1 om deze to* wa>lk be/a&e e5heid te misk5n54 ,wat alle w>e ,*ri/55 v]b9dt is altd nog me] dan wat h5 s*eidt4 ,ond] de heiligheid d] k]k v]/aat ,rome 9 de e]/e plaats de liturgis*e1 c]emonieele heiligheid1 da>9 be/a&e1 dat de k]k als in/ituut d5 re*tmatig5 (f]di5/ en het heilzame gebruik d] sacram5t5 bezit1 wa>door ,god als door kra*tige w]ktuig5 d] ,goddelke g5ade1 9 de geloovig5 de w>e heiligheid w]kt1 en dan t5 twe$e de p]soonlke heiligheid1 die 9 de k]k wel niet het deel van all5 ( ook van de mee/5 is ( behoeft te zn1 ma> to* altd 9 enkel5 en dan we] 9 ze] v]s*ill5de grad5 gevond5 wordt1 ,cat4 ,rom4 ,i #aj1 #ab4 ,bell>m9us1 ib4 c4 #aa-ae4 ,s*eeb5-,atzb]g] ,,iv #cdg4 ,s*anz1 ,apol4 ,,iii c4 #aj4 ,jans51 ,prael4 ,i #deb4 ,omdat de ,re=matie de k]k we] k5n5 de$ als geme5s*ap d] heilig51 zo*t z de heiligheid niet all]e]/ 9 het bov5natuurlk k>akt] van het heils9/ituut ma> 9 de gee/elke v]nieuw+ van de l$5 d] k]k4 ,heilig is de k]k1 omdat z e5e geme5s*ap van heilig5 is4 ,ma> da>b is de ,re=matie to* niet 9 het euvel van het ,donatisme v]vall51 en heeft z veele] 9 de practk deze eig5s*ap d] k]k al te ze] v]wa>loosd4 ,do* dat neemt niet weg1 dat na> het beg9sel d] ,h]vorm+ de k]k heilig is1 wl z is e5e geme5s*ap van heilig54 ,en heilig heet5 de geloovig51 all]e]/ omdat z objectief 9 ,*ri/us kra*t5s de to]ek5+ zn] g]e*tigheid door ,god voor heilig5 g]ek5d word51 en t5 twe$e1 omdat z1 w$]gebor5 uit wat] en ,gee/ en v]nieuwd na> d5 inw5dig5 m5s*1 e5 lu/ en bege]te hebb51 om niet alle5 na> sommige ma> na> alle gebod5 ,gods 9 opre*!id te w&el51 ,joh4 #ag3ai1 ,ef4 #e3be-bg1 ,tit4 #b3ad1 #a ,!ss4 #d3c1 ,hebr4 #ab3ad1 #a ,petr4 #b3i4 ,ook deze eig5s*ap d] k]k is gee/elk do* niet gans* en al onzi*tba>2 al hebb5 de all]heilig/51 zoolang z 9 dit lev5 zn1 nog sle*ts e5 kle9 beg9sel d] volmaakte gehoorzaamheid1 z w&el5 to* na> d5 ,gee/ en niet na> het vlees*4 ,de d]de eig5s*ap is de ka?oliciteit4 ,b ,rome draagt de k]k dez5 naam t5 e]/e1 omdat z1 hoewel n geheel en e5e volkom5e e5heid vorm5de1 to* ov] de gans*e a>de zi* uitbreidt1 t]wl de sect5 altd tot e5ig l&1 ( deel d] w]eld bep]kt blv54 ,t5 twe$e is z ka?oliek1 wl z1 hoewel vroeg] 9 m9d] volmaakt5 vorm be/a&e1 to* altd van het beg9 d] w]eld af op a>de gewee/ is en alle geloovig5 van ,adams dag5 af 9 zi* begrep5 heeft1 t]wl de sect5 altd kom5 en gaan4 ,en t5 d]de heet z zoo1 omdat z alle door ,god tot m$$eel+ aan de m5s*5 be/emde wa>heid en g5ade volkom5 deela*tig is1 bewa>t en uitreikt1 en da>om voor alle m5s*5 het e5ige en noodzakelke in/ituut t] zaligheid is1 t]wl de sect5 altd ma> e5 g$eelte d] wa>heid bezitt54 ,wl de ka?oliciteit b ,rome e5 duidelk zi*tba> k5m]k d] k]k moet zn1 is z vooral 9 di5 z9 te v]/aan1 dat de k]k ond] alle volk51 wa> z be/aat1 e5e 9 het oog vall5de m5igte van l$5 telt4 ,9 d5 e]/5 td 0 dit nog wel niet het geval1 ma> spo$ig kwam de k]k to* tot groote uitbreid+4 ,en nu is het eis* d] ka?oliciteit1 dat het l$5tal d] w>e k]k wel niet groot] z dan dat van alle buit5 ha> lev5de m5s*51 ma> to* groot] dan het l$5tal van i$]e secte afzond]lk en wa>s*nlk ook van alle sect5 saam4 ,cf4 ,cat4 ,rom4 ,i #aj1 #ac4 ,bell>m9us1 de notis eccl4 c4 #d4 #g4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #cea4 ,s*anz1 ,apol4 d4 ,*r4 ,,iii #g4 ,sd]1 ,d] ,begriff d] ,ka?olicitt d] ,kir*e und des ,glaub5s na* se9] ges*4 ,entw4 ,wrzburg #ahha4 ,9 uitw5dig5 glans en he]lkheid1 9 ruimtelke uitbreid+ en 9 getal/]kte d] l$5 zoekt de ,rooms*e ,*ri/5 dus e5 wez5lk k5m]k van de w>e k]k4 ,k]kvad]s1 zooals ,t]tullianus1 ,orig5es1 ,augu/9us1 zn al begonn51 om de v]breid+ van het ,*ri/5dom ond] de volk5 te ov]drv54 ,en nog altd wordt hun voorbeeld door vele ,rooms*51 bv4 9 de z5d+s/ati/iek1 nagevolgd4 ,to* kon m5 teg5woordig niet als vroeg] het oog sluit5 voor het feit1 dat er nog bna e5 duiz5d millio5 niet-,*ri/55 zn en nauwelks e5 vfhond]d millio5 ,*ri/551 dat deze laat/5 w$]om v]deeld zn 9 ongeve] #aab millio5 ,grieks*e1 #bbe millio5 ,rooms*e en #afj millio5 ,prote/ants*e ,*ri/551 en dat de ,rooms*e ,*ri/55 9 deze eeuw s*i] ov]al g]egeld 9 getal/]kte a*t]uitgaan en door de ,prote/ants*e ,*ri/55 op z ge/reefd word54 ,na> dit k5m]k d] ka?oliciteit1 dat de ,rooms*e k]k zelve aangeeft1 /aat het met h>e wa>heid hoe lang] hoe treurig] ges*ap54 ,de naam ka?oliek komt d] ,rooms*e k]k /e$s m9d] toe4 ,rooms* en ka?oliek zn ook met elk&] 9 teg5spraak2 gelk ond] het ,o4 ,t4 de b$eel+ d] g5ade ,j]uzalem tot middelpunt _h en alle geloovig5 aan die plaats v]bond1 zoo maakt de ,rooms*e k]k 9 de dag5 des ,n4 ,t4 het gelo( en de zaligheid d] m5s*5 van e5e bepaalde plaats en van e5 bepaald p]soon afhankelk en doet da>m$e aan de ka?oliciteit van het ,*ri/5dom tekort4 ,de naam van ,rooms*e ( ,pauselke k]k drukt da>om ha> wez5 veel bet] uit dan die van ka?oliek4 ,e5e ka?olieke k]k wordt 9 het apo/olis* symbool en soms ook 9 hunne eig5e confessies door alle ,prote/ant5 gelo(d en bel$51 ,n$4 ,gel4 #bg4 ,apol4 ,conf4 ,aug4 art4 #g4 #h4 ,m5 v]/ond er gewoonlk ond] de ecclesia univ]salis1 welke alle w>e geloovig5 omvatte en 9 de v]s*ill5de k]k5 me] ( m9d] zuiv] tot op5b>+ kwam1 ( ook de k]k des ,n4 ,t41 die 9 ond]s*eid+ van die des ,o4 ,t41 voor alle volk5 en plaats5 d] a>de be/emd 04 ,het woord ka?oliek komt 9 de ,s*rift niet voor4 ,ma> de tek/51 wa>op de k]kvad]s zi* voor de ka?oliciteit d] k]k b]oep51 zooals ,g54 #ab3c1 ,ps4 #b3h1 ,jes4 #b3b1 ,j]4 #c3ag1 ,mal4 #a3aa1 ,mt4 #h3aa1 #bh3ai1 ,joh4 #aj3af1 ,rom4 #a3h1 #aj3ah1 ,ef4 #b3ad1 ,col4 #a3f1 ,op4 #g3i enz4 bewz51 dat h>e beteek5is vooral hi]9 geleg5 is dat het ,*ri/5dom w]eldgodsdi5/ is1 voor alle volk en eeuw1 voor i$]5 /& en rang1 voor elke plaats en td be/emd en ges*ikt4 ,het mee/ ka?oliek is die k]k1 welke dit int]nationaal en kosmopolitis* k>akt] van de *ri/elke religie het kla>/ 9 h>e beld5is uitg$rukt en 9 de practk toegepa/ heeft4 ,de ,g]e=me]d5 hebb5 er e5 oog voor gehad1 als z 9 de v]s*ill5de l&5 en k]k5 de wa>heid op eig5e1 vre1 zelf/&ige wze bel$5 en op de ,synode te ,dordre*t afgeva>digd5 uitnoodigd5 van de gans*e ,g]e=me]de ,*ri/5heid1 cf4 mne r$e ov] de ,ka?oliciteit van ,*ri/4 en ,k]k1 ,kamp5 #ahhh4 ,de vi]de eig5s*ap d] k]k is h>e apo/oliciteit4 ,volg5s ,rome komt deze ha> toe1 omdat z door de apo/el5 is ge/i*t1 9 le]1 inri*t+ en di5/ met die d] apo/el5 ov]e5/emt1 ma> vooral omdat h>e ambtsdrag]s 9 onafgebrok5 ln opvolg]s van de apo/el5 zn en hun ma*t en gezag ontvang5 hebb5 van zulk51 die ze zelv5 op hun beurt 9 wettige successie van de apo/el5 hadd5 ontvang54 ,de e]/e beteek5is is da>b geheel aan de twe$e ond]ges*ikt4 ,het woord d] apo/el51 d4 i4 de ,h4 ,s*rift1 maakt niet uit1 welke k]k apo/olis* is1 d4 i4 met de le] d] apo/el5 ov]e5/emt2 ma> omgeke]d besli/ de 9 onafgebrok5 successie van de apo/el5 af/amm5de k]k1 wat apo/olis*1 wat de le] d] apo/el5 is4 ,ja zelfs wordt na de afkondig+ van het dogma d] onfeilba>heid de apo/olis*e successie d] ambtsdrag]s geheel en al door hunne geme5s*ap met d5 paus bepaald4 ,al is e5 biss*op ook de apo/olis*e successie deela*tig1 deze wordt to* t]/ond del1 als h de geme5s*ap met d5 paus v]breekt4 ,omgeke]d kann d] ,pap/ v]mge se9] kir*li*5 ,vollgewalt j$5 ,mangel heb51 d] etwa d] =mal5 ,apo/olicitt irg5d e9es ,kir*5vor/eh]s anhaftet4 ,s i/ die ,e9heit mit d5 ,pap/e no?w5dig1 damit e9 ,vor/eh] re*tmssig] ,na*folg] d] ,apo/el w]d5 od] se9 kann1 es i/ ab] j5e ,e9heit au* s(ort h9rei*5d1 um die wahre ,apo/olicitt des letzt]n zu erk5n51 ,s*eeb5-,atzb]g] ,,iv #a ,s4 #cef4 ,de paus maakt alles go$4 ,wa> de paus is1 da> is de w>e k]k1 de zuiv]e le]1 de apo/olis*e successie4 ,nu is zulk e5e apo/olis*e successie met ge5 woord 9 de ,s*rift te v9d5 en op zi*zelf ev5m9 wa>borg voor de zuiv]heid d] le] als de erfelke hoogeprie/]lke wa>digheid b ,kajafas e5 bews 0 voor het re*t zn] uitsprak5 en dad54 ,en da>om zeid5 de ,prote/ant5 t]e*t1 dat niet de successio locorum et p]son>um ma> de successio doctr9ae e5 k5m]k5de eig5s*ap d] w>e k]k 04 ,indi5 deze laat/e ontbrak1 kon de e]/e ge5 k]k tot e5e w>e k]k mak52 en indi5 z aanwezig 01 0 de e]/e van ze] ond]ges*ikte beteek5is4 ,b de eig5s*app5 d] k]k behoor5 t5 slotte ook nog de indefectibilitas en de infallibilitas4 ,jezus heeft aan zne k]k belo(d1 dat de poort5 d] hel niets teg5 ha> z\d5 v]mog5 en dat ,h ze bew>5 z\ tot aan het e9de d] w]eld1 ,mt4 #af3ah1 #bh3bj1 ,ef4 #d3aa-ac1 #a ,tim4 #c3ae4 ,de ,rooms*5 leid5 hi]uit af1 dat hun k]k1 de pauselke1 blv5 zal tot het e9de d] w]eld toe1 en dat niet alle51 ma> ook dat die pauselke k]k altd de ka?olieke zal blv51 welke door de talrkheid h>] l$5 en door ha> uitw5dig5 glans voor i$] zi*tba> en k5ba> zal zn1 ,bell>m9us1 de eccl4 milit4 c4 #aa4 #ac4 #af4 ,de notis eccl4 c4 #e4 #f4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #cei4 ,ma> voor deze bew]+ ontbreekt g5oegzame grond4 ,niet alle5 is de k]k 9 v]s*ill5de td51 b4 v4 van ,noa*1 ,abraham1 ,elia1 ,*ri/us enz4 tot enkele p]son5 bep]kt gewee/1 ma> telk5s zn ook bepaalde k]k5 9 bepaalde l&51 bv4 9 ,kle9-,azi te gronde gegaan4 ,ja1 het ,n4 ,t4 zegt duidelk1 dat 9 het laat/e d] dag5 het b$]f to5em5 en de k]k aan all]lei v]leid+ en v]volg+ bloot/aan zal1 ,mt4 #bd3ba1 #bb1 ,luk4 #ah3h1 #b ,tim4 #c3a4 ,jezus' bel(te wa>borgt dus wel1 dat er altd e5e v]gad]+ van geloovig5 op a>de zal zn1 hetge5 ,soc9ian5 en ,remon/rant5 t5 onre*te ontk5n51 ,moor ,,iv #abb1 ma> z h\dt 9 het m9/ niet 91 dat e5e bepaalde k]k 9 e5 bepaald l& /e$s blv5 en door h>e grootte en he]lkheid voor e5 i$] k5ba> zal zn4 ,en ev5zoo is het met de onfeilba>heid d] k]k4 ,de ,rooms*e k]k heeft lang gea>zeld1 om e5 antwoord te gev5 op de vraag1 b wie t5 slotte de onfeilba>heid b]u/ en heeft ha> e9delk op het ,vaticaans*e concilie t5 gun/e van d5 paus besli/4 ,de paus wa>borgt1 dat de ecclesia doc5s niet kan dwal5 9 doc5do4 ,ma> de ,h4 ,s*rift v]b9dt de onfeilba>heid n]g5s aan e5 bepaald p]soon ( aan e5e bepaalde1 plaatselke k]k4 ,er is wel e5e onfeilba>heid d] k]k1 die ook de ,prote/ant5 ga>ne erk5n51 ma> deze onfeilba>heid komt d] k]k als v]gad]+ van w>e geloovig5 toe en be/aat da>91 dat ,*ri/us als ,kon+ zn] k]k ervoor zorg5 zal1 dat er /e$s op a>de e5e v]gad]+ van geloovig5 zal zn1 hoe kle9 en onaanzi5lk dan ook1 die zn naam beld5 zal4 ,cf4 ov] de eig5s*app5 d] k]k van ,prot4 zde3 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 p4 #bbf4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #e sq4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,xxvi #af sq4 ,m>esius1 ,exeg4 conf4 ,belg4 art4 #bg4 ,witsius1 ,ex]c4 9 ,symb4 #bd4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #ha4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #a1 #i4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #dhb4 #dig4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,,ii #edc4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #c ,s4 #af f4 ,hase1 ,h&b4 d4 prot4 ,polemik ,i c4 #a4 ,van ,oo/]zee1 ,dogm4 #acj4 #dh4 ,,de ,,rege]+ ,,d] ,,k]k4 #a4 ,b de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 is e5e rege]+ onmisba>4 ,gelk b d5 tempel e5 b\wmee/]1 b d5 akk] e5 zaai]1 b d5 wnb]g e5 l&man1 b het net e5 viss*]1 b de kudde e5 h]d]1 b het li*aam e5 ho(d1 b het gez9 e5 vad]1 b het rk e5 kon+ behoort1 zoo is ook de k]k niet zond] e5 gezag te d5k51 dat ha> draagt en leidt1 v]zorgt en bes*]mt4 ,9 nog special] z9 dan op politiek t]re9 b]u/ dit gezag b ,god1 die niet alle5 de ,s*epp] all] d+5 ma> ook de ,zaligmak] d] geme5te is2 de geme5te is als volk ,gods1 zo[el ond] het ,nieuwe als ond] het ,oude ,v]bond e5e !ocratie1 de ,he]e is ha> re*t]1 wetgev] en kon+1 ,jes4 #cc3bb4 ,ma> gelk ,god op burg]lk t]re9 de s\v]e9iteit op de ov]heid heeft ov]g$rag51 zoo heeft ,h 9 de k]k ,*ri/us tot kon+ aange/eld4 ,van eeuwigheid re$s tot middela> aangewez51 heeft deze zn pr(etis*1 prie/]lk en kon9klk ambt uitgeoef5d van het p>ads af aan1 zette het voort 9 de dag5 des ,o4 ,te/4 en td5s zne omw&el+ op a>de en vole9digt het ?ans 9 d5 hemel1 wa> ,h gezet5 is aan des ,vad]s re*t]h&1 deel ,,iii #djh-dbd4 ,en deze w]kzaamheid van ,*ri/us ond]/elt niet de geme5te1 t5z dan als g$a*t en gewild 9 ,gods eeuwig5 raad1 ma> gaat aan ha> vooraf en heeft ha> tot product2 de geme5te wordt als e5 tempel op ,*ri/us als de rots geb\wd1 als e5 li*aam uit ,hem als het ho(d gebor52 de kon+ is hi] e] dan zn volk4 ,ma> ook nog 9 e5 &]5 z9 is de k]k niet zond] rege]+ d5kba>4 ,wel is wa> _h ,*ri/us zn ambt kunn5 uitoef55 zond] e5ig5 di5/ van m5s*52 indi5 het ,hem behaagde1 kon ,h zne gee/elke en hemels*e zeg5+5 uitdeel5 zond] hulp van in/ell+5 en p]son54 ,ma> dit heeft ,hem alzoo niet go$g$a*t4 ,het is zn welbehag5 gewee/1 om1 zond] zne s\v]e9iteit ook ma> e5igsz9s op m5s*5 ov] te drag51 to* b h>e uitoef5+ van hun di5/ gebruik te mak5 en door h5 het evangelie te pr$ik5 aan alle creatur54 ,en ook 9 dez5 z9 is de k]k nooit zond] rege]+ gewee/2 z 0 altd op e5e ( &]e wze georganise]d en in/itutair +]i*t4 ,dat 0 necessitate hypo!tica noodig1 wl de geme5te hi] op a>de e5e word5de geme5te is4 ,9 d5 hemel valt alle ambt en alle g5ademiddel weg1 omdat het ,godsrk voltooid en ,god alles 9 all5 is4 ,ma> op a>de is dit &]s2 de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 wordt zelve door ,*ri/us als e5 in/rum5t gebruikt1 om &]5 tot zne geme5te toe te br5g52 door ha> b$i5t ,*ri/us zn middela>sambt 9 het midd5 d] w]eld4 ,zoo tre$t de k]k van d5 aanvang af 9 tweerlei g$aante op2 z is e5e v]gad]+ van het volk ,gods 9 passiev5 en actiev5 z91 is tegelk e5 coetus en e5 mat] fidelium1 ( na> e5e &]e b5am+ op hetzelfde oog5blik organisme en in/ituut4 ,gelk bov5 bl4 #cf re$s gezegd is1 is deze ond]s*eid+ e5e gans* &]e dan die tuss*5 onzi*tb>e en zi*tb>e k]k4 ,het is e5e di/9ctie 9 de zi*tb>e k]k en zegt1 dat de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 op tweerlei wze voor ons op5ba> wordt1 9 ambt5 en g5ademiddel5 als in/ituut1 en 9 geme5s*ap des gelo(s en des lev5s als organisme4 ,b deze ond]s*eid+ wordt /e$s de vraag opgeworp5 na> de prioriteit4 ,sommig5 /ell5 het zoo voor1 dat het in/ituut d] k]k met ambt en b$i5+ altd aan de k]k als v]gad]+ van geloovig5 voorafgaat en legg5 dus op het mat] fidelium d5 nadruk4 ,&]5 oordeel51 dat de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 de e]/e plaats inneemt en dan zelve na> d5 drang d] om/&igh$5 zi* op de e5e ( &]e wze in/itutair inri*t4 ,zelfs wordt da>9 dan het pr9cipieele v]s*il tuss*5 ,prote/antisme en ,romanisme gezo*t4 ,de ond]s*eid+ van de k]k als in/ituut en organisme met die 9 zi*tb>e en onzi*tb>e k]k v]w>r5d1 zegt ,s*lei]ma*]1 dat het ,prote/antisme das ,v]hltniss des ,e9zeln5 zur ,kir*e abhngig ma*t von se9em ,v]hltniss zu ,*ri/o1 t]wl het ,romanisme omgeke]d das ,v]hltniss des ,e9zeln5 zu ,*ri/o abhngig ma*t von se9em ,v]hltniss zur ,kir*e1 ,*r4 ,gl4 #bd4 ,en volg5s ,mhl] gaat b ,rome de zi*tb>e k]k aan de onzi*tb>e1 do* b de ,lu!rs*5 deze aan g5e vooraf1 ,symbolik #dh4 ,ma> heel deze voor/ell+ is v]re van voll$ig en jui/ te a*t54 ,want #a is van ,t]tullianus' dag5 af aan1 de orat4 #b4 de monog4 #g4 adv4 ,m>c4 ,v #d de k]k door alle ,*ri/55 niet alle5 e5 coetus ma> ook e5 mat] fidelium g5oemd4 ,de ,prote/ant5 zn da>9 met de ,rooms*5 e5/emmig1 en ,calvn legt er zelfs ze] /]k5 nadruk op1 ,in/4 ,,iv #a1 #d4 ,en dat 0 de k]k volg5s hunne ov]tuig+1 niet omdat z vr en zelf/&ig zi* tot in/ituut organise]de en zi*zelve e5e eig5e rege]+ gaf1 ma> omdat ,*ri/us ha> alzoo +]i*t _h4 ,het in/ituut d] k]k is vol/rekt niet1 al?ans niet volg5s de ,g]e=me]de beld5is1 e5 product d] geme5te1 ma> e5e in/ell+ van ,*ri/us4 ,en dat deze ov]tuig+ op go$e1 s*riftuurlke grond5 /eunt1 zal 9 het v]volg duidelk blk54 #b ,de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 komt niet1 gelk ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #aae zegt1 dur* das ,zusamm5tret5 d] e9zeln5 ,wi$]gebor55 tot /&4 ,want de vraag blft hi]b onbeantwoord1 vanwa> die w$]gebor55 zn4 ,dez5 kom5 er to* niet1 doordat de ,h4 ,gee/ atomi/is* en unv]mittelt 7niet3 unmittelb>7 m5s*5 w$]ba>t en ze dan sam5voegt4 ,ma> de ,h4 ,gee/ is 9 al zne w]k+51 ook 9 die d] w$]geboorte1 aan ,*ri/us gebond51 uit wi5 ,h alles neemt4 ,en ,*ri/us is op a>de sle*ts da>1 wa> zn woord is4 ,gods woord en ,gods volk hoor5 be54 ,wel is wa> word5 k9d]k5s m5igmaal w$]gebor51 zond] dat z p]soonlk de pr$ik+ des woords hebb5 kunn5 hoor54 ,ma> dit zn dan k9d]k5s1 die 9 het v]bond d] g5ade zn gebor51 die 9 de geme5s*ap d] k]k lev5 en die inw5dige roep+ ontvang51 welke van ,*ri/us uitgaat door d5 ,h4 ,gee/4 #c ,het v]s*il tuss*5 ,rome en de ,h]vorm+ op dit punt be/aat niet 9 de prioriteit van zi*tb>e ( onzi*tb>e k]k1 van in/ituut ( organisme1 van de geme5s*ap met de k]k ( de geme5s*ap met ,*ri/us2 al?ans be/aat het da>9 niet zond] s*]p]e bepal+2 ma> het is hi]9 geleg51 dat ,rome de zaligheid b9dt aan prie/] en sacram5t en de ,h]vorm+ aan de pr$ik+ des woords4 ,volg5s ,rome wordt de gratia infusa alle5 m$eg$eeld door d5 doop en is deze dus absoluut noodzakelk4 ,volg5s de ,h]vorm+ is het woord het e]/e en voornaam/e g5ademiddel en gelo( dus t] zaligheid g5oegzaam4 ,en dat woord w]kt als g5ademiddel vol/rekt niet alle51 als het ambtelk b$i5d wordt 9 de v]gad]+ d] geloovig51 ma> ook1 wanne] het 9 huisgez9 en s*ool1 door opvo$+ en ond]ws tot ons gebra*t wordt4 ,gods volk is1 wa> ,gods woord is1 ma> dat volk en dat woord kan er wel zn en is er ook m5igmaal1 wa> ge5 prie/] en ge5 paus1 ge5 pa/or en ge5 presbyt] is4 #d ,ook volg5s de ,h]vorm+ komt de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 niet unv]mittelt tot /&1 uit e5e van het woord losgemaakte w]k+ des ,gee/es4 ,tuss*5 ,*ri/us en d5 individueel5 m5s* /aat zek] niet1 gelk b ,rome1 de prie/] en het sacram5t1 de ecclesia doc5s1 9 ma> to* wel het woord van ,*ri/us1 want de geme5s*ap met ,*ri/us is volg5s het getuig5is d] ,s*rift gebond5 aan de geme5s*ap met het woord d] apo/el51 ,joh4 #ag3c1 #a ,joh4 #a3c4 ,gelk het 9 het natuurlke is1 is het ook 9 het gee/elke4 ,i$] m5s* is e5 product d] geme5s*ap en de individueele geloovige wordt uit d5 s*oot d] geme5te gebor54 ,de ecclesia univ]salis gaat aan de ecclesia p>ticul>is en aan de afzond]lke fideles vooraf1 gelk 9 elk organisme het geheel voor de deel5 gaat4 ,e5e mo$] is da>om ind]daad de k]k van ,*ri/us1 ma> z is dit vol/rekt niet alle5 als in/ituut do* ook als organisme4 ,de geloovig5 saam zn tegelk produc5t en product2 9 visibili ecclesia invisibilis colligitur et =matur2 invisibilis 9 visibili ha]et ac cont9etur1 ,synopsis pur4 !ol4 #dj1 #cd2 door de k]k v]gad]t ,*ri/us zne k]k4 #e ,door dit /&punt 9 te nem51 v]me$ de ,re=matie zo[el de hi]>*ie d] ,rooms*5 als het en?\siasme d] ,w$]doop]s1 en de$ de wa>heid1 die 9 beide aanwezig is1 tot ha> re*t kom54 ,e5]zds ge5 b9d+ van de w]k+ des ,h4 ,gee/es aan prie/] en sacram5t en &]zds ge5 w]k+ des ,h4 ,gee/es buit5 ,*ri/us en zn woord om6 ,de k]k als v]gad]+ wordt 9 beide1 in/ituut en organisme1 op5ba>2 z heeft tot k5teek5 de zuiv]e b$i5+ des woords en de beld5is en d5 w&el d] geloovig52 z is in/itutair en *>ismatis* +]i*t4 ,het ambt ond]drukt de gav5 niet ma> organise]t ze en h\dt ze 9 het re*te spoor1 en de gav5 zett5 het ambt niet t] zde ma> mak5 het kra*tig en vru*tba>4 ,irv+ianisme en ,d>bysme bevatt5 beide e5e wa>heid1 die erk5d di5t te word54 ,ambt5 en gav5 zn sam5 door ,*ri/us aan zne geme5te ges*onk5 tot volmak+ d] heilig5 en tot opb\w zns li*aams1 ,rom4 #ab3e-h1 #a ,cor4 #ab3be1 #bh1 ,ef4 #d3aa1 #ab4 ,da>om getuigt #f de vraag na> de prioriteit van het in/ituut ( het organisme d] k]k zelve re$s van e5zdigheid4 ,beide zn met elk&] gegev5 en w]k5 voortdur5d op elk&] 94 ,9 d5 /aat zn volk en ov]heid /e$s t5 nauw/e met elk&] v]bond52 m5 kan wel ond]zoek do5 na> het ont/aan b e5ig volk van e5 ( &]5 rege]+svorm2 m5 kan wel aantoon51 dat de politieke ov]heid e]/ om d] zonde wil is +e/eld1 ma> ov]al1 wa> m5s*5 zn1 is er ook zek]e vorm van rege]+2 ,adam w]d t]/ond als ho(d d] m5s*heid ges*ap54 ,en zoo ook is de rege]+svorm d] k]k lang niet altd dezelfde gewee/1 ma> e5e rege]+ heeft ha> nimm] ontbrok51 no* 9 het onzi*tb>e1 wa>9 ,*ri/us ha> ho(d is1 no* ook 9 het zi*tb>e1 wa>9 z altd e5e zek]e organisatie deela*tig 04 #b4 ,de ,h4 ,s*rift /elt dit 9 held] li*t4 ,als ,adam gevall5 is en zi* voor des ,he]5 aangezi*t v]b]gt1 is het ,god zelf1 die d5 m5s* opzoekt en roept1 de bel(te des evangelies hem pr$ikt en da>door zne geme5te /i*t4 ,met ,noa* ri*t h zn v]bond op1 deelt er e5 s*at van zeg5+5 9 m$e en bezegelt het met d5 boog 9 de wolk54 ,abram roept ,h uit ,ur d] ,*alden1 maakt hem tot zn bondg5oot en geeft hem het teek5 d] besnd5is4 ,9 d5 patri>*al5 td w>5 de huisgez9n5 de geme5t5 d] geloovig52 de huisvad]s w>5 de prie/]s1 die de bel(t5 me$eeld5 aan hunne k9d]5 en ,gode (f]&5 bra*t5 van aanbidd+ en dank4 ,het volk van ,israel ontv+ b d5 ,s9ai niet alle5 e5e burg]lke ma> ook e5e godsdi5/ige organisatie en w]d 9 prie/]s*ap en (f]&e1 9 tab]nakel en alta>1 9 all]lei wett5 en in/ell+5 als het volk ,gods op5ba>4 ,als b d5 aanvang des ,n4 ,te/4 ,johannes de ,doop] optre$t1 pr$ikt h d5 doop d] beke]+ tot v]gev+ d] zond51 en zond]t da>door het volk ,gods van het zondig ,israel af4 ,jezus neemt deze pr$ik+ en dez5 doop van ,johannes ov]1 voegt er lat] het avondmaal aan toe1 v]gad]t e5e rondom zi*1 rege]t ha> zelf re*t/reeks1 zoolang ,h op a>de is1 en /elt e5 twaalftal apo/el5 aan1 die /raks als zne getuig5 zull5 optr$54 ,de in/ell+ van het apo/olaat is vooral e5 kra*tig bews voor het in/itutair k>akt]1 dat ,*ri/us aan zne k]k op a>de gaf4 ,*ri/us is zelf de 1 ,hebr4 #c3a1 en zet deze 9 de twaalv5 voort1 ,joh4 #bj3ba4 ,dit twaalftal vormde zi* niet all5gs vanzelf1 ma> w]d uitdrukkelk door ,jezus zelv5 g]oep5 en aange/eld4 ,er is b h51 (s*oon ,jezus van d5 aanvang wi/1 wie ,h tot apo/el5 v]kiez5 z\ en da>om re$s t]/ond tot h5 kon zegg51 dat h h5 tot 1 ,mk4 #a3ag z\ mak51 to* e5 duidelk ond]s*eid te mak5 tuss*5 hunne e]/e roep+ tot het discipels*ap1 en hunne twe$e roep+ tot het apo/els*ap1 ,mt4 #d3ah-bb en #aj3a1 ,mk4 #a3af en #c3ad1 ,luk4 #f3a en #ac-af4 ,door vel51 zooals ,s*lei]ma*]1 ,volkm>1 ,h>nack1 ,seuf]t1 ,holtzmann enz4 wordt deze speciale roep+ tot het apo/elambt door ,jezus wel ontk5d4 ,ma> de feit5 zn met deze bew]+ 9 /rd4 ,het twaalftal apo/el5 /ond to* re$s lang vr het optr$5 van ,paulus 9 de *ri/elke geme5t5 va/1 ,mt4 #bf3cc1 #bh3ah1 ,luk4 #bd3dg1 ,joh4 #bj3ai1 #ba1 #a ,cor4 #ae3e1 #g1 ,op4 #ba3ad4 ,ook de naam van apo/el1 1 is hun door ,jezus gegev51 ,luk4 #f3ac1 cf4 #aa3di1 ,mt4 #bc3cd1 #aj3b1 ,mk4 #f3cj1 ,luk4 #i3aj1 #ag3e1 #bb3ad1 #bd3aj1 omdat z door ,hem w]d5 uitgezond5 om te pr$ik51 ,mk4 #c3ad4 ,jezus 0 zelf de gezond5e van d5 ,vad]1 ,joh4 #c3cd1 ,hebr4 #c3a en _h tot uitvo]+ van zn w]k getuig5 van noode1 die het 9 ,hem v]s*55 evangelie bek5d maakt5 ond] heel het volk van ,israel1 ,mt4 #aj3f4 ,deze naamgev+ door ,jezus wordt da>door beve/igd1 dat het woord apo/el van d5 beg9ne aan1 e5 ambtsnaam is gewee/1 zooze] zelfs1 dat het woord gevormd kon word51 #b ,cor4 #aa3ac4 ,het woord komt tr\w5s 9 ,,lxx sle*ts e5maal1 #a ,kon4 #ad3f1 en het woord 1 9 het pr(aan grieks* zeld5 voor4 ,to* s*n5 deze feit5 d] ,s*rift ov] het apo/olaat door &]e gegev5s we]sprok5 te word54 ,t5 e]/e is het onzek]1 wie tot dit twaalftal apo/el5 g]ek5d moet5 word54 ,ook al wordt het v]s*il tuss*5 de vi] apo/ell/51 ,mt4 #aj3b1 ,mk4 #c3af1 ,luk4 #f3ad1 ,hd4 #a3ac 9 di5 z9 opgelo/1 dat ,lebbeus ,?addeus en ,judas ,jacobi v]e5zelvigd word51 dan blft to* nog ov]1 dat ,judas uitviel en door ,mat?ias v]vang51 ,hd4 #a3ae-bf1 en lat] ,paulus nog aan het twaalftal toegevoegd w]d4 ,de v]h\d+ van ,paulus tot de twaalv5 is da>b v]re van duidelk4 ,wel maakt ,paulus me]mal5 dit ond]s*eid1 dat de apo/el5 te ,j]uzalem ond] ,israel en hzelf ond] de ,heid55 het evangelie v]kondig5 z\1 ,hd4 #i3ae1 #ac3dg1 #bb3ba1 ,rom4 #aa3ac1 ,gal4 #a3af1 #b3g-i1 ,ef4 #c3h1 #a ,tim4 #b3g1 #b ,tim4 #a3aa4 ,ma> dit ond]s*eid is to* ze] relatief2 want ,paulus w5dde zi* b zne evangeliev]kondig+ altd e]/ tot de ,jod51 ,hd4 #ac3e1 #ad1 #df enz4 en de twaalf apo/el5 ontv+5 van ,*ri/us na zne op/&+ d5 uitdrukkelk5 la/1 om aan alle volk5 het evangelie te pr$ik51 ,mt4 #bh3ai1 ,hd4 #aj3db1 en hebb5 aan di5 la/ ook 9 me]d]e ( m9d]e mate voldaan4 ,niet alle5 de geme5te uit de ,jod51 ma> geheel de ,nieuwte/am5tis*e geme5te ru/ op het fundam5t van apo/el5 en pr(et51 ,ef4 #b3bj1 ,op4 #ba3ad en heeft door hun woord geme5s*ap aan ,*ri/us1 ,joh4 #ag3bj1 #a ,joh4 #a3c4 ,het apo/olaat van ,paulus draagt e*t] e5 van dat d] twaalv5 ze] ond]s*eid5 k>akt]4 ,wel h&haaft ,paulus met alle ma*t d5 ,goddelk5 oorsprong1 de zelf/&igheid en de wa>a*tigheid van zn apo/olis* ambt teg5ov] alle be/rd]s1 ,gal4 #a-b1 #a ,cor4 #a3aj-d3ba1 #b ,cor4 #aj3ac4 ,ma> desniettem91 h heeft met ,jezus niet v]ke]d td5s zne omw&el+ op a>de1 h heeft de geme5te ,gods v]volgd1 h is g]oep5 door d5 v]hoogd5 ,*ri/us op e5e buit5gewone wze en e5 ongewon5 td1 h is gewee/ de voornaam/e d] zond>5 en de m9/e d] apo/el51 #a ,cor4 #ae3i1 ,ef4 #c3h1 #a ,tim4 #a3ae4 ,zn apo/olaat1 hoe zelf/&ig en uitnem5d ook1 is e5 middel gewee/1 om het apo/olaat d] twaalv5 tot grondslag van heel de geme5te te legg54 ,paulus heeft door zn apo/olaat het apo/olaat d] twaalv5 niet bep]kt ( ond]mnd ma> het integ5deel beve/igd en uitgebreid4 ,h heeft 9 de heid5w]eld voor het apo/olaat d] twaalv5 d5 weg geba&1 heeft het e5]zds ontdaan van al het ,joods*e1 dat de drag]s ervan nog bleef aanklev5 en &]]zds de ,heid55 als wilde takk5 +ent op d5 tamm5 olfboom van ,israel1 ,rom4 #aa3bd4 ,op ,*ri/us als hoek/e5 en de apo/el5 als fundam5t heeft ,paulus de ne geme5te1 het ne volk ,gods1 het gee/elk ,israel geb\wd4 ,da>m$e is 9 beg9sel ook re$s e5e twe$e b$5k+ opgelo/1 welke teg5 de aan/ell+ en naamgev+ van de twaalf apo/el5 door ,jezus +ebra*t wordt4 ,het is n4l4 e5 feit1 dat het woord apo/el1 wa>s*nlk re$s 9 ,j]uzalem1 ,h4 #ad3d1 #ad1 #b ,cor4 #aa3ac1 ,op4 #b3b1 ma> dan vooral door ,paulus 9 ruim] z9 is gebezigd en ook op &]5 dan het twaalftal toegepa/ is4 ,paulus moe/ dat da>om wel do51 wl h zi*zelf e5 g]oep5 di5a> van ,jezus ,*ri/us wi/1 9 ambt en e]e aan de &]e apo/el5 gelk4 ,h 0 apo/el 9 e5 &]5 z9 dan de apo/el5 9 ,j]uzalem1 op e5e &]e wze en 9 e5 lat]5 td g]oep5 en met e5e speciale taak bela/4 ,ma> n d+ _h h met de apo/el5 9 ,j]uzalem geme52 h 0 e5 g]oep5 apo/el van ,jezus ,*ri/us1 die zne roep+1 zn evangelie1 zelfs bepaaldelk ook d5 eig5a>dig5 inh\d van zn evangelie1 n4l4 dat de ,heid55 zn m$e-erfg5am51 aan e5e bzond]e op5b>+ van ,*ri/us en niet aan m5s*5 te dank5 _h1 #a ,cor4 #i3a1 #ae3h1 ,gal4 #a3a1 #ab1 #ae1 #b3b1 ,ef4 #c3c4 ,ma> voor zn z5d+s>beid _h h hulp noodig4 ,behalve de apo/el5 _h ,jezus ook re$s &]e zev5tig uitgezond51 om 9 de /$5 en vlekk51 wa> ,h kom5 z\1 zne kom/ voor te b]eid51 ,luk4 #aj4 ,to5 de geme5te 9 ,j]uzalem door de v]volg+ v]/rooid w]d1 g+ ,philippus1 e5 van de 9 ,hd4 #f v]koz5 zev5 mann51 het evangelie pr$ik5 ond] de ,sam>itan51 ,hd4 #h3e1 aan d5 eunu* d] kon+9 ,c&ace1 #h3bf1 cf4 #aa3bj1 en v]d] tot ,ces>ea toe1 #h3dj1 #ba3h4 ,en zoo b$i5de zi* ,paulus b zn z5d+s>beid van mann5 als ,b>nabas1 ,m>kus1 ,lukas1 ,silas1 ,ty*icus1 ,ari/>*us1 ,epaphras1 ,apollos1 ,timo!us1 ,titus e4 a41 die als zne 1 #a ,!ss4 #c3b hem t] zde /ond54 ,deze hulpz5del+5 d] apo/el5 w]d5 nu door ,paulus soms ook apo/el5 g5oemd1 omdat z wel niet re*t/reeks door ,jezus ,*ri/us1 ma> to* ond] leid+ des ,h4 ,gee/es door de geme5te gezond5 w>51 om op &]e plaats5 het evangelie te v]kondig51 ,hd4 #ac3b1 #c1 cf4 #b ,cor4 #h3bc1 4 ,het woord apo/el kreeg naa/ d5 eng]5 dus ook e5 ruim]5 z91 ,hd4 #ad3d1 #ad1 ,rom4 #af3g1 #a ,cor4 #d3f1 #i1 #i3e1 #ae3g1 #b ,cor4 #aa3e1 #ac1 #ab3aa1 ,gal4 #a3ai1 #a ,!ss4 #b3f1 ,op4 #b3b en leefde zoo ook nog lat] 9 d5 na-apo/olis*5 td1 bv4 9 de ,dida*e c4 #aa voort4 ,eld]s drag5 deze apo/olis*e help]s d5 naam van evangeli/51 ,hd4 #ba3h1 ,ef4 #d3aa1 #b ,tim4 #d3e1 omdat z1 gelk ,*ri/us door d5 ,vad]1 ,luk4 #d3ah1 en de apo/el5 door ,*ri/us1 ,luk4 #i3a1 #f1 zoo op hun beurt ond] de leid+ des ,gee/es door de geme5te w]d5 afgezond]d voor de v]kondig+ van het evangelie1 ,hd4 #h3e1 #ab1 #dj1 #aa3ai1 #bj1 #bb1 #ac3b1 #b ,cor4 #h3ah1 #ai1 #bc1 ,phil4 #b3be1 #a ,tim4 #d3ad4 ,z kom5 dus 9 drie opzi*t5 met de apo/el5 9 eng] z9 ov]e51 #a da>91 dat z ook di5>5 ,gods ( van ,*ri/us zn1 #a ,!ss4 #c3b1 #a ,tim4 #d3f1 #f3aa1 #b ,tim4 #b3bd en niet ma> e5 *>isma hebb5 ontvang51 #a ,tim4 #d3ad1 #b ,tim4 #a3f1 do* w]kelk kra*t5s e5e bzond]e roep+ en aan/ell+ e5 ambt drag51 ond] e5 bepaald5 naam1 ,hd4 #ba3h1 met e5 eig5 rang en plaats1 ,ef4 #d3aa1 en met e5 speciale taak1 #b ,tim4 #d3e2 #b dat hun ambt niet tot e5e plaatselke k]k bep]kt is1 ma> zi* uit/rekt tot alle k]k51 tot de ecclesia univ]salis1 ,hd4 #ac3dv41 zoodat z na> de oud-k]kelke v]kl>+ en ma*t en gezag hadd5 ov] alle k]k51 ,tit4 #a3e1 en #c dat z deelnem5 aan d5 grondlegg5d5 en geme5te/i*t5d5 arbeid d] apo/el52 z zn hunne 1 #a ,!ss4 #c3b1 1 ,hd4 #ai3bi1 1 ,phil4 #b3be1 1 ,col4 #a3g1 #d3g1 die natmak5 wat de apo/el5 hebb5 geplant1 #a ,cor4 #c3f1 en b relatieve zelf/&igheid to* aan de apo/el5 ond]worp5 w>51 ,hd4 #ai3bb1 #a ,cor4 #d3ag1 #a ,tim4 #a3c1 ,tit4 #a3e enz4 en t5 deele alle51 t5 deele ook 9 gezels*ap van de apo/el5 w]kt51 ib4 en ,hd4 #aa3cj1 #ab3be1 #ac3b enz4 ,9 d5 na-apo/olis*5 td v]dwnt het ambt geheel en wordt de naam s$]t ,t]tullianus1 ,orig5es en ,eusebius gebruikelk voor de s*rv]s d] vi] evangelin1 die als het w>e de p]son5 d] evangeli/5 ov]bodig mak54 ,cf4 ov] de evangeli/53 ,suic]us s4 v4 ,witsius1 ,misc4 ,sacra ,i #cae ,,ii #efd4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #cfd-cfi4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #b1 #ah4 ,le*l]1 ,die neut4 ,lehre v4 h4 ,amte #aheg ,s4 #bbj f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #c1 #bgg4 ,sohm1 ,kir*5re*t #db4 ,zckl]1 ,diakon5 und ,evangeli/51 ,mn*5 ,beck #ahic4 ,naa/ de evangeli/5 tr$5 9 het ,n4 ,t4 nog pr(et5 op1 die zelfs nog vr h5 g5oemd word51 ,rom4 #ab3f1 #a ,cor4 #ab3bh1 #bi1 ,ef4 #d3aa1 soms zond] h5 met de apo/el5 v]bond5 word51 ,ef4 #b3bj1 #c3e1 en dus 9 rang en e]e bov5 h5 /aan4 ,z w>5 door ,jezus belo(d1 ,mt4 #bc3cd1 ,luk4 #aa3 #di1 w]d5 door d5 ,h4 ,gee/1 die op d5 p9k/]dag uitge/ort 01 v]wekt1 ,hd4 #b3ag1 #ah1 #a ,cor4 #ab3aj1 ,op4 #a3aj en kom5 dan 9 groot5 getale en 9 bna alle geme5t5 voor1 9 ,j]uzalem1 ,hd4 #f3e1 #h1 #aa3bg1 ,antio*ie1 #aa3bg1 #ac3a1 ,ces>ea #ba3i1 #aj1 ,cor9!1 #a ,cor4 #ab1 en all]wege1 gelk uit hunne v]meld+ 9 ,rom4 #ab3f1 #a ,cor4 #ab3bh1 ,ef4 #b3bj1 #c3e1 #d3aa1 #a ,!ss4 #e3bj blkt4 ,z word5 beslot5 met ,johannes1 d5 apo/el1 ,op4 #a3a1 en v]dwn5 dan als /& uit de geme5te geheel4 ,wel sprek5 de apo/olis*e vad]s nog van pr(et51 ,h]mas1 ,m&4 #aa ,vis4 #c4 ,dida*e #aa4 #ae1 ma> z d5k5 da>b aan zulke mann51 die rondreisd5 en 9 v]s*ill5de geme5t5 ov] de *ri/elke wa>heid sprak5 ma> da>b nauwkeurig ond]zo*t en van de vals*e pr(et5 ond]s*eid5 moe/5 word52 de td voor de pr(etie 0 voorb4 ,het ,montanisme en &]e en?usia/is*e ri*t+5 van vroeg] en lat] td tra*tt5 de pr(etie wel te do5 h]lev52 ,rome bewe]t1 dat de pr(etis*e gave nog voortduurt1 ,bell>m9us1 de notis eccl4 c4 #ae2 ,zw+li en vel5 na hem vo]d5 zoog5aamde pr(etien 91 wa>b de ,s*rift voor het volk w]d v]kla>d1 art4 ,prophezei 9 ,h]zog en ,dr4 ,h4 ,h4 ,kuyp]1 ,de opleid+ tot d5 di5/ des ,woords b de ,g]e=me]d5 #ahia bl4 #ajdv4 ,ma> dat alles is wez5lk ond]s*eid5 van de pr(etie1 gelk die 9 de e]/e *ri/elke k]k5 be/ond4 ,deze ond]s*eidt zi* door het volg5de3 #a de ,n4 ,t4 pr(et5 kunn5 wel ambtsdrag]s heet51 ma> hun ambt is to* veel me] *>ismatis* dan dat van pr(et5 en apo/el54 ,z word5 niet onmiddellk door ,*ri/us no* ook door zne geme5te g]oep5 en aange/eld1 ma> ontvang5 e5 bzond] *>isma van d5 ,h4 ,gee/1 en zn di5t5gevolge g]oep51 om e5e bzond]e taak te v]vull5 9 de geme5te van ,*ri/us4 #b ,met de apo/el5 en evangeli/5 hebb5 z geme51 dat z e5 ambt bekle$51 hetwelk voor heel de k]k van ,*ri/us op a>de geldt en alzoo ook m$e>beid5 aan de grondlegg+ d] geme5te1 ,ef4 #b3bj1 ma> t]wl de evangeli/5 de apo/el5 vooral help5 9 hun missione]5d5 en in/itue]5d5 arbeid1 /aan de pr(et5 hun t] zde 9 hun opb\w5de1 /i*t5de1 le]5de w]kzaamheid4 #c ,de ,n4 ,t4 pr(etie is wel bewu/ en da>om hoog te a*t5 bov5 de glossolalie1 #a ,cor4 #ad3e1 #cb1 ma> z is to* mom5taan en buit5gewoon1 vru*t van 1 #a ,cor4 #ad3cj2 z breidt de natuurlke mate van het wet5 en k5n5 uit1 omvat zo[el d5 vorm als d5 inh\d d] r$e1 ,mt4 #aj3ai1 #bj1 bew/ zi* als wa>heid door h>e inn]lke1 ov]tuig5de kra*t1 #b ,cor4 #b3ad-ag1 en di5de vooral1 om aan het evangelie1 dat door de apo/el5 v]kondigd w]d1 dat d5 ,jod5 e5 erg]nis en d5 ,griek5 e5e dwaa%eid 01 en nog niet 9 het ges*rev5 ,woord voor heel de k]k toegankelk 01 +ang te v]s*aff5 b geloovig5 en ongeloovig5 en de geme5te alzoo door le]+1 v]man+1 v]troo/+1 #a ,cor4 #ad3c1 op te b\w5 9 de g5ade en k5nis van d5 ,he]e ,jezus ,*ri/us4 ,cf4 ov] de ,n4 ,t4 pr(et53 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #cfi cf4 ,disp4 ,sel4 ,,ii #ajcf sq4 ,witsius1 ,misc4 ,sacra ,i #bhb sq4 ,ne&]1 ,geseh4 d4 ,pflanzung u4 ,leitung d] *r4 ,k4 #ahb f4 ,bonwets*1 ,die ,prophetie im ap4 u4 na*ap4 ,zeitalt]1 ,zeits4 f4 k4 ,wiss4 u4 k4 ,leb5 #ahhd ,s4 #djh f4 ,burg]1 art4 9 ,h]zog #ab1 #bfe4 ,zckl]1 t4 a4 p4 #ga f4 ,weiszck]1 ,das apo/4 ,zeitalt]1 #ehd f4 enz4 ,ma> hoe nauw pr(et5 en evangeli/5 ook aan de eig5lke apo/el5 v]want zn1 z zn er to* wez5lk van ond]s*eid54 ,de apo/el5 vorm5 e5 eig5 kr+1 hun ambt draagt e5 gans* bzond] k>akt]1 en is door de volg5de trekk5 k5ba>4 #a ,de apo/el5 zn aan ,*ri/us door d5 ,vad] gegev51 ,joh4 #ag3f1 door ,hemzelv5 uitv]kor5 en g]oep51 ,joh4 #f3gj1 #ac3ah1 #ae3af1 #ai1 #a ,cor4 #a3ag1 #b ,cor4 #e3bj1 ,gal4 #a3a1 door ,god gekoz5 tot hun ambt1 ,hd4 #aj3da4 #b ,z zn door ,jezus zelf voor hunne taak opgeleid en bekwaamd1 zn oor- en ooggetuig5 van zne woord5 en dad5 gewee/1 hebb5 het ,woord des lev5s met de oog5 aans*\wd en met de h&5 geta/1 en hun evangelie niet van e5ig m5s* ma> van ,*ri/us zelv5 ontvang51 ,luk4 #bd3dh1 ,joh4 #a3d1 #ae3bg1 ,hd4 #a3ba1 #bb1 #bf3af1 #a ,cor4 #i3a1 #ae3h1 #b ,cor4 #ab3av41 ,gal4 #a3ab1 ,ef4 #c3b-h1 #a ,tim4 #a3ab1 #a ,joh4 #a3a-c enz4 #c ,z zn 9 bzond]e mate d5 ,h4 ,gee/ deela*tig1 die h5 ond]w/ en 9 alle wa>heid leidt1 ,mt4 #aj3bj1 ,joh4 #ad3bf1 #ae3bf1 #af3g1 #ac1 #ad1 #bj3bb1 #a ,cor4 #b3aj-ac1 #g3dj1 #a ,petr4 #a3ab4 #d ,met di5 ,gee/ toeg]u/1 ,joh4 #bj3bb1 ,hd4 #a3h1 ,ef4 #c3e1 tr$5 z op5lk op als getuig5 van ,jezus1 bepaaldelk van zne op/&+1 ,hd4 #a3h1 #ba1 #bb1 #b3ad1 #cb1 #c3ae1 #d3h enz41 zn betr\wb>e getuig51 ,luk4 #a3b1 ,joh4 #ai3ce1 #ba3bd1 #a ,cor4 #g3be1 #a ,petr4 #e3a1b ,petr4 #a3af1 ,hebr4 #b3c1 ,op4 #a3c1 #bb3ah1 #ai1 en v]kondig5 ,gods ,woord1 ,joh4 #a3ad1 #bj3ca1 #a ,cor4 #b3ac1 #b ,cor4 #b3ag1 ,gal4 #a3g1 #a ,!ss4 #b3ac1 #a ,joh4 #a3a-d1 ,op4 #bb3ah1 #ai4 #e ,hun getuig5is wordt door ,god bezegeld met teek55 en wond]5 en rk5 gee/elk5 zeg51 ,mt4 #aj3a1 #i1 ,mk4 #af3aev41 ,hd4 #b3dc1 #c3b1 #e3ab-af1 #f3h enz41 ,rom4 #ab3d-h1 #ae3ah1 #ai1 #a ,cor4 #ab3aj1 #bh1 #ae3aj1 #b ,cor4 #aa3e1 #bc1 ,gal4 #c3e1 ,hebr4 #b3d4 #f ,aan dit hun getuig5is is de k]k all] eeuw5 gebond54 ,er is ge5 geme5s*ap met ,*ri/us dan door geme5s*ap aan het woord en de p]son5 d] apo/el51 ,joh4 #ag3bj1 ,gal4 #a3g-i1 #a ,joh4 #a3c2 z zn het fundam5t d] k]k1 ,mt4 #af3ah1 #a ,cor4 #c3aj1 ,ef4 #b3bj1 ,op4 #ba3ad2 hun woord1 voor ons bewa>d 9 de ,s*rift5 des ,n4 ,t41 is m$ium gratiae1 ,joh4 #bj3ca1 #a ,cor4 #a3ahv41 #ae3b1 #a ,joh4 #a3a-d4 #g ,hun ambt is dus niet voor e5 td en niet tot e5e plaatselke geme5te bep]kt1 ma> het blft en /rekt zi* tot de gans*e k]k uit4 ,het is het e5ige1 dat re*t/reeks door ,*ri/us +e/eld is en sluit alle bevoegdh$5 en w]kzaamh$51 die 9 de lat]e ambt5 v]deeld zn1 9 zi*1 de pa/orale1 presbyt]ale1 diakonale1 zelfs ook de evangelise]5de en pr(etis*e w]kzaamheid4 ,van /ond5 aan g5iet5 de apo/el5 dan ook 9 de k]k van ,*ri/us e5e algeme5 erk5de autoriteit4 ,z zn niet alle5 de opzi5]s van de geme5te te ,j]uzalem1 ma> z zn de grondlegg]s1 de vad]s1 #a ,cor4 #d3ae en leid]s d] gans*e k]k1 hebb5 opzi*t ov] de geloovig5 te ,sam>ia1 ,hd4 #h3ad1 bezoek5 de geme5t51 ,hd4 #i3cb1 #aa3bb1 /ell5 ambt5 91 ,hd4 #f3b1 nem5 besluit5 9 d5 ,h4 ,gee/1 ,hd4 #ae3bb1 #bh1 tr$5 op met apo/olis*e volma*t1 #a ,cor4 #d3ba1 #e3b1 #b ,cor4 #b3i1 gev5 b9d5de bevel51 #a ,cor4 #g3dj1 #a ,!ss4 #d3b1 #aa1 #b ,!ss4 #b3ae1 #c3f1 #ad enz4 en zn nog met hun woord gezaghebb5d voor de gans*e ,*ri/5heid2 apo/oliciteit is e5 eig5s*ap en k5m]k d] k]k van ,*ri/us4 ,cf4 deel ,i #ccdv4 en voorts ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #cea-cfc4 ,burmannus1 ,ex]c4 ,acad4 ,,ii #ajd sq4 ,spanheim1 ,op4 ,,ii #bhi sq4 ,moor ,,vi #bej e4 a4 b ,wal*1 ,bibl4 !ol4 ,,iii #ddd4 ,philippi1 ,kir*l4 ,cl4 ,v #c1 #beh4 ,glol1 ,d] ,h4 ,gei/ 9 d] ,heilsv]kndigung des ,paulus1 ,halle #ahhh ,s4 #cbe f4 ,w4 ,seuf]t1 ,d] ,ursprung u4 die ,b$eutung des ,apo/olates 9 de *r4 ,k4 d] er/5 #b ,jahrh4 ,leid5 #ahhg4 ,kppel1 ,d] ,ursprung des ,apo/41 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhi ,s4 #beg-cca4 ,eri* ,haupt1 ,zum ,v]/ndniss des ,apo/4 ,halle ,niemeer #ahif4 ,art4 ,apo/el van ,s*midt 9 ,h]zog4 ,ond] de apo/el5 /aat ,petrus bov5aan4 ,simon ( ,s*imeon1 zoon van ,johannes ( ,jonas1 bro$] van ,&reas1 afkom/ig uit ,be?sada1 ,joh4 #a3de1 do* wa>s*nlk s$]t zn huwelk won5de 9 ,kap]naum1 ,mk4 #a3bi1 ontv+ re$s b zne e]/e ontmoet+ van ,jezus de toezegg+1 dat h lat] z\ g5oemd word5 1 gr4 vorm voor het hebr4 woord met het aram4 artikel1 de rots1 1 als manl4 eig5naam 1 ,joh4 #a3dc4 ,zond] twfel z9speelde ,jezus da>m$e op zn tr\w k>akt]1 dat hem 9 we]wil van zne sangu9is*e1 bewegelke natuur eig5 0 en het duidelk/ uitkwam b ,ces>ea ,philippi1 to5 h teg5ov] het volk1 dat met zne a>ds*gez9de v]wa*t+5 zi* 9 ,jezus teleurge/eld zag en ,hem v]liet1 de beld5is van ,jezus' ,messianiteit va/hield en op5lk 9 d5 naam zn] m$$iscipel5 uitsprak1 ,mt4 #af3ac tot #bj1 ,mk4 #h3bg-bi1 ,luk4 #i3ah-bj1 ,joh4 #f3ff-fi4 ,b deze geleg5heid h]9n]de ,jezus dan ook aan d5 naam1 di5 ,h hem vroeg] re$s gegev5 _h1 ,mt4 #af3ah4 ,door zne vrmo$ige en /&va/ige beld5is van ,jezus als d5 ,*ri/us betoonde zi* ,petrus de rots te zn1 op welke ,*ri/us zne geme5te zoo he*t en va/ z\ b\w51 dat de poort5 van d5 ,hades ha> niet 9 kra*t ov]treff5 z\d54 ,volg5s ,launoi da*t5 #ag k]kvad]s b de rots aan ,petrus1 #h aan de apo/el51 #dd aan het gelo( van ,petrus en #af aan ,*ri/us1 b ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #daa2 lat] hebb5 de ,rooms*5 de rots mee/ op ,petrus en de ,prote/ant5 op zne beld5is lat5 slaan4 ,ma> er is hi] ge5 dilemma4 ,de woord5 deze petra0 kunn5 niet &]s zi5 dan op d5 p]soon van ,petrus1 ma> e5 rots is h en heeft h zi* bewez5 te zn door zne beld5is van ,jezus als d5 ,*ri/us1 e5e beld5is1 die h niet aan zi*zelv5 ma> aan de op5b>+ des ,vad]s heeft te dank54 ,jui/ da>om belo(t ,jezus hem1 dat ,h op hem als beld] van zn ,zoons*ap en ,messianiteit zne geme5te b\w5 zal4 ,*ri/us /elt dus zi*zelf als d5 b\wmee/] van zne geme5te voor en ,petrus d5 beld] als de rots1 wa>op zne geme5te ru/5 zal4 ,9 ,mt4 #ba3db1 ,hd4 #d3aa1 #a ,cor4 #c3aj1 ,ef4 #b3bj1 ,op4 #ba3ad1 cf4 #a ,petr4 #b3d-f is hetzelfde beeld gebruikt1 ma> wordt het op e5e &]e wze toegepa/4 ,da> word5 n4l4 de apo/el5 g$a*t als de b\wmee/]s1 die door hunne pr$ik+ op ,*ri/us als het fundam5t de k]k hebb5 gegrondve/4 ,ma> hi] 9 ,mt4 #af3ah is ,*ri/us de b\wmee/]1 die op d5 beld5d5 ,petrus zne geme5te b\wt4 ,en deze bel(te heeft ,*ri/us ge/& g$aan2 ,petrus is de e]/e ond] de apo/el51 de voornaam/e grondlegg] d] k]k1 de voorgang] en aanvo]d] van al de beld]s van ,*ri/us door de eeuw5 he54 ,da>om wordt h 9 de apo/ell/5 altd het e]/ g5oemd1 ,mt4 #aj3b1 ,mk4 #c3af1 ,luk4 #f3ad1 ,hd4 #a3ac1 behoort h met ,johannes en ,jakobus tot d5 intiem5 vri5d5kr+ van ,jezus1 die dez5 volg5 mag1 als de &]5 moet5 a*t]blv51 ,mt4 #ag3a1 ,mk4 #e3cg1 #ac3c1 #ad3cc1 is de woordvo]d] en v]teg5woordig] d] discipel51 ,mt4 #af3ag1 #ag3bd1 #ah3ba1 #bf3dj1 tre$t na ,jezus' hemelva>t als e]/e getuige ond] de apo/el5 op d5 voorgrond1 ,hd4 #a3ae1 #b3ad1 #c3av41 #d3h1 #e3c1 #bi1 #h3ad1 #aj3ev41 #ab3cv41 #ae3gv41 en wordt als primus int] p>es ook door ,paulus geerd1 ,gal4 #a3ah1 #b3g-i4 ,cf4 art4 ,petrus 9 ,h]zog en de da> aangehaalde litt4 #c4 ,aan e5e rege]+ heeft het d] k]k dus nimm] ontbrok52 en z heeft zi* deze niet zelve v]s*aft ma> heeft ze van ,god ontvang54 ,in/ituut en organisme d] k]k zn telk5s tegelk en 9 v]b& met elk&] door ,god 9 het lev5 g]oep54 ,van het apo/olaat kan zelfs gezegd word51 dat het aan de k]k des ,n4 ,t4 voorafg+2 de apo/el5 w>5 de grondlegg]s d] geme5te1 als het w>e de patri>*5 van het volk ,gods 9 de dag5 des ,n4 ,t4 ,ma> dit apo/olaat is niet voortgezet en 0 als ambt voor de /i*t+ d] k]k uit d5 a>d d] zaak voor ge5 voortzett+ vatba>2 het leeft voor ons alle5 voort 9 het apo/olis* woord1 dat de grondslag d] k]k blft en 9 geme5s*ap br5gt met d5 ,vad] en met zn5 zoon ,jezus ,*ri/us1 #a ,joh4 #a3c4 ,zoodra de apo/el5 op v]s*ill5de plaats5 geme5t5 hadd5 ge/i*t1 /eld5 z 9 die geme5t5 ambt5 91 welke van het hunne wez5lk v]s*ild5 en niet zond] m$ew]k+ van de geme5t5 zelve tot /& kwam54 ,er is e5 groot ond]s*eid tuss*5 de buit5gewone ambt5 van apo/el51 evangeli/5 en pr(et51 die tdelk voor de grondlegg+ d] k]k w]d5 +e/eld1 en de gewone ambt5 van presbyt]s en diak551 die ond] apo/olis*e leid+ uit de k]k5 zelve opkwam54 ,deze laat/e ambt5 ond]/ell5 de k]k51 op dezelfde wze als de rege]+ het volk ond]/elt4 ,z kond5 da>om niet re*t/reeks en onmiddellk1 gelk het apo/olis* ambt1 door ,*ri/us word5 +e/eld1 ma> kond5 e]/ opkom51 to5 de geme5t5 ge/i*t w>5 en aan e5e g]egelde leid+ behoefte kreg54 ,dit _h al spo$ig 9 de k]k van ,j]uzalem plaats4 ,deze kreeg door d5 buit5gewon5 p9k/]zeg5 spo$ig e5e ze] groote uitbreid+ en 0 duiz5d5 ziel5 /]k1 ,hd4 #b3da1 #dg1 #d3d1 #ba1 #cb1 #e3ad1 #f3a4 ,dit maakte natuurlk organisatie dr+5d noodig1 welke ook ond] leid+ d] apo/el5 tot /& kwam4 ,t5 e]/e w]d deze geme5te van duiz5d5 ziel51 9 we]wil van h>e e5heid1 op de e5e ( &]e wze +$eeld4 ,z kon n4l4 niet 9 n geb\w sam5kom5 ma> moe/ b g$eelt5 9 private won+5 v]gad]54 ,zond] twfel ont/ond5 9 ,j]uzalem de e]/e huisgeme5t51 gelk w die ook eld]s 9 d5 apo/olis*5 td aantreff51 bov5 bl4 #f4 ,imm]s lez5 w1 dat de geloovig5 niet alle5 9 d5 tempel1 ma> ook ' 7niet3 van huis tot huis1 ma>3 te huis1 9 v]s*ill5de huiz57 v]gad]d51 ,hd4 #b3df1 #e3db1 o4 a4 9 het huis van ,m>ia en van ,jacobus1 ,hd4 #ab3ab1 #ag4 ,opdat alles e]lk en met orde ges*i$5 z\1 0 er voor deze v]gad]+5 all]lei regel+ van noode2 en miss*i5 heeft da>b het voorbeeld d] joods*e synagog5 met h>e oud/51 beambt5 en di5>5 en ook met ha> ,s*riftlectuur1 pr$ik+1 geb$ en zeg5 e5ig51 hoewel zek] niet ze] /]k5 invlo$ gehad1 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes im ,zeitalt] ,j4 ,*r4 #cte ,aufl4 ,,ii #dcg-dei4 ,op zulk e5e regel+ w/ re$s de b5am+ van 1 die 9 ,hd4 #e3f1 #aj voorkomt2 het artikel duidt aan1 dat de jong]e l$5 d] geme5te1 ev5als de 1 1 ,luk4 #d3bj 9 de synagog51 de vanzelf aangewez55 w>51 om e5ige ond]ges*ikte di5/5 te v]ri*t54 ,niet onwa>s*nlk is1 dat z als zoodanig teg5 de oud]e l$5 d] geme5te1 1 ov]/ond54 ,ond] ,israel w>5 de oud5 van dag5 om hun gr%eid en w%eid geerd4 ,uit hun midd5 w]d5 de rege]+sp]son5 d] burg]lke geme5te en 9 lat] td ook de v]zorg]s en opzi5]s d] synagog5 b5oemd4 ,zoo w>5 er ook van huis uit oud/5 9 de *ri/elke geme5te1 dat is mann5 en vr\w51 die niet alle5 oud] w>5 9 leeftd1 ma> die ,jezus p]soonlk hadd5 gek5d ( ontmoet1 die zne woord5 hadd5 gehoord en van zne wond]5 getuig5 w>5 gewee/1 die re$s vr d5 p9k/]dag ,hem als d5 ,messias hadd5 bel$5 ( miss*i5 wel tot de zev5tig5 hadd5 behoord1 door ,jezus uitgezond5 na> de /$5 en vlekk5 van ,pale/9a1 ,luk4 #aj3a1 en die om dit alles gans* natuurlk 9 hooge a*t+ /ond5 b h51 welke lat] tot de geme5t5 w]d5 toeg$aan4 ,z bekle$d5 ge5 ambt ma> nam5 to* door hunne k5nis en godzaligheid e5e aanzi5lke plaats 9 de geme5te van ,*ri/us 94 ,tuss*5 en di5t da>om ond]s*eid5 te word54 ,bewz5 da>voor zn3 #a dat de naam 1 t] a&uid+ van het opzi5]sambt1 langzam]h& door di5 van nad] oms*rev5 en v]vang5 wordt1 ,hd4 #bj3bh1 ,phil4 #a3a1 #a ,tim4 #c3b1 ,tit4 #a3g1 #a ,petr4 #b3be2 #b dat ,paulus1 na 9 #a ,tim4 #c ov] de ambt5 gesprok5 te hebb51 to* nog 9 #a ,tim4 #e de h\d+ aanw/1 welke ,timo!us teg5ov] v]s*ill5de geme5tel$51 oud]5 en jong]51 mann5 en vr\w51 heeft aan te nem51 cf4 #a ,petr4 #e3e2 #c dat de apo/olis*e vad]s1 ,clem5s1 #a ,cor4 #a1 #c4 #c1 #c4 #ba1 #f4 #dg1 #f4 #eg1 #a4 #fc1 #c1 #d en ,h]mas1 ,vis4 ,,ii #d4 ,,iii #a duidelk sprek5 van e5 /& van oud/51 die naa/ de eig5lke ambtsdrag]s 9 de geme5te voortbe/aat en op e]bi$ige gehoorzaamheid aanspraak heeft2 en dat #d de bek5de tek/1 #a ,tim4 #e3ag1 zond] deze ond]s*eid+ aan te nem51 gelk /raks blk5 zal1 ge5 go$5 z9 oplev]t4 ,wa>s*nlk hebb5 w het ons dus zoo voor te /ell51 dat de twaalf apo/el5 het w]k 9 de groote geme5te te ,j]uzalem lang niet kond5 afdo51 en da>om al spo$ig1 ev5als van de voor lag]e di5/51 zoo van sommig5 d] voor hoog]e di5/5 9 de geme5te gebruik maakt54 ,wanne] en hoe dit ges*i$ is1 wordt ons 9 de ,h&el+5 niet b]i*t4 ,het e]/ v9d5 w de v]meld ,hd4 #aa3cj1 #ad3bc1 #ae3b1 #f1 #bb1 #af3d1 #bj3ag1 #bh1 #ba3ah1 ,jak4 #e3ad1 zond] dat van hun oorsprong iets wordt v]haald4 ,het is niet onmogelk1 dat zulk e5 9 di5/ nem5 van de door de apo/el5 re$s vr ,hd4 #f1 d4 i4 vr de in/ell+ van het diakonale ambt heeft plaats gehad2 9 ,h&4 #e3f1 #aj w/ op e5e ond]s*eid+ van 4 ,ma> 9 elk geval le]t ons het boek d] ,h&el+51 dat er weldra 9 v]s*ill5de geme5t5 ond] leid+ des ,h4 ,gee/es mann5 w]d5 aange/eld1 die opzi*t moe/5 h\d5 ov] de geme5te1 en die e]/ wel1 omdat z 9 d5 regel uit de oud/5 gekoz5 w]d51 d5 naam van droeg5 ma> lat] met het oog op hun w]kkr+ di5 van kreg54 ,episcopi zn dus zulke presbyt]i1 die voor e5 bepaald5 di5/ 9 de geme5te w]d5 aangewez52 alle episcopi zn dus presbyt]i1 ma> lang niet alle presbyt]i w>5 episcopi2 presbyt]i vormd5 e5 /&1 episcopi droeg5 e5 ambt4 ,wanne] e*t]1 gelk e]/ m5igmaal ges*i$de1 de episcopi presbyt]i g5oemd w]d51 dan 0 er 9 d5 naam ge5 v]s*il2 presbyt]i en episcopi w>5 dan dezelfde p]son5 en drag]s van e5zelfde ambt1 ,hd4 #bj3ag1 #bh1 #a ,tim4 #c3a1 #d3ad1 #e3ag1 #ai1 ,tit4 #a3e1 #g1 #a ,petr4 #e3a1 #b4 ,dit presbyt]ale ( episcopale ambt w]d e]/ 9 ,j]uzalem en 9 de geme5t5 uit de ,jod51 ,hebr4 #ac3g1 #ag1 #bd1 ,jak4 #e3ad1 ma> dan ook 9 die uit de ,heid55 +e/eld4 ,volg5s ,hd4 #ad3bc wez5 ,paulus en ,b>nabas 9 i$]e geme5te oud]l+5 aan4 ,nu wordt er 9 de briev5 aan ,rome en ,cor9! door ,paulus wel niet met zooveel woord5 van dit ambt meld+ gemaakt4 ,ma> v]s*ill5de plaats51 ,hd4 #bj3ag1 #bh1 ,rom4 #ab3h1 #af3e1 #aj1 #aa1 #ad1 #ae1 #a ,cor4 #ad-af1 #af3ae1 #af1 ,phil4 #a3a1 #a ,!ss4 #e3ab-ad1 #a ,tim4 #c3a-g1 ,tit4 #a3e-i1 #a ,petr4 #e3a1 ,op4 #d3d1 #aj1 #e3f1 #hv4 bewz51 dat het oud]l+5ambt e5e bek5de1 algeme5 voorkom5de1 apo/olis*e in/ell+ 04 ,en t] v]/]k+ komt da>b het getuig5is van ,clem5s ,romanus1 #a ,cor4 #db1 dat de apo/el51 pr$ik5de op het l& en 9 de /$51 de e]/e beke]l+5 aan/eld5 tot opzi5]s en diak55 ov] deg551 die da>na geloovig z\d5 word54 ,de taak1 die aan deze oud]l+5 0 opg$rag51 wordt duidelk uit de oms*rv+ van hun ambt4 ,de naam van presbyt]s v]spreidt da>ov] ge5 li*t1 en maakt da>om voor &]e1 vooral voor di5 van opzi5]s plaats1 ,hd4 #bj3bh1 ,phil4 #a3a1 #a ,tim4 #c3b1 ,tit4 #a3g1 ev5als ook ,*ri/us zelf1 #a ,petr4 #b3be1 di5 naam draagt4 ,en voorts heet5 z 1 ,rom4 #ab3h1 #a ,!ss4 #e3ab1 1 #a ,cor4 #ab3bh1 1 ,hebr4 #ac3g1 #ag1 #bd1 1 ,ef4 #d3aa1 die niet om vuil gew9 no* met he]s*app do* met e5 volva>dig gemo$ voor de geme5te hebb5 zorg te drag51 ha> als de kudde des ,he]5 hebb5 te rege]51 en da>om aan v]s*ill5de v]eis*t5 moet5 voldo51 bepaaldelk ook aan d5 eis*1 dat z hun eig5 huis wel rege]51 ,hd4 #bj3bh1 #a ,tim4 #c3a-g1 ,tit4 #a3e-i1 #a ,petr4 #e3a-c4 ,uit deze oms*rv+ blkt1 dat het oud]l+5ambt 9 de e]/e plaats met het opzi*t1 de rege]+ en de leid+ d] geme5te 0 bela/4 ,natuurlk 0 da>voor ook e5ige k5nis van de wa>heid noodig2 volg5s ,hd4 #ae3d1 #bb1 #bc moe/5 z zelfs op de v]gad]+ te ,j]uzalem met de apo/el5 m$e oordeel5 en besliss5 ov] het gewi*tige vraag/uk1 dat door de beke]+ d] ,heid55 aan de orde w]d ge/eld inzake de v]h\d+ tot de ,mozais*e wet4 ,ma> het opzi5]sambt 0 to* oorspronkelk ge5 le]-1 do* e5 rege]ambt4 ,tr\w5s 0 aan e5 afzond]lk le]ambt 9 d5 e]/5 td nog ge5 dr+5de behoefte4 ,apo/el51 evangeli/5 en pr(et5 trad5 e]/ als le]a>s op1 ,h&4 #ac3a1 #a ,cor4 #ad3c1 #a ,tim4 #b3g1 #b ,tim4 #a3aa1 en voorts w]d het *>isma d] le] aan vel5 ges*onk51 die ge5 ambt bekle$d5 9 de geme5te van ,*ri/us1 ,rom4 #ab3g1 #a ,cor4 #ab3h1 #bh1 #bi1 #ad3bf4 ,de 0 e]/ vr1 ev5als het 9 de synagoge i$]e5 geoorlo(d 01 om e5 g$eelte d] ,s*rift toe te li*t51 ,luk4 #d3af4 ,ma> langzam]h& w]d z met het episcopale ambt 9 nauw] betrekk+ gebra*t4 ,to5 de geme5t5 zi* uitbreidd51 kon 9 de behoefte aan woord en sacram5t door apo/el51 evangeli/5 en pr(et5 niet me] word5 voorzi52 er 0 e5 plaatselk en blv5d ambt van noode1 dat met de zorg da>voor 0 bela/4 ,ook g+ het op d5 duur niet aan1 om de didaskalie geheel en al vr te lat51 want deze vrheid gaf tot all]lei misbruik5 aanleid+4 ,zoo drong alles er toe1 om de didaskalie aan het opzi5]sambt op te drag5 en alzoo e5e blv5de plaats 9 de geme5te te v]zek]54 ,uit ,hebr4 #ac3g v]nem5 w1 dat tev5s de v]kondig]s van het woord ,gods zn4 ,als ,paulus ,ef4 #d3aa zegt1 dat ,*ri/us sommig5 tot apo/el5 en sommig5 tot evangeli/5 en dan voorts ook sommig5 tot h]d]s en le]a>s gegev5 heeft1 dan le]t h da>m$e duidelk1 dat deze beide laat/g5oemde p]son5 ge5 wez5lk ond]s*eid5 ambt bekle$5 ma> w]kzaamh$5 9 de geme5te v]ri*t51 die nauw v]bond5 zn en to* ond]l+ v]s*ill54 ,wa>s*nlk w>5 9 d5 e]/5 td me] dan n ( zelfs alle oud]l+5 tot b$i5+ van woord en sacram5t bevoegd4 ,do* ook da>9 moe/ spo$ig v]&]+ kom54 ,wel bleef de eis* voor alle opzi5]s1 dat z 1 bekwaam om te le]5 moe/5 zn1 #a ,tim4 #b3b4 ,ma> vooral twee om/&igh$5 bew]kt51 dat er ond] de opzi5]s ond]s*eid kwam tuss*5 h51 die alle5 met de rege]+1 en &]51 die ook met de le] w>5 bela/4 ,9 de e]/e plaats w]d5 de eis*5 hoe lang] hoe zwa>d] voor h51 die het woord d] wa>heid 9 de geme5te hadd5 te v]kondig52 de apo/el5 en evangeli/5 /i]v5 weg2 de buit5gewone gav5 hield5 op2 all]lei dwal+5 en kett]en dok5 9 en buit5 de geme5te op2 de bekwaamheid om te le]5 be/ond niet alle5 9 ond]wz+ en v]man+1 ma> ook 9 w$]legg+ van de teg5sprek]s1 #b ,tim4 #c3af1 ,tit4 #a3i2 opleid+1 voorb]eid+1 /udie w]d voor de uitoef5+ van dit ambt 9 de geme5te noodzakelk4 ,tr\w5s1 de ,joods*e ,s*riftgele]d5 hadd5 re$s hunne s*ol52 ,jezus _h zelf zne discipel5 opgeleid en tot hun di5/ bekwaamd2 ,paulus _h ,timo!us ond]wez5 en droeg hem op1 om deze le] als e5 ko/elk kle9ood ov] te drag5 aan betr\wb>e m5s*51 die op hunne beurt w$] bekwaam z\d5 zn om &]5 te le]51 #b ,tim4 #b3b4 ,en da>b kwam nu 9 de twe$e plaats nog het voors*rift van ,jezus1 dat de arbeid] 9 d5 di5/ des woords zn loon wa>dig is1 ,mt4 #aj3aj1 ,luk4 #aj3g2 e5 voors*rift1 dat 9 de *ri/elke geme5t5 algeme5 erk5d en opgevolgd w]d1 ,rom4 #ae3bg1 #a ,cor4 #i3f1 #aa1 #ad1 #b ,cor4 #aa3g-i1 ,gal4 #f3f1 #a ,!ss4 #b3f1 #a ,tim4 #e3ag1 #ah1 #b ,tim4 #b3f4 ,wel _h dit all]e]/ op de apo/el5 en evangeli/5 betrekk+1 ma> het gold to* v]d] ook van h51 die arbeidd5 9 het woord en de le] en da>aan hun lev5 wdd54 ,noodzakelkheid van opleid+ en voorzi5+ 9 het lev5sond]h\d w>5 oorzaak1 dat de di5/ des woords niet aan alle ma> sle*ts aan enkele opzi5]s w]d opg$rag54 ,de b]oemde plaats1 #a ,tim4 #e3ag1 #ah v]heft dit bov5 all5 twfel4 ,de alda>1 cf4 v]s #a zn ge5 opzi5]s1 want dan z\ ,paulus e5e teg5/ell+ mak5 tuss*5 zulke opzi5]s1 die sle*t en &]51 die go$ rege]5 en de e]/5 nog e5ige e] do* de laat/5 e5e dubbele e] wa>dig a*t54 ,ma> zn oud]e l$5 d] geme5te 9 het algeme51 die als zoodanig aanspraak hebb5 op e]4 ,van h5 ond]s*eidt ,paulus de 1 zulke oud/51 die tegelk go$ rege]51 die 1 ,rom4 #ab3h1 #a ,!ss4 #e3ab1 zn1 d4 w4 z4 die het ambt van opzi5]s bekle$52 en dez5 zn nu1 omdat z tot de oud]e l$5 d] geme5te behoor5 en tev5s opzi5]s zn1 e5e dubbele e] wa>dig4 ,en van h5 word5 dan nog we] ond]s*eid5 1 die opzi5]s1 die bepaald arbeid5 9 het woord en de le] en da>voor na> de ,s*rift aanspraak hebb5 op loon4 ,zoo is er dus na> deze plaats duidelk ond]s*eid tuss*5 opzi5]s1 aan wie alle5 de rege]+1 en &]e1 aan wie tev5s de le] en 9 het gevolg da>van ook de b$i5+ van het sacram5t is opg$rag54 ,en nog b9n5 de gr5z5 van het ,n4 ,t4 treff5 w dan 9 de ,kle9-,aziatis*e geme5t5 dez5 toe/& aan1 dat ond] de opzi5]s sle*ts n enkele met d5 di5/ des woords is bela/2 h is de 1 de gezant1 die van ,*ri/us' wege de geme5te te le]5 en te leid5 heeft en voor ha> gee/elk5 en z$elk5 toe/& v]antwoordelk is1 ,op4 #a3bjv4 ,naa/ dit ambt van opzi5]1 ond]s*eid5 9 dat van rege]- en le]-oud]l+1 w]d spo$ig e5 twe$e +e/eld4 ,9 ,j]uzalem n4l4 0 er volg5s ,hd4 #f spo$ig ontevr$5heid b de uit de ,grieks*e proseliet5 beke]de ,*ri/551 dat hunne w$uw5 b de to5 re$s geoef5de private weldadigheid door de uit de ,jod5 toegebra*te ,*ri/55 a*t]uitgezet en v]wa>loosd w]d54 ,de apo/el5 riep5 da>op de gans*e geme5te saam1 en v]kla>d5 da>1 dat z het niet go$ vond51 om met v]m9d]+ van d5 arbeid 9 het woord zelv5 zi* aan de zorg voor de arm5 te wd54 ,de geme5te moe/ dus uitzi5 na> zev5 mann5 en dez5 v]kiez51 en de apo/el5 z\d5 h5 dan tot dez5 di5/ d] b>mh>tigheid aan/ell5 en na geb$ hun de h&5 oplegg54 ,duidelk blkt hi]uit1 dat de apo/el51 (s*oon z het aantal en de v]eis*t5 d] aangev51 het re*t en de bevoegdheid tot het kiez5 dez] mann5 aan de geme5te toek5n54 ,de apo/el5 zelv5 w]d5 wel uitdrukkelk door ,*ri/us aange/eld2 ma> ,mat?ias w]d to* re$s uit e5 tweetal1 dat door de #abj v]gad]de geloovig5 opgemaakt 01 door het lot als twaalfde apo/el aangewez54 ,volg5s ,hd4 #ac3a-c w]d5 ,paulus en ,b>nabas door de 9 de geme5te te ,antio*i aanwezige pr(et5 en le]a>s afgezond]d tot het evangeli/5w]k4 ,timo!us w]d tot dez5 zelfd5 di5/ v]koz5 door pr(etis*e aanwz+1 9 het bzn van vele getuig5 en met h&oplegg+ door ,paulus en het presbyt]ium1 #a ,tim4 #a3ah1 #d3ad1 #f3ab1 #b ,tim4 #a3f1 #b3b4 ,9 #b ,cor4 #h3ai cf4 vs4 #bc is sprake van e5 evangeli/1 die door de geme5t5 b5oemd is4 ,de pr(et5 en le]a>s w]d5 natuurlk niet door de geme5t5 gekoz51 wl z vr optrad51 en me] e5 gave hadd5 dan e5 ambt2 ma> z w]d5 gans* &]s dan de apo/el5 door de geme5t5 beoordeeld en w>5 ha> ond]worp51 #a ,cor4 #b3ae1 #ab3aj1 #ad3bi1 #a ,!ss4 #e3ai-ba1 #a ,joh4 #b3bj1 #bg1 ,op4 #b3b1 #f1 #ad1 #ae1 #bj1 #c3av4 ,de ond]/ell+ is da>om niet gewaagd1 dat de v]kiez+ d] opzi5]s1 nog veel m9d] dan die van de evangeli/51 buit5 de geme5te is omgegaan4 ,de woord5 9 ,hd4 #ad3bc1 ' 1 zegg5 alle51 dat de apo/el5 sommige p]son5 9 i$]e geme5te tot oud]l+5 aan/eld51 ma> wz5 niet aan1 hoe z dit d$52 en ,tit4 #a3e cf4 #b ,tim4 #b3b v]spreidt da>ov] ook ge5 li*t4 ,ma> uit na-apo/olis*e ges*rift5 wet5 w1 dat b de keuze van e5 episcopus de geme5te re*t/reeks ( zdel+s gek5d w]d1 ,did4 #ae4 ,clem5s1 #a ,cor4 #dd4 ,polyc>pus1 ,phil4 #aa4 cf4 ,ign4 ,philad4 #aj4 ,con/4 ,apo/4 ,,viii #d4 ,en van de diak55 b]i*t ons het ,n4 ,t4 9 ,hd4 #f ze] duidelk1 dat z door de geme5te w]d5 aangewez54 ,er is e*t] groot v]s*il ov] d5 a>d van het ambt1 dat hi] door de apo/el5 +e/eld w]d4 ,sommig5 me551 dat het e5 buit5gewoon ambt 01 hetwelk spo$ig ophield te be/aan2 &]5 oordeel51 dat het het lat]e oud]l+5- en diak5ambt 9 zi* sloot1 en nog &]5 h\d5 het er voor1 dat 9 ,hd4 #f de in/ell+ van het presbyt]ambt wordt v]haald4 ,al deze me5+5 zn da>op gegrond1 dat sommig5 van de 9 ,hd4 #f v]koz551 zooals ,philippus1 ook optr$5 als pr$ik]s van het evangelie1 ,hd4 #h3e1 #bfv41 #ba3h1 en dat de presbyt]s 9 ,j]uzalem ook gav5 van de geme5te te ,antio*i 9 ontvang/ nem5 t5 di5/e d] bro$]5 9 ,judea1 ,hd4 #aa3cj4 ,dit laat/e bews heeft e*t] we9ig kra*t2 9 ,hd4 #aa3cj is er sprake van e5 geheel exceptioneel geval1 n4l4 niet van het uitdeel5 d] naturalia1 welke door de geme5te te ,j]uzalem zelve voor h>e arm5 op de tafel5 w]d5 ne]gelegd1 ma> van het ov]mak5 van geld51 die 9 ,antio*i b e5e bzond]e geleg5heid voor de bro$]5 9 ,judea be5gebra*t en nu door de h& van ,b>nabas en ,saulus aan de presbyt]s ov]g]eikt w]d54 ,ma> blk5s ,gal4 #b3a is er van deze reis niets gekom52 w wet5 dus niet1 hoe en wa> die geld5 zn ov]gemaakt1 no* ook door wie z feitelk 9 ontvang/ g5om5 en uitg$eeld zn4 ,en wat ,philippus betreft1 h 0 9 ,j]uzalem e5 van de zev51 ma> trad1 nadat de v]volg+ uitgebrok5 en de geme5te v]/rooid 01 9 ,sam>ia en eld]s op als evangeli/ en is dat geblev52 h ke]de lat] niet na> ,j]uzalem t]ug ma> ve/igde zi* 9 ,ces>ea1 ,hd4 #ba3h4 ,da>5teg5 pleit alles ervoor1 dat w 9 ,hd4 #f de in/ell+ hebb5 van het lat] zoog5oemde diakonaat4 ,t5 e]/e komt de naam 9 aanm]k+2 duidt 9 het ,n4 ,t4 alle ambt en gave aan1 welke1 door d5 ,he]e ges*onk51 9 d5 di5/ en t5 nutte d] geme5te aangew5d wordt2 i$] lid d] geme5te is e5 van ,*ri/us en met al wat h is en heeft e5 d] bro$]52 er zn da>om ond]s*eid5e 1 #a ,cor4 #ab3e1 vooral b$i5+ des woords1 ,hd4 #f3d1 #bj3bd1 #a ,tim4 #a3ab1 en b$i5+ d] b>mh>tigheid aan arm51 krank51 vreemd5 enz41 ,rom4 #ab3g1 #a ,cor4 #ab3bh1 #a ,petr4 #d3aa4 ,zond] twfel 0 er nu 9 de geme5te te ,j]uzalem van het beg9 af1 zulk e5 di5/ d] b>mh>tigheid2 er 0 e5e 1 ,hd4 #f3a1 die miss*i5 wel ond] toezi*t d] apo/el5 /ond ma> to* aan private p]son5 ov]gelat5 04 ,ma> de apo/el5 bra*t5 hi] regel 9 door de in/ell+ van e5 bzond] ambt4 ,er moet nu e5e r$5 zn1 wa>om het lat]e diakonaat jui/ bzond] met d5 naam van w]d aang$uid4 ,die r$5 is n]g5s &]s te v9d5 dan 9 ,hd4 #f4 ,da> wordt v]kla>d1 dat de di5/ d] b>mh>tigheid 9 bzond]5 z9 e5e is1 wl z is e5 di5/ d] tafel51 4 ,t5 twe$e wordt aan de zev5 mann5 jui/ datg5e opg$rag51 wat eld]s 9 het ,n4 ,te/4 me] bepaald met d5 naam van wordt aang$uid4 ,imm]s b de 9 ,hd4 #aa3bi1 ,rom4 #ab3g1 #a ,cor4 #ab3e1 #b ,cor4 #h3d1 #i3a1 #ab1 #ac1 ,op4 #b3ai en voorts ov]al1 wa> van het ambt van diak55 en diakoness5 sprake is1 hebb5 w speciaal aan d5 di5/ d] b>mh>tigheid te d5k54 ,en deze wordt 9 ,hd4 #f aan de zev5 mann5 toev]tr\wd4 ,z moet5 zorg51 dat de w$uw5 van de ,grieks*e ,*ri/55 niet lang] ov]geslag5 word51 en word5 da>toe 9 het algeme5 met d5 di5/ d] tafel5 bela/4 ,ond] deze tafel5 zn niet de tafels 9 de huiz5 d] w$uw5 no* ook de wisseltafels d] banki]s1 ,mt4 #ba3ab1 ma> e5v\dig de tafel5 des ,he]5 te v]/aan4 ,9 elke v]gad]plaats d] geme5te 0 er e5 ( w>5 er me] tafels1 wa>aan m5 aanzat1 om saam als l$5 d] geme5te het liefdemaal1 1 en des ,he]5 avondmaal te gebruik54 ,op die tafels legd5 de rk]e l$5 d] geme5te hunne gav5 n$]1 mee/ be/a&e 9 naturalia1 opdat de arm]e l$5 da>van m$e g5iet5 en lat] nog b$i5d z\d5 word54 ,die tafels w>5 tafels des ,he]52 wat er op ne]gelegd w]d1 behoorde d5 ,he]e toe2 wat m5 aan die tafels gebruikte1 0 des ,he]5 spze en drank2 en wat ervan ov]bleef en uitg$eeld w]d1 0 des ,he]5 gave4 ,de zev5 mann5 9 ,j]uzalem w]d5 nu aangewez51 om die tafel5 te di551 d4 i4 om b de maaltd5 behulpzaam te zn en voorts de gav5 des ,he]5 e]lk ond] de heilig5 na> hunne behoeft5 te v]deel54 ,t5 d]de wordt de /ell+1 dat ,hd4 #f d5 oorsprong van het diakonaat v]haalt1 da>door ge/eund1 dat de eis*51 eraan ge/eld1 zoo hoog zn en 9 dit opzi*t met die 9 #a ,tim4 #c3h-aj1 #ab ov]e5kom54 ,wa>om er jui/ zev5 mann5 9 ,j]uzalem v]koz5 w]d51 wet5 w niet2 miss*i5 wel1 omdat de groote geme5te 9 zev5 v]gad]plaats5 sam5kwam en 9 elk van deze e5 diak5 noodig _h4 ,ma> 9 elk geval moe/5 het mann5 zn1 die 9 de geme5te de getuig5is hadd51 dat z w>52 en da>om moe/ de geme5te er e]/ ond]zoek5d en kiez5d na> uitzi54 ,zoo wil ook ,paulus1 dat de diak55 e]/ beproefd word5 en aan de vele eis*5 voldo51 welke met die voor de opzi5]s groot5deels ov]e5kom54 ,hat* en ,sohm gaan te v]1 als z hi]uit afleid51 dat de v]eis*t5 voor presbyt] en diak5 nauwelks te ond]s*eid5 zn4 ,want t]wl bv4 voor d5 oud]l+ op het nadruk valt1 wordt van d5 diak5 zuiv]heid des gewet5s 9 betrekk+ tot d5 inh\d des gelo(s geeis*t1 #a ,tim4 #c3i4 ,ma> ov]ig5s zn de godsdi5/ige en z$elke eis*5 voor oud]l+ en diak5 vrwel gelk4 ,presbyt]aat en diakonaat /aan blk5s ,hd4 #f en #a ,tim4 #c 9 nauw v]b&4 ,t5 vi]de is er we9ig grond voor de bew]+1 dat het diakonaat e]/ lat] ongeve] gelktdig met het biss*oppelk ambt is opgekom54 ,uit de 1 ,rom4 #ab3g en de 1 #a ,cor4 #ab3bh moge we9ig af te leid5 zn4 ,ma> alles pleit er voor1 dat met het presbyt]aat ook het diakonaat door de apo/el5 van de ,j]uzalems*e geme5te 9 &]e geme5t5 is ov]geplant4 ,ev5als aan oud]l+51 moe/ er to* eld]s ook spo$ig voor d5 di5/ d] tafel5 aan diak55 behoefte rz54 ,9 ,phil4 #a3a word5 z dan ook t]loops als iets heel gewoons naa/ en na de oud]l+5 g5oemd2 9 #a ,tim4 #c somt ,paulus hunne v]eis*t5 op1 en 9 ,rom4 #af3a1 #b1 #a ,tim4 #c3aa1 #e3i1 #aj is er van diakoness5 sprake4 ,het apo/olaat moge dus als buit5gewoon ambt aan de k]k als v]gad]+ d] geloovig5 voorafgaan2 de ambt5 van le]a>1 oud]l+ en diak5 ond]/ell5 de geme5te1 die het re*t heeft1 de drag]s ervan aan te wz5 en te v]kiez54 ,cf4 ov] de organisatie d] k]k 9 de dag5 des ,n4 ,t4 ,ro!1 ,die ,anfnge d] *ri/l4 ,kir*e #ahcg4 ,le*l]1 ,die neut4 ,lehre vom h4 ,amte #aheg4 ,ne&]1 ,ges*4 d] ,pflanzung u4 ,leitung d4 *ri/l4 ,kir*e dur* die ,apo/el1 ,go?a #ahfb4 ,hat*1 ,die ,gesells*aftsv]fassung d4 *r4 ,kir*e im ,alt4 ,aus d4 ,engl4 von ,a4 ,h>nack1 ,giess5 #ahhc4 ,h>nack1 ,lehre d] #ab ,apo/el1 ,texte und ,unt]s4 ,,ii #a4 #b4 #ahhd4 ,sohm1 ,kir*5re*t1 ,leipzig #ahib4 ,lo5+1 ,die ,geme9dev]fassung des ,ur*ri/4 ,halle #ahhh4 ,lo(s1 ,die ur*r4 ,geme9dev]fassung mit spez4 ,bez4 auf ,lo5+ u4 ,h>nack1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahij ,s4 #fai4 ,weiszck]1 ,das apo/4 ,zeitalt] d4 *r4 ,k4 #ahij4 ,le*l]1 ,das apo/4 und na*apo/4 ,zeitalt] #ahhe4 ,zckl]1 ,diakon5 und ,evangeli/51 ,mn*5 #ahic4 ,moell]-v4 ,s*ub]t1 ,lehrb4 d4 ,kir*5ges*4 ,i #ahig ,s4 #hh4 ,kurtz1 ,lehrb4 d] ,kir*5ges*4 #acte ,aufl4 #ahii #ca4 #d4 ,deze ari/ocratis*-presbyt]ale k]k9ri*t+ is niet lang blv5 be/aan ma> spo$ig 9 e5e mon>*is*-episcopale ov]gegaan4 ,hoe dat toegegaan is1 wet5 w niet2 voor giss+5 en ond]/ell+5 is hi] dus e5 ruim veld1 cf4 ,k>l ,sell1 ,=s*ung5 d] ,geg5w>t b] ,begriff und ,ent/ehung d] ,kir*e1 ,zeits4 f4 ,!ol4 u4 ,kir*e v4 ,gotts*ick1 #ahid ,s4 #cdg-dag4 ,ma> zek] hebb5 v]s*ill5de om/&igh$5 de k]k 9 deze ri*t+ ge/uurd4 ,t5 e]/e lag het voor de h&1 dat de k]k5 9 d5 aanvang nog niet /r5g ond]s*eid5 kond5 tuss*5 de buit5gewone 7apo/el51 evangeli/51 pr(et57 en de gewone 7episcopi1 diaconi7 ambt54 ,de op e5 *>isma b]u/5de ambt5 van apo/el 79 d5 ruim]5 z9 van evangeli/71 pr(eet en le]a> duurd51 ook nadat de twaalf apo/el5 en ,paulus ge/orv5 w>51 9 de geme5t5 nog voort1 ,did4 #aa sq4 ,h]mas1 ,m&4 #aa4 ,euseb4 ,h4 ,e4 ,,iii #cg4 ,ma> to5 deze ophield5 en hoe lang] hoe me] onta>dd51 zoodat tuss*5 w>e en vals*e /e$s moeilk] te ond]s*eid5 viel1 to5 w]d de evangelise]5de1 pr(etis*e en didaskalis*e w]kzaamheid aan het ambt van de episcopi gebond52 z w]d5 de w>e evangeli/51 pr(et5 en le]a>s1 ,did4 #ae4 ,gelk altd1 zoo w]d ook to5 all5gs de /room van het vre lev5 9 de b$d+ e5] va/e organisatie geleid4 ,t5 twe$e le]5 ons de toe/&51 die volg5s het ,n4 ,t4 en de apo/olis*e vad]s 9 de geme5t5 be/ond51 duidelk1 dat de e]/e ,*ri/55 lang niet 9 /aat w>51 om de wa>heid van het evangelie 9 al ha> rkdom en zuiv]heid 9 zi* op te nem54 ,vooral de d5kbeeld5 van ,paulus w]d5 met all]lei vreemde1 joods*e en heid5s*e be/&deel5 v]m5gd4 ,de re*tva>dig+ uit het gelo( w]d n]g5s zuiv] gele]d4 ,het gelo( aan ,gods op5b>+ 9 ,*ri/us behield sle*ts beteek5is als motief voor e5 z$elk1 dikwls re$s ascetis* gekleurd1 lev52 het evangelie w]d e5 nieuwe wet1 welk] ond]h\d+ het eeuwige lev51 de 1 s*onk4 ,heel deze moreele1 wettis*e ri*t+ kwam aan de v]heff+ van het ambt als orgaan van de ,goddelke op5b>+ t5 go$e1 /empelde gehoorzaamheid en ond]w]p+ aan de k]kelke ov]heid 7 1 ,clem4 #a ,cor4 #eg7 tot e]/5 ,*ri/5pli*t1 en ha]esie en s*isma tot de s*rikkelk/e van alle zond54 ,t5 d]de maakte het optr$5 van all]lei ha]etis*e en sect>is*e ri*t+5 organisatie en consolidatie d] *ri/elke geme5t5 dr+5d noodzakelk4 ,de vraag na> de w>e k]k kreeg practis* belang4 ,en het antwoord da>op luidde3 de w>e k]k is die1 welke zi* aan het geheel h\dt1 aan de ca?olica ecclesia1 en deze is1 wa> de biss*op is1 ,ign4 ,smyrn4 #h4 ,deze v]&]+ 9 de rege]+ kwam niet 9 alle k]k5 tegelk tot /&4 ,de ,dida*e k5t ze nog niet2 z spreekt niet van presbyt]i1 ma> alle5 van episcopi en diaconi1 die d5 ,he]e wa>dige mann5 moet5 zn en d5 di5/ d] pr(et5 en le]a>s v]vull5 moet51 c4 #ae4 ,h]mas noemt apo/el51 episcopi1 le]a>s en diak55 naa/ elka>1 zond] van presbyt]i gewag te mak51 ,vis4 ,,iii #e1 ma> s*nt aan het ho(d van elke geme5te e5 college te ond]/ell51 dat uit presbyt]i saamge/eld is1 ,,ii #d1 en maakt dus nog ge5 ambtelk ond]s*eid tuss*5 presbyt]i en episcopi4 ,om/reeks d5 td1 wa>9 de ,pa/or van ,h]mas ges*rev5 w]d1 dat is 9 elk geval 9 de e]/e helft d] twe$e eeuw1 be/ond het mon>*is* episcopaat dus 9 ,rome nog niet4 ,het is tr\w5s ook niet 9 ,rome1 gelk ,sohm ,s4 #aeg-agi bewe]t1 en ook niet 9 het ,we/5 ma> 9 het ,oo/5 ont/aan4 ,de e]/e brief van ,clem5s1 aan het e9de d] e]/e eeuw uit ,rome ges*rev51 zegt wel1 dat de apo/el5 de e]/beke]d5 tot episcopi en diaconi hebb5 aange/eld en dat het zonde is h5 te ontslaan1 wanne] z hun di5/ op onb]ispelke wze v]vull51 ma> k5t het ond]s*eid van episcopi en presbyt]i nog niet en gebruikt beide nam5 doore51 c4 #db4 #dd4 #dg4 ,da>5teg5 heeft het mon>*is* episcopaat zi* 9 het ,oo/5 ze] spo$ig ontwikkeld2 de briev5 van ,ignatius1 biss*op van ,antio*i1 ond] ,trajanus ongeve] #aaj-aae als m>tela> te ,rome ge/orv51 zn da>voor e5 onwraakba> getuige1 en z\d5 dat zelfs 9 geval van one*!id blv51 wl z dan to* niet jong] kunn5 zn dan de j>5 #acj-adj4 ,ignatius spreekt h]haaldelk1 tot #ac mal5 toe1 van episcopi1 presbyt]i en diak55 als van drie ond]s*eid5e ambtsdrag]s2 h ziet 9 d5 episcopus e5 gezond5e van ,*ri/us1 ,ef4 #f1 e5e 1 ,magn4 #b1 e5e gelk5is van ,god ( van ,*ri/us1 ,magn4 #g4 ,trall4 #b4 #c4 ,smyrn4 #h2 en dr+t er onoph\delk 9 het belang van de e5heid d] k]k op aan1 dat de l$5 d] geme5te zi* na> ,gods gebod met d5 biss*op v]e5ig51 niets k]kelks buit5 hem do51 en alle kett] en s*eur+ t5 /r5g/e v]md54 ,to* /aat de biss*oppelke idee b ,ignatius nog ma> aan het beg9 van h>e ontwikkel+2 de biss*op is ge5 drag] d] traditie1 ge5 prie/] des ,n4 ,te/am5ts1 ge5 opvolg] d] apo/el51 h wordt altd omgev5 door d5 raad van presbyt]s en diak551 gelk ,*ri/us door zne apo/el51 h draagt e5 ambt 9 e5e plaatselke k]k en heeft da>buit5 ge5 gezag4 ,9 de geme5t5 van ,kle9-,azi /ond5 9 ,paulus' dag51 ,hd4 #ad3bc1 #bj3ag1 ,phil4 #a3a1 ,tit4 #a3e en ook lat] nog1 ,clem5s1 #a ,cor4 #db1 #d4 #dd1 #b4 #d4 #f niet e5 ma> ond]s*eid5e episcopi aan het ho(d4 ,volg5s #a ,tim4 #d3ad vormd5 z sam5 re$s e5 college1 e5 presbyt]ium4 ,en e5 ond] h5 trad volg5s ,op4 #a3bjv4 zoo op d5 voorgrond1 dat h als aang$uid en als v]teg5woordig] d] gans*e geme5te bes*\wd kon word54 ,wa>s*nlk sloot de ontwikkel+ van het mon>*is* episcopaat zi* da>b aan4 ,de presbyt]1 die met de leid+ van de v]gad]+5 en miss*i5 ook 9 ond]s*eid+ van alle ambtg5oot5 alle5 met d5 di5/ des woords 0 bela/1 w]d all5gs als drag] van e5 bzond] ambt bes*\wd4 ,h alle5 0 episcopus1 t]wl alle &]5 sle*ts presbyt]s w>54 ,op deze wze z\ ook te v]kl>5 zn1 dat ,ignatius het mon>*is* episcopaat re$s als lang be/a&e ond]/elt1 dat ,clem5s ,alex&r9us b ,eusebius1 ,hi/4 eccl4 ,,iii #bc1 #f van ,johannes spreekt als 1 en dat dit episcopaat al spo$ig1 om/reeks het midd5 d] twe$e eeuw1 ov]al +evo]d 04 ,indi5 m5 da>9 niet geme5d _h te /eun5 op e5e apo/olis*e traditie1 z\ de snelle v]breid+ s*i] onv]kla>ba> zn4 ,het nieuwe1 dat b ,ignatius ons tegemoet tre$t1 be/aat dan da>91 dat h d5 naam episcopus uitsluit5d bezigt voor hem1 die e]/ sle*ts primus int] p>es 01 dat h dez5 episcopus wel nog altd 9 v]b& h\dt met ma> to* ook re$s v]re v]heft bov5 de presbyt]i en diaconi1 dat h hem telk5s v]gelkt met ,god ( met ,*ri/us1 en dat h voor hem van de l$5 d] geme5te e5e bna onbep]kte gehoorzaamheid eis*t4 ,9 deze ri*t+ heeft de ontwikkel+ van dat episcopaat zi* voortgezet4 ,als 9 e5e geme5te ma> n biss*op mo*t zn1 dan sprak het vanzelf1 dat 9 e5e groote geme5te1 met vele k]kgeb\w51 die k]k e5 zek]5 voorrang v]kreeg1 wa>aan de biss*op v]bond5 02 dat de van uit de /$5 ge/i*te l&elke geme5t5 filial5 w]d5 van de mo$]geme5te en e5e 7dioecesis1 e]/ s$]t #i;e eeuw2 vr di5 td 71 van d5 biss*op2 dat deze alle5 de eig5lke k]kelke h&el+51 bv4 de eu*>i/ie1 de ord5+1 de absolutie v]ri*t5 kon enz4 ,da>m$e w]d 9 beg9sel heel de vroeg]e v]h\d+ omgeke]d2 9 d5 apo/olis*5 td w>5 er e]/ geme5t51 v]gad]+5 van geloovig51 9 welke door de apo/el5 episcopi en diaconi w]d5 aange/eld1 die met toe/emm+ d] geme5t5 v]kor5 w]d5 en aan ha> oordeel ond]worp5 w>54 ,ma> nu w]d het omgeke]d2 de w>e k]k1 le]1 doop1 eu*>i/ie1 geme5s*ap met ,god is da>1 wa> de biss*op is1 gelk ,ignatius telk5male zegt en ,ir5aeus1 ,cyprianus e4 a4 na hem uitw]k54 ,de /rd teg5 de gnosis1 welke op de ov]lev]+ zi* b]iep en da>m$e ha> re*t en wa>heid tra*tte te bewz51 maakte het da>b noodzakelk1 om de e*te1 apo/olis*e traditie teg5ov] ha> te /ell54 ,en deze vond m5 9 de biss*opp5 als opvolg]s d] apo/el5 en drag]s d] traditie4 ,z w>5 door de apo/el5 9 de geme5t5 aange/eld1 9 regelmatige successie elk&] opgevolgd en da>om drag]s van het *>isma v]itatis c]tum1 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iii #b1 #b4 #c1 #a1 #b4 ,,iv #bf1 #b1 cf4 #a ,clem4 #db1 #b4 #dd1 #b4 ,cypr4 ,ep4 #ff1 #d4 #ge1 #af4 de unit4 #d4 ,deze gans* nieuwe opvatt+ van het episcopaat als voortzett+ van het apo/olaat en van zne onaanta/b>e autoriteit 9 de k]k w]d da>9 voltooid1 dat s$]t de twe$e helft d] twe$e eeuw de ond]s*eid+ van cl]us en leek5 +evo]d w]d4 ,cl]us1 1 lot1 erfdeel1 eig5dom1 duidde oorspronkelk de geme5te van ,*ri/us aan als het erfdeel ( eig5dom ,gods1 ,deut4 #d3bj1 #i3bi1 #a ,petr4 #b3e1 ,ignat4 ,eph4 #aa1 #b4 ,trall4 #ab1 #c4 ,phil4 #e1 #a4 ,ma> langzam]h& w]d het gebruik van dit woord bep]kt1 en e]/ alle5 toegepa/ op de presbyt]s1 ,t]t4 de monog4 #ab4 de exhort4 ca/4 #g4 ,cypr4 ,ep4 #ae1 #a1 dan ook op de diak551 ,clem4 ,alex4 ,quis dives #db1 ,t]t4 de fuga #aa4 #ab4 ,hippol4 ,philos4 ,,ix #ab en e9delk nog op al de ord9es m9ores 7acolu?i1 ex]ci/ae1 lectores1 o/i>ii71 die 9 het beg9 d] d]de eeuw opkwam51 ,cypr4 ,ep4 #bi4 #cd1 #d4 #ei1 #i4 ,al deze di5>5 d] k]k w]d5 to* langzam]h& me] en me] van de geme5te onafhankelk en tot beambt5 van d5 biss*op gemaakt en dan met dez5 als cl]us1 als ecclesia doc5s ge/eld teg5ov] de leek51 de ecclesia audi5s1 die niets me] te zegg5 ma> alle5 nog te lui/]5 en te gehoorzam5 _h1 cf4 ,crem] s4 v4 ,h>nack ,d4 ,g4 ,i #chc ,sohm1 ,kir*5re*t ,i #aeg-bdg4 ,zoo ont/ond het episcopale /elsel van k]krege]+1 dat 9 d5 biss*op d5 wettig5 opvolg] d] apo/el5 en d5 gee/elk5 vor/ d] geloovig5 ziet4 ,na> dat /elsel zn v]s*ill5de *ri/elke k]k5 +]i*t1 de ,grieks*e k]k en vele &]e ,oo/]s*e k]k5 en sect51 ,h(mann1 ,symboliek #dd4 #ee4 #fbv42 voorts de ,rooms*e k]k1 die e*t] van het episcopale /elsel tot het papale is voortges*r$5 en da>om /e$s door de aanhang]s van het zuiv]e episcopale /elsel1 zooals de mann5 d] re=matoris*e concilin1 de ,gallikan51 de ,jans5i/51 de ,febronian51 de ,oud-ka?oliek5 be/r$5 w]d1 ,conc4 ,trid4 sess4 #bc c4 #d en c4 #f4 ,bell>m9us1 de membris ecclesiae militantis1 ,controv4 ,,ii #b4 ,petavius1 de eccl4 hi]>*ia1 9 #e boek51 ,!ol4 dogm4 ,p>is4 #ahgj ,,viii #ig-djf4 ,c4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,i prop4 #cc4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #dhj4 ,sim>1 ,dogm4 #fbd4 ,conc4 ,vatic4 sess4 #d prooem42 en e9delk de ,anglikaans*e k]k1 die 9 d5 e]/5 td b monde van ,cranm]1 ,p>k+ton1 ,:itgift1 ,u%] e4 a4 het episcopale /elsel nog sle*ts als e5 geoorlo(d en nuttig jus ecclesia/icum1 ma> lat]1 vooral na de a>tsbiss*opp5 ,bancr(t en ,laud als e5 jus div9um v]d$igde1 ,ri*>d ,hook]1 ,! laws ( ecclesia/ical polity #aeic etc41 me]mal5 h]drukt1 be/e ed4 van ,keble1 ,ox=d #ahde4 ,joseph ,hall1 ,episcopacy by div9e "r ass]t$ #afdj4 ,mak[]1 ,die ,v]fassung d] ,kir*e von ,engl&1 ,b]l9 #ahid4 ,art4 ,anglik4 ,kir*e 9 ,h]zog4 ,do* de ,rooms*e k]k is b het episcopale /elsel niet blv5 /aan ma> heeft het v]d] ontwikkeld tot het papale sy/eem4 ,rome 0 re$s eeuw5lang de w]eld/ad en nam ook t]/ond 9 de *ri/elke k]k e5e gewi*tige plaats 94 ,paulus 0 wel niet de /i*t] d] geme5te alda>1 ma> v]langde to* ze] ha> te zi51 en ri*tte aan ha> zn groot/5 en belangrk/5 brief1 ,rom4 #a3iv41 #ae3bbv4 ,lat] v]ke]de h er e5 tdlang ev5als ,petrus1 en beid5 vond5 er d5 m>teldood4 ,om ha> milddadigheid en hulpva>digheid t5 opzi*te van &]e1 zwakke geme5t5 w]d ze spo$ig b]oemd1 ,ign4 ,rom4 ,euseb4 ,h4 ,e4 ,,iv #bc1 #aj4 ,,vii #e1 #b4 ,blk5s d5 e]/5 brief van ,clem5s droeg z e5e mo$]lke zorg voor de geme5te van ,cor9!4 ,b al de groote vrag51 die 9 de twe$e en d]de eeuw door ,gno/iek en ,montanisme aan de orde kwam51 w]d z betrokk5 en legde het groot/e gewi*t 9 de s*aal4 ,da> w]d om/reeks het midd5 d] twe$e eeuw de e]/e biss*opsl/ v]va>digd2 da> kwam de idee van de successie d] biss*opp5 en van hun apo/olis*e wa>digheid op4 ,rooms* en ka?oliek /ond5 van huis uit met elka> 9 v]b9d+ en ontwikkeld5 zi* h& aan h&1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,i #djj f4 ,de geme5te d] w]eld/ad w]d het middelpunt d] *ri/elke k]k4 ,de c5trale beteek5is1 welke ,rome _h 9 het heid5s* keiz]rk1 w]d ov]g$rag5 op de geme5te en v]hief ha> tot ho(d d] gans*e ,*ri/5heid4 ,dit pr9cipaat van de geme5te te ,rome droeg e*t] 9 d5 e]/5 td nog ge5 k]kre*telk1 ma> sle*ts e5 z$elk-godsdi5/ig k>akt]4 ,rome 0 prima int] p>es2 alle &]e geme5t5 /ond5 met ha> gelk2 alle biss*opp5 hadd5 met di5 van ,rome gelk5 rang4 ,ir5aeus zegt wel 9 de b]oemde plaats1 adv4 ha]4 ,,iii #c1 dat elke k]k en alle geloovig5 met de k]k van ,rome propt] potiorem pr9cipalitatem ov]e5/emm5 moet51 wl 9 ha> de apo/olis*e traditie zuiv] is bewa>d1 ma> h haalt de k]k van ,rome to* b wze van voorbeeld aan1 s*rft aan alle door de apo/el5 ge/i*te k]k5 pr9cipalitas toe1 en zegt alle51 dat ,rome e5e potior pr9cipalitas bezit1 wl z de groot/e1 de oud/e1 de bek5d/e1 de door de apo/el5 ,paulus en ,petrus ge/i*te k]k is4 ,ook spreekt h met ge5 woord van het primaat van ,petrus no* ook van d5 biss*op van ,rome2 all5 nadruk legt h op de k]k van ,rome4 ,lat] be/re$ h dan ook de excommunicatie1 welke ,victor ,i ov] de ,kle9-,aziatis*e ,qu>todeciman5 _h uitgesprok51 met het gevolg1 dat deze ze h]roep5 moe/1 ,euseb4 ,h4 ,e4 ,v #bd4 ,deze oppositie moge e5e zaak van tu*t gegold5 hebb51 z bew/ to* de vrmo$igheid en zelf/&igheid van ,ir5aeus en &]5 teg5ov] d5 biss*op van ,rome4 ,ev5zoo /elt ,t]tullianus alle door de apo/el5 ge/i*te k]k51 ,efeze1 ,cor9!1 ,philippi enz4 op ne ln1 al zegt h ook1 dat ,c>?ago 9 ,rome h>e autoriteit heeft en dat de apo/el5 9 ,rome totam doctr9am cum sangu9e suo pr(ud]unt1 de praescr4 #cf1 cf4 #bj4 de virg4 vel4 #b2 9 zne montani/is*e p]iode be/re$ h het edict van ,calixtus ov] de w$]opnem+ d] gevall551 noemde hem spott5d pontifex maximus1 episcopus episcoporum1 en zag da> e5e v]rega&e aanmatig+ 91 de pudic4 #a4 #ac4 #ba4 ,ook ,cyprianus /aat nog op hetzelfde /&punt2 alle biss*opp5 zn gelk1 zn e5e en dezelfde biss*oppelke wa>digheid deela*tig1 zn als het w>e n biss*op1 /aan aan het ho(d d] k]k en moet5 ond]l+ c>itas animi1 collegii honor1 v9culum fidei et concordia sac]dotii bew>51 ,ep4 #dc1 #e4 #di1 #b4 #ee1 #bd4 #gc1 #bf4 de unit4 eccl4 #e4 ,da>om kwam h 9 d5 /rd ov] d5 kett]doop teg5 d5 biss*op van ,rome1 ,/ephanus1 nog 9 v]zet1 ,ep4 #ga-gd2 de e5heid bew>5d1 is i$] biss*op to* 9 zek]e mate zelf/&ig en alle5 ,gode v]antwoordelk1 ,ep4 #gb1 #c4 ,ma> de bov5g5oemde nieuwe opvatt+ van bet episcopaat moe/ uit d5 a>d d] zaak aan ,rome t5 go$e kom54 ,het zwa>tepunt 0 uit de geme5te 9 d5 biss*op v]legd4 ,deze w]d bes*\wd als opvolg] van de apo/el51 als drag] van d5 s*at d] wa>heid en van de apo/olis*e ma*t4 ,indi5 dit zoo 01 welke biss*op kon dan me] aansprak5 mak5 en me] re*t5 do5 geld5 dan de biss*op van ,rome8 ,ge5 k]k /ond 9 ma*t en aanzi5 met die van ,rome gelk2 z liet ze alle a*t] zi* en /reefde ze alle voorb1 de k]k5 van ,pale/9a en ,kle9-,azi1 /raks ook die van ,antio*ie en ,alex&rie4 ,en de biss*opp5 van ,rome wi/5 van hun positie gebruik te mak5 en g+5 wat e]/ z$elke invlo$ 0 all5gs v9dice]5 als e5 re*t4 ,to* kwam het niet zoo spo$ig tot erk5n+ van dit re*t4 ,t]tullianus ontk5de nog1 dat ,mt4 #af3ah aan d5 biss*op van ,rome e5ige ma*t ov] &]e k]k5 gaf1 wl het alle5 e5e bel(te aan ,petrus behelsde1 de pudic4 #ba4 ,cyprianus legde wel /]k5 nadruk op de e5heid d] k]k en de$ ha> ook ru/5 op de id5titeit d] episcopale ma*t1 ma> zag van die ma*t 9 de ca!dra ,petri te ,rome to* niet me] dan e5e symbolis*e e5heid1 de unit4 #d4 ,de ,synode te ,nicea /elde 9 canon #f de biss*opp5 van ,rome1 ,alex&rie en ,antio*ie nog gelk1 k5de aan de beide laat/5 9 hunne prov9cin dezelfde toe1 als de biss*op van ,rome re$s 9 ,italie bezat1 en hield voor deze en ook nog voor &]e k]k5 het ha> toekom5d primaat1 ( va/4 ,na de ontwikkel+ d] biss*oppelke ma*t 9 de d]de eeuw volgde die van de a>tsbiss*oppelke ( metropolit5wa>digheid 9 de vi]de eeuw2 niet ,rome alle51 ma> vele k]k5 naa/ ha> hadd5 e5 zek]5 voorrang ( primaat 9 h>e prov9cin2 de biss*opp5 w]d5 9 d5 loop d] vi]de eeuw aan de a>tsbiss*opp5 ond]worp54 ,het ,oo/5 bleef /e$s teg5 het alles ov]he]s*5d primaat van d5 biss*op van ,rome zi* v]zett54 ,naa/ ,alex&rie en ,antio*ie /eeg s$]t het midd5 d] vi]de eeuw ,con/ant9opel hoe lang] hoe me] 9 k]kelke ma*t4 ,het concilie van ,con/ant9opel 9 #cha c4 #b zegt1 dat de biss*op van ,alex&rie alle5 9 ,egypte k]kelke ma*t bezit1 dat ,antio*ie de re*t5 h\dt1 welke volg5s ,nicea eraan toekom5 en dat de biss*opp5 van het ,oo/5 alle5 het ,oo/5 zull5 be/ur54 ,en nadat het alzoo de ma*t van d5 biss*op van ,alex&rie tot ,egypte bep]kt heeft1 voegt het er 9 c4 #c aan toe1 1 4 ,na d5 biss*op van ,rome zal niet die van ,alex&rie1 al heeft h ook de oud/e re*t5 en de oud/e briev51 ma> die van ,con/ant9opel d5 voorrang d] e]e hebb51 niet op grond van e5ig k]kelk ( gee/elk pr]ogatief1 ma> alle5 om de politieke ov]weg+1 dat ,con/ant9opel het nieuwe ,rome is4 ,het ,we/5 w]d aan d5 biss*op van ,rome ov]gelat51 ma> het ,oo/5 weig]de zi* voor hem te buig5 en kwam me] en me] ond] de jurisdictie van ,con/ant9opel te /aan4 ,het concilie van ,*alc$on #dea c4 #bh erk5de d5 voorrang1 1 van het oud]e ,rome1 omdat het de keiz]/ad 01 1 ma> s*reef gelk5 voorrang1 1 toe aan d5 heilig5 /oel van het nieuwe ,rome4 ,9 we]wil van de prote/5 van ,rome1 h&haafde ,con/ant9opel zne re*t54 ,de pauselke ma*t van d5 biss*op van ,rome b]u/te voor e5 groot deel op het politieke aanzi5 d] /ad2 deze zelfde aansprak5 kon da>om ,con/ant9opel als twe$e ,rome lat5 geld54 ,de biss*op van ,rome is da>om nooit h]d] d] gans*e ,*ri/5heid gewee/2 h w]d het ho(d alle5 van de ,we/]s*e1 ,latns*e ,*ri/5heid4 ,en dit w]d h re*t5s e]/ 9 de vi]de eeuw4 ,re$s de lat] door de k]k niet erk5de synode van ,s>dika #cdc droeg aan d5 biss*op van ,rome de besliss+ op1 (1 +eval e5 biss*op door e5e synode 0 afgezet1 e5e nieuwe synode al dan niet z\ word5 saamg]oep54 ,9 het ja> #chj va>digde keiz] ,!odosius het b]oemde edict uit1 wa>b h beval1 cunctos populos1 quos clem5tiae no/rae regit temp]am5tum1 9 tali volumus religione v]s>i1 quam div9um ,petrum apo/olum tradidisse ,romanis religio usque nunc ab ipso ins9uata decl>at4 ,b de k]kvad]s d] vi]de en vfde eeuw is er ge5 twfel me] ov]1 dat z de geme5s*ap met en de ond]w]p+ aan ,rome noodzakelk a*t5 voor het wez5 d] k]k4 ,van de k]k te ,rome gaan alle re*t5 d] k]kelke geme5s*ap uit1 inde enim 9 omnes v5]&ae communionis jura dimanant1 ,ambros4 ,ep4 cl4 #b ep #b4 ,ecclesiae salus 9 summi sac]dotis dignitate p5det1 ,hi]4 c4 ,lucif4 #i4 ,b hem b]u/ de onv]vals*te ov]lev]+ d] vad]51 h is lux mundi1 sal t]rae1 aurea vasa et arg5tea1 ,hi]4 ,ep4 #ae ad ,dam4 ,rooms* is de maat/af van het ka?olieke2 indi5 ,ruf9us zi* h\dt aan het gelo( van ,rome1 is h ka?oliek2 si ,romanam respond]it1 ergo ca?olici sumus1 ,hi]4 c4 ,ruf4 #a1 #d4 ,als ,innoc5tius ,i de besluit5 d] synode van ,c>?ago en ,mileve teg5 het pelagianisme bekra*tigd en ,pelagius en ,coele/ius v]oordeeld heeft1 zegt ,augu/9us3 causa f9ita e/1 ut9am aliqu&o f9iatur et error6 ,ep4 #acb de script4 ,kla> en welbewu/ ontwikkelt dan ,leo ,i #ddj-dfa dit primaat van d5 ,rooms*5 /oel 9 v]s*ill5de briev5 en v]heft het tot d5 rang en de wa>de van e5 godsdi5/ig dogma1 dat 9 ,mt4 #af3ah zn s*riftuurlk5 grond bezat1 cf4 b ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #cbe f4 ,to5 de ontwikkel+ zoov] 0 voortges*r$51 moe/ vanzelf de vraag oprz51 wa>aan de paus zoo em95te plaats en zulk e5 hoog gezag te dank5 _h4 ,9 d5 oudka?oliek5 td1 ook nog na de invo]+ van het mon>*is* episcopaat1 viel de nadruk altd op de plaatselke k]k2 de k]k te ,rome 0 door ,petrus en ,paulus ge/i*t1 en _h da>om de zuiv]/e traditie2 alle k]k5 moe/51 om *ri/elk en ka?oliek te zn1 9 gelo( ov]e5kom5 met ha>1 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iii #c4 ,de biss*op 0 da>om van zne geme5te afhankelk1 h w]d door ha> gekoz5 en g+ 9 alle gewi*tige zak51 vooral b excommunicatie1 met ha> te rade4 ,cyprianus zegt uitdrukkelk 9 zne briev5 aan het ,c>?aags*e presbyt]ium1 dat h niets wil do5 s9e consilio ve/ro et s9e cons5su plebis1 ,ep4 #ad1 #d4 #ag1 #a4 #c4 #ai1 #b enz4 ,9 moeilke gevall5 w]d de raad en hulp van afgeva>digd5 van naburige geme5t5 +]oep51 ,hd4 #ae3b1 ,con/4 ,apo/4 c4 #a1 ,clem5s1 #a ,cor4 #fc4 ,cypr4 ,ep4 #ag1 #c2 de oud/e k]kelke v]gad]+5 w>5 geme5tev]gad]+51 hoog/5s door afgeva>digd5 van naburige geme5t5 bge/aan4 ,ma> to5 de biss*op als opvolg] d] apo/el5 bes*\wd en jui/ hi]door van all5 ond]s*eid5 w]d1 to5 kon h niet me] door de geme5te gekoz5 word5 no* van ha> afhankelk zn2 h moe/ zn ambt van bov5 9 d5 weg van successie ontvang51 en dus door e5 synode van biss*opp5 ( door e5 kapittel b5oemd en geord5d word52 h _h met de geme5te niet me] te raadpleg5 ma> 0 s\v]e9 en bepaalde alles alle51 hoog/5s na ov]leg met het uit het presbyt]aat all5gs zi* ontwikkel5d kapittel4 ,en wat alzoo s$]t de vi]de eeuw 9 de plaatselke ( dioecesale k]k5 ges*i$de1 h]haalde zi* op groot] s*aal 9 de algeme5e k]k4 ,uit het episcopaat kwam 9 d5 loop d] td5 het papale /elsel voort1 en de oude geme5tev]gad]+5 breidd5 zi* tot synod5 en concilin uit1 die e]/ ook nog wel uit presbyt]s1 diak551 lectores ma> dan v]volg5s alle5 uit biss*opp5 als v]teg5woordig]s d] geme5t5 w>5 saamge/eld4 ,deze synod5 bes*\wd5 zi* niet als onfeilba>2 9 de vi]de eeuw doet telk5s e5e volg5de synode t5iet1 wat de vorige va/ge/eld heeft2 en ook droeg5 z van di5 td af tot de #i;e eeuw toe e5 /aatkundig k>akt]1 w>5 rkssynod5 en w]d5 door d5 keiz] saamg]oep51 (ficieel ( (ficieus geleid en bekra*tigd4 ,ma> de paus /eeg 9 ma*t2 als biss*op van ,rome en a>tsbiss*op van ,italie _h h re$s ma*t1 om prov9ciale en l&ssynod5 saam te roep5 en te leid51 ev5als &]e biss*opp5 dat re*t eld]s bezat52 s$]t de #ab;e eeuw wi/ h deze prov9ciale en l&ssynod51 ev5als de biss*op van ,con/ant9opel dat al met zne voor de ,grieks*e k]k _h g$aan1 tot oecum5is*e synod5 d] gans*e ,we/]s*e k]k uit te breid54 ,de oecum5is*e concilin d] ,we/]s*e ,*ri/5heid ontwikkeld5 zi* dus uit de ,rooms*e synod51 en w]d5 da>om door d5 paus saamg]oep51 geleid en bekra*tigd4 ,wel tra*tt5 de re=matoris*e concilin 9 de #ae;e eeuw1 ond] d5 invlo$ d] humani/is*e !orie van de volkssup]ioriteit1 zi* als v]gad]+5 van afgeva>digd5 d] gans*e k]k onafhankelk van d5 paus te mak5 en zi* als onfeilba> bov5 hem te /ell54 ,ma> de paus wi/ zi* te h&hav5 ook teg5ov] en bov5 de oecum5is*e synod5 en moe/ da>om wel e5 pr]ogatief deela*tig zn1 dat aan ge5 &]5 biss*op ges*onk5 04 ,nadat van de dag5 van ,ir5aeus af re$s lang5 td ov]e5/emm+ 9 gelo( met de k]k te ,rome voor het wez5 d] *ri/elke k]k5 noodzakelk w]d gea*t1 wl da> met de re*tmatige successie het *>isma v]itatis c]tum b]u/te1 w]d het all5gs hoe lang] hoe kla>d] uitgesprok51 dat deze indefectibilitas d] k]k van ,rome ha> grond _h 9 e5e bzond]e gave1 welke door d5 ,h4 ,gee/ aan d5 biss*op van ,rome1 als opvolg] van ,petrus1 ges*onk5 w]d4 ,e]/ w]d da>b nog de nadruk op de k]k te ,rome gelegd2 deze kon niet afvall51 wl z door de apo/el5 ,petrus en ,paulus 0 ge/i*t en voortdur5d door hunne wettige opvolg]s w]d geleid4 ,zoo zegt ,ir5aeus van de presbyt]i1 dat z cum episcopatus successione *>isma v]itatis c]tum secundum placitum ,patris accep]unt1 adv4 ha]4 ,,iv #bf4 ,ma> dit gaf ge5 wa>borg g5oeg1 vooral to5 vele k]k5 9 we]wil van h>e apo/olis*e /i*t+ met h>e re*tmatig opvolg5de biss*opp5 afviel5 en geheel v]dw554 ,da>om w]d hoe lang] hoe me] de grond voor de indefectibilitas d] k]k te ,rome da>9 gezo*t1 dat aan ha> ho(d e5 biss*op /ond1 die als opvolg] van d5 ook ond] de apo/el5 e5e gans* bzond]e plaats innem5d5 ,petrus e5e bzond]e gave en leid+ des ,h4 ,gee/es deela*tig 04 ,augu/9us leidde de onwankelba>heid van ,petrus' gelo( uit de voorb$e van ,*ri/us af1 ,luk4 #bb3cb1 de corr4 et gr4 #h4 ,ephraem ,syrus zeide 9 zne l(r$e op ,petrus1 ,paulus en ,&reas3 luc]na ,*ri/us1 c&elabrum e/ ,petrus1 oleum autem subm9i/ratio ,s4 ,spiritus4 ,leo de ,groote sprak 9 zn brief aan de biss*opp5 d] k]kelke prov9cie ,vi5na van e5 mirabile munus gratiae1 wa>door de b\w van d5 eeuwig5 tempel op de va/heid van ,petrus beve/igd wordt1 en v]kla>de eld]s1 dat de /oel van ,petrus tanta div9itus soliditate munita e/1 ut eam neque ha]etica unquam p]rump]e pravitas1 nec pagana potu]it sup]>e p]fidia4 ,paus ,hormisdas getuigde 9 zn libellus van het ja> #eaf1 dat de wa>heid van de bel(te van ,*ri/us aan ,petrus door de feit5 beve/igd wordt1 quia 9 s$e apo/olica immaculata e/ semp] ca?olica s]vata religio4 ,ev5zoo v]kla>de ,paus ,aga?o 9 e5 s*rv5 aan de keiz]s van het ja> #fhj1 dat de k]k te ,rome door de g5ade ,gods en de bes*]m+ van ,*ri/us nooit van d5 weg d] wa>heid is afgewek5 en ook kra*t5s de bel(te des ,he]5 da>van nooit afwk5 zal4 ,het 0 dus ge5 nieuwigheid me]1 als ,gregorius ,,vii 9 zn ,dictatus ,papae uitsprak3 ,romana ecclesia nunquam erravit1 nec 9 p]petuum ,scriptura te/ante errabit1 en ,bonifacius ,,viii 9 de bul ,unam ,sanctam #acjb decrete]de3 subesse ,romano ,pontifici omni humanae creaturae decl>amus1 def9imus et pronunciamus esse de necessitate salutis1 cf4 b ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #ceg f4 ,met deze practk en !orie d] paus5 /emd5 de !olog5 ov]e54 ,sommig51 zooals ,b$a1 ,alcu9us1 ,pas*asius1 ,radb]tus1 ,damiani1 ,anselmus1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #bd enz4 sprek5 nog ma> 9 het voorbgaan en met enkele woord5 ov] het gezag van d5 paus2 zelfs is dat nog het geval b ,?omas1 ,c4 ,g5t4 ,,iv #gf4 ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #a art4 #aj4 qu4 #aa art4 #b4 ,s5t4 ,,iv di/4 #g qu4 #c art4 #a4 di/4 #bj qu4 #a art4 #d enz4 7cf4 ,leitn]1 ,d] h4 ,?omas v4 ,aq4 b] das unfehlb>e ,lehramt des ,pap/es #ahgb7 en ,bonav5tura1 ,breviloquium adjectis illu/rationibus ex aliis op]ibus ejusdem ,s4 ,doct4 depromptis op]a et /udio ,ant4 ,m>4 de ,vicetia1 ,frib4 #ahha ,,vi c4 #ab4 ,ma> de v]s*ill5de pog+51 die van de #ad;e tot de #af;e eeuw tot re=matie d] k]k w]d5 aangew5d1 bra*t5 ,rome tot zelfbewu/zn4 ,het eig5lke papalisme ( curialisme trad op1 sprak de pl5itudo pote/atis en de onfeilba>heid van d5 paus duidelk uit en ontwikkelde ha> m5igmaal tot 9 ha> uit]/e consequ5tin toe4 ,canus1 ,loci !ol4 lib4 #f4 ,bell>m9us1 de summo pontifice1 9 ,tom4 ,i zn] ,controv4 p4 #ahh-bee4 ,becanus1 ,manuale ,controv4 ,i c4 #d4 ,!ol4 ,wirceb4 ed4 #c ,p>is4 #ahhj ,i #bfg sq4 ,joseph de ,mai/re1 ,du pape #ahai4 ,p]rone1 ,prael4 ,!ol4 #ahdc ,,viii #bie-ecf4 ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #afc-dgf4 ,s*eeb51 ,i #bbj f4 ,,iv #cig-deh4 ,sim>1 ,dogm4 #eih f4 ,jans51 ,prael4 ,!ol4 ,i #eab-feh4 ,ermann1 ,de ,paus1 ,utre*t #ahii enz4 ,d5 #ah;e ,juli #ahgj w]d op het ,vaticaans* concilie de con/itutio dogmatica de ecclesia ,*ri/i aang5om51 en da>b bepaald3 #a dat het primatus jurisdictionis 9 univ]sam ,dei ecclesiam onmiddellk en re*t/reeks door ,*ri/us aan ,petrus belo(d en opg$rag5 is2 #b dat dit primaat van ,petrus 9 d5 biss*op van ,rome als zn opvolg] voortduurt2 #c dat dit primaat van d5 paus be/aat 9 pl5a et suprema pote/as jurisdictionis 9 univ]sam ecclesiam1 non solum 9 rebus1 quae ad fidem et mores1 s$ etiam 9 iis1 quae ad discipl9am et regim5 ecclesiae p] totum orbem diffusae p]t95t1 zoodat h judex supremus fidelium is1 9 alle zak51 die de k]k5 rak51 de hoog/e besliss+ heeft1 bov5 all] oordeel v]hev5 en aan ge5 concilie ond]worp5 is2 #d dat 9 dit primaat ook begrep5 is suprema magi/]ii pote/as1 zoodat de paus wel ge5 nieuwe op5b>+5 ontvangt en alle5 ond] de leid+ des ,h4 ,gee/es de ov]gelev]de op5b>+ zuiv] bewa>t en uitlegt1 ma> to* dit zoo doet1 dat h1 wanne] h ex ca!dra spreekt en als ,h]d] en ,le]a> van alle ,*ri/55 e5e le] ov] gelo( ( z$5 va//elt1 door ,goddelke ond]/eun+ de onfeilba>heid deela*tig is1 uit zi*zelv5 en niet e]/ t5gevolge van de toe/emm+ d] k]k4 ,cf4 ,acta et decreta sacr4 conc4 rec4 ,collectio ,lac5sis ,,vii ,friburg #ahij p4 #bfb-dih4 #e4 ,(s*oon deze hi]>*is*e k]krege]+ 9 ha> oorsprong veel oud] is1 dan vroeg]e ,prote/ant5 g5eigd w>5 te erk5n5 en zelfs tot d5 aanvang d] twe$e eeuw t]uggaat2 (s*oon z door d5 logis*5 gang h>] ontwikkel+ en door het imposante van h>e v]s*n+ nooit nalaat1 indruk te mak52 z is desniettem9 9 beg9sel en wez5 met de rege]+1 welke ,*ri/us aan zne k]k heeft ges*onk51 9 lnre*t5 /rd4 ,t5 e]/e to* wordt de ond]s*eid+ van cl]us en leek51 die aan deze hi]>*ie t5 grondslag ligt1 9 het ,n4 ,t4 n]g5s gele]d en door de inri*t+ d] k]k d] e]/e eeuw t5 /ellig/e we]sprok54 ,rome b]oept zi* wel1 behalve op de conv5i5tia1 op het ,o4 ,t4 prie/]s*ap1 op de ambt51 welke ,*ri/us 9 zne k]k +e/eld heeft1 en op de ma*t1 welke ,h da>aan toebetr\wd heeft4 ,ma> dit bew/ niet hetge5 bewez5 moet word54 ,de ,s*rift maakt ze] zek] ond]s*eid tuss*5 h]d]s en kudde1 b\w]s en tempel1 plant]s en akk]w]k1 le]a>s en discipel51 voorgang]s en volgel+5 enz42 indi5 met de nam5 cl]us en leek5 ge5 &]e dan deze ond]s*eid+ b$oeld w]d1 z\d5 z zond] s*ade gebruikt kunn5 word54 ,ma> het gebruik heeft er e5 gans* &]5 z9 aan gehe*t4 ,cl]us is 9 de ,rooms*e k]k de naam geword5 van e5e bzond]e klasse van k]kelke p]son51 die door tonsuur en wd+ van alle &]5 afgezond]d zn1 e5 eig5 /& van gee/elk50 vorm51 9 gans* bzond]5 z9 het eig5dom ,gods zn1 met e5e vol/rekte s\v]e9e ma*t ov] het volk zn toeg]u/1 en voor de leek5 tot noodzakelke en onmisb>e middela>s des heils v]/rekk51 ,cat4 ,rom4 ,,ii #g1 #ac4 ,zulk e5 /& nu k5t de ,s*rift niet4 ,zelfs op het ,oude ,te/am5t is de teg5/ell+ van cl]us en leek5 niet toepasselk2 het gans*e volk 0 cl]us1 eig5dom en erve des ,he]51 e5 prie/]lk kon9krk1 e5 heilig volk1 ,ex4 #ai3e1 #f1 ,deut4 #g3f1 #ad3b1 #bf3ah1 #cb3i1 #a ,kon4 #h3ea1 #ec1 ,ps4 #ace3d1 ,jes4 #ai3be1 #da3h1 ,j]4 #ab3g1 #h1 ,joel #b3ag enz42 de prie/]s*ap1 die niet b5oemd ma> kra*t5s af/amm+ uit ,aron tot dez5 di5/ g]oep5 w]d1 0 to* t5 /r5g/e aan de wet ,gods gebond51 ,lev4 #aj3aa en aan het oordeel d] pr(et5 ond]worp51 ,jes4 #bh3g1 ,j]4 #a3ah1 #b3bf1 #f3ac1 ,eze*4 #bb3bf1 ,hos4 #d3i enz41 ,israel 0 e5e !ocratie do* ge5 hi]>*ie4 ,veel m9d] is er nog 9 het ,n4 ,t4 van e5 cl]us sprake3 de ,h4 ,gee/ is op all5 uitge/ort1 ,hd4 #b3ag1 en nu zn all5 1 ,rom4 #h3ad1 #a ,cor4 #b3ae1 #c3a1 ,gal4 #e3be1 #f3a1 de zalv+ deela*tig1 #a ,joh4 #b3bg1 e5 kon9klk prie/]dom1 #a ,petr4 #b3e1 #i1 e5e geme5te van heilig5 en g]oep551 ,rom4 #a3g1 e5 volk en eig5dom ,gods1 #b ,cor4 #f3af1 #a ,petr4 #b3aj1 ,hebr4 #ab3bb-bd4 ,n]g5s maakt het ,n4 ,t4 gewag van e5 bzond] prie/]ambt1 door de di5>5 d] k]k wa> te nem51 ( van e5e bzond]e (f]&e1 door h5 te (f]52 het ambt 9 de k]k van ,*ri/us is ge5 magi/]ium ma> e5 m9i/]ium1 ge5 ma> e5 1 e5 1 1 welke alle he]s*app ov] het erfdeel des ,he]5 7 1 #a ,petr #e3c1 d4 i4 de aan de presbyt]s t] v]zorg+ toev]tr\wde geme5t57 t5 e55male buit5sluit1 ,mt4 #bj3be1 #bf1 #a ,cor4 #c3e1 #d3a1 #b ,cor4 #d3a1 #b1 ,ef4 #d3ab4 ,cf4 ,lu!rs le] ov] het algeme5e prie/]s*ap d] geloovig5 b ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #caf4 #cgf4 ,,ii #ech4 ,g]h>d1 ,loci ,!ol4 ,loc4 #bc #cg4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #d1 #i4 #ab1 #a4 ,comm4 op #a ,petr4 #e3c4 ,junius1 ,op4 ,,ii #aaha4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus ,,iii c4 #a4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii p4 #b4 ,cappellus1 ,synt4 !sium !ol4 9 ,acad4 ,salmur4 ,,iii p4 #bgb-bgi4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #dbc-dcg4 ,art4 ,gei/li*e van ,casp>i 9 ,h]zog4 ,t5 twe$e le]t desniettem9 de ,h4 ,s*rift ze] duidelk1 dat ,*ri/us 9 zne geme5te niet alle5 gav5 uitdeelt1 ma> ook bepaalde ambt5 +e/eld heeft1 buit5gewone zooals die van apo/el1 pr(eet en evangeli/1 en gewone zooals die van oud]l+ en diak54 ,ov] het episcopaat is da>b het groot/e v]s*il4 ,griek51 ,rooms*5 7ook ,gallikan5 en ,oudka?oliek57 en ,anglikan5 h\d5 dit voor e5 ambt1 dat wez5lk en jure div9o van het presbyt]aat ond]s*eid51 door wettige en onafgebrok5 successie van het apo/olaat af/amt en bepaaldelk de pote/as magi/]ii1 jurisdictionis en ord9is bezit2 de biss*opp5 hebb5 eig5lk alle5 het le]ambt1 de ma*t om te pr$ik5 en de sacram5t5 te b$i551 z b$i55 zi* da>b van de prie/]s 7pa/oors7 als hunne vic>ii1 en hebb5 het uitsluit5d re*t d] z5d+ en ord5+2 patri>*51 metropoliet51 a>tsbiss*opp5 drag5 ge5 &] ambt ma> zn van de biss*opp5 alle5 door e5e toevallige ma*t1 door jurisdictie ov] e5 groot] gebi$ enz4 ond]s*eid54 ,bewz5 uit de ,h4 ,s*rift zn voor deze ond]s*eid+ alle5 te ontle55 aan de ambt51 die door ,timo!us1 ,titus e4 a4 w]d5 bekle$1 en aan d5 9 de zev5 ,kle9-,aziatis*e geme5t51 ,op4 #a3bj4 ,ma> ,timo!us en vele &]5 w>5 9 di5 e]/5 td door de apo/el5 tot het buit5gewone ambt van evangeli/ g]oep51 bov5 bl4 #ff2 en de engel5 d] geme5t5 w>5 ge5 &]5 dan de e]/5 ond] hunne gelk51 zooals de pa/ores ?ans1 zoodat de s+ul>is 9 ,op5b4 #b3aj1 #bc1 #bd ook met d5 pluralis afwisselt4 ,bell>m9us1 de membris eccl4 milit4 ,i c4 #ad1 ,petavius1 de eccl4 hi]>*ia ,i c4 #b e4 a4 gewag5 dan ook niet van ,s*riftuurlke argum5t51 ma> b]oep5 zi* op de traditie b ,ir5aeus1 ,t]tullianus1 ,eusebius enz41 die zegg51 dat de apo/el5 9 v]s*ill5de geme5t5 e5 biss*op aan/eld5 en van sommige geme5t5 de biss*opsl/5 opgev54 ,ma> al is het mon>*is* episcopaat ook ze] spo$ig 9 de k]k opgekom51 er is da>9 to* duidelk e5e afwk+ te zi5 van de ord5+5 d] apo/el54 ,imm]s het ,n4 ,t4 weet nog niets van e5 ambtelk ond]s*eid tuss*5 1 en s4 ,(s*oon de naam 9 d5 e]/5 td wa>s*nlk e5e ruim]e beteek5is _h1 en soms ook de oude en e]wa>dige l$5 d] geme5te a&uidde1 als ambtsnaam 0 h to* met di5 d] id5tis*4 ,imm]s w>5 er 9 de geme5t5 vele 1 ,hd4 #bj3ag1 #bh1 ,phil4 #a3a2 en dit 0 jui/ aan opg$rag51 ,hd4 #bj3ag1 #bh1 #a ,tim4 #c3a-g1 #e3ag1 ,tit4 #a3e1 #g1 #a ,petr4 #e3a-c2 ,petrus noemt zi* da>om ook e5 1 #a ,petr4 #e3a2 van e5e bzond]e in/ell+ van het episcopaat naa/ het presbyt]aat weet het ,n4 ,t4 dan ook niets2 behalve de buit5gewone ambt5 van apo/el1 pr(eet en evangeli/1 zn er ma> twee gewone ambt51 dat van diak55 en dat van 1 ,phil4 #a3a1 #a ,tim4 #c3a1 #h1 1 ,ef4 #d3aa1 #a ,tim4 #e3ag1 1 #a ,cor4 #ab3bh1 1 ,rom4 #ab3h1 #a ,!ss4 #e3ab1 1 ,hebr4 #ac3g1 #ag4 ,deze getuig5iss5 d] ,s*rift zn zoo /]k1 dat niet alle5 ,a]ius 9 de #d;e eeuw1 de ,wald5z51 ,wiclef1 de ,h]vorm]s enz41 het presbyt]ale en episcopale ambt id5tis* noemd51 ma> ook vele k]kvad]s1 zooals ,!odoretus1 ,*ryso/omus1 ,epiphanius e4 a4 zi* g$rong5 zag5 tot de erk5t5is1 dat 9 het ,n4 ,t4 de nam5 van presbyt] en episcopus door elk&] w]d5 gebruikt2 en ,hi]onymus1 ,ep4 #fe ad ,evagrium en ,comm4 op ,tit4 #a3e zegt zelfs1 dat presbyt]i en episcopi oorspronkelk gelk w>51 do* dat er lat] n uit h5 ov] de &]5 ge/eld w]d1 9 s*ismatis rem$ium1 b ,petavius1 ,diss]t4 eccles4 ,i c4 #a-c1 cf4 ook ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #bd1 #i4 ,de ,rooms*5 kunn5 met de ,s*rift op dit punt niet 9 het re9e kom54 ,volg5s ,hd4 #bj3ag1 #bh1 ,phil4 #a3a w>5 er ongetwfeld ond]s*eid5e episcopi 9 ne geme5te2 ma> de ,rooms*5 kunn5 dit niet erk5n5 en zegg5 da>om1 dat de apo/el5 soms aan de presbyt]i tegelk de episcopale wd+ gav5 7,petavius7 ( dat da>ond] tegelk de episcopi d] naburige geme5t5 begrep5 zn 7,franzel971 ( dat de nam5 van presbyt]i en episcopi nog niet ond]s*eid5 w>51 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iv #cie4 ,ermann1 de ,paus1 #b;e g$4 #if4 ,9 het laat/e geval is e*t] het bewe]de v]s*il tuss*5 het presbyt]ale en episcopale ambt niet te h&hav54 ,b deze getuig5is d] ,s*rift komt dan nog de les d] hi/orie1 dat het ,rooms*e episcopaat de wortel is d] hi]>*ie1 d5 weg tot het pausdom op5t1 de ongelkheid d] geme5t5 meebr5gt en de geloovig5 van de ambt5 slaafs afhankelk maakt4 ,ook dit alles is met de ,s*rift t5 e55male 9 /rd4 ,e5e hi]>*ie is er 9 de k]k van ,*ri/us niet1 ,luk4 #bb3be1 #bf1 #b ,cor4 #a3bd1 #a ,petr4 #e3c2 e5e dioecesane1 ca!drale1 patri>*ale ( metropolitaans*e k]k be/aat er niet1 want alle geme5t5 zn 9 het ,n4 ,t4 gelk en hebb5 elk ha> eig5 2 en n]g5s wordt aan de geloovig5 bevol51 om na> de legitima successio van h>e di5>5 ond]zoek te do5 ma> om de ,s*rift te ond]zoek51 9 de le] te blv5 enz41 ,joh4 #e3ci1 ,hd4 #ag3aa1 #a ,tim4 #d3ac-af1 #b ,tim4 #a3ac1 #ad1 #c3ad-ag2 wettelke opvolg+ wa>borgt niet de zuiv]heid d] le]1 ,joh4 #h3ci1 ,rom4 #b3bh1 #i3f1 en z\ de zaligheid afhankelk mak5 van bepaalde p]son5 en van e5 onpractis*1 feilba> en dikw]f zelfs onmogelk hi/oris* ond]zoek4 ,om deze r$55 w]d het episcopaat door de ,h]vorm]s e5p>ig v]worp54 ,wel w>5 de ,lu!rs*5 b]eid1 om het re*t1 dat het secundum ecclesia/icam politiam v]kreg5 _h1 te erk5n51 indi5 het wez5lke 9 het biss*oppelk ambt ma> bleef het op goddelk re*t b]u/5d m9i/]ium v]bi et sacram5torum1 ,symb4 ,b*] ed4 ,mll] p4 #fb4 #bje4 #bhf4 #cdj4 ,ook w]d de naam van biss*op soms beh\d5 en op d5 l&%e] ov]g$rag51 ( ook w]d wel 9 enkele zo[el ,g]e=me]de als ,lu!rs*e k]k5 n uit e5 kr+ van di5>5 ond] d5 naam van biss*op ( sup]9t5d5t met de inspectie ov] e5 groep van geme5t5 bela/4 ,calvn en vele &]51 ,knox1 a ,lasco1 ,s>avia1 ,til5us1 ,scultetus1 ,bo*>tus1 ,spanheim enz4 hadd5 da>teg5 ge5 ov]weg5d bezwa>1 ,m4 ,vitr+a ,,ix p4 #baj sq4 ,ma> dit 0 to* iets wez5lk &]s dan het biss*oppelk ambt 9 de ,rooms*e k]k1 dat volg5s het concilie te ,tr5te ess5tieel van het presbyt]aat v]s*ilt1 op goddelk re*t b]u/ en 9 de #ag;e eeuw ook 9 de ,anglikaans*e k]k +evo]d en v]d$igd w]d4 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #c1 #h4 #d1 #b sq4 #e1 #a sq4 ,beza1 ,responsio ad tractationem de m9i/rorum evangelii gradibus ab ,hadriano ,s>avia editam1 #aeib4 ,?omas ,c>twright1 #afjc1 ,a directory = *ur* gov]nm5t #afdd4 ,william ,brad%aw1 #afah1 ,engli% ,puritanism1 conta9+ ! ma9 op9ions ( ! rigide/ sort ( ^? call$ ,puritans 9 ! realm ( ,engl& #afjd4 ,david ,cald]wood1 ,alt>e ,damasc5um seu politica ecclesia/ica obtrusa ecclesiae ,scoticanae #afba4 ,rob]t ,p>k]1 ,de politica ecclesia/ica ,*ri/i #afaf4 ,smectymnus1 e5 antwoord op ,hall's ,episcopacy door ,/eph5 ,m>%al1 ,edmund ,calamy1 ,?omas ,"y1 ,mat!w ,newcom5 en ,william ,spur/[ #afda4 ,blondel1 ,apologia pro s5t5tia ,hi]onymi de episcopis et presbyt]is1 #afdf4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #hcb-hfi4 ,m>esius1 ,exam5 quae/ionis de episcoporum orig9e #afeg4 ,cappellus1 ,synt4 !s4 !ol4 9 acad4 ,salm4 ,,iii #bif4 ,buddeus1 de orig9e et pote/ate episcoporum1 ,misc4 ,sa]a ,i #aca4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #ada-bbi4 ,t5 d]de /aat volg5s de ,h4 ,s*rift va/1 dat het apo/olaat e5 exceptioneel1 tdelk en onv]nieuwba> ambt is gewee/ 9 de geme5te des ,n4 ,t4 ,ook al w>e het episcopaat e5 &] ambt dan het presbyt]aat1 er z\ to* vol/rekt niet uit volg51 dat het met het apo/olaat id5tis* en da>van de voortzett+ 04 ,natuurlk kan wel 9 go$5 z9 gezegd word51 dat de episcopi ( presbyt]i opvolg]s d] apo/el5 zn1 want dez5 /eld5 h5 aan 9 al de geme5t51 welke z /i*tt51 en droeg5 de v]zorg+ di] geme5t5 aan h5 op4 ,ma> dat neemt het groote en wez5lke ond]s*eid tuss*5 beid5 niet weg4 ,ook van ,rooms*e zde kan dit ond]s*eid niet word5 uitgewis*t4 ,imm]s de apo/el5 deeld5 9 e5e gans* bzond]e leid+ des ,h4 ,gee/es1 en droeg5 e5 ambt1 dat tot heel de k]k1 ja tot de gans*e w]eld1 ,mt4 #bh3bj zi* uit/rekte4 ,ma> hunne opvolg]s1 ook al z\d5 z biss*opp5 gewee/ zn 9 ,rooms*5 z91 hebb5 zulk e5 ambt ge5sz9s2 z zn ook volg5s ,rome niet onfeilba> en z hebb5 de zorg sle*ts ov] e5 kle9 g$eelte d] k]k1 ov] e5e dioecese1 ,s*wane ,d4 ,g4 ,,iv #bfg4 #bhe4 #bid4 ,sim>1 ,dogm4 #fab4 ,he9ri*1 ,dogm4 ,,ii #bdg4 ,ermann1 ,de ,paus1 #b;e g$eelte #hiv4 ,do* het ond]s*eid is nog /]k]2 de apo/el5 w>5 oor- en ooggetuig5 van ,jezus' woord5 en dad51 z w]d5 onmiddellk door ,*ri/us zelv5 tot hun ambt g]oep51 ontv+5 d5 ,h4 ,gee/ 9 bzond]e mate1 hadd5 e5e geheel e5ige taak1 n4l4 om d5 grondslag d] k]k te legg5 en 9 hun woord het blv5d middel d] geme5s*ap tuss*5 ,*ri/us1 en zne geme5te te bi$54 ,9 dit alles zn z van alle &]5 ond]s*eid51 /aan z hoog bov5 al hunne navolg]s1 en bekle$5 z e5 ambt1 dat onov]draagba> en onv]nieuwba> is4 ,de buit5gewone gav51 wa>9 z mo*t5 deel51 word5 aan ge5 &]e di5>5 9 de k]k ges*onk54 ,als apo/el5 9 eig5lk5 z9 hebb5 z ge5 opvolg]s1 al is het ook1 dat de leid+ d] geme5te1 wa>toe z g]oep5 w>51 ook op &]e wze en 9 bep]kt] kr+ aan &]5 na h5 toebetr\wd is4 ,t5 vi]de is er 9 de ,s*rift ge5 bews voor te v9d51 dat het primaat van ,petrus w$]om ess5tieel van het apo/olaat1 dat h met dezelv5 geme5 _h1 ond]s*eid5 04 ,ook ,rooms*e !olog5 erk5n51 dat al wat de ,s*rift v]haalt van d5 voorrang van ,petrus bov5 de &]e apo/el51 nog niet 9 /aat is1 om zn primatus jurisdictionis ov] de &]e apo/el5 te bewz51 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #dje4 ,de s$es doctr9ae voor deze le] zn alle5 ,mt4 #af3ah1 ,luk4 #bb3cb en ,joh4 #ba3ae-ag4 ,ma> ook deze h\d5 niet 91 wat ,rome eruit afleidt4 ,mt4 #af3ah le]t1 dat ,petrus door zne beld5is de rots is1 wa>op ,*ri/us zne geme5te b\wt4 ,dit is natuurlk beeldspraak en geeft zond] beeld to* niet m9d] ma> ook niet &]s te k5n51 dan dat ,*ri/us van d5 p]soon van ,petrus als d5 getr\w5 beld] zi* b$i55 z\1 om zne geme5te te v]gad]54 ,9 de geme5te als het geb\w ,gods zn de geloovig5 de lev5de /e551 die op de apo/el5 als de fundam5t/e55 word5 opgeb\wd4 ,die plaats neemt ,petrus 9 het ,godsgeb\w 91 en h niet alle51 ma> al de apo/el5 met hem4 ,want ,petrus legde de beld5is van ,jezus' ,messianiteit af 9 all] naam1 ,mt4 #af3ae1 #af2 al sprak h ha> het e]/ en het kla>/ uit1 h gaf to* uit+ aan wat onbewu/ 9 all] h>t leefde2 en niet alle5 ,petrus do* alle apo/el5 legd5 door deze beld5is1 welke z /raks 9 het midd5 d] w]eld v]kondigd51 d5 grondslag d] k]k van ,*ri/us2 9 beeld gesprok51 w>5 z dus all5 met ,petrus de rots1 op welke ,*ri/us zne k]k b\wde1 ( ook is1 met e5e &]e toepass+ van hetzelfde beeld1 ,*ri/us de rots1 welke de apo/el5 sam5 door hunne v]kondig+ legd5 tot grondslag d] geme5te1 ,hd4 #d3aa1 ,rom4 #i3cc1 #a ,cor4 #c3aj1 #aa1 ,ef4 #b3bj1 #a ,petr4 #b3e1 #f1 ,op4 #ba3ad4 ,de sleutelma*t1 welke ,petrus om zne kloeke beld5is re$s ,mt4 #af3ai ontvangt1 wordt #ah3ah1 ,joh4 #bj3bc aan alle apo/el5 v]le5d4 ,de bzond]e bekwaammak+ en leid+ des ,h4 ,gee/es 0 niet alle5 het deel van ,petrus ma> gelkelk van alle apo/el51 ,mt4 #aj3bj1 ,joh4 #ad3bf1 #ae3bf1 #af3ac1 #bj3bb1 ,hd4 #a3h1 ,ef4 #c3e4 ,door de h&hav+ van het apo/olaat als e5 exceptioneel en onov]draagba> ambt laat de ,re=matie aan al deze tek/51 ook aan ,mt4 #af3ah1 veel me] re*t w$]v>5 dan ,rome4 ,de apo/el5 zn en blv5 de grondlegg]s d] k]k2 z zn door hun beld5is de rots d] geme5te2 ge5 geme5s*ap met ,*ri/us dan door de geme5s*ap met hun getuig5is6 ,wat de &]e plaats1 ,luk4 #bb3cb betreft1 ,jezus zegt da> tot zne jong]51 dat ,satan h5 all51 9 plur41 zal tra*t5 tot v]loo*5+ van hun ,mee/] te br5g51 ma> dat ,h bepaaldelk voor ,petrus1 9 s+41 bidd5 zal1 dat zn gelo( niet oph\de4 ,petrus z\ dit vr all5 noodig hebb51 omdat h zn ,mee/] het e]/ en het /]k/ v]loo*55 z\4 ,dat zn gelo( dan niet oph\dt1 zal h alle5 aan e5e geheel bzond]e voorb$e van ,jezus te dank5 hebb54 ,en als h dan door dat geb$ van ,jezus bewa>d zal blv5 en uit zn val w$] zal op/aan1 dan zal h1 door de beproev+ gele]d en 9 zn gelo( beve/igd1 jui/ zne bro$]5 kunn5 /]k51 als dez5 lat] miss*i5 e5s 9 hun gelo( zull5 wankel54 ,gelk van ,paulus met hetzelfde woord1 1 gezegd wordt1 dat h de discipel5 /]kte1 ,hd4 #ah3bc1 cf4 ,rom4 #a3aa1 #af3be1 #a ,!ss4 #c3b1 #ac1 #b ,!ss4 #c3c1 #a ,petr4 #e3aj1 zoo wordt hi] aan ,petrus belo(d1 dat h lat] zn bro$]5 tot bemo$ig+1 volh>d+1 beve/ig+ di55 zal4 ,van dez5 he]lk51 gee/elk5 /eun maakt het wettis*e ,rome e5 primatus jurisdictionis6 ,9 ,joh4 #ba3ae-ag e9delk wordt ,petrus h]/eld 9 d5 rang1 di5 h vroeg] met en ond] de apo/el5 +5om5 _h4 ,h ontvangt ge5 nieuw ambt1 uitga&e bov5 dat1 hetwelk h vroeg] bezat4 ,want de aanspraak met d5 naam van ,simon1 ,jona's zoon1 de driev\dige vraag en de om/&igh$51 wa>b dit voorval plaats _h1 bewz5 onwe]legba>1 dat ,petrus alle5 h]/eld wordt 9 d5 rang1 di5 h door zne v]loo*5+ van ,jezus v]beurd _h1 dus 9 het apo/olaat en 9 het primatus honoris1 dat hem vroeg] re$s ges*onk5 04 ,en zoo ook wordt hem1 als ,jezus hem w$] de zorg en leid+ van zne kudde 9 het algeme5 en van de s*ap5 9 het bzond] toev]tr\wt1 ge5 &]e w]kzaamheid opg$rag51 dan die 9 het apo/olaat als zoodanig lag opgeslot5 en dus ook aan alle &]e apo/el5 toekwam1 ,mt4 #bh3ai1 ,mk4 #af3ae1 #b ,cor4 #aa3bh4 ,de voorrang1 di5 ,petrus ond] de apo/el5 g5oot1 nam dan ook gans*elk niet weg1 dat h door ,jezus1 di5 h afh\d5 wilde van zn aan/a& ld51 als e5 satan en erg]nis t]uggewez5 wordt1 ,mt4 #af3bc1 om zne zelfv]heff+ bov5 de &]e apo/el5 v]n$]d wordt1 ,joh4 #ba3ae1 om zn onopre*!id 9 ,antio*ie door ,paulus be/raft wordt1 ,gal4 #b3aa1 met ,johannes door de &]e apo/el5 na> ,sam>ie gezond5 wordt1 ,hd4 #h3ad1 ov] ,paulus hoeg5aamd ge5 jurisdictie _h1 ,gal4 #b3f1 #i1 nooit 9 de ,s*rift afzond]lk als ho(d en vor/ d] apo/el5 g5oemd wordt1 #a ,cor4 #ab3bh1 ,ef4 #b3bj1 #d3aa1 ,op4 #ba3ad1 en zelf de bew>+ d] geloovig5 alle5 aan de kra*t ,gods toes*rft1 zi*zelf e5 noemt en teg5 e5 he]s*app vo]5 ov] de geme5t5 wa>s*uwt1 #a ,petr4 #a3e1 #e3a1 #c4 ,t5 vfde4 ,ma> al z\ de ,s*rift aan ,petrus ook e5 primaat 9 ,rooms*5 z9 toes*rv51 wat e*t] ge5sz9s het geval is1 dan z\ da>m$e nog niets gewonn5 zn voor het primaat van d5 biss*op van ,rome4 ,want hi]toe moet er nog heel wat me] bewez5 word51 n4l4 #a dat ,petrus te ,rome gewee/ is1 #b dat h da> het ambt van biss*op en primas heeft bekle$1 en #c dat h met bewu/heid en opzet deze beide ambt5 aan n bepaald5 opvolg] heeft ov]g$rag54 ,nu is het1 9 d5 laat/5 td door ,baur en ,lipsius1 t5 onre*te be/r$51 dat ,petrus 9 ,rome gewee/ is4 ,indi5 #a ,petr4 #e3ac al niet besli/1 wa> volg5s vel5 b ,babylon aan ,rome moet g$a*t word51 dan is de getuig5is d] traditie1 van d5 e]/5 td af1 b ,clem5s ,rom41 ,ignatius1 ,m>cion1 ,dionysius van ,cor9!1 ,ir5aeus1 ,canon ,murat41 ,cajus1 ,t]tullianus1 ,hippolytus1 ,orig5es1 ,lactantius enz4 zoo va//a& en e5/emmig1 dat ha> wa>heid r$elk]ws niet te betwfel5 valt4 ,ook mag gea*t word5 va/ te /aan1 dat ,petrus 9 het ja> #fd ond] ,n]o als m>tela> ge/orv5 is1 hetz 9 hetzelfde ja> met ( e5 pa> j>5 vr ,paulus4 ,op4 #ah3bj1 cf4 #ag3f1 #ai3b w/ erop1 dat ,rome het blo$ van apo/el5 v]got5 heeft1 en de g5oemde oud-*ri/elke s*rv]s zegg5 all5 e5p>ig1 dat ,petrus en ,paulus 9 ,rome1 soms met de nad]e tdsbepal+1 ond] ,n]o1 d5 m>teldood hebb5 ond]gaan4 ,ma> vol/rekt onbewsba> is1 dat ,petrus #bj #be j>5 9 ,rome heeft v]toefd1 dat h biss*op d] geme5te alda> en primas d] gans*e k]k is gewee/1 en dat ,l9us 9 episcopaat en primaat hem opgevolgd is4 ,imm]s1 #a ,h&4 #ab3ag b]i*t1 dat ,petrus ,j]uzalem v]liet1 niet lang vr d5 dood van ,h]odes1 vs4 #bc1 die 9 het ja> #dd /i]f4 ,dat h to5 na> ,rome is gegaan1 is niets dan e5 v]mo$5 en mi/ all5 grond4 ,ma> indi5 dit ook zoo w>e1 dan z\ da>b aan niets &]s dan aan e5 kort bezoek te ,rome g$a*t kunn5 word51 ev5als h to5 volg5s ,h>nack miss*i5 ook 9 ,cor9! is gewee/1 #a ,cor4 #a-c1 #i3e2 9 elk geval 0 ,petrus b de synode 9 ,hd4 #ae1 dat is 9 het ja> #dg1 9 ,j]uzalem t]ug4 #b ,9 d5 brief1 di5 ,paulus van ,cor9! uit ongeve] het ja> #ed-eh aan de geme5te te ,rome s*reef1 wordt met ge5 enkel woord van ,petrus' v]blf en arbeid te ,rome gewag gemaakt2 ev5m9 ges*i$t dit 9 de briev5 aan ,philemon1 ,colosse1 ,efeze1 welke ,paulus wa>s*nlk1 no* 9 di5 aan ,philippi1 welk5 h zek] uit ,rome s*reef 9 de j>5 #eg-eh ( #fa-fc2 en ook ,petrus maakt 9 zn e]/5 brief1 di5 h uit ,babylon1 #a ,petr4 #e3ac1 dat is miss*i5 ,rome1 s*reef1 met ge5 woord van ,paulus meld+1 zoodat ,zahn v]mo$t1 dat ,petrus jui/ 9 ,rome gewee/ is tuss*5 de e]/e en twe$e gevang5s*ap van ,paulus 91 to5 deze op reis 0 na> ,spanje1 en da> 9 het ja> #fd ond] ,n]o en e5 pa> j>5 vr ,paulus d5 m>teldood heeft ond]gaan4 ,niet lang] dan e5 halfja> ( e5 ja> heeft ,petrus dus 9 ,rome v]toefd4 #c ,9 ov]e5/emm+ met deze feit5 noemt de oud/e traditie ,petrus en ,paulus /e$s naa/ elka> en zegt1 dat niet ,petrus alle51 ma> ,petrus en ,paulus de geme5te te ,rome ge/i*t en beve/igd hebb51 ,clem5s #a ,cor4 #e4 ,cajus en ,dionysius van ,cor9! b ,euseb4 ,hi/4 eccl4 ,,ii #be1 #g4 #h4 ,ignatius1 ad ,rom4 #d4 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iii #a1 #a4 #c1 #a-c4 ,t]t4 de praescr4 #cf4 ,van e5 j>5lang v]blf en van e5 episcopaat van ,petrus te ,rome wet5 deze oude ges*i$5iss5 niets4 ,integ5deel1 volg5s d5 brief van ,clem5s uit de j>5 #ic-ie1 d5 9 ,rome om/reeks #ajj ( #ace-ade ges*rev5 ,pa/or van ,h]mas1 en d5 brief van ,ignatius aan de ,rome95 be/ond to5t]td1 dat is 9 elk geval om/reeks het e9de d] e]/e eeuw1 9 ,rome het mon>*is* episcopaat nog niet1 ma> w]d de geme5te geleid door e5 college van presbyt]s ( episcopi4 ,uit de biss*opsl/5 b ,hegesippus1 ,ir5aeus1 't ,murat4 fragm5t1 ,hippolytus1 ,t]tullianus1 ,epiphanius blkt1 dat m5 op het e9de d] twe$e en zelfs 9 het beg9 d] d]de eeuw ,petrus nog niet als biss*op van ,rome bes*\wd heeft4 ,de gewone voor/ell+ 0 to5 nog deze1 dat ,petrus en ,paulus de geme5te hadd5 ge/i*t en aan ,l9us d5 di5/ van het episcopaat hadd5 opg$rag51 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iii #c4 ,en vanaf ,l9us als e]/5 biss*op word5 dan de volg5de als twe$e1 d]de enz4 aang$uid1 zoo1 dat de apo/el5 ,petrus en ,paulus als 1 ib4 ,,iii #a1 #a aan h5 all5 voorafgegaan zn1 en de biss*opp5 na h5 gekom5 en elk&] opgevolgd zn 1 d4 i4 van d5 td d] apo/el5 af1 ,ir54 ,i #bg1 #a4 ,euseb4 ,hi/4 ,eccl4 ,v praef41 #bh1 #c4 ,epiph4 ha]4 #db1 #a4 #d ,e]/ 9 d5 td van ,victor ( ,zephyr9us1 #ahj-bag is deze oude traditie zoo gewzigd1 dat ,paulus hoe lang] hoe me] zn a&eel 9 de /i*t+ en beve/ig+ van de geme5te te ,rome v]loor en ,petrus uitsluit5d als de in/ell] van het episcopaat en da>na ook als de e]/e biss*op van ,rome voorge/eld w]d4 ,volg5s ,t]tullianus1 de pudic4 #ba noemde ,calixtus zi* re$s biss*op op d5 /oel van ,petrus4 ,/ephanus bewe]de1 p] successionem ca!dram ,petri hab]e1 ,cypr4 ,ep4 #ga1 #c4 #ge1 #ag4 ,en ,cyprianus duidde d5 /oel van d5 biss*op te ,rome doorloop5d als de ca!dra ,petri aan1 ,ep4 #ee1 #h4 #ei1 #ad4 ,om/reeks di5zelfd5 td kwam ook e]/ de leg5de op1 dat ,petrus #bj ( #be j>5 lang 9 ,rome ge>beid _h en er zoolang biss*op 0 gewee/4 ,eusebius spreekt 9 zne k]kges*i$5is nog niet van ,petrus als biss*op en noemt ,petrus en ,paulus nog naa/ elka>1 ,,iii #b1 ma> noemt ,,iii #d1 #i ,petrus alle5 en zegt ,,ii #ad1 #f1 dat ,petrus re$s ond] keiz] ,claudius na> ,rome is gekom51 om ,simon ,magus te be/rd54 ,hi] wordt tegelk de oorsprong d] leg5de ontdekt4 ,re$s vr het midd5 d] twe$e eeuw gold het 9 ,rome als e5 feit1 dat ,simon ,magus ond] ,claudius na> ,rome 0 gekom54 ,de om/reeks #afj ont/ane ,acta ,petri le]d5 9 aansluit+ aan ,hd4 #h1 dat ,petrus en ,simon ,magus veel met elka> hadd5 ge/r$54 ,deze ov]lev]+5 w]d5 gecomb9e]d en gav5 zoo geboorte aan de leg5de1 dat ,petrus ond] ,claudius na> ,rome 0 gekom5 en da> tot zn dood 9 #fd1 dus e5 tw9tigtal j>5 geleefd _h4 ,en ,eusebius en ,hi]onymus maakt5 ha> tot e5 be/&deel van de ,rooms*e traditie4 ,cf4 ,h]zog #aa1 #cge f4 ,hase1 ,prote/4 ,polemik ,s4 #aej f4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,conf4 #ij f4 ,h>nack1 ,die ,*ronologie d] alt*ri/l4 ,litt]atur bis ,eusebius ,i #ahig passim1 vooral ,s4 #aga f4 #bdj f4 #gjc f4 ,?4 ,zahn1 ,e9l4 9 das ,n4 ,t4 ,i #ahig ,,ii #ahii passim1 vooral ,,ii #ag-bg4 ,erbes1 ,die ,tode/age d] ,apo/el ,paulus und ,petrus und ihre rm4 ,d5kml]1 ,leipzig ,h9ri*s #ahii1 die me5t1 dat ,paulus d5 #bb ,febr4 #fc t] dood gebra*t is1 dat ,petrus1 da>van gehoord hebb5de1 na> ,rome is gekom5 en 9 het volg5d ja> alda> als m>tela> ge/orv5 is4 ,t5 zesde1 de ,rooms*51 (s*oon 9 de traditie na ,ir5aeus /eun v9d5de1 v]ke]5 teg5ov] de oud/e1 uit de e]/e en twe$e eeuw afkom/ige getuig5iss5 9 niet g]+e v]leg5heid4 ,ma> al z\d5 deze getuig5iss5 gun/ig] en me] 9 hun voordeel zn1 z moet5 to* all5 erk5n51 dat het primaat van d5 biss*op van ,rome geb\wd is op e5e hi/oris*e ond]/ell+1 n4l4 hi]op1 dat ,petrus 9 ,rome gewee/ is1 dat h da> het ambt van biss*op en primas heeft bekle$ en dit aan zn opvolg] heeft ov]g$rag54 ,nu is deze traditie1 ond]/el al1 dat z dit alles beve/igde1 to* sle*ts e5 hi/oris* getuig5is1 dat ook volg5s ,rome niet op onfeilb>e zek]heid do* sle*ts op hooge wa>s*nlkheid aanspraak kan mak54 ,het primaat van d5 biss*op van ,rome1 de k]kelke wa>digheid van d5 paus1 en dus de wa>heid d] ,rooms*e k]k en de zaligheid d] ,rooms*e k]kl$5 is op e5e hi/oris*e wa>s*nlkheid geb\wd1 die i$] oog5blik door nieuwe getuig5iss5 t5iet g$aan kan word54 ,de eeuwigheid hangt hi] aan e5 sp9rag4 ,do* da>b doet zi* voor ,rome nog e5e &]e moeilkheid voor4 ,de traditie b ,julius ,africanus1 ,orig5es1 ,eusebius enz4 v]haalt1 dat ,petrus vr zne reis na> ,rome 9 het twe$e ja> van keiz] ,claudius 9 ,antio*ie is gewee/ en da> het episcopaat heeft +e/eld1 ,h>nack1 t4 a4 p4 #aah4 #gje4 ,laat deze traditie nu op zi*zelve onbetr\wba> zn1 voor de ,rooms*5 is het to* moeilk h>e wa>heid te loo*551 wl z dan d5 s*n aannem51 van met twee mat5 te met54 ,do* ook afgezi5 van deze traditie1 het is all]wa>s*nlk/1 dat ev5als de &]e apo/el51 zoo ook ,petrus 9 v]s*ill5de geme5t5 het episcopaat heeft +e/eld4 ,wa>om is dan bepaald de biss*op van ,rome de opvolg] van ,petrus en de erfg5aam van het primaat8 ,petrus 0 volg5s ,rome to* ook primas1 to5 h te ,j]uzalem1 te ,antio*ie en eld]s zi* ophield4 ,b hem be/ond er dus 9 elk geval ge5 onv]brekelke b& tuss*5 zn primaat en het episcopaat van de geme5te te ,rome4 ,h _h dat primaat dus ev5go$ aan e5 &]5 biss*op dan di5 van ,rome kunn5 ov]drag54 ,heeft h1 als h1 wat ze] wa>s*nlk is1 ook eld]s episcopi 9 geme5t5 aan/elde1 het episcopaat wel ov]g$rag5 ma> het primaat uitdrukkelk g]es]ve]d1 totdat h dit aan d5 biss*op van ,rome kon ov]do58 ,en wa>om de$ h dan zoo8 ,op welk gezag h&elde h aldus8 ,welk bews is er1 dat ,l9us de opvolg] van ,petrus is1 niet alle5 9 het apo/olaat ma> ook 9 het primaat8 ,e5 hi/oris*1 k]kelk re*t1 dat het zoo altd opgevat is1 is hi]voor niet voldo5de1 want het betreft jui/ d5 grondslag1 wa>op heel de ,rooms*e k]k ru/4 ,er moet e5 goddelk re*t voor be/aan4 ,ma> dit is er niet2 ,*ri/us heeft met ge5 woord van ,petrus' episcopaat te ,rome no* van zn opvolg] alda> gesprok52 ,petrus zelf heeft no* volg5s de ,s*rift1 no* volg5s de traditie ook ma> 9 de v]/e v]te aang$uid1 dat de episcopus te ,rome zn e5ige1 w>e opvolg] 04 ,de v]b9d+ van het primaat met het ,rooms*e episcopaat ru/ dus alle5 op het feit1 dat ,petrus te ,rome gewee/ is en op de onhi/oris*e ond]/ell+1 dat h da> het ambt van biss*op en primas heeft bekle$4 ,ook al z\ dit laat/e hi/oris* jui/ zn1 dan gaf het nog niet wat het gev5 moet4 ,want dan ontbrak nog het /rikt noodzakelk bews1 dat ,petrus welbewu/1 met opzet1 kra*t5s apo/olis*e volma*t en goddelk5 la/1 dit episcopaat en dit primaat aan zn opvolg] te ,rome heeft will5 ov]drag5 en w]kelk ov]g$rag5 heeft4 ,dat is1 het primaat van d5 ,rooms*5 biss*op ov] de gans*e k]k hangt 9 de lu*t2 het kan ge5 jus div9um aanwz51 wa>op het ru/2 en het heeft zelfs ge5 betr\wb>51 hi/oris*5 grondslag4 ,de ,rooms*e !olog5 moet5 dan ook huns ondanks erk5n51 dat het primaat van d5 ,rooms*5 biss*op neb5 e9] unmittelb> gttli*5 ,grundlage1 nmli* d] ,e9setzung des ,primates als e9] dau]nd5 ,in/itution 7wat e*t] ook onbewsba> is71 au* e9e m5s*li* v]mittelte ,grundlage von ges*i*tli*] ,natur bezit1 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,ka?4 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #dbe4 ,da>om zn e9delk de ,rooms*e !olog5 ond]l+ ook niet e5/emmig ov] d5 a>d d] v]b9d+ van primaat en ,rooms* episcopaat4 ,sommig51 zooals ,dom9icus ,soto1 ,bann]1 ,m5doza e4 a4 zn van me5+1 dat die v]b9d+ sle*ts is ex jure ecclesia/ico en dat het primaat van d5 ,rooms*5 biss*opszetel op e5 &] kan ov]g$rag5 word54 ,ball]9i1 ,vei? e4 a4 lat5 de vraag onbesli/ en a*t5 ze hoog/ moeilk te beantwoord54 ,ma> ,cajetanus1 ,canus1 ,su>ez enz4 zn van oordeel1 dat ,petrus1 nadat h 9 ,antio*ie het episcopaat _h +e/eld1 e5e bzond]e goddelke op5b>+ ontv+ en kra*t5s deze het primaat onlosmakelk met het episcopaat te ,rome v]bond1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iv #cjj4 #cjc4 #caa4 #cda en voorts ,bell>m9us1 de ,rom4 pontif4 lib4 ,,ii4 ,!ol4 ,wirceb4 ed4 ,p>is4 #ahhj ,i #bfg-cjf4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ,lov4 #ahdc ,,viii #bie-dai4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #dbd-dce4 ,jans51 ,prael4 ,i #eab-ehb4 ,hett+]1 ,apol4 des ,*ri/4 ,,iv #ahig ,s4 #dii-fah4 ,w4 ,ess]1 ,des h4 ,petrus ,auf5?alt1 ,episkopat und ,tod zu ,rom41 ,breslau #ahhi4 ,joseph ,hollweck1 ,d] apo/4 ,/uhl und ,rom1 ,ma9z #ahie4 ,hoewel dit ges*il nog niet =meel tot besliss+ is gebra*t1 sprek5 paus51 concilin1 !olog5 mee/ t5 gun/e van het laat/e gevoel52 onwillekeurig gaan z altd van de onoplosb>e v]b9d+ van beide uit4 ,door d5 ,syllabus van ,pius ,,ix prop4 #ce is uitgemaakt1 dat de kiesg]e*tigd5 het primaat niet van de /ad ,rome en ha> biss*op op e5 &]e /ad en biss*op mog5 ov]drag54 ,alle5 blft de vraag ov]1 ( de paus zelf dit z\ mog5 do52 en dit is natuurlk alle5 door d5 onfeilb>e zelf te besliss54 ,de ,rooms*e ,*ri/5 is dus geh\d5 te geloov51 dat de geme5s*ap met de plaatselke k]k te ,rome noodzakelk tot de zaligheid is4 ,de zoog5aamde ka?olieke k]k is 9 d] wa>heid ,rooms*e k]k2 dat is ha> naam en ha> wez54 #f4 ,de ,rooms*e hi]>*ie lokte1 na>mate z zi* v]d] ontwikkelde1 te ern/ig] v]zet en teg5/& uit4 ,9 de ,middeleeuw5 /ond5 er v]s*ill5de sect5 op1 die ,rome als ,babel en d5 paus als d5 anti*ri/ v]wi]p54 ,en 9 de eeuw d] ,h]vorm+ breidde deze oppositie ov] heel de we/]s*e ,*ri/5heid zi* uit4 ,uit v]kla>b>e reactie kwam5 vel5 er toe1 om alle k]k9/ituut te v]w]p51 ( om da>9 sle*ts e5 vre1 willekeurige s*epp+ van de geme5te te zi51 ( ook om alle rege]+ d] k]k /ilzwg5d toe te k5n5 aan de *ri/elke ov]heid1 bov5 bl4 #bjv4 ,zelfs b de ,lu!rs*5 kwam de zelf/&ige rege]+ d] k]k niet tot ha> re*t4 ,wel g+ ,lu!r oorspronkelk uit van het algeme5e prie/]s*ap d] geloovig5 en van de k]k als geme5s*ap d] heilig54 ,ma> zn /&punt 0 ook hi] te an?ropologis*1 dan dat h uit de beld5is van het kon+s*ap van ,*ri/us e5 eig5 rege]+ voor zne k]k afleid5 kon4 ,d5 vorm van k]krege]+ a*tte h tot op zek]e hoogte e5e uitw5dige1 onv]s*illige zaak2 desnoods 0 e5e pauselke ( biss*oppelke rege]+ hem go$1 mits ze ma> ge5 h9d]nis 9 d5 weg legde voor de v]kondig+ van het evangelie1 ,art4 ,smalc4 ,,ii #d4 ,de k]k wordt alle5 zi*tba> 9 woord en sacram5t ma> hoeg5aamd niet 9 e5ige wze van inri*t+ ( vorm van rege]+2 ,*ri/us rege]t 9 zne k]k alle5 door het pr$ikambt4 ,deze ov]tuig+1 gevoegd b zne bes*\w+ van de ov]heid als praecipuum membrum ecclesiae1 bra*t ,lu!r ertoe1 om re$s 9 zn ges*rift ,an d5 *ri/l4 ,adel deuts*] ,nation #aebj de ov]heid tot het w]k d] re=matie op te roep54 ,9 #aebf v]zo*t h zelfs d5 keurvor/ van ,saks51 om het w]k d] visitatie t] h& te nem54 ,d5 #bg ,aug4 #aebf w]d te ,spi]s de re=matie ond] bes*]m+ d] vor/5 en /&5 geplaat/4 ,en van #aebg af b]u/te de rege]+ d] k]k 9 h&5 van de l&sov]heid4 ,de ordo ecclesia/icus 7de pa/ores7 behield wel de b$i5+ van woord en sacram5t1 de ordo oeconomicus 7de geme5te7 ontv+ het re*t van cons5sus en approbatio2 ma> de ordo politicus 7de ov]heid7 kreeg heel de ext]na gub]natio1 dat is1 het re*t tot aan/ell+1 ond]h\d1 ontslag d] pa/ores1 tot /i*t+ van k]k5 en s*ol51 tot regel+ d] godsdi5/oef5+51 tot re=matie d] le] enz41 en oef5de deze ma*t ond] ,melan*tons inspiratie s$]t #aebi door consi/oria uit4 ,de grond51 wa>op de ,lu!rs*5 dit uitgebreide re*t ov] de k]k aan de ov]heid toek5d51 w>5 v]s*ill5d4 ,ma> hetz de ov]heid bes*\wd w]d als plaatsv]vang/] d] biss*opp51 hetz ond]/eld w]d1 dat z deze ma*t /ilzwg5d van de k]k _h ontvang51 hetz ze als voornaam/e lid d] k]k w]d geerd1 altd kwam het to* hi]op ne]1 dat de k]k s*i] van alle eig5 rege]+ v]/ok5 04 ,ma> al deze /elsels van k]krege]+1 die td5s en na de ,re=matie 9 vele ,prote/ants*e k]k5 opgekom5 zn1 beantwoord5 niet aan wat de ,s*rift di5aanga&e le]t4 ,imm]s1 #a hoe nauw ond] ,israel het godsdi5/ige en het burg]lke lev5 v]bond5 01 er 0 to* ook to5 re$s ond]s*eid2 naa/ de kon+5 be/ond5 de prie/]s1 die e5e onafhankelke positie innam5 en tot e5e eig5e taak g]oep5 w>54 ,veel zelf/&ig] is de geme5te als het volk ,gods nog geword5 9 de dag5 des ,n4 ,te/4 ,want niet alle5 is z to5 uit de nationale v]h\d+5 van ,israel losgemaakt ma> z ontv+ ook op d5 ,p9k/]dag 9 d5 ,h4 ,gee/ e5 zelf/&ig lev5spr9cipe1 dat ha> teg5ov] /aat en maats*app e5 eig5 a>d en e5 onafhankelk be/aan s*5kt4 #b ,het wez5 d] k]k be/aat da>91 dat z e5e v]gad]+ van ,*ri/geloovig5 is4 ,als zoodanig is z niet en kan ze niet wez5 e5e /i*t+ van m5s*54 ,z ont/aat niet door d5 wil des vlees*es no* door d5 wil des mans1 ma> door geboorte uit ,god4 ,z is ge5 product van m5s*elke associatie no* van het go$v9d5 van d5 /aat1 ma> is 9 ha> oorsprong en wez5 e5 wond]1 vru*t van e5e bzond]e1 g5adige w]kzaamheid ,gods en da>om ook kra*t5s ha> a>d zelf/&ig1 onafhankelk1 vr teg5ov] alle gun/ ( ongun/ van m5s*54 #c ,re$s hi]uit vloeit voort1 dat de geme5te e5 eig5 rege]+ hebb5 moet4 ,z heeft e5 eig5 lev51 draagt 9 dat lev5 e5e bzond]e lev5swet1 welke ,god er9 gelegd heeft1 en eis*t da>voor vanzelf ook e5e vre1 zelf/&ige uit+4 ,het is niet jui/ te zegg51 dat de wze van inri*t+ en de vorm van rege]+ voor de k]k van ,*ri/us e5e onv]s*illige zaak is4 ,zoo los en onv]s*illig /aan wez5 en vorm1 het onzi*tb>e en het zi*tb>e1 het 9- en uitw5dige nooit naa/ ( teg5ov] elka>4 ,wel is wa> komt de k]k all]e]/ uit 9 de b$i5+ van woord en sacram5t1 9 de zuiv]heid van le] en van lev51 ma> de rege]+ d] k]k gaat niet buit5 dit alles om1 do* /aat er ze] nauw m$e 9 v]b&4 ,jui/ opdat woord en sacram5t zuiv] b$i5d en le] en lev5 da>na> +]i*t z1 is e5e go$e rege]+ van noode4 ,de beld5is is de ho(dzaak ma> de k]k5orde is het middel1 om de beld5is te h&hav54 ,en ev5go$ als e5 onzuiv]e beld5is ook de rege]+ v]vals*t1 gaat er van e5e sle*te rege]+ e5 b$]v5de invlo$ op de beld5is uit4 #d ,*ri/us heeft da>om aan zne geme5te e5e eig5e rege]+ ges*onk54 ,h riep1 bekwaamde en ord5de zelf de apo/el51 die het fundam5t d] k]k zn4 ,en deze apo/el5 hebb5 op hun beurt ond] zne leid+ de gewone ambt5 van opzi5]s en diak55 +e/eld1 opdat de geme5t5 van ,*ri/us 9 hunne afwezigheid en na hun dood niet van rege]+ v]/ok5 z\d5 zn4 ,ook deze gewone ambt5 hebb5 hun oorsprong 9 ,god1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,cor4 #ab3bh1 ,ef4 #d3aa en zn niet 9 d5 apo/olis*5 td gee9digd ma> zn da>toe +e/eld1 dat z blv5 z\d5 tot het e9de van deze b$eel+1 ,hd4 #ad3bc1 #a ,tim4 #c1 ,tit4 #a3e4 ,de ,s*rift is ge5 k]k5orde ma> z bevat to* beg9sel5 van k]krege]+1 welke niet zond] s*ade voor het gee/elk lev5 v]ona*tzaamd kunn5 word54 #e ,da>om is het ook niet go$ te zegg51 dat de geme5te van ,*ri/us zelve zi* na> d5 eis* d] om/&igh$5 e5e rege]+ kan gev5 ( deze /ilzwg5d ( opzettelk aan de *ri/elke ov]heid opdrag5 kan4 ,want (s*oon 9 zek]5 z9 gezegd kan word51 dat de geme5te zelve zi* h>e rege]+ geeft en het in/ituut d] k]k opri*t1 wl de apo/el5 b het in/ell5 d] gewone ambt5 de geme5t5 raadpleegd5 en dez5 de p]son5 voor die ambt5 aanwez51 to* is dat sle*ts 9 zek]5 z9 het geval4 ,het is altd ,*ri/us1 die tot de ambt5 roept en bekwaamt2 de geme5t5 kunn5 en mog5 de p]son5 aanwz51 ma> z zn da>b niet zelf/&ig en autonoom do* gebond5 aan de inzett+5 des ,he]52 z mog5 b de opri*t+ van het in/ituut niet willekeurig en na> eig5 inzi*t te w]k gaan1 ma> hebb5 ook da>9 te vrag51 wat de ,he]e wil dat z do5 zull54 ,da>om /aat het ook niet vr aan de geme5t51 om de ambt5 af te s*aff5 ( de rege]+ aan de *ri/elke ov]heid op te drag54 ,want al is het wa>1 dat er ond] e5e *ri/elke ov]heid en 9 e5e *ri/elke maats*app hoe lang] hoe me] ov]e5/emm+ en sam5w]k+ met de k]k zal kom5 9 d5 maat/af1 9 de beoordeel+ en 9 de h&hav+ van le] en lev51 to* blft ook dan nog de taak van k]k en /aat wez5lk ond]s*eid54 ,dezelfde zonde wordt &]s 9 de k]k dan 9 d5 /aat ge/raft2 de tu*t1 welke g5e oef5t1 v]s*ilt hemelsbre$ van de /raf1 welke deze oplegt4 ,de v]zorg+ d] arm51 het opzi*t ov] de kudde1 de b$i5+ van woord en sacram5t1 de roep+ en v]kiez+ d] di5>5 blft het onv]vreemdba> re*t en de dure pli*t d] geme5te4 ,dit hebb5 de ,g]e=me]d5 +ezi51 dank z hun diep besef van de s\v]e9iteit ,gods4 ,wie e5zdig van de go$heid ( de liefde ( het vad]s*ap ,gods uitgaat1 komt da> niet toe4 ,ma> wie niet e5e van ,gods deugd5 ma> al die deugd5 saam op d5 voorgrond /elt en van ,god als ,god uitgaat1 die kan niet &]s dan alle s*epsel 9 afhankelkheid en ootmo$ plaats5 ond] ,hem4 ,god is s\v]e91 altd en ov]al1 9 natuur en g5ade1 9 s*epp+ en h]s*epp+1 9 w]eld en geme5te4 ,zne inzett+5 en re*t5 zn de regel van ons lev51 want de m5s* is zn s*epsel1 aan ,hem ond]worp5 en tot vol/rekte gehoorzaamheid v]pli*t4 ,9 de k]k leidde dit vanzelf tot de he]lke beld5is van het kon+s*ap van ,*ri/us4 ,want ev5als ,god 9 het burg]lke lev5 om d] zonde wil de ov]heid _h +e/eld1 zoo heeft ,h zn5 ,zoon gezalfd tot kon+ ov] ,sion1 d5 b]g zn] heiligheid en heeft ,hem d] geme5te gegev5 tot e5 ,ho(d bov5 alle d+51 ,ps1 #b3f1 ,ef4 #a3bj1 ,phil4 #b3i-aa4 ,*ri/us is niet alle5 pr(eet1 die door zn woord en voorbeeld ond]w/2 niet alle5 prie/]1 die door zne (f]&e v]zo5t1 ma> ,h is ook kon+1 die de zn5 bewa>t en bes*]mt1 die da>toe met ma*t 9 hemel en a>de is bekle$1 en 9 veel wa>a*tig] z9 kon+ is dan e5ig w]elds* vor/4 ,h is dat niet alle5 na> zne ,goddelke ma> ev5ze] na> zne m5s*elke natuur2 de m5s* ,*ri/us ,jezus is v]hoogd aan 's ,vad]s re*t]h&4 ,en ,h 0 dit alles niet sle*ts van eeuwigheid en 9 de dag5 des ,o4 ,te/41 en td5s zn v]blf op a>de1 ma> ,h is dit alles nog h$5 t5 dage en tot het e9de d] eeuw52 ,h is gi/] en h$5 dezelfde en 9 d] eeuwigheid4 ,ja1 ,h is het ?ans 9 d5 /aat d] v]hoog+ 9 nog veel rk] z91 dan ,h het 0 9 d5 /aat d] v]n$]+ en 9 d5 td1 die da>aan voorafgegaan is4 ,want wel 0 ,h van eeuwigheid tot kon+ gezalfd en oef5de ,h dit ambt met dat van pr(eet en prie/] t]/ond na d5 val en tot d5 dood des kruises uit4 ,ma> om zne v]n$]+ heeft ,god ,hem uit]mate v]hoogd en e5 naam gegev5 bov5 all5 naam4 ,door de op/&+ is ,h v]ord9e]d en aange/eld als ,zoon ,gods 9 kra*t1 is ,h geword51 heeft ,h alle ma*t ontvang5 9 hemel en op a>de1 en rege]t nu1 totdat ,h het kon9krk voltooid en alle v&5 ond] zne voet5 zal gelegd hebb51 deel ,,iii #daev4 ,dit kon+s*ap van ,*ri/us valt 9 tween uite54 ,het is e5]zds e5 regnum pot5tiae1 ,ps4 #b3h1 #i1 #gb3h1 #aaj3a-c1 ,mt4 #bh3ah1 #a ,cor4 #ae3bg1 ,ef4 #a3ba1 ,phil4 #b3i-aa1 ,hebr4 #a3f1 #a ,petr4 #c3bb1 ,op4 #ag3ad4 ,opdat ,*ri/us 9 wa>heid kon+ ov] zn volk z1 die het v]lo/1 bes*]mt en bewa>t1 moet ,h ma*t hebb5 9 hemel en a>de1 ov] ,satan en w]eld4 ,het is e5 kon+s*ap d] ma*t1 ond]ges*ikt aan en middel voor zn kon+s*ap d] g5ade4 ,er ligt niet 91 dat de ,vad] van de rege]+ d] w]eld af/& heeft g$aan1 en dat alle gezag 9 de s*epp+ nu van ,*ri/us afdaalt en 9 zn naam wordt geoef5d4 ,ma> ,god heeft aan d5 ,middela> ,*ri/us op grond van zne volmaakte gehoorzaamheid het re*t en de ma*t ges*onk51 om zn volk uit de w]eld saam te v]gad]51 teg5 alle v&5 te bes*]m5 en die v&5 zelv5 volkom5 aan zi* te ond]w]p54 ,god rege]t de w]eld zoo1 dat ,*ri/us de ,heid55 mag eis*5 tot zn erfdeel en de e9d5 d] a>de tot zne bezitt+4 ,9 de v]hoog+ heeft de ,vad] zn5 ,zoon erk5d en aange/eld als e5 1 ,hebr4 #a3b4 ,ma> &]]zds is het kon+s*ap van ,*ri/us e5 regnum gratiae1 ,ps4 #b3f1 ,jes4 #i3e1 #f1 ,j]4 #cj3i1 ,eze*4 #cg3bd1 ,luk4 #a3cc1 ,joh4 #ah3cc1 ,ef4 #a3bb1 #d3ae1 #e3bc1 ,col4 #a3ah1 #b3ai4 ,en omdat dit kon+s*ap e5 geheel &] k>akt] draagt dan dat van de vor/5 d] a>de1 heet ,*ri/us 9 het ,n4 ,t4 veel me] ho(d dan kon+ d] geme5te1 deel ,,iii #dba4 ,het is imm]s e5 kon9krk d] g5ade1 wa>9 ,*ri/us he]s*t door zn ,woord en ,gee/4 ,zn ,woord komt uit het v]l$5e tot ons1 b9dt ons aan d5 hi/oris*5 p]soon en het 9 d5 td volbra*te w]k van ,*ri/us1 en vraagt van ons gelo( 9 d5 z9 van ass5sus1 cognitio4 ,ma> die n$]g$aald is1 is dezelfde ook1 die opgev>5 is v]re bov5 alle hemel51 die gezet5 is aan ,gods re*t]h& en met zne ,godheid1 maje/eit1 g5ade en ,gee/ 9 ons woont en nimm]me] van ons wkt4 ,het is de lev5de1 de aan de re*t]h& ,gods v]hoogde ,*ri/us1 die met bewu/heid en vrma*t zne geme5te v]gad]t1 zne v&5 v]w9t en de w]eldges*i$5is he5leidt na> d5 dag zn] p>\sie4 ,h is nog altd 9 d5 hemel als middela> w]kzaam1 en door zn ,gee/ op a>de 9 k]k en ambt1 9 woord en sacram5t teg5woordig4 ,ook de toepass+ des heils is zn w]k4 ,h is de h&el5de1 en ambt5 en b$i5+5 zn niets dan middel5 9 zne alma*tige h&4 ,ong]md is het da>om te d5k51 dat ,h de rege]+ zn] k]k op e5ig m5s*1 op e5 biss*op ( paus1 op e5 in/ituut ( sacram5t z\ hebb5 ov]g$rag54 ,h is en blft de ,he] uit d5 hemel1 die jui/ da>toe v]hoogd is tot ho(d d] geme5te1 opdat ,h zelf rege]5 en alle d+5 v]vull5 z\1 deel ,,iii #dji4 #ddi4 ,dit kon+s*ap van ,*ri/us 0 het ,mat]ialpr9zip van de ,g]e=me]de k]krege]+4 ,het w]d re$s uitgesprok5 door ,zw+li1 en ontwikkeld en geh&haafd door ,calvn2 het vond e5 plaats 9 bna alle beld5iss*rift5 en 0 van de #af;e eeuw af tot d5 huidig5 dag toe de drfkra*t tot be/rd+ van alle m5s*elke he]s*app 9 de k]k van ,*ri/us en tot h]w9n+ en bew>+ van h>e vrheid en zelf/&igheid4 ,cf4 ,helv4 ,i #ah4 ,helv4 ,,ii #ag4 ,gall4 #cj4 ,belq4 #ca4 ,scot4 #af4 ,we/m4 #be4 #cj4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ae1 #c-e4 ,m>tyr1 ,loci #djc4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #dfd4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #da4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #abe enz4 cf4 ,riek]1 ,grundstze ref4 ,kir*5v]f4 ,leipzig #ahii ,s4 #aje f4 #g4 ,het kon+s*ap van ,*ri/us ov] zne k]k be/aat da>91 dat ,h de zn5 door ,woord en ,gee/ v]gad]t en rege]t en b de v]worv5 v]loss+ bes*ut en beh\dt1 ,heid4 ,cat4 #ca4 #ed4 ,de k]k heeft ha> grondslag en e5heid 9 d5 raad ,gods1 9 het v]bond d] g5ade1 9 d5 p]soon van ,*ri/us1 ma> z moet1 als be/a&e uit m5s*51 v]gad]d en toegebra*t word5 door ,woord en door ,gee/4 ,deze v]gad]+ ges*i$t door ,*ri/us en gaat van ,hem uit4 ,ook al b$i5t ,h zi* da>b van ambt5 en g5ademiddel51 ,h is het to*1 die de weldad5 des v]bonds uitdeelt en da>door zne geme5te /i*t4 ,h b\wt zelf de geme5te op de rots d] beld5de apo/el51 ,mt4 #af3ai en dez5 zn het1 die als in/rum5t5 9 zne h& de geme5te b\w5 op ,hem als het fundam5t1 #a ,cor4 #c3aa4 ,*ri/us is de wn/ok1 en de geloovig5 zn de rank51 die uit ,hem voortkom51 sapp5 trekk5 en vru*t5 drag51 ,joh4 #ae4 ,*ri/us is het ho(d1 en de geme5te is het li*aam1 dat uit ,hem wordt saamgevoegd en zn wasdom bekomt1 ,ef4 #d3af1 ,col4 #b3ai4 ,*ri/us is de ,h]d]1 en de geloovig5 zn de s*ap51 die door ,hem word5 toegebra*t en tot ne kudde saamgevoegd1 ,joh4 #aj3af4 ,*ri/us is de ,he]1 die deg551 die g]$ word51 tot de geme5te toevoegt1 ,hd4 #b3dg4 ,wl de geme5te e5 organisme is1 gaat het ho(d aan de l$5 en de ecclesia univ]salis aan de ecclesia p>ticul>is vooraf4 ,de k]k 9 ha> geheel komt niet tot /& door de atomi/is*e saamvoeg+ van v]s*ill5de deel54 ,ma> de ecclesia ca?olica is er e]/1 z heeft ha> be/& 9 ,*ri/us1 kwam 9 de dag5 des ,n4 ,t4 het e]/ tot op5b>+ 9 de k]k te ,j]uzalem en breidde zi* dan v&a> 9 &]e plaats5 uit4 ,elke ecclesia p>ticul>is 7localis7 is da> t] plaatse1 wa> z optre$t1 e5e op5b>+ van de ecclesia ca?olica1 van het volk ,gods4 ,re$s kra*t5s ha> oorsprong /aat z met deze 9 onlosmakelk v]b&4 ,want ge5 enkele plaatselke k]k komt auto*?onis* uit het onbewu/e op1 ma> w]d geplant door het zaad des woords1 dat e5 &]e k]k da> t] plaatse /rooi5 de$4 ,wel is na> de le] d] ,h4 ,s*rift i$]e plaatselke k]k zelf/&ig1 e5e ecclesia completa1 hoe kle9 en g]+ z ook wez5 moge4 ,er zn ge5 mo$]k]k5 9 di5 z91 dat de e5e k]k ov] de &]e z\ mog5 he]s*52 no* ,j]uzalem no* ,rome heeft op zulk e5e rege]+ e5ige aanspraak4 ,alle k]k5 /aan gelk1 omdat z alle1 al is de e5e middelk]wze ook door de &]e ge/i*t1 op dezelfde wze1 d4 i4 re*t/reeks en vol/rekt van ,*ri/us afhankelk en aan zn woord gebond5 zn4 ,da>om hebb5 de ,g]e=me]d5 niet alle5 het v]b& hunn] k]k5 met die te ,rome v]brok5 ma> ook aan de diocese en de p>o*ie e5 e9de gemaakt4 ,e5 diocese to* is het k]kelk gebi$ van e5 biss*op1 die1 aan de ho(dk]k v]bond51 van da>uit heel d5 kr+ d] geloovig5 behe]s*t4 ,en e5e p>o*ie duidt de groep van geloovig5 op e5e bepaalde plaats sle*ts aan als object van de w]kzaamheid van d5 p>o*us4 ,beide begripp5 wz5 er op1 dat biss*op en p>o*us van buit5 af tot de geloovig5 gezond5 word51 en hoog als reg5t5 bov5 h5 /aan4 ,ma> dit is het geval niet4 ,elke k]k is zelf/&ig1 kie/ en roept h>e di5>5 en /aat 9 het k]kv]b&1 wa>9 z w]d opg5om51 met alle &]e k]k5 volkom5 gelk4 ,soms1 bv4 b de k]k5 d] ,hug5ot5 9 ,frankrk1 heeft het d5 s*n1 als( het v]b& geheel vr door conf$]atie is ont/aan4 ,ma> dat is to* de ,g]ef4 bes*\w+ niet1 welke op dit punt besli/ teg5 die d] ,indep5d5t5 ov]/aat4 ,b de bes*rv+ van het wez5 d] k]k g+5 alle ,g]e=me]de !olog5 van de ecclesia univ]salis uit en daald5 zoo tot de ecclesiae p>ticul>es af1 ,m4 ,vitr+a ,,ix #fj4 ,deze laat/5 zn plaatselke op5b>+5 van het ne my/ieke li*aam van ,*ri/us1 zn da>om gee/elk n1 /aan kra*t5s ha> hi/oris*5 oorsprong met elk&] 9 v]b& en zn tot het ond]h\d5 d] geme5s*ap met all51 die hetzelfde gelo( deela*tig zn1 van 's ,he]5 wege v]pli*t4 ,elke plaatselke k]k is da>om tegelk]td e5e zelf/&ige op5b>+ van het li*aam van ,*ri/us en e5 deel van e5 groot] geheel2 e5e ecclesia p>ticul>is1 die opkomt uit en gee/elk en hi/oris* met de ecclesia ca?olica 9 v]b& /aat1 cf4 ,riek]1 ,grundstze ref4 ,kir*5v]f4 #hj f4 ,en wat van elke plaatselke k]k geldt1 is ook op i$] h>] l$5 9 het bzond] toepasselk4 ,ge5 enkele k]k en ge5 enkel lev5d lidmaat dankt zn ont/aan aan eig5 wil ( aan het w]k van m5s*54 ,*ri/us heeft hem1 z het ook door middel van de b$i5+ des woords1 g]oep5 en v]gad]d1 en hem niet alle5 ma> all51 die l$5 d] geme5te zn4 ,zoo zn het dan niet w1 ma> is het ,*ri/us alle51 die bepaalt1 wie l$5 d] geme5te zn en met wie w 9 geme5s*ap hebb5 te lev54 ,het /aat niet aan ons believ5 al dan niet1 om b deze ( b g5e k]k ons te voeg52 ma> het is s*uldige pli*t van alle geloovig51 om zi* te voeg5 tot die k]k1 die het zuiv]/ als de k]k van ,*ri/us tot op5b>+ komt1 ,n$4 ,gel4 #bh4 ,ook hi] /aan de ,g]e=me]d5 teg5 de ,indep5d5t5 ov]4 ,de geloovig5 deel5 zi*zelv5 niet willekeurig 9 conv5tikels en congregaties 9 en lez5 zelv5 niet uit1 met wie z will5 saamv]gad]54 ,ma> op e5e bepaalde plaats behoor5 alle geloovig5 be5 en zn da> te zam5 het volk ,gods en de geme5te van ,*ri/us4 ,gelk ,god het is1 die de td5 v]ord5t en de bepal+5 van i$]s won+1 ,hd4 #ag3bf1 zoo is het ook ,*ri/us1 die1 b deze ord9antie des ,vad]s zi* aansluit5d1 de geloovig5 plaatselk v]gad]t en als e5e zelf/&ige ecclesia optr$5 doet4 ,natuur en g5ade w]d5 ook op dit punt door de ,g]e=me]d5 niet uit elk&] g]ukt1 no* v&ig teg5ov] elk&] ge/eld1 want de g5ade h]/elt de natuur en het evangelie is de v]vull+ d] wet4 ,to* is met deze e5heid d] plaatselke k]k de zoog5aamde k]spelvorm+ niet 9 /rd4 ,v]s*ill5de geme5t5 9 het ,n4 ,t41 ,j]uzalem1 ,rome1 ,cor9! enz41 w>5 elk op zi*zelf e5e e5heid2 die te ,j]uzalem /ond ond] hetzelfde college van apo/el5 en b5oemde 9 ha> geheel e5 zev5tal diak551 en die te ,rome1 ,cor9!1 ,colosse ontv+5 van ,paulus briev51 wa>9 alle geloovig5 t] zelfde plaats door hem als e5e e5heid word5 saamgevat4 ,ma> dat nam to* niet weg1 dat die geme5t5 b h>e v]gad]+5 9 v]s*ill5de geb\w5 sam5kwam5 en zoo we] ond]s*eid5e huisgeme5t5 vormd54 ,en da>toe moet elke k]k kom51 die tot e5 l$5tal van duiz5d5 ziel5 zi* uitbreidt4 ,gelk het dan geoorlo(d en pli*tmatig is1 om 9 v]s*ill5de geb\w5 saam te kom51 zoo is het ook 9 het belang van d5 gee/elk5 wel/&1 de rege]+ en de v]zorg+ d] geloovig5 gebod51 om aan elke groep van geloovig51 die 9 e5 bepaald geb\w v]gad]t1 e5 bepaald getal pr$ikant51 oud]l+5 en diak55 te v]b9d54 ,aan de e5heid d] k]k behoeft dit ge5 afbreuk te do51 wl die zi* 9 d5 k]k]aad1 9 het behe]1 9 het b]oep5 van pr$ikant5 enz4 uitsprek5 kan4 ,en soms zn b de groote uitbreid+ van vele /$5 9 d5 teg5woordig5 td /adsg$eelt5 me] 9 k>akt] van elk&] v]s*ill5d1 dan nabgeleg5 dorp5 ( vlekk5 en de k]k5 die da> zn ge=me]d4 ,9 deze plaatselke k]k5 /ort ,*ri/us all]lei gav5 uit1 niet alle5 zaligmak5de gav5 van w$]geboorte1 beke]+1 gelo( enz41 ma> ook gee/elke gav51 die ond] d5 naam van *>ismata bek5d /aan1 bov5 bl4 #bi4 ,9 d5 apo/olis*5 td 0 er e5e rke b$eel+ van2 ma> al zn z t5 deele van a>d en w]kzaamheid v]&]d1 z word5 ook ?ans nog door d5 ,h4 ,gee/ aan de geloovig5 ges*onk51 opdat z da>m$e elk&] di55 en als n li*aam zi* op5b>5 z\d54 ,de geme5te is niet onmondig1 z is ge5 ecclesia audi5s ( ordo oeconomicus1 die sle*ts te lui/]5 en te zwg5 heeft4 ,ma> z is de zalv+ van d5 ,heilige deela*tig1 be/aat uit vele l$51 die alle elk&] van noode hebb51 en mag de gav51 ha> ges*onk51 niet v]zuim54 ,elke geme5te is en moet zn e5 leg] des heils1 dat ond] ,*ri/us /rd vo]t teg5 duivel1 w]eld en vlees* en ge5 soldat5 k5t 9 ru/ ( op nonactiviteit2 e5e geme5s*ap van heilig51 wa>9 all5 ld5 en zi* v]bld5 met elka> en hunne bzond]e gav5 t5 nutte en t] zaligheid d] &]e lidmat5 gewilliglk en met vreugde aanw5d54 ,en gelk alle geloovig5 e5e gave hebb51 zoo /aan z ook all5 9 het ambt4 ,z hebb5 niet alle5 9 de k]k als organisme ma> ook 9 de k]k als in/ituut e5e roep+ en taak1 die hun van 's ,he]5 wege opgelegd is4 ,de apo/el5 gaan wel aan de k]k vooraf1 zn ha> grondlegg]s en b9d5 ha> aan hun1 d4 i4 aan ,gods woord4 ,ma> z /ell5 niet van te vor5 en niet eig5ma*tig ambtsdrag]s aan1 do* /i*t5 e]/ geme5t5 en lat5 dan door die geme5t5 zelve oud]l+5 en diak55 v]kiez54 ,aan het speciale ambt van opzi5] en armv]zorg] gaat da>om het algeme5e ambt d] geloovig5 vooraf4 ,*ri/us to* is 9 het midd51 wa> twee ( drie 9 zn naam v]gad]d zn1 ,mt4 #ah3ai1 #bj4 ,h heeft voor all5 d5 ,h4 ,gee/ v]worv51 die 9 alle geloovig5 als zn tempel woont1 ,hd4 #b3ag1 #a ,cor4 #f3ai1 ,ef4 #b3bb enz41 zoodat z1 met di5 ,gee/ gezalfd1 e5 heilig1 kon9klk prie/]dom zn1 #a ,petr4 #b3e1 #i2 pr(et51 die de deugd5 ,gods v]kondig51 zn naam beld51 en alle d+5 wet51 ,mt4 #h3ch1 #aj3cb1 #a ,joh4 #b3bj1 #bg2 prie/]s1 die hunne li*am5 /ell5 tot e5e lev5de1 heilige1 ,gode welbehagelke (f]&e1 ,rom4 #ab3a1 #a ,petr4 #b3e1 #i1 ,hebr4 #ac3af1 ,op4 #a3f1 #e3aj2 kon+51 die d5 go$5 /rd /rd51 zonde en w]eld en dood ov]w9n5 en e5s met ,*ri/us he]s*5 zull51 ,rom4 #f3ab1 #ac1 #a ,tim4 #a3ah1 #ai1 #b ,tim4 #b3ab1 #d3g1 #a ,joh4 #b3ac1 #ad1 ,op4 #a3f1 #b3bf1 #c3ba1 #bj3f1 en da>om d5 naam van ,*ri/551 gezalfd51 drag51 ,hd4 #aa3bf1 #bf3bh1 #a ,petr4 #d3af1 cf4 ,heid4 ,cat4 vr4 #cb4 ,deze pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid van de geloovig5 mag de uitoef5+ van e5 ambt heet54 ,imm]s re$s 9 het algeme5 is de m5s* er niet om zi*zelf1 ma> om ,gods wil4 ,god s*iep hem na> zn beeld1 opdat h ,hem k5n51 liefhebb5 en v]he]lk5 z\1 en dus als pr(eet1 prie/] en kon+ ,hem di55 z\4 ,ma> bepaaldelk is ,*ri/us door d5 ,vad] tot middela>1 tot kne*t des ,he]51 tot pr(eet1 prie/] en kon+ aange/eld1 om dit w]k1 dat de m5s* nagelat5 en v]/oord _h1 w$]om tot /& te br5g5 en te voltooi54 ,en da>toe word5 nu ook de geloovig5 g]oep54 ,als gezalfd51 die de geme5s*ap met ,*ri/us deela*tig zn1 zn z g]oep5 tot e5zelfde w]k1 di5/ en /rd1 ,joh4 #ab3bf1 #ad3ab4 ,van het oog5blik hunn] roep+ af zn de geloovig5 hun zelfs niet me] ma> behoor5 z ,*ri/us toe2 z zn zne di5/kne*t51 hebb5 zn wil te do5 en zn w]k te volbr5g54 ,z zn het z\t d] a>de1 het li*t d] w]eld en hebb5 9 en t5 opzi*te van de k]k bepaaldelk e5e drierlei taak4 ,t5 e]/e zn z v]pli*t1 zi* b de k]k te voeg54 ,z /aan niet op zi*zelf1 ma> zn l$5 van het li*aam van ,*ri/us en hebb5 dus de geme5s*ap da>m$e te zoek5 en te ond]h\d54 ,t5 &]e zn z 9 die geme5te g]oep5 tot all]lei w]kzaamheid1 tot het aanlegg51 d] gav5 t5 nutte van &]51 tot het m$e ld5 en zi* v]bld5 met de bro$]51 tot het bezoek5 van de sam5kom/5 d] geloovig51 tot het v]kondig5 van 's ,he]5 dood1 tot het opzi*t hebb5 op elk&]1 tot het di55 en uitdeel5 9 b>mh>tigheid enz4 ,en e9delk zn z elk op zne wze en 9 zne mate ook tot =matie en re=matie d] k]k v]pli*t4 ,als er erg5s t] w]eld geloovig5 zn1 en er be/aat ge5 geleg5heid1 dat di5>5 van eld]s de v]kiez+ tot de door ,*ri/us +e/elde ambt5 leid5 en d5 v]koz55 de h&5 oplegg51 dan hebb5 z zelv5 het re*t1 om sam5 9 d5 naam des ,he]5 ambtsdrag]s te v]kiez5 en te ord554 ,zoo ges*i$de feitelk te ,ma9z en te ,p>s 9 #aeee1 cf4 ,le*l]1 ,ges*4 d4 ,synodal- und ,presb4 ,v]fassung1 #ahed ,s4 #fe4 #ff4 ,d\m]gue1 ,jean ,calv9 #ahii ,i #bcb2 zoo oordeeld5 de ,g]e=me]d51 ,voetius1 ,desp4 ,causa ,papatus p4 #bfh sq41 en zoo 0 ook het gevoel5 van ,lu!r1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #cbg4 ,het ambt hangt to* van ge5 successie af1 het ont/aat niet door ov]dra*t2 het b]u/ op de gave en de roep+ van ,*ri/us en op de aanwz+ zn] geme5te4 ,en die geme5te is zelve mondig en de gav5 des ,h4 ,gee/es deela*tig2 de gav51 tot het ambt van noode1 zn niet ess5tieel v]s*ill5d van die1 welke aan alle geloovig5 ges*onk5 word52 da>om kan z uit ha> midd5 dieg55 aanwz51 die 9 bzond]e mate met ambtelke gav5 v]si]d zn en h5 9 ,*ri/us' naam roep5 en v]kiez5 tot het ambt4 ,ma> da>uit vloeit ook voort1 dat de geloovig5 zelv5 desnoodig tot re=matie d] k]k mog5 voorts*rd54 ,als e5e k]k 9 h>e ambt5 en b$i5+5 toont1 zi*zelve en h>e ord9antin me] autoriteit toe te k5n5 dan d5 woorde ,gods en zi* duidelk als e5e vals*e k]k op5ba>t1 dan hebb5 de geloovig5 het heilig (ficie en d5 s*uldig5 pli*t1 om zi* af te s*eid5 en w$]om k]kelk te gaan lev5 na> des ,he]5 woord1 ,n$4 ,gel4 art4 #bh4 #bi4 #h4 ,op de basis van deze gav5 en dit ambt all] geloovig5 heeft ,*ri/us ook bzond]e ambt5 9 de geme5te +e/eld4 ,de apo/el5 d$5 hi]b wel m9i/]ieel5 di5/ ma> ,*ri/us is het to*1 die deze ambt5 geeft1 en de p]son5 ertoe bekwaamt en v]kie/4 ,9 de ,rooms*e k]k bewe]de e*t] ,ri*]1 de ecclesia/ica et politica pote/ate #afaa1 dat ,*ri/us alle ma*t prim>ie1 proprie et ess5tialit] aan de k]k en dan in/rum5talit]1 m9i/]ialit] et quoad exsecutionem aan paus en biss*opp5 _h opg$rag51 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #djd4 ,lu!r leidde 9 d5 e]/5 td uit het algeme5e prie/]s*ap d] geloovig5 af1 dat b$i5+ van woord en sacram5t eig5lk aan all5 ges*onk5 0 ma> orde%alve door e5 hunn] w]d uitgeoef5d1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #cbg4 ,g]e=me]d5 drukk5 zi* soms zoo uit1 als( de ma*t d] di5>5 eig5lk aan de geme5te toebehoort en door h5 9 ha> naam wordt uitgeoef5d1 ,amesius1 ,m$4 ,i #ce1 #f4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #bd1 #g4 #h4 #ai4 #bf4 ,me]mal5 wordt het beeld gebruikt1 dat1 gelk de m5s* ziet door het oog en hoort door het oor1 zoo de geme5te de in/itutaire w]kzaamh$5 door de ambt5 v]ri*t4 ,en 9 d5 nieuw]5 td is de voor/ell+ algeme51 dat het ambt e5 orgaan d] geme5te is4 ,dit alles is sle*ts t5 deele jui/4 ,9 ,mt4 #ah3ag geeft ,jezus de sleutelma*t wel aan heel de geme5te1 ma> ,h gebruikt dit woord da> nog 9 gans* algeme55 z91 zond] meld+ te mak5 van de organisatie1 die lat] +evo]d z\ word54 ,zoodra deze er is1 zi5 w1 dat de sleutelma*t b de apo/el5 en dan b de opzi5]s b]u/4 ,ook kan de ma*t 9 het algeme5 aan de k]k ges*onk5 heet51 wl z tot ha> heil en wel/& /rekt1 en dus1 indi5 niet =malit]1 dan to* f9alit] aan ha> is ges*onk54 ,z is toti quidem ecclesiae ad illius dificationem de/9ata1 ma> proprie a solis ejus m9i/ris tract&a1 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,xvi #gj1 cf4 teg5 ,ri*] ,petavius1 de eccl4 hi]4 ,,iii c4 #ad-af4 ,de ambt5 9 de k]k van ,*ri/us zn ge5 he]s*appvo]5de ma> e5 di55de ma*t2 z zn er t] wille d] geme5te1 #a ,cor4 #c3bb1 ,ef4 #d3ab2 ,paulus noemt zi* met zne m$$i5>5 zelfs 1 #b ,cor4 #d3e4 ,het doel van de k]k als in/ituut ligt 9 de v]gad]+ d] uitv]kor551 9 d5 opb\w van het li*aam van ,*ri/us1 9 de volmak+ d] heilig5 en alzoo 9 de v]he]lk+ ,gods1 ,ef4 #d3aa4 ,god _h zek] ook wel zond] e5ig middel van k]k ( ambt1 woord ( sacram5t zn volk tot de zaligheid kunn5 leid54 ,ma> zn welbehag5 is gewee/1 om zne uitv]kor55 te v]gad]5 door d5 di5/ van m5s*52 de k]k heeft de salus electorum tot doel2 de ambt5 zn necessitate hypo!tica noodzakelk1 ,gall4 #be4 ,belg4 #cj4 ,helv4 ,,ii #ah4 ,voetius1 ,pol4 ,i #ag4 ,,iii #bac4 ,vitr+a1 ,,ix #aca sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #bb4 ,ma> to*1 al zn de ambt5 9 di5 z9 om de geme5te1 z zn to* niet ha> orgaan1 en hebb5 niet van ha> hun ma*t ontvang54 ,imm]s1 9 het ,o4 ,t4 w]d5 ,mozes en ,a>on1 prie/]s en pr(et5 door d5 ,he]e g]oep5 en aange/eld2 9 het ,n4 ,t4 zn de apo/el51 ,paulus inbegrep51 re*t/reeks door ,*ri/us zelv5 v]kor5 en bekwaamd4 ,vals*e pr(et5 en apo/el5 hebb5 jui/ ge5 z5d+ van ,godswege en kom5 alle5 9 hun eig5 naam1 ,j]4 #cb3ba1 #cb1 ,joh4 #e3dc1 ma> de w>e di5>5 b]oep5 zi* op hunne z5d+ van ,godswege en ontle55 da>aan hun ma*t en autoriteit1 ,jes4 #f3h1 ,j]4 #a3d1 ,hos4 #a3a1 ,rom4 #a3a1 ,gal4 #a3a enz4 ,da>om1 al zn z ook t5 di5/e van de geme5te1 z heet5 to* 1 ,col4 #a3g1 ,hd4 #bj3bd1 #a ,tim4 #a3ab1 1 ,rom4 #a3a1 ,gal4 #a3aj1 #b ,petr4 #a3a1 1 ,hd4 #bf3af1 #a ,cor4 #d3a1 1 ,hd4 #af3ag1 1 #a ,cor4 #c3i1 die1 de mond ,gods en gezant5 t5 behoeve van ,*ri/us znde1 van ,*ri/us' wege bidd51 dat m5 zi* met ,god late v]zo551 #b ,cor4 #e3bj1 en zond] m5s*5 te behag51 het evangelie v]kondig51 dat hun toebetr\wd is1 #a ,!ss41 #b3d en de v]borg5h$5 van ,*ri/us uitdeel51 #a ,cor4 #d3a4 ,da>om /aan z als opzi5]s en v]zorg]s ook bov5 de geme5te1 zn h>e 1 1 1 zn voor h>5 gee/elk5 wel/& v]antwoordelk1 en hebb5 op h>e a*t+ en gehoorzaamheid aanspraak4 ,en dit geldt niet alle5 van de buit5gewone ma> ook van de gewone ambt54 ,ook deze word5 door ,*ri/us gegev51 ,mt4 #i3ch1 #bc3cd1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,cor4 #ab3e1 #bh1 ,ef4 #d3aa4 ,er is ge5 pr$ik+ zond] z5d+1 ,rom4 #aj3ae4 ,niem& mag zi* deze e]e nem51 dan die van ,god g]oep5 is1 ,joh4 #aj3a1 #b1 ,hebr4 #e3d4 ,al is het ook1 dat alle geloovig5 tot v]kondig+ van het evangelie g]oep5 zn1 ,hd4 #h3d1 #ac3ae1 #a ,cor4 #ad3bf2 dit te do5 met ma*t en gezag 9 des ,he]5 naam1 tot e5e reuke des lev5s t5 lev5 ( e5e reuke des doods t5 doode1 v]eis*t e5e speciale z5d+ en opdra*t4 ,de weg1 wa>langs ,*ri/us zne di5>5 9 het ambt zet1 loopt ov] vocatie1 exam9atie en ord9atie4 ,s$]t de roep+ niet me]1 gelk tot pr(et5 en apo/el51 op buit5gewone wze tot iem& komt1 is z alle5 k5ba> aan de sam5/emm+ d] 9- en d] uitw5dige roep+4 ,de inw5dige roep+1 welke dus van de bov5natuurlke en buit5gewone wel te ond]s*eid5 is1 be/aat #a 9 de v]le5+ d] gav51 die tot het ambt v]eis*t word51 #b 9 de zuiv]e1 opre*te en /&va/ige bege]te1 die iem& na> het ambt doet /rev51 en #c 9 de ban+ d] weg51 welke tot het ambt leid51 ,g]h>d ,loc4 ,,xxiii cap4 #c1 ,voetius ,pol4 ,eccl4 ,,iii #ebi4 ,moor ,,vi #bhb4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 nova ,i #ae4 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 ,,xvii #ab4 ,vitr+a ,,ix #bih4 ,deze inw5dige1 subjectieve roep+ moet ha> wa>m]k en zegel ontvang5 9 de uitw5dige roep+ door de geme5te1 wl ook op dit t]re9 dwal+ en v]leid+ niet uitgeslot5 is1 ,n$4 ,gel4 art4 #ca4 ,da>om /aat deze uitw5dige roep+ niet teg5ov] de inw5dige ma> z gaat ev5go$ als deze van ,*ri/us uit4 ,h alle5 kan roep5 en roept 9 d] wa>heid4 ,ma> deze uitw5dige roep+ is middellk en ges*i$t door de geme5te 9 ,jezus' naam4 ,de ,s*rift laat hi] ge5 twfel ov]1 ,hd4 #a3bc1 #f3b-f1 #b ,cor4 #h3ai1 cf4 bov5 bl4 #gi4 ,9 de e]/e eeuw5 oef5de de geme5te dit re*t ook feitelk uit2 zelfs de biss*op w]d door de geme5te gekoz51 cf4 ,sohm1 ,kir*5re*t #ei4 #bbi4 #bga4 #bge4 #bhb4 #bhe1 ,a*elis1 ,lehrb4 d4 prakt4 ,!ol4 #a ,s4 #adg en oud]e litt4 b ,vitr+a ,,ix #cjh-caj4 ,de v]kiez+ van d5 paus1 d5 biss*op van ,rome1 door de k>d9al51 d4 i4 oorspronkelk het presbyt]ie d] plaatselke geme5te alda>1 is nog e5 ov]blfsel van het vroeg] gebruik4 ,ma> langzam]h& w]d het re*t d] geme5te bep]kt en t5 laat/e 9 de ,rooms*e hi]>*ie aan d5 paus1 en ond] invlo$ van e5 humani/is* /aatsre*t door ,era/ian5 en ,remon/rant5 aan de ov]heid toegek5d4 ,zelfs 9 de ,g]e=me]de k]k5 0 hi]ov] groot v]s*il4 ,al hield m5 9 !orie /a&e1 dat het re*t tot b]oep+ van di5>5 des woords b de geme5te b]u/te1 practis* w]d dit dikw]f ze] bep]kt en aan d5 k]k]aad ( aan patron5 ( aan de ov]heid ( aan gem5gde colleges afge/aan1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #c1 #aa-ae4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #eeg sq4 #ehj sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #bd4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #caa-cba4 ,moor ,,vi #bhh-bih4 ,aan de &]e zde is e*t] ook de dwal+ van ,grotius1 ,puf5dorf e4 a4 te v]md51 als( de keuze d] k]k$i5>5 e5 natuurre*t van de geloovig5 w>e1 ev5als het re*t1 om e5 be/uur te v]kiez51 b de l$5 e5] v]e5ig+ b]u/1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #caj4 ,want de k]k is ge5 v]e5ig+1 die door d5 wil van m5s*5 tot /& komt1 ma> e5e /i*t+ van ,*ri/us4 ,alle ma*t1 welke d] geme5te toekomt1 is ha> da>om door ,*ri/us ges*onk52 z is ge5 re*t ma> e5e gave4 ,de geme5te is ge5 democratie1 wa>9 het volk zi*zelf rege]t4 ,ma> ,*ri/us rege]t 9 ha>1 en de keuze d] geme5te heeft ge5 &]e beteek5is dan dat z de gav5 opm]kt en de p]son5 aanw/1 welke ,*ri/us voor het ambt heeft be/emd4 ,v&a> dat de geme5te wel kie/1 ma> die keuze /aat ond] leid+ van h51 die re$s 9 hun ambt zn1 van apo/el51 evangeli/5 enz41 ,hd4 #a3ae1 #f3b1 #ad3bc1 ,tit4 #a3e1 en lat] van naburige biss*opp51 ,sohm1 t4 a4 p4 ,voorts is de keuze niet vol/rekt vr1 ma> gebond5 aan voorwa>d5 en v]eis*t51 die door ,*ri/us voor het ambt zn aangegev51 ,hd4 #a3ba1 #f3c1 #a ,tim4 #c4 ,en e9delk /aat iem& nog niet 9 het ambt1 als h door de geme5te gekoz5 is1 ma> moet5 hem da>na de h&5 word5 opgelegd1 ,hd4 #f3f enz4 ,keuze door de geme5te en leid+ door d5 k]k]aad behoor5 dus sam5 te gaan b de roep+ tot e5 ambt 9 de geme5te van ,*ri/us1 hetz de k]k]aad zi* b de b]oep+ b9de aan e5e nom9atie d] geme5te ( aan e5e keuze d] geme5te uit e5e nom9atie van d5 k]k]aad4 ,ma> met de keuze van de geme5te en de b]oep+ door d5 k]k]aad 7vocatio /ricte sic dicta71 is de uitw5dige roep+ nog niet afgeloop54 ,z zet zi* voort 9 de beproev+1 het ond]zoek ( exam54 ,natuurlk is deze niet vol/rekt noodzakelk2 als de geme5te besli/ weet1 dat h1 di5 z roept1 de v]eis*te gav5 bezit1 is v]d] ond]zoek ov]bodig4 ,ma> de geme5te is niet onfeilba> en kan zi* v]giss52 z deelt zelve de gav5 niet uit ma> kan alle5 opm]k51 aan wi5 ,*ri/us gav5 tot zn di5/ heeft ges*onk54 ,om da>9 nu zoo veilig mogelk te gaan1 /elt z na de roep+ nog e5e beproev+ 91 /rekk5de om d] geme5te de zek]heid te v]s*aff51 dat de b]oep5e de v]eis*te gav5 bezit4 ,re$s ,paulus eis*te da>om #a ,tim4 #c3cj1 dat de diak55 --en het bew/1 dat dit ook re$s b de presbyt]s gebruikelk 0-- op e5e ( &]e ons onbek5de wze z\d5 beproefd word5 en da>na1 als z onb]ispelk blek5 9 le] en lev51 z\d5 di554 ,da>op b]u/te het re*t1 wa>van de k]k lat] gebruik g+ mak51 om vr de aanva>d+ van het ambt e5 proeftd te /ell5 ( ook e5 exam5 af te nem51 ,b+ham1 ,orig9es eccles4 or ! ,antiq4 ( ! ,*ri/4 ,*ur*1 ,london #ahdc ,,ii #bbe4 ,hi] te l&e /ond5 de ,g]ef4 k]k51 nadat de univ]siteit te ,leid5 0 opg]i*t1 het re*t tot afnem+ van het 7p]emptoir7 exam5 aan de pr(essor5 af en v]g5oegd5 zi* met hun te/imonium academicum1 ,syn4 ,midd4 vr4 #c4 's ,gr4 art4 #ah4 ,ma> langzam]h& wi/5 z ov]al1 behalve 9 ,gron+51 het re*t om het p]emptoir en het praep>atoir exam5 af te nem51 met groote moeite en niet zond] veel teg5/&1 zelfs van ,voetius en ,maccovius1 aan de pr(essor5 te ontnem5 en voor zi*zelve te beh\d54 ,da>gelat5 de vraag1 ( de k]k5 niet go$ do51 als z b het afnem5 d] exam9a 9 de classes zi* van de hulp d] pr(essor5 b$i551 het re*t tot het in/ell5 van zulk e5 ond]zoek komt na> de ,h4 ,s*rift1 de ,g]ef4 beld5is en ook na> d5 a>d d] zaak aan de k]k5 toe4 ,de s*ool neme h>e exam5s af1 ma> de k]k5 h\d5 het re*t1 om te b]oep51 om te beproev51 om te z5d51 om ma*t te gev5 tot b$i5+ van woord en sacram5t4 ,het eig5lke1 k]kelke exam5 is da>om het p]emptoir exam52 het praep>atoir is1 (s*oon re$s v]meld 's ,grav4 art4 #ah1 van ond]ges*ikte beteek5is1 w]d e]/ langzam]h& +evo]d vooral t5 gevolge van de ,remon/rants*e twi/51 en 0 volg5s ,voetius' getuig5is1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #eag1 e]/ 9 #affi algeme5 9 gebruik4 ,het di5de alle51 om de voorloopig gexam9e]d5 e5 td lang 9 het h\d5 van propositin ond] leid+ van e5 pr$ikant en k]k]aad zi* te lat5 oef554 ,b de vocatie en exam9atie komt t5 slotte nog de ord9atie1 die vooral door de h&oplegg+ ges*i$t4 ,deze 0 ond] ,israel 9 gebruik b zeg5+1 ,g54 #dh3ad1 ,lev4 #i3bb1 (f]&e1 ,ex4 #bi3aj1 ,lev4 #a3d1 bes*uldig+1 ,lev4 #bd3ad1 b ,leviet5wd+1 ,num4 #h3aj1 b aan/ell+ tot e5 ambt1 ,num4 #bg3ah-bc1 lat] ook b in/allatie van re*t]s en promotie van le]a>s1 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes ,,ii #aii4 ,jezus legde de h&5 op1 om te g5ez51 ,mt4 #h3ae1 #i3ah1 ,mk4 #e3bc cf4 #b ,kon4 #d3cd1 #e3aa en te zeg551 ,mt4 #ai3ae1 7,luk4 #bd3ej71 en het volk he*tte da>aan groote wa>de1 ,mt4 #i3ah1 ,mk4 #e3bc1 #g3cb1 ma> n]g5s lez5 w1 dat ,h alzoo ook de$ b de aan/ell+ tot e5 ambt4 ,zne apo/el5 /elde ,h alle5 aan met het woord1 zond] e5ige c]emonie1 ,mt4 #aj3av41 #bh3ai4 ,b de aan/ell+ van ,mat?ias1 ,paulus1 ,b>nabas1 ,silas1 ,lukas enz4 wordt n]g5s van e5e h&oplegg+ meld+ gemaakt2 e5 algeme5 gebruik b de inleid+ tot e5 k]kelk ambt 0 z zek] niet4 ,ma> de h&oplegg+ _h plaats b g5ez+1 ,hd4 #i3ab1 #ag1 b me$eel+ van de gave des ,gee/es1 ,hd4 #h3ag-ai1 b de aan/ell+ van diak551 #a ,tim4 #d3ad1 #b ,tim4 #a3f2 volg5s #a ,tim4 #e3bb 0 z b de ord9atie tot e5 k]kelk ambt algeme5 9 gebruik en volg5s ,hebr4 #f3b behoort z tot de e]/e beg9sel5 d] le] van ,*ri/us4 ,do* e5e reele m$$eel+ van de gee/elke ambtsgav5 0 z niet4 ,want ,hd4 #f3c le]t1 dat de diak551 die v]koz5 w]d51 van te vor5 re$s moe/5 zn vol des ,h4 ,gee/es en d] w%eid4 ,9 ,hd4 #ac3c4 ges*i$t de h&oplegg+ niet b de ord5+1 ma> b de uitz5d+ van ,b>nabas en ,paulus1 die te vor5 re$s 9 het ambt /ond54 ,volg5s #a ,tim4 #a3ah1 #d3ad w]d de aan/ell+ van ,timo!us tot evangeli/ door pr(etis*e getuig5iss5 en door h&oplegg+ van het presbyt]ium bekra*tigd4 ,en wel wordt #b ,tim4 #a3f de ambtsgave g$a*t als ges*i$ 1 ma> #a ,tim4 #d3ad zegt1 dat z ges*onk5 w]d en 2 e5 bews da>voor1 dat pr(etie en h&oplegg+ niet de oorsprong van de gav5 w>51 ma> het middel1 wa>door z 9 d5 di5/ d] geme5te ov]geleid en da>voor be/emd w]d54 ,van de apo/el5 g+ dit gebruik d] h&oplegg+ ov] 9 de *ri/elke k]k1 die ha> toepa/e b d5 doop1 b g5ez+1 b de w$]opname van gevall55 en kett]s1 b het huwelk1 b de boete en b de ord5+4 ,9 het laat/e geval w]d het re*t1 om ha> toe te pass51 9 lat] td alle5 aan d5 biss*op toegek5d en als v]le5+ van e5e bzond]e ambtsgave opgevat4 ,teg5ov] ,gno/icisme en ,montanisme to* w]d de wa>heid d] k]k da>m$e betoogd1 dat de biss*opp5 9 de geme5t51 die door de apo/el5 w]d5 ge/i*t1 de bewa>d]s d] zuiv]e traditie w>54 ,z hadd5 deze zelv5 van de apo/el5 ontvang5 en onges*ond5 aan hunne opvolg]s ov]gegev54 ,de successio ab initio decurr5s1 met #b ,tim4 #b3b betoogd1 lev]de da>voor d5 wa>borg1 want het ambt sloot de me$eel+ van e5 bzond]5 ambtsgee/ 91 di5 de ambtsdrag] beh\dt ook al is h p]soonlk nog zoo goddeloos4 ,de h&oplegg+ 0 9 de oude k]k zek] gebruikelk b de ord5+ tot presbyt]1 diak5 en de lag]e ambt51 g+ altd met geb$ gepa>d en w]d nog lang5 td opgevat als symbolis* teek5 van de me$eel+ d] ambtsgave4 ,manus impositio1 quid e/ aliud nisi oratio sup] hom9em8 ,aug4 de bapt4 #c1 #af4 ,ma> all5gs w]d z bes*\wd als e5 sacram5t1 dat ex op]e op]ato e5 "* indelebilis aanbra*t1 ,trid4 #bc c4 #g4 de ref4 c4 #c4 #aj4 ,cat4 ,rom4 ,,ii #g1 #bi4 ,bell>m9us1 de cl]icis ,i #ad4 ,de ,lu!rs*5 v]wi]p5 ze e]/1 ma> nam5 ze lat] we] op en k5d5 er soms groote wa>de aan toe1 ,apol4 ,conf4 art4 #ac1 cf4 ,h]zog #aa1 #hj4 ,de ,g]e=me]d5 oordeeld5 e5p>ig1 dat de h&oplegg+ ge5 bevel van ,*ri/us en dus niet vol/rekt noodzakelk 04 ,ma> t]wl sommig5 ha> nuttig1 e]bi$wa>dig en navolg5swa>d a*tt51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #c1 #af4 #ad1 #bj4 #ai1 #ca1 ,aretius1 ,spanheim1 ,koelman1 ,pligt d] oud]l4 en diak55 #ahhi bl4 #ecv41 hield5 &]5 ha> voor e5 adiaphoron en ontri$5 ha> gebruik uit vrees voor sup]/itie1 ,syn4 ,emd5 art4 #af4 ,dordr4 #aegd art4 #bd ,midd4 #aeha art4 #d4 ,dordr4 #aegh art4 #e4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #deb4 #egi4 ,moor ,v #ceb-cef4 ,,vi #cbg-cca4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #bji4 #cec-ceg4 ,e5 wez5lk elem5t van de ord5+ is z niet1 want no* b ,jezus zelf1 no* b de apo/el51 no* ook b de oud]l+51 ,hd4 #ad3bc1 #bj3bh1 wordt er e5ige meld+ van gemaakt4 ,ook kan en mag z niet opgevat word5 als me*anis*e m$$eel+ van e5 bzond]5 ambtsgee/4 ,want z s*5kt niet do* ond]/elt na> de ,s*rift de voor het ambt v]eis*te *>ismata4 ,z is ook niet met de v]kiez+ ( roep+ tot het ambt id5tis* ma> volgt da>op en kan da>om niet &]s zn dan e5e op5b>e aanwz+ van d5g5e1 die tot e5 ambt g]oep5 is1 en e5e ple*tige inleid+ en be/emm+ tot dat ambt4 ,ev5als het tr\w5 voor de ov]heid het wez5 van het huwelk niet is en de kron+ d5 kon+ niet maakt1 zoo is ook de ord9atio1 met ( zond] h&oplegg+1 ge5 m$$eel+ van het ambt ( van e5 ambtsgee/4 ,z is alle5 de ple*tige1 op5lke v]kl>+ voor ,god en zne geme5te1 dat de g]oep5e langs wettig5 weg en mitsdi5 van ,godswege gezond5 wordt1 dat h de v]eis*te gav5 bezit en als zoodanig door de geme5te ontvang51 erk5d en geerd moet word54 ,cf4 ,sohm1 ,kir*5re*t #ef f4 ,art4 ,h&auflegung en ,ord9ation 9 ,h]zog4 ,zahn1 ,e9l4 9 das ,n4 ,t4 ,i #dfe4 ,a*elis1 ,lehrb4 d] prakt4 ,!ol4 ,leipzig #ahih ,i #aci-agc4 #i4 ,ov] het aantal ambt51 dat ,*ri/us 9 zne geme5te +e/eld heeft1 be/aat er 9 de *ri/elke k]k groot v]s*il4 ,9 d5 apo/olis*5 td 0 uit d5 a>d d] zaak de gr5s tuss*5 buit5gewone en gewone ambt5 en zoo ook tuss*5 ambt5 en gav5 nog niet s*]p getrokk54 ,ma> de hi]>*is*e ontwikkel+1 die met het opkom5 van het episcopaat e5 aanvang nam1 b]o(de de geme5te van alle vrheid en zelf/&igheid en zond]de de ambt5 door e5e bre$e klove van ha> af4 ,de l$5 d] geme5te w]d5 de laici1 die1 van alle rege]+ uitgeslot5 en voor hun zaligheid van prie/] en sacram5t vol/rekt afhankelk1 niets hebb5 te do5 dan te lui/]5 en te gehoorzam54 ,en door e5 speciaal k>akt] en e5 bzond]5 ambtsgee/ van h5 ges*eid51 /aan hoog bov5 h5 de cl]ici1 die e5 afzond]lk5 /& vorm51 door successie zi* voortplant51 en ook zond] e5 bepaald5 di5/ 9 de geme5te tot de klasse d] gee/elk5 kunn5 behoor54 ,deze cl]ici zn 9 twee rang5 v]deeld1 ord9es m9ores 7non sacri7 en ord9es majores 7sacri74 ,de ord9es m9ores1 wa>toe de acolu?i1 exorci/ae1 lectores en o/i>ii behoor51 w>5 e]/ vrwillige di5/5 van geme5tel$5 ma> w]d5 9 de e]/e helft d] d]de eeuw 9 ,rome georganise]d tot lag]e ambt51 wl z tot het heilige 9 betrekk+ /ond5 en da>aan 9 m9d]e ( me]d]e mate deel hadd52 hoewel dikw]f alle5 9 naam1 zn z ook ?ans nog voorb]eid+ voor de hoog]e ambt51 ,sohm1 ,kir*5re*t #abh4 ,moell]-von ,s*ub]t1 ,kir*5ges*4 ,i #cgj4 ,wiel&1 ,die g5et4 ,entw4 d] sog54 ord9es m9ores 9 d5 #c er/5 ,jahrh41 ,freiburg ,h]d] #ahig en da>b ,s*r]'s ,!ol4 ,lit4 ,z4 #ahih n4 #a4 ,re$s b de ord9es m9ores komt het /rev5 voor d5 dag1 om ze van de geme5te los te mak5 en ze 9 te lv5 9 de k]kelke hi]>*ie4 ,ma> veel /]k] is dit b de ord9es majores het geval4 ,deze omvatt5 de drie ambt5 van biss*op1 presbyt] en diak51 ma> van deze drie is eig5lk het biss*oppelk ambt alle5 ov]geblev54 ,9 dit episcopaat zn wel all]lei ond]s*eid+5 aangebra*t van jurisdictie en digniteit1 zoodat m5 spreekt van a>tsbiss*opp51 patri>*51 metropoliet5 enz41 ma> deze ond]s*eid+5 mak5 op de e5heid en het wez5 van het biss*oppelk ambt ge5 inbreuk4 ,zelfs het pauselk ambt is ess5tieel e5 biss*opsambt1 sle*ts tot de gans*e k]k uitgebreid en da>toe met bzond]e gav5 toeg]u/1 niet hi]atis* ma> alle5 hi]>*is* van het gewone biss*opsambt v]s*ill5d4 ,dit biss*oppelk ambt is 9 de ,rooms*e k]k eig5lk het e5e1 w>e ambt4 ,nadat het 9 de twe$e eeuw uit het presbyt]aat zi* ontwikkeld _h1 trok het de le]1 de traditie1 de jurisdictie aan zi*1 s*eidde zi* door successie1 tonsuur1 coelibaat van de geme5te af en maakte presbyt]s en diak55 all5gs tot zne organ54 ,nog b9n5 d5 kr+ des ,n4 ,te/4 treff5 w aan het ho(d d] geme5te e5 raad van presbyt]s1 e5 presbyt]ium1 aan1 #a ,tim4 #d3ad1 en zulk e5 raad bleef1 ook nadat e5 hunn] tot biss*op zi* v]hev5 _h1 nog lang om hem he5 be/aan4 ,ma> deze raad v]loor me] en me] elk5 b& met de geme5te1 w]d e5 kapittel van d5 biss*op en di5de1 om ond] hem kra*t5s e5e door hem v]le5de volma*t als b$i5a>s van het heilige1 vooral van het sacram5t1 op te tr$54 ,ev5zoo v]&]de spo$ig het diakonaat geheel van k>akt]4 ,to5 de prie/]- en (f]idee +ang vond1 w]d het 1 ,hd4 #f3b1 niet me] van de v]zorg+ d] behoeftig5 ma> van hulpdi5/ b de eu*>i/ie v]/aan4 ,de biss*op w]d hoogeprie/]1 de presbyt]s w]d5 prie/]s en de diak55 w]d5 leviet51 die1 de arm5zorg aan p>ticuli]5 en kloo/]ord5 ov]lat5de1 d5 biss*op t] zde /ond5 b de b$i5+ d] mis4 ,t]wl op deze wze presbyt]s en diak55 geheel en al van de geme5te afgezond]d en tot organ5 van d5 biss*op w]d5 gemaakt1 is deze zelf bepaaldelk door ne ma*t van alle &]e ond]s*eid54 ,het biss*oppelk ambt is e5 prie/]lk ambt1 ma> v]bond5 met de ma*t om het voort te plant51 met de vis g5]ativa sac]dotii2 het wa>borgt het voortbe/aan van het sac]dotium en dus de voortplant+ van de k]k4 ,de biss*op is het punctum sali5s 9 de k]k2 leek51 diak551 presbyt]s kunn5 tdelk ontbrek5 ma> de biss*op niet2 wa> h is1 is de k]k1 want h is de drag] d] le]1 de voortplant] d] prie/]s*ap4 ,de presbyt]s zn ook prie/]s1 bevoegd om de sacram5t5 te b$i551 ma> z mog5 niet ord551 z miss5 de vis g5]ativa sac]dotii1 hun prie/]s*ap is onvru*tba>1 z zn di5>5 en help]s van d5 biss*op1 omdat deze niet ov]al kan zn en niet alles kan do54 ,presbytoraat en diakonaat zn b ,rome v]l5g/ukk5 van het episcopaat2 het zn drie grad5 9 het ne sac]dotium1 niet geco- ma> gesubord9e]d4 ,de presbyt] is ook diak51 de biss*op is ook presbyt]2 telk5s /gt de ambtsgave e5 trap hoog]1 totdat z culm9e]t 9 d5 biss*op1 (1 gelk de volg5de p>agraaf zal aanwz51 9 d5 paus4 ,cf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 suppl4 qu4 #cd-dj4 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iv di/4 #bd4 ,bonav41 ,brevil4 ,,vi #ab4 ,conc4 ,trid4 sess4 #bc4 ,cat4 ,rom4 ,,ii c4 #g4 ,bell>m9us1 de cl]icis ,i c4 #aa sq4 ,d5s1 ,!ol4 ,,vii #ej sq4 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 ,,ii #cae-cce4 ,seydl1 ,d] ,diakonat1 ,reg5sburg #ahhd4 ,v]+1 ,lehrb4 des ka?4 ori5t4 und prot4 ,kir*5re*ts1 ,freiburg #ahic ,s4 #eeh f41 enz4 ,teg5ov] deze hi]>*ie /elde ,lu!r zi* tevr$5 met de h]/ell+ van het oorspronkelk pr$ikambt4 ,wel a*tte h tot oef5+ d] tu*t e5 raad van oud/5 en tot v]zorg+ d] arm5 e5 raad van diak55 noodig4 ,ma> deze ambt5 w]d5 to* van wege de ongeleg5heid d] td5 niet h]/eld2 z w>5 ook niet zoo noodig als het episcopale1 gee/elke pr$ikambt1 het ,pf>ramt1 dat het voornaam/e ambt is en wa>door ,*ri/us 9 het bzond] zne k]k rege]t4 ,het oud]l+5- en diak5ambt w]d5 da>om 9 de ,lu!rs*e k]k v]vang5 door consi/orie en k]kvoogd2 de ,rooms*e ord9es maakt5 plaats voor d5 ordo ecclesia/icus1 politicus en oeconomicus4 ,cf4 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #ech f4 ,conf4 ,aug4 en ,apol4 art4 #e4 #ad4 #bh4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxiii vooral #bcb4 #bcc4 ,sohm1 ,kir*5re*t #dfj-edb4 ,a*elis1 ,lehrb4 d4 prakt4 ,!ol4 ,i #fj f4 ,da>5teg5 is de presbyt]ale k]krege]+ te dank5 aan ,calvn4 ,wel w]d5 er re$s vr hem1 o4 a4 door ,oecolampadius te ,bazel 9 #aecj pog+5 beproefd1 om t5 behoeve d] k]kelke tu*t het ambt van oud/5 9 te /ell51 ma> ,calvn heeft dit to* het e]/ uitgevo]d en het oud]l+5ambt tot e5 k5m]k d] ,g]e=me]de k]krege]+ gemaakt1 ,le*l]1 ,ges*4 d] ,presb4 u4 ,syn4 ,v]fassung1 ,leid5 #ahed en art4 ,presbyt] 9 ,h]zog4 ,h g+ da>b uit van het woord ,gods4 ,want al is het ook1 dat k>akt] en om/&igh$5 ,calvns oog op5d5 voor de beteek5is d] ambt5 9 de ,h4 ,s*rift1 to* is de presbyt]ale k]krege]+ door hem niet uit e5ig ab/ract beg9sel ma> uit het woord ,gods afgeleid en op zn gezag 9 de k]k +evo]d4 ,9 d5 nieuw]5 td is m5 wel van e5 ,geme9depr9zip gaan sprek5 en heeft m5 da>uit e5 soort van presbyt]ale en diakonale ambt5 opgeb\wd2 e5e geme5te _h re*t1 om zi*zelve te rege]51 ev5als op /aatkundig gebi$ het volk hoe lang] hoe me] invlo$ op de rege]+ v]krgt1 zoo ,/ahl en vele jong]e k]kord5+5 b ,riek]1 ,grundstze ref4 ,kir*5v]f4 #acj f41 en ev5zoo _h e5e geme5te organ51 d4 i4 diak55 en diakoness5 noodig tot uitoef5+ van het w]k d] inn]5 ,mission1 ,paul ,wur/]1 ,die ,lehre v4 d4 inn]5 ,mission1 ,b]l9 #ahie ,s4 #abh f4 ,ma> dit is e5e gans* &]e voor/ell+1 dan die m5 b ,calvn en de ,g]e=me]d5 aantreft4 ,al is het ook1 dat z de rege]+ d] k]k da>m$e a&r+51 dat z &]s ev5m9 als e5 volk ( e5e maats*app kan be/aan1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #aa1 #a4 a ,lasco1 ,op4 ,,ii #de2 to* leid5 z de ambt5 niet uit de geme5te ma> uit de in/ell+ van ,*ri/us af4 ,de k]k als geme5s*ap d] heilig5 is niet autonoom2 z is niet vr1 om zi* al dan niet1 zoo ( &]s 9 te ri*t51 ma> z is ook op dit punt aan het woord ,gods gebond5 en v9dt da>9 de beg9sel5 aangewez5 en de ln5 getrokk51 welke z b de rege]+ d] k]k te volg5 heeft4 ,het 0 algeme5e ov]tuig+1 dat de rege]+ d] k]k 9 sub/antie op e5 jus div9um b]u/5 moe/1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #c1 #a4 #d1 #a4 ,conf4 ,gall4 #be4 #bi4 ,belg4 #cj4 ,helv4 ,,ii #ah1 vooral de ,we/m4 synode b ,neal1 ,hi/orie d] ,purit4 ,,ii #a bl4 #ahbv4 ,ma> da>b v]loor m5 to* niet uit het oog1 dat de ,s*rift ge5 wetboek 01 no* 9 all]lei bzond]h$5 afdaalde en ze] veel aan de vrheid d] k]k5 ov]liet1 ,syn4 ,wezel ,i #i4 #aj4 ,emd5 #ai-ba4 ,we/m4 ,i #f4 ,zelfs ov] de ambt51 welke ,*ri/us 9 zne k]k +e/eld _h1 0 er niet g]+ v]s*il4 ,voore]/ w>5 er1 die teg5 e5 episcopaat 9 d5 z9 van e5e sup]9t5d5tuur ge5 bezwa> hadd51 a ,lasco1 ,op4 ,,ii #ea4 #eg4 ,knox1 ,fir/ ,book ( ,discipl9e1 cf4 ,s>avia1 ,scultetus1 ,bo*>tus1 ,spanheim ,jr41 ,til5us1 ,=besius a ,corse e4 a4 b ,m4 ,vitr+a ,,ix #baj sq4 ,dan 0 er v]s*il ov]1 ( het doctor5ambt1 opgevat als pr(essoraat 9 de !ologie1 e5 afzond]lk1 k]kelk ambt vormde dan wel ( het1 wl van ge5 apo/olis*e in/ell+1 sle*ts 9 ruim] z9 zoo g5oemd kon word51 cf4 mne r$e ov] het ,doctor5ambt1 ,kamp5 #ahii4 ,v]volg5s sprak51 afg$a*t van het doctoraat1 sommig5 liev] van drie ambt5 pa/or1 presbyt] en diak51 ,calvn1 ,ordonn4 eccl4 ,syn4 ,wezel c4 #b4 #d4 #e4 ,emd5 #ac4 #ad4 ,dordr4 #abv4 ,midd4 #b4 's ,grav4 #b4 ,dordr4 #b2 &]5 noemd5 twee ambt51 presbyt] en diak5 en v]deeld5 dan het e]/e 9 le]- en rege]\d]l+s*ap1 a ,lasco ,op4 ,,ii #ea en vele ,s*ots*e en ,am]ikaans*e k]k5ord51 b ,riek]1 ,grundstze ref4 ,kir*5v]f4 #ajd2 zelfs w>5 er1 die de presbyt]ale k]krege]+ wel nuttig ma> niet kra*t5s e5 jus div9um noodzakelk vond5 en de ond]s*eid+ van le]- en rege]\d]l+5 v]wi]p51 ,cappellus1 ,!ses ,salm4 ,,iii #ccj4 ,burmannus1 ,synopsis ,,viii #g1 #dav4 e4 a4 b ,m4 ,vitr+a ,,ix #bce sq4 ,voorts w]d de ond]s*eid+ van diak55 9 die voor arm5 en voor krank5 door ,calvn wel +evo]d1 ,in/4 ,,iv #c1 #i ma> sle*ts zeld5 ov]g5om51 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #gfg4 ,syn4 ,wezel4 c4 #e2 en door &]5 het ambt van diakoness5 h]/eld1 ,junius1 ,op4 ,i #aefg4 ,walaeus1 ,op4 ,i #dff4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,ii #ejh sq4 #ebi2 en ook 0 volg5s sommig5 9 ,hd4 #f niet de in/ell+ van het diakonaat b]i*t en dit ambt da>om niet van ,goddelk5 oorsprong1 ,cappellus e4 a4 b ,m4 ,vitr+a ,,ix #bgg sq4 ,en e9delk 0 er nog v]s*il ov] de wze van v]kiez+1 ov] het bekle$5 van e5 ambt zond] e5 bepaald5 di5/ 9 de geme5te1 ,heidegg]1 ,corpus ,!ol4 ,,ii #ega1 ov] het nut d] h&oplegg+1 zo[el 9 het algeme5 als vooral b de beve/ig+ van oud]l+5 en diak551 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #dff1 ov] de h]hal+ van de beve/ig+ b h]b5oem+ van oud]l+5 en diak551 ,moor ,,vi #cbi1 ,m4 ,vitr+a ,,ix #cfa1 ov] d5 duur van het oud]l+s*ap1 ,rutg]s 9 de ,h]aut #idd-idh enz4 ,de beh&el+ van al deze ond]w]p5 hoort 9 het k]kre*t ?uis4 ,ma> zooveel mag veilig gezegd1 dat de ,g]e=me]d51 door de h]/ell+ van het oud]l+5- en het diak5ambt naa/ dat van d5 di5a> des woords1 het zuiv]/ de g$a*te d] ,s*rift hebb5 gegrep5 en het kra*tig/ de re*t5 d] geme5te hebb5 erk5d4 ,ov] de k]k is ,*ri/us alle5 kon+2 h>e rege]+ is 9 het onzi*tb>e /rikt mon>*aal4 ,en kon+ 0 ,h niet alle5 9 het v]l$51 ma> ,h is het nog4 ,van uit d5 hemel rege]t ,h zne geme5te op a>de door zn ,woord en zn ,gee/1 door zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid4 ,deze drie ambt5 zet ,h op a>de voort1 niet uitsluit5d ma> to* ook door middel van de ambt51 die ,h +e/eld heeft4 ,9 het zi*tb>e is zne rege]+ niet democratis* no* mon>*aal no* olig>*is*1 ma> ari/ocratis*-presbyt]aal4 ,het zn de 1 de be/51 niet 9 geld en go$ ma> 9 gee/elke gav51 die ,h zelf bekwaamt en door de geme5te voor zn5 di5/ aanwz5 laat4 ,door h5 zorgt ,h voor de gee/elke en voor de /(felke belang5 van zne geme5te4 ,door het le]a>sambt ond]w/ ,h1 door het oud]l+5ambt leidt ,h1 door het diak5ambt v]zorgt ,h zne kudde2 en door alle drie bew/ ,h zi* te zn onze hoog/e pr(eet1 onze eeuwige kon+ en onze b>mh>tige hoogeprie/]4 #di4 ,,de ,,ma*t ,,d] ,,k]k4 #a4 ,de k]k behoort ev5m9 als de /aat tot de oorspronkelke in/ell+5 van het m5s*elk gesla*t4 ,de oud/e vorm van sam5lev+ 0 de familie1 wa>9 het burg]lk en het godsdi5/ig lev5 nog ine5ge/r5geld lag5 en ond] leid+ /ond5 van d5 vad] ( a>tsvad]1 die pr(eet1 prie/] en kon+ 0 9 zn gez94 ,de zonde e*t] maakte voor het beh\d van het m5s*elk gesla*t de in/ell+ van k]k en /aat noodzakelk4 ,9 het gebod van de dood/raf op m5s*5moord1 ,g54 #i3f1 /elt ,god pr9cipieel de ov]heid 92 en deze tre$t dan ook weldra na d5 tor5b\w ond] de leid+ van ,gods voorzi5igheid b alle volk5 op1 9 welke de m5s*heid v]deeld wordt4 ,zoodra er e5e ov]heid op/aat1 komt er vanzelf ook e5e zek]e ond]s*eid+ en s*eid+ tuss*5 het burg]lke en het godsdi5/ige lev52 naa/ de vor/5 tr$5 er prie/]s op4 ,da>m$e is dan vanzelf de mogelkheid van bots+ gegev52 de gr5z5 word5 b de volk5 telk5s v]s*ill5d getrokk5 en de b&5 op ond]s*eid5e wze gelegd4 ,t]wl 9 het ,oo/5 ov] het algeme5 de ma*t d] vor/5 aan de prie/]s*ap ond]worp5 is1 is 9 het ,we/51 b ,griek5 en ,rome951 de godsdi5/ e5 politiek belang en zn de prie/]s beambt5 van d5 /aat4 ,e5e volkom5e s*eid+ kwam 9 de oudheid n]g5s voor2 e5 neutrale /aat is da> t5 e55male onbek5d4 ,de /aat ond]h\dt en bes*]mt d5 godsdi5/1 desnoods met v]bann+ en dood/raf 7,socrates71 want deze is de grondslag en wa>borg van zn eig5 be/aan4 ,ook ,israel 0 van huis uit patri>*aal +]i*t en 9 huisgez9n51 familin1 gesla*t5 en /amm5 +$eeld4 ,ond] de kon+5 bleef de g5ealogis*e indeel+ be/aan en gaf aan de /aats9ri*t+ e5 democratis*5 /empel1 zoodat de ho(d5 d] /amm5 enz4 9 de volksv]gad]+5 ov] gewi*tige zak5 te besliss5 hadd54 ,re$s ond] dez5 patri>*al5 rege]+svorm 0 er ond]s*eid tuss*5 burg]lke en godsdi5/ige belang51 tuss*5 ,mozes en ,a>on1 tuss*5 s*rv]s1 en ri*t]s1 1 t] e5e1 en prie/]s en leviet5 t] &]e zde4 ,alle5 9 het opp]/e g]e*t%(1 dat te ,j]uzalem geve/igd 0 en ov] ze] moeilke gevall5 te oordeel5 _h1 hadd5 ook prie/]s zitt+1 ,deut4 #ag3h-ac1 #ai3ag1 #ah4 ,onjui/ is het da>om1 te zegg51 dat ond] ,israel k]k en /aat n w>54 ,beide w>5 9 wett51 in/ell+51 ambt51 ambtsdrag]s1 en t5 deele zelfs 9 l$5 duidelk van elka> ond]s*eid51 cf4 ,ho$emak]1 ,k]k en ,/aat 9 ,israel1 9 het tds*rift ,tr(fel en ,zwa>d #ahih bl4 #bjh-bcg4 ,de prie/]s moe/5 di55 9 d5 tempel1 met de (f]&5 des volks tot ,god nad]51 aan het volk ,gods g5ade en zeg5 uitdeel51 en het ond]wz5 9 de wet1 ,lev4 #i3bb1 #aj3aa1 #ba3h1 ,num4 #f3bb1 #af3e1 ,eze*4 #dd3bc1 ma> z moe/5 ook voor zi*zelf (f]51 ,lev4 #i3g1 #af3f1 w>5 gebond5 aan de wet1 ,deut4 #cc3aj1 ,j]4 #ah3ah en voor hun lev5sond]h\d van het volk afhankelk1 ,lev4 #bc3aj1 ,num4 #ah3h-cb enz4 ,ook hadd5 z ge5 geheime le] ( kun/1 ge5 /aatkundige ( burg]lke ma*t1 ge5 hi]>*is*e he]s*app2 e5 prie/]/aat is ,israel nooit gewee/1 de vrheid des volks 0 op alle mani] teg5ov] d5 prie/]/& gewa>borgd4 ,de pr(et5 trad5 vr op1 hadd5 het woord ,gods te v]kondig51 moe/5 zond] sp>5 aan ,israel zne zond5 bek5d mak5 en volk en ov]heid ,gods oordeel5 aanzegg51 ma> z hadd5 ge5 &]e ma*t dan de ma*t van het woord4 ,vreemdel+5 kond5 door de besnd5is ,israel word5 +elfd1 ,ex4 #ab3dh1 en onre95 en melaats*5 blev5 burg]s1 ook al w]d5 z tdelk afgezond]d4 ,ondanks de s*eur+ _h de godsdi5/ige e5heid des volks op zi*zelve ze] go$ kunn5 blv5 be/aan4 ,ma> het eig5a>dige van ,israels inri*t+ be/ond nu da>91 dat al deze wett51 ambt5 en in/ell+5 door ,god gegev5 en geh&haafd w]d52 ,israel 0 e5e !ocratie2 ,god 0 zn wetgev]1 re*t] en kon+1 ,jes4 #cc3bb4 ,er 0 da>om op ge5 enkel gebi$ 9 ,israel plaats voor e5e onafhankelke s\v]e9iteit2 ook de kon+ mo*t ge5 despoot zn1 ma> moe/ door ,god v]koz51 uit het midd5 d] bro$]5 g5om5 en aan ,gods wet gebond5 word51 ,deut4 #ag3ad-bj1 #a ,sam4 #aj3be4 ,bov5 alle ambt51 in/ell+5 en p]son5 /ond de wet ,gods1 die heel het lev5 van ,israel regelde en door all5 zond] ond]s*eid geh\d5 moe/ word52 ,israel moe/ e5 heilig volk en e5 prie/]lk kon9krk zn1 ,ex4 #ai3c1 ,deut4 #g3f4 ,da>uit vloeit voort1 dat1 zond] dat het ond]s*eid tuss*5 burg]lk en godsdi5/ig lev5 w]d uitgewis*t1 de ov]heid to* ook op ha> t]re9 de wet ,gods _h te h&hav54 ,afgod]1 beeld5di5/1 toov]1 ,godsla/]+1 ,sabbats*5nis enz41 alle zond5 teg5 de e]/e tafel1 w]d5 da>om m5igmaal met d5 dood ge/raft1 ,ex4 #bb3ah1 #bj1 ,lev4 #bj3b1 #f1 #bg1 #bd3aa-af1 ,num4 #be3e1 #g1 ,deut4 #ac3a-e1 #ag3b-g1 #ah3i-ab1 #bj1 #a ,kon4 #ae3ab1 #ah3dj1 #b ,kon4 #i3g1 #bd1 #cc1 #aj3f1 #aa1 #ag1 #ahv41 #aa3ae1 #ab3b1 #ah3d1 #b ,*r4 #ae3ac1 #ag3f1 #bi3aj1 #ca3a1 #cd3e1 #cc4 ,de godsdi5/ 0 e5e nationale zaak1 zonde 0 misdaad1 ov]tr$+ van de e]/e tafel d] wet 0 v]brek+ van het v]bond4 ,ma> da>b di5t to* b$a*t1 dat de wet sle*ts ze] we9ige1 algeme5e regel5 gaf1 en de voltrekk+ d] /raf dikw]f aan ,god zelv5 ov]liet2 dat het dood5 van de ,kananiet51 van ,agag1 van ,a*abs huis op zi*zelf /a&e gevall5 w>51 dat ,jehu's v] veel v]d] g+ dan het gebod ,gods1 dat de re=matie d] kon+5 zi* mee/ bepaalde tot het uitroei5 d] afgodsbeeld5 en tot h]/el van d5 publiek5 di5/ van ,jahveh1 dat ongelo( en kett] ond] ,israel door ge5 inquisitie w]d5 opgespoord en m5igvuldig voorkwam51 dat gewet5sdwang t5 e55male onbek5d 01 dat vreemdel+51 op voorwa>de van zi* te on?\d5 van publieke s*5nis van ,israels godsdi5/1 niet alle5 g$uld ma> ook met voorkom5dheid w]d5 beh&eld1 dat prie/]s en pr(et5 nooit opwekt5 tot v]volg+ van de goddelooz5 ma> alle5 h5 v]ma&5 tot beke]+1 bv4 ook 9 ,ps4 #b3aj1 en van ,god zelv5 de /aatkundige en godsdi5/ige ov]w9n+ van ,israel ov] al zne v&5 v]wa*tt54 ,da>om kon ook1 to5 ,israel me] en me] zne politieke zelf/&igheid v]loor1 de godsdi5/ige geme5te blv5 be/aan en zi* op eig5e wze organise]54 ,al breidde de ma*t van prie/]s en hoogeprie/] na de ball+s*ap zi* ga&eweg uit1 /raks kreg5 z 9 f>izen en s*riftgele]d5 geva>lke concurr5t52 9 de synagoge w]d het godsdi5/ig lev5 zelf/&ig1 niet alle5 teg5ov] d5 /aat1 ma> ook teg5ov] tempel en prie/]s*ap2 en heel dat lev5 w]d me] en me] geconc5tre]d om de wet1 wi] ond]wz+ het ho(ddoel d] synagoge 01 ,mt4 #d3bc1 ,mk4 #a3ba enz4 ,hd4 #ae3ba1 #b ,tim4 #c3ae4 ,die wet1 ( ruim] g5om51 de ,oudte/4 ,s*rift 0 grondslag1 middelpunt1 bron van ,israels godsdi5/ig lev52 e5e &]e ma*t bezat het niet1 dan die er lag 9 dat ,woord4 ,v&a> dat het zi* da>aan va/klemde met ang/vallige nauwgeze!id en all51 die er niet na> wild5 lev51 door d5 ban 1 1 uit zn midd5 wegde$ en zond] ( met ana!matism51 voor e5 td ( voor go$ buit5 de geme5te sloot1 ,luk4 #f3bb1 ,joh4 #i3bb1 #ab3db1 #af3b4 ,cf4 ,s*r]1 ,ges*4 d4 jd4 ,volkes im ,zeitalt] ,j4 ,c4 ,,ii passim1 vooral #dbh f4 #b4 ,to5 ,jezus1 kom5de tot het zne1 door de zn5 niet aang5om5 w]d1 organise]de ,h zne discipel5 tot e5e 1 die hop5d en ld5d zne twe$e kom/ en de ov]w9n+ van al zne v&5 v]beid5 moe/4 ,deze geme5te toont 9 inri*t+ en cultus wel e5ige ov]e5kom/ met de synagoge1 ma> is to* e5e nog vrere en me] zelf/&ige organisatie van het nieuwe lev51 dat ,*ri/us aan het li*t gebra*t _h4 ,imm]s kan er ge5 twfel ov] be/aan1 ( ,*ri/us zulk e5e geme5te ge/i*t en ha> e5e zek]e ma*t toebetr\wd heeft4 ,zelf to* spreekt ,h van ha> als zoo he*t op e5e rots geb\wd1 dat de poort5 d] hel niets teg5 ha> zull5 v]mog51 ,mt4 #af3ah1 en voorts geeft ,h aan die geme5te ambt51 b$i5+51 in/ell+51 gav51 ,rom4 #ab3fv41 #a ,cor4 #ab-ad1 ,ef4 #d3aa1 die er alle op wz51 dat z e5 eig51 vr1 onafhankelk be/aan en e5e zelf/&ige inri*t+ heeft4 ,ma> deze ma*t1 welke ,*ri/us aan zne geme5te v]le5t1 draagt e5 bzond] k>akt]4 ,z be/aat 9 niets &]s ma> ook 9 niets m9d] dan 9 de ma*t d] sleutel51 die door ,*ri/us het e]/ aan ,petrus toeb$eeld w]d1 ,mt4 #af3ai4 ,nadat ,petrus e]/ om zne beld5is van ,jezus' ,messianiteit e5e rots 0 g5oemd1 op welke ,*ri/us zne geme5te z\ b\w51 /elde ,h hem da>na 9 v]s #ai tot van het kon9krk d] hemel5 aan en droeg de sleutel5 van dat rk aan hem ov]4 ,sleutel5 zn e5 teek5 van he]s*app1 ,jes4 #bb3bb1 ,luk4 #aa3eb1 ,op5b4 #a3h1 #c3g1 #i3a1 #bj3a1 en duid5 hi] de ma*t van ,petrus aan1 om het kon9krk d] hemel5 te op55 en te sluit51 d4 i4 om te bepal51 wie er 9 kom5 zal en wie niet4 ,zn oordeel to* zal ook 9 d5 hemel geld52 wat h b9d5 ( ontb9d5 7losmak51 bevrd57 zal1 zal ook door ,god alzoo g]ek5d word54 ,9 deze woord5 wordt aan ,petrus ge5 wetgev5de ma*t ges*onk51 ma> wel e5e oordeel5de ( ri*t5de2 omdat h beld] van ,jezus als d5 ,*ri/us is1 heeft h 9 die beld5is e5 maat/af om te bepal51 wat tot de geme5te al dan niet behoort en dus al dan niet 9 het kon9krk d] hemel5 zal +aan4 ,9 ,mt4 #ah3ah krgt de geme5te 9 het algeme5 de ma*t1 om e5 onboetva>dige als e5 heid5 en toll5a> te bes*\w51 want ha> oordeel is 9 de hemel5 van kra*t4 ,en 9 ,joh4 #bj3bd ontvang5 al de apo/el51 op grond van de hun 9 v]s #bb ges*onk5 ,gee/esgave1 de ma*t1 om d] m5s*5 zond5 los te lat5 ( va/ te h\d54 ,hi]uit blkt duidelk1 dat de ma*t d] geme5te en bepaaldelk van ,petrus en de apo/el5 be/aat 9 het uitsprek5 van e5 re*t]lk oordeel ov] d] m5s*5 v]h\d+ tot het kon9krk d] hemel5 na> d5 maat/af van de beld5is van ,jezus als d5 ,*ri/us en de gave des ,h4 ,gee/es4 ,deze ma*t wordt 9 het ,n4 ,t4 telk5s nad] oms*rev54 ,z is ge5 autoritaire1 onafhankelke1 s\v]e9e he]s*app1 ,mt4 #bj3be1 #bf1 #bc3h1 #aj1 #b ,cor4 #aj3d1 #e1 #a ,petr4 #e3c1 ma> e5 1 4 ,hd4 #d3bi1 #bj3bd1 ,rom4 #a3a enz41 gebond5 aan ,*ri/us1 die alle ma*t heeft 9 hemel en op a>de1 ,mt4 #bh3ah1 die het e5ige ho(d d] geme5te is1 ,ef4 #a3bb en die als zoodanig alle gav5 en ambt5 uitdeelt1 ,ef4 #d3aa2 gebond5 aan zn ,woord en ,gee/1 door welke ,*ri/us zelf zne geme5te rege]t1 ,rom4 #aj3ad1 #ae1 ,ef4 #e3bf1 en uitgeoef5d 9 zn naam en kra*t1 #a ,cor4 #e3d4 ,z is da>om wel e5e ma*t1 e5e wez5lke veelomvatt5de ma*t1 be/a&e 9 de b$i5+ van woord en sacram5t1 ,mt4 #bh3ai1 9 de op5+ en sluit+ van het kon9krk d] hemel51 ,mt4 #af3ai1 9 het v]gev5 ( h\d5 d] zond51 ,joh4 #bj3bj1 9 het oef55 van tu*t ov] de l$5 d] geme5te1 ,mt4 #af3ah1 ,rom4 #af3ag1 #a ,cor4 #e3d1 #b ,!ss4 #c3f1 ,tit4 #c3aj1 #b ,joh4 #aj1 #b ,tim4 #b3ag1 ,hebr4 #ab3ae-ag1 ,op4 #b3ad1 9 het ond]s*eid5 all] d+51 #a ,cor4 #b3ae1 9 het le]51 v]troo/51 v]man5 enz4 d] bro$]51 ,col4 #c3af1 9 het aanlegg5 d] gav5 t5 nutte van &]51 ,rom4 #ab3d-h1 #a ,cor4 #ab3abv41 9 het do5 van wond]51 ,mk4 #af3ag1 #ah enz4 ,ma> al deze ma*t is gee/elk1 z$elk van a>d1 wez5lk ond]s*eid5 van alle &]e ma*t1 welke ,god aan m5s*5 ov] m5s*5 ( ov] &]e s*epsel5 9 gez91 maats*app1 /aat1 kun/1 wet5s*ap ges*onk5 heeft4 ,jezus to* is niet &]s opgetr$5 dan als ,*ri/us1 als pr(eet1 prie/] en kon+2 e5 &] ambt heeft ,h niet bekle$1 e5e &]e betrekk+ heeft ,h niet wa>g5om54 ,h 0 ge5 huisvad]1 ge5 gele]de1 ge5 kun/5a>1 ge5 /aatsman2 ,h heeft alle ord9antin en w]k5 des ,vad]s gee]bi$igd en kwam alle51 om de w]k5 des duivels te v]brek51 #a ,joh4 #c3h4 ,zn kon9krk _h 9 deze w]eld zn oorsprong niet1 ,joh4 #ah3cf4 ,en da>om erk5t ,h alle ov]heid1 hoogeprie/]1 sanh$r91 ,h]odes1 ,pilatus enz41 betaalt ,h de bela/+1 ,mt4 #ag3bd1 weig]t s*eidsre*t] te wez5 tuss*5 twee bro$]s1 die twi/5 ov] e5e erf5is1 ,luk4 #ab3ad1 beveelt d5 keiz] het zne te gev51 ,mt4 #bb3ba1 be/raft ,johannes1 die vuur wil do5 n$]dal5 van d5 hemel1 ,luk4 #i3ee1 en ,petrus1 die ,mal*us het oor afh\wt1 ,joh4 #ah3aj1 v]bi$t dat zne jong]5 voor zn naam en zaak /rd5 met het zwa>d1 ,mt4 #bf3eb4 ,het evangelie van ,*ri/us b9dt nooit d5 /rd teg5 de natuur als zoodanig aan1 het kwam niet om de w]eld te v]oordeel5 ma> te beh\d51 ,joh4 #c3af1 #ag2 het laat huisgez91 huwelk1 v]h\d+ van oud]s en k9d]51 van he]5 en di5/b>51 van ov]heid en volk onaangeta/2 het v9dt niets v]w]pelks 9 zi*zelve en alle s*epsel go$1 indi5 het met dankzegg+ g5om5 wordt en geheiligd door het woord van ,god en door het geb$1 #a ,tim4 #d3d2 het laat e5 iegelk blv5 9 de roep+1 9 welke h g]oep5 w]d1 #a ,cor4 #g3ab-bd1 #a ,!ss4 #d3aa1 le]t de ov]heid e]bi$ig51 ,rom4 #ac3a1 #a ,tim4 #b3b1 #a ,petr4 #b3ac1 en laat zelfs de slav]n be/aan1 #a ,cor4 #g3bb1 ,philem4 #aa4 ,zelfs als het gebi$t1 ,gode me] te gehoorzam5 dan d5 m5s*51 pr$ikt het alle5 ldelk v]zet1 ,hd4 #d3ai1 #e3bi4 ,ma> desniettem91 s*oon van alle revolutie afke]ig1 is het des te me] op re=matie ge/eld4 ,het b9dt nooit teg5 de natuur als zoodanig1 ma> wel ov]al en altd1 op i$] t]re9 en tot 9 de v]borg5/e s*uilhoek5 toe teg5 de zonde en de leug5 d5 /rd aan4 ,en zoo pr$ikt het beg9sel51 die niet langs revolutionair5 ma> langs z$elk5 en gee/elk5 weg ov]al doorw]k5 en alles h]vorm5 en v]nieuw54 ,t]wl het na> ,jezus' bevel gepr$ikt moet word5 aan alle creatur51 ,mk4 #af3ae1 is het e5e kra*t ,gods tot zaligheid e5 iegelk die gelo(t1 ,rom4 #a3af2 e5 tweesnd5d s*]p zwa>d1 dat doordr+t tot de v]deel+ d] ziel en des gee/es1 ,hebr4 #d3ab2 e5 zuurdeesem1 die alles doorzuurt1 ,mt4 #ac3cc2 e5 beg9sel1 dat alles h]s*ept2 e5e ma*t1 die de w]eld v]w9t1 #a ,joh4 #e3d4 #c4 ,deze apo/olis*e le] van de k]kelke ma*t bleef g]uim5 td 9 de *ri/elke k]k erk5d4 ,het kwam e]/ 9 de g$a*te niet op1 dat de arme1 kle9e geme5te nog e5s e5e w]eldk]k z\ word51 die aan vor/5 en volk5 de wett5 voors*reef4 ,alwat m5 bege]de1 01 om ond] de heid5s*e ov]heid e5 g]u/ en /il lev5 te mog5 leid5 9 alle godzaligheid en e]ba>heid4 ,ma> to5 de k]k tot aanzi5 en he]s*app kwam1 w]d ook h>e ma*t gans* &]s opgevat4 ,de ontwikkel+ van episcopaat en traditie1 van prie/]- en (f]idee bra*t m$e1 dat de ord9atie als e5e sacram5teele h&el+ w]d bes*\wd1 die1 door d5 biss*op v]ri*t1 d5 ambtsgee/ m$$eelde en tot het voltrekk5 d] k]kelke c]emonin re*t en bevoegdheid s*onk4 ,en hoewel de sleutelma*t1 9 ,mt4 #af3ah aan ,petrus ges*onk51 door comb9atie met ,mt4 #ah3ah en ,joh4 #bj3bc 9 d5 e]/5 td van de v]gev+ d] zond5 v]/aan w]d1 ,cypr4 de unit4 eccl4 #d4 ,ep4 #ge1 #af1 kreeg z vooral door het sacram5t d] boete all5gs e5 juridis* k>akt]4 ,de ma*t d] k]k is da>om volg5s ,rome tweerlei3 pote/as ord9is en pote/as jurisdictionis1 van welke de laat/e dan we] 9 jurisdictio =i int]ni 7sacram5talis7 en =i ext]ni 7legif]a1 judici>ia en coactiva7 ond]s*eid5 wordt1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #ci art4 #c4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #g1 #f4 ,conc4 ,vat4 ed4 ,lac5sis col4 #egj4 ,klee1 ,ka?4 ,dogm4 ,i #afb4 ,di]+]1 ,ka?4 ,dogm4 #fai4 #gae4 ,lieb]mann1 ,in/4 ,!ol4 ,i #bij4 ,sim>1 ,dogm4 #eic4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #cag f4 ,s*ell1 ,ka?4 ,dogm4 ,,iii #a ,s4 #cif4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,i #chj sq4 enz4 ,tot re*t v]/& van deze door ,rome aan de k]k toegek5de ma*t di5t het volg5de 9 a*t g5om5 te word54 #a ,de pote/as doc5di wordt soms door lat]e !olog5 wel afzond]lk beh&eld en komt natuurlk volg5s ,rome ook wel aan de k]k toe4 ,ma> eig5lk is z ond]deel van de pote/as jurisdictionis4 ,de ,cate*4 ,rom4 ,,ii #g1 #g z\ kunn5 do5 v]mo$51 dat de pote/as doc5di ond] de pote/as ord9is ?uis behoort1 omdat h zegt1 dat deze niet alle5 inh\dt de ma*t1 om de eu*>i/ie te b$i551 s$ ad eam accipi5dam hom9um animos praep>at et idoneos r$dit2 ma> het ,conc4 ,vatic4 ,,iv c4 #c4 #d br5gt het magi/]ium uitdrukkelk ond] de pote/as jurisdictionis4 ,de b$i5+ des woords is b ,rome re*tspraak1 culm9e]5de 9 de onfeilb>e besliss+5 van d5 paus2 z is ge5 pr$ik+ ma> e5e afkondig+ van dogmata1 die als zoodanig het gewet5 b9d51 tot gelo(1 d4 i4 tot ass5sus v]pli*t51 en desnoods met dwang kunn5 opgelegd word51 ,ri*t]-,dove-,kahl1 ,kir*5re*t #cje4 ,a*elis1 ,prakt4 ,!ol4 ,i #gi4 #b ,de pote/as ord9is1 de ma*t1 om de sacram5t5 te b$i551 is alle5 v]krgba> door het door d5 biss*op v]le5de sacram5tum ord9is1 dat d5 ambtsgee/ m$$eelt en e5 "* indelebilis indrukt1 en is da>om onv]liesba>1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #ci art4 #c2 zelfs kett]s en s*eurmak]s1 die e5s 9 ,rome door d5 biss*op geord5d w]d51 beh\d5 deze ma*t1 z /aat da>om ook los op zi*zelve1 en is geheel onafhankelk van de b$i5+ des woords4 ,het sac]dotium kan b ,rome ook zond] pr$ik+ van het evangelie be/aan4 ,si quis dix]it4441 sac]dotium444 non esse pote/atem aliquam consecr&i et (f]5di v]um corpus et sangu9em ,dom9i et peccata remitt5di et ret95di1 s$ (ficium tantum et nudum m9i/]ium pra$ic&i evangelium1 vel eos1 qui non pra$icant1 prorsus non esse sac]dotes1 ana!ma sit1 ,conc4 ,trid4 sess4 #bc de sacr4 ord9is c4 #a4 #c ,9 ov]e5/emm+ hi]m$e wordt b ,rome de v]gev+ d] zond5 niet ges*onk5 9 de pr$ik+ van het woord1 welke sle*ts praep>atoire beteek5is heeft1 ma> 9 het sacram5t1 hetwelk de g5ade 9 zi* bevat en ex op]e op]ato 9 d5 ontvang] in/ort4 ,bepaaldelk wordt z m$eg$eeld 9 d5 doop en voor de na d5 doop b$rev5 zond5 9 het sacram5t d] boete4 ,de tu*t 0 n4l4 9 de e]/e *ri/elke k]k ze] /r5g4 ,to5 de erv>+ le]de1 dat lang niet all51 die ,*ri/5 geword5 w>51 hunn] roep+ wa>dig w&eld5 en dikw]f v]viel5 9 vlees*elke zond5 en td5s de v]volg+5 vooral ook 9 v]loo*5+ van het evangelie1 nam5 de v]man+5 toe1 om1 vooral vr het gebruik des avondmaals1 9 het midd5 d] geme5te beld5is van zond5 te do51 ,did4 #d3ad1 ,clem5s1 #a en #b ,cor4 passim4 ,ov] d5 t]ugke] van zulke gevall55 en uitgeslot55 9 d5 s*oot d] k]k ont/ond e5 langdurige /rd4 ,montanisme1 ,novatianisme en ,donatisme wild5 voor zulke gevall551 bepaaldelk voor h51 die zi* s*uldig gemaakt hadd5 aan v]loo*5+1 moord ( ontu*t1 de deur d] k]k sluit5 en h5 aan ,gods g5ade ov]lat51 cf4 ,hebr4 #f3d-f1 #aj3bf1 #a ,joh4 #e3af4 ,ma> ,h]mas1 ,m&4 ,,iv #a1 zeide re$s 9 geval van e*tbreuk1 dat er ne beke]+ mogelk 04 ,9 ,t]tullianus' td w]d al tuss*5 v]gefelke en doodzond5 ond]s*eid gemaakt2 de b$rv]s d] e]/e ond]g+51 ook al w]d5 z tdelk van de geme5te uitgeslot51 sle*ts e5e ca/igatio1 ge5 damnatio1 ,t]t4 de pudic4 #g2 die aan de laat/e1 vooral aan afgod]1 e*tbreuk ( moord zi* s*uldig maakt51 w]d5 b b]\w to* als 't w>e we] 9 d5 voorh( d] k]k toegelat54 ,de ontwikkel+ van de ka?olieke k]kidee 7als heils9/ituut71 de conc5tratie all] k]kelke ma*t 9 d5 biss*op1 de le] van de v]di5/elkheid d] go$e w]k5 7satisfactio1 m]itum7 kwam5 aan de w$]opname van gevall55 en gebann55 door middel van boete t5 go$e4 ,de biss*op van ,rome1 ,calli/us v]kondigde 9 #bag1 dat h ook de zond5 van ontu*t b b]\:ebb5d5 v]gaf4 ,e5 concilie te ,c>?ago #beb /ond aan alle gevall551 9 geval van boetva>digheid1 de reconciliatie ( absolutie toe1 ,cypr4 ep4 #eg1 al moe/ de t]ugke]5de ook v]s*ill5de /adin doorloop51 e] h 9 de volle geme5s*ap d] k]k opg5om5 w]d 71 1 1 74 ,en 9 #caf w]d5 de ,donati/5 v]oordeeld1 die bewe]d5 dat ge5 geexcommunice]de ( d] excommunicatie wa>dige het sacram5t b$i55 kon1 ,moell]-v4 ,s*ub]t1 ,kir*5ges*4 ,i #if4 #acc4 #bgh4 #bih4 #ceh4 #dae en de da> aangeh4 litt4 ,9 de boete1 die langzam]h& als e5 sacram5t w]d opgevat en 9 drie deel5 be/ond 7confessio oris1 contritio cordis en satisfactio op]is71 s*iep de k]k zi* de mogelkheid1 om all51 die na d5 doop 9 kle9]e ( groot]e zond5 gevall5 w>51 w$] 9 ha> volle geme5s*ap op te nem54 ,z 0 e5e secunda po/ naufragium tabula na d5 doop1 ,trid4 ,,iv c4 #b4 ,heel de tu*t g+ b ,rome 9 deze gesy/ematise]de boete ond]1 en deze boete w]d e5 actus judicialis1 e5 re*tbank1 wa>9 de prie/]s zitt5 als praesides en judices1 de beld5is van de mortalia crim9a aanhoor51 na> d5 maat/af d] libri po5it5ti>ii op casui/is*e wze de /raf bepal51 en 9 d5 naam van ,*ri/us niet conditioneel en decl>atoris* ma> absoluut1 kategoris* en p]emptoir de v]gev+ d] zond5 7absolutie7 s*5k54 ,dit juridis* k>akt] d] boete komt ook nog da>9 uit1 dat dit sacram5t alle5 mag b$i5d word5 aan h51 die g$oopt zn1 wl de k]k ov] niem& jurisdictie bezit dan wie door d5 doop ond] ha> ma*t /aan2 dat de geloovig5 dit sacram5t sle*ts mog5 ontvang5 uit de h& van di5 prie/]1 wi5s subditi z na> k]kelke1 d4 i4 pauselke bes*ikk+ zn2 en dat hoog]e gee/elk51 biss*opp5 enz4 en vooral de paus1 zi* bepaalde1 erg]lke gevall5 voorbeh\d51 wa>9 z alle5 oordeel5 en besliss5 kunn51 zooals bv4 b de toepass+ van ban en int]dict ov] vor/5 en l&5 9 de ,middeleeuw5 door de paus51 ,conc4 ,trid4 ,,xiv4 ,cat4 ,rom4 ,,ii #e1 #cb sq4 #d ,om deze jurisdictie 9 =o int]no te kunn5 uitoef551 bewe]t de ,rooms*e k]k voorts te bezitt5 de pote/as jurisdictionis 9 =o ext]no 7pote/as regim9is71 ond]s*eid5 9 pote/as legislativa1 judici>ia en coactiva4 ,*ri/us gaf to* aan de k]k1 opdat z aan ha> roep+ getr\w kon zn1 voore]/ e5e wetgev5de ma*t2 z mag b9d5 en ontb9d51 v]bi$5 ( v]oorlov51 z$elke v]pli*t+5 oplegg5 ( t5iet do52 en al wat z bepaalt1 is 9 d5 hemel van kra*t2 het is ev5go$ als( ,god zelf het beveelt2 het b9dt da>om de gewet5s en v]pli*t tot onvoorwa>delke gehoorzaamheid1 ,mt4 #af3ai1 #ah3ah1 ,joh4 #bj3ba1 #bc1 ,hd4 #ae3bg-bi1 #da1 #a ,cor4 #aa3d-g1 #ad3bf1 #b ,cor4 #h1 #aj3f1 #h1 #a ,tim4 #c1 ,tit4 #a3e1 ,hebr4 #ac3g1 #ag4 ,deze wetgev5de ma*t sluit vanzelf de re*t]lke 91 wl g5e zond] deze niet z\ kunn5 be/aan2 ,*ri/us gaf deze ma*t aan de geme5te 9 ,mt4 #ah3ae-ag en de apo/el5 oef5d5 ha> uit1 ,hd4 #e3a-aj1 #a ,cor4 #e3c1 #aa-ac1 #a ,tim4 #e3ai1 #bj4 ,en e9delk heeft de k]k ook e5e uitvo]5de en dw+5de ma*t1 en kan niet alle5 gee/elke /raff5 oplegg51 gelk ,donati/51 ,wald5z51 ,albig5z5 enz4 bewe]d51 ma> ook tdelke en li*amelke1 en dat niet alle5 op gezag ( door middel van d5 /aat1 ma> ook zelve uit eig5 autoriteit en re*t/reeks4 ,rome grondt deze ma*t op ,mt4 #af3ai1 #ah3ah1 #bh3ai1 #a ,cor4 #d3ah-ba1 #e3d-e1 #b ,cor4 #aj3f1 #h1 #ac3b1 #c1 #a ,tim4 #a3bj1 heeft ze m5igmaal uitdrukkelk gele]d1 ,d5z+]1 ,en*ir4 symb4 et def94 n4 #acfg4 #aedf4 #aegb4 ,conc4 ,vatic4 coll4 ,lac4 ,,vii #egj4 #egg1 en ook veelvuldig toegepa/1 cf4 ,p]rone1 ,prael4 ,!ol4 ,lov4 #ahdc ,,vii #bge4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #cbb4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,i #cij enz4 #e ,e9delk le]t ,rome1 dat deze k]kelke ma*t1 van alle a>ds*e ma*t wez5lk ond]s*eid51 t5 volle onafhankelk is en s\v]e94 ,wel zegt z1 dat deze ma*t t5 opzi*te van ,*ri/us e5e b$i55de1 e5 m9i/]ium is2 ma> teg5ov] alle a>ds*e gezag en ma*t is z volkom5 zelf/&ig4 ,met deze le] van de onafhankelkheid d] k]kelke ma*t sloeg z e5 gans* &]5 weg 9 dan de k]k van het ,oo/54 ,da> w]d door ,con/antn1 ,!odosius en ,ju/9ianus ,i de k]k hoe lang] hoe me] e5 orgaan 9 d5 /aat2 de keiz] kon da>om met de k]k nog wel niet do5 wat h wilde1 want h 0 aan het dogma gebond51 en ge5 ma> alle5 1 bes*]m] d] or?odoxie1 do* h 0 to* ev5go$ als van d5 /aat het rege]5d ho(d d] k]k4 ,9 de ,russis*e k]k he]s*t deze bes*\w+ nog ?ans4 ,9 #agba legde ,pet] de ,groote het opp]be/uur ov] de k]k 9 h&5 van e5e p]man5te ,heilige ,synode1 welke door het int]m$iair van d5 procurator aan d5 ,cza> gebond5 is4 ,hoeze] de ma*t van d5 ,cza> 9 v]gelk+ met die d] ,byzantns*e keiz]s veelsz9s bep]kt en v]zwakt is1 is h het to*1 die door de ,synode de k]k rege]t1 de godsdi5/ige aangeleg5h$5 van zn volk regelt1 de mate van vrheid voor zne ,rooms*e en ,prote/ants*e ond]dan5 bepaalt2 het or?odoxe dogma is 9 ,rusl& nog altd 9 =meel5 z9 /aatsre*t en kett] /aatsmisdaad1 cf4 ,pob$onoszew1 ,/reitfrag5 d] ,geg5w>t4 ,autor4 ,ueb]setzung4 ,b]l9 #ahig4 ,h]zog #e1 #dbe f4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,confessionskunde ,i #cgd-cic4 ,t]wl alzoo 9 het ,oo/5 het ,ces>eopapisme tot ontwikkel+ kwam1 wi/ de k]k 9 het ,we/51 georganise]d 9 d5 paus1 niet alle5 h>e zelf/&igheid te h&hav5 teg5 ma> m5igmaal ook h>e suprematie uit te breid5 ov] d5 /aat4 ,het keiz]s*ap w]d 9 ,k>el d5 ,groote e5 ,*ri/elk1 e5 ,rooms* in/ituut1 en 0 van di5 td af m5igmaal aan d5 paus ond]ges*ikt4 ,en dit 0 niet alle5 practk ma> w]d ook hoe lang] hoe me] !orie4 ,/aat1 7gez91 maats*app1 kun/1 wet5s*ap1 al het a>ds*e7 en k]k v]h\d5 zi* volg5s ,rome als natuur en g5ade1 vlees* en gee/1 bonum naturale en bonum sup]naturale1 het tdelke en het eeuwige1 het a>ds*e en het hemels*e4 ,gelk de maan ha> li*t ontvangt van de zon1 zoo hebb5 de vor/5 hunne w]eldlke ma*t aan d5 paus te dank51 die imm]s als /$eh\d] van ,*ri/us alle ma*t heeft 9 hemel en op a>de1 7,alv>us1 ,pelagius e4 a472 ( 9 elk geval heeft de paus als ho(d d] ,*ri/5heid ook summa pote/as dispon5di de rebus temporalibus omnium ,*ri/ianorum1 ,bell>m9us1 de ,rom4 ,pontif4 ,v #f4 #g4 ,zelfs is e5 w]eldlk gebi$ tot uitoef5+ van zn s\v]e9e ma*t voor hem besli/ noodzakelk4 ,al is de /aat dan ook b9n5 zn eig5 t]re9 vr en zelf/&ig1 h is to* m9d] dan de k]k1 aan ha> uitspraak gebond5 en ov]al wa> het gee/elke 9 het natuurlke +rpt1 aan de k]k ond]worp54 ,de /aat moet ,*ri/elk1 d4 i4 ,rooms* zn1 mag ge5 &]e als de w>e erk5n5 dan de ,rooms*e1 en is v]pli*t1 indi5 de k]k het v]langt en het zelve niet doet1 om kett]s te v]volg5 en te /raff54 ,cf4 ,augu/9us' brief aan ,v9c5tius contra ,donat4 et ,rogat4 de vi corrig5dis ha]eticis1 id4 aan ,bonifacius de mod]ate co]c5dis ha]eticis1 voorts c4 ,epi/4 ,p>m5iani ,i #af4 ,contra lit]as ,petiliani1 vooral lib4 ,,ii4 ,contra ,gaud5tii ,d5ati/>um episcopi epi/olam ,i #bj ,,ii #ag4 ,?omas1 de regim9e pr9cipum4 ,bell>m9us1 de ,rom4 ,pontif4 ,v4 de membris eccl4 ,,iii4 ,h]g5r!r1 ,ka?4 ,kir*e und ,*ri/l4 ,/aat 9 ihr] ges*i*tl4 ,entw4 #ahgb4 ,hamm]/e91 ,kir*e und ,/aat1 ,freiburg #ahhc4 ,/ckl1 ,lehrb4 d4 ,philos4 ,,iii #dea-dhj4 ,ca?re91 ,moralphilosophie ,,ii #ebi f4 ,hansjakob1 ,die ,tol]anz und die ,intol]anz d] ,ka?4 ,kir*e #b;e ,aufl4 ,freiburg #ahii enz4 #d4 ,deze ma*t1 door ,rome aan de k]k toegek5d1 culm9e]t en v9dt ook d5 wa>borg voor ha> be/& en voortduur 9 de ma*t van d5 paus4 ,deze draagt to* volg5s het ,conc4 ,vatic4 ,,iv c4 #c4 #d de volg5de eig5s*app53 #a ,z is niet bloot e5 primatus honoris no* ook alle5 e5 ambt van toezi*t en leid+1 ma> e5e van de biss*opp5 onafhankelke volma*t van wetgev+1 rege]+ en re*tspraak1 e5e pote/as jurisdictionis4 #b ,z is niet e5e buit5gewone1 tdelke1 ma> e5e gewone1 blv5de ma*t1 welke ,god hem geeft en die h altd en niet sle*ts 9 enkele buit5gewone gevall5 uitoef55 kan4 #c ,z is e5e onmiddellke1 zo[el na> oorsprong1 wl ,*ri/us ha> geeft1 als na> ha> gebruik1 wl de paus ha> niet alle5 door de biss*opp5 ma> ook door zi*zelf ( zne legat5 uitoef55 kan1 zond] v]l( ( volma*t van wie ook te vrag51 en dus met alle biss*opp5 en geloovig5 onmiddellk1 vr v]ke]5 kan4 #d ,z is niet e5e bep]kte1 ma> e5e pl5a et suprema pote/as1 ext5sief zi* uit/rekk5de ov] de gans*e k]k1 int5sief alle ma*t bevatt5d1 welke tot leid+ en rege]+ d] k]k van noode is1 en vol/rekt s\v]e91 aan ge5 leek51 biss*opp51 concilie1 ma> alle5 aan ,god ond]worp54 #e ,alle l$5 d] k]k1 hetz afzond]lk ( te zam51 alle biss*opp51 elk voor zi*zelf ( 9 synode en concilie v]gad]d1 zn aan d5 paus vol/rekte gehoorzaamheid v]s*uldigd1 niet alle5 9 zak5 van gelo( en z$51 ma> ook 9 die van tu*t en rege]+ d] k]k4 ,haec e/ ca?olicae v]itatis doctr9a1 a qua devi>e1 salva fide atque salute1 nemo pote/4 #f ,e5 deel van deze ma*t is het le]ambt1 ov] hetwelk is bepaald1 dat de paus1 wanne] h ex ca!dra spreekt1 door ,goddelk5 b/& onfeilba> is4 ,na al hetge5 vroeg] van de le] d] ,s*rift en de oud/e k]kelke getuig5iss5 gezegd w]d1 behoeft het ge5 betoog me]1 dat heel dit papale /elsel op e5 ons*riftuurlk5 grondslag ru/4 ,de cons5sus patrum1 n4l4 na ,ir5aeus1 de le] en practk van paus5 en concilin1 de ov]e5/emm+ d] lat]e !olog51 gelk ze 9 de ,rooms*e dogmatiek bre$] uite5gezet word51 bv4 b ,he9ri*1 ,dogm4 ,,ii #cbc f4 kunn5 dit gebrek niet v]go$54 ,hoeze] dit pauselk geb\w door zne /r5ge e5heid dikw]f ook vele ,prote/ant5 bekoort1 to* is het 9 diezelfde mate religieus en e?is* zwak1 als het politiek en juridis* impone]t4 ,imm]s #a a>d en k>akt] d] onfeilba>heid zn onvoldo5de bepaald4 ,rome is zoov] niet durv5 gaan1 dat z aan d5 paus dezelfde onfeilba>heid als aan de apo/el5 toes*reef4 ,dit lag en ligt wel op de ln4 ,m5 z\ v]wa*t51 dat de apo/el5 aan de episcopi1 die z aan/eld51 en ,petrus bepaald aan d5 biss*op te ,rome de apo/olis*e volma*t hadd5 meeg$eeld4 ,ma> dit is niet zoo4 ,de paus is onfeilba> do* niet door inspiratie1 ma> door assi/5tie des ,h4 ,gee/es1 door e5e bzond]e zorge ,gods1 wa>door de k]k voor dwal+ beho$ en b de wa>heid bewa>d wordt4 ,en zne onfeilba>heid be/aat niet da>91 dat h nieuwe op5b>+5 ontvangt en e5e nieuwe le] kan voordrag51 ma> z be/aat alle5 hi]91 dat h de door de apo/el5 ov]gelev]de op5b>+ getr\w bew>5 en uitlegg5 kan4 ,en ook is z niet 9 di5 z9 te v]/aan1 dat de door d5 paus ex ca!dra gesprok5 woord5 9 lett]lk5 z9 ,gods ,woord zn1 ma> alle51 dat z dit zakelk bevatt51 ,he9ri*1 ,dogm4 ,,ii #bbj-bde4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,i #faf4 #b ,(s*oon de onfeilba>heid e5e bzond]e gave is1 is z to* aan d5 paus niet altd eig51 en niet 9 zn p]soon1 no* ook als s*rv]1 als r$5a>1 als re*t]1 als wetgev]1 als be/uurd] no* ook als w]eldlk vor/1 biss*op van ,rome1 metropoliet van de k]kelke prov9cie van ,rome ( als patri>* van het ,we/5 do* alle5 als paus1 als ho(d d] gans*e k]k4 ,er he]s*t hi]ov] e*t] ge5 e5/emmigheid4 ,vooral met het oog op het geval van paus ,honorius gav5 vroeg]e !olog5 en zelfs ,innoc5tius ,,iii1 b ,s*wane ,d4 ,g4 ,,iii #ece1 toe1 dat de paus privatim 9 kett] kon v]vall51 en dan jure div9o ex ipso facto als paus afgezet 0 7,paludanus1 ,turrecremata1 ,alphonsus de ,ca/ro1 ,sylve/] e4 a47 ( door e5 re*t]lk vonnis van e5 concilie kon afgezet word5 7,cajetanus1 ,canus e4 a47 ,dit _h e*t] zne b$5kelke zde en bra*t de onbep]kte s\v]e9iteit en ons*5dba>heid van d5 paus 9 geva>4 ,da>om kond5 &]51 zooals ,pighius1 ,bell>m9us1 ,su>ez e4 a4 zi* bet] v9d5 9 de probabele en vrome me5+1 dat de goddelke voorzi5igheid d5 paus ook p]soonlk voor kett] bew>5 zal1 ,he9ri*1 ,dogm1 ,,ii #beg4 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #dej4 #c ,het ,vaticanum zegt met e5e miss*i5 het e]/ door ,mel*ior ,canus1 b ,s*wane ,d4 ,g4 ,,iv #cjb1 gebezigde uitdrukk+1 dat de paus onfeilba> is1 wanne] h ex ca!dra spreekt4 ,dit s*nt e5 gr5s te trekk51 ma> is practis* e5 ze] onbruikb>e maat/af4 ,want het sy/eem eis*t1 dat niem& uitmak5 kan1 ( e5 paus ex ca!dra gesprok5 heeft1 dan alle5 de paus zelf4 ,en zoo heeft e5 paus het altd 9 zne h&1 om eig5 uitsprak5 ( die van &]e paus5 te v]w]p51 door te zegg51 dat z niet1 ( ook om ze b9d5d te v]kl>51 door te zegg51 dat z wel ex ca!dra gesprok5 zn4 ,en zelfs kan h lat] zegg51 dat h ( e5 voorgang]1 me55de ex ca!dra gesprok5 te hebb51 het to* feitelk niet g$aan heeft4 #d ,het onfeilb>e le]ambt is e5 ond]deel van de pl5a et suprema pote/as jurisdictionis 9 univ]sam ecclesiam4 ,wel v]kla>t het ,vaticanum1 sess4 ,,iv c4 #c1 niet uitdrukkelk1 dat de paus b het uitoef55 van deze gans*e ma*t t5 all5 tde onfeilba> is4 ,ma> het zegt to*1 dat t5 h>5 aanzi5 cujuscumque ritus et dignitatis pa/ores atque fideles1 tam seorsim s+uli quam simul omnes1 (ficio hi]>*icae subord9ationis v]aeque ob$i5tiae ob/r+untur1 non solum 9 rebus1 quae ad fidem et mores1 s$ etiam 9 iis1 quae ad discipl9am et regim5 ecclesiae p]t95t4 ,( de paus 9 dit alles dus feilba> ( onfeilba> z1 all5 hebb5 zond] ond]s*eid1 z5d] e5ig re*t van critiek1 7neque cuiquam de ejus lic]e judic>e judicio7 onvoorwa>delk aan d5 paus te gehoorzam51 en dat b niet m9d] dan hunn] ziel5 zaligheid4 #e ,de onfeilba>heid wordt 9 het ,conc4 ,vatic4 sess4 ,,iv c4 #d wel uitdrukkelk alle5 aan d5 paus toegek5d1 als h ex ca!dra spreekt en als h]d] en le]a> all] ,*ri/55 doctr9am de fide vel moribus ab univ]sa ecclesia t55dam def9it4 ,ma> er is hi] vol/rekt niet uit af te leid51 dat h het &]s niet is4 ,hoe z\ &]s 9 c4 #c ook b zak5 van tu*t1 rege]+1 re*tspraak1 absolute en onvoorwa>delke gehoorzaamheid aan d5 paus kunn5 geeis*t zn8 ,ma> hoe dit z1 9 zak5 van gelo( en z$5 is de paus zek] onfeilba>4 ,en wat hi]toe behoort1 w]k5 de ,rooms*e !olog5 nad] uit4 ,onfeilba> is de paus1 als h h&elt ov] de wa>h$5 d] op5b>+ 9 de ,s*rift1 ov] de wa>h$5 d] traditie1 ov] de wa>h$5 d] goddelke in/ell+51 sacram5t51 k]k1 k]kelke inri*t+ en rege]+1 ov] de wa>h$5 d] natuurlke op5b>+4 ,ma> ook hi]m$e is de gr5s zn] onfeilba>heid nog lang niet b]eikt4 ,om 9 dit alles onfeilba> te zn1 moet h het ook zn1 zegg5 de !olog51 9 het oordeel5 ov] de bronn5 d] gelo(swa>h$5 en 9 de uitlegg+ da>van1 dat is 9 de va//ell+ van het gezag d] ,s*rift1 d] traditie1 d] concilin1 d] paus51 d] patres1 d] !olog52 9 het gebruik mak5 en aanw5d5 van natuurlke wa>h$51 voor/ell+51 begripp5 en uitdrukk+52 9 het beoordeel5 en v]w]p5 van dwal+5 en kett]en1 9 het con/ate]5 zelfs van de facta dogmatica2 9 het v]bod van boek51 9 zak5 van discipl9e1 9 de approbatie van ord51 9 de canonisatie van heilig5 enz4 ,gelo( en z$5 omvatt5 s*i] alles1 en al wat de paus da>ov] zegt1 is onfeilba>4 ,de t]m ex ca!dra trekt feitelk hoeg5aamd ge5 gr5s4 ,want deze uitdrukk+ geeft to* niet te k5n51 dat alle5 die uitsprak5 onfeilba> zn1 wa>b het ex ca!dra lett]lk v]meld wordt1 want dan w>5 alle vroeg]e pauselke bepal+5 da>van uitgeslot54 ,ze duidt dus alle5 iets zakelks aan4 ,ma> wie maakt dan uit1 ( de paus ex ca!dra spreekt8 ,practis* en door het volk zal zne uitspraak altd als onfeilba> word5 opgevat1 al 0 het alle5 uit vrees1 dat m5 ev5tueel e5s e5e onfeilb>e uitspraak v]w]p5 z\4 ,en !oretis* kan alle5 de paus onfeilba> zegg51 wanne] h ex ca!dra1 onfeilba> spreekt1 ,he9ri*1 ,dogm4 ,,ii #eed-fed4 ,bov5di51 wa>om is de paus onfeilba>8 ,omdat h het zelf v]kla>t8 ,ma> dat is e5 circulus vitiosus4 ,omdat het concilie het v]kla>t8 ,ma> het concilie is feilba>1 ook 9 deze v]kl>+4 ,wa> is dus voor d5 ,rooms*5 ,*ri/5 de zoo hoogg]oemde zek]heid8 #f ,het ,vaticanum heeft het resultaat opgemaakt van e5 lang hi/oris* proces4 ,9 d5 e]/5 *ri/elk5 td w>5 alle apo/el51 alle geme5t5 en ook alle episcopi elk&] gelk 9 rang2 hoog/5s 0 er e5 primatus homoris ma> 9 ge5]lei opzi*t e5 primatus jurisdictionis4 ,ma> all5gs wi/ de k]k en de biss*op te ,rome alle &]e k]k5 en biss*opp5 aan zi* te ond]w]p54 ,to* bleef de zelf/&igheid d] laat/5 b9n5 eig5 kr+ nog lang tot op zek]e hoogte bewa>d4 ,teg5 het e9de d] #ac;e eeuw komt de controv]s op ov] de v]h\d+ van de biss*oppelke en de pauselke ma*t1 ,s*wane ,d4 ,g4 ,,iii #edi4 ,sommig5 tra*t5 dan nog de zelf/&igheid d] e]/e 9 di5 z9 te h&hav51 dat de biss*op1 s*oon ond]ges*ikt aan d5 paus1 to* de hem b9n5 zn kr+ toekom5de ma*t van ,god1 ex jure div9o1 ontvang5 heeft en door d5 paus sle*ts als drag] di] ma*t aangewez5 wordt2 zoo ,h5ricus van ,g5t1 ,alphonsus de ,ca/ro1 biss*op van ,brugge #aeeh1 ,vitoria1 #adhj-aedd1 vad] d] neos*ola/iek aan de hooges*ool te ,salamanca1 ,petrus ,gu]r]o1 biss*op van ,granada en vele &]e ,spaans*e en ,frans*e biss*opp5 op het concilie te ,tr5te1 die 9 d5 #g;en canon d] #bc;e zitt+ de woord5 wild5 opg5om5 hebb53 episcopos jure div9o in/itutos presbyt]is esse sup]iores1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iv #bib f4 ,er ont/ond5 op het concilie ov] deze quae/ie de heftig/e debatt51 die heel d5 w9t] van het ja> #aefb en tot ov] het midd5 van het volg5de ja> voortduurd54 ,d5 #ae;en ,juli #aefc w]d 9 c4 #f-h de biss*oppelke ma*t wel nad] oms*rev51 ma> de vraag1 ( z ex jure div9o dan wel ex jure ecclesia/ico 01 w]d met opzet onbesli/ gelat54 ,er /ond dan ook aan de &]e zde e5e /]ke "p1 met ,la9ez1 d5 ,jezuit5g5]aal aan het ho(d1 die bewe]de1 dat de biss*op de pote/as ord9is wel onmiddellk van ,god ontv+1 ma> de pote/as jurisdictionis alle5 v]kreeg door vre ov]dra*t van de zde van d5 paus2 deze laat/e 0 dus 9 zoov]re de jure ecclesia/ico1 en kon door d5 paus na> welgevall5 bep]kt1 gewzigd ( ontnom5 word51 want de paus _h zne volle ma*t ov] de gans*e k]k alle5 en onmiddellk van ,god4 ,dit gevoel5 won na ,tr5te door d5 invlo$ d] ,jezuit5 hoe lang] hoe me] veld1 het behaalde ov] het ,gallikanisme de zegepraal en w]d op het ,vaticaans* concilie tot e5 dogma v]hev54 ,wel wordt er 9 sess4 ,,iv c4 #c gezegd1 dat de ma*t van d5 paus vol/rekt ge5 inbreuk maakt op de ord9>ia ac imm$iata pote/as jurisdictionis d] biss*opp5 ma> deze veele] beve/igt1 v]/]kt en h&haaft2 do* de paus heeft de volle1 gans*e wetgev5de1 rege]5de en re*tsprek5de ma*t ov] heel de k]k1 h kan zond] iem&s tuss*5kom/ ( bemiddel+ vrelk v]ke]5 7communic>e7 met al de h]d]s en kudd5 d] gans*e k]k1 en all5 zn zond] ond]s*eid en onvoorwa>delk aan hem ond]worp54 ,biss*opp51 concilin1 heel de k]k1 alle geloovig5 zn feilba> uit zi*zelv5 en alle5 onfeilba> met en door hem4 ,de paus is de wortel1 de va/heid1 het fundam5t van de e5heid1 autoriteit en onfeilba>heid van biss*opp51 concilin1 k]kvad]s1 !olog51 van alle geloovig5 en van heel de k]k4 ,h alle5 ontvangt alle ma*t en gezag en onfeilba>heid re*t/reeks van ,god4 ,e5e enkele uitdrukk+ h]9n]t nog aan de oude1 ka?olieke opvatt+2 zoo bv4 als 9 het ,conc4 ,vatic4 ,,iv c4 #d gezegd wordt1 dat de paus ea infallibilitate poll]e1 qua div9us ,r$emptor ecclesiam suam 9 def9i5da doctr9a de fide vel moribus in/ructam voluit1 ma> onmiddellk wordt da>uit jui/ afgeleid1 dat de def9itiones van d5 paus ex sese en niet ex cons5su ecclesiae onfeilba> zn4 #g ,nog v]d] gaat deze ma*t van d5 paus4 ,(s*oon de paus5 tot de #h;e eeuw toe ond]dan5 van het ,rome9s*e keiz]rk w>5 en hun gee/elk ambt hoeg5aamd niet het bezit van w]eldlke ma*t insloot1 to* is al spo$ig 9 de ,rooms*e k]k de g$a*te opgekom51 dat de paus1 om op gee/elk gebi$ onafhankelk te kunn5 zn1 ook 9 het w]eldlke s\v]e9 moe/ wez54 ,en na de opheff+ van d5 k]kelk5 /aat 9 #ahgj is deze g$a*te nog me] op d5 voorgrond getr$5 en met /]k] nadruk uitgesprok54 ,pius ,,ix en ,leo ,,xiii hebb5 niet nagelat51 telk5s te v]kl>51 dat de paus als univ]seel biss*op niet ond]daan van e5 bzond] vor/ kan zn no* e5e bepaalde nationaliteit kan drag51 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,i #feg1 ,hase1 ,prot4 ,polem4 #bed2 en hunne uitsprak5 b9d5 de ,rooms*e geloovig54 ,al is de idee van e5 k]kelk51 van e5 prie/]/aat1 geheel uit d5 td2 al doet de exi/5tie van zulk e5 /aat aan de e5heid van ,italie tekort2 al kan de paus niet k]kelk opp]ho(d en w]eldlk s\v]e9 tegelk zn1 zond] dat k]k ( /aat ( beid5 da>b s*ade ld52 al heeft de gee/elke ma*t de politieke s\v]e9iteit vol/rekt niet noodig2 al heeft de paus eeuw5lang ge5 politiek gebi$ gehad en al heeft h na d5 ov]ig5s op zi*zelf onre*tmatig5 ro( van d5 k]kelk5 /aat 9 #ahgj aan invlo$ niet v]lor51 ev5m9 als de duits*e biss*opp51 s$]t z opgeh\d5 hebb5 rksvor/5 te zn2 al is de onafhankelkheid van d5 paus teg5ov] d5 kon+ van ,italie door de g>antie van #ac ,mei #ahga en door de ma*t d] ,rooms*e vor/5 en volk5 me] dan voldo5de gewa>borgd2 dit alles doet er we9ig toe1 ,rome laat d5 eis* niet v>51 dat de paus we] worde w]eldlk vor/4 ,dit is e*t] nog ma> e5 g]+ deel van d5 gans*5 eis*4 ,met b]oep op ,mt4 #bh3ah en ,luk4 #bb3ch en 9 navolg+ van ,bonifacius ,,viii 9 de bul ,unam ,sanctam zn vele ,rooms*5 nog veel v]d] gegaan en hebb5 gezegd1 dat de paus de eig5lke s\v]e9 van heel de w]eld is en de w]eldlke ma*t na> zn welgevall5 ov]draagt aan vor/5 en kon+5 als zne m9i/ri en vic>ii4 ,dit 0 vel5 e*t] al te kras4 ,z be/r$5 de me5+1 dat de paus s\v]e9 is ov] het ongeloovig deel d] w]eld1 want ,*ri/us v]tr\wde aan ,petrus alle5 de zorg ov] de s*ap5 toe1 en die buit5 zn1 oordeelt ,god2 ook 0 de paus niet w]eldlk vor/ ov] de *ri/elke volk51 want n]g5s w]d zulk e5e politieke ma*t aan d5 paus opg$rag51 en ,*ri/us gaf aan ,petrus alle5 de sleutels van het hemelrk2 de paus heeft zelfs ge5 temporalis jurisdictio no* w]eldlke ma*t directe ( jure div9o1 want ,*ri/us is e5 gee/elk kon+ en heeft e5 gee/elk rk4 ,ma> al v]wi]p5 dez5 alzoo de directe w]eldlke ma*t1 z blev5 to* sprek5 van e5e pote/as indirecta en k5d5 aan d5 paus niet bloot e5e pote/as directiva 9 w]eldlke zak5 toe1 do* ook 9 het belang van het rk ,gods e5e summa pote/as dispon5di de rebus temporalibus omnium ,*ri/ianorum2 want het weid5 d] s*ap5 eis*t ook ma*t ov] de wolv54 ,de w]eldlke ma*t is imm]s aan de k]k ond]worp5 gelk het li*aam aan d5 gee/2 ongeloovige vor/51 die hun ond]dan5 tot kett] v]leid51 mog5 we]/aan en afgezet word52 *ri/elke vor/5 zn als zoodanig aan ,*ri/us ond]worp51 moet5 het gelo( bevord]5 en de k]k bes*]m52 gelk ook vele kon+5 9 de dag5 des ,o4 ,te/4 en 9 de ges*i$5is d] k]k geh&eld hebb51 ,bell>m9us1 de ,rom4 ,pontif4 lib4 ,v4 ,ma> ook b deze !orie d] pote/as indirecta beh\dt de paus het re*t1 om 9 het belang van het kon9krk ,gods van alle vor/5 onbepaalde gehoorzaamheid te eis*51 +eval van ongehoorzaamheid h5 af te zett5 en de ond]dan5 van hun e$ van gehoorzaamheid te ontslaan1 niet-rooms*e volk5 en l&5 aan rooms*e vor/5 toe te wz51 politieke wett5 en re*t5 kra*teloos te v]kl>5 enz4 ,ook al gev5 vele ,rooms*5 er teg5woordig d5 s*n aan1 als( al deze re*t5 d5 paus5 alle5 tdelk en toevallig 9 de ,middeleeuw5 toekwam51 de ,syllabus van #ahfd v]kla>t 9 n4 #bc uitdrukkelk1 dat de paus5 en concilin nooit de gr5z5 hunn] ma*t ov]s*r$5 no* re*t5 d] vor/5 zi* aangematigd no* ooit b besliss+ 9 zak5 van gelo( en z$5 g$waald hebb54 ,de uitoef5+ d] re*t5 moge door de om/&igh$5 ges*or/ zn1 er is ge5 twfel aan1 dat de re*t5 zelve onv]vreemdba> zn4 ,rome v]&]t niet4 ,cf4 ,fr4 v4 ,s*ulte1 ,die ,ma*t d] rmis*5 ,pp/e b] ,fr/51 ,lnd]1 ,vlk] und ,individu5 #cte ,aufl4 ,giess5 #ahif4 #h ,uit dit alles blkt de allesbehe]s*5de plaats1 welke de paus 9 het lev5 van d5 ,rooms*5 ,*ri/5 inneemt4 ,de ,rooms*e k]k is e5e mon>*ie1 e5 rk1 e5 /aat met e5 gee/elk vor/ aan het ho(d4 ,van de dag5 van ,augu/9us af wordt de k]k b voorkeur als e5 /aat en e5 rk voorge/eld1 wa>9 alle dogmata als wett5 en re*t5 geld51 die de m5s*5 b9d5 b de zaligheid hunn] ziel4 ,bonifacius ,,viii zeide da>om van d5 paus1 dat h jura omnia 9 scr9io pectoris sui c5setur hab]e1 b ,s*ulte t4 a4 p4 #ff4 ,de rege]+ 9 dez5 /aat is absoluut mon>*aal2 na het concilie van #ahgj is z zelfs niet me]1 gelk m5 vroeg] zeide1 door de ari/ocratie d] biss*opp5 getemp]d2 want de biss*opp5 zn feilba>1 en ontle55 aan hem hunne ma*t2 ja1 volg5s de uitdrukkelke bepal+ van het ,vaticanum kan de paus met alle h]d]s en kudd5 onmiddellk v]ke]5 en dus1 met algeheel5 voorbgang van d5 biss*op1 direct i$]5 prie/]1 i$]5 kapelaan aan/ell5 ( ontslaan1 elk proces besliss51 elk5 leek onmiddellk ka/d5 enz41 de biss*opp5 zn van de s\v]e9iteit 9 eig5 kr+ pr9cipieel t5 e55male b]o(d4 ,ook is deze mon>*ale rege]+ van d5 paus 9 beg9sel niet me] con/itutioneel1 want ,s*rift en traditie zn aan zne onfeilb>e uitlegg+ ond]worp52 la tradizione son io1 zeide da>om ,pius ,,ix tot d5 k>d9aal ,guidi1 b ,s*ulte t4 a4 p4 #hj2 de paus bepaalt1 indi5 noodig1 wat le] van ,s*rift en traditie is4 ,door zne onfeilba>heid is de paus 9 de ,rooms*e k]k de e5ige1 absolute s\v]e91 bron van alle k]kelke en zelfs direct ( indirect van alle w]eldlke ma*t4 ,da>om heet h s$]t de #i;e eeuw 9 ond]s*eid+ van alle &]e biss*opp5 ,papa1 ,s*wane ,d4 ,g4 ,i #edc1 niet ma> opvolg] en plaatsv]vang] van ,petrus do* vic>ius ,*ri/i1 vic>ius ,dei1 ,s*wane ,,iii #ecf4 #ech1 pat] spiritualis omnium patrum1 imo omnium fidelium1 hi]>*a praecipuus1 sponsus unicus1 caput indivisum1 pontifex summus1 fons et origo1 regula cunctorum pr9cipatuum ecclesia/icorum1 ,bonav4 ,brevil4 ,,vi #ab4 ,de paus is de k]k1 is het ,*ri/5dom1 is het ,godsrk zelf4 ,le pape et l'glise1 c'e/ t\t un1 zeide ,fr4 de ,sales4 ,ubi papa1 ibi ecclesia4 ,het primaat van d5 paus is summa rei *ri/ianae1 ,bell>m9us1 de ,rom4 ,pontif4 9 de voorr$e4 ,zond] paus ge5 k]k1 ge5 ,*ri/5dom1 ,veuillot b ,hase1 ,prot4 ,polemik #ahg4 ,ond]w]p+ aan d5 paus is voor alle m5s*5 noodzakelk t] zaligheid1 7,bonifacius ,,viii74 ,de paus is middela> d] zaligheid1 de weg1 de wa>heid en het lev54 ,er ontbreekt nog ma> aan1 dat h aangeb$5 wordt1 ma> ook dat is e5e quae/ie van td1 ,h>nack ,d4 ,g4 ,,iii #feb4 ,ind]daad1 ,s*eeb5-,atzb]g]1 ,dogm4 ,,iv #a ,s4 #dbg zegt het t]e*t1 indi5 het primaat van d5 paus niet ,gods w]k is1 dan is het e5e blasphemis*e und diabolis*e ,usurpation4 ,cf4 ,lu!r1 von dem ,pap/?um zu ,rom4 #aebj1 cf4 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #cag4 ,art4 ,smalc4 #d en ,tract4 de pote/ate et primatu papae1 b ,mll]1 ,symb4 ,b4 #cjf4 #cbh4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv c4 #d-aa4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus1 ,i lib4 #c4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,ii lib4 #b4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #gge sq4 ,id4 ,disp4 ,,ii #fhd-hhb4 ,id4 ,desp]ata ,causa ,papatus1 ,am/4 #afce4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,loc4 #gb1 #b4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #af-bj4 ,id4 de necess>ia secessione no/ra ab eccl4 rom4 vooral disp4 #e3 de tyrannide romana4 ,moor1 ,comm4 ,,vi #aie sq4 ,j4 von ,dll+]1 ,das ,pap/?um4 ,neube>beitung von ,janus1 ,d] ,pap/ und das ,concil1 von ,j4 ,fri$ri*1 ,mn*5 ,beck #ahid4 ,lang51 ,das ,vatik4 ,dogma von dem ,univ]salepisc4 u4 d] ,unfehlb4 des ,pap/es1 #c ,!ile1 ,bonn #ahga-gc4 ,dr4 ,w4 ,joos1 ,die ,bulle ,unam ,sanctam und das ,vatik4 ,autorittspr9zip1 #b;e ,aufl4 ,s*affh4 #ahig4 ,bung5]1 ,pape et concile au #ai;e sicle1 ,p>is #ahgj4 ,glad/one1 ,rome & ! newe/ fa%ion 9 religion #ahge4 ,hase1 ,h&bu* d] ,prot4 ,polemik1 ,leipzig #ahia4 ,ts*ack]t1 ,evang4 ,polemik geg5 die rm4 ,kir*e1 ,go?a #ahhe4 ,d4 ,snd]1 ,rome's voornaam/e le]/ell+5 en b$oel+5 voor d5 prote/ant toegeli*t4 ,gor4 #ahij4 ,het dogma van de onfeilba>heid van d5 paus enz41 uit het ,duits* door ,d4 ,snd]1 ,rott4 #ahii4 #e4 ,teg5 deze onta>d+ d] k]kelke ma*t kwam de ,re=matie 9 v]zet4 ,z bele$ we]1 dat de k]k e5e communio sanctorum 01 en dat z van ,*ri/us e5e ma*t _h ontvang51 welke van die 9 d5 /aat wez5lk ond]s*eid5 04 ,*ri/i ,rei* is ni*t e9 leibli* od] weltli*1 irdis* ,regim5t1 wie &]e ,h]r5 und ,knige auf ,erd5 regi]51 sond]n e9 gei/li*1 himmlis* ,regim5t1 das da gehet ni*t b] zeitli* ,gut1 no* 0 dies ,leb5 betrifft1 sond]n b] ,h]z5 und ,gewiss51 wie man vor ,gott leb5 soll1 se9e ,gnade erlang51 ,lu!r b ,sohm1 ,kir*5re*t #dfd1 #dhh1 cf4 v]d] ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #dhf f4 #eec f4 ,ev5zoo maakte ,calvn tuss*5 k]k en /aat ond]s*eid als tuss*5 ziel en li*aam1 het toekom/ige en het teg5woordige lev5 en s*reef aan de k]k eig5 ambt51 ma*t en jurisdictie toe1 ,in/4 ,,iv #a-aa4 #bj1 cf4 ,lob/e91 ,die ,e?ik ,calv9s #ahgg ,s4 #aae f4 ,de ma*t d] k]k be/ond da>om niet 9 e5ig corpus juris canonici1 dat door ,lu!r te ,witt5b]g d5 #aj;e ,decemb] #aebj 9 het op5ba> v]br& w]d1 ma> enkel en alle5 9 de b$i5+ van ,gods woord4 ,wl ,*ri/us het e5ige ho(d d] k]k is1 kan en mag 9 de k]k alle5 het woord ,gods he]s*51 niet door dwang ma> alle5 door liefde en vre gehoorzaamheid1 ,lu!r b ,sohm1 ,kir*5re*t #dfd4 #dfh2 de b$i5+ van woord en sacram5t is de e5ige vorm van k]kregim5t1 het inbegrip van alle k]kelke ma*t1 de gans*e sleutelma*t1 welke dan e*t] ook volg5s de ,lu!rs*5 wettige roep+1 gehoorzaamheid aan de opzi5]s1 beoordeel+ van le] en lev51 oef5+ van tu*t1 uitsluit+ d] goddelooz5 uit de geme5te enz4 insloot1 ,conf4 en ,apol4 ,aug4 art4 #ad4 #bj4 #bh ,smalc4 art4 de pote/ate et primatu papae4 ,sohm heeft dit ond]s*eid 9 de ma*t1 welke door ,rome en door ,lu!r aan de k]k toegek5d wordt1 held] 9 het li*t ge/eld4 ,wel is wa> gaat h te v]1 als h1 9 de me5+1 dat alle re*t dwang1 m5s*elke he]s*app en a>ds*e ma*t is1 alle k]kre*t met het wez5 d] k]k 9 /rd a*t1 cf4 ,rutg]s1 ,het k]kre*t1 inzoov] het de k]k met het re*t 9 v]b& br5gt1 ,am/4 #ahid4 ,ma> to* toont h duidelk aan1 dat het groote v]s*il ov] de ma*t d] k]k tuss*5 ,rome en het ,prote/antisme sam5hangt met de politieke1 juridis*e ( de gee/elke1 e?is*e opvatt+ van het ,*ri/5dom4 ,en h erk5t zelf m5igmaal1 dat de geme5te van ,*ri/us1 (s*oon e5e geme5s*ap van heilig51 to* orde eis*t1 re$s 9 d5 e]/5 td zek]e orde bezat1 #ea f41 en ook volg5s ,lu!r en de ,lu!rs*5 zond] ambt1 wettige roep+1 zielzorg1 tu*t1 ban1 rege]+ niet kan be/aan1 #dga4 #dgf4 #dhf4 #did4 #eai f4 ,alle ma*t 9 de k]k is re*t/reeks ( zdel+s b$i5+ des woords2 alle regel+1 die z maakt1 is da>aan ond]ges*ikt en di5/ba>4 ,zoo v]/ond5 het ook de ,g]e=me]d52 alle ma*t 9 de k]k b]u/ oorspronkelk b ,*ri/us1 die door ,god is gezalfd tot kon+ ov] ,sion1 en draagt da>om e5 gee/elk k>akt]1 want zn kon9krk is niet van deze w]eld4 ,voor zoov] ,*ri/us b de uitoef5+ di] ma*t zi* van organ5 b$i5t1 zn deze niet zelf/&ig1 onafhankelk1 s\v]e91 ma> aan ,hem1 d4 i4 aan zn woord gebond54 ,alle ambt 9 de geme5te van ,*ri/us is e5 1 m9i/]ium1 zond] wetgev5de1 re*tsprek5de en uitvo]5de ma*t 9 zi*zelf1 ma> alle5 kunn5de b$i551 wat 9 het woord van ,*ri/us v]vat en opgeslot5 ligt4 ,feitelk is er dus 9 de k]k ge5 &]e ma*t dan de sleutelma*t1 de b$i5+ van woord en sacram5t1 die dan e*t] gewoonlk w$]om ond]s*eid5 w]d 9 pote/as doctr9ae1 pote/as discipl9ae en pote/as ord9is ( regim9is1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv c4 #h-ab4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 #dje sq4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vii #aj sq4 ,junius1 !ses !ol4 #df4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii #bi sq4 enz4 ,al 0 er zoo 9 de grondg$a*t5 e5/emmigheid1 to* kwam er b de uitw]k+ en toepass+ tuss*5 ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 spo$ig e5 belangrk v]s*il voor d5 dag4 ,t5 e]/e nam ,lu!r uit de ,rooms*e k]k de ambtelke b$i5+ van het woord aan d5 enkele ov] en 0 alzoo op h&hav+ d] bie*t ge/eld4 ,(s*oon h de pr$ik+ van het evangelie opvatte als v]gev+ d] zond51 also dass e9 *ri/li*] ,pr$ig] nimm] das ,maul auf?un kann1 er muss e9e ,absolution spre*51 ,sohm t4 a4 p4 #dhh1 to* 0 hem dit niet g5oeg2 de absolutie moe/ ook door d5 pa/or individueel 9 de wel niet noodzakelke ma> to* hoog/ nuttige bie*t word5 toegepa/1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #ebh4 ,casp>i1 art4 ,bei*te 9 ,h]zog4 ,conf4 ,aug4 #aa4 #be en ,apol4 ,conf4 ,cate*4 m9or ,i #e4 ,app5dix ,i ad ,cate*4 maj4 ,art4 ,smalc4 ,,iii #h4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xv #ig-aag4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #ehd4 #eih4 ,h>nack1 ,prakt4 ,!ol4 ,,ii #dfc f4 en da> aangeh4 litt4 ,g&]t1 ,zur ,revision des ,bei*twes5s 9 d] ev4 ,kir*e1 ,witt5b]g #ahih4 ,ma> deze private bie*t /uitte op onov]komelke moeilkh$51 op het onvoldo5d getal h]d]s1 op het bie*tgeld1 op de onzek]e beteek5is d] absolutie enz41 en kwam all5gs 9 onbruik4 ,hoewel nu de ,g]e=me]d5 het elk&] beld5 van de misdad5 nuttig vond51 liet5 z de ambtelke b$i5+ van het woord en dus ook de v]kondig+ van de v]gev+ d] zond51 d4 i4 de absolutie alle5 plaats hebb5 9 de op5b>e v]gad]+ d] geloovig51 hield5 van de bie*t als k]kelke in/ell+ alle5 de g]egelde ( somtds b de voorb]eid+ tot het avondmaal gebruikelke beld5is van zond5 ov]1 en v]v+5 ov]ig5s de private bie*t door het p]soonlk huisbezoek1 ,zw+li b ,zell]1 ,das !ol4 ,sy/em ,zw+li's #aec4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #d4 ,,iv #a1 #bb4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #bgd4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus ,,iii #dha4 ,rivetus1 ,op4 ,,iii #caf4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #abg sq4 ,bie/]veld1 ,het ,huisbezoek1 ,kamp5 #aijj4 ,t5 twe$e _h de tu*t 9 de ,lu!rs*e k]k e5 &] v]loop dan 9 de ,g]e=me]de4 ,lu!r zelf w5s*te wel t]dege toepass+ van tu*t 9 de geme5te van ,*ri/us2 (s*oon h d5 ,rooms*5 ban v]wi]p en alle burg]lke /raf uit de k]kelke tu*t v]wd]de1 to* 0 zulk e5e geme5te zn ideaal1 die na h]haalde v]man+ het booze uit ba> midd5 wegde$1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #ecj f4 #efj f4 ,h]zog #h1 #ad4 #ac1 #ehh4 ,?4 ,h>nack1 ,prakt4 ,!ol4 ,,ii #dig f4 ,dieckh(f1 ,lu!rs ,lehre v4 d4 kir*l4 ,gewalt1 ,b]l9 #ahfe1 de ,lu!rs*e beld5iss*rift5 b ,mll]1 ,s4 #fd4 #aeb4 #afe4 #bhh4 #cbc4 #cdj4 #cdb4 ,ma> het ontbrek5 van het presbyt]ambt en de uitoef5+ van de k]kelke tu*t alle5 door d5 pa/or leidde tot zulke misbruik51 dat z weldra geheel t5iet g+ en voorzoov] z bleef1 aan de gem5gde consi/orin w]d ov]gelat54 ,practis* gaf dit hetzelfde resultaat1 als de le] van ,zw+li1 ,era/us1 de ,remon/rant51 de ,rationali/5 en vele nieuw]e !olog51 volg5s welke de geme5te h>e ma*t tot tu*toef5+1 s$]t de ov]heid *ri/elk is geword51 aan deze heeft afge/aan4 ,da>5teg5 0 voor ,calvn de k]kelke tu*t e5e lev5squae/ie2 voor het re*t d] k]k1 om het booze uit ha> midd5 weg te do51 /re$ h 9 ,g5ve tw9tig j>5 lang2 h v]wi]f het e]/ 9 het ja> #aeee1 ,*oisy1 ,la ?ocratie ,g5ve #aff4 ,tu*t mo*t niet de ziel d] k]k zn1 z 0 er to* de z5uw van4 ,en deze bes*\w+ van de pli*tmatigheid1 noodzakelkheid en nuttigheid d] k]kelke tu*t w]d het eig5dom d] ,g]e=me]d51 en ond]s*eidde h5 van ,rooms*5 en ,lu!rs*5 aan de e5e zde1 ma> &]zds ook van ,anabapti/5 en ,m5noniet51 die door hun teg5/ell+ van natuur en g5ade d5 ban soms ov]drev5 /r5g toepa/5 en er zn gee/elk k>akt] aan ontnam54 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ab4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #daa4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #gcf4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #dg4 ,bucanus1 ,in/it4 !ol4 #eha4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #f4 ,synopsis pur4 !ol4 #dh4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #cb4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,xvi #gi-hg4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iv #hda sq4 ,conf4 ,gall4 #bg4 ,belg4 #bi4 ,cat4 ,heid4 #hc-he4 ,helv4 ,,ii #ah enz4 ,t5 d]de w]d de v]h\d+ van het ,*ri/5dom tot het natuurlke lev5 door ,lu!r &]s dan door ,calvn bepaald4 ,alle ,h]vorm]s g+5 da>9 saam1 dat z het natuurlke lev5 bevrdd5 van d5 druk en de ma*t d] k]k1 die b ,rome met het ,*ri/5dom sam5valt1 als e5 supranatureel toevoegsel aan de natuur toekomt do* da>ond] ov]ig5s aan dat natuurlke lev5 e5e groote speelruimte gunt4 ,het ,prote/antisme /elde da>teg5ov] de beld5is1 dat de gans*e w]eld1 (s*oon ligg5de 9 het booze1 to* 9 zi*zelve heilig en go$ is1 e5 w]k van ,god1 d5 ,alma*tige1 d5 ,s*epp] van hemel en a>de2 het wisselde de quantitatieve teg5/ell+ van natuurlk en bov5natuurlk voor de qualitatieve1 e?is*e teg5/ell+ van zonde en g5ade 94 ,ma> da>b 0 er to* tuss*5 de ,h]vorm]s e5 groot v]s*il4 ,zw+li kwam het ,middeleeuws* dualisme van vlees* en gee/1 van humana en div9a ju/itia nimm] geheel te bov54 ,lu!r bep]kte het w]k van ,*ri/us dikw]f zoo tot het religieus-e?is*e t]re91 dat het natuurlke los da>naa/ kwam te /aan2 het evangelie v]&]de alle5 het uitw5dige1 het gemo$1 het h>t1 ma> w]kte niet v]nieuw5d en h]vorm5d op heel het natuurlke lev5 94 ,v&a> de m9a*t+1 wa>m$e ,lu!r dikw]f sprak ov] de r$e1 de philosophie1 de juri/]2 v&a> het h>de oordeel1 dat de ,=mula ,concordiae velde ov] d5 natuurlk5 m5s* als lapis1 truncus aut limus2 v&a> de ,lu!rs*e ond]s*eid+ en s*eid+ tuss*5 het z9nelke en het gee/elke als duo hemispha]ia1 quorum unum inf]ius1 alt]um sup]ius1 cf4 mne r$e ov] de ,ka?ol4 van ,*ri/4 en ,k]k #ahhh bl4 #bhv41 en ov] de ,algeme5e ,g5ade #ahid bl4 #bdv4 ,da>uit is ook te v]kl>51 dat de ,lu!rs*e k]k1 mits z ma> de zuiv]e b$i5+ _h van woord en sacram5t1 voor alle &]e door ,*ri/us d] k]k ges*onk5 ma*t vr onv]s*illig 04 ,z wi/ wel bet] en bele$1 dat de k]k ha> eig5 opzi5]s en diak551 ha> eig5 rege]+ en tu*t hebb5 moe/4 ,ma> 9 de practk /ond z dat alles t]/ond en s*i] zond] /rd aan de ov]heid af4 ,desnoods kon z e5e mon>*ale 7pauselke7 en episcopale rege]+ toegev51 vele c]emonin als adiaphora erk5n51 de tu*t aan de consi/orin ov]lat5 en heel de uitw5dige rege]+ d] k]k aan de ov]heid toev]tr\w54 ,de k]k hield voor zi* alle5 het pr$ikambt1 de b$i5+ van woord en sacram5t1 ma> w]d ov]ig5s e5 l&s- en e5 /aatsk]k1 wa>9 de ov]heid als plaatsv]vang] van het ,rooms*e episcopaat1 ( als praecipuum membrum ecclesiae ( als gevolma*tigde d] k]k zoo go$ als alles te zegg5 _h1 cf4 bov5 bl4 #ajh4 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #eee f4 ,le*l]1 ,die neut4 ,lehre v4 h4 ,amte #aheg ,s4 #bbc f4 #bcj f4 ,sohm1 ,kir*5re*t #edb f4 en voorts ,melan*ton1 ,loci ,comm4 de magi/r4 civil4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxiv4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #dbj-dej4 ,hollaz1 ,ex4 #aceb-acff4 ,bai]1 ,comp4 #fci-fdi4 ,buddeus1 ,in/4 ,!ol4 #abfg-abhf4 ,zakelk /emde dit w$] geheel ov]e5 met de ma*t1 welke ,zw+li1 ,era/us1 de ,remon/rant5 enz4 aan de ov]heid 9 betrekk+ tot de k]k toek5d54 ,ma> de ,g]e=me]d5 /eld5 zi* hi] pr9cipieel teg5ov]4 ,gelk ,god de ov]heid 9 d5 /aat tot s\v]e9 _h aange/eld1 zoo zalfde ,h ,*ri/us tot ,kon+ zn] k]k4 ,beide1 /aat en k]k1 w>5 dus 9 oorsprong1 natuur1 rege]+1 wez5lk van elk&] ond]s*eid52 de ma*t d] k]k aan de ov]heid opdrag5 0 e5e aanr&+ van het kon+s*ap van ,*ri/us4 ,ma> deze ond]s*eid+ w]d to* door de ,g]e=me]d5 nooit als s*eid+ b$oeld4 ,integ5deel1 gelk de k]k ha> gee/elke go$]5 uitdeelt tot heil van heel het natuurlke lev5 9 huisgez9 en maats*app1 9 kun/ en wet5s*ap1 zoo heeft ook de ov]heid 9 e5 *ri/elk l& de dure roep+1 om de w>e k]k te bes*]m51 9 h>e uitbreid+ en voortplant+ te /eun51 alle afgod] en vals*5 godsdi5/ te w]5 en uit te roei5 en het rk van d5 anti*ri/ te gronde te w]p54 ,z kond5 niet &]s le]51 omdat z gelo(d51 dat de ov]heid door ,god zelv5 om d] zonde wil1 t] h>] beteugel+1 +e/eld 02 dat z als zoodanig aan ,gods wet en woord gebond5 02 dat niet alle5 de twe$e ma> ook de e]/e tafel d] wet op ha> t]re9 en op h>e wze geh&haafd moe/ word52 dat de ,h4 ,s*rift e5 boek 0 niet uitsluit5d met religieus-e?is*5 inh\d1 geld5de alle5 voor de k]k1 ma> e5 woord ,gods1 uitga&e tot alle m5s*5 en li*t v]spreid5d ov] alle s*epsel en lev52 dat de ov]heid ond] het ,o4 ,te/4 met zulk e5e taak speciaal door ,god 0 bela/2 dat de *ri/elke wa>heid univ]seel 0 en ka?oliek1 duidelk en kla>1 en dus ook voor de ov]heid k5ba>4 ,cf4 ,de ,g]ef4 beld5iss*rift5 b ,niemey] #i4 #cb4 #ed4 #ee4 #hb4 #ih4 #aad4 #abb4 #cbf4 #cee4 #chg4 #ecd4 #faj4 #gfe4 #haj4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #bj2 ov] kett]/raf1 ,op4 ed4 ,am/4 ,,viii #eaj-efg1 cf4 ,*oisy1 ,la ?ocratie ,g5ve au temps de ,calv91 #ahih4 ,bloes*1 ,ges*4 d4 ,s*weiz4-ref4 ,kir*51 ,b]n #ahii ,i #bbg s4 ,beza1 de ha]eticis a civili magi/ratu puni5dis1 ,tract4 ,!ol4 ,i #he-afi4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #ehj-ehg4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #dgc4 ,bull+]1 ,huisboek ,,ii #g4 ,junius1 ,op4 ,i #edd4 ,bog]man1 9 de diss4 van d] ,tuuk #ahfh bl4 #cbv4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #bi4 ,k]ckel4 ,ges*4 passim1 vooral bl4 #ddjv4 ,rhetor=d1 ,exam5 ,arm9ianismi c4 #ai4 ,revius1 9 de diss4 van ,po/humus ,meyjes1 #ahie bl4 #aea-aga4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #abd sq4 en passim4 ,disp4 sel4 ,,ii #fib-hji4 ,,iii #bjf4 ,synopsis pur4 !ol4 #ej4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #g1 #ad4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #cd4 ,moor ,,vi #dgj-eah4 ,vitr+a ,,ix #a4 #gjj sq4 ,ma> het lev5 bleek /]k] dan de le]2 het absolute /&punt w]d langzam]h& v]zwakt4 ,re$s 9 de #af;e eeuw eis*t5 sommige ,w$]doop]s en ,soc9ian51 dat de ov]heid van alle inm5g+ 9 zak5 van religie en bepaaldelk van kett]/raf zi* on?\d5 z\4 ,de ,g]e=me]de le] /uitte dan ook op vele practis*e bezw>54 ,9 !orie to* w>5 /aat en k]k wel ond]s*eid51 ma> feitelk 0 de /aat dikw]f ond]worp5 aan de uitsprak5 d] k]k1 en gebond5 aan h>e beld5is4 ,kra*t5s de nauwe v]e5ig+ met de k]k en de v]pli*t+1 die z op zi* g5om5 _h1 kwam de ov]heid tot dad5 van geweld en dwang1 van welke z zelve mee/al e5 afke] _h1 die ha> e5 kwad5 naam gav5 b vele edelgez9d51 d5 s*n op ha> laadd5 van ,rooms*e tirannie en met d5 ,prote/ants*5 eis* van gewet5s- en godsdi5/vrheid 9 /rd w>54 ,zoolang 9 e5 l& ne confessie alle burg]s ( al?ans de groote me]d]heid v]bond1 0 de v]e5ig+ van k]k en /aat nog te h&hav52 ma> to5 langzam]h& de ,rooms*e k]k h]leefde en 9 het ,prote/antisme vel]lei k]k5 en beld5iss5 opkwam51 aan wie m5 het *ri/elk k>akt] niet ontzegg5 kon1 to5 w]d het zelfs voor d5 /r5g/e onmogelk1 om het confessioneel k>akt] van d5 /aat en d5 eis* d] kett]/raf te h&hav54 ,9 ,engel& kwam dit 9 de #ag;e eeuw het e]/ duidelk aan het li*t4 ,niet alle5 ,rooms*5 en ,episcopal5 /r$5 da> met elk&] om d5 voorrang1 ma> /raks trad5 na elk&] de ,presbyt]ian51 ,indep5d5t51 ,kwak]s1 ,levell]s en ,dei/5 op4 ,zoo s*re$ m51 door de feit5 geleid1 all5gs van het confessioneel tot het algeme5 *ri/elk en v&a> tot het dei/is* k>akt] van d5 /aat voort1 en w]d tol]antie en mod]atie het modewoord d] a*tti5de eeuw4 ,rog] ,williams1 de a>ts9dividuali/0 0 de e]/e1 die 9 de #ag;e eeuw d5 eis* van s*eid+ 9 k]k en /aat uitsprak en vol/rekte godsdi5/vrheid v]langde voor i$]1 ook voor kett]s en ,jod51 en deze beg9sel5 9 zne kolonie te ,rhode-,isl& 9 toepass+ bra*t4 ,aan *ri/elke en aan revolutionaire zde vond deze !orie hoe lang] hoe me] in/emm+4 ,sommige /at5 9 ,am]ika pa/5 ha> s$]t #aggf toe1 de ,frans*e ,omw5tel+ dreef ze 9 vele l&5 door4 ,desniettem9 be/aat z n]g5s zuiv] en consequ5t1 en de9/ i$] 9 de practk voor h>e gevolg5 t]ug4 #f4 ,dat ,*ri/us aan zne k]k op a>de zek]e ma*t heeft toegek5d1 is haa/ voor ge5 twfel vatba>4 ,9 het algeme5 re$s is het e5e onloo*5b>e wa>heid1 dat niets zond] orde en regel kan be/aan1 dat wez5 zond] vorm ond5kba> is1 dat e5e eig5lke ov]al en op elk gebi$ niets dan e5e wsge]ige ab/ractie is4 ,e5 huisgez9 kan niet be/aan zond] ho(d1 e5 volk niet zond] ov]heid1 e5e v]e5ig+ niet zond] be/uur1 e5 leg] niet zond] g5]aal enz42 an>*ie is onmogelk4 ,te zegg51 dat ,*ri/us e5e k]k heeft ge/i*t1 zond] e5ige organisatie1 rege]+ ( ma*t1 is e5e bew]+1 die uit my/iek-philosophis*e beg9sel5 opkomt ma> no* met de le] d] ,s*rift1 no* met de w]kelkheid van het lev5 rek5+ h\dt4 ,de vraag1 die v]deelt1 is dan ook eig5lk niet deze1 ( de k]k van ,*ri/us1 om te be/aan1 e5e zek]e ma*t en rege]+ behoeft1 want dat /emm5 all5 toe1 hetz z de geme5te deze rege]+ zi*zelf lat5 gev5 ( ha> aan de ov]heid opdrag54 ,ma> het v]s*il loopt hi]ov]1 ( ,*ri/us zelf 9 zn woord1 natuurlk niet 9 all]lei bzond]h$5 ma> 9 beg9sel5 en ho(dzak51 aan zne k]k e5e ma*t en rege]+ heeft toegek5d1 die da>om ook uitmaakt en uitmak5 mag e5 artikel van ons gelo( en e5 /uk onz] beld5is1 ,n$4 ,gel4 art4 #cj-cb4 ,do* ook dit v]s*il wordt door de ,h4 ,s*rift zoo /]k en duidelk mogelk besli/4 ,*ri/us heeft wel gezegd1 dat zn kon9krk niet van deze w]eld is1 ma> ,h is niet 9 di5 z9 e5 gee/elk kon+1 dat ,h om het uitw5dige en a>ds*e zi* vol/rekt niet bekomm]t4 ,integ5deel1 ,h heeft de volle m5s*elke natuur aang5om5 en is 9 de w]eld gekom51 niet om ha> te v]oordeel51 ma> te beh\d52 ,h heeft zn kon9krk 9 die w]eld geplant en gezorgd1 dat het da>9 be/aan en als e5 zuurdeesem op alle t]re95 des lev5s v]nieuw5d inw]k5 kan4 ,zn w]k 01 om all]wege de w]k5 des duivels te v]brek51 en het re*t en de e]e ,gods tot erk5n+ te br5g52 zoov] als de zonde alles heeft v]woe/ en b$orv51 /rekt int5sief zne v]zo55de en v]loss5de w]kzaamheid zi* uit4 ,da>om br5gt ,h ma> niet sommige m5s*5 individueel door zn ,gee/ tot het gelo(1 opdat z voorts vr zi* v]e5ig5 en met de ontvang5e gav5 des ,gee/es elk&] di55 z\d54 ,ma> ,h /i*t e5e geme5te1 e5e k]k1 en ri*t deze van /ond5 aan zoo 91 dat z be/aan1 zi* voortplant5 en uitbreid51 en ha> taak op a>de volbr5g5 kan4 ,t] v]duidelk+ mag en moet tuss*5 het wez5 en de rege]+ d] k]k ond]s*eid word5 gemaakt4 ,ma> dit ond]s*eid mag nooit zoo word5 v]/aan1 als( de geloovig5 oorspronkelk van alle rege]+ en ma*t v]/ok5 z\d5 zn gewee/4 ,integ5deel1 de vorige p>agraaf heeft 9 het li*t ge/eld1 dat de k]k van het e]/e oog5blik van ha> be/aan na d5 val af e5e zek]e organisatie heeft gehad1 e]/ 9 de patri>*ale gez9n51 da>na 9 het volk ,israels1 en s$]t ,*ri/us' kom/ op a>de 9 de v]s*ill5de buit5gewone en gewone ambt51 die ,h 9 zne geme5te +e/eld heeft1 ,mk4 #c3ad1 ,luk4 #aj3a1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,cor4 #ab3bh1 ,ef4 #d3aa4 ,elk ambt sluit e*t] e5 ma*t1 e5 re*t1 e5e bevoegdheid 94 ,wel is wa> zn er vele gav5 9 de geme5te1 die door d5 ,h4 ,gee/ ges*onk51 als van ,*ri/us en als ,gods des ,vad]s zi* op5b>5 en d] geme5te ond]l+ tot /i*t+ di551 #a ,cor4 #ab3dv4 ,ma> niettem9 v]bond ,*ri/us aan de ambt51 die ,h 9 zne geme5te in/elde1 e5e speciale ma*t1 1 be/a&e 9 het pr$ik5 van het evangelie1 ,mt4 #aj3g1 ,mk4 #c3ad1 #af3ae1 ,luk4 #i3b1 enz41 9 het b$i55 d] sacram5t51 ,mt4 #bh3ai1 ,mk4 #af3ae1 ,luk4 #bb3ai1 #a ,cor4 #aa3bd-bf1 9 het do5 van all]lei wond]51 ,mt4 #aj3a1 #h1 ,mk4 #c3ae1 #af3ah1 ,luk4 #i3a1 #aj3i1 #ai enz41 9 het h\d5 ( v]gev5 d] zond51 ,mt4 #af3ai1 #ah3ah1 ,joh4 #bj3bc1 9 het weid5 d] kudde1 ,joh4 #ba3ae-ag1 ,hd4 #bj3bh1 9 het oef55 van tu*t1 ,mt4 #ah3ag1 #a ,cor4 #e3d1 9 het di55 d] tafel51 ,hd4 #f3b1 9 het re*t om te lev5 van het evangelie1 ,mt4 #aj3aj1 #i3dv41 #b ,!ss4 #c3i1 #a ,tim4 #e3ah4 ,deze oms*rv+1 welke de ,s*rift van de ma*t d] k]k geeft1 w/ niet alle5 ha> ontwfelba> be/aan1 ma> ook h>e volkom5e onafhankelkheid en eig5soortigheid teg5ov] alle &]e ma*t t] w]eld aan4 ,er is vel]lei ma*t en gezag op a>de1 9 huisgez91 maats*app1 /aat1 kun/1 wet5s*ap enz4 ,ma> de k]kelke ma*t is van deze alle 9 wez5 ond]s*eid5 en teg5ov] ha> volkom5 zelf/&ig4 ,want al die &]e ma*t is afkom/ig van ,god als ,s*epp] van hemel en a>de1 ,rom4 #ac3a1 ma> deze k]kelke ma*t heeft ha> oorsprong re*t/reeks 9 ,god als d5 ,vad] van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 #a ,cor4 #ab3bh1 ,ef4 #d3aa1 ,hd4 #bj3bh1 en is da>om t5 opzi*te van alle &]e a>ds*e ma*t volkom5 vr en onafhankelk4 ,wie met het ,ces>eopapisme ( het ,era/ianisme deze ma*t d] k]k inkrimpt1 bep]kt en aan de ov]heid opdraagt1 komt de e]e van ,*ri/us te na en doet aan de d] k]k ges*onk5 re*t5 en vrh$5 tekort4 ,onafhankelk moet deze ma*t d] k]k teg5ov] alle &]e a>ds*e ma*t blv51 omdat z gans* eig5soortig is1 door ge5 &]e ma*t kan ov]g5om5 ( uitgeoef5d word51 en dus b zulk e5e ov]dra*t van ha> natuur b]o(d en v]nietigd wordt4 ,al de ma*t to*1 die ,*ri/us aan zne k]k heeft ges*onk51 b$i5+ van woord en sacram5t1 oef5+ van tu*t1 di5/ d] tafel5 enz4 heeft behalve e5 eig5 oorsprong1 ook e5 eig5 orgaan1 e5 eig5 natuur1 e5 eig5 doel4 ,z is gebond5 aan ambt51 die ,*ri/us alle5 9 zne geme5te +e/eld heeft1 wa>toe ,h alle5 de gav5 v]le5t en v]le55 kan1 die ,h alle5 roept en z5dt2 niem& neemt zi* deze e]e aan1 dan die van ,god g]oep5 wordt1 ,rom4 #aj3ae1 ,hebr4 #e3d4 ,voorts is deze ma*t gee/elk4 ,dat wil niet zegg51 dat z onzi*tba> en gans* inw5dig is1 want ,*ri/us is wel e5 gee/elk kon+ do* rege]t ov] ziel en li*aam beide1 zn woord en sacram5t ri*t5 zi* tot d5 gans*5 m5s*1 de di5/ d] b>mh>tigheid heeft zelfs voornamelk de li*amelke nood5 te l5ig54 ,ma> als de ma*t d] k]k gee/elk heet1 dan wordt da>m$e te k5n5 gegev51 dat z door d5 ,h4 ,gee/ van ,god wordt ges*onk51 ,hd4 #bj3bh1 alle5 9 d5 naam van ,*ri/us en de kra*t des ,h4 ,gee/es kan uitgeoef5d word51 ,joh4 #bj3bb1 #bc1 #a ,cor4 #e3d1 uitsluit5d ov] m5s*5 als geloovig5 gaat1 #a ,cor4 #e3ab1 en alle5 op gee/elke1 z$elke wze1 niet met dwang en /raf 9 geld1 go$ ( lev51 ma> door ov]tuig+1 gelo(1 go$willigheid1 vrheid1 liefde en dus alle5 met gee/elke wap551 #b ,cor4 #aj3d1 w]kt en w]k5 kan1 ,mk4 #af3af1 ,joh4 #h3cb1 #b ,cor4 #c3ag1 ,ef4 #f3g enz4 ,e9delk heeft deze ma*t ook e5 eig5 doel2 z /rekt1 al br5gt z voor de ongeloovig5 ook v]zw>+ van het oordeel m$e1 tot beh\d5is1 tot /i*t+ en niet tot n$]w]p+1 tot volmak+ d] heilig5 en opb\w+ des li*aams van ,*ri/us1 ,mt4 #aj3ac1 ,mk4 #af3af1 ,luk4 #b3cd1 #b ,cor4 #b3af1 #aj3d1 #h1 #ac3aj1 ,ef4 #d3ab1 #f3aa-ah enz4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iv #ghc4 ,door dit alles is de k]kelke ma*t soortelk ond]s*eid5 van alle /aatkundige ma*t4 ,re$s ond] het ,o4 ,te/4 w>5 /aat en k]k1 s*oon nauw v]bond51 to* niet e5 en hetzelfde4 ,veel duidelk] e*t] heeft ,*ri/us het ond]s*eid uitgesprok5 tuss*5 zn rk en de rk5 d] w]eld1 ,mt4 #bb3ba1 ,joh4 #ah3cf2 zelf weig]de ,h alle a>ds*e ma*t1 ,luk4 #ab3ac1 #ad1 ,joh4 #f3ae1 en v]bood aan zne jong]5 al wat zweemde na> w]eldlke he]s*app1 ,mt4 #bj3be1 #bf1 #a ,petr4 #e3c4 ,tuss*5 k]k en /aat en beid] ma*t is er dan ook all]lei v]s*il2 9 oorsprong niet alle51 gelk bov5 re$s opgem]kt w]d1 ma> v]d] ook 9 organ51 want de ambt5 9 de geme5te van ,*ri/us zn alle 1 ma> de politieke ov]heid is s\v]e91 en heeft1 s*oon di5>esse ,gods1 to* re*t en ma*t1 om wett5 uit te va>dig5 en da>aan ond]w]p+ te eis*52 9 a>d en natuur1 want de ma*t d] k]k is gee/elk1 ma> de ma*t d] politieke ov]heid is natuurlk1 a>ds*1 w]eldlk1 /rekt zi* uit ov] alle ond]dan51 zond] &]e qualiteit dan dat z ond]dan5 zn1 en regelt alle5 hunne a>ds*e belang52 9 doel1 want de k]kelke ma*t /rekt tot opb\w+ van het li*aam van ,*ri/us1 ma> de politieke ma*t heeft h>e be/emm+ 9 dit lev5 en /reeft na> het bonum naturale et commune2 9 middel51 want de k]k heeft ge5 &]e dan gee/elke wap551 ma> de ov]heid draagt het zwa>d1 heeft het re*t ov] lev5 en dood en mag gehoorzaamheid eis*5 met dwang en geweld4 ,zoo ongeoorlo(d het da>om aan de e5e zde is1 om de k]kelke ma*t aan de ov]heid op te drag51 zoo zondig is het ook aan de &]e zde1 om de k]kelke ma*t 9 e5e politieke te v]&]54 ,romanisme en ,anabaptisme mak5 zi* da> beide aan s*uldig1 omdat beide uitgaan van de teg5/ell+ van natuur en g5ade4 ,alle5 maakt het ,anabaptisme die teg5/ell+ absoluut en v]nietigt da>door de natuur2 ,rome vat ze relatief op en ond]drukt de natuur4 ,9 de ,middeleeuw51 to5 de ,rooms*e k]k de alle5he]s*app bezat1 kwam dit /rev5 duidelk] voor d5 dag2 ma> pr9cipieel is z niet v]&]d1 en nog altd wordt z g$rev5 door dezelfde zu*t1 om de gee/elk5 zooveel mogelk van de politieke ond]hoorigheid vr te mak51 om all]lei burg]lke zak5 b9n5 ha> kr+ te trekk5 en aan ha> oordeel te ond]w]p52 om door uitw5dig5 glans en praal te s*itt]51 bezit van kapital5 en va/e go$]5 uit te breid51 politiek5 invlo$ aan de hov5 uit te oef552 om op grond van ,mt4 #bh3ah en na> de !orie d] twee zwa>d5 voor d5 paus zoo niet de directe dan to* de indirecte ma*t ov] heel de w]eld te eis*5 enz41 cf4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #aae4 ,niet alle5 e*t] is de ,rooms*e k]k er /e$s op uit1 om alle a>ds*e1 politieke ma*t aan zi* di5/ba> te mak52 erg] is nog1 dat z de k]kelke ma*t zelve van ha> gee/elk k>akt] b]o(t en 9 e5e politieke he]s*app v]&]t4 ,t5 e]/e wordt dit hi]9 op5ba>1 dat de ,rooms*e k]k zi*zelve1 d4 i4 aan d5 paus de hoog/e wetgev5de ma*t toes*rft4 ,vroeg] 0 deze ma*t nog bep]kt door ,s*rift en traditie1 door biss*opp5 en concilies2 de rege]+ 0 e5e door ari/ocratie getemp]de mon>*ie4 ,ma> s$]t de afkondig+ van het infallibiliteitsdogma is deze v]h\d+ omgeke]d4 ,de paus is 9 =meel5 z9 absoluut mon>*4 ,kra*t5s de bewe]de assi/5tie des ,h4 ,gee/es bepaalt h onfeilba>1 wat gelo(d en g$aan moet word54 ,e5 hoog] b]oep is er niet2 wat h b9dt ( ontb9dt1 is gebond5 ( ontbond5 9 d5 hemel2 wat h zegt1 heeft ev5veel gezag1 als( het door ,*ri/us zelf gesprok5 w>e4 ,de dogmata en wett51 die h afkondigt1 b9d5 het gewet51 en v]pli*t5 tot gelo( en gehoorzaamheid op v]beurte van de eeuwige zaligheid4 ,van de ov]heid is er b]oep op ,god1 ma> de s\v]e9iteit van d5 paus is de all]hoog/e1 ,god zelf spreekt door zn mond4 ,t5 twe$e k5t de ,rooms*e k]k zi*zelve1 d4 i4 aan d5 paus1 de hoog/e re*tsprek5de ma*t toe4 ,de k]kelke ma*t is tweerlei1 pote/as ord9is en pote/as jurisdictionis2 de pote/as doc5di1 ook al wordt ze afzond]lk g5oemd1 behoort eig5lk tot de pote/as jurisdictionis4 ,da>9 ligt opgeslot51 dat de b$i5+ van woord en sacram5t b ,rome ge5 v]kondig+ van het evangelie1 ma> e5 re*t%&el en e5e uitspraak is4 ,alle g$oopt5 behoor5 niet 9 z$elk51 gee/elk5 z9 ma> re*t5s1 9 juridis*5 z91 met e5 onv]&]lk en onv]liesba> re*t aan d5 paus toe2 z zn zne s*ap51 die h desnoods met geweld 9 de s*aapskooi t]ug mag br5g51 al kan h het miss*i5 ook niet door de om/&igh$5 van td4 ,na* dem ,re*te d] ka?olis*5 ,kir*e gehr5 eig5tli* alle ,getauft5 zur ,kir*e1 also au* zur ,p>o*ie1 ab] 9 ,ermangelung von ,zwangsmitteln fehlt geg5b] ,&]sglubig5 die ,dur*fhrb>keit dieses ,anspru*s1 ,v]+1 ,lehrb4 des ka?4 ori5t1 u4 prot4 ,kir*5re*ts #fjc4 ,en al de ,rooms*e k]kl$5 kom5 ond] de pr$ik+ en tot het sacram5t d] boete1 om hun oordeel te hoor54 ,de bie*t/oel is e5 re*tbank1 de prie/] e5 re*t]2 na de bes*uldig+5 gehoord te hebb51 die de bie*tel+ teg5 zi*zelf inbr5gt1 spreekt h het vonnis uit2 h b9dt en ontb9dt1 niet deprecatief en conditioneel1 ma> kra*t5s d5 ambtsgee/1 die 9 hem woont1 p]emptoir en absoluut2 zooals h oordeelt1 oordeelt ,god 9 d5 hemel4 ,t5 d]de maakt ,rome1 d4 i4 de paus aanspraak op de hoog/e uitvo]5de en dw+5de ma*t4 ,de ond]s*eid+ van k]kelke en burg]lke /raf heeft voor ,rome ge5 wa>de4 ,als de k]k het nuttig oordeelt en er toe 9 /aat is1 pa/ z ev5go$ de laat/e als de e]/e toe4 ,het is zoo1 de dood/raf voltrok z niet1 want ecclesia non sitit sangu9em4 ,ma> ov]ig5s liet z ge5 middel onbeproefd1 om ongehoorzame k9d]5 te dw+5 tot ond]w]p+4 ,en ,rome 0 v9d+rk4 ,geld/raf1 boete1 k]k]1 inquisitie1 pnbank1 sluipmoord1 ban1 int]dict1 ontslag d] ond]dan5 van gehoorzaamheid aan d5 vor/ enz4 hebb5 altemaal di5/ g$aan4 ,dat 0 en is 9 beg9sel nog de opvatt+ van de k]kelke ma*t b ,rome4 ,de ,h]vorm]s hebb5 da>teg5ov] de pote/as ecclesia/ica we] 9 d5 z9 d] ,s*rift als e5e gee/elke ma*t opgevat4 ,zoo kwam vanzelf de pote/as doc5di1 de b$i5+ van woord en sacram5t op d5 voorgrond te /aan4 ,de ,lu!rs*5 liet5 zelfs1 al?ans 9 de practk1 heel de k]kelke ma*t da>9 opgaan2 z hadd5 alle5 pa/ores1 ge5 presbyt]s en diak554 ,ma> de ,g]e=me]d5 h]/eld5 ook deze ambt5 en nam5 da>om naa/ de pote/as doc5di nog de pote/as jurisdictionis op4 ,het woord jurisdictio vond e*t]1 hoewel ,calvn1 ,in/4 ,,iv #aa het ov]nam1 ge5 algeme5e go$keur+4 ,coccejus op #a ,cor4 #e v]wi]p het2 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 #ae1 #ge f4 #af1 #gj a zeide1 dat er1 zuiv] en jui/ gesprok51 ge5 jurisdictio 9 de k]k 0 en dat het woord op k]kelk gebi$ sle*ts analogice mo*t opgevat word52 all5 erk5d51 dat de jurisdictio 9 de k]k van gans* &]5 a>d 0 dan 9 d5 /aat en e5 gee/elk k>akt] droeg1 ,voetius1 ,pol4 ,,iv #gih1 en vel5 m$5 het woord en sprak5 liev] van pote/as gub]nans1 ord9ans1 discipl9>is enz4 ,voorts ond]s*eidd5 sommig5 tweerlei1 ma> &]5 drierlei ma*t4 ,de ma*t d] k]k g+ n4l4 9 de b$i5+ van woord en sacram5t en 9 de oef5+ van tu*t niet op2 z _h ook het re*t en de bevoegdheid1 om 9 het belang van de orde wett5 te mak5 en maatregel5 te nem5 van all]lei a>d4 ,zoo kwam naa/ en dikw]f tuss*5 de pote/as doc5di 7doctr9ae1 sci5tiae1 dogmatica1 ord9is7 en de pote/as discipl9ae 7critica1 jurisdictionis1 correptionis7 nog de pote/as directionis 7regim9is1 ord9is1 diatactica1 legislativa17 te /aan1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #h1 #a4 ,bucanus1 ,in/4 #eai4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 #af1 #gj4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #aah4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #deg4 ,opm]kelk is1 dat b deze ma*t d] k]k nooit het diakonaat t] sprake w]d gebra*t4 ,to* heeft ,*ri/us ook da>9 e5e ma*t aan zne k]k ges*onk51 die van de groot/e beteek5is is4 ,drierlei ma*t is er da>om1 9 v]b& met de ambt5 van pa/or1 presbyt] en diak5 en v]d] 9 v]b& met het driev\dig ambt van ,*ri/us1 het pr(etis*1 kon9klk en prie/]lk ambt1 9 zne k]k te ond]s*eid53 de pote/as doc5di1 de pote/as gub]nans 7wa>van de pote/as discipl9ae e5 ond]deel is71 en de pote/as mis]icordiae4 #g4 ,de pote/as doc5di heeft ha> oorsprong en grond 9 het pr(etis* ambt1 wa>toe ,*ri/us gezalfd is en dat ,h zelf nog altd uitoef5t door zn ,woord en ,gee/4 ,h heeft het niet ov]g$rag5 aan e5ig m5s*1 en ge5 paus ( biss*op1 ge5 h]d] ( le]a> tot zn zaakwa>nem] en plaatsv]vang] aange/eld2 ma> ,h is nog altd onze hoog/e pr(eet1 die van uit d5 hemel door ,woord en ,gee/ zne geme5te le]t4 ,to* b$i5t ,h zi* da>b 9 d5 regel van m5s*5 als zne organ51 niet alle5 van de ambtsdrag]s 9 eng] z9 ma> van alle geloovig5 en van e5 iegelk hunn] na> de g5ade1 die hem is gegev54 ,de geme5te zelve is pr(etesse1 en alle ,*ri/55 zn d] zalv+ van ,*ri/us deela*tig en g]oep5 tot beld5is van des ,he]5 naam4 ,het ambt ond]drukt de gav5 niet ma> leidt ze alle54 ,er zn vele *>ismata1 die tot de pote/as doc5di d] k]k behoor51 w%eid1 k5nis1 pr(etie enz4 #a ,cor4 #ab3hv4 ,*ri/us ond]w/ en le]t door d5 vad] 9 het gez91 door d5 ond]wz] op de s*ool1 door d5 presbyt] b het huisbezoek1 door al de geloovig5 9 hun ond]l+ v]ke] en 9 hun omgang met &]54 ,ma> ,h doet het inzond]heid op e5e ond]s*eid5e wze1 ambtelk1 met uitdrukkelk v]le5d5 la/ en volma*t1 9 de op5b>e sam5kom/5 van het volk ,gods1 door d5 di5a> des ,woords4 ,ond] de pote/as doc5di is nu voornamelk deze ambtelke b$i5+ des ,woords te v]/aan4 ,na> twee zd5 moet deze di5/ 9 zne zelf/&igheid geh&haafd word54 ,voore]/ na> de zde van de ,rooms*e k]k1 die het woord aan het sacram5t1 d5 homileet aan d5 liturg1 de pr$ik+ aan d5 cultus1 de pote/as doc5di aan de pote/as jurisdictionis ond]ges*ikt maakt4 ,na> de ,s*rift to* gaat het woord voorop1 en het sacram5t komt da>aan als aanhangsel en zegel toe2 er is ge5 sacram5t zond] woord1 wel e5 woord zond] sacram5t4 ,het sacram5t volgt het woord2 wie het woord b$i5t1 moet da>om nog niet altd1 #a ,cor4 #a3ad-ag1 ma> kan en mag to* het sacram5t b$i551 en is ook dan e5 b$i5a> des woords1 van het zi*tb>e woord1 dat aan het hoorb>e toegevoegd is4 ,t5 twe$e is deze ambtelke b$i5+ des woords zelf/&ig teg5ov] alle ond]wz+ des woords1 die door de geloovig5 ond] elk&] ( na> buit5 ges*i$t1 en zelfs wez5lk ond]s*eid5 van de toepass+1 welke de presbyt] van het woord heeft te mak5 b het bezoek van de l$5 d] geme5te4 ,zek] kan en mag ook de ambtelke b$i5+ des woords 9 de sam5kom/5 d] geme5te als e5 weid5 d] kudde word5 opgevat4 ,de ,s*rift gaat da>9 ons voor4 ,de ,he]e is de h]d] van zn volk1 ,ps4 #bc3a1 #hj3b1 ,jes4 #dj3aa1 #di3aj1 ,j]4 #ca3aj1 ,eze*4 #cd3ae2 ,*ri/us heet de h]d] d] kudde1 ,eze*4 #cd3bc1 ,joh4 #aj3aa1 #ad1 ,hebr4 #ac3bj1 #a ,petr4 #b3be1 #e3d1 ,op4 #g3ag4 ,en ond] ,hem als d5 1 #a ,petr4 #e3d1 drag5 ook zne di5>5 d5 naam van h]d]s1 1 pa/ores1 ,jes4 #dd3bh1 ,j]4 #b3h1 #c3ae1 #bc3av41 ,eze*4 #cd3bv4 enz41 ,joh4 #aj3b1 ,joh4 #ba3ae-ag1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,cor4 #i3g1 ,ef4 #d3aa1 #a ,petr4 #e3b1 cf4 het ,=m4 d] ,g]4 k]k5 voor de beve/ig+ van di5>5 des woords4 ,ma> s$]t de beide w]kzaamh$5 van weid5 en le]51 van rege]5 en arbeid5 9 het woord en de le] ges*eid5 w]d5 en i$] e5 eig5 orgaan v]kreg51 ,ef4 #d3aa1 #a ,tim4 #e3ag1 is de naam van le]a> de k>akt]i/ieke titel van d5 di5a> des woords geword54 ,door zne voorb]eid+ en opleid+1 door zn algeheele toewd+ aan d5 arbeid 9 het woord1 door de ma*t om van het evangelie te lev51 door zne ambtelke b$i5+ van woord en sacram5t 9 de v]gad]+ d] geloovig5 is h van d5 opzi5]1 d5 rege]\d]l+ ond]s*eid51 die speciaal met het is bela/1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,petr4 #e3b4 ,to* mag dit le]5 niet 9 intellectuali/is*5 z9 word5 v]/aan2 veele] is het met het bov5g5oemde ,=muli] alzoo te duid51 dat de di5>5 des ,he]5 woord grondig en opre*telk aan hun volk zull5 voordrag5 en het toeeig551 zoo 9 het geme5 als 9 het bzond]1 tot nuttigheid d] toehoord]s1 met ond]wz51 v]man51 v]troo/5 en be/raff51 na> e5s iegelks behoefte1 v]kondig5de de beke]+ tot ,god en de v]zo5+ met ,hem door het gelo( 9 ,jezus ,*ri/us en w$]legg5de met de ,h4 ,s*rift alle dwal+5 en kett]en1 die teg5 deze zuiv]e le] /rd54 ,nad] ligt er 9 deze pote/as doc5di opgeslot5 het re*t en de pli*t d] k]k1 om #a te zorg5 voor de opleid+ van h>e aan/a&e di5>5 ( op die opleid+ nauwkeurig toe te zi51 h>e di5>5 te roep51 te ond]zoek51 te z5d51 te beve/ig51 te ond]h\d51 door hun di5/ het woord ,gods te do5 pr$ik5 beide aan geloovig5 en ongeloovig51 en alzoo de k]ke ,gods te beve/ig51 uit te breid5 en voort te plant5 ond] het m5s*elk gesla*t2 #b om het woord ,gods door middel van het ambt te b$i55 9 v]s*ill5d5 vorm na> elks behoefte1 bepaaldelk 9 d5 vorm van melk aan de jeugdige1 en 9 di5 van va/e spze aan de volwass5 l$5 d] geme5te1 ma> voorts altd zoo1 dat de volle raad ,gods1 de gans*e rkdom van zn woord ontv\wd en ov]e5kom/ig de behoeft5 van elk volk en l&1 van elke eeuw en td1 van i$]e geme5te en van alle geloovig5 9 het bzond] ontwikkeld en toegepa/ wordt1 ,jes4 #c3aj1 #aa1 #b ,cor4 #e3bj1 #a ,tim4 #d3ac1 #b ,tim4 #b3ae1 #d3b2 #c om het woord ,gods te bew>51 te v]tal51 uit te legg5 na> d5 regel des gelo(s1 te v]d$ig5 teg5 alle be/rd+ d] leug51 #a ,tim4 #a3c1 #d1 #b ,tim4 #a3ac1 ,tit4 #a3i-aa1 #ac1 #ad en alzoo de geme5te op te b\w5 op het fundam5t van apo/el5 en pr(et51 ,ef4 #b3bj en ha> te do5 zn e5 1 #a ,tim4 #c3ae1 d4 i4 e5 zuil en grondslag1 die de wa>heid draagt1 ze uit/alt voor i$]s oog en aan all5 k5ba> maakt4 ,re*t/reeks vloeit hi]uit de bevoegdheid d] k]k5 voort1 om de wa>heid1 die z gelo(t1 te beld5 en als beld5is 9 ha> midd5 te h&hav54 ,van d5 kant d] ,remon/rant5 9 de praefatie voor hun ,confessie en ,apologie1 d] ,bapti/51 ,congregationali/51 ,kwak]s1 cf4 ,s*aff1 ,cre$s ,i #hcd4 #heb4 #hfd4 en van vele &]5 is da>teg5 +ebra*t1 dat het op/ell5 van b9d5de confessies 9 /rd is met de alg5oegzaamheid d] ,s*rift1 de *ri/elke vrheid v]nietigt1 e5e ondragelke tirannie invo]t1 v]d] ond]zoek en voortga&e ontwikkel+ afsndt4 ,de ,s*rift legt e*t] aan de k]k5 duidelk d5 pli*t op1 om e5 pila> en va/igheid d] wa>heid te zn en ha> voor alle m5s*5 te beld51 om zulk51 die van de le] d] wa>heid afwk51 te md5 en het woord ,gods teg5ov] alle be/rd]s te h&hav54 ,de k]k is bna van het beg91 d4 i4 van d5 aanvang d] twe$e eeuw af e5e beld5isk]k gewee/1 die ha> e5heid _h 9 d5 all5 geme5s*appelk5 regel des gelo(s1 d4 i4 9 de doopsbeld5is1 9 het oorspronkelke1 lat] e5igsz9s uitgebreide1 apo/olis* symbool1 en voorts telk5s 9 d5 loop d] eeuw5 door kett] en la/] tot bre$]e ontwikkel+ d] wa>heid g5oopt w]d1 cf4 ,zahn1 ,glaub5sregel und ,taufbek5ntniss 9 d] alt5 ,kir*e1 9 zne ,skizz5 aus dem ,leb5 d] alt5 ,kir*e #ahih ,s4 #bch-bgj4 ,id4 ,das apo/4 ,symbolum #ahic4 ,katt5bus*1 ,das apo/4 ,symbol ,i #ahid4 ,kunze1 ,glaub5sregel1 ,h4 ,s*rift und ,taufbek5ntniss1 ,leipzig #ahii4 ,e5 k]k kan ook 9 e5e w]eld vol leug5 en b$rog niet zond] e5 regel des gelo(s be/aan1 wordt1 gelk de hi/orie vooral 9 deze eeuw le]t1 zond] e5e va/e beld5is aan all]lei dwal+ en v]w>r+ t5 prooi en ond]worp5 aan de tirannie van bov5drv5de ri*t+5 en me5+54 ,met zulk e5e beld5is doet de k]k ook niet aan de volmaak!id d] ,h4 ,s*rift te kort1 ma> spreekt z niet &]s uit1 dan wat 9 die ,s*rift is v]vat2 de beld5is /aat niet naa/1 veel m9d] bov51 ma> diep ond] de ,h4 ,s*rift2 deze is alle5 1 onvoorwa>delk tot gelo( en gehoorzaamheid b9d5d1 onv]&]lk1 ma> de confessie is en blft altd exam9abel en revisibel aan de ,s*rift1 z is ge5 norma normans1 ma> hoog/5s norma normata1 ge5 norma v]itatis1 ma> norma doctr9ae 9 aliqua ecclesia receptae1 ond]ges*ikt1 feilba>1 m5s*5w]k1 onvolkom5e uitdrukk+ van wat de k]k uit de ,s*rift als ,goddelke wa>heid 9 ha> bewu/zn opg5om5 heeft en ?ans op gezag van ,gods woord teg5ov] alle dwal+ en leug5 beldt4 ,ook dw+t de k]k met deze beld5is niem& no* b9dt z het ond]zoek1 want z laat e5 i$] vr1 om &]s te beld5 en de wa>heid ,gods 9 &]5 z9 op te vatt52 z lui/]t opm]kzaam na> de b$5k+51 die ev5tueel teg5 ha> beld5is op grond van ,gods woord word5 +ebra*t en ond]zoekt die na> eis* van h>e beld5is zelve2 alle5 weig]t z en moet z weig]51 zi* tot e5 debat+ society ( philosophis* g5oots*ap te v]lag51 wa>9 h$5 voor wa>heid geldt wat gi/]5 leug5 01 want z is niet aan e5e b>e d] zee1 ma> aan e5 rots gelk1 pila> en va/igheid d] wa>heid4 ,cf4 deel ,i #be en voorts nog 7,dunlop7 ,a collection ( confessions ( fai?s1 ca!*isms1 directories1 books ( discipl9e etc4 ( publick au?ority 9 ! *ur* ( ,scotl&1 ,i ,ed9b4 #agai preface p4 ,v-,,cxliv4 #h4 ,*ri/us is niet alle5 pr(eet1 ,h is ook kon+1 die nog voortdur5d van uit d5 hemel p]soonlk zne geme5te rege]t4 ,ma> ,h b$i5t zi* da>b to* van m5s*5 en gaf dus 9 zoov] aan zne geme5te e5 pote/as gub]nationis4 ,9 ruim] z9 is da>ond] al de leid+ en zorg te v]/aan1 welke de geloovig5 saam t5 opzi*te van elk&] uitoef554 ,9 de geme5te geldt het woord van ,ezau niet3 b5 ik mns bro$]s ho$]8 ,all5 zn elk&]s l$51 ld5 en v]bld5 zi* met elka>1 hebb5 de bekwaamheid en de roep+1 om ook ond]l+ elk&] te le]51 te v]man51 te v]troo/51 te /i*t51 ,rom4 #ae3ad1 ,col4 #c3af1 #a ,!ss4 #e3aa4 ,er zn gav5 d] leid+1 d] rege]+1 die ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/ aan de geme5te uitdeelt en die ,h door de ambt5 niet te niet doet ma> 9 't go$e spoor h\dt1 ,rom4 #ab3h1 #a ,cor4 #ab3bh4 ,en ond] die gav5 /aat de liefde bov5aan1 die d5 e5 d5 &] 9 wa>de]+ en hooga*t+ doet voorgaan1 ,rom4 #ab3aj1 ,phil4 #b3c1 #a ,petr4 #e3e4 ,ma> to* heeft ,*ri/us als kon+ zn] k]k 9 het presbyt]aat ook e5 bepaald ambt +e/eld1 wa>door ,h zne geme5te rege]t4 ,dit rege]5 draagt e*t] e5 gee/elk k>akt]1 wl ,*ri/us kon+ is 9 het rk d] g5ade1 en wordt 9 de ,s*rift e5 g5oemd1 ,joh4 #ba3ae-ag1 ,hd4 #bj3bh1 #a ,petr4 #e3b2 al wat d5k5 doet aan a>ds*e ma*t en politieke he]s*app is ervan uitgeslot51 #b ,cor4 #a3bd1 #a ,petr4 #e3b1 #c4 ,9 ruim]5 z9 omvat dit ook het w]k van d5 le]a>1 ma> er is to* e5 groot ond]s*eid tuss*5 de op5b>e v]kondig+ en de p]soonlke1 individueele toepass+ des woords1 tuss*5 het ho$5 d] kudde 9 het algeme5 en het v]zorg5 van elk d] s*ap5 9 het bzond]4 ,de geloovig5 zn wel g]oep51 om all5 op elk&] a*t te nem5 tot ops*]p+ d] liefde en d] go$e w]k51 ,hebr4 #aj3bd1 ma> opdat ge5 enkel s*aap d] kudde onv]zorgd blve1 heeft ,*ri/us to* aan e5 bepaald ambt het weid5 d] s*ap5 opg$rag54 ,dat ,h hi]m$e 9 e5e wez5lke behoefte zn] geme5te heeft voorzi51 blkt da>uit1 dat1 to5 het presbyt]aat all5gs v]dwe51 9 de bie*t e5 m5s*elk surrogaat voor dez5 ambtelk5 di5/ is +e/eld4 ,ongetwfeld bevat da>om de bie*t iets go$s1 ,jak4 #e3af1 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #a1 #ac1 ma> z kan niet opweg5 teg5 d5 go$ g]egeld5 di5/ van het presbyt]aat4 ,imm]s vo]t z e5 ongeoorlo(d5 gewet5sdwang 91 maakt de geloovig5 van de absolutie van d5 prie/] afhankelk1 legt 9 de beld5is van alle speciale1 bepaaldelk van de doodzond51 e5 onmogelk na te kom5 pli*t op1 maakt g5ade en zaligheid i$] oog5blik onzek] en onva/1 dw+t tot e5e casui/is*e en quantitatieve beh&el+ van zonde en /raf1 en geeft aanleid+ tot all]lei onz$elke praktk54 ,de ,s*rift spreekt dan ook n]g5s van zulk e5 g$wong5 bie*t4 ,ma> wat z 9 voorbeeld en voors*rift ons zegt1 is dit1 dat ,na?an tot ,david en ,elia tot ,a*ab en ,jesaja tot ,hiskia gaat1 om h5 p]soonlk ov] hunne zond5 te ond]h\d52 dat ,*ri/us het l& doorgaat pr$ik5de en zeg55de1 dat ,h al zne s*ap5 b "n k5t en er ge5 v]lor5 laat gaan1 ,joh4 #aj3c1 #bh1 dat ,h aan ,petrus en aan al de apo/el5 niet alle5 het weid5 d] kudde ma> ook het weid5 d] s*ap5 opdraagt1 ,joh4 #ba3ae-ag1 dat ,h aan zne discipel5 beveelt1 om 9 /$51 vlekk5 en huiz5 het evangelie te pr$ik51 ,mt4 #aj3aa1 #ab1 dat ,paulus de bro$]s 9 i$]e /ad bezoekt1 ,hd4 #ae3cf1 de geme5t5 v]/]kt1 ,hd4 #ae3da 9 het op5ba> en b de huiz51 ' 1 de beke]+ tot ,god en het gelo( 9 ,*ri/us pr$ikt1 ,hd4 #bj3bj1 #ba1 cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #a1 #bb4 ,tr\w5s ligt de behoefte aan zulk e5e voortdur5de gee/elke v]zorg+ 9 d5 toe/& d] k]k van ,*ri/us 9 deze b$eel+ vanzelf opgeslot54 ,ook al is de geme5te e5s geplant1 z is niet t]/ond volmaakt2 integ5deel heeft z /rd van b9n5 en buit51 /aat t5 prooi aan all]lei aanvall5 van zonde en leug51 en loopt z i$] oog5blik geva>1 om af te dwal5 t] re*t] ( t] l9k] zde4 ,de geme5te is e5 akk]1 die voortdur5d gewi$1 e5 boom1 die op zn td gesnoeid1 e5 kudde1 die altd door geleid en geweid1 e5 huis1 wa>aan /e$s geb\wd1 e5 bruid1 die toeb]eid moet word5 om als e5e re9e maagd aan h>5 man te word5 voorge/eld4 ,er zn krank51 /]v5d51 beproefd51 b$roefd51 be/r$551 aangevo*t551 twfel5d51 gevall551 gevang55 enz41 die le]+ en ond]wz+1 v]man+ en v]troo/+ van noode hebb54 ,en afg$a*t zelfs hi]van1 de geme5te behoort op te wass5 9 de k5nis en g5ade van d5 ,he]e ,jezus ,*ri/us2 de k9d]5 moet5 jongel+51 de jongel+5 mann51 de mann5 vad]s word5 9 ,*ri/us1 en hebb5 da>toe leid+ en v]zorg+ van noode4 ,ook de le]a>s zn zwakke en zondige m5s*5 en behoor5 ond] opzi*t te /aan2 indi5 de raad van oud]l+5 en de v]gad]+ van g5abuurde k]k5 dit niet doet1 wordt de geme5te e5 speelbal van d5 pa/or ( &]s e5 sup]9t5d5tuur ( episcopaat noodzakelk4 ,9 n woord1 de le]a>s zaai5 het woord1 de oud]l+5 zoek5 de vru*t4 ,cf4 voorts ov] het presbyt]aat3 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #a1 #bb4 #ab1 #b4 ,m>tyr1 ,loci p4 #cib;b4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #gcj4 ,bull+]1 ,huysboeck1 ,dec4 #e s]m4 #c4 ,junius1 ,op4 ,i #aefc4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #dic4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #b1 #bb4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iii #dcf-dgi4 ,,vi #ib-aji4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #bbi4 ,r5esse1 ,van het rege]\d]l+s*ap #afei4 ,koelman1 ,ambt en pligt d] oud]l+5 #agfe4 ,nieuwe w]k5 van ,?4 ,h>nack1 ,prakt4 ,!ol4 ,,ii #bia-cej4 ,id4 9 ,zckl]s ,h&b4 d] !ol4 ,wiss4 ,,iii #ejc-ecg4 ,a*elis1 ,prakt4 ,!ol4 ,,ii #agg-cbc4 ,h4 ,a4 ,koe/l91 ,die ,lehre von d] ,seelsorge1 ,b]l9 #ahie4 ,kuyp]1 ,enc4 ,,iii #ebd4 ,bie/]veld1 ,het huisbezoek1 ,kamp5 #aijj enz4 #i4 ,tot de w]kzaamheid d] opzi5]s behoort 9 het bzond] ook de k]kelke tu*t1 pote/as discipl9ae4 ,het ,hebr4 heeft voor tu*t het woord 1 dat eig5lk ad/rictio1 con/rictio beteek5t en 9 het grieks* door 1 1 1 v]taald en 9 het ,n4 ,t4 vooral door het woord we]gegev5 wordt4 ,beide woord5 gev5 ev5als het holl4 woord tu*t1 van ti51 trekk51 9 het algeme5 te k5n51 dat iets dat jong1 te]1 kle91 zwak is met zorg opgekweekt wordt4 ,wl e*t] 9 het algeme5 en vooral b m5s*5 deze opkweek+ altd tegelk abnormale ontwikkel+ teg5 moet gaan1 krgt het woord tu*t de bbeteek5is van t]e*twz+1 ka/d+1 tu*tig+4 ,bna nooit duid5 de woord5 alle5 ond]ws1 ond]ri*t aan1 cf4 e*t] ,hd4 #g3bb1 #bb3c1 ma> altd zulk e5e opvo$+ en ond]ws1 welke t]e*twz5d en ka/d5d optr$54 ,zoo vo$t ,god zne k9d]5 op1 ,hebr4 #ab3e-aa1 en ,*ri/us zne geme5te1 ,op4 #c3ai1 door middel van de ,s*rift1 die nuttig is 1 1 1 1 #b ,tim4 #c3af4 ,en zulk e5 tu*t heeft ,*ri/us ook 9 zne geme5te +e/eld4 ,9 het ,o4 ,t4 be/ond er nog ge5 eig5lke k]kelke tu*t1 al w]d ,adam ook gebann5 uit het p>ads en al w]d5 9 ,israel onbesn$551 melaats*5 en onre95 uit het heiligdom gewe]d1 ,lev4 #ev41 ,eze*4 #dd3i1 want voor onopzettelke zond5 be/ond er altd v]zo5+1 op zond5 met opgehev5 h& /ond de uitroei+1 en de *]em 0 tegelk e5e burg]lke /raf4 ,e]/ to5 ,israel e5e geme5te w]d1 kwam de uitsluit5d k]kelke /raf op1 de afzond]+ uit de geme5te d] geloovig51 ,ezr4 #aj3h1 en deze ban wordt nog door de ,jod5 9 sommige gevall5 toegepa/1 ,gunn+1 ,de ,*asidim bl4 #ee4 ,miss*i5 9 aansluit+ aan deze synagogale tu*t1 heeft ,*ri/us de tu*t 9 zne geme5te v]ord5d4 ,9 ,mt4 #af3ai geeft ,h de sleutel5 van het hemelrk aan ,petrus1 9 ,mt4 #ah3ah aan de geme5te1 9 ,joh4 #bj3bc aan de apo/el51 zoodat z de ma*t hebb5 om op grond van de beld5is van ,*ri/us en ond] de voorli*t+ des ,gee/es te b9d5 en te ontb9d51 iem& de zond5 te h\d5 ( te v]gev54 ,alle5 omdat ,*ri/us deze ma*t aan zne geme5te geeft1 is deze tot het oef55 van tu*t bevoegd4 ,9 ,mt4 #ah3ae-ag w/ ,h dan aan1 hoe deze tu*t geoef5d moet word54 ,god wil niet1 dat e5 d] kle951 die 9 ,jezus geloov51 v]lor5 ga4 ,mt4 #ah3a-ad4 ,als dus iem& door zn bro$] bele$igd ( onre*tva>dig beh&eld is1 dan moet h e]/ door p]soonlke be/raff+1 dan door be/raff+ ond] twee ( drie getuig51 en da>na door be/raff+ vanwege heel de geme5te beproev5 hem te w9n52 en e]/1 als dat alles niet baat1 dan mag h1 de bele$igde 71 vs4 #ag1 9 s+47 hem bes*\w5 als e5 heid5 en toll5a>1 dan heeft h alles aan hem beproefd1 en is h vr van zn blo$4 ,zulk e5 oordeel heeft dan kra*t 9 d5 hemel4 ,dit is de gewone weg1 wa>langs de tu*t 9 de geme5te na> ,jezus' bevel loop5 moet4 ,ma> da>van is wel te ond]s*eid5 de tu*t1 die ,god zelf1 die ,*ri/us1 en die ook de apo/el5 soms oef55 9 zn naam en kra*t4 ,god kan zond5 9 de geme5te1 bv4 het onwa>dig gebruik van het avondmaal bezoek5 met krankheid en dood1 #a ,cor4 #aa3cj4 ,ananias en ,saffira viel5 om hun lieg5 teg5 d5 ,gee/ ,gods dood voor ,petrus' voet5 ne]1 ,hd4 #e4 ,paulus /rafte ,elymas1 ,hd4 #ac3aa met bl9dheid4 ,9 #a ,cor4 #e beveelt ,paulus aan de geme5te1 om1 t]wl z met zn gee/1 die re$s ov] d5 blo$s*5d] 9 ha> midd5 het oordeel heeft uitgesprok51 vs4 #c1 saamv]gad]d en alzoo v]bond5 is met de ma*t van d5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 9 ,*ri/us' naam d5 zoodanige aan d5 ,satan ov] te gev51 opdat h door dez5 9 zn li*aam geslag5 en alzoo to* w$] na> d5 gee/ 9 d5 dag van ,*ri/us beh\d5 worde4 ,paulus b]ispt da>b de ,cor9?irs vs4 #b1 dat z hem al niet e]d] uit hun midd5 hadd5 wegg$aan en ond]/elt dus1 dat z da>toe het re*t en de v]pli*t+ hadd54 ,en jui/ wl z dat niet g$aan1 ma> d5 zonda> g$rag5 en alzoo aan zne zonde deel gekreg5 hadd51 da>om a*t h ?ans e5 radical5 maatregel noodig4 ,h zelf heeft als apo/el re$s voor zi*zelf het oordeel geveld1 en eis*t nu1 dat de geme5te1 9 volle v]gad]+1 t]/ond1 zond] v]d] v]maan1 na> de ?ans door d5 apo/el ha> v]le5de volma*t1 ja na> de ma*t van ,*ri/us zelv51 9 zn naam d5 booze oordeele2 en niet ma> e5v\dig buit5 de geme5te plaatse1 gelk 9 vs4 #b van ha> v]langd w]d1 do* bepaaldelk t] li*amelke be/rd+ aan d5 ,satan ov]geve4 ,er is hi] dus sprake1 niet van gewone excommunicatie1 zooals bv4 9 ,mt4 #ah3ag1 ma> van e5e bzond]e1 apo/olis*e ma*tsdaad4 ,dit blkt ook uit #a ,tim4 #a3bj1 #b ,tim4 #b3ag1 wa> ,paulus als apo/el1 geheel alle51 zond] de geme5te1 op dezelfde wze ,hym5eus en ,alex&] aan d5 ,satan ov]geeft1 opdat z getu*tigd z\d5 word5 niet me] te la/]54 ,er is da>om groot v]s*il tuss*5 deze buit5gewone /raff5 en de gewone tu*toef5+1 die aan de geme5te is opg$rag54 ,van deze laat/e h&elde ,paulus 9 #a ,cor4 #e3b en nog nad] 9 vs4 #i-ac4 ,da> zegt h n4l41 dat h 9 e5 vroeg]5 brief1 die dus aan dez5 e]/50 brief is voorafgegaan1 h5 v]ma& heeft1 om zi* niet te v]m5g51 d4 i4 ge5 omgang te hebb5 met ho]e]d]s4 ,ma> de ,cor9?irs hadd5 dat v]ke]d opgevat en da>uit afgeleid1 dat z hoeg5aamd ge5 v]ke]1 ook niet 9 het burg]lke1 mo*t5 hebb5 met ho]e]d]s1 geldzu*tig51 roov]s1 afgod5di5a>s buit5 de geme5te4 ,ma> dat 0 de b$oel+ van d5 apo/el niet2 dat w>e e5 onmogelke eis* gewee/1 da>m$e gelk /a&e1 dat z uit de w]eld moe/5 gaan4 ,alle5 _h h v]langd1 dat z ge5 omgang z\d5 hebb5 met e5 ho]e]d] enz41 indi5 zoo iem& e5 bro$] g5oemd w]d en lid d] geme5te 04 ,ja1 9 dat geval w5s*t h1 dat z met zulk e5 gevall5 bro$] ook ge5 maaltd zull5 h\d51 niet b hem gaan et5 no* hem te et5 vrag51 niet vri5ds*appelk en bro$]lk met hem zull5 v]ke]51 ma> dat z1 t]wl z h51 die buit5 zn1 aan ,gods oordeel ov]lat51 zulk e5 booze1 die 9 hun kr+ v]ke]t1 uit hun midd5 zull5 v]wd]51 cf4 #b ,cor4 #b3e-aj4 ,ev5zoo spreekt ,paulus eld]s van het re*t en d5 pli*t d] geme5te1 om a*t te gev5 op en af te wk51 1 van h51 die twe$ra*t en erg]nis aanri*t51 ,rom4 #af3ag2 om 9 ,jezus' naam zi* te onttrekk51 af te s*eid51 1 van i$]5 bro$]1 die ong]egeld w&elt1 #b ,!ss4 #c3f1 #ad2 om na e]/e en twe$e1 d4 i4 na h]haalde v]man+ zi* te onttrekk5 aan1 niet 9 te lat5 met 71 zi* door b$5 van iets ( iem& afmak51 loslat51 ontslaan7 e5 kett]s*5 m5s*1 die 7als lid d] geme5te1 ( ook miss*i5 van buit5 af7 9 de geme5te de e5heid des gelo(s v]breekt1 ,tit4 #c3aj4 ,hetzelfde zegt ,johannes2 als iem& tot u komt en deze le] niet br5gt1 dan moogt g hem niet ontvang5 9 uw huis als e5 bro$]1 niet vri5ds*appelk en bro$]lk met hem omgaan1 en hem niet als e5 bro$] begroet5 en v]welkom54 #b ,joh4 #aj4 ,en e9delk wordt 9 ,op4 #b3b de geme5te van ,efeze geprez51 omdat z de booz5 niet v]draagt2 9 ,op4 #b3ad1 #bj1 #bd die van ,p]gamus en ,?yatire b]ispt1 wl z kett]s*e le]+5 en heid5s*e gruwel5 duld54 ,cf4 ,mey]1 ,die ,lehre des ,n4 ,t4 von d] ,kir*5zu*t1 ,zeits4 f4 kir*l4 ,wiss4 u4 kir*l4 ,leb5 #ahha4 ,deze le] d] ,h4 ,s*rift is het zuiv]/ 9 de tu*toef5+ d] ,g]e=me]de k]k5 toegepa/4 ,volg5s ha> to* zn #a ge5 onp]soonlke d+51 ges*rift51 geb\w51 l&51 ma> altd p]son5 het object2 en ge5 m5s*5 9 het algeme51 want die buit5 zn1 oordeelt ,god1 #a ,cor4 #e3aj1 ge5 ge/orv551 ge5 klasse ( groep van m5s*51 ma> altd bepaalde1 individueele p]son51 die ( alle5 door doop1 ( ook door beld5is l$5 d] geme5te zn4 #b ,oorzaak d] tu*t zn niet all]lei zwakh$5 die 9 geloovig5 vall51 ook niet zulke s*rikkelke zond51 welke de *ri/elke ov]heid /raft1 hoewel de k]k dan volgt en ha> tu*t niet ov]bodig is1 ,calv4 ,in/4 ,,iv #aa1 #c4 ,bucanus #eci1 ma> zulke zond51 die 9 het midd5 d] geme5te erg]nis wekk5 en door de ov]heid niet ( ze] za*t word5 ge/raft1 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #f1 #h4 #c ,b deze zond51 op welke de k]kelke tu*t van toepass+ is1 moet tuss*5 v]borg5e en op5b>e zond5 ond]s*eid5 word54 ,de e]/e word5 beh&eld na> d5 regel van ,mt4 #ah1 en krg5 e]/ het k>akt] van op5b>e zond51 als p>ticuli]e v]man+5 niet bat5 en dus de gans*e geme5te1 ( h>e v]teg5woordig+ 9 d5 k]k]aad er9 gemoeid wordt4 #d ,b deze door h>dnekkigheid op5ba> geword5 en b de van huis uit door ha> k>akt] 7bv4 moord1 ov]spel7 op5b>e zond5 is de proc$ure aldus3 zoodra de ov]tr$] opre*te boetva>digheid toont1 h\dt alle k]kelke tu*t 9 eng]5 z9 op4 ,het avondmaal mag dan nog on?\d5 word51 opdat de erg]nis uit de geme5te worde wegg5om5 en de opre*!id d] s*uldbeld5is aan het li*t tr$e2 ma> van tu*t is ge5 sprake me]4 ,wie zn zonde beldt1 v9dt b ,god en dus ook b zne geme5te b>mh>tigheid4 ,de tu*t1 die tot afsnd+ leidt1 vangt altd e]/ aan na geblek5 onboetva>digheid en h>dnekkigheid4 ,opdat de geme5te hi]van t5 volle ov]tuigd z en niet li*tva>dig tot het wegdo5 van d5 booze uit ha> midd5 ov]ga1 beg9t de k]k]aad met v]man+54 ,als de ov]tr$] zi* hi]teg5 v]h>dt1 volgt e]/ met on?\d+ van het avondmaal de bek5dmak+ van de zonde zond] d5 naam van d5 zonda> 9 het midd5 d] geme5te2 da>na de bek5dmak+ van de zonde met d5 naam van d5 zonda>1 do* niet dan na e5 welgegrond advies van de classis2 v]volg5s de bek5dmak+ dat h1 indi5 h blft volh>d51 zal afgesn$5 word52 en e9delk de afsnd+ zelve met het =muli] van d5 ban4 ,de td1 die tuss*5 al deze v]man+5 en tu*tmaatregel5 v]loop5 moet1 is niet va/ te /ell51 wl h met d5 a>d van de zonde1 het g$rag van d5 ov]tr$]1 de erg]nis 9 en buit5 de geme5te 9 v]b& /aat4 #e ,de /raff51 die de k]k hi]b toepa/1 zn zuiv] gee/elk4 ,z be/aan niet en mog5 niet be/aan 9 geldboete1 li*amelke ka/d+1 br&m]k1 pnig+1 gevang5is1 e]loo%eid1 v]bann+1 dood/raf enz41 gelk ,rome bewe]t1 no* ook 9 ontb9d+ van familie-1 burg]lke1 /aatkundige betrekk+51 gelk de ,anabapti/5 le]d52 ev5m9 9 uitsluit+ uit de op5b>e godsdi5/oef5+51 gelk de *ri/elke k]k 9 d5 e]/5 td dit toepa/e4 ,want de wap55 d] geme5te zn niet vlees*elk ma> gee/elk en da>om kra*tig voor ,god1 #b ,cor4 #aj3d4 ,ma> de tu*t d] geme5te is e5e ern/ige beproev+1 ( iem&1 die zi* misdroeg en teg5 alle v]man+ zi* v]h>dt1 nog als e5 bro$] kan en mag bes*\wd word54 ,de excommunicatie is da>om t5 slotte niets &]s ma> ook niets m9d] dan e5 opzegg5 van d5 bro$]lk5 omgang en de bro$]lke geme5s*ap2 e5 zi* onttrekk5 d] geme5te2 e5 e9delk1 met sm>t loslat5 van d5g5e1 die zi* als e5 bro$] voorde$ ma> ge5 bro$] bleek te zn4 ,z is ge5 ov]gave aan d5 ,satan1 wat 9 het ,n4 ,t4 alle5 als e5e apo/olis*e daad voorkomt1 ge5 v]doem5is ( v]vloek+1 ge5 1 dat 9 het ,n4 ,te/4 nooit1 ook niet 9 ,rom4 #i3c1 van de k]kelke tu*t gebezigd wordt1 cf4 ,crem] s4 v41 ma> alle5 en to* ook niet m9d] dan e5e ple*tige v]kl>+ d] geme5te 9 ,jezus' naam1 dat de zonda> op5ba> is geword5 als niet znde e5 opre*t bro$] 9 ,*ri/us1 en dus e5 hem /ell5 buit5 de geme5te en h>e geme5s*ap1 opdat ,god alle5 ov] hem oordeele4 #f ,de excommunicatie is e5 uit]/e rem$ie1 opdat de v]wd]de uit d5 bro$]lk5 omgang tot inke] kome4 ,zelfs de apo/olis*e ov]gave aan d5 ,satan _h nog deze beteek5is1 #a ,cor4 #e3e1 #a ,tim4 #a3bj4 ,al mag de geme5te d5 uitgeworp5e ook als e5 heid5 en toll5a> bes*\w51 omdat z alle moeite aan hem1 zond] vru*t1 heeft t5 ko/e gelegd2 al moe/ z hem uitw]p51 om zelve ge5 geme5s*ap aan zne zond5 te hebb51 #a ,cor4 #e3f1 #g1 #aa3cj2 to* blft de hope be/aan1 dat h nog e5 bro$] z1 die door v]man+ van zne dwal+ zal t]e*t gebra*t word51 #b ,!ss4 #c3ad4 #g ,da>om blft w$]opnem+ 9 de geme5te altd we] mogelk1 ,mt4 #af3ah1 #ah3ah1 ,joh4 #bj3bc1 #b ,cor4 #b3e-aj2 ma> da>b is dan voorafga&e op5b>e beld5is noodig1 die 9 alle &]e gevall5 sle*ts met alle voorzi*tigheid en na> het oordeel van d5 gans*5 k]k]aad geeis*t mag word54 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ab4 ,urs9us1 ,explic4 ,cat4 qu4 #hc-he4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #gcf4 ,polanus1 ,sy/4 ,!ol4 p4 #edd4 ,m>tyr1 ,loci #daa4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #dg4 ,bucanus1 ,in/it4 !ol4 #eca4 ,heidegg] ,,ii p4 #fjj4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #dh4 ,voetius1 ,pol4 ,,iv #ggj-ihb4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii c4 #f4 ,moor ,,vi #djj-dbb4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #dih-egc enz4 ,uit d5 nieuw]5 td3 ,s*eele1 ,die ,kir*5zu*t #aheb4 ,fabri1 ,kir*5zu*t im ,s9ne und ,gei/e des ,evang4 #ahed4 ,art4 ,bann1 ,kir*5zu*t1 ,s*lsselgewalt1 ,g]i*tsb>keit 9 ,h]zog4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #dif f4 ,vilm>1 ,von d] *ri/l4 ,kir*5zu*t #ahgb4 ,id4 ,kir*5zu*t u4 ,lehrzu*t #ahgg4 #aj4 ,9 de d]de plaats is ,*ri/us ook prie/] en oef5t dit ambt nog altd van uit d5 hemel 9 zne geme5te door voorb$e en zeg5+ uit4 ,gelk ,h als pr(eet de zn5 le]t en als kon+ h5 rege]t1 zoo bew/ ,h hun als prie/] d5 rkdom zn] b>mh>tigheid4 ,to5 ,h op a>de 01 omg+ ,h de /$5 en vlekk51 niet alle5 le]5de 9 de synagog5 en pr$ik5de het evangelie des kon9krks1 ma> ook g5ez5de alle ziekte en alle kwale ond] het volk1 ,mt4 #i3ce4 ,en dit 0 ge5 bkom/ige en toevallige w]kzaamheid ma> e5 ho(dbe/&deel van het w]k1 dat de ,vad] ,hem opg$rag5 _h om te do51 ,mt4 #h3ag1 ,joh4 #e3cf1 #i3c1 #d enz4 ,de volheid van zn ma*t en de rkdom zn] b>mh>tigheid w]d er9 op5ba>2 de w]k5 van zonde en ,satan w]d5 er door v]brok52 de gevolg5 d] zonde 9 de physis*e w]eld w]d5 er aanvankelk door wegg5om52 z liep5 uit en ontv+5 hun zegel en vole9d+ 9 de op/&+1 die de ov]w9n+ van d5 dood en het beg9sel d] v]nieuw+ all] d+5 04 ,als ,h dan ook zne discipel5 uitz5dt1 geeft ,h hun niet alle5 d5 la/1 om het evangelie te pr$ik51 ma> ev5 /ellig en nadrukkelk1 om de onre9e gee/5 uit te w]p5 en om alle ziekte en alle kwale te g5ez51 ,mt4 #aj3a1 #h1 ,mk4 #c3ae1 ,luk4 #i3a1 #b1 #aj3i1 #ag4 ,de discipel5 volbra*t5 di5 la/1 niet alle5 td5s ,jezus' v]blf op a>de ma> ook na zne hemelva>t1 ,hd4 #e3af1 #h3g enz4 ,zelfs w]d5 er na> ,jezus' eig5 bel(te1 ,mk4 #af3ag1 #ah 9 d5 e]/5 td aan de geloovig5 vele buit5gewone gav5 van gezondmak+ en w]k+5 van kra*t5 ges*onk51 ,hd4 #b3dd1 #de1 #d3ce1 ,rom4 #ab3g1 #h1 #a ,cor4 #ab3bh4 ,gelk het e*t] g+ met de gav5 d] le] en de gav5 d] rege]+1 zoo g+ het ook met die d] b>mh>tigheid4 ,de buit5gewone toe/& d] k]k w]d all5gs normaal4 ,en al w]d5 de gav5 niet ond]drukt ( v]nietigd1 z w]d5 to* langzam]h& me] en me] v]bond5 met het ambt4 ,de le] w]d aan d5 didaskalos1 de rege]+ aan d5 presbyt] en ev5zoo de di5/ d] b>mh>tigheid aan d5 diak5 opg$rag51 ,h&4 #f4 ,en de gav5 zelve s*oon gav5 des ,h4 ,gee/es blv5de1 kreg5 e5 me] e5v\dig en gewoon k>akt]4 ,rome bewe]t wel1 dat de wond]kra*t b ha> voortduurt1 deel ,i #bgj1 ma> s*oon] dan die wond]51 wa>op z zi* b]oemt1 zn de w]k5 d] b>mh>tigheid1 die van ha> gelo( en liefde e5 kra*tig getuig5is aflegg54 ,want to5 het diakonaat 9 de *ri/elke k]k langzam]h& geheel van k>akt] v]&]de1 heeft de s*at van liefde en b>mh>tigheid1 di5 ,*ri/us 9 zne geme5te uit/ort1 9 private weldadigheid zi* rk geop5ba>d4 ,al laat de regel+ van d5 di5/ d] b>mh>tigheid 9 ,rome veel te w5s*5 ov]1 to* neemt z 9 w]k5 d] liefde ond] de *ri/elke k]k5 de e]/e plaats 94 ,want wel heeft de ,g]e=me]de k]k het ambt van diak5 h]/eld1 ma> z heeft zn plaats en di5/ niet behoorlk g]egeld en zne w]kzaamheid niet tot ontwikkel+ gebra*t4 ,deze ontwikkel+1 wa>toe de nood d] td5 teg5woordig dr+t1 kan 9 ho(dzaak niet &]s dan 9 deze ri*t+ ges*i$53 #a dat het ambt van diak5 me] dan tot dusv] geerd worde als e5 zelf/&ig orgaan van de prie/]lke b>mh>tigheid van ,*ri/us1 #b dat de liefde en de b>mh>tigheid als de *ri/elke deugd5 b uitnem5dheid word5 erk5d en beoef5d1 #c dat aan diak55 opg$rag5 wordt1 om alle l$5 d] geme5te1 inzond]heid de v]mog5de1 9 d5 naam van ,*ri/us te beweg5 tot b>mh>tigheid1 en voor de zonde d] gi]igheid1 die e5 wortel is van alle kwaad1 te wa>s*uw5 en te beho$51 #d dat het diakonaat de private weldadigheid niet doode1 ma> opwekke1 regele en leide1 #e dat de drag]s van dit ambt1 zoo noodig1 9 groote geme5t5 zi* b$i55 van de hulp van diakoness51 op dezelfde wze als de beide &]e ambt5 gebruik mak5 van cate*ise]mee/]s en ziek5troo/]s1 #f dat z hunne gav5 uitdeel51 9 ,*ri/us' naam1 als van de tafel5 des ,he]5 g5om51 wa>op z door de geme5te ne]gelegd en aan ,*ri/us zelv5 ges*onk5 zn1 ,mt4 #be3dj1 #g dat z hunne hulp uit/rekk5 tot alle arm51 krank51 vreemdel+51 gevang551 idiot51 krankz9nig51 w$uw51 weez51 9 n woord tot alle ell5dig5 en nooddruftig51 die er zn 9 het midd5 d] geme5te1 en h5 9 hun ld5 tegemoet kom5 met woord en met daad1 #h dat de di5/ d] b>mh>tigheid veel bre$] plaats v]krge op de ag5da van alle k]kelke v]gad]+5 dan tot dusv] het geval is1 #i dat de diak55 met le]>5 en oud]l+5 tot de me]d]e v]gad]+5 d] k]k5 word5 afgeva>digd en 9 alle zak51 rak5de d5 di5/ d] b>mh>tigheid1 keur/em v]krg51 #aj dat op deze v]gad]+5 de di5/ d] b>mh>tigheid na> algeme5e beg9sel5 g]egeld worde1 beh\d5s het v]s*il van geme5telke toe/&52 voor g5]ale behoeft5 geme5s*appelk worde t] h& g5om51 en van de plaatselke geme5te tot ond]/eun+ van &]e k]k51 en voorts ook tot hulpbetoon aan arme1 v]drukte gelo(sg5oot5 9 d5 vreemde worde uitgebreid1 en #aa dat deze diakonale arbeid 9 zne zelf/&igheid geh&haafd blve en niet ond]ga 9 ( v]m5gd worde met het w]k d] inn]5 ,mission1 ( ook met de /aats>m5zorg1 die e5 geheel &] k>akt] drag54 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #c1 #i4 ,musculus1 ,loci ,comm4 #dbe4 ,bull+]1 ,huysboeck ,v #c4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #gfe4 ,junius1 ,op4 ,i #aeff4 ,bucanus1 ,in/4 #did4 ,voetius1 ,,iii #dif-eac4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #bgb-bif4 ,g4 ,uhlhorn1 ,die *ri/l4 ,liebe/htigkeit1 ,/uttg>t #ahhb-'ij4 ,bonwets*1 das ,amt d] ,diakonie 9 d] alt5 ,kir*e1 #ahij4 ,seesemann1 ,das ,amt d] ,diakoniss5 9 d] alt5 ,kir*e1 #ahia4 ,s*f]1 ,diakonik 9 ,zckl]s ,h&b4 d] !ol4 ,wiss4 ,,iii #ech-egb4 ,a*elis1 ,prakt4 ,!ol4 ,,ii #cbd-dea4 ,wur/]1 ,die ,lehre v4 d4 inn]5 ,mission1 ,b]l9 #ahie4 ,kuyp]1 ,enc4 ,,iii #ece-ede4 #aa4 ,deze ma*t1 door ,*ri/us aan zne geme5te ges*onk51 komt 9 de plaatselke k]k saam 9 d5 k]k]aad4 ,elke plaatselke k]k is volg5s het ,n4 ,te/4 zelf/&ig1 e5e ecclesia completa1 en draagt da>om ev5go$ als de k]k 9 ha> geheel d5 naam van tempel ,gods1 #a ,cor4 #c3af1 #ag1 #b ,cor4 #f3af1 bruid1 #b ,cor4 #aa3b1 ( li*aam van ,*ri/us1 #a ,cor4 #ab3bg4 ,de geloovig5 /aan niet op zi*zelf ma> vorm5 e5e e5heid1 en zoo ook blv5 de ambtsdrag]s 9 e5e plaatselke k]k niet los naa/ elk&] /aan ma> sluit5 zi* tot e5 raad d] k]k aane54 ,spor5 da>van zn er re$s 9 het ,n4 ,te/4 ,9 ,j]uzalem kwam5 de geloovig51 nadat z door d5 doop d] geme5te w>5 +elfd1 van td tot td saam1 volh>d5de 9 de le] d] apo/el51 9 de geme5s*ap1 9 de brek+ des broods1 9 de geb$51 ,hd4 #a3ad1 #b3dav41 #e3ab enz42 en /ond5 z ond] leid+ van het college d] apo/el51 die spo$ig da>9 door de presbyt]s w]d5 bge/aan1 ,hd4 #f3b1 #ae3b1 #f1 #bb4 ,all]lei om/&igh$51 de gav5 des ,h4 ,gee/es1 inzond]heid die van didaskalie1 pr(etie en glossolalie1 de sam5kom/5 d] geloovig51 de b$i5+ van woord en sacram5t1 de inzamel+ d] collect51 de v]zorg+ d] arm5 enz41 maakt5 leid+ en regel+ en da>b ook raad en ov]leg vanzelf noodzakelk4 ,e]/ voorzag5 de apo/el5 zooveel mogelk 9 al die behoeft51 nam5 maatregel5 en maakt5 bepal+51 ,hd4 #ae3bhv41 #a ,cor4 #aa3d-f1 #cd1 #ad3bgv41 #af3a1 #a ,tim4 #c enz4 ,want alles moe/ 9 de geme5te van ,*ri/us betamelk en met orde1 9 vr$e en tot /i*t+ ges*i$51 #a ,cor4 #ad3bf1 #cc1 #dj4 ,ma> to5 het ambt van oud]l+5 0 +e/eld1 w]d5 dez5 met de leid+ en rege]+ d] geme5te bela/2 en dez5 vormd5 ond]l+ al spo$ig e5 college1 1 #a ,tim4 #d3ad4 ,ond] de leid+ van zulk e5 college g5oot de geme5te e*t] 9 de e]/e td5 e5e groote mate van zelf/&igheid1 z w]d b gewi*tige zak5 g]egeld g]aadpleegd4 ,9 ,hd4 #a kom5 de discipel5 saam tot het kiez5 van e5 apo/el2 9 ,hd4 #f kie/ de geme5te de diak552 9 ,hd4 #ae woont z de v]gad]+ van apo/el5 en oud]l+5 b2 9 #a ,cor4 #e oef5t z de tu*t uit4 ,de e]/e synod5 w>5 sam5kom/5 d] plaatselke k]k4 ,ma> ook de plaatselke k]k5 alle te zam5 vorm5 e5e e5heid4 ,z drag5 ook alle saam d5 enkelv\dig5 naam van 2 z /aan all5 ond] de apo/el51 wi5 de leid+ en rege]+ d] gans*e k]k is opg$rag52 z zn met elk&] n 9 ,*ri/us1 n dus 9 le]1 9 gelo(1 9 doop1 9 liefde1 z groet5 elk&]1 ,rom4 #af3af1 #a ,cor4 #af3bj1 #b ,cor4 #ac3ab1 di55 elk&] met gav5 d] liefde1 ,rom4 #ae3bf1 #a ,cor4 #af3a1 #b ,cor4 #h3a1 #d1 #i3a1 ,gal4 #b3aj1 en lat5 elk&] de briev5 lez51 die z ontvang5 van de apo/el51 ,col4 #d3af4 ,het lag dus 9 d5 a>d d] zaak1 dat deze geme5t51 die gee/elk n w>51 ev5tueel met elk&] z\d5 b]aadslag5 ov] zak5 van algeme5 belang4 ,het e]/e voorbeeld komt da>van voor 9 ,hd4 #ae1 na> aanleid+ van de vraag1 ( de ,heid55 zalig kond5 word5 zond] besnd5is4 ,de geme5te van ,antio*i zond ,paulus en ,b>nabas en e5ige &]5 na> ,j]uzalem1 om ov] dit belangrk vraag/uk met de apo/el5 en oud]l+5 alda> van g$a*t5 te wissel5 en tot e5/emmigheid te kom54 ,de apo/el5 en oud]l+5 hield5 da>om met deze afgeva>digd5 van ,antio*i e5e v]gad]+1 #ae3f1 die miss*i5 ook door de geme5te bgewoond w]d1 #ae3ab1 #bb 79 v]s #be moet e*t] vr wa>s*nlk wegvall574 ,na veel 1 ond]zoek1 r$etwi/1 w]d niet ma> e5 advies gegev51 do* 9 d5 ,h4 ,gee/ e5e besliss+ g5om51 die de bro$]5 9 ,antio*i1 ,syri en ,cilici bond1 p] brief hun meeg$eeld en door ,judas en ,silas nog mondel+1 9 e5e v]gad]+ d] geme5te1 toegeli*t w]d1 ,hd4 #ae3bb-ca4 ,al deze v]gad]+51 wa>van het ,n4 ,t4 b]i*t1 w>5 v]gad]+5 d] plaatselke geme5te1 sle*ts 9 ,hd4 #ae door afgeva>digd5 van eld]s bgewoond4 ,deze gewoonte w]d lat]1 ook re$s 9 de twe$e eeuw nagevolgd4 ,b gewi*tige aangeleg5h$51 zooals b5oem+ en afzett+ van e5 biss*op1 excommunicatie1 absolutie van doodzond5 enz41 gaf niet alle5 het presbyt]ium zn leid+ ma> ook de geme5te h>e toe/emm+4 ,cyprianus zegt nog1 dat h van het beg9 van zn episcopaat af niets de$ zond] d5 raad van zn presbyt]ium en de toe/emm+ d] geme5te1 ,ep4 #ad1 #d4 ,op de synod5 d] twe$e en d]de eeuw zn da>om niet alle5 biss*opp5 ma> ook presbyt]s1 diak55 en gewone geme5tel$5 teg5woordig4 ,zelfs het concilie van ,nicea w]d1 behalve door biss*opp51 ook door presbyt]s1 diak55 en l$5 bgewoond1 die aan de debatt5 deelnam54 ,en de afgeva>digd51 die op geme5tev]gad]+5 uit naburige geme5t5 w]d5 uitg5oodigd1 w>5 9 d5 e]/5 td vol/rekt niet alle5 biss*opp5 ma> ook wel presbyt]s1 diak55 ( &]e l$5 d] geme5te4 ,ma> de ontwikkel+ d] hi]>*is*e idee bra*t m$e1 dat de toe/emm+ d] geme5te /e$s m9d] gevraagd w]d1 dat presbyt]s en diak55 van de geme5te w]d5 losgemaakt en 9 raadgev]s en help]s van d5 biss*op v]&]d1 en dat de synod5 langzam]h& alle5 door biss*opp5 geh\d5 w]d54 ,voorts w>5 9 de twe$e en d]de eeuw alle geme5tev]gad]+51 bgewoond door afgeva>digd5 van naburige geme5t51 gelk 9 rang2 er 0 nog ge5 hi]>*ie van k]kelke v]gad]+51 er w>5 nog ge5 prov9ciale1 metropolitane1 oecum5is*e concilin2 alle v]gad]+5 d] k]k5 hadd5 plaats 9 d5 naam van ,*ri/us1 maakt5 besluit5 9 d5 ,h4 ,gee/1 en gold5 voor de gans*e ,*ri/5heid 7concilium univ]sale1 ca?olicum74 ,ma> ook da>9 kwam v]&]+4 ,re$s 9 de d]de eeuw zn er hi] en da> bepaald prov9ciale synod51 d4 i4 v]gad]+5 van biss*opp5 9 e5e bepaalde prov9cie geh\d54 ,9 de vi]de eeuw kwam5 er1 t5gevolge van de groote twi/51 die de k]k v]deelde1 synod5 van biss*opp5 uit v]s*ill5de prov9cin b4 ,en het concilie van ,nicea1 (s*oon vol/rekt ge5 v]teg5woordig+ van de gans*e ,*ri/5heid1 wl het ma> door enkele biss*opp5 uit het ,we/5 w]d bgewoond1 0 to* door d5 keiz] van alle kant5 saamg]oep54 ,zoo kwam er all5gs e5e rangord5+ van prov9ciale1 nationale1 patri>*ale1 oecum5is*e concilin1 ,sohm1 ,kir*5re*t #bdg-cdd4 ,ma> het k>akt]i/ieke k5m]k van e5 oecum5is* concilie is moeilk aan te wz54 ,het kan niet da>9 ligg51 dat het door d5 paus is saamg]oep51 want van de vi]de tot de ti5de eeuw w]d het geconvoce]d door d5 keiz]2 no* ook 9 de algeme5e geldigheid en de groote beteek5is zn] besluit51 want dikwls zn de canones van oecum5is*e concilin v]worp5 en die van prov9ciale synod5 aang5om52 no* ook da>91 dat e5 oecum5is* concilie de gans*e ,*ri/5heid v]teg5woordigt1 want dit is lang niet altd met de dusg5aamde concilin het geval gewee/4 ,teg5 het e9de d] ,middeleeuw5 is wel de !orie opgekom51 dat e5 concilie dan alle5 oecum5is* en onfeilba> 01 wanne] het be/ond uit afgeva>digd5 van alle k]k54 ,ma> deze !orie 0 van revolutionair5 oorsprong1 leidde 9 de practk tot all]lei moeilkh$5 en w]d door ,rome ook nooit geaccepte]d4 ,voor ,rome is e5 concilie alle5 oecum5is*1 wanne] zne besluit5 door d5 paus zn go$gekeurd en da>door e5 onfeilba>1 de gans*e ,*ri/5heid b9d5d k>akt] v]krg51 ,bell>m9us1 de conciliis et ecclesia lib4 ,i ,,ii4 ,he9ri*1 ,dogm4 ,,ii #dgf f4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,i #bcj f4 ,v]+1 ,kir*5re*t #fac f4 enz4 ,9 de ,prote/ants*e k]k5 is het synodale k]kregim5t het e]/ op ,frans*5 bodem tot ontwikkel+ gekom54 ,9 de ,lu!rs*e k]k kwam5 wel synod5 voort1 ma> deze be/ond5 alle5 9 sam5kom/5 van pa/ores4 ,zw+li /elde 9 #aebh te ,zuri* synod5 91 die door d5 raad w]d5 saamg]oep51 uit de pr$ikant5 van /ad en l& en enkele l$5 van d5 raad be/ond5 en vooral kla*t5 teg5 le] en lev5 van de pr$ikant5 moe/5 ov]weg51 ,mrik(]1 ,ulr4 ,zw+li1 ,leipzig #ahfi ,,ii #aah f4 ,calvn bepaalde ev5zoo 9 de ,ordonnances ecclesia/iques1 dat de pr$ikant5 alle drie ma&5 moe/5 sam5kom51 om op elk&]s le] en lev5 toe te zi5 en vo]de bov5di5 #aedf e5 ja>lks*e visitatie 91 ,kamps*ulte1 ,joh4 ,calv9 ,i #djh4 ,franz ,lamb]t ontwi]p #aebf voor ,hess5 e5 k]k5orde1 wa>9 zo[el geme5tev]gad]+5 als synod51 be/a&e uit de pr$ikant5 en door de geme5t5 b5oemde afgeva>digd51 w>5 opg5om51 ma> deze k]k5orde trad niet 9 w]k+1 ,le*l]1 ,ges*4 d4 ,presb4 n4 ,syn4 ,v]f4 #ad f4 ,e5e synodale k]krege]+ kwam er e]/ 9 ,frankrk1 wa> de k]k5 zi* /]k uitbreidd5 en door behoefte aan e5heid d5 #bf;en ,mei #aeei voor het e]/ 9 synode te ,p>s sam5kwam5 en zi* 9 e5e geme5s*appelke beld5is en k]k5orde v]e5igd51 ,le*l] ib4 #fi4 ,opm]kelk is da>b1 dat de g5]ale synode het e]/ is ont/aan1 dat deze de prov9ciale synod5 invo]de en dat lat]1 9 #aegb1 tuss*5 deze en de k]k]ad5 nog de classis +es*ov5 w]d1 ib4 #ha1 cf4 ev5zoo 9 ,s*otl& #ig4 ,zulk e5 synodale k]krege]+ w]d dan lat] ook 9 &]e ,g]ef4 k]k5 +evo]d1 9 ,pol51 ,boheme1 ,hong>e1 ,duits*l&1 ,n$]l&1 ,s*otl&1 ,engel&1 ,am]ika enz4 ,ma> er kwam spo$ig van twee kant5 oppositie teg54 ,de ,remon/rant51 zi* aansluit5de b ,zw+li en ,era/us1 k5d5 de k]kelke ma*t aan de ov]heid toe en leidd5 da>uit af1 dat synod5 wel geoorlo(d ma> niet gebod5 en voor het zn ( welzn d] k]k niet noodig w>51 en dat1 wanne] z geh\d5 w]d51 het re*t tot sam5roep+1 tot afva>dig+1 tot het va//ell5 d] ag5da1 tot preside]+ aan de ov]heid toekwam1 ,uit5boga]t1 ,tractaat van 't ampt ende auctoriteit enz4 #afaj bl4 #ajgv4 cf4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,vii #ai4 ,en de ,indep5d5t5 g+5 ond] invlo$ d] anabapti/is*e dwal+ nog v]d]1 hield5 elke groep van geloovig5 voor indep5d5t1 en v]wi]p5 alle b9d5d classicaal ( synodaal v]b&1 ,rob9son b ,ki/ en ,roa>ds1 ,n$4 ,ar*4 voor ,k]k4 ,ges*4 ,,viii #ahdh bl4 #cgav4 ,neal1 ,hi/orie d] re*tz4 ,purite95 ,,ii #a bl4 #if4 ,de grond51 die teg5 de synodale k]krege]+ kunn5 word5 +ebra*t1 zn ook ind]daad niet van gewi*t ontbloot4 ,imm]s zn de plaatselke k]k5 9 het ,n4 ,t4 alle volkom5 zelf/&ig t5 opzi*te van elk&]2 van e5 wettelk1 b9d5d classicaal ( synodaal v]b& is er met ge5 woord sprake4 ,zoodanig v]b& s*nt ook met de zelf/&igheid d] plaatselke k]k5 geheel 9 /rd te zn1 omdat het v]gad]+5 invo]t1 die bov5 de plaatselke k]k5 /aan en met gezag teg5ov] deze optr$51 en alzoo 9 de k]k van ,*ri/us w$]om e5e ongeoorlo(de hi]>*ie en tirannie invo]t4 ,en da>b komt dan nog1 dat de ges*i$5is d] synod5 van h>e nuttigheid niet altd e5 gun/ig getuig5is aflegt1 en ze dikw]f doet voorkom5 als oorzaak van all]lei twi/ en v]deeldheid1 zoodat ,gregorius ,naz4 re$s zegg5 kon1 2 en het spreekwoord niet t5 onre*te luidt3 omne concilium p>it bellum4 ,ma> da>teg5ov] /ell5 to* &]e ov]weg+5 de noodzakelkheid en nuttigheid d] synod5 duidelk 9 het li*t4 #a ,9 het ,n4 ,t4 is er nog ge5 classicaal ( synodaal v]b& d] k]k51 ma> er 0 da> ook to5 nog ge5 behoefte aan1 wl de apo/el5 zelv5 leefd51 de geme5t5 met raad b/ond5 en ze ook door evangeli/5 als hunne plaatsv]vang]s v]zorgd54 #b ,de geme5t5 w>5 ook to5 re$s op all]lei wze door gee/elke b&5 aan elk&] v]bond51 en kreg5 het re*t1 niet alle5 om zelve te v]gad]51 ma> ook om na> &]e geme5t5 afgeva>digd5 te z5d5 en da> besliss+ 9 zek]e ges*ill5 te vrag52 ,hd4 #a1 #f1 #ae1 #ba toon51 dat synod5 9 gans* algeme55 z9 zn juris div9i p]missivi4 #c ,synod5 zn niet besli/ ad esse ecclesiae noodzakelk en zn ook niet bepaald door ,gods ,woord bevol51 ma> z zn geoorlo(d en ad b5e esse ecclesiae noodzakelk4 #d ,de noodzakelkheid ligt da>91 dat de e5heid van le]1 tu*t en cultus1 wa>toe de geme5te g]oep5 is2 de orde1 vr$e en liefde1 die z te bew>5 heeft2 en de geme5s*appelke belang51 die ha> zn opg$rag5 7zooals opleid+1 roep+1 z5d+ van di5>52 missie ond] de ,heid552 ond]/eun+ van hulpbehoev5de k]k5 enz47 niet &]s dan door middel van synod5 tot hun re*t kunn5 kom54 #e ,synod5 zn ge5 voet/uk voor ma> e5e ond]mn+ van alle hi]>*ie2 z h&hav5 de zelf/&igheid d] plaatselke k]k5 en bew>5 ha> voor v]w>r+1 v]deeldheid1 hi]>*ie van d5 pa/or1 ov]he]s*+ van enkele l$52 z beve/ig5 de vrheid d] enkele l$51 door hun e5 /eun te gev5 9 het v]b& met &]e k]k5 en b]oep op me]d]e v]gad]+5 toe te /aan4 #f ,ook zn z ge5 oorzaak van v]deeldheid en twi/1 ma> e5 middel1 om ges*ill51 die er 9 de k]k hi] op a>de altd we] ov] le]1 tu*t1 di5/ oprz51 op e5e vre$zame wze1 door nauwkeurig ond]zoek en ampele besprek+ tot besliss+ te br5g54 #g ,opdat z aan ha> doel beantwoord51 behoor5 synod5 altd v]gad]+5 van k]k5 te zn1 wi] l$5 7pa/ores1 presbyt]s1 diak55 ( gewone l$57 afgeva>digd5 van k]k5 zn en aan la/briev5 van k]k5 gebond51 die door de k]k5 zelve en niet door ov]heid1 paus enz4 saamg]oep5 en door k]kelke da>toe gekoz5 p]son5 geleid word51 en die vr en zelf/&ig1 zond] inm5g+ d] ov]heid1 ov] k]kelke zak5 oordeel5 en besluit54 #h ,de k]kelke v]gad]+5 7plaatselke1 classicale1 prov9ciale1 g5]ale1 oecum47 zn niet wez5lk van elk&] v]s*ill5d4 ,de e5e v]gad]+ is niet p] se hoog]1 gewi*tig]1 m9d] aan dwal+ blootge/eld ( me] van de leid+ des ,h4 ,gee/es v]zek]d dan de &]e4 ,want elke k]k en elke groep van k]k5 is zelf/&ig teg5ov] de &]e2 en alle zn z 9 dezelfde mate gebond5 aan het ,woord en de bel(te des ,gee/es deela*tig4 ,9 de k]kelke v]gad]+5 kom5 ge5 volksv]teg5woordig]s ma> k]kelke ambtsdrag]s saam1 die van ,*ri/us' wege tot rege]+ zn] k]k g]oep5 zn4 ,z zn dus ond]s*eid51 niet door &]soortige ( hoog]e ma> alle5 door me]d]e ma*t1 die er sam5gebra*t wordt en ov] wd] gebi$ zi* uit/rekt4 #i ,het gezag van alle k]kelke v]gad]+5 is ge5 &] dan van de k]k5 zelve2 het is ond]worp5 aan het ,woord van ,*ri/us4 ,*ri/us is de e5ige1 die 9 de k]k5 en 9 h>e v]s*ill5de v]gad]+5 gezag heeft2 zn ,woord alle5 besli/2 wat d5 ,h4 ,gee/ 9 en door de l$5 go$dunkt1 dat alle5 is bondig 9 de k]k van ,*ri/us4 ,ma> ook deze h>e na> ,gods ,woord en 9 d5 ,h4 ,gee/ g5om5 besluit5 kan de k]k niet &]s h&hav5 dan door z$elke middel54 ,z heeft ge5 he]s*5de1 dw+5de ma> alle5 e5e di55de ma*t4 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv c4 #i4 ,polanus1 ,synt4 #eda4 ,bull+]1 ,van de ,concilin1 ,dordr4 #afaa4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 #djg4 ,junius1 ,op4 ,,ii #ajbi4 ,!ses ,salmur4 ,,iii #eje4 ,amyraut1 ,du g\v]nem5t de l',eglise contre ceux qui veul5t abolir l'usage et l'autorit des synodes1 ,saumur #afec4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,ii #fac4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xviii qu4 #cc4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #di4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,,iv #aad-bgb4 ,r$evo]+ van ,c4 ,vitr+a ov] de ,synod5 enz41 uit het latn door ,s4 ,h4 van ,ids+a1 ,h>l4 #agda4 ,moor ,,vi #dci-dfa4 ,m4 ,vitr+a ,,ix #a p4 #egd-fec4 ,*4 ,hodge1 ,discussions on ,*ur* polity1 ,new-,york #ahgh p4 #cfd-def4 ,k>l ,le*l]1 ,die neut4 ,lehre v4 h4 ,amte #aheg ,s4 #bed-bge4 ,/ahl1 ,die ,kir*5v]fassung u4 s4 w4 #ccb f4 #ab4 ,zoo /aat de k]k met e5 eig5 oorsprong1 wez51 w]kzaamheid en doel 9 het midd5 d] w]eld4 ,z is 9 elk opzi*t van die w]eld ond]s*eid51 ma> /aat er to* nooit ges*eid5 naa/4 ,wel hebb5 v]s*ill5de ri*t+5 9 de ,*ri/5heid k]k en w]eld 9 e5e vol/rekte1 e?is*e teg5/ell+ teg5ov] elk&] geplaat/1 en s*epp+ en h]s*epp+ met zonde en g5ade v]e5zelvigd4 ,ma> deze ri*t+51 hoe ma*tig z nu en dan ook gewee/ zn1 hebb5 to* nooit de ges*i$5is van het ,*ri/5dom behe]s*t1 en kond5 altd sle*ts naa/ de k]k5 e5 sect>is* lev5 leid54 ,afgezi5 van deze ri*t+51 zn er ma> twee wz51 wa>op pr9cipieel de v]h\d+ van k]k en w]eld bepaald kan word51 de ,rooms*e en de ,prote/ants*e1 de supranatureele en de e?is*e4 ,rome bes*\wt het natuurlke niet als zondig gelk het ,anabaptisme en komt niet tot md+ en s*eid+1 ma> le]t wel1 dat het natuurlke van lag] orde is1 li*t oorzaak van zonde wordt en da>om d5 teugel van het bov5natuurlke behoeft4 ,gelk het beeld ,gods als e5 donum sup]naturale aan d5 natuurlk5 m5s* w]d toegevoegd1 zoo komt van bov5 me*anis* de g5ade aan de natuur1 de k]k aan de w]eld1 de hoog]e aan de lag]e moraal toe2 wie na> het ideaal van ,rome wil lev51 moet asceet word51 het natuurlke ond]drukk5 en zi* geheel aan de religie wd52 wie dat niet kan1 krgt voor het natuurlke de noodige speelruimte1 en v9dt 9 het bov5natuurlke de gr5s1 die deze bepaalt4 ,gans* &]s 0 de v]h\d+1 welke het ,prote/antisme aannam tuss*5 k]k en w]eld4 ,het v]v+ de quantitatieve1 supranaturali/is*e teg5/ell+ door de e?is*e4 ,het natuurlke 0 niet van lag] orde ma> 0 9 zn soort ev5 go$ en re9 als het bov5natuurlke1 want het 0 ges*ap5 door di5zelfd5 ,god1 die 9 de h]s*epp+ zi* op5ba>de als ,vad] van d5 ,he]e ,jezus ,*ri/us4 ,alle5 0 het door de zonde b$orv5 en moe/ da>om door de g5ade van ,*ri/us v]zo5d en v]nieuwd word54 ,de g5ade di5t dus hi] niet1 om het natuurlke te md51 te ond]drukk51 te dood51 ma> jui/ om het van zne zondige b$orv5heid te bevrd51 en we] e*t natuurlk te do5 zn4 ,het is wa>1 dat ,lu!r b de toepass+ dez] beg9sel5 halv]wege is blv5 /aan1 het natuurlke ongemoeid heeft gelat5 en het ,*ri/5dom al te ze] tot het e?is*-religieuse t]re9 bep]kt heeft4 ,ma> ,calvn1 de man van de daad1 die na ,lu!r kwam en da>om aan ,lu!r zi* spiegel5 kon1 zette het w]k d] re=matie voort en tra*tte heel het lev5 door het ,*ri/5dom te h]vorm54 ,md+ is het woord d] ,anabapti/52 ascese dat d] ,rooms*52 v]nieuw+ en heilig+ dat van d5 ,prote/ants*51 bepaaldelk van d5 ,g]e=me]d5 ,*ri/54 ,deze laat/e bes*\w+ is zond] twfel de rk/e en s*oon/e4 ,imm]s is er ma> n ,god 9 s*epp+ en h]s*epp+ beide4 ,de ,god d] s*epp+1 van het ,oude ,te/am5t1 is ge5 lag]e ,god dan die van de h]s*epp+1 dan de ,vad] van ,*ri/us1 dan de ,god des ,n4 ,v]bonds4 ,*ri/us1 de middela> des ,n4 ,v]bonds1 is ook deg5e1 door wi5 ,god alle d+5 ges*ap5 heeft4 ,en de ,h4 ,gee/1 die auteur is van w$]geboorte en heiligmak+1 is dezelfde1 die 9 d5 beg9ne zweefde ov] de wat]5 en de hemel5 heeft v]si]d4 ,s*epp+ en h]s*epp+ kunn5 dus niet als lag] en hoog] teg5ov] elk&] /aan4 ,z zn beide go$ en re91 beide he]lke w]k5 van d5 n5 en drieenig5 ,god4 ,voorts heeft de zonde1 die 9 de w]eld is +ekom51 wel alles1 niet alle5 het gee/elke1 het e?is*-religieuse lev5 ma> ook al het natuurlke1 het li*aam1 het huisgez91 de maats*app1 de gans*e w]eld b$orv54 ,ma> z is to* ge5 sub/antie1 ge5 mat]ia1 do* =ma1 en dus niet met het ges*ap5e id5tis*1 ma> 9 en aan het ges*ap5e won5d en da>van altd door de g5ade ,gods los te mak5 en te v]wd]54 ,sub/antieel en mat]ieel is de s*epp+ na d5 val dezelfde als vr di5 td2 z blft e5 w]k ,gods1 en als zoodanig te e]5 en te prz54 ,tot h]w9n+ van die gevall5 w]eld br5gt ,god nu wel de kra*t5 d] g5ade 9 die s*epp+ 94 ,ma> ook die g5ade is ge5 sub/antie ( mat]ia1 opgeslot5 9 woord ( sacram5t en uitg$eeld door d5 prie/]1 ma> z is e5e v]nieuw5de1 h]s*epp5de kra*t4 ,z is niet p] se bov5natuurlk1 ma> z draagt dat k>akt] alle5 vanwege de zonde1 en draagt het dus 9 zek]5 z9 toevallig en tdelk1 om de s*epp+ te h]/ell54 ,deze g5ade wordt 9 tweerlei vorm uitg$eeld1 als algeme5e g5ade t] beteugel+1 als bzond]e g5ade t] v]nieuw+4 ,beide hebb5 ha> e5heid 9 ,*ri/us1 die kon+ 9 het regnum pot5tiae en gratiae is2 beide zn teg5 de zonde g]i*t2 beide br5g5 en h\d5 s*epp+ en h]s*epp+ 9 v]b& met elk&]4 ,ook de w]eld is na d5 val niet aan zi*zelve ov]gelat51 en niet van alle g5ade ontbloot1 ma> z wordt door de algeme5e g5ade g$rag5 en gespa>d1 geleid en bewa>d voor de bzond]e g5ade 9 ,*ri/us4 ,s*eid+ en ond]drukk+ is da>om ongeoorlo(d en onmogelk4 ,m5s5 en ,*ri/5 zn ge5 twee wez5s4 ,de s*epp+ wordt 9 de h]s*epp+ opg5om5 en h]/eld4 ,de m5s*1 die w$]gebor5 is1 is sub/antieel ge5 &]e dan die h 0 vr de w$]geboorte4 ,9 de k]k +elfd1 blft h to* 9 de w]eld1 en heeft zi* alle5 te bew>5 van d5 booze4 ,gelk ,*ri/us1 de zone ,gods1 uit ,m>ia de volle m5s*elke natuur heeft aang5om5 en da>m$e niets m5s*elks en niets natuurlks zi* vreemd heeft gea*t1 zoo is de ,*ri/5 niet &]s dan de h]bor51 v]nieuwde en da>om de wa>a*tige m5s*4 ,dezelfde m5s*51 die ,*ri/55 zn1 zn en blv5 9 dezelfde roep+1 wa>m$e z g]oep5 zn2 z blv5 l$5 des gez9s1 burg]s d] maats*app1 ond]dan5 d] ov]heid1 beoef5a>s d] wet5s*ap en kun/1 mann5 ( vr\w51 oud]s ( k9d]51 he]5 ( kne*t5 enz4 ,de v]h\d+1 die tuss*5 k]k en w]eld be/aan moet1 is da>om 9 de e]/e plaats van organis*51 z$elk51 gee/elk5 a>d4 ,*ri/us is pr(eet1 prie/]1 kon+ ook nu nog1 en ,h w]kt door zn ,woord en ,gee/ op heel de w]eld 94 ,door ,hem gaat er van i$]1 die 9 ,hem gelo(t1 e5 v]nieuw5de1 heilig5de invlo$ uit 9 gez91 maats*app1 /aat1 b]oep1 b$rf1 kun/1 wet5s*ap enz4 ,het gee/elk lev5 is be/emd1 om het natuurlk en z$elk lev5 9 volle diepte en omvang we] aan de wet ,gods te do5 beantwoord54 ,langs dez5 organis*5 weg word5 ,*ri/elke wa>heid en ,*ri/elk lev5 +$rag5 9 alle kr+5 van het natuurlke lev51 zoodat huisgez9 en familielev5 9 e]e h]/eld1 de vr\w we] als de gelke van d5 man bes*\wd1 wet5s*ap en kun/ gek]/5d1 het peil van het z$elk lev5 v]hoogd1 maats*app en /aat h]vormd1 wett5 en in/ell+51 z$5 en gewoont5 *ri/elk ge/empeld word54 ,ma> er is nog e5e &]e regel+ van de v]h\d+ van k]k en w]eld1 die veel moeilk] is en wa>ov] het groot/e v]s*il van gevoel5 be/aat4 ,*ri/us rege]t zne k]k n4l4 ook door ambt5 en in/ell+52 en de vraag is1 ( de v]h\d+ van de k]k tot de v]s*ill5de t]re95 van het natuurlke lev5 ook ambtelk en in/itutair te regel5 z4 ,papalisme en ,ces>eopapisme /aan hi] teg5ov] elka>4 ,het ,ces>eopapisme regelt de v]h\d+ zoo1 dat de k]k aan d5 *ri/elk5 /aat ond]worp5 is en na> zne wett5 zi* heeft te g$rag54 ,er ligt hi] e5ige wa>heid 92 de v]h\d+ d] k]k tot d5 /aat is e5 gans* &]e1 s$]t deze *ri/elk is geword54 ,voordat de ov]heid *ri/elk 01 viel5 bv4 veel me] zond5 ond] de *ri/elke tu*t dan na di5 td4 ,het bwon5 van heid5s*e fee/51 afgod]1 aanbidd+ van d5 keiz]1 sabbatss*5nis1 e$breuk1 ,godsla/]+1 huwelk5 9 v]bod5 graad1 gruwelke zond5 van ho]]1 ov]spel enz41 w]d5 wel door de k]k ma> niet door d5 /aat als zond5 erk5d en ge/raft4 ,s$]t de ov]heid gek]/5d is1 is er 9 de z$elke bes*\w+ en beoordeel+ veel groot] ov]e5/emm+ gekom54 ,9 m5ig geval kan de k]k dus wa*t5 op de beh&el+ van erg]lke ov]tr$+5 door de ju/itie en heeft ge5 eig5 re*tbank noodig4 ,ma> to* wordt da>uit te veel afgeleid1 wanne] alle ma*t aan de k]k ontnom5 en aan de *ri/elke ov]heid opg$rag5 wordt4 ,want wez5lk is de ma*t d] k]k dezelfde geblev51 al is h>e uitoef5+ ook belangrk gewzigd4 ,imm]s is de b$i5+ van woord en sacram5t het onv]vreemdba> re*t d] k]k2 voorts blv5 er altd vele zond51 zooals sabbatss*5nis1 ho]]1 dronk5s*ap1 vloek5 enz41 die door de ov]heid 9 het geheel niet ( sle*ts1 wanne] z ze] op5ba> en erg]lk zn1 matig word5 ge/raft2 en e9delk heeft de k]k ook b die zonda>s1 welke de ov]heid /raft1 e5 eig5 taak1 want de ov]heid is met de /raf tevr$51 ma> de k]k zoekt te ov]tuig51 tot beke]+ te br5g5 en te beh\d51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #aa1 #d4 ,aan de &]e zde /aat het papale /elsel1 dat wel 9 zoov] l( v]di5t1 als het de zelf/&igheid en vrheid d] k]k h&haaft1 ma> ov]ig5s1 indi5 niet de gans*e w]eld1 dan to* heel de g$oopte *ri/5heid 9 al ha> lev5skr+5 en v]h\d+51 re*t]lk en wettelk aan d5 paus ond]w]p5 wil2 gez91 maats*app1 /aat1 kun/1 wet5s*ap enz4 moet5 k]kelk zn1 want k]kelk is met *ri/elk1 rooms*1 pauselk id5tis*4 ,deze aanspraak van ,rome is niet z$elk en gee/elk b$oeld1 zoodat i$]1 die zi* niet aan d5 paus ond]w]pt1 voor ,god s*uldig /aat2 ma> z draagt bepaald dit k>akt]1 dat elk1 die gehoorzaamheid weig]t aan d5 paus1 ook re*t5s en wettelk voor dez5 vic>ius ,*ri/i s*uldig /aat1 door hem1 indi5 h het nuttig oordeelt en er de ma*t toe heeft1 ge/raft kan word5 en niet alle5 met gee/elke en z$elke middel5 ma> ook met li*amelke en burg]lke /raff5 tot gehoorzaamheid g$wong5 kan word54 ,van deze pauselke tirannie1 heeft de gelo(smo$ en de gee/eskra*t van ,lu!r en ,calvn ons bevrd4 ,hun ma*tige h]vorm+sdaad be/ond da>91 dat z het ,*ri/5dom 9 zne religeus-e?is*e beteek5is1 als religie d] g5ade1 hebb5 h]/eld en het natuurlke1 niet van dit ,*ri/5dom1 ma> van de jurisdictie d] ,rooms*e k]k hebb5 bevrd4 ,da>uit volgde vanzelf1 dat het v]b& tuss*5 k]k en w]eld1 behalve op de bov5g5oemde organis*e wze1 sle*ts contractueel kon word5 gelegd4 ,het is wa>1 dat ,calvn met h& en t& va/hield1 dat de ov]heid aan ,gods woord ond]worp5 01 de beide tafel5 d] wet te h&hav51 en na> de k]k als uitleg/] van ,gods woord te lui/]5 en v]s*ill5de zond51 wa>ov] de k]k tu*t oef5de1 ook burg]lk te /raff5 _h4 ,h trok de gr5sln tuss*5 k]k en /aat wel duidelk en s*]p ma> h trok ze &]s dan w2 het gebi$1 wa>op beid5 wat te zegg5 hadd5 0 veel groot] dan het ?ans door ons wordt bepaald2 de ov]heid als *ri/elke _h ook op ha> t]re9 en 9 h>e mate voor de e]e ,gods1 voor d5 bloei zn] k]k1 voor de uitbreid+ van zn rk te wak54 ,ma> desniettem91 de v]h\d+ tuss*5 k]k en /aat 0 contractueel en vr4 ,de k]k kon niet &]s dan het woord ,gods pr$ik51 9 zn naam van zne gebod5 getuig52 ma> als de ov]heid ( wie dan ook weig]de te lui/]51 dan _h de k]k1 dan _h ,calvn zelf1 dan _h i$] ,*ri/5 ge5 ma*t en ook ge5 re*t me] tot dwang4 ,dan bleef er niets ov] dan resi/5tia negativa1 ldelk v]zet1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #bj1 #bi1 cf4 voor &]5 ,moor ,,vi #eac4 ,ook zulk e5 v]zet 0 e5e daad1 want gelk ,d\m]gue1 ,calv9 le fondateur des lib]ts mod]nes1 ,montauban #ahih p4 #ad zoo s*oon zegt1 c'e/ la s\mission1 mais du corps et non de l'me4 ,humili devant le ,dieu1 qui le *tie1 le calv9i/e re/e le juge inexorable du despote qui l'oppresse4 ,il y a des s\missions plus mortelles la tyrannie que des rvoltes6 ,ma> alle re*t tot dwang en /raf 0 to* aan de k]k teg5ov] de ov]heid en teg5ov] i$] m5s* ontnom5 en het ,*ri/5dom 9 zn zuiv] gee/elke ma*t h]/eld en geerd4 ,de ov]heid bleef1 gelk i$] m5s*1 voor ha> ongelo(1 voor h>e v]w]p+ van ,gods woord1 voor h>e ov]tr$+ van zne gebod51 voor de v]volg+ en ond]drukk+ van zne k]k alle5 aan ,god v]antwoordelk4 ,indi5 e*t] de ov]heid vr en zelf/&ig van de *ri/elke1 van de g]e=me]de religie --gelk tr\w5s als ha> pli*t en roep+ /e$s gepr$ikt w]d-- pr(essie de$1 dan vloeide da>uit voort1 dat z 9 h>e qualiteit en op ha> gebi$ deze religie _h te bevord]5 en kett] en afgod] _h te w]5 en uit te roei54 ,de f\t 0 da>b niet hi]9 geleg51 dat aan de *ri/elke ov]heid de bevord]+ van ,gods e] en di5/ w]d opg$rag51 ma> dat de gr5z5 van /aat en k]k v]ke]d getrokk5 en ongelo(1 kett] enz4 als /aatsmisdaad w]d5 bes*\wd4 ,9 de eeuw d] ,h]vorm+ kon dit wel niet &]s4 ,ma> s$]t de taak d] ov]heid bep]kt is1 de volk5 vr en mondig zn geword51 de k]k5 hoe lang] hoe me] zi* splits5 en v]deel51 en all]lei ri*t+5 9 d5k5 en lev5 zn opgetr$51 wordt het ond]s*eid tuss*5 misdaad en zonde held]d] +ezi5 en alle dwang als jui/ 9 /rd met de *ri/elke beld5is door /e$s me]d]5 erk5d4 ,b de regel+ d] v]h\d+ tuss*5 k]k en /aat is da>om het volg5de va/ te h\d53 #a dat de k]k1 al is door h>e pluri=miteit ha> getuig5is v]zwakt1 niet van d5 eis* kan aflat51 dat alle s*epsel51 kun/1 wet5s*ap1 huisgez91 maats*app1 /aat enz4 zi* ond]w]p5 aan des ,he]5 woord2 #b dat deze eis* alle5 e5e pr$ik+1 e5 z$elk getuig5is is en nooit direct ( indirect door dwang ( /raf mag aang$rong5 word52 #c dat e5e *ri/elke1 g]e=me]de ov]heid de roep+ heeft1 om ,gods e] te bevord]51 zn k]k te bes*]m5 en het rk van d5 anti*ri/ te gronde te w]p52 #d dat z dit e*t] nooit kan ( mag do5 dan met middel51 die met d5 a>d van het evangelie van ,*ri/us 9 ov]e5/emm+ zn1 en alle5 op dat t]re91 dat ha> t] bewak+ toebetr\wd is2 #e dat z1 zelve voor h>e h\d+ t5 opzi*te van ,gods woord aan ,hem rek5s*ap v]s*uldigd1 niet +rp5 mag 9 de re*t5 van d5 enkel5 m5s* no* ook 9 die van huisgez91 maats*app1 kun/1 wet5s*ap en dus niet v]antwoordelk is voor hetge5 b9n5 deze t]re95 teg5 ,gods woord en wet ges*i$t2 #f dat z de gr5z5 tuss*5 zonde en misdaad te trekk5 heeft na> d5 eis* van het evangelie en ov]e5kom/ig de leid+ van ,gods voorzi5igheid 9 de ges*i$5is d] volk52 welke gr5z5 e*t] niet saamvall5 met die tuss*5 de e]/e en de twe$e tafel d] wet1 want vele zond5 teg5 de twe$e tafel vall5 buit5 het toezi*t en de /raf d] ov]heid1 en vele &]e teg5 de e]/e tafel 7e$breuk1 sabbats*5nis7 zn ook voor de *ri/elke ov]heid /rafwa>dig2 #g dat va/e gr5z5 door niem& 9 het afgetrokk5e kunn5 word5 aangegev51 wl z wissel5 met volk en met eeuw en alle5 door het getuig5is d] volksconsci5tie e5ig]mate 9 hunne ri*t+ kunn5 word5 bepaald4 ,,ho(d/uk ,x4 ,ov] de ,middel5 d] ,g5ade4 #ej4 ,,het ,,woord4 #a4 ,alle heil en zaligheid vloeit d5 gevall5 m5s* toe uit de g5ade als deugd ,gods4 ,objectief is die g5ade met al h>e weldad5 v]s*55 9 ,*ri/us1 die ze 9 d5 weg des v]bonds v]wi]f en uitdeelt4 ,de geme5s*ap d]g551 die ,*ri/us met al zne weldad5 deela*tig zn1 draagt d5 naam van k]k ( geme5te4 ,?ans komt de vraag aan de orde1 ( ,*ri/us b de m$$eel+ van deze zne weldad5 al dan niet van middel5 zi* b$i5t4 ,de my/ici zn all5 g5eigd1 om deze vraag 9 ontk5n5d5 z9 te beantwoord54 ,geheel 9 ov]e5/emm+ met hun duali/is* uitgangspunt1 kunn5 z de g5ade niet d5k5 als afhankelk van ( gebond5 aan uitw5dige teek55 en h&el+52 ,god zelf alle51 ( de ,*ri/us 9 ons1 de ,gee/ ( het inw5dig woord ( li*t w]kt 9 d5 m5s* de g5ade1 en woord en sacram5t kunn5 niet &]s do5 dan die inw5dige g5ade a&uid5 en afbeeld52 het ges*rev5 woord drukt uit wat 9 het h>t van elk geloovige ges*rev5 /aat1 en de sacram5t5 /ell5 uit]lk voor oog51 wat ,*ri/us inw5dig door zn ,gee/ ges*onk5 heeft1 cf4 ,moor ,i #cei sq4 ,het my/icisme kwam t5 slotte op hetzelfde ne] als het rationalisme1 dat door ,soc9ianisme1 ,fock ,,ii #eei f4 en ,remon/rantisme1 ,conf4 en ,apol4 ,conf4 c4 #bc4 ,limbor*1 ,!ol4 ,v c4 #ff v]tolkt1 9 de sacram5t5 sle*ts praecepta c]emonialia1 h]9n]+/eek55 en beld5isact5 zag4 ,vlak da>teg5ov] /aat het ,romanisme1 dat de g5ade absoluut aan middel5 gebond5 d5kt4 ,volg5s ,rome to* is de k]k1 de zi*tb>e1 door d5 onzi*tb>5 ,gee/ g$rag5 k]k het eig5lke1 wa>a*tige1 volkom5e middel d] g5ade1 het sacram5t b uitnem5dheid4 ,9 ha> to* zet ,*ri/us zn ,godm5s*elk lev5 op a>de voort1 v]vult ,h zn pr(etis*1 kon9klk en vooral zn prie/]lk ambt1 deelt ,h de volheid zn] g5ade en wa>heid m$e2 de k]k is ,*ri/us op a>de1 ,*ri/us1 gelk ,h na zn volbra*t v]loss+sw]k 9 de aan ruimte en td gebond5 ontwikkel+ van het m5s*elk gesla*t +egaan is1 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 d] ,ka?4 ,kir*e ,i #h4 ,en die g5ade1 welke ,*ri/us v]di5d en aan zne k]k m$eg$eeld heeft1 di5t bov5al1 om d5 m5s* van de natuurlke tot de bov5natuurlke orde op te heff52 z is e5e gratia elevans1 e5e bov5natuurlke1 physis*e kra*t1 welke d5 natuurlk5 m5s* door d5 prie/] 9 het sacram5t ex op]e op]ato +e/ort wordt1 deel ,,iii #ddd4 ,gelk 9 ,*ri/us de ,goddelke en de m5s*elke natuur1 9 de k]k de onzi*tb>e ,gee/ en het zi*tba> in/ituut1 zoo zn 9 het sacram5t de gee/elke g5ade en het zi*tba> teek5 onlosmakelk aan elk&] v]bond52 buit5 ,*ri/us1 buit5 de k]k1 buit5 d5 prie/]1 buit5 het sacram5t is er da>om ge5 zaligheid4 ,het is zoo1 ,*ri/us zet 9 de k]k niet alle5 zn prie/]lk1 ma> ook zn pr(etis* en kon9klk ambt voort4 ,ma> de 9 de k]k v]kondigde le] van ,*ri/us di5t alle51 om gelo(1 d4 i4 toe/emm+ te wekk51 en de 9 de k]k geh&haafde tu*t di5t alle51 om gehoorzaamheid aan de z$ewet te kweek52 gelo( en gehoorzaamheid zn e*t] ge5 van beide de g5ade zelve1 do* ha> voorb]eid+ en ha> vru*t1 ,oswald t4 a4 p4 #aj4 ,het woord ,gods1 dat bov5di5 b ,rome 9 ,s*rift en traditie v]vat is en als e5e wet wordt opgevat1 heeft da>om alle5 e5e praep>atoire1 pa$agogis*e beteek5is1 en het gelo( is sle*ts e5e d] zev5 praep>ationes ad gratiam1 deel ,,iii #ddb4 ,het door d5 prie/] uitg]eikte sacram5t1 is het eig5lke g5ademiddel1 wa>door v]a ju/itia vel incipit1 vel coepta augetur1 vel amissa rep>atur1 ,trid4 sess4 #g prooem4 ,tuss*5 deze my/is*e g]+s*att+ en magis*e ov]s*att+ van de g5ademiddel5 nam de ,re=matie positie en bra*t 9 plaats en k>akt] van k]k1 ambt en g5ademiddel5 e5e groote v]&]+ aan4 ,imm]s is volg5s de ,h]vorm+ ,*ri/us de volkom5e ,zaligmak]1 de e5ige ,middela> ,gods en d] m5s*51 en de k]k is 9 de e]/e plaats communio sanctorum1 niet middel>es d] zaligheid1 ma> v]gad]+ d] geloovig51 die 9 geme5s*ap met ,*ri/us lev54 ,wel heeft ,*ri/us 9 die geme5te ambt5 +e/eld1 ma> al die ambt5 zn ge5 sac]dotium do* e5 m9i/]ium1 aan ,*ri/us' woord absoluut gebond5 en ge5 &]e ma*t hebb5de dan de ma*t van dat woord4 ,de v]h\d+ van ,s*rift en k]k is dus 9 het ,prote/antisme e5e gans* &]e dan 9 het ,romanisme1 deel ,i #cfg4 ,b ,rome gaat de k]k aan de ,s*rift vooraf1 is de k]k niet op de ,s*rift geb\wd ma> de ,s*rift uit de k]k voortgekom51 heeft de ,s*rift wel de k]k ma> de k]k niet de ,s*rift van noode4 ,ma> de ,re=matie plaat/e de k]k we] op d5 bodem d] ,s*rift1 en de ,s*rift we] hoog bov5 de k]k4 ,niet de k]k1 ma> de ,s*rift1 het woord ,gods w]d het g5ademiddel b uitnem5dheid2 zelfs het sacram5t w]d aan het woord ond]ges*ikt en _h zond] het woord hoeg5aamd ge5 beteek5is en kra*t4 ,en nu w]d dat woord wel na> de in/ell+ van ,*ri/us 9 het midd5 d] geme5te door d5 le]a> b$i5d2 ma> dat nam to* niet weg1 dat dat woord 9 all] h& w]d gegev51 dat het duidelk 0 voor e5 iegelk1 die het heilbege]ig ond]zo*t1 dat het zne w]k+ de$1 niet alle5 als het 9 het op5ba> v]kondigd1 ma> ook1 wanne] het 9 huis ond]zo*t en gelez5 w]d4 ,zoo w]d de ,*ri/5m5s*1 die dat woord aannam niet sle*ts met e5 hi/oris* gelo( ma> met v]tr\w5 des h>t51 bevrd van de prie/]he]s*app2 er /ond tuss*5 hem en ,*ri/us niem& ( niets 92 door het gelo( _h h de gans*e zaligheid2 en 9 het sacram5t ontv+ h da>van het teek5 en zegel4 ,zoo wzigde de ,re=matie de ,rooms*e le] van de g5ademiddel54 ,ma> aan d5 &]5 kant dreigde het geva> van het my/icisme1 dat de middel5 d] g5ade geheel v]wi]p en da>voor all]lei grond5 aanvo]5 kon4 ,imm]s mo*t ,gods alma*t niet door zulke uitw5dige middel5 gebond5 word52 ,h 0 s\v]e9 en vr en kon1 ma> behoefde zi* to* niet van zulke middel5 te b$i55 tot uitdeel+ van de s*att5 d] g5ade4 ,die g5ade 0 ook ge5 mat]ielles ,etwas1 ge5 physis*e kra*t1 ge5 donum sup]additum1 ge5 elevatio naturae humanae1 ma> z be/ond voornamelk 9 het h]/el 9 de gun/e ,gods1 9 de v]gev+ d] zond51 9 de v]nieuw+ na> zn beeld4 ,da>om kon z ook niet 9 e5 z9lk teek5 als 9 e5 vat opgeslot5 no* ook door d5 b$i5a> word5 uitg$eeld4 ,*ri/us 0 en bleef de e5ige1 die ze1 nadat ,h ze v]worv5 _h1 ook uitdeel5 kon4 ,h b5oemde ge5 plaatsv]vang] op a>de en /elde ge5 prie/] aan1 ma> ,h bleef zelf van uit d5 hemel zn pr(etis*1 prie/]lk en kon9klk ambt uitoef552 het teek5 mo*t ,h toev]tr\w5 aan zn di5a>1 ma> ,h zelf bleef to* de e5ige uitdeel] van de beteek5de zaak4 ,en bleek dat ook niet 9 de w]kelkheid8 ,duiz5d5 ontv+5 i$]5 dag het teek5 van woord en sacram5t1 zond] de g5ade deela*tig te zn2 en omgeke]d /i]v5 er dagelks duiz5d5 k9d]k5s des v]bonds1 die nooit e5 middel d] g5ade ontv+5 en aan wi] zaligheid to* de geloovig5 op grond van ,gods woord niet twfel5 mo*t54 ,door deze b$5k+5 v]s*rikt1 zn de ,lu!rs*5 op hunne s*r$5 t5 deele t]uggeke]d1 en hebb5 de g5ade we] vol/rekt aan de middel5 gebond51 d5 nooddoop +evo]d1 d5 doop als afwass*+ d] zond5 zelv5 bes*\wd1 aan de k9d]k5s het gelo( ontzegd4 ,en ook 9 de ,g]e=me]de k]k51 bepaaldelk 9 de ,anglikaans*e1 is ditzelfde romanise]5d /rev5 telk5s bov5 en tot he]s*app gekom54 ,ma> oorspronkelk nam de ,re=matie e5 &] /&punt 94 ,m5 kon de alma*t en de vrheid ,gods niet bep]k52 ,h kon ook zond] uitw5dige middel5 zne g5ade 9 het h>t van zond>5 v]he]lk52 als ,h van m5s*5 en teek55 zi* da>b b$i5de1 0 dat alle5 aan zn welbehag51 aan zne groote liefde en g5ade toe te s*rv54 ,da>om le]de ,zw+li1 dat ,god zelfs ,heid551 die nooit van het evangelie hadd5 gehoord1 uitv]kor51 w$]gebor5 en tot de hemels*e zaligheid _h geleid4 ,en al g+5 de &]e ,h]vorm]s zoo v] niet1 z moe/5 to*1 vooral 9 het geval van vroeg/]v5de k9d]5 des v]bonds1 toegev51 dat ,god ook zond] woord ( sacram5t alle5 door d5 ,h4 ,gee/ w$]b>5 en zalig5 kon1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #af1 #ag4 #ah4 ,to* /eld5 z deze gevall5 als uitzond]+5 voor en hield5 als regel va/1 dat woord en sacram5t voor deg551 die opwies51 de gewone middel5 w>51 wa>door ,god zn5 ,gee/ gaf en zne g5ade me$eelde4 ,de w]k+ van w$]geboorte en gelo( door de pr$ik+ des ,woords is de ord9>ia ,dom9i oeconomia et disp5satio1 quam t5]e 9 voc&is suis solet1 ,calvn1 ,,iv #a1 #e4 #af1 #ai1 cf4 ,conf4 ,belg4 #bd4 ,cat4 ,heid4 #fd4 ,conf4 ,helv4 ,,ii #ah4 ,conf4 ,we/m4 c4 #aj4 #ad4 ,=m4 ,conc4 ,sol4 ,decl4 #aa1 #bg3 ,dom9us non solet hom9es imm$iate voc>e1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #aba1 cf4 bov5 bl4 #ag4 ,bevr$ig5 doet dit antwoord niet1 wl het aantal k9d]51 dat zond] g5ademiddel5 zalig wordt1 veel groot] is dan 9 het algeme5 wordt v]mo$1 en niet als uitzond]+ op d5 regel kan word5 geboekt2 en ook1 omdat 9 deg551 die opwass51 de w$]geboorte door d5 ,h4 ,gee/ aan d5 doop1 aan het gehoor van het woord ,gods en aan het gelo(1 zoo niet altd voorafgaat1 dan to* zek] voorafgaan kan4 ,v&a>1 dat b de ,lu!rs*5 hoe lang] hoe me] de g5ade aan de middel51 en bepaaldelk de w$]geboorte aan d5 doop v]bond5 w]d1 en dat b de ,g]e=me]d51 die de sacram5t5 als teek55 en zegel5 van ges*onk5 g5ade opvatt51 de w$]geboorte als aan d5 doop voorafga&e w]d g$a*t1 zoodat de middel5 d] g5ade niet di5d5 om te w$]b>51 ma> om de w$]gebor55 tot gelo( en beke]+ te br5g54 ,to* 0 ook deze lat]e ontwikkel+ van e5zdigheid niet vr te pleit54 ,die b de ,lu!rs*5 leidde tot ,rome t]ug1 en die b de ,g]e=me]d5 liep geva>1 om woord1 sacram5t1 k]k en ambt1 ja zelfs d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us voor de v]w]v+ en toepass+ d] zaligheid ov]bodig en alle5 voor de op5b>+ van lev5 en wa>heid na> buit5 9 de w]eld nog noodig te a*t54 ,ma> zoo wordt de beteek5is d] g5ademiddel5 v]zwakt en hun begrip al te ze] begr5sd4 ,imm]s de g5ademiddel5 van woord en sacram5t /aan niet los op zi*zelf ma> h\d5 nauw v]b& met k]k en ambt1 met ,*ri/us' p]soon en w]k4 ,m5 kan wel vrag51 ( ,god niet w$]b>5 en zalig5 kon zond] ,*ri/us en de zond5 v]gev5 zond] voldo5+4 ,ma> zulke vrag5 leid5 tot niets2 w hebb5 te ru/5 9 het welbehag5 ,gods1 dat de zaligheid niet &]s uitdeelt dan 9 en door ,*ri/us4 ,h is de ,middela> ,gods en d] m5s*51 de e5ige naam1 ond] d5 hemel d5 m5s*5 t] zalig+ gegev54 ,ma> voorts is het ev5zoo ,gods welbehag5 gewee/1 om de zaligheid niet &]s uit te deel5 dan door en 9 de geme5te van ,*ri/us4 ,( ,god1 gelk ,zw+li le]de1 zne v]kiez5de g5ade ook ond] de ,heid55 w]k5 de$1 kan hi]1 wl dit to* 9 elk geval1 na> de beld5is all] *ri/elke k]k51 e5e uitzond]+ geldt1 onbesprok5 blv54 ,regel is1 dat ,god de uitdeel+ zn] g5ade vrwillig aan de geme5te van ,*ri/us b9dt4 ,de k]k is de geme5s*ap en da>door ook de mo$] d] geloovig54 ,god ri*t zn v]bond met de oud]s en 9 h5 met hunne k9d]5 op4 ,h deelt zne weldad5 uit 9 d5 weg des v]bonds4 ,9 di5 z9 is het jui/1 dat de k]k als geme5s*ap d] heilig5 het groote g5ademiddel is1 wa>van ,*ri/us zi* na> zn welbehag5 b$i5t1 om zne uitv]kor55 te v]gad]5 van het beg9 tot het e9de d] w]eld4 ,de k]k 9 dez5 z9 b$oelt wel t] dege de salus electorum2 dat is niet ha> e5ige r$5 van be/aan2 z di5t ook tot volmak+ d] heilig51 tot opb\w van het li*aam van ,*ri/us1 tot pr$ik+ van het evangelie aan alle creatur51 tot v]he]lk+ ,gods4 ,ma> z is er dan to* ook1 om hi] op a>de di5 heilig5 kr+ te vorm51 b9n5 welk5 ,*ri/us al zne weldad51 ook die d] w$]geboorte1 me$eelt4 ,opdat z da>toe 9 /aat z\ zn1 deelde ,h zn ,gee/ ha> m$e1 /ortte ,h all]lei gav5 9 ha> uit1 /elde ,h de ambt5 b ha> 91 betr\wde ,h de b$i5+ van woord en sacram5t ha> toe4 ,en ook dit zn altemaal middel51 welke ,*ri/us bezigt1 om de ,hem gegev55 van d5 ,vad] toe te br5g5 en tot de hemels*e zaligheid te leid54 ,ja1 heel de leid+ van het lev5 met zne wissel+5 van voor- en teg5spo$ is 9 de h& des ,h4 ,gee/es m5igmaal e5 middel1 om de uitv]kor55 tot ,*ri/us ( nauw] met ,hem 9 geme5s*ap te br5g54 ,zelfs kan het begrip van g5ademiddel nog ruim] word5 opgevat1 zoodat het ook insluit1 wat onz]zds noodig is1 om de weldad5 des v]bonds voor het e]/ en b d5 voortduur te g5iet51 zooals gelo(1 beke]+1 /rd teg5 de zonde1 geb$1 cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv4 ,helv4 ,,ii art4 #af4 ,we/m4 #ad1 #a4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #abg4 ,nu v]di5t het wel ge5 aanbevel+1 om dit alles ond] de m$ia gratiae op te nem54 ,want ,*ri/us is niet middel ma> middela>1 v]w]v] en toepass] d] zaligheid4 ,de k]k is ge5 g5ademiddel naa/ woord en sacram5t1 want al de ma*t1 die ha> toebetr\wd is1 be/aat 9 niets &]s dan 9 de b$i5+ van beide2 k]k en ambt gev5 ge5 g5ade op zi*zelf ma> alle5 door woord en sacram5t4 ,en gelo(1 beke]+1 geb$ zn veele] vru*t5 dan middel5 d] g5ade1 z zn ge5 objectieve in/ell+5 ma> subjectieve voorwa>d5 om de ov]ige weldad5 des v]bonds te bezitt5 en te g5iet54 ,9 /rikt5 z9 zn alle5 woord en sacram5t als g5ademiddel5 te bes*\w51 d4 w4 z4 als uitw5dige1 z9nelke h&el+5 en teek551 welke ,*ri/us aan zne k]k ges*onk5 en wa>aan ,h de m$$eel+ zn] g5ade v]bond5 heeft4 ,ma> to* mog5 deze ge5 oog5blik losgemaakt word5 van d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us1 no* ook van de k]k als organisme en als in/ituut4 ,*ri/us br5gt de zn5 op vel]lei wze toe1 en ,h kan dit do51 wl ,h alle51 gelk de v]w]v]1 zoo de uitdeel] d] g5ade is en blft4 ,h doet het da>om zond] ( door het woord en sacram5t2 ma> ,h doet het to* altd door de inw5dige roep+ van di5 ,gee/1 di5 ,h aan de geme5te s*onk2 9 de geme5s*ap di] k]k1 welke ,h opdroeg het evangelie te pr$ik5 aan alle creatur52 9 d5 weg van dat v]bond1 dat het evangelie tot inh\d en het sacram5t tot teek5 en zegel ontv+4 ,cf4 art4 ,gnad5mittel 9 ,h]zog4 ,lange1 ,dogm4 #aji4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #b ,s4 #a f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #edh4 ,h>less und ,h>nack1 ,die kir*l4-relig4 ,b$eutung d] re95 ,lehre v4 d4 ,gnad5mitteln #ahfi4 ,rohn]t1 ,die ,lehre v4 d4 ,gnad5mitteln1 ,leipzig #ahhf4 ,lipsius1 ,dogm4 #ghc f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #bih f4 ,oo/]zee1 ,*r4 ,dogm4 #ace4 #b4 ,het e]/e en voornaam/e middel d] g5ade is het woord ,gods4 ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 /emm5 hi]9 met elk&] ov]e54 ,to* br5g5 de laat/5 het woord ,gods niet ond] de m$ia gratiae t] sprake1 wl z gewoonlk da>ov] 9 de dogmatiek re$s vroeg] hebb5 geh&eld 9 e5 afzond]lk ho(d/uk1 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #g-i4 ,musculus1 ,loci ,comm4 #aa4 #bj4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #bc4 #bd4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #ah4 #bb1 ( ook ov] de wet b het w]k-1 en ov] het evangelie b het g5adev]bond1 ,m>ck1 ,m$4 ,!ol4 c4 #aa4 #ag4 ,deze eig5a>dige me?ode van beh&el+ geeft ge5 re*t tot de bew]+1 dat de ,g]e=me]d5 het woord ,gods niet als middel d] g5ade hebb5 erk5d1 want telk5s sprek5 z het teg5deel uit1 cf4 bv4 ,conf4 ,belg4 #bd4 ,cat4 ,heid4 qu4 #fe4 ,ma> wel mag eruit afgeleid1 dat het woord ,gods voor de ,g]e=me]d5 nog e5e veel rk]e beteek5is _h dan dat het alle5 9 d5 eng]5 z9 van het woord als g5ademiddel di5/ de$4 ,het woord ,gods is m$e da>9 van het sacram5t ond]s*eid51 dat dit laat/e alle5 di5/ doet tot v]/]k+ van het gelo( en dus alle5 e5 plaats heeft 9 het midd5 d] geme5te4 ,ma> het woord ,gods1 beide als wet en als evangelie1 is op5b>+ van d5 wil ,gods1 is de promulgatie van w]k- en g5adev]bond1 gaat alle m5s*5 en s*epsel5 aan1 en heeft e5e univ]seele beteek5is4 ,het sacram5t kan alle5 b$i5d word5 door d5 wettig g]oep5 di5a> 9 de v]gad]+ d] geloovig51 ma> het woord ,gods heeft ook da>buit5 nog e5 be/aan en plaats en oef5t ook dan zne m5igvuldige w]k+ uit4 ,als middel d] g5ade 9 eig5lk5 z9 naa/ het sacram5t komt het woord ,gods alle5 t] sprake1 voorzoov] het op5lk door d5 le]a> gepr$ikt wordt2 op het 9 ,gods naam en kra*t5s zne z5d+ gepr$ikte woord valt dan al de nadruk4 ,ma> 9 d5 regel zn de m5s*5 re$s lang 9 het gez91 op de s*ool1 door toespraak ( lectuur met dat woord 9 aanrak+ gekom51 voordat z het op5lk 9 de geme5te hoord5 v]kondig54 ,de op5b>e b$i5+ des woords omvat dus lang niet al de kra*t1 die van het woord uitgaat2 z di5t ook wel1 om het gelo(1 b wie het nog ontb]51 te w]k51 ma> to* veelme] om het b de geloovig5 9 hunne v]gad]+ te v]/]k54 ,9 e5e *ri/elke maats*app komt het woord ,gods tot d5 m5s* op all]lei mani]51 9 all]lei vorm51 van all]lei kant51 en het komt tot hem van zne pril/e jeugd af aan4 ,ja1 ,god br5gt dat woord 9 de inw5dige roep+ dikw]f1 re$s voordat het bewu/zn ontwaakt is1 tot de h>t5 d] k9d]51 om h5 te w$]b>5 en te heilig51 ev5als ,h 9 i$]5 m5s* van zn e]/e be/aan af het w]k d] wet 9 zn h>t s*rft en het sem5 religionis 9 hem inplant4 ,da>om is hi] tuss*5 woord ,gods en ,s*rift wel te ond]s*eid54 ,niet 9 di5 z91 als( het woord ,gods sle*ts 9 de ,s*rift te v9d5 en niet de ,s*rift zelve w>e2 ma> 9 dez5 &]5 z91 dat het woord ,gods lang niet altd en zelfs niet 9 de mee/e gevall5 als ,s*rift1 9 d5 vorm d] ,s*rift tot ons komt1 ma> dat het1 uit de ,s*rift 9 het bewu/zn d] geme5te opg5om51 van da>uit we] 9 d5 vorm van v]man+ en toespraak1 opvo$+ en ond]ws1 boek en ges*rift1 tractaat en v]toog tot de v]s*ill5d/e m5s*5 uitgaat en zne w]k+ doet4 ,en altd /aat ,god a*t] dat woord2 ,h is het1 die het 9 die ond]s*eid5e vorm5 tot de m5s*5 doet uitgaan en ze alzoo roept tot beke]+ en lev54 ,9 de ,s*rift is dan ook de uitdrukk+ woord ,gods nooit met de ,s*rift id5tis*1 al mag de ,s*rift door ons zond] twfel ,gods woord word5 g5oemd4 ,e5e enkele plaats moge zi* lat5 aanwz51 wa> de uitdrukk+ woord ,gods op e5 g$eelte d] ,h4 ,s*rift1 bv4 op de ges*rev5 wet wordt toegepa/4 ,ma> ov]ig5s is woord ,gods 9 de ,s*rift nooit hetzelfde als de ,s*rift1 wat ook da>om re$s onmogelk is1 wl de ,s*rift to5 nog niet compleet 04 ,de uitdrukk+ woord ,gods heeft 9 de ,s*rift vel]lei beteek5iss5 en kan a&uid5 de kra*t ,gods1 wa>door ,h de w]eld s*ept en ond]h\dt1 ( zne op5b>+ aan de pr(et51 ( d5 inh\d d] op5b>+ ( het evangelie1 dat door de apo/el5 v]kondigd w]d1 cf4 deel ,i #cch4 ,ma> altd is het e5 woord ,gods1 d4 i4 nooit e5 klank alle5 ma> e5 kra*t1 ge5 l\t]e bek5dmak+ ma> tev5s e5 volbr5g+ van zn wil1 ,jes4 #ee3aa4 ,door het woord s*ept en ond]h\dt ,god de w]eld1 ,g54 #a3c1 ,ps4 #cc3f1 #adh3e1 ,jes4 #dh3ac1 ,rom4 #d3ag1 #b ,cor4 #d3f1 ,hebr4 #a3c1 #aa3c1 /ilt ,jezus de zee1 ,mk4 #d3ci1 g5ee/ de krank51 ,mt4 #h3af1 w]pt de duivel5 uit1 #i3f1 wekt de dood5 op1 ,luk4 #g3ad1 #h3ed1 ,joh4 #e3be1 #bh1 #aa3dc enz4 ,door het woord w]kt ,h ook op z$elk en gee/elk gebi$4 #c4 ,het woord1 dat ,god bezigt om op z$elk en gee/elk gebi$ zn wil bek5d te mak5 en te volbr5g51 is 9 wet en evangelie te ond]s*eid54 ,als ,jezus op a>de v]s*nt1 om de kom/ van het 9 het ,o4 ,t4 belo(de kon9krk aan te kondig51 ,mk4 #a3ae1 om aan toll5>5 en zond>51 aan arm5 en gevang55 het evangelie d] v]gev+ en d] zaligheid te br5g51 ,mt4 #e3av1 #aa3e1 #bh-cj1 ,luk4 #d3ah1 #ai1 #ai3aj enz41 komt ,h vanzelf 9 /rd met de f>izees*e1 nomi/is*e opvatt+ d] religie1 die er 9 zn td he]s*te4 ,to* al v]w]pt ,h de m5s*elke inzett+5 d] oud51 ,mt4 #e3bav41 #ae3i en al heeft ,h e5e &]e opvatt+ van doodslag1 ,mt4 #e3af1 ov]spel1 #e3bg1 e$1 #e3cc1 va/51 #f3af1 e*ts*eid+1 ,mt4 #ai3i1 sabbat1 ,mk4 #b3bg2 ,h h&haaft de gans*e wet1 ook 9 ha> c]emonieele be/&deel51 ,mt4 #e3bc1 #bd1 #ag3bd-bg1 #bc3b1 #c1 #bc1 ,mk4 #a3dd1 #aa3af2 ,h v]kla>t ha> 9 ha> gee/elk5 z91 ,mt4 #e-g1 legt op ha> e?is*5 inh\d d5 nadruk1 bes*\wt de liefde tot ,god en d5 naa/e als ha> ho(dsom1 ,mt4 #g3ab1 #i3ac1 #ab3g1 ,mk4 #g3ae1 #ab3bh-cd en v]langt e5 &]e1 ov]vlo$ig] g]e*tigheid dan die d] ,f>izen1 ,mt4 #e3bj4 ,zelf heeft ,h1 (s*oon me] dan de tempel1 ,mt4 #ab3f1 zi* dan ook ond] de wet ge/eld1 ,mt4 #c3ae en is gekom51 om de wet en de pr(et5 te v]vull51 #e3ag4 ,en da>om weet ,h1 dat1 al dr+t ,h nooit op afs*aff+ d] wet aan1 zne jong]5 inn]lk vr zn van de wet1 ,mt4 #ag3bf1 dat zne geme5te niet op de wet ma> op de beld5is van zne ,messianiteit gegrond is1 ,mt4 #af3ah1 dat 9 zn blo$ e5 nieuw v]bond wordt ge/i*t1 ,mt4 #bf3bh1 dat 9 n woord de nieuwe wn ook nieuwe l$]zakk5 eis*t1 ,mt4 #i3ag1 en de dag5 van tempel en volk en wet zn geteld1 ,mk4 #ac3b4 ,jezus wil ge5 revolutionaire omv]w]p+ van de wettis*e b$eel+ des ,o4 ,v]bonds1 ma> e5e h]vorm+ en v]nieuw+1 welke uit h>e volkom5e v]vull+ vanzelf gebor5 wordt1 cf4 deel ,,iii #bag4 ,en zoo is het ook feitelk toegegaan4 ,de geme5te te ,j]uzalem hield zi* 9 d5 e]/5 td nog aan tempel en wet1 ,hd4 #b3df1 #c3a1 #aj3ad1 #ba3bj1 #bb3ab4 ,ma> e5e nieuwe opvatt+ b]eidde zi* voor4 ,met de beke]+ d] ,heid55 kwam de vraag aan de orde na> de beteek5is d] ,mozais*e wet4 ,en ,paulus 0 de e]/e1 die t5 volle begreep1 dat 9 d5 dood van ,*ri/us het h&s*rift d] wet 0 uitgewis*t1 ,col4 #b3ad4 ,paulus v]/aat ond] 1 t5z e5e nad]e bepal+ &]s aanw/1 bv4 ,rom4 #c3bg1 ,gal4 #f3b1 altd de ,mozais*e wet1 de gans*e ?ora1 inbegrep5 ook de c]emonieele gebod51 ,rom4 #i3d1 ,gal4 #b3ab1 #d3aj1 #e3c1 ,phil4 #c3e1 #f4 ,en h bes*\wt die wet niet1 gelk de brief aan de ,hebren1 als onvolkom5e1 voorb]eid5de1 ,oudte/am5tis*e b$eel+ van het g5adev]bond1 die v]dwnt1 als de hoogeprie/] en borg van het bet]e v]bond gekom5 is1 ma> als op5b>+ van ,gods wil1 als religieus-e?is*e eis* en vord]+1 als door ,god gewilde regel+ van de v]h\d+ tuss*5 ,hem en d5 m5s*4 ,en van deze wet1 zoo opgevat1 le]t ,paulus nu1 dat ze wel heilig en go$ is1 en door ,god ges*onk51 ,rom4 #b3ah1 #g3bb1 #be1 #i3d1 #b ,cor4 #c3c1 #g1 ma> 9 plaats van1 zooals de ,f>izen bewe]d51 g]e*tigheid te kunn5 s*5k51 is ze kra*teloos door het vlees*1 ,rom4 #h3c1 prikkelt de bege]te1 #g3g1 #h1 v]me]d]t de ov]tr$+1 #e3bj1 ,gal4 #c3ai1 bew]kt toorn1 vloek en dood1 ,rom4 #d3ae1 #b ,cor4 #c3f1 ,gal4 #c3aj en is sle*ts voor e5 td1 om pa$agogis*e r$551 tuss*5 beide +ekom51 ,rom4 #e3bj1 ,gal4 #c3ai1 #bd1 #d3b1 #c4 ,da>om heeft dan nu ook die wet 9 ,*ri/us1 het zaad d] bel(te1 ha> e9de b]eikt1 ,rom4 #aj3d2 de geloovige is vr van de wet1 ,gal4 #d3bfv41 #e3a1 wl ,h door ,*ri/us van d5 vloek d] wet v]lo/1 ,gal4 #c3ac1 #d3e1 en d5 ,gee/ van het k9ds*ap1 d5 ,gee/ d] vrheid deela*tig is1 ,rom4 #h3ae1 #b ,cor4 #c3af1 #ag1 ,gal4 #e3ah4 ,deze vrheid des gelo(s heft e*t] de wet niet op ma> beve/igt ha>1 ,rom4 #c3ca1 wl ha> re*t jui/ 9 deg551 die w&el5 na> d5 ,gee/1 v]vuld wordt1 #h3d4 ,die ,gee/ to* v]nieuwt de geloovig51 zoodat z e5 lu/ hebb5 9 ,gods wet na> d5 inw5dig5 m5s* en ond]zoek5 wat ,gods heilige wil is1 ,rom4 #g3bb1 #ab3b1 ,ef4 #e3aj1 ,phil4 #a3aj1 t]wl z door all]lei drangr$551 de groote b>mh>tigheid ,gods1 het voorbeeld van ,*ri/us1 d5 dur5 prs1 wa>voor z geko*t zn1 de geme5s*ap des ,h4 ,gee/es enz4 tot het do5 van ,gods wil word5 aangespoord4 ,cf4 ov] de wet 9 het ,n4 ,t4 ,weiss1 ,bibl4 ,!ol4 ,holtzmann ,neut4 ,!ol4 ,i #acj f4 ,,ii #bb f4 ,l4 ,jacob1 ,jesu ,/ellung zum mos4 ,gesetz1 ,gtt4 #ahic4 ,grafe1 ,die ,paul94 ,lehre v4 ,gesetz1 ,leipzig ,mohr #ahic4 ,zehnpfund1 ,das ,gesetz 9 d5 paul94 ,brief51 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 #ahig ,s4 #chd-dai4 ,art4 b ,crem] enz4 #d4 ,deze anti!se tuss*5 wet en evangelie w]d 9 de *ri/elke k]k aan de e5e zde1 door het ant9omisme 9 zne v]s*ill5de vorm5 van ,gno/icisme1 ,mani*eisme1 ,paulicianisme1 ,anabaptisme1 ,hattemisme enz41 nog v]s*]pt en tot e5 onv]zo5lk5 /rd gemaakt4 ,heel het ,o4 ,t4 0 van e5 lag]5 ,god afkom/ig1 van e5 toorn5d51 jalo]s*51 wrek5d5 ,god1 en 0 nu door de gans* &]e op5b>+ van d5 ,god d] liefde1 van d5 ,vad] van ,*ri/us v]vang54 ,aan de &]e zde w]d de anti!se tuss*5 wet en evangelie door het nomisme 9 zne v]s*ill5de vorm5 van ,pelagianisme1 ,semi-pelagianisme1 ,romanisme1 ,soc9ianisme1 ,rationalisme enz41 v]zwakt en uitgewis*t4 ,wet en evangelie w]d5 re$s door de k]kvad]s en lat] door s*ola/ieke en ,rooms*e !olog5 v]e5zelvigd met ,oud en ,nieuw ,te/am5t en dan niet anti!tis* teg5ov] elka> ge/eld ma> als e5 lag]e en hoog]e op5b>+ van ,gods wil bes*\wd4 ,wet en evangelie v]s*ill5 niet da>91 dat de e]/e alle5 eis*t en het twe$e alle5 belo(t1 want beide bevatt5 gebod51 b$reig+5 en bel(t52 my/]ia1 promissiones1 praecepta2 res cr$5dae1 sp]&ae en faci5dae2 niet alle5 ,mozes1 ook ,*ri/us 0 legislator4 ,ma> 9 dit alles gaat het evangelie des ,n4 ,t41 de lex nova1 de wet des ,o4 ,t41 de lex vetus1 ze] v]re te bov52 de my/]in 7tr9iteit1 vlees*word+1 voldo5+ enz47 zn 9 het ,n4 ,t4 veel duidelk] geop5ba>d1 de bel(t5 zn veel rk] van inh\d en omvatt5 vooral gee/elke en eeuwige go$]51 de wett5 zn veel he]lk] en li*t]1 wl c]emonieele en burg]lke wett5 afges*aft en door enkele c]emonin v]vang5 zn4 ,voorts is de wet door ,mozes gegev51 de g5ade en wa>heid is door ,jezus ,*ri/us geword54 ,de wet 0 tdelk en voor n volk be/emd2 het evangelie is eeuwig en moet tot alle volk5 gebra*t4 ,de wet 0 onvolmaakt1 e5 s*aduw en voorbeeld1 het evangelie is volmaakt en het li*aam d] go$]5 zelve4 ,de wet kweekte vrees en di5/ba>heid1 het evangelie wekt liefde en vrheid4 ,de wet kon niet re*tva>dig5 9 voll5 z91 z gaf ge5 rkdom van g5ade1 z s*onk ge5 eeuwige zaligheid1 ma> het evangelie s*5kt 9 het sacram5t de kra*t d] g5ade1 die 9 /aat /elt om ,gods gebod5 te volbr5g5 en het eeuwige lev5 te v]w]v54 ,9 n woord1 de wet is het onvolkom5 evangelie1 het evangelie de volkom5e wet2 het evangelie zat 9 de wet 9 als arbor 9 sem9e1 als granum 9 spica1 cf4 deel ,,iii #aig en voorts ,suic]us s4 v4 en 4 ,augu/9us1 de civ4 ,,viii #aa4 ,9 ev4 ,joh4 tract4 #cj4 de spir4 et litt4 #ai4 #bj4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #be4 #dj4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ajf-ajh4 ,conc4 ,trid4 ,,vi c4 #ai-ba4 ,bell>m9us1 de ,ju/if4 ,,iv c4 #b sq4 enz4 ,9 zoov] nu de ,oud- en de ,nieuwte/am5tis*e b$eel+ van het g5adev]bond na> ha> 9 het oog spr+5d5 vorm op voorgang van de ,h4 ,s*rift met d5 naam van wet en evangelie kan word5 aang$uid1 is de ond]s*eid+1 door ,rome tuss*5 beide gemaakt1 wel niet 9 alle deel5 ma> to* 9 ho(dzaak go$ te keur54 ,do* ,rome v]e5zelvigde ,oud en ,nieuw ,v]bond met wet en evangelie geheel en al1 misk5de het evangelie 9 het ,oude en de wet 9 het ,n4 ,te/41 vatte de gans*e le]1 door ,*ri/us en de apo/el5 v]kondigd1 als evangelie op1 nam da>9 niet alle5 bel(t51 ma> ook wett5 en b$reig+5 op1 en maakte het evangelie dus tot e5e twe$e wet4 ,de ,paul9is*e anti!se van wet en evangelie w]d uitgewis*t4 ,want al is het1 dat ,paulus ond] de wet de gans*e ,o4 ,t4 b$eel+ v]/aat1 h bes*\wt ha> dan jui/ 9 ha> wettis*5 vorm en /elt ze zoo lnre*t teg5 het evangelie ov]4 ,en ook als h dat doet1 erk5t h1 dat de wettis*e b$eel+ de bel(te1 die re$s aan ,abraham 0 ges*i$1 ge5sz9s heeft t5iet g$aan1 ,gal4 #c3ag1 #ba1 dat ook 9 de dag5 des ,o4 ,v4 het evangelie v]kondigd is1 ,gal4 #c3h1 dat ook to5 de g]e*tigheid v]kreg5 is uit en door het gelo(1 ,rom4 #d3aa1 #ab1 #aa3cb1 ,gal4 #c3f1 #g4 ,van de wet als wet1 afg$a*t van de bel(te1 aan welke z 9 het ,o4 ,t4 di5/ba> gemaakt 01 bewe]t ,paulus1 dat z niet re*tva>dig5 kan1 dat z de zonde v]me]d]t1 dat z e5e b$i5+ d] v]doem5is is en jui/ da>door de v]vull+ d] bel(te voorb]eidt en e5e &]e g]e*tigheid1 n4l4 de g]e*tigheid ,gods 9 ,*ri/us door het gelo( noodzakelk maakt4 ,en deze anti!se van wet en evangelie w]d door de ,h]vorm+ we] +ezi54 ,wel kom5 er uitsprak5 b k]kvad]s voor1 die ook van e5 bet] inzi*t getuig51 cf4 citat5 b ,suic]us1 t4 a4 p41 9 ,biblio!ca /udii !ol4 ex pl]isque ,doctorum prisci seculi monum5tis collecta1 apud ,is4 ,crisp9um #aefe p4 #aie-baf4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xiv #af4 ,ma> het komt tot ge5 held]heid1 omdat z de ond]s*eid+ tuss*5 wet en evangelie altd we] v]w>r5 met die tuss*5 ,oud en ,nieuw ,v]bond4 ,do* de ,h]vorm]s1 e5]zds de e5heid van het g5adev]bond 9 zne beide b$eel+5 teg5 de ,w$]doop]s va/h\d5de1 hebb5 &]zds het s*]pe contra/ van wet en evangelie 9 het oog gevat en da>door het eig5a>dig k>akt] van de *ri/elke religie als religie d] g5ade we] h]/eld4 ,want al is het1 dat wet en evangelie 9 ruim] z9 voor de oude en nieuwe b$eel+ van het g5adev]bond kunn5 word5 gebezigd1 9 hun eig5lke beteek5is duid5 z to* twee op5b>+5 van ,gods wil aan1 die wez5lk van elk&] v]s*ill54 ,ook de wet is ,gods wil1 ,rom4 #b3ah1 #bj1 heilig en ws en go$1 gee/elk1 ,rom4 #g3ab1 #ad1 #ab3aj1 het lev5 gev5d aan wie ha> ond]h\dt1 ,rom4 #b3ac1 #c3ab2 ma> z is door de zonde kra*teloos geword51 re*tva>digt niet ma> prikkelt de bege]te1 v]me]d]t de zonde1 w]kt toorn1 doodt en v]vloekt en v]doemt1 ,rom4 #c3bj1 #d3ae1 #e3bj1 #g3e1 #h1 #i1 #ac1 #b ,cor4 #c3fv41 ,gal4 #c3aj1 #ac1 #ai4 ,en da>teg5ov] /aat het evangelie van ,*ri/us1 het 1 dat niets m9d] bevat dan de v]vull+ d] ,oudte/4 1 ,mk4 #a3ae1 ,hd4 #ac3cb1 ,ef4 #c3f1 dat van ,gods wege tot ons komt1 ,rom4 #a3a1 #b1 #b ,cor4 #aa3 #g1 ,*ri/us tot inh\d heeft1 ,rom4 #a3c1 ,ef4 #c3f en niets &]s br5gt dan g5ade1 ,hd4 #bj3bd1 v]zo5+1 #b ,cor4 #e3ah1 v]gev+1 ,rom4 #d3c-h1 g]e*tigheid1 ,rom4 #c3ba1 #bb1 vr$e1 ,ef4 #f3ae1 vrheid1 ,gal4 #e3ac1 lev51 ,rom4 #a3ag1 ,phil4 #b3af enz4 ,als eis* en gave1 als bevel en bel(te1 als zonde en g5ade1 als krankheid en g5ez+1 als dood en lev5 /aan wet en evangelie hi] teg5ov] elk&]4 ,(s*oon z da>9 ov]e5kom51 dat z beid5 ,god tot auteur hebb51 beide van e5e zelfde volkom5e g]e*tigheid sprek51 beide zi* ri*t5 tot d5 m5s* om hem te br5g5 tot het eeuwige lev51 zoo v]s*ill5 z to* da>91 dat de wet uit ,gods heiligheid1 het evangelie uit ,gods g5ade voortkomt2 dat de wet van nature1 het evangelie alle5 door bzond]e op5b>+ bek5d is2 dat de wet volkom5e g]e*tigheid eis*t en het evangelie ha> s*5kt2 dat de wet door de w]k5 he5 tot het eeuwig lev5 leidt en het evangelie de w]k5 doet voortkom5 uit het 9 het gelo( ges*onk5e eeuwige lev52 dat de wet ?ans d5 m5s* v]doemt en het evangelie hem vrspreekt2 dat de wet zi* ri*t tot alle m5s*5 en het evangelie alle5 tot deg551 die erond] lev5 enz4 ,na> aanleid+ van dit ond]s*eid1 kwam er zelfs v]s*il ov]1 ( de pr$ik+ van gelo( en beke]+1 die to* e5 voorwa>de en eis* s*e51 wel tot het evangelie behoorde en niet veele] met ,flacius1 ,g]h>d1 ,qu5/$t1 ,voetius1 ,witsius1 ,coccejus1 ,moor e4 a4 tot de wet moe/ word5 g]ek5d4 ,en ind]daad 9 d5 /rik/5 z9 zn er 9 het evangelie ge5 eis*5 en voorwa>d51 ma> alle5 bel(t5 en gav52 gelo( en beke]+ zn ev5go$ als re*tva>digmak+ enz4 weldad5 des g5adev]bonds4 ,ma> zoo komt het evangelie1 concreet1 nooit voor2 het is 9 de practk altd met de wet v]bond5 en is dan ook door heel de ,s*rift he5 altd met de wet saamgewev54 ,het evangelie ond]/elt altd de wet1 en heeft ha> ook b de b$i5+ noodig4 ,het wordt imm]s gebra*t tot r$elke en z$elke m5s*51 die voor zi*zelv5 ,gode v]antwoordelk zn en da>om tot gelo( en beke]+ moet5 g]oep5 word54 ,de eis*5de1 roep5de vorm1 wa>9 het evangelie optre$t1 is aan de wet ontle5d2 elk m5s* is niet e]/ door het evangelie ma> is van nature door de wet v]pli*t1 ,god op zn woord te geloov5 en dus ook het evangelie1 wa>9 ,h tot d5 m5s* spreekt1 aan te nem54 ,da>om legt het evangelie van /onde aan beslag op alle m5s*51 b9dt het 9 hunne consci5tie1 want die ,god1 die 9 het evangelie spreekt is ge5 &]e dan die zi* 9 zne wet aan h5 heeft bek5d gemaakt4 ,gelo( en beke]+ word5 da>om van d5 m5s* 9 naam van ,gods wet1 kra*t5s de relatie1 wa>9 de m5s* als r$elk s*epsel tot ,god /aat1 geeis*t2 en die eis* ri*t zi* niet alle5 tot uitv]kor55 en w$]gebor551 ma> tot alle m5s*5 zond] ond]s*eid4 ,ma> z zn zelve to* inh\d van het evangelie1 ge5 w]k+5 ( vru*t5 d] wet4 ,want de wet eis*t wel gelo( aan ,god 9 het algeme51 ma> niet dat speciale gelo(1 dat op ,*ri/us zi* ri*t1 en de wet kan wel 1 po5it5tia w]k5 ma> ge5 1 resipisc5tia1 die veele] vru*t is van het gelo(4 ,en jui/ wl gelo( en beke]+1 s*oon de m5s* er van nature door de wet toe v]pli*t is1 inh\d van het evangelie zn1 kan er sprake zn van e5 wet1 van e5 gebod1 van e5 gehoorzaamheid des gelo(s1 ,rom4 #a3e1 #c3bg1 #a ,joh4 #c3bc4 van e5 ongehoorzaam zn aan en e5 geoordeeld word5 na> het evangelie1 ,rom4 #b3af1 #aj3af enz4 ,wet en evangelie1 9 concreto bes*\wd1 v]s*ill5 niet zooze] da>91 dat de wet altd 9 bevel5d5 en het evangelie 9 belov5d5 vorm optre$t1 want ook de wet heeft bel(t51 en het evangelie v]man+5 en v]pli*t+54 ,ma> z v]s*ill5 vooral 9 inh\d3 de wet eis*t1 dat de m5s* zne eig5e g]e*tigheid uitw]ke en het evangelie noodigt hem1 om van alle eig5g]e*tigheid af te zi5 en die van ,*ri/us aan te nem5 en s*5kt da>toe zelfs de gave des gelo(s4 ,en 9 die v]h\d+ /aan wet en evangelie niet alle5 vr en b d5 aanvang d] beke]+2 ma> 9 die v]h\d+ blv5 z /aan heel het *ri/elk lev5 door1 tot aan d5 dood toe4 ,de ,lu!rs*5 hebb5 bna alle5 oog voor de bes*uldig5de1 v]oordeel5de w]k+ d] wet en k5n5 da>om ge5 hoog] zaligheid dan bevrd+ van de wet4 ,de wet is alle5 noodig om d] zonde wil4 ,9 d5 volmaakt5 toe/& is er ge5 wet4 ,god is vr van de wet2 ,*ri/us 0 vol/rekt niet voor zi*zelf d] wet ond]worp52 de geloovige /aat niet me] ond] de wet4 ,de ,lu!rs*5 sprek5 wel is wa> van e5 drierlei usus d] wet1 niet alle5 van e5 usus politicus 7civilis71 om de zonde te beteugel51 en e5 usus pa$agogicus1 om k5nis d] zonde te wekk51 ma> ook van e5 usus didacticus1 om d5 geloovig5 tot regel des lev5s te zn4 ,ma> deze laat/e usus is to* enkel en alle5 da>om noodig1 wl en 9 zoov] de geloovig5 nog zond>5 blv5 en door de wet 9 toom geh\d5 en tot voortdur5de k5nis d] zonde geleid moet5 word54 ,op zi*zelf h\dt met het gelo( en de g5ade de wet op en v]lie/ al ha> beteek5is4 ,ma> de ,g]e=me]d5 da*t5 er gans* &]s ov]4 ,de usus politicus en de usus pa$agogicus d] wet zn ma> toevallig noodig geword5 door de zonde2 ook als deze wegvall51 blft de voornaam/e usus1 de usus didacticus1 normativus ov]4 ,de wet is to* uitdrukk+ van ,gods wez52 ,*ri/us 0 als m5s* vanzelf voor zi*zelf d] wet ond]worp52 ,adam _h vr d5 val de wet 9 zn h>t ges*rev52 b d5 geloovige wordt z we] op de tafel5 zns h>t5 gegrift door d5 ,h4 ,gee/2 en 9 d5 hemel zull5 all5 w&el5 na> des ,he]5 wet4 ,het evangelie is tdelk ma> de wet is eeuwig en wordt jui/ door het evangelie h]/eld4 ,de vrheid van de wet be/aat dan ook niet da>91 dat de ,*ri/5 met die wet niet me] te mak5 heeft1 ma> z is hi]9 geleg51 dat de wet van d5 ,*ri/5 niets me] als voorwa>de d] zaligheid eis*51 hem niet me] v]oordeel5 en v]doem5 kan4 ,ma> ov]ig5s heeft h e5 v]maak 9 de wet ,gods na> d5 inw5dig5 m5s* en bepe9/ ze dag en na*t4 ,en da>om moet die wet altd 9 het midd5 d] geme5te1 9 v]b& met het evangelie1 v]kondigd word54 ,wet en evangelie1 het gans*e woord1 de volle raad ,gods is inh\d van de pr$ik+4 ,veel bre$] plaats dan 9 de le] d] ell5de neemt de wet b de ,g]e=me]d5 9 de le] d] dankba>heid 94 ,cf4 ,lu!r b ,k/l9 ,i #aeg f4 ,,ii #bcg f4 #dif f4 ,melan*ton1 ,loci ,comm4 de evangelio4 ,symb4 ,b*]1 ed4 ,mll] ,s4 #hg4 #aha4 #ecc4 #fcc4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xii-,,xiv4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #a-gb4 ,hollaz1 ,ex4 #iif-ajdc4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #eb4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,,ii #bbe-bfb4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,i #abg f4 ,frank1 ,dogm4 ,/udi5 #ahib ,s4 #ajd-ace4 ,zw+li1 9 mne ,e?iek van ,zw+li #dgv4 #gfv4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #g-i4 ,zan*ius1 ,op4 ,,viii #eji4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #bc4 #bd4 ,urs9us1 ,explic4 ,cat4 qu4 #ai4 #ib4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #ah en #bb4 ,voetius1 ,disp4 ,,iv #ag4 ,v #bhc4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #a4 ,misc4 ,sacr4 ,,ii #hdj-hdh4 ,coccejus1 de fo$]e ,,iv #gb4 ,,vi #agi4 ,moor ,,iii #cgg sq4 ,vitr+a ,,vi #beb-bib enz4 #e4 ,behalve ov] de v]h\d+ van wet en evangelie1 be/aat er 9 de *ri/elke !ologie ook nog e5 belangrk v]s*il ov] de kra*t1 de efficacia1 van het woord ,gods en dus ov] de v]h\d+ van woord en ,gee/4 ,ook hi] /aan als uit]/5 t] l9k]- en t] re*t]zde het nomisme en het ant9omisme4 ,het nomisme1 dat van het judaisme door het pelagianisme he5 tot 9 het nieuw]e rationalisme doorloopt1 heeft aan e5e uitw5dige roep+1 aan e5e v]/&elke1 z$elke ( ae/hetis*e w]k+ van het woord g5oeg en a*t e5e bzond]e1 bov5natuurlke kra*t des ,h4 ,gee/es da>b ov]bodig1 cf4 deel ,,iii #dcdv4 #deav4 ,ook ,rome toont duidelk aan deze ri*t+ v]want te zn1 inzoov] het de gratia praev5i5s v]zwakt1 aan het gelo( sle*ts de voorb]eid5de beteek5is van e5 hi/oris*e toe/emm+ toes*rft1 me] en me] d5 kant van het ,mol9isme en ,congruisme opgaat1 en de eig5lke1 bov5natuurlke g5ade en de inwon+ des ,h4 ,gee/es e]/ laat me$eel5 door het sacram5t1 cf4 deel ,,iii #dci-ddd4 ,het teg5ov]ge/elde uit]/e wordt +5om5 door het ant9omisme1 dat e]/ teg5 de wet en het ,oude ,te/am5t ma> dan weldra teg5 alle uitw5dig woord en teg5 alle objectieve1 hi/oris*e bemiddel+ des heils zi* v]zet en alles v]wa*t van de w]k+ des ,h4 ,gee/es1 van d5 ,*ri/us 9 ons1 van het inw5dige woord en het inw5dige li*t4 ,9 het ,anabaptisme van ,s*w5cfeld1 ,franck1 ,d5ck e4 a4 sprak deze ri*t+ zi* op dit punt het duidelk/ uit4 ,uit- en inw5dig woord /aan tot elka> als li*aam en ziel1 dood en lev51 a>de en hemel1 vlees* en gee/1 s*aal en k]n1 s*uim en zilv]1 beeld en wa>heid1 s*e$e en zwa>d1 lanta>n en li*t1 kribbe en ,*ri/us1 natuur en ,god1 s*epsel en ,s*epp]4 ,k5nis van het woord geeft da>om op zi*zelve niets en laat ons k\d en dood4 ,om het te v]/aan1 is vooraf re$s het inw5dig woord van noode4 ,gelk woord5 alle5 ons le]5 kunn51 wanne] w de zak5 k5n51 zoo le]t de ,s*rift ons dan alle5 iets1 als ,*ri/us re$s inw5dig 9 ons h>te woont4 ,het woord is ma> e5 teek51 e5 s*aduw1 beeld1 symbool en spreekt sle*ts uit1 w/ sle*ts aan1 h]9n]t sle*ts wat inw5dig 9 ons h>t is ges*rev54 ,het inw5dig woord gaat dus vooraf aan1 /aat hoog] dan de ,s*rift1 die ma> e5 papi]5 woord en bov5di5 ook dui/] en vol teg5/rdigh$5 is4 ,en dat inw5dig woord is niets &]s dan ,god ( ,*ri/us ( de ,h4 ,gee/ zelf1 die n is 9 alle m5s*51 en de gans*e volle wa>heid is4 ,om ,god te v9d5 en de wa>heid te k5n51 hebb5 w dus niet buit5 ons zelv5 te gaan1 na> de ,s*rift ( d5 hi/oris*5 ,*ri/us2 ma> indal5de 9 ons zelv51 ons t]ugtrekk5de van de w]eld1 v]/& en wil dood5de en ldelk wa*t5de op de inw5dige1 onmiddellke op5b>+ v9d5 w ,god1 lev5 w 9 zne geme5s*ap en zn w 9 zne aans*\w+ zalig4 ,cf4 bov5 bl4 #aic en voorts nog ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #bjj4 ,hoornbeek1 ,summa ,controv4 lib4 ,v4 ,episcopius1 ,op4 ,i #ebg4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #afi4 ,m>oni]1 ,het inw5dig woord1 ,am/4 #ahij4 ,a4 ,hegl]1 ,gei/ und ,wort bei ,seb4 ,franck1 ,freiburg #ahib4 ,feitelk 0 dit ,anabaptisme e5e h]lev+ van de pan!i/is*e my/iek1 die 9 het e9dige e5 eeuwig wissel5d5 v]s*n+svorm van het one9dige ziet en da>om geme5s*ap met ,god zoekt 9 de diepte van het gevoel1 wa> ,god en m5s* n zn4 ,teg5ov] deze beide ri*t+5 van nomisme en ant9omisme hield5 de ,h]vorm]s geme5s*appelk /a&e1 dat het woord alle5 ong5oegzaam is om te br5g5 tot gelo( en beke]+1 dat de ,h4 ,gee/ wel kan w]k5 ma> geme5lk to* niet w]kt zond] het woord1 en dat da>om woord en ,gee/ 9 de toepass+ van het heil van ,*ri/us aan d5 m5s* met elk&] gepa>d gaan4 ,tuss*5 ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 0 hi]ov] e]/ ge5 v]s*il4 ,ook de e]/g5oemd5 le]d51 dat de ,h4 ,gee/1 s*oon w]k5de door woord en sacram5t5 als zne in/rum5t51 to* alle5 door e5e bzond]e kra*t het gelo( w]kt en w]k5 kan1 en dat ,h dat doet ubi et qu&o visum e/1 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] ,s4 #ci4 #dee4 #def4 #dga4 #ebd4 #fja4 #gab4 #gbj4 cf4 ,lu!r b ,k/l9 ,,ii #did4 ,otto1 ,gei/ u4 ,wort na* ,lu!r1 ,gtt4 #ahih4 ,melan*ton1 ,ex4 ord94 ,c4 ,r4 #bc1 #ae1 #ah1 #cg4 ,loci1 ib4 #ba1 #gfa1 #gfe1 en &]51 ,flacius1 ,*emniz1 ,hunnius1 ,hutt]1 ,g]h>d b ,j1 ,mll]1 ,das ,v]hltniss zw4 d] ,wirksamkeit des ,h4 ,gei/es u4 d4 ,gnad5mittel des gttl4 ,wortes1 ,dogm4 ,abh4 #ahgj ,s4 #aee f4 ,ma> to* 0 er van huis uit al e5ig ond]s*eid4 ,t]wl de ,g]e=me]d5 het gewoonlk zoo voor/ell51 dat de ,h4 ,gee/ zi* pa>t met het woord1 cum v]bo1 drukk5 de ,lu!rs*5 zi* lief/ zoo uit en legg5 er /e$s /]k] d5 nadruk op1 dat de ,h4 ,gee/ w]kt door het woord als zn in/rum5t1 p] v]bum4 ,en t]wl de ,g]e=me]d5 altd ond]s*eid maakt5 tuss*5 de gewone en buit5gewone wze1 wa>op ,god de g5ade w]kte 9 het h>t1 liet5 de ,lu!ran51 uit vrees voor de ,anabapti/51 de buit5gewone wze hoe lang] hoe me] weg en zeid51 ,deum nem9i spiritum vel gratiam suam l>giri nisi p] v]bum et cum v]bo ext]no et praec$5te1 ,smalc4 ,,iii #h1 ( zooals ,lu!r telk5s zeide3 ,deus int]na non dat nisi p] ext]na4 ,en to5 nu 9 #afba de ,danzig] pr$ikant ,h]mann ,ra?mann #afbh e5 ges*rift uitgaf1 wa>9 h le]de1 dat het woord alle5 ge5 kra*t _h om d5 m5s* te beke]51 t5z de ,h4 ,gee/ met zne g5ade erb kwam1 ,h]zog #ab1 #ejf1 to5 v]hiev5 zi* bna alle ,lu!rs*e !olog5 teg5 hem en ontwikkeld5 als de e*te ,lu!rs*e le]1 dat het woord ,gods de kra*t des ,h4 ,gee/es tot beke]+ 9 zi* bezit1 dat die kra*t door ,goddelke bes*ikk+ er9 gelegd is en er zoo onafs*eidelk m$e v]bond5 is1 dat z 9 het woord ook zelfs nog inzit ante et extra omnem usum legitimum1 ev5als de h& des m5s*51 ook al w]kt z niet1 to* altd de vis op]&i beh\dt1 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #afi4 ,hollaz1 ,ex4 #iib4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 #aaj4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #ea4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #b ,s4 #bi f4 ,nu is ind]daad het woord1 dat van ,gods mond uitgaat1 altd e5e kra*t1 die datg5e volbr5gt1 wa>toe ,god het z5dt4 ,dat is het op natuurlk gebi$ 9 s*epp+ en ond]h\d+1 dat is het ook op z$elk en gee/elk t]re9 b het w]k d] h]s*epp+4 ,en dit geldt zelfs niet alle5 van het evangelie ma> ook van de wet4 ,paulus zegt wel van de ,oudte/4 wettis*e b$eel+1 dat 1 #b ,cor4 #c3f1 ma> da>door drukt h jui/ zoo /]k mogelk uit1 dat z ge5 doode lett] is2 veele] is z zoo ma*tig1 dat z zonde1 toorn1 vloek en dood w]kt2 1 ,rom4 #d3ae1 is 1 #a ,cor4 #ae3ef1 1 1 #b ,cor4 #c3g1 #i4 ,en da>teg5ov] /aat nu het evangelie als e5e 1 ,rom4 #a3af1 #a ,cor4 #a3ah1 #b3d1 #e1 #ae3b1 ,ef4 #a3ac2 het is1 wl ge5 m5s*5- ma> ,gods woord1 ,hd4 #d3bi1 #a ,!ss4 #b3ac1 lev5d en blv5d1 #a ,petr4 #a3be1 lev5d en kra*tig1 ,hebr4 #d3ab1 gee/ en lev51 ,joh4 #f3fc1 e5 li*t1 dat s*nt 9 e5 dui/]e plaats1 #b ,petr4 #a3ai1 e5 zaad1 dat 9 de h>t5 ge/rooid wordt1 ,mt4 #ac3c1 opwa/ en v]m5igvuldigd wordt1 ,hd4 #ab3bd1 van groote wa>de is1 ook al zn deg551 die het plant5 en natmak51 niets1 #a ,cor4 #c3g1 e5 s*]p tweesnd5d zwa>d1 dat doordr+t 9 't b9n5/e wez5 van d5 m5s* en al zne g$a*t5 en ov]legg+5 oordeelt1 ,hebr4 #d3ab4 ,en da>om is het niet l$ig en del1 ma> het w]kt1 1 9 deg55 die geloov51 #a ,!ss4 #b3ac2 en de w]k51 die het tot /& br5gt1 zn w$]geboorte1 #a ,cor4 #d3ae1 ,joh4 #a3ah1 #a ,petr4 #a3bc1 gelo(1 ,rom4 #aj3ag1 v]li*t+1 #b ,cor4 #d3d-f1 ,ef4 #c3i1 #e3ad1 #a ,tim4 #a3bj1 ond]wz+1 v]bet]+1 v]troo/+ enz41 #a ,cor4 #ad3c1 #b ,tim4 #c3ae4 ,zelfs 9 deg551 die v]lor5 gaan1 oef5t het evangelie zne w]k+ uit2 het is hun tot e5 val1 tot e5 erg]nis en dwaa%eid1 tot e5 /e51 wa>aan z zi* /oot51 tot e5 reuke des doods t5 doode1 ,luk4 #b3cd1 ,rom4 #i3cb1 #a ,cor4 #b3bc1 #b ,cor4 #b3af1 #a ,petr4 #b3h4 ,teg5ov] het spiritualisme is deze ma*t van het woord ,gods en bepaaldelk van het evangelie met de ,lu!rs*5 9 h>e volle1 rke beteek5is te h&hav54 ,de teg5/ell+ van het 9- en uitw5dige1 van het gee/elke en het /(felke1 van eeuwigheid en td1 van wez5 en vorm enz4 is uit e5e vals*e philosophie afkom/ig en met de ,s*rift 9 /rd4 ,god is de ,s*epp] van d5 hemel ma> ook van de a>de1 van de ziel en van het li*aam beide1 van gee/ en /( te zam54 ,en da>om is ook het woord ge5 dele klank1 ge5 l$ig teek51 ge5 k\d symbool2 ma> alle woord1 ook van d5 m5s*1 is e5e ma*t1 groot] en duurzam] dan de ma*t van het zwa>d2 er zit g$a*te1 gee/1 ziel1 lev5 94 ,indi5 dit geldt van het woord 9 het algeme51 hoeveel te me] van het woord1 dat van ,gods mond uitgaat en door ,hem gesprok5 wordt8 ,dat is e5 woord1 dat s*ept en ond]h\dt1 oordeelt en doodt1 h]s*ept en v]nieuwt1 altd zn w]k+ doet en nooit l$ig w$]ke]t4 ,b e5 m5s*5woord maakt het e5 groot v]s*il1 ( het ges*rev5 ( g$rukt is1 gelez5 ( gehoord wordt2 en b het gesprok5 woord is w$]om de vorm en voordra*t van de groot/e beteek5is4 ,ook hangt de ma*t van het m5s*elk woord af van de mate1 wa>9 iem& zn h>t1 zn ziel er9 ne]gelegd heeft1 van d5 af/&1 die tuss*5 d5 p]soon en zn woord be/aat4 ,ma> b ,god is dat &]s4 ,het is altd zn woord2 ,h is er altd b teg5woordig2 ,h draagt het /e$s door zne alma*tige en alomteg5woordige kra*t2 ,h is het altd zelf1 die 9 wat vorm en door wat middel5 dan ook1 het tot de m5s*5 br5gt en er h5 door roept4 ,da>om1 al is het woord ,gods1 dat vr door de di5>5 v]kondigd ( ook 9 v]man+1 toespraak1 boek ( ges*rift tot de m5s*5 gebra*t wordt1 wel uit de ,h4 ,s*rift g5om5 ma> niet met die ,s*rift id5tis*1 to* is het e5 woord ,gods1 dat van ,gods wege tot d5 m5s* komt1 door d5 ,h4 ,gee/ gesprok5 wordt en da>om ook altd zne w]k+ doet4 ,het woord ,gods is nooit los van ,god1 van ,*ri/us1 van d5 ,h4 ,gee/2 het heeft ge5 be/& 9 zi*zelf2 het is niet dei/is* van zn s*epp] en auteur te s*eid54 ,gelk de ,s*rift niet e5maal door d5 ,h4 ,gee/ ge9spire]d is ma> voortdur5d door di5 ,gee/ g$rag51 bewa>d1 kra*tig gemaakt wordt1 zoo is het ook met het woord ,gods1 dat1 uit de ,s*rift g5om51 op e5e ( &]e wze aan m5s*5 gepr$ikt wordt4 ,jezus sprak door d5 ,gee/1 ,joh4 #f3fc2 de apo/el51 die di5 ,gee/ ontv+51 ,mt4 #aj3bj1 ,luk4 #ab3ab1 #ba3ae1 ,joh4 #ad3bf1 #ae3bf1 v]kondigd5 het evangelie niet alle5 9 woord5 ma> ook 9 kra*t en 9 d5 ,h4 ,gee/1 #a ,!ss4 #a3e1 #f1 9 betoon+ van ,gee/ en kra*t1 #a ,cor4 #b3d1 en hante]d5 het als het zwa>d des ,gee/es1 ,ef4 #f3ag4 ,9 zoov]re hebb5 de ,lu!rs*5 ook volkom5 gelk2 het woord ,gods is altd en ov]al e5e kra*t ,gods1 e5 zwa>d des ,gee/es2 semp] huic v]bo ade/ praes5s ,spiritus ,sanctus4 ,ma> desniettem9 le]5 ,s*rift en erv>+1 dat dat woord ,gods niet altd dezelfde w]k+ doet2 efficax is het 9 zek]5 z9 altd1 het is nooit kra*teloos2 indi5 het niet opheft1 slaat het ne]2 indi5 het niet tot e5 op/&+ is1 dan tot e5 val2 indi5 niet tot e5e reuke des lev5s1 dan tot e5e reuke des doods4 ,de vraag r/ dus1 wanne] het woord ,gods 9 di5 z9 efficax is1 dat het tot gelo( en beke]+ leidt4 ,de ,lu!rs*5 sluit5 nu1 om d5 m5s* ononts*uldigba> te /ell51 deze ,goddelke1 bov5natuurlke efficacia op 9 het woord1 ma> vord]5 da>m$e niets en moet51 om de v]s*ill5de uitkom/ van het woord b d5 m5s* te v]kl>51 tot d5 vren wil de toevlu*t nem54 ,ma> de ,g]e=me]d5 rek5d5 met het feit van die dubbele uitkom/1 bes*\wd5 de efficacia niet als e5e onp]soonlke1 magis*e kra*t1 die 9 het woord 0 gelegd1 ma> da*t5 dat woord altd 9 v]b& met zn auteur1 met d5 ,*ri/us1 die het b$i5t door d5 ,h4 ,gee/4 ,en die ,h4 ,gee/ is ge5 onbewu/e kra*t ma> e5 p]soon1 die altd b het woord is1 het altd draagt en w]kzaam doet zn ma> niet altd w]kzaam doet zn op dezelfde wze4 ,h bezigt na> het onnaspeurlk welbehag5 ,gods dat woord tot beke]+ ma> ook tot v]h>d+1 tot e5 op/&+ ma> ook tot e5 val4 ,h w]kt altd door het woord1 ma> niet altd op dezelfde wze4 ,en als ,h er zoo door w]k5 wil1 dat het tot gelo( en beke]+ leidt1 dan behoeft ,h objectief aan het woord niets toe te voeg54 ,dat woord is go$ en ws en heilig1 e5 woord ,gods1 e5 woord van ,*ri/us1 en de ,h4 ,gee/ neemt alles uit ,*ri/us4 ,ma> opdat het zaad des woords go$e vru*t5 drage1 moet het 9 e5 weltoeb]eide a>de vall54 ,ook de akk] moet voor de ontvang/ van het zaad word5 g]e$ gemaakt4 ,deze subjectieve w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es moet dus b het objectieve woord b kom54 ,z kan uit d5 a>d d] zaak niet 9 het woord opgeslot5 en beslot5 zn1 z is e5e &]e1 e5e bkom5de1 e5e subjectieve w]kzaamheid1 niet e5e w]kzaamheid p] v]bum ma> cum v]bo1 e5 op55 van het h>t1 ,hd4 #af3ad1 e5 inw5dige op5b>+1 ,mt4 #aa3be1 #af3ag1 ,gal4 #a3af1 e5 trekk5 tot ,*ri/us1 ,joh4 #f3dd1 e5 v]li*t+ des v]/&s1 ,ef4 #a3ah1 ,col4 #a3i-aa1 e5 w]k5 van het will5 en het w]k51 ,phil4 #b3ac enz41 cf4 deel ,,iii #dih4 ,da>m$e wordt de ,gee/ niet van het woord losgemaakt ( ges*eid51 ook zelfs dan niet1 wanne] ,h1 gelk b k9d]k5s1 de w$]geboorte w]kt zond] e5ig middel d] g5ade4 ,want de ,gee/1 die w$]ba>t1 is niet de ,gee/ van ,god 9 het algeme51 ma> de ,gee/ van ,*ri/us1 de ,heilige ,gee/1 de ,gee/1 di5 ,*ri/us v]worv5 heeft1 door wi5 ,*ri/us rege]t1 die alles alle5 uit ,*ri/us neemt en die door ,*ri/us 9 de geme5te uitge/ort is en dus de ,gee/ d] geme5te is4 ,da>gelat5 ( de ,h4 ,gee/1 soms ook 9 ,heid55 w]kt en w]k5 kan1 wat 9 elk geval exceptioneel is1 9 d5 regel w]kt ,h de w$]geboorte alle5 9 zulk51 die lev5 ond] de b$i5+ des v]bonds4 ,ook k9d]k5s1 die door ,hem word5 w$]gebor51 zn k9d]5 des v]bonds1 van dat v]bond1 hetwelk het woord ,gods tot inh\d heeft en het sacram5t tot teek5 en zegel ontv+4 ,de ,h4 ,gee/ volgt ,*ri/us dus 9 zn5 gang door de hi/orie2 ,h b9dt zi* aan het woord van ,*ri/us en w]kt alle5 9 d5 naam en na> het bevel van ,*ri/us4 ,individueel en subjectief1 wanne] bv4 e5 k9d losg$a*t wordt van heel zne omgev+1 van de k]k1 wa>9 het gebor5 wordt1 moge het d5 s*n hebb51 als( de ,gee/ w]kte zond] het woord2 objectief en zakelk w]kt de ,h4 ,gee/ sle*ts da>1 wa> het v]bond d] g5ade met de b$i5+ van woord en sacram5t zi* uitgebreid heeft4 ,en da>om wordt de w$]geboorte b k9d]k5s1 wanne] z opwass51 altd da>aan gek5d en 9 h>e e*!id bewez51 dat z 9 de dad5 van gelo( en beke]+ ov]gaat en dan zi* aansluit b het woord ,gods1 dat objectief 9 de ,h4 ,s*rift voor ons ligt4 ,de ,h4 ,gee/1 die 9 de w$]geboorte niets &]s toepa/ dan het woord1 de kra*t1 de v]di5/e van ,*ri/us1 leidt vanzelf ook het bewu/e lev5 na> dat woord he51 dat ,h uit ,*ri/us nam en door pr(et5 en apo/el5 bes*rv5 de$1 cf4 deel ,,iii #dhd4 #ejd4 #ebe en voorts ,conf4 ,belg4 #bd4 ,heid4 ,cat4 qu4 #fe4 #fg4 ,helv4 ,,ii #ah4 ,c4 ,dordr4 ,,iii #f4 ,v #g4 #ad4 ,calvn1 passim1 bv4 ,in/4 ,,iii #b1 #cc4 ,,iv #ad1 #aa4 adv4 ,lib]t4 c4 #i4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xv1 #d1 #bc sq4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #dff-dhe4 ,b>tlett1 ,! lett] & ! _s1 ,bampton ,lectures #ahhh4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh&l4 #abg-bgg4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #gii4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #bdc4 #ea4 ,,de ,,sacram5t54 #a4 ,b het woord komt als twe$e g5ademiddel het sacram5t4 ,de ,h4 ,s*rift k5t dez5 naam niet en heeft ook ge5 le] ov] de sacram5t5 9 het algeme54 ,z spreekt wel van besnd5is en pas*a1 van doop en avondmaal1 ma> vat deze in/ell+5 niet ond] n begrip saam4 ,zoo ges*i$de ook nog niet 9 de e]/e *ri/elke geme5t54 ,(s*oon w ,hd4 #b3db lez51 dat de geme5te te ,j]uzalem volh>dde 9 de le] d] apo/el51 9 de geme5s*ap1 9 de brek+ des broods en 9 de geb$51 en uit ,hd4 #f3d kunn5 opmak51 dat er e5e b$i5+ des woords 01 wet5 w to* van de inri*t+ d] geme5tev]gad]+ te ,j]uzalem we9ig af4 ,iets me] is uit #a ,cor4 #aa3a-ad3dj ons bek5d van de godsdi5/oef5+5 d] geloovig5 uit de ,heid554 ,nadat de geloovig5 op grond van p]soonlke beld5is door d5 doop op d5 naam van ,*ri/us 9 de geme5te1 1 opg5om5 w>51 ,rom4 #f3c-e1 #a ,cor4 #ab3ac1 ,gal4 #c3bg1 kwam5 z g]egeld op d5 dag des ,he]5 saam1 ,hd4 #bj3g1 #a ,cor4 #af3b1 ,op4 #a3aj4 ,wa>s*nlk hield5 z op di5 dag twee v]gad]+51 e5e tot d5 di5/ des woords1 wa>b de toegang ook voor niet-l$5 vr/ond1 #a ,cor4 #ad3bc1 e5 g$eelte uit de ,o4 ,t4 ,s*rift en lat] ook uit de apo/olis*e ges*rift5 w]d voorgelez51 i$] lid d] geme5te vr het woord kon nem51 #a ,cor4 #ad3bf1 en geb$5 en gezong5 w]d1 ,hd4 #b3db1 ,rom4 #ab3ab1 #a ,cor4 #ad3ad1 #ae1 #bf2 en e5e &]e tot vi]+ van het avondmaal1 1 #a ,cor4 #aa3cc1 wa>aan alle5 de geloovig5 mo*t5 deelnem51 #aj3afv41 #aa3bjv41 wa>9 e]/ geb$5 en g$ankt w]d1 dan e5 geme5s*appelke maaltd 77 ,jud4 #ab1 #b ,petr4 #b3ac geh\d5 w]d van de door de geloovig5 saamgebra*te gav51 da>na w$]om geb$5 en g$ankt 77 en het avondmaal gevi]d w]d4 ,wel me55 ,jli*]1 ,spitta1 ,haupt1 ,h(fmann1 ,drews e4 a41 dat 9 d5 apo/olis*5 td het avondmaal niet van d5 gewon5 maaltd ond]s*eid5 01 ma> dat heel de e5 1 e5 01 ma> dit gevoel5 wordt door ,h>nack1 ,zahn1 ,grafe e4 a4 t]e*t v]worp52 ,jezus /elde het avondmaal na d5 gewon5 maaltd 91 ,mt4 #bf3bf1 #a ,cor4 #aa3be1 en ,paulus ond]s*eidt beide 9 #a ,cor4 #aa3bj1 #ba en /elt voor1 om ze geheel te s*eid51 doordat de gewone maaltd te vor5 9 huis geh\d5 worde1 #a ,cor4 #aa3bb1 ,weiszck]1 ,das apo/4 ,zeitalt] ,s4 #eff f4 ,moell]-von ,s*ub]t1 ,kir*5ges*4 ,i #if f4 #acj f4 ,zahn art4 ,agap5 en ,drews art4 ,eu*>i/ie 9 ,h]zog4 ,w4 ,s*midt1 ,dogm4 ,,ii #dff4 ,ma> 9 de twe$e eeuw kwam hi] all5gs groote v]&]+ 94 ,de vi]+ van het avondmaal w]d1 om welke r$55 dan ook1 cf4 ,drews 9 ,h]zog #e1 #efb1 van de agapae losgemaakt1 en de beide v]gad]+51 die tot d5 di5/ des woords en die tot het avondmaal1 w]d5 v]e5igd4 ,voortaan _h de vi]+ van het avondmaal 9 de gewone godsdi5/oef5+ na de b$i5+ des woords plaats2 de godsdi5/oef5+ w]d 9 twee g$eelt5 ond]s*eid51 b het e]/e1 de b$i5+ des woords1 mo*t5 ook ,heid55 ( al?ans cate*um55 en po5it5t5 teg5woordig zn1 ma> het twe$e1 de vi]+ van het avondmaal1 /ond alle5 voor de g$oopt5 op51 en kreeg door de bvoeg+ van doopsbeld5is1 doopsb$i5+1 oratio dom9ica en all]lei ritueele en symbolis*e h&el+5 hoe lang] hoe me] e5 my/]ieus k>akt]4 ,het wd v]breide grieks*e my/]iewez5 kreeg invlo$ op d5 *ri/elk5 godsdi5/4 ,9 het ,n4 ,t4 is de naam voor woord5 en dad5 ,gods1 die vroeg] v]borg5 w>5 ma> die nu op5ba> zn geword51 deel ,i #cj4 ,ma> dit woord kreeg 9 de *ri/elke k]k spo$ig e5e gans* &]e beteek5is en w]d de a&uid+ van al wat 9 d5 *ri/elk5 godsdi5/ geheimz9nig en onbegrpelk 04 ,9 het latn w]d dit woord door sacram5t5 ov]gezet1 dat de beteek5is _h van e$1 vooral door d5 soldaat aan het va&el af te legg51 ( van e5e geldsom1 die b e5 proces 9 e5 locus sac] moe/ ne]gelegd word5 en b v]lies van het proces aan de god5 v]viel1 ma> dat nu de g$a*te van e5e geheimz9nige1 heilige h&el+ ( zaak 9 zi* opnam4 ,9 dez5 z9 kon al wat met ,god en zne op5b>+ 9 e5ig v]b& /ond1 e5 sacram5t word5 g5oemd1 de op5b>+ zelve en ha> inh\d1 de le]1 de tr9iteit1 de vlees*word+ enz41 voorts all]lei teek551 zooals het teek5 van het kruis1 het z\t1 dat aan de cate*um55 gegev5 w]d1 e9delk alle heilige h&el+51 prie/]wd+1 huwelk1 exorcisme1 sabbatsvi]+1 besnd5is en alle c]emonin2 cf4 behalve de w]k51 deel ,i #ecjv4 g5oemd1 ,moell]-v4 ,s*ub]t ,i #ccb f4 en da> aangehaalde litt]atuur4 ,h]zog art4 ,sakram5t4 ,zieg]t1 ,ueb] die ,anstze zu e9] ,my/]i5lehre1 ,/ud4 u4 ,kr4 #ahid4 ,al tr$5 nu ond] deze met d5 naam van sacram5t aang$uide heilige h&el+5 doop en avondmaal nog altd duidelk op d5 voorgrond1 to* 0 de vaagheid van d5 naam oorzaak1 dat het getal d] sacram5t5 lang5 td onbepaald bleef4 ,ook ,augu/9us bezigt het begrip nog 9 ruim]5 z9 en gaat b zne def9itie van die beteek5is uit4 ,e]/ ,pseudodionysius 9 de #f;e eeuw telde 9 zne eccl4 hi]4 ,,iv #b sq4 zes sacram5t53 doop1 confirmatie1 eu*>i/ie1 prie/]wd+1 monnikwd+ en gebruik5 b de begraf5is4 ,ma> de s*ola/iek sloot zi* 9 de bepal+ van het begrip sacram5t b ,augu/9us aan en rek5de er v]s*ill5de heilige zak5 en h&el+5 ond]4 ,hugo van ,/4 ,victor1 de ,sacr4 ,i #i1 #g noemt niet m9d] dan #cj sacram5t5 en v]deelt ze 9 drie klass53 zulke1 die tot de zaligheid noodig zn 7doop1 confirmatie1 eu*>i/ie enz471 zulke1 die e5e hoog]e g5ade m$$eel5 7gebruik van wwat] enz47 en zulke1 die di55 tot voorb]eid+ voor de ov]ige sacram5t5 7wd+ van heilige g]e$s*app5 enz474 ,abael>d telt er vf3 doop1 confirmatie1 eu*>i/ie1 laat/e oliesel en huwelk1 t]wl ,rob]t ,pullus er ook vf noemt1 ma> de beide laat/e door bie*t en prie/]wd+ v]vangt4 ,b]n>d geeft ge5 getal op ma> noemt op v]s*ill5de plaats5 doop1 voetwass*+1 confirmatie1 eu*>i/ie1 bie*t1 laat/e oliesel1 prie/]wd+1 inve/ituur1 huwelk met d5 naam van sacram5t54 ,e]/ ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #b heeft het bek5de zev5tal1 ma> ook na hem sprek5 !olog5 en synod5 7bv4 het lat]aanconcilie van #aagi7 nog van sacram5t5 9 ruim5 z94 ,en dit duurt1 totdat de s5t5tiae van ,lomb>dus algeme5 h&boek voor de /udie d] !ologie w]d5 en het concilie te ,flor5ce #adci het zev5tal va//elde1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #ehd f4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #dfc4 ,met deze bep]k+ van het getal g+ de bepal+ van het begrip h& aan h&4 ,b de k]kvad]s w]d5 vele heilige h&el+51 vooral doop en avondmaal1 wel hoog v]hev51 en van e5e bov5natuurlke kra*t en g5ade voorzi5 g$a*t4 ,ma> e5e le] d] sacram5t5 ontbreekt2 de v]h\d+ van het z9nelk en gee/elk elem5t wordt niet duidelk bepaald1 en de wze van w]k+ niet held] oms*rev54 ,augu/9us ond]s*eidt 9 de sacram5t5 twee be/&deel53 dicuntur sacram5ta1 quia 9 eis aliud videtur1 aliud intellegitur4 ,quod videtur1 speciem habet spiritalem1 ,s]m4 #bgb4 detrahe v]bum et quid e/ aqua nisi aqua8 acc$it v]bum ad elem5tum et fit sacram5tum1 9 ,ev4 ,joh4 #hj1 #c4 ,soms legt h zooze] d5 nadruk op het woord en voor de w]k+ van het sacram5t op het gelo( van d5 ontvang]1 dat het teek5 sle*ts e5 beeld wordt van de beteek5de zaak4 ,ma> aan de &]e zde gaf h zulk e5 ruime def9itie van het begrip sacram5t1 dat er all]lei k]kelke h&el+5 ond] vall5 kond51 en bond h teg5 de ,donati/5 de sacram5t5 zoo aan de k]k1 dat z door de kett]s wel kond5 meeg5om5 word5 ma> to* alle5 b9n5 de k]k de g5ade kond5 me$eel51 ,hahn1 ,die ,lehre v4 d4 ,sakr4 ,breslau #ahfd ,s4 #aa f4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #ada4 ,de eig5lke le] d] sacram5t5 is e5 product d] middeleeuws*e s*ola/iek2 z e]/ /elde e5 nauwkeurig en dikw]f spl9t]ig ond]zoek 9 omtr5t het begrip1 de in/ell+1 d5 b$i5a>1 de noodzakelkheid1 de doelmatigheid1 het getal1 de be/&deel51 de v]h\d+ van het sacram5tum en de res sacram5ti1 het ond]s*eid tuss*5 de sacram5t5 9 het p>ads1 het oude en het nieuwe te/am5t1 het ond]l+ v]s*il d] zev5 sacram5t51 de physis*e ( moreele w]k+1 de ond]s*eid5e g5ade1 die z m$$eel51 de v]eis*t5 voor de uitdeel+ en de ontvang/ d] sacram5t51 ,hugo ,vict41 de sacram5tis4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv #a4 #b4 en comm4 van ,?omas1 ,bonav5tura1 ,duns ,scotus4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fj-fe4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vi #a-e4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #egi-fje4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #dff f4 ,resultaat van deze s*ola/ieke ontwikkel+ 01 dat t5 deele re$s op vroeg]e concilin ma> vooral te ,tr5te ov] de le] d] sacram5t5 9 het algeme5 het volg5de va/ge/eld w]d3 #a alle sacram5t5 des ,n4 ,v]bonds zn door ,*ri/us +e/eld en zn zev5 9 getal3 doop1 confirmatie1 eu*>i/ie1 boete1 laat/e oliesel1 prie/]wd+ en huwelk4 #b ,deze zn alle w>e en eig5lke sacram5t51 van die des ,o4 ,v]bonds wez5lk ond]s*eid51 ma> to* ond]l+ 9 wa>de v]s*ill5d4 #c ,z zn1 (s*oon niet alle voor i$] m5s*1 tot zaligheid noodzakelk1 zoodat zond] h5 ( al?ans zond] v]lang5 erna>1 door 't gelo( alle51 de g5ade d] re*tva>digmak+ niet te v]krg5 is4 #d ,z beteek55 niet alle5 de g5ade1 ma> bevatt5 ha> ook en deel5 ha> ex op]e op]ato m$e4 #e ,van de zde des b$i5a>s wordt voor de wa>a*tigheid van het sacram5t m9/5s v]eis*t1 dat h de int5tie hebbe om te do51 wat de k]k doet1 ma> is het ov]ig5s onv]s*illig1 ( h 9 doodzonde v]ke]t4 #f ,wettige uitdeel]s d] sacram5t5 zn alle5 de geord5de prie/]s1 ma> confirmatie en prie/]wd+ ges*i$5 alle5 door d5 biss*op1 en de doop mag 9 geval van nood ook door leek5 b$i5d4 #g ,van de zde des ontvang]s is alle5 noodig1 dat h de int5tie hebbe om te ontvang5 wat de k]k geeft en aan de g5ade ge5 h9d]nis 9 d5 weg legge4 #h ,i$] sacram5t v]le5t e5e bzond]e g5ade1 en doop1 confirmatie en ord5+ v]le55 e5 "* indelebilis4 ,cf4 ,conc4 ,trid4 ,,vii de sacr4 ,cat4 ,rom4 ,,ii cap4 #a4 ,bell>m9us1 ,controv4 ,,iii de sacram5tis 9 g5]e 9 #b boek54 ,!ol4 ,wirceb4 ed4 #c ,,ix #a-aea4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ed4 ,lov4 ,v #cja-cia4 ,sim>1 ,dogm4 #fei-fic4 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 d] ,ka?4 ,kir*e ,i #bj-acb4 ,mhl]1 ,symbolik #bh4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #bha-cfg enz4 ,ov] de sacram5tsle] 9 de ,grieks*e k]k v]g4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,confessionskunde ,i #cic f4 #b4 ,de ontwikkel+ dez] sacram5tsle] toont1 dat z zi* hoe lang] hoe v]d] van de ,s*rift _h v]wd]d4 ,vooral 9 drierlei opzi*t is dit het geval4 ,t5 e]/e wordt de g5ade1 welke het sacram5t m$$eelt1 door ,rome alle5 opgevat als e5e gratia sanctificans1 d4 i4 als e5e kra*t1 die 9 d5 m5s* wordt +e/ort1 hem tot de bov5natuurlke orde v]heft en d] ,goddelke natuur deela*tig maakt4 ,de g5ade is van de s*uld en v]gev+ d] zond5 s*i] geheel losgemaakt en 9 e5e aan d5 m5s* van buit5af toekom5de1 bov5natuurlke gave v]&]d4 ,t5 twe$e is de b& van het sacram5t aan het woord door ,rome zoo go$ als geheel v]brok52 het woord heeft wel e5ige beteek5is1 ma> sle*ts e5e voorloopige en praep>atoire2 het gelo(1 dat door het woord gew]kt wordt1 is niets dan e5 hi/oris* gelo(1 dat t] zaligheid onvoldo5de is en door de liefde1 d4 i4 door de gratia infusa moet aangevuld word54 ,en deze gratia wordt alle5 meeg$eeld door het sacram5t1 dat da>om e5e eig5e1 zelf/&ige plaats inneemt naa/ het woord en het 9 wa>de v]re ov]treft4 ,t5 d]de is het gelo( vol/rekt ge5 v]eis*te me] 9 d5 ontvang] van het sacram5t2 de g5ade ligt als gratia sanctificans1 als iets mat]ieels1 9 het sacram5t beslot51 wordt erdoor m$eg$eeld ex op]e op]ato1 en ond]/elt dus hoog/5s1 dat de ontvang] ge5 onov]komelke h9d]nis 9 d5 weg legge4 ,het sacram5t w]kt dus physis* en magis*1 kra*t5s e5e ma*t1 door ,god aan d5 prie/] ges*onk51 als e5 in/rum5t 9 zne h&4 ,op alle drie punt5 heeft de ,h]vorm+ de ,rooms*e sacram5tsle] na> de ,s*rift h]zi5 en gewzigd2 ,zw+li1 ,lu!r1 ,calvn w>5 hi]b met elk&] e5/emmig en sprak5 het geme5s*appelk uit1 dat de g5ade1 die 9 het sacram5t w]d meeg$eeld1 9 de e]/e plaats de v]gev5de g5ade 0 en niet op de lag]e1 van het donum sup]additum v]/ok5 natuur ma> op de zonde betrekk+ _h2 dat het sacram5t e5 teek5 en zegel 01 aan het woord gehe*t1 ge5 enkele g5ade me$eelde1 die niet door het woord ges*onk5 w]d en dus zond] het woord hoeg5aamd ge5 wa>de _h2 en dat niet het sacram5t zelf ma> to* wel zne w]k+ en vru*t afh+ van het gelo( en 9 d5 ontvang] dus altd het zaligmak5d gelo( ond]/elde4 ,ma> ov]ig5s op5ba>de zi* 9 de sacram5tsle] tuss*5 de ,h]vorm]s al spo$ig belangrk v]s*il4 ,de sacram5t5 w]d5 tuss*5 ,rooms*51 ,lu!ran51 ,zw+lian51 ,g]e=me]d51 ,anabapti/5 enz4 het middelpunt van d5 /rd4 ,z w]d5 het s*ibbole? van elk dogmatis* sy/eem2 da>9 beli*aamd5 zi* practis* en concreet de beg9sel51 van welke m5 9 k]k en !ologie1 9 le] en lev5 uitg+2 de v]h\d+ van ,god en w]eld1 s*epp+ en h]s*epp+1 ,goddelke en m5s*elke natuur van ,*ri/us1 zonde en g5ade1 gee/ en /( kwam 9 het sacram5t tot h>e practis*e toepass+2 alle /rd bewoog zi* om de unio sacram5talis1 de v]e5ig+ van teek5 en beteek5de zaak1 het v]b& van sacram5tum en res sacram5ti4 ,lu!r legde e]/1 9 #aeah en #aeai1 al d5 nadruk op het gelo(1 dat alle5 het sacram5t w]k5 doet en zoo de geme5s*ap aan ,*ri/us en zne weldad5 ons deela*tig maakt2 dan1 van #aebj tot #aebd1 br5gt h het sacram5t vooral 9 v]b& met het woord1 wa>van het e5 teek5 en zegel is2 en e9delk1 na #aebd1 kwam h er1 uit vrees voor de ,w$]doop]s1 me] en me] toe1 om de sacram5t5 onontbe]lk te a*t51 hun objectief k>akt] op grond van de in/ell+ van ,*ri/us te h&hav51 en het v]b& tuss*5 teek5 en beteek5de zaak temporeel1 corporeel en locaal op te vatt51 zoodat na> de lat]e ,lu!rs*e voor/ell+ de res coele/is 91 met en ond] het elem5t v]borg5 is1 gelk de kra*t des ,h4 ,gee/es +egaan is 9 het woord1 en de g5ade door de sacram5t5 w]kt als door h>e in/rum5ta1 m$ia1 adm9icula1 vehicula1 organa1 ,lu!r b ,k/l9 ,,ii #ejc f4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,,iii #ci f4 ,symb4 ,b*] ed4 ,mll] ,s4 #ci4 #da4 #bjb4 #bfd4 #cba enz4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xviii4 ,qu5/$t1 ,,iv #gc-hh4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #ec4 ,da>teg5ov] le]de ,zw+li1 dat de sacram5t51 wl z alle5 b$i5d word5 aan zulk51 die het gelo( en door dat gelo( ,*ri/us en al zne weldad5 deela*tig zn1 9 de e]/e plaats teek55 en bewz5 des gelo(s1 beld5isact5 zn1 en dan 9 de twe$e plaats ook middel5 tot v]/]k+ des gelo(s1 wl z ons h]9n]5 de weldad51 wa>op ons gelo( betrekk+ heeft1 ons gelo( /e$s me] van onszelv5 af op ,gods g5ade 9 ,*ri/us ri*t5 en da>door dat gelo( oef55 en /]k51 ,zw+li1 ,fidei ratio b ,niemey]1 ,conf4 ,ref4 #bd-bf4 ,expos4 *r4 fidei1 ib4 #ej-ec1 en voorts ,zell]1 ,das !ol4 ,sy/em ,zw4 #aaa f4 ,nu vat ook ,calvn de sacram5t5 wel op als beld5isact51 als mutua no/ra erga ,deum pietatis te/ificatio4 ,ma> dat zn z b hem to* e]/ 9 de twe$e plaats2 all]e]/ zn de sacram5t5 div9ae 9 nos gratiae te/imonia ext]no signo confirmata1 teek55 en zegel5 van de bel(t5 ,gods 9 zn woord1 spiegels1 wa>9 w d5 rkdom zn] g5ade aans*\w54 ,het onzi*tba> elem5t1 de mat]ia en sub/antia van het sacram5t1 is dus het woord1 de bel(te1 het v]bond d] g5ade1 de p]soon van ,*ri/us met al zne weldad54 ,ma> het zi*tba> elem5t h\dt deze gee/elke go$]5 niet 9 zi* beslot51 het s*5kt ze ons niet propria1 intr9seca virtute1 ,god /aat zn w]k niet aan de teek55 9 het sacram5t af1 ,h en ,h alle5 is de bezitt] en blft ook de e5ige uitdeel] van g5ade4 ,de teek55 do5 alle5 in/rum5teel51 m9i/]ieel5 di5/2 ,god b$i5t er zi* van1 om zne g5ade mee te deel54 ,ma> ,h deelt deze g5ade alle5 m$e aan wie geloov5 en v]/]kt en vo$t dan hun gelo(2 ongeloovig5 ontvang5 alle5 het teek5 zond] de beteek5de zaak4 ,hoe nu ,god van de sacram5t5 zi* b$i5t t] uitdeel+ zn] g5ade1 wordt b ,calvn en ook b de lat]e ,g]e=me]d5 niet duidelk4 ,er blft da>om voor all]lei vrag5 plaats2 is de g5ade altd met het teek5 v]bond51 zoodat het sacram5t objectief /e$s hetzelfde blft8 ( v]b9dt ,god de g5ade met het teek5 alle51 wanne] het sacram5t door geloovig5 ontvang5 wordt8 ( bi$t ,god de g5ade met het teek5 ook aan de ongeloovige gebruik]s aan1 zoodat het hun s*uld is1 als z alle5 het teek5 aannem5 en ontvang58 wa>9 is de sacram5teele g5ade ond]s*eid5 van die1 welke de geloovig5 re$s vroeg] ontv+51 en wa>9 v]s*ilt z van de subjectieve w]k+ des ,h4 ,gee/es1 die het oog d] geloovig5 voor het sacram5t op5t en hun h>t ervoor ontsluit8 gaat de uitdeel+ d] g5ade gepa>d met de b$i5+ ( de ontvang/ van het teek58 heeft z da>m$e tegelk]td plaats ( kan z ook vroeg] ( lat] ges*i$5 en de vru*t van het sacram5t dus vr en ond] en na de ontvang/ word5 g5ot58 cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad4 ,cate*4 ,g5ev4 #e4 ,cons4 ,tigur4 ,u/]i1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhd ,s4 #dag-dee4 ,conf4 ,gall4 #cd4 #cg4 ,belg4 #cc4 ,cat4 ,heid4 qu4 #ff4 #fg enz4 a ,lasco1 ,op4 ed4 ,kuyp] ,i #aae-bcb4 #eaa-ead4 ,bull+]1 ,huysboek ,v #f4 ,sohnius1 ,op4 ,i #ee4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #bjf4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #di4 #ej4 ,zan*ius1 ,op4 ,,viii #eaa4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vi #di-ea4 ,synopsis pur4 !ol4 #dc4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix qu4 #a-aj4 ,moor ,v #bah-bfg4 ,vitr+a ,,vi #cjh enz4 ,buit5 de ,lu!rs*e en de ,g]e=me]de k]k51 die 9 navolg+ van ,lu!r en ,calvn het objectief k>akt] d] sacram5t5 h&haafd51 vond de le] van ,zw+li hoe lang] hoe me] +ang4 ,de ,w$]doop]s nam5 voetwass*+1 doop en avondmaal nog wel als sacram5t5 aan1 ma> zag5 er to* alle5 teek55 en symbol51 ge5 zegel5 92 de sacram5t5 /ell5 wel zi*tba> de weldad5 voor oog51 die de geloovig5 van ,god hebb5 ontvang51 ma> z do5 dat als beld5iss5 van ons gelo( en deel5 ge5 g5ade m$e1 ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #bch4 ,de ,soc9ian5 keurd5 ev5als ,zw+li d5 naam sacram5t af1 bes*\wd5 het avondmaal als e5 g$a*t5ismaaltd en e5 v]kl>+ van wat w 9 ,*ri/us hebb51 en ontk5d51 dat de doop op e5 bevel van ,*ri/us b]u/te en e5e blv5de in/ell+ 01 ,fock1 ,d] ,soc94 #eei f4 ,de ,remon/rant5 bel$5 9 hunne confessie c4 #bc nog wel1 dat ,god 9 de sacram5t5 zne weldad5 v]toont en c]to modo exhibet atque obsignat1 ma> hunne ,apologie de$ zi51 dat z da>ond] ge5 bezegel+ van ,gods bel(te en ge5 me$eel+ zn] g5ade v]/ond52 de sacram5t5 zn teek55 van het v]bond tuss*5 ,god en m5s*51 wa>b dez5 zi* v]pli*t5 tot e5 heilig lev5 en ,god zne g5ade hun zi*tba> voor oog5 /elt1 cf4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,v #ff4 ,b de ,rationali/5 w]d5 de sacram5t5 tot h]9n]+s- en beld5i/eek551 wi] doel 0 bevord]+ d] deugd1 en die da>om li*t met &]e ple*tige c]emonin kond5 v]me]d]d word51 ,wegs*eid] #afe4 ,de ,kwak]s v]wi]p5 de sacram5t5 als joods* c]emonieel1 vatt5 d5 doop als ,gee/esdoop ons1 die ons van onze zond5 re9igt1 en het avondmaal als afbeeld+ van de vo$+ onz] ziel door ,*ri/us1 ,b>clay1 ,v]antwoord+ #ageg bl4 #cbe4 ,dit ontb9d5d proces w]d inzoov] door ,s*lei]ma*] ge/uit1 als h e5e pog+ waagde1 om het objectief k>akt] d] sacram5t5 te h&hav5 en al de v]s*ill5de opvatt+5 9 e5e hoog]e e5heid te v]b9d54 ,h oms*reef ze da>toe als =tgesetzte ,wirkung5 ,*ri/i1 9 ,h&lung5 d] ,kir*e e+ehllt und mit ihn5 auf das ,innig/e v]bund51 dur* wel*e er se9e hoheprie/]li*e ,ttigkeit auf die ,e9zeln5 ausbt und die ,leb5sgeme9s*aft zwis*5 ihm und uns1 um d]5twill5 ,gott alle9 die ,e9zeln5 9 ,*ri/o sieht1 erhlt und =tpflanzt1 ,*r4 ,gl4 #adc4 ,ma> deze pog+ tot v]zo5+ slaagde niet4 ,de ,wirkung5 ,*ri/i1 9 ,h&lung5 d] ,kir*e e+ehllt1 liet5 onbesli/1 wat 9 de sacram5t5 het e]/e en voornaam/e 04 ,zoo g+ de !ologie weldra we] 9 v]s*ill5de ri*t+5 uite54 ,sommig5 blev5 het bemiddel5d /&punt innem51 ,nitzs*1 ,*r4 ,lehre #aia4 ,kaftan1 ,dogm4 #eie4 ,oo/]zee1 ,dogm4 ,,ii #hae2 &]5 reproduce]d5 het gevoel5 van ,zw+li1 ,lipsius1 ,dogm4 #hjg f4 #hdj f4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #djj f4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #fcb4 ,rits*l1 ,unt]ri*t 9 d] *ri/l4 ,rel4 #hc4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #caj1 ( ke]d5 tot het confessioneele /&punt van de ,lu?4 ( ,g]ef4 k]k5 t]ug1 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #b4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #dhe4 ,en e9delk w]d door de ,neolu!ran5 9 ,duits*l& en door de ,zw+lian5 en de ,puseyi/5 9 ,engel& e5e le] d] sacram5t5 voorg$rag51 die veelz9s aan ,rome h]9n]de1 de g5ade door het sacram5t he5 liet inw]k5 niet alle5 op de ziel1 ma> ook op de gei/leibli*e natuur en op het li*aam van d5 m5s*1 en het getal d] sacram5t5 dikw]f uitbreidde1 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe1 ,erl4 #ahei ,i #ah-bj4 ,h(mann1 ,s*riftbeweis ,,ii #b ,s4 #afg f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,,ii #cee f4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #cdj4 #cej4 #ced4 ,m>t5s51 ,dogm4 #bdg-beh4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bbf f4 ,paget1 ,sacram5ts 9 ,gore's ,lux mundi #ahib p4 #bif-cag4 #c4 ,de ,s*rift k5t het woord sacram5t niet en bevat ook 9 het afgetrokk5e ge5 le] ov] de sacram5t54 ,wel spreekt z van v]s*ill5de k]kelke h&el+5 9 ,o4 en ,n4 ,te/4 ma> z vat die niet ond] e5 geme5s*appelk begrip sam54 ,en ook 9 de *ri/elke k]k is niet het begrip ma> de zaak het e]/e2 ond]s*eid5e le]/ell+5 en gebruik5 d] k]k w]d5 all5gs met d5 naam van sacram5t aang$uid4 ,da>om is het te begrp51 dat ze] vel5 teg5 dez5 naam bezwa> hadd5 en hem lief/ door di5 van teek551 zegel51 geheimteek5s1 my/]in1 ,geheimnisse wild5 v]vang54 ,niet alle5 ,c>l/adt1 ,zw+li1 ,soc9us1 ,s*lei]ma*]1 ,do$es enz4 keurd5 het woord af2 ma> ook ,lu!r zeide 9 zn praeludium de captivitate ,babylonica1 dat de ,s*rift het woord niet k5de 9 die beteek5is1 welke het _h 9 de !ologie2 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad1 #ac m]kte op1 dat de k]kvad]s 9 het latns*e woord e5 nieuw5 z9 hadd5 gelegd2 ,melan*ton v]v+ 9 de e]/e uitgave zn] ,loci het woord sacram5ta door signa1 en ook ,musculus1 ,hott+]1 ,burman1 ,coccejus e4 a4 gav5 aan de ,s*riftuurlke nam5 van teek55 en zegel5 de voorkeur4 ,dit bezwa> teg5 d5 naam wordt nog da>door v]/]kt1 dat de grieks*e beteek5is van het woord 1 9 het latn door sacram5tum v]taald1 op de opvatt+ van de met di5 naam aang$uide k]kelke ple*tigheid invlo$ heeft geoef5d4 ,to* is om dit alles het woord niet v]w]pelk4 ,want de !ologie b$i5t zi* van vele woord51 welke 9 de ,s*rift niet voorkom5 en welke b9n5 ha> kr+ e5e te*nis*e beteek5is hebb5 v]kreg54 ,indi5 z zi* da>van on?\d5 moe/1 z\ z all5 wet5s*appelk5 arbeid moet5 /ak5 en z\ alle pr$ik+ en uitlegg+ van ,gods woord1 ja zelfs alle v]tal+ d] ,h4 ,s*rift ongeoorlo(d zn4 ,om die r$5 is het ook niet af te keur51 om de beh&el+ van de le] d] sacram5t5 aan die van doop en avondmaal te lat5 voorafgaan4 ,want wel is er 9 de ,s*rift ge5 afzond]lke le] ov] de sacram5t5 te v9d5 en moet deze veele] opgeb\wd word5 uit hetge5 de ,s*rift ov] de bzond]e in/ell+5 van besnd5is1 pas*a1 doop en avondmaal le]t2 ma> e5 voorafga& ho(d/uk ov] de sacram5t5 9 het algeme5 /elt ons jui/ 9 /aat1 om hetge5 die bzond]e in/ell+5 9 de ,s*rift geme5 hebb5 saam te vatt5 en deze jui/e1 ,s*riftuurlke opvatt+ te /ell5 teg5ov] de onzuiv]e le]1 die ov] de sacram5t5 all5gs 9 de *ri/elke k]k is b9n5g$rong54 ,9 de def9itie d] sacram5t5 slot5 da>om de ,g]e=me]d5 zi* zoo nauw mogelk b de ,s*rift aan4 ,de s*ola/iek dispute]de erov]1 ( er van de sacram5t5 wel e5e def9itie te gev5 01 wl z1 als saamge/eld uit res en v]ba1 ge5 ens reale1 ge5 unum p] se w>51 cf4 ,bell>m9us1 de sacr4 9 g5]e ,i #aj4 ,to* leidde m5 uit ,augu/9us1 die me]mal5 9 de sacram5t5 e5 zi*tba> en e5 onzi*tba> be/&deel ond]s*eidde1 de def9itie af1 dat z w>5 sacrum signum ( signum rei sacrae1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fj art4 #a4 #b4 ,hugo ,vict4 de sacr4 ,i #i1 ( ook invisibilis gratiae visibilis =ma1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv #a4 ,hoewel niet onjui/1 is deze bepal+ to* te ruim4 ,lat]e ,rooms*e !olog5 nam5 da>om gewoonlk de bepal+ van d5 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #a1 #f1 #b1 ov] en oms*rev5 de sacram5t5 als signa qua$am s5sibus subjecta1 quae ex ,dei in/itutione sanctitatis et ju/itiae tum signific&ae tum effici5dae vim hab5t4 ,hoewel deze def9itie go$ kan v]/aan word51 heeft z to* 9 de ,rooms*e !ologie e5 z9 v]kreg51 die met de ,h4 ,s*rift 9 /rd is en ha> da>om voor de ,re=matie onbruikba> maakt4 ,imm]s vat de ,rooms*e !ologie het sacram5t op als e5 res sacra1 abdita atque occulta en legt da>9 d5 z91 niet van het ,bbels*1 ma> van het grieks*e 4 ,en voorts legt z er al d5 nadruk op1 dat de sacram5t5 de g5ade 9 zi* bevatt51 dat z deze ex op]e op]ato me$eel51 en dat deze g5ade vooral be/aat 9 de gratia sanctificans4 ,de ,s*rift spreekt e*t] van d5 reg5boog en de besnd5is als 1 ,g54 #i3ab1 #ac1 #ag1 #ag3aa1 cf4 ,ex4 #ab3ac1 ,hd4 #g3h en noemt de laat/e e5 1 e5 1 ,rom4 #d3aa2 en z br5gt ev5zoo doop en avondmaal t5 nauw/e met het v]bond d] g5ade1 met d5 middela> en de weldad5 van dat v]bond en bepaaldelk met de v]gev+ d] zond5 9 v]b&1 ,mk4 #a3d1 #ad3bb-bd enz4 ,di5ov]e5kom/ig oms*reef de ,g]ef4 !ologie de sacram5t5 als heilige zi*tb>e teek55 en zegel51 van ,god +e/eld1 wa>door ,h de bel(t5 en weldad5 van het g5adev]bond aan de geloovig5 te bet] te v]/aan geeft en v]zek]t1 en dez5 hunn]zds voor ,god1 engel5 en m5s*5 hun gelo( en liefde beld5 en beve/ig54 ,hi]b v]di5t het de a&a*t1 t5 e]/e1 dat ,god als de in/ell] van de sacram5t5 wordt g5oemd4 ,9 het algeme5 is er hi]ov] 9 de *ri/elke k]k5 ge5 v]s*il4 ,alle beld51 dat ,god alle5 de auteur1 de in/ell]1 de causa effici5s van de sacram5t5 kan zn4 ,h to* alle5 is de bezitt] en uitdeel] van alle g5ade2 ,h alle5 kan bepal51 aan welke middel5 ,h zi* b de uitdeel+ zn] g5ade b9d5 wil4 ,voorts heeft ook ,*ri/us als middela> het re*t1 om sacram5t5 9 te /ell51 want ,h is als middela> de v]w]v] van alle g5ade ,gods4 ,hom9um non e/ in/itu]e et =m>e ,dei cultum1 s$ traditum a ,deo recip]e et cu/odire1 ,helv4 ,,ii #ai4 ,ma> ,rome v]ke]t hi]b 9 e5e eig5a>dige moeilkheid4 ,wl door ,*ri/us ge5 &]e sacram5t5 w>5 +e/eld dan die van doop en avondmaal1 moe/ van de &]e sacram5t5 word5 bewe]d1 dat z f ge5 sacram5t5 w>5 f dat ook de apo/el5 het re*t hadd51 tot in/ell+ van sacram5t54 ,vr het concilie van ,tr5te bewe]d5 vel51 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #c1 ,hugo ,vict41 de sacr4 ,,ii #ae1 #b1 ,halesius1 ,bonav5tura e4 a41 dat de sacram5t51 bv4 confirmatie1 bie*t1 niet onmiddellk door ,*ri/us1 ma> door de apo/el5 w>5 +e/eld1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #eig4 ,do* het concilie te ,tr5te sess4 #g c4 #a bepaalde uitdrukkelk1 dat alle zev5 sacram5t5 door ,jezus ,*ri/us onz5 ,he]e zelv51 7niet middellk want dat erk5d5 all52 dan w>e ge5 conciliebesluit noodig gewee/1 ma> onmiddellk1 ,bell>m4 de sacr4 ,i c4 #bc7 w>5 +e/eld en legd5 da>m$e aan de !ologie e5e onuitvo]b>e v]pli*t+ op4 ,to* _h het concilie 9 zoov] gelk1 als het erk5t1 dat het re*t tot in/ell+ van sacram5t5 zelfs niet door ,god op s*epsel5 kan word5 ov]g$rag54 ,m5s*5 kunn5 de in/ell+ van e5 sacram5t bek5d mak51 ,ex4 #ab3a1 ,mk4 #a3d1 #aa3cj1 #a ,cor4 #aa3bc1 kunn5 het teek5 ervan uitreik51 kunn5 de g5ade ,gods aankondig51 ma> z kunn5 deze g5ade uit d5 a>d d] zaak niet realit] s*5k54 ,de g5ade to* is ge5 /(felk go$1 ma> z is de gun/1 de geme5s*ap ,gods1 van ,hem onafs*eidelk en da>om door ge5 s*epsel1 door ge5 m5s* ( engel m$e te deel54 ,da>om is ,god 9 ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/ de e5ige in/ell] ma> ook de e5ige uitdeel] van het sacram5t4 ,alle5 dat sacram5t is het w>e1 dat door ,god zelf b$i5d wordt4 ,het is ,*ri/us zelf1 die 9 zne k]k doopt en avondmaal h\dt4 ,h heeft zn ambt niet ov]g$rag5 en ge5 plaatsv]vang] op a>de aange/eld1 ,h rege]t zelf en gelk ,h alle5 als pr(eet het woord b$i5t1 zoo is ,h ook de e5ige b$i5a> van het sacram5t1 al is het1 dat ,h ook da>b m5s*5 als zne in/rum5t5 gebruikt1 ,helv4 ,,ii #ai4 ,synopsis pur4 !ol4 #dc1 #h4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xix #a1 #ad4 ,amyraldus1 ,!ses ,salm4 ,,iii #aj4 ,vitr+a ,,vi #cch4 ,t5 twe$e1 9 de ,g]ef4 def9itie van de sacram5t5 is ook opm]kelk1 dat ze als teek55 oms*rev5 word54 ,(s*oon enkele ,g]e=me]d5 ze ook wel1 hetz doorgaans1 hetz b afwissel+1 tot de c]emoniae1 ritus ( actiones rek5d51 ,bull+]1 ,huisboek1 ,v #f4 ,trelcatius ,jr4 ,loci ,comm4 p4 #ada1 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #ej1 #f enz41 to* h]leidd5 v]reweg de mee/5 ze tot het soortbegrip van signa1 sigilla1 imag9es1 symbola1 typi1 antitypi1 cf4 ,moor ,v #bca4 ,vitr+a ,,vi #cda4 ,z wek5 hi]91 t5 deele ook van de ,rooms*5 ma> vooral van de ,lu!rs*5 af1 die op de oms*rv+ door actiones bzond] ge/eld w>5 en da>9 e5 belangrk ges*ilpunt met de ,g]e=me]d5 zag51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xviii #bb sq4 ,dit is van ,lu!rs*e zde da>om bevreemd5d1 wl z b het woord le]51 dat de kra*t des ,h4 ,gee/es er9 beslot5 ligt1 ook vr en buit5 het gebruik4 ,de analogie z\ eis*51 dat niet op de h&el+ ma> op het teek5 9 het sacram5t de nadruk viel4 ,to* is dit niet het geval4 ,de ,lu!rs*5 zi5 9 het sacram5t all]e]/ e5e h&el+1 be/a&e 9 m$$eel+ van de g5ade 91 met en ond] het teek54 ,de ,g]e=me]d5 ontk5d5 nu vol/rekt niet1 dat er 9 het sacram5t e5e h&el+ 04 ,ma> dit 0 e5e v]borg5e1 onzi*tb>e h&el+ van ,*ri/us1 die inw5dig 9 de h>t5 door d5 ,h4 ,gee/ de g5ade s*5kt4 ,da>5teg5 ligt b het sacram5t niet de ho(dzaak 9 de h&el+ van d5 di5a>1 als( die van zooveel gewi*t w>e en zelfs e5e con- ( transsub/antiatie tot /& bra*t1 ma> 9 het teek5-zn van het sacram5t2 het beeldt af en v]zek]t de h&el+ van ,*ri/us1 ja de h&el+ van d5 b$i5a> van het sacram5t1 (s*oon e5e actio1 is zelve e5e actio significativa4 ,en de ,s*rift noemt da>om de sacram5t5 met d5 naam van teek55 en zegel5 en v]pli*t ook ,rooms*5 en ,lu!rs*5 om deze b5am+ go$ te keur51 ,bucanus1 ,in/it4 !ol4 #eei4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,xviii #h4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #c1 #ad4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix #c1 #i4 ,vitr+a ,,vi #cda4 ,t5 d]de is de ,g]ef4 def9itie van de sacram5t5 nog da>9 eig5a>dig1 dat z de daad ,gods en de beld5is d] geloovig51 die da>9 op te m]k5 valt1 met elk&] v]e5igt4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad1 #a heeft op die wze ,lu!r en ,zw+li met elk&] v]zo5d4 ,met ,lu!r 0 h e5/emmig1 dat de daad ,gods 9 het sacram5t de e]/e en voornaam/e plaats innam2 ma> met ,zw+li oordeelde h1 dat de geloovig5 9 het sacram5t ook voor ,god1 engel5 en m5s*5 beld5is d$5 van hun gelo( en hun liefde4 ,9 het sacram5t komt ,god e]/ tot de geloovig51 om hun zne weldad5 te beteek55 en te v]zegel52 ,h v]zek]t hun met zi*tb>e ond]p&51 dat ,h hun ,god is en huns zaads ,god2 h he*t zegels aan ,zn woord1 om hun gelo( aan dat woord te v]/]k51 ,g54 #i3aa-ae4 #ag3aa1 ,ex4 #ab3ac1 ,mk4 #a3d1 #af3af1 ,luk4 #bb3ai1 ,rom4 #d3aa enz4 ,ma> &]]zds zn de sacram5t5 ook act5 van beld5is2 de geloovig5 beld5 da>9 hun beke]+1 hun gelo(1 hunne gehoorzaamheid1 hun geme5s*ap met ,*ri/us en met elk&]2 t]wl ,god hun v]zek]t1 dat ,h hun ,god is1 betuig5 z ple*tig1 dat z zne k9d]5 zn2 elk sacram5tsgebruik is e5 v]bondsv]nieuw+1 e5 gel(te van tr\w1 e5 e$1 die tot d5 di5/ van ,*ri/us v]pli*t1 ,mk4 #a3e1 #af3af1 ,hd4 #b3da1 #h3cg1 ,rom4 #f3cv41 #a ,cor4 #aj3afv41 cf4 ,n$4 ,gel4 #cf4 ,=m4 v4 doop en avondmaal4 ,vitr+a ,,vi #dbc sq4 ,heppe1 ,dogm4 d4 ref4 ,k4 #dda4 #d4 ,9 d5 naam van teek5 en zegel ligt opgeslot51 dat het sacram5t uit twee deel5 be/aat1 die als v]bum en elem5tum1 res sacram5ti en sacram5tum 79 eng] z971 signatum en signum1 res coele/is en res t]re/ris1 mat]ia int]na en ext]na ond]s*eid5 word54 ,teek5 en zegel to* wz5 beide he5 na> iets &]s1 wa>van z teek5 en zegel zn4 ,teek55 zn er vele en vel]lei2 er zn1 zooals ,augu/9us1 de doctr4 *ri/4 ,,ii #a re$s opm]kte1 natuurlke en positieve1 aang5om5e1 +e/elde teek554 ,tot de e]/e behoor5 bv4 de rook1 die aan het vuur1 de dag]aad1 die aan de zon1 de voet/ap1 die aan d5 w&ela>1 de geur1 die aan de bloem1 de la*1 die aan de vreugde1 de traan1 die aan de sm>t doet d5k54 ,positieve teek55 zn zulke1 die door afspraak1 ov]e5kom/1 gewoonte ( gebruik va/ge/eld en 9 eng] ( ruim] kr+ aang5om5 en erk5d zn2 tot deze soort behoor5 alle lett]teek5s1 p>ol51 va&els1 insignes enz4 ,al deze teek5s zn als gewone w$] van de buit5gewone ond]s*eid51 ond] welke de wond]5 de voornaam/e plaats innem52 9 de ,s*rift word5 deze dikw]f met d5 naam aang$uid1 omdat z e5 bews en teek5 zn van ,gods teg5woordigheid1 van zne g5ade ( ma*t1 van zne wa>heid ( g]e*tigheid4 ,ook word5 teek55 nog tot v]s*ill5de groep5 gebra*t1 na>mate z1 gelk de g$5kteek551 aan iets v]l$5s1 ,jos4 #d3f1 (1 gelk de voorspell5de teek551 aan iets toekom/igs1 ,g54 #d3ae1 ( ook1 gelk vele &]e teek5s1 aan iets teg5woordigs en blv5ds1 ,deut4 #f3h1 do5 d5k54 ,sacram5t5 nu behoor5 tot de +e/elde1 buit5gewone teek551 die door ,god1 niet na> willekeur1 ma> na> e5e door ,hem geprae=me]de analogie1 uit de zi5lke d+5 g5om5 en tot a&uid+ en v]duidelk+ van onzi5lke en eeuwige go$]5 gebezigd word54 ,behalve teek5s zn de sacram5t5 ook zegels1 di55de tot beve/ig+ en v]/]k+4 ,zegels zn to* van teek5s da>9 ond]s*eid51 dat z de onzi*tb>e zaak niet ma> 9 onze g$a*te t]ugroep51 do* ze ook voor ons bewu/zn wa>m]k5 en bekra*tig54 ,wl er zooveel b$rog en vals*heid is 9 de w]eld1 word5 er all]lei middel5 aangew5d1 om het w>e van het vals*e1 het e*te van het one*te te ond]s*eid54 ,zoo di5t e5 h&elsm]k1 om de e*!id van het fabricaat1 e5 k1 om de zuiv]heid van mat5 en gewi*t51 e5 munt1 om de jui/e wa>de van het geld1 en e5 zegel1 om de onv]vals*!id van ges*rift5 te wa>m]k5 en te wa>borg54 ,van zegel is er ook m5igmaal 9 de ,s*rift sprake1 wanne] iets als e*t gewa>m]kt en voor v]vals*+ bewa>d moet word54 ,briev5 van vor/51 #a ,kon4 #ba3h1 ,neh4 #i3ch1 ,e/h4 #c3ab1 ( van &]e p]son51 ,j]4 #cb3aj1 en voorts wett51 ,jes4 #h3af1 boek51 ,dan4 #ab3d1 ,op4 #bb3aj4 ,daniels leeuw5kuil1 ,dan4 #f3ah1 het graf van ,jezus1 ,mt4 #bg3ff enz4 word5 v]zegeld en alzoo voor s*5nis beho$4 ,ook ,god heeft e5 zegel1 ,op4 #g3b2 ,h v]zegelt de /]r51 als ,h ze v]b]gt en met wolk5 b$ekt1 ,job #i3g2 ,h v]zegelt het boek des oordeels1 zoodat niem&1 dan alle5 het ,lam1 het op55 en lez5 kan1 ,op4 #e3a2 ,h v]zegelt d5 afgrond1 wa>9 ,satan geslot5 is1 opdat deze niet me] v]leide1 ,op4 #bj3c2 ,h v]zegelt zne di5/kne*t5 9 de laat/e v]drukk+1 opdat z niet bes*adigd word51 ,op4 #g3c1 #i3d2 ,h v]zegelt alle geloovig5 met d5 ,h4 ,gee/1 opdat z als erfg5am5 voor de toekom/ige zaligheid bewa>d word51 #b ,cor4 #a3bb1 ,ef4 #a3ac1 #d3cj2 ,h v]zegelt d5 ,*ri/us door all]lei teek55 als d5 gev] van de spze1 die blft tot 9 het eeuwige lev51 ,joh4 #f3bg2 ,h geeft ,paulus 9 d5 zeg5 op zn arbeid e5 zegel1 e5 beve/ig+ van zn apo/els*ap1 #a ,cor4 #i3b2 ,h drukt zn zegel op het geb\w d] geme5te tot e5 ond]p&1 dat z zn eig5dom is1 #b ,tim4 #b3ai4 ,altd zn zegel5 dus middel51 om de e*!id van p]son5 en zak5 te wa>borg5 ( ook om ze voor s*5d+ te bew>54 ,zoo ontv+ nu ook ,abraham 9 het teek5 d] besnd5is e5 zegel1 dat is1 e5e beve/ig+1 bekra*tig+1 ond]p& van de g]e*tigheid1 die h _h door het gelo(1 ,rom4 #d3aa4 ,sacram5t5 zn da>om1 behalve teek5s1 ook zegels1 door ,god aan zn woord gehe*t1 om het1 natuurlk niet 9 zi*zelf want dan is het als woord ,gods va/ g5oeg1 ma> voor ons bewu/zn 9 gelo(wa>digheid1 9 betr\wba>heid te do5 w9n54 ,teek5 en zegel zn 9 de sacram5t5 e*t] de zi*tb>e elem5t5 van wat]1 brood en wn niet alle51 ma> beteek55de en v]zegel5de kra*t hebb5 ook de v]s*ill5de c]emonieele h&el+51 die er m$e gepa>d gaan4 ,de bespr5g+ ( ond]dompel+ b d5 doop1 de zeg5+1 brek+1 uitdeel+ en aannem+ des broods 9 het avondmaal zn ge5 willekeurige en onv]s*illige gewoont51 ma> z mak5 m$e de be/&deel5 uit van de sacram5t51 gev5 ons de bel(t5 en weldad5 des v]bonds te bet] te v]/aan en vorm5 saam met de elem5t5 de sacram5t5 tot teek55 en zegel5 van de onzi*tb>e go$]5 des heils1 ,vitr+a ,,vi #ceb4 ,de mat]ia int]na 9 het sacram5t1 de onzi*tb>e zaak1 die er9 afgebeeld en v]zegeld wordt1 is het v]bond d] g5ade1 ,g54 #i3ab1 #ac1 #ag3aa1 de g]e*tigheid des gelo(s1 ,rom4 #d3aa1 v]gev+ d] zond51 ,mk4 #a3d1 ,mt4 #bf3bh1 gelo( en beke]+1 ,mk4 #a3d1 #af3af1 geme5s*ap aan ,*ri/us1 aan zn dood en op/&+1 ,rom4 #f3cv41 aan zn vlees* en blo$1 #a ,cor4 #aj3af enz4 ,saamvatt5de kan m5 dus zegg51 dat ,*ri/us1 de gans*e1 rke1 volle ,*ri/us1 na> zne ,goddelke en m5s*elke natuur1 met zn p]soon en w]k1 9 d5 /aat zn] v]n$]+ en 9 di5 zn] v]hoog+1 de mat]ia int]na1 de res coele/is1 de beteek5de zaak 9 het sacram5t is4 ,deze ,*ri/us is to* met al zne weldad5 en zeg5+5 de middela> van het g5adev]bond1 het ho(d d] geme5te1 de ja en am5 van alle bel(t5 ,gods1 de inh\d van zn woord en getuig5is1 de w%eid1 g]e*tigheid1 heiligmak+ en v]loss+ d] geloovig51 de pr(eet1 prie/] en kon+1 9 wi5 ,god alle5 al zn g5ade m$$eelt en die gi/] en h$5 en eeuwig dezelfde is4 ,jezus ,*ri/us is de wa>heid d] sacram5t51 zond] wi5 z niet met al zn z\d51 ,n$4 ,gel4 #cc1 cf4 conf4 ,belg4 #cd4 #ce4 ,cat4 ,heid4 #fg4 ,conf4 ,helv4 ,,ii #ai4 ,scot4 #ba4 ,we/m4 #bg1 #a4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad1 #af4 #ag4 ,synopsis pur4 !ol4 #dc1 #bj4 #ba4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #c1 #g enz4 ,de ,rooms*5 v]/aan ond] de mat]ia int]na d] sacram5t5 de heiligmak5de1 d4 i4 de aan de natuur toegevoegde1 tot het do5 van go$e w]k5 en e5maal tot de aans*\w+ ,gods 9 /aat /ell5de1 ges*ap5e g5ade1 welke van de onges*ap5 g5ade1 dat is van ,god zelf1 niet wez5lk v]s*ilt1 want eig5lk geeft ,god 9 i$]e ges*ap5e g5ade zi*zelf1 ,he9ri*-,gutb]let1 ,dogm4 ,,viii #eej f41 en z le]51 dat die g5ade als iets zakelks 9 het teek5 +egaan en v]vat is1 da>m$e dus ex op]e op]ato meeg$eeld wordt1 en op ge5e &]e wze1 n4l4 door het gelo( alle5 aan ,gods woord1 te v]krg5 is4 ,conc4 ,trid4 ,,vii c4 #d sq4 ,de ,lu!rs*e dogmatici noemd5 9 d5 e]/5 td de beide be/&deel5 van het sacram5t v]bum en elem5tum1 en liet5 dus door het sacram5t dezelfde g5ade me$eel5 als door het woord4 ,ma> t5gevolge van hunne consub/antiatiele] kwam5 z er all5gs toe1 vooral s$]t ,g]h>d1 om 9 het sacram5t b het woord nog e5e mat]ia coele/is aan te nem54 ,door het woord d] consecratie h\dt het elem5t niet alle5 op1 gelk de oud]e dogmatici zeid51 e5 gewoon1 uitw5dig elem5t te zn1 ma> neemt het ook e5e bzond]e1 ,goddelke kra*t 9 zi* op1 die van het woord ond]s*eid5 is1 als mat]ia coele/is aang$uid wordt en door het elem5t w]kt als zn m$ium en vehiculum4 ,er kwam da>om e5 v]s*il tuss*5 de g5adeweldad51 die door het woord1 en die1 welke door het sacram5t w]d5 meeg$eeld2 9 het avondmaal to* w]d het eig5 vlees* en blo$ van ,*ri/us g5ot54 ,omdat e*t] zulk e5e van de heilsweldad5 ond]s*eid5e mat]ia coele/is alle5 b het avondmaal en niet b d5 doop zi* aanwz5 liet1 kwam5 ,bai] en &]5 er teg5 op1 om b de sacram5t5 9 g5]e van e5e mat]ia coele/is te sprek51 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #cia f4 ,to* heeft de nieuw]e !ologie me]mal5 e5e d]gelke voor/ell+ van het sacram5t voorg$rag5 en woord en sacram5t zoo ond]s*eid51 dat het e]/e e5e ,p]son-1 en het twe$e e5e ,naturwirkung uitoef5t2 dat het e5e e5 middel is van de metanoetis*e en het &]e e5 middel van de anag5netis*e w]k+ des ,h4 ,gee/es2 dat het woord het bewu/zn omzet1 ma> het sacram5t d5 gee/1 het ik1 ja de gei/leibli*e natuur van d5 m5s* v]&]t4 ,dit alles is e*t] met de ,s*rift 9 /rd en e5e invo]+ van ,rooms*e dwaalle]4 ,het sacram5t s*5kt ge5 enkele weldaad1 die niet ook uit het woord ,gods door het gelo( alle5 ontvang5 wordt4 ,imm]s1 wie gelo(t1 is w$]gebor51 ,joh4 #a3ab1 #ac1 heeft het eeuwige lev51 ,joh4 #c3cf1 is g]e*tva>digd1 ,rom4 #c3bh1 #e3a1 geheiligd1 ,joh4 #ae3c1 ,hd4 #ae3i1 v]he]lkt1 ,rom4 #h3cj1 heeft geme5s*ap aan ,*ri/us1 ,ef4 #c3ag1 aan zn vlees* en blo$1 ,joh4 #f3dgv41 aan zn ,vad]1 #a ,joh4 #a3c1 aan d5 ,h4 ,gee/1 ,joh4 #g3ci1 ,gal4 #c3b1 #e enz4 ,het woord bevat alle bel(t5 ,gods1 en het gelo( neemt ze alle aan4 ,de inh\d van het woord is ,*ri/us1 de gans*e ,*ri/us1 en deze is ook de inh\d van het sacram5t4 ,er is ge5 enkele weldaad d] g5ade1 die 9 het woord t]uggeh\d5 en nu langs e5 bzond]5 weg1 door het sacram5t1 aan de geloovig5 meeg$eeld wordt4 ,er is no* e5e ap>te doops-1 no* e5e ap>te avondmaalsg5ade4 ,de inh\d van woord en sacram5t is volkom5 dezelfde2 beide bevatt5 d5zelfd5 middela>1 hetzelfde v]bond1 dezelfde weldad51 dezelfde zaligheid1 dezelfde geme5s*ap met ,god2 n zn z zelfs 9 modus en in/rum5tum p]ceptionis1 want ook 9 het sacram5t wordt ,*ri/us niet li*amelk ma> gee/elk1 niet door d5 mond ma> door het gelo( g5ot54 ,z v]s*ill5 alle5 9 =ma ext]na1 9 de wze1 wa>op z d5zelfd5 ,*ri/us ons aanbi$54 ,9 zek]5 z9 is ook het woord e5 teek5 en zegel2 e5 teek5 dat ons d5k5 doet aan de zaak die het a&uidt2 e5 zegel1 dat beve/igt1 hetge5 9 de w]kelkheid be/aat4 ,dat geldt 9 het algeme5 van alle woord1 ma> het geldt 9 bzond]e mate van het woord ,gods2 wie dat loo*5t1 maakt ,god tot e5 leug5a>1 #a ,joh4 #e3aj4 ,ma> het woord beteek5t en v]zegelt ons ,*ri/us door het z9tuig van het oor2 het sacram5t beteek5t en v]zegelt ons ,*ri/us door het z9tuig van het oog4 ,saam bi$5 z ,*ri/us met al zne weldad5 ons aan langs d5 weg van de beide hoog]e z9tuig51 welke ,god aan d5 m5s* heeft ges*onk51 zond] dat da>om de &]e1 reuk-1 smaak- en ta/z91 geheel zn buit5geslot54 ,uit dit v]s*il 9 de wze1 wa>op w ,*ri/us met zne weldad5 ons aanbi$51 vloeit v]d] voort1 dat het sacram5t aan het woord ond]ges*ikt is2 het is e5 teek5 van d5 inh\d des woords2 e5 zegel1 dat ,god aan zn getuig5is gehe*t heeft2 e5 zuil1 zooals ,calvn zegt1 die op d5 grondslag van het woord is opgetrokk52 e5 app5dix1 dat b het evangelie bkomt en eraan toegevoegd wordt4 ,het woord is dus iets en veel zond] het sacram5t1 ma> het sacram5t is zond] het woord niets en heeft dan ge5]lei wa>de ( kra*t2 het is niets m9d] ma> ook niets me] dan e5 v]bum visibile4 ,alle go$]5 des heils zn te v]krg5 uit het woord en door het gelo( alle51 ma> er is ge5 enkele weldaad1 die uit het sacram5t alle5 zond] het woord en buit5 het gelo( om ontvang5 z\ kunn5 word54 ,het woord w]kt en v]/]kt da>om het gelo(1 het ri*t zi* tot ongeloovig5 en geloovig5 beide2 ma> het sacram5t zegt niets en bevat niets voor de ongeloovig51 het is uitsluit5d voor de geloovig5 be/emd1 het kan alle5 het gelo(1 dat aanwezig is1 v]/]k52 het is imm]s niets dan e5 teek5 en zegel van het woord4 ,da>9 be/aat zn e5ige ma> to* ook na> ,gods b$oel+ zn g5oegzame wa>de en kra*t1 om het woord te v]duidelk5 en te beve/ig5 en da>door het gelo( te v]/]k54 ,9 d5 /rd teg5 ,rome is h&hav+ van deze ov]e5/emm+ en van dit v]s*il tuss*5 woord en sacram5t van het hoog/e belang4 ,wie beide &]s bepaalt en aan het sacram5t e5e &]e g5adew]k+ toes*rft dan aan het woord1 deelt ,*ri/us en zne weldad51 v]breekt de e5heid van het g5adev]bond1 mat]ialise]t de g5ade1 maakt het sacram5t zelf/&ig teg5ov] en bov5 het woord1 ke]t de v]h\d+ van ,s*rift en k]k om1 maakt het sacram5t t] zaligheid noodzakelk en d5 m5s* van d5 prie/] afhankelk4 ,da>om w]d5 de ,g]e=me]d51 ev5als ook de ,lu!rs*5 9 d5 e]/5 td1 niet mo$e1 om deze jui/e1 ,s*riftuurlke v]h\d+ van woord en sacram5t telk5s we] 9 het li*t te /ell5 en altd opnieuw te betoog51 dat het sacram5t aan het woord ond]ges*ikt is en dat beide da>toe di551 om ons gelo( op de (f]&e van ,jezus ,*ri/us aan het kruis1 als d5 e5ig5 grond onz] zaligheid te wz54 ,cf4 ,lu!r b ,k/l9 ,,ii #ejc4 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] #bjb4 #cbj4 #dhg4 #ejj4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,,ii #cf4 ,calvn4 ,in/4 ,,iv #ad1 #c4 #e4 #f4 #ad4 ,cons4 ,tigur4 b ,niemey] #bjd4 #bjf4 ,conf4 ,gall4 #cd4 ,belg4 #cc4 ,cat4 ,heid4 #ff4 ,helv4 ,,ii #ai4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi #ea4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,viii #c1 #aa4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix #c1 #f4 #e4 ,het v]b&1 dat tuss*5 teek5 en beteek5de zaak be/aat1 w]d soms =ma sacram5ti1 soms ook unio sacram5talis g5oemd4 ,teg5 de laat/e b5am+ maakte ,gom>us1 ,!ses !ol4 disp4 #ca #cf niet zond] grond bezwa>2 de relatie1 zegt h1 die tuss*5 teek5 en beteek5de zaak be/aat en beide 9 zek]5 z9 v]e5igt1 nova et obscura phrasi1 unio sacram5talis1 ,ubiquit>iorum imitatione1 non satis recta1 vulgo nom9atur4 ,quia res significata nobis v]ius unitur quam signis idque signis d5otatur ac confirmatur1 cf4 ook ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,xi #eh4 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 kunn5 tot op zek]e hoogte b het avondmaal van e5e unio tuss*5 de mat]ia ext]na en int]na 9 het sacram5t sprek51 want z le]5 dat de beteek5de zaak 9 het teek5 +aat en v]vat is2 z nem5 e5e physis*e1 corporeele1 locale v]e5ig+ aan4 ,ma> zelfs op hun /&punt is er bezwa>2 want b de ,rooms*5 v]&]t het teek5 9 de beteek5de zaak1 en is er dus ge5 eig5lke v]e5ig+ mogelk2 en b de ,lu!rs*5 is de beteek5de zaak wel 91 met en ond] het teek5 en dus met het teek5 op e5e zelfde plaats en 9 e5e zelfde ruimte saamgebra*t1 ma> zulk e5e juxtapositie is to* nog iets gans* &]s dan e5e v]e5ig+4 ,voorts draagt de unio sacram5talis b woord en doop en ook b de &]e door ,rome aang5om5e sacram5t5 e5 zoo v]s*ill5d k>akt] van die 9 het avondmaal1 dat het niet aangaat1 zoo ma> 9 het algeme5 van e5e unio sacram5talis te sprek54 ,veel me] bezwa> is er e*t] op ,g]e=me]d /&punt4 ,de ,s*rift noemt de sacram5t5 teek55 en zegel5 en duidt da>m$e het v]b& aan1 dat tuss*5 mat]ia int]na en ext]na be/aat4 ,niem& zal het v]b& tuss*5 e5 woord en de zaak1 die het a&uidt1 tuss*5 e5 beeld en d5 p]soon1 di5 het voor/elt1 tuss*5 e5 p& en datg5e1 wa>van het p& is1 e5e v]e5ig+ noem54 ,en to* van di5zelfd5 a>d is de relatie1 welke tuss*5 teek5 en beteek5de zaak 9 het sacram5t be/aat4 ,het is ge5 physis*1 locaal1 corporeel1 sub/antieel v]b&2 de teek55 van wat]1 brood en wn zn ge5 miracula1 m$icam5ta1 1 vehicula1 canales1 causae physicae van de beteek5de zaak4 ,ma> het is e5 e?is* v]b&1 e5e relatie1 volkom5 gelk aan die tuss*5 ,*ri/us en het evangelie1 tuss*5 de weldad5 van het g5adev]bond en het woord ,gods1 dat ze ons bek5d maakt4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #c1 #h4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix #d1 #c4 ,b het woord is dat v]b& met de zak51 die het bes*rft1 vanzelf gegev54 ,ma> b de teek55 9 het sacram5t is dit niet het geval4 ,wat]1 brood1 wn zn niet van nature teek55 en zegel5 van ,*ri/us en zne weldad54 ,niem& z\ dat er9 kunn5 ( mog5 zi51 wanne] ,god het niet bepaald v]kla>d _h4 ,dat wil niet zegg51 dat deze teek55 gans* willekeurig door ,god uit de zi5lke d+5 gekoz5 zn4 ,integ5deel1 nu ,god het 9 zn woord ons gezegd heeft1 ontdekk5 w tuss*5 teek5 en beteek5de zaak de treff5d/e ov]e5/emm+4 ,tr\w5s1 het is dezelfde ,god en ,vad]1 die 9 het rk d] natuur en 9 het rk d] g5ade rege]t2 ,h s*iep het zi5lke zoo1 dat w er het onzi5lke uit kunn5 v]/aan2 het natuurlke is e5 beeld van het gee/elke4 ,ma> to* 0 er e5 bzond] woord van ,god noodig1 om 9 de teek55 van doop en avondmaal e5 afbeeld+ te zi5 van de gee/elke go$]5 des heils4 ,en dit 0 te me] noodig1 wl wat]1 brood en wn de g5ade ma> niet afbeeld5 do* ook v]zegel5 en dus 9 ,gods h& di5/ do51 om ons gelo( te v]/]k54 ,9 deze twee d+5 be/aat dan ook de =ma sacram5ti3 9 de bov5g5oemde relatie tuss*5 teek5 en beteek5de zaak 7=ma int]na7 en 9 de ,goddelke in/ell+1 die door het woord zulk e5 v]b& tuss*5 beide legt4 ,bucanus1 ,in/it4 !ol4 #efa4 ,junius1 ,!ses !ol4 #di1 #h4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,xviii #ai4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #djj4 ,9 ov]e5/emm+ met hunne le] van de unio sacram5talis k5n5 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 aan het woord d] in/ell+ e5e &]e kra*t toe dan de ,g]e=me]d54 ,b h5 moet het n4l4 di5/ do51 om het teek5 9 de beteek5de zaak te v]&]5 ( de beteek5de zaak 9 het teek5 9 te drag54 ,het heeft da>om e5e consecratoris*e en op]atieve kra*t1 is me] tot het elem5t dan tot de hoord]s g]i*t en wordt om die r$5 9 de ,rooms*e k]k door d5 prie/] op geheimz9nige1 flui/]5de wze en 9 de latns*e taal gesprok51 ,bell>m9us1 de sacr4 ,i #ai4 ,ma> b de ,g]e=me]d5 bezit het woord d] in/ell+1 dat door d5 di5a> gesprok5 wordt1 ge5 v]borg51 my/]ieuse1 magis*e kra*t2 het di5t niet en behoeft niet te di551 om de beteek5de zaak 9 het teek5 te incorpore]52 het is veele] e5 v]bum concionale seu pra$icatum1 dat luide tot de geme5te gesprok5 wordt1 dat hoeg5aamd ge5 v]&]+ 9 het teek5 aanbr5gt1 ma> het alle5 voor het bewu/zn d] hoord]s van het geme5e gebruik afzond]t en er hic et nunc e5e bzond]e be/emm+ aan geeft1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad1 #d4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xix qu4 #f4 ,zond] dat woord en buit5 het gebruik zn wat]1 brood en wn niets dan gewone1 dagelks*e sps4 ,detrahe v]bum et quid e/ aqua nisi aqua2 acc$it v]bum ad elem5tum et fit sacram5tum4 ,da>om h\dt de di5a>1 ook nadat h het woord d] in/ell+ gesprok5 heeft1 niets dan het teek5 9 zne h&1 en niets dan het teek5 deelt h aan de geloovig5 uit4 ,alle5 heeft ,god zi* v]bond51 om1 wa> het sacram5t na> zn bevel b$i5d wordt1 zelf door zn5 ,gee/ de onzi*tb>e g5ade te s*5k54 ,god en ,h alle5 blft de uitdeel] d] g5ade1 en de ,*ri/5 hangt ook b het sacram5t niet van d5 di5a> ma> van ,god alle5 af en heeft alles van ,hem te v]wa*t54 ,deze afhankelkheid van ,god alle5 wordt door ,rooms*5 en ,lu!rs*5 9 e5e afhankelkheid van d5 di5a> v]&]d en deze laat/e bov5di5 b ,rome nog da>door v]/]kt1 dat 9 de di5>51 als z het sacram5t uitreik51 t5 m9/e de int5tie v]eis*t wordt om te do51 quod facit ecclesia1 ,trid4 ,,vii c4 #aa4 ,9 de dogmatiek wordt deze int5tie uit]mate v]zwakt2 e5e int5tio g5]alis1 niet om dit1 ma> om e5 sacram5t uit te reik51 is voldo5de1 en ook die int5tie behoeft niet actualis te zn ma> is re$s als virtualis g5oegzaam4 ,zelfs is het niet noodig de int5tie te hebb51 om te do5 wat de ,rooms*e k]k doet2 als e5 di5a> 9 de k]k te ,g5ve ma> de int5tie heeft om te do51 wat de k]k doet1 die h voor de w>e h\dt1 dan beantwoordt h aan d5 eis*1 en ,rome erk5t het door hem b$i5de sacram5t1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #fjj4 ,bell>m9us1 de sacr4 9 g5]e ,i #bg4 ,desniettem9 blft het v]eis*te d] int5tie1 zond] nad]e v]kl>+1 als e5e onfeilb>e uitspraak 9 de ,tr5ts*e canones /aan en h\dt d5 ern/ig5 ,rooms*5 ,*ri/5 9 voortdur5de onzek]heid4 ,en als ,calvn 9 zn ,antidotum hi]op de a&a*t ve/igt1 geeft ,bell>m9us alle5 t5 antwoord1 dat de m5s5 9 dit lev5 zulk e5e onfeilb>e zek]heid van zne zaligheid niet behoeft1 dat e5e m5s*elke1 moreele zek]heid voldo5de is1 en dat deze g5oegzaam te v]krg5 is1 ook al hangt m5 van de int5tie van d5 di5a> af1 cum hab]e int5tionem sit facillimum1 ib4 #bh4 ,cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #deh sq4 ,al be/aat het v]b& tuss*5 teek5 en beteek5de zaak niet 9 e5e corporeele en locale v]e5ig+ van beide1 to* is het da>om wel objectief1 reel1 wez5lk4 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 hebb5 e*t] van realiteit e5 &] begrip dan de ,g]e=me]d54 ,als de beteek5de zaak niet physis* met het teek5 v]e5igd is1 me55 z1 dat het v]b& van beide niet wez5lk is en dat ,*ri/us met zne weldad5 niet wa>lk 9 het sacram5t m$eg$eeld en g5ot5 wordt4 ,to* loopt het v]s*il 9 de sacram5tsle] niet da>ov]1 ( ,god zne g5ade w]kelk me$eelt1 ma> ov] de wze1 wa>op ,h dat doet4 ,en de ,g]e=me]d5 zeid53 op gee/elke wze1 omdat zoo alle5 de g5ade wa>lk meeg$eeld wordt en word5 kan4 ,physis*e me$eel+ van ,*ri/us en zne weldad5 is met d5 a>d d] *ri/elke religie1 met het wez5 d] g5ade1 met de natuur d] h]s*epp+ 9 /rd1 en z\1 ook al w>e z mogelk1 to* niets bat51 ,joh4 #f3fc4 ,ma> de gee/elke wze1 wa>op 9 het sacram5t ,*ri/us met zne weldad5 wordt m$eg$eeld1 vormt met wa>a*tige realiteit zoo we9ig e5e teg5/ell+1 dat z deze veele] 9 voll5 z9 tot /& doet kom5 en wa>borgt4 ,het is met het sacram5t niet &]s dan met het woord4 ,9 het woord wordt ,*ri/us wa>lk en wez5lk aangebod5 en ges*onk5 aan e5 iegelk1 die gelo(t4 ,en ev5 reel wordt ,h aan de geloovig5 m$eg$eeld 9 het sacram5t4 ,het sacram5t geeft d5zelfd5 voll5 ,*ri/us als het woord en op dezelfde1 dat is op gee/elke wze door het gelo(1 al is ook het middel v]s*ill5d1 de e5e maal hoorba>1 en de &]e ke] zi*tba>4 ,da>om komt 9 de ,g]e=me]de !ologie de zoog5aamde phraseologia sacram5talis ev5 go$ tot ha> re*t als 9 de ,lu!rs*e en ,rooms*e4 ,de ,s*rift n4l4 duidt1 om de relatie1 die ,god tuss*5 signum en signatum gelegd heeft1 de beteek5de zaak soms aan met d5 naam van het teek51 ,rom4 #b3bi1 ( het teek5 met d5 naam van de beteek5de zaak1 ,mt4 #bf3bf1 ( s*rft ook de eig5s*ap en w]k+ van de beteek5de zaak aan het teek5 toe1 ,hd4 #bb3af1 #a ,cor4 #aa3bd4 ,want dit spraakgebruik doet niets af van het feit1 dat ook volg5s ,lu!rs*5 en ,rooms*5 ,god de eig5lke uitdeel] en w]k] d] g5ade 9 de h>t5 d] m5s*5 is4 ,en hi]m$e /emm5 de ,g]e=me]d5 van h>te 94 ,( ,god die g5ade me$eelt 91 met1 ond] het teek51 door het teek5 als kanaal he51 dan ( ,h het doet 9 v]b& met het teek51 ta/ de realiteit van die m$$eel+ zelve niet aan4 ,ook 9 de ,s*ola/ieke en ,rooms*e !ologie 0 er t5 all5 tde v]s*il ov] de wze1 wa>op de sacram5t5 de g5ade w]k54 ,de ,?omi/is*e s*ool s*reef aan het sacram5t e5e physis*e1 de ,scoti/is*e e5e moreele w]k+ toe4 ,volg5s ,?omas en zne volgel+5 w]kt ,god door het sacram5t zoo1 dat dit zelf op physis*e wze de g5ade 9 d5 ontvang] v]oorzaakt4 ,volg5s ,scotus e*t] _h ,god zi* v]bond51 om b voltrekk+ van de sacram5teele h&el+ de g5ade te lat5 volg51 zond] dat ,h ze da>om door het teek5 als door e5 kanaal h55leidt2 h /elde het sacram5t als e5e s*uldbek5t5is voor1 wa>op de gebruik] van ,god g5ade ontvangt4 ,rome le]t dus wel1 dat het sacram5t w]kt ex op]e op]ato1 ma> laat 9 het midd51 op welke wze ,god1 de causa pr9cipalit] effici5s1 door het sacram5t als de causa in/rum5talis de g5ade m$$eelt1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #eie4 ,,iv #cfc4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #cag4 ,al v]w]p5 de ,g]e=me]d5 dan ook de le]1 dat de g5ade door het teek5 als e5 kanaal ons toegevo]d wordt1 z hebb5 da>m$e 9 ge5 enkel opzi*t te kort g$aan aan de wa>a*tigheid van het sacram5t4 ,ja1 z hebb5 da>door de gee/elke natuur van de g5ade veel bet] dan ,rome en ,lu!r geh&haafd4 ,voor het ov]ige blft de wze1 wa>op ,god b het uitdeel5 zn] g5ade van woord en sacram5t zi* b$i5t1 e5e v]borg5heid4 ,de ,s*rift zegt ook van het woord ,gods1 dat het s*ept en h]s*ept1 w$]ba>t en v]nieuwt1 re*tva>digt en heiligt4 ,ma> wie bes*rft1 op welke wze ,god zi* da>b van het woord en ev5zoo van het sacram5t b$i5t8 #f4 ,alna>mate het v]b& van teek5 en beteek5de zaak &]s opgevat wordt1 v]s*ilt ook de kra*t en de w]k+1 welke aan het sacram5t wordt toeges*rev54 ,wl b ,rome het zi*tba> teek5 de onzi*tb>e g5ade 9 zi* opg5om5 heeft1 w]kt het sacram5t ex op]e op]ato1 zond] dat er iets &]s ( iets me] 9 d5 ontvang] geeis*t wordt dan het zuiv] negatieve non obicem pon]e1 ,trid4 ,,vii c4 #f-h4 ,re$s ,augu/9us _h het v]s*il tuss*5 de sacram5t5 des ,o4 en des ,n4 ,v]bonds da>9 gezo*t1 dat sacram5ta novi te/am5ti dant salutem1 sacram5ta vet]is te/am5ti promis]unt salvatorem1 ,en>r4 9 ,ps4 #gc1 #b4 ,de s*ola/iek w]kte dit zoo uit1 dat de sacram5t5 des ,o4 ,v41 wl z d5 toekom/ig5 ,*ri/us praefigure]d51 ge5 kra*t 9 zi*zelve hadd51 om de g5ade m$e te deel5 ma> alle5 w]kt5 uit en door het gelo(4 ,ond] het ,o4 ,te/4 kwam dus alles aan op het opus op]ans1 d4 i4 op het geloovig subject1 dat na> d5 toekom/ig5 ,*ri/us he5zag4 ,ma> b de sacram5t5 des ,n4 ,t4 is dat &]s2 het (f] van ,*ri/us is gebra*t1 en da>om w]k5 de sacram5t5 ?ans p] se1 propria virtute1 ex op]e op]ato4 ,deze laat/e uitdrukk+1 die door ,willem van ,aux]re en ,alex&] van ,hales 9 de !ologie w]d +evo]d1 vormde e]/ nog ge5 teg5/ell+ da>m$e1 dat 9 d5 ontvang] van het sacram5t e5 zek]e dispositie geeis*t w]d1 --,?omas zegt bv4 nog1 dat virtus sacram5torum praecipue e/ ex fide passionis ,*ri/i1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fb art4 #e ad #b-- ma> gaf alle5 te k5n51 dat de ,n4 ,t4 sacram5t5 uit het volbra*te ld5 van ,*ri/us de kra*t ontvang5 hadd5 ad conf]5dum gratiam ju/ificantem1 ,?omas1 ib4 art4 #f4 ,ma> de h&hav+ van dit objectief1 causatief k>akt] d] sacram5t5 leidde er dan vanzelf toe1 om de v]eis*te dispositie 9 d5 ontvang] hoe lang] hoe me] te v]zwakk5 en t5 slotte tot het negatieve non obicem oppon]e te v]m9d]54 ,vroeg] w]d b deze uitdrukk+1 die re$s b ,augu/9us1 ,ep4 #ih1 #i voorkomt1 aan e5e positieve gez9dheid1 aan e5 bonus motus inf]ior g$a*t4 ,ma> de ,n4 ,t4 sacram5t5 w]kt5 ex op]e op]ato en slot5 van de zde des ontvang]s alle kra*t en v]di5/e uit2 e5 bonus motus is e*t] volg5s ,rome v]di5/elk en da>om voor het sacram5t onnoodig2 ja zelfs de zev5 praep>ationes1 die 9 volwass55 aan d5 doop voorafgaan1 hebb5 nog e5 m]itum de congruo en zn da>om voor het sacram5t ov]bodig2 het sacram5t w]kt de g5ade 9 elk1 die niet opzettelk zi* v]h>dt1 die ge5 positieve h9d]nis 9 d5 weg legt1 die negatief en passief er zi* ond] v]h\dt1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #eha4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #dgi f4 ,bell>m9us1 de sacr4 9 g5]e ,,ii #a sq4 ,sim>1 ,dogm4 #fhf4 ,de g5ade1 die door de sacram5t5 meeg$eeld wordt1 is de gratia habitualis1 infusa1 sanctificans1 hetz deze1 gelk 9 d5 doop1 voor het e]/ wordt ges*onk51 ( gelk 9 de boete1 na v]lies v]nieuwd1 ( ook1 als 9 de &]e sacram5t51 v]me]d]d wordt4 ,da>van is nog ond]s*eid5 de gratia sacram5talis1 die aan de gratia sanctificans nog e5 div9um auxilium ad consequ5dum f9em sacram5ti toevoegt1 b de v]s*ill5de sacram5t5 v]s*ill5d is en 9 /aat /elt1 om dat speciale doel te b]eik51 dat aan i$] sacram5t 9 het bzond] eig5 is1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fb art4 #b4 ,en e9delk zn er nog drie sacram5t51 doop1 confirmatie en ord5+1 die1 behalve deze g5ade1 nog e5 "* indelebilis indrukk51 ,trid4 ,,vii c4 #i4 ,de k]kvad]s zeid5 re$s1 dat de doop e5 gee/elk teek5 en zegel 01 dat op d5 doopel+ afg$rukt w]d2 ev5als e5 teek51 dat e5 soldaat 9 de h& gebr& wordt1 dez5 altd k5n5 doet en v]pli*t5 blft4 ,zoo drukt ook de doop e5 1 nota1 "*1 op1 dat nooit v]lor5 gaat1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #gcd4 ,de s*ola/iek bra*t ook dit le]punt tot v]d]e ontwikkel+4 ,z oms*reef het "* als e5 habitus ( virtus1 welke d] ziel w]d +$rukt en d5 m5s* re*t en ma*t gaf ad cultum div9um4 ,drie sacram5t5 to* w>5 er1 die d5 m5s* inlfd5 9 e5 v]s*ill5d5 hi]>*is*5 /& en hem onh]roepelk als lid da>van voor ,god1 engel5 en m5s*5 d$5 k5n54 ,de doop lft 9 9 d5 /atus fidei g5itae1 s*eidt de geloovig5 van de ongeloovig5 af en maakt ons ,*ri/us als ons gee/elk ho(d gelkvormig2 de confirmatie lft 9 9 d5 /atus fidei roboratae1 s*eidt de /]k5 van de zwakk5 af en maakt ons tot /rd]s ond] ,*ri/us als kon+2 de ord5+ lft 9 9 d5 /atus fidei multiplicatae1 s*eidt de prie/]s van de leek5 en v]heft h5 tot gelkvormigheid aan ,*ri/us als hoogeprie/]4 ,het is e5 signum dispositivum1 di/+uitivum1 configurativum1 obligativum1 dat d5 m5s* ,gode toewdt1 hem tot zn di5/ v]pli*t1 en nooit1 zelfs niet 9 de v]lor551 uitgewis*t wordt1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #eib4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #fc4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vi #f4 ,bell>m9us1 de sacr4 ,,ii #ah-bb4 ,deze le] w]d door de ,re=matie e5p>ig v]worp54 ,imm]s le]de de ,s*rift duidelk1 dat de sacram5t5 teek55 en zegel5 van het g5adev]bond zn1 dat z alle5 voor de geloovig5 be/emd zn en dus altd het gelo( ond]/ell51 ,mk4 #af3af1 ,hd4 #h3cg1 #ch1 #i3aa1 #ag1 #ah1 #aj3cd1 ,rom4 #d3aa enz4 ,dan alle51 wanne] het gelo( aanwezig is1 zn z middel5 9 ,gods h&1 om de onzi*tb>e go$]5 d] g5ade te beteek55 en te v]zegel51 ,hd4 #b3ch1 #bb3af1 ,ef4 #e3bf4 ,voorts maakt de ,s*rift vol/rekt ge5 ond]s*eid tuss*5 de gratia sanctificans1 welke 9 het sacram5t wordt ges*onk51 en e5e da>van v]s*ill5de1 speciale gratia sacram5talis2 want de g5ade1 die 9 het sacram5t v]zegeld wordt1 is ge5 m9d]e ma> ook ge5 &]e1 dan die door het woord 9 het gelo( wordt ges*onk5 en die all]e]/ 9 de v]gev5de1 da>na ook 9 de heilig5de g5ade be/aat4 ,en e9delk is er 9 de ,s*rift met ge5 woord van e5 "* indelebilis sprake1 dat door doop1 confirmatie en ord5+ +$rukt wordt2 de tek/51 #b ,cor4 #a3bb1 ,ef4 #a3ac1 #d3cj1 wa>op ,bell>m9us1 t4 a4 p4 c4 #bb zi* b]oept1 h&el5 wel van e5e v]zegel+ d] geloovig5 door d5 ,h4 ,gee/ tot de toekom/ige zaligheid1 ma> gewag5 van ge5 sacram5t1 wa>aan die v]zegel+ gebond5 is1 no* van e5 afzond]lke habitus ( virtus1 wa>9 die v]zegel+ z\ be/aan4 ,al is het dan ook wa>1 dat ,god e5 iegelk h\dt aan en oordeelt na> de mate d] g5ade1 die hem ges*onk5 is1 to* is da>m$e ge5 juridis*e aanhoorigheid aan de k]k van ,rome ( e5ige &]e k]k +$rukt1 ,calvn1 ,antid4 #g1 #i4 ,de ,lu!rs*5 zn lat] van hun oorspronkelk /&punt wel 9 zoov] afgewek51 als z de w$]geboorte b k9d]5 liet5 bew]k5 door d5 doop en ongeloovig5 9 het avondmaal het vlees* en blo$ corporeel liet5 nuttig54 ,ma> to* h&haafd5 z da>b t5 all5 tde1 dat 9 volwass55 het gelo( tot e5 heilzame ontvang/ van het sacram5t besli/ van noode 04 ,da>m$e kwam5 de ,prote/ant5 voor de taak te /aan1 om1 9 we]wil dat de w]k+ d] sacram5t5 van het gelo( afh+1 hun objectief1 reel k>akt] te h&hav54 ,b de ,rooms*5 en ook b de ,lu!rs*5 s*nt dit k>akt] bet] bewa>d1 omdat de g5adew]k+ 9 woord en sacram5t ge9corpore]d is4 ,da>5teg5 v]ke]5 de ,g]e=me]d5 s*nba> 9 e5e dubbele moeilkheid4 ,t5 e]/e to* le]5 z1 dat de g5ade door ,god wordt uitg$eeld niet p] v]bum et sacram5tum ma> alle5 cum v]bo et sacram5to4 ,en t5 twe$e h\d5 z /a&e1 dat e5e vocatio ext]na tot zaligheid onvoldo5de is1 dat b de roep+ door het woord e5e roep+ door d5 ,h4 ,gee/ bkom5 moet1 en dat dus p] consequ5tiam het sacram5t zond] me]1 zond] bzond]e w]k+ des ,h4 ,gee/es 9 het h>t d] geloovig51 aan zn doel niet beantwoordt4 ,to* is hi]m$e de realiteit en objectiviteit van het sacram5t 9 het m9/ niet te niet g$aan4 ,want #a de b& tuss*5 teek5 en beteek5de zaak 9 het sacram5t is ge5 &]e ma> ook ge5 m9d]e dan die1 welke tuss*5 het woord des evangelies en d5 p]soon van ,*ri/us be/aat4 ,wie het woord geloovig aanneemt1 krgt wa>lk na> ,gods bel(te ,*ri/us tot zn deel2 en ev5zoo1 wie het sacram5t geloovig ontvangt1 ontvangt op diezelfde wze en na> diezelfde bel(te ,gods d5 gans*5 ,*ri/us met al zne weldad5 en go$]54 ,wie da>5teg5 het woord door ongelo( v]w]pt1 v]w]pt da>m$e ,*ri/us zelv51 al is het dat h het woord gehoord en zelfs hi/oris* aang5om5 heeft2 en op dezelfde wze1 wie het sacram5t v]smaadt1 v]smaadt da>m$e ,*ri/us zelv52 al ontvangt h het teek51 h wordt niet deela*tig de beteek5de zaak4 ,en regel geldt voor beide2 objectief blft de b& voor woord en sacram5t met ,*ri/us be/aan2 want die b& is door ,god zelv5 gelegd4 ,h heeft gezegd3 indi5 iem& mn woord en mn sacram5t geloovig ontvangt1 h zal niet v]lor5 gaan 9 d] eeuwigheid4 #b ,rooms*5 en ,lu!rs*5 v]zek]5 aan het sacram5t ge5 &]e1 bet]e realiteit1 dan die er ook na> ,g]ef4 beld5is aan toekomt4 ,imm]s is er tot zaligheid niet &]s ma> ook niet m9d] en me] noodig dan de gans*e ,*ri/us1 die 9 woord en sacram5t aangebod5 en door het gelo( aang5om5 wordt2 en m5 kan niets s*rikkelk]s do51 dan di5zelfd5 ,*ri/us 9 en met het woord en sacram5t v]w]p54 ,( ongeloovig5 dan corporeel en locaal 9 de teek55 van brood en wn het eig5 vlees* en blo$ van ,*ri/us et51 doet aan de objectiviteit van het sacram5t niets af1 is geheel onnut1 en /rekt ook niet tot v]zw>+ van het oordeel1 want de z$elke v]w]p+1 d4 i4 het ongelo( is de groote zonde4 ,de g5ade ,gods 9 ,*ri/us is van gee/elke natuur en kan da>om alle5 gee/elk aang5om5 word54 #c ,ook de ,lu!rs*5 durv5 b volwass55 d5 eis* des gelo(s voor de ontvang/ van het sacram5t niet lat5 v>54 ,b k9d]5 lat5 z ev5als de ,rooms*5 de w$]geboorte door d5 doop tot /& kom51 ma> k9d]5 vorm5 e5e eig5e categorie1 die volg5s ,g]ef4 beld5is 9 ge5 enkel opzi*t 9 ongun/ig] conditie v]ke]t dan volg5s ,lu!rs*e en ,rooms*e confessie4 ,b volwass55 e*t] is het gelo( v]eis*te4 ,en zelfs de ,rooms*5 eis*5 9 dat geval1 dat de ontvang] van het sacram5t ge5 h9d]nis 9 d5 weg legg5 zal4 ,volg5s beid5 w]kt dus het sacram5t niet absoluut ex op]e op]ato4 ,er zn gevall51 wa>9 het sacram5t niet w]kt1 d4 i4 ge5 g5ade s*5kt1 en to* zn objectief k>akt] beh\dt4 ,de s*ola/iek le]de nog e5p>ig1 dat qui s9e fide vel ficte acc$unt1 sacram5tum1 non rem1 suscipiunt1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #d4 ,en de ,rooms*e !ologie h&elt nog altd ov] de vraag1 ( het sacram5t1 dat e]/ door e5 obex v]worp5 w]d1 ook lat] zne w]k+ nog kan do51 ,s*wane ,d4 ,g4 ,,iv #cga4 ,jans51 ,prael4 ,!ol4 ,,iii #ccj4 ,de g5adew]k+ gaat volg5s ge5 enkele beld5is altd tegelk met het sacram5t gepa>d4 ,en to* wordt desniettem9 de objectiviteit1 en de b& van teek5 en beteek5de zaak geh&haafd4 #d ,rooms*5 en ,lu!rs*5 /aan t5 slotte voor dezelfde moeilkheid als de ,g]e=me]d51 dat is1 voor de vraag1 wanne] en 9 welk geval de sacram5t5 d5 ontvang]s tot heil v]/rekk5 en g5ade hun me$eel54 ,de vraag is dezelfde1 als die vroeg] b de roep+ door het evangelie zi* voorde$4 ,da> w]d z beantwoord 9 dez5 z91 dat b de vocatio ext]na e5e vocatio int]na bkom5 moe/4 ,en niet &]s is het b het sacram5t4 ,de door ,rooms*5 en ,lu!rs*5 gele]de unio sacram5talis1 hoe innig ook1 is to* niet1 zond] me]1 9 /aat1 om de g5ade m$e te deel51 want dan z\ z ha> altd en ov]al en 9 alle gevall5 moet5 m$$eel54 ,er moet b de volwass55 van d5 kant van het subject iets bkom52 de obex moet wegg5om5 en het gelo( moet er voor 9 de plaats ge/eld word54 ,objectief is het sacram5t wel voldo5de2 9 het sacram5t wordt ev5 reel als 9 het woord de gans*e ,*ri/us ges*onk54 ,ma> 9 het subject is noodig1 dat zn v]/& v]li*t1 zn wil gebog5 wordt1 om het sacram5t wa>lk te v]/aan en aan te nem54 ,zegt m51 dat het ongelo( de s*uld is van het subject1 dan spreekt m5 de wa>heid1 ma> noemt m5 de laat/e en diep/e oorzaak van het ond]s*eid niet1 hetwelk b het gebruik5 van het sacram5t1 ev5als b het hoor5 van het woord1 wa> te nem5 valt4 ,en da>om zeid5 de ,g]e=me]d51 dat al wordt ,*ri/us wel t] dege objectief1 wa>lk en ern/ig aan alle gebruik]s van het sacram5t aangebod5 gelk 9 het woord aan all5 die het hoor51 er to* subjectief e5e w]k+ des ,h4 ,gee/es noodig 01 om de w>e kra*t van het sacram5t te g5iet54 ,non omnibus promiscue1 s$ electis ,dei tantum1 ad quos int]ior et efficax ,spiritus op]atio p]v5it1 prosunt signa1 ,cons4 ,tigur4 b ,niemey] #bji4 #e ,voor de geloovig51 voor h51 die de sacram5t5 9 het gelo( ontvang5 en g5iet51 zn z teek55 en zegel5 van het v]bond d] g5ade4 ,met het oog op de vel51 die het sacram5t ontvang5 en to* niet geloov51 w]d re$s door ,gom>us1 disp4 de sacr4 #ca4 ,ess5ius1 ,comp4 ,!ol4 dogm4 ,,xi #f4 ,kantt4 op #a ,cor4 #g3ad1 tuss*5 e5 9- en uitw5dig v]bond ond]s*eid gemaakt4 ,en to5 de /aat d] k]k hoe lang] hoe me] e5 s*eid+ en teg5/ell+ tuss*5 beide aanwees1 gaf deze di/9ctie tot telk5s h]haald5 twi/ aanleid+4 ,aan de e5e zde w]d bewe]d1 dat er 9 het ,o4 ,t4 e5 uitw5dig v]bond _h be/aan ma> dat er nu alle5 e5 inw5dig v]bond 0 7,c4 ,vitr+a1 ,labadie enz472 aan de &]e zde zeid5 vel51 dat er ook ?ans nog e5 uitw5dig v]bond be/ond1 wa>9 all51 die beld5is d$51 deelg5oot5 w>5 en op de sacram5t5 re*t en aanspraak hadd5 7,sw>te1 van ,e]de1 ,janssonius74 ,en tuss*5 beid5 /ond5 z 91 die uit- en inw5dig v]bond op m9 ( me] gelukkige wze tra*tt5 te v]e5ig5 7,koelman1 ,appelius1 ,ba*i5e1 ,kessl]71 cf4 ,vitr+a ,,vi #cfa-cih4 ,ind]daad wet5 de oud]e !olog5 en beld5iss*rift5 van zulk e5e s*eid+ niets af4 ,9- en uitw5dig v]bond zn ev5m9 twee v]bond51 als onzi*tb>e en zi*tb>e k]k twee k]k5 zn4 ,en de sacram5t5 kunn5 da>om niet alle5 zn teek55 en zegel5 van e5 uitw5dig v]bond1 wa>op ook on]g]lke onbeg5adigd50 re*t z\d5 hebb54 ,z zn ge5 beve/ig+ alle5 van de s5t5tie des evangelies1 dat1 wie gelo(t1 zalig wordt1 ma> z zn voor de geloovig5 zegel5 van het gans*e g5adev]bond1 van al zne bel(t51 van d5 gans*5 ,*ri/us en al zne weldad54 ,z v]zek]5 da>om niet ma> e5e algeme5e wa>heid1 do* z zn zegel5 aan de bel(te3 ,ik b5 uw ,god en uws zaads ,god2 z /ell5 ons voor1 zo[el hetg5e ,god ons te v]/aan geeft door zn woord als hetg5e ,h inw5dig doet 9 onze h>t51 bondig en va/ mak5de de zaligheid1 die ,h ons m$$eelt1 ,n$4 ,gel4 #cc2 z gev5 ons ze bet] te v]/aan en v]zegel5 ons1 dat ,god ons van wege het e5ige sla*t(f] van ,*ri/us1 aan het kruis volbra*t1 v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev5 uit g5ade s*5kt1 ,cat4 ,heid4 #ffv4 ,da>m$e is niet ontk5d1 dat z1 die het sacram5t zond] gelo( ontvang51 niet e5ige tdelke vru*t da>van z\d5 g5iet51 want ,god is rk 9 b>mh>tigheid en s*5kt zelfs vele weldad5 aan h51 die zn woord en sacram5t 9 ongelo( v]w]p51 cf4 deel ,,iii #diav4 ,ma> de volle1 w>e vru*t d] sacram5t5 is1 ev5als die van het woord1 alle5 voor de geloovig54 ,z word5 er door v]zek]d van hunne zaligheid4 ,uit dit alles volgt de wa>de d] sacram5t54 ,noodzakelk zn z niet op zi*zelf1 want ,god behoefde ze niet 9 te /ell52 en zn v]bond en g5ade1 zn woord en bel(te zn1 als die van e5 wa>a*tig ,god1 va/ g5oeg1 dan dat z de beve/ig+ d] sacram5t5 van noode z\d5 hebb51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ad1 #c4 #f4 ,noodzakelk zn z ook niet 9 absolut5 z9 t] zaligheid1 want de ,s*rift b9dt de zaligheid alle5 aan het gelo(1 ,joh4 #c3af1 ,mk #af3af1 en ,rooms*5 en ,lu!rs*51 (s*oon s*nba> de vol/rekte noodzakelkheid le]5de en da>om d5 nooddoop v]d$ig5de1 h\d5 dit 9 de practk niet vol en zegg5 bv4 met ,augu/9us1 dat 9 het geval van d5 moord5a> aan het kruis de blo$doop d5 wat]doop v]vangt4 ,niet privatio ma> contemptus sacram5ti maakt s*uldig voor ,god4 ,ma> desniettem9 hebb5 d sacram5t5 groote wa>de4 ,omdat w ge5 gee/5 ma> z9nelke1 a>ds*e s*epsel5 zn1 die het gee/elke niet &]s dan ond] z9nelke vorm5 kunn5 v]/aan1 heeft ,god de sacram5t5 +e/eld1 opdat w door het zi5 van die teek55 e5 bet] inzi*t z\d5 v]krg5 9 zne weldad51 e5 kra*tig] beve/ig+ z\d5 ontvang5 van zne bel(t5 en alzoo 9 ons gelo( z\d5 ge/eund en v]/]kt word54 ,de sacram5t5 w]k5 het gelo( niet1 ma> z v]/]k5 het1 gelk de tr\wr+ de liefde4 ,z /ort5 ge5 physis*e g5ade 91 ma> s*5k5 d5 gans*5 ,*ri/us1 di5 de geloovig5 re$s bezitt5 door het woord1 do* z s*5k5 hun di5zelfd5 ,*ri/us op e5e &]e wze en langs e5 &]5 weg en v]/]k5 het gelo(4 ,en voorts v]nieuw5 z d] geloovig5 v]bond met ,god1 /]k5 h5 9 de geme5s*ap van ,*ri/us1 sluit5 h5 ond]l+ te nauw] aane51 zond]5 h5 af van de w]eld1 en betuig5 aan engel5 en m5s*51 dat z het volk ,gods1 de geme5te van ,*ri/us1 de communio sanctorum zn1 ,m4 ,vitr+a ,,vi #dbb4 #dcg4 #g4 ,het getal d] sacram5t5 wordt ze] v]s*ill5d bepaald1 alna>mate het begrip sacram5t eng] ( ruim] g5om5 wordt4 ,als met ,augu/9us gezegd wordt3 omne signum sacrum e/ sacram5tum1 wordt het getal ze] uitgebreid4 ,en ook als met ,calvn ond] sacram5t5 al die teek55 word5 v]/aan1 welke ,god ooit aan m5s*5 gaf1 om h5 te v]gewiss5 van de wa>heid zn] bel(t51 geeft de ,h4 ,s*rift ons e5e gans*e reeks van sacram5t51 ,in/4 ,,iv #ad1 #ah4 ,de ,g]e=me]d5 teld5 er dan ook vele op1 vooral to5 lat] de le] d] v]bond5 uitgew]kt w]d en i$] v]bond en elke v]bondsb$eel+ het noodig getal sacram5t5 hebb5 moe/4 ,zoo telde m5 soms 9 het w]kv]bond vr d5 val1 (s*oon er to5 to* eig5lk van ge5 middel5 d] g5ade sprake kon zn1 d5 sabbat en het p>ads1 d5 boom d] k5nis en d5 boom des lev5s als sacram5t5 op4 ,en 9 de ,oudte/am5tis*e b$eel+ van het g5adev]bond w]d5 niet alle5 besnd5is en pas*a1 ma> dikw]f ook de uitdrv+ uit het p>ads1 het mak5 van rokk51 de (f]&e van ,abel1 de boog van ,noa*1 de doorgang door de ,roode ,zee1 het manna1 het wat] uit de rots1 de kop]5 slang1 ,a>ons /af1 ,gideons vlies1 ,hiskia's zonnewz] enz4 als sacram5t5 bes*\wd1 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vi #ej-ed4 ,witsius4 ,oec4 fo$4 ,i #f4 ,,iv #g4 #aj4 ,moor ,v #beh-bfg4 ,aan de ,n4 ,te/4 sacram5t5 toegekom51 vatte m5 e*t] het begrip t]/ond 9 eng] z9 op en bep]kte hun getal tot twee1 al is het1 dat ,calvn de h&oplegg+1 ,in/4 ,,iv #ad1 #bj en ,lu!r en ,melan*ton de absolutie1 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] #agc4 #bjb soms nog e5 sacram5t noemd54 ,rome e*t] breidde het getal sacram5t5 tot zev5 uit en vo]de da>naa/ nog e5 groot getal van zoog5aamde sacram5talia 94 ,het ond]s*eid tuss*5 beide be/aat da>91 dat de sacram5t5 door ,god1 de sacram5talin door de k]k zn +e/eld2 g5e w]k5 door de van ,god hun v]le5de kra*t1 deze door de voorb$e en zeg5+ d] k]k2 de e]/e bew]k5 onmiddellk des m5s*5 inn]lke heilig+1 de laat/5 drag5 da>toe sle*ts b door het v]le55 van ond]ges*ikte g5ad5 en het bew>5 voor tdelke onheil52 de sacram5t5 zn noodzakelk kra*t5s ,gods gebod1 de sacram5talin zn door de k]k als nuttig en heilzaam aanbevol54 ,tot de sacram5talin behoor5 voorw]p5 als k]k51 alt>51 prie/]lke kle$]51 kelk51 klokk51 wat]1 olie1 z\t1 brood1 wn1 palm5 enz41 die door de k]k gewd en voor het godsdi5/ig gebruik word5 afgezond]d1 en voorts de h&el+5 van bezw]5 en zeg551 welke de k]k aanw5dt1 om zak5 en p]son5 aan d5 boosa>dig5 invlo$ des duivels te onttrekk5 en op het heilig erf d] k]k ov] te br5g54 ,voor ,rome to* is de s*epp+ van veel lag]e orde dan de h]s*epp+2 de s*epp+ is natuur1 de h]s*epp+ is g5ade1 d4 w4 z4 elevatio naturae2 de w]eld draagt e5 pr(aan k>akt] en /aat bov5di5 ond] invlo$ van ,satan2 al wat da>om uit de w]eld 9 d5 di5/ d] k]k ov]gaat1 moet aan de ma*t van d5 duivel onttrokk5 en tot d5 di5/ van ,god gewd en gezeg5d word54 ,t]wl alzoo de sacram5talin de groote omhe9+ vorm51 die de k]k s*eid5 van de w]eld1 zn de sacram5t5 de middel51 wa>door ,god de l$5 d] k]k inw5dig heiligt1 de bov5natuurlke g5ade me$eelt en zne natuur deela*tig maakt4 ,z zn de middel5 tot v]loss+ en opheff+ van de gans*e zi*tb>e s*epp+1 welke 9 de vi] elem5t51 die z gebruik51 n4l4 wat]1 olie1 brood en wn1 g]epres5te]d wordt1 en zn zev5 9 getal1 omdat z1 het getal d] ,godheid met het getal d] w]eld v]b9d5d1 door de bov5natuurlke g5ade de gans*e s*epp+ heilig5 en tot d5 di5/ ,gods wd54 ,de doop1 door ,*ri/us +e/eld1 ,mt4 #bh3ai1 neemt niet alle5 alle s*uld en /raf d] zonde weg1 ma> bevrdt ook van de smet d] zonde1 plant het beg9sel d] g5ade en heiligheid1 de kiem des nieuw5 lev5s door de w$]geboorte 9 de ziel 91 en maakt alzoo d5 m5s* tot e5 lev5d lid van ,*ri/us' my/ieke li*aam en neemt hem op 9 de geme5s*ap met d5 drieenig5 ,god4 ,gelk ,adam door het donum sup]additum 9 e5e hoog]e w]eld1 9 het rk d] g5ade1 intrad1 zoo wordt de g$oopte 9 d5 /& d] bov5natuurlke heiligheid v]hev54 ,ma> ev5als ,adam de ges*onk5 g5ade door zn vren wil te bew>5 _h1 zoo moet ook de ,*ri/5 door zn vren wil de doopsg5ade zi* toeeig554 ,om hem da>toe kra*t te s*5k51 di5t het twe$e sacram5t1 de confirmatie ( het vormsel4 ,de ,rooms*5 kunn5 niet bewz51 dat ,*ri/us dit sacram5t +e/eld en aan de apo/el5 bevol5 heeft1 ma> z moet5 dit to* geloov5 omdat de k]k het zegt1 en b]oep5 zi* da>om op ,hd4 #h3ae1 #ai3f1 ,hebr4 #f3b1 wa> alle5 sprake is van buit5gewone gav5 des ,h4 ,gee/es1 die door de apo/el5 met h&oplegg+ w]d5 m$eg$eeld1 gelk uit ,hd4 #h3ah1 #aj3dd1 #de cf4 #a ,cor4 #ad3a1 #ae1 #cg duidelk blkt4 ,behalve 9 h&oplegg+ be/aat het vormsel voorts 9 zalv+ en 9 het uitsprek5 van e5e =mule door d5 biss*op1 welke aan de ,h4 ,s*rift geheel onbek5d en e]/ langzam]h& 9 de k]k +evo]d is4 ,volg5s ,rome v]le5t dit sacram5t nu aan de g$oopte k9d]51 als z tot het gebruik hunn] r$e gekom5 zn1 de kra*t des ,h4 ,gee/es1 om het 9 d5 doop ontvang5 lev5 d] g5ade te bew>5 en het gelo( /&va/ig met woord en daad te beld54 ,deze kra*t des nieuw5 lev5s wordt gevo$ en v]/]kt door het d]de sacram5t1 dat des alta>s ( d] eu*>i/ie g5oemd1 wa>9 ,*ri/us zelf met zne ,goddelke en m5s*elke natuur teg5woordig is1 zi* op onblo$ige wze voor de zond5 op(f]t en zn wa>a*tig li*aam en blo$ aan de communicant5 tot vo$+ hunn] ziel te g5iet5 geeft4 ,omdat e*t] het lev5 d] g5ade b 's m5s*5 zwakheid door all]lei zonde s*ade kan ld5 en v]lor5 kan gaan1 heeft ,*ri/us e5 vi]de sacram5t1 dat d] boete1 +e/eld1 t5 e9de zne heiligmak5de g5ade te h]/ell5 ( te v]nieuw54 ,voor de in/ell+ door ,*ri/us b]oept ,rome zi* op de ma*t1 welke ,*ri/us aan zne apo/el5 v]le5d heeft om zond5 te v]gev51 ,mt4 #af3ai1 #ah3ah1 ,joh4 #bj3bb1 #bc4 ,nu /aat deze la/gev+ van ,*ri/us wel va/1 ma> met ge5 woord wordt gezegd1 dat z het k>akt] draagt van e5 sacram5t2 e5 teek5 ontbreekt eraan en ,rome weet niet &]s te zegg5 dan dat het b]\w1 de beld5is en de g5eg5heid om te voldo5 het teek5 9 dit sacram5t d] boete zn4 ,het sacram5t d] boete is dan ook b ,rome e5 re*tbank geword51 wa>9 de prie/] de 9 de bie*t bel$5 zond51 na> d5 maat/af d] libri po5it5tiales beoordeelt en1 (s*oon van de s*uld en de eeuwige /raf vrsprek5d1 to* met all]lei tdelke /raff5 op a>de ( 9 het vagevuur boet5 doet1 die e*t] dan we] door aflat5 kunn5 word5 kwtges*old54 ,het sacram5t van het heilig oliesel di5t niet tot g5ez+ van d5 kranke1 gelk de aangevo]de bewsplaats ,jak4 #d3ad z\ do5 v]wa*t51 ma> tot voorb]eid+ van d5 /]v5de voor d5 dood2 de zalv+ met heilige olfolie duidt de zalv+ des ,h4 ,gee/es1 de m$$eel+ d] g5ade aan1 die de ziel van h>e gebrek5 bevrdt en tot d5 laat/5 /rd de noodige kra*t v]le5t4 ,b deze vf sacram5t5 kom5 dan nog het sacram5t d] ord5+1 dat d5 prie/] door e5e ambtelke gave des ,h4 ,gee/es van d5 leek ond]s*eidt en hem de ma*t s*5kt1 om 9 de mis brood en wn 9 het li*aam en blo$ van ,*ri/us te v]&]5 en d5 b]\:ebb5d5 zonda> 9 ,*ri/us' naam de zond5 te v]gev52 en het sacram5t des huwelks1 dat d5 e*telk5 /aat na> het woord van ,ef4 #e3be tot e5 afbeeldsel van de v]e5ig+ tuss*5 ,*ri/us en zne geme5te maakt1 da>toe de gehuwd5 niet alle5 door natuurlke b&5 ma> door bov5natuurlke g5ade aan elk&] v]b9dt en hun de kra*t s*5kt1 om 9 w$]zds*e liefde te volh>d5 tot d5 dood en hunne k9d]5 9 de vreeze ,gods op te vo$54 ,cf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fe sq4 ,trid4 ,sess4 #g4 #ac4 #ad4 #ba-bd4 ,cate*4 ,rom4 p>s ,,ii4 ,bell>m9us1 ,controv4 ,tom4 ,,iii enz4 ,van ,prote/ants*e zde is dit zev5tal sacram5t5 soms bov5mate v]he]lkt1 bv4 door ,leibniz1 ,sy/4 d] ,!ol4 ,ma9z #ahbe ,s4 #aie f4 ,goe!1 ,aus me9em ,leb5 ,,ii #agi4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bbg4 ,bild]dk1 ,op/ell5 ,i #fa4 ,briev5 ,,iv #fh4 #agd ,v #db enz4 ,zelfs kwam er telk5s hi] en da> e5 /rev5 op1 om het aantal sacram5t5 en c]emonin uit te breid5 en de ,prote/ants*e k]k5 met d5 symbolis*5 ritus van ,rome te v]rk54 ,to* be/aat er ge5 r$51 om op begrip en getal van ,rome's sacram5t5 jalo]s* te zn4 ,b alle wa>de]+ van het s*oone1 dat er zi* 9 uitspreekt1 is to* voor d5 ,prote/ants*5 ,*ri/5 dit re$s van te vor5 besliss5d1 dat voor de vf door ,rome aan doop en avondmaal toegevoegde sacram5t5 het ,s*riftuurlk bews ontbreekt4 ,soms wordt dit van ,rooms*e zde op5h>tig erk5d4 ,zoo zegt bv4 ,deh>be1 ,v]kl>+ d] ,ka?4 ,gelo(s- en ,z$ele] ,,iv #agd van het vormsel1 dat w n]g5s lez51 dat ,*ri/us dit sacram5t +e/eld ( aan zne discipel5 v]ord5d heeft het toe te di554 ,en dit geldt 9 dezelfde mate van bie*t en laat/e oliesel1 van huwelk en prie/]wd+4 ,ma> afg$a*t hi]van1 wat b]eikt ,rome met al deze sacram5t58 ,het s*nt1 dat de s*at en de uitdeel+ d] g5ade b ,rome buit5gewoon rk is1 ma> feitelk is deze zoo arm1 dat telk5s sle*ts e5 kle9 g$eelte d] zond5 en /raff5 v]gev5 wordt en v]gev5 kan word5 en dat er telk5s e5 nieuw sacram5t van noode is1 om g5ade m$e te deel5 en van /raff5 te ontslaan4 ,ja1 al heeft m5 doop en avondmaal1 boete en laat/e oliesel g5ot51 dan blft to* nog na dit lev5 e5 boet$o5+ 9 het vagevuur noodig4 ,zond5 en /raff5 word5 door ,rome zoo e9deloos v]deeld en gesplit/1 dat alle sacram5t5 saam met de aflat5 erb da>van nog niet volkom5 bevrd5 kunn54 ,hi] /aat wel teg5ov] dat de heilig5 het zoov] kunn5 br5g51 dat z zelfs ov] v]di55 en d5 !saurus m]itorum v]me]d]54 ,ma> dat is uitzond]+2 het is sle*ts mogelk voor heilig51 die behalve de praecepta de consilia volbr5g5 en e5 uitsluit5d religieus lev5 leid51 en v]s*aft hunzelv5 ge5 zek]heid ( troo/4 ,de gewone ,rooms*e ,*ri/51 die te midd5 d] w]eld leeft1 v]ke]t 9 nog groot]e mate 9 onzek]heid2 h blft tot zelfs na zn dood toe teg5ov] ,god /aan als teg5ov] e5 ,re*t]1 aan wi5 h te voldo5 en di5 h nog door all]lei boet$o5+5 te v]zo55 heeft4 ,zn g5ade/aat is nooit zek] en va/2 altd v]ke]t h 9 vreeze ( h er zi* wel 9 bev9dt en niet het volg5d oog5blik eruit vall5 zal4 ,en deze onzek]heid wordt 9 het m9/ niet da>door wegg5om51 dat de sacram5t5 w]k5 ex op]e op]ato4 ,want (s*oon doop1 confirmatie en ord5+ e5 "* indelebilis s*5k51 de heilig5de g5ade1 die de sacram5t5 m$$eel51 is to* altd we] v]liesba>2 h>e ontvang/ is b boete1 communie1 laat/e oliesel1 huwelk van b]\wvolle /emm+ afhankelk2 en ook1 wa> z ges*onk5 wordt1 bevrdt z niet van alle /raf2 satisfactio op]is blft er altd nog noodig1 tot na dit lev5 9 het vagevuur toe4 ,en wat soort van g5ade is het1 welke de ,rooms*e ,*ri/5 9 het sacram5t ontvangt8 ,ge5 g5ade d] v]gev+ en d] aannem+ tot k9d]51 ma> e5e g5ade1 die als e5 donum sup]additum aan de natuur toegevoegd wordt1 die nooit n wordt met d5 m5s*1 en hem da>om f het kloo/] b9n5drft f 9 de w]eld e5 duali/is* lev5 doet leid54 ,da>teg5ov] heeft de ,prote/ants*e ,*ri/5 aan het woord en aan de twee door ,*ri/us +e/elde sacram5t5 g5oeg4 ,h heeft da>91 indi5 h ze 9 het gelo( aanneemt1 d5 gans*5 ,*ri/us1 d5 voll5 s*at zn] v]di5/51 de volkom5e g]e*tigheid en heiligheid1 de onv]brekelke geme5s*ap met ,god4 ,van alle s*uld is h bevrd1 van alle /raf on!v54 ,9 d5 doop is h da>van v]zek]d en 9 het avondmaal wordt h voortdur5d 9 dat gelo( v]/]kt en beve/igd4 ,zoo heeft h ge5 ap>te g5ade 9 confirmatie1 boete en laat/e oliesel me] van noode1 want door woord1 doop en avondmaal ontvangt h alle g5ade1 welke h 9 lev5 en /]v51 voor td en eeuwigheid behoeft4 ,zn e5ige troo/ is1 dat h het eig5dom van ,*ri/us is2 9 di5 troo/ leeft1 9 di5 troo/ /]ft h4 ,*ri/us heeft alles voor hem volbra*t2 van hem wordt ge5 boete ( /raf geeis*t1 no* 9 dit no* 9 het toekom5de lev54 ,en al deze g5ade1 die de ,*ri/5 ontvangt1 /aat zoo we9ig bov5 de natuur ( teg5 ha> ov]1 dat z veele] al het natuurlke v]nieuwt en heiligt4 ,als h huwt1 heeft h da>om ge5 nieuwe1 sacram5teele g5ade van noode1 want het huwelk is kra*t5s zn oorsprong heilig1 en behoeft dus niet bov5 zne in/ell+ v]hev5 ma> moet sle*ts 9 zne natuurlke ord5+ h]/eld en v]nieuwd word54 ,( als h e5 opzi5]sambt bege]t1 wordt h niet door e5 sacram5teele g5ade 9 e5 bzond]5 /& +elfd ma> van ,gods wege tot e5 di5/ 9 zne k]k g]oep5 en da>toe door dezelfde g5ade van ,*ri/us bekwaamd4 ,9 doop en avondmaal bezit de ,prote/ants*e ,*ri/5 one9dig me] dan de ,rooms*e 9 zne zev5 sacram5t52 want niet het aantal sacram5t5 besli/ ma> de in/ell+ van ,*ri/us en de volheid van g5ade1 welke ,h er9 me$eelt4 ,cf4 ov] de ,rooms*e sacram5t53 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ai4 ,*ami]1 ,pan/r4 ca?4 ,loc4 ,,iv lib4 #d4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #dg4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix qu4 #ca4 ,moor ,v #ccj sq4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xix #fj sq4 ,hase1 ,prot4 ,polemik #dad f4 ,ts*ack]t1 ,evang4 ,polemik #fg f4 enz4 #eb4 ,,de ,,doop4 #a4 ,de doop 9 het ,n4 ,te/4 w]d 9 de dag5 des ,o4 ,v]bonds voorb]eid door de besnd5is1 die door ,god uitdrukkelk aan ,abraham w]d voorges*rev51 ,g54 #ag3a,ov4 ,volg5s ,h]odotus ,,ii #cf4 #ajd kwam de besnd+ ook b de ,egypt5>51 ,ph5icirs en ,syrirs voor4 ,de ,g]e=me]d51 bv4 ,witsius1 ,aegypt4 ,,iii #f1 #aa4 #ab1 ,m>ck1 ,m$4 ,!ol4 #bi1 #h1 tra*tt5 dit getuig5is wel te we]legg5 ( ook aan te toon51 dat deze volk5 ha> van ,israel hadd5 ov]g5om54 ,ma> dit gevoel5 is onh\dba>4 ,b de ,egypt5>5 0 z re$s 9 ov]\de td51 al?ans voor de prie/]s1 9 gebruik4 ,en nieuw]e e?nologis*e ond]zoek+5 hebb5 bov5 all5 twfel 9 het li*t ge/eld1 dat de besnd5is e5e ple*tigheid is1 die b tal van volk5 9 ,azi1 ,am]ika1 ,afrika en zelfs ,au/rali voorkomt1 ,delitzs* op ,g54 #ag4 ,art4 ,bes*neidung 9 ,h]zog4 ,glassb]g1 ,die ,bes*neidung 9 ihr] ges*i*tl4 e?nogr4 relig4 u4 m$ic4 ,b$eutung1 ,b]l9 ,boas #ahif4 ,ev5als ,god b de in/ell+ van tempel en prie/]s*ap1 van (f] en alta>1 van wett5 en ord5+5 ond] ,israel b be/a&e gebruik5 ond] &]e volk5 zi* aansluit1 zoo doet ,h ook b de besnd5is4 ,h neemt ze als het w>e ov]1 ma> geeft er e5e &]e1 e5e sacram5teele beteek5is aan4 ,want ond] de volk5 kwam wel de li*amelke besnd5is voor1 ma> z droeg da> ge5z9s het k>akt] van e5 sacram5t4 ,ook w]d ze da> dikw]f1 gelk b de ,egypt5>51 alle5 aan enkele p]son51 en gewoonlk niet 9 de e]/e lev5sdag5 ma> op lat]5 leeftd1 voltrokk54 ,als ,god e*t] b ,abraham de besnd5is in/elt1 dan beveelt ,h1 dat al wat mannelk is besn$5 zal word51 zo[el de di5/kne*t als de zoon des huizes2 dat die besnd5is plaats hebb5 moet t5 a*t/5 dage2 en dat z di5t als teek5 des v]bonds1 zoodat wie ha> niet ontvangt1 e5 v]bondbrek] is en uit het midd5 van zn volk moet word5 uitg]oeid4 ,al moge de besnd5is dus ook e5 sanitaire maatregel zn1 z v9dt da>9 to* ond] ,israel ha> doel niet2 hi] /rekt z tot teek5 en beve/ig+ van het v]bond d] g5ade1 welks ne1 groote1 allesomvatt5de bel(te is3 ,ik zal uw ,god zn en de ,god van uw zaad1 ,g54 #ag3g4 ,bepaaldelk is z e5 zegel van twee weldad5 van dat v]bond1 van de g]e*tigheid des gelo(s1 ,rom4 #d3aa1 en van de besnd5is des h>t51 ,deut4 #aj3af1 #cj3f1 ,j]4 #d3d1 ,rom4 #b3bh1 #bi1 ,col4 #b3aa1 dat is1 van de re*tva>digmak+ ( v]gev+ d] zond5 en van de w$]geboorte ( heiligmak+4 ,niet dat z deze weldad5 w]ktuigelk s*5kt1 want uitw5dige besnd5is zond] die des h>t5 is zond] wa>de1 ,hd4 #g3ea1 ,rom4 #b3bh1 #bi2 #c3ba1 #cj1 #a ,cor4 #g3ai1 z is e5 zegel van de g]e*tigheid des gelo(s en ond]/elt dus het gelo(4 ,to5 de ,jod5 hoe lang] hoe me] hunne eig5e g]e*tigheid uit de wet zo*t5 op te ri*t51 w]d5 z ev5go$ als de ,heid55 en 9 we]wil van hunne uitw5dige besnd5is v]doemelk voor ,god1 ,rom4 #c3ba4 ,da>om /elde ,god re$s vr het op5ba> optr$5 van ,jezus door ,johannes d5 wat]doop 94 ,ook deze doop 0 niet iets nieuws1 ev5m9 als oudtds de besnd5is4 ,heel de oudheid s*reef 9 d5 godsdi5/ aan het wat] e5e symbolis*e beteek5is toe4 ,het wat] van ,eufraat1 ,indus1 ,ganges _h e5e v]zo55de1 heilig5de kra*t4 ,b ,griek5 en ,rome95 w>5 b all]lei geleg5h$51 bv4 b inwd+ 9 de my/]in1 wass*+5 voorges*rev51 ,pfann]1 ,sy/4 ,!ol4 g5t4 #cdf4 ,ook ond] ,israel w>5 re$s lang5 td vr de ,goddelke in/ell+ van d5 doop all]lei wass*+5 9 gebruik1 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes ,,ii #dha1 en voor de proselyt5 0 behalve besnd5is en (f] ook e5 doop noodig1 om 9 de geme5te te word5 opg5om51 ib4 ,,iii #abi4 ,ma> sacram5t1 teek5 en zegel van g5ade1 wordt deze doop to* e]/ door de in/ell+ ,gods4 ,het ,n4 ,te/4 le]t dan ook uitdrukkelk1 dat er e5 tot ,johannes uitg+ om te doop51 ,luk4 #c3b1 #c1 dat ,god hem da>toe zond1 ,joh4 #a3cc1 dat zn doop niet ma> 01 ,mt4 #ba3be1 en dat de toll5>51 die zi* liet5 doop51 ,god re*tva>digd51 t]wl de f>izen en wetgele]d51 d5 doop van ,johannes weig]5de1 d5 raad ,gods v]wi]p51 ,luk4 #g3bi1 #cj4 ,met di5 doop pr$ikte ,johannes aan de ,jod5 van zn td1 dat z1 s*oon besn$5 en de proselyt5 doop5de1 zelv5 s*uldig en onre9 w>5 en d5 doop van noode hadd51 om 9 te gaan 9 het kon9krk d] hemel54 ,de doop van ,johannes 0 dus e5e aankla*t teg51 e5e v]oordeel+ van de ,jod51 e5e pr$ik+ van hunne v]doemelkheid1 ma> --m5 v]gete het niet-- h 0 ook nog iets me]4 ,h 0 het onom/ootelk bews1 dat ,god zn v]bond g$a*t en zne bel(te v]vulde4 ,nietteg5/a&e de ,jod5 s*uldig en onre9 w>51 er 0 to* v]gev+ b ,god2 en deze z\ nu nog rk] zi* gaan op5b>5 dan 9 de dag5 des ,o4 ,t4 ,johannes de ,doop] is da>om ook niet te bes*\w5 als de laat/e d] ,o4 ,t4 pr(et51 want al de pr(et5 en de wet hebb5 tot ,johannes toe1 1 gepr(ete]d1 ,mt4 #aa3ac1 ma> als de aankondig] van het kom5de ,godsrk1 ,mt4 #c3b1 als de pr$ik] van het nad]5d evangelie1 ,luk4 #c3ah1 als de wegb]eid] van ,*ri/us1 ,mk4 #a3b1 als de getuige van het opga&e li*t1 ,joh4 #a3g1 #bi1 #cd1 #cf cf4 ,mt4 #c3aa1 ,mk4 #a3g1 ,luk4 #c3af1 ,hd4 #ai3d1 die /raks voor d5 me]d]e plaats maakt en zne jong]5 na> dez5 h55leidt1 ,joh4 #a3cev41 #c3bgv4 ,met dez5 inh\d van zne pr$ik+ komt zn doop ov]e54 ,het 0 e5 1 ,mk4 #a3d1 hetge5 niet beteek5t1 dat ,johannes' doop sle*ts tot de lat] door ,*ri/us te ontvang5 v]gev+ voorb]eidde 7,mey]71 ma> ze] bepaald1 dat h 9 d5 weg van beke]+ de v]gev+ s*onk4 ,imm]s het heet op dezelfde wze 9 ,hd4 #b3ch van d5 *ri/elk5 doop1 dat h ges*i$de 1 omdat m5 door d5 doop als teek5 en zegel de v]gev+ v]krgt4 ,voorts is ,jezus zelf met d5 doop van ,johannes g$oopt1 maakt tuss*5 d5 doop1 door zne jong]5 b$i5d1 en di5 van ,johannes hoeg5aamd ge5 ond]s*eid1 ,joh4 #c3bb1 #bc1 #d3a1 neemt de door ,johannes g$oopte jong]5 e5v\dig ov]1 zond] h5 te h]doop51 ,joh4 #a3cg1 ,hd4 #ah3be1 en /elt 9 ,mt4 #bh3ai ge5 &]5 ( nieuw5 doop 91 ma> breidt hem alle5 tot alle volk5 uit4 ,op deze grond5 w]d door ,g]e=me]d51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae1 #g4 #h4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vii #d1 #ag4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix #af1 ,m4 ,vitr+a ,,vii #eb en ,lu!rs*51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #ae sq4 #dc sq4 b gradueel v]s*il to* de wez5lke id5titeit van d5 ,johanneis*5 en d5 *ri/elk5 doop va/geh\d54 ,ma> deze w]d be/r$5 door de ,rooms*51 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ff art4 #d4 ,trid4 sess4 ,,vii c4 #a4 ,bell>m9us1 de bapt4 ,i #e1 door de ,anabapti/51 ,soc9ian51 ,arm9ian5 en door vele nieuw]e !olog51 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #acf1 #a4 ,/eitz 9 ,h]zog #ae1 #dfh4 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,i #bf f4 van ,oo/]zee1 ,dogm4 #hg1 #b enz4 ,er zn ook ind]daad teg5 de id5titeit gewi*tige bezw>5 9 te br5g54 ,t5 e]/e wordt aan ,mt4 #c3aa1 ,mk4 #a3h1 ,luk4 #c3af de b$5k+ ontle5d1 dat de doop van ,johannes en de *ri/elke doop teg5ov] elk&] /aan als wat]- en als ,gee/es- en vuurdoop4 ,ma> ,hd4 #a3e le]t duidelk1 dat ,johannes hi] niet zn doop teg5 d5 *ri/elk5 doop1 ma> teg5 d5 ov]dra*telk zoo g5oemd5 doop des ,h4 ,gee/es op d5 p9k/]dag ov]/elt4 ,de eig5lke *ri/elke doop is imm]s ook e5 doop met wat]1 beteek55d de afwass*+ d] zond51 en de doop van ,johannes 0 ev5e5s e5 doop met wat]1 ma> die tev5s v]zegelde de beke]+ en v]gev+4 ,beide doop5 kom5 dus 9 teek5 en beteek5de zaak geheel ov]e54 ,&]s z\ er ook het ong]mde uit volg51 dat niet alle5 de doop van ,johannes1 ma> ook de doop1 di5 ,jezus zelf vr d5 p9k/]dag door zne discipel5 b$i55 liet1 niets dan e5 doop met wat] w>e gewee/4 ,en dat durv5 zelfs de be/rd]s van de id5titeit van d5 doop van ,johannes en van ,*ri/us niet aan4 ,z zegg5 gewoonlk1 dat de *ri/elke doop f re$s b ,jezus' doop door ,johannes f b het doop5 van ,jezus zelf door zne discipel5 +e/eld is4 ,ma> beide doop51 zo[el die van ,jezus als die van ,johannes1 w>5 ond]s*eid5 van di5 ,gee/esdoop1 die op d5 p9k/]dag plaats hebb5 z\1 al beteek5d5 en v]zegeld5 z beide ook dezelfde weldad5 van beke]+ en v]gev+ d] zond54 ,ma> nu wordt to* we] --en dat is het twe$e bezwa> teg5 de bov5b$oelde id5titeit-- de ,gee/esdoop van d5 p9k/]dag met d5 *ri/elk5 wat]doop 9 v]b& gebra*t4 ,volg5s ,hd4 #ai3a-g to* tr( ,paulus te ,efeze e5ige discipel5 aan1 die g$oopt w>5 1 die en heett5 en to* d5 ,h4 ,gee/ niet ontvang5 hadd5 en zelfs niet wi/51 4 ,door ,paulus bet] aanga&e de pr$ik+ van ,johannes ond]ri*t1 liet5 z zi* doop5 1 en de h&5 oplegg5 en ontv+5 alzoo d5 ,h4 ,gee/ en begonn5 te sprek5 9 tong5 en te pr(ete]54 ,uit dit laat/e blkt1 dat b hi]1 ev5als #h3ae1 #aj3dd1 #aa3ae1 #ae3h aan de ,gee/esgave d] glossolalie en pr(etie moet word5 g$a*t2 deze hadd5 de discipel5 9 ,efeze niet ontvang5 en z hadd5 er zelfs niet van gehoord4 ,de doop gaf niet altd die gave1 niet alle5 die van ,johannes niet ma> ook niet die van ,jezus4 ,want 9 ,hd4 #h3ae lez5 w1 dat de geloovig5 9 ,sam>ia wel g$oopt w>5 1 ma> nog ge5 van all5 d5 ,h4 ,gee/ ontvang5 hadd5 en di5 e]/ v]kreg5 door h&oplegg+ d] apo/el54 ,en ev5zoo laat ,hd4 #ai3f deze gave niet e5 gevolg zn van d5 doop ma> van de h&oplegg+4 ,do* het vreemde 9 ,hd4 #ai is1 dat de discipel5 9 ,efeze vr deze h&oplegg+ 9 d5 naam van d5 ,he]e ,jezus g$oopt w]d54 ,paulus moet dus d5 doop1 di5 z ontvang5 hadd51 niet als e5 w>51 e*t5 doop hebb5 erk5d4 ,z w>5 g$oopt 4 ,de doop van ,johannes 0 wel go$1 want h doopte d5 doop d] beke]+ tot gelo( 9 ,*ri/us4 ,ma> ond] de discipel5 van ,johannes1 die b hem geblev5 en niet tot ,jezus w>5 ov]gegaan1 0 er all]lei dwal+ b9n5geslop51 ook aanga&e d5 doop2 en zoo moe/5 de discipel5 9 ,efeze niet op nieuw ma> voor de e]/e maal 9 ,jezus' naam g$oopt word51 want hun doop tot d5 naam van ,johannes 0 ge5 w>e doop1 niet de e*te *ri/elke en ook niet de e*te1 oorspronkelke ,johanneis*e doop4 ,cf4 ,bald5sp]g]1 ,d] ,prolog des vi]t5 ,evang4 ,freiburg ,mohr #ahih1 die me5t1 dat heel de proloog van ,joh4 #a teg5 deze ,bapti/5 ( volgel+5 van ,johannes d5 ,doop] ges*rev5 is4 #b4 ,de ,goddelke in/ell+ van d5 doop valt dus re$s b ,johannes1 ma> ,jezus heeft hem1 na hem zelf ond]gaan te hebb51 ov]g5om51 door zne jong]5 lat5 b$i551 ,joh4 #c3bb1 #d3a1 en 9 ,mt4 #bh3ai voor alle geloovig5 uit alle volk5 v]pli*t5d ge/eld4 ,de laat/e plaats wordt door vel5 als one*t bes*\wd1 wl 9 d5 apo/olis*5 td de doop nog plaats _h 9 d5 naam van ,jezus en de tr9it>is*e =mule e]/ van lat] dagteek5+ is2 en zelfs zn er1 die bew]51 dat ,jezus d5 doop heel niet voor zne geme5te +e/eld heeft4 ,da>teg5 be/aan e*t] all]lei bezw>54 ,het is wel niet voor ontk5n+ vatba>1 dat ,jezus zelf d5 doop van ,johannes zi* heeft lat5 to$i55 en dez5 da>m$e erk5d heeft2 ,h leidt hem1 wa> h er uitdrukkelk ov] spreekt1 uit e5 bevel ,gods af1 ,mt4 #ba3be4 ,ook is er ge5 grond om te ontk5n51 dat ,jezus d5 doop heeft ov]g5om5 en hem1 zoo niet zelf1 dan to* door zne jong]5 heeft b$i5d1 ,joh4 #c3bb1 #bf1 #d3a1 #b1 want ,jezus trad met dezelfde pr$ik+ op als ,johannes1 n4l4 van de nabheid van het kon9krk d] hemel5 en /elde voor d5 +ang da>van dezelfde eis*51 n4l4 gelo( en beke]+1 ,mk4 #a3ae2 het lag dus voor de h&1 dat ,h ev5als ,johannes d5 doop d] beke]+ to$i55 liet aan e5 i$]1 die tot d5 eng]5 kr+ van zne discipel5 wilde behoor54 ,9 ,joh4 #c3e is wel niet van d5 doop sprake1 deel ,,iii #eja1 ma> de plaats bew/ to*1 dat de ,gee/esme$eel+ 9 de geme5te bes*\wd w]d als hebb5de ha> symbool 9 het wat]4 ,na>mate de teg5/ell+ van het ,joods*e volk met ,hem en zne jong]5 groot] w]d1 w]d e5 acte van afzond]+ e5]zds en van opname 9 de geme5te van ,jezus &]zds te me] noodzakelk4 ,de doop als inlv+ 9 de *ri/elke geme5te moet ook wel door ,jezus zelf gewild en b$oeld zn1 wl &]s niet te v]kl>5 z\ zn1 dat h t]/ond1 zond] e5ig5 /rd1 9 alle *ri/elke geme5t51 zo[el 9 die uit de ,jod5 als uit de ,heid551 is +evo]d en toegepa/1 ,hd4 #b3ch1 #da1 #h3ab1 #ac1 #af1 #ch1 #i3ah enz4 ,rom4 #f3c-e1 #a ,cor4 #a3ac-ag1 ,gal4 #c3bg1 ,ef4 #e3bf enz4 ,9 #a ,cor4 #a3ag zegt ,paulus wel1 dat ,*ri/us hem niet gezond5 heeft1 om te doop51 ma> om het evangelie te v]kondig54 ,do* dit bew/ hoeg5aamd niet1 dat ,paulus d5 doop g]+ s*at ( onnoodig a*t2 ,rom4 #f en &]e plaats5 le]5 dit wel &]s4 ,jezus zelf heeft e*t] ook d5 doop niet b$i5d ma> liet hem b$i554 ,en zoo ook hield ,paulus zi* voornamelk met de pr$ik+ van het evangelie bezig en liet het doop5 en &]e w]kzaamh$5 b de /i*t+ en d5 opb\w d] geme5t5 aan zne m$e>beid]s ov]4 ,nu heet de doop wel 9 d5 e]/5 td e5 doop ( 1 ,rom4 #f3c1 #a ,cor4 #a3ac1 ,gal4 #c3bg1 ,hd4 #b3ch1 #h3af1 #aj3dh1 #ai3e1 ma> da>m$e is vol/rekt niet gezegd1 dat de doop met die bepaalde =mule b$i5d w]d4 ,imm]s zegt ,paulus 9 #a ,cor4 #aj3b1 dat de ,israeliet5 1 9 #a ,cor4 #a3ac1 dat de geloovig5 te ,cor9! niet 1 9 #a ,cor4 #ab3ac1 dat z g$oopt w]d51 en 9 ,hd4 #ai3c zeid5 de discipel5 te ,efeze1 dat z w>5 g$oopt2 9 alwelke gevall5 niem& aan e5e =mule d5kt1 die b d5 doop w]d uitgesprok54 ,de uitdrukk+3 9 d5 naam van ,jezus1 is niet als =mule b$oeld1 ma> is oms*rv+ van het k>akt] van d5 *ri/elk5 doop1 ,zahn1 ,e9l4 9 das ,n4 ,t4 ,,ii #cji4 ,de ,israeliet5 liet5 zi*1 uitga&e uit ,egypte1 9 de wolk en 9 de zee doop5 1 9 betrekk+ tot ,mozes1 zoodat z hem erk5d5 als hun r$d] en v]loss]1 op hem hun v]tr\w5 /eld5 en zi* door hem liet5 leid54 ,de discipel5 te ,efeze w>5 g$oopt en hadd5 zi* da>door b ,johannes aangeslot54 ,en zoo ook is en heet de *ri/elke doop e5 doop 9 ( tot d5 naam van ,jezus1 omdat h de geloovig5 9 zne geme5s*ap /elt en alle5 op ,hem al hun v]tr\w5 ri*t4 ,ditzelfde is nu ook b$oeld1 als ,jezus ,mt4 #bh3ai zegt1 dat zne discipel5 g$oopt moet5 word5 4 ,h s*rft hi] niet aan de apo/el5 voor1 wat z b de b$i5+ des doops zegg51 ma> wat z do5 moet52 de *ri/elke doop is en moet zn e5e inlv+ 9 de geme5s*ap met di5 ,god1 die zi* als ,vad]1 ,zoon en ,gee/ heeft geop5ba>d4 ,de naam duidt ,god 9 zne op5b>+ aan1 en de hoog/e op5b>+ ,gods be/aat da>91 dat ,h zi* k5n5 doet en noem5 laat als ,vad]1 ,zoon en ,gee/1 deel ,,ii #fcv4 ,het g$oopt word5 9 di5 naam geeft dus niet ma> te k5n51 dat m5 op la/ ( bevel ,gods ( tot beld5is van zn naam g$oopt wordt2 imm]s kan de uitdrukk+3 9 d5 naam1 met d5 p]soon zelf word5 afgewisseld1 gelk ,paulus ook spreekt van g$oopt word5 1 ,rom4 #f3c1 ,gal4 #c3bg4 ,ma> het geeft te k5n51 dat de doopel+ 9 betrekk+ tot en 9 geme5s*ap met di5 ,god ge/eld wordt1 die zi* als ,vad]1 ,zoon en ,gee/ heeft geop5ba>d1 en nu op grond da>van ook v]pli*t wordt1 om di5 naam te beld5 en te v]he]lk54 ,cf4 ,julius ,bhm]1 ,das biblis*e im ,nam504 ,e9e spra*wiss4 ,unt]su*ung b] das hebr4 und se9e grie*4 ,aequival5te1 ,giess5 ,rick] #ahih4 ,(s*oon ,jezus e*t] na zne op/&+ d5 doop als e5e inlv+ 9 de geme5s*ap met ,vad]1 ,zoon en ,gee/ oms*rev5 _h1 lag het voor de h&1 dat h 9 d5 e]/5 td mee/ met d5 p]soon van ,*ri/us 9 v]b& w]d gebra*t4 ,het kwam b de intr$e 9 de geme5te all]e]/ aan op beke]+ en op gelo( 9 ,*ri/us1 om 9 di5 weg v]gev+ van zond5 te erlang51 en da>van 0 de doop het teek5 en bews4 ,da>om heet de doop 9 de ,h&4 nog ev5 als b ,johannes e5 1 ,hd4 #b3ch1 #bb3af4 ,ma> er kwam 9 d5 e]/5 td nog iets &]s b4 ,johannes en ook ,jezus zelf hadd5 dez5 doop d] beke]+ ge/eld teg5ov] d5 ,gee/esdoop1 die op d5 p9k/]dag plaats hebb5 z\4 ,deze ,gee/esdoop 0 vol/rekt niet aan d5 wat]doop1 d5 doop d] beke]+ tot v]gev+ d] zond51 gebond51 want 9 ,hd4 #b3cc ontvang5 alle discipel5 di5 ,gee/ zond] doop2 9 ,hd4 #i3ag1 #aj3dd word5 de gav5 des ,gee/es aan ,paulus1 ,cornelius e4 a4 re$s ges*onk5 vr d5 doop1 cf4 #aa3ae-ag2 9 ,hd4 #h3a1 #i3ag1 #ai3f wordt glossolalie en pr(etie niet door d5 doop ma> door de h&oplegg+ v]le5d4 ,ma> to* 0 voor deg551 die buit5 /ond51 de doop d] beke]+ de gewone weg1 wa>langs z ook de gav5 des ,gee/es kond5 ontvang51 ,hd4 #b3ch1 #ai3e1 #f4 ,deze v]b9d+ 0 e*t] tdelk2 glossolalie en pr(etie w>5 niet de eig5lke weldad5 van d5 doop2 de *ri/elke doop bleef wez5lk e5 doop d] beke]+ en des gelo(s 9 ,*ri/us tot v]gev+ d] zond54 ,zoo wordt h ook ov]al 9 het ,n4 ,t4 v]/aan en bes*rev54 ,petrus zegt #a ,petr4 #c3ba1 dat1 gelk ,noa* en de zn5 door het wat]1 dat de ark droeg1 beh\d5 zn van d5 dood1 zoo de geloovig5 van het v]d]f g]$ zn door d5 doop2 ma> die doop moet dan word5 opgevat1 niet als 1 niet gelk h uitw5dig ons aflegg5 doet de onre9heid des vlees*es1 ma> als 1 ' 1 d4 i4 wa>s*nlk1 de b$e tot ,god om e5 go$1 van s*uld bevrd1 gewet51 hetge5 de doop alle5 is en wez5 kan door de op/&+ van ,jezus ,*ri/us als bews van onze re*tva>digmak+1 ,rom4 #d3be4 ,dezelfde opvatt+ ke]t 9 d5 brief aan de ,hebr4 t]ug2 deze rek5t wel de 1 d4 i4 niet de le] van d5 *ri/elk5 doop ma> van de wass*+5 9 het algeme51 wa>van e5 re*te bes*\w+ voor ,joods*e ,*ri/55 dr+5d noodig 01 cf4 #i3aj1 tot de grondbeg9sel5 van het ,*ri/5dom1 ma> ond]s*eidt 9 d5 *ri/elk5 doop twee elem5t53 de wass*+ des li*aams met re9 wat] en de re9ig+ des h>t5 van e5 kwaad1 bes*uldig5d1 gewet51 #aj3bb1 #bc4 ,van e5e &]e zde wordt de doop door ,paulus bes*\wd2 h br5gt hem niet zooze] met de re*tva>digmak+ als wel met de heiligmak+ 9 v]b&4 ,als indal5 9 en opkom5 uit het wat] is de doop e5 afbeeld+ en ond]p& van het tr$5 9 geme5s*ap met ,*ri/us1 met zn dood en met zne op/&+1 ,rom4 #f3c-f1 ,col4 #b3ab4 ,zoovel5 dan 9 ,*ri/us1 9 zne geme5s*ap1 g$oopt zn1 die hebb5 ,*ri/us aang$aan1 ,*ri/us zi* toegeeig5d1 zoodat z nu 9 ,*ri/us zn1 ,hem toebehoor51 ,gal4 #c3bg-bi1 9 nieuwigheid des lev5s w&el51 ,rom4 #f3d1 #fv41 ,ef4 #e3bf1 ,gode lev51 ,rom4 #f3aa1 #ac1 ja het lev5 van ,*ri/us zelv5 9 zi* drag51 ,gal4 #b3bj4 ,en ev5 als z door d5 doop 9 geme5s*ap met ,*ri/us getr$5 zn1 zoo ook met zne geme5te1 die zn li*aam is2 z zn all5 door n5 ,gee/ tot n li*aam g$oopt1 #a ,cor4 #ab3ac1 ,rom4 #ab3e4 ,de wat]doop is b ,paulus tegelk ,gee/esdoop1 ma> niet e5 doop met de gee/elke gav5 d] glossolalie en pr(etie1 do* met d5 ,gee/ als beg9sel des nieuw5 lev5s4 ,g$oopte m5s*5 zn nieuwe1 gee/elke m5s*51 4 ,ma> deze v]nieuw+ des m5s*5 door d5 ,h4 ,gee/ 9 d5 doop /aat niet los naa/ en komt niet toevallig b de re*tva>digmak+ uit het gelo(4 ,z vall5 sam52 de ,cor9?irs zn op hetzelfde oog5blik afgewass*51 geheiligd en g]e*tva>digd 9 d5 naam van d5 ,he]e ,jezus en door d5 ,gee/ onzes ,gods1 #a ,cor4 #f3aa1 cf4 deel ,,iii #eca4 ,9 d5 doop zn al deze weldad5 saamgevoegd en aan de geloovig5 ges*onk51 hetge5 e*t] niet wegneemt1 dat de ,cor9?irs1 trots hun doop1 door ,paulus nog 1 g5oemd en voor mogelk5 afval ern/ig word5 gewa>s*uwd1 #a ,cor4 #c3a1 #c1 #aj3a-ab4 ,cf4 ,boss]t1 ,die ,b$eutung d] ,taufe im ,n4 ,t41 ,zeits4 f4 k4 ,wiss4 u4 k4 ,leb5 #ahhh ,s4 #cci f4 ,ehl]s1 ,das ,n4 ,t4 und die ,taufe #ahij4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #cgh ,,ii #agh4 #c4 ,e5e va//a&e le] ov] en e5 algeme5 geld5de ritus b d5 doop wordt 9 de oude *ri/elke k]k nog niet aangetr(f54 ,ma> to* k5t ,dida*e #g1 #a re$s de tr9it>is*e =mule1 t]wl ,h]mas1 ,vis4 ,,iii #g nog spreekt van e5 doop 9 d5 naam des ,he]51 ( hem1 ,sim4 ,,ix #af1 e5 zegel noemt van d5 ,zone ,gods1 dat het lev5 geeft4 ,de w]k+5 van d5 doop zn vooral v]gev+ van de v]l$5e zond5 en e5 nieuw1 bov5natuurlk1 eeuwig lev5 door d5 ,h4 ,gee/1 ,ju/9us1 ,apol4 ,i #fa4 ,t]tullianus1 de baptismo #d4 #e4 ,cypr4 de grat4 #c4 #d4 ,greg4 ,naz4 ,or4 #dj1 #c sq4 ,hoewel duidelk gezegd wordt1 dat het wat] 9 d5 doop zne natuur beh\dt1 wordt de v]b9d+ van teek5 en beteek5de zaak my/is* opgevat2 1 1 ' 1 ,basil4 de spir4 sancto c4 #ae4 ' 1 ,!odoretus1 qu4 #bf 9 ,g541 b ,suic]us s4 v4 1 cf4 ,t]t4 de bapt4 #d4 ,de doop wordt da>om ook met all]lei aan de my/]in ontle5de nam5 aang$uid1 1 1 1 1 1 en wordt bes*\wd als 1 1 1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #gce4 ,hat*1 ,grie*4 u4 ,*ri/4 #bai4 ,suic]us s4 v4 ,en to5 s$]t de twe$e eeuw de godsdi5/oef5+ uite5viel 9 e5 op5ba> en bzond] deel1 nam de b$i5+ van doop en avondmaal hoe lang] hoe me] e5 my/]ieus1 alle5 voor de +ewd5 v]/aanba> k>akt] aan4 ,door het cate*um5aat voorafgegaan1 w]d de doop zelf met all]lei symbolis*e h&el+5 omr+d1 zooals de pres5tatie van d5 doopel+ door peet\d]s1 het aflegg5 van beld5is1 het blaz5 op het aangezi*t en de teek5+ met het kruis1 het legg5 van gewd z\t 9 d5 mond van d5 doopel+1 het exorcisme1 de driemaal h]haalde indompel+ ( bespr5g+1 de zalv+ met het *risma1 het gev5 van e5 nieuw5 naam1 de omhang+ met e5 wit kle$1 de ov]reik+ van e5e br&5de ka>s1 de opname 9 de geme5te1 de bro$]kus1 en soms da>na t]/ond de vi]+ van het avondmaal1 ,suic]us s4 v4 ,moell]-von ,s*ub]t1 ,kir*5ges*4 ,i #cci1 cf4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #de sq4 ,bell>m9us1 de bapt4 c4 #bd-bg4 ,t]wl dus 9 d5 apo/olis*5 td de doop t]/ond op de beke]+ volgde en op de e5v\dig/e wze b$i5d w]d1 ,hd4 #b3ch1 #da1 #h3ab1 #cf1 #aj3dg enz41 w]d h van de twe$e eeuw af 9 e5 altd me] zi* uitbreid5d ritueel gehuld en 9 e5 magis* en my/is* g5ademiddel v]&]d4 ,zelfs ,augu/9us bevord]de de ontwikkel+ van de le] des doops 9 dez5 gee/1 al is het ook1 dat h b volwass55 voor e5e heilzame w]k+ van d5 doop voorafga& gelo( en beke]+ v]eis*te4 ,want t5 e]/e zegt h1 dat de doop de v]gev+ d] zond5 en de w$]geboorte sle*ts geeft b9n5 de k]k2 het sacram5t is e5 sacram5t van ,*ri/us en door ,hem aan zne k]k gegev52 kett]s en s*eurmak]s kunn5 het wel m$5em5 buit5 de k]k1 ma> dan is het e5 ge/ol5 en w$]re*telk bezet5 go$ en oef5t da>om ge5 heilzame w]k+ uit1 ma> /rekt ad p]niciem1 de unit4 eccl4 #fh de bapt4 #c1 #ac4 #e1 #g sq4 ,t5 twe$e s*nt h b k9d]5 e5e heilzame w]k+ van d5 doop ex op]e op]ato te le]52 ong$oopt /]v5de k9d]5 gaan v]lor51 de anima ,i #i4 ,,iii #ab4 de pecc4 m]4 ,i #bj4 de nat4 et gr4 #h41 ma> b h51 die g$oopt word51 v]vangt de doop zelf ( de voorb$e d] k]k ( het gelo( d] oud]s het gelo(1 dat z zelv5 nog niet oef55 kunn51 de pecc4 m]4 ,i #ai4 #cd sq4 ,en t5 d]de s*rft ,augu/9us aan d5 doop 9 elk geval de w]k+ van e5 "* indelebilis toe1 wa>door de g$oopt5 re*t5s ,*ri/us en zne k]k toebehoor5 en desnoods met dwang ond] h>e ho$e mog5 word5 t]uggebra*t1 de bapt4 ,v #ba ,,vi #a4 c4 epi/4 ,p>m54 ,,ii #af1 cf4 ,dorn]1 ,augu/9us #bdh f4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #gdd f4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #adc f4 ,de s*ola/iek bleef e]/ nog wel b ,augu/9us /aan en erk5de1 dat de doop b volwass55 het gelo( ond]/elde en ook niet vol/rekt t] zaligheid noodzakelk 04 ,ma> z bewoog zi* to* hoe lang] hoe me] 9 deze ri*t+1 dat z het sacram5t ex op]e op]ato liet w]k51 en de subjectieve v]eis*t5 /e$s me] aan beteek5is v]liez5 de$1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #c-f1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ff-ga4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vi #g4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #fje-fbb4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #dgh f4 ,zoo w]d de le] des doops b ,rome voorb]eid1 die 9 het kort hi]op ne]komt3 de doop is het e]/e sacram5t1 de deur tot het gee/elk lev51 de +ang tot de k]k2 h geeft de e]/e bov5natuurlke g5ade1 die door de &]e sacram5t5 ond]/eld en v]me]d]d wordt en is da>om t] zaligheid vol/rekt noodzakelk1 behalve 9 enkele gevall51 wa>9 h door e5 baptismus sangu9is ( flam9is 7voti7 v]vang5 kan word54 ,h moet da>om ook zoo spo$ig mogelk en 9 geval van nood door leek5 ( niet-*ri/55 b$i5d word54 ,door di5 doop to* word5 meeg$eeld3 #a het "* indelebilis1 dat iem& ond] de jurisdictie d] k]k br5gt1 #b de v]giff5is van alle zond51 zoo erf-1 als dadelke zond51 die vr d5 doop zn b$rev5 en kwts*eld+ van alle eeuwige en ook van alle tdelke /raff51 voorzoov] z op]a satisfactionis1 ma> niet1 voorzoov] z natuurlke /raff5 d] zond5 zn1 #c de gee/elke v]nieuw+ en heilig+ van d5 m5s*1 door de in/ort+ d] heiligmak5de g5ade en de bov5natuurlke deugd5 van gelo(1 hoop en liefde1 zoodat de smet d] erfzonde gans*elk wordt te niet g$aan en sle*ts de van nature aan d5 m5s* als physis* wez5 eig5e concupisc5tia ov]blft1 die e*t] zelve ge5 zonde is do* wel aanleid+ tot zondig5 word5 kan4 #d ,de inlv+ 9 de geme5s*ap d] heilig5 en 9 de zi*tb>e k]k d] geloovig54 ,deze w]k+5 oef5t de doop da>door uit1 dat ond] het uitsprek5 d] bek5de =mule het woord ,gods ( de kra*t des ,h4 ,gee/es zi* op geheimvolle wze met het wat] v]b9dt en dit tot e5 aqua viva et efficax1 tot e5 ut]us mat]nus van d5 nieuw5 m5s* maakt4 ,feitelk word5 dan ook door het sacram5t des doops w$]gebor5 niet alle5 alle k9d]51 ma> ook alle volwass551 die aan de zev5 praep>ationes hebb5 voldaan en ge5 obex 9 d5 weg /ell54 ,cf4 ,conc4 ,flor4 b ,d5z+] n4 #eia4 ,trid4 ,,vi #d4 ,,vii de bapt4 ,,xiv de po5it4 #b1 ,cat4 ,rom4 ,,ii #b4 ,bell>m9us1 de sacr4 bapt4 c4 #a-bg4 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 ,i #ada f4 enz41 en voor de le] d] ,grieks*e k]k1 ,damasc41 de fide or?od4 ,,iv #ad4 ,conf4 or?4 qu4 #ajb4 #ajc4 ,conf4 ,dosi?4 decr4 #af4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,conf4 ,i #djj f4 #d4 ,de /rd1 die door de ,re=matie teg5 de sacram5tsle] van ,rome w]d aangebond51 conc5tre]de zi* niet om d5 doop ma> om het avondmaal4 ,de ,duits*e ,h]vorm]s w>5 zelfs van me5+1 dat de doop 9 het pausdom vr wel onges*ond5 0 bewa>d en nam5 hem da>om met g]+e wzig+ ov]4 ,vele c]emonin1 die langzam]h& aan d5 doop w>5 toegevoegd1 blev5 ook b de ,lu!rs*5 9 gebruik1 zooals naamgev+1 krui/eek51 excorcisme1 pet]s*ap1 h&oplegg+1 witte kle$+1 zeg5+ enz4 ,voorts le]de ,lu!r 9 zne beide ,cate*ismi en 9 de ,smalc4 artikel51 dat het woord d] in/ell+ het wat] van d5 doop maakte tot e5 div9a1 coele/is1 sancta et salutif]a aqua2 wel v]wi]p h het gevoel5 van ,?omas en de ,dom9ican51 die het woord d] in/ell+ misk5d5 en ,god e5e virtus spiritualis aan het wat] liet5 m$$eel52 ma> h nam to* e5e objectieve1 reele v]e5ig+ van het woord en het wat] aan2 de doop is v]bum ,dei cum m]sione 9 aquam1 aqua div9o m&ato compreh5sa et v]bo ,dei obsignata2 het wat] 9 d5 doop is1 gelk ,lu!r het eld]s 9 zn ,s]mon von d] ,taufe uitdrukte1 dur* die gttli*e ,maje/t ganz dur*gttet1 gelk het z] door het vuur v]hit wordt4 ,lat]e dogmatici w]kt5 dit uit en le]d51 dat door het woord d] in/ell+ de mat]ia coele/is1 d4 i4 tota tr9itas ( sanguis ,*ri/i ( ,spiritus sanctus zi* met de mat]ia t]re/ris1 d4 i4 het wat] zoo v]bond1 dat ,god 91 cum en p] aquam baptismi1 non seorsim et actione peculi>i s$ conjunctim cum aqua baptismi et p] eam1 una atque indivisa actione de w$]geboorte w]kte4 ,en e9delk liet ,lu!r 9 d5 e]/5 td de heilzame w]k+ van d5 doop wel altd afhang5 van het gelo(1 wa>m$e de weldad5 van d5 doop w]d5 aang5om51 ma> lat] legde h hoe lang] hoe me] op het objectief k>akt] van d5 doop nadruk1 en zeide niet me]1 dat de k9d]5 geloovig5 zn ( kunn5 zn1 do* liet d5 k9d]doop alle5 ru/5 op ,gods bevel4 ,de ,lu!rs*5 le]d5 da>om lat]1 dat de heilzame w]k+ van d5 doop b volwass55 wel van het gelo(1 al?ans van e5e passiva capacitas afhangt en dus1 indi5 het gelo( aanwezig is1 9 obsignatio en confirmatio be/aat2 ma> b k9d]5 w]kt de doop de w$]geboorte1 is h m$ium ord9>ium reg5]ationis et mundationis a peccatis1 e*t] to* altd zoo1 dat wel de s*uld en ma*t ma> niet de geheele smet d] zonde wordt wegg5om52 de radix aut fomes peccati blft4 ,cf4 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] #cj4 #dj4 #afc4 #cbj4 #cfa4 #chd4 #dhe4 #gfh4 #ghj4 ,lu!r b ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #ejg f41 en ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #gdh4 ,melan*ton1 ,loc4 de baptismo4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #ajf-agf4 ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #ajgg-aajc4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #ed4 ,de ,g]e=me]d5 e*t] v]wi]p5 niet alle5 de mee/e c]emonin1 die all5gs met d5 doop v]bond5 w>5 en ke]d5 tot d5 e5v\d d] ,h4 ,s*rift t]ug4 ,ma> z g+5 ook uit van de g$a*te en tra*tt5 deze va/ te h\d51 dat de doop voor de geloovig5 0 +e/eld en dus het gelo( niet w]kte ma> v]/]kte4 ,da>door kwam5 z b d5 k9d]doop voor e5e dubbele moeilkheid te /aan4 ,t5 e]/e moe/5 z1 voornamelk teg5ov] de ,anabapti/5 ma> dan voorts ook teg5ov] ,rooms*5 en ,lu!rs*5 aantoon51 dat de k9d]5 d] geloovig5 ook re$s vr d5 doop als geloovig5 te bes*\w5 w>5 en als zoodanig behoord5 g$oopt te wez54 ,en t5 &]e w>5 z v]pli*t e5 antwoord te gev5 op de vraag1 wa>9 b de k9d]5 de g5adew]k+ des doops be/ond1 da> z1 als nog niet tot hun v]/& gekom5 znde en dus nog niet de fides actualis bezitt5de1 ook moeilk 9 dit gelo( kond5 v]/]kt en beve/igd word54 ,aan de laat/e vraag w]d e*t] gewoonlk we9ig a&a*t gewd2 m5 bepaalde er zi* 9 het algeme5 toe1 om te zegg51 dat de doop voor de oud]s e5 bews 01 dat hun zaad 9 het v]bond ,gods 0 opg5om51 voor de k9d]5 lat] b hun opwass5 tot e5 rk5 troo/ en zeg5 01 en ook re$s 9 hun onbewu/5 /aat hun e5 re*t gaf op de go$]5 van het g5adev]bond1 ,witsius1 ,misc4 ,sacra ,,ii #fdh-ffg4 ,de e]/e vraag w]d e*t] van d5 aanvang af ze] v]s*ill5d beantwoord4 ,voor het re*t van d5 k9d]doop b]iep m5 zi* e5p>ig op de ,h4 ,s*rift1 bepaaldelk op h>e le] aanga&e het g5adev]bond4 ,na> d5 regel van dat v]bond moe/5 de k9d]5 en ook de volwass55 beoordeeld word52 gelo( en beke]+ gev5 ge5 re*t op d5 doop1 ma> alle5 het v]bond4 ,de k9d]51 uit geloovige oud]s gebor51 w>5 ge5 heid5s*e k9d]51 lag5 niet ond] d5 toorn ,gods1 v]ke]d5 niet ond] de ma*t van ,satan1 zoodat er e]/ e5 exorcisme b h5 moe/ plaats hebb54 ,ma> z w>5 vr d5 doop re$s k9d]5 des v]bonds2 de doop 0 da>om ook niet absoluut tot zaligheid noodig1 en aan nooddoop be/ond er ge5 behoefte4 ,zoodra m5 e*t] nada*t ov] wat dit begrep5 zn van de k9d]5 9 het g5adev]bond inhield1 g+ m5 uite54 ,er w>5 er1 die de e5heid van v]kiez+ en v]bond zoo lang en zoo nauw mogelk w5s*t5 va/ te h\d52 z bewe]d5 da>om1 dat alle k9d]51 uit geloovige oud]s gebor51 na> het oordeel d] liefde voor w$]gebor5 geh\d5 moe/5 word51 totdat z 9 le] ( lev5 duidelk het teg5deel op5ba>d51 ( dat al?ans de uitv]kor5 k9d]k5s 9 d5 regel re$s vr d5 doop ( zelfs re$s vr de geboorte door ,gods ,gee/ w>5 w$]gebor51 a ,lasco1 ,urs9us1 ,acronius1 ,voetius1 ,witsius e4 a4 ,ma> &]51 lett5d op de bezw>5 d] practk1 die zoo dikw]f le]t1 dat g$oopte k9d]5 opgroei51 zond] e5ig teek5 van gee/elk lev5 te toon51 durfd5 van deze w$]geboorte vr d5 doop ge5 regel mak54 ,z erk5d5 wel all5 zond] uitzond]+1 dat ,gods g5ade niet aan de middel5 gebond5 is en ook 9 het h>t van jonge k9d]5 de w$]geboorte kan w]k51 ma> z liet5 9 het midd51 ( die w$]geboorte b de uitv]kor5 k9d]k5s vr ( ond] ( ook1 soms zelfs vele j>51 na d5 doop plaats heeft1 ,calvn1 ,beza1 ,zan*ius1 ,bucanus1 ,walaeus1 ,amesius1 ,heidegg]1 ,turret9us e4 a4 ,deze voor/ell+ kreeg de ov]h&1 to5 de k]k door v]wa>looz+ d] tu*t tot v]val kwam4 ,v]kiez+ en k]k1 9- en uitw5dige zde des v]bonds1 vroeg] zooveel mogelk v]bond5 ma> s$]t ,gom>us hoe lang] hoe me] ond]s*eid51 viel5 /e$s v]d] uit elka>2 9 de ecclesia vormde zi* e5e ecclesiola4 ,de doop w]d da>om all5gs geheel van de w$]geboorte losgemaakt1 en1 wl m5 hem to* voor de k9d]5 wilde h&hav51 opgevat en g]e*tva>digd als e5 sacram5t d] k]k en ond]p& van het zaad d] geloovig5 9 het algeme51 ( als e5e beve/ig+ van de objectieve1 conditioneele bel(te des evangelies1 ( als bews van geme5s*ap aan het uitw5dig g5adev]bond1 ( als wa>borg van e5e v]liesb>e1 met de zaligheid niet onv]brekelk v]bond5e1 en lat] door p]soonlk gelo( te beve/ig5 w$]geboorte1 ( als e5 opvo$+smiddel1 dat de g$oopt5 op lat] leeftd tot opre*te beke]+ aanspoort4 ,cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djh sq4 ,witsius1 ,misc4 ,sacra ,,ii #faa-fah4 ,g4 ,kram]1 ,het v]b& van doop en w$]geboorte1 ,breukel5 #ahig4 ,de /rd ontbr&de da>b telk5s we] op het punt van het doops=muli]4 ,sommig5 v]/ond5 de uitdrukk+3 9 ,*ri/us geheiligd zn1 van de inw5dige v]nieuw+ door d5 ,h4 ,gee/ en hadd5 da>om bezwa>1 om deze vraag van het doops=muli] voor te legg5 aan oud]s1 die hun k9d nog wel t5 doop pres5te]d5 ma> ov]ig5s om ,god no* zn gebod zi* bekomm]d52 ond] pieti/is*5 invlo$ he*tt5 z aan de uitw5dige doop%&el+ hoe lang] hoe m9d] wa>de1 drong5 op p]soonlke beke]+ aan en trokk5 zi* 9 d5 eng5 kr+ d] gezels*app5 t]ug1 ,lod5/e91 ,g5tman1 ,koelman1 ,brakoni]1 van de ,putt1 ,keld]man1 ,vos e4 a4 b ,proo/1 ,jod4 van ,lod5/e9 #ahhj bl4 #afj4 #bbi4 ,ypey en ,d]m\t1 ,ges*4 d] ,n4 ,h4 ,k]k ,,iii #bfa-bfc4 ,ypey1 ,ges*4 d] ,*r4 ,k]k 9 de a*tti5de ,eeuw ,,vi #afd4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #ajh4 #aae sq4 ,moor ,v #dhi4 ,&]5 v]/ond5 de uitdrukk+ 9 objectiev51 v]bondmatig5 z91 zag5 9 d5 doop niets me] dan e5 teek5 van het uitw5dig v]bond1 wa>op e5 hi/oris* gelo( en e5 on]g]lk lev5 voldo5de re*t gav51 ,o/]vald1 ,comp4 ,!ol4 ,,ii #f1 #d1 #d4 ,v]net1 ,*ri/4 ,ond]w4 #cjj4 en vooral ,janssonius en van ,e]de teg5 ,appelius1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #dbf sq4 #dih sq4 ,,vii #abe sq4 ,zoo w]d 9 de ,g]e=me]de k]k5 zelve de doop s*i] geheel van zne wa>de b]o(d en feitelk die doopsle] +evo]d1 welke 9 de eeuw d] ,h]vorm+ re$s door ,soc9ian5 en ,anabapti/5 en lat] door ,remon/rant5 en ,rationali/5 gehuldigd w]d4 ,dez5 kom5 to* b alle ond]l+ v]s*il da>9 ov]e51 dat de doop niet als zegel d] g5ade van ,gods zde ma> 9 de e]/e plaats als beld5isacte van 's m5s*5 zde wa>de heeft4 ,de doop w]kt niets en geeft niets1 ma> is alle5 e5 symbool van d5 ov]gang uit het ,jod5- en ,heid5dom tot het ,*ri/5dom1 e5 teek5 van gelo( en beke]+1 e5 bel(te van gehoorzaamheid en da>om f 9 het geheel niet door ,*ri/us als e5 blv5d sacram5t +e/eld f 9 elk geval voor k9d]5 hoog/5s geoorlo(d en nuttig1 do* niet noodzakelk en gebod52 de ,kwak]s g+5 zelfs zoo v]1 dat z d5 wat]doop geheel v]wi]p5 en alle5 d5 doop des ,gee/es erk5d51 en de ,rationali/5 /r$5 erov]1 ( de doop1 die to* niet me] dan e5 ple*tig z9nebeeld 01 niet bet] kon word5 afges*aft1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #big-dae4 ,/rauss1 ,dogm4 ,,ii #edi-eeh4 ,wegs*eid]1 ,in/it #aga4 #agb4 ,kant1 ,religion ed4 ,ros5kranz #bcc4 ,het mod]ne ,prote/antisme /aat nog op dit /&punt en maakt d5 doop facultatief1 ,s*olt51 ,initia #bdg1 ,ehl]s1 ,das ,n4 ,t4 und die ,taufe1 ,giess5 #ahij2 en b vele &]5 w]kt de g]+s*att+ van het sacram5t da>9 na1 dat het zwa>tepunt uit d5 doop 9 de lat] volg5de1 /e$s ple*tig] +]i*te aannem+ en beve/ig+ van l$5 v]legd wordt4 ,ma> da>teg5ov] w]d 9 deze eeuw van v]s*ill5de zd5 we] e5e pog+ beproefd1 om het objectief k>akt] van d5 doop te h&hav54 ,s*lei]ma*] zag 9 d5 doop wel all]e]/ e5e h&el+ d] k]k1 wa>door z d5 geloovige 9 h>e geme5s*ap opneemt1 ma> dan v]volg5s da>9 tegelk e5e opnem+ 9 de lev5sgeme5s*ap met ,*ri/us1 ,*r4 ,gl4 #acf-ach1 cf4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 #aga4 ,lipsius1 ,dogm4 #hdf4 ,&]5 plaat/5 w$] de g5ad$aad ,gods 9 het sacram5t op d5 voorgrond en le]d51 dat de doop ge5 w$]geboorte ond]/elt ma> to* de kra*t d] w$]geboorte ( deze zelve v]le5t1 e5 aanknoop+ is van d5 liefdeb& van ,*ri/us' zde en d5 grondslag legt voor alle lat]e1 e*t] dan sle*ts 9 d5 weg des gelo(s te v]krg5e weldad51 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #b1 #hc f4 ,kahnis1 ,lu?4 ,dogm4 ,,ii #ccc4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #hcb4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #bff f4 ,al?aus1 ,die ,heilsb$eutung d] ,taufe im ,n4 ,t4 ,gt]sloh #ahih4 ,h4 ,crem]1 ,wes5 und ,wirkung d] ,taufgnade1 ib4 #ahii4 ,w4 ,s*midt1 ,dogm4 ,,ii #dfa4 ,oo/]zee1 ,dogm4 #ach #iv4 ,vele ,lu!ran5 ke]d5 zelfs tot de oude le] t]ug1 dat de ,h4 ,gee/ 9 en door het wat] des doops de w$]geboorte w]kt en liet5 deze niet alle5 9 e5e gee/elke v]nieuw+ ma> ook 9 de inplant+ van e5e hemels*e li*aamlkheid be/aan1 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bcc4 ,m>t5s51 ,dogm4 #cih f4 ,hfl+1 ,das ,sakram5t d] ,taufe ,i #ag f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,,ii #big f4 ,9 ,engel& trad het ,tract>ianisme op met de le] van e5 baptismal reg5]ation1 da>9 be/a&e1 dat de k9d]5 door d5 doop zoo w]d5 v]nieuwd1 dat z lat] zelf/&ig de g5ade door het gelo( kond5 aannem51 ,newman1 ,lectures on ,ju/ification #ahch1 ,wat]l&1 ,works1 ,ox=d #ahdc ,,iv #dbe-deh cf4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #eia-fjd en ,cunn+ham1 ,hi/orical ,!ol4 ,,ii #acc-adb4 ,ryle1 ,knots unti$1 #aa? ed4 ,london ,hunt #ahhf p4 #aje-aif4 ,hi] te l&e tra*tte ,dr4 ,kuyp] het objectief k>akt] van d5 doop te h&hav51 door er e5e bzond]e g5ade aan toe te k5n54 ,deze be/aat niet 9 de w$]geboorte1 welke b d5 doop ond]/eld wordt en dus niet me] behoeft ges*onk5 te word51 ma> 9 e5e bzond]e1 &]s niet te v]krg5 weldaad1 n4l4 9 de inlv+ 9 het li*aam van ,*ri/us1 ( liev] 9 de inplant+ 9 ons gelo( van de hebbelkheid ( d5 drang1 om niet op onszelf te /aan1 ma> om ons n te voel5 met heel het li*aam van ,*ri/us1 ,h]aut #fdfv4 #e4 ,de mee/e k]k5 k5n5 teg5woordig d5 doop bna niet &]s dan als k9d]doop4 ,behalve op het gebi$ d] z5d+ en 9 de bapti/is*e g5oots*app5 komt de doop van volwass55 niet &]s dan als uitzond]+ voor4 ,to* is 9 de ,s*rift het omgeke]de het geval2 van d5 k9d]doop spreekt z n]g5s met zoovele woord51 altd gaat z van d5 beja>d5doop uit2 en ook de *ri/elke confessies en !olog5 zn ha> da>9 altd 9 zoov]re gevolgd1 als z van d5 doop van volwass55 hun uitgangspunt nam5 en da>na e]/ tot d5 k9d]doop ov]g+54 ,deze doop w]d nu op ,gods bevel door ,johannes en da>na door ,jezus +e/eld1 omdat de gans*e w]eld voor ,god v]doemelk 04 ,dat gold niet alle5 van de ,heid551 ma> ook van de ,jod51 die imm]s hunne eig5e g]e*tigheid zo*t5 op te ri*t5 uit de w]k5 d] wet en da>om niet kwam5 tot de wet d] re*tva>digheid1 ,rom4 #i3ca4 ,re$s de pr(et5 v]kondigd5 to*1 dat ,god1 die getr\w is en zns v]bonds g$5kt1 9 de toekom/ aan ,israel beke]+ en lev51 e5 nieuw h>t en e5 nieuw5 gee/ z\ gev51 alle zond5 hun v]gev51 zn ,gee/ op h5 uit/ort51 re9 wat] op h5 spr5g5 en van alle onre9igh$5 h5 re9ig5 z\1 ,hos4 #f3b1 ,joel #b3bh1 #bi1 ,mi*4 #g3ah-bj1 ,jes4 #a3af1 #djv41 ,j] #ca3ca-cd1 #cc3h1 ,eze*4 #aa3ag-bj1 #cf3be-bh1 #cg3a-ad1 #ci3bi1 ,za*4 #ac3a enz4 ,w$]geboorte1 beke]+1 gelo( 0 noodig1 zoo voor ,israel als de ,heid551 om 9 te gaan 9 het kon9krk d] hemel5 en aan zne go$]5 deel te krg54 ,johannes en ,jezus trad5 met die pr$ik+ op1 en wie ha> aannam51 w]d5 g$oopt4 ,aan d5 doop g+ dus de aanbi$+ en de aannem+ van het woord des evangelies vooraf4 ,de ,s*rift laat er niet d5 m9/5 twfel ov] be/aan1 dat de doop uitsluit5d voor geloovig5 +e/eld is4 ,er word5 ge5 &]e p]son5 g$oopt1 dan die beld5is do5 van hunne zond5 en bews gev5 van beke]+ en gelo(1 ,mt4 #c3b1 #f1 ,hd4 #b3cg1 #ch1 #h3ab1 #cg1 #ah3h2 de doop heet da>om e5 doop d] beke]+1 opdat m5 9 di5 weg de v]gev+ d] zond5 erlange1 ,mk4 #a3d1 ,hd4 #ac3bd2 9 ,mt4 #bh3ai duid5 de beide p>ticipia en wel d5 weg aan1 wa>9 het volbra*t moet word51 ma> het doop5 9 d5 naam des ,vad]s1 des ,zoons en des ,h4 ,gee/es ond]/elt jui/ de voorafga&e pr$ik+ van en het gelo( 9 di5 naam1 gelk dit ,mk4 #af3ae1 #af ook duidelk uitgesprok5 wordt en 9 ,joh4 #d3a het discipel5 mak5 aan het doop5 voorafgaat2 het zn k9d]5 ,gods door het gelo( 9 ,*ri/us ,jezus1 die door d5 doop ,*ri/us hebb5 aang$aan1 ,gal4 #c3bf1 #bg4 ,zoolang er van d5 doop d] volwass55 sprake is1 be/aat er hi]ov] tuss*5 de *ri/elke k]k5 ge5 v]s*il2 ge5 enkele k]k doopt e5 volwass5e zond] voorafga& ond]ri*t 9 de wa>heid1 zond] te vor5 afgelegde beld5is des gelo(s4 ,zelfs ,rome erk5t1 dat 9 d5 volwass5e de zev5 praep>ationes aan d5 doop moet5 voorafgaan1 en maakt niet de objectieve geldigheid ma> to* de subjectieve w]k+ van e5e int5tio virtualis als conditio s9e qua non 9 d5 ontvang] afhankelk1 ,trid4 ,,vi c4 #e4 #g4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #cj4 #dd4 ,ma> ,rome heeft hoe lang] hoe me] deze subjectieve voorwa>d5 9 d5 ontvang] v]zwakt1 en het zwa>tepunt uit het woord en het gelo( 9 het sacram5t v]legd2 dit sacram5t to* w]kt ex op]e op]ato1 zond] 9 d5 ontvang] iets &]s te eis*5 dan e5 negatief obicem non pon]e2 ev5als de zond51 word5 de weldad5 d] g5ade door ,rome e9deloos gesplit/1 9 /ukjes en beetjes hi] en hi]namaals uitg$eeld2 het is altd hetzelfde d5kbeeld van hi]>*ie1 dat hi] 9 de le] d] g5ade1 ev5als ov]al eld]s1 zn invlo$ gevoel5 doet4 ,da>om le]t ,rome dan ook1 dat pr$ik+ en gelo( sle*ts praep>atoire beteek5is hebb52 de eig5lke1 heiligmak5de1 bov5natuurlke g5ade wordt alle5 m$eg$eeld door het sacram5t van d5 doop1 dat da>om1 behalve 9 enkele gevall51 wa>9 het door d5 baptismus sangu9is ( flam9is v]vang5 wordt1 voor alle m5s*51 volwass55 en k9d]51 t] zaligheid vol/rekt noodzakelk is4 ,de ,re=matie heeft da>teg5ov] dit ,s*riftuurlk beg9sel ge/eld1 dat het sacram5t ge5 enkele weldaad me$eelt ( me$eel5 kan1 welke de geloovige niet re$s bezit door zn v]tr\w5 op het woord ,gods4 ,het gelo( alle51 afg$a*t van alle sacram5t1 /elt 9 het bezit en g5ot van alle weldad5 des heils4 ,indi5 nu de doop dit gelo( ond]/elt1 blft er ge5 enkele weldaad me] ov]1 die door d5 doop nog aan d5 geloovige z\ kunn5 m$eg$eeld word54 ,de doop kan niet &]s dan de weldad51 die door het gelo( ontvang5 zn1 beteek55 en v]zegel5 en da>door het gelo( v]/]k51 ,n$4 ,gel4 art4 #cc4 #cd4 ,heid4 ,cat4 qu4 #fi4 ,ook de ,lu!rs*5 /emm5 dit toe voor d5 doop d] volwass551 die vooraf w$]gebor5 zn en beld5is d$5 van hun gelo(2 ev5als het gelo( en de gave des ,h4 ,gee/es door de pr$ik+ des woords 9 de w$]gebor55 v]me]d]d wordt1 ita quoqae idem fit p] baptismum1 qu9 et baptismus donum reg5]ationis 9 illis efficacit] obsignat1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #abc4 ,qu5/$t ,,iv #ade4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #djj4 #djg4 ,er is hi] e5 ,prote/ants* beg9sel m$e gemoeid2 wie aan d5 doop e5e m$$eel+ van g5ade toes*rft1 welke door het woord en het gelo( niet v]kreg5 kan word51 zet voor de ,rooms*e sacram5tsle] de deur op54 ,de =ma des doops be/aat 9 e5 door ,god gelegd v]b& tuss*5 e5 zi*tba> teek5 en e5 onzi*tba> gee/elk go$4 ,als teek5 doet het wat] di5/1 ,mt4 #c3f1 ,hd4 #h3cf1 dat niet toevallig ( willekeurig ma> om zne treff5de ov]e5kom/ met de beteek5de zaak gekoz5 is4 ,wat het onre9e1 v]vuil5de en v]/ikk5de /( is voor het li*aam1 dat is de zonde voor de ziel2 en gelk wat] de onre9heid des li*aams afwas*t1 zoo re9igt het blo$ van ,*ri/us van alle zond54 ,s*i] b alle volk5 en 9 alle godsdi5/5 heeft da>om het wat] e5e rke1 symbolis*e beteek5is2 di5/ do5de b all]lei wass*+51 s*aduwde het de gee/elke re9ig+ af1 welke i$] m5s* behoeft1 om te v]ke]5 9 de geme5s*ap met ,god2 9 d5 ,oudte/4 e]$i5/ nam het wat] e5e bre$e plaats 91 ,ex4 #cj3ah-bj1 #dj3cj1 ,lev4 #f3bh1 #h3f1 #aa3cb1 #ae3ab1 ,num4 #h3g1 #ai3gv4 enz41 en de pr(et5 /eld5 de gee/elke re9ig+ van het volk als e5e bespr5g+ met wat] voor1 ,eze*4 #cf3be1 #cg3bc1 ,za*4 #ac3a4 ,uit zi*zelf en van nature1 d4 i4 kra*t5s d5 a>d1 di5 ,god er b de s*epp+ aan gaf1 is het wat] dus uitnem5d ges*ikt1 om 9 d5 doop de afwass*+ d] zond5 en de gee/elke v]nieuw+ af te beeld5 en te v]zek]54 ,da>om is het ook niet noodig1 gelk ,rome bewe]t1 dat het doopwat] te vor5 op ,paas*- ( ,p9k/]-,zat]dag gewd en met olie gem5gd z1 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #dg4 ,veel m9d] mag met de ,paulician5 het gebruik van het wat] nagelat5 word51 wl ,*ri/us het lev5de wat] is1 ( met &]e sect5 de doop door inbr&+ van e5 m]kteek5 ( door geesel+ t5 blo$e toe v]vang5 word51 ,moor ,v #dji-daa4 ,zelfs is het ov]bodig1 om met ,beza en &]5 toe te gev51 dat1 als wat] ontbreekt e5e &]e vloei/( gebruikt mag word51 want zulk e5 geval is zoo go$ als onmogelk1 ,m4 ,vitr+a ,,vii #ad4 ,9 d5 e]/5 td be/ond de h&el+ van het doop5 da>91 dat de doopel+ 9 het wat] ond]g$ompeld en na e5 oog5blik da>uit we] opgetrokk5 w]d4 ,het grieks*e woord w/ da> re$s op1 want het beteek5t lett]lk doop51 indoop51 ,joh4 #ac3bf1 en geeft ook dan1 wanne] het 9 ruim] z9 voor wass*51 ,mt4 #ae3b1 ,mk4 #g3d1 ,luk4 #aa3ch1 ,hebr4 #i3aj ( ov]dra*telk1 ,mt4 #c3aa1 #bj3bb1 ,hd4 #a3e enz4 wordt gebezigd1 zulk e5e h&el+ te k5n51 wa>b de p]soon ( zaak1 die g$oopt wordt1 geheel en al wordt ond]g$ompeld en g]e9igd4 ,voorts toon5 de gevall51 welke de ,s*rift v]haalt1 duidelk aan1 dat de doop 9 d5 apo/olis*5 td b wze van ond]dompel+ plaats _h1 ,mt4 #c3f1 ,joh4 #c3bc1 ,hd4 #h3ch4 ,en e9delk is de phraseologia sacram5talis geheel en al op deze wze van doopsb$i5+ geb\wd1 ,rom4 #f3c1 #d1 ,gal4 #c3bg1 ,col4 #b3ab4 ,eeuw5lang is de imm]sio dan ook 9 de *ri/elke k]k 9 gebruik geblev52 de ,grieks*e k]k h\dt er nog aan va/1 bespr5g+ 7adsp]sio7 ( liev] begiet+ 7infusio7 kwam 9 oude td5 alle5 voor1 als er ge5 wat] g5oeg 01 ,dida*e c4 #g1 ( als krank5 op hun leg] g$oopt moe/5 word5 7baptismus cl9icorum72 ,cyprianus1 ,ep4 #fi1 #ab1 v]d$igde 9 dit laat/e geval de adsp]sio ( p]fusio met b]oep op ,eze*4 #cf3be1 ma> ov]ig5s sprek5 de k]kvad]s altd van d5 doop als van e5e ond]dompel+ 9 het wat]1 ,suic]us1 s4 v4 4 ,paus ,/ephanus ,,ii /ond 9 #ged d5 doop p] infusionem 9 geval van noodzakelkheid b k9d]5 en krank5 toe1 ma> e5 concilie van het ja> #haf s*reef nog aan de prie/]s voor1 ut non effundant aquam sup] capita infantium s$ semp] m]gantur 9 lavacro4 ,?omas zeide1 tutius e/ baptiz>e p] imm]sionem1 quia hoc habet usus communis1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ff art4 #g4 ,het ,concilie van ,rav5na #acaa liet de keuze tuss*5 imm]sio en sup]fusio vr4 ,tot de #ac;e eeuw toe komt dus 9 het ,we/5 de indompel+ nog naa/ de bespr5g+ voor2 dan e*t] wordt de laat/e hoe lang] hoe me] algeme54 ,als 9 het gek]/5d ,europa de beja>d5doop uitzond]+ en de k9d]doop regel w]d1 kwam er niet uit dogmatis*e ma> uit hyginis*e ov]weg+5 ook v]&]+ 9 de wze van doopsb$i5+2 k9d]5 w>5 9 zek]5 z9 all5 9 infirmitate positi4 ,de ,h]vorm]s slot5 zi* b dit gebruik aan2 ,lu!r gaf aan ond]dompel+ de voorkeur1 ,calvn hield de vraag voor e5 adiaphoron1 ma> de ,anabapti/5 maakt5 er e5 beg9sel van en ke]d5 da>om tot de imm]sio t]ug4 ,en dit is het1 wat alle5 be/r$5 di5t te word54 ,er is ge5 twfel aan1 ( de ond]dompel+ 0 oudtds algeme5 9 gebruik1 is nog geoorlo(d en doet de rke beteek5is van d5 doop ook bet] dan de bespr5g+ uitkom54 ,ma> er is hi] ge5 beg9sel van te mak54 ,want #a het wat] is niet het blo$ van ,*ri/us zelf en bew]kt niet zelf de afwass*+ d] zond51 ma> is da>van e5 teek5 en zegel2 zoo kan het b d5 doop dus niet aankom5 op de hoeveelheid wat]s1 die op d5 doopel+ uitge/ort ( 9 welke h g$ompeld wordt4 #b ,de gee/elke weldaad1 die door d5 doop wordt afgebeeld1 wordt niet alle5 e5e afwass*+ d] zond5 ma> ook e5e bespr5g+ met re9 wat] en met het blo$ van ,*ri/us g5oemd1 ,eze*4 #cf3be1 ,hebr4 #ab3bd1 #a ,petr4 #a3b1 cf4 ,ex4 #bd3f1 #bi3af1 #bj4 #c ,s*oon de ond]dompel+ eeuw5lang 9 gebruik bleef1 w]d to* van de oud/e td5 af 9 gevall5 van noodzakelkheid de bespr5g+ geoorlo(d gea*t2 nooit da*t de *ri/elke k]k eraan1 om d5 doop als ongeldig te bes*\w51 alle5 omdat h b wze van bespr5g+ 0 toeg$i5d2 en de voor/&]s d] ond]dompel+ de9z5 mee/al 9 de practk zelv5 voor deze consequ5tie t]ug4 #d ,hoewel1 9 we]wil van de van oude td5 af gebruikelke imm]sio triplex1 ,did4 c4 #g1 met ,gregorius ,m4 is va/ te h\d53 utrum unica an tr9a ablutio fiat1 nihil ref]re exi/im&um e/1 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #ad1 to* mag de bespr5g+ niet 9 zoo g]+e mate ges*i$51 dat alle d5kbeeld van afwass*+ teloor gaat4 ,ev5als het avondmaal1 hoe ook +ekromp51 e5 maaltd blv5 moet1 behoort ook 9 de bespr5g+ met het doopwat] de symboliek d] afwass*+ beh\d5 te word54 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae1 #ai4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #fhc-fid4 ,moor ,v #dac-dba4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #af-cj4 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,i #df-fj4 ,de ,hoop ,s*eff]1 ,ov]zi*t d] ges*4 van d5 doop b ond]dompel+1 ,am/4 #ahhb4 #f4 ,dit wat] wordt tot e5 sacram5t door het woord d] in/ell+4 ,9 de ,s*rift wordt de doop nu e5s oms*rev5 als e5 doop 9 d5 naam van ,*ri/us1 ,hd4 #b3ch1 #h3af1 #aj3dh1 #ai3e cf4 ,rom4 #f3c1 #a ,cor4 #a3ac-ae1 #f3aa1 ,gal4 #c3bg en dan we] als e5 doop 9 d5 naam des ,vad]s1 des ,zoons en des ,h4 ,gee/es1 ,mt4 #bh3ai4 ,deze uitdrukk+5 b$oel5 niet1 e5e =mule aan de h& te gev51 welke b d5 doop moet uitgesprok5 word51 ma> z bes*rv5 het wez5 van d5 *ri/elk5 doop2 deze moet zn e5 doop 9 d5 naam van ,*ri/us en dus 9 d5 naam van ,god ,drieenig4 ,dat z niet als e5e =mule b$oeld zn1 blkt da>uit1 dat b besnd5is en pas*a1 b d5 doop van ,johannes en b het avondmaal van zulk e5e =mule ge5 sprake is4 ,ma> zek] w]d er b het b$i55 en ontvang5 van d5 doop re$s van d5 aanvang af het e5 ( &] gesprok52 er w]d beld5is van zond54 ,mt4 #c3f1 en van het gelo( 9 ,*ri/us1 ,hd4 #h3cg1 afgelegd1 cf4 #a ,tim4 #f3ab4 ,da>voor kwam spo$ig uit d5 a>d d] zaak e5e va//a&e =mule 9 gebruik1 die aan de in/ell+swoord5 9 ,mt4 #bh3ai w]d ontle5d4 ,de ,dida*e spreekt van de ,*ri/55 als 1 #i3e ma> k5t to* re$s de tr9it>is*e =mule1 #g1 #a4 #c1 cf4 ,ju/9us1 ,apol4 ,i #fa4 ,hoewel nu e5 doop 9 d5 naam van ,*ri/us ( met de beld5is1 dat ,jezus ,*ri/us de ,zone ,gods is1 ,hd4 #h3cg 9 d5 e]/5 td volkom5 voldo5de 01 moe/ to* lat]1 to5 all]lei kett]en opkwam51 jui/ tot h&hav+ van het *ri/elk k>akt] van d5 doop de tr9it>is*e =mule hoe lang] hoe me] als noodzakelk bes*\wd word51 cf4 ,cypr4 ,ep4 #gc1 #af-ah en &]e k]kvad]s b ,suic]us s4 v4 4 ,ma> ook deze tr9it>is*e =mule luidt 9 de v]s*ill5de k]k5 niet gelk4 ,de ,grieks*e k]k b$i5t zi* van de woord53 --1 --1 --1 4 ,hoewel de ,latns*e k]k d5 alzoo b$i5d5 doop erk5t1 bezigt z zelve to* de =mule3 ego te baptizo 9 nom9e ,patris et ,filii et ,spiritus ,sancti1 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #aj4 #aa1 en de ,prote/ants*e k]k5 nam5 gewoonlk deze ov]4 ,de ,syris*e en ,arm5is*e k]k5 hebb5 we] e5e =mule1 die zo[el van de ,grieks*e als van de ,latns*e afwkt1 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,i #dd4 ,alles bew/1 dat de geldigheid van d5 doop op zi*zelf niet afhangt van de lett]lke woord51 die da>b door d5 b$i5a> gesprok5 zn4 ,de tr9it>is*e =mule is alle5 noodig geword51 om kett] te w]51 om wa>borg te gev51 dat de doop1 die b$i5d w]d1 de w>e1 *ri/elke doop is1 en om gew5s*te va/heid te br5g5 9 het liturgis* gebruik4 ,da>b is het nog van belang op te m]k51 dat de tr9it>is*e doops=mule ge5 magis*e kra*t bezit1 om het wat] 9 het blo$ van ,*ri/us te v]&]54 ,de ,g]e=me]d5 ontk5n5 dit niet alle51 ma> ook de ,grieks*e1 ,rooms*e en ,lu!rs*e k]k sprek5 b d5 doop &]s dan b het avondmaal4 ,b dit laat/e sacram5t valt op de recitatio van de woord5 d] in/ell+1 op hun consecratoris*e kra*t1 en op de da>door teweeggebra*te trans- ( consub/antiatie de nadruk4 ,ma> al spreekt m5 b d5 doop ook van e5e div9a virtus1 die aan het wat] m$eg$eeld is1 van aqua vivida1 sancta1 div9a1 van e5e reg5]atio p] aquam 9 v]bo1 zoo zegt to* zelfs de ,cate*4 ,rom41 dat de in/ell+swoord5 kla> en duidelk1 tot ond]ws voor het volk1 moet5 uitgesprok5 word51 ,,ii #b1 #aj1 en ontk5t1 dat er b d5 doop e5e transsub/antiatie1 e5e v]&]+ van het wat] 9 het blo$ van ,*ri/us plaats heeft1 ,,ii #d1 #i4 ,de unio sacram5talis is hi] dus e5e &]e dan b het avondmaal4 ,zek] blft er ook dan nog v]s*il4 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 d5k5 zi* de w]k+ des ,h4 ,gee/es b d5 doop als he5ga&e p] aquam4 ,de ,g]e=me]d5 v]w]p5 deze locale1 physis*e v]e5ig+ en nem5 9 plaats da>van e5 v]b& aan1 gelk aan dat b het woord4 ,ev5als de ,h4 ,gee/ wel w]kt cum v]bo ma> zne kra*t en w]k+ niet besluit b9n5 het woord1 zoo is het ook b het wat] van d5 doop4 ,9 ,ef4 #e3bf zn de woord5 niet1 gelk de ,lu!rs*5 will51 e5e nad]e bepal+ van ( 1 want dan hadd5 z het artikel vr zi* v]eis*t3 ( 4 ,ma> z behoor5 b 3 ,*ri/us heiligde zne geme5te door het woord des evangelies1 t]wl ,h ze re9igde door het bad des wat]s4 ,paulus ond]s*eidt hi] jui/ de w]k+ van ,*ri/us door het woord van die door het wat]1 ev5als dat ook ges*i$t 9 ,hebr4 #aj3bb en #a ,petr4 #c3ba4 ,niet de di5a> en niet het wat]1 ma> ,*ri/us heiligt en geeft de beteek5de zaak1 ,mt4 #c3aa1 #a ,cor4 #f3aa1 ,hebr4 #i3ad1 #a ,joh4 #a3g4 ,als het wat] des doops de w$]geboorte bew]kte1 _h ,paulus 9 #a ,cor4 #a3ad niet kunn5 zegg51 dat ,*ri/us hem niet zond1 om te doop51 ma> om het evangelie te v]kondig54 ,do* hoeze] er v]s*il is ov] de wze1 wa>op teek5 en beteek5de zaak 9 d5 doop v]bond5 zn1 er is ov]e5/emm+ t5 aanzi5 van de realiteit di] v]b9d+4 ,ook de ,g]e=me]de k]k beldt1 dat ,*ri/us 9 d5 doop aan e5 iegelk1 die hem 9 d5 geloove ontvangt1 toezegt en v]zek]t1 dat h zoo zek]lk met ,zn blo$ en ,gee/ van de onre9heid d] ziel is gewass*51 als h uitw5dig met het wat]1 hetwelk de onzuiv]heid des li*aams pleegt weg te nem51 gewass*5 is1 ,heid4 ,cate*4 #fi4 ,ook ov] de weldad51 die 9 d5 doop aan de volwass5 geloovig5 ges*onk5 word51 be/aat er 9 ho(dzaak ov]e5/emm+4 ,z zn alle begrep5 9 de geme5s*ap met d5 drieenig5 ,god1 9 welke de geloovige door d5 doop wordt +elfd1 ,mt4 #bh3ai4 ,de ,vad] betuigt ons 9 d5 doop1 dat ,h met ons e5 eeuwig v]bond d] g5ade opri*t1 en ons tot zne k9d]5 en erfg5am5 aanneemt1 ,g54 #ag3g1 #aj1 ,hd4 #b3ci4 ,de ,zoon v]zegelt ons1 dat ,h ons was*t 9 zn blo$ en ons inlft 9 de geme5s*ap zns doods en zn] w$]op/&+1 ,rom4 #f3c1 ,gal4 #c3bg4 ,de ,h4 ,gee/ v]zegelt ons1 dat ,h 9 ons woont en ons tot lidmat5 van ,*ri/us heiligt1 #a ,cor4 #f3aa1 #ab3ac1 ,tit4 #c3e4 ,nad] uitgew]kt1 zn deze weldad53 #a de re*tva>digmak+ ( de v]gev+ d] zond51 ,mk4 #a3d1 ,hd4 #b3ch1 #bb3af1 #a ,petr4 #c3ba1 ,hebr4 #aj3bb4 ,do$es me5t1 dat deze weldaad niet b d5 doop ma> e]/ b het avondmaal 9 aanm]k+ komt1 wl de doop e5 doop d] beke]+ tot v]gev+ d] zond5 wordt g5oemd1 ,le] d] ,zaligheid #cbf4 ,ma> deze opvatt+ wordt door ,hd4 #bb3af1 #a ,petr4 #c3ba1 ,hebr4 #aj3bb duidelk we]sprok52 de beke]+ is wel de weg1 wa>langs de door ,*ri/us v]worv5 v]gev+ 9 ons bezit en g5ot komt1 ma> de doop is jui/ van die 9 d5 weg van beke]+ v]kreg5 v]gev+ bews en ond]p&2 imm]s gaat de beld5is d] zond5 en het re*tva>dig5d gelo( aan d5 doop vooraf4 ,9 d5 doop word5 da>om ook alle zond5 met al ha> s*uld en /raf v]gev51 niet alle5 de v]l$5e ma> ook de teg5woordige en toekom/ige1 want de re*tva>digmak+ is e5e juridis*e daad1 e5e v]&]+ van /aat en da>om 9 e5s1 volkom5 en voorgo$ tot /& gebra*t1 cf4 ,,iii #edh4 #b ,de w$]geboorte1 beke]+1 af/]v+ van d5 oud5 en op/&+ van d5 nieuw5 m5s* door geme5s*ap aan d5 dood en de op/&+ van ,*ri/us1 ,mk4 #a3d1 ,rom4 #f3b-aj1 #a ,cor4 #f3aa1 ,ef4 #e3bf1 ,col4 #b3ab4 ,volg5s ,rome wordt 9 d5 doop diezelfde g5ade t]ugges*onk51 welke ,adam als donum sup]additum ontv+ ma> door de zonde v]loor4 ,ev5als nu 9 ,adam als homo naturalis ook vr d5 val de concupisc5tia woonde1 die door het donum sup]additum beteugeld w]d1 zoo is dit b d5 g$oopte het geval4 ,de concupisc5tia blft 9 hem1 ma> deze is op zi*zelve ge5 zonde en d5 m5s* als be/a&e uit vlees* en gee/1 van nature eig54 ,alle5 kan ze gemakkelk aanleid+ tot zonde word51 als de m5s*1 9 plaats van door de bov5natuurlke g5ade zi* te lat5 leid51 na> ha> lui/]t en ha> inwilligt4 ,do* afg$a*t van dit geva>1 dat d5 g$oopte altd blft dreig51 is h door de g5ade1 die h 9 d5 doop ontvangt1 niet alle5 van alle s*uld ma> ook van alle smet d] zonde bevrd4 ,da>teg5ov] sprak de ,n$4 ,gelo(sbel4 art4 #ae uit3 de erfzonde is ook zelfs door d5 doop niet gans*elk te niet g$aan no* geheel uitg]oeid 7oorspr4 9 d5 ,wals*5 tek/ van #aefa3 et n'e/ pas aboli mesme p> le baptesme1 door de synode van #aeff v]me]d]d met de woord53 ou desrac9 du t\t74 ,hoewel vel5 met ,do$es1 ,n$4 ,gel4 #agc deze woord5 afkeur51 zn z to* volkom5 correct en met de ,h4 ,s*rift 9 ov]e5/emm+4 ,imm]s le]t deze 9 de bov5 aangehaalde plaats5 ze] duidelk1 dat de doop1 wel te v]/aan als teek5 en zegel1 d5 m5s* w$]ba>t en v]nieuwt1 de kra*t d] erfzonde 9 hem breekt1 hem 9 nieuwigheid des lev5s doet w&el51 do* zoo1 dat de zonde nog altd 9 zn vlees* blft won5 en hem teg5 zn wil ond] ha> wet gevang5 neemt4 ,de erfsmet wordt dus wel t5 deele en 9 beg9sel ma> niet gans*elk door d5 doop als sacram5t te niet g$aan2 (s*oon z d5 geloovige niet me] v]doemt1 blft z to* nog 9 hem tot aan d5 dood toe e5e onzalige fonte9 van all]lei zonde4 #c de geme5s*ap1 niet alle5 met ,*ri/us zelv51 ma> ook met de geme5te1 die zn li*aam is4 ,de g$oopte wordt beh\d5 van het v]ke]d gesla*t1 afgezond]d van de w]eld1 ,hd4 #b3dj1 #da1 tot e5 discipel van ,jezus gemaakt1 ,mt4 #bh3ai1 ,joh4 #d3a1 9 zne geme5te +elfd1 #a ,cor4 #ab3ac1 en dus ook tot e5 w&el 9 opre*!id1 ,g54 #ag3a1 en 9 nieuwigheid des lev5s1 ,rom4 #f1 tot beld5is van ,gods naam en tot ond]h\d+ van ,jezus' gebod5 v]pli*t1 ,mt4 #bh3ai4 ,al deze weldad5 zn d5 g$oopte re$s ges*onk5 vr d5 doop 9 het woord des evangelies2 ze zn zn]zds aang5om5 door het gelo(2 ma> nu word5 z hem 9 d5 doop nog beteek5d en v]zegeld4 ,het mag dus niet zoo voorge/eld1 als( 9 het gelo( vr d5 doop sle*ts enkele ( 9 elk geval niet alle weldad5 w]d5 ges*onk51 en dat de ontbrek5de dan nog 9 d5 doop word5 v]le5d4 ,want het woord bevat alle bel(t5 en het gelo( neemt ze alle aan4 ,er is ge5 enkele g5ade1 die niet door het woord en alle5 door het sacram5t wordt uitg$eeld4 ,ook de inlv+ 9 het li*aam van ,*ri/us ges*i$t door het gelo( en ontvangt 9 d5 doop ha> teek5 en zegel4 ,de doopsg5ade be/aat en kan na> ,s*rift en ,g]4 beld5is n]g5s &]s 9 be/aan dan 9 decl>atio en confirmatio1 ,heid1 ,cate*4 #ff4 #fi4 ,cf4 voorts ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 p4 #dce4 ,polanus1 ,synt4 p4 #die4 ,bull+]1 ,huysboek #afab fol4 #bed4 ,urs9us1 ,explic4 ,cat4 qu4 #fi sq4 enz4 #g4 ,tot zoov] is er tuss*5 de *ri/elke k]k5 9 ho(dzaak ov]e5/emm+ 9 de le] des doops4 ,ma> all]lei v]s*il op5ba>t zi*1 zoodra de k9d]doop t] sprake komt4 ,van het beg9 zn] invo]+ af tot op d5 huidig5 dag toe wordt deze door e5 aanzi5lk deel d] ,*ri/5heid v]worp51 vooral op deze twee grond51 dat h 9 de ,s*rift niet voorkomt en na> zne oorspronkelke in/ell+ altd gelo( en beke]+ ond]/elt1 welke 9 k9d]5 niet vall5 ( 9 elk geval niet geop5ba>d en ond]k5d kunn5 word51 cf4 ,william ,wall1 ,! hi/ory ( ,infant ,baptism41 #d vol4 new ed4 ,ox=d #ahcf4 ,a4 ,h4 ,newman1 ,a hi/ory ( ,antipa$obaptism f ! rise ( ,pa$obaptism4 to ,a4 ,d4 #afji4 ,philad4 ,am]ican ,bapti/ ,publication ,society #ahig4 ,/rong1 ,sy/4 ,!ol4 #ecd-ech4 ,ind]daad ontbreekt ook tot d5 td van ,t]tullianus toe alle re*t/reeks* en /ellig getuig5is1 dat de doop aan k9d]5 d] geloovig5 b$i5d w]d4 ,ma> uit dit /ilzwg5 mag to* niet te veel word5 afgeleid4 ,het spreekt vanzelf1 dat 9 de e]/e en twe$e eeuw1 to5 de *ri/elke k]k zi* snel 9 de w]eld uitbreidde1 de proseliet5doop veel me] de a&a*t trok dan de k9d]doop4 ,e]/ 0 de beja>d5doop de gewone1 telk5s voorkom5de doop2 da>naa/ kwam to5 langzam]h& de k9d]doop op2 en e9delk1 to5 de k]k geve/igd en het e5e na het &]e volk gek]/5d 01 w]d de k9d]doop regel en de proseliet5doop1 behalve 9 ,heid5l&51 uitzond]+4 ,als ,t]tullianus dan ook voor het e]/ van d5 k9d]doop gewag maakt1 de bapt4 #ah1 be/rdt h hem wel is wa>1 ma> niet op grond da>van1 dat h e5e nieuwigheid is en 9 d5 apo/olis*5 td niet gebruikelk1 ma> omdat zne ov]tuig+ 9 het algeme5 deze is1 dat cunctatio baptismi utilior e/4 ,si qui pondus intelligant baptismi1 magis timebunt consecutionem quam dilationem4 ,9 deze ov]tuig+ /ond ,t]tullianus niet alle54 ,zoolang het ,*ri/5dom zi* nog 9 de dorp51 /$5 en l&51 wa> het geve/igd 01 ond] ,heid55 uitbreid5 kon en er dus altd nog ov]gang5 plaats hadd51 w>5 vel5 van me5+1 dat m5 niet bet] do5 kon dan d5 doop zoo lang mogelk uit te /ell51 omdat m5 &]s geva> liep1 om lat] we] 9 zond5 te vall5 en de 9 d5 doop ontvang5 g5ade te v]liez54 ,ma> ,t]tullianus 0 de e5ige1 die deze bes*\w+ ook b de k9d]5 d] geloovig5 wilde lat5 geld54 ,de k]k1 ook 9 ,afrika1 /oorde zi* e*t] aan deze be/rd+ niet1 en g+ met d5 k9d]doop voort2 ,orig5es getuigt1 dat de k9d]doop 9 zne dag5 algeme5 9 gebruik en van de apo/el5 afkom/ig 02 en ,cyprianus v]d$igt 9 ov]e5/emm+ met het 9 #bef te ,c>?ago geh\d5 concilie1 dat de k9d]doop niet e]/ op d5 a*t/5 ma> re$s op d5 twe$5 ( d]d5 dag na de geboorte moet word5 b$i5d4 ,cf4 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,i #ajd f4 ,zoodra de k9d]doop regel en de beja>d5doop uitzond]+ w]d1 moe/ natuurlk zne beteek5is nad] 9 het li*t ge/eld en zne re*tmatigheid teg5ov] all]lei be/rd]s v]d$igd word54 ,dit ges*i$de op v]s*ill5de mani]4 #a ,to5 ,augu/9us teg5ov] de ,pelagian5 de erfzonde en dus ook de noodzakelkheid van d5 doop voor k9d]5 v]d$igde1 moe/ h zi* rek5s*ap gev5 van het re*t1 dat k9d]5 hadd5 op d5 doop4 ,beld5de1 dat de doop alle5 voor geloovig5 +e/eld 0 en to* erk5n5de1 dat k9d]5 niet zelf geloov5 kond51 de$ h da>om e5 b]oep op het gelo( d] oud]s1 die het k9d t5 doop pres5te]d5 en 9 zne plaats antwoordd54 ,pie recteque cr$itur1 prodesse p>vulo eorum fidem1 a quibus consecr&us (f]tur1 de lib4 arb4 ,,iii #bc4 ,k9d]5 van geloovig5 moet5 zelf ond] de geloovig5 g]ek5d word51 want z geloov5 fide p>5tum4 ,cr$it 9 alt]o1 qui peccavit 9 alt]o1 de v]bis apo/4 s]mo de bapt4 p>v4 c4 ,pelag4 c4 #ad4 ,en niet alle5 't gelo( d] oud]s ma> van heel de k]k komt hun t5 go$e3 (f]untur quippe p>vuli ad p]cipi5dum spiritalem gratiam1 non tam ab eis quorum ge/antur manibus1 quamvis et ab ipsis1 si et ipsi boni fideles sunt1 quam ab univ]sa societate sanctorum atque fidelium1 ad ,bonif4 ep4 #be4 ,op dez5 grond hebb5 de k9d]5 d] geloovig5 volg5s ,augu/9us re*t op d5 doop1 en 9 di5 doop word5 z zelv5 de v]gev+ d] zond5 en de w$]geboorte deela*tig1 e*t] met di5 v]/&e1 quod baptizatur p>vulus1 si ad rationales annos v5i5s non cr$id]it1 nec se ab illicitis concupisc5tiis ab/9u]it1 nihil ei prod]it quod p>vus accepit1 de pecc4 m]4 et rem4 ,i #bj1 cf4 ,bibl4 /udii !ol4 ,*risp9 #aefe p4 #aae-abh1 en voorts dezelfde voor/ell+ b !olog5 van all]lei ri*t+1 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iv di/4 #d4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fh art4 #i4 ,bonav4 ,brevil4 ,,vi #g4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #bg4 #cj4 ,bell>m9us1 de bapt4 ,i #aj4 #aa4 ,lu!r b ,k/l9 ,i #bcf4 #ceb4 ,,ii #hh4 ,calvn1 ,c4 ,r4 ,,viii #dhc4 #dic4 ,beza1 ,tract4 !ol4 ,,iii #cde en vele &]51 ,oecolampadius1 ,zan*ius1 ,p]k9s1 ,bucanus1 ,m>lorat1 ,rivetus1 ,v5ema1 ,h>tmann1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #acf4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #adh4 ,c4 ,vitr+a1 ,obs]v4 ,sacrae ,,ii c4 #f4 ,kal*reut]1 ,d] /ellv]tret5de ,glaube und die ,k9d]taufe1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahff ,s4 #ebc-edd4 #b ,zulk e5 fides ali5a kan e*t] het gemis van p]soonlk gelo( b het k9d niet v]go$5 en leidt da>om ongem]kt tot de le] van e5e w$]geboorte door d5 doop4 ,het gelo( d] oud]s ( d] k]k moge aan het k9d re*t gev51 om g$oopt te word51 9 het k9d zelf is to* niets v]eis*t dan hoog/5s e5e van nature aanwezige capacitas passiva1 e5 negatief obicem non pon]e4 ,da>om ontvangt het k9d1 dat om zoo te zegg5 door de gans*e k]k met geb$5 aan ,god opg$rag5 wordt1 9 d5 doop zelf de g5ade1 die het behoeft4 ,ma> die g5ade1 welke het k9d ontvangt1 wordt dan we] ze] v]s*ill5d oms*rev54 ,sommige s*ola/ici zeid51 dat d5 k9d]5 b d5 doop ge5 deugd5 w]d5 +e/ort no* actu no* habitu no* radice1 ma> dat deze hun lat] w]d5 m$eg$eeld1 wanne] z opgroeid51 ( ook1 wanne] z /i]v51 ges*onk5 w]d5 b de s*eid+ d] ziel van het li*aam2 &]5 me5d51 dat de k9d]5 b d5 doop de deugd5 ontv+51 hetz secundum radicem1 ( secundum habitum1 ,comm4 op ,s5t4 ,,iv di/4 #d1 bv4 ,bonav5tura ib4 p>s #b art4 #b qu4 #b4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fi art4 #f4 ,tr5te /elde va/1 dat de sacram5t5 des ,n4 ,te/4 de g5ade 9 zi* bevatt5 en all5 m$$eel51 die ge5 h9d]nis 9 d5 weg /ell51 zoodat ook de k9d]5 9 d5 doop de g5ade en de deugd5 ontvang5 ex op]e op]ato en niet van te vor5 geloovig5 zn ma> door d5 doop geloovig5 word51 ,trid4 ,,vii c4 #f-h1 de bapt4 c4 #ac4 #ad4 cf4 ,bell>m9us1 de bapt4 ,i #aj4 #aa4 ,de ,lu!rs*5 be/r$51 dat de k9d]5 vr d5 doop gelo( hadd5 en ev5e5s1 dat z 9 ali5a fide w]d5 g$oopt1 ma> le]d51 dat z 9 d5 doop het gelo( ontv+51 en wel niet habitu ( pot5tia sle*ts1 do* zelfs actu4 ,p] baptismum et 9 baptismo ,spiritus ,s4 fidem v]am1 salvificam1 vivificam et actualem acc5dit 9 infantibus1 unde et infantes baptizati v]e cr$unt1 ,qu5/$t ,,iv #adg4 ,ook enkele ,g]e=me]de !olog5 ,p>eus1 ,b>onius1 ,=besius ,corse1 ,dav5ant1 ,w>d1 de ,brais 9 ,saumur e4 a4 le]d51 dat aan alle k9d]5 9 d5 doop e5e zek]e g5ade van v]gev+ en w$]geboorte ges*onk5 w]d1 welke1 wanne] z jong /i]v51 voldo5de t] zaligheid 01 ma> &]s hunn]zds door p]soonlk gelo( aanva>d en beve/igd moe/ word51 cf4 ,witsius1 de efficacia baptismi 9 infantibus1 ,misc4 ,sacra ,,ii #fah4 ,voetius1 ,,ii ,disp4 #dji4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #gb4 ,en hi]m$e komt de le] d] ,high ,*ur*m5 van e5 baptismal reg5]ation ov]e54 #c ,ma> deze le] wordt door vele bezw>5 g$rukt4 ,de fides ali5a1 die e]/ b ,augu/9us e4 a4 nog als e5e h]9n]+ aan het volg5s de ,s*rift voor d5 doop v]eis*te gelo( geh&haafd w]d1 wordt geheel ov]tollig1 als de doop ex op]e op]ato de g5ade me$eelt en 9 het k9d niets &]s dan e5e capacitas passiva ond]/elt4 ,wanne] k9d]5 dan re$s de g5ade des doops kunn5 ontvang51 als z ge5 obex 9 d5 weg /ell51 v]di5t het aanbevel+1 om zooveel mogelk k9d]51 ook heid5s*e1 te doop51 want z zn all5 passief en dus all5 vatba> voor de ontvang/ d] g5ade2 de ,scoti/is*e s*ool v]d$igde dit dan ook teg5ov] de ,?omi/is*e en bepaalde de practk d] ,rooms*e k]k1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #fba4 ,t5 twe$e wordt de doop van zn ,s*riftuurlk k>akt] b]o(d1 wl h losgemaakt wordt van het gelo( en het woord1 oph\dt teek5 en zegel van ,gods bel(t5 te zn1 e5 zelf/&ig1 onafhankelk1 ex op]e op]ato w]k5d g5ademiddel wordt en zelfs ond] de g5ademiddel5 de e]/e en voornaam/e plaats inneemt4 ,en e9delk word5 de weldad51 welke de doop m$$eelt1 e5]zds ov]drev5 en &]]zds v]zwakt4 ,want met het oog op de feit51 die ,s*rift en erv>+ aan de h& do51 kan niem& volh\d51 dat alle g$oopte k9d]5 lat] blk5 geloovig5 te zn en zalig te word54 ,zoo moet m5 dan aannem51 dat de weldad51 9 d5 doop ges*onk51 v]liesba> zn en lat] door p]soonlk gelo( aanva>d moet5 word54 ,z zn g5oegzaam t] zaligheid voor jong/]v5de1 en ong5oegzaam voor opwass5de k9d]51 en plaats5 deze laat/e 9 e5 twfela*tig5 toe/& tuss*5 geloovig5 en ongeloovig5 91 ,ex4 v4 h4 ,ontw4 v4 ,tol4 ,,vi #bhb-bhg4 ,,vii #dic-die4 ,moor ,v #dhi4 ,witsius t4 a4 p4 ,de ,g]e=me]d5 ke]d5 da>om tot de ,s*rift t]ug en nam5 b de v]d$ig+ van d5 k9d]doop e5p>ig hun /&punt 9 het v]bond d] g5ade1 dat na> ,gods bel(te niet alle5 de geloovig5 ma> ook hun zaad omvatte4 ,niet w$]geboorte1 gelo( ( beke]+1 en veel m9d] ons v]mo$5 di5aanga&e1 ma> alle5 het v]bond d] g5ade gaf1 beide b volwass55 en b k9d]51 re*t op d5 doop1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #af1 #bc4 #bd1 cf4 ,kram]4 ,het v]b& van doop en w$]geb4 #abb4 ,dit v]bond 0 de va/e1 ,s*riftuurlke1 objectieve grond1 wa>op alle ,g]e=me]d5 geme5s*appelk en zond] ond]s*eid het re*t van d5 k9d]doop d$5 ru/52 e5 &]51 diep]51 he*t]5 grond hadd5 z niet4 ,ma> de ,anabapti/5 vo]d5 altd nog e5 twe$e bews teg5 d5 k9d]doop aan2 z bewe]d51 niet alle5 dat de k9d]doop 9 de ,s*rift niet voorkwam1 ma> ook1 dat k9d]5 ge5 gelo( en beke]+ kond5 hebb5 ( toon5 en da>om ook niet g$oopt mo*t5 word54 ,da>teg5ov] betoogd5 de ,g]e=me]d51 dat k9d]5 wel niet1 gelk de ,lu!rs*51 d5 actus fidei1 ma> to* ze] zek] d5 habitus fidei kond5 bezitt54 ,z drukt5 zi* ze] v]s*ill5d uit2 m5 sprak van fides 9 sem9e1 9 radice1 9 incl9atione1 9 pot5tia1 9 habitu1 9 pr9cipio1 9 virtute int]na ,spiritus1 van sem5 reg5]ationis enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #acd4 ,ma> 9 de zaak zelve 0 er volkom5 ov]e5/emm+4 ,alle ,g]e=me]d5 hield5 op grond van de ,s*rift1 ,j]4 #a3e1 ,luk4 #a3e en ov]e5kom/ig de ka?oliciteit van de *ri/elke religie teg5ov] de ,anabapti/5 /a&e1 dat k9d]k5s ev5go$ als volwass55 door ,god 9 g5ade aang5om51 door zn ,gee/ w$]gebor5 en met het zaad des gelo(s begiftigd kond5 word54 ,en hi]aan hadd5 z teg5ov] de ,anabapti/5 g5oeg4 ,de ond]l+e v]s*ill5 die zi* voord$51 zoodra z hunne beg9sel5 g+5 uitw]k5 en toepass51 bov5 bladz4 #bbf1 trad5 b deze geme5s*appelke ov]tuig+ op d5 a*t]grond4 #h4 ,het re*t van d5 k9d]doop hangt uitsluit5d da>van af1 hoe de ,s*rift de k9d]5 d] geloovig5 bes*\wt en dus wil1 dat w ze bes*\w5 zull54 ,als de ,s*rift ov] zulke k9d]5 op dezelfde wze als ov] volwass5 geloovig5 spreekt1 dan /aat het re*t en ook da>m$e de pli*t van d5 k9d]doop va/2 want w mog5 aan k9d]5 niet on?\d5 wat w aan volwass55 s*5k54 ,b d5 doop van k9d]5 is het dus niet geoorlo(d1 om m9d]1 do* ev5m91 om me] dan b d5 doop van beja>d5 te eis*54 ,9 het laat/e geval zn w en moet5 w na> de ,s*rift er m$e tevr$5 zn1 dat iem& zn gelo( beldt4 ,nooit zn w volkom5 zek]1 dat iem& ge5 hui*ela> is en dus ong]e*tigd het sacram5t ontvangt2 ma> da>ov] komt ons het oordeel niet toe1 de intimis non judicat ecclesia4 ,zoo is het ook b d5 k9d]doop4 ,wie vol/rekte zek]heid wil1 kan nooit e5ig sacram5t uitdeel54 ,de vraag is alle51 ( de zek]heid1 dat w 9 de k9d]5 d] geloovig5 met geloovig5 te do5 hebb51 dezelfde is als die1 welke w bezitt5 aanga&e h51 die op volwass5 leeftd hun gelo( beld54 ,e5e &]e1 /]k]e zek]heid hebb5 w niet noodig en mog5 w niet eis*54 ,zoo de vraag ge/eld1 geeft de ,s*rift e5 duidelk antwoord4 #a ,all]e]/ di5t de bevreemd+ wegg5om51 dat het ,n4 ,te/4 n]g5s met zooveel woord5 van d5 k9d]doop spreekt4 ,dit feit is da>uit te v]kl>51 dat de doop van volwass55 9 de dag5 des ,n4 ,t4 de regel en de k9d]doop1 zoo h al voorkwam1 uitzond]+ 04 ,het 0 de td1 wa>9 de *ri/elke k]k door ov]gang uit ,jod5dom en ,heid5dom ge/i*t en uitgebreid w]d4 ,en het 0 jui/ die ov]gang1 die duidelk 9 d5 doop afgebeeld w]d4 ,de beja>d5doop is da>om de oorspronkelke doop2 de k9d]doop is afgeleid2 g5e moet niet na> dez51 ma> deze moet na> g55 word5 gecon=me]d4 ,da>m$e v]valt het re*t van d5 k9d]doop niet1 no* ook heeft het t] zn] h&hav+ na> ,rooms*e bew]+ de traditie van noode2 want ook wat b wettige gevolgtrekk+ uit de ,s*rift afgeleid wordt1 is ev5 bondig als wat er uitdrukkelk 9 v]meld /aat4 ,zoo h&elt de k]k i$] oog5blik 9 de b$i5+ des woords1 9 de practk des lev5s1 9 de ontwikkel+ d] le]2 z blft nooit b de lett] /aan ma> leidt uit de gegev5s d] ,s*rift ond] de leid+ des ,h4 ,gee/es gevolgtrekk+5 en toepass+5 af1 die ha> lev5 en ontwikkel+ mogelk mak5 en bevord]54 ,en zoo h&elt z ook1 als z van d5 beja>d5doop tot d5 k9d]doop ov]gaat4 ,de ,s*rift geeft d5 algeme55 regel aan1 wanne] de doop mag en moet word5 toegepa/1 en de k]k pa/ dez5 regel concreet 9 het lev5 toe4 ,z behoeft n]g5s te zegg51 dat k9d]5 mog5 g$oopt word52 z zegt g5oeg1 als z k9d]5 bes*\wt op dezelfde wze als volwass551 die tot beld5is des gelo(s zn gekom51 en nooit gewag maakt van e5e doopsb$i5+ aan zulke volwass551 die uit ,*ri/5\d]s gebor5 w>54 #b ,9 het ,o4 ,te/4 w]d de besnd5is b$i5d aan k9d]5 van het mannelk gesla*t op d5 a*t/5 dag na hunne geboorte4 ,volg5s ,col4 #b3aa1 #ab is deze besnd5is v]vang5 door d5 doop4 ,imm]s de ,coloss]s zn1 (s*oon ,*ri/55 uit de ,heid551 ev5go$ besn$5 als de ,jod54 ,ma> z zn besn$51 niet met e5e vlees*elke1 door h&5 v]ri*te besnd5is1 welke be/aat 9 de uittrekk+ van het 1 van heel de vlees*elke1 zondige natuur4 ,en z heeft plaats gehad 9 ,*ri/us1 door middel en uit kra*t van de besnd5is1 welke ,*ri/us zelf t5 opzi*te van de zonde 9 zn dood heeft ond]gaan1 op het oog5blik to5 z 9 d5 doop met ,*ri/us begrav5 en opgewekt zn4 ,door d5 dood van ,*ri/us he51 die e5e volkom5e aflegg+ en ov]w9n+ van de zonde 0 en dus de idee van de besnd5is t5 volle realise]de1 is die besnd5is v]\d]d en 9 d5 doop tot h>e antitypis*e v]vull+ gekom54 ,de doop is dus me] dan de besnd5is1 niet 9 wez5 ma> 9 graad2 de besnd5is wees na> d5 dood van ,*ri/us he51 de doop w/ erna> t]ug2 g5e e9digt1 deze beg9t met di5 dood4 ,indi5 nu e*t] die besnd5is re$s als teek5 des v]bonds aan k9d]5 mo*t en moe/ word5 b$i5d1 dan geldt dit a =tiori van d5 doop1 die niet arm] ma> veel rk] aan g5ade is4 ,dat komt m$e da>9 uit1 dat het sacram5t des ,o4 ,v4 alle5 aan mannelke1 ma> dat des ,n4 ,v4 ook aan vr\welke p]son5 wordt b$i5d2 en ook de teg5/&]s van d5 k9d]doop erk5n5 9 dit opzi*t de rk]e g5ade van d5 doop4 ,de zonde draagt n4l4 b m5s*5 het k>akt] van 2 z op5ba>t zi* vooral 9 de organ5 d] voortplant+ en toont da> h>e ma*t4 ,de besnd5is /elt dat 9 het li*t1 ev5als ook de onre9heid d] vr\w na het b>54 ,ma> ,*ri/us heeft door zn dood1 die de w>e besnd5is is1 alle zonde wegg5om51 ook die1 welke aan de voortplant+ kleeft2 ,h heeft de vr\w 9 zelf/&ige betrekk+ tot zi*zelv5 ge/eld2 ,h doet ha> ev5 go$ als d5 man 9 zne g5ade deel52 9 ,hem is er ge5 man ( vr\w2 en da>om word5 beid5 9 d5 doop met ,*ri/us begrav5 en tot e5 nieuw lev5 opgewekt4 ,en e9delk blkt de rk]e g5ade van het sacram5t des ,n4 ,v4 ook nog da>91 dat de besnd5is e]/ op d5 a*t/5 dag na de geboorte mo*t word5 voltrokk51 want de k9d]5 deeld5 zoolang nog 9 de onre9heid d] mo$]2 ma> nu1 9 de dag5 des ,n4 ,t4 hebb5 de k9d]5 van hunne geboorte af re*t op d5 doop1 wl z van het e]/e oog5blik van hun be/aan af deel5 9 de g5ade van ,*ri/us4 #c ,de besnd5is is lang niet het e5ige bews1 dat het ,o4 ,t4 de k9d]5 bes*\wt als deelg5oot5 des v]bonds4 ,heel de v]bondsidee br5gt deze bes*\w+ m$e4 ,da>9 to* is het v]bond van de v]kiez+ ond]s*eid51 dat het aantoont1 hoe deze zi* langs organis*5 en hi/oris*5 weg realise]t4 ,het wordt nooit alle5 met n enkel p]soon geslot5 ma> 9 di5 enkele ook t]/ond met zn zaad4 ,het omvat nooit d5 p]soon des geloovig5 alle51 9 het afgetrokk5e1 ma> di5 p]soon concreet1 gelk h hi/oris* be/aat en leeft1 dus hem niet alle51 ma> ook al wat zns is2 hem voor zn p]soon niet alle5 ma> hem ook als vad] ( mo$]1 met zn gez91 met zn geld en go$1 met zn invlo$ en ma*t enz41 deel ,,iii #bbf4 ,bepaaldelk word5 de k9d]5 9 hem g]ek5d4 ,er is e5e geme5s*ap van oud]s en k9d]5 aan zonde en ell5de1 ib4 #abiv4 ,ma> er is da>teg5ov] ook door ,god e5e geme5s*ap van oud]s en k9d]5 aan g5ade en zeg5 ge/eld4 ,k9d]5 zn e5 zeg5 en e5 erfdeel des ,he]51 ,ps4 #abg3c4 ,z word5 altd b de oud]s g]ek5d en met h5 sam5g5om52 het gaat hun sam5 wel1 ,ex4 #bj3f1 ,deut4 #a3cf1 #ci1 #d3dj1 #e3bi2 #ab3be1 #bh4 ,z di55 sam5 d5 ,he]e1 ,deut4 #f3b1 #cj3b1 #ca3ab1 #ac1 ,jos4 #bd3ae1 ,j]4 #cb3ci1 ,eze*4 #cg3be1 ,za*4 #aj3i2 de dad5 en inzett+5 ,gods moet5 door de oud]s aan de k9d]5 word5 ov]gelev]d1 ,ex4 #aj3b1 #ab3bd1 #bf1 ,deut4 #d3i1 #aj1 #dj1 #f3g1 #aa3ai1 #bi3bi1 ,jos4 #d3f1 #ba1 #bb3bd-bg2 het v]bond ,gods met zn weldad5 en zeg5+5 zet zi* voort van k9d tot k9d en van gesla*t tot gesla*t1 ,g54 #i3ab1 #ag3g1 #i1 ,ex4 #c3ae1 #ab3ag1 #af3cb1 ,deut4 #g3i1 ,ps4 #aje3h enz4 ,g5ade is ge5 erfgo$ ma> z wordt to* 9 d5 regel uitg$eeld 9 de ln d] gesla*t54 ,piorum infantibus primus ad salutem aditus e/ ipsa ex piis p>5tibus propagatio1 ,beza1 ,resp4 ad coll4 ,mompelg4 ,,ii #ajc b ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #baa4 #d ,deze bes*\w+ gaat ov] 9 het ,n4 ,te/am5t4 ,jezus tre$t ev5als ,johannes met de pr$ik+ op3 beke]t u en gelo(t het evangelie2 ,h neemt d5 doop van ,johannes ov] en v]kondigt da>91 dat de ,jod5 9 we]wil van hunne besnd5is beke]+ en v]gev+ van noode hebb52 de teg5/ell+ wordt langzam]h& zoo /]k1 dat ,jezus heel ge5 v]wa*t+ me] van zn volk heeft en het volk ,hem v]w]pt en hangt aan het kruis4 ,en to* desnietteg5/a&e blft ,h de k9d]5 bes*\w5 als k9d]5 des v]bonds1 ,mt4 #ah3bv41 #ai3acv41 #ba3aev41 ,mk4 #aj3acv41 ,luk4 #i3dh1 #ah3ae4 ,h roept ze tot zi*1 omhel/ h51 legt hun de h&5 op1 zeg5t ze1 zegt dat hunn] is het kon9krk d] hemel51 /elt h5 aan de volwass55 t5 voorbeeld1 wa>s*uwt dez51 om h5 te erg]51 zegt dat hunne engel5 ov] h5 wak51 en ziet 9 hun ,hosannag]oep e5e v]vull+ d] pr(etie1 dat ,god het sprek5 d] k9d]5 tot e5 ma*t heeft gemaakt1 wa>door z1 die ,hem hat51 tot zwg5 word5 gebra*t1 en uit hun mond zi* l(1 na> de ,,lxx1 heeft toeb]eid4 #e ,van dezelfde g$a*te gaan de apo/el5 uit4 ,het v]bond d] g5ade1 met ,israel opg]i*t1 is wel gewzigd1 wat de b$eel+ betreft1 ma> 9 wez5 hetzelfde geblev51 deel ,,iii #bafv4 ,de is 9 de plaats getr$5 van het ,oudte/4 ,israel1 z is het volk ,gods en ,god is ha> ,god en ,vad]1 ,mt4 #a3ba1 ,luk4 #a3ag1 ,hd4 #c3be1 ,rom4 #i3be1 #bf1 #aa3af-ba1 #b ,cor4 #f3af-ah1 ,gal4 #c3ad-bi1 ,ef4 #b3ab1 #ac1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #h3h-aj1 #a ,petr4 #b3i1 ,op4 #ba3c4 ,ev5als 9 het ,o4 ,te/41 zn ond] dat volk ,gods ook de k9d]5 d] geloovig5 begrep54 ,imm]s1 de geme5te des ,n4 ,te/4 is ge5 groep van individu51 ma> e5 organisme1 e5 li*aam1 e5 tempel en is als zoodanig1 als e5 volk1 9 de plaats van ,israel getr$54 ,z is als e5 wilde olfboom1 t]wl e5ige takk5 zn afgeh\w51 op d5 /am van d5 tamm5 olfboom gent en alzoo zn wortel en vettigheid deela*tig geword51 ,rom4 #aa3af1 #ag4 ,da>om gaan soms gans*e huisgez9n5 tot het ,*ri/5dom ov]4 ,het huisgez9 zelf is e5e in/ell+ ,gods1 e5 organis* geheel1 dat deelt 9 e5 geme5s*appelk5 zeg5 ( vloek4 ,jezus' discipel5 br5g5 vr$e aan het huis1 dat z b9n5gaan1 ,luk4 #aj3e1 en ,h zegt zelf1 dat1 als ,za*eus gelo(t1 zn5 huize zaligheid is ges*i$1 ,luk4 #ai3i4 ,de apo/el5 le]5 niet alle5 9 d5 tempel ma> v]kondig5 het evangelie van ,*ri/us ook telk5s 9 de huiz51 ,hd4 #e3db1 #bj3bj4 ,met het ho(d des gez9s wordt heel het huisgez9 zalig1 ,hd4 #aa3ad1 #af3ca1 en gans*e huisgez9n5 geloov5 en word5 g$oopt1 ,hd4 #af3ae1 #cd1 #ah3h1 #a ,cor4 #a3af4 ,hi]uit is wel niet te bewz51 dat de k9d]doop re$s door de apo/el5 is toegepa/1 ma> uit het /ilzwg5 is het teg5deel ev5m9 af te leid52 uit de vroege invo]+ van d5 k9d]doop1 uit de algeme5e erk5n+1 die h t]/ond gevond5 heeft1 en uit het getuig5is van ,orig5es volgt de mogelkheid en zelfs de wa>s*nlkheid1 dat h re$s 0 e5 apo/olis* gebruik4 ,voorts zegt ,petrus1 dat de bel(te des ,o4 ,v41 dat ,god de ,god d] geloovig5 en van hun zaad z\ zn1 ov]gaat 9 de b$eel+ des ,n4 ,t41 ,hd4 #b3ci4 ,wel geldt dit all]e]/ de ,jod51 en is er van de ,heid55 e]/ sprake 9 de woord53 en all5 die da> v]re zn4 ,ma> dit neemt niet weg1 dat de ,jod51 die zi* tot ,*ri/us beke]51 niet alle5 voor zi*zelv5 ma> ook voor hunne k9d]5 de bel(te des v]bonds ontvang52 en de ,heid551 die tot het gelo( kom51 deel5 9 dezelfde voorre*t5 en /aan volg5s heel het ,n4 ,t4 9 ge5 enkel opzi*t b de geloovig5 uit de ,jod5 t5 a*t]54 ,volg5s ,paulus1 #a ,cor4 #g3ad1 zn zelfs de k9d]5 uit e5 huisgez91 wa>van e5 d] beide oud]s geloovig is geword51 heilig4 ,als zulk e5 geval zi* voorde$1 moe/ n4l4 de geloovige e*tg5oot niet d5k51 dat h het huwelkslev5 met de w$]helft niet voortzett5 mo*t4 ,integ5deel1 door het gelo( van d5 e55 e*tg5oot1 wordt heel het huwelk1 wordt ook de &]e e*tg5oot geheiligd1 4 ,en dit bew/ ,paulus da>m$e1 dat imm]s de k9d]5 uit zulk e5 huwelk niet ma> zn4 ,dat /ond dus va/1 0 algeme5 aang5om5 en kon da>om als argum5t di5/ do54 ,k9d]5 9 e5 huisgez91 wa>van vad] ( mo$] geloovig is1 word5 g]ek5d na> d5 geloovig5 e*tg5oot1 zelfs al is deze de vr\w des huizes4 ,de *ri/elke beld5is geeft 9 zulk e5 huis d5 toon aan2 z is de maat/af1 wa>na> heel het gez9 beoordeeld moet word52 het gelo( is het hoog]e1 dat ov] het lag]e dom9e]t4 ,de heiligheid1 van welke ,paulus hi] spreekt1 is niet als e5e subjectieve1 inw5dige1 ma> als e5e objectieve1 !ocratis*e te d5k51 want &]s w>5 de k9d]5 en de man niet door de geloovige mo$] en vr\w ma> door zi*zelv5 heilig4 ,ook d5kt ,paulus hi] gans*elk niet aan d5 k9d]doop1 no* aan iets1 dat als e5 grond da>voor di5/ moet do54 ,ma> het is er hem alle5 om te do51 om aan te toon51 dat het *ri/elk gelo( de natuurlke lev5sord5+5 niet v]breekt ma> beve/igt en heiligt1 cf4 vs4 #ah-bd4 ,voor d5 k9d]doop is deze plaats e*t] 9 zoov] van belang1 als z le]t1 dat heel e5 gez9 na> de beld5is van d5 geloovig5 e*tg5oot g]ek5d wordt2 de geloovige heeft de roep+1 om niet alle5 voor zi*zelf ma> met al wat het zne is en met heel zn gez9 d5 ,he]e te di554 ,da>om word5 de k9d]5 d] geloovig5 door de apo/el5 ook als ,*ri/5k9d]5 9 d5 ,he]e v]ma&1 ,hd4 #bf3bb1 ,ef4 #f3a1 ,col4 #c3bj1 #a ,joh4 #b3ac1 #b ,tim4 #c3ae2 ook kle95 k5n5 d5 ,he]e1 ,hebr4 #h3aa1 ,op5b4 #aa3ah1 #ai3e1 en word5 ge/eld voor d5 troon1 ,op4 #bj3e4 ,van e5e neutrale opvo$+1 die de k9d]5 op gevord]d5 leeftd volkom5 vr en zelf/&ig wil lat5 kiez51 weet de ,h4 ,s*rift niets af1 ,trid4 de bapt4 c4 #ad4 ,de k9d]5 d] geloovig5 zn ge5 ,heid551 zn ook ge5 duivelsk9d]51 die nog1 gelk ,rooms*5 en ,lu!rs*5 le]51 b d5 doop moet5 geexorcise]d word52 ma> het zn k9d]5 des v]bonds1 wi5 de bel(te ev5 go$ als d5 volwass55 toekomt1 z zn 9 het v]bond begrep5 en zn heilig non natura1 ,job #ad3d1 ,ps4 #ea3g1 ,joh4 #c3f1 ,ef4 #b3c1 s$ fo$]is privilegio1 ,heid4 ,cat4 #gd4 ,c4 ,dordr4 ,i #ag4 #f ,dit alles klemt te me]1 omdat de g5ade1 vooral 9 de b$eel+ des ,n4 ,t4 veel ov]vlo$ig] is dan de zonde1 ,rom4 #e3ab-ba4 ,indi5 de v]w]p+ van d5 k9d]doop enkel en alle5 da>uit voortkwam1 dat h niet met lett]lke woord5 9 de ,s*rift wordt gebod51 z\ z met toegev5dheid te beoordeel5 zn4 ,ma> gewoonlk hangt z met geheel &]e ov]weg+5 saam en vloeit voort uit e5e bep]k+ d] g5ade en uit e5e misk5n+ van de ca?oliciteit van het ,*ri/5dom4 ,imm]s /elt het ,anabaptisme aan de g5ade1 t5z het de erfzonde ontk5t en w$]geboorte voor k9d]5 onnoodig a*t1 e5 gr5s 9 d5 k9d]lk5 leeftd1 9 het nog niet gekom5 zn tot j>5 des ond]s*eids1 dat is dus1 9 wett5 en ord5+51 die door ,god zelv5 b de s*epp+ 9 de natuur zn va/ge/eld4 ,zulke p]k5 k5t e*t] de g5ade niet4 ,ond] het ,o4 ,te/4 moge z 9 zek]5 z9 b9n5 het volk van ,israel beslot5 zn gewee/2 te midd5 van dat volk 0 z zoo ruim mogelk4 ,en 9 het ,n4 ,t4 is alle gr5s van volk en l&1 van gesla*t en leeftd1 volkom5 uitgewis*t4 ,9 ,*ri/us is ge5 man ( vr\w1 ge5 ,jood ( ,griek1 ge5 k9d ( grsa>d1 ma> alle5 e5 nieuw s*epsel4 ,de ,vad] heeft de w]eld liefgehad2 ,*ri/us is e5e v]zo5+ voor de geheele w]eld en heeft ook voor k9d]5 zn blo$ v]got52 en de ,h4 ,gee/1 die ,jezus ontvang5 de$ 9 ,m>ia's s*oot en re$s van het e]/e oog5blik van hun be/aan af aan e5 ,j]emia en ,johannes ges*onk5 w]d1 heeft toegang tot i$] h>t en wordt da>9 door ge5 leeftd ( jonkheid belemm]d4 ,k9d]5 kunn5 da>om1 gelk z zond] hun wet5 d] v]doem5is 9 ,adam deela*tig zn1 op diezelfde wze w$] 9 ,*ri/us tot g5ade aang5om5 word54 ,al kunn5 z niet actu geloov51 z kunn5 to* w$]gebor5 word5 en da>9 tev5s het v]mog5 des gelo(s ontvang54 #g ,door dit alles is het re*t en dus ook de pli*t van d5 k9d]doop ov]vlo$ig betoogd4 ,want als k9d]5 d] geloovig5 zoo te bes*\w5 zn1 als de ,s*rift ons le]t1 dan hebb5 z na> de ,goddelke in/ell+ van d5 doop aanspraak op dit sacram5t1 9 dezelfde en zelfs 9 /]k]e mate dan de volwass551 die beld5is do54 ,vol/rekte zek]heid is er to* 9 ge5 van beide gevall5 te v]krg54 ,b de beja>d5 kunn5 w ev5m9 ov] het h>t oordeel5 als b de k9d]54 ,er is voor ons1 die aan het uitw5dige gebond5 zn1 altd sle*ts mogelk e5 oordeel d] liefde4 ,na> dat oordeel h\d5 w h51 die beld5is do51 voor geloovig5 en deel5 hun de sacram5t5 uit2 en na> datzelfde oordeel rek55 w de k9d]5 d] geloovig5 tot de geloovig5 zelv51 omdat z met hunne oud]s 9 het v]bond d] g5ade begrep5 zn4 ,zelfs is de wa>s*nlkheid1 dat de g$oopt5 w>e geloovig5 zn1 b de k9d]5 groot] dan b de volwass554 ,want niet alle5 sluipt 9 e5e bapti/is*e k]k de v]zwakk+ van de beteek5is van d5 doop1 de v]wa>looz+ d] tu*t en de dood5de ma*t van de gewoonte ev5go$ 9 als 9 e5e k]k1 die d5 k9d]doop 9 practk br5gt2 ma> bna de helft d] m5s*5 /]ft weg1 voordat z tot j>5 des ond]s*eids zn gekom54 ,voor die all5 ligt er 9 de ,s*rift1 inzoov] z 9 het v]bond d] g5ade begrep5 zn1 e5e bel(te des ,he]51 welke z niet met bewu/heid en vrwillig v]w]p5 kunn54 ,indi5 z vr d5 td1 dat z dat do5 kunn51 /]v51 mog5 godzalige oud]s aan hunne v]kiez+ en zaligheid niet twfel51 ,c4 ,dordr4 ,i #ag1 cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djh4 #dag4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #ea4 ,en zelfs b die k9d]51 die opwass51 mag en moet zoolang na> het oordeel d] liefde1 welke 9 de k]k van ,*ri/us he]s*5 moet1 aan hun zaligheid word5 gelo(d1 als het teg5deel niet duidelk blkt4 ,uit de k9d]5 d] geloovig5 wordt to* voortdur5d de geme5te1 de v]gad]+ d] w>e ,*ri/geloovig51 geb\wd4 #h ,da>b mag e*t] nooit v]get5 word51 dat dit zo[el b volwass55 als b k9d]5 e5 oordeel d] liefde is4 ,het is ge5 onfeilb>e uitspraak1 die de zaligheid van elk5 g$oopte va//elt1 ma> alle5 e5 regel1 wa>na> de ,s*rift gebi$t1 dat w 9 de practk van het k]kelk lev5 h&el5 zull54 ,grond voor d5 doop is niet het v]mo$51 dat iem& w$]gebor5 is en zelfs die w$]geboorte zelve niet1 ma> alle5 het v]bond ,gods4 ,op de subjectieve op9ie van d5 di5a> des woords ov] d5 gee/elk5 /aat van d5 doopel+ komt het gans*elk niet aan2 ( h al dan niet voor zi*zelv5 ov]tuigd z van de opre*!id des gelo(s b d5 doopel+1 h heeft da>m$e niet te rek55 ma> te h&el5 na> d5 geop5ba>d5 wil ,gods en d5 regel van zn woord4 ,ma> bov5di51 het baat niets om de oog5 te sluit5 voor het feit1 dat de doop m5igmaal toeb$i5d wordt aan zulk51 die lat] blk5 niet te w&el5 9 d5 weg des v]bonds4 ,s*rift en erv>+ le]5 beide1 dat niet alles ,israel is wat ,israel heet1 dat er kaf is ond] het kor51 dat er 9 het huis ,gods niet alle5 g\d5 en zilv]5 ma> ook a>d5 vat5 zn4 ,lang niet all5 w>5 da>om w$]gebor51 to5 z d5 doop ontv+54 ,zelfs is het niet te bewz51 dat de uitv]kor55 altd 9 hun jeugd1 vr d5 doop ( zelfs vr de geboorte1 door d5 ,h4 ,gee/ zn w$]gebor52 ,god is vr 9 de uitdeel+ zn] g5ade en kan de vru*t van d5 doop ook op veel lat] leeftd g5iet5 do54 ,da>om blft er ook 9 de *ri/elke geme5te plaats voor de pr$ik+ van het evangelie1 van w$]geboorte1 gelo( en beke]+4 ,de pr(et51 ,johannes de ,doop] en ,jezus zn da>m$e opgetr$5 te midd5 van hun volk1 dat to* het eig5dom des ,he]5 02 en ook de apo/el5 hebb5 het woord niet sle*ts b$i5d1 om het v]borg5 lev5 tot op5b>+ te br5g51 ma> het ook als e5 zaad d] w$]geboorte en als e5 middel tot w]k+ des gelo(s gepr$ikt4 #i ,to* mag da>om het wez5 van d5 doop niet afhankelk ge/eld word5 van zne uitw]k+ 9 het lev54 ,ev5als het opre*te gelo( blft wat het na> de bes*rv+ van d5 ,heid4 ,cat4 #ba is1 ook al v]toont de w]kelkheid er all]lei afwk+5 en misvorm+5 van1 zoo ook is de doop en mag h niet &]s wez5 dan wat de ,s*rift ervan le]t4 ,de e*te1 wez5lke1 *ri/elke doop is die1 welke aan geloovig5 toeb$i5d wordt4 ,(s*oon de doop1 ev5als de uitw5dige roep+1 ook voor de ongeloovig5 nog m5ig5 zeg5 afw]pt1 deel ,,iii #dib1 to* wordt zne e*te vru*t en volle kra*t alle5 door de geloovig5 g5ot54 ,objectief blft de doop1 ev5als het woord1 hetzelfde4 ,wie het woord1 en zoo ook wie d5 doop 9 d5 geloove ontvangt1 krgt w]kelk deel aan de bel(t51 die ,god er m$e v]bond5 heeft4 ,god blft zi*zelf getr\w en s*5kt de zaligheid aan e5 iegelk1 die gelo(t4 ,ma> het gelo( is niet all]4 ,t5 slotte wordt de vru*t van d5 doop alle5 g5ot5 door h51 die uitv]kor5 zn en da>om op 's ,he]5 td ook kom5 tot het gelo(4 ,9 die uitkom/ moet5 all5 b]u/51 hetz z ,rooms* ( ,prote/ant1 ,lu!rs* ( ,g]e=me]d zn4 ,sacram5ta 9 solis electis efficiunt quod figurant1 zeide ,augu/9us en de s*ola/iek sprak het hem na1 cf4 ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura op ,s5t4 ,,iv di/4 #d1 en voorts ook ,calvn op ,ef4 #e3bf4 ,in/4 ,,iv #ad1 #i4 #aj4 ,c4 ,r4 ,,vii #fid4 ,beza1 ,tract4 ,,iii #abd4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djh4 ,we/m4 ,conf4 #bh1 #f4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #ij4 ,,vii #cgh4 ,de uitv]kor55 hebb5 het gegrep5 ma> de &]5 zn v]h>d geword54 ,de k9d]5 d] bel(te word5 voor het zaad g]ek5d4 #aj ,de weldad5 van d5 doop zn b k9d]5 dezelfde als b volwass551 n4l4 de v]gev+ d] zonde1 de w$]geboorte en de inlv+ 9 de geme5te van ,*ri/us4 ,en deze word5 niet e]/ 9 d5 doop ges*onk5 ma> zn re$s door het gelo( het deel van hem1 die ov]e5kom/ig d5 wille ,gods d5 doop ontvangt4 ,de doop s*5kt ge5 enkele weldaad1 welke niet 9 het woord re$s belo(d en door het gelo( w]d aang5om51 ma> h s*5kt dezelfde weldad5 als het woord sle*ts op e5e &]e wze en 9 e5 &]5 vorm1 zoodat het gelo(1 na> de mate1 welke ,god aan e5 iegelk ges*onk5 heeft1 er door beve/igd en v]/]kt wordt4 ,ook voor k9d]5 gaat deze regel door4 ,want gelk z onbewu/ door d5 ,h4 ,gee/ w$]gebor5 en met het gelo(sv]mog5 begiftigd kunn5 word51 zoo kunn5 z ook door di5zelfd5 ,h4 ,gee/ buit5 hun wet5 9 dat gelo(sv]mog5 v]/]kt word54 ,er is hi]1 als op zoo m5ig t]re91 e5e geheimz9nige ,we*selwirkung4 ,gelk het li*t en het oog elk&] ond]/ell5 en /eun51 zoo g5iet het gelo( van het sacram5t te me] na>mate het /]k] is en wordt er tev5s 9 diezelfde mate door v]zegeld en bekra*tigd4 ,de sacram5t5 nem5 da>om voor d5 geloovige1 als h opwa/1 niet langzam]h& 9 beteek5is af ma> w9n5 voortdur5d voor hem aan wa>de4 ,z spreid5 altd s*oon] en he]lk] voor het oog des gelo(s d5 rkdom van ,gods g5ade t5 toon4 ,z zn voor i$] geloovige en voor heel de k]k e5 bews van ontvang5 g5ade1 e5 teek5 van ,gods tr\w1 e5 pleitgrond voor het geb$1 e5 /eunpila> voor het gelo(1 e5e v]man+ tot nieuwe gehoorzaamheid4 ,cf4 ov] d5 k9d]doop3 ,calvn1 ,in/4 ,,iv c4 #af4 ,urs9us1 ,tract4 !ol4 #aehd p4 #eig-fai4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #eb4 ,g4 ,j4 ,vossius1 ,disput4 ,,xx de baptismo1 disp4 #ac4 ,c4 ,vitr+a1 ,obs]v4 ,sacrae lib4 ,,ii c4 #f4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix qu4 #bj4 ,moor ,v #dgf4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #ii4 ,m>t5s51 ,de ,k9d]doop #ahdb4 ,worms]1 ,de ,k9d]doop #ahec4 ,piet]s en ,kreul51 ,de ,k9d]doop #ahfa4 ,van ,oo/]zee1 ,dogm4 #ach4 ,?ym1 ,de beteek5is van d5 ,*ri/4 doop en het go$ re*t van d5 ,k9d]doop #ahhd4 ,kuyp]1 ,h]aut #febv4 ,/eitz art4 ,taufe 9 ,h]zog4 ,b>tels1 ,die bibl4 ,lehre v4 d4 ,taufe 9 ,geg5satz zur bapt4 ,entw41 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahgd ,s4 #fi f4 ,boy4 ,die ,begrndung d] ,k9d]taufe1 ,neue ,jahrb4 f4 deuts*e ,!ol4 #ahie ,s4 #ejj-eaa4 ,lob/e91 ,zur ,re*tf4 d] ,k9d]taufe1 ,zeits4 f4 ,!ol4 u4 ,kir*e #ahif ,s4 #bgh-bih4 ,dorn]1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #hah4 #hce f41 enz4 #i4 ,van dez5 doop is ,*ri/us de b$i5a>4 ,en alle5 als ,h doopt en met het teek5 ook de beteek5de zaak s*5kt1 is iem& wa>lk g$oopt4 ,ma> b de b$i5+ van d5 doop maakt ,*ri/us van m5s*5 gebruik1 wi5 h de uitdeel+ d] v]borg5h$5 ,gods opdraagt4 ,ond] het ,o4 ,t4 0 de besnd5is aan ge5 ambt gebond52 i$] ,israeliet mo*t ze voltrekk52 gewoonlk de$ het de huisvad]1 ,g54 #ag3bc1 9 geval van nood ook de mo$]1 ,ex4 #d3be1 #a ,makk4 #a3fj1 lat] gewoonlk de arts en teg5woordig mee/ e5 bzond] da>voor aange/elde mohel4 ,ma> 9 het ,n4 ,t4 wordt de doop alle5 b$i5d door zulk51 die 9 het ambt zn ge/eld1 ,johannes1 ,mk4 #a3d1 ,jezus' discipel51 ,joh4 #d3b1 de apo/el51 ,hd4 #b3ch1 aan wie het ,mt4 #bh3ai door ,*ri/us bepaaldelk 0 opg$rag51 ,philippus1 die 9 ,j]uzalem diak5 0 ma> lat] als evangeli/ optrad1 ,hd4 #ba3h1 en als zoodanig d5 doop b$i5de1 ,hd4 #h3ch1 ,ananias1 die aan ,paulus de h&5 oplegde en hem wa>s*nlk ook doopte1 ,hd4 #i3ag1 #ah1 ,paulus1 die soms zelf doopte ma> ov]ig5s het doop5 aan zne m$e>beid]s ov]liet1 wl h als apo/el d] ,heid55 9 de e]/e plaats g]oep5 0 tot v]kondig+ van het evangelie1 #a ,cor4 #a3ad-ag1 cf4 ,hd4 #aj3dh4 ,de b$i5+ d] sacram5t5 blkt hi]uit duidelk1 ond]ges*ikt te zn aan de pr$ik+ van het woord1 ma> da>m$e to* t5 all5 tde v]bond5 te zn gewee/4 ,het sacram5t volgt het woord1 en da>om g+ het re*t1 om de sacram5t5 te b$i551 van de apo/el5 en evangeli/5 vanzelf op de le]a>s ov]1 op die presbyt]s1 die arbeidd5 9 het woord en de le]4 ,to5 deze le]a>s lat] als biss*opp5 w]d5 bes*\wd1 die 9 ambt van de presbyt]s ond]s*eid5 en bov5 h5 v]hev5 w>51 w]d de doopsb$i5+ e5 re*t van d5 biss*op gea*t1 ,t]t4 de bapt4 c4 #ag4 ,ma> de uitbreid+ van de geme5t5 en ook de me] en me] +ang v9d5de bes*\w+1 dat de doop t] zaligheid vol/rekt noodzakelk 01 leidd5 er toe1 dat de doop ook door presbyt]s1 diak551 p>o*i1 en 9 geval van nood zelfs door i$] m5s*1 die zn v]/& heeft1 b$i5d mo*t word54 ,de ,rooms*e k]k erk5t d5 doop1 die door e5 kett]1 ja zelfs di51 die door e5 ongeloovige1 door e5 ,jood ( ,heid51 b$i5d is1 al is de v]eis*te int5tio faci5di quod facit ecclesia hi] moeilk aan te wz51 en beh\dt zi* da>9 het re*t1 om op alle g$oopt5 het cogite intr>e toe te pass52 alle5 het se ipsum baptiz>e erk5t z niet4 ,om zek] te gaan1 heeft z zelfs1 indi5 er e5ige twfel be/aat ( de doop b$i5d ( jui/ b$i5d is1 d5 conditioneel5 doop +evo]d1 wa>b de di5a> zegt3 si non baptizatus es1 ego te baptizo etc41 cf4 ,suic]us s4 v4 4 ,comm4 op ,s5t4 ,,iv di/4 #e4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #fg4 ,trid4 ,,vii de bapt4 #d4 ,cat4 ,rom4 ,,ii qu4 #ah4 #bc4 #db4 ,bell>m9us1 de bapt4 c4 #g4 ,ook &]e k]k51 zooals de ,grieks*e1 de ,lu!rs*e enz4 le]5 de noodzakelkheid van d5 doop en /ond5 da>om 9 geval van nood zne b$i5+ aan leek5 toe4 ,ma> t5 slotte durv5 z ge5 van alle de consequ5tie aan1 dat iem& enkel en alle5 da>om1 dat h geheel buit5 zne s*uld ong$oopt /i]f1 v]lor5 z\ gaan2 all5 lat5 uitzond]+5 toe1 wa>9 e5 baptismus sangu9is ( flam9is voldoet4 ,conv]sio cordis pote/ inesse non p]cepto baptismo1 s$ contempto baptismo non pote/1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv #d1 #d4 ,de ,conf4 ,aug4 art4 #i zegt 9 d5 lat4 tek/ wel van d5 doop1 quod sit necess>ius ad salutem ma> le]t 9 d5 duits*5 tek/ alle51 dass sie n?ig sei4 ,de ,lu!rs*e !olog5 ontzegg5 de zaligheid niet aan k9d]51 die buit5 de s*uld d] oud]s ong$oopt ge/orv5 zn1 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #afd4 ,en all51 die e5e bzond]e g5ade door d5 doop lat5 me$eel51 erk5n51 dat deze ook wel op &]e wze door ,god ges*onk5 kan word51 ,h]aut #fea4 ,da>om oordeeld5 de ,g]e=me]d5 ook &]s4 ,de doop 0 imm]s ge5 oorzaak ma> teek5 en zegel van de w$]geboorte1 welke ,god s*5kt vr en zond] het sacram5t2 ge5 enkele weldaad w]d door d5 doop v]le5d1 die niet ges*onk5 0 door het woord en aang5om5 door het gelo(4 ,zoo kon dus de doop niet vol/rekt noodzakelk t] zaligheid zn2 niet de privatio baptismi op zi*zelve1 ma> de contemptus baptismi maakt s*uldig voor ,god4 ,9 ,mk4 #af3af wordt da>om b het twe$e lid de doop weggelat5 en 9 ,joh4 #c3e1 welke plaats van de &]e zde algeme5 van d5 doop wordt v]/aan1 ,trid4 ,,vii de bapt4 c4 #b4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #ca1 is volg5s ,calvn enz4 van d5 doop ge5 sprake1 al wordt er miss*i5 ook aan d5 doop g$a*t1 want het wat] komt hi]1 ev5als 9 ,mt4 #c3aa het vuur1 als symbool van de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es voor en wordt 9 vs4 #f en #h 9 het geheel niet me] g5oemd4 ,da>om is er ook ge5 r$51 om van het apo/olis* gebruik af te wk5 en de b$i5+ des doops 9 gevall5 van nood ook aan &]e p]son5 dan de le]a>s d] geme5te toe te /aan1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae1 #bj4 ,bucanus1 ,in/4 #fac4 ,p]k9s1 ,w]k5 ,i #dfa4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i4 #fca4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #ge4 #afc4 ,moor ,v #dce4 ,da>om w>5 de ,g]e=me]d5 er ook op ge/eld1 dat de doop /e$s b$i5d z\ word5 9 het midd5 d] geme5te4 ,hoewel 9 het ,n4 ,t4 de doopsb$i5+ plaats _h ov]al1 wa> ma> wat] 01 ,mt4 #c3f1 ,joh4 #c3bc1 ,hd4 #h3cf1 zoo w]d het to* weldra1 to5 de geloovig5 eig5 v]gad]plaats5 kreg51 gebruik1 om ze 9 deze te do5 plaats hebb54 ,to* w]d 9 gevall5 van nood1 9 w9t]td1 b ziekt51 voor vor/5 en aanzi5lke p]son5 e5e uitzond]+ gemaakt en de doopsb$i5+ 9 private won+5 toege/aan4 ,dit is zek] met d5 algeme55 regel1 die 9 de k]k geld5 moet1 9 /rd4 ,al zn er gevall5 d5kba>1 wa>9 de b$i5+ des doops 9 de huiz5 mag plaats hebb52 z kunn5 en mog5 niet &]s dan hooge uitzond]+ zn1 /aan niet aan d5 di5a> des woords alle5 ma> aan d5 gans*5 k]k]aad t] beoordeel+1 en eis*5 ook dan zelfs1 dat de b$i5+ niet plaats hebbe dan 9 bzn van d5 k]k]aad4 ,want het komt b de uitdeel+ van het sacram5t niet aan op het geb\w1 ma> wel op de v]gad]+ d] geme5te4 ,het sacram5t is e5 be/&deel van d5 op5b>5 e]$i5/1 is e5 go$1 dat door ,*ri/us aan zne k]k is ges*onk5 en moet da>om met het woord op5lk 9 de geme5te b$i5d word54 ,imm]s is het sacram5t /e$s v]e5igd met het woord2 ,*ri/us zelf heeft de b$i5+ van d5 doop v]bond5 met die van het woord1 ,mt4 #bh3ai4 ,b de plant+ d] k]k ond] e5e niet-*ri/elke bevolk+ kan de doop uit d5 a>d d] zaak niet t]/ond 9 het midd5 van de v]gad]+ d] geloovig5 plaats hebb54 ,ma> zoodra deze er is1 moet5 b$i5+ van woord en sacram5t 9 ha> word5 ov]gebra*t1 want z zn e5 be/&deel van d5 op5b>5 e]$i5/ en e5 go$ d] geme5te4 ,zoo w]d 9 d5 apo/olis*5 td het avondmaal 9 het midd5 d] geme5te gevi]d1 #a ,cor4 #aa3bj4 ,en zoo behoort niet m9d] met d5 doop te ges*i$51 die imm]s jui/ de inlv+ 9 ,*ri/us en zne geme5te afbeeldt1 #a ,cor4 #ab3ac1 en da>om het pass5d/ 9 de op5b>e v]gad]+ d] geloovig5 b$i5d wordt1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae1 #af4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #gbf-gcj4 ,moor ,v #eaj-eab4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #aga4 ,syn4 ,dordr4 sess4 #afc4 #age ,k4 ,o4 art4 #ef4 ,ov] d5 td1 wa>op de doop b$i5d moe/ word51 he]s*te 9 de k]k ge5 g]+ v]s*il4 ,de besnd5is w]d voltrokk5 op d5 a*t/5 dag2 de doop w]d 9 het ,n4 ,t4 gewoonlk t]/ond b$i5d1 als iem& gelo(de en beld5is de$1 ,mt4 #c3f1 ,hd4 #b3da1 #h3ab1 #cf1 #i3ah1 #aj3dg1 #af3ae1 #cc1 #ah3h4 ,ma> to5 9 het v]volg all]lei p]son5 zi* b de k]k wild5 voeg51 die met ha> le] en lev5 t5 e55male onbek5d w>51 kwam re$s 9 de twe$e eeuw het cate*um5aat op1 dat v]volg5s /e$s me] g]egeld w]d en volg5s de synode van ,elvira #cjj1 twee j>5 dur5 moe/4 ,aan het e9de da>van w]d5 de cate*um551 lief/ op e5 d] groote fee/dag51 op ple*tige wze g$oopt en 9 de geme5te +elfd4 ,door de g$a*te geleid1 dat de doop alle5 de v]l$5e zond5 v]gaf1 /eld5 vel5 zelfs d5 doop zoo lang mogelk en tot op het /]fb$ toe uit4 ,ma> de me] en me] 9 gebruik kom5de k9d]doop en de le] van de vol/rekte noodzakelkheid van d5 doop drev5 de k]k to* 9 e5e &]e ri*t+4 ,het w]d gewoonte1 niet om d5 doop zoo lang mogelk uit te /ell51 ma> om hem zoo spo$ig mogelk na de geboorte te b$i554 ,e]/ pleitt5 vel5 er nog voor1 dat de doop b$i5d z\ word5 9 het d]de ( d]tig/e lev5sja>2 ma> &]5 zag5 hem het lief/ b$i5d op d5 a*t/5 ( op d5 ve]tig/5 dag na de geboorte2 de synode van ,c>?ago #beb ond] voorzitt]s*ap van ,cyprianus bepaalde re$s1 dat de k9d]5 zoo spo$ig mogelk1 op d5 twe$5 ( d]d5 dag na hunne geboorte1 g$oopt moe/5 word51 ,cypr4 ,ep4 #ei2 en dit w]d spo$ig algeme5 gebruik en voor e5e apo/olis*e gewoonte aangezi51 cf4 ,suic]us1 s4 v4 en 4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,i #cgh4 ,,ii #gee4 ,moell]-,s*ub]t1 ,kir*5ges*4 ,i #cch4 ,de ,grieks*e k]k heeft ge5 bepal+ ov] d5 td1 ma> /elt d5 doop to* gewoonlk niet lang] dan tot d5 a*t/5 dag uit en b$i5t hem 9 geval van nood ook re$s vroeg]1 zelfs t]/ond na de geboorte4 ,de ,rooms*e k]k dr+t er op aan1 dat het k9d zoo spo$ig mogelk na de geboorte g$oopt worde1 ,trid4 ,,vii de bapt4 c4 #ab4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #bh4 ,met dez5 algeme55 regel /emm5 de ,lu!rs*51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #bde en ook de ,g]e=me]d5 94 ,de prov4 synode van ,dordre*t #aegd art4 #eg v]kla>de zelfs1 dat de affectie d] oud]51 die d5 doop ha>d] k9d]5 bege]5 uit te /ell51 t] td toe1 dat de mo$]s zelve h>e k9d]5 pres5t]51 (te op de gevad]s lange wagt51 en is ge5 wettelyke oorzake om d5 doop uit te /ell54 ,ma> ge5 &]e synode nam deze uitspraak ov]4 ,(s*oon alle noodeloos uit/el afgekeurd en telk5s op spo$ige pres5tatie van het k9d t5 doop aang$rong5 wordt1 is het to* vol/rekt de b$oel+ van de k]kord5+5 niet1 om1 als z alle5 sprek5 van de vad]s1 de mo$]s uit te sluit51 ma> om het /elsel van getuig5 teg5 te gaan en dez5 niet de plaats d] vad]s te lat5 innem51 cf4 ,bucanus1 ,in/4 #fcd4 ,bull+]1 ,huysboek #afab f4 #bdi f4 ,synopsis pur4 !ol4 #dd1 #eb4 ,voetius1 ,pol4 eccl4 ,i #gbd4 ,moor ,v #eab4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #agf4 ,het /elsel van doopgetuig51 1 sponsores1 fidejussores1 susceptores1 compatres1 commatres1 patr9i1 matr9ae1 patres et matres spirituales1 kwam op1 to5 de k9d]doop algeme5 gebruik w]d1 en wordt re$s door ,t]tullianus1 de bapt4 #ah1 v]meld4 ,er w>5 nu p]son5 van noode1 die 9 de plaats van het k9d beld5is d$5 en de gebruikelke vrag5 beantwoordd52 die als het w>e als borg51 sponsores1 voor het k9d optrad51 en belo(d51 om het lat] op d5 grondslag van d5 doop *ri/elk op te vo$54 ,z w>5 de v]teg5woordig]s d] k]k1 die imm]s zelve eig5lk 9 ha> geheel het k9d t5 doop h\dt en het draagt met ha> geb$4 ,nu lag het voor de h&1 om de oud]s als zulke sponsores b d5 doop van het k9d te lat5 optr$54 ,en 9 d5 e]/5 td ges*i$de dit ook alzoo4 ,ma> langzam]h& w]d5 vad]s*ap en pet]s*ap naa/ elk&] ge/eld1 ev5als geboorte en w$]geboorte1 natuurlke en gee/elke v]wants*ap4 ,oud]s w>5 vanzelf al v]pli*t tot *ri/elke opvo$+ van hun k9d en s*55 e5e bzond]e gel(te da>toe niet me] op zi* te kunn5 nem54 ,z w>5 de natuurlke oud]s van het k9d1 ma> het pet]s*ap 0 e5e gans* &]e gee/elke v]wants*ap1 en w]d da>om all5gs e5 imp$im5tum matrimonii tuss*5 de susceptores e5]- en d5 doopel+ en zne oud]s &]zds en ook tuss*5 h5 zelv54 ,het concilie van ,ma9z #hac v]bood dan ook re$s3 nullus proprium filium vel filiam de fonte baptismatis suscipiat1 cf4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #bj-bd4 ,ma> deze zelfde ,cate*ismus moe/ re$s klag51 dat deze di5/ 9 de k]k zoo v]wa>loosd 01 ut nudum tantum hujus functionis nom5 relictum sit4 ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 a*tt5 dit /elsel van doopgetuig5 vol/rekt niet noodzakelk1 dewl het 9 de ,s*rift niet voorges*rev5 ( v]meld 01 ma> hield5 het to* gewoonlk voor e5 adiaphoron1 dat soms wel van e5ig nut kon zn1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xx #bfg4 ,buddeus1 ,in/4 p4 #ajga4 ,dords*e ,k]k5orde #eg4 ,synopsis pur4 !ol4 #dd1 #ed4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #fdj4 ,voetius1 ,pol4 eccl4 ,i #gjd4 ,moor ,v #eji4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #aei4 ,ma> de ,g]e=me]d5 legd5 er to* vooral nadruk op1 dat 9 de e]/e plaats de oud]s de vrag5 b d5 doop z\d5 beantwoord5 en als susceptores en sponsores voor hun k9d z\d5 optr$51 en eis*t51 dat als er getuig5 w]d5 g5om51 dez5 van zuiv]e beld5is en w&el z\d5 zn4 ,calvn1 ,op4 ed4 ,am/4 ,,ix #adb4 ,hooy]1 ,oude ,k]k5ord5+5 bl4 #g4 #aa4 #ag4 #df4 #fi4 #aje4 #aec4 #bje4 #bfe4 #cad4 #cdd4 #def4 ,da> komt nog b1 dat 9 de ,rooms*e k]k de pet]s en met]s di5/ moet5 do51 om het k9d 9 de le] des gelo(s te ond]wz51 wl de pa/oors1 zooals de ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b qu4 #bj zegt1 er ge5 td voor hebb54 ,ma> de ,g]e=me]de k]k vo]de op voorgang van ,calvn de cate*ese d] g$oopte jeugd 9 en droeg deze aan de le]a> op4 ,zoo is 9 e5e go$ +]i*te ,g]e=me]de k]k het /elsel van getuig51 dat ov]ig5s spo$ig 9 e5 nudum nom5 onta>dde1 behalve 9 enkele bzond]e gevall5 ov]bodig en onnoodig geword5 en practis* ook zoo go$ als v]dw554 ,cf4 ,suic]us1 s4 v4 4 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,,ii #d-bj4 ,/eitz 9 ,h]zog #ae1 #bdg4 ,heel deze le] des doops1 gelk z door de ,g]e=me]d5 ontwikkeld w]d1 /elt 9 het li*t1 hoe eng z zi* aanslot5 b de ,h4 ,s*rift4 ,des te me] v]di5t het de a&a*t1 dat z desniettem9 ( liev] jui/ da>om 9 hunne erk5n+ en b$i5+ van d5 doop alle sect>isme wi/5 te v]md5 en e5e e*t-*ri/elke ruimte van h>t en bre$te van opvatt+ bewa>d54 ,9 ov]e5/emm+ met de ka?olieke k]k 9 ha> /rd teg5 de ,afrikaans*e k]k5 le]d5 ook de ,g]e=me]d5 e5p>ig1 dat de kett]doop1 mits b$i5d 9 d5 naam van ,god drieenig1 erk5d moe/ word52 ma> wl z de doops=mule niet magis* opvatt5 en d5 doop niet losmaakt5 van k]k en ambt1 voegd5 z er de nad]e bep]k+ aan toe1 dat h b$i5d moe/ zn door e5 9 e5e *ri/elke geme5te erk5d5 di5a>4 ,cf4 ,dr4 ,g4 van ,goor1 ,de /rd ov] d5 ,kett]doop4 ,utr4 #ahgb4 ,h]zog art4 ,ketz]taufe4 ,calvn b ,h]zog1 ,das ,leb5 ,joh4 ,calv9s ,,ii #dhf4 ,voetius1 ,pol4 eccl4 ,i #fca-fde4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xix qu4 #ae4 ,moor ,v #ddc-dec4 ,syn4 ,dordr4 #aegd vr4 #aj4 ,midd4 #aegh vr4 #bi4 ,dordr4 #afah sess4 #afb4 ,en van d5 doop slot5 z wel uit alle zak5 en voorw]p51 alle doode1 omgekom5e ( nog sle*ts t5 deele gebor5 p]son51 alle mon/ra1 alle k9d]5 ook van ,heid5s*e oud]s1 die gevang5 g5om5 w>51 ,syn4 ,dordr4 #afah sess4 #ah4 #ai1 ma> z liet5 tot d5 doop toe alle k9d]51 die na d5 dood hunn] oud]s ( als vondel+5 9 *ri/elke familin w>5 opg5om51 die uit e5 onwettig huwelk ( uit excommunicati1 s*ismatiek51 kett]s gebor5 w>51 indi5 er ma> e5ige grond voor het v]mo$5 be/ond1 dat de ln des v]bonds niet geheel 0 afgebrok54 ,voetius ,i #fde-fgj4 ,moor ,v #ejj-eji4 ,m4 ,vitr+a ,,vii #ie4 #adb-aei4 ,de ,g]e=me]d5 zn e] van te ruime dan van te enge erk5n+ en b$i5+ des doops te bes*uldig54 ,ma> da>door hebb5 z to* op uitnem5de wze de e5heid en ca?oliciteit d] k]k van ,*ri/us op a>de geh&haafd4 ,alle *ri/elke k]k5 erk5n5 nog elk&]s doop en sprek5 da>m$e feitelk uit1 dat 9 ha> alle nog zooveel wa>heid aanwezig is1 dat de mogelkheid van zalig te word5 niet is uitgeslot54 ,er is ne beld5is1 op welke z alle geb\wd1 n gelo(1 dat z alle deela*tig zn4 ,9 we]wil van alle v]s*il en /rd1 erk5n5 all5 to* n ,he]1 n gelo(1 n doop4 #ec4 ,,het ,,avondmaal4 #a4 ,b d5 doop komt als twe$e sacram5t het avondmaal1 dat ond] het ,o4 ,te/4 zn voorbeeld 9 het pas*a _h4 ,ev5als b de ,heid551 ,num4 #be3b w>5 ook b ,israel met de (f]s dikw]f maaltd5 v]bond54 ,soms w]d5 de (f]s op het br&(f]alta> geheel v]br&1 ma> b &]e w]d sle*ts e5 g$eelte v]br& en het ov]ige voor gebruik bewa>d1 hetz door de prie/]s alle5 b het alta>1 ,lev4 #b3c1 #aj1 #f3af1 #be-cj1 #g3a-aj1 #aj3ab1 #ac1 t] v]zo5+1 ,num4 #aj3ag2 hetz door d5 di5/do5d5 prie/] met zne familie op e5e re9e plaats tot zn ond]h\d1 ,lev4 #g3ab-ad1 #ca-cd1 #aj3ad2 hetz door d5 (f]a> met zne familie en ga/51 mits levietis* re91 en buit5 het heiligdom1 ,lev4 #g3ai-ba1 ,deut4 #ab3g1 #ab1 #a ,sam4 #i3acv41 #b ,sam4 #f3ai4 ,de beteek5is dez] maaltd5 01 dat ,god met zn volk sam5kwam en op grond van de gebra*te en aang5om5 (f]&e 9 vreugde zi* met zn volk v]e5igde4 ,9 dit heiligdom komt ,god tot de k9d]5 ,israels en woont ond] h51 ,ex4 #bj3bd1 #bi3db-df1 #cc3g1 ,num4 #aa3be1 #ab3e1 #ag3d1 ,deut4 #ca3ae2 ,h is de ga/he]1 die e5 deel d] ,hem gebra*te (f]&e af/aat en zn volk t5 maaltd noodigt2 wie eraan deelnam1 trad met ,hem 9 v]bond4 ,het deelnem5 aan de ,heid5s*e (f]maaltd5 0 da>om aan ,israel v]bod51 ,ex4 #cd3ae2 het 0 1 e5 zi* v]b9d5 met1 e5 zi* aansluit5 b de vals*e god51 ,num4 #be3c1 #e1 ,ps4 #ajf3bh2 de apo/el5 v]bod5 ze lat] aan de ,*ri/551 ,hd4 #ae3bi1 #ba3be1 ( wa>s*uwd5 er teg5 om d] zwakgeloovig5 wil1 #a ,cor4 #h3av41 #aj3ahv4 ,als zulke v]e5ig+5 van ,god met zn volk en ook ond]l+1 droeg5 deze maaltd5 e5 k>akt] van blds*ap en vreugde en gav5 m5igmaal wel aanleid+ tot brass]en en dronk5s*app51 #a ,sam4 #a3ac1 ,jes4 #bh3h1 ,spr4 #g3ad1 ma> di5d5 &]]zds ook tot beeld5 en ond]p&5 d] hoog/e vreugde 9 ,god1 ,deut4 #bg3g1 ,ps4 #bb3bfv41 ,jes4 #be3f1 #fb3h1 #i1 cf4 art4 ,opf]malzeit5 9 ,h]zog4 ,zulk e5 (f]maaltd _h er vooral b het pas*a plaats4 ,vele ,prote/ant5 hield5 teg5ov] ,rome /a&e1 dat het pas*a da>9 geheel en al opg+1 ,moor ,v #cbb4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iv #i1 #f4 ,ma> dit is ongetwfeld onjui/2 het pas*a 0 all]e]/ e5 sacrificium en da>na e5 sacram5tum4 ,9 ,ex4 #ab3bg1 #cd3be heet het e5 voor d5 ,he]e2 de h&el+1 die erm$e gepa>d g+1 heet 1 ,ex4 #ab3bf2 en het vi]5 ervan wordt ,num4 #i3g e5 br5g5 van e5 aan d5 ,he]e g5oemd4 ,voorts moe/ de huisvad]1 nadat h vi] dag5 vr het fee/1 op d5 #aj;en ,abib ( ,nisan1 e5 e5j>ig1 mannelk1 volkom5 lam heeft afgezond]d1 dit op d5 #ad;en di] ma& tuss*5 de twee avond5 sla*t5 en van het blo$ met e5 bosje hyzop /rk5 aan de twee po/5 en d5 bov5dorpel d] huisdeur1 ,ex4 #ab3cv4 ,dit blo$ di5de t] v]zo5+4 ,op zi*zelf _h ,israel ev5go$ als de ,egypt5>5 d5 dood v]di5d2 ma> het wordt to* niet als ,egypte beh&eld do* door d5 ,he]e g5adig uit d5 dood g]$ en uit het l& d] di5/ba>heid v]lo/4 ,da>voor moe/ het blo$ t5 teek5 zn4 ,als de ,he]e dat blo$ aan de huisdeur zag1 0 ,h v]zo5d1 legde ,h zn toorn af en g+ ,h sp>5d voorb1 71 ov] iets he5s*rd51 voorbgaan1 ,jes4 #ca3e1 v&a> 1 71 ,ex4 #ab3ac1 #bc1 #bg4 ,nog duidelk] blkt het sacrificieel k>akt] van het pas*a uit de wze1 wa>op het lat] 9 ,kanan gevi]d wordt4 ,da> wordt het lam niet me] door d5 huisvad] ma> door de ,leviet5 gesla*t1 #b ,*r4 #cj3af1 #ce3aa1 ,ezr4 #f3ai2 het blo$ wordt door de prie/]s op het alta> gespr5gd1 #b ,*ron4 #cj3af1 #ce3aa2 de vetdeel5 op het alta> v]br&1 #b ,*ron4 #ce3ad2 en de maaltd b het heiligdom geh\d51 ,deut4 #af3b4 ,ma> al is het pas*a dus 9 de e]/e plaats e5e (f]&e1 het gaat da>9 to* niet op1 het wordt /raks e5 maaltd4 ,nadat het lam tuss*5 de twee avond5 op d5 #ad;en ,abib gesla*t en zn blo$ aan de huisdeur ge/rek5 ( 9 lat] td op het alta> gespr5gd 01 moe/ het1 zond] dat er e5 be5 aan gebrok5 w]d1 geheel1 met ho(d1 s*5kels en +ew& aan het vuur gebrad5 en da>na 9 d5zelfd5 na*t van d5 #ad;en ,abib met ongezuurde brood5 en bitt]e kruid5 door all51 die 9 het huis w>51 dus ook door de vr\w51 do* niet door onbesn$5 vreemdel+51 uitl&]s ( huurl+51 9 haa/1 met omgorde l5d51 ges*oeide voet5 en e5 /af 9 de h&1 9 huis ( lat] b het heiligdom geget5 en het ov]blv5de met vuur v]br& word51 ,ex4 #ab3a-bh1 #dc-di1 #ac3c-i1 #bc3ae1 ,lev4 #bc3e-ad1 ,num4 #i3aj-ad1 #bh3af-be1 ,deut4 #af3av4 ,het pas*a nam da>door 9 d5 ,israelitis*5 cultus e5e geheel bzond]e plaats 92 het 0 e5e (f]&e ma> g+ da>na t]/ond 9 e5 maaltd ov]2 tot de zond(f]s behoorde het niet1 want het w]d geget51 no* ook tot de dank(f]s1 want aan d5 maaltd g+ v]zo5+ vooraf4 ,het is tr\w5s ook b e5e bzond]e geleg5heid1 vr alle &]e (f]s1 door ,god +e/eld en draagt e5 eig5 natuur2 het is e5e (f]&e t] v]zo5+ en e5 maaltd d] geme5s*ap met ,god en met elk&]2 het is sacrificium en sacram5tum tegelk4 ,het ,n4 ,te/4 k5t aan dit pas*a e5e typis*e beteek5is toe1 zoodat het niet alle5 e5e h]9n]+ is aan de bevrd+ uit ,egypte ma> ook e5 teek5 en ond]p& van de v]loss+ uit het di5/huis d] zonde en van de geme5s*ap met ,god 9 d5 belo(d5 ,messias4 ,jezus heeft hi] zelf op gewez51 als ,h opzettelk de in/ell+ van het avondmaal met de vi]+ van het pas*a 9 v]b& heeft gebra*t4 ,ma> ov] de wze1 wa>op ,h dat g$aan heeft1 be/aat er ge5 kle9 v]s*il4 ,sommig5 b]oep5 zi* op de ,synoptici en zegg51 dat ,jezus op ,dond]dag d5 #ad;en ,nisan met zne discipel5 het eig5lke pas*a gebruikt en b die geleg5heid het avondmaal heeft +e/eld4 ,&]5 h\d5 het met ,johannes1 #ab3a1 #ac3a1 #b1 #bi1 #ah3bh1 #ai3ad1 #ca en bew]51 dat ,jezus op ,dond]dag d5 #ac;en ,nisan e5 gewon5 maaltd met zne discipel5 geh\d5 en da>b hun de voet5 gewass*5 heeft1 en dan op d5 #ad;en ,nisan1 d5 eig5lk5 dag des fee/es1 als het w>e paas*lam ge/orv5 is4 ,hetz m5 nu de ,synoptici na> ,johannes ( ,johannes na> de ,synoptici con=me]e2 ( beid5 onv]zo5d naa/ elk&] laat /aan2 ( ook1 op grond van de getuig5is d] ,qu>tadeciman5 9 de twe$e en d]de eeuw1 die voor hunne practk1 om het *ri/elk paas*fee/ 9 d5 avond van d5 #ad;en ,nisan te vi]51 zi* o4 a4 op d5 apo/el ,johannes b]iep51 de e*!id van het vi]de evangelie ontk5ne1 cf4 art4 ,passah1 ,h]zog #aa1 #bgj4 ,mey] op ,joh4 #ah3bh4 ,s*f]1 ,das ,h]r5mahl na* ,ursprung und ,b$eutung #ahig ,s4 #ec-ii4 ,zahn1 ,e9l4 9 das ,n4 ,t4 ,,ii #cji f42 altd is er 9 zoov] ov]e5/emm+1 dat ,jezus op ,dond]dagavond met zne discipel5 e5 maaltd geh\d5 heeft1 op ,vrdag ge/orv5 en op ,zondag opge/aan is4 ,al w>e nu deze maaltd niet het gewone pas*a van #ad ,nisan gewee/ ma> daags te vor51 op ,dond]dag #ac ,nisan geh\d52 dan z\ er to* niets teg5 zn om aan te nem51 dat ,jezus1 die d5 volg5d5 dag /]v5 z\ en dus het pas*a niet op d5 gewon5 td met de ,jod5 et5 kon1 het daags te vor5 gebruikt en op deze wze het avondmaal eraan v]bond5 _h4 ,want dit laat/e is bov5 all5 twfel v]hev54 ,zo[el ,paulus1 #a ,cor4 #aj3af1 #aa3bd1 #be als de ,synoptici lat5 ,jezus het avondmaal in/ell5 9 het nauw/ v]b& met het pas*a2 aan d5 paas*dis* ontle5t h het brood en d5 wn1 die als teek55 en zegel5 b het avondmaal di5/ moet5 do52 t]wl ,h d5 doop t]/ond van ,johannes ov]neemt1 wa*t ,h met de in/ell+ van het avondmaal tot het laat/e paas*fee/ en doet dan d5 bondsmaaltd des ,o4 ,v]bonds 9 di5 des ,n4 ,te/am5ts ov]gaan2 en dit alles v9dt b ,johannes ge5 teg5spraak1 omdat h van de in/ell+ van het avondmaal gans*elk zwgt4 ,en voorts is de datum van ,jezus' /]fdag op #ad ( op #ae ,nisan volkom5 onv]s*illig voor het feit1 dat ,jezus als het w>e paas*lam ge/orv5 is4 ,want niet alle5 het evangelie van ,johannes laat dit uitkom51 #ai3cc1 #cf2 ma> ook ,paulus zegt uitdrukkelk 9 #a ,cor4 #e3g1 dat ons pas*a1 n4l4 ,*ri/us1 gesla*t is en dat da>om de geloovig5 d5 oud5 zuurdeesem d] zonde moet5 uitzuiv]51 en als 1 als nieuwe s*epsel51 onv]m5gd met de ong]e*tigheid1 behoor5 te w&el54 ,en da>b komt nog1 dat het lam1 dat t] sla*t+ geleid wordt1 ,jes4 #ec3g1 niet onwa>s*nlk e5e toespel+ op het paas*lam bevat en zoo 9 het ,n4 ,te/4 op ,*ri/us wordt toegepa/1 ,joh4 #a3bi1 #cf1 ,hd4 #h3cb1 #a ,petr4 #a3ai1 ,op4 #e3f enz4 ,gelk de besnd5is e5 voorbeeld 0 van d5 doop en door d5 dood van ,*ri/us he5 9 di5 doop ov]g+1 zoo wees het pas*a vooruit na> het avondmaal en w]d da>door na> het bevel van ,*ri/us v]vang54 ,t]wl e*t] het pas*a nog 9 de e]/e plaats e5 sacrificium 01 heeft het avondmaal dit k>akt] geheel v]lor54 ,imm]s heeft de (f]&e1 die 9 het pas*a gebra*t w]d1 9 d5 dood van ,*ri/us h>e volkom5 v]vull+ v]kreg54 ,en het is op grond di] e5maal volbra*te en volkom5e (f]&e1 dat ,*ri/us de nieuwe b$eel+ van het g5adev]bond /i*t en zne discipel5 noodigt en /]kt aan zn5 heilig5 dis*4 #b4 ,nadat enkel5 9 vroeg] td w>5 voorgegaan1 is e*t] 9 de laat/e j>5 door ,jli*]1 ,spitta1 ,m5s+a1 ,br&t1 ,grafe e4 a4 de in/ell+ van het avondmaal door ,jezus ze] ern/ig be/r$54 ,als grond5 vo]5 z aan1 dat de woord53 doet dat tot mne g$a*t5is1 b ,mat!us en ,m>cus ontbrek5 en alle5 als e5 vr toevoegsel van ,paulus 9 #a ,cor4 #aa3bd1 #be en ,luk4 #bb3ai voorkom52 dat sommige h&s*rift51 vooral ,d1 9 ,luk4 #bb3ai1 #bj de woord53 4444 weglat5 en dus van e5 gegev5 word5 van het li*aam van ,*ri/us1 van e5 do5 tot zne g$a*t5is en van d5 bek] d] dankzegg+ niets wet52 dat het evangelie van ,johannes er ge5 meld+ van maakt en de &]e b]i*t5 ond]l+ /]k afwk52 en vooral1 dat ,jezus brood en wn niet met zn dood 9 v]b9d+ kon br5g51 veel m9d] ze als teek55 van zn li*aam en blo$ te et5 kon gev51 ma> dat deze voor/ell+5 e]/ kond5 opkom51 to5 9 de geme5te zi* zek]e bes*\w+ ov] d5 p]soon en ov] d5 dood van ,jezus gevormd _h4 ,do* al deze argum5t5 zn van we9ig kra*t4 ,imm]s is het e5 feit1 dat 9 d5 td1 to5 het evangelie van ,johannes ges*rev5 w]d1 het avondmaal algeme5 9 de *ri/elke k]k gevi]d w]d2 de v]zwg+ d] in/ell+ kan da>om 9 ge5 geval uit onkunde voortkom54 ,ev5zoo is het met ,lukas2 het ontbrek5 d] bov5g5oemde woord5 9 cap4 #bb3ai1 #bj kan niet ond]/ell51 dat m5 to5t]td da*t1 dat er b het laat/e avondmaal niets &]s gebeurd 0 dan hetge5 v]vat is 9 deze woord53 4 ,want dan z\ de h&el+1 die to5 plaats greep1 volkom5 onbegrpelk zn2 de tek/ 9 ,codex ,d ond]/elt1 dat er b die geleg5heid me] is ges*i$ en gesprok5 en is da>om f corrupt f 9 het gun/ig/ geval e5 onvoll$ig b]i*t van wat b het laat/e avondmaal ges*i$ is4 ,van d5 td van ,johannes en ,lukas kunn5 w opklimm5 tot di5 van ,paulus2 en dan blkt1 dat deze apo/el van de ond]/ell+ uitgaat1 dat de *ri/elke k]k algeme5 het avondmaal als e5e in/ell+ van ,*ri/us k5t en vi]t2 ja1 h zegt zelfs1 dat h hetge5 betrekk+ heeft op de in/ell+ van het avondmaal van d5 ,he]e ontvang5 en aan de ,cor9?irs ov]gegev5 heeft1 1 #a ,cor4 #aa3bc4 ,de td1 wa>9 ,paulus dit ond]ri*t niet ma> 1 van de zde des ,he]5 ontv+1 valt ongetwfeld saam met di5 van zne beke]+1 ,hd4 #i1 en is alzoo sle*ts e5 pa> j>5 v]wd]d van d5 laat/5 na*t1 wa>9 ,*ri/us zn avondmaal +e/eld heeft4 ,da>uit volgt1 dat re$s 9 de all]e]/e j>5 na ,jezus' dood de *ri/elke geme5te e5p>ig met al de apo/el5 het avondmaal als e5e in/ell+ van ,*ri/us gek5d heeft4 ,dit is me] dan voldo5de1 om de wa>heid di] in/ell+ bov5 all5 r$elk5 twfel te v]heff54 ,e5e &]e vraag is e*t]1 hoe ,*ri/us dit avondmaal +e/eld en wat ,h erm$e b$oeld heeft4 ,en dan v]di5t het all]e]/ opm]k+1 dat ,jezus zn avondmaal b geleg5heid van d5 paas*maaltd +e/eld heeft4 ,de vi]+ van het pas*a 0 9 ,jezus' td met all]lei c]emonin uitgebreid en ges*i$de 9 het kort op de volg5de wze4 ,als het fee/ nad]de1 trokk5 duiz5d5 b duiz5d5 ,israeliet5 na> ,j]uzalem he51 ko*t5 da> e5 lam en liet5 het 9 d5 namiddag van d5 #ad;en ,nisan door de ,leviet5 9 het voorh( sla*t52 prie/]s /ond5 da>b g]e$1 om het blo$ 9 zilv]5 en g\d5 s*al5 op te vang51 deze van d5 e5 aan d5 &] ov] te gev51 en ze t5 slotte ine5s ov] het alta> uit te giet54 ,middel]wl w]d51 ond] het z+5 van het hallel door de ,leviet51 de di]5 opgehang51 van de +ew&5 ontdaan en de (f]/ukk5 door d5 prie/] 9 e5 vat na> het alta> gebra*t4 ,da>na nam5 z1 die het lam t] sla*t+ hadd5 aangebod5 en wi] getal gewoonlk tuss*5 de ti5 en tw9tig man b$roeg1 het gesla*te m$e na> e5 private won+ en braadd5 het alda>1 zond] er e5 be5 aan te mog5 brek54 ,de maaltd zelf begon met het rondgaan van e5 bek] en met dankzegg+2 dan w]d5 bitt]e kruid5 en e5 s*otel moes op tafel gebra*t en g5uttigd en da>na het lam met ongezuurde koek5 opgezet4 ,voordat hi]van geget5 w]d1 v]haalde de huisvad] ( lat] e5 voorlez] de ges*i$5is van d5 uitto*t1 hiev5 de dis*g5oot5 het e]/e g$eelte1 ,ps4 #aac-aad1 van het hallel1 ,ps4 #aac-aah1 aan en g+ de twe$e bek] rond4 ,da>na begon e]/ de eig5lke maaltd4 ,na afloop da>van w]d de d]de bek] door d5 huisvad] gezeg5d en met de dis*g5oot5 uitg$ronk54 ,en het geheel w]d dan beslot5 met het ins*5k5 van d5 vi]d5 bek]1 met het z+5 van het twe$e g$eelte van het hallel1 ,ps4 #aae-aah1 met de zeg5+ van d5 vi]d5 bek] door d5 huisvad] met de woord5 van ,ps4 #aah3bf en met de l$ig+ da>van door de aanzitt5de ga/54 ,deze vi] bek]s w>5 b d5 maaltd v]eis*t1 ma> soms g+ nog e5 vfde bek] rond ond] het z+5 van ,ps4 #abj-acg1 cf4 ,keil4 ,ar*4 #ha4 ,h]zog #aa1 #bfh-bgj4 ,wa>s*nlk /elde ,jezus nu het avondmaal 91 nadat het paas*lam geget5 01 1 ,luk4 #bb3bj1 b d5 d]d5 bek]1 d5 bek] d] dankzegg+4 ,h neemt da>b van het gewone brood en d5 gewon5 wn1 die b het pas*a gebruikt w>51 en br5gt deze volg5s het getuig5is van alle vi] b]i*t51 ,mt4 #bf3bf-bi1 ,mk4 #ad3bb-be1 ,luk4 #bb3ai1 #bj1 #a ,cor4 #aa3bc-be re*t/reeks met zn dood 9 v]b&4 ,er is ge5 enkele r$51 om dit 9 twfel te trekk52 ,jezus wi/ en zag zn dood vooruit en _h de beteek5is da>van re$s me]mal5 aan zne discipel5 v]kla>d1 deel ,,iii #cedv4 ,bepaaldelk vat ,h hi] zn dood als (f]&e op2 zoo to* alle5 zn de woord5 en h&el+5 te v]kl>51 die met de in/ell+ van het avondmaal gepa>d gaan4 ,het pas*a 0 zoo ev5 g5uttigd1 en dat pas*a 0 de aanvang en grondslag gewee/ van het v]bond1 dat ,god met ,isral opri*tte 9 de woe/n2 imm]s de$ het e]/1 doordat het lam gesla*t en zn blo$ v]got5 en op het alta> gespr5gd 01 di5/ als (f]&e d] v]zo5+1 en w]d het da>na gebruikt tot e5 (f]maal om te beteek55 de geme5s*ap van ,god met zn volk4 ,dit alles br5gt ,*ri/us op zi*zelf ov]2 ,h is het w>e paas*lam1 dat door zn dood1 door de brek+ van zn li*aam en door de v]giet+ van zn blo$1 de v]zo5+ bew]kt b ,god en d5 grondslag legt van e5 nieuw v]bond4 ,jezus w/ dit duidelk aan1 door het avondmaal 9 te /ell5 b geleg5heid van het pas*a1 door te di5 e9de zi* te b$i55 van het brood en d5 wn van d5 paas*dis*1 door het brood niet alle5 te nem5 en te zeg55 ma> ook1 volg5s alle vi] b]i*t51 cf4 ,hd4 #b3db1 te brek51 en vooral ook door de woord51 die ,h da>b uitsprak4 ,ond] het brek5 en uitdeel5 des broods zeide ,h3 1 ,mt4 ,mr41 1 1 ,luk41 ( 1 ,paulus 7 ontbreekt 9 de voornaam/e h&s*rift5 en wisselt 9 &]e met en af74 ,en b het gev5 van d5 dr9kbek] sprak ,h3 1 1 ,mt41 1 ,mr41 1 ,luk41 1 ,paulus4 ,de afwk5de lez+5 bewz5 g5oegzaam1 dat ,jezus ev5m9 b het avondmaal als b d5 doop e5e va//a&e1 onv]&]lke =mule heeft voorges*rev52 het is zelfs onmogelk uit te mak51 welke woord5 lett]lk door ,jezus zelv5 b die geleg5heid zn uitgesprok52 ,h heeft niet bepaald1 wat er b het avondmaal gezegd moe/ word51 ma> ,h heeft oms*rev51 wat het avondmaal 0 en wez5 moe/4 ,en dit is uit de vi] b]i*t5 volkom5 duidelk4 ,jezus heeft het brood en d5 wn van d5 paas*dis* v]hev5 tot teek55 van zn li*aam en blo$1 en wel van dat li*aam en dat blo$1 gelk het /raks 9 d5 dood als e5e (f]&e d] v]zo5+ z\ word5 ov]gegev54 ,de b$5k+1 dat ,jezus' li*aam to* aan het kruis niet aan /ukk5 gebrok5 is gelk het brood1 en zn blo$ da> ook niet v]got5 is als de wn b het avondmaal en dat da>om deze beeld5 niet pass51 is van we9ig kra*t4 ,jezus gaat imm]s van het pas*a en van de ,o4 ,te/4 (f]&e uit1 neemt de da>b gebruikelke h&el+ en t]m9ologie ov] en pa/ deze toe op zn dood4 ,da>om voeg5 ,lukas en ,paulus aan de woord53 de v]kl>+ toe3 ( alle5 4 ,hetz ,jezus deze woord5 lett]lk zoo gesprok5 heeft ( niet2 9 di5 z9 heeft ,h het to* b$oeld1 als ,h 9 het brood e5 teek5 van zn li*aam aanwees4 ,het is e5 teek5 van het li*aam van ,jezus1 gelk het 9 d5 dood t] v]zo5+ d] zond5 ge(f]d wordt4 ,v&a> ook1 dat de beteek5is van het twe$e teek5 9 alle vi] b]i*t5 zooveel bre$] oms*rev5 wordt4 ,9 de (f]&e is de blo$/ort+ de ho(dzaak1 ,hebr4 #i3bb4 ,het blo$ van ,*ri/us1 wa>van de wn e5 teek5 is1 is (f]blo$1 blo$ d] v]zo5+1 dat voor vel5 v]got5 wordt1 en da>door aanvang en inwd+ van e5 nieuw v]bond4 ,gelk pas*a en oud v]bond1 zoo behoor5 avondmaal en nieuw v]bond b elka>4 ,de dr9kbek] is da>om ( 1 d4 w4 z4 bondsblo$1 ,ex4 #bd3h1 hetwelk als (f]blo$ t] voltrekk+ van het v]bond met ,god noodig en di5/ig 01 ( het v]bond zelf1 dat door dat blo$1 wl bew]k5de en m$ebr5g5de de v]gev+ d] zond51 tot /& komt en da>9 ru/4 ,de discipel5 w>5 b$roefd1 zag5 teg5 d5 dood van ,*ri/us op en begrep5 hem niet2 ma> ,jezus v]kla>t hun hi] b de in/ell+ van het avondmaal1 dat die dood hun nut is2 da>door komt to* die v]gev+ en dat v]bond tot /&1 welke 9 het ,o4 ,te/4 w]d5 afges*aduwd en voorspeld2 de td d] bel(te is voorb1 die d] v]vull+ breekt aan2 het oude is voorbgegaan1 ziet het is alles nieuw geword54 ,ma> ,jezus laat het hi] niet b4 ,h geeft 9 de teek55 van brood en wn niet alle5 e5e v]kl>+ van zn dood1 ma> ,h deelt die teek55 ook t] nuttig+ aan zne discipel5 m$e4 ,volg5s ,mt4 gebruikte ,jezus uitdrukkelk de woord5 1 1 en 2 en hoewel ,m>cus alle5 het woord v]meldt en ,lukas en ,paulus van al deze woord5 ge5 gewag mak51 to* /aat op grond van alle b]i*t5 va/1 dat ,jezus het brood en d5 wn niet alle5 tot teek55 van zn li*aam en blo$ v]hief ma> ze als zoodanig ook aan zne discipel5 uitreikte en te g5iet5 gaf4 ,nadat het pas*a gebruikt 01 /elde ,jezus e5 nieuw5 maaltd 91 welks be/&deel5 brood en wn w>51 niet op en voor zi*zelf1 ma> als teek55 van zn gebrok5 li*aam en v]got5 blo$4 ,er is hi]teg5 door ,spitta +ebra*t1 dat het et5 van het g$oode li*aam van ,jezus en het dr9k5 van zn blo$ eb5so s*aurige wie fr e9 israelitis*es ,bewu/se9 unv]trgli*e ,g$ank50 zn4 ,en m5 heeft da>om geme5d1 dat1 ook al heeft ,jezus brood en wn als teek55 van zn li*aam en blo$ aang$uid1 ,h ze to* niet als zoodanig aan zne discipel5 heeft te g5iet5 gegev52 dat ,h alle5 v]kla>d heeft1 wat er /raks met ,hem ges*i$5 z\1 ma> niet1 wat zne discipel5 ontvang5 en g5iet5 z\d52 dat het et5 van ,jezus li*aam en het dr9k5 van zn blo$ op dat oog5blik1 to5 ,jezus zelf aan tafel zat1 niet mogelk 02 dat1 indi5 dit g5iet5 het eig5lk k>akt] van het avondmaal 01 het avondmaal dan lat] na ,jezus' dood e5e &]e natuur _h dan b de in/ell+2 en dat het zoo we9ig op het nuttig5 van brood en wn als zulke teek55 aankomt1 dat tot het midd5 d] twe$e eeuw toe1 al?ans 9 de k]k5 van ,rome en ,efeze1 het avondmaal niet met wn ma> met wat] w]d gevi]d4 ,er ligt 9 deze teg5w]p+5 e5 be/&deel van wa>heid4 ,al wees het pas*a 9 het ,o4 ,t4 na> ,*ri/us he51 het et5 van het paas*lam 0 to* ge5 et5 van ,*ri/us' gebrok5 li*aam1 gelk het g5iet5 van het brood 9 het avondmaal ?ans is4 ,en het blo$ w]d wel b de (f]&5 des ,o4 ,v]b4 v]got5 en gespr5gd1 ma> het w]d to* nooit g$ronk54 ,de voor/ell+1 dat ,jezus' vlees* geget5 en zn blo$ g$ronk5 moe/ word51 0 dan ook voor de ,jod5 zoo vreemd1 dat z er zi* aan erg]d5 en ,jezus v]liet51 ,joh4 #f3eb1 #fj1 #ff4 ,de in/ell+ van het avondmaal ges*i$t wel 9 aansluit+ b de ,o4 ,t4 (f]voor/ell+5 ma> gaat er to* we] bov5 uit4 ,het avondmaal is v]want aan ma> niet id5tis* met het pas*a4 ,gelk nieuw tot oud v]bond1 gelk de (f]&e van ,*ri/us tot die des ,o4 ,te/41 zoo /aat avondmaal tot pas*a4 ,het pas*a 0 e5 sacram5tum op grond van e5 sacrificium ma> 9 beide deel5 e5 s*aduw en pr(etie van de go$]5 des ,n4 ,t4 ,nu e*t] is door ,*ri/us de wa>a*tige en volkom5e (f]&e gebra*t1 en da>om is op grond van die (f]&e de geme5s*ap met ,god 9 het avondmaal veel rk] en voll]1 dan z 9 de dag5 des ,o4 ,t4 wez5 kon4 ,het avondmaal is e5 maaltd1 de wez5lke maaltd van ,god en zn volk2 e5 (f]maal1 het (f]maal b uitnem5dheid1 wa> de geloovig5 ,*ri/us zelf g5iet51 gelk ,h voor h5 ge/orv5 is4 ,dat drukt ,jezus da>door uit1 dat ,h brood en wn als teek55 van zn gebrok5 li*aam en v]got5 blo$ aan zne discipel5 te g5iet5 geeft4 ,h geeft zi* niet alle5 voor de zn52 ,h geeft zi* ook aan de zn54 ,dr9kbek] en brood 9 het avondmaal zn 1 #a ,cor4 #aj3af4 ,de bov5g5oemde teg5w]p+5 hebb5 voorts nog 9 zoov]re kra*t1 als z duidelk aantoon51 dat e5 kap]natis* et5 en dr9k5 van het li*aam en blo$ van ,*ri/us t5 e55male uitgeslot5 is4 ,het avondmaal1 dat ,*ri/us zelf1 t]wl ,h aan tafel zat1 in/elde1 is hetzelfde als wat na zn dood 9 de *ri/elke k]k tot op d5 huidig5 dag gevi]d is4 ,brood en wn hebb5 ge5 betrekk+ op d5 p]soon van ,*ri/us zond] me]1 ma> bepaaldelk op ,*ri/us als gekruisigde4 ,h /elt da>9 zne (f]&e ons voor oog51 ma> doet ons die ook g5iet54 ,en op dat g5iet5 komt het 9 het avondmaal wel t]dege aan4 ,jezus gaf de teek55 van brood en wn2 ,h hield ze niet 9 de h&1 ma> ,h deelde ze uit2 ,h beval zne discipel51 om ze te nem5 en te et52 en ,h voegde er volg5s ,lukas 7alle5 b het uitdeel5 van het brood7 en ,paulus 7ook b het ov]gev5 van d5 dr9kbek]7 de woord5 aan toe3 4 ,dat deze woord5 b ,mt4 en ,mk4 ontbrek51 bew/ 9 het m9/ niet1 dat z f door ,jezus niet gesprok5 f 9 /rd met zn b$oel5 door ,lukas en ,paulus eraan toegevoegd zn4 ,want 9 het et5 en dr9k5 van het brood en d5 wn als teek55 van ,jezus' gebrok5 li*aam en v]got5 blo$ ligt het do5 tot zne g$a*t5is vanzelf opgeslot52 het e]/e is zond] het laat/e niet mogelk4 ,deze woord5 h\d5 voorts niet 91 dat het avondmaal sle*ts e5 h]9n]+smaal is1 ma> z drukk5 uit1 dat heel het avondmaal1 hetwelk 9 zn wez5 e5 (f]maal is en e5e geme5s*apsoef5+ met ,*ri/us1 ges*i$5 moet tot g$a*t5is aan ,hem4 ,z oms*rv5 niet het wez5 van het avondmaal ma> ond]/ell51 dat ,jezus /raks afwez5d zal zn en s*rv5 voor1 dat dan to* het avondmaal tot zne g$a*t5is1 als e5e voortdur5de v]kondig+ van zn dood1 #a ,cor4 #aa3bf1 gevi]d moet word54 ,da>om /aan er b ,paulus ook de woord5 nog b3 zoo dikwls als g dit brood zult et5 en dez5 dr9kbek] zult dr9k51 #a ,cor4 #aa3be1 #bf4 ,het avondmaal is door ,*ri/us +e/eld als e5 blv5d go$ voor zne geme5te2 het is e5 weldaad1 aan alle &]e weldad5 toegevoegd1 om deze te beteek55 en te v]zegel54 ,en blv5 zal het tot de w$]kom/ van ,*ri/us4 ,zn dood moet v]kondigd word51 totdat ,h komt4 ,want het kruis is en blft 9 deze b$eel+ de oorzaak all] zeg5+51 het middelpunt van de g$a*t5is d] geme5te4 ,jezus zeide zelf1 dat ,h van nu aan1 van de in/ell+ en het gebruik van het avondmaal af1 niet me] dr9k5 z\ van de vru*t des wn/oks1 totdat ,h hem met zne discipel5 nieuw z\ dr9k5 9 het kon9krk zns ,vad]s1 ,mt4 #bf3bi1 ,mk4 #ad3be1 cf4 ,luk4 #bb3af1 #ah4 ,h g+ imm]s na> d5 hemel1 om zne discipel5 plaats te b]eid54 ,en e]/ wanne] ,h w$]komt en zne discipel5 tot zi* g5om5 zal hebb51 zal ,h met h5 aanzitt5 aan de bruil(t/afel des ,lams en met h5 dr9k5 van d5 nieuw5 wn1 di5 het ,kon9krk zns ,vad]s 9 d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de oplev]5 zal4 ,voor di5 tuss*5td heeft ,h het avondmaal +e/eld1 tot e5e g$a*t5is aan zn ld51 tot e5e v]kondig+ van zn dood1 tot e5 middel zn] rke g5ade4 ,cf4 ,crem]1 art4 ,ab5dmahl ,i 9 ,h]zog #a1 #cb-ch met de da> aangehaalde litt]atuur en voorts nog ,j4 ,g4 ,boek5oog51 ,de oorsprong des avondmaals1 ,am/4 #ahhc4 ,roga>1 ,het avondmaal en zne oorspronkelke beteek5is1 ,gron4 #ahig4 ,s*ultz51 ,das ,ab5dmahl im ,n4 ,t41 ,gtt+5 #ahie4 ,josephson1 ,das ,h4 ,ab4 und das ,n4 ,t41 ,gt]sloh #ahie4 ,r4 ,a4 ,h(fmann1 ,die ,ab5dmahlsg$ank5 ,jesu ,*ri/i1 ,knigsb]g #ahif4 ,holtzheu]1 ,das ,ab4 und die neu]e ,kritik1 ,b]l9 #ahif4 ,s*aef]1 ,das ,h]r5mahl na* ,ursprung und ,b$eutung mit ,rcksi*t auf die neue/5 ,=s*ung51 ,gt]sloh #ahig4 ,ei*horn1 ,das ,ab4 im ,n4 ,t41 ,leipzig #ahih4 ,clem51 ,d] ,ursprung des h4 ,ab4 ,leipzig #ahih4 ,w4 ,s*midt1 ,*r4 ,dogm4 #ahih ,,ii #dff4 ,li*t5/e91 ,des ,ap4 ,paulus ,ueb]lief]ung von d] ,e9setzung des h4 ,ab4 ,b]l9 #ahii4 #c4 ,dit avondmaal nam van d5 aanvang af 9 de *ri/elke godsdi5/oef5+ e5e voorname plaats 94 ,het w]d gewoonlk 9 e5e bzond]e sam5kom/ d] geme5te op d5 dag des ,he]5 des avonds en 9 v]b9d+ met e5 gewon5 maaltd gevi]d1 bov5 bl4 #baf4 ,van de wze dez] vi]+ is ons we9ig bek5d2 alle5 wet5 w uit ,did4 #i4 #aj4 #ad1 dat er e]/ e5e beld5is van zond5 plaats _h1 da>na ov] d5 bek] en ov] het brood afzond]lk e5 dankgeb$ w]d uitgesprok51 dan de maaltd geh\d5 en het geheel met e5e dankzegg+ beslot5 w]d4 ,ma> 9 de twe$e eeuw kwam er all5gs 9 heel de k]k s*eid+ tuss*5 de en de 4 ,de e]/e g+5 ha> eig5 weg en onta>dd5 al spo$ig1 ,zahn1 art4 ,agap5 9 ,h]zog2 en de twe$e w]d 9 de morg5godsdi5/oef5+ v]legd en met de b$i5+ des woords 9 v]b9d+ gebra*t4 ,da>m$e g+5 v]s*ill5de v]&]+5 gepa>d4 ,de ne godsdi5/oef5+ w]d spo$ig 9 twee g$eelt5 gesplit/1 wa>van het e]/e1 de b$i5+ des woords1 ook voor cate*um551 po5it5t5 en ongeloovig5 op5/ond1 ma> het twe$e1 de vi]+ van het avondmaal1 alle5 voor de g$oopt5 toegankelk 04 ,dit laat/e kreeg hoe lang] hoe me] e5 my/]ieus k>akt]1 bov5 bl4 #bag2 doop en avondmaal w]d5 e5 1 e5 sacram5tum1 ,t]t4 adv4 ,m>c4 #d1 #cd1 en door dez5 naam alsm$e door all]lei bkom5de ple*tigh$5 9 e5 geheimz9nig donk] gehuld4 ,geheel v]ke]d is het da>om ook1 om de opvatt+5 di] e]/e td5 te int]prete]5 na> de me5+51 die 9 het ,we/5 lat]1 en vooral 9 de #af;e eeuw gekoe/]d w]d5 ov] de unio sacram5talis4 ,de ,s*rift zeide1 dat het brood het li*aam en de wn het blo$ van ,*ri/us is1 en dit spraakgebruik w]d ov]g5om5 en door i$] op zne wze v]/aan en uitgelegd4 ,e5e (ficieele int]pretatie ontbrak2 /rd ont/ond er niet ov]2 en de vraag na> d5 a>d di] v]e5ig+ van teek5 en beteek5de zaak kwam niet op2 e5e reali/is*e con- ( transsub/antiatie lag ev5 v] buit5 het bewu/zn van di5 td als e5e uitsluit5d symbolis*e ( figuratieve beteek5is van het avondmaal4 ,symbool en zaak 0 voor het ,oo/]s* d5k5 veel innig] v]bond5 dan voor het ,we/]s*e2 w v]/aan1 zegt ,h>nack1 ,d4 #f4 ,i #cig t]e*t1 ond] symbool e5e zaak1 die niet is1 wat z b$uidt1 ma> to5 v]/ond m5 veelme] ond] symbool e5e zaak1 die op e5e ( &]e wze ook is1 wat z b$uidt4 ,het /ond van d5 aanvang af 9 de *ri/elke k]k va/1 dat brood en wn het li*aam en blo$ van ,*ri/us w>52 ma> de wze1 wa>op z zi* beid] v]e5ig+ da*t51 is niet kla> en da>om voor v]s*ill5de uitlegg+ vatba>4 ,dat geldt van ,ignatius1 ,smyrn4 #g4 ,ef4 #bj4 ,ju/9us1 ,apol4 ,i #ff4 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iv #ah1 #e en van vele &]e s*rv]s4 ,ma> de ontwikkel+ d] avondmaalsle] w]d vooral 9 v]ke]de baan geleid door de toepass+ d] (f]idee4 ,9 het ,n4 ,t4 wordt wel de heilig+ des li*aams1 ,rom4 #ab3a1 het geb$1 ,hebr4 #ac3ae1 cf4 ,op4 #e3h1 #h3c1 de weldadigheid en m$$eelzaamheid1 ,hebr4 #ac3af1 ,phil4 #d3ah1 ma> nooit het avondmaal e5e (f]&e g5oemd4 ,nu 0 e*t] 9 d5 e]/5 td het avondmaal met e5 gewon5 maaltd v]bond51 en voor di5 maaltd bra*t5 de me] gego$e geme5tel$5 de noodige +r$int5 m$e1 brood1 wn1 olie1 melk1 hon+ enz41 die wa>s*nlk door de diak55 9 ontvang/ g5om51 voor d5 biss*op op ho(d- en btafels 7de lat]e zalt>57 ne]gelegd1 b d5 maaltd b$i5d en da>na tot ond]h\d van de di5>5 en tot ond]/eun+ d] arm5 be/emd w]d54 ,deze gav5 kreg5 d5 naam van 1 oblationes1 1 sacrificia1 (f]&51 en w]d5 door d5 biss*op met e5 dankgeb$1 1 gezeg5d4 ,deze opvatt+ w]d op heel het avondmaal ov]g$rag54 ,na> het dankgeb$1 dat ov] de gav5 gesprok5 w]d1 heette weldra het avondmaal zelf en ook de beide avondmaalselem5t5 1 ,did4 #i4 ,ign41 ,philad4 #d4 ,smyrn4 #g4 #h4 ,ju/9us1 ,apol4 ,i #ff1 en w]d het ook spo$ig opgevat als e5e (f]&e1 die door de geme5te ,gode toegebra*t w]d1 ,did4 1 re$s met b]oep op ,mal4 #a3aa4 ,dit 0 nu nog zoolang vr ons*uldig1 als het avondmaal w]kelk als e5 maaltd bes*\wd en de dankzegg+ 9 naam van de gans*e geme5te g$aan w]d2 de inh\d d] (f]&e 0 niet het li*aam en blo$ van ,*ri/us ma> de door de geme5te saamgebra*te gav51 zoodat m5 9 d5 e]/5 td dus alle5 aan e5 dank- do* hoeg5aamd niet aan e5 zo5(f] da*t4 ,ma> er lag to* e5 geva>lk elem5t 91 dat te zn] td v]ke]d z\ w]k51 vooral to5 het door de cl]icale opvatt+ van het ambt v]/]kt w]d4 ,re$s ,clem5s v]gelkt de episcopi en diaconi met de prie/]s en leviet5 des ,o4 ,t41 oms*rft hun w]kzaamheid als e5 en br5gt hun met de ,o4 ,t4 9 v]b&1 #a ,cor4 #dj-dd4 ,en to5 avondmaal en agapae1 de aanbi$+ van brood en wn voor het avondmaal en de bdrag5 voor het ond]h\d d] di5>5 en de ond]/eun+ d] behoeftig5 uit elk&] viel51 kreeg het avondmaal hoe lang] hoe me] het k>akt] van e5e (f]&e1 die niet door de geme5te ma> door d5 biss*op w]d gebra*t1 niet 9 h>e aanbi$+ ma> 9 zne dankzegg+ en wd+ be/ond1 en niet op de gav5 voor ma> op de elem5t5 van het avondmaal betrekk+ _h1 ,ju/9us1 ,dial4 #da4 #gj4 ,ir54 adv4 ha]4 ,,iv #ah1 #e4 ,deze opvatt+ van het avondmaal als e5e (f]&e _h nu we] invlo$ op de g$a*te1 welke m5 zi* vormde van de unio sacram5talis1 gelk omgeke]d deze op g5e4 ,na>mate de biss*op als prie/]1 de dankzegg+ als wd+1 het avondmaal als e5 (f] bes*\wd w]d1 moe/ ook de reali/is*e v]e5ig+ van brood en wn met het li*aam en blo$ van ,*ri/us zi* te /]k] aanbevel54 ,de symbolis*e1 spirituali/is*e opvatt+ van ,orig5es1 die 9 het wez5 d] zaak ook b ,eusebius ,caes41 ,basilius1 ,gregorius ,naz4 e4 a4 gevond5 wordt1 maakt 9 v]b& met de ,oo/]s*e ,*ri/ologie b ,cyrillus1 ,gregorius ,nyss41 ,*ryso/omus en ,johannes ,damasc5us voor de reali/is*e le] d] 1 ( trans=matie plaats1 welke dan lat] nog 9 de le] d] ( transsub/antiatie ov]g+1 ,damasc5us1 de fide or?od4 ,,iv #ad4 ,conf4 or?od4 qu4 #ajg4 ,conf4 ,dosi?4 decr4 #ag1 cf4 ,/eitz1 ,die ,ab5dmahlslehre d] gr4 ,k4 9 ihr] ges*4 ,entw4 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahfd ,s4 #dji-dha4 #ahfe ,s4 #fd-aeb4 #cii-dfc4 #ahff ,s4 #aic-beb4 #ahfg ,s4 #baa-bhf4 #ahfh ,s4 #b-fg4 #fdi-gjj4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,konf4 ,i #daj f4 ,lo(s1 art4 ,ab5dmahl 9 ,h]zog #a1 #ch-eg4 ,de ontwikkel+ g+ 9 het ,we/5 veel langzam]1 al leidde z lat] tot e5 zelfde resultaat4 ,cyprianus /elde wel het sacrificieel k>akt] van het avondmaal /]k op d5 voorgrond ma> zag da>9 to* sle*ts e5e imitatie van wat ,*ri/us 9 wa>heid op ,golgo?a g$aan _h1 ,ep4 #fc1 #b4 #ad4 ,en hoewel ,augu/9us telk5s 9 de taal d] ,s*rift het brood het li*aam en d5 wn het blo$ van ,*ri/us noemt1 to* is er b hem nog niets te v9d5 van de lat]e transsub/antiatie-!orie4 ,integ5deel1 ,augu/9us maakt zoo /]k mogelk ond]s*eid tuss*5 v]bum en elem5tum1 acc$it v]bum ad elem5tum et fit sacram5tum2 brood en wn word5 da>om sacram5t5 g5oemd1 quia 9 eis aliud videtur1 aliud intelligitur4 ,het teek5 wordt wel dikw]f met d5 naam van de beteek5de zaak g5oemd1 ma> dat komt1 wl het er e5e gelk5is van v]toont4 ,si enim sacram5ta qu5dam similitud9em e>um r]um1 qu>um sacram5ta sunt1 non hab]5t1 omn9o sacram5ta non ess5t4 ,ex hac autem similitud9e pl]umque etiam ips>um r]um nom9a accipiunt4 ,sicut ergo secundum qu5dam modum sacram5tum corporis ,*ri/i corpus ,*ri/i e/1 sacram5tum sangu9is ,*ri/i sanguis ,*ri/i e/1 ita sacram5tum fidei fides e/1 ,ep4 #bc ad ,bonif4 ,brood en wn zn similitud9es1 signa1 commemorationes van het li*aam en blo$ van ,*ri/us2 ,dom9us non dubitavit dic]e3 hoc e/ corpus meum1 cum signum d>et corporis sui1 c4 ,adam4 c4 #ab4 ,*ri/us is li*amelk ook niet me] b ons1 ma> is opgev>5 t5 hemel2 secundum praes5tiam maje/atis semp] habemus ,*ri/um1 secundum praes5tiam c>nis1 recte dictum e/ discipulis3 me autem non semp] habebitis1 tract4 #a 9 ,ev4 ,joann4 ,als ,augu/9us het avondmaal dan ook m5igmaal e5 sacrificium noemt1 v]/aat h da>ond] niet1 dat ,*ri/us &]maal 9 wa>heid1 z het ook op onblo$ige wze1 ge(f]d wordt2 ma> dan noemt h het zoo1 wl het e5e g$a*t5is is van ,*ri/us' (f]&e aan het kruis4 ,hujus sacrificii c>o et sanguis ante adv5tum ,*ri/i p] victim>um similitud9em promittebatur2 9 passione ,*ri/i p] ipsam v]itatem r$debatur2 po/ asc5sum ,*ri/i p] sacram5tum memoriae celebratur1 c4 ,fau/um #bj1 #ba4 ,*ri/us se ipsum obtulit holocau/um pro peccatis no/ris et ejus sacrificii similitud9em celebr&am 9 suae passionis memoriam comm5davit1 #hc qu4 qu4 #fa4 de doctr4 *r4 ,,iii #af4 ,( ook v]/aat h ond] het li*aam van ,*ri/us1 dat 9 het avondmaal ge(f]d wordt1 de geme5te4 ,hoe is1 zoo vraagt h1 het brood het li*aam van ,*ri/us8 en h antwoordt3 corpus ,*ri/i si vis intellig]e1 apo/olum audi dic5tem fidelibus3 vos e/is corpus ,*ri/i et membra4 ,si ergo vos e/is corpus ,*ri/i et membra1 my/]ium ve/rum 9 m5sa propositum e/1 my/]ium ,dei accipitis4 ,en het brood is da> het teek5 van1 quia panis non fit de uno grano s$ de multis1 ,s]m4 ad infantes1 cf4 de civ4 #aj1 #f4 #bb1 #aj4 ,da>om wordt ,augu/9us ook niet mo$e1 om te v]zek]51 dat het gebruik van het avondmaal op zi*zelf niet voldo5de is1 dat het alle5 voor de geloovig5 t5 zeg5 ma> voor &]5 t5 v]d]ve is1 dat het w>e et5 van ,*ri/us' li*aam 9 het geloov5 be/aat3 cr$e et m&uca/i1 ,tract4 #be 9 ,joann4 en zoo passim1 cf4 ,bibl4 /udii !ol4 apud ,j4 ,crisp9um #aefe p4 #hi-ajj4 ,dorn]1 ,augu/9us #bfc-bgf enz4 ,de le] van ,augu/9us hield door ha> ma*tig5 invlo$ nog lang5 td de volle ontwikkel+ d] reali/is*e !orie teg51 en dom9e]de nog ond] de k>ol+is*e !olog51 ma> w]d 9 d5 /rd van ,ratramnus teg5 ,pas*asius ,radb]tus en lat] 9 di5 van ,b]5g>ius teg5 ,lanfranc me] en me] t]ugg$rong5 en e9delk geheel en al door de metabolis*e !orie v]vang54 ,het woord transsub/antiatie ontmoet5 w het e]/ b ,hildeb]t van ,t\rs #aacd1 ma> deze gebruikt het 9 e5e preek1 zoodat het to5 re$s vr algeme5 bek5d moet gewee/ zn1 cf4 ,deuts* 9 ,s*r]'s ,!ol4 ,lit4 ,z4 #ahih col4 #ddb4 ,de zaak die er door uitg$rukt w]d1 /ond re$s vroeg] va/4 ,b]5g>ius moe/ #ajgi de =mule ond]teek551 panem et v9um444 p] my/]ium sacrae orationis et v]ba no/ri ,r$emptoris sub/antialit] conv]ti 9 v]am et propriam ac vivificatricem c>nem et sangu9em ,dom9i no/ri ,j4 ,c4 etc4 ,en het vi]de ,lat]aanconcilie #abae bepaalde1 dat het li*aam en blo$ van ,*ri/us 9 sacram5to alt>is sub speciebus panis et v9i v]acit] cont95tur1 transsub/antiatis pane 9 corpus et v9o 9 sangu9em pote/ate div9a1 ,d5z+]1 ,en*ir4 #bih4 #ceg4 ,dit dogma /elde aan d5 dialectis*5 gee/ d] s*ola/iek e5 reeks van problem5 ov] a>d1 td en duur d] v]&]+1 ov] de v]h\d+ van sub/antie en accid5tin1 ov] de wze1 wa>op ,*ri/us teg5woordig 0 9 beide elem5t5 en 9 elk g$eelte da>van1 ov] bew>+ en aanbidd+ d] ho/ie enz41 ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura1 ,duns ,scotus op ,s5t4 ,,iv di/4 #h-ac4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #gc-hc4 c4 ,g5t4 ,,iv #fa-fi4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vi #i1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #fbh-ffa4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #dhh-dih enz4 ,van het sacram5t des avondmaals le]t dan ,rome aldus3 de teek55 9 dit sacram5t zn ongezuurd brood en met e5 we9ig wat] v]m5gde wn4 ,deze elem5t5 word5 door het woord d] consecratie v]&]d 9 het eig5 li*aam en blo$ van ,*ri/us4 ,to5 de ,heil& n4l4 b d5 laat/5 maaltd de woord5 sprak3 dit is mn li*aam1 dit is mn blo$2 to5 heeft ,h niet alle5 voor deze ne maal brood en wn 9 zn li*aam en blo$ do5 v]&]51 ma> ,h heeft tegelk da>9 zne discipel5 tot prie/]s aange/eld en 9 de woord51 die ,h sprak1 e5e kra*t gelegd tot v]&]+ d] sub/antie van brood en wn4 ,de b$i5+ van de eu*>i/ie is da>om het prie/]lk w]k b uitnem5dheid en mag nooit door e5 &] dan e5 geord5d prie/] word5 wa>g5om54 ,als de prie/] de woord5 d] consecratie uitspreekt1 v]&]t de sub/antie van brood en wn 9 de sub/antie van het li*aam en blo$ van ,*ri/us4 ,de li*amelke teg5woordigheid van ,*ri/us 9 de eu*>i/ie kan imm]s niet da>door tot /& kom51 dat ,*ri/us d5 hemel v]laat en 9 het sacram5t gaat inwon51 want ,*ri/us is en blft gezet5 aan de re*t]h& des ,vad]s2 no* ook kan z door s*epp+ bew]kt word51 want dan w>e het brood niet het eig5 li*aam van ,*ri/us1 niet hetzelfde1 wa>m$e ,h uit ,m>ia gebor5 en aan het kruis ge/orv5 is2 z kan da>om alle5 op die wze ges*i$51 dat de sub/antie van brood en wn 9 de sub/antie van ,*ri/us' li*aam en blo$ ov]gaat1 ongeve] gelk de spze1 die w nuttig51 omgezet wordt 9 e5 be/&deel van ons li*aam4 ,de accid5tia van brood en wn1 n4l4 de vorm1 smaak1 reuk1 kleur en zelfs de vo$5de kra*t1 blv5 wel na de consecratie1 ma> z inha]e]5 niet me] 9 e5 subject2 de sub/antie1 wa>van z de eig5s*app5 w>51 is wegg5om5 en door e5e gans* &]e v]vang51 van welke z ge5 eig5s*app5 zn1 ma> die z alle5 door hun s*n b$ekk5 voor het oog4 ,wl nu ,*ri/us' li*aam en blo$ niet van zne m5s*elke natuur en deze niet van zne ,godheid is af te s*eid51 zoo is de gans*e ,*ri/us 9 i$] elem5t en 9 elk g$eelte d] beide elem5t5 t5 volle teg5woordig4 ,da>om is het niet noodig1 al is het ook niet ongeoorlo(d en soms toe te /aan1 dat de eu*>i/ie sub utraque specie g5ot5 wordt1 want 9 het kle9/e /ukske brood is to* de gans*e ,*ri/us aanwezig4 ,en deze ,*ri/us is 9 de elem5t5 aanwezig van het oog5blik d] consecratie af tot d5 td toe dat z v]bruikt zn1 dus ook ante en extra omnem usum4 ,de eu*>i/ie is da>om van alle &]e sacram5t5 ond]s*eid54 ,want deze word5 alle door het gebruik voltrokk52 de doop bv4 is dan e]/ e5 sacram5t1 als de m5s* er w]kelk door afgewass*5 wordt4 ,ma> dit is met de eu*>i/ie niet het geval4 ,de =mule1 die hi]b gesprok5 wordt1 ri*t zi* niet tot d5 ontvang]1 ma> ri*t zi* tot het elem5t en di5t1 om dit elem5t 9 het li*aam en blo$ van ,*ri/us te v]&]54 ,b de eu*>i/ie is dus het gebruik1 de communie1 secundair2 het behoort tot de p]fectio ma> niet tot de necessitas van het sacram5t4 ,het sacram5t d] en*>i/ie be/aat wez5lk 9 de consecratie zelve1 9 de da>door teweeggebra*te transsub/antiatie1 9 de h&el+ van d5 prie/]1 dat is 9 de (f]&e4 ,de eu*>i/ie is b ,rome niet alle5 e5 sacram5tum1 z is 9 de e]/e plaats e5 sacrificium4 ,to5 ,*ri/us de woord5 sprak3 dit is mn li*aam1 heeft ,h op datzelfde oog5blik zi* ,gode opge(f]d2 en als ,h zeide3 doet dat tot mne g$a*t5is1 heeft ,h da>9 v]ord5d dat zne prie/]s deze (f]&e h]hal5 z\d5 van dag tot dag1 ,mal4 #a3aa4 ,de (f]&e1 die door d5 prie/] 9 de mis ges*i$t1 is dezelfde als die volbra*t w]d aan het kruis2 z is er ma> ge5 beeld1 symbool1 h]9n]+ van1 ma> z is er volkom5 id5tis* m$e1 z is geheel dezelfde (f]&e1 alle5 met dit v]s*il1 dat die aan het kruis e5e blo$ige en deze 9 de mis e5e onblo$ige (f]&e is4 ,imm]s is het ook dezelfde prie/]1 die zi* aan het kruis en die zi* hi] (f]t1 want ,*ri/us zelf is het1 die door middel van d5 prie/] zi* ,gode op(f]t en da>om door zn mond de woord5 spreekt3 dit is mn li*aam4 ,da>om is het mis(f] niet alle5 e5 l(- en e5 dank-1 ma> ook e5 wa>a*tig zo5(f]1 niet m9d] rk 9 w]k+ en vru*t dan de (f]&e aan het kruis4 ,t]wl de eu*>i/ie als sacram5t het gee/elk lev5 vo$t1 voor doodzond5 bewa>t1 tdelke /raff5 kwts*eldt1 de geloovig5 v]e5igt en de toekom/ige he]lkheid wa>borgt1 bew]kt z als mis(f] de kwts*eld+ van tdelke /raff5 en de g5ade d] boete1 niet alle5 voor h51 die de mis bwon5 ma> ook voor de afwezig52 niet sle*ts voor de lev5d5 ma> ook voor de boet5d5 9 het vagevuur4 ,de mis is het middelpunt van d5 ,rooms*5 cultus1 1 trem5dum my/]ium4 ,en omdat de gans*e ,*ri/us li*amelk 9 de elem5t5 van brood en wn aanwezig is1 moet5 deze zorgvuldig bewa>d1 9 e5 mon/rans aan het volk t] aanbidd+ voorgeh\d51 op het fe/um corporis ,*ri/i 9 ple*tige processie rondg$rag5 word5 en kunn5 ze ook aan krank5 9 hunne won+ b$i5d en aan ge/orv55 tot e5 viaticum m$egegev5 word54 ,cf4 ,trid5t4 #ac4 #ba4 #bb4 ,cate*4 ,rom4 ,,ii #b cap4 #d4 ,bell>m9us1 de sacr4 eu*>i/iae #a4 ,,iv en de sacrificio missae1 #a4 ,,ii 9 deel ,,iii van zne ,controv]siae p4 #aej-cgf4 ,p]rone1 ,prael4 ,!ol4 ,lovan4 #ahda ,,vi #acf-cfd4 ,mhl]1 ,symbolik #cd4 ,jans51 ,prael4 !ol4 dogm4 ,,iii #djh-eif4 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 d] ,ka?4 ,kir*e #b;e ,aufl4 #ahfd ,i #cja-ehd4 ,c4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,,vi #bch-cii4 ,gihr4 ,das h4 ,messopf]1 #f;e ,aufl4 ,freiburg ,h]d] #ahig enz4 #d4 ,de ,re=matie v]wi]p e5/emmig de ,rooms*e le] van transsub/antiatie en mis(f]1 van ass]vatio1 adoratio en circumge/io d] ho/ie1 van kelkon?\d+ en het gebruik d] latns*e taal1 ma> z g+ 9 de positieve opvatt+ van het avondmaal spo$ig uite54 ,lu!r le]de e]/1 dat brood en wn teek55 en ond]p&5 w>5 van de v]gev+ d] zond51 welke door ,*ri/us' dood v]worv5 0 en door het gelo( ontvang5 w]d4 ,ma> spo$ig kwam h hi]op t]ug en hield1 vooral s$]t #aebd teg5 ,c>l/adt en ,zw+li1 op grond van de synecdo*is* v]kla>de in/ell+swoord51 /a&e1 dat het li*aam van ,*ri/us ov]e5kom/ig d5 wil en de alma*t ,gods en zne eig5e ubiquiteit reel en sub/antiel 91 met en ond] het avondmaal teg5woordig 01 gelk zne ,goddelke 9 de m5s*elke natuur en gelk de w>mte 9 het z]1 en da>om ook li*amelk door onwa>dig51 z het ook tot hun eig5 v]d]f1 geget5 w]d1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #afc f4 #bij f4 ,,ii #aaf f4 #eaa f4 ,deze le] g+ ov] 9 de ,lu!rs*e beld5iss*rift51 ed4 ,mll] ,s4 #da4 #afd4 #bdh4 #cbj4 #cfe4 #dii4 #ech4 #fde4 #ggi1 en w]d door de dogmatici bre$] uitgew]kt1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxi4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #agf-bee4 ,hollaz1 ,ex4 #aajc-aada4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 lu?4 ,k4 #ee4 ,ma> vel5 w>5 re$s 9 de eeuw d] ,h]vorm+ van e5 gans* &] gevoel54 ,op voorgang van ,honius1 cf4 de ,hoop ,s*eff]1 ,ges*4 d4 ,k]kh]v4 ,i #hfv41 vatte ,zw+li de woord5 d] in/ell+ figuurlk op en v]kla>de het woordeke3 is door beteek5t1 ev5als i$] dat telk5s eld]s doet1 bv4 ,g54 #da3bf1 ,joh4 #aj3i1 #ae3a4 ,brood en wn 9 het avondmaal zn dus teek55 van en h]9n]+5 aan d5 dood van ,*ri/us1 en de geloovig51 hi]op v]tr\w5de1 g5iet5 9 die teek55 het li*aam en blo$ van ,*ri/us4 ,zw+li be/rdt besli/ de li*amelke teg5woordigheid van ,*ri/us 9 het avondmaal1 ma> h ontk5t da>m$e vol/rekt niet1 dat ,*ri/us op gee/elke wze teg5woordig is voor het gelo(4 ,integ5deel1 ,*ri/us wordt wel t]dege 9 het avondmaal g5ot51 gelk ,joh4 #f duidelk le]t1 ma> ,*ri/us is 9 het avondmaal niet &]s teg5woordig en wordt da>9 niet &]s g5ot5 dan 9 het woord en door het gelo(1 dat is op gee/elke wze4 ,dit g5iet5 van ,*ri/us be/aat 9 niets &]s dan 9 v]tr\w5 op zn dood4 ,spiritualit] ed]e corpus ,*ri/i nihil e/ aliud quam spiritu ac m5te niti mis]icordia et bonitate ,dei p] ,*ri/um4 ,en wie zoo door het gelo( ,*ri/us g5iet en dan t5 avondmaal komt1 die g5iet ,hem da> ook sacram5talit] 9 de teek55 van brood en wn4 ,9 het avondmaal beld5 w da>om ons gelo(1 sprek5 w uit1 wat w door het gelo( voortdur5d aan ,*ri/us hebb5 en van ,hem g5iet52 en w do5 dat tot ,*ri/us' g$a*t5is1 tot v]kondig+ van en dankzegg+ voor zne weldad51 ,zw+li1 ,op]a ,,ii #a ,s4 #dbf4 ,,ii #b ,s4 #a f4 ,,iii #bci4 #cbf4 #dei4 ,,iv #ea4 #fh4 ,weldra kwam er tuss*5 de ,duits*e en ,zwits]s*e ,re=matie s*eur+ en twi/1 die door het religiegesprek te ,m>burg en door de bemiddel5de pog+5 van ,buc] van ,g]ef4 en ,melan*ton van ,lu?4 zde niet bgelegd w]d4 ,m5 v]/ond elk&] niet2 beid]zds w]d erk5d1 dat ,*ri/us wa>a*tig1 met zne ,goddelke en m5s*elke natuur1 met zn eig5 li*aam en blo$ 9 het avondmaal aanwezig 0 en g5ot5 w]d1 ma> m5 he*tte aan deze wa>a*tige0 teg5woordigheid e5 v]s*ill5de beteek5is4 ,to5 ,calvn optrad1 0 er re$s aan ge5 v]zo5+ me] te d5k51 al nam h ook met zne le] van het avondmaal e5 /&punt tuss*5 en bov5 beide "pen 94 ,imm]s /aat ,calvn besli/ aan ,zw+li's zde1 inzoov] h alle li*amelke1 plaatselke1 sub/antieele teg5woordigheid van ,*ri/us 9 de teek55 van brood en wn t5 e55male v]w]pt2 zulk e5e teg5woordigheid to* is 9 /rd met de natuur van e5 li*aam1 met de wa>a*tige m5s*heid van ,*ri/us1 met zne hemelva>t1 met d5 a>d d] geme5s*ap1 die tuss*5 ,*ri/us en de zn5 be/aat en van e5e onnutte oralis m&ucatio hemelsbre$ v]s*ilt4 ,ma> v]d] voelt ,calvn zi* door ,zw+li niet bevr$igd2 h heeft vooral twee d+5 op zne avondmaalsle] teg51 #a dat ,zw+li de gave ,gods 9 het avondmaal al te ze] laat t]ugtr$5 a*t] hetge5 de geloovig5 da>9 do5 en dus het avondmaal e5zdig opvat als e5e beld5isacte1 en #b dat h 9 het et5 van ,*ri/us' li*aam niets &]s en hoog]s ziet dan het geloov5 9 zn naam1 het v]tr\w5 op zn dood4 ,da>om /elt ,calvn zi* voorts aan d5 kant van ,lu!r en zegt1 dat ,*ri/us1 (s*oon niet li*amelk en plaatselk1 to* wel wa>a*tig en wez5lk1 met zn gans*5 p]soon1 ook met zn li*aam en blo$1 9 het avondmaal teg5woordig is en g5ot5 wordt4 ,niet ov] het feit1 alle5 ov] de wze di] teg5woordigheid be/aat er tuss*5 hem en ,lu!r v]s*il4 ,en het et5 van ,*ri/us' li*aam 9 het avondmaal gaat 9 het geloov51 9 het v]tr\w5 op zn dood niet op4 ,het et5 is niet met het geloov5 n1 al komt het altd sle*ts door het geloov5 tot /&1 ma> het is er veele] de vru*t van1 ev5als 9 ,ef4 #c3ag het inwon5 van ,*ri/us 9 ons wel door het gelo( ges*i$t ma> to* van dat gelo( ond]s*eid5 is4 ,het is ,calvn blkba> te do5 om de unio my/ica1 om de geme5s*ap d] geloovig5 met d5 gans*5 p]soon van ,*ri/us4 ,deze komt nu niet e]/ door het avondmaal tot /&1 want ,*ri/us is het brood onz] ziel re$s 9 het woord1 ma> ze wordt ons to* 9 het avondmaal illu/rius ges*onk5 en 9 de teek55 van brood en wn v]zegeld en bekra*tigd4 ,9 het avondmaal is er e5e geme5s*ap niet alle5 aan de weldad5 ma> ook aan d5 p]soon van ,*ri/us1 en w$]om niet alle5 aan zne ,goddelke ma> ook aan zne m5s*elke natuur1 aan zn eig5 li*aam en blo$2 en deze geme5s*ap wordt e5 et5 g5oemd4 ,dit be/aat dus niet 9 e5 li*amelk ne]dal5 van ,*ri/us uit d5 hemel no* ook 9 e5e mixtura vel transfusio c>nis ,*ri/i cum anima no/ra1 ma> 9 e5e v]heff+ onz] h>t5 hemelwa>t1 9 e5e v]e5ig+ met ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/1 9 e5e communio aan zn li*aam1 t5gevolge wa>van ,*ri/us spirat e c>nis suae sub/antia vitam 9 animas no/ras1 imo propriam vitam 9 nos diffundit1 ,in/4 ,,iv c4 #ag en voorts ,c4 ,r4 #cg1 #dfa-ebd4 #fha-fhh enz4 cf4 mn op/el ov] ,calvns avondmaalsle] 9 de ,vre ,k]k #ahhg bl4 #dei-dhg4 ,de voor/ell+ van ,calvn is niet 9 elk opzi*t duidelk1 vooral niet wat de geme5s*ap aan het eig5 vlees* en blo$ van ,*ri/us en het da>uit voortvloei5de lev5 betreft4 ,ut5hove v]zo*t hem da>om niet t5 onre*te1 om1 wanne] h h&elde ov] het avondmaal1 van m9 ( me] dui/]e uitdrukk+5 zi* te on?\d51 ,pp]1 ,jan ,ut5hove1 ,leid5 #ahhc bl4 #dj4 ,en zoo 0 er ook 9 de beld5is en le] van de ,g]e=me]de k]k5 en !olog5 wel v]s*il van uitdrukk+4 ,sommig51 zooals ,buc]1 zo*t5 to5ad]+ tot de ,lu!rs*e voor/ell+ en zeid51 dat het li*aam van ,*ri/us sub/antialit]1 quoad sub/antiam1 9 het avondmaal teg5woordig 01 ,m4 ,vitr+a ,,viii #bfe4 #bii4 ,ma> de ho(dg$a*te van ,calvn1 dat er 9 het avondmaal door d5 ,h4 ,gee/ e5e gee/elke geme5s*ap geoef5d wordt met d5 p]soon en dus ook met het li*aam en blo$ van ,*ri/us en dat de geloovig5 da>door gespsd en gelaafd word5 t5 eeuwig5 lev51 is 9 v]s*ill5de ,g]ef4 beld5iss*rift5 ov]g5om51 ,tigur4 ,gall4 #cf4 ,belg4 #ce4 ,cat4 ,heid4 #ge-hj4 ,scot4 #ba4 ,helv4 ,,ii #ba4 ,we/mon4 #bi1 en geme5go$ geword5 van de ,g]ef4 !ologie1 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cj4 #bjf4 #baa4 #bei4 ,,ii #aba4 ,,iii #adh4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 #dde4 ,zan*ius1 ,op4 ,,vii #chg4 ,,viii #eag4 ,junius1 ,!ses !ol4 disp4 #eb4 ,urs9us1 ,tract !ol4 #cei4 a ,lasco1 ,op4 ,i #aij4 #edi4 ,polanus1 ,synt4 !ol4 ,,vi #ef4 ,bucanus1 ,in/it4 !ol4 #fdi4 enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #bff4 ,heppe1 ,dogm4 #dga4 ,ma> er kwam to* al spo$ig oppositie teg5 deze ,calv9i/is*e le] van het avondmaal4 ,de uitdrukk+ 9 de ,conf4 ,gall4 #cf1 dat ,*ri/us ons vo$t en lev5d maakt de la sub/ance de son corps et de son sang1 wekte 9 de ,zwits]s*e k]k5 niet g]+e b$5k+4 ,z w5dd5 zi* t5 j>e #aegb tot de nationale ,synode 9 ,frankrk met v]zoek om wzig+ dez] woord51 ma> vond5 ge5 gehoor4 ,to* bleef b vel5 het bezwa> be/aan1 en dit nam toe1 to5 ,bossuet 9 zne ,exposition de la doctr9e de l'glise ca?4 sur les matires de controv]se #afga er /]kte 9 zo*t voor de ,rooms*e le] van het avondmaal1 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #cjb sq4 ,langzam]h& won de ,zw+liaans*e opvatt+ we] veld1 volg5s welke het et5 niets &]s dan geloov5 en de geme5s*ap met ,*ri/us niets &]s dan het aannem5 zn] weldad5 01 ,o/]vald1 ,v]h&el+ v4 d4 geop5b4 godsd4 #agdb bl4 #che4 ,de v]slapp+ d] tu*t w]kte deze v]uitw5dig+ van het avondmaal 9 de h& en de$ 9 de sacram5t5 sle*ts teek55 zi5 van e5 uitw5dig v]bond1 wa>op alle on]g]lk lev5d5 re*t en aanspraak hadd51 ,sw>te1 van ,e]de1 ,janssonius1 cf4 ,ypey en ,d]m\t1 ,ges*4 v4 d4 ,n$4 ,h]v4 ,k]k ,,iii #fab4 ,zoo w]d de weg geba& voor het rationalisme1 dat de g$a*t5 van ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,m5noniet5 enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #b p4 #ajad sq4 h]haalde en 9 het avondmaal niets hoog]s zag dan e5 g$a*t5ismaaltd1 beld5isacte1 en z$elk opvo$+smiddel1 ,wegs*eid]1 ,in/it4 #agh4 #agi4 ,door ,s*lei]ma*]1 die niet alle5 de le] van de ,rooms*51 ma> ook die van de ,soc9ian5 enz4 v]wi]p en die van ,lu!r1 ,zw+li en ,calvn alle als re*tz9nig erk5de1 ontwaakte er e*t] e5 /rev51 om het avondmaal als objectief g5ademiddel te h&hav5 en er e5e v]/]k+ aan toe te k5n5 van de lev5sgeme5s*ap met ,*ri/us4 ,dit ges*i$de e*t] op ze] v]s*ill5de mani]54 ,sommig5 g+5 van het avondmaal als e5e symbolis*e h&el+ en beld5isacte uit ma> voegd5 er aan toe1 dat de geloovig5 da>9 betuigd51 dat z ,*ri/us aannam5 als voor zi* ge/orv51 ,do$es1 ,le] d] ,zal4 #addv4 ,n$4 ,gel4 #ejb4 ,heid4 ,cate*4 #ceb4 ,&]5 vatt5 het op als e5e h&el+ d] k]k1 ma> die na> ,gods be/el di5/ doet1 om langs e?is*5 en psy*ologis*5 weg het gelo( aan de v]gev+ d] zond5 en de geme5s*ap met ,god te v]/]k51 ,lipsius1 ,dogm4 #hec4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 #ibg4 ,pfleid]]1 ,grundniss #aef4 ,vele ,v]mittelung/heolog5 v]w]p5 de ,lu!rs*e consub/antiatie en m&ucatio oralis1 en nad]5 de le] van ,calvn1 als z zegg51 dat ,*ri/us op e5e gee/elke wze 9 het avondmaal teg5woordig is1 gelk als 9 het woord1 en zi*zelf en zne weldad51 7v]gev+1 lev51 gee/elke kra*t1 zaligheid7 aan d5 geloovige me$eelt1 ,kahnis1 ,lu?4 ,dogm4 ,,ii #cci4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #hdh f4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh&l4 #dfg4 ,ebr>d1 ,dogm4 #ede4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #efg-efi4 ,s*midt1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #dga4 #dgh4 ,de oud-lu!rs*e le] w]d w$]om voorg$rag5 door ,s*eibel1 ,rudelba*1 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #b ,s4 #bfj f4 en door de neolu!ran5 nog aangevuld met de !osophis*e voor/ell+1 dat ,*ri/us door brood en wn niet alle5 de ziel ma> ook re*t/reeks het li*aam vo$t1 door de krankh$5 des li*aams te g5ez5 en d5 nieuw5 m5s* d] op/&+ te v]/]k51 die 9 het v]borg5e door d5 doop is ges*ap51 ,m>t5s51 ,dogm4 #bfe4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,,ii #cbg4 #cda1 ,h(mann1 ,s*riftbeweis ,,ii #b ,s4 #bbj4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bde4 ,frank1 ,sy/4 d4 *r4 ,wahrh4 ,,ii #bij4 ,ro*oll1 ,spiritualismus und ,realismus1 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 #ahih1 cf4 ,lu!r zelf b ,k/l9 ,,ii #afc4 #eaf4 ,9 de ,engels*e k]k e9delk nam de rituali/is*e "p me] en me] de le] en gebruik5 van het avondmaal b ,rome ov]1 ,wilb]=ce1 ,! ,doctr9e ,( ,! ,holy ,eu*>i/ #ahec4 ,pusey1 ,! pres5ce ( ,*ri/ 9 ! holy eu*>i/ #ahec cf4 ,ryle1 ,knots unti$ #ahhf p4 #bje4 ,williams1 ,! crisis 9 ! ,*ur* ( ,engl&1 ,presb4 & ,ref4 ,rev4 ,july #ahii4 ,ov] de ges*i$5is d] avondmaalsle] h&el5 voorts de dogm5hi/oris*e w]k5 van ,hag5ba*1 ,mns*]-v4 ,coelln1 ,h>nack1 ,s*wane enz41 de artikel5 ,ab5dmahl1 ,transsub/antiation1 ,messe 9 ,h]zog4 ,ab5dmahl1 ,eu*>i/ie 9 ,h]zog4 ,rck]t1 ,das h4 ,ab41 se9 ,wes5 u4 se9e ,ges*4 9 d4 alt5 ,kir*e #ahef4 ,ebr>d1 ,das ,dogma v4 h4 ,ab4 u4 se9e ,ges*4 #b ,bde #ahde_/f4 ,/ahl1 ,die lu?4 ,kir*e u4 die ,union1 ,b]l9 #ahei4 ,kahnis1 ,dogm4 ,,ii #cfj-dch1 en v]d]e litt]atuur b ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #hdh4 ,lu?>dt1 ,komp4 d4 ,dogm4 #gb4 #e4 ,9 de ,s*rift wordt het avondmaal aang$uid met de nam5 1 #a ,cor4 #aa3bj1 1 #a ,cor4 #aj3ba1 1 ,hd4 #b3db1 #bj3g1 1 #a ,cor4 #aa3bg1 1 #a ,cor4 #aj3af4 ,en de k]k voegde da>aan lat] nog vele &]e toe1 zooals 1 omdat 9 d5 e]/5 td het avondmaal met e5 liefdemaaltd v]bond5 02 1 re$s b ,did4 #i4 ,ign4 ,smyrn4 #g4 #h4 ,j4 ,m4 ,apol4 ,i #ff1 omdat de geloovig5 aan het avondmaal ,god dankt5 voor de gav5 zn] g5ade2 1 omdat ov] brood en wn door dankzegg+ en l(prz+ ,gods de zeg5 uitgesprok5 w]d2 1 1 wl de geloovig51 aan het avondmaal sam5kom5de1 geme5s*ap oef5d5 met elk&]2 1 71 1 1 enz471 omdat de geloovig5 de +r$int5 tot d5 maaltd meebra*t5 en ,gode (f]d51 ( omdat het avondmaal e5 beeld en h]9n]+ 0 van de (f]&e van ,*ri/us aan het kruis2 en voorts nog 1 1 1 viaticum1 1 1 1 trem5dum my/]ium1 sacram5tum corporis et sangu9is ,dom9i1 sacram5tum alt>is1 missa1 ontle5d aan de missio cate*um5orum na afloop van het didactis* deel d] godsdi5/oef5+ enz4 ,hoewel ,lu!r nog van sacram5tum alt>is bleef sprek51 ,art4 ,smalc4 ,,iii #f4 ,cat4 maj4 #e1 gav5 de ,prote/ant5 ov] het algeme5 aan d5 naam sacra co5a ( co5a ,dom9i de voorkeur en hield5 ook da>9 va/1 dat het avondmaal e5 wez5lke maaltd 04 ,sommige ,rooms*e !olog51 zooals ,maldonatus op ,mt4 #bf3be1 m]kt5 da>teg5 wel op1 dat de uitdrukk+ 9 #a ,cor4 #aa3bj niet op het avondmaal sloeg ma> op d5 maaltd1 die na het avondmaal geh\d5 en door de rk]e geme5tel$5 aan de arm]e aangebod5 w]d1 ,m4 ,vitr+a ,,viii #aj2 do* het avondmaal w]d niet vr ma> na d5 gewon5 maaltd geh\d51 vs4 #ba en is ond] de uitdrukk+ zoo niet alle5 dan to* m$e begrep54 ,ma> al w>e dit zelfs niet het geval1 dan z\ da>m$e de onjui/heid d] b5am+ nog ge5sz9s bewez5 zn4 ,want het avondmaal is to* na> luid van de ,s*rift e5 wez5lke maaltd4 ,de v]b9d+ met de agapae1 de in/ell+ b geleg5heid van het paas*maal1 de be/&deel5 van brood en wn1 het et5 en dr9k5 da>van--alles w/ erop1 dat w 9 het avondmaal met e5 wez5lk5 maaltd te do5 hebb51 en er dit k>akt] nooit aan mog5 ontnem54 ,ma> het is e5 1 e5 maaltd des ,he]54 ,jezus is er de in/ell] van en volbra*t ook da>9 d5 wil des ,vad]s1 welk5 te do5 zne spze 04 ,het avondmaal is ev5als de doop van ,goddelk5 oorsprong en moet dat zn1 om e5 sacram5t te kunn5 wez52 want ,god alle5 is uitdeel] d] g5ade en ,h alle5 kan h>e uitdeel+ aan door ,hem v]ord5de middel5 b9d54 ,en ,jezus /elt dit avondmaal bepaald als middela> 92 ,h tre$t er9 op als pr(eet1 die zn dood v]kondigt en v]kla>t2 ,h h&elt er9 als prie/]1 die zi*zelv5 voor de zn5 ov]gegev5 heeft aan het kruis2 ,h komt er9 voor als kon+1 die vr ov] de v]worv5e g5ade bes*ikt en ha> ond] de teek55 van brood en wn aan zne discipel5 te g5iet5 geeft4 ,en gelk de in/ell]1 zoo is ,h ook de ga/he] en de b$i5a> van het avondmaal2 ,h neemt zelf het brood en d5 wn1 zeg5t ze en deelt ze aan zne jong]5 uit4 ,en ga/he] en b$i5a> 0 ,h niet alle51 to5 ,h li*amelk met zne discipel5 aanzat2 ma> is en blft ,h ov]al en altd1 wa> zn maaltd gevi]d wordt4 ,elk avondmaal1 ov]e5kom/ig zne in/ell+ b$i5d1 is e5 4 ,want ,*ri/us is in/ell] niet alle5 door voorbeeld ma> ook door voors*rift4 ,het is e5 maaltd tot zne g$a*t5is1 #a ,cor4 #aa3bd1 tot v]kondig+ van zn dood1 vs4 #bf1 tot geme5s*ap aan het li*aam en blo$ van ,*ri/us1 #a ,cor4 #aj3af1 #ba1 #aa3bg4 ,9 het avondmaal komt ,*ri/us met de geme5te en de geme5te met ,*ri/us sam51 getuig5is aflegg5d van hunne gee/elke geme5s*ap1 cf4 ,op4 #c3bj4 ,de di5a>1 die brood en wn zeg5t en uitdeelt1 doet dit da>om 9 d5 naam van ,*ri/us en is sle*ts e5 in/rum5t 9 zne h&4 ,omdat ,paulus 9 #a ,cor4 #aj3af 9 d5 pluralis spreekt van h51 die d5 dr9kbek] zeg551 en ,t]tullianus1 ,exhort4 ad ca/4 #g zegt1 ubi ecclesia/ici ord9is non e/ consessus1 et (f]t et t+it sac]dos1 qui e/ ibi solus2 s$ et ubi tres1 ecclesia e/1 licet laici1 bewe]d5 sommig51 zooals ,grotius1 ,salmasius1 ,episcopius e4 a41 dat1 indi5 e5 prie/] ( le]a> ontbrak1 het avondmaal ook door e5 gewoon lid d] geme5te b$i5d mo*t word54 ,ma> deze me5+ mi/ g5oegzam5 grond4 ,9 ,mt4 #bh3ai wordt de b$i5+ des doops tegelk met die des woords aan de apo/el5 opg$rag52 z met de le]a>s zn uitdeel]s d] v]borg5h$5 ,gods1 v]kondig]s van de my/]in1 die ,god 9 het evangelie van ,*ri/us heeft geop5ba>d1 #a ,cor4 #d3a2 huisv]zorg]s ,gods1 die zne g5ade hebb5 uit te deel51 #a ,cor4 #i3ag1 ,tit4 #a3g4 ,ongetwfeld is b deze v]borg5h$5 all]e]/ aan het woord des evangelies te d5k54 ,ma> het sacram5t volgt het woord en is altd met het woord v]bond54 ,de apo/el5 9 ,j]uzalem oef5d5 alda> d5 di5/ d] geb$5 en des woords1 ,hd4 #f3d2 b de brek+ des broods1 ,hd4 #bj3g1 #aa1 vo]t ,paulus het woord2 het uitsprek5 van de dankzegg+ b het avondmaal 0 e5 deel van de b$i5+ des woords en alzoo aan d5 le]a> opg$rag51 al wordt het ev5als het brek5 des broods 9 #a ,cor4 #aj3af als e5e h&el+ d] geme5te voorge/eld1 ,sohm1 ,kir*5re*t #fi4 ,volg5s ,did4 #aj1 #g komt het dan ook aan de pr(et5 toe1 volg5s ,ign4 ,smyrn4 #h aan d5 biss*op1 volg5s ,j4 ,apol4 ,i #fe aan d5 1 t]wl de diak55 da>b hun di5/ v]le5d5 en brood en wn aan de communicant5 ov]gav51 cf4 ,suic]us1 s4 v4 en 1 ,voetius1 ,pol4 eccl4 ,i #gef-gea4 ,moor ,v #fch-fda4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #cbg sq4 ,deze enge v]b9d+ van de b$i5+ des avondmaals met die van het woord bew/1 dat de di5a> optre$t 9 d5 naam van ,*ri/us en als huisv]zorg] en uitdeel] zn] v]borg5h$5 w]kzaam is4 ,het avondmaal is e5 maaltd1 wa>van ,*ri/us de ga/he] is4 ,voorts komt de idee van maaltd b het avondmaal ze] /]k uit 9 de spze en d5 drank1 welke er b uitg$eeld en g5ot5 wordt4 ,ev5m9 als het wat] 9 d5 doop1 zn de teek55 van brood en wn 9 het avondmaal na> willekeur ( toeval gekoz54 ,b de (f]&5 des ,o4 ,te/4 w>5 vlees* en blo$ de ho(dzaak1 wl z typis* he5wez5 na> de (f]&e van ,*ri/us aan het kruis4 ,ma> het avondmaal is zelf ge5 (f]&e do* e5e g$a*t5is van de (f]&e aan het kruis en drukt de geme5s*ap d] geloovig5 aan die (f]&e uit4 ,da>om kie/ ,*ri/us ge5 vlees* en blo$ ma> brood en wn tot spze en drank 9 het avondmaal1 om te k5n5 te gev51 dat het ge5 (f]&e ma> e5 maaltd is1 e5 maaltd op grond van1 t] h]9n]+ aan1 t] geme5s*apsoef5+ met d5 gekrui/5 ,*ri/us4 ,en da>toe zn de teek55 van brood en wn b uitnem5dheid ges*ikt2 z w>5 9 het ,oo/5 de gewone be/&deel5 van d5 maaltd1 z zn nog gemakkelk ov]al en t5 all5 tde te v]krg51 z zn de voornaam/e middel5 tot v]/]k+ en v]heug+ van het h>t des m5s*51 ,ps4 #ajd3ae1 en zn e5 sprek5d symbool van de geme5s*ap d] geloovig5 met ,*ri/us en met elk&]1 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #dc4 ,da>b is het onv]s*illig1 ( het brood uit t>we1 rogge ( g]/ be/aat en de wn e5e witte ( roode kleur draagt2 ( het brood na> het gebruik d] ,grieks*e k]k gezuurd ( na> dat d] ,rooms*e k]k ongezuurd g5ot5 wordt2 en ( de wn na> de le] d] ,arm5is*e ,*ri/55 onv]m5gd ( na> de /ellige uitspraak van ,tr5te ,,xx c4 #g met wat] v]m5gd gebruikt wordt4 ,*ri/us heeft van dit alles niets bepaald ( voorges*rev54 ,zelfs a>zeld5 de ,g]e=me]d5 niet te zegg51 dat1 +eval brood en wn besli/ ontbrak51 ook e5 &]e spze en drank1 bv4 r/ en brood als teek55 9 het avondmaal gebruikt mo*t5 word51 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #gcb4 #gch4 ,moor ,v #ege4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #df4 ,ma> da>m$e is willekeurige afwk+ van de in/ell+ van ,*ri/us nog niet geoorlo(d v]kla>d4 ,ev5als 9 dez5 td w>5 er ook 9 de e]/e eeuw5 sommige ,*ri/55 7,tatian51 ,sev]ian51 ,gno/iek51 ,mani*en1 ,aqu>ii71 die uit ascetis* beg9sel b het avondmaal d5 wn door wat] v]v+54 ,ma> w moet5 niet wz] zn dan ,*ri/us1 die uitdrukkelk d5 wn als teek5 van zn blo$ v]ord5d heeft1 en wi5s gebod 9 dez5 door de *ri/elke k]k t5 all5 tde is opgevolgd1 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #ga-gh4 ,want de bew]+ van ,h>nack1 dat de gewoonte1 om b het avondmaal wat] te gebruik51 9 de e]/e en twe$e eeuw vr algeme5 0 en nog 9 de vfde eeuw be/r$5 moe/ word52 en dat ook ,paulus zelfs1 sprek5de van d5 dr9kbek]1 niet besli/ aan e5 bek] met wn d5kt1 is voldo5de door ,zahn1 ,brot und ,we9 im ,ab5dmahl d] alt5 ,kir*e1 ,erlang5 #ahib we]legd1 cf4 ook ,w4 ,s*midt1 ,*ri/l4 ,dogm4 ,,ii #dfe4 ,ev5zoo is het gebruik d] ,rooms*e en ,lu!rs*e ,*ri/55 af te keur51 om het brood toe te di55 9 d5 vorm van e5 ouwel 7oblie1 oblata1 wl de geloovig5 oudtds zelf de b5oodigdh$5 tot het avondmaal aanbod52 ho/ie1 ho/ia1 wl het brood e5 teek5 is van de (f]&e van ,*ri/us74 ,want al is de quantiteit van het brood ev5m9 als de qualiteit bepaald1 to* moet het k>akt] van e5 maaltd beh\d5 blv5 en dit gaat b het gebruik van e5 kle951 rond5 ouwel s*i] geheel teloor1 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #gcc4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #di4 ,e9delk doet ook de plaats en de td1 wa>9 het avondmaal +e/eld en oudtds gevi]d w]d1 duidelk uitkom51 dat het e5 wez5lke maaltd is4 ,imm]s /elde ,jezus het avondmaal 9 b geleg5heid dat ,h met zne discipel5 aanlag b d5 paas*dis*4 ,en 9 d5 e]/5 td w]d het avondmaal 9 v]b9d+ met e5 gewon5 maaltd1 ,hd4 #bj3g1 #aa1 #a ,cor4 #aa3ba1 9 de op5b>e v]gad]+ d] geme5te1 #a ,cor4 #aj3ag1 #aa3ah1 #bj1 #ba1 #cc1 en dagelks ( al?ans elk5 ru/dag1 ,hd4 #b3df1 #bj3g1 gevi]d4 ,e]/ langzam]h& w]d het avondmaal van de agapae losgemaakt1 uit de avond- na> de morg5godsdi5/oef5+ v]plaat/1 buit5 de v]gad]+ d] geme5te ook aan krank5 en /]v5d5 9 hunne huiz5 b$i5d1 als mis geheel en al buit5 en zond] e5e sam5kom/ d] geme5te gevi]d1 en het gebruik van het avondmaal voor de geloovig5 op drie1 ( op e5e enkele maal des ja>s als m9imum va/ge/eld1 ,trid4 sess4 #ac c4 #i4 ,hoewel nu enkele ,g]e=me]d5 van oordeel w>51 dat het avondmaal 9 ze] bzond]e gevall5 ook wel aan krank5 9 hunne won+1 ma> dan to* 9 bzn van &]51 mo*t b$i5d word51 ,calvn b ,h5ry ,,ii #baj4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #gfd1 hield5 z to* algeme5 de g$a*te va/1 dat het als e5 deel van d5 cultus publicus 9 de v]gad]+ d] geme5te ?uis behoorde en niet privaat gevi]d mo*t word54 ,en al is de practk /]k] geblek5 dan de le] en de vi]+ van het avondmaal gewoonlk tot zes ( vi] mal5 9 het ja> bep]kt1 ,dordr4 #aegh art4 #gc4 ,midd4 #aeha art4 #de4 's ,grav4 #aehf art4 #ef4 ,dordr4 #afah art4 #fc1 to* 0 het oorspronkelk de w5s* van ,calvn1 om het m9/5s e5maal p] ma& te vi]51 ,kamps*ulte1 ,joh4 ,calv9 ,i #dfj1 cf4 a ,lasco1 b ,dalton #chc4 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #geh-gfg4 #hja4 #hjb4 ,moor ,v #ffj sq4 #fga sq4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #djf-dad4 ,indi5 de doop als inlv+ 9 de *ri/elke k]k re$s 9 de op5b>e v]gad]+ d] geloovig5 behoort plaats te hebb51 dan geldt dit nog veel me] van het avondmaal1 dat wez5lk e5 1 1 convivium is en niet alle5 e5e geme5s*ap met ,*ri/us ma> ook e5e geme5s*ap d] geloovig5 insluit4 ,da>om conc5tre]t zi* de bepal+ van het k>akt] van het avondmaal t5 slotte geheel om de vraag1 ( het op e5 tafel dan wel op e5 alta> b$i5d moet word54 ,jezus en zne discipel5 zat5 aan e5e tafel aan1 to5 z het avondmaal gebruikt5 en ook de e]/e ,*ri/55 wi/5 van e5 alta> niets4 ,ma> langzam]h& g+ het ond]s*eid tuss*5 de ,oud- en de ,nieuwte/4 b$eel+ teloor2 de v]gad]plaats w]d v]&]d 9 e5 tempel1 de di5a> 9 e5 prie/]1 het avondmaal 9 e5e (f]&e1 en de tafel 9 e5 alta>4 ,9 de ,rooms*e en ,grieks*e k]k wordt geheel de cultus door deze bes*\w+ behe]s*t2 de ,anglikaans*e k]k nam ze groot5deels ov] en neigt er ?ans hoe lang] hoe me] he52 de ,lu!rs*e k]k behield het alta> en bes*\wde het als e5 adiaphoron4 ,ma> de ,g]e=me]d5 h]/eld5 het s*riftuurlk d5kbeeld van d5 maaltd des ,he]5 ook 9 de tafel des avondmaals4 ,imm]s be/aat het ond]s*eid tuss*5 d5 cultus des ,o4 en des ,n4 ,te/am5ts da>91 dat tempel en alta>1 prie/] en (f]&e niet me] op a>de do* 9 de hemel5 zn4 ,het ,j]uzalem dat bov5 is1 is ons all] mo$]1 ,gal4 #d3bf2 da> is ,*ri/us1 de eeuwige ,hoogeprie/]1 voor ons +egaan1 ,hebr4 #f3bj1 nadat ,h door ne (f]&e e5e eeuwige v]loss+ _h teweeggebra*t1 #i3ab1 om te v]s*n5 voor het aangezi*t ,gods voor ons1 #i3bd2 en da> hebb5 de ,*ri/55 hun heiligdom1 9 hetwelk z met vrmo$igheid +aan 9 het blo$ van ,jezus1 #d3af1 #aj3ai1 #ab3bb4 ,hi] op a>de hebb5 w sle*ts e5e ond]l+e be5kom/1 wa>9 voor ge5 (f]&e plaats is1 #aj3be4 ,het e5ige alta> d] ,*ri/55 is het kruis1 op hetwelk ,*ri/us zne (f]&e heeft gebra*t1 #ac3aj1 cf4 #g3bg1 #aj3aj4 ,van dat alta>1 dat is1 van de da>op gebra*te (f]&e et5 z1 als ze door het gelo( geme5s*ap hebb5 aan ,*ri/us en zne weldad54 ,de geloovig5 hebb5 ge5 &]e (f]&e te br5g51 dan (f]&5 des l(s1 dat is vru*t van lipp51 die zn5 naam prz51 #ac3ae4 ,het avondmaal is e5 (f]maal1 e5 maaltd van de geloovig5 met ,*ri/us op grond van zne (f]&e en da>om niet op e5 alta> ma> op e5e tafel te b$i554 ,c]tissimum e/1 ev]ti ,*ri/i crucem1 simulac erigitur alt>e1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ah1 #c4 ,voetius1 ,pol4 eccl4 ,i #gib4 ,moor ,v #fei4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #a p4 #dad4 ,h]zog art4 ,alt>4 #f4 ,het avondmaal is dus e5 wez5lke maaltd1 ma> heeft als zoodanig to* e5e eig5e1 gee/elke beteek5is en be/emm+4 ,*ri/us heeft het niet +e/eld1 opdat het li*amelk ma> opdat het gee/elk ons vo$5 z\4 ,voordat ,h brood en wn uitdeelt1 zeg5t ,h beide en zegt1 dat het brood zn li*aam en de wn zn blo$ is2 als zoodanig1 als zn v]brok5 li*aam en v]got5 blo$1 moet5 brood en wn door zne jong]5 g5om5 en g5ot5 word54 ,de mat]ia sacram5ti1 de beteek5de zaak 9 het avondmaal is dus het li*aam en blo$ van ,*ri/us1 gelk het 9 zn (f]dood voor zne geme5te gebrok5 en v]got5 is tot v]gev+ d] zond51 dat is de gekrui/e en ge/orv5 ,*ri/us met al de door zn dood v]worv5e weldad5 en zeg5+51 ipse ,*ri/us cum omnibus suis b5eficiis1 ,heppe1 ,dogm4 #dff4 #dfg4 ,9 de moreele1 rationali/is*e opvatt+ van het avondmaal komt deze beteek5is niet tot ha> re*t4 ,imm]s #a het avondmaal is ook wel e5 g$a*t5ismaaltd1 ma> het is dit e]/ op grond da>van1 dat ,*ri/us brood en wn tot teek55 van zn li*aam en blo$ heeft +e/eld4 ,het komt 9 de e]/e plaats b het avondmaal aan1 niet op wat w do51 ma> op hetge5 ,god doet4 ,vr alles is het avondmaal e5e gave ,gods1 e5 weldaad van ,*ri/us1 e5 middel voor zne g5ade4 ,indi5 het avondmaal niets dan e5 g$a*t5ismaal en e5e beld5isacte w>e1 z\ het oph\d5 e5 sacram5t 9 eig5lk5 z9 te zn2 sle*ts zdel+s en indirect w>e het dan1 ev5als het geb$ e5 middel d] g5ade te noem54 ,het avondmaal /aat e*t] met woord en doop op ne ln en is dus all]e]/1 ev5als deze1 als e5 pr$ik+ en v]zek]+ van ,gods g5ade aan ons te bes*\w54 #b ,*ri/us v]heft brood en wn niet 9 het algeme5 tot teek55 van zn li*aam en blo$1 ma> ,h doet dit bepaald t5 aanzi5 van dat brood en di5 wn1 welke ,h 9 de h& h\dt en aan zne discipel5 me$eelt4 ,en ,h zegt niet1 dat z 9 dat brood en di5 wn zn li*aam en blo$ sle*ts hebb5 te zi51 ma> ,h v]kla>t uitdrukkelk1 dat z beide als zoodanig nem51 et5 en dr9k5 moet54 ,h maakt er e5 maaltd van1 wa>9 de discipel5 zn li*aam en blo$ g5iet5 en dus met ,hem 9 de innig/e geme5s*ap tr$54 ,die geme5s*ap be/aat niet da>9 alle51 dat z sam5 aan ne tafel aanzitt51 ma> z et5 van n brood en dr9k5 van n wn2 ja de ga/he] bi$t ond] de teek55 van brood en wn zn eig5 li*aam en blo$ tot spze en drank van hunne ziel5 aan4 ,dat is e5e geme5s*ap1 welke die 9 e5 g$a*t5ismaal en beld5isacte ze] v]re ov]treft4 ,z is ge5 h]9n]+ sle*ts aan1 ge5 ov]d5k+ van ,*ri/us' weldad51 ma> z is e5 all]9nig/ v]b& met ,*ri/us zelv51 gelk de spze en drank zi* v]e5igt met ons li*aam4 #c ,9 het avondmaal ontvang5 w wel ge5 &]e en me]d]e1 ma> to* ook ge5 m9d]e weldad5 dan 9 het woord4 ,nu heeft ,jezus1 ,joh4 #f3dg-eh1 uitdrukkelk gezegd1 dat w 9 het woord en door het gelo( zn vlees* et5 en zn blo$ dr9k5 en alzoo het eeuwige lev5 ontvang54 ,al is er nu 9 ,joh4 #f niet re*t/reeks van het avondmaal sprake1 to* mag en kan het di55 tot v]kl>+ van dit twe$e sacram5t4 ,door het woord en 9 het gelo( krg5 w zulk e5e innige geme5s*ap met ,*ri/us1 met zn li*aam en blo$1 als er ont/aat tuss*5 de spze en di51 die ha> g5iet4 ,en dit is de le] niet alle5 van ,joh4 #f1 ma> van heel de ,s*rift4 ,het woord s*5kt 9 lett]lk5 z9 die geme5s*ap niet no* ook het gelo(1 ma> ,god heeft zi* v]bond51 om d5g5e1 die zn woord gelo(t1 zne geme5s*ap 9 ,*ri/us en al de da>aan v]bond5 weldad5 m$e te deel54 ,t]e*t m]kte da>om ,calvn teg5 ,zw+li op1 dat het et5 van ,*ri/us' li*aam en het dr9k5 van zn blo$ niet 9 het geloov5 opgaat4 ,het geloov5 is e5 middel1 e5 middel zelfs dat tdelk is en e5s 9 aans*\w5 ov]gaat1 ma> de geme5s*ap met ,*ri/us1 die da>door ont/aat1 gaat veel diep] en duurt 9 eeuwigheid4 ,z is e5e unio my/ica1 die ons sle*ts e5igsz9s duidelk is te mak5 ond] de beeld5 van wn/ok en rank1 ho(d en li*aam1 bruidegom en bruid1 hoek/e5 en geb\w1 cf4 deel ,,iii #eef4 ,en het is deze unio my/ica1 welke 9 het avondmaal beteek5d en v]zegeld wordt4 ,de *ri/elke k]k heeft deze unio my/ica zoo go$ als e5p>ig 9 het avondmaal geh&haafd2 ,grieks*e en ,rooms*e1 ,lu!rs*e en ,g]e=me]de ,*ri/55 zn da>9 met elk&] e5/emmig1 dat er 9 het avondmaal e5e objectieve en reele m$$eel+ plaats heeft van d5 p]soon en de weldad5 van ,*ri/us aan e5 iegelk1 die gelo(t4 ,ma> ond]l+ v]s*ill5 z ze] ov] de wze1 wa>op die m$$eel+ ges*i$t4 ,de e]/g5oemd5 zn niet tevr$51 t5z het li*aam en blo$ van ,*ri/us ook physis* en locaal 9 de teek55 aanwezig z en door d5 li*amelk5 mond ontvang5 en g5ot5 worde4 ,de ,g]e=me]d5 e*t] le]51 dat ,*ri/us 9 het avondmaal wel wa>a*tig en wez5lk aan de geloovig5 m$eg$eeld wordt1 ma> op e5e gee/elke wze en zoo1 dat ,h alle5 door d5 mond des gelo(s ontvang5 en g5ot5 kon word54 ,en da>voor lev]t de ,s*rift ov]vlo$ige bewz54 #a ,9 de woord5 kan het subject op niets &]s slaan dan op het brood1 hetwelk ,jezus 9 de h& h\dt4 ,het pra$icaat is 1 en duidt da>m$e op het eig5 li*aam van ,*ri/us1 dat ,h uit ,m>ia aang5om5 en voor de zn5 9 d5 dood heeft ov]gegev54 ,de copula is 1 welke door ,jezus 9 het aramees* 9 het geheel niet is uitgesprok5 ma> 9 elk geval twee disp>ate begripp51 brood en li*aam1 v]b9dt en dus ge5 copula van het w]kelk zn kn wez54 ,zoo moet hi] dus significatieve1 figuratieve beteek5is hebb51 want disp>atum de disp>ate non pote/ pra$ic>i nisi figurate4 ,de z9 bevat e5 tropus1 en deze ligt niet 9 het subject ( 9 het pra$icaat1 ma> gelk ,zw+li jui/ inzag1 9 de copula 1 ev5als dat 9 de ,s*rift zoo dikw]f het geval is1 bv4 ,g54 #ag3ac1 #da3bf1 #bg1 ,ex4 #ab3aa1 ,eze*4 #e3e1 ,luk4 #ab3a1 ,joh4 #aj3i1 #ae3a1 enz4 ,gal4 #d3bd1 #a ,cor4 #aj3d1 ,hebr4 #aj3bj1 ,op4 #a3bj enz4 ,en dat b de in/ell+swoord5 zulk e5 tropus moet aang5om5 word51 wordt t5 ov]vlo$e nog da>uit bewez51 dat ,jezus volg5s ,lukas en ,paulus b het twe$e teek5 niet zegt3 deze wn1 ma> deze dr9kbek] is het nieuwe te/am5t 9 mn blo$4 ,zelfs de ,rooms*5 en ,lu!rs*5 zn g$wong51 hi] e5 tropus aan te nem54 #b ,wanne] het subject niet slaat op het natuurlk brood en op d5 natuurlk5 wn1 ma> re$s op de sub/antie van ,jezus' li*aam en blo$1 welke ond] d5 vorm ( b9n5 9 de teek55 van brood en wn v]borg5 zn1 dan zn brood en wn re$s 9 ,jezus' li*aam en blo$ v]&]d ( hebb5 z deze re$s 9 zi* opg5om51 voordat de woord53 dit is mn li*aam1 dit is mn blo$1 uitgesprok5 zn en v]liez5 z al de kra*t en wa>de1 welke ,rooms*5 en ,lu!rs*5 eraan toek5n54 ,imm]s is de trans- ( consub/antiatie dan niet door die woord5 tot /& gekom5 ma> re$s da>aan voorafgegaan2 en de woord51 wa>op zooveel nadruk ligt1 h\d5 niets dan e5e v]kl>+ 9 van wat re$s be/aat en vroeg] tot /& kwam4 ,moeilk1 ja onmogelk is dan te zegg51 wanne] en hoe de trans- ( consub/antiatie tot /& kwam2 want wel is er van voorafga&e zeg5+ en dankzegg+ sprake1 ma> de inh\d da>van is met ge5 enkel woord v]meld2 w wet5 vol/rekt niet1 wat ,jezus da>9 gezegd heeft en dus ook niet1 wat w moet5 zegg51 om de trans- en consub/antiatie tot /& te do5 kom54 ,en bov5di51 als ,paulus #a ,cor4 #aj3af zegt3 de dr9kbek]1 di5 w zeg551 is geme5s*ap aan het blo$ van ,*ri/us1 dan gaat h van de v]ond]/ell+ uit1 dat de dr9kbek] wn en ge5 blo$ bevat1 want &]s kond5 w hem niet zeg551 en dat h als zoodanig1 als wn bevatt5de1 door de zeg5+ geme5s*ap is aan ,*ri/us' blo$4 #c ,de woord51 die ,jezus b de in/ell+ van het avondmaal gesprok5 heeft1 zn als ge5 va//a&e =mule b$oeld4 ,dat blkt da>uit1 dat ,mat!us1 ,m>cus1 ,lukas en ,paulus ze 9 v]s*ill5de lez+ we]gev5 en dat het liturgis* gebruik d] *ri/elke k]k5 ond]l+ all]lei afwk+ v]toont4 ,volg5s de ,grieks*e k]k behoort de zoog5aamde epiklese1 de aanroep+ van d5 ,h4 ,gee/1 wez5lk tot de woord5 d] consecratie1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #haj4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,conf4 ,i #dac1 t]wl volg5s ,rome de transsub/antiatie tot /& komt door het uitsprek5 d] woord53 hoc enim e/ corpus meum1 wa>b het woordeke enim willekeurig is +evoegd en de woord53 dat voor u v]brok5 wordt1 willekeurig zn weggelat54 ,veel m9d] is nog te bewz51 dat de woord5 --ond]/el1 dat va//ond1 welke bepaald te bezig5 w>5-- e5e consecratoris*e1 op]atieve1 conv]sieve kra*t bezitt54 ,want ,jezus zegt niet3 dit wordt1 ma>3 dit is mn li*aam en heeft dus re$s te vor5 het brood van het geme5e gebruik afgezond]d en door zeg5+ en dankzegg+ voor e5 hoog] doel be/emd4 #d ,to5 ,jezus het avondmaal in/elde1 zat ,h li*amelk met zne discipel5 aan d5 dis*4 ,dez5 kond5 da>om niet op de g$a*te kom51 dat z met d5 li*amelk5 mond ,jezus' eig5 li*aam en blo$ g5ot5 en kond5 nog veel m9d] dat li*aam zelf et5 en dat blo$ dr9k54 ,het baat niets1 om met ,philippi te zegg51 dat z b] das ,mass ihres gewhnli*5 ,v]/ndnisses dur* d5 erleu*t5d5 ,gei/ emporgehoh5 wurd51 ,k4 ,gl4 ,v #b ,s4 #dea1 ( met ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #aaai1 dat ,jezus naturali modo aan tafel zat ma> sacram5talit] zi* te et5 gaf4 ,want niet alle5 /aat hi] niets van 9 de ,s*rift1 ma> de vraag loopt jui/ ov] de wze1 wa>op ,jezus b het e]/e avondmaal zn li*aam en blo$ te g5iet5 gaf en mag niet met e5 petitio pr9cipii beantwoord word54 ,indi5 de wze1 wa>op ,rooms*5 en ,lu!rs*5 met hunne trans- en consub/antiatie zi* dit g5iet5 van ,jezus' li*aam en blo$ voor/ell51 door het e]/e avondmaal uitgeslot5 ( da>b niet &]s dan door e5 b]oep op e5 wond] ( door all]lei uitvlu*t51 wa>voor de ,s*rift ge5 grond bi$t1 kan geh&haafd word51 dan behoort z door d5 ,*ri/51 die aan ,gods woord zi* ond]w]pt1 te word5 losgelat54 ,en indi5 b het e]/e avondmaal ge5 trans- ( consub/antiatie en ge5 m&ucatio oralis plaats _h1 dan mag z ook niet aang5om5 word5 b het avondmaal1 dat de *ri/elke k]k na ,jezus' dood op zn bevel en na> zne in/ell+ vi]t4 #e ,ev5ze] to* als met zn li*amelk aanzitt5 aan d5 dis*1 is de trans- en consub/antiatie ?ans met zne li*amelke hemelva>t en met zn plaatselk v]blf 9 d5 hemel 9 /rd4 ,indi5 to* brood en wn b het avondmaal 9 ,jezus' li*aam en blo$ v]&]d word5 ( deze 9 zi* opnem51 moet dat li*aam uit d5 hemel ne]dal5 ( re$s1 na> de ,lu!rs*e ubiquiteitsle]1 cf4 ,kbel1 art4 ,ubiquitt 9 ,h]zog1 van te vor5 ov]al aanwezig zn4 ,9 het laat/e geval is er to* nog we] e5 acte noodig1 wa>door de teg5woordigheid van ,*ri/us' li*aam 9 het avondmaal op e5e bzond]e wze teweeggebra*t wordt1 want de ubiquiteit is da>voor uit]a>d niet voldo5de2 en da>om zeid5 ,lu!r1 ,br5z e4 a41 dat het nog iets &]s is1 w5n ,gott da i/ und w5n er dir da i/4 ,dann ab] i/ er dir da1 w5n er se9 ,wort dazu tut und b9det si* damit an und spri*t3 hie soll/ du mi* f9d51 b ,kbel1 art4 ,ubiquitt 9 ,h]zog #af1 #abc4 #abh4 ,het woord bew]kt dus b ,rome en b ,lu!r e5e zoodanige teg5woordigheid van ,*ri/us' li*aam en blo$ 9 het avondmaal1 dat ,h niet alle5 li*amelk 9 d5 hemel ma> ook op a>de1 9 de teek55 van brood en wn aanwezig is4 ,en deze teg5woordigheid van ,*ri/us 9 het avondmaal wordt bov5di5 dan nog zoo g$a*t1 dat ,*ri/us geheel1 niet alle5 na> zne ,goddelke ma> ook na> zne m5s*elke natuur1 aanwezig is 9 elk avondmaal1 wa> en wanne] het gevi]d wordt2 dat ,h met zne gans*e ,goddelke en m5s*elke natuur aanwezig is 9 elk teek5 van het avondmaal1 ja 9 elk deeltje van het brood en 9 elk5 druppel van d5 wn1 totus 9 tota ho/ia et 9 qualibet p>te4 ,dit nu is e5e e9delooze multiplicatie van ,*ri/us1 die met de le] d] ,s*rift ov] zne m5s*elke natuur1 ov] zne hemelva>t en ov] zn v]blf 9 d5 hemel 9 lnre*t5 /rd is4 ,want zek] is die m5s*elke natuur b de op/&+ en de hemelva>t v]he]lkt ma> da>om niet van h>e wez5lke eig5s*app5 van e9digheid en bep]k!id b]o(d1 deel ,,iii #dadv4 ,jezus /elt jui/ het avondmaal tot zne g$a*t5is 91 omdat ,h he5gaat en /raks niet me] li*amelk b zne jong]5 zal zn1 gelk ,h eld]s ook uitdrukkelk v]kla>t1 ,mt4 #bf3aa4 ,en b de hemelva>t vo] ,h h55 en w]d ,h opg5om51 ,hd4 #a3i-aa1 9 d5 hemel1 die e5e plaats is1 ,joh4 #ad3b1 #d1 #ag3bd1 ,hd4 #g3ef1 ,col4 #c3a1 ,ef4 #d3aj1 ,hebr4 #g3bf1 om da> te blv5 tot zne p>\sie1 ,hd4 #a3aa1 ,phil4 #c3bj1 #a ,!ss4 #a3aj1 #d3af4 #f ,ma> al w>e ,*ri/us 9 het avondmaal li*amelk en plaatselk teg5woordig1 m5 ziet niet 91 wa>toe dit noodig en di5/ig is4 ,het nut d] m&ucatio oralis is op ge5]lei wze aan te toon51 cf4 ,k/l91 ,lu!rs' ,!ol4 ,,ii #eaf4 ,ond]/el al1 dat w met d5 li*amelk5 mond ,jezus' eig5 li*aam et51 wat bate hebb5 w da>van8 ,het komt to* 9 het avondmaal da>op aan1 dat onze ziel1 dat ons gee/elk lev5 gevo$ en v]/]kt wordt4 ,en dit kan uit d5 a>d d] zaak niet ges*i$5 door het et5 van ,*ri/us' li*aam met d5 li*amelk5 mond2 want wat w da>m$e et51 gaat deels 9 be/&deel5 van ons li*aam ov] en wordt deels uitgeworp54 ,nieuw]e !olog5 zn da>om op de g$a*te gekom51 dat de m&ucatio oralis van ,*ri/us' li*aam de kiem van e5 nieuw1 van e5 op/&+sli*aam 9 ons plantte4 ,ma> deze voor/ell+ druis*t geheel teg5 de ,s*rift 9 en is vru*t van e5e vals*e !osophie4 ,to*1 als deze vru*t niet aan het et5 van ,*ri/us' li*aam v]bond5 is1 is er ge5 &]e aan te wz54 ,de m&ucatio oralis is onnut en del en 9 d5 grond1 hoeze] m5 het be/rde1 kap]natis*4 ,de ,kap]naiet5 kond5 zi* ge5 &] et5 van ,jezus' vlees* voor/ell5 dan met d5 li*amelk5 mond1 ,joh4 #f3da1 #eb4 ,en al nem5 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 wel t]dege e5 gee/elk et5 van ,jezus' li*aam aan1 z v]b9d5 dit to* met1 z mak5 het to* afhankelk van het li*amelk et51 zond] de wze van die v]b9d+ ( d5 a>d di] afhankelkheid ook ma> e5igsz9s duidelk te mak54 ,jezus b$oelde e*t] 9 de gans*e r$e1 die ,h teg5 de ,kap]naiet5 h\dt1 niet &]s dan e5 gee/elk et51 e5 et5 door het gelo( en maakt van e5 li*amelk et5 ge5 oog5blik gewag4 ,al de hi]m$e g5oemde bezw>5 geld5 teg5 ,rooms*e en ,lu!rs*e le] beide2 teg5 de e]/e kom5 er dan nog de volg5de b4 #g ,de transsub/antiatie wordt door het getuig5is onz] z9tuig51 door gezi*t en ta/z91 door reuk en smaak besli/ we]sprok54 ,en onze z9tuig5 hebb5 hi]b re*t van meesprek51 omdat brood en wn ond] hun b]eik vall5 en door h5 kunn5 en mog5 beoordeeld word54 ,z zn ook1 indi5 z nauwkeurig wa>nem51 hi] ev5go$ als eld]s te v]tr\w51 omdat &]s het sceptis* nom9alisme voor de deur /aat en alle zek]heid des gelo(s en d] wet5s*ap v]dwnt4 ,ook ,rome moet dan ook voor hunne getuig5is wk5 ma> heeft erop gevond51 dat de sub/antia v]&]t en de accid5tia dezelfde blv54 ,hoe dit te d5k5 z1 blft onbeantwoord4 ,te ,kana w]d het wat] wn1 ma> zoo dat sub/antie en accid5tin v]&]d54 ,accid5tin kunn5 ook niet van de sub/antie ges*eid5 en als 9 zi*zelve ru/5d g$a*t word51 want z h\d5 dan op accid5tin te zn en word5 zelve sub/anties4 ,bov5di51 9 het brood en d5 wn van het avondmaal blv5 alle accid5tin onv]&]d1 zo[el die door reuk en smaak als die door gezi*t en ta/z9 word5 wa>g5om52 zwa>te1 va/heid1 kleur1 v]d]felkheid1 vo$+skra*t enz41 alles blft2 wat re/ er dan voor de sub/antie nog1 dat v]&]5 kan en v]&]d is8 #h ,de transsub/antiatie /rdt met het tweetal teek551 dat door ,jezus b het avondmaal v]ord5d is4 ,hoewel ook vroeg] soms b b$i5+ van het avondmaal 9 private won+51 aan krank51 aan gevang551 aan ana*oret51 aan virg9es ab/emiae1 en 9 missis praesanctificatorum alle5 het teek5 des broods w]d uitg]eikt1 en omgeke]d aan onmondig51 gelk ?ans nog 9 de ,grieks*e k]k1 alle5 de wn w]d toeb$i5d2 kwam to* e]/ s$]t de twaalfde eeuw de gewoonte 9 zwang1 om de kelk aan de leek5 te on?\d51 en v]hief pas het concilie te ,con/anz #adae1 deze gewoonte tot k]kelke wet4 ,9 we]wil van de oppositie1 die er door de ,hussiet5 en de ,h]vorm+sgez9d5 teg5 gevo]d w]d1 he*tte ook het concilie te ,tr5te aan de kelkon?\d+ h>e go$keur+ en w]d da>toe geleid gravibus et ju/is causis1 ,sess4 #ba4 ,de synode noemt deze r$55 niet op1 ma> ze zn to* li*t te bevro$54 ,behalve door d5 teg5z9 van sommig51 om met &]5 uit n bek] te dr9k51 d5 afke] van wn1 het geva> van te /ort5 en zoo het sacram5t te onte]5 enz41 w]d de ,rooms*e k]k tot deze kelkon?\d+ vooral bewog5 door de zu*t1 om d5 prie/]/& bov5 de leek5 te v]heff51 en door de ov]tuig+1 dat elk teek5 en elk deel da>van 9 d5 gans*5 ,*ri/us v]&]d 01 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 ,i #eja4 ,de transsub/antiatie maakt e5 twe$e teek5 9 het avondmaal geheel ov]bodig2 9 het brood alle5 en zelfs 9 het kle9/e /ukske da>van is re$s de gans*e /( d] g5ade v]vat4 ,da>door komt de ,rooms*e k]k met e5 re*t/reeks* gebod van ,*ri/us1 ,mt4 #bf3bg 9 /rd1 wa>teg5 ha> b]oep op de conjunctie 9 #a ,cor4 #aa3bg niets baat1 en tegelk1 na> ha> eig5 bek5t5is1 met de gewoonte d] *ri/elke k]k 9 de e]/e eeuw54 ,z weet zi* alle5 te v]d$ig5 met de bew]+1 dat z ma*t bezit1 om b de uitdeel+ d] sacram5t5 te w]k te gaan gelk z go$v9dt1 ,trid4 sess4 #ba c4 #b4 ,omgeke]d is de in/ell+ van het avondmaal ond] twee teek55 e5 /]k bews1 dat de transsub/antiatie niet de le] d] ,s*rift is4 ,sam5 to* /ell5 z ons d5 gekrui/5 ,*ri/us voor oog5 en deel5 ,hem aan de geloovig5 m$e1 niet op li*amelke ma> op gee/elke wze1 niet 9 en ond] ma> tegelk met de teek552 z vorm5 saam n sacram5t1 als beeld5 en ond]p&5 van het ne gee/elk go$1 de geme5s*ap aan ,*ri/us en zne weldad54 #i ,de transsub/antiatie wordt e9delk nog we]legd door de afgodis*e practk51 die ha> gevolgd zn4 ,al is de mis voorb]eid door de (f]- en prie/]idee1 welke re$s vroeg met het avondmaal 9 v]b9d+ w]d gebra*t1 z is to* wez5lk geb\wd op de e]/ 9 de ,middeleeuw5 uitgew]kte transsub/antiatiele]4 ,en deze wordt ev5ze] door de ass]vatio1 adoratio en circumge/io ond]/eld4 ,door de le] van de wez5sv]&]+ is het avondmaal 9 de mis ov]gegaan1 en da>door van zn oorspronkelk k>akt] geheel en al b]o(d4 ,(s*oon de communio trots all]lei bep]k+ is blv5 be/aan1 is to* de mis het middelpunt van d5 ,rooms*5 cultus geword54 ,z is dan ook niets m9d] dan de voll$ig/e uitw]k+ van de ,rooms*e g$a*te1 dat de k]k met ha> prie/]s*ap de middel>es d] zaligheid1 de voortdur5d op a>de zi* realise]5de ,godm5s* is4 ,9 de mis h]haalt ,*ri/us altd door en telk5s opnieuw zne (f]&e aan het kruis2 ,h (f]t zi* da>9 wez5lk en wa>a*tig1 z het ook op onblo$ige wze1 en bew]kt da>door b ,god1 dat de vru*t5 van zne (f]&e aan het kruis1 die da> sle*ts gans* 9 het algeme5 en 9 het afgetrokk5e v]worv5 zn1 nu toegepa/ word51 cf4 ,trid4 #bb c4 #a1 aan all51 die 9 de geme5s*ap d] k]k lev51 hetz op a>de hetz 9 het vagevuur1 hetz z b de mis teg5woordig ( afwezig zn1 hetz z ha> bege]5 voor zi*zelv5 ( voor &]51 voor gee/elke ( li*amelke nooddruft1 tot v]gev+ van zond5 en tot voorkom+ ( afw5d+ van krankheid en ongeval1 droogte en ov]/room+1 oorlog en veepe/ enz4 ,dat heeft ,rome van het avondmaal van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us gemaakt6 ,aan grond51 die to* b zulk e5 gewi*tig le]/uk als de mis 9 ov]vlo$ aanwezig en onwankelba> he*t z\d5 moet5 zn1 ontbreekt het geheel en al4 ,9 ,g54 #ad3ah1 wa> ,mel*iz$ek aan ,abraham brood en wn t] v]kwikk+ aanbi$t1 is met ge5 woord van e5e (f]&e sprake1 al volgt er ook t]/ond op1 niet3 want1 ma>3 en h 7,mel*iz$ek7 0 e5 prie/] des all]hoog/5 ,gods4 ,mal4 #a3aa h&elt miss*i5 niet e5s van de toekom/2 ma> ook indi5 dit het geval is1 bes*rft dze plaats sle*ts 9 ,oudte/4 vorm51 dat des ,he]5 naam groot zal zn ond] de ,heid55 en dat hem reukw]k en e5 re9 (f] 71 (f]gave 9 het algeme57 gebra*t zal word52 en deze vorm5 zn 9 het ,n4 ,t4 jui/ door het geb$ en door de gee/elke (f]&e d] geloovig5 v]vang51 ,rom4 #ab3a4 ,b de in/ell+ van het avondmaal zeide ,jezus wel3 1 ,luk4 #bb3ai1 ma> dat ,jezus da>b het avondmaal als e5 (f] in/elde en de discipel5 tot prie/]s v]hief1 is 9 deze woord5 9 het m9/ niet begrep5 en wordt zek] da>m$e niet bewez51 dat het hebr4 en het lat4 fac]e wel e5s 9 de beteek5is van (f]5 gebruikt wordt4 ,9 #a ,cor4 #aj3ba /elt ,paulus de tafel des ,he]5 teg5ov] de tafel d] duivel52 ma> omdat de tafel d] duivel5 e5 alta> 01 volgt da>uit nog 9 ge55 deele1 dat ook de tafel des ,he]5 e5 alta> is1 wa>op ge(f]d moet word54 ,dit zn de voornaam/e en /]k/e bewz51 welke de ,rooms*5 uit de ,s*rift voor hunne le] van de mis kunn5 bbr5g54 ,en we9ig /]k] is hun b]oep op de k]kvad]s1 want z v]get5 da>b1 dat dez51 op het avondmaal de (f]idee toepass5de1 da>aan e5 gans* &]5 z9 he*tt5 dan ,rome er lat] m$e v]bond4 ,en teg5ov] al deze s*n>gum5t5 /aat e5e reeks van bewz51 die het ons*riftuurlk k>akt] van de mis 9 het held]/e li*t /ell54 ,aan de in/ell+ en de 9 de apo/olis*e k]k gebruikelke vi]+ van het avondmaal is al wat op de mis gelkt t5 e55male vreemd4 ,de eeuwigheid van ,*ri/us' prie/]s*ap1 ,hebr4 #e3f1 #g3ag1 #ba-be1 en de volkom5heid zn] kruis(f]&e1 ,hebr4 #g3bg1 #i3ab1 #bh1 #aj3aj1 #ab1 #ad mak5 e5e1 z het ook onblo$ige1 h]hal+ van zne zelf(f]&e ov]bodig en ongeoorlo(d2 alle weldad5 d] g5ade1 v]gev+1 heiligmak+1 v]loss+1 de gans*e zaligheid1 zn v]worv5 door de (f]&e aan het kruis en kunn5 no* behoev5 te word5 aangevuld4 ,ja1 wl ,*ri/us e5maal aan het kruis zi* ge(f]d en 9 d5 dood heeft ov]gegev51 kan ,h dit zelfs voor de twe$e maal niet me] do51 zne (f]&e 9 d5 dood is voor ge5 h]hal+ vatba>1 ,hebr4 #i3bf-bh4 ,zne prie/]lke w]kzaamheid duurt wel 9 d5 hemel nog voort1 ma> be/aat to* niet 9 e5ige zo5(f]&e do* 9 zne voorb$e en v]s*n+ voor ,gods aangezi*t t5 gun/e van zn volk1 ,hebr4 #g3be1 #i3bd2 en 9 die voorb$e en v]s*n+ voor ,gods aangezi*t w]kt de (f]&e1 aan het kruis volbra*t1 altd t5 behoeve d] zn5 door4 ,omdat ,*ri/us zelf 9 d5 hemel leeft1 om voor de geloovig5 te bidd5 en 9 die voorb$e zne (f]&e doorw]k5 laat1 da>om is er voor de h]hal+ zn] (f]&e op a>de ge5 plaats1 deel ,,iii #daiv4 ,zn /aat van v]hoog+1 zne v]hev5heid bov5 alle ld51 sm>t en dood1 zne kon9klke he]s*app als ho(d d] geme5te zn 9 lnre*t5 /rd met e5 sacrificium propitiatorium en impetratorium1 dat ,h nog op a>de i$]5 dag en op duiz5d5 plaats5 te br5g5 z\ hebb54 ,hoeze] ,rome dan ook bew]e1 dat de onblo$ige (f]&e de blo$ige aan het kruis niet v]zwakt ma> w]kzaam maakt1 feitelk is z to* e5e v]loo*5+ van de e5ige (f]&e aan het kruis2 want e5 (f]1 dat niets &]s dan de vru*t5 van e5 &] (f] g5iet5 doet1 is e5e ta/b>e ong]mdheid4 ,indi5 de (f]&e aan het kruis g5oegzaam is1 zn &]e ov]bodig2 indi5 deze noodig zn1 is de e]/e onvolkom54 ,en dit wordt beve/igd door de ,rooms*e practk2 de a&a*t van d5 geloovige wordt van ,*ri/us en zn kruis afgeleid en na> d5 prie/] en zne mis he5geleid4 ,voor de m9/e g5ade is de ,rooms*e ,*ri/5 van d5 prie/] en van de k]k afhankelk4 ,h5 kan h ge5 oog5blik ontb]54 ,9 !orie wordt va/geh\d51 dat ,*ri/us alle g5ade v]worv5 heeft2 ma> 9 de practk wordt de g5ade successief1 b /ukjes en beetjes1 door d5 prie/] toeb$eeld4 ,het avondmaal is 9 de h&5 van ,rome geword5 tot e5 trem5dum my/]ium1 dat de geloovig5 9 d5 /aat d] onmondigheid h\dt1 h5 voor hun gans*e lev5 en welzn aan de hi]>*is*e prie/]s*ap b9dt en h5 9 afgodis*e adoratie ne]kniel5 doet voor e5 ,god van eig5 maaksel4 ,cf4 teg5 de le] van trans- en consub/antiatie3 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ah4 ,beza1 ,tract4 !ol4 ,i #baa sq4 #ejg sq4 ,,iii #adh sq4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 ,,iv c4 #ab4 ,urs9us op ,heid4 ,cat4 #gh-hj en ,tract4 !ol4 #cei-eif4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,iv l4 #f4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus l4 ,,iv4 ,rivetus1 ,op4 ,,iii #cci-cgf4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xix qu4 #ba4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #gfi4 ,art4 ,messe e4 a4 9 ,h]zog4 ,hase1 ,prot4 ,polemik #dhh-ece enz4 #g4 ,bet] nog dan de ,lu!rs*51 hebb5 de ,g]e=me]d5 het avondmaal van de ,rooms*e inm5gsel5 gezuiv]d en 9 zn oorspronkelke beteek5is h]/eld4 ,het avondmaal 0 na> de in/ell+ van ,*ri/us e5 maaltd1 e5 wez5lke maaltd1 wa>9 brood en wn gebruikt w]d5 als spze en drank tot v]/]k+ des li*aams1 en bov5al als teek55 en zegel5 di5/ d$5 tot geme5s*apsoef5+ met d5 gekrui/5 ,*ri/us4 ,het is e5 gewone1 natuurlke ma> tev5s e5 buit5gewone1 gee/elke maaltd1 wa>9 ,*ri/us de ga/he] zn eig5 gekrui/e li*aam en v]got5 blo$ tot vo$+ onz] ziel5 aanbi$t4 ,da>om is 9 di5 maaltd1 welk5 ,*ri/us +e/eld heeft1 alles belangrk2 niets er9 is zond] beteek5is2 alles heeft e5 diep5 z94 ,t5 e]/e zn de teek55 van brood en wn niet willekeurig gekoz5 ma> b uitnem5dheid ges*ikt1 om ons e5 d5kbeeld te gev5 van de gee/elke spze en drank1 welke ,*ri/us 9 zn dood voor onze ziel5 heeft b]eid4 ,t5 twe$e zn al de h&el+5 van beteek5is1 welke ,jezus b de in/ell+ van het avondmaal v]ri*t4 ,h neemt het brood en d5 wn niet zooals e]/ b het pas*a1 uit de h& van &]5 ov]1 1 ,luk4 #bb3ag1 ma> ,h neemt ze zelf van d5 dis*1 1 vs4 #ai1 t5 bewze dat ,h de ga/he] is en de spze en d5 drank bes*ikt4 ,h zeg5t 71 ,mt4 #bf3bf1 ,mk4 #ad3bb1 afwissel5d b d5 dr9kbek] met 1 ,mt4 #bf3bg1 ,mk4 #ad3bc1 t]wl ,luk4 #bb3ai1 #bj en ,paulus1 #a ,cor4 #aa3bd1 #be alle5 hebb57 het brood en lat] ev5zoo d5 dr9kbek]2 ond] di5 zeg5 is niet te v]/aan1 dat ,*ri/us ov] brood en wn van ,god e5 zeg5 vraagt1 ma> de v]wissel+ met bew/1 dat ,jezus ,god zeg5t1 d4 i4 pr/ en dankt voor de gav51 die door ,hem ges*onk5 zn4 ,de inh\d van die l(prz+ en dankzegg+ wordt niet v]meld1 ma> _h zek] wel betrekk+ op de gav5 d] s*epp+1 9 brood en wn v]teg5woordigd1 en voorts vooral op de gav5 d] g5ade1 die door d5 dood van ,*ri/us v]worv5 z\d5 word5 en 9 zn li*aam en blo$ aan de discipel5 w]d5 aangebod54 ,door die dankzegg+ re$s w]d5 brood en wn van het geme5e gebruik afgezond]d en voor e5 hoog] doel be/emd1 en w]d5 tev5s de discipel5 voorb]eid voor e5 re*t v]/aan van de beteek5isvolle woord51 dit is mn li*aam enz41 die ,jezus /raks t] v]kl>+ uitsprek5 z\4 ,voorts brak ,jezus het brood1 wa>9 de ,g]e=me]d5 t]e*t e5e h&el+ zag51 welke wel niet tot de ess5tia ma> to* tot de integritas sacram5ti behoorde2 want niet alle5 wordt dit brek5 9 alle vi] b]i*t5 v]meld1 ma> het gans*e avondmaal wordt er na> g5oemd1 ,hd4 #b3db2 gelk het brek5 van het brood noodig is1 om het voor de ga/5 g5ietba> te mak51 zoo moet ,*ri/us zn li*aam 9 d5 dood gev51 opdat het e5e spze voor onze ziel5 z1 ,joh4 #f3ea1 #ab3bd4 ,e9delk deelt ,jezus zelf het brood en d5 wn aan zne discipel5 uit1 opdat z da>van et5 en dr9k5 z\d52 ,h doet het met de uitdrukkelke woord53 1 1 1 die de ,rooms*e mis zond] communicant5 t5 /]k/e v]oordeel52 de communio behoort tot het wez5 des avondmaals4 ,t5 d]de zn de woord5 belangrk1 welke ,jezus b het uitdeel5 van brood en wn uitspreekt2 als ,h het brood aan zne discipel5 gaf1 zeide ,h3 dit is mn li*aam1 dat voor u gegev5 is1 ,luk4 #bb3ai2 en b het uitreik5 van d5 dr9kbek] sprak ,h3 deze dr9kbek] is mn bondsblo$1 ( het nieuwe te/am5t 9 mn blo$1 dat voor u ( voor vel5 v]got5 is tot v]gev+ d] zond54 ,dat deze woord5 e5e consecratoris*e1 op]atieve kra*t bezitt51 v9dt 9 d5 tek/ d] b]i*t5 hoeg5aamd ge5 /eun4 ,ma> nadat ,jezus door de dankzegg+ brood en wn van het geme5e gebruik afgezond]d1 voor e5 hoog] doel be/emd en zne discipel5 voorb]eid heeft1 spreekt ,h nu de woord53 dit is mn li*aam en blo$4 ,h zegt niet3 dit brood worde mn li*aam2 ,h gebi$t en beveelt niet1 ma> ,h v]kla>t en li*t toe4 ,het is imm]s e5 z9nebeeldige h&el+1 die ,h v]ri*t2 e5 gee/elke maaltd1 di5 ,h in/elt4 ,en van di5 maaltd is zn li*aam en blo$1 gelk het 9 d5 dood wordt ov]gegev51 de spze en de drank4 ,al de teek551 h&el+5 en woord5 9 het avondmaal zn da>h55 g]i*t1 dat z ons gelo( op de (f]&e van ,jezus ,*ri/us aan het kruis1 als op d5 e5ig5 grond onz] zaligheid1 wz54 ,to* gaat da>om het avondmaal niet op 9 e5 maaltd t] g$a*t5is aan ,*ri/us en zne weldad54 ,ond] de teek55 van brood en wn geeft ,jezus imm]s zn eig5 li*aam en blo$ te g5iet52 de avondmaalsdis* br5gt e5e wa>a*tige geme5s*ap tuss*5 ,*ri/us en de geloovig5 tot /&1 e5e geme5s*ap niet alle5 aan de weldad5 ma> ook en vr alles aan d5 p]soon van ,*ri/us1 zo[el na> zne m5s*elke als na> zne ,goddelke natuur4 ,ov] de realiteit di] geme5s*ap is er tuss*5 ,rooms*e1 ,lu!rs*e en ,g]e=me]de ,*ri/55 ge5 v]s*il2 te dez5 opzi*te /aan z sam5 teg5ov] ,zw+li ges*a>d4 ,ma> wel v]s*ill5 z ond]l+ ov] d5 a>d di] geme5s*ap en ov] de wze1 wa>op z 9 het avondmaal g5ot5 wordt4 ,rooms*5 en ,lu!rs*5 me551 dat z niet &]s wa>lk en t5 volle tot /& kan kom51 t5z z ,*ri/us li*amelk uit d5 hemel op a>de lat5 dal5 en zn li*aam en blo$1 niet alle5 gee/elk1 ma> ook met d5 li*amelk5 mond et5 en dr9k54 ,da>teg5ov] heeft ,calvn van d5 beg9ne af en altd we] op nieuw er d5 nadruk op gelegd1 dat de geme5s*ap d] geloovig5 met ,*ri/us1 ook na> zne m5s*elke natuur1 gee/elk is van a>d1 en dat z tot /& komt1 niet doordat ,*ri/us li*amelk na> b5$5 daalt1 ma> da>door1 dat w gee/elk onze h>t5 opwa>ts na> d5 hemel v]heff51 wa> ,jezus ,*ri/us is1 onze voorspraak1 t] re*t]h& zns hemels*5 ,vad]s4 ,en deze le] /eunt op de ,s*rift en komt met d5 a>d d] ,n4 ,t4 b$eel+ ov]e54 ,want #a de geme5s*ap van ,*ri/us en de geloovig5 is wel zoo innig en onv]breekba>1 dat z s*i] 9 ge5 woord5 uit te drukk5 en alle5 ond] beeld51 zooals van ho(d en li*aam1 wn/ok en rank1 bruidegom en bruid1 e5ig]mate te v]duidelk5 is4 ,ma> z is to* ge5 pan!i/is*e v]m5g+ ( v]e5zelvig+1 ge5 ov]vloei+ d] sub/antie1 ge5 wez5se5heid als van de drie p]son5 9 de drieenheid1 ge5 p]soneele v]e5ig+ als van de twee natur5 9 ,*ri/us4 ,*ri/us en de geloovig5 blv5 ond]s*eid52 hun p]soonlkheid wordt geh&haafd2 de unio my/ica is e5e v]e5ig+ van p]son51 z het dan ook niet alle5 na> hun wil en gez9dheid1 ma> ook na> hun wez5 en natuur4 #b ,deze geme5s*ap wordt bew]kt door d5 ,h4 ,gee/1 die 9 ,*ri/us als het ho(d en 9 de geloovig5 als zne l$5 woont4 ,e5 &]e weg1 om die geme5s*ap deela*tig te word51 is er niet4 ,e5e physis*e v]e5ig+1 gelk trans- en consub/antiatie met de da>aan v]bond5 m&ucatio oralis tot /& wil do5 kom51 is geheel del en onnut4 ,alle5 de ,h4 ,gee/1 die de ,gee/ ,gods en de ,gee/ van ,*ri/us is1 kan m5s*5 met ,*ri/us zoo v]e5ig51 dat z aan zn p]soon en weldad5 deel hebb5 en door ge5 dood ( graf1 door ge5 w]eld ( satan van ,hem te s*eid5 zn4 ,en da>om is die geme5s*ap ook altd gee/elk van a>d4 ,z omvat ook wel de m5s*elke natuur van ,*ri/us en de geloovig5 na> hunne li*am54 ,want ,*ri/us is als middela> niet zond] zne m5s*elke natuur te d5k5 en ,h ko*t de geloovig5 niet alle5 na> hun ziel ma> ook na> hun li*aam4 ,do* de v]e5ig+ blft gee/elk van a>d1 wl z niet &]s dan door d5 ,h4 ,gee/ tot /& komt4 #c ,de geme5s*ap met ,*ri/us1 die 9 het avondmaal v]/]kt wordt1 is ge5 &]e1 dan die ook door het g5ademiddel des woords tot /& komt4 ,het sacram5t voegt ge5 enkele g5ade toe aan die1 welke 9 het woord aangebod5 wordt2 het v]/]kt en beve/igt alle51 wat uit het woord door het gelo( is aang5om54 ,wanne] ,rooms*5 en ,lu!rs*5 dus inbr5g51 dat de geme5s*ap met ,*ri/us 9 het avondmaal volg5s de ,g]ef4 opvatt+ ge5 wa>a*tige geme5s*ap is met het eig5 li*aam en blo$ van ,*ri/us1 dan di5t da>teg5 alle5 te word5 opgem]kt1 dat de geme5s*ap1 9 het avondmaal v]zek]d1 ge5 &]e is no* zn kan dan die door het woord4 ,volkom5 op dezelfde wze1 als de m5s* door het gelo( ,*ri/us wordt +elfd1 wordt h ook 9 die geme5s*ap door het avondmaal v]/]kt en beve/igd4 ,e5e &]e1 hoog]e geme5s*ap is er niet4 ,wie het woord gelo(t1 wordt ,*ri/us' eig5dom na> lf en ziel2 en wie het avondmaal 9 d5 geloove ontvangt1 wordt da>van v]gewi/ en v]zek]d4 ,het sacram5t s*5kt ge5 &]e g5ade ma> s*5kt dezelfde g5ade1 tot v]/]k+ des gelo(s1 sle*ts op e5e &]e wze4 #d ,ook b de ,g]e=me]d5 is ,*ri/us dus wel wa>lk en wez5lk1 met zne ,goddelke en m5s*elke natuur 9 het avondmaal teg5woordig1 do* op ge5 &]e wze dan ,h teg5woordig is 9 het evangelie4 ,h is niet li*amelk 9 brood en wn beslot5 ev5m9 als 9 het v]kondigde woord1 ma> wie het teek5 geloovig aanneemt1 ontvangt na> de ord9antie ,gods wa>a*tig geme5s*ap aan d5 gans*5 ,*ri/us4 ,niet 9 en ond]1 ma> met het teek5 s*5kt ,*ri/us de beteek5de zaak1 dat is1 zi*zelv5 met al zne weldad54 ,want t]wl b ,rooms*5 en ,lu!rs*5 de g5ade iets zakelks en passiefs is1 dat zelfs li*amelk door d5 ongeloovige ontvang5 wordt1 is het b de ,g]e=me]d5 de p]soonlke1 lev5de ,*ri/us zelf1 die 9 het avondmaal zi* als gee/elke spze aan de geloovig5 m$$eelt1 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #deh4 ,teg5woordig is ,h dus volg5s de ,g]e=me]d5 9 het avondmaal niet m9d]1 ma> veel /]k] en wa>a*tig] dan volg5s ,rome en ,lu!r1 want ,h is teg5woordig1 niet physis*1 locaal b9n5 de teek55 ma> gee/elk1 als de h&el5de ,*ri/us zelf1 9 de h>t5 d] geloovig51 ,aliud e/ praes5tem ,*ri/i sub/antiam1 ut nos vivificet1 9 pane si/]e2 aliud vivificam esse ,*ri/i c>nem1 quia ex ejus sub/antia vita 9 animas no/ras pr(luit1 ,calvn1 adv4 ,we/ph4 b ,mll] #ddc cf4 ,conf4 ,angl4 #bh en ,ryle1 ,knots unti$ #bce-bed4 #e ,da>om is gelo( voor de ontvang/ van het sacram5t onmisba> v]eis*te4 ,de wa>heid van het sacram5t hangt wel van dat gelo( niet af4 ,want ev5als b het woord1 heeft ,god b het avondmaal zi* v]bond51 om ,*ri/us en zne weldad5 wa>lk te s*5k5 aan e5 iegelk1 die gelo(t4 ,ma> de ongeloovige ontvangt uit]a>d sle*ts het teek51 gelk h b het woord alle5 de klank5 hoort en niet de zaak zelve1 die erdoor aang$uid wordt1 deela*tig wordt4 ,om aan de bel(t5 en weldad5 van woord en sacram5t deel te krg51 is da>om e5e w]k+ des ,h4 ,gee/es 9 het h>t des m5s*5 van noode2 en het is jui/ deze w]k+ des ,gee/es1 die buit5 en 9 het avondmaal de geme5s*ap met ,*ri/us tot /& br5gt en 9 /& h\dt4 #f ,de weldad51 die 9 het avondmaal g5ot5 word51 zn hi]uit gemakkelk af te leid54 ,op d5 voorgrond /aat de v]/]k+ d] geme5s*ap met ,*ri/us4 ,de geloovige is die geme5s*ap re$s door het gelo( deela*tig en ontvangt 9 het avondmaal ge5 &]e1 dan die h door het gelo( re$s g5iet4 ,ma> als ,*ri/us zelf door de h& des di5a>s hem ond] de teek55 van brood en wn zn li*aam te et5 en zn blo$ te dr9k5 geeft1 dan wordt ,h door d5 ,h4 ,gee/ 9 die geme5s*ap v]/]kt en beve/igd1 en altd innig] na> li*aam en ziel met d5 gans*5 ,*ri/us beide na> zne ,goddelke en na> zne m5s*elke natuur v]e5igd4 ,want m&ucatio corporis ,*ri/i nihil aliud e/1 quam arctissima cum ,*ri/o conjunctio1 ,junius1 ,!ses !ol4 #eb1 #g4 ,van d5 doop is da>b het avondmaal hi]9 ond]s*eid51 dat de doop het sacram5t is van de inlv+1 het avondmaal het sacram5t van de opwass+ 9 de geme5s*ap met ,*ri/us4 ,door d5 doop word5 w met ,*ri/us 9 zn5 dood begrav5 en 9 zne op/&+ opgewekt1 en zn w dus passief2 ma> 9 het avondmaal tr$5 w zelf h&el5d op1 et5 het li*aam en dr9k5 het blo$ van ,*ri/us en word5 alzoo door zne geme5s*ap gevo$ t5 eeuwig5 lev54 ,ma> indi5 w deel hebb5 aan d5 p]soon van ,*ri/us1 dan hebb5 w het vanzelf ook aan al zne weldad54 ,ond] deze wordt de v]gev+ d] zond5 9 de ,s*rift 9 de e]/e plaats en met d5 mee/5 nadruk g5oemd4 ,9 het avondmaal geeft ,*ri/us zn li*aam en blo$ tot spze onz] ziel51 ma> dat li*aam en blo$ is zulk e5e spze niet1 quia e/ corporea sub/antia1 quo modo esset cibus corporalis s$ quat5us corpus ,*ri/i e/ datum pro mundi vita1 ,junius t4 a4 p4 ,da>om wordt li*aam en blo$ afzond]lk1 i$] ond] e5 eig5 teek51 9 het avondmaal voor oog5 ge/eld4 ,da>om zegt ,*ri/us uitdrukkelk1 dat zn li*aam gegev5 en zn blo$ v]got5 wordt tot v]gev+ d] zond54 ,da>om wordt de beteek5is van het blo$ 9 de in/ell+swoord5 nog bre$] toegeli*t en v]kla>d dan die van het li*aam1 want het is het blo$1 dat op het alta> voor de zond5 v]zo5+ doet4 ,al is ,*ri/us ?ans dan ook v]he]lkt1 de geme5s*ap1 die door het gelo( tot /& komt en 9 het avondmaal v]/]kt wordt1 is en blft e5e geme5s*ap aan zn gekrui/e li*aam en aan zn v]got5 blo$4 ,op het /&punt d] trans- en consub/antiatie is dit onmogelk2 da> tre$t de ge/orv5 ,*ri/us a*t] d5 v]he]lkt5 t]ug4 ,ma> indi5 het et5 van ,*ri/us' li*aam en het dr9k5 van zn blo$ gelk /aat met intima no/ri cum ,*ri/o conjunctio1 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 #fgg1 dan is deze en elke &]e weldaad uitsluit5d e5e vru*t van d5 dood van ,*ri/us en word5 w da>om alle5 uit ,*ri/us gevo$1 wl ,h voor ons gekruisigd is4 ,en ond] de weldad51 die ,*ri/us door zn dood v]wi]f1 /aat dan de v]gev+ d] zond5 bov5aan4 ,ook deze weldaad wordt 9 het avondmaal niet voor de e]/e maal ges*onk52 want de ,*ri/5 bezit ha> re$s door het gelo( en heeft da>van 9 d5 doop het teek5 en zegel ontvang54 ,onjui/ is het da>om1 de v]s*ill5de g5ad5 met ,rome ov] de sacram5t5 zoo te v]deel51 dat telk5s 9 i$] sacram5t e5e bzond]e groep van zond5 v]gev5 en e5e bzond]e g5ade ges*onk5 wordt1 want de v]gev+1 welke het woord1 de doop en het avondmaal ons aanbi$t1 is altd dezelfde4 ,de v]gev+1 welke 9 het avondmaal m$eg$eeld wordt1 heeft da>om vol/rekt niet alle5 op culpae quotidianae1 op peccata v5ialia betrekk+1 ,trid4 sess4 #ac c4 #b4 #bb c4 #a4 ,ma> het is dezelfde volle1 rke weldaad van v]gev+1 welke 9 het woord wordt aangebod51 door het gelo( wordt aang5om5 en door het sacram5t van doop en avondmaal beteek5d en v]zegeld wordt4 ,b deze weldaad komt het duidelk uit1 dat het sacram5t ge5 enkele nieuwe g5ade aan het woord toevoegt2 het geeft dezelfde g5ade alle51 om onz] zwakheid wil1 op e5e &]e wze1 opdat w va/elk geloov5 en van all5 twfel g5ez5 z\d5 word54 ,b deze weldaad d] v]gev+ komt die van het eeuwige lev54 ,het avondmaal is e5 gee/elke maaltd1 wa> ,*ri/us onze ziel5 vo$t met zn gekrui/ li*aam en v]got5 blo$4 ,het et5 en dr9k5 da>van di5t tot v]/]k+ van het gee/elke1 eeuwige lev51 want wie het vlees* van d5 ,zoon des m5s*5 eet en zn blo$ dr9kt heeft het eeuwige lev5 en wordt opgewekt t5 uit]/5 dage1 ,joh4 #f3ed4 ,duidelk blkt hi]uit1 dat het eeuwige lev5 e5e weldaad is1 die aan d5 gans*5 m5s* ges*onk5 wordt1 niet alle5 na> zne ziel ma> ook na> zn li*aam4 ,t5 onre*te is hi]uit door sommig5 afgeleid1 dat er uit ,*ri/us' li*aam1 dat 9 het avondmaal g5ot5 wordt1 e5e re*t/reeks*e w]k+ op ons li*aam uitgaat1 zoodat dit van all]lei krankheid en zwakte g5ez5 en 9 beg9sel tot e5 nieuw op/&+sli*aam h]s*ap5 wordt4 ,het is te begrp51 dat m5 vooral op ,lu!rs* /&punt tot dit gevoel5 kwam2 want indi5 de m&ucatis oralis deze nuttigheid niet heeft1 heeft z 9 't geheel ge5 wa>de4 ,to* le]t de ,h4 ,s*rift di5aanga&e niets4 ,9 #a ,cor4 #aa3cj zegt ,paulus wel1 dat er t5gevolge van het s*romelk misbruik van het avondmaal 9 ,cor9! vele krankh$5 en /]fgevall5 voorkwam52 ma> dit is duidelk e5 1 vs4 #bi1 e5 /raf1 die ,god op dit misbruik van het avondmaal liet intr$51 en bew/ hoeg5aamd niet1 dat gebruik ( e5 geloovig gebruik van het avondmaal ook /rekt tot g5ez+ van de krankh$5 des li*aams4 ,bov5di51 ,joh4 #f mag wel gebezigd word5 tot illu/ratie van het avondmaal1 ma> h&elt er niet re*t/reeks ov]2 en ook dit ho(d/uk le]t alle51 dat wie door het gelo(1 ook zond] het avondmaal1 ,*ri/us' vlees* eet en zn blo$ dr9kt1 het eeuwige lev5 heeft en opgewekt zal word5 t5 uit]/5 dage1 cf4 #f3dj4 ,vol/rekt dus niet alle5 door de m&ucatio oralis1 ma> 9 het algeme5 door het gelo( wordt de m5s* het eeuwige lev5 en de hope d] op/&+ deela*tig4 ,de ,h4 ,gee/1 die 9 de geloovig5 woont1 is het zek]/e ond]p& voor de op/&+ des li*aams en d5 dag d] v]loss+1 ,rom4 #h3aa1 ,ef4 #a3ad1 #d3cj4 ,ma> deze ,gee/ van ,*ri/us b$i5t zi* dan wel van het avondmaal1 om d5 geloovige te v]/]k5 9 de hope des eeuwig5 lev5s en d] zalige op/&+ aan het e9de d] dag54 ,d5n wo die ,seele g5es5 i/1 da i/ dem ,leibe au* geholf51 ,lu!r b ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #dai4 ,praes5tia corporis aff]t non modo indubitatam vitae aet]nae fiduciam animis no/ris1 s$ de c>nis etiam no/rae immortalitate securos nos r$dit1 siquidem ab immortali ejus c>ne jam vivificatur et quodammodo ejus immortalitati communicat1 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ag1 #cb1 cf4 ook b ,ebr>d1 ,dogm4 v4 h4 ,ab4 ,,ii #dfj1 en voorts ,philippi1 ,k4 ,gl4 ,v #b ,s4 #bhb f4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #dag4 ,9 dez5 z9 mag het avondmaal heet5 1 ,ign4 ,ef4 #bj4 ,e9delk /rekt het avondmaal nog als g$a*t5isvi]+ en v]kondig+ van ,*ri/us' dood tot beld5is van ons gelo( teg5ov] de w]eld en tot v]/]k+ van de geme5s*ap d] geloovig5 ond]l+4 ,9 #a ,cor4 #aj3ag betoogt de apo/el1 dat het brood wel moet zn geme5s*ap aan het li*aam van ,*ri/us1 want hoe kond5 &]s de geloovig51 die op zi*zelf bes*\wd vel5 zn1 n zn8 ,die e5heid komt alle5 da>door tot /&1 dat z 9 het ne brood geme5s*ap hebb5 aan het ne li*aam van ,*ri/us4 ,de geloovig5 zn n 9 ,*ri/us en da>om ook ond]l+4 ,gelk uit vele graankorrels n brood gebakk5 wordt en uit vele bezin1 saamgep]/ znde1 n wn en drank vliet1 zoo zn all51 die door het wa>a*tig gelo( ,*ri/us +elfd zn1 te zam5 n li*aam2 en dat beld5 z aan het avondmaal teg5ov] de w]eld1 die hunne e5heid niet k5t4 #h4 ,ev5als de doop1 is het avondmaal alle5 voor de geloovig5 +e/eld4 ,jezus gebruikte het alle5 met zne discipel54 ,( ,judas da>b nog teg5woordig 0 dan wel vr de inzett+ des avondmaals de zaal heeft v]lat51 is niet met zek]heid te zegg54 ,mt4 #bf3ba-be1 ,mk4 #ad3ah-ba1 ,joh4 #ac3ba-ce gev5 d5 indruk1 dat ,judas vr di5 td is he5gegaan1 ma> ,luk4 #bb3ba-bc v]haalt de ontdekk+ van ,judas als v]rad] na de in/ell+ van het avondmaal 9 vs4 #ai4 #bj4 ,het is e*t] mogelk1 dat ,lukas zi* hi]b niet aan de *ronologis*e orde h\dt4 ,ma> hoe dit z1 dogmatis* belang heeft de vraag niet4 ,indi5 ,judas het avondmaal gebruikte1 dan zat h aan als discipel van ,jezus2 dat 0 h1 zoo de$ h zi* voor1 wat h inn]lk 9 zn h>t teg5 ,jezus ov]legde1 bleef voor zne eig5e rek5+4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #cdg4 ,ev5zoo w]d lat] het avondmaal uitsluit5d 9 d5 kr+ d] geme5te door de geloovig5 gevi]d1 ,hd4 #b3db1 #bj3g4 ,ongeloovig5 hadd5 wel toegang tot de v]gad]+ d] geme5te1 wa>9 het woord w]d b$i5d1 #a ,cor4 #ad3bb-bd1 ma> w>5 uitgeslot5 van die1 wa>9 de agapae w]d5 geh\d5 en het avondmaal w]d gevi]d1 #a ,cor4 #aa3ah1 #bj1 #cc4 ,zoo bleef het ook1 to5 all5gs 9 de twe$e eeuw het avondmaal van de agapae w]d losgemaakt en 9 dezelfde v]gad]+ als de b$i5+ des woords des morg5s plaats _h4 ,het e]/e deel 0 voor all5 toegankelk1 ma> het twe$e deel nam e]/ e5 aanvang1 als ongeloovig51 cate*um551 gexcommunice]d5 enz4 v]wd]d w>54 ,9 dit twe$e g$eelte d] godsdi5/oef5+ w]d5 de sacram5t5 b$i5d2 en het 0 oude en algeme5 v]breide gewoonte1 dat z1 die na bee9dig+ van het cate*um5aat g$oopt w]d51 t]/ond da>op het avondmaal ontv+54 ,to5 de k9d]doop 9 gebruik kwam1 w]d deze gewoonte ook b de k9d]5 gevolgd en bov5di5 aang$rong5 door de he]s*5de exegese van ,joh4 #f3ec1 volg5s welke dit v]s van het avondmaal gold en dit sacram5t dus ev5 noodzakelk t] zaligheid 0 als de doop4 ,9 het ,we/5 sleet e*t] deze gewoonte vooral s$]t de twaalfde eeuw we] uit en w]d z all5gs door v]s*ill5de synod5 onnoodig v]kla>d1 cf4 ,trid4 #ba c4 #d4 ,ma> 9 de ,grieks*e en &]e ,oo/]s*e k]k5 bleef ze be/aan en wordt nog h$5 t5 dage aan pasg$oopte k9d]5 het avondmaal b$i5d 9 d5 vorm van e5 9 wn g$oopt /ukske brood1 ,art4 ,k9d]kommunion 9 ,h]zog #g1 #fga4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #cfh4 #fab4 ,ma> de magis*e opvatt+ van het avondmaal _h nog erg] misbruik5 t5 gevolge4 ,de oorspronkelke e5v\d g+ ond] all]lei ple*tige c]emonin teloor4 ,niet alle5 door zelfbeproev+1 ma> ook door va/51 wass*+ d] h&51 kle$+ enz4 moe/5 zi* de communicant5 voor het avondmaal voorb]eid54 ,het brood w]d e]/ met de bloote h&1 lat] 9 e5 l9n5 doekje ( e5 g\d5 bakje1 en nog lat]1 s$]t de elfde eeuw1 met d5 mond en 9 kniel5de h\d+ b het alta> van d5 prie/] aang5om54 ,het geconsacre]de brood w]d niet alle5 g5ot5 door de communicant5 9 de k]k1 ma> ook aan de krank5 9 hunne won+ b$i5d1 als e5 viaticum aan /]v5d5 m$egegev5 en tot afw]+ van all]lei ramp5 en v]krg+ van all]lei zeg5+5 en weldad5 nuttig gea*t4 ,niet alle5 tot de lev5d5 ma> ook tot de dood5 /rekte de w]k+ van het sacram5t zi* uit4 ,re$s van ouds be/ond het gebruik1 om niet alle5 voor zi*zelf ma> ook voor ge/orv5 v]want5 op hun /]fdag (f]gav5 te br5g5 en voor hunne ziel te bidd54 ,en to5 nu de le] van het vagevuur door ,gregorius ,m4 0 va/ge/eld1 het avondmaal als e5e (f]&e van het eig5 li*aam en blo$ van ,*ri/us w]d opgevat en de deelnem+ d] geme5te hoe lang] hoe m9d] w]d1 to5 /ond het weldra va/1 dat de mis niet alle5 voor aan- ( afwezige lev5d5 ma> ook voor de ge/orv55 9 het vagevuur v]m9d]+ van boet$o5+5 en tdelke /raff5 bew]k5 kon1 ,m4 ,vitr+a ,,viii #gcc4 ,h]zog #i1 #fbc f4 ,al deze v]ba/]+5 maakt5 t]ugke] tot de ,h4 ,s*rift noodzakelk1 volg5s welke het avondmaal e5 maaltd is1 zond] aanzitt5de ga/5 niet be/aanba>1 en uitsluit5d voor geloovig5 be/emd4 ,om zuiv] te gaan en de ,s*rift te dez5 opzi*te t5 volle tot ha> re*t te lat5 kom51 /eld5 de ,g]e=me]d5 gewoonlk twee vrag53 #a wie re*t op het avondmaal hebb5 en ertoe moet5 nad]51 en #b wie door de k]k tot het avondmaal moet5 word5 toegelat5 ( da>van moet5 gewe]d word51 ,heid4 ,cat4 #ha4 #hb4 ,de e]/e vraag h&elt ov] d5 pli*t d] communicant51 de twe$e ov] d5 pli*t d] k]k en van h>e di5>54 ,op de laat/e vraag w]d t5 antwoord gegev5 en kon het antwoord na> de ,h4 ,s*rift niet &]s luid51 dan dat de k]k van het avondmaal _h te w]51 all51 die zi* met hunne beld5is en hun lev5 als ongeloovige en goddelooze m5s*5 aan/ell54 ,het avondmaal is e5 go$ d] k]k1 door ,*ri/us aan zne geme5te gegev5 en dus alle5 te g5iet5 door huisg5oot5 des gelo(s4 ,ong$oopt51 ongeloovig51 kett]s1 s*eurmak]s1 op5b>e zond>51 gexcommunice]d5 w>5 da>door vanzelf buit5geslot54 ,ma> het getal d]g551 die op het avondmaal re*t hadd51 w]d nog veel me] bep]kt4 ,t5 e]/e w]d door de v]w]p+ van mis en vagevuur ook de b$i5+ van het avondmaal voor de ge/orv55 afges*aft4 ,9 de ,s*rift komt iets d]gelks dan ook met ge5 enkel woord voor4 ,wel spreekt ,paulus #a ,cor4 #ae3bi van zulk51 die zi* liet5 doop54 ,ma> ook al moe/ 7wat e*t] vol/rekt niet bewez5 is1 cf4 ,crem]1 #aef7 deze plaats zoo word5 v]/aan1 dat er 9 di5 td ,*ri/55 w>51 die zi* t5 nutte van ong$oopt ge/orv5 vri5d5 liet5 doop51 dan nog b$i5t de apo/el zi* van dit gebruik niet &]s dan als e5 bews voor de op/&+ en laat h het zond] go$- ( afkeur+ /aan4 ,de k]k heeft d5 doop voor de dood51 die b enkele sect5 9 gebruik 01 op het concilie te ,c>?ago #cig besli/ v]oordeeld en kan er da>om ge5 argum5t aan ontle55 voor de b$i5+ van het avondmaal t5 nutte van ge/orv554 ,t5 twe$e hadd5 vele ,g]e=me]d5 er bezwa> teg51 dat het avondmaal buit5 de op5b>e v]gad]+ d] geloovig5 9 e5e private won+ aan krank5 en /]v5d5 z\ word5 b$i5d1 ,musculus1 ,bull+]1 ,beza1 ,danaeus1 ,aretius enz41 de ,g]ef4 k]k5 van ,frankrk1 ,s*otl&1 ,n$]l& enz4 ,en wel /ond5 &]51 zooals ,calvn1 ,oecolampadius1 ,m>tyr1 ,zan*ius1 de k]k5 van ,engel&1 ,pol51 ,hong>e enz4 dit soms toe4 ,ma> ook dan bep]kt5 z het to* gewoonlk zoo1 dat er e5e kle9e v]gad]+ van geloovig5 b teg5woordig moe/ zn en da>door alle aanleid+ tot sup]/itie voorkom5 ( v]m$5 w]d1 ,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #geh4 ,m4 ,vitr+a ,,viii #cef4 ,moor ,v #ffj4 ,t5 d]de zn ook de k9d]5 van het avondmaal uitgeslot54 ,tr5te v]oordeelde alle5 de noodzakelkheid1 ma> niet de geoorlo(dheid van het avondmaal voor k9d]54 ,en op dat /&punt plaat/e zi* van de ,g]e=me]d5 ook ,musculus 9 zne ,loci ,communes p4 #dga-dgc4 ,h vo]de da>voor deze grond5 aan1 dat wie de beteek5de zaak bezit ook re*t heeft op het teek52 dat k9d]51 die blk5s d5 doop de g5ade d] w$]geboorte kunn5 ontvang5 ook zond] bewu/zn 9 dat gee/elk lev5 gevo$ kunn5 word52 dat ,*ri/us de zaligmak] van heel zne geme5te1 ook van de k9d]5 is en h5 all5 sp/ en dr5kt met zn li*aam en blo$2 dat de v]man+ tot zelfbeproev+ #a ,cor4 #aa3bf-bi niet als algeme5e eis* door d5 apo/el is b$oeld4 ,ma> al deze grond5 v]liez5 hun gewi*t teg5ov] deze ov]weg+53 #a 9 het ,o4 ,t4 0 er e5 groot v]s*il tuss*5 besnd5is en pas*a4 ,de besnd5is 0 voor alle k9d]5 van het manlk gesla*t voorges*rev51 ma> het pas*a w]d1 niet t]/ond b de in/ell+1 ma> lat] 9 ,pale/9a b d5 tempel te ,j]uzalem gevi]d2 ze] jonge k9d]5 w>5 er dus vanzelf van uitgeslot54 #b ,ev5zoo is er e5 groot ond]s*eid tuss*5 doop en avondmaal4 ,de doop is het sacram5t d] w$]geboorte1 wa>b de m5s* passief is2 het avondmaal is het sacram5t van de opwass+ 9 de geme5s*ap van ,*ri/us1 van de vo$+ des gee/elk5 lev5s en ond]/elt bewu/1 h&el5d optr$5 b di51 die het ontvangt4 #c ,*ri/us /elde het avondmaal te midd5 zn] jong]5 91 zeide tot h5 all53 neemt1 eet1 dr9kt1 en ond]/elt1 dat z het brood en d5 wn uit zne h& aannem54 ,en ,paulus zegt1 dat de geme5te te ,cor9! sam5kwam om te et5 en geeft ge5 &]5 indruk1 dan dat alle5 bewu/e1 volwass5 p]son5 aan het avondmaal deelnem54 #d ,9 #a ,cor4 #aa3bf-bi /elt de apo/el bepaald d5 eis*1 dat m5 voor het avondmaal zi*zelf beproeve1 opdat m5 het li*aam des ,he]5 kunne ond]s*eid5 en niet onwa>diglk ete en dr9ke4 ,deze eis* is gans* algeme5 ge/eld1 tot alle deelnem]s aan het avondmaal g]i*t en sluit da>om vanzelf de k9d]5 uit4 #e ,on?\d+ van het avondmaal aan de k9d]5 doet h5 ge5 enkele weldaad van het v]bond d] g5ade d]v54 ,dit w>e wel het geval1 wanne] hun de doop w]d on?\d54 ,want dit kan niet do5 dan wie me5t1 dat de k9d]5 buit5 het v]bond d] g5ade /aan4 ,ma> met het avondmaal is het &]s ge/eld4 ,wie aan k9d]5 d5 doop ma> niet het avondmaal b$i5t1 erk5t1 dat z 9 het v]bond en alle weldad5 da>van deela*tig zn4 ,h on?\dt hun sle*ts e5e bzond]e wze1 wa>op dezelfde weldad5 beteek5d en v]zegeld word51 wl deze aan hun leeftd niet pa/4 ,het avondmaal geeft to* ge5 enkele weldaad1 welke niet te vor5 re$s 9 het woord en d5 doop door het gelo( w]d ges*onk54 ,dit ond]s*eid tuss*5 doop en avondmaal maakte al spo$ig e5e voorb]eid+ voor de wa>dige ontvang/ van het twe$e sacram5t noodzakelk4 ,9 d5 apo/olis*5 td1 to5 er 9 d5 regel sle*ts volwass55 g$oopt w]d51 0 er zulk e5e voorb]eid+ nog niet4 ,wie het woord des evangelies hoorde en aannam1 w]d t]/ond g$oopt en tot het avondmaal toegelat54 ,do* to5 9 de volg5de eeuw de ov]gang5 tot het ,*ri/5dom talrk] ma> ook m9d] betr\wba> w]d51 kwam all5gs het cate*um5aat op1 dat e]/ voor d5 doop en lat]1 na het algeme5 word5 van d5 k9d]doop1 voor het avondmaal moe/ voorb]eid54 ,9 de ,rooms*e k]k g+ deze voorb]eid+ all5gs geheel op 9 het sacram5t van het vormsel1 dat uit de oorspronkelk met d5 doop v]bond5 h&oplegg+ zi* ontwikkelde en met e5e zalv+ zi* v]bond4 ,de ,re=matie v]wi]p dit sacram5t1 wl het 9 de ,s*rift ge5 grond _h1 en /elde er de cate*ese en de op5b>e beld5is voor 9 de plaats1 cf4 ,hfl+1 ,das ,sakr4 d] ,taufe ,,ii #cdg f4 ,ba*mann1 ,die ,ges*4 d] ,e9fhrung d] ,confirmation1 ,b]l9 #aheb4 ,casp>i1 ,die evang4 ,confirmation vornehmli* 9 d] lu?4 ,k4 ,erl4 #ahij4 ,art4 9 ,h]zog #h1 #adc4 ,da>door w]d de ov]gang gemaakt van d5 doop tot het avondmaal en de k]k tev5s voor v]ba/]+ beho$4 ,calvn wilde1 dat1 als e5 k9d g5oegzaam 9 d5 cate*ismus ond]wez5 01 het op5ba> 9 de geme5te beld5is van zn gelo( z\ do51 b ,ba*mann t4 a4 p4 #gj4 ,lasco w5s*te1 dat k9d]51 die ve]ti5 j>5 oud geword5 w>51 beld5is voor de geme5te z\d5 do5 en d5 volg5d5 ,zondag aan het avondmaal z\d5 gaan2 ma> wie sle*t leefd51 w]d5 v]ma& en e9delk1 b geblev5 h>dnekkigheid1 op a*tti5- ( tw9tigj>ig5 leeftd van de geme5te afgesn$51 ib4 #aae4 ,de ,n$4 ,k]k5ord5+5 s*rv5 ev5zoo e5 beld5is voor d5 k]k]aad ( 9 het midd5 d] geme5te voor1 en sprek5 soms nog van e5 voorafga& ond]zoek voor d5 k]k]aad4 ,deze !orie liep zuiv]3 de k9d]5 d] geloovig5 word5 als geloovig5 g$oopt1 dan 9 de wa>heid ond]wez51 b voldo5d ond]zoek en na op5b>e beld5is tot het avondmaal toegelat5 ( b on*ri/elke le] ( ong]egeld5 w&el na h]haalde v]man+ uit de geme5te v]wd]d4 ,na> deze le] is nog ons k]kelk lev5 9 te ri*t51 al /uit z i$] oog5blik op bezw>5 d] practk4 ,want pitisme en rationalisme zn altd g5eigd om te s*eid5 wat ,god heeft saamgevoegd en met m9a*t+ van het sacram5t op p]soonlke beke]+ ( op k]kelke aannem+ ( beve/ig+ d5 nadruk te legg54 ,ma> de regel des v]bonds is deze1 dat de k]k h>e jeugdige l$51 die als k9d]5 des v]bonds gebor5 en door d5 doop ha> +elfd zn1 opvo$e tot zelf/&ige1 p]soonlke beld5is en op di5 grond h5 toelate tot het avondmaal4 ,ov] het h>t oordeelt z niet en kan z niet oordeel54 ,t]wl z dus e5]zds van het avondmaal all5 we]t1 die met beld5is ( lev5 zi* als ongeloovige en goddelooze m5s*5 aan/ell51 laat z aan de &]e zde nimm] van de ern/ige pr$ik+ af1 dat het avondmaal alle5 is +e/eld voor h51 die zi*zelv5 vanwege hunne zond5 mi%ag51 no*tans v]tr\w51 dat deze hun om ,*ri/us' wil v]gev5 zn en ook bege]5 hoe lang] hoe me] hun gelo( te /]k5 en hun lev5 te bet]54 ,,ho(d/uk ,,xi4 ,ov] de ,laat/e ,d+54 #ed4 ,,de ,,tuss*5toe/&4 #a4 ,gelk oorsprong en wez51 zoo is ook het e9de d] d+5 ons onbek5d4 ,op de vraag3 wa>he51 geeft de wet5s*ap e5 ev5m9 bevr$ig5d antwoord als op die1 vanwa> alle d+5 zn4 ,en to* heeft de religie dr+5d behoefte1 om iets te wet5 van de be/emm+ van d5 enkel5 m5s*1 van m5s*heid en w]eld4 ,alle volk5 hebb5 da>ov] dan ook e5e ( &]e g$a*te en alle godsdi5/5 bevatt5 e5e soort van es*atologie4 ,wel zn er nog1 die bew]51 dat het gelo( aan de on/]felkheid d] ziel oorspronkelk vol/rekt niet aan alle m5s*5 eig5 is en nog h$5 t5 dage1 bv4 b de ,w$das op ,ceylon1 b de indis*e ,seelongs e4 a4 ontbreekt1 ,b*n]1 ,kraft und ,/(f#af #dbc4 ,hckel1 ,die ,weltr?sel1 ,bonn #ahii ,s4 #bbc4 ,op het /&punt d] evolutie kan ook het gelo( aan ,god1 aan het zelf/&ig be/aan d] ziel en aan h>e on/]felkheid ge5 oorspronkelk be/&deel d] m5s*elke natuur hebb5 uitgemaakt1 ma> moet het langzam]h& en toevallig door all]lei om/&igh$5 ont/aan en ontwikkeld zn4 ,voorvad]v]e]+1 liefde tot afge/orv5 blo$v]want51 lev5slu/ en de w5s* tot lev5sv]l5g+1 hoop op bet]e lev5sv]h\d+5 aan de &]e zde des grafs1 vrees voor /raf en hoop op beloon+ enz4 zn dan de oorzak5 gewee/1 die het on/]felkheidsgelo( all5gs hebb5 do5 opkom54 ,ma> da>teg5ov] getuig5 de mee/e en de be/e beoef5a>s van de ges*i$5is d] godsdi5/51 dat het gelo( aan de on/]felkheid b alle volk5 voorkomt en e5 be/&deel is ook van de laag/e en ruw/e godsdi5/54 ,w treff5 het ov]al en op i$]5 trap van ontwikkel+ aan1 wa> ge5 wsge]ige twfel+5 het ond]mnd ( &]e oorzak5 het op d5 a*t]grond g$rong5 hebb5 en ov]al is het ook met d5 godsdi5/ v]bond51 ,tiele1 ,inl4 tot de godsdi5/wet5s*ap1 twe$e reeks ,am/4 #ahii bl4 #ig4 ,pes*el1 ,volk]kunde #beg4 ,m5 kan zelfs zegg51 dat dit gelo( oorspronkelk iets ze] natuurlks 04 ,ev5als de auteur van het p>adsv]haal 9 ,g5esis1 zegt ,tiele1 t4 a4 p4 bl4 #aig1 gaan de volk5 all5 uit van de ov]tuig+1 dat de m5s* van nature on/]felk is en dat niet de on/]felkheid bewez51 ma> de dood moet v]kla>d word54 ,de dood s*nt iets teg5natuurlks4 ,er moet wat gebeurd zn1 wa>door iets zoo onlogis* 9 de w]eld kwam4 ,de sag5 van all]lei volk51 v]s*ill5d 9 afkom/ en ontwikkel+1 drukk5 dat d5kbeeld uit4 ,er 0 e5 td1 dat er no* ziekte no* dood 0 op a>de4 ,de e5v\dige natuurm5s*0 kan zelfs nog niet geloov5 aan d5 dood1 als h hem ziet voor zne oog54 ,het is e5 slaap1 zegt h1 e5 toe/& van bewu/eloo%eid2 de gee/ heeft het li*aam v]lat5 ma> kan nog t]ugke]54 ,da>om wa*t h nog e5ige dag51 om te zi5 ( dit niet ges*i$5 zal4 ,en als de gee/ van d5 doode niet t]ugke]t1 h\dt m5 het ervoor1 dat h sle*ts v]dw55 is1 om erg5s1 wa> ook1 9 e5 &] li*aam 9 te gaan ( met de bov5a>ds*e gee/5 te v]ke]54 ,de vorm51 wa>9 dit lev5 d] ziel na d5 dood w]d voorge/eld1 w>5 ze] v]s*ill5d en w]d5 dikw]f ook met elk&] v]bond5 en v]m5gd4 ,nu e5s da*t m51 dat de ziel5 na d5 dood 9 de nabheid van het graf blev5 voortlev5 en tot ha> be/aan de voortdur5de v]zorg+ d] blo$v]want5 behoefd51 ( ook 9 de ond]w]eld1 9 d5 hades1 v] v]wd]d van god5 en m5s*51 e5 treurig1 s*ima*tig lev5 leidd54 ,dan w$] gelo(de m51 dat de ziel5 d] afge/orv551 ev5als z soms re$s vr ha> won5 9 het m5s*elk li*aam all]lei g$aantev]wissel+5 hadd5 ond]gaan1 zoo ook na het v]lat5 da>van nog e5 td lang 9 &]e li*am5 van di]5 en m5s*5 moe/5 v]toev51 om zi* te l\t]51 de volmaak!id te b]eik5 en 9 de ,godheid ( 9 e5 bewu/eloos ,nirvana op te gaan4 ,( ook w]d gele]d1 dat de ziel5 t]/ond na d5 dood 9 het ,goddelk g]i*t kwam51 en indi5 z het go$e g$aan hadd51 ov] de geva>lke dood5brug ++5 9 het l& d] zalig51 wa> z leefd5 9 geme5s*ap d] god51 ( ook1 indi5 z het kwade hadd5 g$aan1 ne]/ortt5 9 e5e plaats van eeuwige dui/]nis en pnig+4 ,cf4 het twe$e deel van ,c4 ,w4 ,flgge1 ,ges*4 des ,glaub5s an ,un/]bli*keit1 ,auf]/ehung1 ,g]i*t und ,v]geltung1 ,leipzig #agie4 ,spiess1 ,entwicklungsges*4 d] ,vor/ellung5 vom ,zu/&e na* dem ,tode auf ,grund v]gl4 ,religions=s*ung #ahgg4 ,knab5hau]1 ,das ,zeugniss des ,m5s*5ges*le*ts b] die ,un/]bli*keit d] ,seele1 ,freib4 #ahgh4 ,m]s*mann1 ,die ,idee d] ,un/]bli*keit 9 ihr] ges*4 ,entw41 ,b]l9 #ahgj4 ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #ahif ,s4 #fbe f4 ,runze1 art4 ,un/]bli*keit 9 ,h]zog #af1 #ahi vooral #aih f4 ,id4 ,die ,psy*ologie des ,un/]bli*keitsglaub5s und d] ,un/]bli*keitsleugnung1 ,b]l9 #ahid4 ,de le] van de p]soonlke on/]felkheid g+ uit de religie ov] 9 de philosophie4 ,nadat ,py?agoras1 ,h]aclitus en ,emp$ocles re$s w>5 voorgegaan1 tra*tte vooral ,plato zn religieus gelo( aan de on/]felkheid 9 d5 ,pha$o met philosophis*e r$5e]+5 te /av54 ,zne bewz5 kom5 hi]op ne]1 dat de ziel1 die de k5nis d] ideen uit de h]9n]+ put1 re$s vr ha> won5 9 het li*aam be/aan heeft en zoo ook na het v]lat5 van dat li*aam voortbe/aan zal2 dat z door ha> d5k5de bes*\w+ van de eeuwige ideen aan het goddelke wez5 v]want en door h>e behe]s*+ van het li*aam en zne bege]t5 als iets zelf/&igs en e5v\digs v]re bov5 het li*aam v]hev5 is2 en vooral1 dat z als pr9cipe des lev5s en met het lev5 id5tis*1 niet als niet-lev5d en v]gankelk g$a*t word5 kan4 ,met deze le] ov] de on/]felkheid d] ziel v]b9dt h dan all]lei voor/ell+5 ov] voorbe/aan1 val1 v]e5ig+ met het li*aam1 oordeel1 zielsv]huiz+1 die voor e5 voornaam deel e5 my?is* k>akt] drag5 en ook door ,plato zelv5 zek] niet alle 9 wet5s*appelk5 z9 b$oeld zn4 ,hoewel &]e wsge]51 zooals ,democritus1 ,epicurus1 ,lucretius de on/]felkheid d] ziel be/r$5 ( er zi*1 gelk ,ari/oteles1 niet besli/ ov] uitsprak51 _h de le] van ,plato op !ologie en philosophie e5 v]baz5d groot5 invlo$4 ,de my?is*e be/&deel5 van praexi/5tie1 metempsy*ose enz4 vond5 dikw]f b sect>is*e ri*t+5 +ang4 ,en de !ologie wdde ond] ,plato's invlo$ aan de on/]felkheid d] ziel veel groot] a&a*t dan de ,h4 ,s*rift4 ,de le] van de natuurlke on/]felkheid d] ziel w]d e5 articulus mixtus1 welks wa>heid nog me] uit de r$e dan uit de op5b>+ w]d betoogd1 ,t]t41 de an4 #bb4 ,orig41 de pr9c4 ,,vi #cf4 ,ir541 adv4 ha]4 ,,ii #cd enz41 b de ,g]ef41 ,heppe1 ,dogm4 #aff4 ,to* bleef er altd e5ig v]s*il4 ,het besef /i]f nooit geheel en al uit1 dat de ,h4 ,s*rift aan lev5 en dood1 behalve e5e physis*e1 ook /e$s e5e religieus-e?is*e beteek5is he*t4 ,lev5 is b ha> nooit alle5 voortbe/aan en dood is nimm] aan v]nietig+ gelk1 ma> lev5 sluit 9 geme5s*ap met ,god en dood is gemis van zne g5ade en gun/4 ,v&a> dat de k]kvad]s telk5s zegg51 dat ,*ri/us gekom5 is1 om ons de te s*5k5 en het soms d5 s*n hebb5 kan1 als( z de natuurlke on/]felkheid d] ziel loo*5d54 ,en da> kwam nog b1 dat m5 ,plato's le] van de praexi/5tie1 dat is van de onges*ap5heid d] ziel be/rd5 moe/ en om die r$5 soms bezwa> maakte1 om de ziel van nature on/]felk te noem51 wl ,god alle5 on/]felk 0 door zi*zelv5 en de ziel sle*ts on/]felk kon wez5 door zn wil1 ,j4 ,dial4 #e4 ,!ophylus1 ad ,autol4 ,,ii #bg4 ,dit moet m5 9 het oog h\d5 b het ond]zoek1 ( er ond] de k]kvad]s ook voor/&]s w>5 van de conditioneele on/]felkheid4 ,want al le]de ook e5 enkele1 zooals ,arnobius1 e5e v]nietig+ d] booze ziel5 en al nam ,tatianus aan1 dat de ziel b d5 dood met het li*aam /i]f1 om aan het e9de d] dag5 w$]om op te /aan1 het gelo( 0 to* algeme51 dat de ziel kra*t5s de door ,god ha> ges*onk5 natuur on/]felk 01 ,mns*]- v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,i #ccc f4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,i #ddi4 ,dr4 ,jonk]1 ,!ol4 ,/udin ,i #afgv4 ,atzb]g]1 ,ges*4 d4 *ri/l4 ,es*at4 #aah f4 #ahg f4 #bbb f4 #cch f4 #egg f4 ,ook 9 de wsbege]te behield ,plato's le] van de on/]felkheid e5e belangrke plaats4 ,c>tesius vatte gee/ en /(1 ziel en li*aam op als twee ges*eid5 sub/antin1 die i$] ha> eig5 attribuut hadd51 n4l4 d5k5 en uitgebreidheid1 i$] voor zi*zelf kond5 be/aan en da>om niet &]s dan me*anis* v]e5igd kond5 zn4 ,sp9oza nam deze zelfde twee attribut5 aan ma> bes*\wde ze als v]s*n+svorm5 d] ne1 eeuwige1 one9dige sub/antie1 als twee zd5 van dezelfde zaak1 die niet uit elk&] kunn5 vall5 ma> altd b elka> zn als subject en object1 als beeld en teg5beeld1 als idea en res4 ,voor de on/]felkheid 0 er 9 zn /elsel ge5 plaats1 en h _h er ook ge5 behoefte aan1 want quamvis nesciremus1 m5tem no/ram aet]nam esse1 pietatem et religionem et absolute omnia1 quae ad animositatem et g5]ositatem ref]ri o/5dimus 9 qu>ta p>te1 prima hab]emus1 ,e?4 ,v #da4 ,de wsbege]te d] a*tti5de eeuw 0 e*t] ,sp9oza niet g5eg52 z droeg e5 dei/is* k>akt]1 v]g5oegde zi* met de trilogie van ,god1 deugd en on/]felkheid en a*tte van deze drie de laat/e nog de mee/e4 ,op voorgang van ,leibniz1 ,wolf1 ,m5delssohn e4 a4 w]d h>e wa>heid met all]lei metaphysis*e1 !ologis*e1 kosmis*e1 moreele en hi/oris*e bewz5 betoogd en met s5tim5teele bes*\w+5 ov] e5 zalig h]k5n5 en w$]zi5 aan g5e zde des grafs aang$rong51 litt4 b ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #hbd4 ,de uitspraak van d5 di*t] 9 ,ps4 #gc3be w]d na> het woord van ,/rauss omgezet 9 deze &]e3 w5n i* nur me9 ,i* 9 ,si*]keit habe1 s frage i* ni*ts na* ,gott und ,welt4 ,aan die zek]heid w]d e*t] door ,kant e5 e9de gemaakt1 doordat h de ong5oegzaamheid aantoonde van alle bewz51 voor de on/]felkheid d] ziel aangevo]d1 en deze alle5 aannemelk a*tte als po/ulaat d] practis*e r$e4 ,s*lei]ma*] /elde teg5ov] de egoi/is*e w5s*5 van het rationalisme zn woord3 w] ni*t gel]nt hat1 mehr zu se9 als er selb/1 d] v]li]t w5ig1 w5n er si* selb/ v]li]t1 en k5de ge5 &]e en hoog]e on/]felkheid1 dan om mitt5 9 d] ,endli*keit e9s zu w]d5 mit dem ,un5dli*5 und ewig zu se9 9 j$em ,aug5blick1 ,r$5 b] die ,religion ,,ii1 cf4 ,*r4 ,gl4 #aeh1 #a4 ,en de ideali/is*e philosophie van ,fi*te1 ,s*ell+1 ,hegel1 liet voor de on/]felkheid d] ziel 9 't geheel ge5 plaats ov]1 al a>zelde z1 om op dit punt ha> intieme g$a*te op5 uit te sprek54 ,het boek van ,fr4 ,ri*t]1 ,die ,lehre ,von ,d5 ,letzt5 ,d+5 #ahcc1 bra*t e*t] de consequ5tie van ,hegels /elsel aan het li*t en ba&e1 9 we]wil van vel] teg5spraak1 d5 weg tot het mat]ialisme1 dat re$s luide door ,feu]ba* gepr$ikt en lat] door ,vogt1 ,moles*ott1 ,b*n]1 ,hckel e4 a4 met zoog5aamd natuurwet5s*appelke argum5t5 ge/eund w]d4 ,op de philosophie hebb5 deze r$5e]+5 zooveel indruk gemaakt1 dat z de on/]felkheid d] ziel geheel prs geeft1 ,/rauss1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #gch4 ,id4 ,d] alte und d] neue ,glaube #abc f4 ,s*op5hau]1 ,die ,welt u4 s4 w4 ,i #ccj4 ,h>tmann1 ,religionsphilos4 ,,ii #bcb1 ( hoog/5s h>e mogelkheid betoogt en sle*ts van e5e hope d] on/]felkheid spreekt1 ,hoek/ra1 ,de hoop d] on/]felkheid #ahfg4 ,rauw5h(f1 ,wsbeg4 v4 d4 godsd4 #haa4 ,ook !olog5 he*t5 dikw]f aan de bewz5 voor de on/]felkheid d] ziel sle*ts g]+e ( 9 het geheel ge5 wa>de1 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bie4 ,runze 9 ,h]zog #af1 #baa f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #dcg f4 ,ma> teg5ov] h5 /aan nog altd vele mann5 van naam1 die alle ( sommige ( al?ans e5 enkel van de bewz5 /]k g5oeg a*t51 om da>op e5 va/ gelo( aan de on/]felkheid d] ziel te b\w51 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 #ieb-igb4 ,fi*te1 ,die ,idee d] ,p]snl4 u4 d4 indiv4 ,=tdau] #ahcd4 ,id4 ,die ,seel5=tdau] u4 die ,welt/ellung des ,m5s*5 #ahfg4 ,gs*el1 ,von d5 ,beweis5 fr die ,un/]bl4 d] m5s*l4 ,seele #ahce4 ,art4 ,un/]bli*keit 9 ,h]zog#a en #b4 ,kahnis1 ,dogm4 ,,ii #dhe f4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #iaf f4 ,lu?>dt1 ,komp4 d4 ,dogm4 #ge4 ,w4 ,s*midt1 ,*ri/l4 ,dogm4 #dib f4 ,do$es1 ,le] v4 ,god #bdh4 ,oo/]zee1 ,dogm4 #fh enz4 #b4 ,de bewz5 voor de on/]felkheid d] ziel1 aan hi/orie en r$e ontle5d1 gev5 ge5 afdo5de zek]heid ma> zn to* niet van belang ontbloot4 ,9 de e]/e plaats is het al van beteek5is1 dat het gelo( aan de on/]felkheid b alle volk51 op i$]5 trap van ontwikkel+ voorkomt4 ,de cons5sus g5tium is hi] ev5 /]k als b het gelo( aan ,god1 ,cic4 ,tusc4 ,i #c4 ,de v]s*ill5de ov]weg+51 wa>uit m5 het gelo( aan de on/]felkheid afgeleid heeft1 zooals bv4 uit de vrees voor d5 dood en d5 dor/ na> het lev51 de erv>+5 van droom en extase1 het raadsel van d5 dood en de onmogelkheid1 om zi* e5e absolute v]nietig+ van het d5k5d wez5 des m5s*5 voor te /ell51 de vrees voor /raf en de hoop op beloon+1 cf4 ,h]zog #af1 #bjf-baa1 kunn5 het gelo( aan de on/]felkheid wel apo/]iori /eun5 en beve/ig51 ma> z gev5 ge5 bevr$ig5de v]kl>+ van zn ont/aan4 ,ook wa> d]gelke ov]weg+5 ontbrek5 ( wa>deloos word5 gea*t1 komt to* het gelo( aan de on/]felkheid voor4 ,de w5s*1 om voort te be/aan1 is dikw]f b vele m5s*5 zwakk] dan die1 dat met d5 dood aan het be/aan e5 e9de kwame4 ,de hoop op beloon+ v]kla>t het gelo( niet b h51 die alle zelfzu*t afge/orv5 zn en 9 de geme5s*ap met ,god de hoog/e zaligheid hebb5 gevond54 ,de g$a*te aan v]geld+ is vreemd aan de voor/ell+5 van het voortbe/aan als e5 s*aduwa*tig s*imm5lev54 ,het raadsel van d5 dood doet niet1 dan b hooge uitzond]+1 tot de on/]felkheid van di]5 en plant5 besluit54 ,en de erv>+5 van droom en extase doov5 het besef niet uit van het wez5lk ond]s*eid1 dat tuss*5 deze v]s*nsel5 en het /]v5 be/aat4 ,veele] hebb5 w b dit gelo( aan de on/]felkheid d] ziel ev5als b dat aan het be/aan van ,god met e5e ov]tuig+ te do51 die niet uit nad5k5 en r$5e]+ v]kreg5 is ma> aan alle reflectie voorafgaat en spontaan uit de m5s*elke natuur opkomt4 ,het is vanzelf sprek5d en natuurlk en wordt ov]al aangetr(f51 wa> ge5 wsge]ige twfel+5 het ond]mnd hebb54 ,met het bewu/zn van het eig51 zelf/&ig1 individueel be/aan ontwaakt ook dat van d5 p]soonlk5 voortduur4 ,het zelfbewu/zn1 niet het afgetrokk5 zelfbewu/zn1 wa>van de psy*ologie h&elt1 ma> het zelfbewu/zn van d5 m5s* als p]soonlk1 zelf/&ig1 r$elk1 z$elk1 godsdi5/ig wez5 sluit ov]al en altd het gelo( aan de on/]felkheid 91 dat da>om ook ge5 bloote w5s* ( bege]te1 ge5 conclusie uit praemiss5 is1 ma> e5 ma*tig1 onuitroeiba>1 teg5 alle r$5e]+ en be/rd+ zi* h&hav5d getuig5is d] m5s*elke natuur zelve4 ,en de zoog5aamde bewz5 voor de on/]felkheid zn niets &]s dan v]s*ill5de pog+51 welke dit gelo( 9 d5 weg d] r$5e]+ aanw5dt1 om zi* d5k5de e5ig]mate rek5s*ap van zi*zelf te gev51 zond] dat het da>van ooit 9 w]kelkheid afhangt ( zi*zelf afhankelk maakt4 ,da>9 ligt hun kra*t en tegelk]td hun zwakheid2 getuig5iss5 zn het van1 ge5 grond5 voor het gelo(2 het wet5 blft v]re a*t] het geloov5 t]ug4 ,het ontologis* bews1 dat uit de idee d] on/]felkheid tot h>e wa>heid besluit1 ov]brugt1 ev5m9 als het ontologis* bews voor het be/aan van ,god1 deel ,,ii #ec1 de klove1 die het d5k5 s*eidt van het zn4 ,het =mule]t alle5 het besef1 dat het gelo( aan on/]felkheid b d5 m5s* ge5 willekeur ( toeval is1 ma> met zne natuur is gegev5 en 9 z$elk5 z9 voor hem noodzakelk is4 ,de m5s* ontle5t de idee d] on/]felkheid niet aan de w]eld om h5 he51 want deze pr$ikt hem niets dan v]gankelkheid en dood2 ma> z wordt hem opg$rong5 door zn eig5 natuur4 ,gelk ,god zi* niet onbetuigd laat ma> tot ons spreekt uit al de w]k5 zn] h&51 zoo dr+t zi* aan d5 m5s* uit zn eig5 wez5 de ov]tuig+ op1 dat h niet v]gaat als de di]5 des velds4 ,en dat beoogt het ontologis* bews aan te toon52 het ov]s*rdt de gr5s van het d5k5 tot het zn niet1 ma> het geeft uit+ aan de algeme5heid1 de noodzakelkheid en de aprioriteit van het on/]felkheidsgelo(4 ,e5 /ap v]d] gaat het metaphysis* bews1 dat uit de natuur d] ziel tot h>e on/]felkheid conclude]t4 ,het kan dit e*t] do5 en doet het op v]s*ill5de wz54 ,m5 kan er op wz51 dat de ziel als pr9cipe des lev5s en met het lev5 id5tis*1 onaanta/ba> is voor d5 dood2 ( dat z blk5s de e5heid van het zelfbewu/zn1 e5e ondeelb>e1 e5v\dige e5heid vormt1 alle sam5/ell+ mi/ en da>om voor ge5 ontb9d+ vatba> is2 ( dat z1 ond] alle wissel+5 van de /( en alle v]&]+5 van het li*aam1 w$]om blk5s het zelfbewu/zn /e$s met zi*zelf id5tis* blft en dus e5 van het li*aam onafhankelk1 zelf/&ig be/aan en lev5 g5iet2 en langs deze v]s*ill5de weg5 kan m5 dan tra*t5 te kom5 tot het besluit1 dat de ziel on/]felk is4 ,ma> er zn teg5 dit argum5t ze] ern/ige bezw>5 +ebra*t4 ,al is de ziel ook e5 actief1 lev5d pr9cipe1 z is to* nooit met het lev5 zelf id5tis*4 ,god alle5 is het lev5 zelf2 ,h alle5 is on/]felk1 #a ,tim4 #f3af4 ,indi5 de ziel blft voortbe/aan1 kan dat alle5 ges*i$5 door ,gods alomteg5woordige en alma*tige kra*t4 ,de ziel is e5 s*epsel1 en dus bep]kt1 e9dig1 relatief1 nooit van alle passiviteit en sam5/ell+1 van alle v]&]+ en wissel+ volkom5 vr4 ,tr\w5s1 w zi5 het voor onze oog51 dat z v]&]t1 to5eemt ( afneemt 9 k5nis en kra*t1 afhankelk is van het li*aam en all]lei invlo$5 ond]gaat4 ,en de subjectieve e5heid en id5titeit van het ik bew/ vol/rekt niet de objectieve e5heid en e5v\digheid d] ziel ( z\1 indi5 z deze bewees1 ook de on/]felkheid van plant5 ( al?ans van di]5 bewz51 gelk deze dan ook consequ5t door ,leibniz1 ,bonnet1 ,bild]dk e4 a4 aang5om5 w]d4 ,ma> teg5ov] deze b$5k+5 /aat het onw$]sprekelk feit1 dat het lev5 uit me*anis*e /(wissel+ niet is te v]kl>5 en op e5 eig5 pr9cipe t]ugw/4 ,omne vivum ex vivo is nog h$5 t5 dage het laat/e woord d] wet5s*ap4 ,en wat van het lev5 9 het algeme5 geldt1 geldt 9 nog /]k]e mate van het bewu/e lev52 de primitief/e gewa>word+ is re$s door e5e ondempb>e klove van elke z5uwtrill+ ges*eid54 ,w tr$5 da>m$e e5e gans* nieuwe1 hoog]e w]eld 91 die wez5lk v]s*ilt van die d] z9nelke1 ta/b>e1 weeg- en meetb>e d+54 ,dat het lev5 en zoo ook het bewu/e lev5 aan de z9nelke w]eld gebond5 en met ha> t5 nauw/e v]e5igd is1 0 re$s lang bek5d en is wa>lk ge5 ontdekk+ d] nieuw]e wet5s*ap te noem54 ,ma> dat het 9 de z9nelke w]eld zn oorzaak heeft1 is wel m5igmaal bewe]d ma> tot dusv] door niem& bewez54 ,het metaphysis* bews beh\dt zne wa>de1 voorzoov] het uit de eig5soortige psy*is*e v]s*nsel5 tot e5 van de /( ond]s*eid51 zelf/&ig1 gee/elk pr9cipe besluit4 ,to* blft dan nog altd het bezwa> be/aan1 dat op dezelfde wze b plant5 ( al?ans b di]5 g]$5e]d en geconclude]d word5 kan1 en dat hunne on/]felkheid to* niet aannemelk is4 ,da>om moet aan het metaphysis* v]volg5s het an?ropologis* bews word5 toegevoegd1 dat uit het eig5a>dige van het psy*is* lev5 van d5 m5s* tot e5 van di]5 en plant5 ond]s*eid5 gee/elk be/aan besluit4 ,de ziel van het di]1 (s*oon ook e5v\dig en zelf/&ig teg5ov] de wissel+ d] /(1 is op het z9nelke g]i*t2 z is bep]kt b9n5 het e9dige2 z leeft 9 het teg5woordige2 z is zoo gebond5 aan het li*aam1 dat z da>buit5 niet kan be/aan4 ,ma> de m5s* heeft niet alle5 gewa>word+ en wa>nem+1 ma> ook v]/& en r$e2 door het d5k5 gaat h bov5 de z9nelke1 /(felke1 e9dige w]eld uit2 h v]heft zi* tot het ideale1 het logis*e1 tot het w>e1 go$e en s*oone1 dat met de oog5 niet gezi5 en de h&5 niet geta/ word5 kan2 h zoekt e5 duurzaam1 eeuwig geluk1 e5 hoog/e go$1 dat deze w]eld hem niet s*5k5 kan1 en is door dit alles burg] en inwon] van e5 &]1 hoog] rk dan dat d] natuur4 ,het r$elk1 z$elk1 godsdi5/ig bewu/zn van d5 m5s* duidt op e5 psy*is* be/aan1 dat bov5 de zi5lke w]eld uitgaat2 wat kra*t5s zne natuur het eeuwige zoekt1 moet voor de eeuwigheid be/emd zn4 ,da>b komt nog het moreele en het v]geld+sbews1 dat de di%>monie aantoont1 die er 9 dit lev5 tuss*5 e?os en physis be/aat1 en da>uit tot e5 &] lev5 besluit1 wa>9 beide v]zo5d zn4 ,m5 br5ge hi]teg5 niet 91 dat dit bews op egoisme b]u/ en dat de deugd ha> loon en de zonde ha> /raf 9 zi*zelve draagt1 ,sp9oza1 ,e?4 ,v #da4 #db4 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #gjf f4 ,want dit wi/5 de vrom5 van alle eeuw5 wel1 dat ,god om zi*zelf g$i5d word5 moe/ en niet om e5ig loon1 cf4 ook ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #bf4 #af1 #b4 ,ma> desniettem9 hield5 z /a&e dat z1 indi5 z alle5 9 dit lev5 op ,*ri/us w>5 hop5de1 de ell5dig/e van alle m5s*5 z\d5 zn1 #a ,cor4 #ae3ag1 #ai1 #cj1 #cb4 ,want er is hi] vol/rekt niet de bevr$ig+ van e5 zelfzu*tig v]lang5 9 het spel1 ma> er is hi]m$e niet m9d] gemoeid dan de he]s*app en de triumf van het re*t4 ,de vraag1 die aan het moreele bews t5 grondslag ligt1 is deze3 zal aan het e9de het go$e ( het kwade1 ,god ( ,satan1 ,*ri/us ( ,anti*ri/ het w9n58 ,de hi/orie geeft da>op ge5 afdo5d antwoord4 ,van het /&punt van het ,diesseits is er ge5 bevr$ig5de v]kl>+ d] w]eld mogelk2 dan is er ma> al te veel grond voor pessimi/is*e v]twfel+4 ,en da>om eis*t het re*tsgevoel1 hetwelk de re*tva>dige ,god zelf diep 9 des m5s*5 h>t heeft geplant1 dat er re*t%]/el kome aan het e9de d] dag51 dat er h>monie z tuss*5 deugd en geluk1 tuss*5 zonde en /raf1 dat de wa>heid het eeuwiglk w9ne van de leug5 en het li*t van de dui/]nis4 ,al is t]e*t gezegd1 dat le nant fut t\j\rs l'horizon des mauvaises consci5ces1 zelfs z1 die van e5 lev5 na dit lev5 niets go$s te hop5 hebb51 word5 door hun re*tsbesef van de noodzakelkheid van dit re*t%]/el ov]tuigd4 ,indi5 het re*t niet zegepraalt aan het e9de1 dan is er ge5 re*t4 ,en indi5 ,god t5 slotte niet blkt1 de ov]w9na> van ,satan te zn1 is het lev5 de moeite van het lev5 niet wa>d4 ,niet e5 egoi/is*e w5s*1 ma> e5 diep re*tsgevoel1 de dor/ na> h>monie1 v]lang5 na> de volkom5e v]he]lk+ ,gods1 9 wi5 heiligheid en zaligheid n zn1 komt 9 het moreele bews tot uit+4 ,zelfs de kun/ pr(ete]t van zulk e5e toekom/1 als z het ideaal 9 zi*tb>e ge/alte ons voor/elt4 ,al deze bewz51 en nog me] die1 welke aan 's m5s*5 volmak+svatba>heid1 aan zne z$elke p]soonlkheid1 aan de vele onbewoonde /]r51 aan de spiriti/is*e v]s*n+5 enz4 word5 ontle5d1 zn ge5 bewz5 9 di5 z91 dat z alle teg5spraak tot zwg5 br5g51 ma> z zn to* getuig5iss5 en a&uid+51 dat het on/]felkheidsgelo( gans* natuurlk en spontaan uit de m5s*elke natuur zelve opkomt4 ,wie het ontk5t en be/rdt1 doet zne eig5e natuur geweld aan4 ,d] ,g$anke an die ,un/]bli*keit i/ s*on d] er/e ,akt d] ,un/]bli*keit1 ,von ,ba] b ,splittg]b]1 ,tod1 ,=tleb5 und ,auf]/ehung #ahgi ,s4 #ic4 #c4 ,hoeveel wa>de deze indicaties ook hebb5 mog51 welke natuur en ges*i$5is ons bi$5 voor het gelo( aan de on/]felkheid d] ziel1 de ,s*rift neemt t5 opzi*te van deze le] e5 /&punt 91 dat b de e]/e k5nisnem+ niet &]s dan bevreemd5 kan4 ,de on/]felkheid d] ziel s*nt van de groot/e beteek5is te zn voor godsdi5/ en lev52 en de ,s*rift maakt er nooit met ev5 zoovele woord5 gewag van2 z kondigt ha> nooit als e5 ,goddelke op5b>+ af en /elt ha> n]g5s op d5 voorgrond2 en nog veel m9d] /elt z ooit e5ige pog+ 9 het w]k1 om h>e wa>heid te betoog5 ( deze teg5ov] h>e teg5sprek]s te h&hav54 ,het is da>om te v]kl>51 dat er vroeg] en lat] vel5 bewe]d hebb51 dat de le] van de on/]felkheid d] ziel 9 het ,oude ,te/am5t1 ( al?ans 9 de oud/e boek5 da>van 9 het geheel niet voortkwam en e]/ van buit5 af ond] ,israel +evo]d w]d1 cf4 ,oehl]1 ,un/]bli*keit 9 ,h]zog #ba1 #dji f4 ,himpel1 ,die ,un/]bli*keitslehre d] ,a4 ,t4 #aheg4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*atologie1 ,freib4 #ahij ,s4 #ag4 ,ma> langzam]h& is m5 hi]van to* t]uggeke]d1 en teg5woordig erk5t m5 algeme51 dat ,israel ev5als alle volk5 wel t]dege aan e5 voortbe/aan na d5 dood heeft gelo(d4 ,zelfs hebb5 ,/ade1 ,ges*4 des ,volkes ,israel ,i #chg-dbg en ,ueb] die altt4 ,vor/ellung5 vom ,zu/&e na* dem ,tode #ahgg1 voorts ,oort1 ,de dood5v]e]+ b de ,israeliet51 ,!ol4 ,tds*r4 #ahha bl4 #ceh-cfc en vooral ,fr4 ,s*wally1 ,das ,leb5 na* dem ,tode na* d5 ,vor/ellung5 des alt5 ,israel u4 s4 w4 ,giess5 #ahib tra*t5 te betoog51 dat oudtds ond] ,israel ev5als b de &]e volk5 de dood5 v]e]d w]d51 en dus ongetwfeld g$a*t w]d5 te be/aan4 ,de bewz5 da>voor ontle5d5 z aan het b e5 /]fgeval gebruikelke ritueel1 zooals het ins*eur5 van kle$]5 en drag5 van r\wgewaad1 het b$ekk5 van gelaat en ho(d1 het aflegg5 van si]ad51 bzond]e ha>dra*t en zelfv]m9k+1 het w]p5 met /( en as*1 het nietwass*5 en zalv51 het va/5 en maaltd h\d51 het aanheff5 van klaagzang5 en het br5g5 van (f]s1 al welke gebruik5 niet &]s dan uit vroeg]e dood5v]e]+ v]kla>ba> z\d5 zn4 ,ma> ,s*wally t4 a4 p4 #ge moet zelf erk5n51 dass 9 d] ,zeit1 als ,israel 9 die ,ges*i*te e9tritt1 die animi/is*e ,naturreligion im ,pr9cip b]eits b]wund5 i/4 ,en teg5 zne afleid+ van de r\wgebruik5 uit e5 oorspronkelk animisme1 heeft ,joh4 ,frey1 ,tod1 ,seel5glaube und ,seel5kult im alt5 ,israel1 ,leipzig #ahih1 zulke ern/ige bezw>5 9 het midd5 gebra*t1 dat de hypo!se van oorspronkelk5 dood5cultus b ,israel e]/ door &]e en nieuwe bewz5 aannemelk kan word5 gemaakt4 ,to* is het duidelk1 dat er 9 ,israel e5 groot ond]s*eid 0 tuss*5 d5 volksgodsdi5/1 die all]lei bgeloovige en afgodis*e be/&deel5 bevatte1 en d5 di5/ van ,ihvh1 die door ,mozes en zne volgel+5 voorge/aan w]d4 ,het ,jahvisme heeft di5 volksgodsdi5/ e5sdeels teg5ge/aan1 v]bod5 en uitg]oeid1 ma> heeft &]zds ook v]s*ill5de godsdi5/ige voor/ell+5 en gebruik51 die op zi*zelf niet v]ke]d w>51 /il lat5 be/aan ( ov]g5om5 en gesanctione]d1 cf4 ,wildebo]1 ,jahv$i5/ en volksreligie 9 ,israel #ahih4 ,b zne op5b>+ aan ,israel heeft ,god zi* aangeslot5 b de hi/oris*e om/&igh$51 ond] welke het leefde2 de g5ade de$ de natuur niet t5iet ma> heeft ze v]nieuwd en geheiligd4 ,zoo is het ook gegaan met het volksgelo( aan het voortbe/aan na d5 dood4 ,re$s de gewoonte van het begrav5 en de groote beteek5is1 die da>aan gehe*t w]d1 is van dat gelo( e5 bews4 ,v]br&+ d] lk5 0 9 ,israel niet inheems*2 z _h alle5 plaats na voltrokk5 dood/raf1 ,g54 #ch3bd1 ,lev4 #bj3ad1 #ba3i1 ,jos4 #g3ae1 #be2 uit #a ,sam4 #ca3ab en ,am4 #f3aj laat zi* niets afleid51 wl de tek/ miss*i5 gecorrumpe]d is ( &]s sle*ts van op zi*zelf /a&e gevall5 b]i*t2 en #b ,*r4 #af3ad1 #ba3ai1 ,j]4 #cd3e h&el5 alle5 van het v]br&5 van welriek5de spec]en b het begrav54 ,begraf5is w]d e*t] op hoog5 prs ge/eld en wordt da>om telk5s 9 het ,o4 ,te/4 afzond]lk v]meld2 onbegrav5 te blv51 0 e5e groote s*&e1 #a ,sam4 #ag3dd1 #df1 #a ,kon4 #ad3aa1 #ac1 #af3d1 #b ,kon4 #i3aj1 ,ps4 #gi3c1 ,pr$4 #f3c1 ,jes4 #ad3ai1 #bj1 ,j]4 #g3cc1 #h3a1 #i3bb1 #af3f1 #be3cc1 ,eze*4 #bi3e4 ,e5 ge/orv5e behoort niet me] 9 het l& d] lev5d52 zn onbegrav5 lkt wekt afs*uw op2 het v]got5 blo$ roept om wraak1 ,g54 #d3aj1 #cg3bf1 ,job #af3ah1 ,jes4 #bf3ba1 ,eze*4 #bd3g1 wl het blo$ de zetel d] ziel is1 ,lev4 #ag3aa2 en da>om moet het ge/orv5e b$ekt1 v]borg51 aan het oog onttrokk5 word54 ,door d5 dood kom5 alle ziel5 9 het dood5rk1 9 d5 ,s*eol1 1 e5 woord1 dat van onzek]e afleid+ is en volg5s sommig5 komt van 1 vrag51 eis*51 ( ook invord]51 tot besliss+ br5g51 volg5s &]5 van 1 1 slap zn1 na> b5$5 hang51 z9k51 ,delitzs*1 ,neu] ,comm4 b] die ,g5esis #ddd4 ,atzb]g]1 ,*ri/l4 ,es*at4 #bd4 ,deze ,s*eol bev9dt zi* 9 de diepte d] a>de1 zoodat m5 er9 n$]daalt1 ,num4 #af3cj1 ,ps4 #cj3d1 #aj1 #ee3af1 ,jes4 #ch3ah1 behoort tot de ond]/e plaats5 d] a>de1 ,ps4 #fc3aj1 ,eze*4 #bf3bj1 #ca3ad1 #cb3ah1 ligt nog b5$5 de wat]5 en de grondve/5 d] b]g51 ,deut4 #cb3bb1 ,job #bf3e1 ,jes4 #ad3ae1 en wordt da>om me]mal5 door het attribuut 1 ond]/e1 v]/]kt1 ,deut4 #cb3bb1 ,ps4 #hf3ac1 #hh3g4 ,da>om /aat de ,s*eol ook met het graf ( d5 kuil1 ( 1 9 nauw v]b&2 beide zn niet id5tis*1 want ge/orv551 die niet begrav5 zn1 bev9d5 zi* to* 9 d5 ,s*eol1 ,g54 #cg3cc1 #ce1 ,num4 #af3cb2 ma> ev5als li*aam en ziel d5 n5 m5s* vorm5 en ook na d5 dood nog 9 e5ige w$]ke]ige relatie g$a*t word51 zoo zn graf en ,s*eol niet los van elk&] te d5k54 ,beide behoor5 tot de ond]/e plaats5 d] a>de1 word5 voorge/eld als de won+ d] dood51 en wissel5 met elk&] h]haaldelk af2 de ,s*eol is het ne groote graf1 dat alle grav5 d] ge/orv55 omvat2 het rk d] dood51 de ond]w]eld1 en da>om t5 onre*te 9 onze ,/at5v]tal+ dikw]f door hel ov]gezet4 ,de ,s*eol to* is de plaats1 wa> alle ge/orv55 zond] uitzond]+ saam kom51 #a ,kon4 #b3b1 ,job #c3acv41 #cj3bc1 ,ps4 #hi3di1 ,jes4 #ad3iv41 ,eze*4 #cb3ah1 ,hab4 #b3e1 en wa>uit t]ugke] niet dan alle5 door e5 wond] mogelk is1 #a ,kon4 #ag3bb1 #b ,kon4 #d3cd1 #ac3ba2 het dood5rk is als het w>e e5e /ad1 die van gegr5delde poort5 is voorzi51 ,ps4 #i3ad1 #ajg3ah1 ,job #ag3af 7tot de gr5dels d] ond]w]eld daalt mne hope af71 #ch3ag1 ,jes4 #ch3aj1 ,mt4 #af3ah1 en door ha> ma*t1 ,ps4 #di3af1 #hi3di1 ,hos4 #ac3ad1 alle m5s*5 als 9 e5 k]k] gevang5 h\dt1 ,jes4 #bd3bb4 ,de ,s*eol is e5 eeuwig huis1 ,pr$4 #ab3e2 de v&5 van ,israel1 die er 9 n$]ge/ort zn1 kunn5 niet w$]op/aan1 ,jes4 #bf3ad2 wie 9 het graf daalt1 komt niet w$] op1 ,job #g3i1 #aj1 #ad3g-ab1 #af3bb4 ,lnre*t /aat dit dood5rk da>om teg5 het l& d] lev5d5 ov]1 ,job #bh3ac1 ,spr4 #ae3bd1 ,eze*4 #bf3bj1 #cb3bcv4 ,wel word5 de ge/orv55 als be/a&e en lev5de g$a*t2 z word5 dikw]f zoo voorge/eld en bes*rev51 als z hi] op a>de zi* v]toond51 en word5 da>om ook door elk&] h]k5d1 en b de ontmoet+ ontro]d1 #a ,sam4 #ah3ad1 ,jes4 #ad3iv41 ,eze*4 #cb3ahv4 ,ook is er sprake van b9n5/e1 diep na> b9n5 geleg5 kam]5 9 d5 ,s*eol1 ,spr4 #g3bg1 ,eze*4 #cb3bc1 en be/aat er 9 zoov] ond] de ge/orv55 ond]s*eid1 als elk tot zne vad]51 ,g54 #ae3ae1 ,ri*t4 #b3aj1 ( tot zn volk1 ,g54 #be3h1 #ag1 #ce3bi1 #di3bi v]zameld wordt1 en de onbesn$55 b elk&] word5 gelegd1 ,eze*4 #cb3ai4 ,ma> ov]ig5s wordt de ,s*eol altd van zne negatieve zde1 9 teg5/ell+ met de a>de als het l& d] lev5d51 bes*rev54 ,h is het gebi$ d] dui/]nis en d] doodss*aduw1 ,job #aj3ba1 #bb1 ,ps4 #hh3ac1 #adc3c1 de plaats des v]d]fs1 ja het v]d]f zelf1 1 ,job #bf3f1 #bh3bb1 #ca3ab1 ,ps4 #hh3ab1 ,spr4 #bg3bj1 zond] ord5+51 d4 i4 zond] va/e omtrekk5 en kl>e ond]s*eid+51 ,job #aj3bb1 e5 l& d] ru/1 d] /ilte1 d] v]getelheid1 ,job #c3ac1 #ag1 #ah1 ,ps4 #aae3ag1 wa> ,god en m5s*5 niet me] te zi5 zn1 ,jes4 #ch3aa1 ,god niet me] geprez5 en g$ankt1 ,ps4 #f3f1 #aae3ag1 zne deugd5 niet me] v]kondigd1 ,ps4 #hh3f1 #ab1 #ac1 ,jes4 #ch3ah1 #ai1 en zne wond]5 niet me] aans*\wd word51 ,ps4 #hh3aa1 #ac1 wa> de dood5 niet met al wet51 ge5 w]k me] do51 ge5 b]ek5+ me] mak51 ge5 w%eid en wet5s*ap me] bezitt5 en hoeg5aamd ge5 deel me] hebb5 aan al wat ond] de zon ges*i$t1 ,pr$4 #i3e1 #f1 #aj4 ,z zn 1 van het adjectief 1 slap1 ,job #bf3e1 ,spr4 #b3ah1 #i3ah1 #ba3f1 ,ps4 #hh3aa1 ,jes4 #ad3i1 v]zwakt1 ,jes4 #ad3aj1 zond] kra*t1 ,ps4 #hh3e4 ,heel deze voor/ell+ van d5 ,s*eol is gevormd van uit het /&punt van dit a>ds*e be/aan1 en geldt sle*ts 9 teg5/ell+ met d5 rkdom van lev51 welk5 de m5s* hi] op a>de g5iet4 ,dan is het /]v5 ind]daad e5e v]brek+ van alle a>ds*e b&51 e5 dood-zn voor het rke lev5 op a>de1 e5 ru/51 e5 slap51 e5 /il-zn1 e5 niet-zn 9 betrekk+ tot de d+5 aan deze zde des grafs4 ,de toe/& 9 d5 ,s*eol is ge5 v]nietig+ van het be/aan1 ma> to* e5e vreeselke lev5sv]m9d]+1 e5e b]oov+ van al wat 9 dit lev5 de vreugde des lev5s uitmaakt4 ,voor e5e bes*\w+1 die alle5 het li*aam /]v5 laat en zi* troo/ met de on/]felkheid d] ziel1 is 9 het ,o4 ,te/4 ge5 plaats4 ,de gans*e m5s* /]ft1 als b d5 dood de gee/1 ,ps4 #adf3d1 ,pr$4 #ab3g1 ( de ziel1 ,g54 #ce3ah1 #b ,sam4 #a3i1 #a ,kon4 #ag3ba1 ,jon4 #d3c1 uit d5 m5s* uitgaat4 ,niet alle5 zn li*aam ma> ook zne ziel v]ke]t 9 d5 /aat des doods en behoort d] ond]w]eld toe2 da>om kan er ook van e5 /]v5 d] ziel gesprok5 word51 ,g54 #cg3ba1 ,num4 #bc3aj1 ,deut4 #bb3bj1 ,ri*t4 #af3cj1 ,job #cf3ad1 ,ps4 #gh3ej1 en van v]ontre9ig+ door aanrak+ van de ziel van e5 doode1 d4 i4 van e5 lk1 ,lev4 #ai3bh1 #ba3aa1 #bb3d1 ,num4 #e3b1 #f3f1 #i3f1 #g1 #aj1 ,deut4 #ad3a1 ,hagg4 #b3ac4 ,gelk de gans*e m5s* 9 d5 weg d] gehoorzaamheid voor het lev5 be/emd 01 zoo v]valt h ook door zne ov]tr$+ geheel1 na> ziel en li*aam beide1 aan d5 dood1 ,g54 #b3ag4 ,deze g$a*te moe/ diep +epr5t word5 9 het bewu/zn d] m5s*heid2 en het w]d ook 9 de oudheid door alle volk5 beseft1 dat de dood e5e /raf is1 dat h iets onnatuurlks is1 met het wez5 en de be/emm+ des m5s*5 9 /rd4 ,de op5b>+1 welke ,god aan ,israel gaf1 sluit zi* da>b dan ook aan2 z laat ha> be/aan en neemt ha> ov]1 gelk z zoovele gebruik5 en c]emonin ov]neemt 7(f]&e1 prie/]s*ap1 besnd5is enz472 alle5 re9igt z ha> van de onre9e elem5t51 die er zi* b de volk5 all5gs m$e v]bond5 hadd51 zooals de zelfv]m9k+1 ,lev4 #ai3bh1 #ba3e1 ,deut4 #ad3a en het dood5 vrag51 ,lev4 #ai3ca1 #bj3f1 #bg1 ,deut4 #ah3aj1 #aa4 ,ma> de op5b>+ doet nog iets &]s en me]4 ,z h&haaft en v]/]kt niet alle5 de teg5/ell+1 die er tuss*5 het lev5 en d5 dood be/aat1 ma> z br5gt 9 dit lev5 zelf e5e nog s*]p]e teg5/ell+ aan4 ,dit lev5 to* is het w>e lev5 niet1 omdat het e5 zondig1 onre91 door ld5 gekweld en voor d5 dood be/emd lev5 is4 ,het wordt e]/ lev5 9 w>5 z9 en krgt e]/ e5 wez5lk5 lev5s9h\d door d5 di5/ van ,ihvh en 9 de geme5s*ap met ,god4 ,geheel 9 ov]e5/emm+ met de to5malige b$eel+ des g5adev]bonds en met de v]kiez+ van ,israel tot volk van ,god1 d5kt het ,o4 ,t4 het v]b& tuss*5 godsvru*t en lev5 zoo1 dat g5e 9 e5 lang lev5 op a>de ha> vru*t en ha> loon ontvangt1 ,ex4 #bj3ab1 ,deut4 #e3af1 #bi1 #f3b1 #aa3i1 #bb3g1 #cj3af1 #cb3dg enz4 ,9 de algeme5 bek5de1 natuurlke teg5/ell+ van lev5 en dood weeft zi* e5e &]e1 z$elke1 gee/elke teg5/ell+ 91 die n4l4 tuss*5 e5 lev5 9 d5 di5/ d] zonde en e5 lev5 9 de vreeze des ,he]54 ,aan het kwade is de dood1 aan het go$e is het lev5 v]bond54 ,deut4 #cj3ae4 ,z1 die met geweld de wsge]ige le] van de on/]felkheid d] ziel 9 het ,oude ,te/am5t hebb5 will5 v9d51 hebb5 de op5b>+ ,gods aan ,israel niet v]/aan en ,we/]s*e1 rationali/is*e ideen +elegd 9 de religie van het ,oo/]s*e volk4 ,veelme] na> wa>heid zegt ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #fbf3 0 man (t fr e9e ,s*w*e d] prophetis*5 ,jahv]eligion ,israels gehalt5 hat 7n4l4 dat het ,j5seits er zoo g]+e plaats 9 bekle$t71 i/ 9 ,wahrheit ihre auszei*n5de ,/rke gewes52 d] leb5dige ,gott1 d] 9 ges*i*tli*5 ,?at5 si* (f5b>t1 hat ni*ts geme9 mit d5 ,s*att5 des ,s*eol4 ,de ,god van ,israel is niet e5 ,god d] dood5 ma> d] lev5d54 ,da>om ri*tte de v]wa*t+ van het vrome ,israel zi* s*i] uitsluit5d op de a>ds*e toekom/ des volks1 op de v]w]kelk+ van het ,godsrk4 ,de vraag na> de toekom/ van de individueele p]son5 9 d5 ,s*eol trad da>b geheel op d5 a*t]grond4 ,god1 volk en l& w>5 onlosmakelk met elk&] v]bond51 en de individun w>5 9 dat v]bond opg5om5 en w]d5 da>na> g]ek5d4 ,e]/ als ,israel na de ball+s*ap e5e godsdi5/ige geme5te wordt en de religie zi* individualise]t1 dan dr+t de vraag na> i$]s toekom/ig lot zi* op d5 voorgrond2 de gee/elke teg5/ell+1 welke de op5b>+ 9 de natuurlke +ewev5 _h1 w]kte door2 de ond]s*eid+ van re*tva>dig5 en goddelooz5 v]v+ hoe lang] hoe me] die van ,israel en de volk51 en zette zi* voort ook aan de ov]zde des grafs4 ,de gegev5s da>voor w>5 tr\w5s ook re$s 9 de op5b>+ van vroeg] td aanwezig4 ,de m5s*1 die ,god di5t1 blft lev51 ,g54 #b3ag2 aan de ond]h\d+ zn] gebod5 is het lev5 v]bond51 ,lev4 #ah3e1 ,deut4 #cj3bj2 zn woord is het lev51 ,deut4 #h3c1 #cb3dg4 ,9 de ,spreuk5 wordt ond] lev5 wel dikw]f l5gte van dag5 v]/aan1 #b3ah1 #c3af1 #aj3cj2 ma> opm]kelk is to*1 dat z dood en ,s*eol mee/al alle5 9 v]b& br5g5 met de goddelooz51 #b3ah1 #e3e1 #g3bg1 #i3ah1 en da>teg5 het lev5 s*i] uitsluit5d aan de re*tva>dig5 toek5n54 ,de w%eid1 de g]e*tigheid1 de vreeze des ,he]5 is de weg t5 lev51 #h3ce1 #cf1 #aa3ai1 #ab3bh1 #ac3ad1 #ad3bg1 #ai3bc2 de goddelooze wordt omge/oot51 als hem ongeluk treft1 ma> de re*tva>dige beh\dt ook 9 zn dood nog v]tr\w5 en troo/1 #ad3cb4 ,zalig is h1 die ,ihvh tot zn ,god heeft1 ,deut4 #cc3bi1 ,ps4 #a3a1 #b3ab1 #cb3a1 #b1 #cc3ab1 #cd3i enz41 ook 9 de zwa>/e teg5spo$51 ,ps4 #gc3be-bh1 ,hab4 #c3ag-ai2 da>5teg5 kom5 de goddelooz5 om en nem5 e5 e9de1 ook al g5iet5 z tdelk nog zooveel voorspo$1 ,ps4 #gc3ah-bj4 ,van dit /&punt uit v]wa*t5 de vrom5 niet alle5 bevrd+ van druk en teg5spo$ 9 d5 td1 ma> dr+5 z met het oog des gelo(s ook m5igmaal door tot de ov]zde des grafs en v]wa*t5 e5 zalig lev5 9 de geme5s*ap met ,god4 ,de plaats51 die hi]voor gewoonlk bgebra*t word51 ,g54 #di3ah1 ,job #ad3ac-ae1 #af3af-ba1 #ai3be-bg1 ,ps4 #af3i-aa1 #ag3ae1 #di3af1 #gc3bc-bf1 #aci3ah zn van onzek]e uitlegg+1 en slaan volg5s vel5 alle5 op tdelke r$d+ van d5 dood4 ,ma> al z\ dit ook het geval zn1 heel het ,oude ,te/am5t le]t1 dat ,god ,s*epp] is van hemel en a>de1 dat zne ma*t ge5 gr5z5 k5t en dat ,h ook vol/rekte he]s*app bezit ov] lev5 en dood4 ,het is ,god de ,he]e1 die d5 m5s* het lev5 heeft ges*onk51 ,g54 #a3bf1 #b3g1 en nog i$]5 m5s*1 gelk al wat be/aat1 s*ept en ond]h\dt1 ,job #cb3h1 #cc3d1 #cd3ad1 ,ps4 #ajd3bi1 ,pr$4 #ab3g4 ,h v]b9dt vrma*tig aan zne wet het lev5 en bepaalt op h>e ov]tr$+ d5 dood1 ,g54 #b3ag1 ,lev4 #ah3e1 ,deut4 #cj3bj1 #cb3dg4 ,h woont 9 d5 hemel ma> is ook met zn ,gee/ 9 d5 ,s*eol teg5woordig1 ,ps4 #aci3g1 #h4 ,s*eol en abaddon ligg5 naakt en op5 voor d5 ,he]e uitgebreid1 ev5als de h>t5 d] m5s*5k9d]51 ,job #bf3f1 #ch3ag1 ,spr4 #ae3aa4 ,de ,he]e doodt1 beh\dt 9 het lev5 en maakt lev5d1 doet 9 d5 ,s*eol n$]dal5 en da>uit w$] opkom51 ,deut4 #cb3ci1 #a ,sam4 #b3f1 #b ,kon4 #e3g4 ,h heeft uitweg5 voor d5 dood1 kan bevrd51 als de dood re$s dreigt1 ,ps4 #fh3ba1 ,jes4 #ch3e1 ,j]4 #ae3bj1 ,dan4 #c3bf1 enz41 kan ,h5o* en ,elia zond] d5 dood tot zi* nem51 ,g54 #e3bd1 #b ,kon4 #b3aa1 en ge/orv55 9 het lev5 t]ug do5 ke]51 #a ,kon4 #ag3bb1 #b ,kon4 #d3cd1 #ac3ba4 ,h kan d5 dood te niet do5 en door opwekk+ van de dood5 ov] di5s ma*t volkom5 triumfe]51 ,job #ad3ac-ae1 #ai3be-bg1 ,hos4 #f3b1 #ac3ad1 ,jes4 #be3h1 #bf3ai1 ,eze*4 #cg3aa1 #ab1 ,dan4 #ab3b4 ,cf4 ov] de on/]felkheid 9 het ,oude ,te/41 behalve ,oort1 ,s*wally1 ,frey1 ,/ade ook nog ,oehl]1 ,!ol4 des ,a4 ,t4 #gh4 #bde f4 en art4 ,un/]bl4 9 ,h]zog4 ,s*ultz1 ,altte/4 ,!ol4 #fig f4 ,s*m5d1 ,altt4 ,rel4 #aab f4 #dig f4 #ejd f4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*at4 #ahij ,s4 #ae f4 ,b]?olet1 ,die israel4 ,vor/ellung5 vom ,zu/&e na* dem ,tode1 ,freiburg #ahii4 ,mat!s1 ,r\w en dood5v]e]+ b de ,israel4 ,!ol4 ,tds*rift #aijj4 #d4 ,deze le] des ,oud5 ,te/am5ts g+ 9 de lat]e ,joods*e litt]atuur wel niet geheel v]lor51 ma> z w]d to* door all]lei ui!ems*e elem5t5 gewzigd en uitgebreid4 ,9 het algeme5 kom5 de ges*rift5 dez] categorie da>9 ov]e51 dat z d5 godsdi5/ me] individuali/is* opvatt51 ond] d5 invlo$ van de idee d] v]geld+ re$s t]/ond b d5 dood e5e voorloopige s*eid+ lat5 intr$5 tuss*5 re*tva>dig5 en goddelooz51 en van de v]s*ill5de plaats51 wa> dez5 zi* oph\d51 e5e me] uitgew]kte bes*rv+ gev54 ,to* zn z duidelk 9 twee groep51 e5e ,pale/ns*e en e5e ,alex&rns*e1 9 te deel54 ,de e]/g5oemde1 wa>toe vooral de apocriefe ges*rift5 van de ,makkaben1 ,b>u*1 #d ,ezra1 ,h5o*1 het ,te/am5t d] twaalf patri>*5 enz4 behoor51 s*rv5 aan d5 tuss*5toe/& sle*ts e5 voorloopig k>akt] toe4 ,wel nem5 ook z re$s vreemde be/&deel5 op en le]5 e5e zek]e s*eid+ tuss*5 re*tva>dig5 en goddelooz5 t]/ond b d5 dood4 ,de ,apocalypse van ,h5o* plaat/ d5 ,s*eol 9 het ,we/51 bes*rft hem als door /room5 doorsn$5 en omgev51 en ond]s*eidt er vi] afdeel+5 91 twee voor de go$5 en twee voor de booz51 #ag3e1 #f1 #bb3bv42 bov5di5 neemt z nog e5 p>ads aan1 dat hoog bov5 en aan de e9d5 d] a>de geleg5 is en t]/ond b hun /]v5 de v]blfplaats w]d van ,h5o* en ,elia1 #ab3a1 #hg3c1 #hi3eb en het ook word5 zal voor all51 die 9 hunne weg5 w&el51 #ga3af1 #ag4 ,ma> het zwa>tepunt ligt to* b al de s*rv]s dez] groep 9 de univ]seele es*atologie1 9 de kom/ van d5 ,messias en de opri*t+ van het ,godsrk aan het e9de d] dag54 ,tot zoolang word5 de ziel5 d] afge/orv55 9 d5 hades1 z het ook 9 v]s*ill5de afdeel+5 en 9 voorloopig ond]s*eid5 lot1 bewa>d als 9 1 promptu>ia anim>um1 ,apoc4 ,b>u* #ba3bc1 #d ,ezr4 #d3ce1 #e3cg2 ru/5de en slap5de wa*t5 z het laat/e oordeel af1 #d ,ezr4 #g3cb-ce4 ,apoc4 ,b>u* #ba3bd1 #bc3d1 #cj3b4 ,ma> de ges*rift5 van de twe$e groep1 zooals de ,spreuk5 van ,jezus ,sira*1 het boek d] ,w%eid1 ,philo1 ,flavius ,josephus enz41 legg5 jui/ op de individueele es*atologie nadruk en lat5 da>b de kom/ van d5 ,messias1 de op/&+1 het e9dg]i*t en het ,godsrk op a>de geheel 9 de s*aduw tr$5 ( sprek5 er zelfs met ge5 woord van4 ,ho(ddogma is de on/]felkheid d] ziel1 die volg5s ,philo praexi/5t 01 van wege ha> val tdelk 9 d5 k]k] van het li*aam w]d opgeslot5 en al na>mate van ha> g$rag na d5 dood 9 &]e li*am5 v]hui/1 ( 9 elk geval t]/ond na het /]v5 de def9itieve besliss+ van ha> lot ontvangt1 ,sir4 #a3ab1 #g3ag1 #ah3bd1 #da3ab1 ,w%4 #a3h1 #i1 #c3a-aj1 en na> d5 heilig5 hemel ( na> d5 donk]5 hades gaat1 ,josephus1 ,bell4 ,jud4 ,,iii #h1 #e4 ,t5 tde van ,*ri/us krui/5 da>om b het volk van ,israel all]lei es*atologis*e d5kbeeld5 doore54 ,de ,ph>isen gelo(d5 aan e5 voortbe/aan en e5e voorloopige v]geld+ na d5 dood1 ma> hield5 da>b va/ de v]wa*t+ van d5 ,messias1 van de op/&+ d] dood51 zoo niet van alle m5s*5 dan to* van de re*tva>dig51 en de opri*t+ van het ,godsrk op a>de4 ,de ,sadducen loo*5d5 de op/&+1 ,mt4 #bb3bc1 ,mk4 #ab3ah1 ,luk4 #bj3bg1 ,hd4 #bc3h1 en volg5s ,josephus1 ,bell4 ,jud4 ,,ii #h1 #ad4 ,ant4 ,,xviii #a1 #d ook de v]geld+ na d5 dood en de on/]felkheid4 ,de ,ess5]s nam51 volg5s ,josephus1 ,bell4 ,jud4 ,,ii #h1 #aa1 aan1 dat het li*aam /]felk ma> de ziel on/]felk 04 ,de ziel5 woond5 oorspronkelk 9 d5 fn/5 ae!r1 ma> w]d5 door z9lk5 lu/ bevang5 en 9 li*am5 geplaat/1 wa>uit z dan we] door d5 dood word5 bevrd4 ,de go$e ziel5 ontvang5 e5 zalig lev5 aan g5e zde van d5 oceaan 9 e5e plaats1 die door ge5 reg51 sneeuw ( hitte wordt geplaagd1 ma> de sle*te moet5 9 e5 dui/]1 k\d oord altddur5de pn5 ld54 ,cf4 ,grbl]1 ,die ,ansi*t5 b] ,un/]bl4 u4 ,auf]/4 9 d] jd4 ,lit4 d] beid5 letzt5 ,jahrh4 v4 ,*r41 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahgi ,s4 #fea-gjj4 ,wns*e1 ,die ,vor/4 v4 ,zu/&e na* dem ,tode na* ,apokr41 ,talmud u4 ,kir*5vt]n1 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol4 #ahhj ,s4 #cee-chc4 #dce-ebc4 ,web]1 ,sy/4 d] altsyn4 pal4 ,!ol4 #cbb f4 ,oehl] 9 ,h]zog #ba1 #dbd f4 ,runze 9 ,h]zog #af1 #aic4 ,atzb]g]1 ,*ri/l4 ,es*atol4 #if-aef4 ,s*wally1 ,das ,leb5 na* d4 ,tode #aca-aib4 ,op het voetspoor van wet en pr(et51 wdt het ,n4 ,te/4 veel me] a&a*t aan de algeme5e dan aan de bzond]e es*atologie4 ,to* is het onjui/1 zo[el om met ,episcopius1 ,op4 ,,ii #b p4 #dee1 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,vi #aj1 #d1 ,o]tel1 ,hades ,s4 #d-f1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #aei1 #b1 ,h(mann1 ,s*riftbeweis ,,iii #dfb te bew]51 dat de ,s*rift ov] d5 tuss*5toe/& zoo go$ als niets zegt ( al?ans ge5e voor ons geld5de le] bevat1 als om met ,kliefo?1 ,es*atologie #cg het er voor te h\d51 dat het ,n4 ,t4 da>ov] wa>s*nlk alles zegt1 wat erov] te zegg5 valt4 ,imm]s ontbreekt het niet aan uitsprak51 die ov] d5 tuss*5toe/& zooveel li*t v]spreid51 als ons 9 en voor dit lev5 van noode is4 ,/]k] nog dan het ,oude1 doet het ,n4 ,t4 uitkom51 dat de dood e5 gevolg en /raf d] zonde is1 ,kom4 #e3ab1 #f3bc1 #h3aj1 #a ,cor4 #ae3ba2 en die dood /rekt zi* tot alle m5s*5 uit1 #a ,cor4 #ae3bb1 ,hebr4 #i3bg2 sle*ts e5 enkele1 als ,h5o*1 is wegg5om51 opdat h d5 dood niet zi5 z\de1 ,hebr4 #aa3e2 en ook z1 die de p>\sie van ,*ri/us belev51 word5 ine5s v]&]d zond] tuss*5kom/ van d5 dood1 #a ,cor4 #ae3ea1 #a ,!ss4 #d3ad-ag1 cf4 ,joh4 #ba3bb1 #bc1 zoodat ,*ri/us oordeel5 zal niet alle5 de dood5 ma> ook de lev5d51 ,hd4 #aj3db1 #b ,tim4 #d3a1 #a ,petr4 #d3e4 ,ma> die dood is het e9de des m5s*5 niet2 de ziel kan niet g$ood word51 ,mt4 #aj3bh1 het li*aam wordt e5s w$] opgewekt1 ,joh4 #e3bh1 #bi1 ,hd4 #bc3f1 ,op4 #bj3ab1 #ac en de geloovig5 zn zelfs e5 eeuwig lev5 deela*tig1 dat niet /]v5 kan1 ,joh4 #c3cf1 #aa3be4 ,alle ge/orv55 bev9d5 zi* tot de op/&+ toe ook volg5s het ,n4 ,t4 9 d5 hades1 die het rk d] dood5 is4 ,9 ,mt4 #aa3bc geeft de te k5n51 dat het trots*e ,kap]naum t5 diep/e v]n$]d zal word54 ,9 ,mt4 #af3ah belo(t ,jezus aan zne geme5te1 dat de ov] ha> ge5 ma*t zull5 hebb51 dat de dood ov] ha> niet triumfe]5 zal4 ,volg5s ,luk4 #af3bc wordt de arme ,laz>us door de engel5 g$rag5 9 ,abrahams s*oot en komt de rke man t]/ond door d5 dood en de begraf5is 9 d5 hades2 wa>b het dan niet te bewz5 is1 dat hades re$s hetzelfde is als plaats d] pnig+1 wl deze e]/ aang$uid wordt door de nad]e bvoeg+3 4 ,ook ,jezus is1 zoolang ,h 9 d5 /aat des doods v]ke]de1 9 d5 hades gewee/1 ook al w]d ,h niet door hem geh\d51 ,hd4 #b3bg1 #ca2 ,h daalde imm]s n$] 1 ,ef4 #d3i4 ,en zoo zn alle ge/orv55 1 ,phil4 #b3aj2 niet alle5 de goddelooz5 ma> ook de geloovig5 bev9d5 zi* na d5 dood 9 d5 hades1 z zn 1 #a ,!ss4 #d3af1 cf4 #a ,cor4 #ae3ah1 #bc2 b de op/&+ gev5 de zee1 de dood en de hades al de dood5 we]1 die 9 h5 w>51 opdat z geoordeeld word5 na> hunne w]k51 ,op4 #bj3ac2 de hades volgt met en na d5 dood1 zoodat de dood altd e5e v]plaats+ 9 d5 hades teweegbr5gt1 ,op4 #f3h4 ,deze opvatt+1 dat ook de geloovig5 volg5s de ,s*rift van d5 dood tot de op/&+ toe 9 d5 hades zn1 wordt v]/]kt door de uitdrukk+ 1 ,mt4 #ag3i1 ,mk4 #f3ad1 ,luk4 #af3cj1 ,joh4 #bj3i enz41 1 ,ef4 #e3ad1 dat is1 niet uit d5 dood1 ma> uit de dood51 uit het rk d] afge/orv554 ,dit geme5s*appelk zi* bev9d5 9 d5 /aat des doods sluit e*t] niet uit1 dat het lot van geloovig5 en ongeloovig5 da> re$s ze] ond]s*eid5 is4 ,ook het ,o4 ,t4 sprak deze g$a*te al uit1 ma> veel kla>d] tre$t z ons 9 het ,n4 ,t4 tegemoet4 ,volg5s de gelk5is 9 ,luk4 #af wordt de arme ,laz>us door de engel5 g$rag5 9 ,abrahams s*oot1 wa>m$e te k5n5 gegev5 wordt1 dat ,laz>us 9 d5 hemel1 wa> imm]s de engel5 won51 9 de nabheid van en 9 de geme5s*ap met ,abraham de zaligheid g5iet1 cf4 ,mt4 #h3aa4 ,aan e5 zn] m$ekruisel+5 belo(t ,jezus1 dat h h$5 met ,hem 9 het p>ads zal zn1 ,luk4 #bc3dc4 ,het woord p>ads is van ,p]zis*5 oorsprong en duidt 9 het algeme5 e5 tu91 e5 lu/h( aan1 ,neh4 #b3h1 ,pr$4 #b3e1 ,hoogl4 #d3ac2 de ,,lxx bezigde het als v]tal+ van d5 h( 9 ,g54 #b3h-ae2 de ,jod5 gav5 er de plaats m$e te k5n51 wa> ,god aan de re*tva>dig5 na hun dood zne geme5s*ap s*5kt1 ,web]1 ,sy/4 d] alts4 pal4 ,!ol4 #ccj4 ,ongetwfeld is ook volg5s het ,n4 ,t4 het p>ads1 ev5als de s*oot ,abrahams1 9 d5 hemel te d5k52 kort nadat ,jezus aan d5 moord5a> belo(d _h1 dat h h$5 met ,hem 9 het p>ads z\ zn1 beval ,h zn gee/ 9 de h&5 zns ,vad]s1 ,luk4 #bc3df2 9 #b ,cor4 #ab3b1 #d wisselt het p>ads met d5 d]d5 hemel af2 9 ,op4 #b3g1 #ab3b duidt het de plaats aan1 wa> 9 de toekom/ ,god ond] zn volk won5 zal4 ,da>m$e 9 ov]e5/emm+ le]t het evangelie van ,johannes1 dat de geloovig51 die hi] op a>de re$s het beg9sel des eeuwig5 lev5s hebb5 en aan het g]i*t ,gods zn ontkom51 #c3ae-ba1 #e3bd1 e5e geme5s*ap met ,*ri/us deela*tig zn1 die no* door zn he5gaan1 #ab3cb1 #ad3bc1 no* door d5 dood1 #aa3be1 #bf wordt v]brok51 en e5s 9 e5 eeuwig be5zn voltooid wordt1 #f3ci1 #ad3c1 #ai1 #af3af1 #ag3bd4 ,/]v5de bidt ,/ephanus1 dat de ,he]e ,jezus zn5 gee/ b zi* 9 d5 hemel opneme1 ,hd4 #g3ei4 ,paulus weet1 dat de geloovige e5 lev5 deela*tig is1 hetwelk bov5 d5 dood v]hev5 is1 ,rom4 #h3aj1 en dat niets1 ook ge5 dood1 hem s*eid5 kan van de liefde ,gods 9 ,*ri/us1 #h3ch1 #ad3h1 #a ,!ss4 #e3aj2 (s*oon h nog e5 td lang 9 het vlees* moet blv5 om d] geme5t5 wil1 v]langt h to* ontbond5 te word5 en met ,*ri/us te zn1 ,phil4 #a3bc1 #b ,cor4 #e3h4 ,volg5s ,op4 #f3h1 #g3i1 bev9d5 zi* de ziel5 d] m>tel>5 b ,*ri/us ond] het voor d5 troon ,gods 9 d5 tempel des hemels /a&e br&(f]alta>1 cf4 #b3g1 #aj1 #ag1 #bf1 #c3d1 #e1 #ab1 #ca1 #h3c1 #i3ac1 #ad3ac1 #ae3b1 #af3ag1 en ook ,hebr4 #aa3aj1 #af1 #ab3bc4 ,en ev5als de geloovig5 re$s t]/ond na d5 dood b ,*ri/us 9 d5 hemel e5e voorloopige zaligheid g5iet51 zoo kom5 de ongeloovig51 zoodra z ge/orv5 zn1 9 e5e plaats d] pnig+4 ,de rke man 0 9 de pn1 to5 h 9 d5 hades zne oog5 ophief1 ,luk4 #af3bc4 ,de ongeloovig51 die ,*ri/us v]w]p51 blv5 ond] d5 toorn ,gods en zn re$s op a>de geoordeeld1 ,joh4 #c3ah1 #cf1 en hebb5 t]/ond na d5 dood met alle m5s*5 e5 oordeel te wa*t51 ,hebr4 #i3bg4 ,ma> to* is deze plaats d] pnig+ nog niet met de ( de id5tis*1 want de geh5na is de plaats van het onuitblusselke en eeuwige vuur1 dat d5 duivel5 b]eid is1 ,mk4 #i3dc1 #dg1 #dh1 ,mt4 #ah3h1 #be3d1 #df1 en de poel des vuurs is nog niet de teg5woordige1 ma> wel de toekom/ige /rafplaats van het w]eldrk en d5 vals*5 pr(eet1 ,op4 #ai3bj1 van ,satan1 ,op4 #bj3aj en van alle goddelooz51 ,op4 #ba3h1 cf4 #b ,petr4 #b3ag1 ,jud4 #ac4 ,veele] word5 z all5 nu 9 e5e 1 #a ,petr4 #c3ai1 ( 9 d5 1 ,luk4 #h3ca1 cf4 ,mt4 #h3bi1 ,rom4 #aj3g1 ,op4 #i3a1 #b1 #aa1 #aa3g1 #ag3h1 #bj3a1 #c voor het laat/e oordeel en d5 poel des vuurs bewa>d1 #b ,petr4 #b3ag1 ,jud4 #f4 #ac4 ,dit ond]s*eid 9 d5 tuss*5toe/& d] go$5 en d] booz5 /rdt niet da>m$e1 dat z all5 te zam5 zi* 9 d5 hades bev9d51 want alle ge/orv55 zn als zoodanig 1 behoor5 vr de op/&+ nog tot het rk d] dood51 en word5 e]/ door die op/&+ volkom51 na> ziel en li*aam beide1 van de he]s*app des doods bevrd1 #a ,cor4 #ae3eb-ee1 ,op4 #bj3ad4 ,cf4 ,crem] s4 v4 1 1 enz4 en voorts ov] de ,nieuwte/4 es*atologie 9 het algeme51 behalve de bek5de w]k5 van ,weiss1 ,holtzmann e4 a4 ov] ,n4 ,t4 !ologie1 ,briet1 ,de ,es*atologie ( le] d] toek4 d+5 volg5s de ,s*rift5 des ,n4 ,v4 #b deel51 ,tiel #aheg_/eh4 ,haupt1 ,die es*atol4 ,aussag5 ,jesu 9 d5 synopt4 ,evang41 ,b]l9 #ahie4 ,s*w>tzkopff1 ,die ,weissagung5 ,jesu ,*ri/i von se9em ,tode1 se9] ,auf]/ehung und ,wid]kunft und ihr] ,erfllung1 ,gtt4 #ahie4 ,kabis*1 ,die ,es*atologie des ,paulus 9 ihrem ,zusamm5hange mit dem ,gesammtbegriff des ,paul9ismus1 ,gtt4 #ahic4 ,tei*mann1 ,die paul94 ,voraussetzung5 von ,auf]/ehung und ,g]i*t und ihre ,beziehung zur jd4 ,apokalyptik1 ,freiburg #ahif4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*atologie 9 d5 ,/adi5 ihr] ,(f5b>ung im ,a4 u4 ,n4 ,t41 ,freiburg #ahij ,s4 #aij f4 #e4 ,9 d5 e]/5 td bepaalde de *ri/elke !ologie zi* tot deze e5v\dige gegev5s d] ,h4 ,s*rift4 ,de apo/olis*e vad]s hebb5 nog ge5 le] ov] d5 tuss*5toe/& en zn algeme5 van oordeel1 dat de vrom5 b het /]v5 t]/ond de hemels*e zaligheid en de goddelooz5 de hels*e /raf deela*tig word54 ,burnet 9 zn tractatus de /atu mortuorum et resurg5tium #agbg en &]5 na hem1 zooals ,blondel1 ,erne/i1 ,baumg>t5-,crusius enz4 tra*tt5 wel aan te toon51 dat de oud/e *ri/elke s*rv]s de eig5lke zaligheid d] geloovig5 e]/ na het w]eldg]i*t e5 aanvang liet5 nem51 ma> z kond5 da>voor ge5 afdo5de bewz5 bbr5g51 ,atzb]g]1 ,ges*4 d] *ri/l4 ,es*atologie inn]halb d] vornicn4 ,zeit1 ,freiburg ,h]d] #ahif ,s4 #ge-ii4 ,e]/ to5 de p>\sie van ,*ri/us niet zoo spo$ig kwam1 als aanvankelk algeme5 v]wa*t w]d1 en v]s*ill5de kett]s de le] d] laat/e d+5 misvormd5 ( be/r$51 begon m5 ov] d5 tuss*5toe/& me] met opzet na te d5k54 ,het ,ebionitisme tra*tte de nationale voorre*t5 van ,israel tot nadeel van het *ri/elk univ]salisme va/ te h\d5 en 0 da>om ov] het algeme5 *ilia/is* gez9d2 het ,gno/icisme v]wi]p kra*t5s zn duali/is* beg9sel heel de *ri/elke es*atologie en _h ge5 &]e v]wa*t+ dan de bevrd+ des gee/es van de mat]ie1 en zne t]/ond b d5 dood plaats hebb5de opname 9 het ,goddelk pl]oma1 ,atzb]g]1 ib4 #agb-bah4 ,de *ri/elke !ologie w]d da>door g5oodzaakt1 zi* held]d] rek5s*ap te gev5 van het k>akt] van d5 tuss*5toe/& en van zn v]b&1 zo[el met dit lev5 als met d5 e9dtoe/& na het laat/e oordeel4 ,ju/9us zeide re$s1 dat de ziel5 d] vrom5 na d5 dood 9 e5e bet]e en die d] onre*tva>dig5 9 e5e sle*t]e plaats v]toefd51 om d5 td van het g]i*t af te wa*t51 dial4 c4 ,tryph4 #e1 en v]oordeelde het als e5e on*ri/elke le]1 dat er ge5 op/&+ d] dood5 is en dat de ziel5 t]/ond b d5 dood 9 d5 hemel word5 opg5om51 ib4 #hj4 ,volg5s ,ir5aeus kom5 de ziel5 d] vrom5 b d5 dood niet t]/ond 9 hemel1 p>ads ( /ad ,gods1 welke na het laat/e oordeel drie ond]s*eid5e woonplaats5 d] re*tva>dig5 zull5 zn1 adv4 ha]4 ,v #cf1 ma> 9 e5e onzi*tb>e1 door ,god bepaalde plaats1 wa> z de op/&+ en de da>na volg5de aans*\w+ ,gods afwa*t51 want ,*ri/us v]toefde ook e]/ drie dag5 da>1 wa> de dood5 w>51 9 inf]ioribus t]rae1 om zne heilige dood5 eruit te v]loss51 en w]d1 na alzoo de lex mortuorum v]vuld te hebb51 opgewekt en 9 d5 hemel opg5om51 ,v #ca4 ,da>1 9 de s*aduw des doods1 9 d5 hades1 ontvangt i$] m5s* dignam habitationem1 etiam ante judicium1 de vrome wa>s*nlk 9 d5 s*oot ,abrahams1 die dus e5e afdeel+ van d5 hades is1 ,,ii #cd4 ,dezelfde voor/ell+ van v]s*ill5de receptacula 9 d5 hades1 wa> de ge/orv55 de e9dbesliss+ t5 jong/5 dage afwa*t51 treff5 w ook aan b ,hippolytus1 ,t]tullianus1 ,novatianus1 ,commodianus1 ,victor9us1 ,lactantius1 ,hil>ius1 ,ambrosius1 ,cyrillus1 en ook nog b ,augu/9us1 ,en*ir4 #aji4 #aaj1 cf4 ,atzb]g] t4 a4 p4 #bge f4 #cja f4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #ehe4 ,ma> na>mate de p>\sie van ,*ri/us t]ugweek 9 e5 v] v]s*iet1 viel het te moeilk]1 om de oude voor/ell+ van d5 hades te h&hav5 en het v]blf alda> voor e5 kort51 voorloopig51 m9 ( me] neutral5 toe/& te h\d54 ,voor de m>tel>5 maakte m5 re$s vroeg e5e uitzond]+2 dez5 w>5 volg5s ,ir5aeus1 ,t]tullianus e4 a4 t]/ond na hun dood d5 hemel +egaan en tot de aans*\w+ ,gods toegelat54 ,de hadesva>t van ,*ri/us w]d 9 v]b& da>m$e zoo g$uid1 dat z de geloovig51 die vr ,*ri/us' (f]&e ge/orv5 w>51 uit d5 limbus patrum _h bevrd en na> d5 hemel _h ov]gebra*t4 ,en de le] van de noodzakelkheid en de v]di5/elkheid d] go$e w]k51 die me] en me] 9 de k]k indrong1 leidde vanzelf tot de g$a*te1 dat z1 die heel hun lev5 9 bzond]5 z9 ,gode hadd5 gewd1 nu ook b hun dood t]/ond de hemels*e zaligheid wa>dig w>54 ,zoo w]d de hades all5gs van zne bewon]s b]o(d4 ,wel blev5 nog de ongeloovig5 ov]1 ma> dit _h jui/ t5 gevolge1 dat de hades hoe lang] hoe me] als /rafplaats bes*\wd en met d5 t>t>us ( de geh5na v]e5zelvigd w]d4 ,van de ,*ri/55 kond5 alle5 z nog e5 td lang 9 d5 hades v]toev51 die het hi] op a>de niet zoov] 9 heiligmak+ hadd5 gebra*t1 dat z b hun /]v5 onv]wld de hemels*e he]lkheid kond5 +aan4 ,da>m$e w]d all5gs de g$a*te van e5 l\t]+svuur 9 v]b& gebra*t1 die het e]/ door ,orig5es w]d uitgesprok54 ,volg5s hem w>5 alle /raff5 g5eesmiddel51 1 en heel de hades1 de geh5na inbegrep51 e5e plaats d] re9ig+1 c4 ,cels4 ,,iii #ge4 ,,vi #be4 #bf2 en bepaaldelk w]d5 de zond5 v]te]d en de m5s*5 g]e9igd door het 1 dat aan het e9de van deze b$eel+ de w]eld 9 vlam zett5 z\1 ib4 ,,vi #ab4 #ac4 #ba4 #fd4 ,v #ae4 #af4 ,op het voetspoor van ,orig5es nam5 da>om de ,grieks*e !olog5 lat] aan1 dat de ziel5 van vele afge/orv55 nog wel sm>t5 moe/5 ld5 en da>van alle5 door de voorb$5 en (f]&5 d] lev5d5 kond5 word5 v]lo/1 ,conf4 or?4 qu4 #fd-fh1 ma> z hield5 to* bezwa> teg5 e5 bzond] re9ig+svuur1 gelk de ,we/]s*e k]k dat le]de2 e]/ op het concilie te ,flor5ce de$ m5 op dit punt e5ige concessie1 ,mns*]-v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,,ii #cac4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #ehg ,,iii #dhf4 ,katt5bus*1 ,v]gl4 ,conf4 ,i #cbg4 ,9 het ,we/5 da>5teg5 w]d het re9ig+svuur1 wa>van ,orig5es gesprok5 _h1 uit het e9dg]i*t na> d5 tuss*5toe/& ov]gebra*t4 ,augu/9us zeide soms1 dat na de algeme5e op/&+ ( b het laat/e oordeel nog e5ige po5ae purgatoriae w]d5 opgelegd1 de civ4 ,,xx #be4 ,,xxi #bd4 ,ma> to* laat h de ontwikkel+ van het ,godsrk gewoonlk met het laat/e oordeel sluit51 en a*t het da>om niet onmogelk1 nonnullos fideles p] ignem qu5dam purgatorium1 quanto magis m9usve bona p]euntia dilex]unt1 tanto t>dius citiusve salv>i1 ,en*ir4 #fi4 ,caes>ius van ,arles en ,gregorius ,magnus w]kt5 dit zoo uit1 dat bepaaldelk de peccata v5ialia hi] ( hi]namaals kond5 word5 geboet4 ,en to5 met deze le] de re$s door ,t]tullianus1 de monog4 #aj4 #aa1 de exhort4 ca/4 #aa v]melde k]kelke practk1 om voor de ge/orv55 voorb$5 en (f]&5 te do51 9 v]b& w]d gebra*t1 0 het dogma van het vagevuur voltooid4 ,de s*ola/iek gaf er bre$] ontwikkel+ aan1 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iv #ba4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 app5dix qu4 #b4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vii #b4 #c2 het concilie te ,flor5ce #adci en te ,tr5te1 sess4 #f c4 #cj4 sess4 #bb c4 #b c4 #c4 sess4 #be /elde het va/1 en de lat]e !ologie gaf er voor het godsdi5/ig en k]kelk lev5 e5e /e$s groot]e beteek5is aan4 ,volg5s de ,rooms*e le] kom5 de ziel5 d] v]doemd5 t]/ond 9 de hel 7geh5na1 abyssus1 inf]nus71 wa> z met de onre9e gee/5 9 e5 eeuwig en onuitbluss*elk vuur gepnigd word54 ,de ziel5 d]g551 die na ontvang/ van d5 doop niet me] door de zonde besmet zn ( van die smet hi] ( hi]namaals g]e9igd zn1 word5 onv]wld 9 d5 hemel opg5om5 en aans*\w5 da> het aangezi*t ,gods1 z het ook na> gelang van hunne v]di5/5 9 ond]s*eid5e mate van volmaak!id1 b ,d5z+] n4 #hgj4 #hge4 ,door de n$]dal+ van ,*ri/us t] helle zn ook de ziel5 d] heilig51 die vr di5 td ge/orv5 w>51 uit d5 limbus patrum 7s*oot ,abrahams7 na> d5 hemel ov]gebra*t4 ,ong$oopt /]v5de k9d]51 ov] wi] lot re$s door de k]kvad]s nu e5s za*t] dan h>d] geoordeeld w]d1 word5 na> d5 inf]nus v]wez51 wa> e*t] de /raff5 ze] ongelk zn1 b ,d5z+] ib41 en kom5 volg5s de mee/ gewone voor/ell+ 9 e5e bzond]e afdeel+ 7limbus infantum71 wa> z alle5 e5e aet]na po5a damni1 ma> niet e5 po5a s5sus ld51 ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura op ,s5t4 ,,ii di/4 #cc4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 suppl4 qu4 #fi art4 #d4 ,ma> z1 die1 na 9 d5 doop ( ook w$]om 9 de boete de heiligmak5de g5ade ontvang5 te hebb51 aan peccata v5ialia zi* s*uldig mak5 en de da>voor bepaalde tdelke /raff5 9 dit lev5 niet hebb5 kunn5 voldo51 zn niet zuiv] g5oeg1 om t]/ond te word5 toegelat5 tot de zalige aans*\w+ van ,god 9 d5 hemel2 z kom5 9 e5e plaats tuss*5 hemel en hel 91 niet om nieuwe deugd5 en v]di5/5 te v]w]v51 ma> om de h9d]niss5 op te ruim51 welke aan h>e intr$e 9 d5 hemel 9 d5 weg ligg54 ,da>toe word5 z 9 het e]/e mom5t na het /]v5 door e5 acte van b]\w1 p] actum peccato v5iali contr>iae dispositionis1 van de s*uld d] v]gefelke zond5 bevrd en hebb5 z v]volg5s nog de tdelke /raff5 te drag51 die ook na v]gev+ op die zond5 ge/eld blv54 ,het purgatorium 7vagevuur van vag51 veg51 d4 i4 re9ig51 zuiv]57 is da>om ge5 plaats d] beke]+1 d] beproev+1 d] heilig+1 ma> e5e /rafplaats1 9 welke het mee/al /(felk g$a*te vuur di5/ doet1 om idealit]1 door de voor/ell+ van de sm>t1 re9ig5d op de arme ziel50 9 te w]k54 ,bov5di5 kan de k]k kra*t5s de geme5s*ap d] heilig5 deze ld5de ziel5 t] hulp kom5 en ha> /raf v]za*t5 en v]kort5 door voorb$51 mis(f]s1 go$e w]k5 en aflat54 ,wel weet niem&1 welke ziel5 bepaald 9 het vagevuur kom51 hoelang z er blv5 moet5 en ond] welke voorwa>d5 h>]zds de geb$5 en (f]&5 d] lev5d5 ha> t5 go$e kom52 ma> deze onzek]heid doet aan d5 cultus d] ge/orv55 ge5 s*ade4 ,want hoe lang] hoe me] geldt als regel1 dat op enkele uitzond]+5 na1 zooals m>tela>s en bzond]e heilig51 de groote massa d] geloovig5 e]/ 9 het vagevuur komt4 ,9 elk geval zn z de lev5d51 die ook door dat purgatorium he5 na> d5 hemel moet5 gaan1 v] vooruit2 arme ziel5 e5]zds1 zn z to*1 van e5 &]5 kant bes*\wd1 geb5$de ziel51 die met de engel5 en de zalig5 door de lev5d5 9 nood om hulp word5 aang]oep54 ,cf4 ,cate*4 ,rom4 ,i c4 #f qu4 #c4 ,bell>m9us1 de purgatorio1 ,controv4 ,,ii #bbh-bfi4 ,p]rone1 ,prael4 ,,iii #cji4 ,mhl]1 ,symbolik #bc4 ,oswald1 ,es*atologie #ahfi ,s4 #ha4 ,sim>1 ,dogm4 #afd4 ,atzb]g]1 ,*r4 ,es*atologie #bfi4 ,deh>be1 ,ka?4 gelo(s- en z$ele] ,,ii #cbh4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #ige4 #f4 ,de ,re=matie zag 9 dit vagevuur e5e bep]k+ van de v]di5/5 van ,*ri/us en le]de kra*t5s ha> beg9sel van de re*tva>dig+ uit het gelo( alle51 dat de m5s* t]/ond na e5 judicium p>ticul>e 9 agone mortis ++ 9 de zaligheid des hemels ( 9 het v]d]f d] hel4 ,lu!r zelf /elde d5 tuss*5toe/& d] vrom5 nog dikw]f als e5 slaap voor1 wa>9 z ru/ig en /il de toekom/ des ,he]5 v]beidd51 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #efh2 ma> lat]e ,lu!rs*e !olog5 wis*t5 het ond]s*eid van tuss*5toe/& en e9dtoe/& s*i] geheel uit en zeid51 dat de ziel5 d] vrom5 t]/ond na d5 dood e5e pl5a et ess5tialis beatitudo g5ot5 en die d] goddelooz5 t]/ond e5e p]fecta ac consummata damnatio ontv+51 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #edj4 #efg4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxvi #afj4 #aia4 ,s*mid1 ,dogm4 d] ev4 lu?4 ,k4 #fc4 ,9 ho(dzaak 0 dat nu ook wel het gevoel5 d] ,g]e=me]d51 ,cate*4 ,heid4 #eg4 #eh4 ,n$4 ,gel4 #cg4 ,helv4 ,,ii #bf4 ,we/m4 c4 #cb4 ,junius1 ,!ses !ol4 #ee4 #ef4 ,voetius1 ,disp4 ,v #ecc-eci4 ,ma> gewoonlk liet5 z to* bet] dan de ,lu!rs*5 het v]s*il uitkom51 dat 9 d5 toe/& d] ge/orv55 vr en na d5 jong/5 dag be/ond4 ,calvn zeide 9 zn ges*rift ov] de psy*opanny*ie1 dat s*oot ,abrahams niet &]s wilde zegg51 dan dat de ziel5 d] vrom5 na d5 dood voll5 vr$e zull5 g5iet51 dat ha> dan e*t] nog tot d5 op/&+sdag toe iets blft ontbrek51 n4l4 summa et p]fecta ,dei gloria1 ad quam semp] aspirant1 en dat onze zaligheid dus altd 9 cursu bleef usque ad diem illum1 qui omnem cursum claudit et t]m9abit1 ,c4 ,r4 #cc1 #agg-bcb1 cf4 ,in/4 ,,iii #be1 #f1 en voorts1 s*oon mee/al iets zwakk] zi* uitdrukk5de1 ,n$4 ,gel4 #cg4 ,synops4 pur4 !ol4 #dj4 #ag4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #ad1 #cc1 ,heidegg]1 ,corpus ,!ol4 #bh1 #ch4 ,&]5 g+5 nog v]d] en nam5 e5 bepaald5 tuss*5toe/& aan4 ,lud4 ,cappellus zeide1 dat de ziel5 d] vrom5 na d5 dood 9 e5 toe/& kwam51 die wel zalig heet5 kon 9 v]gelk+ met di5 hi] op a>de1 ma> die longe div]sus 0 van die zaligheid1 welke na de op/&+ e5 aanvang nam2 imm]s be/ond de tuss*5toe/& bna geheel 9 spe atque exspectatione futurae gloriae1 non v]o 9 ipsa gloriae fruitione4 ,en ev5zoo kwam5 de ziel5 d] goddelooz5 na d5 dood 9 e5 toe/&1 wa>9 z de va/bepaalde toekom/ige /raf 9 ang/ en vreeze afwa*tt51 ma> to* die /raf zelve nog niet l$51 want exspectatio supplicii non e/ ipsum supplicium4 ,en zoo da*t5 9 ho(dzaak ook ,william ,%]lock1 ,?omas ,burnet en vele &]e ,engels*e !olog51 en ond] de ,lu!rs*5 ,calixtus1 ,hornejus1 ,zeltn]1 ,tres5reut]1 ,j4 ,h4 ,urs9us e4 a41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #fc-fi4 ,zelfs ke]d5 s$]t de vorige eeuw 9 de ,prote/ants*e !ologie al de g$a*t5 t]ug1 die vroeg] door ,heid55 en ,*ri/551 door philos(5 en !olog5 ov] d5 tuss*5toe/& w>5 uitgesprok54 ,de le] van het ,rooms*e purgatorium w]d we] opg5om5 door vele my/ici en pieti/51 zooals ,bhme1 ,anto9ette ,b\rignon1 ,poiret1 ,dippel1 ,pet]s51 ,arnold1 ,s*]m] enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #ha4 #hb1 en voorts door ,leibniz1 ,sy/4 d] ,!ol4 #ahbe ,s4 #cdj1 ,less+1 ,erziehung des ,m5s*5ges*l41 ,j4 ,f4 v4 ,mey]1 ,bltt] f4 h"h ,wahrheit ,,vi #bcc4 ,jung-,/ill+1 ,!orie d] ,gei/]kunde #baa4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #abej f4 ,ro!1 ,e?ik #gic-gie4 ,m>t5s51 ,dogm4 #bgf4 #bgg4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #ieb f4 ,oo/]zee1 ,dogm4 #adb enz4 ,9 navolg+ van enkele oud-*ri/elke s*rv]s1 le]d5 de ,soc9ian51 dat1 gelk de li*am5 tot de a>de1 zoo de ziel5 tot ,god t]ugke]d5 en b ,hem tot de op/&+ toe e5 be/aan leidd5 zond] wa>nem+ ( g$a*te1 zond] lu/ ( onlu/1 ,fock1 ,d] ,soc94 #gad f4 ,nauw da>m$e v]want 0 de le] van e5 zieleslaap1 welke vroeg] re$s door enkele kett]s1 lat] door de ,anabapti/5 w]d voorge/aan en s$]t de vorige eeuw we] b ,artobe1 ,heyn1 ,sulz]1 cf4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #cie1 b ,fries1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahef4 ,ulrici1 ,gott und die ,natur #ccb f4 en b de ,irv+ian5 +ang vond4 ,door &]5 w]d deze le] van de psy*opanny*ie zoo gewzigd1 dat de ziel5 wel e5 inw5dig bewu/zn behield5 ma> van het v]ke] met de buit5w]eld w>5 afgeslot51 ,episcopius1 ,op4 ,,ii #b1 #dee4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,vi #aj1 #h4 ,j4 ,mll]1 ,lehre v4 d4 ,snde ,,ii #djb-djh4 ,m>t5s51 ,dogm4 #bgf4 ,ebr>d1 ,dogm4 #egj4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #ieb f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #dfj4 ,&]5 v]m$5 deze le] van d5 zieleslaap door aan te nem51 dat de ziel5 b de aflegg+ van het /(felk omhulsel d5 organis* en grondvorm van het li*aam behield51 ( ook1 dat z na d5 dood e5 nieuw1 uit all]fn/e /( sam5ge/eld li*aam ontv+51 wa>door z met de buit5w]eld 9 geme5s*ap kond5 blv51 ,p>acelsus1 ,helmont1 ,bhme1 ,oet+]1 ,ph4 ,m4 ,hahn1 ,sw$5borg1 ,prie/ley1 ,s*ott1 ,jean ,paul1 cf4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #cif1 en voorts ,ro!1 ,e?ik #aaa f4 #gic f4 ,hamb]g]1 ,die ,rationalitt d] himml4 ,leibli*keit1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahfc4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #dbf f4 ,m>t5s51 ,dogm4 #bgf4 ,ulrici1 ,gott u4 die ,natur #ccc4 ,gd]1 ,lehre v4 d4 ,ers*e9ung ,*ri/i unt] d5 ,todt5 #cba f4 ,splittg]b]1 ,tod1 ,=tleb5 u4 ,auf]/4 #de f4 ,r9ck1 ,vom ,zu/&e na* dem ,tode #ahhe ,s4 #aad f4 ,mhe1 ,das en?llte ,geheimniss d] ,zukunft #ad f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #fai4 ,grtillat1 ,?ol4 sy/4 ,,iv #edh enz4 ,zelfs zn er1 die tot de oude le] d] zielsv]huiz+ zn t]uggeke]d en ha> 9 dez5 vorm hebb5 aangeprez51 dat de ziel5 door voortgezette ov]gang5 uit het e5e 9 het &]e m5s*elke li*aam all5gs de volmaak!id deela*tig word51 ,less+1 ,erz4 d4 ,m5s*41 ,s*loss]1 ,ung]n-,/]nb]g1 ,dr4 ,d4 ,burg]1 ,de ,plat4 le] d] zielsv]huiz+1 ,am]sf4 #ahgg1 ,c>l ,&res51 ,die ,lehre v4 d4 ,wi$]geburt auf !i/4 ,grundlage1 #b;e ,aufl4 ,hamburg #ahii1 die de re9c>natie 9 ,joh4 #c3c-ag gele]d v9dt1 en &]5 b ,m4 ,vitr+a ,,iv #ie-ig4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #chh4 ,spiess1 ,entw4 ,ges*4 d] ,vor/ellung5 vom ,zu/&e na* d4 ,tode #ahgg ,s4 #ca4 ,falke1 ,die ,lehre v4 d4 ewig5 ,v]dammnis1 #ahib ,s4 #ei f4 ,de idee van ontwikkel+ is teg5woordig zoo de allesbehe]s*5de1 dat z ook op d5 toe/& aan de ov]zde des grafs wordt toegepa/4 ,de le] van d5 limbus patrum w]d w$]om ov]g5om5 door ,m>t5s51 ,dogm4 #bgg4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #djg f4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #bij4 ,splittg]b] t4 a4 p4 #aaj f4 ,crem]1 ,ueb] d5 ,zu/& na* dem ,tode #ahhc ,s4 #i f4 ,de me5+1 dat er 9 d5 tuss*5toe/& nog pr$ik+ van het evangelie en mogelkheid van beke]+ is1 is e5 lievel+sd5kbeeld d] nieuwe !ologie1 ,lange ,,ii #abej f4 ,ro! #gif4 #gig4 ,delitzs* #dac4 ,m>t5s5 #bgg4 ,dorn] ,,ii #ieb f4 ,ebr>d #egf4 ,crem] t4 a4 p4 #dh4 #fb f4 ,kliefo?1 ,es*atologie #ig-aac4 ,falke t4 a4 p4 #aeb f4 ,krauss1 ,lehre v4 d4 ,(f5b>ung #aab4 ,r9ck t4 a4 p4 #gi-hh4 ,mhe t4 a4 p4 #cj f4 ,grtillat ,,iv #edj4 #edi4 ,oo/]zee #adb4 ,do$es1 ,n$4 ,gel4 #eba enz4 ,zelfs vatt5 vel5 heel het ,j5seits als e5e voortga&e l\t]+ op1 wa>van het resultaat is1 dat sommig5 mogelk eeuwig v]lor5 gaan 7hypo!tis* univ]salisme71 ( dat deg551 die 9 het kwade volh>d51 t5 slotte v]nietigd word5 7conditioneele on/]felkheid7 ( dat aan het e9de all5 beh\d5 word5 7apocata/asis71 cf4 #ef4 #g4 ,de ges*i$5is van d5 tuss*5toe/& bew/1 dat het d5 !oloog en d5 m5s* 9 het algeme5 moeite ko/1 om zi* te h\d5 b9n5 de gr5z5 d] ,h4 ,s*rift en niet ws te zn bov5 hetge5 m5 behoort ws te zn4 ,de gegev5s1 welke de ,h4 ,s*rift ov] d5 tuss*5toe/& bevat1 zn g5oegzaam voor het lev51 ma> lat5 vele vrag51 die er kunn5 oprz5 9 het nieuwsgi]ig v]/&1 onbeantwoord4 ,indi5 m5 deze to* wil oploss51 kan m5 niet &]s dan d5 weg van giss+5 betr$51 en loopt m5 geva>1 om het ,goddelk getuig5is door v9d+5 van m5s*elke w%eid t5iet te do54 ,re$s t]/ond komt dit uit b het sprek5 ov] dood en on/]felkheid4 ,de wsbege]te h&elt hi]ov] op e5e gans* &]e wze dan de ,h4 ,s*rift4 ,g5e a*t d5 dood iets natuurlks en me5t aan de on/]felkheid1 dat is aan het voortbe/aan d] ziel g5oeg te hebb54 ,ma> de ,s*rift oordeelt gans* &]s4 ,de dood is niet natuurlk1 ma> heeft zn oorzaak 9 de ov]tr$+ van ,gods gebod1 ,g54 #b3ag1 9 d5 duivel1 inzoov] deze door zne v]leid+ d5 m5s* vall5 en /]v5 de$1 ,joh4 #h3dd1 9 de zonde zelve1 wl z ontb9d5d inw]kt op heel het m5s*elk lev5 en als het w>e d5 dood uit zi*zelve voortbr5gt1 ,jak4 #a3ae1 9 het oordeel ,gods1 wl ,h de zonde met d5 dood bezoldigt1 ,rom4 #f3bc4 ,en die dood is 9 de ,s*rift nooit met v]nietig+1 met niet-zn id5tis*1 ma> be/aat altd 9 v]brek+ d] h>monie1 9 afsnd+ van de v]s*ill5de lev5sv]h\d+51 wa>9 e5 s*epsel ov]e5kom/ig zne natuur geplaat/ is1 9 t]ugke] tot het elem5taire1 *aotis*e zn1 dat aan d5 gans*5 kosmos1 al?ans logis*1 t5 grondslag ligt4 ,volg5s ,h]b]t ,sp5c] be/aat lev5 9 voortdur5de aanpass+ van 9- aan uitw5dige v]h\d+51 deel ,i #daf4 ,al is met deze bepal+ het wez5 des lev5s ge5sz9s v]kla>d1 to* is het wa>1 dat het lev5 te rk] is1 na>mate de v]h\d+51 wa>9 het tot zne omgev+ /aat1 me]d] 9 aantal en gezond] van nature zn4 ,het hoog/e s*epsel is da>om de m5s*2 kra*t5s zne s*epp+ /aat h met natuur en m5s*5w]eld1 zi5lke en onzi5lke d+51 hemel en a>de1 ,god en engel5 9 v]b&4 ,en h leeft1 indi5 h en na>mate h tot deze gans*e omgev+ 9 de re*te1 door ,god gewilde v]h\d+ /aat1 cf4 ,drummond1 ,das ,naturgesetz 9 d] ,gei/eswelt ,s4 #aba f4 ,dood is da>om 9 zn wez5 en 9 zn gans*5 omvang v]/or+1 v]brek+ van al deze v]h\d+51 wa>9 de m5s* oorspronkelk ge/aan heeft en nog /e$s behoort te /aan4 ,zne oorzaak is da>om ge5 &]e en kan ge5 &]e zn dan de zonde1 dat is v]/or+ d] re*te v]h\d+ tot en v]brek+ d] lev5sgeme5s*ap met ,god4 ,de zonde heeft d5 dood 9 dez5 z9 niet ma> t5 gevolge do* valt er m$e sam52 zonde is dood1 dood 9 gee/elk5 z92 wie de zonde doet1 /aat da>m$e 9 hetzelfde oog5blik teg5 ,god ov]1 is dood voor ,god en ,goddelke d+51 heeft aan de k5nis zn] weg5 ge5 lu/1 w5dt zi* 9 v&s*ap en haat van ,hem af4 ,en wl deze v]h\d+ tot ,god1 dit ges*ap5 zn na> zn beeld en gelk5is1 ge5 donum sup]additum is ma> tot 's m5s*5 wez5 behoort en e5 c5traal k>akt] draagt1 moet de v]/or+ van deze v]h\d+ v]woe/5d inw]k5 op alle &]e v]h\d+51 wa>9 de m5s* tot zi*zelv51 tot zne m$em5s*51 tot de natuur1 tot de engel51 tot de gans*e s*epp+ /ond4 ,de zonde _h eig5lk na> ha> a>d1 op hetzelfde oog5blik1 dat z b$rev5 w]d1 d5 voll51 gans*5 dood t5 gevolge moet5 hebb51 ,g54 #b3ag1 t]ugke] van heel d5 kosmos tot zn *aotis* be/aan4 ,ma> ,god is tuss*5 beide getr$5 en heeft de ma*t d] zonde en des doods v]brok54 ,wel ligt1 gelk ,s*ell+ zeide1 aan al het be/a&e e5 irrationeele re/ t5 grondslag4 ,alwat aan zi*zelf wordt ov]gelat51 gaat tot ontb9d+ ov]4 ,de natuur1 die niet gecultive]d wordt1 v]wild]t2 de m5s*1 die niet opgevo$ wordt1 onta>dt2 het volk1 dat buit5 de bes*av+ komt te /aan1 v]ba/]t4 ,van nature /aat alles 9 en buit5 d5 m5s* 9 v&s*ap teg5 elk&] ov]4 ,v]/& en wil1 gewet5 en neig+1 pli*t en bege]te1 ziel en li*aam1 de m5s* en zn naa/e1 m5s*5- en di]5- en engel5w]eld1 all5 bev9d5 zi* op voet van oorlog teg5 elka> en v]ke]5 9 e5 /aat van ontb9d+ en ond]gang4 ,ma> to* is ,god met zne g5ade tuss*5 beide getr$51 e]/ met zne algeme5e g5ade1 om de ma*t van zonde en dood te beteugel51 dan met zne bzond]e g5ade1 om ze te brek5 en te ov]w9n54 ,de li*amelke dood wordt niet alle5 uitge/eld en door all]lei maatregel5 e5e m5s*elke exi/5tie en ontwikkel+ mogelk gemaakt2 ma> ,*ri/us behaalt door zn kruis pr9cipieel ov] zonde en dood de ov]w9n+ en br5gt het lev5 en de on/]felkheid aan het li*t1 ,rom4 #e3abv41 #a ,cor4 #ae3de1 ,hebr4 #b3ad1 #b ,tim4 #a3aj1 ,op4 #a3ah1 #bj3ad1 zoodat wie 9 ,hem gelo(t het eeuwige lev5 heeft en niet /]v5 zal 9 d] eeuwigheid1 ,joh4 #c3cf1 #e3bd1 #h3ea1 #eb1 #aa3be4 ,dit lev5 nu is het en deze on/]felkheid1 welke 9 de ,h4 ,s*rift op d5 voorgrond tre$t4 ,de on/]felkheid 9 wsge]ig5 z91 het voortbe/aan d] ziel na d5 dood1 heeft b ha> e5 ond]ges*ikte wa>de2 z ontk5t ha> niet ma> z le]t ze ook niet opzettelk en is all]m9/1 gelk het deisme me5de1 da>toe gegev51 dat z ons deze on/]felkheid als e5e d] gewi*tig/e godsdi5/ige wa>h$5 bek5d mak5 z\4 ,imm]s is deze wa>heid d5 m5s* g5oegzaam van nature bek5d4 ,wat de ,s*rift ons _h te le]51 0 dit1 dat naakt be/aan1 l\t] zn zond] me] nog ge5 lev5 is1 gelk het b m5s*5 hoort en aan m5s*5 pa/4 ,dat is het niet aan deze1 en dat is het nog veel m9d] aan de ov]zde des grafs4 ,hi] op a>de /aat het lev5 van d5 m5s*1 ook van d5g5e1 die de geme5s*ap ,gods mi/1 nog 9 vel]lei v]h\d+5 en ontvangt da>door e5ig5 inh\d en wa>de4 ,ma> als dit alles wegvalt en al deze b&5 v]brok5 word51 dan z9kt het lev5 tot e5 arm1 l$ig1 inh\dloos1 s*aduwa*tig be/aan t]ug4 ,van deze zde vat het ,oude ,te/am5t het ,j5seits gewoonlk 9 het oog4 ,/]v5 is e5 uittr$5 uit dit lev51 e5 v]brek5 van alle b&5 met deze w]eld2 de dood is 9 betrekk+ tot het lev5 dez]zds e5 niet-zn1 e5 ru/51 e5 slap51 9 n woord e5 volkom5 dood-zn voor het gans*e rke1 vreugdevolle lev5 op a>de4 ,de dood5 hebb5 ge5 deel me] voor eeuwig aan al wat ond] de zon ges*i$t1 ,pr$4 #i3e1 #f4 ,9 het begrip van d5 ,s*eol /aat de negatie van dit a>ds*e lev5 en w]k5 op d5 voorgrond en vormt er zoo niet het e5ige1 dan to* het voornaam/e be/&deel van4 ,( er nu 9 d5 ,s*eol voor dit volkom5 afgebrok5 a>ds*e lev5 e5 &] 9 de plaats komt en de ge/orv55 alda> na> e5e &]e zde 9 nieuwe v]h\d+5 tr$51 wordt 9 het ,o4 ,t4 sle*ts enkele mal5 uitgesprok51 als het gelo(soog d] vrom5 door de s*aduw5 des doods he5dr+t tot het eeuwige lev5 9 de geme5s*ap met ,god4 ,g5oeg 0 het op het /&punt d] ,o4 ,t4 op5b>+1 dat de groote g$a*te w]d +$rag5 9 het m5s*elk bewu/zn1 dat het wa>a*tige lev5 alle5 gevond5 wordt 9 de geme5s*ap met ,god4 ,de ang/ d] hel bleef ev5go$ als de vreugde des hemels voor d5 geloovige van d5 oud5 dag 9 nevel5 gehuld4 ,e]/ to5 ,*ri/us ge/orv5 en opge/aan 01 w]d het lev5 9 onv]d]felkheid aan het li*t gebra*t4 ,*ri/us heeft niet de on/]felkheid 9 wsge]ig5 z91 het voortbe/aan d] ziel5 na d5 dood1 v]worv5 ( geop5ba>d4 ,ma> ,h heeft het door de zonde uitgem]gelde en ontl$igde lev5 van d5 m5s* hi] en hi]namaals we] met d5 positiev5 inh\d van ,gods geme5s*ap1 met vr$e en vreugde en zaligheid gevuld4 ,de dood is ge5 dood me] voor wie 9 ,*ri/us ,jezus is1 do* e5 doorgang tot het eeuwige lev51 en het graf e5e geheiligde ru/plaats tot d5 morg5 d] op/&+4 #h4 ,wie deze le] d] ,s*rift ov] de on/]felkheid uit het oog v]lie/1 komt tot all]lei dwal+54 ,w kunn5 ons to* van e5 zuiv]5 gee/1 van zn be/aan en lev5 en w]kzaamheid ge5 voor/ell+ mak54 ,van ,god1 die l\t] gee/ is1 v]mog5 w niet &]s te sprek5 dan op an?ropomorphi/is*e wze1 wa>9 tr\w5s de ,s*rift zelve ons voorgaat1 deel ,,ii #fev4 ,de engel5 zn gee/elke wez5s1 ma> word5 m5s*elk voorge/eld en nem5 b v]s*n+ dikw]f m5s*elke li*am5 aan1 ib4 #dcev4 ,en m5s*5 zn niet alle5 li*amelke wez5s1 ma> alle hunne w]kzaamh$5 zn aan het li*aam gebond5 en van het li*aam afhankelk2 niet alle5 de vegetatieve en animale ma> ook de intellectueele w]kzaamh$5 van d5k5 en will54 ,al zn de h]s55 niet de oorzaak van het hoog] k5- en bege]v]mog51 z zn er to* de drag] en het orgaan van2 elke /or+ 9 de h]s5s heeft e5 abnormale w]k+ van de anima rationalis t5 gevolge4 ,wl het li*aam ge5 k]k] d] ziel is ma> tot het wez5 van d5 m5s* behoort1 kunn5 w van het lev5 en w]k5 e5] van het li*aam ges*eid5e ziel ge5 voor/ell+ vorm5 en zn da>om li*t tot v]mo$5s en giss+5 g5eigd4 ,drie hypo!s5 zn er da>om 9 ho(dzaak uitg$a*t1 om het be/aan d] ziel5 na d5 dood e5igsz9s begrpelk te mak54 ,t5 e]/e hebb5 vel5 ond] de ,heid55 en ook ond] de ,*ri/55 geme5d1 dat de ziel51 na van het li*aam ges*eid5 te zn1 niet &]s dan e5 slap5d lev5 kond5 leid54 ,ind]daad is de v]&]+1 die b d5 dood intre$t1 van buit5gewone beteek5is4 ,heel de inh\d van ons zielelev5 to* is aan de buit5w]eld ontle5d1 alle k5nis beg9t met de z9nelke wa>nem+1 heel onze d5kvorm is /(felk2 zelfs van de gee/elke d+5 sprek5 w 9 woord51 die oorspronkelk e5e z9lke beteek5is hadd54 ,als de dood nu1 gelk de ,s*rift le]t1 e5e plotsel+e1 gewelddadige1 algeheele en vol/rekte breuke met de diesseitige w]eld is1 dan s*nt er w]kelk ge5 &]e mogelkheid te be/aan1 dan dat de ziel voor de buit5w]eld volkom5 geslot5 wordt1 al ha> inh\d v]lie/ en als het w>e 9 zi*zelve t]ugz9kt4 ,9 d5 slaap trekt de ziel zi* ook uit de buit5w]eld t]ug en breekt het v]ke] met ha> af2 ma> z doet dit b d5 slaap to* sle*ts 9 betrekkelk5 z91 da> z 9 v]b& met het li*aam blft /aan en het rke lev5 beh\dt1 dat z uit de w]eld zi* v]worv5 heeft2 zelfs blft z da>1 z het ook op v]w>de wze1 9 d5 droom m$e w]kzaam4 ,en niettem91 welk e5e v]&]+ br5gt de slaap re$s 9 het m5s*elk lev5 aan2 k5- en bege]v]mog5 /ak5 hunne w]kzaamheid2 het bewu/zn /aat /il2 alle gewa>word+ en wa>nem+ h\dt op2 sle*ts het vegetatieve lev5 zet zn g]egeld5 arbeid voort4 ,hoeveel te me] zal dan alle w]kzaamheid d] ziel oph\d51 wanne] de dood intre$t en alle b&5 met deze w]eld t5 e55male v]breekt6 ,alles s*nt er dus voor te pleit51 dat de ziel5 na d5 dood 9 e5 slap5d51 bewu/elooz5 toe/& v]ke]54 ,en de ,h4 ,s*rift is er1 na> zi* opp]vlakkig laat aanzi51 zoov]re van af1 dat z deze le] van d5 zieleslaap v]oordeelt1 dat z veele] ha> aanpr/ en begun/igt4 ,imm]s noemt z niet alle5 9 het ,oude1 ma> ook 9 het ,nieuwe ,te/4 het /]v5 me]mal5 e5 slap51 ,deut4 #ca3af1 ,j]4 #ea3ci1 #eg1 ,dan4 #ab3b1 ,mt4 #i3bd1 ,joh4 #aa3aa1 #a ,cor4 #g3ci1 #aa3cj1 #ae3f1 #ah1 #bj1 #ea1 #a ,!ss4 #d3ac-ae1 #b ,petr4 #c3d enz42 de ,s*eol is e5 l& d] /ilte1 d] ru/1 d] v]getelheid1 wa> ge5 deel me] is voor eeuwig aan al wat ond] de zon ges*i$t1 bov5 bl4 #cff2 ,jezus spreekt van d5 na*t des doods1 wa>9 niem& w]k5 kan1 ,joh4 #i3d2 en n]g5s maakt de ,s*rift er e5ig gewag van1 dat de uit d5 dood 9 het lev5 t]uggeke]d51 zooals ,laz>us e4 a41 iets v]haald hebb5 van hetge5 z 9 d5 tuss*5toe/& gezi5 ( gehoord hebb54 ,to* zn al deze r$5e]+5 niet 9 /aat1 om de le] d] psy*opanny*ie te bewz54 ,want #a is het duidelk1 dat de afhankelkheid d] ziel van het li*aam to* h>e zelf/&igheid niet uitsluit4 ,de buit5w]eld moge de aanleid+ zn voor het ontwak5 van ons zelfbewu/zn en de e]/e bron onz] k5nis2 het d5k5 moge aan de h]s5s gebond5 zn en da>9 zn zetel en orgaan hebb52 het is onbewez5 en onbewsba>1 dat het psy*is*e lev5 van d5 m5s* 9 de physis*e v]s*nsel5 zn bron en oorsprong v9dt4 ,het d5k5 en k5n5 zn w]kzaamh$5 d] ziel2 niet het oor hoort en het oog ziet1 ma> het is het psy*is*e ,ik van d5 m5s*1 dat hoort door het oor en ziet door het oog2 het li*aam is e5 in/rum5t van d5 gee/4 ,da>om is er ook niets ong]mds 9 om te d5k51 dat de ziel desnoods zond] het li*aam h>e w]kzaamh$5 voortzett5 kan4 ,tr\w5s1 wie aan d5 gee/ als zoodanig het bewu/e lev5 z\ will5 ontzegg51 z\ ertoe moet5 kom51 om bewu/zn en wil ook b ,god en de engel5 onmogelk te a*t54 ,want al sprek5 w van ,god op m5s*elke wze en al /ell5 w ons de engel5 dikw]f li*amelk voor1 z zn to* 9 zi*zelv5 gee/ en niettem9 bewu/zn en wil deela*tig4 #b ,de ,s*rift le]t zoo duidelk mogelk1 dat de dood e5e totale breuke is met dit gans*e a>ds*e lev5 en 9 zoov] e5 slap51 e5 ru/51 e5 /ilzwg5 is4 ,de toe/& des doods is e5 slaap1 de ge/orv5e slaapt1 omdat het v]ke] met de diesseitige w]eld opgeh\d5 heeft2 ma> n]g5s zegt de ,s*rift1 dat de ziel van d5 ge/orv5e slaapt2 integ5deel /elt z deze altd na d5 dood als me] ( m9d] bewu/ voor2 en als de op5b>+ voortgaat1 tre$t het hoe lang] hoe duidelk] 9 het li*t1 dat1 t]wl 9 d5 dood alle relaties tot deze w]eld word5 afgesn$51 er t]/ond da>voor &]e v]h\d+5 tot e5e &]e w]eld 9 de plaats tr$54 ,de groote g$a*te d] ,s*rift1 dat aan d5 di5/ des ,he]5 het lev5 en aan zne v]w]p+ de dood v]bond5 is1 w]pt ha> s*nsel ook ov] de &]e zde des grafs4 ,t]wl de rke man t]/ond na zn dood 9 de pn v]ke]t1 wordt de arme ,laz>us g$rag5 9 ,abrahams s*oot1 ,luk4 #af3bc4 ,en al de geloovig51 die imm]s hi] re$s op a>de e5 eeuwig lev5 deela*tig zn1 v]liez5 dit niet door d5 dood1 ,joh4 #aa3be1 #bf1 ma> g5iet5 het na d5 dood veel rk] en zalig] 9 de geme5s*ap met ,*ri/us1 ,luk4 #bc3dc1 ,hd4 #g3ei1 #b ,cor4 #e3h1 ,phil4 #a3bc1 ,op4 #f3h1 #g3i4 ,het inwon5 9 het li*aam is jui/ e5 uitwon5 van d5 ,he]e1 en het /]v5 dus de weg tot e5e nad]e en nauw]e geme5s*ap met ,*ri/us4 #c ,da>b behoeft het niet te v]wond]51 dat de door op/&+ 9 het lev5 t]uggeke]d5 niets v]meld5 van wat z aan g5e zde des grafs hebb5 gezi5 en gehoord4 ,want afg$a*t van de mogelkheid1 dat z wel het e5 en &] hebb5 m$eg$eeld1 hetwelk 9 de ,s*rift niet is opgeteek5d1 is het all]wa>s*nlk/1 dat z ons niets hebb5 mog5 en kunn5 b]i*t5 van hunne erv>+5 aan de ov]zde des grafs4 ,w hebb5 aan ,mozes en de pr(et5 g5oeg1 ,luk4 #af3bi2 en ,paulus kon1 nadat h opgetrokk5 0 gewee/ 9 d5 d]d5 hemel1 niet &]s zegg51 dan dat h onuitsprekelke woord5 _h gehoord1 welke het e5 m5s* niet geoorlo(d is te sprek54 ,cf4 teg5 de le] van d5 zieleslaap3 ,t]tullianus1 de an4 #eh4 ,calvn1 ,psy*opanny*ia1 ,c4 ,r4 #cc1 #agg-bcb4 ,bull+]1 ,huisboek ,dec4 #d s]m4 #aj4 ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #dac-dag4 ,voetius1 ,disp4 ,i #hcb-hce4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #ad1 #ah-bb4 ,g]desius1 ,ex]c4 ,acad4 #eib sq4 ,moor ,,vi #eid-fjb4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #hb-hf4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxvi #bic4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #dai4 ,splittg]b]1 ,tod1 ,=tleb5 und ,auf]/ehung #ajb4 ,r9ck1 ,vom ,zu/&e na* dem ,tode #ahhe ,s4 #ai4 ,kliefo?1 ,*ri/l4 ,es*atologie #ahhf ,s4 #ff4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*atol4 #bab4 #i4 ,&]5 zn van me5+1 dat de ziel5 na d5 dood e5e nieuwe li*amelkheid ontvang5 en da>door we] met de buit5w]eld 9 geme5s*ap kunn5 tr$51 bov5 bl4 #cha4 ,voor dit gevoel5 b]oept m5 zi* da>op1 dat van het lev5 en de w]kzaamheid d] ziel zond] li*aam ge5 voor/ell+ te vorm5 is1 en voorts op die plaats5 d] ,s*rift1 welke aan de ziel5 d] ge/orv55 e5e zek]e li*aamlkheid s*n5 toe te k5n54 ,de bewon]s van het dood5rk word5 jui/ zoo bes*rev51 als z er op a>de hebb5 uitgezi54 ,samuel wordt voorge/eld als e5 oud man en met e5 mantel bekle$1 #a ,sam4 #bh3ad2 de kon+5 d] ,heid55 zitt5 op tron5 en gaan d5 kon+ van ,babel tegemoet1 ,jes4 #ad3i2 de ,heid55 ligg5 er als onbesn$55 ne]1 ,eze*4 #ca3ah1 #cb3aiv4 ,jezus spreekt b de ge/orv55 nog van oog5 en v+]s en tong1 ,luk4 #af3bc1 #bd4 ,paulus v]wa*t1 dat1 zoo het a>ds*e huis des tab]nakels gebrok5 wordt1 h e5 geb\w van ,god hebb5 zal en niet ontkle$ ma> ov]kle$ zal word51 #b ,cor4 #e3a-d4 ,en ,johannes zag e5e groote s*>e1 /a&e voor d5 troon en het ,lam1 bekle$ met lange1 witte kle$]5 en met palmtakk5 9 hunne h&51 ,op5b4 #f3aa1 #g3i4 ,ma> #a is uit deze spreekwze d] ,h4 ,s*rift niets af te leid5 voor de li*amelkheid d] ziel5 na d5 dood4 ,want z kan van ,god en de engel51 van de ziel5 9 het dood5rk1 van de vreugde 9 d5 hemel en de sm>t 9 de hel niet &]s sprek5 dan 9 m5s*elke taal1 ond] beeld51 die aan a>ds*e toe/&5 en v]h\d+5 zn ontle5d4 ,ma> da>naa/ v]kla>t z to* duidelk en besli/1 dat ,god gee/ is en dat de engel5 gee/5 zn1 en geeft da>m$e d5 regel aan de h&1 wa>na> al deze an?ropomorphe spreekwz5 moet5 word5 opgevat4 ,en zoo doet z ook 9 betrekk+ tot de ge/orv554 ,z kan van h5 niet &]s sprek5 dan als van m5s*5 van vlees* en blo$1 ma> zegt da>naa/1 dat z1 t]wl hun li*aam ru/ 9 het graf1 ziel51 gee/5 zn1 ,pr$4 #ab3g1 ,eze*4 #cg3e1 ,luk4 #bc3df1 ,hd4 #g3ei1 ,hebr4 #ab3bc1 #a ,petr4 #c3ai1 ,op4 #f3i1 #bj3d4 ,aan deze duidelke uitsprak5 hebb5 w ons te h\d54 ,wie desniettem9 aan de ziel5 e5 soort li*aam toes*rft1 moet er ook toe kom51 om met de !osoph5 ,god en de engel5 zi* 9 zek]5 z9 li*amelk voor te /ell54 #b ,de /]k/e plaats1 die voor e5e ,zwis*5leibli*keit d] ziel5 spreekt1 is #b ,cor4 #e3a-d4 ,ma> ook deze tek/ v]lie/ b gezonde uitlegg+ al zne bewskra*t4 ,want ov] de ho(dg$a*te1 welke ,paulus hi] uitspreekt1 is ge5 v]s*il2 de apo/el weet dat h1 wanne] zn a>ds*e li*aam ontbond5 wordt1 e5 geb\w uit ,god heeft2 ma> h zu*t to* en is bezwa>d 9 dit li*aam1 wl h opziet teg5 d5 dood1 en z\ da>om liev] w5s*51 niet van dit li*aam ontkle$1 ma> 9 e5s na> ziel en li*aam tegelk door de hemels*e woon/$e ov]kle$ te word51 opdat het /]felke door het lev5 v]slond5 w]d4 ,al is dit e*t] ook zn lief/e w5s*1 h weet1 dat h na v]brek+ van dit a>ds*e li*aam1 al is het ook dat h van het li*aam ontkle$ wordt 7de lez+ 9 vs4 #c v]di5t m4 i4 bov5 ( de voorkeur71 to* da>om niet naakt bevond5 zal word5 ma> b d5 ,he]e zal inwon51 vs4 #a4 #c4 #h4 ,indi5 dit e*t] de ho(dg$a*te is1 dan kan b de woon/$e uit ,god niet aan het op/&+sli*aam en nog veel m9d] aan e5 tuss*5li*aam g$a*t word54 ,want ,paulus v]langt jui/1 om zond] te /]v51 t]wl h het a>ds*e li*aam beh\dt1 met die woon/$e uit ,god ov]kle$ te word52 het op/&+sli*aam nu /aat niet naa/ het a>ds*e li*aam en wordt er niet ov] he5 aangetrokk51 ma> komt door ,gods ma*twoord eruit voort ( gaat er b deg551 die lev5d ov]blv51 door v]&]+ 9 ov]1 #a ,cor4 #de3db1 #ea2 en van e5 tuss*5li*aam is er nog veel m9d] sprake1 wl ,paulus dan niet m9d] dan drie li*am5 k5n5 z\1 die het e5 ov] het &] a*t]e5volg5s z\d5 word5 aangetrokk54 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #aii zegt da>om t]e*t3 von e9em ,zwis*5leib r$et man am be/5 g> ni*t mehr1 ,paulus k5nt zwei1 ni*t drei die e*t] dan ook niet duali/is* na en naa/ elk&] te /ell5 zn4 ,om deze r$5 kan de niets &]s zn dan de als e5 plaats en tegelk als e5 kle$ g$a*te hemels*e he]lkheid1 het eeuwige li*t1 wa>9 ,god zelf woont1 #a ,tim4 #f3af1 hetwelk uit ,god1 zond] h&5 gemaakt1 uit en 9 d5 hemel is1 en wa>9 de geloovig5 b het /]v5 ( b de op/&+ word5 ov]gezet1 cf4 ,col4 #a3ab1 ,joh4 #ad3b1 #ag3bd4 ,e9delk #c is de li*aamlkheid1 welke m5 aan de ziel5 na d5 dood toes*rft1 e5 begrip1 wa>b zi* niets bepaalds laat d5k5 en wa>ov] de me5+5 dan ook ze] v]re uite5loop54 ,delitzs* neemt op zn tri*otomis* /&punt aan1 dat de ziel dez5 di5/ van het tuss*5li*aam voor d5 gee/ v]vult4 ,de ziel /aat b hem tuss*5 gee/ en /( 92 z is het uit d5 gee/ afgeleide lev5sbeg9sel van het li*aam1 de li*amelke1 uitw5dige bekle$+ van d5 gee/ en to* ook we] de on/(felke1 inw5dige zde van het li*aam4 ,gd] le]t1 dat de kra*t1 die ons a>ds*e li*aam organise]de1 beh\d5 blft en aan de ov]zde des grafs uit de da> aanwezige elem5t5 e5 nieuw li*aam vormt4 ,splittgeb] zegt1 dat de organis*e grondvorm van het li*aam met de ziel m$egaat en ha> 9 d5 tuss*5toe/& e5e onvolkom5e1 voorloopige li*amelkheid geeft4 ,b9ck is van me5+1 dat het ,n]v5leib1 e5 fn1 inw5dig li*aam1 dat de drag] van het zielelev5 is1 de ziel na d5 dood v]gezelt en b de w$]gebor55 door d5 ,gee/ ,gods ov]kle$ en door de be/ral+ van het v]he]lkt li*aam van ,*ri/us tot e5 ,zwis*5leib gevormd wordt1 t]wl het b de goddelooz5 me] en me] van zonde en dui/]nis doortrokk5 wordt enz4 ,ma> wat m5 er ook van zegge1 het blft er ev5 onduidelk om4 ,w k5n5 niets &]s dan gee/ en /(2 e5e immat]ielle ,leibli*keit is e5e teg5/rdigheid1 die t] kwad] ure uit de !osophie 9 de *ri/elke !ologie is ov]gebra*t en het vals*e dualisme van gee/ en /(1 van !sis en anti!sis1 te v]geefs door e5e ond5kb>e syn!sis tra*t te v]zo551 cf4 deel ,,ii #aic4 #ecg4 #aj4 ,9 de d]de plaats zn er vel51 die me551 dat de ziel5 na d5 dood nog 9 e5ig v]b& tot het a>ds*e lev5 blv5 /aan4 ,b vele volk5 he]s*te de g$a*te1 dat de ziel5 na d5 dood 9 de nabheid van het graf blev51 en ook de ,jod5 me5d51 dat z nog e5 td lang na het /]v5 om het lk blev5 zwev5 en v]kla>d5 da>uit1 dat de toov]es te ,endor d5 gee/ van ,samuel nog oproep5 kon1 ,web]1 ,sy/4 d] altsyn4 pal4 ,!ol4 #cbd4 ,wd v]breid 0 het gebruik1 om d5 ge/orv55 vo$sel1 wap551 bezitt+51 soms zelfs ook zne vr\w5 en slav5 9 het graf m$e te gev52 en gewoonlk w]d deze v]e]+ d] ge/orv55 niet tot d5 dag d] begraf5is ( d5 r\wtd bep]kt1 ma> ook da>na voortgezet en 9 d5 gewon51 privat5 ( publiek51 cultus opg5om54 ,v]e]d w]d5 niet alle5 de dood5 9 het algeme51 ma> ook de ge/orv5 blo$v]want51 de oud]s en voor\d]s2 de vad]s en ho(d5 van d5 /am2 de h]on van het volk2 de vor/5 en kon+5 des l&s1 soms re$s b hun lev52 en 9 het ,buddhisme en d5 ,islam ook de heilig54 ,de cultus be/ond da>91 dat m5 hun grav5 ond]hield1 hun lk5 v]zorgde 7bv4 door balsem+71 van td tot td bloem5 en spz5 op hun graf n$]legde1 aan hun beeld5 en reliquin hulde bewees1 maaltd5 en spel5 t] hunn] e]e aanri*tte1 geb$5 tot h5 opzond en hun (f]&5 bra*t4 ,tuss*5 de v]e]+ van deze ge/orv5 m5s*5 en van de god5 maakte m5 da>b dikw]f1 zooals 9 ,p]zi1 ,indi1 ,griek5l& wel ond]s*eid1 ma> niettem9 0 de dood5cultus e5 voornaam be/&deel van d5 godsdi5/4 ,met hunne v]e]+ b$oelde m5 t5 deele1 om hun zelf t] hulpe te kom51 ma> vooral ook1 om het onheil1 dat z /i*t5 kond51 af te w]5 en hun zeg5 en b/&1 hetz op gewone1 hetz op buit5gewone wze1 door orakels en wond]51 zi* te v]zek]51 cf4 ,*4 de la ,saussaye1 ,lehrb4 d] ,religionsges*4 ,i #gi-hg4 ,alle deze elem5t5 drong5 re$s van de twe$e eeuw af ook 9 d5 *ri/elk5 cultus door4 ,gelk 9 het ,buddhisme de monnik5 en 9 d5 ,islam de my/ici1 zoo w]d5 9 de *ri/elke k]k de m>tel>5 spo$ig voorw]p van godsdi5/ige v]e]+2 op de plaats1 wa> z ge/orv5 ( hunne reliquin bgezet w>51 w]d5 alt>51 kapell51 k]k5 geb\wd2 da> kwam5 vooral op de /]fdag5 7dies natales7 d] m>tel>51 de geloovig5 sam51 om hunne g$a*t5is te vi]5 door vigilin en psalmgezang1 door het lez5 d] acta m>tyrum en het aanhoor5 van e5e pr$ik+ t] hunn] e]e en vooral ook door het celebre]5 d] heilige eu*>i/ie4 ,en na de vi]de eeuw breidde deze cultus van ,m>ia1 de engel51 de patri>*51 de pr(et5 en de m>tela>s ook tot biss*opp51 monnik51 kluiz5a>s1 confessores1 virg9es en tot all]lei heilig5 en tot hunne reliquin en beeld5 zi* uit1 ,s*wane ,d4 ,g4 ,i #chi f4 ,,ii #fbj f42 en 9 we]wil van alle v]zet zo[el 9 als buit5 de ,rooms*e k]k1 heeft z zi* niet alle5 tot op dez5 dag toe /a&e geh\d5 ma> neemt z nog altd op s*rikb>5de wze toe en dr+t de aanbidd+ van d5 n5 wa>a*tig5 ,god en van ,jezus ,*ri/us1 di5 ,h gezond5 heeft1 hoe lang] hoe me] op d5 a*t]grond4 ,rome vi]t 9 dez5 cultus op practis*e wze de geme5s*ap d] heilig54 ,de ne *ri/elke k]k heeft drie afdeel+51 de ecclesia triumphans 9 d5 hemel1 de ecclesia pati5s 9 het vagevuur1 en de ecclesia militans op a>de4 ,het a&eel1 dat de ecclesia pati5s 9 deze geme5s*ap neemt1 be/aat da>91 dat de zalig5 9 d5 hemel met hunne voorb$5 de arme ziel5 9 het vagevuur te hulp kom52 dat de k]k op a>de de /raff5 di] ziel5 door geb$51 aalmoez51 go$e w]k51 aflat5 en vooral door het mis(f] v]za*t en v]kort2 en e9delk ook nog da>91 dat de ziel5 9 het vagevuur1 die 9 elk geval de mee/e l$5 d] /rd5de k]k v] vooruit zn1 en da>om aang]oep5 mog5 word51 de geloovig5 op a>de door h>e voorb$5 help5 en /]k54 ,dit laat/e elem5t1 hoewel ook re$s 9 de geme5s*ap met de ecclesia pati5s hoe lang] hoe bre$] plaats innem5d1 vormt to* het ho(dbe/&deel van de geme5s*ap d] /rd5de met de triumfe]5de k]k4 ,de zalig5 9 d5 hemel zn1 ev5als de engel51 de volmaakte1 bov5natuurlke heiligheid deela*tig2 en da>om zn z object5 van aanbidd+ en v]e]+4 ,9 die heiligheid deel5 z niet all5 9 dezelfde mate2 ev5als de engel51 vorm5 z e5e gee/elke hi]>*ie2 bov5aan /aat ,m>ia en na ha> volg5 de patri>*51 de pr(et51 de apo/el51 de m>tel>51 de confessores enz4 ,het is e5e dal5de reeks1 ma> 9 all5 bl9kt iets van de ,goddelke deugd5 uit4 ,en da>9 deelt dan ook al wat met de heilig5 9 e5ig v]b& heeft ge/aan ( nog /aat1 hun li*aam1 l$emat51 kle$]51 won+1 beelt5is enz4 ,en 9 dezelfde mate1 als iets di*t] b ,god /aat en me] zne heiligheid deela*tig is1 is het voorw]p van godsdi5/ige v]e]+4 ,ook 9 deze is er dus all]lei v]s*il4 ,er is latria1 die alle5 ,gode toekomt2 de m5s*elke natuur van ,*ri/us en al h>e l$51 bv4 het heilige h>t1 is wel niet p] se en propt] se ma> to* 9 se voorw]p van latria2 ,m>ia heeft aanspraak op hyp]dulia2 de heilig5 op dulia2 hun reliqui5 op cultus religiosus relativus enz42 tot sunt species adorationis1 quot sunt species excell5tiae1 adoratio e/ div]sa pro div]sitate excell5tiae1 deel ,,ii #deav4 ,,iii #bfb4 #cjj4 ,de v]e]+ d] heilig5 be/aat ov] het algeme5 9 geb$51 va/51 wak51 fee/dag51 gav51 b$eva>t51 processies enz41 en heeft t5 doel1 om door hunne voorb$5 de gun/ van ,god te v]w]v5 en e5 ( &]e weldaad van ,hem te v]krg54 ,ma> deze v]e]+ en voorb$e is niet alle5 g5]aal1 do* ook p>ticuli]2 er zn bepaalde heilig5 voor bepaalde volk51 familin1 p]son51 en er zn bzond]e heilig5 voor de ond]s*eid5e nood5 en behoeft54 ,de heilige ,george is de s*utspatroon van ,engel&1 ,jakobus van ,spanje1 ,/ephanus van ,hong>e2 de s*ild]s v]e]5 d5 heilig5 ,lukas1 de timm]li$5 ,jozef1 de s*o5mak]s ,crisp9us2 de heilige ,seba/iaan helpt vooral 9 pe/1 ,ottilia b oogziekte1 ,antonius1 9 geval m5 iets v]lor5 heeft2 zelfs di]5 hebb5 hun bes*]mheilige1 de ganz5 word5 bzond] door d5 heilig5 ,gallus en de s*ap5 door d5 heilig5 ,w5del9us bewa>d enz4 ,cf4 ,trid4 sess4 #be en &]e k]kelke bepal+5 b ,d5z+] #bdc4 #bgc4 #hff enz4 ,cate*4 ,rom4 ,,iii #b qu4 #d-ad4 ,hi]onymus1 ,contra ,vigilantium b ,migne ,,xxxiii #cci-deb4 ,damasc5us1 de imag9ibus1 ,id4 de fide or?od4 ,,iv #ae4 #af4 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iv di/4 #de4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #hc art4 #aa4 ,suppl4 qu4 #ga4 #gb4 ,bell>m9us1 de ecclesia triumphante sive de gloria et cultu sanctorum1 ,controv4 ,,ii #bfi-cfh4 ,oswald1 ,es*atologie #aba-bcc4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*atol4 #bfc-bfi enz4 ,vele van deze voor/ell+5 zn telk5s ook 9 de ,prote/ants*e !ologie t]uggeke]d4 ,de ,lu!rs*5 gav5 toe1 dat de engel5 en ook de heilig5 bidd5 pro ecclesia univ]sa 9 g5]e1 ,apol4 conf4 #ba4 ,art4 ,smalc4 ,,ii #b4 ,ev5als ,hugo ,grotius re$s vroeg] 9 zn ,votum pro pace de aanroep+ d] heilig5 v]d$igd _h1 zoo nam ,leibniz lat] deze en zelfs de v]e]+ van beeld5 en reliquin 9 bes*]m+1 ,sy/4 d] ,!ol4 #ahbe ,s4 #aaf-aie4 ,het ritualisme 9 ,engel& gaat d5zelfd5 kant uit1 ,ryle1 ,knots unit$ p4 #dia etc4 ,vele !olog5 nem5 aan1 dat er na d5 dood e5 zek] v]b& tuss*5 de ziel en het li*aam blft be/aan1 ,beck1 ,seel5lehre #dj f4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #ddd f41 dat de ziel5 nog e5ig v]ke] met de a>de ond]h\d51 van de gewi*tig/e gebeurt5iss5 k5nis drag51 voor ons bidd5 en zeg55d op ons n$]zi51 ,splittg]b]1 ,tod1 ,=tleb5 und ,auf]/ehung #aeg f4 ,9 de vorige eeuw me5d5 vel51 zooals ,sw$5borg1 ,jung-,/ill+1 ,ob]l9 9 direct v]ke] met de afge/orv5 gee/5 te /aan1 cf4 vooral ,j4 ,c4 ,wtzel1 ,me9] ,gatt9 wirkli*e ,ers*e9ung na* ihrem ,tode1 ,*emnitz #ahjd4 ,de mogelkheid van hunne v]s*n+5 w]d en wordt nog door vel5 erk5d1 zooals door ,kant1 ,trume e9es ,gei/]seh]s1 ,less+1 ,dramaturgie1 ,j4 ,h4 ,fi*te1 ,an?ropologie1 ,jung-,/ill+1 ,!orie d] ,gei/]kunde #ahjh4 ,k]n]1 ,die ,seh]9 von ,prevor/ #ahbi4 ,es*5may]1 ,das ,my/]ium des inn]5 ,leb5s1 erlut]t aus d] ,ges*4 d] ,seh]9 van ,prevor/ #ahcj4 ,da>b is s$]t #ahdh het spiritisme gekom51 dat zi* opzettelk 9 rapport met de gee/5w]eld tra*t te /ell5 en w]kelke op5b>+5 7door teek5s1 slag51 s*rift1 psy*ographie71 w]k+5 7opheff5 en v]plaats5 van meubels1 ontb9d5 van knoop51 bespel5 van muziek9/rum5t57 en v]s*n+5 7mat]ialisaties7 van gee/5 me5t ontvang5 te hebb54 ,van de rke litt]atuur van het spiritisme z alle5 g5oemd het w]k van d5 ,russis*5 /aatsraad ,alex&] ,atsak[1 dat al het mat]iaal bevat en getiteld is3 ,animismus und ,spiritismus #b ,bde1 ,leipzig ,mutze #ahid4 ,om nu met het laat/e te beg9n51 v]di5t het #a de a&a*t1 dat bgeloovige practk5 b alle volk5 voorkom51 ook b die1 met welke ,israel 9 aanrak+ kwam1 zooals de ,egypt5>51 ,g54 #da3h1 ,ex4 #g3aa1 de ,kananiet51 ,deut4 #ah3i1 #ad1 de ,babylonirs1 ,dan4 #a3bj1 #b3b enz4 ,ook ond] ,israel drong5 ze door en w]d5 m5igmaal druk beoef5d1 #a ,sam4 #bh3i1 #b ,kon4 #ba3f1 ,jes4 #b3f4 ,tot deze practk5 behoorde ook het vrag5 d] dood51 en z1 die zi* da>m$e bezig hield51 heett5 ( 4 ,het woord geeft e]/ te k5n5 d5 wa>zegg5d5 gee/1 die 9 iem& woont1 ,lev4 #bj3bg1 di5 iem& bezit1 #a ,sam4 #bh3g1 #h1 die door iem& ond]vraagd wordt1 #a ,sam4 #bh3h1 door wi5 iem& e5 doode doet opkom51 #a ,sam4 #bh3i1 en die1 gelk m5 zi* van de dood5 voor/elde1 op flui/]5de1 geheimz9nige wze orakels v]kondigt1 ,jes4 #h3ai1 #ai3c1 #bi3d2 en duidt dan v]volg5s d5 wa>zegg] zelv5 aan1 #a ,sam4 #bh3c1 #i1 #b ,kon4 #ba3f1 #b ,*ron4 #cc3f1 ,,lxx 1 buiksprek]4 ,het &]e woord1 1 wet5d51 wz51 is ma> e5e nad]e bepal+ van en duidde e]/ de wa>zegg5de p]son5 aan en da>na d5 wa>zegg5d5 gee/1 die 9 h5 01 ,lev4 #ai3ca1 #bj3f1 #bg1 ,jes4 #ai3c4 ,dit wa>zegg5 kon ges*i$5 op vel]lei wze1 ma> o4 a4 ook door het vrag5 van dood51 ,deut4 #ah3aa1 cf4 ,/ade1 ,ges*4 des ,volkes ,israel ,i #ddc f4 #eje4 ,s*wally1 ,das ,leb5 na* dem ,tode #fi f4 ,ma> wet en pr(etie v]kla>d5 zi* da> besli/ teg51 en riep5 het volk tot d5 ,he]e1 tot zn op5b>+ en getuig5is t]ug1 ,ex4 #bb3ah1 ,lev4 #ai3bf1 #ca1 #bj3f1 #bg1 ,deut4 #ah3aa1 #a ,sam4 #bh3ai1 ,jes4 #h3ai1 #dg3i-ae1 ,j]4 #bg3i1 #bi3h1 ,mi*a #c3g1 #e3aa1 ,neh4 #c3d1 ,mal4 #c3e2 en het ,nieuwe ,te/am5t drukt da>op zn zegel1 ,luk4 #af3bi1 ,hd4 #h3iv41 #ac3fv41 #ai3acv41 ,gal4 #e3bj1 ,ef4 #e3aa1 ,op4 #i3ba1 #ba3h1 #bb3ae4 ,zelfs is het #b onbewsba>1 dat de ,h4 ,s*rift de mogelkheid van het oproep5 en v]s*n5 d] ge/orv55 aanneemt4 ,wel hebb5 er soms door ,gods wond]e ma*t dood5opwekk+5 plaats1 en erk5t de ,s*rift daemonis*e kra*t5 en w]k+51 die m5s*elk v]mog5 te bov5 gaan1 ,deut4 #ac3a1 #b1 ,mt4 #bd3bd1 #b ,!ss4 #b3i1 ,op4 #ac3ac-ae4 ,ma> n]g5s le]t z de mogelkheid ( de w]kelkheid van e5e dood5v]s*n+4 ,de e5ige plaats1 welke hi]teg5 aangevo]d kan word51 is #a ,sam4 #bh1 wa> ,saul tot de toov]es te ,endor de toevlu*t neemt2 want de v]s*n+ van ,mozes en ,elia met ,*ri/us op d5 b]g d] v]he]lk+ ,mt4 #ag1 ,luk4 #i1 is zond] m5s*elke bemiddel+ door ,god alle5 bew]kt4 ,ma> al is de rationali/is*e v]kl>+ te v]w]p51 welke 9 deze ges*i$5is niets &]s ziet dan e5e opzettelke b$rieg] van de vr\w2 e5e objectieve1 reele v]s*n+ van ,samuel is ev5m9 aan te nem54 ,want ,saul ziet ,samuel niet1 vs4 #ad2 de vr\w ziet hem wel ma> v]ke]t 9 hypnotis*5 toe/&1 vs4 #ab1 en z ziet hem1 gelk h er b zn lev5 uitzag1 als e5 oud man en 9 e5 pr(et5mantel gehuld1 vs4 #ad4 ,de s*rik d] vr\w1 vs4 #ab1 _h dan ook zne oorzaak niet da>91 dat z teg5 h>e v]wa*t+ 9 ,samuel w]kelk zag1 ma> hi]91 dat z1 ,samuel zi5de1 9 ha> hypnotis*5 toe/& ook t]/ond ,saul d5 kon+ h]k5de en voor hem vreesde4 ,nadat ,saul ond] d5 indruk gebra*t is1 dat e5 ond]a>ds*1 gee/elk wez51 1 uit de a>de opgekom5 en ,samuel zelf v]s*55 01 spreekt deze uit en door de vr\w tot ,saul en kondigt hem het oordeel aan4 ,er is niets 9 #a ,sam4 #bh1 wat bov5 de bek5de v]s*nsel5 van hypnotisme en somnambulisme uitgaat en niet op dezelfde wze te v]kl>5 is4 #c ,da> zn er e*t] vel51 die jui/ uit de v]s*nsel5 van hypnotisme1 somnambulisme1 spiritisme enz4 tot de w]k+ van gee/5 me55 te moet5 besluit54 ,ma> deze hypo!se s*nt vooralsnog vol/rekt niet g]e*tva>digd4 ,afg$a*t van de vele b$rieg]en1 die op dit gebi$ hebb5 plaats gehad1 is hetge5 van v]s*n+ en w]k+ d] gee/5 v]haald wordt zoo k9d]a*tig en nietsbeteek55d1 dat de bemoei5is d] gee/5w]eld er vol/rekt niet voor aang5om5 behoeft te word54 ,da>m$e wordt niet ontk5d1 dat er all]lei v]s*nsel5 zi* voordo51 die nog niet v]kla>d zn2 ma> deze zn alle van di5 a>d 7zooals bv4 het plotsel+ k5n5 en sprek5 van vreemde tal51 clairvoyance1 hypnose1 sugge/ie1 secondsight1 voorgevoel1 wet5s*ap van hetge5 op hetzelfde oog5blik eld]s gebeurt1 telepa?ie enz471 dat z door de hypo!se d] gee/5v]s*n+ hoeg5aamd niet duidelk] word54 ,wanne] w da>b nog b$5k51 dat de m5s* b zne wa>nem+5 gebond5 is aan en bep]kt is b9n5 e5 bepaald aantal ae!rtrill+51 zoodat e5ige wzig+ da>9 hem e5 gans* &] beeld d] w]eld z\ v]toon5 en h zelf e5 diep en rk zielelev5 bezit1 dat 9 het zelfbewu/zn ma> ze] t5 deele tot v]s*n+ komt1 cf4 mne ,beg9sel5 d] ,psy*ologie #gjv4 #ghv42 dan ligt er b9n5 de gr5z5 van het ,diesseits voor het occultisme nog zulk e5 uitge/rekt t]re9 op51 dat w voore]/ tot de inw]k+ d] gee/5w]eld nog ge5 toevlu*t behoev5 te nem54 ,cf4 ,kir*n]1 ,d] ,spiritismus1 die ,n>rheit uns]es ,zeitalt]s1 ,b]l9 ,habel #ahhc4 ,ed4 v4 ,h>tmann1 ,d] ,spiritismus1 ,leipzig ,fri$ri* #ahhe4 ,id4 ,die ,gei/]hypo!se des ,spiritismus und se9e ,phantome1 ib4 #ahia4 ,voorts gaat #d heel de ,s*rift van de g$a*te uit1 dat de dood e5e totale breuke is met het lev5 aan deze zde des grafs4 ,wel beh\d5 de ge/orv55 h]9n]+ aan hetge5 hi] op a>de met h5 gebeurd is4 ,de rke man en de arme ,laz>us wet51 wie en wat z hi] gewee/ zn en 9 welke omgev+ z geleefd hebb51 ,luk4 #af4 ,9 het laat/e g]i*t zn de m5s*5 zi* bewu/ van wat z op a>de g$aan hebb51 ,mt4 #g3bb4 ,de w]k5 volg5 h5 na1 die 9 d5 ,he]e ge/orv5 zn1 ,op4 #ad3ac4 ,wat w hi] op a>de g$aan hebb51 wordt ons z$elk eig5dom en gaat met ons m$e 9 d5 dood4 ,ook is er ge5 twfel aan1 dat de ge/orv55 h]k5n51 die z op a>de gek5d hebb52 de ond]a>ds*e bewon]s begroet5 spott5d d5 kon+ van ,babel1 ,jes4 #ad2 de ma*tige held5 sprek5 uit het midd5 van d5 ,s*eol ,egypte's vor/ en volk toe1 ,eze*4 #cb2 de rke man k5t ,laz>us1 ,luk4 #af4 ,de vri5d51 die w hi] door weldo5 ons v]w]v51 ontvang5 ons e5s met vreugde 9 de eeuwige tab]nakel51 ,luk4 #af3i4 ,ma> ov]ig5s /elt de ,s*rift het altd zoo voor1 dat de geme5s*ap met deze a>de b d5 dood totaal v]brok5 wordt4 ,de ge/orv55 hebb5 ge5 deel me] 9 alles1 wat ond] de zon ges*i$t1 ,pr$4 #i3e1 #f1 #aj4 ,( hunne k9d]5 tot e]e kom5 ( 9 armo$e v]vall51 z wet5 het niet1 ,job #ad3ba4 ,abraham weet niet van de k9d]5 ,israels en ,jakob k5t h5 niet1 en da>om roep5 z tot d5 ,he]e1 die imm]s hun ,vad] is1 ,jes4 #fc3af4 ,van e5 v]ke] d] ge/orv55 met de lev5d5 is n]g5s sprake2 z behoor5 tot e5 &] rk1 dat van de a>de totaal ges*eid5 is4 ,ook ,hebr4 #aa3a le]t niet1 dat de wolke van getuig5 ons ziet en gadeslaat 9 onz5 /rd4 ,want de da> zn ge5 ooggetuig5 van onz5 /rd ma> gelo(sgetuig51 die di55 tot onze bemo$ig+4 #e ,da>om is er ook voor aanroep+ en v]e]+ d] heilig5 ge5 plaats4 ,op zi*zelf is er niets vreemds ( onbehoorlks 9 de g$a*te1 dat engel5 en zalig5 voor de m5s*5 op a>de voorb$e do52 e5e belang/ell+ 9 de ges*i$5is d] /rd5de k]k1 e5e g5]ale voorb$e w]d ook m5igmaal door de ,prote/ant5 wel aang5om54 ,ma> des te opm]kelk] is het1 dat de ,s*rift1 die van voorb$e d] m5s*5 op a>de zoo dikw]f gewag maakt en ze bepaald aanbeveelt en voors*rft1 ,mt4 #f3iv41 ,rom4 #ae3cj1 ,ef4 #f3ah1 #ai1 ,col4 #a3b1 #c1 #a ,tim4 #b3b1 en bov5di5 le]t1 dat ,god &]5 dikw]f spa>t om d] uitv]kor55 wil en op hunne voorb$e1 ,g54 #ah3bcv41 ,ex4 #cb3aav41 ,num4 #ad3acv41 ,eze*4 #ad3ad1 #bj1 ,mt4 #bd3bb enz41 van e5e voorb$e d] engel5 en d] zalig5 voor de op a>de lev5d5 nooit met e5 enkel woord spreekt4 ,t5 aanzi5 van de voorb$e d] engel5 is dit re$s vroeg] bewez51 deel ,,ii #ddiv41 en van de voorb$e d] zalig5 gev5 de ,rooms*5 het zelv5 toe1 dat z 9 de ,s*rift niet voorkomt1 cf4 bv4 ,oswald1 ,es*atologie #acb2 alle5 #b ,makk4 #ae3ab-ad maakt meld+ van e5 voorb$e van ,onias en ,j]emia voor hun volk 9 e5 droomgezi*t aan ,judas en bew/ alle51 dat de ,jod5 9 di5 td van de voorb$e d] zalige afge/orv55 ov]tuigd w>54 #f ,nog m9d] grond is er voor de aanroep+ en v]e]+ d] heilig54 ,de ,h4 ,s*rift zegt wel1 dat de geloovig5 op a>de elk&]s voorb$e mog5 inroep51 ,num4 #ba3g1 ,j]4 #db3b1 #a ,!ss4 #e3be1 ma> gewaagt n]g5s van e5 v]zoek tot de afge/orv55 om hunne voorb$e2 en engel5 en m5s*5 w]5 uitdrukkelk alle godsdi5/ige v]e]+ van zi* af1 die alle5 ,gode toekomt1 ,deut4 #f3ac1 #aj3bj1 ,mt4 #d3aj1 ,hd4 #ad3aj1 ,col4 #b3ah1 #ai1 ,op4 #ai3aj1 #bb3i1 cf4 deel ,,ii #deav4 ,ook van de v]e]+ d] reliquin is ge5 sprake2 al v]ri*t ,god er soms wond]5 door1 #b ,kon4 #ac3ba1 ,mt4 #i3ba1 ,luk4 #f3ai1 ,hd4 #e3ae1 #ai3ab1 z mog5 niet zn voorw]p van v]e]+1 ,deut4 #cd3f1 #b ,kon4 #ah3d1 #b ,cor4 #e3af4 ,oswald t4 a4 p4 #adc rek5t de invocatie en v5]atie d] heilig5 dan ook tot de ,traditionsdogm54 ,ook al wordt e5e g5]ale voorb$e d] heilig5 voor de geloovig5 op a>de toegegev51 dan volgt da>uit nog 9 het m9/ niet1 dat z da>toe mog5 aang]oep5 en v]e]d word54 ,want wel is e5 v]zoek om iem&s voorb$e op zi*zelf vol/rekt niet ongeoorlo(d1 en heeft dan ook telk5s ond] de geloovig5 plaats4 ,ma> zulk e5 v]zoek ond]/elt /e$s e5 ( &] middel van v]ke]1 en moet mondel+ ( s*riftelk kunn5 word5 ov]gebra*t4 ,en dat jui/ ontbreekt hi] en is ook met de le] d] ,s*rift ov] d5 toe/& d] afge/orv55 9 lnre*t5 /rd4 ,rome durft da>om ook niet zegg51 dat de aanroep+ en v]e]+ d] heilig5 gebod5 en noodzakelk is1 ma> spreekt alle5 uit1 bonum atque utile esse1 supplicit] eos invoc>e1 ,trid4 sess4 #be4 ,de !ologie weet hoeg5aamd niet duidelk te mak51 hoe de heilig5 van onze geb$5 k5nis bekom51 en draagt all]lei giss+5 voor4 ,sommig5 me551 dat z hun door de engel51 die hi] telk5s op a>de kom51 word5 m$eg$eeld1 ( dat de heilig5 ev5als de engel5 zi* wond]snel v]plaats5 kunn5 en quodam modo ubique zn2 &]5 zn van oordeel1 dat de heilig5 door ,god zelv5 van d5 inh\d onz] geb$5 9 k5nis word5 ge/eld1 ( alle d+51 die z noodig hebb5 te wet51 9 het ,goddelk bewu/zn aans*\w52 en ook zn er1 die zegg51 dat het niet noodig is1 dat z alles wet51 mits z ma> gans* 9 het algeme5 van onze behoeft5 k5nis drag51 ( ook1 dat w ov] de wze1 wa>op z van onze geb$5 k5nis bekom51 ons niet hebb5 te bekomm]51 ,?omas ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #hc art4 #d4 ,suppl4 qu4 #gb art4 #a4 ,oswald1 ,es*atologie #aci4 ,da>b komt nog1 dat de ,rooms*5 vol/rekt niet met zek]heid wet51 wie van de afge/orv55 9 d5 hemel zn en tot de volmaakte heilig5 behoor54 ,de vrom5 des ,o4 ,t4 v]ke]d5 e]/ 9 d5 limbus patrum en w]d5 wel door ,*ri/us 9 d5 hemel ov]gebra*t1 ma> /aan to* te v] van ons af1 om veel door ons te word5 aang]oep51 ,oswald t4 a4 p4 #acb4 #afg4 ,van enkele vrom5 9 het ,n4 ,t41 zooals ,m>ia1 de apo/el51 en ook van de lat]e m>tel>5 neemt ,rome wel aan1 dat z 9 d5 hemel zn opg5om54 ,ma> dat zn enkel51 en v]giss+ is hi]b niet uitgeslot54 ,9 vroeg]e td5 0 het de /em des volks1 die aan e5 ge/orv5e het pra$icaat d] heiligheid toek5de2 en da>b kwam het voor1 dat mann51 die dit pra$icaat bezat51 het w$] v]lor51 gelk bv4 ,clem5s ,alex&r9us door ,b5$ictus ,,xiv4 ,om deze dwal+5 te voorkom51 is da>om s$]t ,alex&] ,,iii en ,innoc5tius ,,iii de k]kelke v]kl>+ van iem&s heiligheid1 dat is de canonisatie1 e5 re*t geword5 van d5 apo/olis*5 /oel4 ,e*t] is het hi]b w$]om e5e vraag1 ( de paus 9 deze canonisatie onfeilba> is al dan niet4 ,en al moge dit ook het geval zn1 uit d5 a>d d] zaak maakt de paus er e5 spa>zaam gebruik van4 ,v]reweg de mee/e heilig5 word5 aang]oep5 en v]e]d1 zond] dat m5 nauwkeurig weet1 ( z 9 d5 hemel dan wel 9 het vagevuur v]toev54 ,m5 moet zi* da>om met e5e z$elke ov]tuig+ tevr$5 /ell51 voorts b$5k51 dat e5e mogelke v]giss+ ge5 s*adelke gevolg5 meebr5gt1 en veiligheid%alve de aanroep+ ook ma> tot de arme ziel50 9 het vagevuur uit/rekk51 gelk 9 de practk /e$s me] en me] ges*i$t1 ,oswald t4 a4 p4 #adh4 #afd4 ,de aanroep+ d] heilig5 is #g b ,rome vol/rekt niet alle5 me] e5 v]zoek om hunne voorb$e 7ora pro nobis71 ma> is all5gs ov]gegaan 9 e5e adoratie en v5]atie2 de heilig5 zn object van e5 cultus religiosus1 z het ook1 dat deze ge5 latria ma> dulia heet4 ,nu is er ge5 twfel aan1 dat w aan de engel5 en zalig5 e]bi$ige hulde z\d5 moet5 bewz51 indi5 w h5 ontmoett5 en e5ig v]ke] met h5 hadd51 deel ,,ii #dee4 ,ma> jui/ dit laat/e komt niet voor4 ,en da>om loopt alle aanroep+ d] engel5 en d] zalig5 op e5e godsdi5/ige v]e]+ uit1 die door d5 naam van dulia niet go$gemaakt wordt1 ib4 #deav4 ,op d5 weg1 di5 ,rome met deze v]e]+ van het s*epsel bew&elt1 is er ge5 /il/&4 ,de heiligheid wordt door ,rome g$a*t als e5 donum sup]additum1 als iets sub/antieels1 dat aan alle s*epsel5 9 v]s*ill5de mate kan meeg$eeld word51 en 9 diezelfde mate dan godsdi5/ig v]e]d mag word54 ,voorzoov] e5 p]soon ( zaak deel hebb5 aan de ,goddelke heiligheid1 hebb5 z aanspraak op e5 cultus religiosus4 ,all]e]/ deel5 da>9 dus ,m>ia1 de apo/el51 de m>tel>51 de heilig51 ma> voorts all5 en alles1 wat met dez5 9 aanrak+ gewee/ is ( nog met h5 9 betrekk+ /aat1 dus ook reliquin1 beeld51 woonplaats5 enz4 ,na> dit beg9sel kan alle s*epsel godsdi5/ig v]e]d word51 quod et quat5us respectum habeat ad ,deum1 tot zelfs de h&5 d] soldat51 die ,jezus grep51 en de lipp5 van ,judas1 die hem ku/51 toe1 ,voetius1 ,disp4 ,,iii #hhj4 #hif4 ,9 elk geval is niet 9 te zi51 wa>om de heilig51 die op a>de zn1 niet re$s door de ,rooms*e ,*ri/55 aang]oep5 en v]e]d word51 en ond] h5 dan vooral de paus1 die de heilige b uitnem5dheid is4 ,es spri*t an si* ni*ts dageg51 dass au* die ,heiligkeit auf ,erd5 religis v5]i]t w]de4 ,wre man also von d] ,gottseligkeit e9] ,p]son vollkomm5 b]zeugt1 s durfte sie an si* wohl e9e ,v]ehrung g5iess51 wie sie d5 ,heilig5 im ,himmel zukommt4 ,9 e9zeln5 ,fll5 mag es privatim ges*eh5 se9 und ges*ieht viellei*t no*1 ,oswald t4 a4 p4 #aeg4 ,wat er door ,oswald nog teg5 aangevo]d wordt1 is aan de utiliteit ontle5d en doet zi51 dat de v]e]+ d] lev5de heilig51 bepaaldelk van d5 paus1 b ,rome sle*ts e5e quae/ie is van td4 ,de geme5s*ap d] heilig5 onta>dt 9 e5e ond]l+e v5]atie1 die d5 middela> ,gods en d] m5s*5 op d5 a*t]grond dr+t4 #aa4 ,tot dusv]re 0 er alle5 sprake van1 ( de afge/orv55 nog 9 e5ig re*t/reeks* v]ke] met de a>de /aan2 ?ans komt de vraag aan de orde1 ( de ,h4 ,s*rift ons iets le]t van de nieuwe v]h\d+5 en toe/&51 9 welke de ge/orv55 zi* bev9d5 aan g5e zde des grafs4 ,veel is het niet1 wat de ,s*rift ons da>ov] b]i*t4 ,to* zn re$s 9 het ,oude ,te/4 de ln5 aanwezig1 die doorgetrokk51 leid5 tot e5 ond]s*eid 9 d5 toe/& van re*tva>dig5 en goddelooz5 na d5 dood4 ,de vreeze des ,he]5 is de weg t5 lev51 ma> de goddelooz5 kom5 om en nem5 e5 e9de1 bov5 bl4 #cfi4 ,en volg5s het ,nieuwe ,te/4 komt de rke man t]/ond 9 e5e plaats d] pnig+1 welke e*t] nog niet met de geh5na ( d5 abyssus id5tis* is4 ,wa> deze plaats te zoek5 is1 wordt 9 de ,s*rift niet v]meld4 ,wel wordt de s*eol1 de hades1 de geh5na1 de abyssus altd voorge/eld als b5$5 ons zi* bev9d5de4 ,ma> dit kan en mag to* niet 9 topographis*5 z9 word5 v]/aan4 ,want de begripp5 bov5 en b5$5 zn1 locaal g5om51 ze] relatief en hebb5 9 dit v]b& sle*ts e5e e?is*e beteek5is2 w plaats5 het rk d] dui/]nis vanzelf lnre*t teg5ov] dat des li*ts en zoek5 volg5s e5e natuurlke symboliek het e]/e b5$5 en het twe$e bov5 ons4 ,alle bepal+ van de /rafplaats d] ge/orv551 9 de a>de1 ond] de a>de1 9 de zee1 9 de zon1 9 de lu*t ( op e5e d] planet5 is niets me] dan e5e giss+4 ,alle5 kan gezegd word51 dat het ,j5seits niet alle5 e5 toe/& ma> ook e5e plaats is1 want ziel5 mog5 niet circumscriptive 9 td en ruimte zn1 z zn to* nog veel m9d] eeuwig en alomteg5woordig en moet5 erg5s zn en ook e5e successie van tdsmom5t5 hebb54 ,ov]ig5s is het me] 9 ov]e5/emm+ met de we9ige gegev5s1 welke de ,s*rift ons bi$t1 om van alle bepal+ van de /rafplaats d] dood5 af te zi52 1 7,*ryso/omus74 ,ev5 we9ig wet5 w van d5 toe/& af1 wa>9 de ongeloovig5 en goddelooz5 zi* bev9d5 na d5 dood tot het laat/e g]i*t toe4 ,alle5 kunn5 w met zek]heid zegg51 dat1 wanne] de toorn ,gods hi] re$s op de ongeloovig5 blft1 deze na d5 dood t]/ond veel zwa>d] moet gevoeld word51 wl alle afleid+ van het a>ds*e lev5 ontbreekt en het naakte be/aan met niets dan het bewu/zn en het gevoel van di5 toorn gevuld wordt4 ,de vraag is e*t] opgeworp51 ( er voor dezulk51 die hi] op a>de het evangelie niet ( sle*ts ze] gebrekkig hebb5 gehoord1 aan de ov]zde des grafs nog niet e5e geleg5heid zal be/aan1 om zi* te beke]5 en te geloov5 9 ,*ri/us4 ,de e]/51 die 9 de *ri/elke k]k da>op e5 toe/emm5d antwoord gav51 w>5 ,clem5s1 ,/rom4 ,,vi #f en ,orig5es1 c4 ,cels4 ,,ii #dd4 ,z leidd5 uit #a ,petr4 #c3ah1 #ai af1 dat ,*ri/us en ook de apo/el5 aan de ge/orv55 9 d5 hades1 die er vatba> voor w>51 het evangelie hadd5 v]kondigd4 ,hoewel dit gevoel5 nu door ,augu/9us1 de ha]esi c4 #gi en &]5 we]legd en de n$]dal+ van ,*ri/us t] helle gewoonlk &]s opgevat w]d1 deel ,,iii #cghv41 ke]de het to* telk5s t]ug en vond het vooral 9 deze eeuw1 wa>9 m5 e5 held] besef kreeg van de groote m5igte en de snelle uitbreid+ d] niet-,*ri/551 b ze] vel5 +ang1 bov5 bl4 #chb4 ,ind]daad is het e5 feit van de groot/e beteek5is1 dat er millio55 m5s*5 gewee/ zn en nog zn1 die van d5 weg d] zaligheid 9 ,*ri/us nooit e5ige k5nis hebb5 g$rag5 en dus ook nooit 9 de geleg5heid zn ge/eld1 om ,hem met e5 geloovig h>t aan te nem5 ( met besli/heid van wil te v]w]p54 ,tot de ongeloovig5 9 eng]5 z9 zn dez5 niet te rek551 en de ,s*rift zegt zelve1 dat z na> e5 &]5 maat/af beoordeeld word5 dan ,jod5 en ,*ri/551 ,mt4 #aj3ae1 #aa3bj-bd1 ,luk4 #aj3ab-be1 #ab3dg1 #dh1 ,joh4 #ae3bb1 #bd1 ,rom4 #b3ab1 #b ,petr4 #b3bj-bb4 ,to* volgt da>uit 9 het m9/ niet1 dat er ook e5e pr$ik+ des evangelies is ( moet zn aan de ov]zde des grafs4 ,want #a de ,s*rift spreekt da>van met ge5 enkel woord4 ,vele plaats51 die er wel e5s voor bgebra*t zn1 zooals ,mt4 #ab3dj1 ,joh4 #bj3ag1 ,hd4 #b3bd1 #bg1 #ca1 #ac3bi1 #cj1 #cd-cg1 #a ,tim4 #c3af1 hebb5 niet de m9/e kra*t van bews en h&el5 vol/rekt niet van e5e pr$ik+ van ,*ri/us 9 de hel4 ,ook ,eze*4 #af3ec-fc op5t hi]op ge5 uitzi*t2 er wordt da> door d5 ,he]e belo(d1 dat ,h ,j]uzalem1 9 we]wil van de gruwel51 die z b$rev5 heeft en die erg] zn dan die van h>e zu/]s1 ,sodom en ,sam>ia1 to* 9 het e9de w$] h]/ell5 en 9 g5ade aannem5 zal4 ,om e*t] alle vals* v]tr\w5 op ,gods bel(te en alle zelfv]heff+ b ,israel weg te nem51 wordt er bgevoegd1 dat de ,he]e niet alle5 de gevang5is van ,j]uzalem ma> ook die van ,sodom en ,sam>ia w5d5 zal1 vs4 #ec1 zoodat ook deze t]ugke]5 zull5 tot h>5 vorig5 /aat4 ,hi]uit hebb5 sommig5 beslot5 tot e5e mogelkheid van beke]+ 9 d5 tuss*5toe/&2 want ,sodom en h>e zu/]51 d4 i4 de &]e /$5 9 het ,siddimdal1 w>5 9 ,eze*iels dag5 all5 re$s lang v]delgd en kond5 dus niet 9 h>5 vorig5 /aat h]/eld en door ,god 9 g5ade aang5om5 word51 indi5 h>e vroeg]e inwon]s niet 9 d5 s*eol door de pr$ik+ van het woord ,gods tot beke]+ kwam54 ,ma> deze g$a*te ligt v]re buit5 d5 tek/4 ,de ,he]e belo(t hi] alle51 dat ,h ,j]uzalem 9 we]wil van ha> ho]] to* we] 9 g5ade aannem5 zal2 en dat niet alle51 ma> ook ,sodom en ,sam>ia1 die bepaald1 blk5s vs4 #fa1 typ5 zn van al de heid5s*e volk51 zull5 9 ha> vorig5 /aat word5 h]/eld1 d4 w4 z4 de toekom/ zal deze zn1 dat ,j]uzalem h]/eld en de heid5s*e /$5 ha> ond]worp5 zull5 wez54 ,van e5e pr$ik+ en beke]+ 9 d5 ,s*eol en van e5e op/&+ en t]ugke] d] vroeg]e bewon]s is ge5 sprake4 #b ,de e5ige plaats51 wa>op m5 zi* voor e5e pr$ik+ van het evangelie 9 d5 hades met s*n van re*t b]oep5 kan1 zn #a ,petr4 #c3ai-ba en #d3f4 ,ma> ook deze tek/5 bevatt5 niet1 wat m5 er 9 lez5 wil4 ,ook al z\ da> sprake zn van e5e pr$ik+1 welke ,*ri/us na zne op/&+ tot de tdg5oot5 van ,noa* 9 d5 hades hield1 dan z\ alle5 dit feit da>m$e va//aan ma> ge5sz9s re*t gev5 tot de le]1 dat er 9 d5 hades e5e voortdur5de v]kondig+ van het evangelie plaats _h aan all51 die het op a>de niet hebb5 gehoord4 ,want imm]s de tdg5oot5 van ,noa* w>5 jui/ niet zoodanige m5s*51 die het woord ,gods nooit td5s hun lev5 op a>de hadd5 gehoord2 z hadd5 het woord van ,noa*1 d5 pr$ik] d] g]e*tigheid1 9 mo$willige boo%eid v]smaad en w>5 d] /emme des ,he]5 9 volle bewu/heid ongehoorzaam gewee/4 ,met h5 0 het dus e5 gans* bzond] geval1 dat tot ge5 v]d]e conclusin re*t geeft2 de aori/us w/ ook aan1 dat deze pr$ik+ door ,*ri/us ma> e5maal is ges*i$4 ,voorts kan deze pr$ik+ ge5 v]kondig+ van het evangelie tot zaligheid zn gewee/1 want als m5 b$5kt1 hoe /r5g de ,s*rift /e$s ov] alle goddelooz5 oordeelt en hoe z het gesla*t d] m5s*5 td5s ,noa* altd bes*rft als ov]gegev5 tot alle boo%eid en ong]e*tigheid1 dan wordt de g$a*te ong]md1 dat ,*ri/us jui/ aan h5 9 ond]s*eid+ van zoovele &]5 het evangelie d] zaligheid z\ hebb5 v]kondigd4 ,hoog/5s kan er dan sprake zn van e5e ple*tige bek5dmak+ van zn triumf aan de bewon]s d] ond]w]eld1 gelk de oude ,lu!rs*5 d5 tek/ v]kla>d54 ,bov5di5 is er aan zulk e5e voortdur5de pr$ik+ van het evangelie 9 d5 hades all]lei moeilkheid v]bond54 ,volg5s #a ,petr4 #c3ah1 #ai heeft ,*ri/us1 bepaaldelk nadat ,h lev5dgemaakt en opge/aan 01 die pr$ik+ geh\d54 ,is ,h dan met zn li*aam plaatselk na> d5 hades gegaan8 ,wanne] heeft ,h dat g$aan8 ,hoelang heeft ,h er v]toefd8 ,en laat dit alles nu mogelk zn1 hoe onwa>s*nlk het op zi*zelf al z1 wie br5gt die pr$ik+ dan 9 d5 hades na di5 td en nu altd door8 ,is er dan ook e5e k]k 9 de ond]w]eld8 ,is da> e5e z5d+1 e5e roep+1 e5e ord5+8 ,zn het m5s*5 ( engel51 zn het de apo/el5 ( &]e di5>5 des woords1 die na hun dood da> het evangelie v]kondig58 ,de le] van e5e ,missionsan/alt 9 d5 hades komt op all]lei mani] met de ,s*rift 9 /rd4 ,ma> z v9dt ook1 gelk vroeg] re$s w]d aangetoond1 deel ,,iii #dbb cf4 #cgi1 9 #a ,petr4 #c3ah-bb hoeg5aamd ge5 /eun4 ,da> wordt alle5 gezegd1 dat ,*ri/us1 na zne op/&+1 lev5dgemaakt znde als ,gee/1 na> d5 hemel is gegaan en door deze zne hemelva>t aan de gee/5 9 de gevang5is gepr$ikt en de engel51 ma*t5 en kra*t5 aan zi* ond]danig gemaakt heeft4 ,ev5m9 is er 9 #a ,petr4 #d3f van zulk e5e pr$ik+ des evangelies 9 d5 hades sprake4 ,re$s de aori/us doet d5k51 niet aan e5e voortdur5de pr$ik+ ma> aan e5 bepaald feit4 ,die v]kondig+ van het evangelie _h e5maal plaats1 en wel met het doel1 dat z1 die ha> hoord51 na> d] m5s*5 wze 9 het vlees* geoordeeld z\d5 word51 d4 i4 /]v5 z\d51 ma> na> de wze ,gods 9 d5 gee/ lev5 z\d54 ,de pr$ik+ van het evangelie g+ dus aan het /]v5 vooraf2 de zn z1 die nu dood zn1 ma> die b hun lev5 het evangelie hoord54 ,de r$51 wa>om ,petrus deze m5s*5 noemt1 ligt 9 het voorga&e v]s4 ,da> w]d gezegd1 dat ,*ri/us g]e$ /aat1 om te oordeel5 de lev5d5 en de dood54 ,welnu1 ev5als aan de lev5d5 ?ans1 zoo w]d vroeg] aan h51 die ?ans dood zn1 het evangelie v]kondigd1 opdat z1 ja nog wel /]v5 z\d5 9 het vlees*1 ma> to* nu re$s 9 d5 gee/ b ,god lev5 z\d54 #c ,met deze bezw>51 aan de ,s*rift ontle5d1 valt re$s geheel de le] van de pr$ik+ van het evangelie 9 d5 tuss*5toe/&4 ,want indi5 de ,s*rift ze niet behel/1 /aat het d] *ri/elke !ologie niet vr1 ha> desniettem9 voor te drag54 ,ma> er zn to* ook nog vele &]e b$5k+54 ,aang5om51 dat het evangelie 9 d5 hades nog gepr$ikt wordt1 gaat die pr$ik+ uit tot all5 zond] ond]s*eid8 ,gewoonlk zegt m5 van ne5 en laat het alle5 br5g5 tot dieg551 die het hi] op a>de niet le]d5 k5n54 ,dit is nu niet alle5 met hunne exegese van #a ,petr4 #c3ah-bb 9 /rd1 want indi5 da> sprake is van e5e evangeliepr$ik+ van ,*ri/us 9 d5 hades1 dan heeft deze da> jui/ plaats tot zulk51 die het evangelie door ,noa* wel hadd5 gehoord1 ma> ook doet het dan vanzelf de vraag oprz51 ( het lev5 hi] op a>de voor die pr$ik+ van het evangelie 9 d5 hades totaal onv]s*illig is4 ,ook hi]op durft m5 begrpelk]wze 9 d5 regel ge5 ontk5n5d antwoord gev51 want dan w>e dit lev5 geheel zond] wa>de ( beteek5is4 ,da>om zegt m5 gewoonlk met ,clem5s en ,orig5es1 dat het evangelie 9 d5 tuss*5toe/& alle5 gebra*t wordt aan zulk51 die vatba> voor beke]+ zn1 die zi* hi] op a>de door hunne h\d+ teg5ov] de vocatio realis voor het geloovig aannem5 van het evangelie hebb5 geprep>e]d1 cf4 bv4 ook ,ebr>d1 ,dogm4 #egf4 ,feitelk wordt da>m$e het zwa>tepunt to* we] 9 dit lev5 v]legd en br5gt de evangeliev]kondig+ 9 d5 hades sle*ts aan het li*t1 wat hi] op a>de re$s 9 de h>t5 v]borg5 04 ,dat is1 de besliss+ ov] zaligheid en v]d]f /aat niet b het evangelie ma> b de vocatio realis1 b de wet4 ,en dit is 9 het wez5 d] zaak hetzelfde gevoel51 dat ook door de ,pelagian51 de ,soc9ian51 de ,de/5 enz4 omhelsd w]d1 n4l4 dat er drie weg5 tot de zaligheid zn1 de lex naturae1 de lex ,mosaica en de lex ,*ri/i4 #d ,da>b komt nog1 dat de le] van e5e evangeliepr$ik+ 9 d5 hades van all]lei onjui/e ond]/ell+5 uitgaat4 ,er ligt n4l4 aan t5 grondslag1 dat het ,gods b$oel+ is1 om alle m5s*5 te zalig52 dat de pr$ik+ van het evangelie vol/rekt univ]seel moet zn2 dat alle m5s*5 p]soonlk en individueel voor de keuze vr ( teg5 het evangelie moet5 geplaat/ word52 dat de besliss+ b die keuze /aat 9 de ma*t van d5 m5s*2 dat erf- en dadelke zond5 niet g5oegzaam zn om te v]doem5 ma> dat alle5 het besli/e ongelo( t5 opzi*te van het evangelie het eeuwig v]d]f wa>dig maakt enz4 ,al deze ond]/ell+5 zn 9 /rd met besli/e uitsprak5 d] ,s*rift en mak5 de le] van de evangeliepr$ik+ 9 d5 tuss*5toe/& onaannemelk4 ,en als dan t5 slotte gevraagd wordt1 ( het niet h>d is te geloov51 dat all51 die hi] op a>de geheel buit5 hun s*uld het evangelie niet hoord51 v]lor5 gaan1 dan di5t da>op t5 antwoord3 a4 dat 9 deze hoog]n/ige zaak niet ons gevoel ma> ,gods woord besli/2 b4 dat de le] van e5e evangeliepr$ik+ aan de ge/orv55 deze h>dheid 9 het m9/ niet v]za*t1 wl z alle5 t5 go$e komt aan h51 die zi* hi] op a>de re$s voldo5de voor het gelo( hadd5 toeb]eid2 c4 dat z de h>dheid nog to5em5 doet1 wl z aan het belang van de millio55 k9d]k5s1 die jong /]v51 niet d5kt en h5 feitelk buit5 de mogelkheid plaat/ om zalig te word52 en d4 dat z niet rek5t met de vrma*t en de alma*t ,gods1 welke ook beh\d5 kan zond] de uitw5dige pr$ik+ des woords1 alle5 door de inw5dige roep+ en de w$]geboorte des ,h4 ,gee/es4 #ab4 ,de toe/& d] ge/orv5 geloovig51 die hi] op a>de nog niet de volmaakte heiligheid hebb5 b]eikt1 wordt door ,rome g$a*t als e5e re9ig+ d] ziel5 door de /raffe des vuurs4 ,het d5kbeeld van zulk e5 l\t]+/oe/& is van heid5s*5 oorsprong en kwam vooral 9 twee vorm5 voor4 ,de le] d] zielsv]huiz+1 die b de ,indirs1 de ,egypt5>51 de ,griek51 de ,jod5 enz4 wordt aangetr(f51 h\dt 91 dat de ziel1 voordat z 9 het m5s*elk li*aam kwam1 re$s 9 &]e li*am5 heeft gewoond en ook1 nadat z het m5s*elk li*aam v]lat5 heeft1 9 nieuwe organism5 +aat1 om zi* te l\t]5 en e9delk de volmaak!id te b]eik54 ,deze le] is e*t] te ze] met de ,s*rift 9 /rd1 dan dat z ooit b9n5 de gr5z5 van het ,*ri/5dom &]s dan b enkele sect5 en individueele p]son5 in/emm+ v]w]v5 kon4 ,imm]s gaat z uit van de g$a*te1 dat de ziel5 praexi/5t zn1 oorspronkelk ge5 li*aam bezat5 en indiff]5t teg5ov] alle li*am5 /aan4 ,voorts /rdt z met de le] d] v]loss+1 die door ,*ri/us volbra*t is en bes*\wt de re9ig+ en volmak+ als het eig5 w]k van d5 m5s*4 ,en e9delk maakt z 9 het geheel niet duidelk1 hoe de ziel51 door telk5s 9 &]e li*am5 ov] te gaan1 van de zond5 bevrd en tot de heiligheid opgeleid z\d5 kunn5 word51 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #hg-ig4 ,moor ,,ii #ajha4 ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #hdf4 ,spiess1 ,entwicklungsges*4 d] ,vor/4 v4 ,zu/&e na* dem ,tode #ca4 #eeh4 ,j4 ,f4 von ,mey]1 ,bltt] fr h"h ,wahrheit #ahcj ,i #bdd-bii enz4 ,me] invlo$ op de *ri/elke !ologie _h de &]e voor/ell+1 dat de ziel5 na d5 dood nog e5 td lang door all]lei /raff5 g]e9igd moet5 word51 om e]/ da>na deel aan de hoog/e zaligheid te v]krg54 ,9 het ,p>zisme v9d5 w het gelo(1 dat er na de algeme5e op/&+ e5e dri$aags*e l\t]+ volgt 9 vloei5d metaal1 welke voor de go$5 za*t ma> voor de booz5 ze] pnlk is1 ,saussaye1 ,rel4 ,ges*4 ,,ii #ea4 ,de ,jod5 le]d51 dat alle5 de volmaakt re*tva>dig5 t]/ond na> d5 hemel g+52 de &]5 w]d5 na> ,geh9nom v]wez51 dat volg5s sommig5 voor alle m5s*5 ma> 9 elk geval voor de ,jod5 e5 purgatorium 01 ,web]1 ,sy/4 #cbg4 ,s$]t ,orig5es drong deze voor/ell+ ook ond] de ,*ri/55 door en leidde da> tot de le] van het ,rooms*e vagevuur ( van e5e door vele ,prote/ant5 aang5om5e l\t]+sp]iode1 bov5 bl4 #cha4 ,b het e]/e hoor5 heeft deze g$a*te veel aantrekkelks4 ,de geloovig5 to* zn 9 het mom5t van hun /]v5 all5 nog met zonde behept2 zelfs de all]heilig/5 bezitt5 nog ma> e5 kle9 beg9sel d] volmaakte gehoorzaamheid4 ,deze zonde1 welke d5 geloovig5 aankleeft1 zetelt voorts niet 9 het li*aam ma> 9 de ziel1 welke da>om 9 d5 hemel niet kan +aan1 t5z z vooraf niet alle5 van de s*uld d] zonde bevrd ma> ook van ha> smet volkom5 g]e9igd z4 ,het laat zi* moeilk d5k51 hoe deze re9ig+ door ( b d5 dood plotsel+ tot /& kon kom54 ,want niet alle5 gaat de heiligmak+ 9 dit lev5 langzaam voort1 ma> op elk gebi$ zi5 w ge5 plotsel+e ov]gang51 do* geleidelk5 wasdom en ontwikkel+4 ,alles pleit er dus voor1 dat de ziel5 d] geloovig5 na d5 dood e5e l\t]+ moet5 ond]gaan1 om da>na e]/ 9 d5 hemel opg5om5 en tot de aans*\w+ ,gods toegelat5 te word54 ,do* welke m5s*elke r$5e]+ zulk e5 vagevuur ook aanbevele1 het e]/e en op zi*zelf re$s afdo5de bezwa> is1 dat de ,s*rift er n]g5s van spreekt4 ,wel hal5 de ,rooms*5 e5ige tek/5 aan1 ma> ge5 van alle bew/ d5 di5/1 die ervan v]langd wordt4 ,mt4 #e3bb spreekt met ge5 woord van e5 purgatorium ma> wel van de geh5na1 cf4 deel ,,iii #ii4 ,b de 9 ,mt4 #e3be aan het vagevuur te d5k51 is willekeur2 veele] is z e5 beeld van de geh5na1 want wie er9 komt1 is vooraf door d5 re*t] v]oordeeld en heeft nooit geleg5heid me]1 om de s*uld af te do5 en de gevang5is te v]lat52 het 9 vs4 #bf geeft e5 onb]eikb>5 t]mn aan1 cf4 #ah3cj1 #cd4 ,9 ,mt4 #ab3cb zegt ,jezus1 dat de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ no* 9 deze no* 9 de toekom5de eeuw v]gev5 zal word54 ,de woord53 no* 9 de toekom5de eeuw1 di55 alle51 om de onv]gefelkheid van de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ te v]/]k5 en behoev5 da>om ge5sz9s te ond]/ell51 dat sommige zond5 ook na dit lev5 nog v]gev5 kunn5 word54 ,ma> ook al w>e dit zoo1 dan z\ deze tek/ to* nog niets voor de le] van het vagevuur bewz51 want hi] is van v]gev+ d] zonde sprake1 t]wl het vagevuur jui/ ge5e plaats is voor v]gev+ ma> alle5 e5 oord voor afbetal+ van tdelke /raff52 en de tek/ spreekt van v]gev+ 9 de toekom5de eeuw1 dat is de td na de p>\sie1 t]wl het vagevuur valt vr die p>\sie en met het laat/e g]i*t oph\dt te be/aan4 ,volg5s #a ,cor4 #c3ab-ae zal het w]k van de di5>5 d] geme5te 9 d5 dag van ,*ri/us' p>\sie de proef moet5 door/aan2 wie op het fundam5t ,*ri/us g\d1 zilv]1 ko/elke /e55 zal geb\wd hebb51 d4 i4 wie 9 zn ambt en di5/ go$1 deugdelk w]k v]ri*t heeft1 die zal wel 9 zn w]k beproefd word51 ma> wl dat w]k be/& blkt teg5 het vuur des g]i*ts1 zal h loon ontvang52 wie da>5teg5 op het fundam5t h\t1 /roo1 /oppel5 geb\wd heeft1 welke teg5 het vuur niet be/& zn1 die zal ge/raft word51 zn loon v]liez51 al is het ook1 dat hzelf door het vuur des g]i*ts he5 beh\d5 wordt4 ,ind]daad wordt hi] dus gesprok5 van e5 ignis revelatorius1 vs4 #ac1 e5 ignis probatorius1 vs4 #ac en e5 ignis ex>sorius1 vs4 #ae2 ma> ,paulus /elt zoo het vuur des g]i*ts voor 9 de toekom/ van ,*ri/us en heeft da>om jui/ voor e5 vagevuur ge5 plaats1 dat ?ans de geloovig5 re9ig5 en vr het laat/e g]i*t e9dig5 z\4 ,&]e tek/5 zn er niet1 wa>op ,rome zi* voor de le] van het purgatorium1 al w>e het alle5 met e5ig5 s*n van re*t1 b]oep5 kan4 ,sle*ts ne plaats 9 de apocriefe boek5 des ,o4 ,te/41 n4l4 #b ,makk4 #ab3db-df le]t1 dat de ,jod5 van di5 td (f]&5 en geb$5 voor de 9 zond5 ge/orv55 noodig en go$ a*tt51 hetge5 tr\w5s ook van eld]s bek5d is4 ,ma> des te me] v]di5t het de opm]kzaamheid1 dat dit ond] de ,jod5 be/a&e volksgelo( no* 9 het ,oude1 no* 9 het ,nieuwe ,te/am5t v]meld en veel m9d] go$gekeurd wordt4 #b ,de le] van het vagevuur hangt t5 nauw/e saam met die ov] de re*tva>digmak+4 ,rome v]/aat da>ond] de in/ort+ d] bov5natuurlke1 heiligmak5de g5ade1 welke dan d5 m5s* 9 /aat /elt1 om go$e w]k5 te do5 en da>door het eeuwige lev5 te v]di554 ,deze g5ade is e*t] voor v]me]d]+ en v]m9d]+ vatba>2 wie door doodzonde ze v]lie/ en dan /]ft1 is v]lor51 wie het door het h\d5 van praecepta en consilia 9 de ure des /]v5s tot de volmaak!id bra*t1 gaat t]/ond d5 hemel b9n52 ma> wie de s*uld en de tdelke /raf voor e5e v]gefelke zonde nog heeft te voldo5 ( wie1 na de door e5e doodzonde v]lor5 gratia infusa 9 de boete te hebb5 t]ugontvang51 to* b zn dood nog a*t]/allig 0 9 het afbetal5 d] tdelke /raff51 wordt na> het vagevuur v]wez5 en blft da>1 totdat h d5 laat/5 p5n+ heeft betaald4 ,de re*tva>digmak+1 de heiligmak+1 de he]lkmak+ is b ,rome het w]k van d5 m5s* zelf1 z het ook op grond van de hem +e/orte bov5natuurlke g5ade2 als h deze ontvang5 heeft1 moet h zi*zelf het eeuwige lev5 en de zalige aans*\w+ ,gods 9 d5 hemel na> e5 m]itum ex condigno wa>dig mak52 en indi5 h het dus hi] op a>de zoov] niet br5gt1 moet h1 ev5als de ,heid55 zi* dit voor/eld51 het aangevang5 w]k hi]namaals voortzett5 zoolang1 totdat h de volmaak!id heeft b]eikt4 ,ma> de ,re=matie le]de uit de ,s*rift we] k5n5 de re*tva>digmak+ des zonda>s door het gelo( en moe/ da>om kom5 tot de v]w]p+ van het l\t]+svuur4 ,*ri/us heeft alles volbra*t1 niet alle5 de /raf g$rag5 ma> ook door zne wetsond]h\d+ voor ons het eeuwige lev5 v]worv54 ,en al die weldad51 welke ,*ri/us door zn ld5 en /]v5 v]worv5 heeft en die 9 ,hem gans* volmaakt g]e$ ligg51 word5 t]/ond het deel van iem&1 als h 9 wa>heid gelo(t4 ,wie gelo(t1 heeft het eeuwige lev54 ,9 de re*tva>digmak+ wordt d5 m5s* niet alle5 toeg]ek5d de v]di5/e van ,*ri/us' ldelke ma> ook van zn dadelke gehoorzaamheid4 ,h ontvangt 9 die weldaad niet alle5 de v]gev+1 de /raffeloo%eid1 en komt er niet door 9 d5 /& van ,adam vr d5 val1 die met de hem ges*onk5 kra*t de wet ond]h\d5 en het eeuwige lev5 v]di55 moe/4 ,ma> h heeft ook op grond van ,*ri/us' volmaakte gehoorzaamheid t]/ond re*t op het eeuwige lev52 de heilige w]k51 die ,*ri/us heeft volbra*t1 word5 hem toegek5d2 h heeft door wetsvolbr5g+ niet het eeuwige lev5 te v]di55 ma> doet go$e w]k5 uit het beg9sel des eeuwig5 lev5s1 dat hem re$s 9 het gelo( is ges*onk54 ,de heiligmak+ is hi] dus ge5 zelfvoorb]eid+ voor d5 hemel1 ge5 zelfvolmak+1 ma> niets &]s dan de ontplooi+ 9 d5 geloovige van wat h 9 ,*ri/us re$s heeft1 e5 w&el5 9 de go$e w]k51 welke ,god 9 ,*ri/us voorb]eid heeft1 ,ef4 #b3aj4 ,god behoeft dus niet te wa*t5 op e5ige me]d]e go$e w]k51 e] h d5 geloovige 9 d5 hemel opnem5 kan1 want 9 ,*ri/us is die hemel t]/ond geop5d voor e5 iegelk1 die gelo(t4 ,wie gelo(t1 die heeft v]gev+ en eeuwig lev51 die is rp0 voor d5 hemel1 en behoeft no* hi] no* hi]namaals door e5 purgatorium he54 ,zelfs het ld51 dat h hi] op a>de m5igmaal nog en zelfs t5 gevolge d] zonde te drag5 heeft1 is ge5 /raf1 ge5 boete1 ge5 afbetal+ van e5 eis* d] wet1 ma> e5e vad]lke ka/d+1 die tot zne opvo$+ di5t4 #c ,de e5ige vraag op re=matoris* /&punt is dus deze3 wanne] komt de geloovige 9 het volle bezit van de hem ges*onk5 weldad5 van ,*ri/us4 ,wie gelo(t1 ontvangt deze t]/ond 9 juridis*5 z92 h heeft 9 ,*ri/us re*t op alle go$]5 des v]bonds1 op de gans*e zaligheid4 ,ma> deze wordt op a>de to* nog niet 9 zn volle bezit ge/eld2 wanne] heeft dit dan plaats1 wanne] h\dt de geloovige op e5 pelgrim te zn en komt h 9 het vad]l& aan8 ,da>op heeft de ,s*rift ma> n antwoord3 b d5 dood4 ,n]g5s /elt z ons de vrom5 voor1 als nog na d5 dood door /raf ( ld5 d] zonde gekweld4 ,altd sprek5 de vrom5 hunne zek]e v]wa*t+ uit1 dat met d5 dood het e9de van hun pelgrimsbaan en de +ang 9 het eeuwige1 zalige lev5 des hemels b]eikt is1 ,ps4 #gc3bc1 #bd1 ,luk4 #bc3dc1 ,hd4 #g3ei1 #b ,cor4 #e3a1 ,phil4 #a3bc1 #b ,tim4 #d3g4 ,na d5 dood is er ge5 heiligmak+ me]1 ma> tre$t er e5 toe/& van heiligheid 91 wa>9 de gee/5 d] volmaakte re*tva>dig51 ,hebr4 #ab3bc1 bekle$ zn met lange1 witte kle$]5 en /aan voor d5 troon en voor het ,lam1 ,op4 #g3i1 #ad4 ,van d5 bes*eid5 de ,saci van ,port-,royal wordt v]haald1 dat h altd /ond 9 de vreeze ,gods en da>om niet op e5e onmiddellke zaligheid na d5 dood durfde hop5 ma> /]v5de uitriep3 o bi5heureux purgatoire6 ,ma> zulk e5 gemo$/oe/& is aan de vrom5 des ,o4 en ,n4 ,v]bonds geheel vreemd en is alle5 da>uit te v]kl>51 dat iem&1 zi5de op zi*zelv51 ge5 oog heeft op het volbra*te w]k van ,*ri/us4 #d ,op welke wze de toe/& van heiligheid t]/ond b d5 dood van d5 geloovige intre$t1 is natuurlk niet te begrp5 no* duidelk te bes*rv54 ,ook de w$]geboorte en de heiligmak+1 welke hi] op a>de door d5 ,h4 ,gee/ gew]kt wordt1 is e5e geheim5is4 ,ma> zond] twfel doet da>b de dood als e5 middel di5/4 ,niet 9 d5 z9 van het platonis* dualisme1 als w>e de bevrd+ van het li*aam zond] me] re$s de heilig+ d] ziel1 want de zonde heeft ha> zetel jui/ 9 de ziel4 ,no* ook 9 d5 z9 van het s5tim5teel rationalisme1 dat d5 m5s* door d5 dood1 als e5 bode des vr$es1 tot e5 engel laat word51 want de dood is op zi*zelf e5e op5b>+ van ,gods toorn en e5e bezoldig+ d] zonde4 ,ma> wel na> de me5+ d] ,h4 ,s*rift1 die 9 d5 dood voor d5 geloovige e5 af/]v5 van de zonde ziet4 ,imm]s1 alle ka/d+ di5t d5 geloovig5 tot hun nut1 opdat z de ,goddelke heiligheid deela*tig word51 ,hebr4 #ab3aj4 ,wie ev5als ,*ri/us om d] zonde wil aan het vlees* ldt1 die h\dt op van de zonde1 #a ,petr4 #d3a4 ,ma> dit geldt vooral van d5 dood4 ,de e?is*e dood1 d4 i4 het /]v5 9 geme5s*ap met ,*ri/us aan de zonde1 heeft t5 gevolge1 dat iem& van de zonde g]e*tva>digd en d] zonde dood is en voortaan ,gode leeft 9 ,*ri/us1 ,rom4 #f3f-aa1 #h3aj1 #a ,petr4 #b3bd4 ,en deze e?is*e dood vole9dt zi* 9 d5 physis*5 dood1 ,rom4 #g3bd1 #b ,cor4 #e3a1 ,phil4 #a3ba1 #bc4 ,de dood is e5e geweldige v]&]+1 e5e v]brek+ van alle b&5 met dit a>ds*e lev51 en e5 intr$5 9 e5e nieuwe w]eld met gans* &]e v]h\d+5 en toe/&54 ,er is niets vreemds 91 dat ,god1 gelk van alle ld51 zoo van d5 dood zi* b$i5t1 om de ziel van d5 geloovige te heilig5 en van alle smet d] zonde te re9ig54 ,hi]teg5 geldt niet als bezwa>1 dat zulk e5e heilig+ me*anis* is en met e5 sprong ges*i$t1 want de dood is de groot/e sprong1 di5 iem& mak5 kan1 e5e plotsel+e v]plaats+ van d5 geloovige 9 de teg5woordigheid van ,*ri/us1 en da>door e5e algeheele v]d]v+ van d5 uitw5dig5 en e5e totale v]nieuw+ van d5 inw5dig5 m5s*4 #e ,da>b komt1 dat de le] van het vagevuur deze heilig+ van d5 geloovige hoeg5aamd niet begrpelk] maakt4 ,want voore]/ moet ook de ,rooms*e !ologie aan d5 dood nog e5e soortgelke critis*e beteek5is toek5n5 als de ,prote/ants*e4 ,het vagevuur to* is ge5 plaats1 wa> nog zond5 v]gev5 word51 ma> alle5 e5 oord1 wa> ov]geblev5 tdelke /raff5 kunn5 afbetaald word54 ,wie dus peccata v5ialia begaan heeft en da>voor 9 dit lev5 ge5 v]gev+ ontv+1 moet deze 9 d5 dood deela*tig word52 en zoo le]5 de ,rooms*e !olog5 dan ook1 dat de 9 v]gefelke zond5 /]v5de ziel t]/ond 9 d5 dood v]gev+ d] s*uld ontvangt1 om dan 9 het vagevuur de da>voor bepaalde tdelke /raff5 te voldo51 ,oswald1 ,es*at4 #hg4 ,v]volg5s is niet 9 te zi51 op welke wze het purgatorium de heilig+ d] ziel5 bew]kt4 ,afg$a*t da>van1 dat het vagevuur door de ,rooms*5 mee/ bes*rev5 wordt als e5 mat]ieel vuur1 dat da>om niet dan idealit] op de ziel inw]k5 kan1 r/ vanzelf de vraag1 hoe pn zond] me] heilig5 kan4 ,dat w>e wel mogelk1 indi5 door middel van die pnig+ b]\w1 v]ootmo$ig+1 beke]+1 gelo(1 liefde enz4 9 de ziel mo*t gew]kt word54 ,ma> dat mag op ,rooms* /&punt niet aang5om5 word54 ,want het purgatorium is ge5 ,missionsan/alt1 ge5 beke]+s9/ituut1 ge5 s*ool t] heiligmak+1 ma> e5e /rafplaats1 wa> alle5 tdelke /raff5 afbetaald word54 ,de arme ziel5 kunn5 dus e5]zds niet me] zondig5 en nieuwe s*uld op zi* lad51 en &]]zds kunn5 z zi* ook niet v]bet]51 want alle v]bet]+ sluit b ,rome v]di5/e 9 en 9 het vagevuur kan niet me] v]di5d word54 ,van d5 toe/& d] arme ziel5 9 het vagevuur is dus ge5 go$e voor/ell+ te mak54 ,indi5 z nog te d5k5 zn als me] ( m9d] door de zonde besmet1 dan is het op ,rooms* /&punt niet te begrp51 dat z niet nog zondig5 en zelfs de ontvang5 g5ade w$]om geheel v]liez5 kunn54 ,is dit uitgeslot51 dan zn de ziel5 9 zi*zelve re9 en heilig en hebb5 z alle5 nog enkele tdelke /raff5 te drag51 welke z op a>de niet kond5 voldo51 wa>b het dan we] onbegrpelk is1 dat volmaakte re*tva>dig5 nog tdelk buit5 d5 hemel geslot5 en aan de pnig+ van het vagevuur kunn5 word5 ov]gegev54 ,en 9 beide gevall5 blft het e5 raadsel1 hoe het vagevuur e5 ignis purgatorius kan zn2 het is niets &]s dan e5 ignis v9dicativus4 ,oswald t4 a4 p4 #aaf zegt t]e*t1 dat dit l\t]5d k>akt] van het vagevuur tot de quae/iones difficiliores behoort6 ,e9delk zn er nog v]s*ill5de vrag51 wa>op de le] van het vagevuur het antwoord s*uldig blft4 ,de vrom5 des ,o4 ,t4 g+5 volg5s het ,rooms*e gelo( na> d5 limbus patrum2 is deze limbus als e5 purgatorium te d5k51 ( 0 voor h5 ge5 vagevuur noodig8 ,en hoe word5 z gel\t]d1 die kort5 td vr de p>\sie /]v5 en da>om niet me] 9 het vagevuur kunn5 kom51 wl dit met het e9de dez] w]eld oph\dt te be/aan8 ,de ziel5 van de 9 vroeg] eeuw5 ge/orv55 hebb5 het veel zwa>d] te v]antwoord51 dan die lat] 9 het vagevuur kom51 want de mogelke duur van de pnig+ 9 het purgatorium wordt hoe lang] hoe kort]4 ,hoe is dit op ,rooms* /&punt ov]e5 te br5g5 met de g]e*tigheid ,gods en met de l\t]+sbehoefte d] ziel58 ,indi5 m5 zegt1 dat na>mate het e9de d] w]eld nad]t1 de heilig+ te me] 9 het ld5 van d5 teg5woordig5 td en 9 d5 dood v]legd wordt1 dan ond]mnt m5 de le] van het vagevuur op b$5kelke wze en nad]t m5 het /&punt1 dat de ,re=matie teg5ov] dit ,rooms*e le]/uk innam4 #f ,indi5 de le] van het vagevuur onh\dba> is1 dan v]valt da>m$e ook vanzelf alle (f]&e en geb$ voor de afge/orv554 ,v]e]+ d] dood5 door (f]s en geb$5 0 b de ,heid55 gewoon4 ,voorb$e voor de afge/orv55 kwam lat] ond] de ,jod5 9 gebruik1 #b ,makk4 #ab3dj-de en bleef dit tot d5 huidig5 dag1 ,s*wally1 ,das ,leb5 na* dem ,tode #ahh-aij4 ,9 de *ri/elke k]k kwam spo$ig de gewoonte op1 om de ge/orv55 pax1 lux1 refrig]ium toe te w5s*5 en hunn] 9 de geb$5 en b de avondmaalsvi]+ te g$5k54 ,9 d5 e]/5 td _h dit plaats t5 aanzi5 van alle 9 d5 ,he]e ge/orv55 zond] ond]s*eid en w]d5 deze oblationes en sacrificia alle5 gevi]d ob commemorationes eorum1 ,cypr4 ,ep4 #ab1 #b4 #ci1 #c4 ,con/4 ,ap4 ,,vi #cj4 ,,viii #ac4 #da-dd4 ,ma> langzam]h& w]d er ond]s*eid gemaakt tuss*5 die ziel51 welke t]/ond 9 d5 hemel w]d5 opg5om5 en &]e1 die nog e5 tdlang 9 het purgatorium v]toev5 moe/54 ,de geme5s*ap met de e]/e w]d da>op all5gs geoef5d door aanroep+ en y]e]+1 die met de twe$e door voorb$51 go$e w]k51 aflat5 en zielmiss51 cf4 ,trid4 sess4 #bb c4 #b4 #c4 en sess4 #be4 ,bell>m9us1 de purg4 ,,ii #ae-ah4 ,p]rone1 ,prael4 ,,vi #bhi4 ,,viii #bi4 ,sim>1 ,dogm4 #ijj4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #a #jcj enz4 ,9 d5 oudka?oliek5 z91 als b$e tot ,god1 dat ,h de zaligheid d] 9 ,*ri/us ontslap55 v]me]d]5 en hunne geb$5 voor de lev5d5 aannem5 mo*t1 en tev5s als g$a*t5isvi]+ van en geme5s*apsoef5+ met de afge/orv551 w]d de voorb$e voor de dood5 ook go$gekeurd door de ,griek51 ,m4 ,vitr+a ,,viii #eji1 vele ,anglikan51 ib4 #eae1 de ,lu!rs*51 ib4 ,,iv #gi1 ,grotius1 ib4 #hj en door vele nieuw]e !olog51 ,franz1 das ,gebet fr die ,todt5 9 se9em ,zusamm5hang mit ,kultus und ,lehre na* dem ,s*rift5 des h4 ,augu/9us1 ,nordhaus5 ,b*t+ #aheg4 ,k4 ,m4 ,leibbr&1 ,das ,gebet fr die ,todt5 9 d] evang4 ,kir*e zulssig und re*t1 ,/uttg>t #ahfd4 ,ma> de ,g]e=me]d5 v]wi]p5 de voorb$e voor de afge/orv551 wl hun lot b d5 dood onv]&]lk besli/ 01 ,suic]us s4 v4 4 ,vossius1 ,disp4 de orationibus et oblationibus pro defunctis1 ,op4 ,,vi #deh sq4 ,rivetus 9 zne polemiek teg5 ,grotius1 ,op4 ,,iii #ifb4 #ajbf4 ,moor ,v #cj-cb4 ,9 ,oud ( ,nieuw ,te/am5t is er dan ook met ge5 woord van zulk e5e voorb$e sprake4 ,de e5ige plaats1 wa>op m5 zi* b]oep5 kan1 is #a ,cor4 #ae3bi1 wa> ,paulus meld+ maakt van zulk51 die zi* liet5 doop5 4 ,er is hi] e*t] niet uit af te leid51 dat zulk e5 doop door de lev5d5 ond]gaan w]d1 opdat h d5 ge/orv55 t5 go$e z\ kom54 ,want er is ge5 enkel bews1 dat zoodanig gebruik 9 d5 td van ,paulus ( lat] voorkwam4 ,wel meld5 ,t]tullianus e4 a41 dat deze gewoonte b de volgel+5 van ,c]9?us en ,m>cion gevond5 w]d1 ma> t5 e]/e is de jui/heid van dit b]i*t vol/rekt niet bov5 all5 twfel v]hev51 en t5 &]e z\ er uit volg51 dat het e5 kett]s* gebruik 01 hetwelk 9 de *ri/elke k]k nooit be/aan heeft ( +ang vond4 ,wie dez5 tek/ wilde lat5 geld5 als bews voor het re*t1 om voor de dood5 te bidd51 z\ all]e]/ beg9n5 moet51 om lev5d5 t5 behoeve d] ge/orv55 te doop54 ,paulus zegt e*t] ook niet1 dat de lev5d5 zi* voor de dood5 liet5 doop51 opdat die doop d5 ge/orv55 t5 go$e z\ kom54 ,de dood5 word5 door ,paulus voorge/eld als het motief1 wa>om de lev5d5 zi* liet5 doop54 ,omdat z1 die 9 ,*ri/us ontslap5 w>51 z\d5 op/aan1 da>om liet5 hunn5twege1 hun%alve de lev5de geloovig5 zi* doop54 ,de apo/el spreekt ge5 &]e g$a*te uit dan deze1 dat de doop het gelo( aan de op/&+ van ,*ri/us en de geloovig5 ond]/elt2 neem de op/&+ weg en de doop wordt e5e dele c]emonie4 ,de voorb$e voor de afge/orv55 v9dt da>om niet d5 m9/5 grond 9 de ,s*rift1 gelk tr\w5s ,t]tullianus re$s erk5de4 ,want nadat h de cor4 mil4 c4 #c gesprok5 _h van v]s*ill5de k]kelke gebruik5 en da>b ook van de (f]&5 voor afge/orv551 voegde h er 9 c4 #d aan toe3 h>um et ali>um ejusmodi discipl9>um1 si legem expo/ules scriptur>um1 nullam inv5ies2 traditio tibi praet5ditur auctrix1 consuetudo confirmatrix1 et fides obs]vatrix1 cf4 ook ,bell>m9us1 de missa ,,ii c4 #g4 ,oswald1 ,es*at4 #ie4 ,omdat er ge5 praeceptum ,patris is1 moet m5 zi* v]g5oeg5 met de in/itutio matris1 d4 i4 d] k]k1 die alzoo w$] naa/ en bov5 ,gods ,woord komt te /aan4 ,wl alzoo de voorb$e d] afge/orv55 voor de ,s*rift niet kan be/aan1 komt de vraag na> h>e nuttigheid en troo/ niet me] te pas4 ,to* zn ook deze moeilk aanwsba>4 ,want al s*nt het s*oon1 dat lev5d5 door hunne voorb$5 de afge/orv55 help5 kunn5 en kunn5 go$mak51 wat z miss*i5 teg5ov] h5 td5s hun lev5 hebb5 misdrev52 feitelk leidt deze k]kelke practk de *ri/elke vroomheid 9 e5 gans* v]ke]d spoor4 ,z doet het voorkom51 als( 9 /rd met ,mt4 #h3bb zorg voor de dood5 van hoog] wa>de is dan liefde tot de lev5d52 z s*rft aan eig5 w]k5 en geb$5 e5e v]di5/elke1 satisfactoris*e kra*t toe1 welke ha> w]k+ zelfs oef5t aan de ov]zde des grafs en da> d5 ge/orv55 t5 go$e kan kom52 z is geb\wd op en bevord]lk aan de le] van het vagevuur1 welke e5]zds1 vooral b de rk51 de zorgeloo%eid vo$t en t] &]e zde de onzek]heid d] geloovig5 be/5digt2 z v]zwakt 9 het *ri/elk bewu/zn het gelo( aan de g5oegzaamheid d] (f]&e en voorb$e van ,*ri/us4 ,cf4 teg5 het purgatorium3 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #e4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vii #be4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,t4 ,,iii lib4 #bf4 ,amesius1 ,bell>m9us en]vatus1 ,t4 ,,ii lib4 #e4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #abdj4 ,=besius a ,corse1 ,in/ruct4 hi/4 !ol4 lib4 ,,xiii4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxvi #aha sq4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #eee4 ,kliefo?1 ,es*atologie1 #hb f4 ,*>les ,h4 ,h4 ,wright1 ,! int]m$iate /ate & pray]s = ! dead1 exam9$ 9 ! light ( ,scripture & ( anci5t ,jewi% & ,*ri/ian lit]ature1 ,london ,nisbet #aijj4 #ac4 ,al is er voor e5e v]e]+ d] heilig5 en e5e voorb$e voor de afge/orv55 ge5 plaats1 er is en blft to* e5e onv]brekelke geme5s*ap tuss*5 de /rd5de k]k op a>de en de triumfe]5de 9 d5 hemel4 ,de geloovig5 op a>de zn1 to5 z ,*ri/5 w]d51 toegetr$5 tot het hemels*e ,j]uzalem1 dat bov5 en all] mo$] is2 tot de vele duiz5d5 van engel51 die alda> ,god di55 en lov52 tot de geme5te d] e]/gebor551 d4 i4 van de vrom5 des ,o4 ,v]bonds1 die 9 de hemel5 opges*rev5 zn en da> het burg]re*t hebb5 ontvang52 tot de gee/5 d] re*tva>dig51 d4 i4 van de ,*ri/551 die re$s ontslap5 zn en de volmaak!id1 de vole9dig+1 hebb5 b]eikt2 tot ,*ri/us1 d5 middela> des ,nieuw5 ,te/am5ts en tot ,god1 d5 re*t] van alle s*epsel51 ,hebr4 #ab3bb-bd4 ,deze geme5s*ap sluit niet 91 dat er e5 re*t/reeks* v]ke] moet be/aan tuss*5 de l$5 d] /rd5de en d] triumfe]5de k]k2 want (s*oon dit ook ontbreekt tuss*5 de v]s*ill5de m5s*5 en volk5 9 de ond]s*eid5e td5 en plaats51 is to* de m5s*heid e5 organisme1 uit n5 blo$e gesprot54 ,de p]soonlke omgang1 di5 elk geloovige hi] op a>de heeft1 is tot we9ige p]son5 bep]kt1 ma> desniettem9 is h lid van de ne1 heilige1 algeme5e1 *ri/elke k]k4 ,de e5heid1 die alle geloovig51 zo[el de ge/orv5e als de lev5de1 saam v]b9dt1 ligt 9 ,*ri/us1 en door ,hem 9 de geme5s*ap met d5zelfd5 ,vad]1 9 het bezit van d5zelfd5 ,gee/1 9 het deelg5oots*ap aan dezelfde go$]5 des v]bonds4 ,de liefde1 die blft1 ook als gelo( en hope v]dwn51 h\dt alle geloovig5 met ,*ri/us en ond]l+ v]bond54 ,en die liefde uit zi* onz]zds da>91 dat w de heilig51 die ons voorgegaan zn1 met e]bi$ g$5k51 dat w wa>diglk van h5 sprek51 dat w h5 navolg5 9 gelo( en go$e w]k51 en door hun voorbeeld aangespoord met ldzaamheid loop5 de loopbaan1 die ons voorge/eld is1 dat w n met h5 ons gevoel5 en lev5 9 de v]wa*t+1 van tot h5 te gaan1 dat w met h5 en alle s*epsel5 d5 naam des ,he]5 grootmak54 ,ond] de vorm51 wa>9 de geme5s*ap van de /rd5de met de triumfe]5de k]k zi* op5ba>t1 neemt de hope des w$]zi5s e5e bre$e plaats 94 ,er is door het rationalisme da>van s*rikkelk misbruik gemaakt2 het s*e51 als( de zaligheid des hemels niet 9 de geme5s*ap met ,*ri/us ma> 9 de s5tim5teele g5iet+ van elk&]s bzn geleg5 04 ,ma> desniettem9 ligt er e5e go$e1 w>e g$a*te 94 ,de hope op het w$]zi5 aan de ov]zde des grafs is volkom5 natuurlk1 e*t m5s*elk en ook 9 ov]e5/emm+ met de ,h4 ,s*rift4 ,want deze le]t ge5 naakte on/]felkheid van s*ima*tige ziel51 ma> eeuwig lev5 van individueele m5s*54 ,w$]geboorte wis*t de individualiteit1 de p]soonlkheid1 het k>akt] niet uit ma> heiligt ze en /elt ze 9 di5/ van ,gods naam4 ,de geme5te is de nieuwe m5s*heid1 welke all]lei s*ake]+ en ond]s*eid 9 zi* draagt en 9 de e5heid de rk/e v]s*eid5heid op5ba>t4 ,de vreugde des hemels ligt da>om wel all]e]/ 9 de geme5s*ap met ,*ri/us1 ma> v]volg5s to* ook 9 de geme5s*ap d] zalig5 ond]l+4 ,en ev5m9 als deze op a>de1 s*oon z hi] altd gebrekkig is1 inbreuk maakt op de geme5s*ap d] geloovig5 met ,*ri/us1 ma> deze veele] beve/igt en v]rkt1 alzoo is het ook 9 d5 hemel4 ,het hoog/e1 wat ,paulus w5s*te1 0 ontbond5 te zn en met ,*ri/us te wez51 ,phil4 #a3bc1 #a ,!ss4 #d3ag4 ,ma> ,jezus /elt zelf de vreugde des hemels voor ond] het beeld van e5 maaltd1 wa> all5 aanzitt5 met ,abraham1 ,izak en ,jakob1 ,mt4 #h3aa1 cf4 ,luk4 #ac3bh4 ,de hope op het w$]zi5 is da>om op zi*zelve niet v]ke]d1 indi5 z ma> ond]ges*ikt blft aan het v]lang5 na> de geme5s*ap van ,*ri/us4 ,en &]]zds is het ook ge5 ong]mde g$a*te1 dat de zalig5 9 d5 hemel v]lang5 na> de geloovig51 die op a>de zn4 ,imm]s beh\d5 z de h]9n]+ aan de p]son5 en toe/&51 die z op a>de gek5d hebb51 ,luk4 #af3bg-ca4 ,de ziel5 ond] het alta> roep5 om wraak ov] het v]got5 blo$1 ,op4 #f3aj4 ,de bruid1 d4 i4 de gans*e geme5te zo[el 9 d5 hemel als op a>de1 bidt om de kom/ van d5 ,he]e ,jezus1 ,op4 #bb3ag4 ,al geeft de ,s*rift ons ge5 re*t om te geloov51 dat de zalig5 9 d5 hemel alles wet51 wat hi] op a>de gebeurt1 to* is het wa>s*nlk1 dat z van de /rd5de k]k op a>de m9/5s ev5veel wet5 als deze van h54 ,en dat we9ige1 gevoegd b de k5nis1 die z uit de h]9n]+ bezitt5 en die miss*i5 telk5s door m$$eel+5 van engel5 en pas ontslap55 uitgebreid wordt1 is g5oegzaam1 om h5 /e$s met belang/ell+ te do5 d5k5 aan deze a>de en aan de ma*tige wor/el+1 die hi] ge/r$5 wordt4 ,da>b komt nog1 dat de toe/& d] zalig5 9 d5 hemel1 hoe he]lk ook1 to* om v]s*ill5de r$55 nog e5 voorloopig k>akt] draagt4 ,imm]s zn z ?ans alle5 9 d5 hemel en tot di5 hemel bep]kt1 en nog niet 9 het bezit d] a>de1 wi] erf5is hun met die des hemels toegezegd is4 ,voorts zn z v]/ok5 van het li*aam1 en dit li*aamloos be/aan is niet1 gelk het dualisme me55 moet1 e5e w9/ ma> e5 v]lies1 ge5 v]me]d]+ ma> v]m9d]+ van zn1 wl het li*aam tot het wez5 van d5 m5s* behoort4 ,en e9delk kan het deel niet volmaakt zn zond] het geheel2 e]/ 9 de geme5s*ap van al de heilig5 wordt de volheid van ,*ri/us' liefde gek5d1 ,ef4 #c3ah2 de e5e groep van geloovig5 kan zond] de &]e de vole9dig+ niet b]eik51 ,hebr4 #aa3dj4 ,da>om is er b de zalig5 9 d5 hemel ook nog plaats voor gelo( en hope1 voor v]lang5 en geb$1 ,op4 #f3aj1 #bb3ag4 ,ev5als de geloovig5 op a>de /rekk5 z zi* uit na> de w$]kom/ van ,*ri/us1 de op/&+ d] dood5 en de w$]opri*t+ all] d+54 ,dan e]/ is het e9de b]eikt1 #a ,cor4 #ae3bd4 ,deze g$a*te /aat 9 de ,s*rift zooze] op d5 voorgrond1 dat de tuss*5toe/& tot e5e korte spanne tds inkrimpt1 die b het e9dg]i*t 9 het geheel niet 9 aanm]k+ komt4 ,n]g5s wordt gezegd1 dat ook hetge5 door de ge/orv55 9 di5 tuss*5toe/& wordt v]ri*t1 9 d5 laat/5 dag voor d5 re*t]/oel van ,*ri/us geoordeeld zal word54 ,het oordeel gaat uitsluit5d ov] wat 9 het li*aam ges*i$ is1 hetz go$ hetz kwaad1 #b ,cor4 #e3aj2 het judicium univ]sale is 9 zoov] met het judicium p>ticul>e id5tis*4 ,da>uit is e*t] nog niet met ,kliefo?1 ,es*atologie #fa-ff af te leid51 dat de ziel5 na d5 dood buit5 td en ruimte lev5 en van alle ontwikkel+ ( vooruitgang v]/ok5 zn4 ,want al is er zek] ge5 ontwikkel+1 gelk die op a>de1 en al is er nog veel m9d] aan e5e mogelke v]&]+ t5 go$e ( t5 kwade te d5k51 to* is e5 wa>a*tig be/aan en lev5 d] ziel5 zond] activiteit niet mogelk1 t5z m5 ze 9 bewu/looz5 slaap v]zonk5 a*t4 ,want de ge/orv55 blv5 e9dige en bep]kte wez5s en kunn5 niet &]s be/aan dan 9 ruimte en td4 ,de afmet+5 d] ruimte en de b]ek5+5 van d5 td zn zond] twfel aan g5e zde des grafs geheel &]e dan hi] op a>de1 wa> ml5 en ur5 onze maat/af zn4 ,ma> ook de ziel51 die da> won51 word5 niet eeuwig en alomteg5woordig als ,god2 z moet51 ev5als de engel51 deel ,,ii #dch1 e5 ubi def9itivum hebb51 kunn5 niet op twee plaats5 tegelk zn en zn altd erg5s op e5e bepaalde plaats1 9 het p>ads1 9 d5 hemel enz4 ,en ev5zoo zn z niet bov5 all5 tdvorm1 dat is bov5 alle successie van oog5blikk5 v]hev51 want z hebb5 e5 v]l$51 dat z zi* h]9n]51 e5 h$5 wa>9 z lev51 en e5e toekom/1 die z te gemoet gaan4 ,de rke man weet1 dat zne bro$]s nog lev51 ,luk4 #af3bh2 de ziel5 ond] het alta> zi5 uit na> d5 dag d] wrake1 ,op4 #f3aj2 de bruid v]langt na> de kom/ van ,*ri/us1 ,op4 #bb3ag2 z1 die uit de v]drukk+ gekom5 zn1 di55 ,god dag en na*t1 ,op4 #g3ae2 en die het bee/ hebb5 aangeb$51 hebb5 ge5 ru/ dag en na*t1 ,op4 #ad3aa4 ,indi5 nu de ziel5 9 e5ig5 vorm van ruimte en td be/aan1 kunn5 z ook niet zond] alle w]kzaamheid g$a*t word54 ,wel zegt ,jezus1 dat 9 d5 na*t des doods niem& w]k5 kan1 ,joh4 #i3d1 en wordt de hemels*e zaligheid dikw]f 9 de ,s*rift als e5 ru/5 voorge/eld1 ,hebr4 #d3i1 ,op4 #ad3ac4 ,ma> ev5m9 als het met elk&] /rdt1 dat ,god ru/ van zn s*epp+sw]k1 ,g54 #b3b en to* altd w]kt1 ,joh4 #e3ag1 ( dat ,*ri/us zn w]k op a>de _h volbra*t1 ,joh4 #ag3d en to* 9 d5 hemel plaats voor de zn5 b]eidt1 ,joh4 #ad3c2 ev5m9 sluit het e5 het &] uit1 dat de geloovig5 ru/5 van hunne w]k5 en to* ,god di55 9 zn5 tempel4 ,hun w]k op a>de is af1 ma> da>om hebb5 z 9 d5 hemel nog wel &]e w]k5 te do54 ,de ,s*rift le]t dit duidelk4 ,die 9 d5 ,he]e ontslap5 zn1 zn b ,jezus1 ,phil4 #a3bc1 /aan voor d5 troon ,gods en van het ,lam1 ,op4 #g3i1 #ae1 roep5 en bidd51 lov5 en di551 ,op4 #f3aj1 #g3aj1 #ae1 #bb3ag4 ,tr\w5s1 als z bewu/heid hebb5 en ,god1 ,*ri/us1 de engel51 elk&] k5n51 dan oef55 z da>m$e vanzelf w]kzaamh$5 uit van v]/& en van wil1 nem5 toe 9 k5nis en word5 beve/igd 9 liefde4 ,als ,paulus zegg5 kan1 dat de geloovig5 op a>de1 door de he]lkheid des ,he]5 9 d5 spiegel van zn woord te aans*\w51 na> zn beeld 9 g$aante v]&]d word5 van he]lkheid tot he]lkheid1 #b ,cor4 #c3ah2 hoeveel te me] zal dat dan het geval zn1 als z toegelat5 word5 tot zne onmiddellke teg5woordigheid en ,hem zi5 van aangezi*t tot aangezi*t8 ,v]&]+ van /aat is er niet2 er is ook ge5 ontwikkel+ 9 a>ds*5 z92 zelfs ge5 heiligmak+1 gelk 9 de /rd5de k]k1 want de heiligheid zelve is all] deel4 ,ma> gelk ,adam vr d5 val en ,*ri/us als m5s*1 s*oon volkom5 heilig1 to* to5em5 kond5 9 g5ade en w%eid1 zoo is er 9 d5 hemel e5e voortga&e beve/ig+ van /aat1 e5 altd me] gelkvormig word5 d5 beelde des ,zoons1 e5 nimm] e9dig5d opwass5 9 de k5nis en liefde van ,god4 ,en da>b heeft i$] zn eig5 taak en plaats4 ,de ,rooms*5 nem5 aan1 dat de vrom5 des ,o4 ,t4 na hun dood 9 d5 limbus patrum v]toefd5 en da>uit e]/ door ,*ri/us b zne n$]dal+ t] helle w]d5 bevrd2 en tev5s me55 z1 dat de ong$oopt /]v5de k9d]5 no* 9 de hel no* 9 d5 hemel ma> 9 e5 afzond]lk receptaculum1 d5 limbus infantum1 word5 opg5om54 ,ma> voor ge5 van beide receptacula is er grond 9 de ,s*rift4 ,wel spreekt het vanzelf1 dat wie de e5heid des g5adev]bonds uit het oog v]lie/ en de weldad51 door ,*ri/us v]worv51 opvat als e5e nieuwe sub/antie1 die vroeg] niet be/ond1 de vrom5 des ,o4 ,t4 9 d5 limbus patrum moet lat5 wa*t5 op deze v]w]v+ en m$$eel+ van ,*ri/us' weldad54 ,ma> wie de e5heid des v]bonds erk5t1 en de weldad5 van ,*ri/us opvat als de go$e gun/e ,gods1 die met het oog op ,*ri/us re$s vr zn ld5 en /]v5 kon word5 uitg$eeld1 die heeft aan ge5 limbus patrum behoefte4 ,de weg na> de hemels*e zaligheid 0 ond] het ,o4 dezelfde als ond] het ,n4 ,te/41 al is er ook v]s*il 9 het li*t1 wa>b de geloovig5 to5 en nu w&el51 cf4 deel ,,iii #aifv4 #baav4 ,en ev5zoo is er aan de ov]zde des grafs ge5 plaats voor e5 limbus infantum2 want de k9d]5 des v]bonds1 g$oopt ( ong$oopt1 gaan /]v5de t5 hemel 92 en ov] het lot d] &]e is ons zoo we9ig geop5ba>d1 dat w het be/ do5 van e5 /ellig oordeel ons te on?\d51 cf4 ,b4 ,b4 ,w>field1 ,! developm5t ( ! doctr9e ( infant salvation1 9 zn ,two ,/udies 9 ! hi/ory ( doctr9e1 ,new-,york #ahig4 ,ma> to* ligt er 9 d5 limbus patrum en infantum deze w>e g$a*te1 dat er v]s*ill5de grad5 zn zo[el 9 de /raf d] goddelooz5 als 9 de zaligheid d] vrom54 ,er is ond]s*eid van rang en w]kzaamheid 9 de w]eld d] engel54 ,er is v]s*eid5heid ond] alle s*epsel5 en het rk/ ond] de m5s*54 ,er is v]s*il van plaats en taak 9 de geme5te van ,*ri/us2 aan i$] geloovige wordt hi] op a>de e5 eig5 gave ges*onk5 en e5 eig5 taak opg$rag54 ,en b d5 dood volg5 i$]s w]k5 d5g5e na1 die 9 d5 ,he]e ontslaapt4 ,zond] twfel wordt deze v]s*eid5heid 9 d5 hemel niet uitgewis*t ma> integ5deel van al het zondige g]e9igd en op het rk/ v]m5igvuldigd1 ,luk4 #ai3ag-ai4 ,to* ontneemt dit v]s*il 9 graad niets aan de zaligheid1 welke elk na> zne mate g5iet4 ,want all5 won5 9 b d5zelfd5 ,he]e1 #b ,cor4 #e3h1 zn opg5om5 9 d5zelfd5 hemel1 ,op4 #g3i1 g5iet5 dezelfde ru/1 ,hebr4 #d3i en v9d5 hun vreugde 9 d5zelfd5 di5/ van ,god1 ,op4 #g3ae4 #ee4 ,,de ,,w$]kom/ ,,van ,,*ri/us4 #a4 ,gelk het d5 m5s* gezet is1 om e5maal te /]v51 zoo moet er ook e5s e5 e9de kom5 aan de ges*i$5is d] w]eld4 ,niet alle5 de religie1 ook de wet5s*ap 0 da>van t5 all5 tde ov]tuigd4 ,enkel51 zooals ,ari/oteles 9 de oudheid en ,czolbe1 ,fri$ri* ,mohr e4 a4 9 d5 nieuw]5 td1 hebb5 wel geme5d1 dat deze w]eld eeuwig 0 en ge5 beg9 no* e9de _h4 ,ma> de onh\dba>heid dez] me5+ wordt ?ans algeme5 toege/emd2 er zn vele ov]weg+51 die d5 e9dig5 duur d] w]eld bov5 all5 twfel v]heff54 ,de omdraai+ssnelheid d] a>de neemt volg5s b]ek5+ m9/5s ne seconde 9 #fjj1jjj j>5 af2 hoe we9ig dit ook z1 het br5gt na billio55 van j>5 to* op a>de e5 omke] 9 de v]h\d+ van dag en na*t teweeg1 welke aan alle lev5 e5 e9de maakt4 ,voorts wordt de rotatie d] a>de voortdur5d door d5 invlo$ van ebbe en vlo$ v]traagd1 wl deze de deel5 d] a>de v]plaat/ en d5 voorraad k9etis*e en]gie v]m9d]t2 de a>de nad]t da>om /e$s de zon en moet e9delk 9 ha> v]dwn54 ,v]volg5s is de ruimte1 wa>9 de planet5 zi* beweg51 niet vol/rekt l$ig1 ma> met ae!r ( v]dunde lu*t gevuld1 die1 hoe zwak dan ook1 de beweg+ teg5h\dt1 de omdraai+ssnelheid v]m9d]t1 de baan d] planet5 doet inkrimp5 en ze alzoo /e$s me] 9 de nabheid d] zon doet kom54 ,v]d] kan ook de zon niet altd dur52 hetz z h>e w>mte produce]e door invall5de meteoriet5 ( door voortdur5de inkrimp+ ( door *emis*e w]k+51 z v]bruikt die w>mte all5gs1 v]kle9t ha> omvang1 trekt zi* saam en gaat ha> e9de te gemoet2 volg5s ,?ompson z\ de middelln d] zon ja>lks #ce met] afnem5 en z\ z1 da> z re$s #bj millio5 j>5 ges*55 _h1 nog sle*ts e5 #aj millio5 j>5 kunn5 be/aan4 ,k9etis*e en]gie to* kan zi* wel 9 w>mte omzett51 ma> w>mte niet me] 9 k9etis*e en]gie1 t5z z uit/roome op e5 k\d] li*aam4 ,als de temp]atuur dus e5s ov]al gelk zal zn1 h\dt de omzett+ van w>mte op en is het e9de d] d+5 b]eikt4 ,de vraag is dus ma>1 wie van beide1 de zon ( de a>de1 het het lang/ ui?\d5 zal2 indi5 de zon1 dan wordt de a>de t5 slotte door ha> v]slond5 en e9digt alles met v]br&+2 indi5 de a>de1 dan h\dt e5s alle w>mte op en gaat het lev5 ond] 9 d5 dood d] v]/v+4 ,da>b kom5 nog all]lei &]e grond5 voor de e9digheid d] w]eld2 het wat] d] a>de moet weg5s zne *emis*e v]wants*ap met de m9]al5 /e$s afnem52 wat] en zuur/( word5 alme] aan va/e /(f5 v]bond52 de product5 d] a>de1 /e5kol51 h\t1 turf1 vo$+smiddel51 v]m9d]52 de a>de1 hoe rk ook1 raakt e5maal uitgeput1 en dit te spo$ig]1 na>mate het m5s*elk gesla*t to5eemt en het geva> van ov]bevolk+ dreigt4 ,voor e5e optimi/is*e v]wa*t+ aanga&e de toekom/ is er da>om op het /&punt d] wet5s*ap vol/rekt ge5 plaats4 ,to* hebb5 vel5 zi* da>aan ov]gegev5 en van e5 ge/adig5 vooruitgang en e5 toekom/ig p>ads d] m5s*heid 9 het ,diesseits g$roomd4 ,humani/5 en mat]iali/5 w$v]5 met elk&] 9 het koe/]5 van d]gelke illusin1 a*t5 door het pr9cipe d] kosmis*e evolutie hunne broodpr(etien gewa>borgd en oordeel51 dat door de v]me]d]+ van ideale go$]51 zooals wet5s*ap1 kun/1 z$elkheid1 ( door d5 vooruitgang 9 /(felke welva>t1 door ov]vlo$ van vo$sel en deksel en kle$+1 het geluk d] m5s*heid e5maal t5 volle b]eikt word5 zal4 ,kant1 ,less+1 ,h]d]1 ,fi*te1 ,s*ell+ enz41 a*tt5 e5e toekom/ aan/a&e1 wa>9 het e?is*e ,godsrk all5 omvatt51 de ,aufklrung all] deel en de humaniteit het beg9sel van all] lev5 z\ zn4 ,zelfs ,d>w9 spreekt aan het slot van zn boek ov] het ,ont/aan d] soort5 en 9 het laat/e ho(d/uk van zne ,af/amm+ des m5s*5 de hope uit1 dat de m5s*1 die van zn di]lk5 oorsprong ?ans re$s zoo hoog is opgeklomm51 e5e nog hoog] be/emm+ 9 e5e v]wd]de toekom/ tegemoet gaat4 ,9 die toekom/ zal volg5s ,pi]son1 ,e5e ,lev5sbes*\w+ #bfi1 het huwelk door de edel/5 niet me] word5 bege]d1 ma> zal de man met de vr\w als met zne zu/] v]ke]5 en de wellu/ niet me] de dood van d5 lev5slu/ zn1 ( zal volg5s &]5 het huwelk b e5 hoogbes*aafd volk mett]td d5 vorm van e5 dubbelhuwelk aannem5 en twee vri5d5 gezam5lk twee vr\w5 huw54 ,nog buit5sporig] zn de v]wa*t+5 van de sociali/51 deze *ilia/5 van het ongelo(1 die me551 dat 9 d5 toekom//aat na> hun model alle zonde en /rd v]dw55 en e5 onbezorgd1 tevr$5 lev5 all] voorre*t zal zn4 ,ma>1 gelk gezegd is1 veel grond be/aat er voor zulke v]wa*t+5 niet4 ,en al z\ er ook e5 td van me]d]e welva>t en groot] geluk voor de m5s*heid aanbrek51 wat z\ het voordeel da>van zn1 als to* alle ontwikkel+1 gelk de wet5s*ap le]t1 t5 slotte moe/ ond]gaan 9 d5 dood8 ,fr4 van ,hellwald weet aan het slot van zne ,kulturges*i*te op de vraag1 wa>toe alles gewee/ is1 wa>toe ook de m5s* met zn wor/el5 en /rev51 zn bes*av+ en ontwikkel+ be/aan heeft1 niet het m9/e antwoord te gev54 ,en ,otto ,h5ne-,am ,rhyn e9digt zne ,kulturges*i*te met de voorspell+1 dat heel de m5s*heid met ha> cultuur e5s spoorloos v]dwn5 zal2 e9/ wird ,alles1 0 wir ge?an1 nirg5ds mehr aufzuf9d5 se92 en h kan zi* da>teg5ov] alle5 troo/5 met de g$a*te1 dat het nog lang5 td dur5 zal1 e] het zoov] is4 ,wie zond] ,god en zond] ,*ri/us leeft1 en alles van het ,diesseits1 van imman5te1 kosmis*e kra*t5 v]wa*t5 moet1 is ook zond] hope 9 de w]eld4 ,zelfs de cultuur is niet e9deloos te d5k54 ,milli>d5 van j>5 kunn5 9 het v]l$5 ( 9 de toekom/ d] w]eld wel willekeurig aang5om5 ma> niet concreet1 gevuld met ges*i$5is1 g$a*t word54 ,als bv4 de m5s*heid e5s duiz5d millio5 j>5 oud w]d1 z\ e5 le]boek ov] de w]eldges*i$5is1 dat e5e eeuw op ti5 bladzd5 afh&elde1 niet m9d] dan tweehond]dduiz5d deel5 vorm51 elk deel g]ek5d op vfhond]d bladzd51 ( nog tw9tigduiz5d deel51 als aan elke eeuw sle*ts ne bladzde1 ( nog vfhond]d deel51 indi5 aan elke eeuw niet me] dan n regel gewd w]d4 ,en zoo z\ het zn met al wat d5 inh\d onz] cultuur vormt4 ,de m5s* en de m5s*heid zn e9dig1 en da>om is ook hunne bes*av+ niet e9deloos te d5k54 ,e5 one9dige td is zo[el voor de a>de als voor ons gesla*t e5e ong]mdheid1 die nog ta/ba>d] is dan de dwaa%eid van de millio55 van j>51 uit heid5s*e my?ologien ons bek5d4 ,op het /&punt d] wet5s*ap is er veel me] grond1 om het pessimisme van ,s*op5hau] en ,ed4 von ,h>tmann aan te nem51 dat de v]loss+ d] w]eld /elt 9 de be/rd+ van d5 alogis*5 wil door de logis*e voor/ell+1 9 de absolute ,will5sv]ne9ung1 dat is 9 de v]nietig+ d] w]eld zelve4 ,ma> ook dan is er niet de m9/e wa>borg1 dat de absolute wil niet tot e5 &] w]eldproces ov]gaat en tot 9 het one9dige toe altd we] van vor5 aan beg9t4 ,vele ,grieks*e wsge]5 hield5 het ervoor1 dat aan deze w]eld vele &]e voorafgegaan w>5 en op ha> vele &]e z\d5 volg52 zelfs w>5 de ,py?agorers en de ,/oicn5 van oordeel1 dat alles precies zoo t]ugke]5 z\1 als het op deze w]eld be/ond en 9 vroeg]e be/aan _h2 en ook ?ans zn vel51 bv4 ,haeckel1 ,die ,weltr?sel #dcj1 tot d]gelke gevoel5s t]uggeke]d1 (s*oon ,w9delb&1 ,ges*i*te und ,naturwiss5s*aft1 ,/rassburg #aijj ,s4 #bb het t]e*t e5e pnlke g$a*te noemt1 dat 9 d] p]iodis*5 ,wi$]kehr all] ,d+5 au* die ,p]snli*keit mit allem ihrem ,?un und ,leid5 wi$]kehr5 soll4 ,cf4 ,lange1 ,ges*4 des ,mat]ialismus #eeb f4 ,pes*1 ,die gross5 ,weltr?sel ,,ii #ceb f4 ,mhlhuss]1 ,die ,zukunft d] ,m5s*heit ,heilbron #ahha4 ,reiff1 ,die ,zukunft d] ,welt ,basel #ahge4 ,fr]1 ,welt5de und ,endg]i*t1 ,gt]sloh #ahif4 ,siebeck1 ,religionsphilos4 #ahic ,s4 #cii-dbg4 ,c>o1 ,la "q du progrs1 9 zne ,problmes de morale sociale1 ,p>is #ahhg p4 #bea4 ,orr1 ,*ri/ian ,view #cfi4 #b4 ,de religie heeft zi* nooit met deze idee van e5e e9delooze ontwikkel+ ( van e5 algeheel5 ond]gang d] w]eld v]zo5d4 ,v]s*ill5de r$55 hield5 ha> van het ov]nem5 dez] wsge]ige !orien t]ug4 ,imm]s is het voor ge5 teg5spraak vatba>1 dat al d]gelke voor/ell+5 aan de wa>de d] p]soonlkheid tekort do5 en deze op(f]5 aan het geheel4 ,voorts misk5n5 z de beteek5is van het godsdi5/ig-z$elk lev5 en /ell5 dit v]re b5$5 de cultuur4 ,en e9delk b\w5 z voor het h$5 en voor de toekom/ alle5 op de kra*t51 die 9 d5 kosmos imman5t zn en rek55 hoeg5aamd niet met e5e ,goddelke ma*t1 die de w]eld be/uurt en ha> t5 slotte door re*t/reeks*e +rp+ beantwoord5 doet aan het door ha> ge/elde doel4 ,alle godsdi5/5 hebb5 da>om e5e &]e v]wa*t+ voor de toekom/4 ,z k5n5 alle 9 me] ( m9d] duidelke mate e5 /rd van het go$e en kwade2 alle koe/]5 z de hope van de zegepraal van het go$e1 wa>b de deugdzam5 beloond en de goddelooz5 ge/raft word52 en mee/al a*t5 z die toekom/ ook niet &]s b]eikba> dan door e5e op5b>+ van bov5natuurlke kra*t51 cf4 deel ,,iii #bbi4 ,9 de p]zis*e religie w]d zelfs aan het e9de d] d]de w]eldp]iode de v]s*n+ van d5 d]d5 zoon van ,z>a?u/ra1 ,sosio%1 v]wa*t1 die e5 duiz5dj>ig vr$]k inleid5 en het v]loss+sw]k van zn vad] voltooi5 z\1 ,saussaye1 ,religionsges*4 ,,ii #ea4 ,h>tmann1 ,rel4 ,i #bci4 ,h]zog #aa1 #bci4 ,en ond] de ,mohamm$an5 kwam naa/ het gelo( aan de w$]kom/ van ,jezus ook langzam]h& de v]wa*t+ van e5 ,mahdi op1 die de geloovig5 w$] 9 d5 g\d5 td van de vi] re*tva>dige ,khalifs0 t]ugvo]5 z\1 ,dr4 ,c4 ,sn\ck ,hurgronje1 ,d] ,mahdi1 ,sep>atabdruck von d] ,revue ,coloniale ,int]nationale0 #ahhe4 ,b ,israel w]d de v]wa*t+ aanga&e de toekom/ geb\wd op d5 grondslag van het v]bond1 dat ,god met ,abraham en zn zaad _h opg]i*t4 ,dit v]bond to* draagt e5 eeuwig k>akt] en wordt door 's m5s*5 ontr\w niet t5iet g$aan1 deel ,,iii #aie4 ,re$s 9 de wet betuigt ,god h]haaldelk aan het volk van ,israel1 dat ,h1 wanne] het zn v]bond ov]tre$t1 het met de zwa>/e /raff5 bezoek5 ma> zi* da>na to* we] zn] ontf]m5 zal4 ,als ,israel om zne zond5 ond] de volk5 v]/rooid en zn l& v]woe/ zal zn1 dan zal de ,he]e 9 di5 td door het aannem5 van &]e volk5 ,israel tot jalo]s*heid v]wekk5 en da>na het beke]5 en t]ugvo]5 9 zn l&1 het zeg55 met all]lei gee/elke en /(felke zeg5+5 en wrake do5 ov] al zne v&51 ,lev4 #bf1 ,deut4 #d3bc-ca1 #cj3a-aj1 #cb3ae-dc4 ,na de bel(te aan ,davids huis1 dat het be/5dig en zn /oel va/ z\ zn tot 9 eeuwigheid1 #b ,sam4 #g3af1 #bc3e1 #a ,*r4 #ag3ad1 krgt 9 de v]wa*t+ aanga&e ,israels toekom/ dit elem5t hoe lang] hoe me] beteek5is1 dat de beke]+ en het h]/el van ,israel niet &]s zal tot /& kom5 dan door d5 gezalfd5 kon+ uit ,davids gesla*t4 ,9 de pr(etie word5 deze g$a*t5 bre$] ontwikkeld en nem5 z1 ondanks de eig5a>digheid1 die z b elk d] pr(et5 drag51 /e$s va/] vorm5 aan4 ,9 de v]wa*t+1 welke het ,oude ,te/4 koe/]t aanga&e de toekom/ van het volk ,gods1 zn de volg5de mom5t5 duidelk te ond]s*eid54 ,alle pr(et5 v]kondig5 #a aan ,israel en ,juda e5 dag des g]i*ts en d] /raf4 ,de 1 dat is1 de td1 wa>9 de ,he]e zi* ov] zn volk ontf]m5 en zi* aan zne v&5 wrek5 zal1 w]d door de pr(et5 gans* &]s dan door het volk opgevat4 ,het volk misbruikte deze v]wa*t+ en da*t1 dat ,ihvh het1 afg$a*t van zn gee/elk5 toe/&1 teg5 alle geva> bes*]m5 z\1 ,am4 #e3ah1 #f3ac1 ,j]4 #bi1 ,eze*4 #cc3bcv4 ,ma> de pr(et5 zeid51 dat de dag des ,he]5 ook voor ,israel e5 dag des g]i*ts z\ zn2 het volk z\ 9 ball+s*ap gaan en zn l& aan de v]woe/+ word5 prs gegev51 ,am4 #b3dv41 #e3af1 #ah1 #bg1 #f3ad enz41 ,hos4 #a3f1 #b3aa1 #c3d1 #h3ac1 #i3c1 #f1 #aj3f1 #aa3e1 #ac3ab1 #ad3a1 ,jol #b3av41 ,mi*4 #c3ab1 #d3aj1 #g3ac1 ,zef4 #a3a-ah1 ,hab4 #a3e-aa1 ,jes4 #b3aav41 #e3ev41 #g3ahv41 ,j]4 #a3aa-af enz4 ,ma> to*1 die /raf is #b tdelk4 ,er komt e5 e9de aan na vele dag51 ,hos4 #c3c1 na enkele dag51 dat is na e5 kort5 td1 #f3b1 na zev5tig j>51 ,j]4 #be3ab1 #bi3aj1 na driehond]d en neg5tig j>5 voor ,israel en ve]tig j>5 voor ,juda1 ,eze*4 #d3dv4 ,god ka/dt zn volk met mate1 ,jes4 #bg3gv41 ,j]4 #cj3aa1 ,h v]laat het sle*ts voor e5 kle95 td2 zn toorn is kle91 ma> zne go$]ti]5heid is eeuwig1 ,jes4 #ed3g1 #h4 ,h heeft zn volk lief met e5e eeuwige liefde1 en zal zi* da>om w$] ontf]m51 ,mi*4 #g3ai1 ,j]4 #ca3c1 #bj4 ,h kan zn volk niet v]d]v51 al s*udt ,h het ook als 9 e5e zeef1 ,am4 #i3h1 #i4 ,zn b]\w is 9 ,hem ont/ok51 ,hos4 #aa3h4 ,h g$5kt zn v]bond1 ,eze*4 #af3fj4 ,h zal zn volk v]loss51 niet om ,israels wil1 ma> om zns naams wil1 om zn roem ond] de ,heid551 ,deut4 #cb3bg1 ,jes4 #dc3be1 #dh3i1 ,eze*4 #cf3bb4 ,aan het e9de van d5 /raftd z5dt ,god #c d5 ,messias uit ,davids huis4 ,obadja spreekt nog 9 het algeme5 van heil&51 die de op ,zion ontkom5e geme5te bes*]m51 vs4 #ag1 #ba1 cf4 ,j]4 #bc3d1 #cc3ag1 #bj1 #ba1 #bb1 #bf4 ,amos zegt1 dat ,god na het g]i*t ov] ,israel de v]vall5 hut van ,david we] opri*t5 zal1 #i3aa4 ,hosea v]wa*t1 dat de k9d]5 ,israels zi* beke]5 zull5 en d5 ,he]e zoek5 en ook ,david hunn5 kon+1 #a3aa1 #c3e1 cf4 ,j]4 #cj3i1 ,eze*4 #cd3bc1 #bd1 #cg3bb-bd4 ,mi*a pr(ete]t1 dat ,israel niet e]d] uit de ma*t d] v&5 v]lo/ zal word51 voordat uit het ,davidis* kon+%uis te ,be?lehem de ,he]s*] gebor5 zal zn1 #e3a1 #b4 ,dat ,h niet uit ,j]uzalem ma>1 ev5als ,david zelf1 uit ,be?lehem zal voortkom51 bew/1 dat het ,davidis* kon+%uis d5 troon v]lor5 heeft en tot e5 /aat van n$]heid v]vall5 is4 ,jesaja zegt dan ook1 dat er e5 rsje zal voortkom5 uit d5 afgeh\w5 tronk van ,isa1 #aa3a1 #b1 en ,eze*il drukt dezelfde g$a*te aldus uit1 dat de ,he]e van d5 opp]/5 tak des hoog5 c$]s e5 kle91 te$] takje nem5 zal1 #ag3bb4 ,god zal hem als e5e spruite aan ,davids huis do5 uitspruit51 ,jes4 #d3b1 ,j]4 #bc3e1 #f1 #cc3ad-ag1 zoodat h da>na> ook d5 naam van ,spruite draagt1 ,za*4 #c3h1 #f3ab4 ,9 ,israels ld5/d gebor51 zal deze ,davidide opgroei5 9 armo$ige om/&igh$51 ,jes4 #g3ad-ag2 ,h is e5 kon+1 ma> re*tva>dig1 za*tmo$ig1 n$]ig en da>om rd5de op het veul5 e5] ezel91 ,za*4 #i3i2 met de kon9klke v]b9dt h de pr(etis*e1 ,deut4 #ah3ae1 ,jes4 #aa3b1 #dj-ff1 ,mal4 #d3e en de prie/]lke wa>digheid1 ,jes4 #ec1 ,j]4 #cj3ba1 ,za*4 #c1 #f3ac1 ,ps4 #aaj2 het rk1 dat ,h komt /i*t51 is e5 rk van g]e*tigheid en vr$e1 ,jes4 #aa1 #dj-ff1 ,mi*4 #e3i1 ,ps4 #gb1 #aaj2 ,h is en v]w]ft zelf de g]e*tigheid en het heil voor zn volk1 ,jes4 #aa1 #db1 #ec1 ,j]4 #bc3e1 #f1 ,ps4 #gb enz4 ,zne v]s*n+ heeft da>om niet e]/ plaats na d5 dag des g]i*ts1 ma> gaat da>aan vooraf2 ,juda wordt e]/ v]lo/1 als ,god aan ,david e5e spruite s*5k5 zal1 ,jes4 #i3a-af1 #aa3av41 ,j]4 #bc3e1 #f1 #cc3ad-ag4 ,tot de weldad5 #d1 die door dez5 ,gezalfde aan zn volk ges*onk5 zull5 word51 behoort all]e]/ de t]ugke] uit het l& d] ball+s*ap4 ,l&1 volk1 kon+ en ,god behoor5 be52 het h]/el van ,israel beg9t da>om met t]ugke] uit de ball+s*ap1 ,am4 #i3ad1 ,hos4 #aa3aa1 ,mi*4 #d3f1 ,joel #c3a1 ,jes4 #aa3aa1 ,j]4 #c3ah1 ,eze*4 #aa3ag enz4 ,die t]ugke] zal volg5s de s*ild]+ van ,jesaja buit5gewoon he]lk zn2 de wild]nis zal bloei5 als e5e roos1 b]g5 zull5 gesle*t en dal5 gevuld word52 er zal e5 geba&e weg zn1 wa>op ook de bl9de niet dwal5 kan1 #ce3a-i1 #da3ag-bj1 #db3ae1 #af1 #dc3ai1 #bj enz4 ,9 di5 t]ugke] zal zo[el ,israel als ,juda deel51 ,am4 #i3i-ae1 ,hos4 #a3aa1 #ad3b-i1 ,jes4 #aa3ac1 ,j]4 #c3f1 #ah1 #ca3bg1 #cb3cg-dj1 ,eze*4 #cg3ag1 #dg3ac1 #ba1 #dh3a-g1 #bc-bi4 ,ma> aan deze v]wa*t+ beantwoordde de t]ugke] uit de ,babylonis*e gevang5s*ap sle*ts ze] t5 deele4 ,de na-exilis*e pr(et5 zi5 da>om 9 di5 t]ugke] sle*ts e5 beg9 van de v]vull+ d] bel(t51 mak5 hunne v]wa*t+ los van e5 t]ugke] uit de ball+s*ap1 en sprek51 behalve ,za*4 #h3ac1 niet me] van de ti5 /amm52 de t]uggeke]d5 bes*\wd5 zi* als de v]teg5woordig+ van het gans*e ,israel1 ,ezr4 #f3ag4 ,tr\w5s vatt5 al de pr(et5 #e d5 t]ugke] uit de ball+s*ap tev5s 9 e?is*5 z91 als e5e beke]+ van ,israel1 op4 ,v]gad]+ uit de volk5 en besnd5is des h>t5 gaan saam1 ,deut4 #cj3c-f4 ,lang niet all5 zull5 t]ugke]5 en zi* beke]5 tot d5 ,he]e2 vel51 de mee/5 zull5 9 het g]i*t1 dat de dag van ,ihvh ook ov] ,israel br5g5 zal1 omkom54 ,de ,he]e zal het huis ,jakobs wel niet gans*elk v]d]v51 ma> ,h zal het to* s*udd5 als 9 e5 zeef en de zonda>s do5 /]v5 door het zwa>d1 ,am4 #i3h-aj4 ,als de ,he]e ,israel en ,juda w$]br5gt1 zal ,h h5 e]/ 9 de woe/n leid5 en da> met h5 ri*t5 en de goddelooz5 uitzuiv]51 ,hos4 #b3ac1 ,eze*4 #bj3cdv4 ,vele mann5 zull5 dan vall51 zoodat zev5 vr\w5 n5 man zull5 aangrp51 ,jes4 #c3be-d3a4 ,de v]delg+ is va/elk beslot51 sle*ts e5 ov]blfsel zal w$]ke]51 ,jes4 #d3ac1 #f3ac1 #g3c1 #aj3ba1 #aa3aa4 ,de ,he]e zal de k9d]5 ,israels dors*5 en dan n b n oplez51 ,jes4 #bg3ab4 ,h zal de hoogmo$ig5 v]do51 ma> e5 arm en ell5dig volk do5 ov]blv51 ,zeph4 #c3 #ba1 en zn w]k 9 het lev5 beh\d51 ,hab4 #c3b4 ,en uit e5e /ad en twee uit e5 gesla*t zull5 w$]gebra*t1 ,j]4 #c3ad1 twee deel5 zull5 uitg]oeid ma> het d]de deel gel\t]d word51 ,za*4 #ac3h1 #i4 ,ma> deze ov]geblev55 zull5 dan d5 ,he]e tot e5 heilig volk zn1 dat ,h zi* ond]tr\wt 9 eeuwigheid1 ,hos4 #a3aj1 #ab1 #b3ae1 #ah1 #bb1 ,jes4 #d3c1 #d1 #aa3i4 ,de ,he]e v]geeft hun alle ong]e*tigheid1 was*t h5 van al hunne onre9heid1 geeft hun e5 nieuw h>t1 /ort zn5 ,gee/ op all5 uit1 doet alle afgod] en toov] uit ha> midd5 v]dwn51 en ri*t e5 nieuw v]bond met h5 op1 ,mi*4 #e3aa-ad1 ,joel #b3bh1 ,jes4 #dd3ba-bc1 #dc3be1 ,j]4 #ca3ca1 ,eze*4 #aa3ai1 #cf3be-bh1 #cg3ad1 ,za*4 #ac3b enz4 ,e5 onre9e zal er ond] h5 niet me] zn1 ,jes4 #eb3a1 #aa1 #ab2 all5 zn z re*tva>dig51 ,jes4 #fj3ba1 die1 door ,god gele]d1 ,hem k5n51 op zn naam v]tr\w5 en ge5 onre*t do5 ( leug5 sprek51 ,jes4 #ed3ac1 ,j]4 #ca3ca1 ,zeph4 #c3ab1 #ac4 ,alles zal er heilig zn1 tot zelfs de bell5 d] pa>d5 toe1 ,za*4 #ad3bj1 #ba4 ,want de he]lkheid des ,he]5 is ov] h5 opgegaan1 ,za*4 #b3e1 ,jes4 #fj3a1 en ,god zelf woont ond] h51 ,ob4 #ba1 ,joel #c3ag1 ,hos4 #b3bb1 ,za*4 #b3aj1 #h3h enz4 ,deze gee/elke weldad5 sluit5 #f voor de ,oudte/4 pr(etie de v]wa*t+ 9 van het h]/el van tempel en e]$i5/4 ,volg5s ,obadja zal er op ,sion ontkom+ zn2 da> won5 de heil&51 die ,israel bes*]m5 en zne v&5 ri*t5 zull51 vs4 #ag1 #ba4 ,joel pr(ete]t1 dat de ,he]e won5 zal op ,sion1 zn5 heilig5 b]g en dat ,j]uzalem e5e heiligheid zal zn1 die niet me] voor vreemd5 toegankelk en eeuwig van duur zal zn1 #c3ag1 #bj4 ,amos v]wa*t1 dat de /$5 van ,pale/9a h]b\wd en bewoond en ,israel er nimm]me] uit v]drev5 zal word51 #i3ad1 #ae4 ,mi*a v]kondigt1 dat1 al zal ,sion ook als e5 akk] geploegd en ,j]uzalem tot e5 /e5hoop word51 #c3ab1 to* de b]g van het huis des ,he]5 va/ge/eld zal zn op d5 top d] b]g51 dat uit ,sion de wet zal uitgaan en des ,he]5 woord uit ,j]uzalem1 en dat de ,he]e op ,sion won5 zal1 #d3a1 #b1 #g1 #g3aa4 ,dezelfde g$a*te wordt door ,jesaja uitgesprok51 #b3b1 die er voorts nog aan toevoegt1 dat ,sion en ,j]uzalem1 kon+s*ap en prie/]s*ap1 tempel en alta>1 (f]&5 en fee/dag5 h]/eld zull5 word51 #bh3af1 #cj3ai1 #cc3e1 #ce3aj1 #eb3a1 #ef3f1 #g1 #fj3g1 #fa3f1 #ff3bj-bc4 ,ev5zoo v]wa*t ,j]emia1 dat ,j]uzalem h]b\wd1 des ,he]5 troon alda> geve/igd1 en de e]$i5/ 9 d5 tempel v]nieuwd zal word51 #c3af1 #ag1 #cj3ah1 #ca3ch1 #cc3ah1ba4 ,hagga voorspelt1 dat de he]lkheid van d5 twe$5 tempel groot] zal zn dan die van d5 e]/51 #b3f-aj1 en ,za*>ia v]kondigt1 dat ,j]uzalem h]b\wd en uitgebreid1 dat prie/]s*ap en tempel v]nieuwd zal word5 en dat ,god 9 ,j]uzalem te midd5 van zn volk won5 zal1 #a3ag1 #b3a-e1 #c3a-h1 #f3i-ae1 #h3cv4 ,ma> door ge5 d] pr(et5 wordt dit beeld d] toekom/ zoo m9utieus uitgew]kt als door ,eze*il4 ,nadat h 9 ho(d/4 #cd-cg gezegd heeft1 dat ,israel en ,juda w$] door d5 ,he]e v]gad]d1 als n volk ond] d5 e5ig5 h]d] uit ,davids huis ,hem t5 eig5dom aang5om5 en met e5 nieuw h>t en e5 nieuw5 gee/ begiftigd zal word51 en dan 9 ho(d/4 #ch en #ci voorspeld heeft1 dat ,israel1 9 zn l& t]uggeke]d1 nog n laat/5 aanval van ,gog uit ,magog heeft te door/aan1 geeft h 9 ho(d/4 #dj-dh e5e uitgew]kte teek5+ van het ,pale/9a d] toekom/4 ,het l& aan de we/zde van d5 ,jordaan zal door ev5wdige ln5 v]deeld word5 9 bna gelke /rook54 ,de bov5/e zev5 word5 bewoond door de /amm5 ,dan1 ,as]1 ,naftali1 ,manasse1 ,efram1 ,rub51 ,juda1 en de b5$5/e vf door ,b5jam91 ,simeon1 ,issas*>1 ,zebulon en ,gad4 ,tuss*5 deze bov5/e en b5$5/e deel5 des l&s wordt e5e /rook l&s afgezond]d voor d5 ,he]e4 ,9 het midd5 van deze #bejjj el bre$e en lange /rook ligt e5 hooge b]g2 en da>op is de met de he]lkheid des ,he]5 v]vulde tempel geb\wd1 die #ejj el 9 het vi]kant b$raagt en door e5e ruimte van #ejj el aan elke zde is omr+d4 ,da>omhe5 ontvang5 de prie/]s1 die all5 zon5 ,zadoks moet5 zn1 9 het zuid5 en de ,leviet5 9 het noord5 hun woonplaats van #bejjj el l5gte en #ajjjj el bre$te1 t]wl 9 het oo/5 en we/5 e5 g$eelte van de heilige /rook toegewez5 wordt aan d5 vor/4 ,de /ad ,j]uzalem is van d5 tempel ges*eid5 en ligt t5 zuid5 van het l&1 dat d5 prie/]s is toegewez51 9 e5e vlakte van #bejjj el l5gte en #ejjj el bre$te4 ,aan elke zde van de /ad bev9d5 zi* 9 d5 muur drie poort51 na> het getal d] /amm5 ,israels4 ,op de groote fee/5 komt heel ,israel na> d5 tempel om te (f]51 ma> aan de ,heid55 is de toegang tot d5 tempel v]bod54 ,indi5 ,israel zoo na> ,gods inzett+5 leeft1 zal het rk5 zeg5 g5iet52 van ond] d5 dorpel van de tempeldeur /roomt e5e beek1 die voortdur5d zi* v]diept1 het l& vru*tba> en zelfs het wat] d] doode zee gezond maakt2 en aan h>e oev]s /aat geboomte1 welks vru*t5 tot spze en welks blad]5 tot g5ez+ di554 ,b deze gee/elke weldad5 kom5 #g all]lei /(felke zeg5+54 ,israel zal ond] d5 vr$evor/ uit ,davids huis 9 veiligheid won54 ,oorlog zal er niet me] zn2 boog en zwa>d word5 v]brok51 ,hos4 #b3ag1 pa>d5 en wag55 v]daan1 ve/+5 v]nield1 ,mi*4 #e3i1 #ai1 zwa>d5 tot spad5 en spies5 tot sikkel5 geslag51 en all5 zull5 ne]zitt5 ond] hun wn/ok en vgeboom1 ,jes4 #b3d1 ,mi*4 #d3c1 #d1 want het kon9krk is des ,he]5 en ,h is hunne /]kte1 ,ob4 #ba1 ,joel #c3af1 #ag4 ,het l& zal e5e buit5gewone vru*tba>heid ontvang51 zoodat de b]g5 van zoet5 wn druip5 en de heuvel5 van melk vliet52 e5e fonte91 uitga&e uit het huis des ,he]5 zal het dorre l& bevo*tig5 en de woe/n 9 e5 ,ed5 h]s*epp52 het boos g$i]te zal v]drev5 zn1 v&5 zull5 d5 oog/ niet me] roov51 en alle geboomte1 te re*t] td door mals*5 reg5 v]kwikt1 zal ov]vlo$ig vru*t5 drag51 ,am4 #i3ac1 #ad1 ,hos4 #b3ag1 #bj1 #ba1 #ad3f1 ,joel #c3ah1 ,jes4 #cb3ae-bj1 #ea3c1 #fj3ag1 #ah1 #fb3h1 #i1 #fe3i1 #bb1 ,j]4 #ca3f1 #ab-ad1 ,eze*4 #cd3ad1 #be1 #bf1 #bi1 #cf3bi1 #dg3a-ab1 ,za*4 #h3ab1 #ad3h1 #aj4 ,er zal zelfs e5 groote omke] 9 heel de natuur plaats hebb52 de di]5 ontvang5 e5 &]5 a>d1 ,jes4 #aa3f-h1 #fe3be1 hemel en a>de word5 v]nieuwd en de vorige d+5 niet me] g$a*t1 ,jes4 #cd3d1 #ea3f1 #fe3ag1 #ff3bb2 zon en maan word5 v]&]d1 het li*t d] maan wordt als de zon en het li*t d] zon wordt zev5v\dig v]/]kt1 ,jes4 #cj3bf2 ja zon en maan h\d5 op1 het wordt e5 e5ige dag1 want de ,he]e zal zn tot e5 eeuwig li*t1 ,jes4 #fj3ai1 #bj1 ,za*4 #ad3f1 #g4 ,en ook 9 de m5s*5w]eld zal de v]&]+ groot zn4 ,als ,israel v]gad]d zal zn1 zal ,pale/9a van m5s*5 deun51 ,mi*4 #b3ab1 #ac2 het zaad d] k9d]5 ,israels zal zn als het z& d] zee1 en vooral zal dat van ,davids huis en van de leviet5 v]m5igvuldigd word51 ,hos4 #a3aj1 ,jes4 #i3b1 ,j]4 #c3af1 #cc3bb4 ,vanwege de veelheid d] m5s*5 en d] bee/5 zal ,j]uzalem niet te met5 zn en dorpsgewze bewoond moet5 word51 ,za*4 #b3a-d4 ,deze wond]b>e v]me]d]+ heeft v]s*ill5de oorzak54 ,vele ,israeliet5 zull51 als e5 g$eelte re$s t]uggebra*t is1 na> ,j]uzalem kom5 en 9 d5 zeg5 ,israels will5 deel51 ,za*4 #b3d-i1 #h3g1 #h1 ,j]4 #c3ad1 #af1 #ah2 ja1 als de bod5 des ,he]5 di5 zeg5 ond] de ,heid55 bek5d mak51 zull5 dez5 de ond] h5 nog won5de ,israeliet5 9 wag55 en draag/oel51 met pa>d51 muildi]5 en snelle loop]s na> ,j]uzalem br5g51 ,jes4 #ff3ai1 #bj4 ,voorts zull5 ook de ge/orv5 ,israeliet5 9 die zeg5+5 deel54 ,heel ,israel kan gezegd word51 uit d5 dood 9 het lev5 te zn w$]gebra*t1 ,hos4 #f3b1 #ac3ad1 ,jes4 #be3h1 ,eze*4 #cg3a-ad1 ma> bepaaldelk v]kondig5 ,jesaja1 #bf3ai en ,daniel1 #ab3b1 dat ook de v]slag5 ,israeliet5 zull5 op/aan en al?ans voor e5 deel t5 eeuwig5 lev5 zull5 ontwak54 ,en e9delk zull5 ook alle burg]s van het ,godsrk e5 hoog5 oud]dom b]eik54 ,er zal da> niet me] zn e5 zuigel+ van sle*ts we9ige dag51 no* e5 oud man1 die zne dag5 niet vol maakt1 want wie /]ft als e5 knaap zal hond]d j>5 oud word51 en de zonda>1 die hond]d j>5 oud /]ft1 zal gea*t word51 om zne zonde door e5 vloek getr(f5 en da>om zoo vroeg ge/orv5 te zn1 ,jes4 #fe3bj1 cf4 ,za*4 #h3d1 #e4 ,ook zal er ge5 ziekte me] wez5 en ge5 r\w en gekrt1 #be3h1 #cj3ai1 #fe3ai1 ja de ,he]e zal d5 dood v]nietig5 en v]sl9d5 tot ov]w9n+1 #be3h4 ,e9delk #h zull5 9 di5 zeg5 van het ,godsrk ook de ,heid55 deel54 ,door heel de ,oudte/4 pr(etie loopt de g$a*te1 dat ,god het blo$ zn] kne*t5 aan zne v&5 wrek5 zal4 ,aan v]s*ill5de volk51 ,phili/ea1 ,tyrus1 ,moab1 ,ammon1 ,edom1 ,assur1 ,babel1 kondig5 da>om de pr(et5 ,gods oordeel5 aan4 ,ma> die oordeel5 /rekk5 to* niet tot v]d]f ma> tot beh\d d] ,heid552 9 ,abrahams zaad word5 alle volk5 d] a>de gezeg5d4 ,wel tre$t b d5 e55 pr(eet me] de politieke zde van deze ond]w]p+ van de ,heid55 ond] ,israel op d5 voorgrond1 en b e5 &] de godsdi5/ige1 gee/elke zde4 ,ma> all5 v]wa*t5 to*1 dat de he]s*app van d5 ,messias zi* tot alle volk5 uitbreid5 zal1 cf4 ,ps4 #b1 #ba1 #bd1 #de1 #df1 #dg1 #dh1 #fh1 #gb1 #hf1 #hi1 #if1 #ih enz4 ,israel zal de ,heid55 erfelk bezitt51 ,am4 #i3ab1 ,ob4 #ag-ba2 z zull5 wel geoordeeld word51 ,joel #c3b-ae1 ma> alwie d5 naam des ,he]5 zal aanroep51 zal beh\d5 word51 want op ,zion is ontkom+1 #b3cb4 ,de ,he]s*] uit ,be?lehem zal groot zn tot aan de e9d5 d] a>de en ,israel teg5 zne v&5 bes*]m51 ,mi*4 #e3cv41 ma> de ,heid55 zull5 to* na> ,zion gaan1 om des ,he]5 weg5 te le]51 #d3a1 #b4 ,nadat de ,he]e alle god5 d] volk5 v]delgd heeft1 ,zef4 #b3d-aa1 #c3h1 zull5 de eil&5 d] ,heid55 zi* voor ,hem buig51 en zal ,h all5 volk5 re9e lipp5 gev51 om zn5 naam aan te roep51 #b3aa1 #c3i4 ,e?iopi zal d5 ,he]e ges*5k5 br5g5 9 ,zion1 ,jes4 #ah3g1 ,egypt5>5 en ,assyrirs zull5 ,hem di551 #ai3ah-be1 ,tyrus zal ha> loon d5 ,he]e af/aan1 #bc3ae-ah1 en all5 volk5 zal ,h op ,zion e5 vett5 maaltd b]eid51 #be3f-aj2 ja de kne*t des ,he]5 zal ook tot e5 li*t d] ,heid55 zn1 de he]lkheid des ,he]5 door zne bod5 ook ond] de volk5 d] a>de bek5d mak51 en ook door dez5 g$i5d word52 het huis des ,he]5 zal e5 b$ehuis zn voor alle volk52 all5 zull5 da> (f]s br5g51 d5 ,he]e aanbidd5 en na> zn5 naam zi* noem51 en ,israels kudde weid5 en zne akk]s b\w51 t]wl de ,israeliet5 zi* als prie/]s geheel aan d5 di5/ van ,ihvh wd5 kunn51 #dj-ff passim4 ,als ,israel h]/eld en ,j]uzalem des ,he]5 troon zal zn1 zull5 alda> alle ,heid55 om d5 naam des ,he]5 v]gad]d word51 zi* 9 d5 ,he]e zeg55 en 9 ,hem zi* b]oem51 ,j]4 #c3ag1 #d3b1 #af3ai-ba1 #cc3i4 ,alle volk5 zull5 aan het e9d erk5n51 dat de ,he]e ,god is1 ,eze*4 #af3fa1 #ag3bd1 #be3ev41 #bf3f1 #bh3bb1 #bi3f1 #cj3hv4 ,alle ,heid55 zull5 hunne ko/ba>h$5 na> ,j]uzalem br5g5 en het huis des ,he]5 met he]lkheid v]vull51 ,hagg4 #b3g-aj4 ,z zull5 kom5 en zegg53 laat ons he5gaan1 om te smeek5 het aangezi*t des ,he]52 en ti5 mann5 zull5 de slip van e5 ,joods*5 man grp5 en met hem will5 gaan1 omdat ,god met hem is1 ,za*4 #b3aa1 #h3bj-bc1 #ad3af-ai4 ,het volk d] heilig5 ontvangt de he]s*app ov] alle natin d] a>de1 ,dan4 #g3ad1 #bg4 ,cf4 de litt]atuur1 opg5oemd deel ,,iii #bcb en voor de ,messiaans*e v]wa*t+5 b de ,jod5 9 ,jezus' td3 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes im ,zeitalt] ,j4 ,*r4 #cte ,aufl4 ,,ii #dif-eef4 #c4 ,deze ,messiaans*e v]wa*t+5 des ,oud5 ,te/am5ts drag51 gelk i$] t]/ond inziet1 e5 ze] eig5a>dig k>akt]2 z bepal5 zi* tot e5e toekom/ige zaligheid op a>de4 ,9 het ,o4 ,t4 moge e5 enkele maal de geloovige zne hope uitsprek51 dat h na zn dood 9 eeuwige he]lkheid zal word5 opg5om51 deze v]wa*t+ is individueel en /aat op zi*zelve2 doorgaans ri*t het oog d] pr(etie zi* na> die toekom/ he51 wa>9 het volk ,israels ond] d5 kon+ uit ,davids huis veilig 9 ,pale/9a won5 en ov] alle natin d] a>de he]s*5 zal4 ,van e5e opnem+ d] geloovig5 aan het e9de d] td5 9 d5 hemel d] he]lkheid is ge5 sprake1 de zaligheid wordt niet 9 d5 hemel ma> op a>de v]wa*t4 ,9 v]b& da>m$e k5t de ,oudte/4 pr(etie sle*ts ne kom/ van d5 ,messias4 ,wel weet z1 dat de ,gezalfde uit ,davids huis gebor5 zal word51 als dit huis tot v]val gekom5 is1 en dat ,h aan het ld5 van zn volk deel zal hebb51 ja dat ,h als kne*t des ,he]5 voor zn volk ld5 en zne ong]e*tigh$5 drag5 zal2 ,h zal e5 gans* &] kon+ zn dan de vor/5 d] a>de1 n$]ig1 za*tmo$ig1 re*t do5de1 zn volk bes*]m5de2 ,h zal niet alle5 kon+ ma> tev5s pr(eet en prie/] zn4 ,ma> de ,oudte/4 pr(etie s*eidt 9 het lev5 van d5 ,messias d5 /aat d] v]n$]+ en d5 /aat d] v]hoog+ nimm] vann2 z vat beide 9 n beeld saam2 z ond]s*eidt ge5 e]/e en twe$e kom/ en /elt de laat/e1 die t5 g]i*te is1 niet g]uim5 td na de e]/e1 welke t] beh\d5is /rekt4 ,het is ne kom/1 wa>b de ,messias aan zn volk de g]e*tigheid en de zaligheid s*5kt en het tot he]s*app br5gt ov] alle volk5 d] a>de4 ,het rk1 dat ,h komt /i*t51 is da>om ook het voltooide ,godsrk4 ,zelf zal ,h wel als kon+ ov] zn volk rege]5 ma> ,h is dan to* niets me] dan e5 !ocratis* kon+1 die niet eig5ma*tig he]s*t ma> 9 vol/rekt5 z9 ,gods rege]+ v]wez5lkt4 ,de ,oudte/4 pr(etie maakt ge5 ond]s*eid tuss*5 e5e ,*ri/us- en e5e ,godsrege]+2 z v]wa*t niet1 dat de ,messias uit ,davids huis1 na tdelk g]ege]d te hebb51 zn kon9krk ,gode ov]draagt2 z h\dt de toekom/1 welke z s*ild]t 9 het ,messiaans*e rk1 niet voor en tuss*5toe/&1 die aan het e9de voor e5e ,godsrege]+ 9 d5 hemel plaats moet mak52 z bes*\wt het ,messiaans*e rk als d5 e9dtoe/& en laat duidelk het g]i*t ov] de v&51 het afslaan van d5 laat/5 aanval1 de v]&]+ d] natuur1 de op/&+ uit de dood5 aan de /i*t+ en beve/ig+ van dit rk voorafgaan4 ,en dit rk wordt door alle pr(et5 ges*et/ 9 v]v5 en kleur51 ond] vorm5 en beeld51 welke alle ontle5d zn aan de hi/oris*e om/&igh$51 ond] welke z leefd54 ,pale/9a zal h]nom51 ,j]uzalem h]b\wd1 de tempel met zn (f]di5/ h]/eld1 ,edom en ,moab en ,ammon1 ,assur en ,babel ond]worp51 aan alle burg]s e5 lang lev51 e5 ru/ig n$]zitt5 ond] wn/ok en vgeboom ges*onk5 word52 het beeld d] toekom/ is door en door ,oudte/am5tis*1 het is geheel en al hi/oris* en nationaal bepaald4 ,ma> 9 die a>ds*e1 z9nelke vorm5 legt de pr(etie e5 eeuwig5 inh\d2 de s*aal wordt drag] van e5e onv]gankelke k]n1 die ook 9 het ,o4 ,te/4 er soms door h55breekt4 ,t]ugke] uit de ball+s*ap en wa>a*tige beke]+ vall5 sam52 de religieuse en de politieke zde van ,israels ov]w9n+ ov] de v&5 zn t5 nauw/e v]bond52 de ,messias is e5 a>ds* vor/ ma> ook e5 eeuwig kon+1 e5 kon+ d] g]e*tigheid1 e5 eeuwig vad] voor zn volk1 e5 vr$evor/1 e5 prie/]kon+2 de v&5 word5 aan ,israel ond]worp5 ma> erk5n5 da>91 dat de ,he]e ,god is en di55 ,hem 9 zn5 tempel2 deze tempel met zn prie/]s*ap en (f]di5/ zn het zi*tba> bews1 dat alle burg]s des rks met e5 nieuw h>t en e5 nieuw5 gee/ d5 ,he]e di55 en w&el5 9 zne weg52 en de buit5gewone vru*tba>heid des l&s ond]/elt e5e gans*e v]&]+ d] natuur1 de s*epp+ van e5 nieuw5 hemel en e5e nieuwe a>de1 wa>9 g]e*tigheid woont4 ,het lat]e ,jod5dom bra*t 9 deze ,oudte/4 v]wa*t+5 all]lei wzig+5 aan4 ,van zne politieke he]s*app b]o(d en ond] de volk5 v]/rooid1 begon het me] en me] rek5+ te h\d5 met het toekom/ig lot d] individu5 en breidde zn gezi*tskr+ tot de m5s*heid en tot heel de w]eld uit4 ,israel z\ wel e5maal op grond van zne eig5e1 wettis*e g]e*tigheid door d5 ,messias tot e5e politieke he]s*app ov] alle volk5 gebra*t word52 ma> dit ,messiaans*e rk droeg e5 voorloopig1 tdelk k>akt] en z\ aan het e9de plaats mak5 voor e5 rk ,gods1 voor e5e zaligheid d] re*tva>dig5 9 d5 hemel1 welke door de op/&+ all] m5s*5 en door het algeme5e w]eldg]i*t w]d +eleid4 ,de politieke en de religieuse zde1 welke 9 het pr(etis*e beeld d] toekom/ t5 nauw/e v]e5igd w>51 w]d5 op die wze uite5g]ukt4 ,israel v]wa*tte 9 ,jezus' dag5 e5 z9nelk1 a>ds* ,messiasrk1 welks toe/& 9 de vorm5 en beeld5 d] ,oudte/4 pr(etie bes*rev5 w]d4 ,ma> deze beeld5 en vorm5 w]d5 nu 9 lett]lk5 z9 opgevat2 de s*aal w]d met de k]n1 de zaak met het beeld1 het wez5 met d5 vorm v]wisseld2 het ,messiaans*e rk w]d e5 politieke he]s*app van ,israel ov] de volk51 e5e p]iode van uitw5dig5 voorspo$ en bloei4 ,en aan het e9de da>van _h e]/ na de algeme5e op/&+ het w]eldg]i*t plaats1 wa>b e5 i$] geoordeeld w]d na> zne w]k5 en f de zaligheid 9 d5 hemel tot loon f de pnig+ 9 de geh5na tot /raf voor zne dad5 ontv+4 ,op die wze ont/ond de le] van het ,*iliasme4 ,wel blft e5 groot g$eelte d] joods*e apocriefe litt]atuur nog b de ,oudte/4 v]wa*t+5 /aan4 ,ma> dikw]f1 vooral 9 de ,apoc4 van ,b>u* en 9 het vi]de boek van ,ezra1 komt to* de voor/ell+ voor1 dat de he]lkheid van het ,messiaans*e rk de laat/e en de hoog/e niet is1 ma> na e5 bepaald5 td1 die m5igmaal b]ek5d en 9 d5 ,talmud bv4 op #djj ( op #ajjj j>5 ge/eld wordt1 voor de hemels*e zaligheid van het ,godsrk plaats mak5 zal4 ,het ,*iliasme is dus niet van *ri/elk5 ma> van joods*5 en voorts ook van p]zis*5 oorsprong1 bov5 bl4 #dbf4 ,het b]u/ altd op e5 compromis tuss*5 de v]wa*t+5 van e5e a>ds*e en van e5e hemels*e zaligheid en tra*t de ,oudte/4 pr(etie 9 di5 z9 tot ha> re*t te lat5 kom51 dat het door ha> e5 a>ds* ,messiasrk voorspeld a*t1 hetwelk na e5 be/emd5 td door het ,godsrk v]vang5 zal word54 ,de /]kte van het ,*iliasme s*nt nu wel het ,oude ,te/am5t te zn1 ma> feitelk is dit niet zoo2 het ,oude ,te/am5t is besli/ niet *ilia/is*1 het teek5t 9 het ,messiasrk het voltooide ,godsrk1 dat zond] e9de is en eeuwig duurt1 ,dan4 #b3dd1 en dat door g]i*t1 op/&+ en w]eldv]nieuw+ voorafgegaan wordt4 ,desniettem9 vond het b de ,jod5 en ook b vele ,*ri/55 gelo( en kwam telk5s we] op1 als de w]eld h>e ,gode v&ige ma*t ontwikkelde en de k]k de$ ld5 ond] v]volg+ en druk4 ,9 d5 oud/5 td treff5 w het aan b ,c]9?us1 9 het te/am5t d] ,,xii patri>*51 b de ,ebioniet51 b ,b>nabas1 ,papias1 ,ir5aeus1 ,hippolytus1 ,apoll9>is1 ,commodianus1 ,lactantius1 ,victor9us4 ,ma> het ,montanisme ma&e tot voorzi*tigheid2 ,gno/iek51 ,alex&rns*e !olog5 en vooral ook ,augu/9us be/r$5 het t5 /]k/e1 en de v]&]de toe/& d] k]k1 die de w]eldma*t ov]wonn5 _h en zi*zelve hoe lang] hoe me] voor het ,godsrk op a>de hield1 de$ het langzam]h& geheel uit/]v54 ,b v]nieuw+ kwam het op vr en td5s de ,re=matie1 to5 vel5 ,rome als de vals*e ho] en d5 paus als d5 anti*ri/ g+5 bes*\w52 het h]leefde b de ,w$]doop]s1 de ,davidjori/51 de ,soc9ian51 en /i]f s$]t niet me] uit1 (s*oon de (ficieele k]k5 het v]wi]p54 ,de politieke b]o]+51 de godsdi5/oorlog51 de v]volg+51 de sect>is*e beweg+5 s*onk5 er telk5s nieuw lev5 aan4 ,9 ,boheme w]d het gepr$ikt door ,paul ,felg5hau] en ,com5ius2 9 ,duits*l& door ,jakob ,bhme1 ,eze*iel ,me?1 ,gi*tel1 ,pet]s51 ,hor*e1 ,sp5]1 ,j4 ,lange1 ,s4 ,knig2 9 ,engel& door ,joh4 ,ar*]1 ,newton1 ,joseph ,m$e1 ,jane ,leade en vele ,indep5d5t52 9 ,n$]l& door ,labadie1 ,ant4 ,b\rignon1 ,poiret enz4 ,zelfs ,g]e=me]de !olog5 neigd5 tot e5 gematigd ,*iliasme1 zooals ,piscator1 ,al/$1 ,jurieu1 ,burnet1 ,:i/on1 ,s]>ius1 ,coccejus1 ,gro5eweg51 ,jac4 ,alt+1 d',outre91 ,vitr+a1 ,brakel1 ,jungius1 ,momm]s e4 a41 cf4 ,h4 ,br9ck1 ,toets/e5 d] wa>heid en me5+5 #afia bl4 #fefv4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #abff-abgb4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,viii #ch4 ,moor ,,vi #aee4 ,m4 ,vitr+a ,,ix4 ,m>ck1 ,exspectatio gloriae futurae ,jesu ,*ri/i1 #b tomi1 ,l4 ,b4 #agcj4 ,9 de #ah;e en #ai;e eeuw vond het ond] d5 druk d] maats*appelke en /aatkundige revolutin niet alle5 +ang b de ,sw$5borgian51 de ,d>by/51 de ,irv+ian51 de ,mormon51 de ,adv5ti/5 enz41 ma> w]d het na de reali/is*e ri*t+1 +eslag5 door ,b5gel1 ,oet+]1 ,ph4 ,m4 ,hahn1 ,j4 ,m4 ,hahn1 ,has5kamp1 ,m5k51 ,jung-,/ill+1 ,j4 ,f4 von ,mey] enz41 ook omhelsd door vele !olog5 9 de k]k5 d] ,re=matie1 zooals ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #ehf f4 ,h(mann1 ,weiss4 u4 ,erf4 ,,ii #cgb f4 ,delitzs*1 ,die bibl4 proph4 ,!ol4 #f f4 ,beck1 ,*ri/l4 ,gl4 ,,ii4 ,aub]l51 ,d] ,prophet ,daniel und die ,(f5b4 ,joh4 #b;e ,aufl4 #aheg ,s4 #cgb f4 ,m>t5s51 ,dogm4 #bhj4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #abga f4 ,lu?>dt1 ,die ,lehre v4 d4 letzt5 ,d+5 #ahhe4 ,komp4 d4 ,dogm4 #gf4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #dfc f4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #cjg4 ,ebr>d1 ,dogm4 #egb f4 ,oo/]zee1 ,dogm4 #adf4 ,saussaye1 cf4 mne ,!ol4 v4 ,*4 d4 l4 ,s4 #ga4 ,bogue1 ,r$evo]+5 ov] het duiz5dj4 rk1 ,gron4 #ahbe4 ,gu]s1 ,israels toekom/ en h]/el b5ev5s e5e s*ets van het duiz5dj4 rk ,am/4 #ahfc4 ,john ,cumm+1 ,de groote v]drukk+ ,am/4 #ahfa4 ,id4 ,de v]loss+ nab #ahfb4 ,id4 ,de duiz5dj4 ru/ #ahfc4 ,id4 ,bes*\w+5 ov] het duiz5dj4 rk #ahff enz4 ,seiss1 ,de kom5de ,*ri/us1 ,brussel #ahib4 ,art4 ,*iliasmus 9 ,h]zog #c1 #hje-hag en de da> aangehaalde litt4 #d4 ,de grondg$a*t5 van het ,*iliasme zn vrwel b all5 dezelfde2 z kom5 hi]op ne]1 dat er e5e tweerlei w$]kom/ van ,*ri/us en e5e dubbele op/&+ te ond]s*eid5 valt2 dat ,*ri/us b zne e]/e w$]kom/ de anti*ri/elke ma*t ov]w9n51 d5 ,satan b9d51 de ge/orv5 geloovig5 opwekk51 de geme5te1 inzond]heid de geme5te van het beke]de en na> ,pale/9a t]uggebra*te ,israel rondom zi* v]gad]51 van uit die geme5te ov] de w]eld he]s*5 en voor zn volk e5 tdp]k van gee/elk5 bloei en /(felke welva>t zal do5 aanbrek52 en dat ,h aan het e9de van di5 td nog e5maal w$]kom5 zal1 om alle m5s*5 uit d5 dood op te wekk51 voor zn ri*t]/oel te oordeel5 en hun eeuwig lot te bepal54 ,ma> deze grondg$a*t5 lat5 to* all]lei wzig+5 toe4 ,de aanvang van het duiz5dj>ig rk w]d v]s*ill5d bepaald2 op voorgang van d5 brief van ,b>nabas le]d5 vele k]kvad]s en lat] ook de ,coccejan51 dat het beg9n5 z\ met het zev5de mill5nium d] w]eld2 de ,fif?-mon>*m5 liet5 het aanvang5 na d5 val van het vi]de w]eldrk2 ,hippolytus /elde zn beg9 9 het ja> #ejj1 ,gro5eweg5 9 #agjj1 ,:i/on 9 #agae en lat] 9 #agff1 ,jurieu 9 #aghe1 ,b5gel 9 #ahcf1 ,/ill+ 9 #ahaf enz4 ,de duur w]d bepaald op #djj 7#d ,ezra7 ( #ejj 7,evang4 van ,nicodemus7 ( duiz5d 7,talmud enz47 ( tweemaal duiz5d 7,b5gel7 ( sle*ts #g 7,d>by7 ( ook e5 onbepaald aantal j>51 zoodat het getal 9 ,op4 #bj3b1 #c symbolis* opgevat wordt 7,ro!1 ,m>t5s51 ,lange enz474 ,enkel5 me551 dat er voor de opri*t+ van het duiz5dj>ig rk ge5 w$]kom/ van ,*ri/us 7,kurtz72 ( al?ans ge5 zi*tb>e w$]kom/ 7,d>by71 ( e5e sle*ts voor de geloovig5 zi*tb>e w$]kom/ 7,irv+7 zal plaats hebb51 en dat er ge5 op/&+ d] geloovig5 vr het mill5nium behoort aang5om5 te word5 7,b5gel74 ,vel5 nem5 wel aan1 dat ,*ri/us na zne e]/e w$]kom/ op a>de blft1 ma> &]5 zn van me5+1 dat ,h sle*ts ev5 v]s*nt1 om zn rk op te ri*t5 en da>na w$] 9 d5 hemel zi* t]ugtrekt4 ,de rege]+ van ,*ri/us 9 het mill5nium ges*i$t volg5s ,piscator1 ,al/$ enz4 van uit d5 hemel4 ,9 die he]s*app deel5 dan de opge/ane m>tel>51 die ( 9 d5 hemel w]d5 opg5om5 7,piscator7 ( op a>de a*t]blev5 7,al/$71 ( al de opge/ane geloovig51 die hi] op a>de blv5 7,ju/9us1 ,ir5aeus enz47 ( die ,*ri/us b zne v]s*n+ 9 de wolk5 tegemoet gevo]d word5 9 de lu*t 7,irv+71 ( vooral het volk ,israel4 ,want doorgaans v]wa*t5 de *ilia/5 e5e volksbeke]+ van ,israel1 en de mee/5 /ell5 zi* voor1 dat het beke]de ,israel na> ,pale/9a zal t]uggebra*t word5 en da> de voornaam/e burg]s van het duiz5dj>ig rk zull5 zn 7,jurieu1 ,oet+]1 ,h(mann1 ,aub]l5 enz474 ,als m5 e5 blv5 van ,*ri/us op a>de na zne e]/e w$]kom/ aanneemt1 bepaalt m5 gewoonlk het h]b\wde ,j]uzalem als zne woonplaats1 hoewel de ,montani/5 ind]td aan ,pepuza en de ,mormon5 ?ans aan hun ,z\tze$al d5k54 ,h]/el van tempel en alta>1 van prie/]s*ap en (f]&e w]d 9 d5 regel1 als al te duidelk met het ,nieuwe ,te/am5t 9 /rd1 v]worp51 ma> vond to* nog v]d$ig+ b de ,ebioniet5 en 9 d5 nieuw]5 td b ,s]>ius1 ,oet+]1 ,hess e4 a4 ,van k>akt] en toe/& van het duiz5dj>ig rk maakt m5 zi* ze] v]s*ill5de voor/ell+54 ,soms wordt het bes*rev5 als e5 rk van z9nelke g5iet+5 7,c]9?us1 ,ebioniet5 enz472 dan we] wordt het me] gee/elk opgevat1 en alle g5ot van spze en drank1 alle huwelk en voortplant+ eruit v]wd]d 7,burnet1 ,lavat]1 ,ro!1 ,ebr>d74 ,mee/5tds wordt het mill5nium bes*\wd als e5 ov]gang/oe/& tuss*5 het ,diesseits en het ,j5seits2 het is e5 rk1 wa>9 de geloovig5 voor de aans*\w+ ,gods word5 voorb]eid 7,ir5aeus72 wa>9 z ru/ en vr$e g5iet51 zond] nog geheel van de zonde v]lo/ en bov5 d5 dood v]hev5 te zn2 wa>9 de natuur 7,ir5aeus7 en ook de m5s*5 7,lactantius7 buit5gewoon vru*tba> zull5 zn2 en wa>9 na> e5e lat] geliefkoosde g$a*te de geme5te vooral ha> z5d+sw]k aan de m5s*heid volbr5g5 zal 7,lavat]1 ,ebr>d1 ,aub]l5 enz474 ,al deze wzig+5 =mule]5 ev5 zoovele bezw>5 teg5 het ,*iliasme2 re$s voor de pr(etie van het ,oude ,te/am5t1 wa>op het zi* b voorkeur b]oept1 kan het niet be/aan4 ,want1 behalve dat1 gelk bov5 re$s gezegd is1 het ,oude ,te/am5t 9 het ,messiaans*e rk ge5 voorloopig51 tdelk5 toe/& ma> het e9dresultaat d] w]eldges*i$5is ziet1 maakt het ,*iliasme 9 de v]kl>+ d] pr(etie aan de groot/e willekeur zi* s*uldig4 ,het v]dubbelt de w$]kom/ van ,*ri/us en de op/&+ d] dood51 zond] dat het ,oude ,te/am5t da> iets van weet4 ,het mi/ alle regel en me?ode b de uitlegg+ en maakt willekeurig halt1 na> de subjectieve me5+ van d5 int]preet4 ,de pr(et5 v]kondig5 all5 ev5 luide en ev5 kra*tig1 niet alle5 de beke]+ van ,israel en van de volk51 ma> ook d5 t]ugke] na> ,pale/9a1 d5 h]b\w van ,j]uzalem1 het h]/el van tempel1 prie/]s*ap en (f]di5/ enz4 ,en het is niets dan willekeur1 d5 e55 trek van dit beeld lett]lk en d5 &]5 gee/elk op te vatt54 ,het is n beeld d] toekom/1 dat de pr(etie ons teek5t4 ,en dit beeld is f lett]lk te nem51 gelk het zi* geeft1 ma> dan breekt m5 met het ,*ri/5dom en valt 9 het ,jod5dom t]ug2 f er is van dit beeld e5e gans* &]e v]kl>+ te gev51 dan het ,*iliasme beproeft4 ,zulk e5e v]kl>+ wordt door de ,s*rift zelve ons aan de h& g$aan en moet door ons aan ha> word5 ontle5d4 #e4 ,re$s 9 het ,oude ,te/4 zn er vele aanwz+5 voor e5e &]e en bet]e v]kl>+1 dan het ,*iliasme van de pr(etis*e v]wa*t+5 bi$t4 ,zelfs de mod]ne ges*i$bes*\w+ van ,israel erk5t1 dat het ,jahvisme d] pr(et5 door zn z$elk k>akt] zi* ond]s*eidt van de natuurgodsdi5/5 en all5gs aan de godsdi5/ige wett5 en gebruik5 ond] ,israel e5 gee/elke beteek5is heeft ges*onk54 ,de w>e besnd5is is die des h>t51 ,deut4 #aj3af1 #cj3f1 ,j]4 #d3d2 de (f]&51 die ,gode aang5aam zn1 zn e5 gebrok5 h>t en e5 v]slag5 gee/1 #a ,sam4 #ae3bb1 ,ps4 #dj3g1 #ej3hv41 #ea3ai1 ,hos4 #f3f1 ,am4 #e3bav41 ,mi*4 #f3fv41 ,jes4 #a3aav41 ,j]4 #f3bj1 #g3bav4 enz42 het w>e va/5 is het losmak5 van de /rikk5 d] goddeloo%eid1 ,jes4 #eh3cv41 ,j]4 #ad3ab2 voor e5 groot deel is de /rd d] pr(et5 teg5 d5 uitw5dig51 eig5g]e*tig5 cultus van het volk g]i*t4 ,het wez5 van de b$eel+ d] toekom/ be/aat dan ook da>91 dat de ,he]e e5 nieuw v]bond met zn volk zal opri*t51 dat ,h hun e5 nieuw h>t zal s*5k5 en da>9 zne wet zal s*rv5 en dat ,h op all5 zn5 ,gee/ zal uit/ort51 zoodat z ,hem liefhebb5 met hun gans*e h>t en 9 zne weg5 w&el51 ,deut4 #cj3f1 ,j]4 #ca3cb1 #cb3chv41 ,eze*4 #aa3ai1 #cf3bf1 ,joel #b3bh1 ,za*4 #ab3aj4 ,en wel wordt nu die toekom/ ges*ild]d 9 beeld51 aan de hi/oris*e om/&igh$5 ontle5d1 zoodat ,zion en ,j]uzalem1 tempel en alta>1 (f]&e en prie/]s*ap da>9 e5e groote plaats blv5 innem54 ,ma> #a b$5ke m51 dat ook w hetzelfde do5 en van ,god en ,goddelke zak51 van gee/elke en hemels*e d+5 niet &]s kunn5 sprek5 dan 9 a>ds*e1 z9nelke vorm54 ,de ,oudte/4 e]$i5/ is door ,god ook da>toe +e/eld1 opdat w niet 9 eig5gemaakte ma> 9 door ,hemzelf ons gegev51 jui/e beeld5 van de hemels*e d+5 na> wa>heid z\d5 kunn5 sprek54 ,het ,nieuwe ,te/4 neemt da>om ook dit spraakgebruik ov] en gewaagt 9 het toekom/ige ,godsrk van ,zion en ,j]uzalem1 van tempel en alta>1 van pr(et5 en prie/]s2 het a>ds*e is e5 beeld van het hemels*e1 ,alles ,v]gngli*e i/ nur e9 ,glei*niss4 ,m5 v]gete #b niet1 dat alle pr(etie poezie is1 die na> ha> eig5 natuur v]kla>d moet word54 ,de f\t van de vroeg] he]s*5de exegese be/ond niet 9 h>e v]gee/elk+ zond] me]1 ma> wel da>91 dat z alle tot illu/ratie di55de dtails 9 e5 gee/elk5 z9 wilde omzett5 en da>b1 ev5als b de gelk5iss5 van ,jezus1 de ho(dg$a*te dikw]f uit het oog v]loor4 ,als er bv4 gezegd wordt1 dat de ,he]e e5 rsje v]wekk5 zal uit d5 afgeh\w5 tronk van ,isa1 dat ,h d5 b]g ,zions v]heff5 zal op d5 top d] b]g51 dat ,h van de v]bann55 n uit e5e /ad en twee uit e5 gesla*t zal w$]br5g51 dat ,h re9 wat] op all5 spr5g5 en h5 van hunne zond5 re9ig5 zal1 dat ,h de b]g5 van zoet5 wn zal do5 druip5 en de heuvel5 zal do5 vliet5 van melk enz41 dan gevoelt elk1 dat h hi]9 met e5e potis*e bes*rv+ te do5 heeft1 die niet lett]lk kan ( mag word5 opgevat4 ,de reali/is*e v]kl>+ komt hi] met zi*zelve 9 /rd en misk5t het k>akt] d] pr(etie4 ,ook is het #c onjui/1 dat de pr(et5 zelf het ond]s*eid van zaak en beeld zi* vol/rekt niet bewu/ z\d5 gewee/ zn4 ,niet alle5 zn de bov5g5oemde potis*e oms*rv+5 zond] twfel door de pr(et5 als beeld opgevat1 ma> met de nam5 van ,sodom1 ,gomorra1 ,edom1 ,moab1 ,phili/ea1 ,egypte1 ,assur1 ,babel duid5 z me]mal5 de ma*t d] ,heid5w]eld aan1 die e5s aan ,israel ond]worp5 zal word5 en 9 zne zeg5+5 zal deel51 ,ob4 #af1 #ag1 ,jes4 #cd3e1 ,eze*4 #af3dfv41 ,dan4 #b1 #gv41 ,za*4 #ad3ba4 ,zion is dikw]f de naam voor het volk1 voor de geme5te ,gods1 ,jes4 #di3ad1 #ej3a1 #ea3c1 #eb3a1 #ed3a4 ,en al kan de ,oudte/4 pr(etie zi* het toekom/ige ,godsrk niet voor/ell5 zond] tempel en (f]&e1 to* gaat z telk5s bov5 alle nationale en a>ds*e v]h\d+5 uit en v]kondigt z1 dat er ge5 ark des v]bonds me] wez5 zal1 wl heel ,j]uzalem ,gods troon is1 ,j]4 #c3af1 #ag1 dat het rk van d5 ,messias eeuwig zal zn en de gans*e w]eld omvatt51 ,ps4 #b3h1 #gb3h1 #ag1 ,dan4 #b3dd1 dat alle inwon]s pr(et5 en prie/]s zull5 zn1 ,jes4 #ed3ac1 #fa3f1 ,j]4 #ca3ca1 dat alle onre9heid en zonde1 alle krankheid en dood er gebann5 zal zn1 #be3h1 #cc3bd1 #eb3a1 #aa1 ,za*4 #ad3bj1 #ba1 ,ps4 #ajd3ce1 dat het ge/i*t zal word5 9 e5 nieuw5 hemel en op e5e nieuwe a>de1 en ge5 zon ( maan me] noodig zal hebb51 ,jes4 #fj3ai1 #bj1 #fe3ag1 #ff3bb4 ,zelfs het reali/is*e toekom/beeld van ,eze*iel bevat elem5t51 die e5e symbolis*e v]kl>+ noodzakelk mak52 de gelke deel51 die aan alle /amm51 s*oon ze] ond]s*eid5 9 getal/]kte1 word5 toegewez52 de afgepa/e /rook51 die voor prie/]s1 leviet5 en vor/ be/emd zn2 de s*eid+ van tempel en /ad1 de hooge ligg+ van d5 tempel op e5 b]g en de beek1 die van ond] d5 dorpel van de oo/elke tempeldeur na> de doode zee /roomt2 en t5 slotte de kun/matige ine5zett+ en de practis*e onuitvo]ba>heid1 z v]zett5 zi* teg5 e5e zoog5aamd reali/is*e uitlegg+4 ,e9delk #d is het b de exegese des ,oud5 ,te/am5ts de vraag niet1 ( de pr(et5 zi* geheel ( t5 deele bewu/ w>5 van het symbolis* k>akt] hunn] voorspell+51 want zelfs 9 het woord van klassieke s*rv]s ligt me]1 dan zzelv5 erb g$a*t ( erm$e b$oeld hebb54 ,ma> wel is het de vraag1 wat de ,gee/ van ,*ri/us1 die 9 h5 01 erm$e betuigd5 en op5b>5 wilde4 ,dat nu wordt uitgemaakt door het ,nieuwe ,te/am5t1 dat de voltooi+1 de v]vull+ en da>om de v]kl>+ van het ,oude is1 want 9 de vru*t wordt de natuur van d5 boom op5ba>4 ,zelfs de mod]ne kritiek erk5t1 dat niet het ,jod5dom ma> dat het ,*ri/5dom de volle v]wez5lk+ is van de religie d] pr(et54 ,hi]ov] kan to* ge5 twfel be/aan1 dat het ,n4 ,te/am5t zi*zelf bes*\wt als de gee/elke en dus als de volkom5e en wa>a*tige v]vull+ van het ,oude ,te/am5t4 ,het v]gee/elk5 van het ,o4 ,t41 mits 9 go$5 z9 v]/aan1 is niet e5 uitv9dsel van de *ri/elke !ologie1 ma> heeft 9 het ,n4 ,t4 zelf e5 aanvang g5om54 ,het v]gee/elkte ,oude ,te/am5t1 dat is1 het ,oude ,te/am5t van zn tdelk51 z9nelk5 vorm ontdaan1 is het ,nieuwe ,te/am5t4 ,de eig5a>digheid van de oude b$eel+ 0 jui/1 dat het v]bond d] g5ade ond] aans*\welke beeld5 voorge/eld en 9 nationale1 z9nelke vorm5 +ekle$ w]d4 ,zonde w]d gesymbolise]d 9 de levietis*e onre9heid4 ,v]zo5+ kwam tot /& door de (f]&e van e5 gesla*t di]4 ,re9ig+ w]d afges*aduwd 9 li*amelke wass*+54 ,geme5s*ap met ,god 0 gebond5 aan het opgaan na> ,j]uzalem4 ,behoefte aan ,gods gun/ en nabheid uitte zi* 9 e5 v]lang5 na> zne voorhov54 ,het eeuwige lev5 w]d g$a*t als e5 lang lev5 op a>de enz4 ,al het gee/elke1 hemels*e en eeuwige w]d ov]e5kom/ig de vatba>heid van ,israel1 dat als e5 k9d ond] de tu*t d] wet 0 ge/eld1 9 a>ds*e s*aduw5 gehuld4 ,(s*oon de groote massa des volks dikw]f b die uitw5dige vorm5 /aan bleef1 ev5als vele ,*ri/55 9 het sacram5t aan het teek5 blv5 hang51 drong5 de vrome ,israeliet5 met hunne h>t5 wel tot de gee/elke k]n door1 die 9 de s*aal v]borg5 01 ma> to* zag5 ook z dat gee/elke niet &]s dan 9 s*aduw en beeld4 ,da>om zegt het ,nieuwe ,te/am5t1 dat het ,oude 0 1 1 ,col4 #b3ag1 1 ,hebr4 #h3e4 ,de s*aduw is het li*aam niet1 ma> w/ to* he5 na> het li*aam1 en valt weg1 als dit zelf gekom5 is4 ,het ,nieuwe ,te/am5t is de wa>heid1 het wez51 de k]n1 de eig5lke inh\d van het ,oude ,te/am5t2 ,vetus ,te/4 9 ,novo patet1 ,novum ,te/4 9 ,vet]e latet4 ,da>om is er 9 het ,n4 ,te/4 zoo telk5s van de wa>heid sprake4 ,teg5ov] de wet1 die door ,mozes is gegev51 /aat de wa>heid1 die 9 ,jezus ,*ri/us geword5 is1 ,joh4 #a3ad1 #ag4 ,h is de wa>heid1 ,joh4 #ad3f2 de ,gee/1 di5 ,h uitzond1 is de ,gee/ d] wa>heid1 ,joh4 #af3ac1 #a ,joh4 #e3f2 het woord ,gods1 dat ,h pr$ikte1 is het woord d] wa>heid1 ,joh4 #ag3ag2 het ond] het ,o4 ,te/4 belo(de en afges*aduwde heilsgo$ is 9 ,*ri/us als eeuwige1 wa>a*tige realiteit voor all5 op5ba> geword52 alle bel(t5 ,gods zn 9 ,hem ja en am51 #b ,cor4 #a3bj2 het ,oude ,te/am5t is niet afges*aft ma> is 9 de nieuwe b$eel+ tot zne v]vull+ gekom5 en komt da>9 nog altd door tot v]vull+ tot op de p>\sie van ,*ri/us toe4 ,*ri/us is da>om de w>e pr(eet1 prie/] en kon+2 de e*te kne*t des ,he]51 het w>e zo5(f]1 ,rom4 #c3be1 de w>e besnd5is1 ,col4 #b3aa1 het w>e pas*a1 #a ,cor4 #e3g1 de wa>a*tige (f]&e1 ,ef4 #e3b1 en zne geme5te is het w>e zaad ,abrahams1 het w>e ,israel1 het w>e volk ,gods1 ,mt4 #a3ba1 ,luk4 #a3ag1 ,rom4 #i3be1 #bf1 #b ,cor4 #f3af-ah1 ,gal4 #c3bi1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #h3h-aj1 ,jak4 #a3a1 #ah1 #a ,petr4 #b3i1 ,op4 #ba3c1 #ab1 de w>e tempel ,gods1 #a ,cor4 #c3af1 #b ,cor4 #f3af1 ,ef4 #b3bb1 #b ,!ss4 #b3d1 ,hebr4 #h3b1 het w>e ,zion en ,j]uzalem1 ,gal4 #d3bf1 ,hebr4 #ab3bb1 ,op4 #c3ab1 #ba3b1 #aj2 ha> gee/elke (f]&e is de w>e godsdi5/1 ,joh4 #d3bd1 ,rom4 #ab3a1 ,phil4 #c3c1 #d3ah1 cf4 deel ,,iii #bag4 ,alle begripp5 des ,oud5 ,te/am5ts legg5 hun uitw5dige1 nationaal-israelietis*e beteek5is af en word5 9 hun gee/elk51 eeuwig5 z9 op5ba>2 het semietis*e behoeft niet me] door ons1 gelk ,buns5 wilde1 9 het japhetis*e te word5 ov]gezet2 het ,n4 ,te/4 zelf heeft aan de p>ticul>i/is*e ideen des ,o4 ,te/4 e5e univ]sali/is*e1 kosmis*e beteek5is gegev54 ,geheel v]ke]d is dus de bes*\w+ van het ,*iliasme1 volg5s welke het ,n4 ,te/4 met de geme5te uit de ,heid55 e5 int]mezzo is1 e5 zweg1 die door ,god is +eslag51 omdat ,israel zn ,messias v]wi]p1 zoodat de eig5lke voortzett+ en v]vull+ des ,oud5 ,te/am5ts e]/ b de twe$e kom/ van ,*ri/us e5 aanvang z\ nem54 ,veele] is het omgeke]de wa>4 ,niet het ,nieuwe1 ma> het ,oude ,te/am5t is e5 tuss*5b$rf4 ,het v]bond met ,israel is tdelk1 de wet is tuss*5 de bel(te aan ,abraham en h>e v]vull+ 9 ,*ri/us +es*ov51 opdat z de misdaad v]me]d]5 en als e5 tu*tmee/] tot ,*ri/us opleid5 z\1 ,rom4 #e3bj1 ,gal4 #c3ai4 ,da>om gaat ,paulus altd tot ,abraham t]ug1 ,rom4 #d3aav41 ,gal4 #c3fv41 en knoopt aan de bel(te1 die tot hem is ges*i$1 zn evangelie va/4 ,abraham is de vad] van de geloovig51 van alle geloovig51 niet alle5 uit de ,jod5 ma> ook uit de ,heid551 ,rom4 #d3aa2 de k9d]5 d] bel(te zn zn zaad2 ,rom4 #i3f-h2 de zeg5+ van ,abraham komt 9 ,*ri/us tot de ,heid551 ,gal4 #c3ad2 wie van ,*ri/us zn1 zn ,abrahams zaad en na> de bel(t5is erfg5am51 ,gal4 #c3bi4 ,het volk van ,israel is 9 de dag5 des ,o4 ,te/4 tdelk v]kor51 opdat het heil /raks 9 de volheid des tds aan heel de w]eld t5 go$e z\ kom54 ,israel is niet v]kor5 tot s*ade ma> t5 bate d] volk54 ,de bel(te aan ,adam en ,noa* _h van ha> e]/e beg9 af e5e univ]sali/is*e /rekk+ en heeft deze1 na ha> tdelke1 wettis*e g$aante ond] ,israel te hebb5 afgelegd1 9 ,*ri/us t5 volle voor alle natin geop5ba>d4 ,het voorhangsel is ges*eurd1 de s*eidsmuur is gevall51 het h&s*rift d] wet is aan het kruis g5ageld2 en nu zn de geloovig5 uit de ,heid55 met die uit de ,jod5 m$erfg5am51 m$eburg]s d] heilig51 huisg5oot5 ,gods1 nab geword5 9 ,*ri/us1 en op hetzelfde fundam5t van apo/el5 en pr(et5 geb\wd1 ,ef4 #a3i-aa1 #b3aa-bb4 ,het ,nieuwe ,te/am5t is da>om ge5 int]mezzo1 ge5 tuss*5b$rf1 ge5 zweg1 ge5 afbuig+ van de ln des ,o4 ,v]bonds1 ma> het lang te vor5 beoogde doel1 de directe voortzett+1 de wa>a*tige v]vull+ van het ,oude ,te/am5t4 ,het ,*iliasme1 &]s oordeel5de1 komt met het ,*ri/5dom zelf 9 conflict4 ,pr9cipieel bes*\wd1 is het met het ,judaisme n en moet er toe kom51 om aan het ,*ri/5dom1 aan d5 hi/oris*5 p]soon van ,*ri/us1 aan zn ld5 en /]v51 e5e tdelke1 voorbga&e wa>de toe te k5n5 en de eig5lke zaligheid e]/ te v]wa*t5 van ,*ri/us' twe$e kom/1 van zne v]s*n+ 9 he]lkheid4 ,ev5als het ,judaisme1 maakt het het gee/elke aan het /(felke1 het e?is*e aan het physis*e ond]ges*ikt1 /ft de ,jod5 9 hun vlees*elke gez9dheid1 v]onts*uldigt hunne v]w]p+ van d5 ,messias1 v]zwa>t het deksel1 dat op hun aangezi*t ligt b het lez5 des ,oud5 ,te/am5ts1 en bevord]t de inbeeld+1 dat de vlees*elke af/ammel+ van ,abraham nog als zoodanig e5 pr]ogatief zal hebb5 9 het kon9krk d] hemel54 ,de ,s*rift e*t] zegt1 dat de w>e lez+ en v]kl>+ van het ,o4 ,te/4 te v9d5 is b hem1 die tot d5 ,he]e ,*ri/us is beke]d1 #b ,cor4 #c3ad-af1 dat die e5 ,jood is1 die het 9 het v]borg5e is en de besnd5is des h>t5 deela*tig1 ,rom4 #b3bi1 dat er 9 ,*ri/us ge5 man ( vr\w1 ge5 ,jood ( ,griek is1 ma> dat z all5 n zn 9 ,*ri/us ,jezus1 #a ,cor4 #ab3ac1 ,gal4 #c3bh1 ,col4 #c3aa4 ,de ,jood1 die ,*ri/5 wordt1 0 niet ma> w]d door zn gelo( e5 k9d van ,abraham1 ,gal4 #c3bi4 ,cf4 teg5 het ,*iliasme3 ,augu/9us1 de civ4 ,,xx c4 #f-i4 ,lu!r b ,k/l9 ,,ii #efd f4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxix c4 #g4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #fdi4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #be1 #e4 ,walaeus1 ,op4 ,i #ecg-eed4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #abdh-abgb4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xx qu #c4 ,moor ,,vi #adi-afb4 ,h5g/5b]g 9 zn comm4 op de ,op5b4 van ,johannes4 ,keil op ,eze*iel #ahfh ,s4 #die f4 ,kliefo?1 ,es*atologie #ahhf ,s4 #adg f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,vi #bad f4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #hje-hab4 #hfa-hff4 ,kuyp]1 ,h]aut #iha-ajjc enz4 #f4 ,(s*oon hi]m$e 9 het algeme5 het resultaat re$s volkom5 va//aat1 dat het ,nieuwe ,te/am5t anti*ilia/is* is1 ,ku551 ,pr(4 ,,ii #bga1 moet dit to* nog 9 bzond]h$5 nad] word5 aangetoond4 ,het ,*iliasme sluit de v]wa*t+ 91 dat er teg5 de w$]kom/ van ,*ri/us e5e volksbeke]+ van ,israel zal plaats hebb51 dat de ,jod5 dan na> ,pale/9a t]ug zull5 ke]51 en v&a> uit ond] ,*ri/us ov] de volk5 he]s*5 zull54 ,da>b is er ond] de *ilia/5 v]s*il ov]1 ( de beke]+ aan d5 t]ugke] ( deze aan g5e zal voorafgaan1 cf4 bv4 ,gu]s1 ,israels toekom/ en h]/el #aga4 ,wl het moeilk te d5k5 is1 dat de v]/rooide ,jod5 e]/ successief beke]d word5 en dan sam5 het plan opvatt51 om na> ,pale/9a te gaan1 me55 sommig51 dat de ,jod5 e]/ langzam]h& na> ,kanan t]ugke]5 en da> dan lat] gezam5lk tot ,*ri/us zull5 beke]d word51 ( tra*t5 &]5 beide gevoel5s zoo te v]e5ig51 dat er e]/ e5 groot deel van de ,jod5 na> ,pale/9a trekk51 en dat dez51 na e]/ /ad en tempel en e]$i5/ h]/eld te hebb5 en da>na tot ,*ri/us beke]d te zn1 langzam]h& door hunne &]e volksg5oot5 gevolgd word54 ,en z wz5 erop1 dat deze v]wa*t+ aanvankelk re$s v]vuld wordt4 ,er zn re$s duiz5d5 ,jod5 9 ,pale/9a2 de ,oo/]s*e quae/ie gaat h>e oploss+ tegemoet1 want ,turke dankt zn be/aan alle5 aan d5 ond]l+5 nav] d] groote mog5dh$52 en wordt ,turke e5maal v]nietigd1 dan is er alle kans1 dat ,pale/9a toegewez5 wordt aan de ,jod51 aan wie het re*tmatig toekomt2 voorts w]kt er 9 vele ,jod51 gelk uit het 9 laat/5 td opgetr$5 ,zionisme blkt1 e5 v]lang51 om na> ,pale/9a t]ug te ke]5 en da> e5 zelf/&ig rk te vorm52 en e9delk maakt de groote v]bet]+ d] v]ke]middel51 die m5 re$s 9 ,nah4 #b3c1 #d1 ,jes4 #aa3af1 #ff3bj voorspeld a*t1 zulk e5 t]ugke] ook e5v\dig en gemakkelk4 ,hoe m5 nu ook oordeele ov] deze politieke comb9atin1 het ,nieuwe ,te/am5t bi$t aan zulk e5e v]wa*t+ niet d5 m9/5 /eun4 ,to5 de volheid des tds gekom5 01 /ond5 de ,jod51 als volk bes*\wd1 met de ,heid55 op ne ln2 z w>5 sam5 v]doemelk voor ,god1 omdat z e5e eig5e g]e*tigheid uit de wet zo*t5 op te ri*t5 en de g]e*tigheid1 die uit het gelo( is1 v]wi]p51 ,rom4 #c3ba4 ,da>om zond ,god ,johannes tot h5 met d5 doop d] beke]+ en liet het hun da>9 aanzegg51 dat z1 s*oon besn$5 znde en proseliet5 doop5de1 zelv5 s*uldig en onre9 /ond5 voor zn aangezi*t en ev5go$ als de ,heid55 de w$]geboorte en de beke]+ van noode hadd51 om 9 te gaan 9 het kon9krk d] hemel54 ,door d5 doop zond]de ,johannes de w>e ,israeliet5 re$s van de massa des volks af4 ,en ,jezus g+ op dit voetspoor voort2 ,h nam d5 doop van ,johannes ov] en liet hem b$i55 door zne discipel54 ,wel trad ,h ev5als ,johannes aanvankelk op met de pr$ik+1 dat het kon9krk ,gods nab 0 gekom54 ,ma> ,h vatte dat kon9krk gans* &]s dan zne tdg5oot5 op2 ,h v]/ond er niet ond] e5e politieke1 ma> e5e religieus-e?is*e he]s*app en le]de1 dat ge5 vlees*elke af/amm+ uit ,abraham ma> alle5 w$]geboorte uit wat] en gee/ d5 toegang tot dat kon9krk d] hemel5 ontsloot1 deel ,,iii #bcbv4 ,da>door v]gad]de ,h all5gs rondom zi* e5e s*>e van discipel51 die zi* ond]s*eidde en afzond]de van het volk d] ,jod54 ,en dez5 w>5 de w>e 1 het e*te volk ,gods1 gelk ,israel dat _h behoor5 te zn ma> nu 9 zne v]w]p+ van d5 ,messias betoonde niet te wez54 ,deze s*eid+ tuss*5 het volk d] ,jod5 en de ,nieuwte/4 w]d hoe lang] hoe s*]p]4 ,wel w>5 er vel51 die 9 ,*ri/us gelo(d51 ma> het volk1 geleid door de ,ph>isen en ,s*riftgele]d51 v]wi]p ,hem4 ,(s*oon voor sommig5 tot e5e op/&+1 0 ,h voor vel5 tot e5 val en tot e5 teek51 dat we]sprok5 w]d1 ,luk4 #b3cd4 ,h kwam tot het zne1 ma> de zn5 hebb5 ,hem niet aang5om51 ,joh4 #a3aa4 ,jezus zegt zelf1 dat e5 pr(eet niet geerd is 9 zn vad]l&1 ,mt4 #ac3ag4 ,telk5s erva>t ,h1 dat de ,jod5 niet tot ,hem kom5 will51 ,joh4 #e3cg-dg1 #f3fd2 ,h getuigt1 dat z 9 hunne zond5 zull5 /]v51 #h3ba1 dat z k9d]5 des duivels zn1 #h3dd1 plant51 niet door d5 ,vad] geplant1 ,mt4 #ae3ac1 #ad en ziet 9 hun ongelo( ge5 toevallige1 onvoorzi5e om/&igheid ma> v]vull+ d] pr(etie1 ,mt4 #ac3acv41 ,joh4 #ab3cgv4 ,do* niet alle5 heeft ,jezus van de ,jod5 9 het h$5 niets te hop51 ook 9 de toekom/ v]wa*t ,h niets voor h54 ,integ5deel ,h kondigt de geheele v]woe/+ van /ad en tempel aan1 zoodat er ge5 /e5 op d5 &] zal gelat5 word51 ,joh4 #b3ah-ba1 ,mt4 #bb3g1 #bc3cg-ci1 #bd3av41 ,mk4 #ac1 ,luk4 #ba3fv4 ,b zn into*t 9 ,j]uzalem we5t ,h ov] de /ad1 ,luk4 #ai3da-dd4 ,des ,ma&ags vr zn dood vloekt h op d5 weg na> ,be?ani d5 vgeboom1 die da>91 dat h nog ge5 vru*t5 ma> wel re$s blad]5 _h1 e5 beeld 0 van het s*nvrome1 eig5g]e*tige ,israel1 en sprak1 dat niem& e5ige vru*t me] van hem et5 z\ 9 d] eeuwigheid1 ,mk4 #aa3ab-ad4 ,b zn kruisgang beveelt ,h de vr\w51 niet ov] ,hem ma> ov] ,j]uzalem te we551 ,luk4 #bc3bh4 ,zelfs pr$ikt ,h1 dat de zaligheid1 door ,israel v]worp51 het deel d] ,heid55 zal word54 ,het kon9krk ,gods zal ,israel ontnom5 en aan e5 &] volk gegev5 word51 dat zne vru*t5 voortbr5gt1 ,mt4 #ba3dc2 de wnga>d wordt aan &]e l&li$5 v]huurd4 ,mt4 #ba3da2 tot de bruil(t word5 g]oep5 deg551 die op de uitgang5 d] weg5 zn1 ,mt4 #bb3i2 de v]lor5 zoon gaat vr d5 oud/5 zoon1 ,luk4 #ae4 ,en zoo zegt ,h1 dat vel5 zull5 kom5 van ,oo/5 en ,we/5 en met ,abraham1 ,izak en ,jakob zull5 aanzitt5 9 het kon9krk d] hemel51 ,mt4 #h3aj-ab2 dat ,h nog &]e s*ap5 heeft1 die van dez5 /al niet zn1 ,joh4 #aj3af2 en v]bldt er zi* ov]1 dat1 als e5ige ,griek5 ,hem bege]5 te zi51 ,h nu als e5 t>wegraan 9 de a>de vall5 en /]v5 en alzoo veel vru*t zal drag51 ,joh4 #ab3bd4 ,na zne op/&+ beveelt ,h dan ook aan zne discipel51 om het evangelie te pr$ik5 aan alle volk51 ,mt4 #bh3ah4 ,en e5zelfde oordeel ov] ,israel treff5 w b alle apo/el5 aan4 ,wel moet5 z als ,jezus' getuig5 van ,j]uzalem uit hun arbeid beg9n51 ma> dan hem voortzett5 tot aan het uit]/e d] a>de1 ,hd4 #a3h4 ,petrus br5gt da>om het evangelie t]/ond aan de ,jod51 ,hd4 #b3ad1 #c3ai1 #e3ca1 do* ziet 9 e5 gezi*t1 dat voortaan niem& onre9 is1 ma> dat ,gode aang5aam is e5 iegelk1 die ,hem vree/1 uit wat volk h ook voortkome1 ,hd4 #aj3ce1 #dc4 ,paulus beg9t zne pr$ik+ altd e]/ b de ,jod51 ma> ke]t zi*1 als dez5 het v]w]p51 tot de ,heid551 ,hd4 #ac3df1 #ah3f1 #bh3be-bh4 ,e]/ d5 ,jood1 ma> ook d5 ,griek1 is de regel1 di5 h op zne z5d+sreiz5 9 a*t neemt1 ,rom4 #a3af1 #a ,cor4 #a3ba-bd4 ,imm]s1 ,jod5 en ,heid55 zn beide v]doemelk voor ,god en hebb5 hetzelfde evangelie van noode1 ,rom4 #c3aiv4 ,er is sle*ts voor all5 n weg tot de zaligheid1 n4l4 het gelo(1 gelk dat re$s vr de wet door ,abraham geoef5d en hem tot g]e*tigheid g]ek5d is1 ,rom4 #d1 ,gal4 #c4 ,wie van de ,jod5 ,*ri/us v]w]p51 zn ge5 w>e1 e*te ,jod51 ,rom4 #b3bh1 #bi2 z zn niet de besnd+ ma> de v]snd+1 ,phil4 #c3b1 z zn ong]egeld51 delheidsprek]s1 v]leid]s van z9n51 wi5 m5 d5 mond moet /opp51 ,tit4 #a3aj1 #aa2 z hebb5 d5 ,he]e ,jezus en hunne eig5e pr(et5 g$ood1 z v]volg5 de geloovig51 z behag5 ,god niet en zn all5 m5s*5 teg51 z v]h9d]5 de apo/el51 om tot de ,heid55 te sprek51 en mak5 de mate hunn] zond5 vol1 zoodat de toorn ov] h5 tot zn uit]/e gr5s gekom5 is en ?ans zi* ov] h5 ontlaadt1 #a ,!ss4 #b3ad-af4 ,de ,jod51 die de geme5te van ,smyrna la/]51 zegg5 wel1 dat z ,jod5 zn1 ma> z zn het niet1 z zn veelme] e5e synagoge des satans1 ,op4 #b3i1 #c3i4 ,e*te ,jod51 w>e k9d]5 ,abrahams zn z1 die 9 ,*ri/us geloov51 ,rom4 #i3h1 ,gal4 #c3bi enz4 ,zoo oordeelt het ,n4 ,te/4 ov] de ,jod52 de geme5te d] geloovig5 heeft 9 alle opzi*t5 het nationale1 vlees*elke ,israel v]vang52 het ,oude ,te/am5t is 9 het ,nieuwe v]vuld4 #g4 ,sle*ts enkele plaats5 s*n5 met deze doorga&e le] d] ,s*rift 9 /rd te zn en iets &]s 9 te h\d54 ,de e]/e plaats is ,mt4 #bc3cg-ci1 ,luk4 #ac3cc-ce1 wa> ,jezus tot de inwon]s van ,j]uzalem zegt1 dat hun huis woe/ gelat5 zal word51 en dat z ,hem niet zull5 zi51 totdat z zull5 zegg53 gezeg5d is ,h1 die komt 9 d5 naam des ,he]54 ,hi] spreekt ,jezus ind]daad de v]wa*t+ uit1 dat de ,jod5 ,hem e5maal1 n4l4 b zne w$]kom/1 als ,messias erk5n5 zull54 ,wanne] nu van eld]s e5 duiz5dj>ig rk en e5e da>m$e sam5vall5de beke]+ van ,israel va//ond1 z\ deze plaats da>na> v]kla>d kunn5 word54 ,ma> wl dit niet het geval is1 ook niet 9 ,op4 #bj1 gelk lat] blk5 zal1 kan hi] alle5 g$a*t word5 aan de ,messias]k5n+ d] ,jod5 b ,*ri/us' w$]kom/ t5 oordeele4 ,en zoolang1 zegt ,jezus uitdrukkelk1 zal ,j]uzalem woe/ gelat5 word52 e5 h]b\w van /ad en tempel wordt dus 9 elk geval door ,jezus vr zne w$]kom/ niet v]wa*t4 ,t5 twe$e komt ,luk4 #ba3bd 9 aanm]k+1 wa> ,jezus zegt1 dat ,j]uzalem van de ,heid55 v]tr$5 zal word51 totdat de td5 d] ,heid55 v]vuld zull5 zn4 ,de conjunctie sluit nog niet 91 dat b het aanbrek5 van d5 da>door aang$uid5 t]mn het teg5ov]ge/elde1 n4l4 het h]b\wd en bewoond word5 van ,j]uzalem door de ,jod5 plaats hebb5 zal4 ,ma> ook al w>e dit zoo1 dan zegt ,jezus da>m$e nog niet1 dat aan de v]tr$+ van ,j]uzalem e5 e9de zal kom5 vr zne p>\sie1 want ,h gaat t]/ond1 na het oordeel ov] ,j]uzalem te hebb5 uitgesprok51 tot de besprek+ van de teek55 vr en b zne w$]kom/ ov]1 ,luk4 #ba3bev42 de td5 d] ,heid55 dur5 tot zne w$]kom/ voort4 ,w$]om1 indi5 het ,n4 ,t4 e5e tweev\dige w$]kom/ van ,*ri/us le]de1 z\ deze plaats 9 ov]e5/emm+ da>m$e kunn5 word5 uitgelegd1 ma> het zal /raks duidelk word51 dat da>voor ge5 grond 9 het ,n4 ,t4 aanwezig is4 ,de d]de tek/1 die hi] t] sprake komt1 is ,hd4 #c3ai-ba4 ,da> v]maant ,petrus de ,jod5 tot beke]+1 opdat hunne zond5 uitgewis*t word5 en opdat 1 tdpunt5 van v]kwikk+1 mog5 kom5 van de zde van het aangezi*t des ,he]5 en ,h1 n4l4 ,god1 d5 voor u 7de ,jod57 be/emd5 ,*ri/us ,jezus z5d5 zal1 welk5 de hemel moet opnem5 tot de td5 van de w$]opri*t+ all] d+54 ,sommig5 me551 dat de td5 d] v]kwikk+1 wa>van hi] gesprok5 wordt1 dan zull5 aanbrek51 wanne] het ,joods*e volk beke]d wordt en alle d+5 we] na> hun oorspronkelke be/emm+ 9 het duiz5dj>ig rk word5 opg]i*t1 en dat z dan dur5 zull5 tot de twe$e w$]kom/ van ,jezus toe4 ,ma> teg5 deze uitlegg+ be/aat groot bezwa>4 ,de zn moeilk te v]/aan van de h]/ell+ d] natuurlke en z$elke v]h\d+51 die door de ,*ilia/5 9 het mill5nium v]wa*t wordt1 want er /aat duidelk1 dat deze td5 het e9dpunt zn van het v]blf van ,jezus 9 d5 hemel2 tot zoo lang v]toeft ,jezus dus aan 's ,vad]s re*t]h&1 en wl de ,s*rift sle*ts ne w$]kom/ van ,*ri/us k5t1 vall5 de td5 van de w$]opri*t+ all] d+5 met de vole9dig+ d] w]eld saam2 bov5di5 is veel te /]ke uitdrukk+ voor dat h]/el van het ,joods*e rk1 dat het ,*iliasme v]wa*t4 ,de td5 d] v]kwikk+ zn da>om niet id5tis* met ma> gaan aan de td5 van de w$]opri*t+ all] d+5 vooraf4 ,want ,petrus geeft e5 tweel$ig doel aan van de beke]+ d] ,jod51 opdat td5 van v]kwikk+ voor h5 aanbrek5 en opdat ,god hun d5 voor h5 be/emd5 ,*ri/us z5d5 moge4 ,de td5 d] v]kwikk+ vall5 vr de w$]kom/ van ,*ri/us en slaan dan f op d5 gee/elk5 vr$e1 die het gevolg is van beke]+ en v]gev+ d] zond51 f op bepaalde toekom/ige td5 van ,goddelk5 zeg5 en gun/4 ,het laat/e is het wa>s*nlk/e1 omdat de td5 d] v]kwikk+ niet onmiddellk met de uitwiss*+ d] zond5 ma> met de z5d+ van ,*ri/us 9 v]b& word5 gebra*t4 ,en de g$a*te1 welke ,petrus hi] uitspreekt1 is dan deze3 beke]t u1 o ,jod51 tot uitwiss*+ uw] zond51 opdat er ook voor u als volk1 die ,*ri/us ov]gelev]d1 v]loo*5d en g$ood hebt1 vs4 #ac-ae1 td5 van v]kwikk+ van ,gods aangezi*t mog5 aanbrek5 en ,god da>na van d5 hemel z5d5 moge di5 ,*ri/us1 die 9 de e]/e plaats voor u be/emd en da>om ook het e]/ tot u gekom5 is1 vs4 #bf1 om ook u t5 heil alle d+5 w$] op te ri*t54 ,( zulke td5 ooit voor de ,jod5 zull5 aanbrek51 zegt ,petrus niet2 dat hangt af van hunne beke]+1 en ( deze te wa*t5 is1 wordt hi] met ge5 woord v]meld4 ,de laat/e plaats is ,rom4 #aa3aa-cb4 ,9 ,rom4 #i-aa beh&elt ,paulus het ontzaglk probleem1 hoe ,gods bel(te aan ,israel te rm5 is met de v]w]p+ van het evangelie door de ov]groote me]d]heid van ,israel4 ,de apo/el geeft da>op 9 de e]/e plaats t5 antwoord1 dat de bel(te ,gods niet het vlees*elk ma> het gee/elk zaad van ,abraham geldt en w]kt dit 9 d5 bre$e uit1 ,rom4 #i en #aj4 ,en t5 twe$e m]kt h op1 dat ,god ook ond] ,israel nog altd zne uitv]kor55 heeft1 en dus dat volk niet v]/oot5 heeft2 h zelf is da>voor t5 bews en vel5 met hem2 hoevel5 er ook v]h>d en v]bl9d zn1 de uitv]kor55 hebb5 de zaligheid to* v]kreg51 er is /e$s e5 ov]blfsel na> de v]kiez+ d] g5ade1 ,rom4 #aa3a-aj4 ,ma> deze v]h>d+1 die ov] het groot/e g$eelte van ,israel gekom5 is1 is to* ,gods e9ddoel niet2 veele] is z 9 zne h& e5 middel1 om de zaligheid tot de ,heid55 te br5g51 opdat dez51 die zaligheid 9 het gelo( aannem5de1 op hun beurt ,israel w$] tot jalo]s*heid mog5 v]wekk51 #aa3aa-ae4 ,na de geloovig5 uit de ,heid55 v]ma& te hebb51 om zi* hi]op niet te v]heff51 vs4 #af-bd1 w]kt ,paulus deze g$a*te nog nad] uit en zegt1 dat ov] e5 deel van ,israel de v]h>d+ gekom5 is1 totdat het pl]oma d] ,heid551 het volle getal d] uit hun midd5 voor de zaligheid be/emd51 v]vuld zal zn4 ,en op die wze zal gans* ,israel na> ,gods bel(te zalig word54 ,de ongeloovige ,jod5 zn dus nu wel door ,god gehaat 9 betrekk+ tot het evangelie1 opdat de door h5 v]worp5e zaligheid tot de ,heid55 z\ kom52 ma> na> de v]kiez+ zn z bem9d5 om d] vad]5 wil1 want ,gods bel(t5 zn onb]\welk4 ,zooals het dus met de ,heid55 is gegaan1 zal het ook met de v]h>de ,jod5 gaan2 de ,heid55 w>5 e]/ ongehoorzaam en zn nu ontf]md geword51 en zoo ook zn de ,jod5 nu ongehoorzaam1 opdat z door de b>mh>tigheid1 aan de ,heid55 bewez51 ook b>mh>tigheid ontvang5 mog54 ,want ,god heeft all51 ,heid55 en ,jod51 ond] de zonde beslot51 opdat ,h hun all5 b>mh>tig z\ zn1 vs4 #be-cb4 ,de mee/e uitlegg]s me551 dat de vraag1 ( ,god zn volk v]/oot5 heeft1 #aa3a1 niet t5 volle da>m$e beantwoord is1 dat ,god ond] ,israel altd zne uitv]kor55 h\dt1 die successief 9 d5 loop d] eeuw5 word5 toegebra*t1 #aa3a-aj1 en z oordeel5 da>om1 dat al hetge5 9 ho(d/4 #aa volgt1 niet ma> e5e nad]e explicatie1 do* e5e aanvull+ van het 9 vs4 #a-aj gegev5 antwoord is1 e5 nieuw antwoord1 dat e]/ t5 volle de b$5k+ ontz5uwt1 als( ,god zn volk v]/oot5 z\ hebb54 ,ond] 9 vs4 #bf v]/aan z da>om het volksgeheel van ,israel1 dat 9 de laat/e dag5 beke]d zal word54 ,ma> hoe algeme5 deze v]kl>+ ook z1 er be/aan gewi*tige bezw>5 teg54 a4 ,indi5 het de b$oel+ van d5 apo/el w>e1 om 9 #aa3be-cb e5 nieuw1 aanvull5d antwoord te gev51 z\ h zne r$5e]+ aan het e9de met ha> beg9 en uitgangspunt 9 /rd br5g54 ,imm]s heeft h #i3fv4 gezegd1 dat de bel(t5 ,gods niet uitgevall5 zn1 omdat z het gee/elk zaad van ,abraham geld51 en 9 dit gee/elk zaad nog altd door h>e v]vull+ erlang51 #aa3a-aj4 ,a priori is het ze] onwa>s*nlk1 dat ,paulus lat] op deze r$5e]+ t]uggekom5 z\ zn en ha> 9 dez5 z9 z\ aangevuld en v]bet]d hebb51 dat de bel(t5 ,gods 9 deze zalig+ van het gee/elk ,israel niet t5 volle tot h>e v]vull+ kom5 ma> dan e]/ voll$ig v]wez5lkt word51 wanne] 9 d5 laat/5 td e5e volksbeke]+ van ,israel plaats heeft4 b4 ,9 elk geval is er 9 ho(d/4 #i3a-aj3aa met ge5 enkel woord van zulk e5e v]wa*t+ voor het volk van ,israel sprake1 en er is ge5 enkele uitdrukk+1 die ha> v]mo$5 doet en voorb]eidt4 ,en ook ho(d/4 #aa3aa-bd bevat nog niets1 wat op zoodanige v]wa*t+ he5w/4 ,wel wordt #aa3aa-ae 9 di5 z9 door vel5 opgevat4 ,ma> ook al zn deze woord5 niet hypo!tis*1 als e5 elem5t 9 de r$5e]+ ma> als bes*rv+ van e5 feit te v]/aan1 dan behelz5 z to* alle5 deze g$a*te3 het v]w]p5 van ,*ri/us door ,israel is voor de ,heid55 e5 groot gew9 gewee/1 want da>door is de door ,*ri/us' dood tot /& gekom5e v]zo5+ het deel d] ,heid55 geword52 e5 veel groot] gew9 zal dan de aannem+ van ,israel door ,god voor de ,heid55 zn1 want als ,israel zn pl]oma1 zn volle getal van uitv]kor551 zal b]eikt hebb51 en ook het pl]oma d] ,heid55 +egaan is1 dan zal dat het lev5 uit de dood51 de op/&+ uit de dood5 van de nieuwe m5s*heid t5 gevolge hebb54 ,aan ,israels dankt middelk]wze de ,heid5w]eld ha> v]zo5+1 aan ,israels dankt z e5s ha> lev5 uit de dood54 c4 ,indi5 ,paulus 9 #aa3be e5 nieuw feit wilde m$$eel51 bevreemdt de wze t5 ze]/e1 wa>op h dit doet4 ,h zegt to* niet3 en dan1 da>na1 n4 l4 nadat de volheid d] ,heid55 is +egaan1 zal gans* ,isral1 ma>3 1 en op die wze zal gans* ,israel zalig word54 ,dat kan niet &]s beteek55 dan3 op die wze1 als 9 de vorige v]z5 bes*rev5 is4 ,vlak vooraf1 9 vs4 #bd1 heeft ,paulus gezegd1 dat de v]h>d+ altd ma> voor e5 deel1 ov] ,israel gekom5 is4 ,de geloovig5 uit de ,heid55 kond5 wel gaan d5k51 ev5als ,israel vroeg]1 dat z alle5 het uitv]kor5 volk van ,god w>51 en dat ,israel geheel v]worp5 04 ,ma> ,paulus zegt1 dat dit niet zoo is4 ,ne51 ,israel is niet als zoodanig v]worp52 er is ond] h5 altd e5 ov]blfsel na> de v]kiez+ d] g5ade2 er zn wel e5ige takk5 afgebrok51 wa>voor de wilde olfboom van de ,heid5w]eld 9 de plaats is gekom51 ma> de /am van d5 tamm5 olfboom is geblev52 de v]h>d+ is ma> voor e5 deel ov] ,israel gekom52 t]wl het pl]oma uit de ,heid55 +aat1 wordt ook het pl]oma uit ,israel toegebra*t2 en op die wze wordt gans* ,israel zalig4 d4 ,dit feit1 n4l4 dat de v]h>d+ ma> voor e5 deel ov] ,israel gekom5 is1 noemt ,paulus e5 1 #aa3be4 ,eld]s noemt h zoo dikw]f het feit1 dat de ,heid55 ?ans m$erfg5am5 en m$eburg]s d] heilig5 en huisg5oot5 ,gods zn1 en hi] duidt h met hetzelfde woord het feit aan1 dat de ,jod5 ma> voor e5 deel v]h>d zn en dat ,god vele uitv]kor55 voortdur5d uit h5 tot zne geme5te toebr5gt4 ,want die g$eeltelke v]h>d+ zal dur51 totdat het pl]oma d] ,heid55 zal +egaan zn4 ,nooit1 tot aan het e9de d] td5 toe1 zal ,god zn oude volk gans*elk v]w]p52 altd zal naa/ e5 deel uit de ,heid5w]eld ook e5 deel uit ,israel tot het gelo( 9 ,*ri/us word5 gebra*t4 ,de ,heid55 ma> ook de ,jod5 hadd5 zoo gans* &]s v]di5d4 ,do* dit is het groote my/]ium1 dat ,god rk is 9 b>mh>tigheid1 dat ,h uit alle volk1 ook uit het volk d] ,jod51 dat ,hem v]wi]p1 zne uitv]kor55 v]gad]t1 dat ,h all5 ond] de zonde besloot1 opdat ,h all5 b>mh>tig z\ zn4 ,dat my/]ium br5gt d5 apo/el 9 v]rukk+ en doet hem bewond]5d de diepte van ,gods w%eid en k5nis aanbidd51 #aa3cc-cf4 e4 9 #aa3be is dus niet het volk van ,israel1 dat aan de e9d5 d] dag5 9 massa beke]d zal word52 het is ook niet de geme5te uit ,jod5 en ,heid55 saam1 ma> het is het pl]oma1 dat 9 d5 loop d] eeuw5 uit ,israel toegebra*t wordt4 ,israel blft als volk1 zoo voorspelt ,paulus1 naa/ de ,heid55 be/aan2 het zal niet ond]gaan no* van de a>de v]dwn52 het blft tot het e9de d] eeuw51 lev]t zn pl]oma voor het ,godsrk ev5go$ als de ,heid551 en beh\dt voor dat ,godsrk zn bzond]e taak en plaats2 uit alle volk5 en natin en tong5 wordt de geme5te ,gods v]gad]d4 f4 ,hoe groot dat pl]oma uit ,israel zn zal1 b]ek5t ,paulus niet4 ,het is be/ mogelk1 dat het getal d] uitv]kor55 uit ,israel 9 de laat/e td5 veel groot] zal zn1 dan het 9 ,paulus' ( 9 lat]e ( 9 onze dag5 02 er is ge5 enkele r$51 om dit te ontk5n52 veele] doet de v]breid+ van het evangelie ond] alle volk5 v]wa*t51 dat zo[el uit ,israel als uit de ,heid55 e5 /e$s groot] aantal zalig zal word54 ,ma> dat b$oelt ,paulus niet te zegg52 h telt niet1 ma> h weegt4 ,uit de ,heid5w]eld zal het volle pl]oma kom51 en ook uit ,israel1 en dat pl]oma zal zn4 ,9 dat pl]oma wordt gans* ,israel beh\d51 zooals 9 de geme5te 9 ha> geheel de gans*e m5s*heid wordt g]$4 g4 ,e5e &]e beke]+ van ,israel1 dan op de door ,paulus aangegev5 wze laat zi* ook moeilk d5k54 ,wat to* is e5e volksbeke]+1 en hoe en wanne] zal z b ,israel plaats hebb58 ,er is natuurlk niets teg51 veele] pleit het feit van het voortbe/aan van het volk ,israels 9 v]b& met de pr(etie ervoor1 dat er ook uit ,israel nog e5 ze] groot getal tot het gelo( 9 ,*ri/us word5 gebra*t2 ma> hoe groot dit getal ook z1 het blft e5 ov]blfsel na> de v]kiez+ d] g5ade4 ,ook de /]k/e *ilia/ zal to* niet d5k51 dat e5maal aan het e9de alle ,jod5 zond] uitzond]+ zull5 word5 beke]d4 ,en ook al nam h dat aan1 me55de1 dat zoo alle5 ,rom4 #aa3be t5 volle v]vuld w]d1 dan z\ zulk e5e volksbeke]+ aan het e9de to* nog niet t5 go$e kom5 aan de millio55 ,jod51 die door de eeuw5 he5 tot op di5 e9dtd toe 9 ongelo( en v]h>d+ zn wegge/orv54 ,indi5 m5 w]kelk me5t1 dat ,gods bel(te aan ,israel dan alle5 wa>lk v]vuld wordt1 wanne] niet e5 uit het volk1 ma> het volk zelf toegebra*t wordt1 dan komt m5 met de ges*i$5is 9 conflict4 ,altd1 alle eeuw5 door1 ook 9 de dag5 des ,o4 ,t41 to5 het nationale ,israel ,gods volk 01 0 het sle*ts e5 kle9 deel des volks1 dat 9 wa>heid ,god di5de en vreesde4 ,en zoo is het niet alle5 b de ,jod51 ma> zoo is het ook b de ,heid554 ,altd is het e5 ov]blfsel na> de v]kiez+ d] g5ade1 dat uit de ,*ri/5volk5 de zaligheid 9 ,*ri/us deela*tig wordt4 ,bov5di5 blft er voor zulk e5e volksbeke]+ van ,israel1 als de ,*ilia/5 v]wa*t51 9 ,paulus' s*ets van de toekom/ ge5 plaats ov]4 ,h zegt to* uitdrukkelk1 dat de v]h>d+ ov] e5 deel van ,israel gekom5 is1 totdat het pl]oma d] ,heid55 is +egaan1 en dat niet da>na ma> dat op die wze gans* ,israel zalig wordt1 ,rom4 #aa3be1 #bf4 ,de v]h>d+ ov] e5 deel van ,israel duurt dus zoolang1 totdat het pl]oma uit de ,heid5w]eld toegebra*t is1 en volg5s de ,*ilia/5 moet dan da>na de volksbeke]+ van ,israel vall54 ,ma> ligt er dan nog e5e tdruimte tuss*5 het +aan van het pl]oma d] ,heid5w]eld en het e9de d] eeuw58 ,zoo ja1 zn er 9 di5 td dan ook nog ,heid5s*e volk51 en wordt er uit h5 ge5 enkele me] beke]d8 ,het +aan van het pl]oma d] ,heid55 laat zi* niet d5k5 als tdelk voorafga&e aan het zalig word5 van gans* ,israel4 ,rom4 #aa3bf noemt ge5 nieuw feit1 dat na het +aan van de volheid d] ,heid55 plaats grpt4 ,ma> het +aan van de volheid d] ,heid55 en het zalig word5 van gans* ,israel loop5 p>allel1 omdat de v]h>d+ ma> voor e5 deel ov] ,israel gekom5 is4 ,t5 slotte m]ke m5 nog op1 dat1 al z\ ,paulus aan het e9de ook e5e volksbeke]+ van ,israel v]wa*t51 h to* met ge5 woord meld+ maakt van e5 t]ugke] d] ,jod5 na> ,pale/9a1 van e5 h]b\w van /ad en tempel1 van e5e zi*tb>e ,*ri/usrege]+2 9 zn toekom/beeld is voor dat alles ge5 plaats4 ,cf4 ov] de beke]+ d] ,jod51 behalve de comm5t>5 op ,rom4 #aa1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #abd sq4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iv #ae1 #bj-cb4 ,moor ,,vi #abg-acj4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #hje4 ,kliefo?1 ,es*atologie #adg4 #h4 ,b het besprek5 van de v]wa*t+51 welke het ,n4 ,te/4 9 de toekom/ koe/]t t5 aanzi5 van het volk ,israels1 w]d nog 9 het midd5 gelat51 ( het ,n4 ,te/4 miss*i5 op &]e plaats5 dan de da> t] sprake gebra*te e5 tuss*5/aat le]t tuss*5 deze b$eel+ en de vole9d+ d] eeuw54 ,indi5 dit1 zoo w]d erk5d1 het geval 01 dan kond5 ,mt4 #bc3cg-ci1 ,luk4 #ba3bd en ,hd4 #c3ai-ba1 (s*oon z op zi*zelve tot het aannem5 van zulk e5 ov]gang/d vol/rekt ge5 aanleid+ gav51 to* 9 di5 gee/ word5 opgevat en v]kla>d4 ,?ans komt da>om de vraag aan de orde1 ( er volg5s ,jezus en de apo/el5 voor de geme5te e5 td van ma*t en he]lkheid te wa*t5 is1 welke aan de algeme5e op/&+ en het w]eldg]i*t voorafgaat4 ,indi5 dit zoo w>e1 z\d5 w da>van duidelk meld+ v]wa*t5 9 de es*atologis*e r$e1 welke ,jezus 9 de laat/e dag5 van zn lev5 tot zne jong]5 hield1 ,mt4 #bd1 ,mk4 #ac1 ,luk4 #ba4 ,ma> er is da>9 ge5 woord1 zelfs ge5 z9spel+ op zulk e5 rk v]vat4 ,de ,*ilia/5 tra*t5 hun mill5nium wel op de e5e ( &]e plaats 9 deze r$e 9 te lass*51 en zegg5 bv41 dat de e]/e kom/ van ,*ri/us 9 ,mt4 #bd3bg en de twe$e kom/ 9 vs4 #cj v]meld wordt1 ma> deze exegese mi/ to* all5 grond4 ,9 zne es*atologis*e r$e geeft ,jezus antwoord op twee vrag51 die zne discipel5 ,hem do51 n4l4 wanne] de d+5 ges*i$5 zull51 die ,h aanga&e ,j]uzalem gesprok5 heeft1 n4l4 dat er van d5 tempel ge5 /e5 op d5 &] gelat5 zal word51 en welk het teek5 zal zn van zne toekom/ en van de vole9d+ d] w]eld4 ,jezus beantwoordt e]/ de e]/e vraag1 en wel zoo1 dat ,h e]/ h&elt ov] de voorteek551 ,mk4 #ac3a-h1 cf4 ,mt4 #bd3a-h1 ,luk4 #ba3e-aa1 da>na ov] het lot d] jong]51 ,mk4 #ac3i-ac1 cf4 ,mt4 #bd3i-ad1 ,luk4 #ba3ab-ah1 en e9delk ov] de cata/rophe 9 ,judea1 ,mk4 #ac3ad-bc1 cf4 ,mt4 #bd3ae-bf1 ,luk4 #ba3bj-bd4 ,de twe$e vraag na> de p>\sie van ,jezus en de vole9d+ d] w]eld wordt beantwoord 9 ,mk4 #ac3bd-ca1 cf4 ,mt4 #bd3bi-ce1 ,luk4 #ba3be-cc2 en da>b sluit ,jezus zne p>\sie t]/ond b de v]woe/+ van ,j]uzalem aan2 9 d5 val dez] /ad ziet ,h de aankondig+ en de voorb]eid+ van de vole9d+ d] w]eld2 ,mt4 #bd3bi 1 ,mk4 #ac3bd 4 ,h zegt zelfs1 dat dit gesla*t ge5sz9s zal voorbgaan1 totdat alle deze d+5 ges*i$ zull5 zn1 ,mt4 #bd3cd1 ,mk4 #ac3cj1 ,luk4 #ba3cb4 ,hoe nu deze v]wa*t+ van zn spo$ige1 t]/ond na de v]woe/+ van ,j]uzalem volg5de p>\sie b ,jezus ook te v]/aan z 7wa>ov] /raks nad]72 9 elk geval blkt duidelk1 dat er 9 deze r$e ge5 plaats is voor e5 duiz5dj>ig rk4 ,jezus somt e]/1 ,mk4 #ac3a-h1 e5ige algeme5e voorteek55 op1 wa>aan de discipel5 zi5 kunn51 dat alles saam1 n4l4 de v]woe/+ van ,j]uzalem en het e9de d] w]eld nad]t2 en deze signa communia zn3 het op/aan van vals*e ,*ri/uss51 oorlog5 en g]u*t5 van oorlog51 b]o]+ en op/& d] volk5 met a>dbev+1 hong]snood enz41 voorts de pr$ik+ van het evangelie 9 de geheele w]eld tot e5 getuig5is all] volk51 ,mk4 #ac3aj1 en e9delk1 als voorspel van het e9ddrama1 hetge5 voorvalt 9 ,judea en ,j]uzalem1 ,mk4 #ac3ad-bc4 ,da>na volg5 de aan de p>\sie onmiddellk voorafga&e voorteek551 de signa propria1 n4l4 v]dui/]+ van zon en maan1 n$]vall5 d] /]r51 beweg+ van de kra*t5 9 de hemel51 ,mk4 #ac3bd1 #be4 ,met de p>\sie van ,*ri/us is dan onmiddellk het g]i*t1 de s*eid+ van go$5 en booz51 de vole9d+ d] w]eld v]bond51 ,mk4 #ac3bf1 #bg4 ,da>mee komt ov]e51 wat ,jezus zegt 9 ,mt4 #ac3cg-dc en #dg-ej2 het saam opgroei5 van onkruid en t>we1 en het saambr5g5 van all]lei soort5 van viss*5 duurt voort tot de vole9d+ d] eeuw51 tot d5 td van d5 oog/ en van het w]eldg]i*t toe4 ,jezus k5t ma> twee aeon51 de teg5woordige en de toekom5de4 ,9 de teg5woordige eeuw hebb5 zne discipel5 niet &]s dan v]drukk+ en v]volg+ te wa*t5 en moet5 z alles om zn5twil v]lat54 ,n]g5s voorspelt ,jezus aan zne jong]5 e5e he]lke toekom/ op a>de vr de vole9d+ d] w]eld2 integ5deel1 zooals het ,hem gegaan is1 zal het ook zne geme5te gaan2 e5 discipel is niet bov5 zn mee/] en e5 di5/kne*t niet bov5 zn he]2 e]/ 9 de toekom5de eeuw ontvang5 zne jong]5 alles met het eeuwige lev5 t]ug1 ,mt4 #e3c-ab1 #h3ai1 #bj1 #aj3af-db1 #af3bd-bg1 #ai3bg-cj1 ,joh4 #af3b1 #cc1 #ag3ad1 #ae enz4 ,als dan ook de jong]5 9 ,hd4 #a3f aan ,jezus vrag51 ( ,h 9 dez5 td aan ,israel het kon9krk w$] opri*t5 zal1 dan ontk5t ,h niet ma> geeft /ilzwg5d toe1 dat dit e5s ges*i$5 zal2 do* ,h zegt1 dat de ,vad] de td5 ( geleg5h$5 da>voor 9 zne eig5e ma*t ge/eld heeft1 en dat de discipel5 9 dez5 td de roep+ hebb51 om als zne getuig5 op te tr$5 van ,j]uzalem uit tot aan het uit]/e d] a>de4 ,9 dez5 zelfd5 gee/ spreekt heel het ,nieuwe ,te/am5t1 dat vanuit het /&punt d] kruisgeme5te ges*rev5 is4 ,de geloovig51 die niet vele wz5 en ma*tig5 en edel5 zn1 #a ,cor4 #a3bg1 hebb5 hi] op a>de niets dan ld5 en v]drukk+ te wa*t51 ,rom4 #h3cf1 ,phil4 #a3bi1 z zn ga/5 en vreemdel+51 ,hebr4 #aa3ac1 hun burg]s*ap is 9 de hemel51 ,phil4 #c3bj1 z m]k5 niet aan de d+51 die m5 ziet1 #b ,cor4 #d3ah1 ma> b$5k5 de d+51 die bov5 zn1 ,col4 #c3b1 z hebb5 hi] ge5 blv5de /ad ma> zoek5 de toekom5de1 ,hebr4 #ac3ad4 ,ma> z zn to* 9 hope zalig1 ,rom4 #h3bd1 en wet51 dat1 indi5 z met ,*ri/us ld51 z ook met ,hem zull5 v]he]lkt word51 ,rom4 #f3h1 #h3ag1 ,col4 #c3d4 ,da>om /rekk5 z zi* met heel het zu*t5d s*epsel reikhalz5d uit na> de toekom/ van ,*ri/us en na> de op5b>+ van de he]lkheid d] k9d]5 ,gods1 ,rom4 #h3ai1 #a ,cor4 #ae3dhv4 enz41 teg5 welke he]lkheid het ld5 van d5 teg5woordig5 td niet opweegt1 ,rom4 #h3ah1 #b ,cor4 #d3ag4 ,n]g5s /raalt 9 het ,n4 ,te/4 e5ige hope door1 dat de geme5te van ,*ri/us nog e5maal hi] op a>de tot ma*t en he]s*app zal kom54 ,het hoog/e1 dat z zi* voor/elt1 is1 dat z ond] de kon+5 en all5 die 9 hoogheid zn e5 g]u/ en /il lev5 leid5 moge 9 alle godzaligheid en e]ba>heid1 ,rom4 #ac3av41 #a ,tim4 #b3b4 ,en da>om beveelt het ,n4 ,te/4 niet 9 de e]/e plaats die deugd5 aan1 welke tot ov]w9n+ d] w]eld 9 /aat /ell51 ma> noemt1 (s*oon alle vals*e ascetisme v]md5de1 ,rom4 #ad3ad1 #a ,tim4 #d3d1 #e1 ,tit4 #a3ae1 als vru*t5 des ,gee/es de deugd5 van liefde1 blds*ap1 vr$e1 lankmo$igheid1 go$]ti]5heid1 go$heid1 gelo(1 za*tmo$igheid1 matigheid1 ,gal4 #e3bb1 ,ef4 #d3cb1 #a ,!ss4 #e3adv41 #a ,petr4 #c3hv41 #b ,petr4 #a3e-g1 #a ,joh4 #b3ae enz4 ,zelfs is het de doorga&e v]wa*t+ des ,n4 ,te/41 dat1 na>mate het evangelie des kruises zi* v]breidt1 ook de v&s*ap d] w]eld op5ba> wordt4 ,*ri/us is be/emd1 om voor vel5 tot e5e op/&+ ma> ook voor vel5 tot e5 val te zn en hunne v&ige ov]legg+5 tot op5b>+ te br5g52 ,h is tot e5e crisis 9 de w]eld gekom51 opdat deg551 die niet zi51 zi5 mog5 en die zi51 bl9d word51 ,mt4 #ba3dd1 ,luk4 #b3cd1 ,joh4 #c3ai-ba1 #c3ci1 ,rom4 #i3cb1 #cc1 #a ,cor4 #a3bc1 #b ,cor4 #b3af1 ,hebr4 #d3ab1 #a ,petr4 #b3g1 #h4 ,9 de laat/e td51 9 de dag51 die aan de w$]kom/ van ,*ri/us voorafgaan1 zal de goddeloo%eid d] m5s*5 tot e5e s*rikb>5de hoogte /g52 de dag5 van ,noa* ke]5 t]ug2 wellu/1 z+5ot1 losb&igheid1 geldzu*t1 ongelo(1 hoogmo$1 spott]n1 la/]+ zull5 op s*rikkelke wze uitbrek51 ,mt4 #bd3cgv41 ,luk4 #ag3bfv41 #b ,tim4 #c3a1 #b ,petr4 #c3c1 ,jud4 #ah2 ook ond] de beld]s zal de afval groot zn2 de v]leid+ zal zoo ma*tig word51 dat z zelfs1 indi5 het mogelk w>e1 de uitv]kor55 t5 val z\ br5g52 de liefde zal b vel5 v]koel5 en de waakzaamheid zoo afnem51 dat de wze met de dwaze maagd5 9 slaap vall52 het zal zulk e5 algeme5e afval word51 dat ,jezus de vraag kan do51 ( de ,zoon des m5s*5 b zne kom/ nog gelo( op a>de v9d5 zal1 ,mt4 #bd3bd1 #ddv41 #be3av41 ,luk4 #ah3h1 #a ,tim4 #d3a4 ,het boek d] ,op5b>+ van ,johannes /emt da>m$e ov]e54 ,de briev5 aan de zev5 geme5t5 beh&el5 wel concrete toe/&51 gelk z to5maals 9 die k]k5 be/ond5 en zn wel all]e]/ aan die geme5t5 g]i*t1 om ze tot waakzaamheid aan te spor5 en ze voor te b]eid5 op de aan/a&e v]volg+5 en de w$]kom/ van ,*ri/us4 ,ma> z hebb5 to* duidelk e5e veel v]d]e /rekk+4 ,het zev5tal1 dat 9 de ,op5b>+ /e$s zoo groote beteek5is heeft1 w/ da> re$s op2 het is het getal d] volkom5heid en doet de zev5 geme5t51 die uit de vele geme5t5 9 ,kle9-,azi hi] zn uitgelez51 voorkom5 als typ5 van de gans*e *ri/elke k]k4 ,de briev51 door ,johannes aan ha> g]i*t1 hebb5 niet e]/ afzond]lk be/aan1 en zn niet elk voor zi* e]/ aan de respectieve geme5te v]zond51 ma> z behoor5 be51 zn te zam5 opge/eld en b elk&] gevoegd1 en zn aan de gans*e k]k g]i*t2 alwie oor5 heeft1 hoore wat de ,gee/ tot al de geme5t5 zegt4 ,ma> al hebb5 de briev5 dus ongetwfeld e5e beteek5is1 die zi* veel v]d] uit/rekt dan tot de zev5 met "n g5oemde1 to5maals 9 ,kle9-,azi be/a&e geme5t51 to* is deze niet hi]9 geleg51 dat z ope5volg5de p]iod5 9 de hi/orie van ,jezus' geme5te z\d5 bes*rv5 en e5 kle9 comp5dium d] gans*e k]kges*i$5is z\d5 zn4 ,ma> z teek55 k]kelke toe/&51 die to5maals aanwezig w>5 en die tev5s typis* zn voor de gans*e k]k van ,*ri/us1 die dus telk5s 9 de k]k zi* kunn5 voordo5 en die vooral t]ugke]5 zull5 aan het e9de d] dag54 ,want het is duidelk1 dat z all5 ges*rev5 zn ond] d5 indruk van de aan/a&e v]volg+ en de spo$ige w$]kom/ van ,*ri/us4 ,alle bevatt5 z e5e he5wz+ na> de p>\sie1 en spor5 met het oog da>op de geme5t5 tot waakzaamheid en getr\:eid aan4 ,z di551 om de ,*ri/5heid1 die me] en me] d] w]eld gelkvormig w]d1 tot de e]/e liefde t]ug te roep51 uit de onv]s*illigheid te do5 opwak51 en met het oog op de kroon1 die ha> wa*t1 aan te gord5 tot d5 /rd en met onbezwek5 tr\w te do5 volh>d5 tot d5 dood4 ,want de dag des ,he]5 nad]t2 nadat ,johannes e]/ de toe/&5 bes*rev5 heeft1 die er 9 zn td1 en lat]1 vooral teg5 het w]elde9de1 9 de k]k van ,*ri/us be/aan1 gaat h ertoe ov]1 om te v]meld51 wat da>na ges*i$5 zal1 #d3a4 ,het boek van ,gods raadsbesluit ov] het e9de d] d+5 wordt 9 d5 hemel door het ,lam geop5d1 ho(d/4 #d en #e1 en 9 het bzond] dat door e5 engel aan ,johannes v]toond1 wat betrekk+ heeft op d5 all]laat/5 td1 ho(d/4 #aj1 en alle volk5 d] a>de aangaat1 #aj3aa4 ,beurtel+s v]plaat/ ,johannes ons nu op a>de en 9 d5 hemel4 ,9 d5 hemel1 da> is re$s alles besli/ en bepaald1 da> wordt re$s e]e gebra*t aan ,god en het ,lam1 als w>e de /rd re$s ge/r$5 en de ov]w9n+ behaald1 ho(d/4 #d en #e2 da> zn de ziel5 d] m>tel>5 re$s 9 lange witte kle$]5 gekle$ en wa*t5 nog sle*ts op de v]vull+ van hun getal1 #f3i-aa2 da> ziet ,johannes re$s proleptis* de gans*e s*>e d] v]lo/5 /a&e voor d5 troon1 #g3i-ai2 da> zn de geb$5 d] heilig5 door ,god re$s v]hoord1 #h3a-d2 da> zn re$s1 ook proleptis*1 opg5om5 de #addjjj1 die v]zegeld w>51 #g3a-h1 als e]/el+5 de &]5 voorgaan1 #ad3a-e1 en ov] het bee/ en zn beeld de ov]w9n+ hebb5 behaald1 #ae3a-d2 da> br5gt de gans*e s*>e d] v]lo/5 re$s he]lkheid en e]e aan ,god1 wl de bruil(t des ,lams is gekom51 #ai3a-h4 ,de geme5te op a>de behoeft dus niet bang te zn voor de g]i*t51 wa>m$e ,god aan het e9de de w]eld bezoekt4 ,de #addjjj di5/kne*t5 ,gods uit alle gesla*t5 d] k9d]5 ,israels word5 van te vor5 v]zegeld1 #g3a-h2 de tempel en het alta> en deg551 die da>9 aanbidd51 word5 niet aan de ,heid55 ov]gegev5 en de twee getuig51 die alda> gepr(ete]d hebb51 word5 wel g$ood ma> ook opgewekt en 9 d5 hemel opg5om51 #aa3a-ab1 en de *ri/elke geme5te1 s*oon om ,*ri/us' wil door ,satan v]volgd1 v9dt 9 de woe/n e5e s*uilplaats1 #ab3a-ad4 ,9 beg9sel is de /rd re$s besli/4 ,want ,*ri/us is 9 d5 hemel opg5om51 #ab3e2 en ,satan is door ,mi*ael en zne engel5 ov]wonn5 en uit d5 hemel op a>de geworp51 #ab3g-aa4 ,?ans heeft h op a>de nog sle*ts e5 kle95 td1 #ab3ab4 ,ma> di5 td maakt h zi* t5 nutte4 ,h v]oorzaakt het opkom5 van het bee/ uit de zee ( d5 afgrond1 #ac3a1 #aa3g1 #ag3h1 en geeft er ma*t en he]lkheid aan4 ,dit bee/ is het ,rome9s*e keiz]rk1 #ac3a-aj1 wordt door e5 &] bee/1 het bee/ van de a>de1 dat is1 d5 vals*5 pr(eet1 de vals*e religie1 d5 anti*ri/ ge/eund1 #ac3aa-ah1 realise]t zi* t5 volle 9 n p]soon1 die zelf da>om het bee/ heet5 kan1 #ac3c1 #ab1 #ah1 #ag3h1 #aj1 #aa en heeft zn c5trum 9 de /ad ,babylon1 dat is ,rome1 de groote ho]1 welke ov] alle volk5 he]s*t1 ho(d/4 #ag en #ah4 ,ma> al deze ma*tsontwikkel+ is del4 ,door de ontsluit+ d] zev5 zegel51 door het blaz5 d] zev5 bazu951 door het uitgiet5 d] zev5 fiol5 op5ba>t ,god zn toorn1 bezoekt ,h natuur en m5s*heid met zne oordeel51 en b]eidt ,h het e9dg]i*t voor4 ,e]/ valt ,babel1 ho(d/4 #ah4 ,dan v]s*nt ,*ri/us1 #ai3aa-af1 ov]w9t het bee/ uit de zee en het bee/ van de a>de1 #ai-ba en /raks ook d5 ,satan1 #bj3a-c4 #i4 ,nu is het ze] bevreemd5d1 dat deze laat/e ov]w9n+ ov] ,satan 9 twee tempo's ges*i$t4 ,e]/ wordt h voor duiz5d j>5 gebond5 en 9 d5 afgrond geworp51 en da>na v]leidt h opnieuw de volk51 vo]t krg teg5 de geme5te en wordt dan voorgo$ ov]wonn5 en geworp5 9 d5 poel van vuur en sulf]1 #bj3a-aj4 ,de voor/&]s van het ,*iliasme v9d51 behalve 9 het ,oude ,te/am5t1 9 deze p]icoop hun /]k/5 /eun en de teg5/&]s zn er 9 niet g]+e mate v]leg5 m$e en hebb5 er al hun exegetis*e kun/ aan beproefd4 ,de g$a*te1 dat er na de ov]w9n+ van het w]eldrk nog e5 laat/e aanval van de volk5 moe/ afgeslag5 word51 is ongetwfeld door ,johannes aan ,eze*iel ontle5d4 ,deze pr(eet v]wa*t1 dat ,israel1 nadat het 9 zn l& zal zn w$]geke]d en da> zek] won5 zal1 nog e5maal aangevall5 zal word5 door ,gog van het l& ,magog1 vor/ van ,ros*1 ,mes*e* en ,tubal1 dat is door het volk d] ,scy!n1 9 v]b9d+ met all]lei &]e volk5 uit het noord51 oo/5 en zuid54 ,de aanval e9digt e*t] da>m$e1 dat ,god zelf deze volk5 op de b]g5 ,israels 9 zn toorn v]delg5 zal1 c4 #ch en #ci4 ,9 ho(d/4 #ch3ag zegt de ,he]e1 dat ,h van die volk5 re$s vroeg] door d5 di5/ zn] pr(et5 gesprok5 heeft4 ,en ind]daad v]kondigd5 re$s vroeg]e pr(et51 dat niet alle5 die hi/oris*e volk51 9 wi] midd5 ,israel leefde en met wie het 9 aanrak+ kwam1 ma> ook alle v]af won5de ,heid55 door d5 ,he]e 9 zn5 dag g]i*t z\d5 word51 ,joel #b3cb1 #c3b1 #aav41 ,mi*4 #d3e1 #aa1 #e3f-h1 ,jes4 #be3e-h1 #bf3ba1 ,j]4 #ab3ad-af1 #cj3bc1 #bd4 ,ze] duidelk komt soortgelke pr(etie b ,za*>ia voor1 die 9 ho(d/4 #ab-ad s*et/1 hoe teg5 d5 dag des ,he]5 ,j]uzalem door de volk5 beleg]d1 en deze dan door d5 ,he]e g]i*t zull5 word54 ,en ,daniel ziet niet alle5 9 ,antio*us ,epiphanes de beli*am+ van het ,gode v&ige w]eldrk1 ma> v]wa*t ook1 dat deze ,gode v&ige ma*t nog e5maal zi* v]heff5 en alzoo voor het g]i*t rp word5 zal1 #aa3djv4 ,tweerlei 0 dus de v]wa*t+ d] pr(etie1 e]/ van e5e ov]w9n+ van het volk ,gods ov] de volk51 9 wi] midd5 het woonde1 en da>na van e5 zegepraal ov] de volk51 die tot dusv] nog niet v]s*55 w>5 op het tooneel d] w]eldges*i$5is4 ,deze dubbele v]wa*t+ g+ ov] 9 de apocriefe litt]atuur1 ,s*r]1 ,ges*4 des jd4 ,volkes ,,ii #ecb4 #eea1 ma> ook 9 het ,nieuwe ,te/am5t4 ,natuurlk /aat de e]/e v]wa*t+ op d5 voorgrond4 ,de v]s*n+ van ,*ri/us roept het anti*ri/elk beg9sel wakk]4 ,jezus spreekt van en 1 die zi* /ell5 zull5 teg5ov] ,hem en zn rk1 ,mt4 #g3ae1 #bd3e1 #bd1 ,mk4 #ac3ba1 #bb1 ,luk4 #ag3bc4 ,om het ong$uld d] ,!ssalonic5s5 b hunne v]wa*t+ van ,jezus' spo$ige w$]kom/ te temp]51 w/ ,paulus er 9 #b ,!ss4 #b op1 dat die dag van ,*ri/us niet aanbreekt1 t5z e]/ kome de apo/asie en geop5ba>d worde de m5s* d] zonde4 ,deze kan nu nog niet kom51 wl er iets is1 wat hem w$]h\dt4 ,wel is ?ans ook re$s w]kzaam 1 ma> to* kan de m5s* d] zonde niet kom51 voordat h1 die hem w$]h\dt1 uit het midd5 wegg$aan z4 ,da>na e]/ zal de geop5ba>d ma> ook aan/onds door ,jezus t5iet g$aan word54 ,de ,apocalypse ziet de anti*ri/elke ma*t beli*aamd 9 het bee/ uit de zee1 dat is1 het ,rome9s*e rk1 hetwelk de /ad ,rome tot c5trum en e5 bepaald5 keiz] tot ho(d heeft1 en da>b5ev5s 9 het bee/ van de a>de1 dat is1 de vals*e pr(etie1 welke tot huldig+ van het w]eldrk en zn keiz] v]leidt4 ,dez5 teg5/&] van ,*ri/us noemt ,johannes 9 zne briev5 dan het e]/ met d5 naam van 1 9 #a ,joh4 #b3ah wa>s*nlk zelfs zond] artikel2 en h ziet zn wez5 g]ealise]d 9 h51 die de kom/ van ,*ri/us 9 het vlees* pr9cipieel loo*551 #a ,joh4 #b3bb4 #d3b1 #c1 #b ,joh4 #g4 ,de voor/ell+5 van d5 anti*ri/ zn 9 de ,s*rift dus v]s*ill5d4 ,daniel ziet zn type 9 ,antio*us ,epiphanes2 ,jezus maakt het anti*ri/elk beg9sel los uit de ,oudte/4 teg5/ell+ van ,israel en de volk5 en ziet het beli*aamd 9 vele vals*e ,*ri/uss5 en vele vals*e pr(et51 die op/aan zull5 na en teg5 ,hem2 ,paulus laat d5 m5s5 d] zonde opkom5 uit e5e algeme5e apo/asie en noemt hem d5 en d5 1 n4l4 van ,*ri/us1 ma> teek5t hem ook1 met trekk5 aan ,daniel ontle5d1 als d5g5e1 die zi* v]heft bov5 alles1 wat ,god heet en wat door m5s*5 v]e]d wordt1 zoodat h 9 ,gods tempel als e5 ,god zi* n$]zet en als e5 ,god zi* v]toont4 ,johannes 9 zne briev5 a*t d5 anti*ri/ gekom5 9 de kett]s zn] dag54 ,en de ,apocalypse ziet zne ma*t zi* ontwikkel5 9 het w]eldrk1 dat door de vals*e pr(etie wordt ge/eund4 ,da>uit blkt1 dat b d5 anti*ri/ niet uitsluit5d aan n p]soon ( aan e5e groep van p]son51 bv4 de kett]s d] e]/e eeuw51 het ,rome9s*e rk1 ,n]o1 de ,jod51 ,mohamm$1 d5 paus1 ,napoleon enz41 g$a*t moet word54 ,de ,s*rift le]t duidelk1 dat de anti*ri/elke ma*t h>e ges*i$5is heeft1 9 v]s*ill5de td5 op v]s*ill5de wz5 zi* op5ba>t en t5 slotte zi* voll$ig ontwikkelt 9 e5 algeme55 afval en v]brek+ van alle natuurlke en z$elke b&51 die ?ans nog zulk e5e apo/asie teg5h\d51 en zi* dan beli*aamt 9 e5 w]eldrk1 dat de vals*e k]k 9 di5/ neemt en 9 de v]god+ van het ho(d van dat rk zi*zelf apo!ose]t4 ,aan deze anti*ri/elke ma*t 9 ha> hoog/e en laat/e ontwikkel+ maakt dan ,*ri/us zelf door zne v]s*n+ e5 e9de4 ,cf4 de nieuw]e litt4 ov] d5 anti*ri/3 ,lnemann 9 zn comm4 op ,!ss41 #cte ,aufl4 ,s4 #bai-bbe4 ,r9ck1 ,die ,lehre d] ,h4 ,s4 von ,anti*ri/4 #ahfg4 ,boehm]1 ,zur ,lehre vom ,anti*ri/1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahei ,s4 #dje-dfg ,f4 ,philippi1 ,die bibl4 kir*l4 ,lehre v4 ,anti*ri/ #ahgg4 ,kliefo?1 ,es*atologie #bje f4 ,r5an1 ,l'ant*ri/ #ahgg4 ,b\sset1 ,d] ,anti*ri/ #ahgg4 ,wad/e91 ,die es*atol4 ,ide5gruppe ,anti*ri/1 ,weltsabbat1 ,welt5de und ,weltg]i*t1 ,leipzig #ahif4 ,ebbes1 ,d] ,anti*ri/ 9 d5 ,s*rift5 des ,n4 ,t4 7,!ol4 ,arb4 aus d4 rhe94 we/f4 ,pr$4 ,v]e94 ,n4 ,f4 ,heft #a ,s4 #a-eg74 ,art4 9 ,h]zog van ,seuff]t4 ,ma> da>m$e is nog niet de voll$ige ov]w9n+ behaald4 ,het anti*ri/elk beg9sel kan uit]a>d alle5 optr$5 ond] die natin1 die het evangelie gek5d en t5 slotte 9 bewu/e en opzettelke v&s*ap v]worp5 hebb54 ,ma> er zn altd gewee/1 er zn nog en er zull5 tot het e9de d] dag5 volk5 zn1 die1 als afgesn$5 takk51 buit5 de ges*i$5is en de cultuur d] m5s*heid /aan4 ,wel zegt ,jezus1 ,mt4 #bd3ad1 dat het e9de e]/ komt1 nadat het evangelie 9 heel de bewoonde w]eld gepr$ikt is tot e5 getuig5is all5 volk54 ,ma> deze pr(etie sluit to* niet 91 dat het ,*ri/5dom e5s ond] alle volk5 de he]s*5de godsdi5/ zal zn1 ( dat het aan i$] m5s*1 ho(d voor ho(d1 bek5d zal wez52 want de hi/orie le]t1 dat millio55 m5s*5 en tal van volk51 ook 9 de eeuw5 na ,*ri/us' kom/ op a>de1 wegge/orv5 zn1 zond] e5ige k5nis van het evangelie te hebb5 gehad4 ,ma> ,jezus' woord h\dt alle5 91 dat de pr$ik+ van het evangelie tot alle volk5 doordr+5 zal en bepaalt ge5sz9s nauwkeurig de mate1 wa>91 no* de gr5s1 tot welke dit ges*i$5 zal4 ,de pr(etie v]vult zi* ook niet 9 e5s ma> successief door d5 loop d] eeuw5 he51 zoodat vele volk51 die e]tds 9 het li*t des evangelies w&eld51 lat] da>van we] b]o(d zn geword54 ,t]wl 9 deze neg5ti5de eeuw het evangelie ond] de ,heid55 zi* v]breidt1 neemt ond] de ,*ri/5volk5 de afval h& ov] h& toe4 ,en da>om is het me] dan wa>s*nlk1 dat teg5 d5 td van de p>\sie w$]om vele volk5 op a>de van de k5nis van ,*ri/us v]/ok5 zull5 zn4 ,en met dit feit rek5t het tw9tig/e ho(d/uk van ,johannes' ,op5b>+4 ,omdat da> sprake is van e5e duiz5dj>ige b9d+ van ,satan en van e5 g$ur5de di5 td lev5 en he]s*5 d] m>tel>5 met ,*ri/us1 hebb5 vel5 geme5d1 dat hi] kla> en onw$]sprekelk het zoog5aamde duiz5dj>ig rk w]d gele]d4 ,ma> feitelk is dit e5 v]kl>5 van ,op4 #bj1 niet na> de analogie d] ,s*rift1 ma> na> de analogie d] apocriefe litt]atuur4 ,op4 #bj bevat op zi*zelf niets van al wat tot het wez5 van het *ilia/is* gelo( behoort4 ,imm]s1 #a er wordt met ge5 enkel woord meld+ gemaakt van e5e beke]+ en e5 t]ugke] d] ,jod51 van e5 h]b\w d] /ad ,j]uzalem1 van e5 h]/el van tempel en e]$i5/1 van e5e aanvankelke v]nieuw+ d] a>de4 ,veele] is dit alles buit5geslot54 ,want ook al z\d5 de #addjjj 9 ho(d/4 #g van het pl]oma uit ,israel te v]/aan en van die 9 #ad3a ond]s*eid5 zn1 dan w>e da>m$e to* niets &]s en niets me] b$oeld1 dan dat ook vele ,*ri/55 uit de ,jod5 9 de groote v]drukk+ zull5 /a&e blv5 en ond] de s*>e voor ,gods troon e5 eig5 plaats zull5 innem52 ma> er wordt vol/rekt niet gezegd1 dat z op/aan en 9 ,j]uzalem won5 zull54 ,de ,*ri/55 zn de e*te ,jod51 en de ,jod51 die zi* v]h>d5 9 hun ongelo(1 zn e5e synagoge des ,satans1 #b3i4 ,al heet miss*i5 het a>ds*e ,j]uzalem nog e5e enkele maal de heilige /ad en de tempel alda> de tempel ,gods1 #aa3a1 #b1 to* wordt dat ,j]uzalem 9 gee/elk5 z9 ,sodom en ,egypte g5oemd1 #aa3h2 het e*te ,j]uzalem is bov51 #c3ab1 #ba3b1 #aj1 en da> is ook de tempel ,gods1 #c3ab1 #g3ae1 #aa3ai enz41 en de ark1 #aa3ai en het alta>1 #f3i1 #h3c1 #e1 #i3ac1 #ad3ah1 #af3g4 ,en dat ,j]uzalem daalt niet re$s 9 ,op4 #bj ma> e]/ 9 ,op4 #ba op a>de ne]4 #b ,het lev5 en he]s*5 d] 9 de groote v]drukk+ tr\w geblev5 geloovig5 heeft niet op a>de ma> 9 d5 hemel plaats4 ,van de a>de is met ge5 woord sprake4 ,johannes ziet d5 engel1 die ,satan b9dt1 uit d5 hemel opkom51 #bj3a2 de tron51 die h aans*\wt1 #bj3d1 bev9d5 zi* 9 d5 hemel1 #d3d1 #aa3af2 en de ziel5 d] m>tel>5 word5 door ,johannes hi]1 #bj3d1 ev5als ov]al eld]s 9 d5 hemel gezi51 #f3i1 #g3i1 #ad1 #ae1 #aa3ab1 #ad3a-e1 #ah3bj1 #ai3a-h4 ,de geloovig5 zn re$s op a>de door ,*ri/us ,gode tot kon+5 en prie/]s gemaakt1 #a3f2 z zn dit 9 d5 hemel1 #e3aj1 en v]wa*t51 dat z het e5maal ook op a>de zull5 zn1 #e3aj1 ma> deze v]wa*t+ wordt e]/ 9 het nieuwe ,j]uzalem1 dat van bov5 ne]daalt1 v]vuld2 dan zull5 z kon+5 zn 9 d] eeuwigheid1 #bb3e4 ,?ans e*t]1 9 d5 hemel1 is hun kon+s*ap tdelk1 het duurt duiz5d j>54 #c ,ook weet ,johannes niet van e5e e]/e li*amelke op/&+1 die aan het duiz5dj>ig rk vooraf z\ gaan1 en e5e twe$e1 die da>op volg5 z\4 ,n]g5s wordt 9 de ,s*rift zulk e5e e]/e op/&+ gele]d4 ,wel is er sprake van e5e gee/elke op/&+ uit de zonde1 ,joh4 #d3be1 #bf1 ,rom4 #f3d enz4 ,ook is er e5e 1 die op enkele gevall5 ziet1 zooals de op/&+ van ,*ri/us1 #a ,petr4 #a3c1 cf4 ,hd4 #bf3bc1 #a ,cor4 #ae3bc1 ( alle5 op de geloovig5 betrekk+ heeft1 ,luk4 #bj3ce1 #cf1 ,hd4 #d3b1 ma> 9 dit geval vol/rekt niet temporeel door e5 duiz5dj>ig rk van de algeme5e ond]s*eid5 is1 ,mt4 #bb3ca1 ,joh4 #e3bh1 #bi1 ,hd4 #bd3ae1 #a ,cor4 #ae3ac1 #db4 ,wel heeft m5 dit 9 #a ,cor4 #ae3bj-bh en #a ,!ss4 #d3ac-ah me55 te v9d51 ma> t5 onre*te4 ,9 #a ,cor4 #ae3bj-bh h&elt ,paulus ze] zek] alle5 van de op/&+ d] geloovig51 t]wl h van die d] goddelooz5 hi] 9 het geheel niet spreekt en niet behoeft te sprek52 ma> van die op/&+ d] geloovig5 zegt h duidelk1 dat z plaats hebb5 zal b de p>\sie van ,*ri/us en dat da>na het e9de zal zn1 wa>9 ,h het kon9krk d5 ,vad] ov]geeft1 vs4 #bc1 #bd4 ,m5 z\ uit deze plaats op zi*zelve wel kunn5 afleid51 dat er ge5 op/&+ d] goddelooz5 volg5s ,paulus is1 ma> onmogelk1 dat deze door e5 duiz5dj>ig rk van die d] geloovig5 ges*eid5 is4 ,want op de op/&+ d] geloovig5 volgt t]/ond het e9de en de ov]gave van het kon9krk1 omdat alle v&5 ov]wonn5 zn en de laat/e v&1 dat is de dood1 te niet g$aan is4 ,ev5m9 /aat er iets van zulk e5e e]/e1 li*amelke op/&+ d] geloovig5 9 #a ,!ss4 #d3ac-ah4 ,9 ,!ssalonica maakte m5 zi* ong]u/ ov] het lot d]g551 die 9 ,*ri/us ge/orv5 w>54 ,van welk5 a>d die ong]u/heid 01 wet5 w niet4 ,de ,*ilia/5 me551 dat de ,!ssalonic5s5 niet twfeld5 aan de op/&+ en het eeuwig lev5 d] 9 ,*ri/us ontslap551 ma> dat z aan twee op/&+5 gelo(d51 e5e vr en e5e na het duiz5dj>ig rk1 en nu bezorgd w>51 dat de re$s ge/orv5 geloovig5 e]/ b de twe$e op/&+ z\d5 op/aan en dus ge5 deel z\d5 hebb5 aan de he]lkheid van het duiz5dj>ig rk4 ,ma> deze me5+ is v] gezo*t en v9dt hoeg5aamd ge5 /eun 9 d5 tek/2 indi5 er e5e e]/e op/&+ d] geloovig5 01 z\ m5 jui/ v]wa*t51 dat de geme5te 9 ,!ssalonica zi* niet bezorgd maakte ov] het lot d] ge/orv551 want dez5 z\d5 dan imm]s jui/ 9 het voorre*t di] e]/e op/&+ deel54 ,en indi5 m5 antwoordt1 dat m5 dat jui/ 9 ,!ssalonica niet wi/1 dat er e5e e]/e op/&+ d] geloovig5 01 dan _h de apo/el hun dat e5v\dig met e5 pa> woord5 kunn5 zegg54 ,ma> dat doet h 9 het geheel niet2 h spreekt niet van e5e e]/e en e5e twe$e op/&+2 h betoogt alle51 dat de geloovig51 die b ,jezus' kom/ nog lev5d ov]geblev5 zn1 niets zull5 vr hebb5 b h51 die re$s vroeg] 9 ,*ri/us ontslap5 zn4 ,wa>9 de ,!ssalonic5s5 me5d51 dat de laat/5 b de e]/5 z\d5 a*t]/aan1 is ons onbek5d4 ,ma> dit doet er ook niet toe2 het feit /aat va/1 dat m5 zoo 9 ,!ssalonica oordeelde4 ,en da>teg5ov] zegt ,paulus nu1 dat dit niet het geval is1 want ,god zal de ontslap5 geloovig5 door middel van ,jezus1 die h5 opwekk5 zal1 t]/ond met ,hem 7met ,jezus7 do5 zn 9 zne toekom/1 zoodat ,h h5 als het w>e meebr5gt1 en de lev5d ov]geblev5 geloovig5 zull5 h5 vol/rekt niet vooruit zn1 want de op/&+ d] dood5 gaat vooraf1 en da>na word5 alle geloovig51 zo[el de opge/ane als de v]&]de geloovig51 te zam5 opg5om5 9 de wolk51 d5 ,he]e tegemoet4 ,de tek/ bevat dus niets van e5e e]/e en e5e twe$e op/&+4 ,indi5 nu n]g5s 9 de ,s*rift zulk e5e tweerlei op/&+ voorkomt1 zal m5 wel do51 ze niet al te spo$ig 9 ,op4 #bj te v9d54 ,en w]kelk komt ze da> ook niet voor4 ,er /aat da> 9 v]s #d en #e alle5 dit1 dat de ziel5 d] 9 de groote v]drukk+ tr\w geblev5 geloovig5 als kon+5 met ,*ri/us duiz5d j>5 lev5 en he]s*5 en dat dit de e]/e op/&+ is4 ,johannes zegt duidelk1 dat h de ziel51 1 van de m>tel>5 zag1 cf4 #f3i1 en maakt van op/&+ hunn] li*am5 ge5 meld+4 ,h zegt voorts1 dat die ziel51 niet op/ond5 ( opgewekt w]d5 ( 9 het lev5 ++51 ma> dat z leefd5 en dat z t]/ond als kon+5 met ,*ri/us leefd5 en he]s*t5 duiz5d j>54 ,h spreekt v]d] van de ov]ige dood51 1 en ond]/elt dus1 dat de geloovig51 wi] ziel5 h 9 d5 hemel zag1 ook nog 9 zek]5 z9 tot de dood5 behoor51 ma> to* leefd5 en he]s*t52 da>teg5ov] zegt h van de ov]ige dood51 niet1 gelk 9 de ,/at5v]tal+ /aat1 dat z niet w$] lev5d w]d51 ma> dat z niet leefd51 4 ,en h voegt er e9delk met nadruk aan toe1 dat dit lev5 en he]s*5 van de ziel5 d] getr\w geblev5 geloovig5 9 teg5/ell+ met het niet lev5 d] ov]ige dood5 de e]/e op/&+ is4 ,m5 voelt als het w>e de teg5/ell+3 dt is niet de e]/e op/&+1 die door sommig51 ook re$s 9 ,johannes' dag51 aang5om5 w]d1 als( er e5e li*amelke op/&+ d] geloovig5 aan het duiz5dj>ig rk vooraf z\ gaan2 ma> de e]/e op/&+ be/aat 9 het lev5 en he]s*5 d] getr\w geblev5 geloovig5 9 d5 hemel met ,*ri/us4 ,de geloovig51 aan wie ,johannes s*rft en die /raks de v]drukk+ tegemoet gaan1 moet5 niet d5k51 dat z e]/ zalig zull5 word5 aan het e9de d] dag54 ,ne51 zalig zn de dood51 die 9 d5 ,he]e /]v5 van nu aan1 1 #ad3ac2 z ontvang5 t]/ond ru/ van hun moeit52 z word5 aan/onds b hun /]v5 gekroond2 z lev5 en he]s*5 met ,*ri/us 9 d5 hemel van het e]/e oog5blik na hun dood af2 en da>om kunn5 z gemo$igd de v]drukk+ teg5gaan1 de kroon des lev5s ligt voor h5 g]e$1 #b3aj4 ,johannes h]haalt hi]1 #bj3d1 #e1 9 het kort1 wat h vroeg] aan de zev5 geme5t5 ges*rev5 heeft4 ,de bel(t51 welke da> aan de geloovig51 indi5 z volh>dd5 tot het e9de1 gegev5 w]d51 kwam5 alle hi]op ne]1 dat wie ov]w9t1 gekroond z\ word54 ,wie ov]w9t1 ontvangt te et5 van d5 boom des lev5s1 #b3g1 van het v]borg5 manna1 #b3ag1 krgt ma*t ov] de ,heid551 #b3bf1 ontvangt de morg5/]1 #b3bh1 wordt bekle$ met witte kle$]51 #c3e1 wordt gemaakt tot e5 pila> 9 ,gods tempel1 #c3ab1 h\dt avondmaal met ,jezus1 #c3bj4 ,9 n woord1 die ov]w9t1 ,ik zal hem gev5 met m te zitt5 9 mn5 troon1 #b3ba4 ,wat ,johannes e]/ 9 de bel(te zag1 ziet h ?ans 9 ho(d/4 #bj 9 de v]vull+2 z1 die tr\w blv5 tot d5 dood1 lev5 en he]s*5 t]/ond met ,*ri/us 9 zn5 troon 9 d5 hemel2 en dat is de e]/e op/&+4 ,ma> ,johannes voegt er nog iets aan toe1 en beve/igt da>m$e de bov5 gegev5 v]kl>+4 ,h zegt namelk3 zalig en heilig is h1 die deel heeft 9 de e]/e op/&+2 ov] hem heeft de twe$e dood ge5 ma*t1 ma> z zull5 prie/]s ,gods en ,*ri/i zn1 en met ,hem he]s*5 de duiz5d j>54 ,de twe$e dood is volg5s #bj3ad niets &]s dan het geworp5 word5 9 d5 poel des vuurs4 ,wat nu het lot d] 9 vs4 #e g5oemde ov]ige dood5 moge zn1 9 elk geval zn de getr\w geblev5 geloovig51 die met ,*ri/us lev5 en he]s*51 voor di5 twe$5 dood gevrwa>d4 ,z hebb5 re$s de kroon des lev5s en et5 re$s van het manna des lev5s1 en behoev5 dus voor het lat] volg5d g]i*t niet te vreez52 wie ov]w9t1 zal van d5 twe$5 dood1 die b het e9dg]i*t intre$t1 niet bes*adigd word51 #b3aa4 ,indi5 ,johannes de e]/e op/&+ 9 *ilia/is*5 z9 v]/ond1 als e5e li*amelke op/&+ d] geloovig5 vr het duiz5dj>ig rk1 dan _h h zulk e5e v]troo/+ aan de geloovig5 niet behoev5 te gev54 ,h _h dan kunn5 vol/aan met te zegg51 dat z nog vr het duiz5dj>ig rk z\d5 op/aan4 ,ma> ne51 de geloovig5 blv5 nog tot het e9dg]i*t toe 9 zek]5 z9 tot de dood5 behoor52 do* ge5 nood1 indi5 z volh>d5 tot het e9de1 dan word5 z t]/ond gekroond en kunn51 ook al he]s*t de e]/e dood nog ov] hunne li*am51 door d5 twe$5 dood niet bes*adigd word54 #aj4 ,teg5 deze v]kl>+ kan m5 e*t] inbr5g51 dat ,johannes to* duidelk spreekt van e5e duiz5dj>ige he]s*app d] geloovig5 met ,*ri/us1 z het ook 9 d5 hemel1 en dat h deze plaat/ na de w$]kom/ van ,*ri/us1 #ai3aa-af en d5 val van het w]eldrk en van d5 vals*5 pr(eet1 #ai3bj4 ,to* weegt deze b$5k+ niet zoo zwa> als het lkt4 ,want #a de plaats+ van het visio5 9 ,op4 #bj na dat 9 ho(d/4 #ai besli/ op zi*zelf hoeg5aamd nog niet ov] de *ronologis*e volgorde4 ,9 het algeme5 kan de kun/ van het woord1 9 ond]s*eid+ bv4 van de s*ild]kun/1 datg5e wat gelktdig plaats heeft1 sle*ts successief1 het e5 na het &]1 v]hal54 ,de ,s*rift maakt hi]op ge5e uitzond]+ en v]haalt dikw]f na elka>1 wat 9 de w]kelkheid naa/ elka> voorkomt4 ,b de pr(et5 gebeurt het m5igmaal1 dat z successief zi5 en bes*rv51 wat gelktdig ( ook zelfs 9 e5e gans* &]e orde plaats grpt ( plaats grp5 zal4 ,vooral is dat1 gelk me] en me] erk5d wordt1 9 het boek d] ,op5b>+ het geval4 ,de briev5 aan de zev5 geme5t5 zn ge5 bes*rv+5 van 9 diezelfde orde op elk&] volg5de k]kelke toe/&54 ,de zev5 zegel51 de zev5 bazu95 en de zev5 fiol5 vorm5 ge5 *ronologis*e reeks ma> loop5 p>allel en vo]5 ons telk5s tot aan het e9de1 tot de laat/e wor/el+ van de anti*ri/elke ma*t4 ,en zoo is er op zi*zelf niets teg5 om aan te nem51 dat hetge5 9 ,op4 #bj v]haald wordt ev5wdig loopt met de gebeurt5iss5 d] vroeg]e ho(d/ukk54 #b ,erk5d di5t te word51 dat ,johannes b het w]eldrk1 dat h teek5t1 d5kt aan het ,rome9s*e imp]ium4 ,de pr(etie1 9 het ,oude en ook 9 het ,nieuwe ,te/am5t beweegt zi* niet hoog 9 de lu*t ma> /aat op hi/oris*5 bodem en ziet 9 de concrete ma*t51 9 wi] midd5 z leeft1 de wor/el+ beli*aamd van het w]eldrk teg5 het rk van ,god4 ,het boek ,daniel bv4 loopt tot ,antio*us ,epiphanes toe en ziet 9 hem de p]sonificatie d] v&s*ap teg5 ,god en zn volk4 ,en zoo ook ontle5t ,johannes de trekk5 voor zn w]eldrk aan het ,rome9s*e keiz]rk zn] dag54 ,(s*oon al wat te vor5 ges*rev5 is1 ook tot onze le]+ ges*rev5 is1 zoo is to* de ,op5b>+ van ,johannes 9 de e]/e plaats e5 troo/boek voor de kruisgeme5te van zn td1 om ha> aan te spor5 tot volh>d+ 9 d5 /rd en om ha> te bemo$ig5 door het gezi*t van de kroon1 die ha> wa*t4 ,indi5 ,johannes voor zi*zelv5 geme5d heeft1 dat 9 het ,rome9s*e keiz]rk de all]laat/e ontwikkel+ van het w]eldrk 0 opgetr$5 en dat ,*ri/us b9n5 enkele j>5 kom5 z\1 om da>aan e5 e9de te mak51 dan z\ da>9 niets ongewoons te v9d5 zn1 niets dat 9 /rd w>e met d5 gee/ d] pr(etie4 ,w zn niet aan ,johannes' p]soonlke me5+1 ma> aan het woord zn] pr(etie gebond52 en de pr(etie1 die ha> li*t ov] de ges*i$5is w]pt1 wordt op ha> beurt ook door de hi/orie v]kla>d en on?uld4 #c ,indi5 ,johannes w]kelk voor zi*zelv5 gelo(d heeft1 dat het ,rome9s*e keiz]rk b9n5 enkele j>5 door de v]s*n+ van ,*ri/us te niet g$aan z\ word51 dan heeft h 9 elk geval geme5d1 dat de ges*i$5is d] w]eld da>m$e nog niet 0 afgeloop51 want 9 dat geval w>e er voor de he]s*app van de geloovig5 met ,*ri/us 9 d5 hemel da>naa/ ge5 plaats en moe/ deze e]/ na di5 td aanvang54 ,ma> deze zeitges*i*tli*e opvatt+ geeft1 hoeveel wa>s z ook moge bevatt51 niet de voll$ige g$a*te van ,johannes' ,op5b>+ we]4 ,want duidelk blkt1 dat 9 ho(d/4 #ai de ges*i$5is d] w]eld ha> e9de heeft b]eikt4 ,babel is gevall51 ho(d/4 #ah1 ,god he]s*t als kon+1 #ai3f1 de bruil(t des ,lams is gekom51 #ai3g-i1 ,*ri/us is v]s*551 #ai3aa-af1 de laat/e /rd van alle kon+5 d] a>de en van hunne heirleg]s is ge/r$51 #ai3ag-ai1 het w]eldrk en de vals*e pr(eet zn v]nietigd en geworp5 9 d5 poel des vuurs1 die als de twe$e dood e]/ geop5d wordt na het g]i*t1 #ai3bj1 cf4 #bj3ad1 en de ov]ig5 w]d5 g$ood1 #ai3ba4 ,het #ai;e ho(d/uk loopt dus duidelk door tot datzelfde w]elde9de1 dat 9 #bj3aj-ae geteek5d wordt4 ,er is ge5 /( me] voor het v]volg d] w]eldges*i$5is4 ,de zeitges*i*tli*e exegese laat de h]kom/ d] volk51 die 9 #bj3c1 #h optr$51 onv]kla>d ( komt &]s met #ai3ag-ba 9 /rd4 ,gelk e*t] de briev5 aan de zev5 geme5t5 en ev5zoo de zev5 zegel51 bazu95 en fiol5 all]e]/ zi5 op de toe/&5 en gebeurt5iss5 9 ,johannes' dag5 do* dan e5e v]d]e /rekk+ hebb5 voor de k]k all] eeuw5 en voor heel de ges*i$5is d] w]eld1 zoo geldt het ook van het w]eldrk1 9 de ,op5b>+ geteek5d1 dat het zn type heeft 9 het ,rome9s*e keiz]rk d] e]/e eeuw5 ma> da>9 to* nog niet zn volle realise]+ ontvangt4 ,het v]heft zi* telk5s we] en moet altd opnieuw bezwk5 voor de v]s*n+ van ,*ri/us1 totdat het e9delk zne uit]/e kra*t5 inspant1 zi* 9 e5e laat/e reusa*tige wor/el+ uitput en dan voorgo$ door de kom/ van ,*ri/us v]nietigd wordt4 #d ,indi5 deze opvatt+ jui/ is1 b$oelt het visio5 van ,joh4 #bj niet1 om ons te v]hal51 wat 9 *ronologis*e orde na het 9 ,op4 #ai gebeurde voorvall5 zal1 ma> heeft het e5e zelf/&ige plaats en b]i*t ons1 wat met het voorafga&e p>allel loopt4 ,er is n4l4 tweerlei uite9de van de ges*i$5is d] w]eld te v]hal51 e5 van de hi/oris*e volk51 wa>ond] het ,*ri/5dom optre$t1 en e5 &] van de wilde volk51 die1 gelk ,op4 #bj3h zoo duidelk zegt1 9 de vi] hoek5 d] a>de won51 en dus buit5 het c5trum van de ges*i$5is en de cultuur d] m5s*heid hebb5 geleefd4 ,ond] g5e kon alle5 het w]eldrk en de vals*e pr(etie optr$51 want het anti*ri/5dom ond]/elt de bek5dheid met het evangelie2 deze br5g5 het alle5 tot e5 woe/5 aanval op de geme5te van ,*ri/us4 ,ma> het is to* dezelfde ,satan1 die g9ds en hi] w]kt4 ,telk5s als h ond] de cultuurdrag5de volk5 t]ugg$rong5 en v]slag5 wordt1 organise]t h 9 de wilde volk5 e5 nieuw in/rum5t tot d5 /rd teg5 ,*ri/us4 ,e]/ is h uit d5 hemel geworp52 da>na w]kt h op a>de en ri*t er teg5 ,*ri/us zn w]eldrk op2 en e9delk laat h de wilde volk5 v]s*n5 op de bre$te d] a>de1 om d5 laat/5 /rd teg5 ,*ri/us te /rd54 ,ma> dit alles niet 9 tdrek5kundig5 do* 9 logis*51 gee/elk5 z94 #e ,de duiz5d j>5 zn e5 symbolis* getal1 gelk ?ans algeme5 erk5d wordt2 z /aan teg5ov] de we9ige dag51 g$ur5de welke de getr\w geblev5 geloovig5 hi] op a>de v]drukt en v]volgd zn geword51 #ab3ad1 ma> ook teg5ov] de voltooide he]lkheid1 die eeuwig is1 #bb3e4 ,z zn e5e a&uid+ van de heilige1 zalige ru/ d] ge/orv5 geloovig5 9 d5 hemel b ,*ri/us en tev5s van het v]lang51 wa>m$e z uitzi5 na> d5 dag d] wrake van hun blo$1 #f3i1 t]wl op a>de de /rd van w]eldrk en volk]5w]eld teg5 ,*ri/us nog voortduurt4 ,en als ,johannes dan 9 ,op4 #bj3a-i de ges*i$5is d] wilde volk5 v]haald heeft tot dat e9de toe1 wa>op ook die d] cultuurdrag5de volk5 9 #ai3ag-ba is uitgeloop51 dan wordt de draad van beide visio55 opg5om5 en het all]laat/e e9de d] gans*e w]eldges*i$5is v]haald4 ,da>1 9 #ai3ba1 w]d5 de m5s*5 g$ood door het zwa>d van ,*ri/us2 hi] 9 #bj3i1 word5 z v]te]d door vuur uit d5 hemel4 ,ma> nadat w]eldrk1 vals*e pr(eet en ,satan v]oordeeld en 9 d5 poel geworp5 zn1 #ai3bj1 #bj3aj1 /aan alle dood5 op en word5 geoordeeld na> hunne w]k51 #bj3aa-ae4 #aa4 ,de dusv] ontwikkelde le] d] ,s*rift /elt duidelk 9 het li*t1 dat de gang en de uitkom/ d] w]eldges*i$5is e5e gans* &]e is1 dan m5s*5 ha> gewoonlk zi* voor/ell54 ,indi5 erg5s1 dan geldt het bov5al t5 aanzi5 van het e9de d] d+51 dat ,gods weg5 hoog] dan onze weg5 zn1 en zne g$a*t5 hoog] dan onze g$a*t54 ,het kon9krk ,gods1 (s*oon gelk aan e5 mo/a>dzaad en e5 zuurdeesem en e5 zaad1 dat uitspruit en lang wordt buit5 wet5 en to$o5 des m5s*51 ,mt4 #ac3ca1 #cc1 ,mk4 #d3bg1 b]eikt to* zne voltooi+ niet 9 d5 weg van geleidelke ontwikkel+ ( van e5 e?is* proces4 ,veele] loopt de ges*i$5is d] m5s*heid1 zo[el b de cultuurdrag5de als b de cultuurlooze volk51 volg5s het onwraakba> getuig5is d] ,s*rift uit op e5e algeme5e apo/asie en op e5e ontzett5de laat/e wor/el+ van alle satanis*e ma*t5 teg5 ,god en zn rk4 ,ma> dan is ook het e9de da>2 de w]eld heeft 9 d5 td en met de ma*t1 ha> door ,god ges*onk51 niet &]s g$aan dan1 ev5als 9 de dag5 van ,noa*1 zi* rp gemaakt voor het g]i*t2 op het hoogtepunt van ha> ma*t1 /ort z plotsel+ b de v]s*n+ van ,*ri/us ine54 ,e5e cata/rophe1 e5e +rp5de daad ,gods maakt t5 slotte aan de he]s*app van ,satan hi] op a>de e5 e9de en br5gt de voltooi+ van het onbewegelk kon9krk d] hemel5 tot /&4 ,gelk b d5 geloovige de volmaak!id niet vru*t is van e5e langzaam voortga&e heiligmak+ ma> t]/ond na het /]v5 b h5 intre$t1 zoo ook komt de volmak+ van m5s*heid en w]eld niet langzam]h& ma> plotsel+ door de v]s*n+ van ,*ri/us tot /&4 ,bepaaldelk is het ,*ri/us1 die door d5 ,vad] aangewez5 is1 om aan de ges*i$5is van m5s*heid en w]eld e5 e9de te mak54 ,en ,h is da>toe aangewez51 omdat ,h de ,zaligmak]1 de volkom5e ,zaligmak] is4 ,de arbeid1 di5 ,h op a>de volbra*t1 is ma> e5 /uk van het groote w]k d] v]loss+1 dat ,h op zi* g5om5 heeft2 en de td1 di5 ,h hi] doorbra*t1 is ma> e5 kle9 g$eelte van de eeuw51 ov] wie ,h als ,he] en ,kon+ aange/eld is4 ,van eeuwigheid gezalfd door d5 ,vad]1 is ,h zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid t]/ond beg9n5 uit te oef551 nadat de zonde 9 de w]eld gekom5 02 ,h zette die w]kzaamheid voort door al de w5tel5de eeuw5 he52 en ,h zal ze e5maal voltooi5 aan het e9de d] td54 ,wat ,h op a>de door zn ld5 en /]v5 v]wi]f1 dat pa/ ,h van uit d5 hemel door de kra*t van zn woord en de w]k+ zns ,gee/es toe2 en wat ,h alzoo toegepa/ heeft1 dat h&haaft en bes*]mt ,h teg5 alle aanvall5 van ,satan1 om het e5s aan het e9de1 gans* volkom51 zond] vlek ( rimpel1 voor te /ell5 aan zn5 ,vad]1 die 9 de hemel5 is4 ,de w$]kom/ van ,*ri/us t5 oordeele is da>om niet e5 willekeurig toevoegsel1 dat van zn voorafga& w]k losgemaakt en op zi*zelf ge/eld kan word52 ma> z vormt van dat w]k e5 noodzakelk1 onmisba> be/&deel1 z br5gt dat w]k tot zne voltooi+ en zet er de kroon op2 z is de laat/e en hoog/e trap 9 d5 /aat zn] v]hoog+4 ,omdat ,*ri/us de ,zaligmak] d] w]eld is1 komt ,h e5maal w$] als ha> ,re*t]2 de 1 welke ,h door zne e]/e kom/ teweeg bra*t1 vole9dt ,h b zn twe$e kom/2 de ,vad] gaf ,hem ma*t1 om 1 wl ,h ,zoon des m5s*5 is1 ,joh4 #e3bg4 ,de es*atologie wortelt da>om 9 de ,*ri/ologie en is zelve ,*ri/ologie1 le] van d5 e9delk51 volkom5 triumf van ,*ri/us en van zn rk ov] al zne v&54 ,zelfs kunn5 w met de ,s*rift nog v]d] t]uggaan4 ,de ,zoon is niet alle5 vanwege de zonde m$iator reconciliationis1 ma> ook afg$a*t van de zonde m$iator unionis tuss*5 ,god en zn s*epsel4 ,h is niet alle5 de causa exempl>is1 ma> ook de causa f9alis van de s*epp+2 de w]eld heeft 9 d5 ,zoon ha> grondslag en voorbeeld en da>om heeft z 9 ,hem ook ha> doel2 z is door ,hem en ook tot ,hem ges*ap51 ,col4 #a3af4 ,omdat de s*epp+ zn w]k is1 kan en mag z ge5 buit van ,satan blv52 de ,zoon is ,ho(d1 ,he] en ,erfg5aam all] d+54 ,saamgevat 9 d5 ,zoon1 ond] ,hem als ,ho(d v]gad]d1 ke]5 de s*epsel5 we] tot d5 ,vad]1 de fonte9 all] go$51 t]ug1 deel ,,ii #djh4 ,de twe$e kom/ van ,*ri/us wordt dus door zn e]/e geeis*t2 z is 9 deze begrep51 vloeit er te h>] td noodzakelk uit voort1 br5gt ze tot ha> volle uitw]k+ en voltooi+ en w]d da>om door de ,oudte/4 pr(etie met de e]/e kom/ 9 n beeld sam5gevat4 ,en niet sle*ts hangt de twe$e kom/ met de e]/e idealit] en logis* saam1 ma> er be/aat tuss*5 beide ook e5 reel v]b&4 ,gelk het ,oude ,te/am5t e5 voortdur5d kom5 van ,god tot zn volk 01 totdat ,h 9 ,*ri/us li*amelk ond] h5 won5 g+2 zoo ook is de b$eel+ des ,nieuw5 ,te/am5ts e5 altd door kom5 van ,*ri/us tot zn erfdeel1 om het e9delk voorgo$ 9 zn bezit te nem54 ,*ri/us is niet alle5 deg5e1 die 9 de dag5 des ,oud5 ,te/4 kom5 z\ en 9 de volheid des tds gekom5 is2 ma> ,h is ook de kom5de1 1 en deg5e1 die kom5 zal1 1 ,hebr4 #aj3cg1 cf4 ,op4 #a3d1 #h enz4 ,de twe$e kom/ van ,*ri/us is het complem5t d] e]/e4 #ab4 ,dit ideele en reele v]b& van ,*ri/us' e]/e en twe$e kom/ v]kla>t ook de wze1 wa>op 9 het ,n4 ,te/4 ov] d5 td zn] p>\sie gesprok5 wordt4 ,e5e gans*e reeks van plaats5 /elt deze p>\sie ze] nab4 ,jezus knoopt de pr(etie van de vole9d+ d] eeuw5 onmiddellk va/ aan die van de v]woe/+ van ,j]uzalem1 ,mt4 #bd3bi c4 p>all4 ,paulus a*t het mogelk1 dat h en zne m$egeloovig5 de p>\sie van ,*ri/us nog belev5 zull51 #a ,!ss4 #d3ae1 #a ,cor4 #ae3ea4 ,en alle apo/el5 zegg51 dat z zn 9 d5 laat/5 td1 dat de toekom/ des ,he]5 nab is1 en ontle55 da>aan e5e drangr$e tot waakzaamheid1 ,rom4 #ac3aa1 #a ,cor4 #aj3aa1 ,hebr4 #c3ad1 #f3aa1 #aj3be1 #cg1 ,jak4 #e3g-i1 #a ,petr4 #a3f1 #bj1 #d3ag1 #e3aj1 #a ,joh4 #b3ah1 ,op4 #a3c1 #c3aa1 #bj1 #bb3g1 #aj1 #ab1 #bj4 ,er is 9 de opvatt+ van deze ,nieuwte/4 v]wa*t+ aanga&e de spo$ige w$]kom/ van ,*ri/us zo[el aan de e5e als aan de &]e zde g$waald4 ,het ,n4 ,te/am5t bevat vol/rekt ge5 le] ov] d5 td van ,*ri/us' w$]kom/4 ,het /elt 9 ge55 deele va/1 dat die w$]kom/ nog vr ( onmiddellk na de v]woe/+ van ,j]uzalem plaats hebb5 zal4 ,wel is dit door vel5 uit ,mt4 #aj3bc1 #af3bh1 #bd3cd1 #bf3fd c4 p>all4 afgeleid1 ma> t5 onre*te4 ,want het is voor ge5 r$elk5 twfel vatba>1 dat ,jezus van zn kom5 9 v]s*ill5d5 z9 heeft gesprok54 ,9 ,joh4 #ad3ah-bd1 cf4 #af3af-bd spreekt ,h tot zne discipel5 van zn kom5 9 d5 ,gee/ na d5 p9k/]dag ( volg5s &]e uitlegg]s van zn kom5 na de op/&+1 wanne] ,h w$] voor e5 kle95 td aan zne jong]5 v]s*n5 zal4 ,9 ,mt4 #bf3fd beve/igde ,jezus voor d5 hoog5 raad niet alle5 zn ,messiass*ap met e5 e$1 ma> zeide ,h ook1 dat ,h h5 hi]van ov]tuig5 z\1 doordat z ,hem van nu aan1 1 z\d5 zi5 zitt5 aan de re*t]h& van ,gods kra*t en z\d5 zi5 kom5 op de wolk5 des hemels4 ,van e5 d]gelk kom5 9 zne he]lkheid is ook eld]s sprake4 ,mt4 #af3bh1 cf4 ,mk4 #i3a1 ,luk4 #i3bg1 v]heft dit bov5 alle b$5k+4 ,jezus zegt da>1 dat sommig5 van zne om/&]s d5 dood niet zull5 smak51 totdat z d5 ,zoon des m5s*5 hebb5 zi5 kom5 9 zn kon9krk4 ,vlak vooraf _h ,h v]ma&1 om vooral op r$d+ d] ziel b$a*t te zn2 en ,h drong deze v]man+ aan1 met te zegg51 dat de ,zoon des m5s*5 kom5 z\1 met ,goddelke he]lkheid bekle$1 en dan e5 i$] na> zne w]k5 z\ v]geld54 ,ma> z lang1 voegt ,h er 9 vs4 #bh als het w>e v]kl>5d aan toe1 zal dit zelfs niet dur51 want nog voordat al zne om/&]s ge/orv5 zn1 komt de ,zoon des m5s*5 re$s 9 zn kon9krk1 1 dat is1 met de kon9klke ma*t en wa>digheid1 welke de ,vad] ,hem gev5 zal4 ,door zne op/&+ en hemelva>t to* wordt ,*ri/us van d5 ,vad] tot ,ho(d1 ,kon+1 ,he] aange/eld1 ,hd4 #b3cc1 #e3ca2 en van dat oog5blik af komt ,h voortdur5d 9 zne kon9klke wa>digheid1 na>mate zn kon9krk op a>de ge/i*t en uitgebreid wordt4 ,en da>om wordt 9 ,mk4 #i3a en ,luk4 #i3bg de uitdrukk+ alzoo v]kla>d1 dat vel5 d5 dood niet smak5 zull51 totdat z het kon9krk ,gods hebb5 gezi5 ( hebb5 zi5 kom5 9 kra*t4 ,op dezelfde wze is ,mt4 #aj3bc te v]kl>53 de discipel5 z\d5 hunne rondreis door de /$5 ,israels niet volbra*t hebb51 totdat de ,zoon des m5s*5 kom5 z\2 (s*oon het kom5 hi] 9 het geheel niet nad] v]kla>d wordt1 kan to* onmogelk de p>\sie b$oeld zn1 wl ,jezus dan met zi*zelf 9 teg5spraak z\ kom52 9 ,mt4 #bd laat ,h zne p>\sie 9 elk geval volg5 op de v]woe/+ van ,j]uzalem4 ,hoe lang z na deze ontzett5de gebeurt5is plaats hebb5 z\1 wordt door ,jezus niet gezegd4 ,wel b9dt ,h ze 9 zne pr(etie onmiddelk aan d5 val van ,j]uzalem va/2 de v]tal+ van 9 ,mt4 #bd3bi door plotsel+ 9 plaats van door t]/ond1 ook door van ,leeuw51 ,de ,p>\sie-v]wa*t+ 9 het ,n4 ,t4 ,utre*t #ahih bl4 #cg voorge/aan1 br5gt da>9 ge5 v]&]+1 want er /aat duidelk b1 dat de teek55 d] p>\sie e5 aanvang zull5 nem5 na de v]drukk+ di] dag51 9 die dag51 na die v]drukk+1 ,mk4 #ac3bd1 cf4 ,luk4 #ba3be-bg4 ,dit wordt beve/igd door ,mt4 #bd3cd cf4 ,mk4 #ac3bi1 ,luk4 #ba3cb1 wa> ,jezus zegt1 dat dit gesla*t niet zal voorbgaan1 totdat al deze d+5 ges*i$ zn4 ,de woord5 kunn5 niet v]/aan word5 van het volk d] ,jod51 ma> slaan ongetwfeld op het to5 lev5d gesla*t1 cf4 ,crem] s4 v4 ,da>5teg5 is het duidelk1 dat de woord5 niet de p>\sie zelve insluit51 ma> alle5 doel5 op de teek551 die ha> voorafgaan en aankondig54 ,imm]s1 nadat ,jezus de v]woe/+ van ,j]uzalem en de voorteek55 en zne w$]kom/ en zelfs de be5v]gad]+ zn] uitv]kor55 door de engel5 voorspeld en dus zne es*atologis*e r$e eig5lk gee9digd heeft1 gaat ,h 9 v]s #cb er toe ov]1 om ha> practis* toe te pass5 en zegt ,h1 dat1 ev5als het uitspruit5 d] blad]5 b d5 vgeboom d5 zom] aankondigt1 zoo ook voorteek55 da>van zn1 dat het e9de nab is ( dat de ,messias nab is voor de deur4 ,hi] slaat zond] e5ig5 twfel op de voorteek55 d] p>\sie1 niet op deze zelve1 want &]s w>e het ong]md om te zegg51 dat1 wanne] ges*i$5 zull51 het e9de e]/ nab is4 ,9 v]s #cd hebb5 de woord5 d5zelfd5 z92 en ,jezus zegt dus niet1 dat zne p>\sie nog b9n5 d5 td van het ?ans lev5d gesla*t zal plaats hebb51 ma> dat h>e voorteek55 en aankondig+51 gelk die 9 de v]woe/+ van ,j]uzalem en de da>b plaats hebb5de gebeurt5iss5 te zi5 z\d5 zn1 nog 9 d5 td van het ?ans lev5d gesla*t e5 aanvang z\d5 nem54 ,en da>van is ,jezus zoo zek]1 dat ,h zegt1 dat hemel en a>de wel zull5 voorbgaan1 ma> dat zne woord5 ge5sz9s zull5 voorbgaan4 ,do* ov]ig5s on?\dt ,jezus zi* van alle nad]e tdsbepal+4 ,het is ,hem niet te do51 om zne discipel5 het jui/e td/ip van zne p>\sie te do5 wet51 ma> om h5 tot waakzaamheid aan te spor54 ,en da>om zegt ,h niet1 wanne] ,h kom5 zal1 ma> wat de teek55 d] td5 zn1 die zne kom/ aankondig54 ,het lett5 op de teek55 d] td5 is voor ,jezus' discipel5 pli*t2 het b]ek55 van d5 jui/5 td zn] kom/ is hun v]bod5 en ook onmogelk4 ,het e]/e eis*t1 dat ,jezus zn li*t late vall5 op de gebeurt5iss51 die plaats zull5 hebb52 en zoo doet ,h dan ook1 ev5als vr ,hem al de pr(et5 en na ,hem al zne apo/el5 g$aan hebb54 ,da>om zegt ,h ook niet1 dat er tuss*5 de v]woe/+ van ,j]uzalem en zne p>\sie nog vele eeuw5 v]loop5 z\d52 dat z\ de v]man+ tot waakzaamheid t]/ond w$] kra*teloos hebb5 gemaakt4 ,ev5als de pr(etie t5 all5 tde doet1 kondigt ,jezus 9 de gebeurt5iss5 van zn td de nad]+ van het e9de aan4 ,en de apo/el5 volg5 zn voorbeeld en teek55 ons 9 de kett] en leug51 9 de oordeel5 en g]i*t51 9 ,j]uzalems val en ,rome's imp]ium de voorbod5 van ,*ri/us' w$]kom/ en de aanvankelke v]vull+ zn] pr(etie4 ,want alle geloovig5 behoor5 t5 all5 tde zoo te lev51 als( de kom/ van ,*ri/us aan/a&e w>e4 ,die ,nhe d] ,p>usie i/ gewiss]maass5 nur e9 &]] ,ausdruck fr die absolute ,gewis%eit d]selb51 ,bald5sp]g] b ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #cab4 ,ma> da>om is ook het twe$e1 dat is1 het b]ek55 van het jui/e td/ip d] p>\sie1 d5 ,*ri/55 niet betam5d4 ,imm]s heeft ,jezus dit met opzet gans* onbesli/ gelat54 ,zn kom/ zal plotsel+1 onv]wa*t1 v]rass5d wez5 ev5als die van e5 dief 9 d5 na*t1 ,mt4 #bd3dc1 ,luk4 #ab3ci1 cf4 als e5 val/rik1 ,luk4 #ba3ce4 ,er moet5 vele d+5 ges*i$51 e] het e9de da> is1 ,mt4 #bd3f4 ,het evangelie moet 9 de geheele w]eld gepr$ikt zn1 ,mt4 #bd3ad4 ,de bruidegom v]toeft en de he] d] di5/kne*t5 v]trok buit5sl&s voor e5 lang5 td1 ,mt4 #be3e1 #ac1 #ai4 ,onkruid en t>we moet5 sam5 opgroei5 tot d5 dag des oog/es1 ,mt4 #ac3cj4 ,het mo/a>dzaad moet tot e5 boom word51 en de zuurdeesem alles doorzur51 ,mt4 #ac3cb1 #cc4 ,ja1 ,jezus zegt uitdrukkelk1 b geleg5heid dat ,h ov] zne p>\sie h&elt1 dat de dag en de ure van zne kom/ aan niem&1 aan engel5 no* m5s*51 ja zelfs niet aan d5 ,zoon bek5d is1 ,mk4 #ac3cb1 en getuigt nog na zne op/&+1 dat de ,vad] de td5 en geleg5h$5 voor de opri*t+ van zn kon9krk 9 zne ma*t heeft ge/eld1 ,hd4 #a3g4 ,en desgelks sprek5 al de apo/el52 ,*ri/us komt als e5 dief 9 d5 na*t1 #a ,!ss4 #e3a1 #b1 #b ,petr4 #c3aj1 ,op4 #c3c1 #af3ae2 ,h v]s*nt niet1 dan nadat e]/ de anti*ri/ gekom5 z1 #b ,!ss4 #b3bv42 de op/&+ heeft plaats 9 e5e va/e orde1 e]/ van ,*ri/us1 da>na die van de geloovig5 9 zne toekom/1 #a ,cor4 #ae3bc2 en die toekom/ toeft1 wl de ,he]e e5 &]5 maat/af voor d5 td heeft dan w en 9 zne lankmo$igheid wil1 dat all5 tot beke]+ kom51 #b ,petr4 #c3h1 #i4 ,ev5 sob] als ov] d5 td spreekt de ,h4 ,s*rift ov] de wze van ,jezus' w$]kom/4 ,de twe$e kom/ van ,*ri/us wordt 9 het ,n4 ,t4 dikw]f aang$uid met d5 naam van 1 hetz absoluut1 ,mt4 #bd3c1 hetz nad] oms*rev5 als ( 1 ,mt4 #bd3bg1 #cg1 #ci1 #a ,!ss4 #c3ac1 #d3ae1 #e3bc enz41 ( 1 #b ,petr4 #c3ab4 ,het woord sluit eig5lk niet het begrip van w$]kom/ 91 ma> duidt aan1 dat ,jezus1 na e5 td lang afwezig en v]borg5 te zn gewee/1 ,hd4 #c3ba1 ,col4 #c3c1 #d1 en da>na op nieuw gekom5 te zn1 ,mt4 #af3bg1 #bd3cj enz41 cf4 ,luk4 #ai3ab1 #ae1 w$] aanwezig en teg5woordig zal zn en dan aanwezig zal blv54 ,da>om wisselt het ook af met 1 ,mt4 #bd3cj1 #a ,tim4 #f3ad1 ,tit4 #b3ac1 1 ,luk4 #ag3cj1 #a ,cor4 #a3g1 #b ,!ss4 #a3g1 #a ,petr4 #a3g1 #ac1 1 ,col4 #c3d1 #a ,petr4 #e3d1 #a ,joh4 #b3bh2 9 #b ,!ss4 #b3h wordt zelfs gesprok5 van 4 ,deze p>\sie is e5 w]k ,gods1 9 zoov] deze zn5 ,*ri/us z5d5 zal en da>voor de td5 en geleg5h$5 bepaalt1 ,hd4 #a3g1 #c3bj1 #a ,tim4 #f3ad-af1 ma> z is ook e5e daad van ,*ri/us zelv51 als ,zoon des m5s*51 wi5 door d5 ,vad] het oordeel gegev5 is en die als kon+ he]s*5 moet1 totdat alle v&5 ond] zne voet5 gelegd zn1 ,joh4 #e3bg1 #a ,cor4 #ae3be4 ,wl ,h b zn he5gaan van de a>de opg5om5 is 9 d5 hemel1 komt ,h b zne p>\sie van d5 hemel we]1 ,phil4 #c3bj1 #a ,!ss4 #a3aj1 #b ,!ss4 #a3g1 ,op4 #ai3aa2 en gelk e5e wolk ,hem b zne hemelva>t opnam en v]b]gde voor het oog zn] discipel51 ,hd4 #a3i1 zoo wordt ,h 9 ,oudte/am5tis*e taal ook bes*rev5 als w$]ke]5de op wolk5 des hemels1 die als e5 zegewag5 ,hem he5drag5 na> deze a>de1 ,mt4 #bd3cj1 #bf3fd1 ,mk4 #ac3bf1 #ad3fb1 ,luk4 #ba3bg1 ,op4 #a3g1 #ad3ad4 ,imm]s ke]t ,h niet we] 9 di5/kne*tsge/alte1 ma> met groote kra*t en met zne en zns ,vad]s he]lkheid1 ,mt4 #af3bg1 #bd3cj1 ,mk4 #h3ch1 #ac3bf1 ,luk4 #bb3bg1 ,col4 #c3c1 #d1 #b ,!ss4 #a3i1 #aj1 ,tit4 #b3ac1 als e5 ,kon+ d] kon+5 en ,he] d] he]51 ,op4 #ag3ad1 #ai3aa-af1 omgev5 door zne engel51 ,mt4 #af3bg1 #be3ca1 ,mk4 #h3ch1 ,luk4 #i3bf1 #b ,!ss4 #a3g1 ,op4 #ai3ad1 door zne heilig51 ond] wie miss*i5 ook de re$s gezaligd5 begrep5 zn1 #a ,!ss4 #c3ac1 #b ,!ss4 #a3aj1 ,jud4 #ad4 ,(s*oon zne p>\sie vanwege het onv]wa*te met het inbrek5 van e5 dief 9 d5 na*t ov]e5komt1 zal z to* voor alle m5s*5 ov] de gans*e a>de zi*tba> zn1 aan e5 bliksem gelk wez51 die van de e5e zde des hemels li*t tot de &]e1 ,mt4 #bd3bg1 ,luk4 #ag3bd1 ,op4 #a3g1 en aangekondigd word5 door de /em van e5 ar*angel en de bazu9 d] engel51 ,mt4 #bd3ca1 #a ,cor4 #ae3eb1 #a ,!ss4 #d3af4 ,9 v]b& met hunne le] van de hemelva>t1 deel ,,iii #dad1 zeid5 de ,lu!rs*51 dat de w$]kom/ van ,*ri/us aan ge5 successie van oog5blikk5 0 ond]worp5 ma> 9 niets &]s be/ond dan 9 de plotsel+e zi*tba>word+ van het e5maal b de v]hoog+ onzi*tba> en alomteg5woordig geword5 li*aam van ,*ri/us4 ,hoewel m5 ov] het algeme5 erk5de1 dat de w$]kom/ van ,*ri/us visibilis en localis 01 v]/ond m5 da>ond] to* alle51 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us door e5e s+ul>is ,dei dispositio voor het speciale doel des g]i*ts e5 td lang op e5e bepaalde plaats zi*tba> w]d1 zond] dat z da>m$e h>e teg5woordigheid op &]e plaats5 v>5 liet1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxvii de extr4 jud4 n4 #ce4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #fad4 ,hollaz1 ,ex4 #abdi4 ,ma> de ,g]e=me]d5 s*rev5 aan de w$]kom/ van ,*ri/us e5 li*amelk1 plaatselk1 tdelk k>akt] toe2 z erk5d5 zelfs1 dat die w$]kom/1 ook al z\ z ze] plotsel+ zn1 to* successiva 01 aan e5e successie van oog5blikk5 ond]worp52 ook op d5 hoog/5 trap van h>e v]hoog+1 b de w$]kom/ t5 oordeele1 bleef ,*ri/us zne wa>a*tig m5s*elke natuur beh\d51 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #afj4 ,cf4 ov] de w$]kom/ van ,*ri/us 9 het algeme51 behalve de re$s bov5aangehaalde w]k51 ook nog3 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ei art4 #b ,suppl4 qu4 #ij art4 #a4 #b4 ,oswald1 ,es*at4 #bcd f4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #ajch4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*at4 #cjj f4 ,sim>1 ,dogm4 #aff4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxviii de extr4 jud4 c4 #c4 ,qu5/$t1 ,!ol4 #fdi4 ,hollaz1 ,ex4 #abdi4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #fe4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #ea sq4 ,m>ck1 ,exspect4 ,jesu ,*r4 ,i c4 #a-bd4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #afj4 ,kliefo?1 ,es*at4 #bbh f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #fjg f4 #ef4 ,,de ,,vole9d+ ,,d] ,,eeuw54 #a4 ,met de v]s*n+ van ,*ri/us op de wolk5 beg9t de 1 1 ,mt4 #bd3cfv41 ,luk4 #ag3bdv41 #ba3cd1 ,hd4 #ag3cj1 #a ,cor4 #a3h1 #e3e enz4 ,de ,s*rift wil da>m$e ge5sz9s te k5n5 gev51 dat al wat tot de laat/e d+5 behoort1 w$]kom/1 op/&+1 g]i*t enz41 9 e5e tdruimte van twaalf ( vi]5tw9tig ur5 afloopt4 ,ond] het ,oude ,te/am5t 0 de dag des ,he]5 die td1 wa>9 ,god op wond]ba> he]lke wze als kon+ tot zn volk z\ kom51 om het van al zne v&5 te v]loss5 en het b zi* 9 ,j]uzalem 9 vr$e en veiligheid te do5 won54 ,met dat kom5 ,gods trad het groote ke]punt 91 wa>b de oude td 9 d5 nieuw5 ov]g+ en alle toe/&5 en v]h\d+5 9 natuur en m5s*5w]eld gans* en al v]&]5 z\d54 ,lat] w]d dit door de ,jod5 zoo voorge/eld1 dat met d5 dag des ,he]5 de teg5woordige w]eldtd1 1 ov]g+ 9 d5 toekom/ig51 1 die dan dikw]f nog we] nad] 9 de drie gesla*t5 ( 9 de #dj ( #ajj ( #fjj ( #ajjj ( #bjjj ( #gjjj j>5 dur5de dag5 van d5 ,messias1 1 en de da>na intr$5de eeuwigheid1 ( ond]s*eid5 w]d1 ,web]1 ,sy/em #ced4 ,volg5s het ,nieuwe ,te/am5t heeft met de e]/e kom/ van ,*ri/us het laat/e g$eelte van d5 e5 aanvang g5om51 zoodat w nu lev5 9 de laat/e dag5 ( 9 de laat/e ure1 #a ,cor4 #aj3aa1 ,hebr4 #a3a1 #ai3bf1 ,joh4 #b3ah1 en tre$t met zne twe$e kom/ de 91 ,mt4 #ai3bh1 ,mk4 #aj3cj1 ,luk4 #ah3cj1 #bj3ce1 #a ,cor4 #ae3bc1 ,hebr4 #b3e enz41 cf4 ,crem] s4 v4 4 ,en deze beg9t met de 1 dat is de td1 wa>9 ,*ri/us v]s*nt1 de dood5 opwekt1 het oordeel velt en de w]eld v]nieuwt4 ,deze td wordt 9 het ,n4 ,te/4 n]g5s voorge/eld als lang te zull5 dur52 ,paulus zegt #a ,cor4 #ae3eb1 dat de v]&]+ d] lev5d ov]geblev5 en de op/&+ d] ge/orv5 geloovig5 9 e5 punt des tds1 9 e5 oog5blik plaats hebb5 zal1 cf4 #a ,!ss4 #d3ae-ag2 op/&+ en laat/e oordeel word5 t5 nauw/e1 als tot ne acte1 v]bond51 ,luk4 #ad3ad1 #b ,cor4 #d3ad1 ,op4 #bj3aa-ac2 en het oordeel wordt op e5 dag1 ,mt4 #aj3ae1 #aa3bb enz41 ja zelfs op e5 ure ge/eld1 ,op4 #ad3g4 ,ma> deze laat/e bepal+ bew/1 dat de ,s*rift er niet aan d5kt1 om al de gebeurt5iss5 9 de p>\sie van ,*ri/us1 precies b9n5 e5e ruimte van vi]5tw9tig ur5 ( van ze/ig m9ut5 te bep]k52 1 oorspr4 ja>getde1 duidt dikw]f e5 veel lang]5 td dan e5 uur van ze/ig m9ut5 aan1 ,mt4 #bf3de1 ,joh4 #d3ba1 #e3be1 #af3b1 #cb1 ,kom4 #ac3aa1 #a ,joh4 #b3ah4 ,de gebeurt5iss51 welke 9 de p>\sie van ,*ri/us moet5 plaats grp51 zn ook zoo omvangrk1 dat z zek] e5 g]uim5 td 9 beslag nem54 ,de uitv9d+5 van deze eeuw hebb5 voor het ond]l+ v]ke]1 voor de oef5+ van geme5s*ap1 voor het hoor5 en zi5 van wat 9 groote v]te ges*i$t1 de af/&5 tot e5 m9imum do5 inkrimp52 en ze zn wa>s*nlk nog ma> aanvang en pr(etie van wat 9 volg5de eeuw5 ontdekt word5 zal4 ,ma> hoeze] met dit alles ook b de le] d] laat/e d+5 rek5+ behoort geh\d5 te word52 to* zn v]s*n+ van ,*ri/us1 zoodat all5 ,hem zi51 op/&+ van alle dood5 en v]&]+ d] lev5d ov]geblev551 oordeelvell+ ov] alle m5s*5 na> al hunne w]k51 v]br&+ en v]nieuw+ d] w]eld zulke ontzett5de gebeurt5iss51 dat z niet &]s dan 9 zek] tdsv]loop plaats kunn5 hebb54 ,de e]/e gebeurt5is1 die op de v]s*n+ van ,*ri/us volgt1 is de op/&+ d] dood54 ,deze is niet het resultaat van e5e ontwikkel+ d] li*am5 9 het algeme51 ( 9 het bzond] van het 9 de geloovig5 door w$]geboorte en sacram5t +eplante op/&+sli*aam1 cf4 ,kbel1 ,h]zog #a1 #gfd1 ma> de uitw]k+ van e5e alma*tige1 s*epp5de daad ,gods1 ,mt4 #bb3bi1 #a ,cor4 #f3ad1 #ae3ch1 #b ,cor4 #a3i4 ,bepaaldelk oef5t de ,vad] dit w]k uit door d5 ,zoon1 wi5 ,h gegev5 heeft het lev5 te hebb5 9 zi*zelv51 ,joh4 #e3bh1 #f3bi1 #dj1 #dd1 #a ,cor4 #f3ad1 #b ,cor4 #d3ad1 #a ,!ss4 #d3ad1 die de op/&+ en het lev51 de e]/gebor5e uit de dood5 is1 ,joh4 #aa3be1 ,hd4 #af3bc1 #a ,cor4 #ae3bj1 ,col4 #a3ah1 ,op4 #a3e1 en da>om de op/&+ d] zn5 noodzakelk tot /& moet do5 kom51 ,joh4 #f3ci1 #dj1 #a ,cor4 #ae3bj-bc1 #dg-di4 ,de ,s*rift le]t zond] twfel e5e algeme5e op/&+1 e5e op/&+ van geloovig5 niet alle5 ma> ook van ongeloovig5 en van alle m5s*51 ,dan4 #ab3b1 ,mt4 #e3bi1 #cj1 #aj3bh1 ,joh4 #e3bi1 ,hd4 #bd3ae1 ,op4 #bj3ab1 #ac1 en z s*rft ook deze aan ,*ri/us toe1 ,joh4 #e3bi4 ,ma> z spreekt ov] deze algeme5e op/&+ to* ze] zeld51 wl z tot ,*ri/us 9 e5 gans* &] v]b& /aat dan de op/&+ d] geloovig54 ,de op/&+ d] dood5 9 het algeme5 is to* niet dan zdel+s e5e vru*t van het w]k van ,*ri/us2 z is alle5 noodzakelk geword51 omdat de tdelke dood is +etr$52 en deze is van d5 eeuwig5 dood ges*eid5 geword51 omdat ,god met zne g5ade tuss*5beide kwam4 ,de /raf op de zonde 0 oorspronkelk de dood1 de dood 9 zn voll5 omgang en zwa>te4 ,ma> omdat ,god uit het gevall5 m5s*elk gesla*t zi* e5e geme5te t5 eeuwig5 lev5 v]kor5 _h1 /elde h t]/ond b ,adam en ,eva d5 tdelk5 dood re$s uit1 liet ,h h5 zi* voortplant5 van gesla*t tot gesla*t en v]w/ e]/ aan het e9de d] eeuw5 h51 die zn wet en evangelie ongehoorzaam zn1 na> het eeuwig v]d]f4 ,de algeme5e op/&+ di5t dus alle51 om de t] wille van de g5ade 9 ,*ri/us tuss*5 beide gekom51 tdelke v]brek+ van d5 b& tuss*5 ziel en li*aam b alle m5s*5 te h]/ell5 en h5 all5 als m5s*51 na> ziel en li*aam sam51 voor ,gods re*t]/oel te plaats5 en h5 uit zn5 mond het oordeel te do5 v]nem54 ,ook deze algeme5e op/&+ br5gt de ,vad] door ,*ri/us tot /&1 omdat ,h niet alle5 het lev5 ma> ook het oordeel aan d5 ,zoon heeft gegev5 en dit oordeel d5 gans*5 m5s* moet treff51 na> ziel en li*aam beide1 ,joh4 #e3bg-bi1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #adi4 ,de op/&+ d] dood5 9 het algeme5 is dus 9 de e]/e plaats e5e ri*t]lke daad ,gods4 ,ma> deze daad is voor de geloovig5 vol van rke v]troo/+4 ,en da>om /aat 9 de ,s*rift de op/&+ d] geme5te all]wege op d5 voorgrond1 zooze] zelfs1 dat de op/&+ van alle m5s*5 soms geheel t] zde gelat5 en v]zweg5 wordt1 ,job #ai3be-bg1 ,ps4 #gc3bc-bf1 ,hos4 #f3b1 #ac3ad1 ,jes4 #bf3ai1 #bj1 ,eze*4 #cg1 ,mk4 #ab3be1 #a ,cor4 #ae1 #a ,!ss4 #d3af1 ,phil4 #c3aa4 ,deze op/&+ is de eig5lke1 w>e op/&+ en is re*t/reeks door ,*ri/us v]worv51 want z is niet ma> e5e h]e5ig+ van ziel en li*aam1 do* e5e lev5dmak+1 e5e v]nieuw+1 e5 t]/ond na> ziel en li*aam beide 9 geme5s*ap tr$5 met ,*ri/us1 e5 h]s*ap5 word5 na> ,gods ev5beeld1 ,rom4 #h3aa1 #bi1 ,phil4 #c3ba4 ,da>om laat ,paulus de op/&+ d] geloovig5 sam5vall5 met de v]&]+ d] lev5d ov]geblev552 de laat/5 hebb5 b de e]/5 niets voor1 want het op/aan gaat aan het v]&]d word5 vooraf1 en sam5 word5 z dan d5 ,he]e tegemoet gevo]d 9 de lu*t1 #a ,cor4 #ae3ea1 #eb1 #b ,cor4 #e3b1 #d1 #a ,!ss4 #d3ae-ag4 #b4 ,b deze op/&+ blft de id5titeit van het op/&+sli*aam met het ge/orv5 li*aam bewa>d4 ,b de opwekk+51 die 9 ,oud en ,nieuw ,te/4 plaats v9d51 wordt het ge/orv5 li*aam met nieuw lev5 bezield4 ,jezus /aat op met datzelfde li*aam1 wa>9 ,h gel$5 heeft aan het kruis en dat ne]gelegd 0 9 het graf van ,jozef van ,arima!a4 ,to5 ,jezus /i]f1 w]d5 vele li*am5 d] heilig5 opgewekt en g+5 uit uit hunne grav51 ,mt4 #bg3eb4 ,9 de op/&+ t5 jong/5 dage zull5 all51 die 9 de grav5 zn1 ,jezus' /em hoor5 en uitgaan1 ,joh4 #e3bh1 #bi2 uit de grav51 uit de zee1 uit d5 dood en d5 hades ke]5 de dood5 na> de a>de t]ug1 ,op4 #bj3ac4 ,en ,paulus le]t1 dat het op/&+sli*aam voortkomt uit het li*aam1 dat ge/orv5 is1 gelk ,god uit het gezaaide graan e5 &] v]wekt1 #a ,cor4 #ae3cfv4 ,deze id5titeit van het op/&+sli*aam met het li*aam1 dat b d5 dood w]d afgelegd1 is 9 de *ri/elke religie van groote beteek5is4 ,want t5 e]/e /aat z da>m$e lnre*t ov] teg5 alle duali/is*e le]1 volg5s welke het li*aam sle*ts e5e toevallige woonplaats ( zelfs e5 k]k] van de ziel is4 ,het wez5 van d5 m5s* be/aat jui/ 9 de all]nauw/e v]e5ig+ van ziel en li*aam tot ne p]soonlkheid4 ,de ziel behoort van nature b het li*aam en het li*aam b de ziel2 zelfs heeft elke ziel1 (s*oon z zi* niet zelve het li*aam s*ept1 to* ha> eig5 li*aam4 ,9 de id5titeit van het li*aam wordt ev5go$ als 9 die van de ziel de cont9uiteit van het individueele1 m5s*elke wez5 geh&haafd4 ,en t5 &]e is de v]loss+ door ,*ri/us ge5 twe$e1 nieuwe s*epp+ ma> e5e h]s*epp+4 ,veel e5v\dig] w>e het gewee/1 als ,god heel de gevall5 w]eld v]nietigd en door e5e gans* nieuwe v]vang5 _h4 ,ma> het 0 zn welbehag51 om de gevall5 w]eld w$] op te ri*t51 en dezelfde m5s*heid1 die gezondigd _h1 van de zonde te bevrd54 ,deze bevrd+ be/aat da>91 dat ,*ri/us zne geme5te van alle zonde en van alle gevolg5 d] zonde v]lo/1 en dus ook volkom5 doet triumfe]5 ov] d5 dood4 ,dat is de laat/e v&1 die t5iet g$aan moet word54 ,en da>9 komt de ma*t van ,*ri/us uit1 dat ,h niet alle5 aan de zn5 het eeuwige lev5 geeft ma> h5 di5t5gevolge ook opwekt t5 uit]/5 dage4 ,de w$]geboorte uit wat] en gee/ voltooit zi* 9 de w$]geboorte all] d+51 ,mt4 #ai3bh4 ,de gee/elke v]loss+ van de zonde wordt e]/ vole9digd 9 de li*amelke v]loss+ aan het e9de d] dag54 ,*ri/us is e5 volkom5 ,zaligmak]2 gelk ,h e]/ v]s*e51 om het kon9krk d] hemel5 op te ri*t5 9 de h>t5 d] geloovig51 zoo komt ,h e5maal we]1 om het e5e zi*tb>e g$aante te gev5 en zne absolute ma*t ov] zonde en dood onw$]sprekelk voor all] s*epsel5 oog tot op5b>+ en erk5n+ te br5g54 ,leibli*keit i/ das ,ende d] ,wege ,gottes4 ,de zorg voor de dood5 /aat hi]m$e 9 re*t/reeks* v]b&4 ,lk5v]br&+ is niet da>om te v]w]p51 wl z aan ,gods alma*t paal en p]k z\ /ell5 en de op/&+ onmogelk z\ mak54 ,ma> z is to* van heid5s*5 oorsprong1 0 ond] ,israel en b de ,*ri/5volk5 nooit 9 gebruik en /rdt met de *ri/elke z$e4 ,da>5teg5 is begrav+ veel me] 9 ov]e5/emm+ met ,s*rift en beld5is1 hi/orie en liturgie1 met de le] van het beeld ,gods1 dat ook 9 het li*aam uitkomt1 en van d5 dood als e5e /raf d] zonde1 met d5 aan de dood5 v]s*uldigd5 e]bi$ en de op/&+ t5 jong/5 dage4 ,de ,*ri/5 cons]ve]t de lk5 niet kun/matig1 gelk de ,egypt5>52 h v]nielt ze ook niet me*anis*1 zooals ?ans vel5 bege]51 ma> h v]tr\wt ze aan d5 s*oot d] a>de toe1 en laat ze ru/5 tot d5 op/&+sdag1 ,kuyp]1 ,ons ,program #hjbv4 ,s>torius1 ,die ,lei*5v]br5nung inn]halb d] *ri/l4 ,kir*e1 ,basel #ahhf4 ,de *ri/elke k]k en !ologie hield dan ook de id5titeit van het op/&+sli*aam met het ge/orv5 li*aam t5 /r5g/e va/4 ,zelfs sloeg z dikw]f tot e5 &] uit]/e ov] en bele$ niet alle5 e5e op/&+ des vlees*es1 ma> le]de soms1 dat de totalitas mat]iae1 welke b e5 li*aam behoord _h1 9 de op/&+ door ,god uit alle hoek5 d] a>de saamv]gad]d en 9 dezelfde wze en mate als wele] tot de v]s*ill5de deel5 des li*aams t]uggeleid w]d1 cf4 ,ir54 adv4 ha]4 ,v #ab4 #ac4 ,augu/9us1 ,en*ir4 #bf4 de civ4 ,,xx #d4 #ac sq4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ge-hf enz4 ,ma> deze voor/ell+ /uit op onov]komelke bezw>54 ,want #a leidt z tot all]lei spitsvondige en curieuse ond]zoek+51 die voor de le] d] op/&+ van ge5 wa>de zn4 ,de vraag wordt dan1 ( h>5 en nagels1 blo$ en gal1 sem5 en ur9a1 inte/9a en g5italia zull5 op/aan en uit dezelfde1 9 getal en soort gelke1 atom5 zull5 gevormd word5 als wa>uit z hi] 9 de li*am5 be/ond54 ,met gebrekkige m5s*51 die e5 ( me] l$emat5 mi/51 en met k9d]51 die jong en soms al vr de geboorte /i]v51 kwam m5 door deze voor/ell+ 9 niet g]+e v]leg5heid2 m5 moe/ to*1 ( m5 wilde ( niet1 9 al deze en soortgelke gevall5 tot de ond]/ell+ de toevlu*t nem51 dat de op/&+sli*am5 aangevuld w]d5 door be/&deel51 die er vroeg] niet toe behoord54 ,de op/&+ kan niet be/aan 9 t]ugke] en lev5dmak+ van de totalitas mat]iae4 #b ,de physiologie le]t1 dat het m5s*elk li*aam ev5als alle organism5 aan voortdur5de /(wissel+ ond]hevig is1 zoodat na zev5 j>5 ge5 enkel /(deeltje me] aanwezig is van die1 welke vr di5 td de sub/antie van het li*aam vormd54 ,de /(f51 wa>uit onze li*am5 be/aan1 zooals zuur-1 wat]-1 /ik/( enz41 zn dezelfde 9 soort1 als die 9 &]e s*epsel5 rondom ons voorkom51 ma> z wissel5 onoph\delk2 en deze wissel+ bew/ afdo5de1 dat de id5titeit d] li*am5 niet da>9 geleg5 kan zn1 dat z /e$s uit dezelfde /(f5 9 getal be/aan4 ,het is g5oeg1 dat z be/aan uit dezelfde /(f5 9 soort4 #c ,dit wordt v]/]kt door de vel]lei metamorphos51 welke de natuur 9 al h>e rk5 te aans*\w5 geeft4 ,door inw]k+ van lu*t1 wat] enz4 gaan plant5 ov] 9 turf en /e5kool1 kool/( 9 diamant1 klei 9 klei/e5 en ge/e5te 9 vru*tb>e a>de4 ,9 plant5- en di]5rk is er b9n5 de gr5z5 d] soort5 e5e e9delooze v>ieteit4 ,en elk organisme ond]gaat 9 d5 td van zn be/aan e5e reeks van v]&]+52 de made wordt e5e vlieg1 elke l>ve gaat uit d5 onontwikkeld5 toe/& 9 e5 me] ontwikkeld5 ov]1 het embryo doorloopt v]s*ill5de phas5 en komt dan tot e5 exut]9aal be/aan1 de rups wordt e5 pop en da>na e5 vl9d] enz4 ,wat ond] al deze g$aantev]wissel+5 hetzelfde blft1 wet5 w niet4 ,/( en vorm v]&]51 er s*nt 9 heel het organisme niets /abiels te zn2 en to* blft de id5titeit geh&haafd1 die da>om van de grove /(massa1 van h>e wissel+ en quantiteit onafhankelk is4 #c4 ,indi5 w deze gegev5s 9 v]b& br5g5 met hetge5 de ,s*rift ons ov] de op/&+ le]t1 zi5 w ons d5 weg geop5d1 om zo[el de sub/antieele e5heid als ook het qualitatieve ond]s*eid tuss*5 het teg5woordig en het toekom/ig li*aam te h&hav54 ,de ,s*rift to* le]t 9 /rikt5 z9 ge5 op/&+ des vlees*es ma> des li*aams4 ,uit de opwekk+51 wa>van z ons b]i*t1 en uit de op/&+ van ,*ri/us is wel wat het wez51 ma> niet wat d5 vorm en de wze betreft1 tot de op/&+ d] dood5 9 het laat/e d] dag5 te besluit54 ,want b al die opwekk+5 be/ond het li*aam nog 9 zn geheel1 en het li*aam van ,*ri/us w]d zelfs aan ge5 v]d]v+ ov]gegev51 ,hd4 #b3ca4 ,ma> de li*am5 d]g551 die op/aan 9 de p>\sie1 zn 9 hunne be/&deel5 ontbond5 en op all]lei wze v]/rooid en 9 &]e s*epsel5 ov]gegaan4 ,van vlees* kan da>b 9 eig5lk5 z9 ge5 sprake me] zn1 want vlees* is altd bezield2 wat oph\dt bezield en lev5d te zn1 h\dt da>m$e ook op1 vlees* te wez5 en ke]t tot /( w$]1 ,g54 #c3ai4 ,wel kan ,job1 ge/eld zelfs1 dat deze v]tal+ de jui/e is1 zegg51 dat h uit zn vlees* ,god aans*\w5 zal1 #ai3bf1 en kan ,jezus na zne op/&+ getuig51 dat e5 gee/ ge5 vlees* en be55 heeft1 gelk ,h _h1 ,luk4 #bd3ci4 ,ma> dit lev]t to* ge5 afdo5d bews voor de op/&+ des vlees*es 9 d5 /rikt5 z9 van dit woord4 ,want het vlees*1 wa>uit ,jobs li*aam be/ond1 0 ind]daad het sub/raat voor het li*aam d] op/&+1 ma> vormde da>om nog niet de sub/antie ervan4 ,en ,jezus /ond met datzelfde li*aam op1 wa>9 ,h ge/orv5 0 en dat zelfs ge5 v]d]v+ _h gezi51 en v]ke]de bov5di5 tot aan zne hemelva>t toe 9 e5 ov]gang/oe/&1 zoodat ,h ook nog spze nuttig5 kon4 ,ze] duidelk le]t ,paulus to*1 dat vlees* en blo$1 wl d] v]d]felkheid ond]worp51 de onv]d]felkheid 9 het kon9krk d] hemel5 niet berv5 kunn54 ,geheel t5 onre*te is hi]uit door ,hol/51 ,holtzmann e4 a4 afgeleid1 dat volg5s ,paulus het ge/orv5 li*aam 9 het geheel niet op/aat en dat de eig5lke op/&+ al b het /]v5 plaats heeft4 ,want de apo/el beldt uitdrukkelk zn gelo( aan de li*amelke op/&+ en v]d$igt ha> teg5 deg551 die ha> 9 de geme5te van ,cor9! zo[el b ,jezus als b de geloovig5 ontk5d54 ,en ook is h wel t]dege van me5+1 dat hetzelfde li*aam1 dat 9 het graf wordt ne]gelegd1 9 de op/&+ opgewekt wordt1 cf4 ,bornhus]1 ,das ,re*t des ,bek5ntnisses zur ,auf]/ehung des ,fleis*es1 ,gt]sloh #ahii4 ,ma> tev5s betoogt h1 dat de op/&+ ge5 re/auratie do* e5e re=matie is4 ,het li*aam /aat op1 do* niet als vlees* en blo$1 zwak1 v]d]felk1 /]felk1 do* als e5 li*aam1 dat met onv]d]felkheid en he]lkheid is bekle$4 ,het uit vlees* en blo$ be/a&e li*aam is wel het zaad1 wa>uit het op/&+sli*aam voortkomt1 #a ,cor4 #ae3ce-ch4 ,ma> desniettem9 is er tuss*5 beide e5 groot ond]s*eid4 ,re$s op a>de is er veel v]s*il 9 vlees* b de organis*e wez5s1 en 9 li*aam b de anorganis*e s*epsel51 vs4 #ci-da4 ,en ev5zoo is er e5 belangrk ond]s*eid tuss*5 het teg5woordig en het toekom/ig li*aam1 gelk ook de teg5/ell+ van ,adam en ,*ri/us bew/1 vs4 #db-di4 ,het e]/e is e5 1 be/a&e uit door bezield1 aan v]&]+ ond]worp5 vlees* en blo$2 ma> het laat/e is e5 1 het is wel e5 wa>a*tig do* het wordt niet me] door de do* door het behe]s*t2 het be/aat niet me] uit vlees* en blo$1 het is bov5 het gesla*tslev51 ,mt4 #bb3cj1 bov5 de behoefte aan spze en drank v]hev51 #a ,cor4 #f3ac1 en da>9 zelfs ond]s*eid5 van het li*aam1 dat de m5s* bezat vr d5 val2 het is on/]felk1 onv]d]felk1 v]gee/elkt1 v]he]lkt1 #a ,cor4 #ae3dbv41 ,phil4 #c3ba4 ,ook volg5s ,paulus is da>om de id5titeit van het op/&+sli*aam met het aan d5 s*oot d] a>de toebetr\wde li*aam onafhankelk van de /(massa en h>e voortdur5de wissel+4 ,alle organism5 en zoo ook de m5s*elke li*am5 be/aan wel /e$s uit dezelfde /(f5 9 soort ma> niet 9 getal4 ,en zoo ook is het voor het op/&+sli*aam vol/rekt niet noodig1 dat het jui/ uit diezelfde atom5 9 getal be/aat1 als wa>uit het be/ond1 to5 het 9 het graf w]d gelegd4 ,ma> wel is het voor de id5titeit e5 v]eis*te1 dat 9 het op/&+sli*aam diezelfde organisatie en vorm1 datzelfde s*ema en type bewa>d wordt1 welke hi] het li*aam /empeld5 tot het eig5 li*aam van e5 bepaald p]soon4 ,ond] de g$aantev]wissel+51 wa>aan alle s*epsel5 ond]worp5 zn1 blft hunne id5titeit en cont9uiteit bewa>d4 ,het li*aam des m5s*5 moge na d5 dood v]gaan en na> zne /(massa 9 all]lei &]e organism5 word5 omgezet1 er blft op a>de iets van ov]1 dat het sub/raat van het op/&+sli*aam uitmaakt4 ,wat dat is1 wet5 w niet en kunn5 w nimm] uitv9d54 ,ma> het bevreemd5de da>van v]dwnt1 zoodra w b$5k51 dat de all]laat/e be/&deel5 d] d+5 ons volkom5 onbek5d zn4 ,elk kle9/e atoom is nog we] voor ontl$+ vatba>2 de *emis*e analyse zet zi* e9deloos voort ma> b]eikt nooit het vol/rekt e5v\dige zn4 ,en to* moet er b alle organism5 en zoo ook b het m5s*elk li*aam iets zn1 dat 9 de /e$s voortga&e g$aantev]wissel+ zne id5titeit beh\dt4 ,wat ong]mds is er dan 91 om aan te nem51 dat zulk e5 organis*e grondvorm01 zulk e5 s*ema d] individualiteit0 ook na d5 dood van het m5s*elk li*aam ov]blft1 om als zaad te di55 voor het li*aam d] op/&+8 ,want dit /aat volg5s de ,s*rift va/1 dat het li*aam d] op/&+ niet door de zalig5 uit d5 hemel meegebra*t ( uit gee/elke1 hemels*e elem5t5 gevormd wordt4 ,het li*aam d] op/&+ komt niet uit d5 hemel ma> uit de a>de2 het is ge5 eig5gevormd product van pneuma ( psy*e1 ma> komt op uit het li*aam1 dat b d5 dood 9 het graf w]d gelegd2 en het is da>om niet gee/elk 9 di5 z91 dat het pneuma tot zne sub/antie z\ hebb51 ma> het is en blft /(felk1 al is die /( niet me] tot v]d]felk vlees* en blo$ ma> tot e5 v]he]lkt li*aam georganise]d4 ,cf4 ,t]tullianus1 de resurrectione c>nis4 ,augu/9us1 de civ4 ,,xxii c4 #ab-bj4 ,en*ir4 #hd-ic4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #dc4 ,?omas1 suppl4 qu4 #hb-hg4 ,oswald1 ,es*at4 #bfb f4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #ajdd4 ,sim>1 ,dogm4 #afh4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxvi tract4 #b4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #egf-fje4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ff4 ,synopsis pur4 !ol41 disp4 #ea4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,viii #d1 #f4 ,amyraldus1 ,!ses ,salm4 ,,iii #hdj4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xx qu4 #a-c4 ,m>ck1 ,exspect4 ,j4 ,c4 ,,ii c4 #a-ah4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #aji-aef4 ,kliefo?1 ,es*at4 #bdh f4 ,splittg]b]1 ,tod4 ,=tleb5 und ,auf]/ehung #ahgi4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #fad f4 ,art4 ,auf]/ehung 9 ,h]zog4 #d4 ,na de op/&+ volgt het g]i*t1 dat 9 het ,oude ,te/am5t voorge/eld wordt als e5e ov]w9n+ door d5 ,messias van alle v&5 ,israels1 ma> 9 het ,nieuwe ,te/am5t me] gee/elk bes*rev5 wordt als e5 ri*t]lk w]k van ,*ri/us1 wa>b ,h alle m5s*5 oordeelt en vonni/ ov]e5kom/ig de wet1 door ,god hun gegev54 ,jezus to* is de e]/e maal op a>de gekom51 niet om de w]eld te v]oordeel5 do* om ha> te beh\d51 ,joh4 #c3ag1 #ab3dg2 ma> to* heeft ,h t]/ond b zne v]s*n+ e5e 9 het lev5 g]oep51 die tot gevolg en tot doel heeft1 dat deg551 die niet zi51 zi5 mog5 en die zi51 bl9d word51 #c3ai1 #bj1 #i3ci4 ,jezus h\dt voortdur5d als ,zoon des m5s*5 g]i*t1 als ,h aan deg551 die geloov51 re$s hi] op a>de het eeuwige lev5 s*5kt en op h51 die niet geloov51 d5 toorn ,gods laat ru/51 #c3cf1 #e3bb-bg4 ,er is dus ongetwfeld e5 inw5dig1 gee/elk oordeel2 e5e crisis1 die zi* voltrekt van gesla*t tot gesla*t2 e5 imman5t1 diesseitig g]i*t1 dat 9 de gewet5s d] m5s*5 gespann5 wordt4 ,gelo( en ongelo( br5g5 re$s hi] op a>de hun vru*t en hun loon m$e2 gelk het gelo( gevolgd wordt door re*tva>digmak+ en vr$e b ,god1 zoo leidt het ongelo( tot voortga&e v]dui/]+ en v]h>d+ en tot ov]gave aan all]lei ong]e*tigheid4 ,ja zelfs buit5 de teg5/ell+ van gelo( en ongelo( drag5 deugd en ondeugd elk h>e eig5e vru*t52 het go$e en het kwade heeft ook 9 het natuurlk lev5 zn eig5 loon1 niet alle5 9 de onts*uldig+ ( bes*uldig+ van het gewet51 ma> ook 9 d5 uitw5dig5 voor- ( teg5spo$1 die er dikw]f m$e v]bond5 zn4 ,s*rift en ges*i$5is le]5 het bov5di5 als om /rd1 dat zeg5 en vloek1 ontf]m+ en toorn1 gun/bewz5 en g]i*t5 elk&] afwissel5 9 het lev5 d] m5s*5 en d] volk54 ,er ligt e5e groote wa>heid 9 het woord van d5 di*t]3 die ,weltges*i*te i/ das ,weltg]i*t4 ,ma> to* is 9 deze spreuk de wa>heid met de leug5 v]m5gd4 ,z is niet !i/is* ma> pan!i/is* g$a*t1 en ond]mnt alle g]i*t1 9 plaats dat z het beve/igt en hoog h\dt4 ,imm]s1 indi5 de w]eldges*i$5is het w]eldg]i*t is1 h\dt z t5 e55male op e5 g]i*t te zn en wordt z e5 natuurproces1 dat om de ontza*lke teg5/ell+ van go$ en kwaad 9 het geheel zi* niet bekomm]t en deze tot d5 v]borg5 s*uilhoek van het gewet51 en ook da> nog ma> voor e5 td1 t]ugdr+t4 ,er is dan imm]s ge5 ,god me]1 die de natuurorde aan de z$elke orde di5/ba> kan mak51 ma> er is niets &]s dan e5e natuurma*t1 die heel de physis*e w]eld behe]s*t en /raks ook dat bep]kte t]re91 dat aanvankelk voor de z$elke he]s*app van het go$e nog w]d +]uimd1 inkrimpt en v]dwn5 doet4 ,want het go$e is ge5 ma*t1 die teg5 de natuur be/& is1 indi5 het zn /eun niet heeft 9 e5 alma*tig ,god1 die ,s*epp] is van natuur en z$elke orde beide4 ,wel br5gt het pan!isme hi]teg5 altd w$] 91 dat het go$e to* om zi*zelf en niet uit hoop op loon ( uit vrees voor /raf g$aan moet word54 ,ma> het v]lang5 d] ziel na> d5 triomf van het go$e1 na> de zegepraal van het re*t1 heeft hoeg5aamd niets geme5 met d5 zelfzu*tig5 w5s* na> a>ds* geluk en z9nelke bevr$ig+4 ,integ5deel1 hoeze] de ,s*rift erm$e rek5t1 dat de m5s* e5 z9nelk wez5 is1 en hem e5 loon voorspiegelt1 groot 9 de hemel52 dat loon is altd aan de e]e van ,gods naam ond]ges*ikt en met de go$e w]k51 wa>9 de geloovig5 w&el51 door ,*ri/us v]worv54 ,het zn jui/ de vrom51 die reikhalz5d na> di5 dag uitzi51 wa>9 ,god zn naam voor het oog van alle s*epsel5 v]he]lkt en 9 hunne zaak de zne ov] all5 teg5/& doet triumfe]54 ,en dit v]lang5 wordt te /]k]1 na>mate het blo$1 dat om wrake roept1 9 bre$] en diep] /room ov] de a>de vloeit1 na>mate het onre*t zegevi]t1 de goddeloo%eid to5eemt1 de leug5 triumfe]t en ,satans rk zi* uitbreidt en teg5 het rk d] g]e*tigheid zi* v]heft4 ,heel de ges*i$5is roept om e5 w]eldg]i*t2 het gans*e s*epsel zu*t er na>2 alle volk5 getuig5 ervan2 de m>tel>5 9 d5 hemel roep5 erom met groote /em2 de geme5te bidt om de kom/ van ,*ri/us2 en ,*ri/us zelf1 die de ,alpha en de ,omega is1 zegt3 ,zie1 ,ik kom haa/elk en mn loon is met m1 om e5 iegelk te v]geld5 na> zn w]k4 ,hoeze] de ,s*rift dus1 vooral 9 het evangelie van ,johannes1 e5 gee/elk1 9 de ges*i$5is doorloop5d g]i*t erk5t1 z spreekt to* all]wege ook van e5 e9dg]i*t1 dat het rk van ,*ri/us triumfe]5 doet ov] alle ong]e*tigheid4 ,de w]eldges*i$5is moge e5 w]eldg]i*t zn2 het w]eldg]i*t heeft plaats aan het e9de d] dag51 als ,*ri/us komt om te oordeel5 de lev5d5 en de dood54 ,me]mal5 s*rft de ,h4 ,s*rift da>b aan d5 ,vad] het oordeel toe1 ,mt4 #ah3ce1 #b ,!ss4 #a3e1 ,hebr4 #aa3f1 ,jak4 #d3ab1 #a ,petr4 #a3ag1 #b3bc1 ,op4 #bj3aa1 #ab2 ma> ,h oef5t dit w]k to* uit door ,*ri/us1 wi5 ,h al het oordeel gegev51 di5 ,h tot ,re*t] aange/eld heeft1 ,joh4 #e3bb1 #bg1 ,hd4 #aj3db1 #ag3ca1 ,rom4 #ad3i1 en die da>om e5maal alle m5s*5 voor zn re*t]/oel dag5 en na> hunne w]k5 oordeel5 zal1 ,mt4 #be3cb1 ,rom4 #ad3i-ac1 #b ,cor4 #e3aj1 #b ,tim4 #d3a1 #h1 #a ,petr4 #d3e1 ,op4 #ai3aa-ba4 ,*ri/us is imm]s de ,zoon des m5s*51 die door zne v]s*n+ re$s e5e crisis teweegbra*t1 die ha> voortzet 9 de ges*i$5is en aan het e9de d] dag5 voltooit4 ,de v]h\d+ tot ,hem bepaalt des m5s*5 eeuwig wel ( wee2 9 het g]i*t ov] lev5d5 en dood5 vi]t ,h zn hoog/5 triomf en b]eikt ,h de vole9d+ van zn rk en de volkom5 ond]w]p+ van al zne v&54 ,da>om is de ho(dvraag b het laat/e oordeel ook die na> gelo( ( ongelo(4 ,gelo( 9 ,*ri/us is to* het w]k ,gods b uitnem5dheid1 ,joh4 #f3bi1 #a ,joh4 #c3bc4 ,wie gelo(t1 komt niet 9 het g]i*t1 ,joh4 #e3bd1 en wie niet gelo(t1 is alre$e geoordeeld en blft ond] ,gods toorn1 ,joh4 #c3ah1 #cf4 ,maat/af 9 het e9dg]i*t is dus 9 de e]/e plaats het evangelie1 ,joh4 #ab3dh4 ,ma> dat evangelie /aat niet teg5ov] en is zelfs niet los te d5k5 van de wet2 de eis* tot gelo( is imm]s zelf re$s 9 de wet gegrond1 en het evangelie is de h]/ell+ en v]vull+ d] wet4 ,da>om kom5 b het e9dg]i*t ook al de w]k5 9 aanm]k+1 welke door de m5s*5 volbra*t en 9 de boek5 voor ,gods aangezi*t opgeteek5d zn1 ,pr$4 #ab3ad1 #b ,cor4 #e3aj1 ,ef4 #f3h1 #a ,petr4 #a3ag1 ,op4 #bj3ab1 #bb3ab4 ,die w]k5 to* zn uit+5 en vru*t5 van bet lev5sbeg9sel1 dat b9n5 9 het h>t woont1 ,mt4 #g3ag1 #ab3cc1 ,luk4 #f3dd1 en omvatt5 alles wat door d5 m5s*1 niet 9 d5 tuss*5toe/&1 ma> 9 zn li*aam ges*i$ is1 niet alle5 de dad51 ,mt4 #be3cev41 ,mk4 #i3da1 #db1 ,luk4 #f3ce1 #ad3ac1 #ad1 #a ,cor4 #c3h1 #a1 ,!ss4 #d3f enz41 ma> ook de woord51 ,mt4 #ab3cf1 en de v]borg5 raadslag5 des h>t51 ,rom4 #b3af1 #a ,cor4 #d3e2 want er blft niets v]borg5 en alles wordt op5ba>1 ,mt4 #f3d1 #f1 #ah1 #aj3bf1 ,ef4 #e3aa-ad1 #a ,tim4 #e3bd1 #be4 ,norma is dus 9 het e9dg]i*t het gans*e woord ,gods1 na> zne beide deel53 wet en evangelie4 ,ma> da>b zegt de ,s*rift to* duidelk1 dat rek5+ geh\d5 zal word5 met de mate d] op5b>+1 welke iem& t5 deel is gevall54 ,die d5 wil des ,he]5 k5d5 en niet d$51 zull5 met dubbele slag5 geslag5 word51 ,luk4 #ab3dg4 ,het zal ,tyrus en ,sidon 9 d5 dag des oordeels v]dragelk] zn dan ,j]uzalem en ,kap]naum1 ,mt4 #aj3ae1 #aa3bb1 #bd1 ,mk4 #f3aa1 ,luk4 #aj3ab1 #ad1 ,hebr4 #b3c4 ,wie het evangelie niet hoord51 word5 ook niet na> het evangelie ma> na> de wet geoordeeld2 en de ,heid551 die de ,mozais*e wet niet k5d5 ma> zondigd5 teg5 de wet1 die hun van nature bek5d is1 kom5 ook om zond] die ,mozais*e wet1 t]wl de ,jod5 jui/ door deze geoordeeld word51 ,rom4 #b3ab4 ,hoewel de ,s*rift het oordeel laat gaan ov] alle m5s*5 zond] uitzond]+1 ,mt4 #be3cb1 ,hd4 #ag3ca1 ,rom4 #b3f1 #ad3aj1 #b ,cor4 #e3aj1 #b ,tim4 #d3a1 ,op4 #bj3ab1 maakt z da>b to* ond]s*eid tuss*5 die natin1 welke het evangelie gek5d en t5 slotte het anti*ri/5dom hebb5 voortgebra*t1 en die &]e volk51 welke nooit van ,*ri/us hebb5 gehoord en da>om voor de e]/e maal b zne p>\sie van ,hem v]nem51 t]wl z voorts nog bzond] spreekt van het oordeel ov] de kwade engel51 en van de plaats1 welke de go$e engel5 en de geloovig5 9 het e9dg]i*t innem54 ,zek] ko/ het moeite1 om van dat g]i*t zi* e5e e5igsz9s held]e voor/ell+ te vorm54 ,het draagt zond] twfel niet uitsluit5d e5 inw5dig en gee/elk k>akt]1 zoodat het alle5 z\ plaats hebb5 9 het gewet5 van d5 m5s*2 ma> het is bepaald e5 g]i*t1 dat ook uitw5dig t5 aans*\we van alle s*epsel5 voltrokk5 wordt4 ,beeld en zaak mog5 nog zoo ine5vloei51 de v]s*n+ van ,*ri/us1 de op/&+ en ev5zoo al wat van het g]i*t wordt v]haald is te reali/is* geteek5d1 dan dat het vr z\ /aan1 om alles te v]gee/elk54 ,do* dan is voor het h\d5 van dit g]i*t ook e5 plaats en e5ige ruimte van td van noode4 ,en de ,s*rift geeft ons aanleid+ om te d5k51 dat het e5 successief v]loop heeft4 ,de engel5 v]gezell5 ,*ri/us b zne kom/ op de wolk51 om hem 9 de uitvo]+ van het vonnis behulpzaam te zn2 z v]gad]5 de re*tva>dig51 s*eid5 de booz5 van h5 af en drv5 h5 van voor zn aangezi*t weg1 ,mt4 #ac3cj1 #di1 #bd3ca4 ,bov5di5 is ,h omr+d door de gezaligd51 #a ,!ss4 #c3ac1 #d3af1 #b ,!ss4 #a3aj1 ,jud4 #ad1 ,op4 #ag3ad1 #ai3ad4 ,nadat dan de op/&+ d] ge/orv5 en de v]&]+ d] lev5d ov]geblev5 geloovig5 heeft plaats gehad1 word5 dez5 saam opg5om5 9 de wolk51 d5 ,he]e tegemoet1 9 de lu*t1 #a ,!ss4 #d3ag4 ,niet onmogelk is het1 dat1 ev5als b ,*ri/us op/&+ en hemelva>t uite5viel5 en zelfs door ve]tig dag5 van elk&] ges*eid5 w>51 zoo ook de op/&+ ( v]&]+ van de geloovig5 aan het e9de d] dag5 nog niet 9 e5s die volle he]lkheid hun toevoegt1 welke na de w]eldv]nieuw+ 9 d5 nieuw5 hemel ( op de nieuwe a>de hun deel zal zn1 ,lampe en ,g]des b ,m4 ,vitr+a ,,iv #adc4 ,ma> hoe dit z1 de op/&+ ( v]&]+ sluit voor de geloovig51 ev5als voor ,*ri/us1 de re*tva>dig+ 94 ,wel zegt de ,s*rift1 dat alle m5s*5 zond] ond]s*eid1 dus ook de geloovig51 voor d5 re*t]/oel van ,*ri/us moet5 v]s*n54 ,ma> z getuigt tev5s1 dat wie gelo(t niet geoordeeld wordt en niet 9 het g]i*t komt1 want h heeft re$s het eeuwige lev51 ,joh4 #c3ah1 #e3bd2 dat de ge/orv5 geloovig5 re$s 9 d5 hemel b ,*ri/us zn en met lange1 witte kle$]5 zn bekle$1 #b ,cor4 #e3h1 ,phil4 #a3bc1 ,op4 #f3aa1 #g3i1 #ad2 en dat ,*ri/us komt1 om v]he]lkt te word5 9 zne heilig5 en bewond]d te word5 9 all5 die geloov51 #b ,!ss4 #a3aj4 ,voordat ,*ri/us het vonnis uitspreekt ov] de kwade engel51 ov] de anti*ri/elke w]eld en ov] de cultuurlooze volk51 heeft ,h de s*ap5 re$s aan zne re*t]h& ge/eld en is ,h door zne engel5 en zne heilig5 om/uwd4 ,dit blkt ook uit #a ,cor4 #f3b1 #d1 wa> ,paulus uitdrukkelk zegt1 dat de heilig5 de w]eld en de engel5 zull5 oordeel51 ,m4 ,vitr+a ,,iv #afc4 ,want deze uitspraak mag niet v]zwakt word5 tot e5 go$keur5 door de geloovig5 van het oordeel1 dat ,*ri/us ov] w]eld en engel5 velt1 ma> duidt bepaald blk5s het v]b& aan1 dat de heilig5 deel zull5 nem5 aan het oordeel ov] de w]eld en engel54 ,tr\w5s belo(de ,jezus re$s aan zne twaalf discipel51 dat z met ,hem zitt5 z\d5 op twaalf tron51 oordeel5de de twaalf gesla*t5 ,israels1 ,mt4 #ai3bh1 ,luk4 #bb3cj1 en ,johannes zag rondom d5 troon ,gods tron5 9 d5 hemel1 bezet door de oud]l+5 d] geme5te1 ,op4 #d3d1 #aa3af1 #bj3d1 #f4 ,*ri/us to* en zne geme5te zn n2 wat w]eld en engel5 teg5 ha> hebb5 misdaan1 dat rek5t ,h1 als w>e het teg5 ,hem ges*i$1 ,mt4 #be3dj1 #de1 ,mk4 #i3da1 #db4 ,zelfs tot de go$e engel5 breidt dit oordeel van ,*ri/us en zne geme5te zi* uit1 #a ,cor4 #f3d1 want de engel5 zn g$i5/ige gee/51 die tot d5 di5/ uitgezond5 word5 om d]g55 wil1 die de zaligheid be]v5 zull5 en da>om 9 het toekom/ig ,godsrk e5e plaats erlang5 na> d5 di5/1 welk5 z 9 betrekk+ tot ,*ri/us en zne geme5te hebb5 v]ri*t4 ,9 het visio5 van ,johannes trekt da>om ,*ri/us1 door zne heirleg]s omr+d1 de anti*ri/elke ma*t tegemoet1 ,op4 #ai3aa-ba2 de triumfe]5de k]k heeft deel aan zne kon9klke he]s*app1 ,op4 #bj3d-f en maakt t5 slotte met ,*ri/us aan all5 teg5/& e5 e9de1 als h de volk5 oordeelt1 die 9 de vi] hoek5 d] a>de won51 ,op4 #bj3g-aj4 ,cf4 ov] het laat/e oordeel3 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #dc sq4 ,?omas1 ,suppl4 qu4 #hh-ij4 ,oswald1 ,es*at4 #ccd;f4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*at4 #cef-cgj4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #ajfb4 ,sim>1 ,dogm4 #afi4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxviii4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv #fje-fcd4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #fi4 ,synopsis pur4 !ol41 disp4 #ea4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,viii #d1 #g4 ,turret9us1 ,!ol4 ,,xx qu4 #f4 ,m>ck1 ,exspect4 ,j4 ,c4 #a4 ,,iii c4 #a-ah4 ,moor ,,vi #gjf-gah4 ,kliefo?1 ,es*at #bcf;f4 #bge;f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #fbj;f4 ,art4 ,g]i*t 9 ,h]zog4 #e4 ,de plaats1 wa>he5 de goddelooz5 na het g]i*t v]wez5 word51 draagt 9 het ,n4 ,te/4 d5 naam van geh5na4 ,het hebr4 0 oorspronkelk de naam van het dal van ,h9nom1 dat t5 zuidoo/5 van ,j]uzalem lag en volg5s ,jos4 #ae3h1 #ah3af de gr5ss*eid+ tuss*5 twee /amm5 vormde4 ,ond] ,a*az en ,manasse w]d dit dal e5 plaats voor d5 cultus van ,molo*1 t] wi5s e]e k9d]5 w]d5 gesla*t en v]br&1 #b ,kon4 #af3c1 #ba3f1 #b ,*r4 #bh3c1 #cc3f1 ,j]4 #cb3cd1 #ce4 ,da>om w]d deze plaats ond] ,josia v]woe/ en door de prie/]s onre9 v]kla>d1 #b ,kon4 #bc3aj4 ,j]emia pr(ete]de1 dat hi] e5 vreeselk blo$bad voor de ,israeliet5 aang]i*t en de naam van het dal ,t(e? 9 di5 van moorddal v]&]d z\ word51 ,j]4 #g3cb1 #ai3f4 ,en het apocriefe boek ,h5o* uitte de v]wa*t+1 dat 9 dit dal de goddelooz5 v]zameld z\d5 word5 tot het g]i*t4 ,om deze r$5 w]d lat] de naam ,geh9nom ov]g$rag5 op de /rafplaats d] goddelooz5 na d5 dood4 ,volg5s &]5 e*t] _h deze ov]dra*t e5e &]e oorzaak4 ,nadat het dal van ,h9nom door ,josia v]woe/ 01 w]d het volg5s de lat]e ,jod5 gebruikt voor het n$]w]p5 en v]br&5 van all]lei onre9igheid4 ,ev5als ,gan ,ed5 de plaats a&uidde1 wa> na d5 dood de re*tva>dig5 v]toefd51 w]d ,geh9nom de naam van het oord1 wa>he5 de onre95 en goddelooz5 w]d5 v]wez51 om er /raf te ld5 9 het eeuwige vuur4 ,vuur 0 tr\w5s al van ouds e5 op5b>+ en symbool van d5 toorn en de grimmigheid des ,he]54 ,israels ,god is e5 v]t]5d vuur1 e5 eeuwige glo$1 ,deut4 #d3bd1 #i3c1 ,jes4 #cc3ad2 ,h sprak tot de k9d]5 ,israels uit het midd5 des vuurs1 ,deut4 #d3ab1 #cc1 #e3d1 #bb-bf1 #i3aj1 #aj3d1 cf4 ,ex4 #c3b2 zn toorn is e5 br&5d vuur1 uitga&e uit zn neus1 ,ps4 #ah3i1 #gi3e1 #hi3dg1 ,j]4 #d3d2 vuur1 uitga&e van het aangezi*t des ,he]51 v]te]t de (f]&e1 ,lev4 #i3bd2 door vuur v]delgt ,h ,nadab en ,abihu1 ,lev4 #aj3b1 de murmure]d]s des volks1 ,num4 #aa3a1 ,ps4 #ajf3ah1 de ,kora*iet51 ,num4 #af3ce1 de b5d51 die teg5 ,elia word5 afgezond51 #b ,kon4 #a3ajv42 en 9 vuur komt ,h e5maal1 om re*t te do5 op a>de en de goddelooz5 te /raff51 ,deut4 #cb3bb1 ,ps4 #aa3f1 #hc3ae1 #ig3c1 #adj3aa1 ,jes4 #cj3cc1 #ca3i1 #ff3ae1 #af1 #bd1 ,j]4 #d3d1 #ae3ad1 #ag3d1 ,am4 #a3dv41 ,joel #b3cj2 en dat vuur br&t tot 9 d5 b5$5/5 ,s*eol1 ,deut4 #cb3bb1 het wordt nimm] uitgeblus*t1 ,jes4 #ff3bd1 en br&t eeuwig1 ,j]4 #ag3d4 ,deze voor/ell+ g+ ov] 9 het ,nieuwe ,te/am5t4 ,geh5na is de /rafplaats d] goddelooz5 na d5 oordeelsdag1 ond]s*eid5 van 1 1 1 bov5 bl4 #cgd1 ma> id5tis* met de 1 ,mt4 #ac3db1 #ej en de 1 ,op4 #ai3bj1 #bj3aj1 #ad1 #ae1 #ba3h4 ,het is de plaats1 be/emd voor het bee/ uit d5 afgrond en voor d5 vals*5 pr(eet1 ,op4 #ai3bj1 voor ,satan en zne engel51 ,op4 #bj3aj1 voor dood en hades1 ,op4 #bj3ad1 en voor alle goddelooz51 ,op4 #bj3ae1 #ba3h4 ,en dez5 word5 er all5 +eworp5 na de op/&+1 ,mt4 #e3bi1 #cj1 #aj3bh1 en na het e9dg]i*t1 ,op4 #ai3bj1 #bj3aj1 #ad1 #ae1 #ba3h1 t]wl vr di5 td de hades1 de gevang5is1 1 #a ,petr4 #c3ai1 ,op4 #bj3g ( de abyssus hun v]blfplaats zn1 en de /raffe van het eeuwige vuur ( de donk]heid d] dui/]nis nog voor h5 bewa>d wordt1 ,mt4 #h3bi1 #be3da1 #df1 #b ,petr4 #b3ag1 ,jud4 #ac4 ,9 die geh5na to* br&t het eeuwige1 onuitbluss*elke vuur1 ,mt4 #ah3h1 ,mk4 #i3dc1 #dd1 #dh1 knaagt de worm1 die niet /]ft1 ,mk4 #i3dd1 #dh1 en is er e5e eeuwige pnig+1 ,mt4 #be3df1 #b ,!ss4 #a3i1 ,op4 #ad3aa2 het is e5 ( 1 ,mt4 #e3bb1 #ac3db1 #ej1 #ah3i1 en tev5s e5e plaats d] uit]/e en buit5/e dui/]nis1 ,mt4 #h3ab1 #bb3ac1 #be3cj1 #b ,petr4 #b3ag1 ,jud4 #ac1 cf4 ,deut4 #e3bb1 ,ps4 #ig3b1 #c1 buit5 geleg51 ,op4 #bb3ae1 9 de diepte1 zoodat m5 er9 geworp5 wordt1 ,mt4 #e3bi1 #cj1 ,op4 #ai3bj1 #bj3aj1 #ad1 #ae1 v] van de bruil(t/afel des ,lams1 ,mt4 #h3aa1 #ab1 #bb3ac1 v] van de geme5s*ap met ,god en met ,*ri/us1 ,mt4 #g3bc1 #be3da1 ,luk4 #ac3bg1 #bh1 #b ,!ss4 #a3i1 9 het gezels*ap van ,satan en zne engel51 ,mt4 #be3da1 ,op4 #bj3aj1 #ae4 ,de toorn ,gods op5ba>t zi* da> 9 al zne v]s*rikkelkheid1 ,rom4 #b3e-h1 #i3bb1 #a ,!ss4 #a3aj1 ,hebr4 #aj3ca1 ,op4 #f3af1 #ag1 zoodat de geh5na niet alle5 e5 oord is van gemis1 ma> ook van sm>t en pn1 beide na> ziel en na> li*aam1 e5e plaats van 1 ,mt4 #be3df1 ,op4 #ad3aj1 #aa1 van en 1 ,mt4 #h3ab1 #ac3db enz41 van en 1 ,rom4 #b3i1 #b ,!ss4 #a3f1 van 1 ,mt4 #g3ac1 ,rom4 #i3bb1 ,phil4 #a3bh1 #c3ai1 #b ,petr4 #c3g1 ,op4 #ag3h1 #aa1 van 1 ,gal4 #f3h1 1 #a ,!ss4 #e3c1 #b ,!ss4 #a3i1 #a ,tim4 #f3i2 de geh5na is het gebi$ van d5 twe$5 dood1 ,op4 #b3aa1 #bj3f1 #ad1 #ae1 #ba3h4 ,op dez5 va/5 grond d] ,s*rift w]d 9 de *ri/elke k]k de le] van de eeuwigheid d] hels*e /raf geb\wd2 en !ologie en pr$ik+1 poezie en s*ild]kun/ w$v]d5 m5igmaal met elka> 9 pla/is*e bes*rv+ en reali/is*e teek5+ van de pn51 welke da> na> li*aam en ziel 9 het eeuwige vuur w]d5 gel$54 ,ma> van td tot td w]d5 er to* bezw>5 teg5 deze le] +ebra*t4 ,en s$]t de ,aufklrung 9 de vorige eeuw e5e za*t]e beoordeel+ van zonde en misdaad de$ opkom51 de pnbank5 afs*afte1 de /raff5 matigde en all]wege e5 gevoel van humaniteit ontwak5 de$1 kwam er ook e5 gans* &]e bes*\w+ ov] de /raff5 d] hel en w]d5 deze door vel5 ( gewzigd voorge/eld ( gans*elk v]worp51 ,lecky1 ,ges*4 d4 ,ursprungs und ,e9flusses d] ,aufklrung 9 ,europa1 ,leipzig #ahgc ,i #bei;f4 ,de grond51 wa>op de eeuwigheid d] hels*e /raf be/r$5 wordt1 kom5 dan altd hi]op ne]3 a4 eeuwige /raf /rdt met de go$heid1 de liefde1 de b>mh>tigheid ,gods en maakt ,hem tot e5 tiran1 die behag5 s*ept 9 plag5 en pnig5 en zi* l( b]eidt uit het eeuwig gek]m van millio55 ongelukkige s*epsel54 b4 ,eeuwige /raf /rdt met de re*tva>digheid ,gods1 wl z ge5 v]b& h\dt met en niet ev5r$ig is aan de zonde1 die1 hoe s*rikkelk ook1 to* altd e5 bep]kt1 e9dig k>akt] draagt4 ,het is niet te d5k51 dat ,god1 die de volmaakte liefde en de hoog/e g]e*tigheid is1 e5 m5s*5k9d1 ook al _h het duiz5d j>5 gezondigd1 /raff5 zal met e5 eeuwigdur5de pnig+4 c4 ,zulk e5e eeuwige /raf is ook onvoor/elba> en ond5kba>4 ,de ,s*rift spreekt van vuur en worm en dui/]nis1 ma> dit zn alle beeld52 lett]lk opgevat1 z\d5 z elk&] uitsluit54 ,do* afg$a*t da>van1 wat is de wa>de e5] eeuwige /raf1 die ge5 &] doel heeft dan om d5 zonda> eeuwig te pnig58 ,wat nuttigheid heeft z voor hem1 die ha> ond]gaat1 dewl z wa> b]\w uit]a>d uitsluit5 moet en hem /e$s doet voortgaan met zondig58 ,wat e]e br5gt z toe aan ,gods naam1 als z de zonde niet ov]w9t en v]nietigt ma> be/5digt en eeuwig doet voortdur58 ,en hoe is het mogelk1 dat de v]lor55 ond] zulk e5e eeuwige /raf zi* voortdur5d v]h>d51 zond] ooit tot inke] te kom5 en zi* voor ,god te v]ootmo$ig58 d4 ,de ,s*rift le]t dan ook ge5 eeuwige1 e9delooze /raf 9 de hel4 ,wel spreekt z van eeuwige pn enz41 ma> eeuwig heeft da> ev5als eld]s niet de beteek5is van e9deloos1 do* duidt e5 tdduur aan1 wa>van de gr5s zi* aan de wa>nem+ ( b]ek5+ onttrekt2 is1 wat bov5 e5 lang]5 ( kort]5 uitgaat4 ,dit wordt nog da>door v]/]kt1 dat 1 9 bonam p>tem_/la van de go$]5 des heils1 bv4 van het lev5 gebruikt1 vooral e5e inn]lke qualiteit a&uidt1 wa>door al deze heilsgo$]5 word5 voorge/eld als bov5 de v]gankelkheid v]hev54 ,da>teg5ov] wordt de toe/& d] v]lor55 als 1 1 1 aang$uid1 hetge5 er op w/1 dat z zoo niet eeuwig kunn5 blv5 be/aan ma> ( t5 e55male v]nietigd ( e5s geheel en al h]/eld word54 e4 ,voor het laat/e bi$t de ,s*rift hope1 als z le]t1 dat ,*ri/us e5e v]zo5+ is voor de zond5 d] gans*e w]eld1 #a ,joh4 #b3b1 ,col4 #a3ai1 #bj1 en dat ,god 9 di5 weg all] zaligheid wil1 #a ,tim4 #b3d1 #d3aj4 ,gelk alle m5s*5 9 ,adam /]v51 zoo word5 z ook all5 9 ,*ri/us lev5d gemaakt1 #a ,cor4 #ae3bb1 ,rom4 #e3ah4 ,?ans v]gad]t ,god alle d+5 ond] ,*ri/us als ho(d be51 ,ef4 #a3aj1 opdat e5s alle knie voor ,*ri/us zi* buige1 ,phil4 #b3aj1 en ,god alles 9 all5 moge wez51 #a ,cor4 #ae3bh4 ,god heeft all5 ond] de zonde beslot51 opdat ,h all5 b>mh>tig z\ zn1 ,rom4 #aa3cb4 ,op deze ov]weg+5 word5 dan aanga&e het uite9de d] goddelooz51 indi5 w afzi5 van het pan!isme en mat]ialisme1 dat alle on/]felkheid en eeuwigheid loo*5t1 de volg5de drie hypo!s5 geb\wd4 ,t5 e]/e zn er1 die le]51 dat er e5e mogelkheid van beke]+ op5 blft1 niet alle5 9 d5 tuss*5toe/& tot op het e9dg]i*t toe1 bov5 bl4 #chb1 ma> ook da>na nog en tot 9 alle eeuwigheid4 ,( er dus e5e hel en e5e eeuwige /raf is1 hangt geheel van d5 m5s* en van zn vren wil af4 ,indi5 h zi* voortdur5d teg5 de roep/em tot beke]+ v]zet1 wikkelt h zi* /e$s va/] en diep] 9 de zonde 9 en v]l5gt zne /raf4 ,wl e*t] de pr$ik+ van gelo( en beke]+ nooit oph\dt en de wil des m5s*5 /e$s vr blft1 wordt de mogelkheid van e5e eeuwige /raf 9 de hel ze] onwa>s*nlk en vleit m5 zi* liev] met de hope1 dat t5 slotte all5 tot beke]+ kom5 en 9 het eeuwige lev5 +aan4 ,eeuwige pn 9 de ,s*rift beteek5t dus alle51 dat z1 die zoo laat zi* beke]51 altd de h]9n]+ aan hun h>dnekkig v]zet blv5 beh\d5 en b h51 die 9 dit lev5 het evangelie gelo(d51 eeuwig zull5 a*t]/aan4 ,dit hypo!tis* univ]salisme komt dus op e5e voortdur5de l\t]+ ne] en is e5e h]nieuw+ van de le] d] zielsv]huiz+4 ,het v]s*il is alle51 dat de metempsy*ose deze l\t]+ laat plaats v9d5 9 het ,diesseits1 t]wl het hypo!tis* univ]salisme ha> 9 het ,j5seits /elt4 ,deze le] vond vooral 9 de vorige eeuw b de ,rationali/5 +ang1 ma> wordt ook ?ans door vele !olog5 v]d$igd1 cf4 ,wegs*eid]1 ,in/it4 #bjj4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #dfh f4 #eha f4 ,re9h>d1 ,dogm4 #gjf f4 ,lange1 ,posit4 ,dogm4 #aca4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #igb4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #fbd4 ,w4 ,s*midt1 ,*ri/l4 ,dogm4 ,,ii #eag4 ,saussaye1 mne ,!ol4 van ,*4 d4 l4 ,s4 #ga-ge4 ,h4 ,ern/1 ,gelo( en ,vrheid #ahhf blz4 #djg-ddd4 ,voorts 9 ,engel& de voor/&]s van de zoog5aamde future 7second7 probation ( van de wid] hope1 zooals ,rob]tson1 ,maurice1 ,!ol4 ,essays #ahec p4 #ddb3 ! ^w et]nal & ! puni%m5t ( ! wick$4 ,?omas de ,qu9cey1 ,on ! suppos$ scriptural expression = et]nity #aheb4 ,t5nyson1 ,9 ,memoriam4 ,f>r>1 ,et]nal ,hope #ahgh en ,m]cy & ,judgm5t #ahha met de door deze beide w]k5 te voors*n g]oep5 litt]atuur1 cf4 ,! wid] hope1 essays & /rictures on ! doctr9e & lit]ature ( future puni%m5t by num]\s writ]s1 lay & cl]ical1 ,london ,unw9 #ahij4 ,9 ,am]ika de v]d$ig]s van de ,&ov] position1 +5om5 door de vf pr(essor5 van ,&ov] ,college1 ,*ur*hill1 ,h>ris1 ,h9cks1 ,tuck] en ,egb4 ,c4 ,smi?1 die van v]s*ill5de artikel5 d] beld5is afwek51 ook van dat aanga&e de eeuwige /raf1 cf4 ,&ov] ,review ,april #ahij p4 #dcd enz4 ,vanzelf leidt dit gevoel5 van e5 voortga&e beke]+ en l\t]+ tot de le] van de zoog5aamde univ]sali/51 die me551 dat aan het e9de alle s*epsel5 de zaligheid en de he]lkheid deela*tig zull5 word54 ,wat da> gew5s*t en gehoopt wordt1 wordt hi] zek] v]wa*t en als dogma v]kondigd4 ,de le] van d5 t]ugke] all] d+5 9 ,god komt re$s voor 9 de indis*e en grieks*e philosophie1 g+ v&a> ov] 9 ,gno/icisme en ,neoplatonisme en w]d dan het e]/ 9 de *ri/elke !ologie voorg$rag5 door ,orig5es4 ,deze spreekt wel h]haaldelk van e5e eeuwige /raf 9 de hel ma> ziet da>9 to* sle*ts e5e practis*e le]1 die voor de onontwikkeld5 noodig is do* door de gno/ici geheel &]s opgevat wordt4 ,volg5s ,orig5es to* zn alle gee/5 oorspronkelk door ,god gelk ges*ap51 do* de dad5 van d5 vren wil br5g5 ongelkheid en v]oorzak51 dat de ziel5 d] m5s*5 t] l\t]+ 9 e5e /(felke w]eld v]plaat/ en aan li*am5 v]bond5 word54 ,do* deze l\t]+ zet ook na d5 dood en na het e9dg]i*t zi* voort1 totdat uit en door de groot/ mogelke v]s*eid5heid de gelkheid we] te voors*n tre$t en alle gee/5 w$] tot ,god t]ugke]5 9 di5zelfd5 toe/&1 wa>9 z oorspronkelk b ,hem v]ke]d54 ,wl e*t] de vre wil altd dezelfde blft1 kan h ev5go$ als van het kwade tot het go$e1 zoo w$] van het go$e tot het kwade t]ugke]51 en is er dus e5e voortdur5de wissel+ van afval en w$]br5g+ all] d+51 e5e e9delooze s*epp+ en v]nietig+ d] /(felke w]eld1 cf4 ,atzb]g]1 ,ges*4 d] *ri/l4 ,es*at4 #ahif ,s4 #cff-def4 ,deze g$a*te van de w$]h]/ell+ all] d+5 vond 9 de oudheid we]klank b ,gregorius ,naz41 ,gregorius ,nyss41 ,didymus1 ,diodorus van ,t>sus1 ,!odorus van ,mopsue/ia1 e4 a41 cf4 ,petavius1 de angelis ,,iii #g4 #h1 9 de ,middeleeuw5 b ,scotus ,erig5a1 ,amalrik van ,b5a en de bro$]s en zu/]s van d5 vren gee/1 na de ,h]vorm+ b ,d5ck en vele ,w$]doop]s1 b ,jane ,leade1 ,j4 ,w4 ,pet]s51 ,ludwig ,g]h>d1 ,f4 ,c4 ,oet+]1 ,mi*ael ,hahn1 ,jung-,/ill+1 ,sw$5borg enz41 en 9 d5 nieuw]5 td b ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #aag-abj en #afc ,anhang4 ,s*weiz]1 ,gl4 ,,ii #egg f4 #eia4 #fjd4 ,s*oeb]le91 ,pr9zip und ,sy/em d] ,dogm4 #fgi4 ,riemann1 ,die ,lehre von d] ,apokata/asis ,magdeburg #ahig4 ,s*olt51 ,initia #bfh sq4 ,w4 ,franck51 ,gelo( en ,vrheid #ahhf4 ,cf4 ,k/l91 art4 ,apokata/asis 9 ,h]zog4 ,veel groot] in/emm+ vond e*t] nog e5 d]de gevoel51 dat ond] d5 naam van conditioneele on/]felkheid bek5d /aat4 ,hoewel de vroeg]e !ologie ze] dikw]f van de on/]felkheid sprak 9 gee/elk5 z91 als e5e gave1 door ,*ri/us v]worv51 to* da*t da>om s*i] niem& eraan1 om de natuurlke on/]felkheid d] ziel te loo*554 ,het e]/ le]d5 de ,soc9ian5 ond] d5 invlo$ van hun ab/ract supranaturalisme1 dat de ziel5 niet van nature on/]felk w>5 ma> dit e]/ w]d5 9 geval van gehoorzaamheid door e5e gave ,gods4 ,da>uit volgde1 dat de goddelooz5 en de duivel5 kra*t5s e5e natuurlke v]gankelkheid e5maal moe/5 oph\d5 te be/aan4 ,soc9us sprak dit nog niet zoo duidelk uit1 ma> zne volgel+5 le]d5 zond] omweg51 dat de twe$e dood 9 v]nietig+ be/ond2 en deze _h dan volg5s ,crell1 ,s*malz e4 a4 niet b ( spo$ig na d5 dood1 do* e]/ na de algeme5e op/&+ en het w]eldg]i*t plaats1 ,fock1 ,d] ,soc94 #gad f4 ,van de ,soc9ian5 w]d deze le] ov]g5om5 door ,locke1 ,w>burton1 ,:i/on1 ,dodwell1 ,walt] e4 a41 en 9 deze eeuw door ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #dgj-dgb en ,weisse1 ,ueb] die philos4 ,b$eutung d] *ri/l4 ,es*at4 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahcf4 ,vooral e*t] begon z opgang te mak5 en aanhang]s te v9d51 s$]t z 9 #ahhe v]d$igd w]d door ,edw>d ,:ite 9 zn ,life 9 ,*ri/1 a /udy ( ! ,scripture doctr9e on ! nature ( man1 ! object ( ! div9e inc>nation & ! conditions ( human immortality1 #c ed4 ,/ock ,london #ahgh4 ,dit boek bra*t vele p5n5 9 beweg+ en lokte niet alle5 ern/ige be/rd+ do* ook vel]lei betuig+ van in/emm+ uit4 ,ov]al v9dt het conditionalisme ?ans talrke v]d$ig]s1 zooals bv4 ,s*ultz1 ,voraussetzung5 d] *ri/l4 ,lehre von d] ,un/]bli*keit #ahfa4 ,h4 ,plitt1 ,evang4 ,glaub5slehre #ahfc4 ,,ii #dac4 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 #igj4 ,lemme1 ,endlosigkeit d] ,v]dammnis und allgeme9e ,wi$]br+ung1 ,li*t]felde-,b]l91 ,runge4 7voordra*t1 geh4 #ab ,aug4 #ahih74 ,*>les ,byse1 ,l'immortalit conditionelle ou la vie en ,*ri/1 ,p>is #ahhj4 ,petavel-,olliff1 ,le problme de l'immortalit1 ,p>is #ahia4 ,dr4 ,jonk]1 ,de le] d] condit4 on/]felkheid1 ,!ol4 ,/ud4 ,i4 #f4 ,indi5 nu b de le] van de eeuwige /raf het m5s*elk gevoel te besliss5 _h1 z\ z zek] moeilk te h&hav5 zn en ?ans ook ma> we9ig v]d$ig]s v9d54 ,dankba> di5t het te word5 erk5d1 dat s$]t de vorige eeuw de idee d] humaniteit en het gevoel van sympa?ie kra*tig ontwaakt zn en aan de wre$heid1 die vroeg] vooral ook op het gebi$ van het /rafre*t he]s*te1 e5 e9de hebb5 gemaakt4 ,ma> niem& kan er to* bl9d voor zn1 dat ook deze humanitaire bes*\w+ h>e e5zdigh$5 en gev>5 m$ebr5gt4 ,de ma*tige omke]1 die plaats gegrep5 heeft1 laat zi* 9 dez5 n5 z9 bes*rv51 dat1 t]wl vroeg] de krankz9nig5 zelfs als misdadig]s w]d5 beh&eld1 ?ans de misdadig]s als krankz9nig5 bes*\wd word54 ,voorhe5 w]d 9 elke abnormaliteit s*uld gezi52 ?ans word5 alle begripp5 van s*uld1 misdaad1 v]antwoordelkheid1 to]ek5ba>heid enz4 van hunne realiteit b]o(d1 cf4 ,simons1 ,nieuwe ri*t+5 9 de /rafre*twet5s*ap1 ,gids ,april #aijj bl4 #dh-hd4 ,het besef van re*t en g]e*tigheid1 van wetsov]tr$+ en s*uld wordt op b$5kelke wze v]zwakt1 na>mate de maat/af van al deze d+5 niet 9 ,god1 ma> 9 d5 m5s* en 9 de maats*app wordt v]legd4 ,da>m$e gaat all5gs alle zek]heid en veiligheid teloor4 ,want als het belang d] maats*app d5 doorslag geeft1 dan wordt niet alle5 elke gr5s tuss*5 go$ en kwaad uitgewis*t1 ma> loopt ook het re*t geva>1 aan de ma*t te word5 opge(f]d4 ,het is u nut1 dat n m5s* voor het volk /]ve en niet heel het volk v]lor5 ga1 ,joh4 #aa3ej1 wordt dan de taal d] hoog/e re*tspleg+4 ,en hetzelfde m5s*elk gevoel1 dat e]/ voor de humanitaire beh&el+ van d5 misdadig] pleitte1 ontziet zi* niet1 om /raks d5 m>teldood van d5 ons*uldige te eis*52 het hosanna maakt voor het kruis hem plaats2 de vox populi1 die dikw]f t5 onre*te als e5e vox ,dei wordt geerd1 s*rikt voor ge5 gruwel5 t]ug2 en t]wl de re*tva>dige er nog m$e rek5t1 hoe het zn vee te mo$e is1 is zelfs het +ew&1 het h>t1 het gemo$ van d5 goddelooze nog wre$1 ,spr4 #ab3aj4 ,op het m5s*elk gevoel valt da>om we9ig te b\w52 dat mag en kan b de bepal+ van re*t en wet de besliss+ niet gev52 zelfs als de s*n er teg5 is1 is het to* one9dig veel bet]1 9 de h& des ,he]51 dan 9 die van m5s*5 te vall51 #a ,*ron4 #ba3ac4 ,en dit geldt ook b de le] van de eeuwige /raff5 9 de hel4 ,want #a v]di5t het opm]k+1 dat deze le]1 hoeze] z 9 k]k en !ologie dikw]f veel te reali/is* is uitgew]kt1 to* 9 de ,s*rift is gegrond4 ,en niem& spreekt er 9 de ,s*rift vak] en bre$vo]ig] ov] dan onze ,he]e ,jezus ,*ri/us1 wi5 niem& diepte van m5s*elk gevoel en m$eld5 ontzegg5 kan1 en die de za*tmo$ig/e en n$]ig/e 0 ond] alle k9d]5 d] m5s*54 ,het is de hoog/e liefde1 die met de zwa>/e /raff5 dreigt4 ,teg5ov] de zaligheid van het eeuwige lev51 welke ,h voor de zn5 v]wi]f1 /aat de rampzaligheid van het eeuwig v]d]f1 dat ,h d5 goddelooz5 aankondigt4 ,beide w>5 9 het ,oude ,te/4 9 s*aduw5 gehuld en w]d5 ond] beeld5 voorge/eld4 ,ma> 9 het ,nieuwe ,te/4 is het ,*ri/us1 die het v]gezi*t op5t zo[el 9 de diept5 van de buit5/e dui/]nis als 9 de won+5 van het eeuwige li*t4 #b ,dat de /raf 9 deze plaats d] buit5/e dui/]nis e5e eeuwige is1 valt met de ,s*rift 9 de h& niet te betwfel54 ,wel is wa>1 geeft 7van 1 hebr4 1 d4 i4 tdduur1 lev5sduur1 lev5sloop1 m5s*5leeftd1 onbepaald lange td 9 v]l$5 ( toekom/2 de teg5woordige w]eldtd1 2 de toekom5de eeuw1 7 ze] dikwls e5 tdduur te k5n51 die wel m5s*elke b]ek5+ te bov5 gaat ma> vol/rekt niet e9deloos ( eeuwig is4 ,dikw]f wordt het ook 9 het ,n4 ,t4 nog gebruikt van d5 gans*5 tot op de v]s*n+ van ,*ri/us toe voorbgegan5 w]eldtd1 wa>9 de raad ,gods door de pr(et5 v]kondigd w]d ma> to* niet t5 volle geop5ba>d 01 ,luk4 #a3gj1 ,hd4 #c3ba1 ,rom4 #af3be1 ,col4 #a3bf1 #b ,tim4 #a3i1 ,tit4 #a3b4 ,do* het woord di5t 9 het ,n4 ,t4 vooral1 om de onv]gankelke1 bov5 alle b$]f en v]d]f v]hev5 natuur van de door ,*ri/us v]worv5e heilsweldad5 aan te duid51 en wordt dan inzond]heid ze] dikw]f met v]bond52 het eeuwige lev51 dat ,*ri/us s*5kt aan e5 iegelk die gelo(t1 heeft zn beg9 re$s hi] op a>de ma> wordt to* e]/ 9 de toekom/ volkom5 op5ba>2 het behoort wez5lk tot d5 1 ,luk4 #ah3cj1 is onv]d]felk1 ,joh4 #aa3be1 #bf1 en heet eeuwig1 ev5als de 1 #b ,cor4 #e3a1 de 1 ,hebr4 #e3i1 de 1 #i3ab1 de 1 #i3ae1 de 1 #b ,tim4 #b3aj1 de 1 #b ,petr4 #a3aa1 ev5als ,god1 ,*ri/us1 de ,h4 ,gee/ ook eeuwig word5 g5oemd1 ,rom4 #af3bf1 ,hebr4 #i3ad1 #ac3h enz4 ,da>teg5ov] wordt gezegd1 dat de /raf d] goddelooz5 be/aan zal 9 2 ,mt4 #ah3h1 #be3da1 ,jud4 #g1 1 ,mt4 #be3df1 1 #b ,!ss4 #a3i1 1 ,mk4 #c3bi4 ,ev5als het eeuwige lev51 wordt door deze oms*rv+ de eeuwige /raf voorge/eld als te behoor5 tot d5 1 wa>9 ge5 v]&]+ van /aat me] mogelk is4 ,n]g5s duidt de ,s*rift met e5ig woord aan ( laat z zelfs de mogelkheid op51 dat er aan d5 toe/&1 die da> intre$t1 nog e5 e9de kom5 kan4 ,en positief spreekt z uit1 dat het vuur da> onuitbluss*elk is1 ,mt4 #c3ab1 dat de worm niet /]ft1 ,mk4 #i3dd1 dat de rook d] pnig+ opgaat 9 alle eeuwigheid1 ,op4 #ad3aa1 en voortduurt dag en na*t 9 alle eeuwigheid1 #bj3aj1 en dat z als eeuwige pn /aat teg5ov] het eeuwige lev5 d] re*tva>dig51 ,mt4 #be3df4 ,onbevang5 exegese kan hi] niet &]s v9d5 dan e5e eeuwige1 nimm] e9dig5de /raf4 ,cf4 ,crem] s4 v4 #c ,de toe/& d] v]lor55 wordt bes*rev5 als 1 ,mt4 #g3ac1 4 ,gal4 #f3h1 1 #b ,!ss4 #a3i1 1 ,op4 #b3aa enz41 9 ov]e5/emm+ da>m$e1 dat 9 ,o4 en ,n4 ,te/4 m5igmaal gezegd wordt1 dat de goddelooz5 v]delgd1 uitg]oeid1 v]woe/1 v]dorv51 v]daan1 buit5geworp51 afgesn$51 als kaf v]br& zull5 word5 enz4 ,de voor/&]s van de conditioneele on/]felkheid v]/aan al deze uitdrukk+5 9 d5 z9 van e5e volkom5 v]nietig+1 cf4 ,:ite1 ,life 9 ,*ri/ #ceh-cij4 ,ma> deze opvatt+ mi/ all5 grond4 ,lev5 beteek5t 9 de ,s*rift nooit puur be/aan1 en dood is nooit hetzelfde als v]nietig+4 ,van d5 tdelk51 li*amelk5 dood kunn5 ook de conditionali/5 dit niet ontk5n52 z nem5 mee/ als de ,soc9ian5 aan1 dat de goddelooz5 ook na d5 dood nog blv5 voortbe/aan1 hetz om e]/ na op/&+ en e9dg]i*t door ,god v]nietigd te word51 hetz om langzam]h& weg te /]v5 en t5 slotte ook physis* te gronde te gaan4 ,het laat/e is zo[el wsge]ig als ,s*riftuurlk e5e onmogelke g$a*te4 ,zonde to* is ge5 sub/antie1 ge5 mat]ia ma> =ma1 die e5 zn ond]/elt en dat znde niet v]nietigt ma> 9 e5e v]ke]de1 van ,god afgew5de ri*t+ /uurt1 deel ,,iii #hav4 ,en de li*amelke dood is niet ma> e5 natuurlk gevolg do* e5e positieve1 door ,god b$reigde en voltrokk5 /raf op de zonde1 ib4 #agfv4 ,9 di5 dood v]nietigt ,god d5 m5s* niet1 ma> s*eidt ,h ziel en li*aam tdelk vane51 om beide 9 /& te h\d5 en b de op/&+ w$] te v]e5ig54 ,de ,s*rift le]t duidelk en onw$]sprekelk de on/]felkheid van d5 m5s*4 ,het conditionalisme v]w>t het e?is*e met het physis*e zn1 als het 9 1 die de /raf d] zonde is1 e5e v]nietig+ van de sub/antie des m5s*5 ziet4 ,en ev5als ,god 9 d5 e]/5 dood d5 m5s* niet v]nietigt1 zoo doet ,h dit ook niet 9 d5 twe$5 dood4 ,imm]s wordt deze 9 de ,s*rift ook oms*rev5 als pnig+1 ,mt4 #be3df1 we5+ en kn]s+ d] t&51 ,mt4 #h3ab1 v]drukk+ en b5auwdheid1 ,rom4 #b3i1 onuitbluss*elk vuur1 ,mt4 #ah3h1 nooit /]v5de worm1 ,mk4 #i3dd enz41 welke uitdrukk+5 alle het be/aan d] v]lor55 ond]/ell54 ,ma> hun toe/& kan to* 1 1 1 heet51 wl z 9 z$elk51 gee/elk5 z9 geheel te gronde zn gegaan en 9 vol/rekt5 z9 die lev5svolheid miss51 welke d5 geloovig5 door ,*ri/us ges*onk5 wordt4 ,zoo heet de v]lor5 zoon en 1 ,luk4 #ae3bd1 #cb1 de ,efezirs 9 hun vroeg]5 toe/& 9 hun zond5 en misdad51 ,ef4 #b3c1 v]vreemd van het lev5 ,gods1 ,ef4 #d3ah1 die van ,s>des 1 ,op4 #c3a enz41 zond] dat iem& hi]b aan hun niet-be/aan d5kt4 #d ,aan e5e zelfde misk5n+ van het e?is* k>akt] d] zonde mak5 de voor/&]s van de apokata/asis zi* s*uldig4 ,het woord is aan ,hd4 #c3ba ontle5d ma> h\dt da>1 gelk ?ans i$]e5 erk5t1 vol/rekt niet 91 wat er ?ans m$e b$oeld wordt4 ,de ,s*rift le]t n]g5s1 dat e5maal alle m5s*5 en zelfs alle duivel5 zalig zull5 word54 ,wel spreekt z dikw]f ze] univ]sali/is*1 omdat het w]k van ,*ri/us int5sief van one9dige wa>de is en aan de geheele w]eld en m5s*heid 9 ha> organis* be/aan t5 go$e komt1 deel ,,iii #cijv4 ,ma> z sluit besli/ uit1 dat alle individu5 ond] de m5s*5 ( ook zelfs de duivel5 e5maal burg]s z\d5 word5 9 het kon9krk ,gods4 ,t5 all5 tde is de le] van de w$]br5g+ all] d+5 dan ook sle*ts door enkele op zi*zelf /a&e p]son5 gele]d1 en zelfs h$5 t5 dage v9dt ond] de !olog5 nog e] het conditionalisme dan de apokata/asis voorspraak4 ,feitelk is deze le] ook niet van *ri/elk5 do* van heid5s*5 oorsprong1 en draagt z ge5 ,s*riftuurlk do* e5 wsge]ig k>akt]4 ,het is het pan!isme1 dat er aan t5 grondslag ligt en alle d+51 gelk z uit ,god voortkom51 zoo ook successief tot ,hem t]ugke]5 doet4 ,god is hi] ge5 ,wetgev] en ,re*t]1 die e5maal de w]eld 9 re*tmatigheid oordeel5 zal1 ma> e5e onbewu/e1 imman5te kra*t1 die alles voort/uwt tot het e9de en e5s alles tot zi* h]e5t4 ,de zonde is hi] ge5 1 ma> e5 noodzakelk mom5t 9 de w]eldontwikkel+4 ,en de v]loss+ 9 ,*ri/us is ge5 juridis* h]/el en ge5 e?is*e v]nieuw+ ma> e5 physis* proces1 dat alles behe]s*t4 #e ,om de eeuwige /raf te billk5 is da>om vr alle d+5 noodig1 dat m5 met de ,s*rift de onkreukb>e re*tva>digheid ,gods en het diep zondig k>akt] d] zonde erk5ne4 ,zonde is ge5 zwakheid1 ge5 gebrek1 ge5 tdelke en all5gs v]dwn5de onvolkom5heid1 ma> z is na> ha> oorsprong en wez5 1 ov]tr$+ van de wet1 op/& en v&s*ap teg5 ,god1 negatie van zn re*t1 van zn gezag1 zelfs van zn be/aan4 ,wel is de zonde e9dig 9 di5 z91 dat z door e5 e9dig s*epsel 9 e5 e9dig5 td wordt volbra*t1 ma> ,augu/9us heeft re$s t]e*t opgem]kt1 dat niet de tdduur1 wa>9 de zonde gepleegd wordt1 ma> ha> inn]lke a>d de maat/af is van h>e /raf4 ,e5 uur van onb$a*tzaamheid kan mak51 dat m5 j>5 s*reit4 ,op zond5 van e5 enkel oog5blik volgt heel e5 lev5 van s*&e en /raf4 ,wie e5e misdaad begaat1 wordt soms ge/raft met d5 dood en door de a>ds*e ov]heid 9 e5 onh]/elb>5 toe/& ov]gebra*t4 ,zoo doet ,god ook2 want wat op a>de de dood/raf is1 is de /raf d] hel 9 het e9dg]i*t4 ,h beoordeelt en /raft de zonde na> ha> inn]lke qualiteit4 ,en dan is de zonde one9dig 9 di5 z91 dat z begaan wordt teg5 de hoog/e ,maje/eit1 die e5 absoluut re*t op onze liefde en onze v]e]+ heeft4 ,god is onze gehoorzaamheid en toewd+ wa>dig op absolute1 one9dige wze2 de wet1 wa>9 ,h deze eis*t1 is da>om absoluut v]b9d5d1 h>e v]b9dba>heid one9dig groot2 en de ov]tr$+ van die wet is dus1 int5sief bes*\wd1 e5 absoluut1 e5 one9dig kwaad4 ,bov5di5 komt hi] niet zooze] de diuturnitas pecc&i 9 aanm]k+1 als wel de voluntas peccantis1 quae hujusmodi e/ ut semp] vellet pecc>e si posset1 ,aug4 de civ4 #ba1 #aa4 ,wie de zonde doet1 is e5 di5/kne*t d] zonde en wil en kan niet &]s dan zondig54 ,het ligt wa>lk niet aan hem1 als h buit5 de geleg5heid wordt ge/eld1 om op d5 zondig5 weg voort te gaan2 na> zn inn]lke bege]te z\ h niet &]s will51 dan eeuwig blv5 lev51 om eeuwig te kunn5 zondig54 ,wie z\ dan1 lett5de op deze zondige natuur van de zonde1 durv5 zegg51 dat ,god onre*tva>dig is1 als ,h ha> niet alle5 met tdelke ma> ook met eeuwige /raff5 bezoekt8 #f ,geme5lk wordt dit argum5t1 aan de re*tva>digheid ,gods ontle5d1 dan ook sle*ts s*u*t] en a>zel5d aangevo]d4 ,des te me] wordt de eeuwige /raf 9 /rd gea*t met de go$heid en de liefde ,gods4 ,indi5 z e*t] niet met de re*tva>digheid ,gods 9 /rd is1 dan is z dit ook niet en kan het zelfs niet zn met zne go$heid4 ,er is hi] ge5 keus4 ,indi5 de eeuwige /raf onre*tva>dig is1 dan is z da>m$e geoordeeld en behoeft de go$heid ,gods er niet me] b te pas gebra*t te word54 ,indi5 z e*t] beantwoordt aan ,gods re*tva>digheid1 dan blft de go$heid ,gods da>b ong$e]d2 wat re*tva>dig is1 is ook go$4 ,het argum5t1 aan ,gods go$heid teg5 de eeuwige /raf ontle5d1 br5gt dus op het voetspoor van ,m>cion heimelk e5 conflict tuss*5 ,gods g]e*tigheid en zne go$heid en (f]t de e]/e aan de laat/e op4 ,e5e go$heid e*t]1 die de re*tva>digheid te niet doet1 is ge5 w>e1 wez5lke go$heid me]4 ,z is niets &]s dan m5s*elke zwakheid en weekheid1 en1 op ,god ov]gebra*t1 e5 v]z9sel van het m5s*elk bre91 op ge5]lei wze beantwoord5d aan d5 lev5d51 wa>a*tig5 ,god1 die zi* 9 de ,s*rift en ook 9 de natuur heeft geop5ba>d4 ,want indi5 de eeuwige /raf met ,gods go$heid onbe/aanba> is1 dan is het ook de tdelke /raf4 ,do* deze is e5 feit1 dat door niem& kan word5 ontk5d4 ,de m5s*heid v]gaat ond] ,gods toorn en door zne v]bolg5heid wordt z v]s*rikt4 ,wie kan het ld5 d] w]eld rm5 met ,gods go$heid en liefde8 ,to* moet het er m$e ov]e5 te br5g5 zn1 want het be/aat4 ,indi5 nu het be/aan van het ontzett5de ld5 9 deze w]eld ons niet mag do5 twfel5 aan ,gods go$heid1 dan mag ook de eeuwige /raf ons niet leid5 tot h>e loo*5+4 ,als deze w]eld be/aanba> is met ,gods liefde1 gelk z is en moet zn1 dan is het ook de hel4 ,want buit5 de ,h4 ,s*rift is er ge5 /]k] bews voor het be/aan d] hel1 dan het be/aan dez] w]eld1 aan wi] ell5de de trekk5 van het beeld d] hel zn ontle5d4 #g ,bov5di5 be/aat er voor d5 m5s*1 die de eeuwige /raf be/rdt1 groot geva>1 om teg5ov] ,god d5 s*nheilige te spel54 ,h doet zi* voor als de liefd]ke1 die 9 go$heid en m$eld5 d5 ,vad] van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us ze] v]re ov]treft4 ,dat neemt niet weg1 dat diezelfde m5s*1 zoodra zne e] wordt aang]&1 9 wo$e ont/eekt en zn bele$ig] alle kwaads toew5s*t 9 dit en 9 het toekom5de lev54 ,nd1 haat1 toorn1 wraakgi]igheid kom5 op 9 het h>t van i$]5 m5s* teg5 elk1 die hem 9 d5 weg /aat4 ,w zoek5 onze eig5e e]1 ma> om de e] van ,god bekomm]5 w ons niet2 w kom5 op voor ons eig5 re*t1 ma> het re*t van ,god lat5 w met voet5 tr$54 ,dat is to* wa>lk e5 afdo5d bews1 dat de m5s* niet de ges*ikte beoordeela> is van de woord5 en de h&el+5 ,gods4 ,en to*1 ook 9 dat opkom5 voor eig5 re*t en e]e ligt iets go$s4 ,hoe v]ke]d de m5s* het ook toepasse1 er ligt to* 91 dat re*t en e]e bov5 go$ en lev5 gaan4 ,er sluim]t ook 9 d5 zonda> nog e5 diep re*ts- en e]gevoel4 ,en als dat aang]& wordt1 ontwaakt het en ond]drukt het alle m$eld54 ,als het 9 e5 /rd tuss*5 twee m5s*5 ( tuss*5 twee volk5 gaat om het re*t1 dan bidt elk van gans*] h>te1 dat ,god het re*t doe triumfe]5 en de s*5d]s ervan met zn oordeel treffe4 ,alle m5s*5 beseff5 nog iets van het fiat ju/itia1 p]eat mundus1 en billk5 het1 dat het re*t triumfe]e t5 ko/e van duiz5d5 m5s*5lev5s4 ,om het re*t gaat het ook 9 d5 oordeelsdag1 en niet om e5 ( &] privaat re*t1 ma> om het re*t b uitnem5dheid1 om het re*t 9 zne gans*e beteek5is en 9 zn voll5 omvang1 om de g]e*tigheid ,gods1 om ,god zelv5 als ,god te prz5 9 d] eeuwigheid4 #h ,er is dan ook ge5 twfel aan1 ( ,god zal zi* 9 d5 oordeelsdag1 ook als ,h de eeuwige /raf ov] de zond>5 uitspreekt1 voor het oog van alle s*epsel5 t5 volle re*tva>dig54 ,?ans k5n5 w t5 deele en k5n5 ook de s*rikkelkheid d] zonde sle*ts t5 deele4 ,ma> als w hi] re$s b het hoor5 van sommige gruwel5 de zwa>/e /raf re$s niet zwa> g5oeg a*t51 wat zal het dan zn1 als w aan het e9de d] dag5 e5 inzi*t ontvang5 9 de diept5 d] ong]e*tigheid8 ,en da>b zn w hi] op a>de altd e5zdig2 re*tsbesef en m$eld5 kom5 telk5s 9 conflict2 w zn ( te za*t ( veel te /r5g 9 ons oordeel4 ,ma> alzoo is het niet en kan het niet zn b d5 ,he]e onz5 ,god4 ,9 ,*ri/us heeft ,h zne volle liefde geop5ba>d1 en die liefde is da>om zoo groot1 wl z e5e v]loss+ heeft ges*onk5 van d5 toekom5d5 toorn en van het eeuwig v]d]f4 ,de be/rd]s van de eeuwige /raf do5 niet alle5 aan de doemwa>digheid d] zonde1 aan de /r5gheid van het ,goddelk re*t tekort2 z mak5 ook inbreuk op de grootte van ,gods liefde en van de v]loss+1 die 9 ,*ri/us is4 ,indi5 het niet gegaan _h om de r$d+ van e5 eeuwig v]d]f1 w>e de prs van het blo$ van ,gods eig5 ,zoon veel te duur gewee/4 ,de hemel1 di5 ,h door zn zo5dood ons v]wi]f1 ond]/elt e5e hel1 wa>van ,h ons bevrdde4 ,het eeuwige lev51 dat ,h ons s*onk1 ond]/elt e5 eeuwig5 dood1 wa>van ,h ons v]lo/ heeft4 ,de gun/ en het welbehag5 ,gods1 wa>9 ,h ons eeuwig doet deel51 ond]/elt e5 toorn1 ond] welk5 w &]s eeuwig hadd5 moet5 v]z9k54 ,en da>om zal deze ,*ri/us ook e5maal het g]i*t h\d5 en het oordeel uitsprek54 ,e5 m5s*1 e5 wa>a*tig1 volkom5 m5s*1 die weet wat 9 d5 m5s* is1 die de za*tmo$ig/e all] m5s*5 is1 zal de re*t] d] m5s*5 zn1 zoo re*tva>dig1 dat all5 het zull5 erk5n5 en alle knie voor ,hem zi* buig5 en alle tong beld5 zal1 dat ,*ri/us de ,he] is1 tot he]lkheid ,gods des ,vad]s4 ,god zal aan het e9d1 zoo niet gewillig1 dan onwillig door alle s*epsel5 als ,god word5 erk5d4 #i ,dit moet ons g5oeg zn4 ,ond]zoek+5 ov] de ligg+ en grootte d] hel1 ov] de ho$anigheid van vuur en worm1 ov] d5 psy*is*5 en d5 physis*5 toe/& d] v]lor55 leid5 tot ge5 resultaat1 omdat de ,s*rift er het zwg5 ov] bewa>t4 ,alle5 dit wet5 w nog1 dat de /raf d] hel e]/ e5 aanvang neemt na d5 oordeelsdag1 dat z /e$s g$reigd wordt aan deg551 die de wa>heid ,gods h>dnekkig teg5/aan1 aan de vreesa*tig5 en ongeloovig5 en gruwelk5 en doodslag]s en ho]e]d]s en toov5a>s en afgod5di5a>s en leug5a>s1 ,op4 #ba3h1 en dat z ook dan nog v]s*ilt na> de mate van i$]s ong]e*tigheid4 ,n]g5s le]t de ,s*rift1 dat er dan nog plaats voor beke]+ en v]gev+ is4 ,de toevoeg+ 9 ,mt4 #ab3cb3 no* 9 deze eeuw no* 9 de toekom5de1 /rekt niet1 om de v]gefelkheid d] zonde teg5 d5 ,zoon des m5s*5 ook nog 9 de toekom5de eeuw1 ma> om de vol/rekte onv]gefelkheid d] zonde teg5 d5 ,h4 ,gee/ 9 het li*t te /ell54 ,/raf is 9 ha> wez5 h&hav+ d] g]e*tigheid en di5t bepaaldelk na het oordeel1 niet om te l\t]5 ma> om e5 iegelk te v]geld5 na> zn w]k4 ,ma> to* le]t de ,s*rift ze] duidelk1 dat er 9 die /raf grad5 zn2 de po5a damni is gelk1 ma> de po5a s5sus v]s*ilt2 e5 i$] ontvangt na> zne w]k51 ,mt4 #aj3ae1 #aa3bd1 #bc3ad1 #bd3ea1 ,luk4 #aj3ab1 #ad1 #ab3df1 #dg1 #b ,cor4 #e3aj enz4 ,en da>9 spreekt zi* nog iets van ,gods b>mh>tigheid uit1 deel ,,ii #cfb4 #cfe4 ,alle zonde /aat absoluut teg5 de g]e*tigheid ov]1 ma> to* rek5t ,god b de /raf met het relatief v]s*il1 dat tuss*5 de zond5 be/aat4 ,ook al wordt da>om niet met ,augu/9us1 ,en*ir4 #aaj1 cf4 ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura op ,s5t4 ,,iv #df toegegev51 po5as damnatorum c]tis temporum int]vallis aliquat5us mitig>i1 to* betoont zi* zne g]e*tigheid 9 de eeuwige /raf op die wze1 dat zne go$heid en liefde onges*ond5 blv5 en nooit re*tmatig kunn5 word5 aangeklaagd4 ,ook 9 de hel geldt het woord1 dat ,h de m5s*5 niet van h>te plaagt1 ,klaagl4 #c3cc2 de sm>t1 die ,h toez5dt1 is ge5 voorw]p van zne ( van d] zalig5 v]lu/ig+1 ma> e5 middel tot v]he]lk+ van zne deugd5 en dus door dit e9ddoel 9 h>e zwa>te en h>e mate bepaald4 ,cf4 ,augu/9us1 ,en*ir4 #aaj-aac4 de civ4 ,,xxi4 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iv #df-ej4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 suppl4 qu4 #ig-ii4 ,dante1 ,de ,hel4 ,petavius1 ,!ol4 dogm4 t4 ,,iv de angelis ,,iii c4 #d-h4 ,sim>1 ,dogm4 #afc4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #idf-ige4 ,bautz1 ,die ,hlle1 ,ma9z #ahhb4 ,sa*s1 ,die ewige ,dau] d] ,hll5/raf51 ,pad]born #aijj4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,ix tract4 #e en ,loc4 ,,xxx4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #efj-efe4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #cbc4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #chi4 ,khl]1 ,art4 ,hll5/raf5 9 ,h]zog4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,vi #ac4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #be1 #ab4 ,synopsis pur4 !ol4 disp4 #eb4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xx qu4 #g4 ,m>ck1 ,exspect4 ,j4 ,*r4 ,,iii c4 #ab4 #ac4 ,moor ,,iii #ced-ceh4 ,,vi #gih4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #age ,,ii #cje4 #cbj4 ,j4 ,a4 ,turret9us1 ,op4 ,,ii #fab4 ,sw9d51 ,an inquiry into ! nature & place ( hell4 ,lond4 #agbg4 ,jon4 ,edw>ds1 ,works1 ,new-,york #ahha ,i #fab-fdb ,,iv #bed-cba4 ,id4 ,betoog voor de eeuwigheid d] /raff5 9 e5 toekom/ig lev51 ,utre*t #agib4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iii #hah4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #ffg4 ,oo/]zee1 ,dogm4 #adi4 #g4 ,na het e9dg]i*t volgt de v]nieuw+ d] w]eld4 ,sommig5 hebb5 deze met ,?omas1 ,s4 ,!ol4 suppl4 qu4 #gd art4 #g wel vr het laat/e oordeel geplaat/1 ma> de gewone voor/ell+ is to* deze1 dat z da>op volgt en dan e]/ intre$t1 als de goddelooz5 re$s van de a>de v]bann5 zn4 ,ongetwfeld komt deze orde ook het mee/ met die 9 de ,h4 ,s*rift ov]e54 ,9 het ,oude ,te/4 wordt de dag des ,he]5 wel door all]lei s*rikkelke teek55 voorafgegaan en heeft het g]i*t ov] de volk5 ond] all]lei ontzett5de gebeurt5iss5 plaats1 ma> de nieuwe a>de met h>e buit5gewone vru*tba>heid neemt dan e]/ e5 aanvang1 als de ov]w9n+ ov] de v&5 behaald en het volk ,israels 9 zn l& w$]geke]d en h]/eld is4 ,ev5zoo gaan volg5s het ,nieuwe ,te/4 aan d5 dag des g]i*ts vele teek55 vooraf1 zooals v]dui/]+ van zon en maan en /]r51 beweg+ van de kra*t5 des hemels enz41 ,mt4 #bd3bi1 ma> de v]br&+ d] a>de heeft to* e]/ 9 d5 dag des ,he]5 plaats1 #b ,petr4 #c3aj1 en da>na komt dan de nieuwe hemel en de nieuwe a>de1 9 welke g]e*tigheid woont1 #b ,petr4 #c3ac4 ,als het oordeel voltrokk5 is1 ziet ,johannes het nieuwe ,j]uzalem ne]dal5 van ,god uit d5 hemel1 ,op4 #ba3av4 ,b deze v]wa*t+ e5] w]eldv]nieuw+ neemt de ,s*rift e5 /&punt tuss*5 twee uit]/5 94 ,e5]zds is door vel51 zooals ,plato1 ,ari/oteles1 ,x5ophanes1 ,philo1 ,maimonides1 ,av]roes1 ,nolanus1 ,peyrre1 ,edelmann1 ,czolbe enz4 bewe]d1 dat deze w]eld eeuwig 9 h>e teg5woordige g$aante z\ voortbe/aan4 ,en &]]zds w>5 ,orig5es1 de ,lu!rs*51 de ,m5noniet51 de ,soc9ian51 ,vor/ius1 de ,remon/rant5 en ook enkele ,g]e=me]d51 zooals ,beza1 ,rivetus1 ,junius1 ,wollebius1 ,prideaux van me5+1 dat z niet sle*ts 9 g$aante v]&]d do* 9 sub/antie v]nietigd en door e5e gans* nieuwe w]eld v]vang5 z\ word51 ,m4 ,vitr+a ,,iv #aid-bjj4 ,do* ge5 van deze beide gevoel5s v9dt /eun 9 de ,s*rift4 ,de ,oudte/4 pr(etie v]wa*t e5e buit5gewone v]&]+ 9 heel de natuur ma> le]t to* ge5 v]nietig+ van de teg5woordige w]eld4 ,de plaats51 wa>9 m5 deze laat/e gele]d a*t1 ,ps4 #ajb3bg1 ,jes4 #cd3d1 #ea3f1 #af1 #fe3ag1 #ff3bb1 bes*rv5 de v]&]+1 welke na d5 dag des ,he]5 intr$5 zal1 wel 9 ze] /]ke bewoord+51 ma> h\d5 to* ge5 v]nietig+ van de w]eldsub/antie 94 ,voore]/ to* is de bes*rv+1 welke da> gegev5 wordt1 veel te beeldrk1 dan dat er e5e lett]lke r$uctio ad nihilum van heel de w]eld uit afgeleid z\ kunn5 word54 ,voorts wordt het v]gaan1 1 van hemel en a>de1 ,ps4 #ajb3bg1 dat op zi*zelf re$s nooit e5e vol/rekte v]nietig+ d] sub/antie te k5n5 geeft1 da>door v]kla>d1 dat z als e5 kle$ v]\d]51 als e5 gewaad v]&]51 als e5 blad afvall51 als rook v]dwn5 zull51 ,ps4 #ajb3bg1 ,jes4 #cd3d1 #ea3f4 ,en e9delk geeft het woord s*epp51 1 dat van d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de gebezigd wordt1 ,jes4 #fe3ag1 vol/rekt niet altd e5 voortbr5g5 uit niets te k5n51 ma> duidt het dikw]f zulk e5e w]kzaamheid ,gods aan1 wa>door ,h uit het oude iets nieuws te voors*n doet kom51 ,jes4 #da3bj1 #dc3g1 #ed3af1 #eg3ai2 da>om wisselt het ook af met plant51 grond51 mak51 ,jes4 #ea3af1 #ff3bb1 en kan de ,he]e 9 ,jes4 #ea3af zegg51 dat ,h die nieuwe s*epp+ da>m$e beg9t1 dat ,h zn woord 9 ,israels mond legt en het dekt met de s*aduw zn] h&4 ,het nieuwe ,te/4 v]kondigt op dezelfde wze1 dat hemel en a>de zull5 voorbgaan1 ,mt4 #e3ah1 #bd3ce1 #b ,petr4 #c3aj1 #a ,joh4 #b3ag1 ,op4 #ba3a1 dat z zull5 v]gaan1 en v]\d5 als e5 kle$1 ,hebr4 #a3aa1 ontbond51 #b ,petr4 #c3aa1 v]br&1 #b ,petr4 #c3aj1 v]&]d word51 ,hebr4 #a3ab4 ,ma> deze uitdrukk+5 sluit5 ge5 van alle e5e v]nietig+ d] sub/antie 94 ,imm]s le]t ,petrus uitdrukkelk1 dat de oude a>de1 die door s*eid+ d] wat]5 ont/ond1 door het wat] van d5 zondvlo$ v]gaan is1 #b ,petr4 #c3f1 en dat de teg5woordige w]eld ev5zoo1 (s*oon kra*t5s ,gods bel(te niet me] door wat]1 to* door vuur zal v]gaan4 ,aan e5e v]nietig+ van de sub/antie b het v]gaan d] teg5woordige w]eld valt dus ev5m9 te d5k5 als b de v]d]v+ d] vroeg]e w]eld 9 d5 zondvlo$2 vuur v]br&t1 re9igt1 zuiv]t ma> v]nietigt niet4 ,de teg5/ell+ 9 #a ,joh4 #b3ag3 die d5 wil ,gods doet1 blft 9 d] eeuwigheid1 le]t1 dat met de woord53 de w]eld gaat voorb met h>e bege]lkheid1 niet b$oeld is e5e v]nietig+ van de sub/antie d] w]eld1 ma> e5e v]dwn+ d] w]eld 9 ha> door de zonde v]woe/e g$aante4 ,paulus zegt da>om ook ze] duidelk1 dat de g$aante1 1 van deze w]eld voorbgaat1 #a ,cor4 #g3ca4 ,tr\w5s komt zulk e5 w]eldv]nieuw+ alle5 ov]e5 met wat de ,s*rift ov] de v]loss+ le]t4 ,deze is imm]s nooit e5e twe$e1 nieuwe s*epp+1 ma> e5e h]s*epp+ van het be/a&e4 ,da>9 be/aat jui/ ,gods e]e1 dat ,h dezelfde m5s*heid1 dezelfde w]eld1 d5zelfd5 hemel en dezelfde a>de v]lo/ en v]nieuwt1 welke door de zonde v]dorv5 en v]ontre9igd w>54 ,zooals e5 m5s* 9 ,*ri/us e5 nieuw s*epsel is1 b wi5 het oude voorbgegaan en alles nieuw is geword51 #b ,cor4 #e3ag1 zoo gaat ook deze w]eld 9 ha> teg5woordige g$aante voorb1 om op het ma*twoord ,gods uit ha> s*oot aan e5e nieuwe w]eld het aanzn te gev54 ,gelk b d5 enkel5 m5s*1 zoo heeft er aan het e9de d] dag5 ook b de w]eld e5e w$]geboorte plaats1 ,mt4 #ai3bh1 die ge5 physis*e s*epp+ ma> e5e gee/elke v]nieuw+ is4 ,cf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,suppl4 qu4 #gd art4 #a en qu4 #ia4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*at4 #cgb f4 ,gom>us1 ,op4 ,i #aca-acc4 #daf4 ,spanheim1 ,dubia ,evang4 ,,iii #fgj-gab4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xx qu4 #e4 ,moor ,,vi #gcc-gcf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #ahf-bae4 ,kliefo?1 ,es*at4 #big f4 #h4 ,deze v]nieuw+ d] zi5lke w]eld /elt de e5zdigheid van het spiritualisme 9 het li*t1 dat de toekom/ige zaligheid tot d5 hemel bep]kt4 ,b de ,oudte/4 pr(etie is er ge5 twfel mogelk1 dat z de zaligheid als e5e a>ds*e bes*rft2 z v]wa*t1 dat het volk ,gods na d5 groot5 dag 9 veiligheid en vr$e ond] d5 gezalfd5 kon+ uit ,davids huis 9 ,pale/9a won5 en door de heid5s*e natin omr+d en g$i5d word5 zal4 ,er ligt wa>heid 9 de woord5 van ,delitzs* op ,jes4 #ff3bd3 ,das i/ ja eb5 d] ,unt]s*i$ des ,a4 und ,n4 ,t41 dass das ,a4 ,t4 das ,j5seits v]diesseitigt1 das ,n4 ,t4 das ,diesseits v]j5seitigt2 dass das ,a4 ,t4 das ,j5seits 9 d5 ,gesi*tskreis des ,diesseits h]abzieht1 das ,n4 ,t4 das ,diesseits 9 das ,j5seits emporhebt4 ,ma> to* do5 z de ,n4 ,t4 v]wa*t+ van de toekom/ige zaligheid niet geheel tot ha> re*t kom54 ,er ligt 9 het ,n4 ,te/4 ongetwfeld e5e v]gee/elk+ d] ,oudte/4 pr(etie2 wl ,jezus' kom/ 9 e5e e]/e en twe$e uite5valt1 wordt e]/ het kon9krk ,gods 9 gee/elk5 z9 9 het h>t d] m5s*5 geplant2 en de go$]5 van dat rk zn alle inw5dig en onzi5lk1 v]gev+1 vr$e1 g]e*tigheid1 eeuwig lev54 ,di5ov]e5kom/ig wordt het wez5 van de toekom/ige zaligheid ook me] gee/elk opgevat1 vooral door ,paulus en ,johannes1 als e5 altd b d5 ,he]e zn1 ,joh4 #ab3bf1 #ad3c1 #ag3bd1 #b ,cor4 #e3h1 ,phil4 #a3bc1 #a ,!ss4 #d3ag1 #e3aj1 #a ,joh4 #c3b4 ,ma> to* wordt die zaligheid da>m$e niet b9n5 d5 hemel opgeslot54 ,dat dit niet het geval kan zn1 blkt pr9cipiel re$s da>uit1 dat het ,n4 ,t4 de vlees*word+ des ,woords en de li*amelke op/&+ van ,*ri/us le]t1 aan het e9d d] dag5 zn li*amelke w$]kom/ v]wa*t en t]/ond da>na de li*amelke op/&+ van alle m5s*51 en inzond]heid die van de geloovig51 laat plaats hebb54 ,dit alles w]pt het spiritualisme omv]1 dat1 indi5 het aan zn beg9sel getr\w bleef1 ev5als ,orig5es na d5 oordeelsdag niets dan gee/5 9 e5 onges*ap5 hemel mo*t lat5 ov]blv54 ,de ,s*rift le]t e*t] gans* &]s4 ,volg5s ha> be/aat de w]eld uit hemel en a>de1 de m5s* uit ziel en li*aam1 en heeft di5ov]e5kom/ig ook het kon9krk ,gods e5e gee/elke1 v]borg5e en e5e uitw5dige1 zi5lke zde4 ,t]wl ,jezus de e]/e maal gekom5 is1 om dat kon9krk 9 gee/elk5 z9 te /i*t51 ke]t ,h aan het e9de d] dag5 w$]1 om er ook e5e zi*tb>e ge/alte aan te gev54 ,de re=matie gaat van b9n5 na> buit52 de w$]geboorte d] m5s*5 voltooit zi* 9 de w$]geboorte d] s*epp+2 het ,godsrk is dan e]/ t5 volle g]ealise]d1 als het ook zi*tba> ov] de a>de uitgebreid is4 ,zoo v]/ond5 het ook de jong]51 als z aan ,jezus na zne op/&+ vraagd51 ( ,h nu aan ,israel het kon9krk w$] opri*t5 z\4 ,en ,jezus ontk5t 9 zn antwoord op die vraag niet1 dat ,h e5maal zulk e5 kon9krk opri*t5 zal1 ma> zegt alle51 dat de td5 da>voor door d5 ,vad] zn va/ge/eld en dat zne jong]5 ?ans de roep+ hebb51 om 9 de kra*t des ,h4 ,gee/es zne getuig5 te zn tot aan het uit]/e d] a>de1 ,hd4 #a3f-h4 ,eld]s getuigt ,h uitdrukkelk1 dat de za*tmo$ig5 de a>de zull5 berv51 ,mt4 #e3e1 en /elt ,h de toekom/ige zaligheid als e5 maaltd voor1 wa> m5 aanzit met ,abraham1 ,izak en ,jakob1 ,mt4 #h3aa1 spze en drank g5iet1 ,luk4 #bb3cj1 eet van het nieuwe1 volmaakte pas*a1 ,luk4 #bb3af1 en dr9kt van de vru*t van d5 nieuw5 wn/ok1 ,mt4 #bf3bi4 ,wel is 9 deze b$eel+1 tot de p>\sie toe1 het oog d] geloovig5 na> bov51 na> d5 hemel g]i*t4 ,da> is hun s*at1 ,mt4 #f3bj1 #ai3ba2 da> is ,jezus1 die hun lev5 is1 gezet5 aan de re*t]h& ,gods1 ,joh4 #ad3c1 #ag3bd1 ,col4 #c3a-c2 da> is hun burg]s*ap1 t]wl z hi] vreemdel+5 zn1 ,phil4 #c3bj1 ,hebr4 #aa3ac-af2 da> wordt voor h5 de erf5is bewa>d1 ,hebr4 #aj3cd1 #a ,petr4 #a3d4 ,ma> die erf5is is be/emd1 om geop5ba>d te word54 ,*ri/us komt e5maal zi*tba> we]1 en doet dan 9 zne he]lkheid de gans*e geme5te1 ja heel de w]eld deel54 ,de geloovig5 word5 niet alle5 na> zn beeld v]&]d1 ,joh4 #ag3bd1 ,rom4 #h3ag1 #ah1 #bh1 ,phil4 #c3ba1 ,col4 #c3d1 #a ,joh4 #c3b1 ma> de gans*e s*epp+ zal van de di5/ba>heid des v]d]fs word5 vrgemaakt tot de vrheid d] he]lkheid d] k9d]5 ,gods1 ,rom4 #h3ba2 a>de en hemel word5 zoo v]nieuwd1 dat er de g]e*tigheid 9 woont1 #b ,petr4 #c3ac1 ,op4 #ba3a2 het hemels* ,j]uzalem1 dat ?ans bov5 is en het voorbeeld van het a>ds*e ,j]uzalem 01 daalt dan op a>de ne]1 ,gal4 #d3bf1 ,hebr4 #aa3aj1 #ac-af1 #ab3bb1 #ac3ad1 ,op4 #c3ab1 #ba3bv4 ,dit nieuw ,j]uzalem is niet met de geme5te id5tis*1 al kan het ook ov]dra*telk de bruid des ,lams heet51 ,op4 #ba3b1 #i1 want ,hebr4 #ab3bb1 #bc maakt ze] duidelk ond]s*eid tuss*5 het hemels*e ,j]uzalem en de geme5te d] e]/gebor55 7vrom5 des ,o4 ,t47 en d] volmaakte re*tva>dig5 7ontslap5 ,*ri/5574 ,het hemels* ,j]uzalem is e5e /ad1 door ,god zelv5 geb\wd1 ,hebr4 #aa3aj2 z is de /ad des lev5d5 ,gods1 omdat ,god niet alle5 ha> b\wmee/] is ma> er ook zelf 9 woont1 ,op4 #ba3c2 de engel5 zn da>9 de di5>5 en vorm5 d5 h(/oet van d5 groot5 ,kon+1 ,hebr4 #ab3bb2 de zalig5 zn da>9 de burg]s1 ,op4 #ba3bg1 #bb3c1 #d4 ,de bes*rv+1 welke ,johannes van dat ,j]uzalem geeft1 ,op4 #ba en #bb1 mag zek] ev5m9 als zne voorafga&e visio55 lett]lk word5 opgevat2 dit wordt re$s da>door uitgeslot51 dat ,johannes ha> voor/elt als e5 kubus1 wa>van l5gte1 bre$te en hoogte gelk zn1 n4l4 #abjjj /adin1 d4 i4 #cjj ,duits*e ml51 t]wl de hoogte van d5 muur to* ma> #add el is1 ,op4 #ba3ae-ag4 ,johannes b$oelt met zne bes*rv+ ge5 teek5+ van de /ad1 ma> h geeft g$a*t5 en v]tolkt die 9 beeld51 wl de he]lkheid van het ,godsrk op ge5 &]e wze tot ons bewu/zn te br5g5 is4 ,en die beeld5 ontle5t h aan het p>ads1 met zn rivi] en lev5sboom1 ,op4 #ba3f1 #bb3a1 #b1 aan het a>ds*e ,j]uzalem met h>e poort5 en /rat51 ,op4 #ba3abv41 aan d5 tempel met zn heilige d] heilig51 wa>9 ,god zelf woonde1 ,op4 #ba3c1 #bb1 aan heel het rk d] natuur met al zne s*att5 van g\d en edele ge/e5t51 ,op4 #ba3aa1 #ah-ba4 ,ma> al zn het g$a*t51 welke op die wze door beeld5 v]tolkt word51 die g$a*t5 zn to* ge5 inbeeld+5 ( v]di*tsel5 do* diesseitige bes*rv+5 van j5seitige realiteit54 ,alwat wa>a*tig is1 al wat edel is1 al wat re*tva>dig is1 al wat re9 is1 al wat liefelk is1 al wat welluidt1 9 de gans*e s*epp+1 9 hemel en a>de1 wordt 9 de toekom/ige ,gods/ad saamgebra*t1 ma> v]nieuwd1 h]s*ap51 tot zne hoog/e he]lkheid opgevo]d4 ,de sub/antie ervoor is 9 deze s*epp+ aanwezig4 ,gelk de rups zi* ontwikkelt tot vl9d]1 gelk kool/( zi* omzet tot diamant1 gelk het t>wegraan1 /]v5d 9 de a>de1 e5 &] voortbr5gt1 gelk de gans*e natuur 9 de l5te h]leeft en 9 fee/dos* zi* tooit1 gelk de geme5te gevormd wordt uit ,adams gevall5 gesla*t1 gelk het op/&+sli*aam opgewekt wordt uit het li*aam1 dat ge/orv5 en 9 de a>de begrav5 is2 zoo komt ook e5maal door de h]s*epp5de ma*t van ,*ri/us uit de door vuur gel\t]de elem5t5 van deze w]eld de nieuwe hemel en a>de te voors*n1 /ral5d 9 onv]gankelke he]lkheid en van de voor eeuwig bevrd4 ,he]lk] dan deze s*oone a>de1 he]lk] dan het a>ds*e ,j]uzalem1 he]lk] zelfs dan het p>ads zal de he]lkheid van het nieuwe ,j]uzalem zn1 wa>van ,god zelf de kun/5a> en de b\wmee/] is4 ,de /atus gloriae zal ge5 zuiv]e re/auratie zn van d5 oorspronkelk5 /atus naturae1 ma> e5e re=matie1 die1 dank z de ma*t van ,*ri/us1 alle tot 1 alle pot5tia tot actus doet ov]gaan en heel de s*epp+ voor ,gods aangezi*t zal /ell51 /ral5d 9 onv]welkelke pra*t en bloei5d 9 de l5te e5] eeuwige jeugd4 ,sub/antieel gaat er niets v]lor54 ,buit5 zn wel de hond5 en de toov5a>s en de ho]e]d]s en de doodslag]s en de afgod5di5a>s en e5 iegelk1 die de leug5 liefheeft ( doet1 ,op4 #bb3ae4 ,ma> 9 d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de wordt de w]eld h]/eld2 9 de geme5te wordt het m5s*elk gesla*t beh\d52 9 die geme5te1 die uit alle natin en tal5 en tong5 door ,*ri/us geko*t en v]gad]d is1 ,op4 #e3i enz41 beh\d5 alle de volk51 ook ,israel1 elk zne ond]s*eid5e plaats en roep+1 ,mt4 #h3aa1 ,rom4 #aa3be1 ,op4 #ba3bd1 #bb3b2 en alle die volk5 br5g5 9 het nieuwe ,j]uzalem saam1 al wat z elk na> zn ond]s*eid5 a>d van ,god ontvang5 hebb5 aan he]lkheid en e]e1 ,op4 #ba3bd1 #bf4 #i4 ,de zeg5+51 wa>9 de gezaligd5 deel51 zn da>om niet alle5 gee/elk ma> ook /(felk ( li*amelk van a>d4 ,zoo v]ke]d als het is1 om de laat/e met de heid5s*e volk5 en ook met sommige ,*ilia/5 tot het ho(dbe/&deel d] toekom/ige zaligheid te mak51 zoo e5zdig is het ook1 om ze op /ois*e wze onv]s*illig te rek55 ( ook van de zaligheid t5 e55male uit te sluit54 ,de ,s*rift h\dt het gee/elke en het natuurlke /e$s 9 nauw v]b&2 wl de w]eld uit hemel en a>de en de m5s* uit ziel en li*aam be/aat1 behoor5 heiligheid en he]lkheid1 deugd en geluk1 z$elke en natuurlke w]eldorde ook t5 slotte h>monis* v]bond5 te zn4 ,de zalig5 zull5 da>om niet alle5 vr zn van alle zonde1 ma> ook van alle gevolg5 d] zonde1 van onwet5dheid en dwal+1 ,joh4 #f3de1 van d5 dood1 ,luk4 #bj3cf1 #a ,cor4 #ae3bf1 ,op4 #b3aa1 #bj3f1 #ad1 van armo$e en krankheid1 sm>t en vreeze1 hong] en dor/1 k\de en hitte1 ,mt4 #e3d1 ,luk4 #f3ba1 ,op4 #g3af1 #ag1 #ba3d1 van alle zwakheid1 one] en v]d]f1 #a ,cor4 #ae3db enz4 ,ma> de gee/elke zeg5+5 zn to* de voornaam/e en zn ontelba> vele3 heiligheid1 ,op4 #c3d1 #e1 #g3ad1 #ai3h1 #ba3bg1 zaligheid1 ,rom4 #ac3aa1 #a ,!ss4 #e3i1 ,hebr4 #a3ad1 #e3i1 he]lkheid1 ,luk4 #bd3cf1 ,rom4 #b3aj1 #h3ah1 #ba1 aannem+ tot k9d]51 ,rom4 #h3bc1 eeuwig lev51 ,mt4 #ai3af1 #bi enz41 aans*\w+ van en gelkvormigheid aan ,god en ,*ri/us1 ,mt4 #e3h1 ,joh4 #ag3bd1 ,rom4 #h3bi1 #a ,cor4 #ac3ab1 #b ,cor4 #c3ah1 ,phil4 #c3ba1 #a ,joh4 #c3b1 ,op4 #bb3d1 geme5s*ap met en di55 en prz5 van ,god en ,*ri/us1 ,joh4 #ag3bd1 #b ,cor4 #e3h1 ,phil4 #a3bc1 ,op4 #d3aj1 #e3i1 #ac1 #g3aj1 #ae1 #ba3c1 #bb3c enz4 ,omdat al deze weldad5 9 beg9sel re$s op a>de aan de geloovig5 word5 ges*onk51 zooals bv4 de aannem+ tot k9d]51 ,rom4 #i3d1 #h3ae1 ,gal4 #d3e1 ,ef4 #a3e1 en het eeuwige lev51 ,joh4 #c3ae1 #af1 #cf enz41 hebb5 vel5 de zaligheid1 welke ,*ri/us s*5kt1 uitsluit5d als e5e teg5woordige opgevat1 die alle5 9 d5 weg van e5 e?is* proces zi* hoe lang] hoe me] realise]t1 ,pfleid]]1 ,grundriss #agg4 ,bi$]mann1 ,dogm4 #igd f4 ,s*olt51 ,initia c4 #g4 ,ook ,rits*l en vele zn] aanhang]s legg5 e5zdig d5 nadruk op de diesseitige ,welt/ellung des ,m5s*51 h\d5 de z$elke vrheid1 welke de ,*ri/5 9 het gelo( teg5ov] de w]eld ontvangt1 voor de voornaam/e weldaad1 en sprek5 we9ig ( niet van de eeuwige zaligheid1 welke ,*ri/us 9 de toekom/ d5 zn51 b]eidt1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #dei f4 #dhd f4 #ecd f4 #fjj f4 ,teg5ov] het ab/racte supranaturalisme d] ,grieks*e en ,rooms*e k]k1 dat de zaligheid uitsluit5d transc5d5t opvat en dus hi] op a>de het *ri/elk lev5sideaal 9 d5 monnik beli*aamd a*t1 v]d$igt deze bes*\w+ e5e belangrke wa>heid4 ,de ,re=matie heeft1 t]ugga&e tot de ,s*rift1 deze supranaturali/is*e en ascetis*e lev5sopvatt+ pr9cipieel v]wonn54 ,wie gelo(t1 heeft op datzelfde oog5blik v]gev+ van zond5 en eeuwig lev52 h is e5 k9d van ,god1 dat d5 ,vad] di5t1 niet als kne*t uit hoop op loon1 ma> als e5 zoon1 die uit liefde en dankba>heid d5 wil des ,vad]s volbr5gt2 en h volbr5gt di5 wil1 niet door uit de w]eld weg te vlu*t5 ma> door tr\w te zn 9 de roep+1 welke hem hi] op a>de toebetr\wd is4 ,het lev5 voor d5 hemel vormt da>om ge5 teg5/ell+ met het lev5 9 het midd5 d] w]eld2 jui/ 9 die w]eld bewa>t ,*ri/us zne discipel5 van d5 ,booze4 ,de nieuwe hemel en a>de wordt imm]s opgeb\wd uit de elem5t5 d] w]eld1 die ?ans be/aat1 en de geme5te is de h]/elde m5s*heid ond] ,*ri/us als ,ho(d4 ,ma> hoeze] de zaligheid 9 zek]5 z9 re$s het deel is van de geloovig5 op a>de1 z is dat to* ma> 9 beg9sel en niet 9 volle w]kelkheid4 ,de geloovig5 zn 9 hope zalig1 ,rom4 #h3bd2 ,jezus spreekt de arm5 van gee/ enz41 zalig1 omdat hunn] het kon9krk d] hemel5 is1 dat 9 de toekom/ op a>de ge/i*t word5 zal1 ,mt4 #e3c-aj4 ,de geloovig5 zn k9d]5 ,gods en v]wa*t5 to* nog de volle v]wez5lk+ van dat k9ds*ap1 ,mt4 #e3i1 ,rom4 #h3bc4 ,z hebb5 het eeuwige lev51 en moet5 het to* nog b de op/&+ ontvang51 ook volg5s ,johannes1 #e3bj-bi1 #f3dj1 #dd1 #ed4 ,beide is dus wa>1 dat het kon9krk d] hemel5 er is en dat het to* nog komt4 ,en deze dubbele wa>heid bepaalt heel het k>akt] van d5 /aat d] he]lkheid4 ,gelk de nieuwe hemel en a>de gevormd wordt uit de elem5t5 dez] w]eld en de geme5te e5e h]s*epp+ is van het 9 ,adam gevall5 m5s*elk gesla*t1 zoo is ook het lev5 d] zalig5 hi]namaals te d5k5 als 9 analogie met het lev5 d] geloovig5 hi] op a>de4 ,het be/aat e5]zds niet 9 e5e visio ,dei 9 ,rooms*5 z91 wa>toe de m5s*elke natuur sle*ts door e5 donum sup]additum kan opgebeurd word51 en het is aan de &]e zde ook niet e5e langzame en geleidelke ontwikkel+ van het *ri/elk lev51 dat hi] re$s op a>de door de geloovig5 geleid wordt4 ,het is e5 e*t natuurlk lev51 ma> door de g5ade tot zne hoog/e he]lkheid opgehev51 en 9 zn rk/e s*oonheid ontv\wd2 de mat]ia blft1 do* de =ma v]s*ilt4 ,de religie1 dat is de geme5s*ap met ,god1 neemt er da>om de e]/e1 de c5trale plaats 94 ,ma> die geme5s*ap zal rk]1 diep]1 zalig] zn1 dan z hi] op a>de ooit 0 ( wez5 kon1 want z zal door ge5 zonde v]/oord1 door ge5 af/& v]brok51 door ge5 natuur ( ,s*rift bemiddeld zn4 ,nu zi5 w 9 d5 spiegel van ,gods op5b>+ sle*ts zn beeld2 dan zi5 w aangezi*t tot aangezi*t1 en k5n51 gelk w gek5d zn4 ,visio1 compreh5sio1 fruitio ,dei mak5 het wez5 d] toekom/ige zaligheid uit4 ,de zalig5 zi5 ,god1 wel niet met li*amelke oog51 ma> to* op e5e wze1 die alle op5b>+ 9 deze b$eel+ door middel van natuur en van ,s*rift ze] v]re te bov5 gaat2 en di5ov]e5kom/ig zull5 z ,hem all5 k5n51 s*oon elk na> de mate zn] bevatt+1 met e5e k5nis1 die 9 de k5nisse ,gods ha> beeld en gelk5is heeft1 re*t/reeks1 onmiddellk1 zuiv] en re91 deel ,,ii #aej-aee4 ,z ontvang5 en bezitt5 dan alles1 wat z hi] sle*ts 9 hope hebb5 v]wa*t4 ,en alzoo ,god aans*\w5de en ,god bezitt5de1 g5iet5 z ,god en zn 9 zne geme5s*ap zalig2 zalig na> ziel en na> li*aam1 9 v]/& en 9 wil4 ,9 de !ologie 0 er v]s*il ov]1 ( de zaligheid hi]namaals =malit] zetelde 9 het v]/& ( 9 d5 wil1 en dus 9 k5nis ( 9 liefde be/ond4 ,?omas zeide het e]/e1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #c art4 #d1 en ,duns ,scotus bewe]de het laat/e1 ,s5t4 ,,iv di/4 #di qu4 #d4 ,ma> ,bonav5tura v]e5igde beide en m]kte op1 dat de fruitio ,dei niet alle5 e5e vru*t 0 van de cognitio ,dei ma> ook van d5 amor ,dei en 9 beid] v]e5ig+ en sam5w]k+ ha> oorzaak _h1 ,s5t4 ,,iv di/4 #di p4 #a art4 unic4 qu4 #d4 #e1 cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #abag-abci4 #aj4 ,de zaligheid d] geme5s*ap met ,god wordt g5ot5 9 en v]hoogd door de geme5s*ap d] heilig54 ,re$s op a>de is deze geme5s*ap e5e he]lke weldaad des gelo(s4 ,wie om ,jezus' wil huis ( bro$]s ( zu/]s ( vad] ( mo$] ( vr\w ( k9d]5 ( akk]s v]lat5 hebb51 ontvang5 re$s 9 dit lev5 met de v]volg+5 huiz5 en bro$]s en zu/]s en mo$]s en k9d]5 en akk]s t]ug1 ,mk4 #aj3bi1 #cj1 want all51 die d5 wil des ,vad]s do51 zn ,jezus' bro$] en zu/] en mo$]1 ,mt4 #ab3ej4 ,de geloovig5 kom5 door d5 ,middela> des ,nieuw5 ,te/am5ts 9 geme5s*ap1 niet alle5 met de /rd5de k]k op a>de1 ma> ook met de triumfe]5de k]k 9 d5 hemel1 de geme5te d] e]/gebor551 de gee/5 d] volmaakte re*tva>dig51 zelfs met de vele duiz5d5 d] engel51 ,hebr4 #ab3bb-bd4 ,ma> deze geme5s*ap1 (s*oon 9 beg9sel re$s op a>de be/a&e1 bov5 bl4 #bh1 zal to* onv]gelkelk veel rk] en he]lk] zn1 wanne] alle s*eidsmur5 van af/amm+ en taal1 van td en ruimte gesle*t1 alle zonde en dwal+ uitgebann5 en alle uitv]kor55 9 het nieuwe ,j]uzalem saamgebra*t zull5 zn4 ,dan zal het geb$ van ,jezus t5 volle word5 v]hoord1 dat al zne s*ap5 ne kudde vorm5 ond] n5 ,h]d]1 ,joh4 #aj3af1 #ag3ba4 ,alle heilig5 zull5 dan te zam5 t5 volle begrp51 welke de bre$te en l5gte en diepte en hoogte z van de liefde van ,*ri/us1 ,ef4 #c3ah2 z zull5 saam v]vuld word5 tot al de volheid ,gods1 ,ef4 #c3ai1 ,col4 #b3b1 #aj1 want ,*ri/us1 di5 ,god v]vult1 ,col4 #a3ai1 v]vult op zne beurt de geme5te met zi*zelv5 en maakt ze tot zn pl]oma1 ,ef4 #a3bc1 #d3aj1 cf4 deel ,,iii #dag4 ,en aanzitt5de met ,abraham1 ,izak en ,jakob aan n5 dis*1 ,mt4 #h3aa1 heff5 z uit n5 mond het l(li$ aan tot e]e van ,god en van het ,lam1 ,op4 #d3aa1 #e3ab enz4 ,van de geme5te op a>de zegt de ,s*rift m5igmaal1 dat z e5 kle9 kuddek5 vormt1 ,mt4 #g3ad1 #bb3ad1 ,luk4 #ab3cb1 #ac3bc1 hetge5 door de hi/orie tot op d5 huidig5 dag beve/igd wordt4 ,en zelfs teg5 het e9de d] dag51 als het evangelie ond] alle volk5 gepr$ikt zal zn1 zal de afval to5em5 en het getal d] getr\w5 g]+ zn2 re$s de pr(etie des ,o4 ,te/4 v]kondigde1 dat sle*ts e5 ov]blfsel van ,israel zi* tot d5 ,he]e beke]5 en beh\d5 z\ word51 bov5 bl4 #dbi2 en het ,n4 ,te/4 koe/]t ev5zoo de v]wa*t+1 dat deg551 die volh>d5 tot d5 e9de toe1 we9ig5 zull5 zn1 ,mt4 #bd3ac1 #be3av41 ,luk4 #ah3h4 ,ma> aan de &]e zde spreekt de ,s*rift dikw]f to* ze] univ]sali/is*4 ,het v]bond d] g5ade wordt 9 ,adam aan heel de m5s*heid bek5d gemaakt1 ,g54 #c3ae4 ,het v]bond d] natuur1 dat na d5 zondvlo$ geslot5 wordt1 omvat alle s*epsel51 ,g54 #i3i1 #aj4 ,9 ,abraham word5 alle gesla*t5 d] a>de gezeg5d1 ,g54 #ab3c4 ,de v]loss+1 welke e5s aan ,israel ges*onk5 zal word51 komt all5 ,heid55 t5 go$e1 bov5 bl4 #dcc4 ,jezus zegt1 dat ,h zne ziel zal gev5 tot e5 rantso5 voor vel51 ,mt4 #bj3bh1 en dat vel5 zull5 kom5 van ,oo/5 en ,we/5 en zull5 aanzitt5 met ,abraham1 ,izak en ,jakob 9 het kon9krk d] hemel51 ,mt4 #h3aa4 ,de g5ade1 die 9 ,hem is v]s*551 is veel me] ov]vlo$ig dan de ov]tr$+ van ,adam2 z komt ov] alle m5s*5 tot re*tva>digmak+ des lev5s1 ,rom4 #e3ab-bj1 #a ,cor4 #ae3bb4 ,nu word5 9 deze b$eel+ alle d+5 9 d5 hemel en op de a>de ond] ,*ri/us tot n v]gad]d1 ,ef4 #a3aj4 ,en e5s aan het e9de1 zal alle knie voor ,*ri/us zi* buig5 en alle tong ,hem als d5 ,he] beld51 ,phil4 #b3aj1 #aa4 ,dan zal e5e groote s*>e1 welke niem& tell5 kan1 /aan voor d5 troon en het ,lam1 ,op4 #g3i1 #ai3a1 #f4 ,het zn volk]51 die zalig word5 en 9 het li*t van het nieuwe ,j]uzalem w&el51 ,op4 #ba3bd1 #bf1 #bb3b4 ,en ,god zal dan 9 all5 alles zn1 #a ,cor4 #ae3bh4 ,9 aansluit+ b en met b]oep op deze laat/e reeks tek/5 hebb5 vel5 de hope gekoe/]d1 dat t5 slotte1 zoo niet alle s*epsel51 dan to* alle m5s*5 en1 indi5 ook dit niet het geval mo*t zn1 dan to* v]reweg de mee/e m5s*5 zalig z\d5 word52 de hel z\ 9 het geheel niet be/aan ( sle*ts e5 kle9e ui?oek zn 9 het heelal4 ,z grondd5 deze hunne v]wa*t+ f op de mogelkheid1 om ook zalig te word5 door de w]k5 d] wet 7,pelagian51 ,soc9ian51 ,dei/5 enz471 f op de geleg5heid1 om ook na d5 dood 9 d5 tuss*5toe/& ( zelfs nog na d5 oordeelsdag het evangelie te hoor5 en 9 d5 geloove aan te nem5 7,univ]sali/574 ,deze gevoel5s zn vroeg] re$s besprok5 en behoev5 dus ?ans niet me] aan de ,s*rift getoet/ te word51 cf4 deel ,i #bcb4 ,,ii #cah f4 #cdj f4 #cej f4 ,,iii #cij-djh en bov5 bl4 #diiv4 ,ma> ook ond] h51 die de beld5is va/h\d51 dat niem& tot d5 ,vad] komt dan door ,*ri/us en dat er ma> n naam ond] d5 hemel t] zaligheid gegev5 is1 ,joh4 #ad3f1 ,hd4 #d3ab1 zn er altd enkel5 gewee/1 die aan de mogelkheid d] zaligheid 9 dit lev5 buit5 de pr$ik+ van het evangelie hebb5 gelo(d4 ,z le]d5 alzoo t5 aanzi5 van de k9d]5 des v]bonds1 van al de jong/]v5de k9d]5 b9n5 en buit5 de gr5z5 des ,*ri/5doms1 van idiot51 krankz9nig51 do(/omm51 die feitelk van de pr$ik+ des evangelies v]/ok5 w>51 en ook van sommige ( van vele ,heid551 die 9 hun held] inzi*t en deugdzaam lev5 bewz5 gav5 van e5e wa>a*tige godsvru*t4 ,sommige k]kvad]s nam5 e5 w]kzaamheid van d5 ,logos 9 de ,heid5w]eld aan1 deel ,i #bch4 ,augu/9us gelo(de1 dat er van d5 beg9ne af aan niet alle5 ond] ,israel ma> ook ond] &]e volk5 altd enkel5 w>5 gewee/1 die 9 d5 ,logos gelo(d5 en na> zne gebod5 vroom en re*tva>dig leefd51 ,ep4 #ajb4 de civ4 #ah1 #dg en &]e plaats5 b ,reut]1 ,aug4 ,/udi5 #ahhg ,s4 #ij f4 ,abael>d bewe]de1 dat ook ,heid55 de zaligheid kond5 deela*tig word51 b ,mns*]-v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,,ii #adg4 ,volg5s ,/rauss1 ,*r4 ,gl4 ,i #bga sprak ,lu!r e5maal d5 w5s* uit1 dat ,god ook mann5 als ,cic]o en ,s5eca g5adig mo*t zn1 en wilde ,melan*ton 9 het midd5 lat51 ( ,h soms langs e5 bzond]5 weg aan ,solon1 ,!mi/ocles e4 a4 e5ige k5nis van de v]gev+ 9 ,*ri/us _h m$eg$eeld4 ,zw+li sprak besli/] en gelo(de dat ,god ook ond] de ,heid55 zne uitv]kor55 _h1 ,*r4 fidei expos4 ,op4 ,,iv #fe4 ,ma> &]5 liet5 alle5 de mogelkheid op5 en durfd5 niet me] dan hop5 en w5s*51 zooals bv4 ,lasco1 b ,kuyp]1 ,h]aut #ajdg4 ,zan*ius1 b ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #dcf ,,ii #gjd4 ,bild]dk1 ,briev5 ,v #ha4 ,kuyp]1 ,h]aut #eid cf4 #ajdg4 ,ebr>d1 ,das ,dogma v4 h4 ,ab4 ,,ii #gg4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #dcf ,,ii #gjd4 ,dit gevoel5 bleef e*t] altd het gevoel5 van enkel52 de k]k5 liet5 er zi* 9 h>e confessies niet ov] uit en de mee/e !olog5 kwam5 er teg5 op1 cf4 litt4 b ,m4 ,vitr+a ,i #bi4 ,iets gun/ig] oordeelde m5 ov] de zaligheid d] jong/]v5de k9d]54 ,de ,rooms*5 le]51 dat alle ,*ri/5k9d]51 die1 voto ( re g$oopt1 /]v51 zalig word5 en alle &]e vroeg/]v5de k9d]5 9 d5 limbus infantum e5e po5a damni1 niet s5sus1 ld51 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,ii di/4 #cc4 ,de ,lu!rs*5 oordeel5 t5 aanzi5 van de ,*ri/5k9d]5 als de ,rooms*5 en lat5 de &]5 aan ,gods oordeel ov]1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xvi #afi4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 ,v ,i1 #f4 ,de ,g]e=me]d5 neigd5 ertoe1 om te geloov51 dat alle 9 het v]bond d] g5ade gebor5 en dan vr de j>5 des ond]s*eids door d5 dood wegg5om5 k9d]5 de hemels*e zaligheid deela*tig word51 ,c4 ,dordr4 ,i #g4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dag1 hoewel vel5 ook hi] tuss*5 v]kor5 en v]worp5 k9d]5 ond]s*eid maakt5 en niet aan elk dez] k9d]5 individueel met zek]heid de zaligheid durfd5 toek5n51 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 p4 #gf4 #dcf1 ,beza1 ,p>eus1 ,zan*ius1 ,p]k9s e4 a4 ,wat de vroeg/]v5de k9d]5 buit5 het v]bond betreft1 oordeeld5 sommig5 vr mild2 ,junius v]mo$de liev] uit liefde1 dat z beh\d5 dan dat z v]lor5 w>51 ,op4 ,,ii #ccc1 en ,voetius zeide3 ( z v]lor5 zn dan ( sommig5 ond] h5 uitv]kor5 zn en vr hun /]v5 w$]gebor5 word51 nolim neg>e1 affirm>e non possum1 ,disp4 ,,ii #dac1 cf4 v]d]e litt4 b ,m4 ,vitr+a ,,ii #ea4 #eb1 en vooral ,b4 ,w>field1 ,! developm5t ( ! doctr9e ( infant salvation1 93 ,two /udies 9 ! hi/ory ( doctr9e1 ,new-,york1 ,*ri/4 ,lit4 ,comp4 #ahig p4 #adc-bci4 ,met de ,s*rift 9 de h& kunn5 w1 zo[el 9 betrekk+ tot de zaligheid d] ,heid55 als tot die d] vroeg/]v5de k9d]51 niet v]d] kom51 dan dat w van e5 besli/ en /ellig oordeel 9 positiev5 ( negatiev5 z9 ons on?\d54 ,alle5 v]di5t het opm]k+1 dat de ,g]e=me]de !ologie b deze ern/ige vrag5 9 veel gun/ig] conditie v]ke]t dan e5ige &]e4 ,want alle &]e k]k5 kunn5 hi]b dan alle5 e5 za*t] oordeel koe/]51 wanne] z op h>e le] van de vol/rekte noodzakelkheid d] g5ademiddel5 t]ugkom5 ( op die van de v]doemelkheid d] zonde inbreuk mak54 ,ma> de ,g]e=me]d5 wild5 t5 e]/e de mate d] g5ade niet va//ell51 wa>m$e e5 m5s* ook ond] vele dwal+5 en zond5 nog aan ,god v]bond5 kan zn no* d5 graad d] k5nis bepal51 die tot zaligheid onmisba> noodig is1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #ecg4 #ech4 #gha4 ,witsius1 ,apo/4 ,gelo( ,,ii #b en #ae4 ,spanheim1 ,op4 ,,iii #abia4 ,en t5 &]e hield5 z /a&e1 dat de middel5 d] g5ade niet absoluut noodzakelk w>5 tot de zaligheid en dat ,god ook buit5 woord en sacram5t5 kon w$]b>5 t5 eeuwig5 lev51 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #af1 #ai4 ,9 de twe$e ,helv4 ,confessie1 art4 #a luidt het3 agnoscimus ,deum illum9>e posse hom9es1 etiam s9e ext]no m9i/]io1 quos et qu&o velit2 id quod ejus pot5tiae e/4 ,en de ,we/m9/]s*e beld5is spreekt 9 cap4 ,x #c uit1 dat uitv]kor5 k9d]51 die 9 hun k9d%eid /]v51 w$]gebor5 en beh\d5 word5 door d5 ,gee/ van ,*ri/us1 qui qu&o et ubi et quo sibi placu]it modo op]atur1 en dat dit ook geldt van de ov]ige uitv]kor551 quotquot ext]nae vocationis p] m9i/]ium v]bi sunt incapaces4 ,reut] zegt da>om t]e*t1 als h de le] van ,augu/9us op dit punt heeft uite5gezet3 ,9 d] ,t1 es ls/ si* das ,p>adoxon re*tf]tig51 g]ade die p>tikul>i/is*e ,prde/9ationslehre habe j5e univ]sali/is* kl+5d5 ,phras5 ermgli*t1 ,aug4 ,/udi5 #ib4 ,9 de ,g]e=me]de !ologie kom5 zelfs de bov5aangehaalde univ]sali/is*e tek/5 d] ,s*rift het be/ en het s*oon/ tot ha> re*t4 ,want univ]sali/is* 9 di5 z91 dat alle m5s*5 ( zelfs alle s*epsel5 word5 beh\d51 zn die tek/5 zek] niet b$oeld en ook door ge5 enkele *ri/elke k]k opgevat4 ,alle beld5 zond] uitzond]+1 dat er niet alle5 e5 hemel ma> ook e5e hel is4 ,hoog/5s is er dus v]s*il ov] het getal d]g551 die zalig word5 en die v]lor5 gaan4 ,ma> da>ov] valt niet te twi/52 want dat getal is alle5 ,gode bek5d4 ,op de vraag3 ,he]e1 zn er ook we9ig51 die zalig word51 gaf ,jezus alle5 t5 antwoord3 /rdt om 9 te gaan door de enge poort1 want vel5 zull5 zoek5 9 te gaan en zull5 niet kunn51 ,luk4 #ac3bd4 ,dit alle5 is re*t/reeks voor ons van belang2 het getal d] uitv]kor55 behoeft ons niet bek5d te zn4 ,ma> 9 elk geval /aat dit va/1 dat het getal d] uitv]kor55 9 de ,g]e=me]de !ologie om ge5 enkele r$5 en 9 ge5 enkel opzi*t kle9] behoeft g$a*t te word51 dan 9 e5ige &]e !ologie4 ,als het er op aankomt1 is de ,g]ef4 beld5is ruim] van h>t en bre$] van blik1 dan e5ige &]e *ri/elke confessie4 ,z v9dt de laat/e1 diep/e oorzaak d] zaligheid alle5 9 ,gods welbehag51 9 zne eeuwige ontf]m+1 9 zne ondoorgrondelke b>mh>tigheid1 9 d5 onnaspeurlk5 rkdom zn] alma*tige en vre g5ade4 ,welke va/]e1 bre$]e grondslag z\ da>naa/ voor de zaligheid van e5 s*uldig en v]lor5 m5s*5gesla*t te v9d5 zn8 ,lat5 vel5 dan afvall52 hoe ontro]5d dit z1 9 ,*ri/us wordt to* de geme5te1 de m5s*heid1 de w]eld beh\d54 ,het organisme d] s*epp+ wordt h]/eld4 ,de goddelooz5 word5 van de a>de v]daan1 ,ps4 #ajd3ce1 z word5 buit5geworp51 ,joh4 #ab3ca1 #ae3f1 ,op4 #bb3ae4 ,ma> ond] ,*ri/us word5 alle d+51 9 d5 hemel en op de a>de1 v]gad]d tot n1 ,ef4 #a3aj4 ,alle d+5 zn door ,hem en tot ,hem ges*ap51 ,col4 #a3af4 #aa4 ,de geme5s*ap met ,god1 die 9 de geme5s*ap d] heilig5 g5ot5 wordt1 sluit zek] 9 de toekom5de eeuw ev5m9 als 9 deze b$eel+ alle h&el+ en alle w]kzaamheid uit4 ,de *ri/elke !ologie heeft hi] 9 d5 regel wel we9ig a&a*t aan gewd en mee/ van de hemels*e zaligheid als e5 k5n5 en g5iet5 van ,god gesprok54 ,en dit is zond] twfel ook de k]n en het middelpunt1 de bron en de kra*t van het eeuwige lev54 ,ook bi$t de ,s*rift we9ig gegev5s1 om ons van de w]kzaamheid d] gezaligd5 e5e held]e voor/ell+ te vorm54 ,z bes*rft de zaligheid me] als e5 ru/5 van d5 a>ds*5 arbeid dan als het volbr5g5 van e5e nieuwe w]kzaamheid1 ,hebr4 #d3i1 ,op4 #ad3ac4 ,ma> to* is de ru/1 die 9 het nieuwe ,j]uzalem g5ot5 wordt1 ev5m9 b ,god1 ,joh4 #e3ag1 als b zne k9d]51 als e5 zalig niets-do5 te d5k54 ,de ,h4 ,s*rift zegt zelve1 dat het eeuwige lev5 be/aat 9 e5 k5n5 en di551 9 e5 lov5 en prz5 van ,god1 ,joh4 #ag3c1 ,op4 #d3aa1 #e3h enz4 ,zne k9d]5 blv5 ook zne kne*t51 die ,hem di55 dag en na*t1 ,op4 #bb3c4 ,z zn pr(et51 prie/]s en kon+51 die op de a>de he]s*5 9 alle eeuwigheid1 ,op4 #a3f1 #e3aj1 #bb3e4 ,na>mate z op a>de ov] we9ig getr\w zn gewee/1 word5 z 9 het kon9krk4 ,gods ov] veel gezet1 ,mt4 #bd3dg1 #be3ba1 #bc4 ,i$] beh\dt zn eig5 p]soonlkheid1 want van all51 die +aan 9 het nieuwe ,j]uzalem1 zn de nam5 ges*rev5 9 het boek des lev5s des ,lams1 ,op4 #bj3ae1 #bg1 en elk ontvangt e5 eig51 nieuw5 naam1 ,jes4 #fb3b1 #fe3ae1 ,op4 #b3ag1 #c3ab1 cf4 #ba3ab1 #ad4 ,de dood51 die 9 d5 ,he]e /]v51 ru/5 van hunne moeit51 ma> word5 elk door zn eig5 w]k5 gevolgd1 ,op4 #ad3ac4 ,gesla*t51 volk51 natin drag5 het hunne tot v]rk+ des lev5s 9 het nieuwe ,j]uzalem b1 ,op4 #e3i1 #g3i1 #ba3bd1 #bf4 ,wat hi] gezaaid wordt1 wordt 9 de eeuwigheid gemaaid1 ,mt4 #be3bd1 #bf1 #a ,cor4 #ae3dbv41 #b ,cor4 #i3f1 ,gal4 #f3g1 #h4 ,de groote v]s*eid5heid1 die 9 all]lei opzi*t ond] de m5s*5 be/aat1 wordt 9 de eeuwigheid niet v]nietigd ma> van al het zondige g]e9igd en aan de geme5s*ap met ,god en met elk&] di5/ba> gemaakt4 ,en gelk de natuurlke v]s*eid5heid 9 de geme5te op a>de nog met de gee/elke v]s*eid5heid v]me]d]d wordt1 #a ,cor4 #ab3gv41 zoo neemt dit natuurlk en gee/elk v]s*il 9 d5 hemel nog we] da>door toe1 dat er ond]s*eid5e grad5 van he]lkheid zn4 ,uit oppositie teg5 de v]di5/elkheid d] go$e w]k5 hebb5 sommige ,g]e=me]d51 zooals ,m>tyr1 ,loci ,c4 ,,iii #ag1 #h1 ,cam]o1 ,s*o5feld1 ,til5us1 ,spanheim1 ev5als 9 de vi]de eeuw re$s ,jov9ianus en lat] sommige ,soc9ian5 en ?ans nog ,g]la*1 alle ond]s*eid 9 de he]lkheid hi]namaals geloo*5d4 ,en het is ook wa>1 dat aan alle geloovig5 dezelfde weldad5 9 de toekom/ van ,*ri/us word5 belo(d2 z ontvang5 all5 hetzelfde eeuwige lev51 dezelfde woonplaats 9 het nieuwe ,j]uzalem1 dezelfde geme5s*ap met ,god1 dezelfde zaligheid enz4 ,ma> desniettem9 /elt de ,s*rift het buit5 all5 twfel1 dat er 9 die e5heid en gelkheid e5e ze] groote afwissel+ en v]s*eid5heid is4 ,zelfs de gelk5is1 ,mt4 #bj3a-af1 wa>op m5 zi* m5igmaal voor het teg5deel b]oept1 pleit voor zulk e5 ond]s*eid2 want ,jezus wil met die gelk5is le]51 dat vel51 die na> eig5 en &]] me5+ lang en zwa> hebb5 ge>beid1 9 het toekom/ig ,messiasrk vol/rekt niet zull5 a*t]/aan b deg551 die veel kort] td 9 d5 wnb]g zn w]kzaam gewee/2 de laat/5 hal5 de e]/5 91 want vel5 zn wel g]oep5 en arbeid5 9 d5 di5/ van het kon9krk ,gods1 ma> we9ig5 zn er1 die da>voor hi]namaals e5e bzond]e ond]s*eid+ g5iet5 en e5 uitgelez5 plaats ontvang54 ,veel duidelk] wordt zulk e5 gradueel v]s*il 9 de he]lkheid op &]e plaats5 9 de ,s*rift gele]d1 vooral da>1 wa> sprake is van e5 loon1 dat e5 iegelk ges*onk5 zal word5 na> zne w]k54 ,dat loon wordt ?ans 9 de hemel5 bewa>d1 ,mt4 #e3ab1 #f3av41 ,luk4 #f3bc1 #a ,tim4 #f3ai1 ,hebr4 #aj3cd-cg1 en wordt e]/ 9 het op5ba> uitg$eeld b de p>\sie1 ,mt4 #f3d1 #f1 #ah1 #bd3dg1 #b ,!ss4 #a3g1 #a ,petr4 #d3ac4 ,het wordt dan ges*onk5 als v]go$+ voor hetge5 de discipel5 van ,jezus hi] op a>de om zn5twil v]loo*5d en gel$5 hebb51 ,mt4 #e3ajv41 #ai3bi1 ,luk4 #f3bav41 ,rom4 #h3ag1 #ah1 #b ,cor4 #d3ag1 #b ,!ss4 #a3g1 ,hebr4 #aj3cd1 #a ,petr4 #d3ac1 en v]d] ook als v]geld+ voor de go$e w]k51 die z hebb5 v]ri*t1 zooals bv4 voor go$e be/$+ d] tal5t51 ,mt4 #be3aev41 ,luk4 #ai3acv41 voor v&sliefde en belangelooze milddadigheid1 ,luk4 #f3ce1 voor v]zorg+ d] arm51 ,mt4 #f3a1 voor bidd5 en va/51 ,mt4 #f3f1 #ah1 voor het di55 d] bro$]51 ,mt4 #aj3dj-db1 voor tr\w5 di5/ 9 het rk ,gods1 ,mt4 #bd3dd-dg1 #a ,cor4 #c3h enz4 ,dat loon zal 9 v]b& /aan met en ev5r$ig zn aan de w]k51 ,mt4 #af3bg1 #ai3bi1 #be3ba1 #bc1 ,luk4 #f3ch1 #ai3ag1 #ai1 ,rom4 #b3f1 #a ,cor4 #c3h1 #b ,cor4 #d3ag1 #e3aj1 #i3f1 ,gal4 #f3h1 #i1 ,hebr4 #aa3bf1 ,op4 #b3bc1 #aa3ah1 #bj3ab1 #bb3ab4 ,de zaligheid is wel voor all5 dezelfde1 ma> er is v]s*il 9 glans en he]lkheid1 ,dan4 #ab3c1 #a ,cor4 #ae3da2 er zn 9 het ,vad]huis1 dat alle k9d]5 opneemt1 vele won+51 ,joh4 #ad3b2 en de geme5t5 ontvang5 alle na> de mate van h>e getr\:eid en toewd+1 van d5 kon+ d] k]k e5 eig5 si]aad en kroon1 ,op4 #a-c4 ,de ,rooms*5 hebb5 op deze uitsprak5 d] ,s*rift de le] van de v]di5/elkheid d] go$e w]k5 geb\wd1 ,trid4 ,,vi c4 #ca4 #cb1 en het re*t op bzond]e beloon+5 9 d5 hemel1 die na> ,ex4 #be3be aureolae g5oemd en aan de all5 t5 deel vall5de corona aurea toegevoegd word51 vooral aan de m>tel>51 de coelibatair5 en de le]a>s toegek5d1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #if4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vii #g4 ,ma> dit misbruik neemt de wa>heid niet weg1 dat er ond]s*eid 9 de he]lkheid is na> gelang van de w]k51 die door de geloovig5 hi] op a>de v]ri*t zn4 ,er is ge5 loon1 wa>op de m5s* van nature aanspraak z\ kunn5 mak51 want de wet ,gods is absoluut v]pli*t5d en laat d5 eis* tot volbr5g+ niet afhang5 van de vre keuze van d5 m5s*4 ,indi5 deze da>om de gans*e wet heeft volbra*t1 pa/ hem to* niets &]s te zegg51 dan dat h e5 onnutte di5/kne*t is1 die ma> g$aan heeft wat h s*uldig 0 te do51 ,luk4 #ag3aj4 ,alle aanspraak op loon kan da>om alle5 voortvloei5 uit e5 v]bond1 uit e5e vrma*tige en g5adige bes*ikk+ ,gods1 en is da>om e5 gegev5 re*t1 deel ,,ii #eec4 ,zoo 0 het 9 het w]kv]bond en zoo is het nog veel me] 9 het g5adev]bond1 deel ,,iii #efc4 ,want ,*ri/us heeft alles volbra*t1 niet alle5 de /raf gel$5 ma> ook door het volbr5g5 d] wet het eeuwige lev5 v]worv54 ,de eeuwige zaligheid en he]lkheid1 welke ,h ontv+1 0 voor ,hem het loon op zne volmaakte gehoorzaamheid4 ,ma> als ,h deze zne g]e*tigheid door het gelo( d5 zn5 s*5kt en da>aan het eeuwige lev5 v]b9dt1 dan zn beide1 zo[el die ges*onk5 g]e*tigheid als de toekom/ige zaligheid1 gav5 van zne g5ade1 welke alle v]di5/e van de zde d] geloovig5 t5 e55male uitsluit4 ,de geloovig5 zn imm]s ,gods maaksel1 ges*ap5 9 ,*ri/us ,jezus tot go$e w]k51 welke ,god voorb]eid heeft1 opdat z 9 dezelve z\d5 w&el51 ,ef4 #b3aj4 ,het wordt hun uit g5ade gegev5 9 de zaak van ,*ri/us1 niet alle5 9 ,hem te geloov5 ma> ook voor ,hem te ld51 ,phil4 #a3bi1 ,hd4 #e3da4 ,niet alle5 9 de gave van het eeuwige lev5 aan e5 iegelk1 die gelo(t1 ma> ook 9 de uitdeel+ van e5e v]s*ill5de mate van he]lkheid aan wie uit dat gelo( go$e w]k5 hebb5 voortgebra*t1 kroont ,god zn eig5 w]k4 ,ma> dat doet ,h dan ook1 opdat er1 gelk hi]1 zoo hi]namaals 9 de geme5te e5e rke v]s*eid5heid zn z\ en 9 die v]s*eid5heid de he]lkheid zn] deugd5 uitkom5 z\4 ,door die v]s*eid5heid to* neemt het lev5 d] geme5s*ap met ,god1 met de engel51 en van de zalig5 ond]l+ 9 diepte en 9 innigheid toe4 ,9 die geme5s*ap heeft elk1 gelk 9 de geme5te hi] op a>de1 ,rom4 #ab3d-h1 #a ,cor4 #ab1 9 v]b& met zn p]soon en k>akt]1 e5 eig5 plaats en taak4 ,van de w]kzaamheid d] zalig5 mog5 w ons ge5e zuiv]e voor/ell+ kunn5 vorm51 de ,s*rift le]t to*1 dat het pr(etis*1 prie/]lk en kon9klk ambt1 hetwelk de m5s* oorspronkelk bezat1 9 h5 door ,*ri/us t5 volle h]/eld is4 ,de di5/ van ,god1 de ond]l+e geme5s*ap en de bewon+ van d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de bi$t ongetwfeld voor de uitoef5+ van deze ambt5 ov]vlo$ige geleg5heid1 ook al is de vorm en wze ervan ons onbek5d4 ,ma> dat w]k5 is e5 ru/5 en g5iet5 tev5s4 ,het ond]s*eid van dag en na*t1 van sabbat en w]kdag5 heeft opgeh\d52 de td is doordrong5 van de eeuwigheid ,gods2 de ruimte is vol van zne teg5woordigheid2 het eeuwige word5 is gehuwd met het onv]&]lke zn4 ,zelfs de teg5/ell+ van hemel en a>de is v]dw554 ,want al wat 9 d5 hemel en op a>de is1 is tot n v]gad]d ond] ,*ri/us als ,ho(d1 ,ef4 #a3aj4 ,alle s*epsel5 zn en lev5 en beweg5 zi* 9 ,god1 die alles 9 all5 is1 die 9 d5 spiegel zn] w]k5 al zne deugd5 we]kaat/ en da>9 zi*zelv5 v]he]lkt4 ,cf4 ov] de hemels*e zaligheid3 ,augu/9us1 de civ4 ,,xxii c4 #bi4 #cj4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv di/4 #di4 ,?omas1 suppl4 qu4 #ib-if4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,vii c4 #g4 ,oswald1 ,es*at4 #ch-eg4 ,atzb]g]1 ,die *ri/l4 ,es*at4 #bch f4 ,sim>1 ,dogm4 #afb4 ,jans51 ,prael4 ,,iii #ijc-idf4 ,o4 ,rits*l1 ,lu!rs ,seligkeitsvor/ellung 9 ihr] ,ent/ehung und ,b$eutung1 ,*ri/l4 ,welt #ahhi ,s4 #hgd-hhj4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxxi4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #eej-efj4 ,hollaz #dea sq4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #gb-ge4 ,amyraldus1 ,!ses ,salm4 ,,iii #hei4 ,synopsis pur4 !ol41 disp4 #eb4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,viii #d1 #aj4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xx qu4 #h-ac4 ,m>ck1 ,exspect ,j4 ,c4 ,,iii c4 #h4 #aj4 #aa4 ,moor ,,vi #gah-gcc4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #agi4 ,kliefo?1 ,es*at4 #caa f4 ,titius1 ,die ,n4 ,t4 ,lehre von d] ,seligkeit im ,rei*e ,gottes und ihre ,b$eutung fr die ,geg5w>t #ahie-aijj4 ,,bre$]e ,,inh\dsopgave4 ,,e]/e ,,deel4 ,,inleid+4 #a4 ,naam en begrip d] ,dogmatiek bl4 #a-i4 ,nam5 d] dogmatiek n4 #a;,a4 ,het woord dogma #b4 ,gezag van het dogma #c4 ,mat]ieele inh\d van het dogma #d4 #e4 ,a ,deze cf]s duid5 de numm]s aan1 wa>ond] de /( d] v]s*ill5de p>agraf5 v]deeld is4 #b4 ,encyclopa$is*e ,plaats d] ,dogmatiek bl4 #i-ad4 ,9 de sy/em4 ,!ologie #a4 ,ond]s*eid d] ,dogmatiek van de ,symboliek1 ,cate*etiek #b en ,e?iek #c4 #c4 ,me?ode d] ,dogmatiek bl4 #ad-ca4 ,s*rift1 k]k en p]soonlke ov]tuig+ als factor51 wa>m$e de ,dogmatiek te rek55 heeft #a-c4 ,kritis*e ri*t+1 die de k5nis put uit het subject #d4 ,k]kelke1 die de traditie onfeilba> a*t #e4 ,bbels*e1 die de ,s*rift raadpleegt buit5 de hi/orie om #f4 ,beteek5is d] k]k en van h>e beld5is voor de ,dogmatiek #g4 ,van de ,s*rift 7en de op5b>+ ,gods 9 de natuur1 !ol4 naturalis7 #h4 ,van de p]soonlke ov]tuig+ #i4 #d4 ,indeel+ d] ,dogmatiek bl4 #ca-ea4 ,b ,clem5s1 ,orig41 ,!odoretus1 ,damasc5us1 ,augu/9us #a1 ,lomb>dus1 ,bonav5tura1 ,?omas #b1 lat]e ,rooms*e !olog5 #c4 ,b ,melan*ton1 ,calvn #d1 en lat]e ,g]ef4 en ,lu?4 !olog5 #e4 ,reactie teg5 de syn!t4 me?ode b ,calixtus1 ,coccejus #f1 en nog /]k] b het ,rationalisme #g1 en is de nieuwe !ologie #h4 ,indeel+ 9 algeme5 en bzond] deel1 en van dit laat/e na> de syn!tis*e orde #i4 #aj4 #e4 ,ges*i$5is en ,litt]atuur d] ,dogmatiek bl4 #ea-aci4 ,wet5s*appelke !ologie1 die b de ,apo/4 vad]s nog niet voorkomt #a1 wordt na de be/rd+ van het gelo( door ,lucianus1 ,celsus1 ,porphyrius1 ,julianus1 de ,gno/iek5 t] zelfv]d$ig+ b de ,apologet5 noodzakelk #b1 en gaat dan 9 de ri*t+ d] ,n4 ,afr41 ,kle9-,az41 ( ,alex4 ,s*ool uite5 #c1 en krgt 9 d5 twi/ teg5 het mon>*ianisme 9 de #c;e eeuw e5 va/5 grondslag #d4 ,va//ell+ en v]d$ig+ van het tr9it>is* en *ri/ologis* dogma 9 het ,oo/5 9 de #d;e tot de #h;e eeuw #e4 ,de dogmatis*e ontwikkel+ loopt 9 het ,oo/5 uit op ,joh4 ,damasc5us #f1 en zet zi* dan wel voort ma> is voor e5 groot deel nog onbek5d #g4 ,de dogmatiek 9 het ,we/5 draagt van d5 aanvang af1 re$s b ,t]t41 ,cypr41 ,ir541 e5 eig5 k>akt]1 al is z ook van het ,oo/5 afhankelk #h1 en krgt ha> uitnem5d/5 tolk 9 ,augu/9us #i4 ,gregorius leidde k]k en !ologie ov] na> de nieuwe volk51 die e]/ beide e5v\dig ov]nam5 7,isidorus1 ,alcu9us7 #aj1 ma> dan zelf/&ig w]d5 en 9 de s*ola/iek e5 eig5 !ologie voortbra*t5 #aa4 ,de s*ola/iek v]liep 9 drie p]iod5 #ab1 en _h de my/iek naa/ zi* #ac4 ,9 het laat/ d] ,m4 ,e4 kwam z 9 v]val en /ond aan veel critiek bloot1 ma> z h]/elde zi* na de ,h]v4 we] #ad1 en kwam vooral 9 ,spanje tot bloei #ae4 ,9 de #ah;e eeuw kwam de ,rooms*e !ologie ond] invlo$ van het ,rationalisme #af1 en bleef da> ook nog t5 deele ond] 9 de #ai;e eeuw 7,h]mes1 ,gn!r72 ma> z wi/ zi* to* we] vr te mak5 en trad als traditionalisme1 romantisme1 bemiddel+/heologie en vooral als ,?omisme we] zelf/&ig op #ag4 ,de ,lu!rs*e ,re=matie kreeg ha> e]/5 dogmaticus 9 ,melan*ton en ha> cons5sus 9 de ,=m4 ,conc4 #ah1 w]d 9 de #ag;e eeuw s*ola/is* ontwikkeld #ai1 ma> 9 de #ah;e eeuw v]zwakt door ,pietisme1 ,h]nhuttisme1 ,rationalisme #bj1 #ba1 en sloot zi* 9 deze eeuw vooral b de v]s*ill5de /elsels van wsbege]te aan1 b ,kant #bb1 ,jacobi #bc1 ,s*lei]ma*] #bd1 ,hegel #be1 ,s*ell+ #bf1 ( trad op als confessionalisme1 ,bbels*e !ologie #bg1 ( neokantianisme #bh4 ,de ,zwits]s*e ,re=matie1 die pr9cipieel van de ,duits*e v]s*ilt #bi1 ontv+ ha> dogmatis* sy/eem van ,calvn en vond +ang 9 ,frankrk1 ,n$]l&1 ,engel&1 ,s*otl&1 ,duits*l& #cj4 ,teg5 het e9de d] #af;e eeuw kwam 9 de ,g]ef4 !ologie de s*ola/is*e me?ode op1 die ha> 9 v]s*ill5de l&5 tot groot5 bloei bra*t #ca1 ma> door ,anab41 ,arm41 ,c>tes41 ,coccejanisme #cb1 ,amyraldisme1 ,indep5d5tisme1 ,baptisme1 ,kwak]isme1 ,deisme tot v]val kwam #cc4 ,tol]antie1 neologie1 supranaturalisme1 neonomisme kwam5 nu aan het woord #cd4 ,ma> teg5ov] de negatieve ri*t+5 9 ons vad]l& van supranaturalisme1 ,gron+] en mod]ne !ologie kwam er e5e h]lev+ van de positieve !ologie door ,afs*eid+ en ,reveil1 ,utre*ts*e en e?is*-ir54 ri*t+ en door het ontwak5d ,calv9isme #ce1 e5e h]lev+1 die ook eld]s voorkomt1 ma> gewoonlk e5 m9d] besli/ ,g]ef4 k>akt] draagt1 ,duits*l& #ce1 ,zwits]l& en ,frankrk #cf4 ,engel& en ,s*otl& #cg1 ,am]ika #ch1 #ci4 ,,ho(d/uk ,i4 ,,pr9cipia ,,9 ,,het ,,algeme54 #f4 ,beteek5is d] pr9cipia bl4 #adj-ade4 ,de naam 1 pr9cipium #a4 ,pr9cipium ess5di #b4 ,pr9cipium cognosc5di1 ext]num en int]num #c4 ,e5heid en ond]s*eid dez] drie pr9cipia #d4 #g4 ,pr9cipia 9 de wet5s*ap bl4 #ade-agj4 ,het ,rationalisme1 dat door heel de ges*i$5is d] philosophie he5loopt #a1 leidt alle k5nis af uit het subject #b1 ma> misk5t het pr9c4 cogn4 ext]num en v]valt tot idealisme en illusionisme #c4 ,het ,empirisme zoekt de bron d] k5nis 9 de z9lke wa>nem+ #d1 ma> misk5t het pr9c4 cogn4 int]num en leidt tot mat]ialisme #e4 ,da>5teg5 gaat het ,realisme uit van de algeme5e1 natuurlke zek]heid aanga&e de objectiviteit en wa>heid d] k5nis #f1 erk5t zo[el het pr9c4 cogn4 int]num als ext]num #g1 laat alle k5nis aanvang5 met de z9lke wa>nem+ #h1 ma> s*rft aan het v]/& het v]mog5 toe1 om uit de pha5om5a tot de n\m5a door te dr+5 #i1 omdat de r$e 9 ons en de r$e buit5 ons saam ha> oorsprong hebb5 9 d5 ,logos #aj4 #h4 ,pr9cipia 9 de ,religie bl4 #aga-bad4 ,het wez5 d] religie1 wi] naam van onzek]e afleid+ is #a1 is volg5s de ,h4 ,s4 als religio objectiva id5tis* met ,gods op5b>+ en als religio subjectiva met de gez9dheid1 om 9 zne weg5 te w&el5 #b4 ,deze ond]s*eid+ is t] bepal+ van het wez5 d] religie onmisba>4 ,als religio objectiva bevatt5 alle godsdi5/5 de elem5t5 van traditie1 dogma1 e?os1 cultus #c4 ,en als religio subjectiva zn z pietas1 die cultus tot vru*t heeft #d4 ,deze religio subjectiva1 die e5 habitus is1 w]d door de zonde b$orv51 wordt door w$]geboorte v]nieuwd1 en be/aat volg5s de ,h4 ,s4 9 gelo( #e1 dat 9 e5 cultus na> ,gods wil zi* op5ba>t #f4 ,de zetel d] religie is vooral ond]zo*t1 s$]t het wez5 d] religie1 t5 onre*te1 alle5 9 de religio subjectiva w]d ge/eld #g1 #h1 is niet uitsluit5d het v]/& #i1 want godsdi5/ en wet5s*ap zn ond]s*eid5 #aj1 no* ook de wil #aa1 want godsdi5/ en z$elkheid zn twee #ab1 no* ook het gevoel #ac1 want godsdi5/ is iets &]s dan kun/ #ad1 ma> da gans*e m5s*1 die ,god geheel en altd en ov]al di55 moet #ae4 ,de oorsprong d] religie is niet vrees1 prie/]b$rog1 onkunde1 animisme enz41 #af1 no* ook de zu*t1 om zi* teg5ov] de w]eld te h&hav5 #af1 #ag4 ,hi/oris*e en psy*ologis*e me?ode zn tot v]kl>+ van wez5 en oorsprong d] religie onvoldo5de #ah4 ,godsdi5/ is alle5 v]kla>ba>1 wanne] het be/aan van ,god en de wa>a*tigheid zn] op5b>+ aang5om5 wordt #ai4 ,,ho(d/uk ,,ii4 ,,pr9cipium ,,ext]num4 #i4 ,algeme5e ,op5b>+ bl4 #bae-bdd4 ,op5b>+ is e5 religieus begrip1 dat alle5 9 het !isme te h&hav5 is #a1 en be/aat 9 het algeme5 9 e5e daad ,gods1 wa>door ,h d5 m5s* tot zi*zelv5 9 e5e religieuse v]h\d+ plaat/ #b4 ,de ond]s*eid+ 9 natuurlke en bov5natuurlke op5b>+ is re$s van de oud/e k]kelke s*rv]s afkom/ig1 ma> w]d b ,rome tot e5e rationeele teg5/ell+ #c1 die door de ,re=matie wel gewzigd w]d1 ma> to* 9 het ,soc9ianisme enz4 bleef voortlev5 en heel het begrip d] op5b>+ ond]mnde #d4 ,de ,s*rift maakt ge5 begripmatig ond]s*eid tuss*5 natuurlke en bov5natuurlke op5b>+1 wl alle op5b>+ het p]soonlk1 bov5 de natuur v]hev5 be/aan ,gods erk5t1 en alle5 v]s*ilt 9 de middel51 wa>door z tot ons komt #e4 ,bov5natuurlke op5b>+ is niet met onmiddellke id5tis*1 want alle op5b>+ ges*i$t middellk1 ma> v]s*ilt van de natuurlke 9 de weg51 wa>langs z tot ons komt4 ,da>om v]di5t de ond]s*eid+ van algeme5e en bzond]e op5b>+ de voorkeur #f4 ,de algeme5e op5b>+ is onvoldo5de1 wl z niets bevat van ,gods g5ade 9 ,*ri/us #g1 ma> is to* voor de ,heid5w]eld #h1 #i1 en ook voor de geme5te van groote wa>de4 #aj4 ,bzond]e ,op5b>+ bl4 #bbd-bie4 ,gelk alle godsdi5/51 b]oept het ,*ri/5dom zi* op e5e bzond]e op5b>+1 1 1 die op drierlei wze ges*i$t #a1 door !ophanie #b1 pr(etie 7sprek5 ,gods1 lot1 urim1 droom1 visio51 inw5dige v]li*t+7 #c1 wond]5 #d4 ,de ,h4 ,s*rift doet ons da>m$e de bzond]e op5b>+ k5n51 niet als l\t]e m$$eel+ van le] ( als religieuse inspiratie ( als in/ort+ van nieuw lev5 ( als bewu/word+ ,gods 9 d5 m5s*elk5 gee/ #e1 ma> als e5 sy/eem van woord5 en dad5 ,gods1 die zi* conc5tre]5 9 d5 p]soon van ,*ri/us en na zne v]s*n+ en na de voltooi+ d] ,s*rift gewzigd1 9 de b$eel+ des ,h4 ,gee/es zi* voortzett5 en voltooi54 #f4 ,9 dez5 rk5 z9 wordt z e*t] misk5d1 zo[el door het ab/racte supranaturalisme van ,rome enz41 #g1 #h1 als door het rationali/is* naturalisme #i1 dat e*t] onvoldo5de is t] v]kl>+ van de op5b>+sv]s*nsel5 #aj1 en 9 e5 pan!i/is* ( mat]iali/is* monisme zn grond heeft #aa4 ,ma> dit monisme wordt door e5e jui/e natuurbes*\w+ zo[el #aa1 als door de ,s*rift we]sprok52 9 ha> w]eldbes*\w+ neemt de bzond]e op5b>+ e5e pass5de1 h>monis*e plaats 9 #ab4 #aa4 ,de ,heilige ,s*rift bl4 #bie-cfb4 ,de bzond]e op5b>+1 die hi/orie is en als zoodanig voorbgaat1 wordt tot de m5s*heid en w]eld uitgebreid1 doordat z 9 d5 vorm d] ,s*rift optre$t #a4 ,de ,s*rift is da>om niet al de op5b>+ no* ook sle*ts oorkonde d] op5b>+ ma> de laat/e acte1 de sluit/e5 d] op5b>+ #b4 ,want de op5b>+ valt 9 ha> geheel 9 twee b$eel+5 uite52 de e]/e br5gt de vlees*word+ van d5 ,logos en de ,s*riftword+ van zn woord tot /&1 de twe$e pa/ de s*att5 van ,*ri/us en van zn getuig5is 9 de geme5te toe1 die da>om met die ,s*rift /e$s 9 lev5d1 organis* v]b& /aat #c4 ,van die ,s*rift is de ,goddelke +ev+ /e$s door de k]k bel$51 van de oud/e td5 af #d1 door de s*ola/iek #e1 door de ,rooms*5 #f1 de ,h]vorm]s #g1 ma> ook dikw]f van buit5af be/r$5 en dan tot e5e duali/is*e ( dynamis*e inspiratie v]zwakt ( ook geheel ontk5d #h4 ,de ,s*rift le]t e*t] duidelk h>e eig5e inspiratie1 zo[el 9 het ,oude ,te/4 #i1 en 9 het ,n4 ,t4 aanga&e het ,o4 ,t4 #aj1 als ook 9 het ,n4 ,t4 aanga&e zi*zelf #aa en geeft zi* da>om uit voor het ,woord ,gods #ab4 ,dit zelfgetuig5is d] ,s*rift is onwraakba> #ac1 ond]s*eidt de inspiratie1 wa>door de ,s*rift ont/ond1 van alle &]e1 g5iale inspiratie1 van ,gods imman5te w]kzaamheid 9 de w]eld1 van revelatie en van w$]geboorte1 al /aat ze ook met al deze 9 v]b& #ad4 ,z is e5 sprek5 ,gods door middel van pr(et5 en apo/el51 e*t] niet 9 me*anis*5 ma> 9 organis*5 z9 #ae1 en niet tot beziel+ d] p]son5 ( tot +ev+ van ho(dzak5 te bep]k5 #af4 ,de bezw>51 teg5 deze inspiratie +ebra*t1 /aan zond] twfel voor e5 deel 9 v]b& met de v&s*ap van het m5s*elk h>t #ag1 en word5 &]deels v]m9d]d door e5e organis*e opvatt+ #ah1 en door e5e duidelke oms*rv+ van het doel1 wa>toe de ,s*rift gegev5 is #ai4 #ab4 ,eig5s*app5 d] ,s*rift bl4 #cfc-dae4 ,de le] d] eig5s*app5 van de ,s*rift ontwikkelde zi* 9 d5 /rd teg5 ,rome1 dat de v]h\d+ van ,s*rift en k]k gans* &]s dan de ,h]vorm+ bepaalt #a1 #b4 ,het gezag d] ,s*rift ru/ b ,rome op de k]k #c1 en volg5s de ,re=matie1 zond] misk5n+ van de pa$agogis*e beteek5is d] k]k1 op de ,s*rift zelve #d4 ,hoewel b dat gezag de auctoritas hi/oriae et normae te ond]s*eid5 is #e1 is zn ,goddelk k>akt] to* niet voor e5 m5s*elk1 hi/oris*1 z$elk gezag 9 te ruil5 #f4 ,want 9 de religie is e5 ,goddelk gezag1 dat e*t] heel iets &]s is dan geweld1 onmisba> #g4 ,de noodzakelkheid d] ,s*rift wordt door ,rome1 door vele my/ieke ri*t+5 #h1 en ook door ,s*lei]ma*] ontk5d #i1 ma> /aat to* va/1 wl de k]k altd ru/te op e5 onges*rev5 ( ges*rev5 ,woord ,gods #aj1 zond] zulk e5 woord tot dwal+ en leug5 v]valt #aa1 en da>aan 9 deze b$eel+ /e$s behoefte blft h\d5 #ab4 ,de duidelkheid d] ,s*rift wordt ev5e5s door ,rome t5 bate d] k]k v]worp5 #ac1 ma> is1 go$ opgevat1 op de ,s*rift zelve gegrond1 door de oude k]k algeme5 erk5d #ad1 en t] h&hav+ van de vrheid des ,*ri/5s #ae1 en van de facultas ,s4 ,scr4 se ipsam int]pret&i van de groot/e beteek5is #af4 ,de g5oegzaamheid d] ,s*rift e9delk1 door ,rome t5 gun/e d] traditie be/r$5 #ag1 die e*t] t5 slotte ge5 &] k5m]k voor h>e wa>heid beh\dt dan de pauselke uitspraak #ai1 en de ,s*rift aan de k]k1 dat is aan d5 paus ond]w]pt #ai1 w]d door de ,h]vorm+ w$]om teg5ov] de traditie geh&haafd #bj1 wl z door de ,s*rift zelve gele]d wordt en met d5 a>d d] teg5woordige b$eel+ ov]e5komt #ba1 zond] dat da>mee het betrekkelk re*t d] traditie wordt ontk5d #bb4 ,,ho(d/uk ,,iii4 ,,pr9cipium ,,int]num4 #ac4 ,beteek5is van het pr9cipium int]num bl4 #daf-dba4 ,aan het objectief pr9cipe moet e5 subjectief beantwoord51 dat b i$] van k9dsbe5 af 9 ov]e5/emm+ met d5 godsdi5/1 wa>9 h gebor5 is1 e5 bepaald5 vorm aanneemt #a1 en 9 zn diep/5 grond s*i] aan alle ond]zoek zi* onttrekt #b4 ,da>om word5 voor het gelo( ook vele en v]s*ill5de grond5 g5oemd 7hi/oris*-apologetis*e1 speculatieve1 e?is*-practis*e71 die e*t] de zelf/&igheid d] religie en het w]k des ,gee/es misk5n5 #c4 #ad4 ,de hi/oris*-apologetis*e me?ode bl4 #dbc-dca w]d vooral door ,rome #a1 en door v]s*ill5de supranaturali/is*e ri*t+5 toegepa/ #b1 ma> is1 s*oon e5e geloovige apologetiek re*t van be/aan heeft1 !oretis* en practis* onh\dba> #c4 #ae4 ,de speculatieve me?ode bl4 #dca-ddd1 door ,hegel #a1 door de ,v]mittlung/heologie #b1 en 9 gewzigd5 vorm door ,h(mann en ,frank gevolgd #c1 bood wel belangrke voordeel5 bov5 de apologe?is*e1 ma> v]viel 9 de dwal+ d] oude gno/iek en (f]de het zn aan het d5k51 de hi/orie aan de idee op #d4 ,ook de pog+ van ,frank1 om de objectieve wa>heid d] dogmata uit de subjectieve zek]heid van d5 ,*ri/5 af te leid51 is niet geslaagd #e1 en b]u/ op e5e onjui/e ,erk5ntni/heorie #f4 #af4 ,de e?is*-psy*ologis*e me?ode bl4 #ddd-dfe1 s*oon van ouds gebruikelk1 kwam 9 e]e door ,pascal en ,v9et #a4 ,z is v]want aan het moreele bews van ,kant #b1 en v9dt 9 dez5 vorm b vel5 hi] te l&e #c1 en vooral ook b ,rits*l en ,lipsius c4 s4 /eun #d1 #e4 ,ma>1 (s*oon religie het elem5t van d5 troo/ niet miss5 kan1 erv>+ des h>t5 kan #f1 ev5m9 als religieuse wa>de]+1 bews voor de wa>heid d] religie zn #g1 en leidt bov5di5 tot e5 onh\dba> dualisme tuss*5 geloov5 en wet5 #h4 #ag4 ,het gelo( bl4 #dfe-dhd4 ,wl het pr9cipium int]num aan het pr9c4 ext4 beantwoord5 moet1 kan het niet ligg5 9 d5 natuurlk51 ma> alle5 9 d5 door ,gods ,gee/ v]li*t5 m5s*1 zoodat de dogmaticus da>m$e e5 subjectief /&punt inneemt #a4 ,de ,s*rift noemt als dit pr9c4 int]num het gelo(1 dat e5 acte van het bewu/zn is1 v]want aan het gelo( op natuurlk t]re9 #b1 ma> da>van to* wel te ond]s*eid5 #c1 en ook niet met nudus ass5sus te v]e5zelvig5 #d4 ,dat gelo( br5gt e5e eig5 zek]heid m$e #e1 die naa/ de wet5s*appelke en moreele zek]heid re*t van be/aan heeft #f4 #ah4 ,de grond des gelo(s bl4 #dhd-eji4 ,wl dit gelo( door ge5 bewz5 ( r$5e]+51 ma> alle5 door ,gods g5ade gew]kt kan word5 #a1 neemt ,rome da>m$e 9 beg9sel hetzelfde subjectieve /&punt 9 als de ,h]vorm+ #b4 ,het te/imonium ,sp4 ,s4 is de laat/e grond des gelo(s1 gelk de ,h]vorm+1 inzond]heid ,calvn1 erk5de ma> het rationalisme t5 onre*te be/re$ #c4 ,want het komt ov]e5 met het getuig5is1 dat onze gee/ 9 het algeme5 aan de wa>heid geeft #d1 beantwoordt aan de bzond]e op5b>+ 9 ,*ri/us en h&haaft h>e autopi/ie #e4 ,het sluit voorts het argum5te]5 niet uit1 is /]k als getuig5is d] gans*e ,*ri/5heid1 ond]/elt de w$]geboorte en komt da>uit op spontaan en vr #f4 ,ook heeft het niet e5zdig betrekk+ op de autoriteit d] ,h4 ,s41 ma> /aat met heel het gelo(slev5 9 v]b&1 v]zek]t subjectief van al de wa>heid ,gods en da>9 ook van de div9itas d] ,h4 ,s4 #g1 en wordt door de ond]l+e v]s*ill5 d] ,*ri/55 niet van zne wa>heid b]o(d #h4 #ai4 ,gelo( en ,!ologie bl4 #eji-ecb4 ,(s*oon 9 het gelo( zek] van de wa>heid1 /reefde de *ri/elke k]k to* altd1 nietteg5/a&e alle be/rd+1 na> e5e wet5s*appelke !ologie #a1 die dan ook1 9 we]wil van ha> vele afdwal+51 re*t van be/aan heeft en zond] welke de op5b>+1 de religie1 de dogm5hi/orie1 de k]k geva> loop5 van misk5n+ #b4 ,deze !ologie is e5 vru*t van het d5k5d bewu/zn d] geme5te en heeft de hulp d] philosophie van noode #c4 ,gelo( is da>om van !ologie ond]s*eid51 gelk ook vroeg] blk5s de le] van de fides implicita #d1 de ond]s*eid+ van !ologia infusa en acquisita en die tuss*5 fundam5teele en nietfundam5teele artikel5 aang5om5 w]d #e4 ,ma> beid] v]wants*ap is ev5 groot als hun v]s*il #f4 ,en wl de !ologie niet 9 het gelo( als zoodanig ma> 9 het geloovig d5k5 ha> oorsprong heeft1 is t] h>] beoef5+ de ontwikkelde r$e en dus de philosophie onmisba> #g1 al is het ook1 dat de k5nis1 welke de !ologie v]s*aft1 nooit e5 begrp5 wordt en 9 bewond]+ van het my/]ie e9digt #h4 ,,twe$e ,,deel4 ,,ho(d/uk ,,iv4 ,,ov] ,,god4 #bj4 ,de onbegrpelkheid ,gods bl4 #a-bd4 ,de dogmatiek leeft 9 het my/]ie1 want z heeft altd te do5 met ,god1 die volg5s de ,h4 ,s4 onbegrpelk en zelfs met ge5 naam te noem5 is #a4 ,deze onbegrpelkheid ,gods is ook buit5 het t]re9 d] bz4 op5b>+ erk5d #b1 9 de *ri/4 !ol4 van de k]kvad]s #c1 #d1 van de s*ola/ici #e1 van de re=mator5 opg5om5 #f1 en 9 de nieuw]e philosophie v]vang5 door de vol/rekte onk5ba>heid ,gods #g1 #h4 ,de grond51 welke dit agno/icisme aanvo]t #i1 zn1 al is er ze] zek] ge5 adaequate k5nis van ,god1 niet h\dba>1 wl het agno/icisme alle sprek5 b ons ov] ,god en alle op5b>+ van ,gods zde aan ons onmogelk z\ mak5 #aj4 ,de loo*5+ van de k5ba>heid ,gods sluit 91 dat ,god zi* niet heeft will5 en niet heeft kunn5 op5b>51 en dat w ook zelfs d5 grond miss51 om zn be/aan aan te nem5 #aa4 #ba4 ,de k5ba>heid ,gods 7cognitio ,dei insita7 bl4 #bd-dd4 ,god is k5ba>1 voorzoov] ,h zi* op5ba>t4 ,en dat ,h zi* op5ba>t1 /aat va/ volg5s ,s*rift en natuur en wordt door alle m5s*5 beve/igd2 a!i/5 zn er s*i] niet #a4 ,de natuurlkheid1 algeme5heid en noodzakelkheid d] ,godsk5nis hebb5 vel5 geleid tot het gelo( aan aangebor5 begripp5 #b1 #c4 ,ma> de *ri/4 !ol4 v]wi]p deze le]1 niet alle5 patres en s*ola/ici #d1 ma> ook ,lu?4 en ,g]ef4 #e1 wl z tot rationalisme ( my/icisme vo]de #f4 ,do* da>m$e w]d niet ontk5d1 dat de m5s* de pot5tia en incl9atio meebr5gt1 om vanzelf1 zond] wet5s*appelke r$5e]+ tot e5ige k5nisse ,gods te kom5 #g4 #bb4 ,de k5ba>heid ,gods 7cognitio ,dei acquisita7 bl4 #dd-fb4 ,de cognitio ,dei insita wordt v]me]d]d door de langs d5 weg van nad5k5 en r$5e]+ v]kreg5 cognitio ,dei acquisita #a4 ,beide behoor5 tot de !ologia naturalis1 die ge5 product is van de m5s*elke r$e ma> 9 de ,s*rift is opg5om5 en door d5 geloovige uit de natuur wordt afgeleid #b4 ,de ,h4 ,s4 bew/ ,gods be/aan niet ma> getuigt ervan #c4 ,de zoog54 bewz5 voor ,gods be/aan1 deels ov]-1 deels ond]s*at #d1 n4l4 het ontologis* #e1 kosmologis* #f1 teleologis* #g1 en moreel bews #h1 heet5 t5 onre*te bewz5 ma> zn signa en te/imonia1 dat ,god zi* niet onbetuigd laat aan d5 m5s* #i4 #bc4 ,de ,nam5 ,gods bl4 #fb-gh4 ,al wat van ,god door zne op5b>+ k5ba> wordt1 vat de ,h4 ,s4 saam ond] de nam51 wa>m$e ,god1 op grond van zne op5b>+ 7nom5 editum71 g5oemd wordt 7nom5 inditum7 #a4 ,al die nam5 zn an?ropomorphi/is* #b1 en na> de analogie 9 s*epsel5 gevormd #c1 ma> dit t]e*t1 wl ,god zelf 9 en door de s*epsel5 zi* op5ba>t en op ge5 &]e wze noemba> is #d4 ,z gev5 da>om wel ge5 adaequate do* ook ge5 onw>e #e1 ma> e5e ectypis*e1 analoge k5nis van ,god #f4 #bd4 ,indeel+ d] nam5 ,gods bl4 #gh-ajb4 ,de ,h4 ,s4 e]t gelkelk alle deugd5 ,gods en k5t de ond]s*eid+ niet tuss*5 wez5 en eig5s*app5 #a1 die lat] 9 de !ologie opkwam en het wez5 ,gods de$ oms*rv5 als het ,absolute ( als ,s\v]e9 ( als ,vad] enz41 #b-d1 en de eig5s*app5 da>van afzond]de #e4 ,ma> er is b ,god ge5 ond]s*eid tuss*5 wez5 en eig5s*app5 #f1 al zn ook de eig5s*app5 ond]l+ v]s*ill5d ratione ratioc9ata #g4 ,de eig5s*app5 w]d5 op vel]lei wze +$eeld #h1 ma> al die indeel+5 kom5 zakelk ov]e5 en word5 door dezelfde bezw>5 g$rukt1 zoodat e5e go$e indeel+ moeilk te v9d5 is #i4 #be4 ,de eig5nam5 ,gods bl4 #ajb-aae1 9 ruim] z9 zoo g5om51 zn die1 wa>m$e ,god b5oemd en aangesprok5 wordt1 zooals 1 deus1 ,god #a1 9 de ,h4 ,s41 ,el1 ,elohim1 ,eljon1 ,adonai #b1 ,el ,s*addai1 ,ihvh #c1 ,ihvh ,zebao? #d1 1 1 ,vad]1 ,zoon en ,h4 ,gee/ #e4 #bf4 ,de wez5snam5 ,gods bl4 #aae-bbg1 welke vr de le] d] tr9iteit di55 beh&eld te word51 bevatt5 e]/ die1 wa>m$e ,god als de ,znde 9 vol/rekt5 z9 wordt aang$uid1 n4l4 de onafhankelkheid #a1 de onv]&]lkheid #b1 de one9digheid1 welke w$] insluit de eeuwigheid #c1 en de alomteg5woordigheid #d4 ,v]volg5s zn er nam51 die ons ,god do5 k5n5 als d5 ,lev5de1 als ,gee/1 n4l4 de e5v\digheid #e1 de gee/elkheid #f1 de onzi5lkheid #g4 ,v]d] zn er nam51 die het ,goddelk wez5 oms*rv5 als volkom5 zi*zelf bewu/1 als ,li*t1 n4l4 k5nis van zi*zelv5 en van de w]eld 7wa>b de praesci5tia en de sci5tia m$ia t] sprake komt7 #h1 w%eid 7ideen 9 ,god7 #i1 wa>a*tigheid #aj4 ,voorts zn er nam51 die ons wz5 op de e?is*e natuur van ,gods wez5 en ,hem do5 k5n5 als d5 ,heilige1 n4l4 go$heid 7go$]ti]5heid1 b>mh>tigheid1 lankmo$igheid1 g5ade1 liefde7 #aa1 heiligheid #ab1 he]lkheid #ac1 g]e*tigheid #ad4 ,en e9delk zn er nam51 wa>9 ,god ons tegemoet tre$t als de absolute ma*t1 als ,s\v]e91 n4l4 de wil1 die als prop5sio ,dei 9 se ipsum 7necess>ia7 en als prop5sio 9 creaturas 7lib]a7 ond]s*eid5 wordt #ae1 9 laat/g5oemd5 z9 wel als vr ma> niet als pure willekeur te d5k5 is #af1 voorts 9 voluntas b5eplaciti en signi uite5valt #ag1 en e9delk als alma*t te e]5 is #ah4 #bg4 ,de p]soneele nam5 ,gods bl4 #bbg-cab do5 ons 9 het ne ,goddelke wez5 de zelfond]s*eid+5 k5n51 welke re$s 9 het ,o4 ,t4 7,elohim ( ,ihvh br5gt alles tot /& door ,woord en ,gee/7 voorkom5 #a1 ma>1 vooral ook 9 teg5/ell+ met de dwaalle] d] tuss*5wez5s 9 de ,joods*e philosophie #b1 #c1 9 het ,n4 ,te/4 veel held]d] word5 geop5ba>d4 ,het ,n4 ,te/4 le]t niet alle51 dat alles 9 natuur en g5ade tot /& komt door ,vad]1 ,zoon en ,gee/ #d1 ma> doet ons ook iets k5n5 van de relatin tuss*5 deze drie p]son51 als het d5 ,vad] 9 metaph4 z9 d5 ,vad] van ,*ri/us #e1 ,*ri/us 9 special5 z9 het ,woord1 d5 ,zoon1 het ,beeld ,gods #f1 en d5 ,gee/ 9 bzond]5 z9 ,gee/ des ,vad]s en des ,zoons noemt #g4 ,deze gegev5s d] ,h4 ,s4 leidd5 de k]k tot de beld5is van de tr9iteit1 e5 le]/uk1 dat 9 d5 e]/5 td door ,ju/9us1 ,ir5aeus1 ,t]tullianus1 ,orig5es ontwikkeld #h1 v]volg5s vooral door ,a?anasius #i en ,augu/9us uitgew]kt en v]d$igd w]d #aj1 ma> door ,arianisme en ,sabellianisme #aa1 en de da>b zi* aansluit5de ri*t+5 /]k be/r$5 w]d #ab1 #ac4 ,de t]m51 die b dit dogma gebruikelk zn1 wez51 p]son51 drieenheid enz41 zn wel niet uit de ,s*rift g5om5 ma> zn da>om niet ongeoorlo(d #ad4 ,het woord wez5 duidt de ,godheid1 de ,goddelke natuur aan1 gelk die 9 de p]son5 be/aat #ae4 ,p]son5 heet5 de drie zelf/&ige modi subsi/5di 9 het ne ,goddelk wez5 #af1 die van dat wez5 niet re ma> to* realit] v]s*ill5 en ond]l+ ond]s*eid5 zn 9 nam51 p]soneele eig5s*app5 en wze van w]k5 #ag4 ,de e]/e p]soon heeft als p]soneele eig5s*ap de pat]nitas #ah4 ,de twe$e p]soon is de ,zoon1 die door gee/elke1 e5v\dige1 eeuwige g5]atie uit het wez5 des ,vad]s is geg5]e]d #ai4 ,de d]de p]soon is de ,gee/1 wi5s p]soonlkheid en ,godheid1 s*oon 9 de k]k lat] erk5d dan die des ,zoons1 voor le] en lev5 van het hoog/e belang is #bj1 en wi5s p]soneele eig5s*ap de is1 niet alle5 uit d5 ,vad] #ba1 ma> ook uit d5 ,zoon1 ,filioque #bb4 ,deze ontologis*e tr9iteit spiegelt zi* af 9 de oeconomis*e1 welke met de e5heid ook het ond]s*eid d] drie p]son5 9 de op5b>+ doet uitkom5 #bc1 ma> z is1 s*oon het ze] veel beproefd is1 moeilk door beeld5 op te held]5 ( door r$5e]+5 te bewz5 #bd4 ,to* is z voor de le] van ,god1 van s*epp+ en h]s*epp+1 ja voor heel de *ri/elke religie van de groot/e beteek5is #be4 #bh4 ,de ,raad ,gods bl4 #cac-che1 die1 als omvatt5d de op]a ess5tialia ad intra1 het v]b& aanw/ tuss*5 ,god en zne w]k5 7op]a ad extra71 komt 9 het ,o4 ,t4 vooral voor als feit 9 de hi/orie #a1 en blkt 9 het ,n4 ,t4 duidelk te zn eeuwig1 p]soonlk en betrekk+ hebb5de op de be/emm+ hi]namaals #b4 ,ma> 9 de *ri/4 k]k w]d de le] d] pra$e/9atie door de ,grieks*e k]k1 door ,pelagianisme1 ,semipelagianisme #c1 door de ,rooms*e k]k #d1 en zelfs door de ,lu!rs*5 v]zwakt #e1 t]wl de ,g]e=me]d5 ha> wel h&haafd51 ma> ov] de me?ode van beh&el+ #f1 en ov] de infral4 ( supral4 orde d] decret5 v]s*ild5 #g1 en vele &]51 ,soc941 ,remon/r4 enz41 ze ontk5d5 ( 9 e5 wsge]ig det]m9isme omzett5 ( 9 pelag4 ( semipel4 z9 wzigd5 #h4 ,nu is ,gods raad niets &]s dan zn e5v\dig en eeuwig besluit ov] al wat 9 d5 td zn ( ges*i$5 zal #i1 all]e]/ omvatt5d de provid5tia 9 d5 z9 van ratio ord9is r]um #aj1 en v]volg5s de pra$e/9atio1 die door het ,pelag4 voor de praesci5tia +]uild #aa1 en vooral op drie punt5 be/r$5 wordt #ab4 ,ond] de ,g]ef4 0 er v]s*il ov] h>e infral4 ( supral4 orde #ac1 die beide iets voor en iets teg5 hebb5 #ad en ge5 van beide de w>e oploss+ bi$5 #ae4 ,de reprobatio1 die 9 de ,h4 ,s4 h]haaldelk voorkomt1 behoort 9 zek]5 z9 besli/ tot de pra$e/9atie #af1 ma> behoort er to* 9 e5 &]5 z9 toe dan de electie #ag1 9 welke de pra$e/9atie ha> e9de b]eikt en tot ha> volle realiteit komt #ah1 want de v]kiez+ heeft ,*ri/us en zne geme5te tot voorw]p en de e]e ,gods 9 de r$d+ van de gevall5 w]eld tot doel #ai4 ,,ho(d/uk ,v4 ,,ov] ,,de ,,w]eld ,,9 ,,ha> ,,oorspronkel,,k5 ,,/aat4 #bi4 ,de ,s*epp+ bl4 #chf-dbd is het beg9 d] uitvo]+ van ,gods raad4 ,ha> le] neemt 9 de ,h4 ,s4 e5e bre$e plaats 9 #a1 en is alle5 te v]/aan door het gelo(1 zoodat de ,heid55 ha> niet k5d5 en de philosophie ha> gewoonlk v]wi]p1 om de w]eld pan!i/is* ( mat]iali/is* te v]kl>5 #b4 ,pan!isme en mat]ialisme zn e*t] beide onbekwaam1 om ons d5 oorsprong d] d+5 te do5 k5n5 #c4 ,de *ri/elke k]k hield zi* dan ook aan de le] d] ,h4 ,s4 #d1 en le]de e5e s*epp+ uit niets #e1 welke door ,god drieenig1 ,vad]1 ,zoon en ,gee/1 tot /& 0 gebra*t #f1 en bepaaldelk d5 ,zoon tot ,middela> heeft #g4 ,z _h niet plaats 91 ma> viel saam met de s*epp+ van d5 td #h1 en _h ha> oorzaak niet 9 ,gods ov]vloei5de volheid van zn no* 9 zne armo$e en behoefte #i1 ma> 9 ,gods wil1 die da>b de he]lkheid van zn naam beoogt #aj4 ,als product van ,gods wil1 is de w]eld n geheel1 dat de groot/e v]s*eid5heid 9 zi* bevat4 #cj4 ,de gee/elke w]eld bl4 #dbd-def omvat de wez5s1 die gewoonlk d5 naam van engel5 drag54 ,hun be/aan wordt s*i] 9 alle godsdi5/5 aang5om51 ma> is to* ook m5igmaal v]worp5 #a2 wsge]ig en hi/oris* onbewsba>1 is het voor de religie1 s*oon ge5 c5traal dogma1 to* van belang #b4 ,de ,s*rift heeft voor h5 niet n geme5s*appelk5 naam1 ma> noemt v]s*ill5de klass5 #c4 ,z zn e*t] da>9 to* n1 dat z all5 ges*ap5e #d1 gee/elke1 onli*amelke #e1 r$elke #f1 z$elke wez5s zn #g1 wez5lk ond]s*eid5 van d5 m5s51 die beeld ,gods is #h1 tot e5 buit5gewon5 en gewon5 di5/ 9 het kon9krk d] hemel5 g]oep51 die e*t] ge5 p]soneele bes*]m+ en voorb$e insluit #i1 en op ge5 godsdi5/ige v]e]+ aanspraak geeft #aj4 #ca4 ,de /(felke w]eld bl4 #def-dhi blft 9 ha> oorsprong buit5 de ,h4 ,s4 onv]kla>d #a1 ma> ont/aat volg5s ,g54 #a3a door s*epp+ uit niets 7creatio prima7 en wordt 9 de zes dag5 toeb]eid 7creatio secunda7 #b1 wa>b e5e bepaalde orde valt op te m]k5 #c4 ,dit hexaem]on w]d 9 de *ri/4 !ologie dikw]f uitvo]ig beh&eld en zond] bezwa> na> de he]s*5de w]eldbes*\w+ 7ptolem4 kop]nik47 gewzigd #d4 ,ma> de hypo!se van ,kant en ,laplace #e1 alsm$e die van de op de a>dlag5 geb\wde ontwikkel+sp]iod5 d] a>de zn met de ,s*rift moeilk ov]e5 te br5g5 #f4 ,de pog+5 tot v]zo5+ kunn5 niet geslaagd heet5 #g1 al bevatt5 z ook go$e elem5t5 #h4 ,ma> e5e jui/e opvatt+ van het s*epp+sv]haal #i1 en e5e zuiv]e s*ift+ tuss*5 het zek]e en het onzek]e 9 de geologis*e wet5s*ap br5g5 to* e5e voorloopige ov]e5/emm+ #aj4 #cb4 ,de oorsprong van d5 m5s* bl4 #dij-ejg is 9 het e]/e en twe$e s*epp+sv]haal v]s*ill5d bes*rev5 ma> volg5s beide v]hal5 aan ,gods s*epp5de alma*t te dank5 #a4 ,de *ri/4 k]k hield dez5 goddelk5 oorsprong van d5 m5s* teg5 alle mat]iali/is*e1 evolutioni/is*e v]kl>+ 9 vroeg] en lat] td va/ #b1 en vond da>9 ook b vele mann5 van wet5s*ap1 die het d>w9isme be/r$51 /eun #c4 ,en voorts is tuss*5 de ,h4 ,s4 en de h$5daags*e wet5s*ap niet alle5 de oorsprong van d5 m5s* 9 ges*il1 ma> ook de oud]dom #d1 de e5heid #e1 en de bak]mat d] m5s*heid #f4 #cc4 ,het wez5 van d5 m5s* bl4 #ejh-ede ligt volg5s de ,h4 ,s4 da>91 dat h beeld ,gods is #a4 ,de inh\d van dit beeld w]d 9 de *ri/4 k]k v]s*ill5d opgevat4 ,vooral kwam5 er all5gs twee opvatt+5 teg5ov] elk&] te /aan1 de naturali/is*e #b1 die door hi/orie1 ,s*rift en gezonde r$5e]+ gelkelk we]sprok5 wordt #c1 en de supranaturali/is*e1 die 9 de ,rooms*e le] van het donum sup]additum tot ontwikkel+ kwam #d1 ma> op e5e vals*e conceptie van d5 m5s* en van zne be/emm+ b]u/ #e4 ,de ,h]vorm+ le]de da>om1 dat het beeld ,gods wez5lk eig5 0 aan d5 m5s* #f1 niet als e5e sub/antie1 ma> als e5e b het wez5 des m5s*5 behoor5de qualiteit #g4 ,de gans*e m5s* is to* beeld ,gods1 gelk de ,g]e=me]d5 met hun ond]s*eid+ van beeld ,gods 9 ruim] en eng] z9 teg5 de ,lu!rs*5 erk5d51 na> ziel en gee/1 die ge5 twee sub/antin zn1 en na> al hun v]mog5s #h1 na> de deugd5 van k5nis1 g]e*tigheid en heiligheid 7ju/itia orig9alis7 en zelfs 9 zek]5 z9 na> het li*aam #i4 ,de m5s*elke natuur is ond] de w]k5 d] s*epp+ de hoog/e op5b>+ ,gods #aj4 #cd4 ,de be/emm+ van d5 m5s* bl4 #ede-ega4 ,adam1 s*oon ,gods beeld1 _h volg5s de ,h4 ,s4 t]/ond het hoog/e nog niet en w]d da>om 9 het v]bond d] w]k5 geplaat/ #a4 ,de *ri/4 !ologie heeft deze wa>heid niet t5 volle erk5d en ,adams toe/& beurtel+s te laag ( te hoog ges*at4 ,ma> de ,g]ef4 hebb5 ha> 9 de le] van het fo$us op]um opg5om5 #b1 e5e le]1 die1 s*oon al te s*ools* ontwikkeld1 to* e5e diepe g$a*te bevat1 wl z de religie als geme5s*ap met ,god h&haaft #c1 met ,adams /aat vr d5 val t5 volle rek5+ h\dt #d1 d5 rkdom van het beeld ,gods e]/ 9 het m5s*elk gesla*t zi* ontv\w5 laat #e1 en da>om ook v]kla>t1 wa>om ,rooms*5 en ,g]e=me]d51 9 ond]s*eid+ van de ,lu!rs*51 ov] het algeme5 aanhang]s van het creatianisme w>5 #f1 #g4 ,,d]de ,,deel4 ,,ho(d/uk ,,vi4 ,,ov] ,,de ,,w]eld ,,9 ,,ha> ,,gevall5 ,,/aat4 #ce4 ,de voorzi5igheid bl4 #a-cd4 ,het w]k d] s*epp+ gaat 9 het w]k d] voorzi5igheid ov]1 dat 9 de ,h4 ,s4 duidelk gele]d wordt ma> ook t5 deele uit de natuur bek5d is #a4 ,to* is de *ri/4 le] d] voorzi5igheid e5e &]e dan die d] wsbege]te1 al ontle5de z da>aan ook d5 9 de ,h4 ,s4 niet gebruikelk5 naam4 ,want de provid5tia1 als executio ord9is van de b d5 raad ,gods behoor5de ratio ord9is wel te ond]s*eid51 is ge5 nuda praesci5tia ma> e5e alma*tige en alomteg5woordige daad ,gods #b1 die noodlot en toeval1 pan!isme en deisme beide v]mdt #c1 als ond]h\d+ zo[el het v]b& met als het ond]s*eid van de s*epp+ h&haaft #d1 als m$ew]k+ de eig5 natuur d] s*epsel5 met h>e causae secundae jui/ door hunne vol/rekte afhankelkheid van ,god wa>borgt #e1 en als rege]+ heel de s*epp+1 ook door d5 val 9 zonde he51 he5leidt tot het door ,god va/ge/elde e9de #f4 #cf4 ,de oorsprong d] zonde bl4 #cd-gb ligt volg5s de ,h4 ,s4 niet 9 ,god1 al s*iep ,h ook de mogelkheid d] zonde1 ma> 9 vrwillige ov]tr$+ van ,gods gebod1 wa>toe de m5s* w$]om door d5 gevall5 engel v]leid w]d #a4 ,(s*oon zulk e5 val buit5 de bzond]e op5b>+ niet geheel onbek5d is1 heeft m5 de zonde to* gewoonlk &]s tra*t5 te v]kl>51 hetz dei/is* uit d5 altd vr en ons*uldig blv5d5 wil1 zooals ook ,pelagius de$ #b1 #c1 ( pan!i/is* uit de natuur d] d+51 en wel uit de z9lkheid van d5 m5s*1 ( uit d5 kosmos1 ( uit ,god #d4 ,al deze v]kl>+5 e*t] zn onbevr$ig5d1 zo[el die uit d5 altd vren wil en uit de z9lkheid #e1 als die uit de w]eld en uit ,god #f4 ,wel gaat ,gods voorzi5igheid ook ov] de zonde1 en niet met e5e nuda do* met e5e efficax p]missio4 ,ma> de zonde1 wa>b de mat]ia en de =ma wel te ond]s*eid5 zn1 heeft to* 9 ,god niet ha> causa effici5s #g4 ,h wilde1 dat z zn z\1 ma> ,h wilde ze niet als zonde en niet op dezelfde wze1 als ,h het go$e wil en als m5s*5 ha> will5 #h4 ,de oorsprong d] zonde ligt 9 d5 wil van het s*epsel1 dat v]&]lk go$ en met de mogelkheid1 om te zondig51 ges*ap5 0 en die mogelkheid op onbegrpelke wze 9 w]kelkheid de$ ov]gaan #i4 ,deze val 0 niet eeuwig en _h ook niet 9 het mom5t d] s*epp+ ma>1 hetz lang] ( kort] td na de s*epp+1 e]/ b de engel5 en da>na b de m5s*5 plaats #aj4 #cg4 ,het wez5 d] zonde bl4 #gb-ajd4 ,d e]/e zonde sloot re$s alle &]e 9 zi* en maakte ha> w>5 a>d op5ba> #a1 die volg5s de nam5 en de bes*rv+ van de zonde 9 de ,h4 ,s4 9 be/aat en dus ha> maat/af heeft 9 ,gods wet #b4 ,di5ov]e5kom/ig vatte de *ri/4 k]k de zonde1 teg5 alle ri*t+5 die 9 ha> e5 sub/antie ( e5 noodzakelk1 voorbga& ontwikkel+smom5t zag51 als e5e privatio op #c1 die da>om alle5 aan het go$e kan be/aan1 als e5e de=mitas te bes*\w5 is en d5 wil tot ha> eig5lk subject heeft #d4 ,(s*oon n 9 wez51 zn de zond5 to* 9 graad ond]s*eid54 ,er zn duivels*e en m5s*elke zond5 #e1 en de laat/e v]s*ill5 we]1 na>mate z met me] ( m9d] k5nis en opzet1 teg5 ,god ( d5 m5s*1 9 v]zw>5de ( v]za*t5de om/&igh$5 gepleegd zn4 ,da>om zn ze ook v]s*ill5d 9 te deel51 ma> de ,rooms*e ond]s*eid+ 9 peccata mortalia en v5ialia is te v]w]p5 #f1 en de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ draagt e5 bzond] k>akt] #g4 #ch4 ,de v]breid+ d] zonde bl4 #ajd-aed4 ,s*rift en erv>+ le]5 beide1 dat de zonde gans* algeme5 is1 en dus ov] alle m5s*5 en 9 d5 enkel5 m5s* ov] zn gans*e wez5 zi* uitbreidt1 en dat kra*t5s hun af/amm+ uit d5 e]/5 m5s* #a4 ,de *ri/4 k]k b\wde da>op de le] d] erfzonde1 die door het ,pelagianisme wel geloo*5d #b1 en door het ,semipelagianisme v]zwakt w]d #c1 ma> vooral door ,augu/9us ontwikkeld en v]d$igd1 en1 na misk5n+ door ,rome #d1 door de ,re=matie w$] opg5om5 w]d #e4 ,tot re*t v]/& is de erfzonde te ond]s*eid5 9 peccatum orig9ans en peccatum orig9atum2 de e]/e is de to]ek5+ van ,adams zonde aan al zne nakomel+5 op grond niet alle5 van hun physis*e ma> ook van hun fo$]ale e5heid #f4 ,de twe$e is e5 gevolg en 9 zek]5 z9 e5 /raf d] e]/e1 be/a&e 9 algeheele z$elke v]dorv5heid #g1 die niet door imitatie ma> door g5]atie1 gelk ook de nieuw]e le] d] h]$iteit tot op zek]e hoogte erk5t1 het deel van alle m5s*5 wordt #h1 ook van ,m>ia do* niet van ,*ri/us #i1 en 9 d5 enkel5 m5s* ziel en gee/ en li*aam en alle v]mog5s en kra*t5 heeft aangeta/ en hem onbekwaam maakt tot alle gee/elk go$ #aj4 #ci4 ,de /raf d] zonde bl4 #aee-ahf4 ,de /raf1 welke door ,god op de e]/e zonde g$reigd w]d1 is door tuss*5kom5de g5ade uitge/eld en gewzigd4 ,ma> to* wordt z1 ook re$s op a>de1 t5 deele voltrokk51 tot h]/el en h&hav+ van het re*t ,gods #a1 en be/aat altd 9 zek] ld51 dat d5 ov]tr$] toegevoegd wordt en hem buig5 doet ond] het re*t #b4 ,z omvat s*uld1 d4 i4 v]b9t5is tot /raf #c1 smet1 d4 i4 z$elke v]dorv5heid #d1 ld5 na> li*aam en ziel #e1 dood1 d4 i4 s*eid+ van ziel en li*aam #f1 en he]s*app van ,satan #g4 ,,ho(d/uk ,,vii ,,ov] ,,*ri/us4 #dj4 ,het v]bond d] g5ade bl4 #ahg-bbh4 ,de g5ade neemt t]/ond na d5 val e5 aanvang1 m5gt zi* zelfs 9 de /raf ov] de zonde1 en krgt t]/ond het k>akt] van e5 v]bond #a1 dat dan lat] me] =meel b ,noa*1 ,abraham en ,israel aan d5 ,s9ai opg]i*t wordt en all5gs /e$s duidelk] als e5e ,goddelke bes*ikk+1 als e5e 1 aan het li*t tre$t #b4 ,deze bondsidee g+ uit de ,s*rift 9 de !ologie ov] en w]d da>1 t] h&hav+ van de e5heid en het ond]s*eid tuss*5 ,oud en ,nieuw ,te/am5t1 e]/ teg5 ,gno/icisme en ,judaisme #c1 en lat]1 vooral door de ,g]e=me]d51 teg5 het ,anabaptisme v]d$igd en tot rk]e ontwikkel+ gebra*t #d4 ,voor k]k en !ologie heeft deze le] van het g5adev]bond dan ook de groot/e beteek5is4 ,het ru/ op het pactum salutis #e1 het /aat 9 v]b& met het fo$us gratiae 9 ruim] z91 dat met heel de gevall5 w]eld opg]i*t is #f1 het h&haaft de e5heid en het ond]s*eid 9 de b$eel+ d] g5ade ond] ,oud en ,nieuw ,te/4 #g1 het is l\t] g5ade en ligt va/ 9 ,god alle51 zoodat het1 s*oon het v]brok5 w]kv]bond 9 zi* opnem5d1 to* da>van ond]s*eid5 is en ook niet met het pactum salutis id5tis* is #h1 het h&haaft ,gods s\v]e9iteit 9 het w]k d] v]loss+ en doet tev5s1 (s*oon ge5 eis*5 9 eig5lk5 z9 k5n5de1 de r$elke en z$elke natuur des m5s*5 tot ha> re*t kom52 en laat e9delk de v]kiez+ zi* realise]5 door de gesla*t51 door het organisme d] m5s*heid he5 #i4 #da4 ,de p]soon des ,middela>s bl4 #bbh-cjb4 ,het v]bond d] g5ade heeft 9 ,*ri/us e5 middela> d] v]zo5+1 die zelf door zn ,gee/ 9 ,israel met zne in/ell+5 en ambt51 van zn eig5 p]soon en w]k vooraf getuig5 liet #a1 en dan 9 de volheid des tds op a>de v]s*e51 het kon9krk d] hemel5 /i*tte en als ,zoon ,gods en ,zoon des m5s*51 beide 9 geheel e5ig5 z91 zi* op5ba>de #b4 ,de gegev5s d] ,s*rift v]zamel5d en ,ebionitisme en ,gno/icisme tegelk v]md5d1 kwam de *ri/4 k]k weldra tot de beld5is d] p]soonlke e5heid van de twee natur5 9 ,*ri/us #c1 welke e*t] 9 de ,grieks*e en ,rooms*e1 9 de ,lu!rs*e en ,g]e=me]de w$] v]s*ill5d opgevat #d1 en door all]lei ri*t+5 re*ts en l9ks1 vooral ook 9 de nieuw]e !ologie 7,kant1 ,s*lei]ma*]1 ,rits*l c4 s47 be/r$5 w]d #e4 ,dit v]wond]t niet1 omdat de p]soon van ,*ri/us1 wel niet uitgangspunt ma> to* middelpunt is van ,s*rift1 religie en dogmatiek4 ,de inc>natie1 die apriori op pan!i/is* en dei/is* /&punt onaannemelk is1 ond]/elt de tr9iteit en bepaaldelk da>9 de eeuwige g5]atie1 want de p]soon des ,zoons is m5s* geword5 #f4 ,z ond]/elt voorts de creatie1 ook al is z niet onmiddellk met deze gegev5 en al is de le] van de vlees*word+ buit5 de zonde v]w]pelk #g4 ,z ond]/elt e9delk de revelatie ond] ,israel met de v]kiez+ en toeb]eid+ van ,m>ia als mo$] van ,jezus1 ook al is h>e onbevlekte ontvang5is 9 de ,s*rift niet gele]d #h4 ,to*1 al sluit ,*ri/us 9 zne vlees*word+ b de voorafga&e op5b>+ zi* aan1 ,h is ge5 product van het v]l$51 ma> be/ond p]soonlk van eeuwigheid en 0 en bleef wa>a*tig ,god #i1 die de m5s*elke natuur aannam door ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ en door geboorte uit ,m>ia #aj1 #aa1 en die da>om1 9 teg5/ell+ met het ,docetisme1 wa>a*tig1 en1 9 teg5/ell+ met ,apoll9>is1 volkom5 m5s* 0 #ab1 zoodat ,god en m5s*1 twee ond]s*eid5e natur51 ong$eeld en onges*eid5 7teg5 ,ne/orius71 onv]&]d en on v]m5gd 7teg5 ,enty*es7 9 ,hem v]e5igd zn #ac4 ,deze v]e5ig+ is da>om niet &]s dan als e5e p]soneele te d5k51 als v]e5ig+ van d5 p]soon des ,zoons met e5e onp]soonlke m5s*elke natuur #ad1 en br5gt noodzakelk m$e de communicatio idiomatum1 de communicatio apotelesmatum en de communicatio *>ismatum1 die vooral 9 de ,g]ef4 !ologie1 tot h&hav+ van de wa>a*tig m5s*elke natuur van ,*ri/us1 ontwikkeld w]d #ae1 en t5 slotte ook nog d5 honor adorationis #af4 #db4 ,het w]k van d5 ,middela> bl4 #cjb-dbd4 ,ond] alle volk5 kom5 heilige p]son51 pr(et51 kon+5 en vooral prie/]s voor1 die door (f]&5 de geme5s*ap met ,god bew]k5 en 9 /& h\d5 #a4 ,ook ond] ,israel 0 e5 prie/]/& v]kor5 en w>5 (f]&5 door ,god voorges*rev51 die duidelk e5e typis*e beteek5is hadd5 en he5wez5 na> de w>e (f]&e van d5 kne*t des ,he]51 die de wa>a*tige prie/] en tev5s de w>e pr(eet en kon+ z\ zn #b4 ,volg5s het ,n4 ,t4 is ,jezus1 de zoon van ,m>ia1 deze kne*t des ,he]51 die 9 zn driev\dig ambt het groote w]k ,gods volbr5gt1 als pr(eet de wet en het evangelie v]kondigt1 als prie/] door zne zelfov]gave1 die alle (f]s des ,o4 ,t4 v]vult1 voor de zn5 de gans*e zaligheid v]w]ft1 en deze als kon+ hun toepa/ #c4 ,dit w]k van ,*ri/us w]d 9 de *ri/4 !ologie v]s*ill5d bes*rev51 nu e5s me] als v]li*t+ ( als m$$eel+ van nieuw lev51 dan we] als loskoop+ van de ma*t van ,satan ( als voldo5+ aan ,gods re*t4 ,de laat/e voor/ell+ won vooral door ,anselmus +ang en g+1 (s*oon belangrk gewzigd1 ov] 9 de ,prote/4 !ologie #d4 ,ma> z w]d be/r$5 niet alle5 door all]lei my/ieke1 ma> ook door vele rationali/is*e ri*t+51 en vooral door de ,soc9ian51 die alles aanvo]d5 wat er teg5 de le] d] voldo5+ te zegg5 viel #e4 ,9 de nieuw]e philosophie en !ologie w]d z da>om geheel v]worp5 ( 9 my/is*5 ( e?is*5 z9 g]econ/rue]d #f4 ,ma> re$s door zne nam5 wordt ,jezus aang$uid als de middela> ,gods en d] m5s*51 die dit 0 na> zne beide natur51 die van eeuwigheid re$s door d5 ,vad] tot pr(eet1 prie/] en kon+ gezalfd 0 en deze ambt5 ook re$s b$i5de 9 de dag5 des ,o4 ,t4 #g1 zoodat de le] van het munus triplex t5 onre*te door ,rits*l e4 a4 be/r$5 is #h4 ,als zoodanig is ,*ri/us e5e op5b>+ van ,gods liefde ma> tegelk van zne g]e*tigheid1 die met de liefde niet /rdt #i1 en 9 v]b& met ,gods heilige natuur1 met de s*rikkelkheid d] zonde1 met het onv]breekba> k>akt] d] z$ewet de voldo5+ noodzakelk maakt #aj4 ,de ,soc9ian5 c4 s4 hebb5 deze noodzakelkheid wel be/r$51 ma> da>m$e e5e vals*e teg5/ell+ tuss*5 re*t en g5ade gemaakt #aa4 ,de (f]&e d] voldo5+1 welke ,*ri/us bra*t1 be/ond 9 zne volmaakte gehoorzaamheid1 die niet uitsluit5d1 gelk vroeg] dikw]f1 o4 a4 met ,piscator1 als passieve te d5k5 is ma> ook de actieve omvat #ab1 en ook niet uitsluit5d1 zooals veelal 9 de nieuw]e !ologie1 als actieve mag opgevat word5 do* ook de passieve inh\dt #ac4 ,deze gans*e gehoorzaamheid draagt het k>akt] e5] satisfactio en wel van e5e satisfactio vic>ia #ad1 die teg5 all]lei b$5k+5 nad]e v]kl>+ en v]d$ig+ behoeft #ae1 en wi] mogelkheid door d5 weg des v]bonds wordt geop5d #af4 ,*ri/us volbra*t dit w]k 9 d5 /aat d] v]n$]+1 van zne ontvang5is af tot de n$]dal+ t] helle toe #ag1 v]wi]f erdoor de gans*e zaligheid met al de da>ond] begrep5 weldad5 van v]zo5+ 7 en 71 re*tva>dig-1 heilig-1 he]lkmak+1 die da>om niet tot n enkel begrip van satisfactio1 m]itum1 ,erlsung ( ,v]shnung kunn5 bep]kt word5 #ah1 en ,h v]wi]f deze1 niet voor alle s*epsel5 ( m5s*51 gelk de univ]sali/5 bewe]d5 en de ,g]e=me]d5 ov] het algeme5 be/r$5 #ai1 ma> voor zne geme5te1 zooals de ,s*rift duidelk le]t #bj1 al is het ook dat het w]k van ,*ri/us voor heel de s*epp+ beteek5is heeft #ba4 ,dit w]k1 9 d5 /aat d] v]n$]+ volbra*t1 vo]t ,*ri/us uit en pa/ ,h toe 9 d5 /aat d] v]hoog+ met zne v]s*ill5de trapp51 die all]e]/ voor ,*ri/us zelv5 het loon op zn arbeid 0 #bb1 ma> voorts t5 go$e komt van zne geme5te1 want ook 9 d5 hemel blft ,h ha> pr(eet1 prie/] en kon+1 totdat ,h de gans*e h]s*epp+ tot /& heeft gebra*t #bc4 ,,ho(d/uk ,,viii4 ,,ov] ,,de ,,weldad5 ,,des ,,v]bonds4 #dc4 ,de ,heilsorde bl4 #dbe-dhe4 ,t]wl 9 de heid5s*e godsdi5/5 de m5s* zn eig5 zaligheid moet uitw]k51 is het 9 de ,h4 ,s4 ,god zelf1 die d5 m5s* opzoekt1 hem 9 d5 weg des v]bonds uit g5ade zne weldad5 me$eelt en dan op grond da>van hem tot e5e nieuwe gehoorzaamheid v]pli*t #a4 ,als ,jezus optre$t met het evangelie des kon9krks1 /elt ,h ge5 &]5 eis* dan di5 van gelo( en beke]+1 welke ook zelve we] g5adegav5 ,gods zn4 ,want ,h is het zelf1 die door zn dood al de go$]5 des kon9krks voor de zn5 v]wi]f en ze nu van uit d5 hemel hun me$eelt door d5 ,h4 ,gee/ als w]kmee/] van het gelo( en van e5 nieuw lev5 #b4 ,deze le] d] g5ade w]d 9 de *ri/4 !ologie re$s spo$ig1 vooral door ,pelagius1 t5 bate van de wilsvrheid1 v]zwakt #c1 en kwam1 nietteg5/a&e de kra*tige v]d$ig+ van ,augu/9us en 9 we]wil van de h&hav+ d] gratia praev5i5s #d1 ook 9 de ,rooms*e !ologie1 van wege de semipelagiaans*e ri*t+1 welke z me] en me] insloeg1 niet tot ha> re*t #e4 ,de ,lu!rs*e ,re=matie kwam da>teg5 9 v]zet ma> v]viel to* spo$ig we] tot het syn]gisme #f4 ,veel bet] w]d de le] d] g5ade1 ook 9 de toepass+ des heils1 door de ,g]e=me]d5 geh&haafd #g1 ma> naa/ h5 kwam5 to* de ri*t+5 van my/icisme en rationalisme1 van ant9omianisme en neonomianisme op1 die de toepass+ des heils met de v]w]v+ v]e5zelvigd5 ( er ha> geheel van losmaakt5 #h1 #i1 en ook 9 de nieuwe philosophie en !ologie nog naw]k5 #aj4 ,de heilsorde e*t]1 welke d5 weg aanw/1 wa>langs de zonda> 9 het bezit van ,*ri/us en zne weldad5 komt1 loopt dan alle5 zuiv]1 wanne] z de beide geva>lke klipp5 van het nomisme en het ant9omisme v]mdt #aa1 en op d5 grondslag d] tr9it>is*e beld5is 9 de toepass+ des heils e5 w]k des ,h4 ,gee/es ziet1 dat van de v]w]v+ door ,*ri/us wel ond]s*eid5 ma> niet ges*eid5 is1 wl de ,h4 ,gee/ alles uit ,*ri/us neemt #ab4 ,de weldad51 welke ,*ri/us v]wi]f en door d5 ,h4 ,gee/ toepa/1 kunn5 alle saamgevat word5 ond] d5 naam van g5ade1 ma> deze wordt door de ,re=matie gans* &]s dan door ,rome opgevat #ac1 en bevat vele bzond]e weldad51 die langzam]h& 9 de dogmatiek bre$] w]d5 uitgew]kt ma> tot drie groep5 te h]leid5 zn #ad4 #dd4 ,roep+ en w$]geboorte bl4 #dhe-eaa vorm5 de e]/e groep4 ,gelk ,god de s*epp+ tot /& br5gt door ,woord en ,gee/1 zoo ook de h]s*epp+4 ,h roept 9 zek]5 z9 re$s door de natuur 7vocatio realis71 ma> to* vooral door zn woord 7vocatis v]balis7 #a1 welke roep+ algeme51 ern/ig en van groote wa>de is #b4 ,ma> de vocatio v]balis zond] me] is niet voldo5de en moet da>om op grond van de ,h4 ,s4 9 e5e ext]na en int]na ond]s*eid5 word5 #c1 en komt 9 laat/gemeld5 z9 9 het nauw/e v]b& te /aan met de w$]geboorte1 welke 9 eng]5 z9 de in/ort+ van het beg9sel des nieuw5 lev5s is #d1 en1 zond] aan d5 m5s* te kort te do51 het pelagianisme b d5 wortel afsndt en de g5ade1 ook 9 de toepass+ des heils1 onv]zwakt h&haaft #e4 #de4 ,gelo( en re*tva>digmak+ bl4 #eaa-eeb4 ,de gee/elke m5s*1 die 9 de w$]geboorte wordt +eplant1 komt te zn] td door de v]li*t+ des ,h4 ,gee/es tot het gelo(1 dat1 s*oon e5e gave ,gods1 ge5 d5 m5s* vreemde sub/antie no* e5 bov5natuurlk toevoegsel is ma> hem1 9 ov]e5/emm+ met het nieuwe lev51 aan het woord van ,*ri/us b9dt #a4 ,want het draagt 9 de ,s*rift e5 dubbel k>akt]1 het is e5 als wa>heid aannem5 van de apo/olis*e getuig5is aanga&e ,*ri/us en het is e5 p]soonlk v]tr\w5 op ,*ri/us als ma*tig1 om de zond5 te v]gev5 en alle weldad5 d] g5ade te s*5k52 en deze beide /aan met elk&] 9 onlosmakelk v]b& #b4 ,(s*oon z 9 le] en practk dikw]f van elk&] ges*eid5 word51 behoor5 z /e$s saam te gaan1 wl er e5]zds ge5 geme5s*ap aan ,*ri/us' weldad5 is dan na en door geme5s*ap aan zn p]soon1 en &]zds deze geme5s*ap niet &]s tot /& komt dan door middel van de apo/olis*e getuig5is #c4 ,van dat gelo( is e5e d] he]lk/e vru*t5 de re*tva>digmak+1 welke na> de ,s*rift niet e5e e?is*e1 ma> e5e juridis*e daad is #d1 ha> grond heeft1 niet 9 des m5s*51 9 e5e 1 ma> 9 e5e 1 welke 9 ,*ri/us geop5ba>d is en g]e$ ligt1 d5 m5s* door ,god uit g5ade wordt toeg]ek5d en zn]zds door het gelo( wordt aang5om5 #e4 ,wel wordt deze le] van de ju/itia imputata /]k be/r$51 ma> deze be/rd+ komt groot5deels voort uit e5e geheel v]ke]de opvatt+ van de to]ek5+ van ,*ri/us' g]e*tigheid #f4 ,deze re*tva>digmak+ ges*i$t 9 zek]5 z9 9 het besluit1 9 de op/&+ van ,*ri/us1 9 de vocatio int]na1 ma> heeft to* na> de doorga&e voor/ell+ d] ,h4 ,s4 vooral plaats uit en door het gelo( en /aat jui/ als zoodanig teg5 die uit de w]k5 ov] #g4 ,z omvat niet alle5 de volkom5 v]gev+ van alle zond51 van s*uld en /raf beide1 hetge5 e*t] de dagelks*e beld5is van s*uld en b$e om v]gev+ niet te niet doet1 ma> voorts de aannem+ tot k9d]5 en de toek5n+ van het re*t op het eeuwige lev5 #h4 #df4 ,heiligmak+ en volh>d+ bl4 #eec-egb4 ,op de re*tva>digmak+ volgt de heiligmak+1 die er wez5lk van ond]s*eid5 is1 ma> er ge5 oog5blik van ges*eid5 mag word51 want ,*ri/us s*5kt zi*zelv5 aan de zn5 niet alle5 objectief ma> ook subjectief 7unio my/ica7 #a4 ,deze heiligmak+ is 9 de e]/e plaats e5 w]k ,gods1 be/a&e niet alle5 9 uitw5dige afzond]+ van de w]eld ma> ook 9 inw5dige v]nieuw+ door d5 ,h4 ,gee/1 zond] dat deze da>om 9 e5s ( all5gs 9 dit lev5 re$s h>e voltooi+ b]eik5 z\2 ma> voorts is z ook e5 w]k van de geloovig51 9 zoov] deze op grond van de ontvang5 weldad5 g]oep5 word51 zi*zelv5 te heilig5 en go$e w]k5 voort te br5g5 als vru*t5 van hun gelo( #b4 ,ev5zoo is de volh>d+ d] heilig5 e5e daad en e5e gave ,gods1 ma> die door de geloovig5 zelv5 he51 9 d5 weg d] middel51 zi* realise]t1 en da>om hunne zelfw]kzaamheid niet uitsluit ma> hun wel rk5 troo/ en zek]heid bi$t #c4 ,,vi]de ,,deel4 ,,ho(d/uk ,,ix4 ,,ov] ,,de ,,k]k4 #dg4 ,het wez5 d] k]k bl4 #a-ei4 ,de geme5s*ap d]g551 die ,*ri/us en zne weldad5 deela*tig zn1 draagt d5 naam van de k]k1 die h>e analogien b de heid5s*e godsdi5/5 v9dt en 9 het ,o4 ,te/4 voorb]eid w]d #a1 ma> 9 eig5lk5 z9 to* e]/ 9 de dag5 des ,n4 ,t4 w]d ge/i*t #b4 ,na d5 apo/olis*5 td ontwikkelde z zi* spo$ig tot e5 ka?oliek1 zi*tba>1 onfeilba>1 hi]>*is* heils9/ituut #c1 zoodat re=matie dr+5d noodig 04 ,lu!r1 ,zw+li en ,calvn bra*t5 deze1 i$] op eig5e wze tot /& #d1 ma> t] l9k]- en re*t]zde w]d door rationalisme en my/icisme het k]kbegrip v]vals*t1 zoodat het ook ?ans nog1 trots vele pog+5 tot h]/el1 aan groote v]w>r+ ldt #e4 ,de naam1 di5 de k]k draagt1 duidt ha> re$s aan als e5e v]gad]+ van ,*ri/geloovig51 en de ,s*rift /elt dit op all]lei wze1 ond] all]lei beeld51 vooral ook door wat z zegt aanga&e de geme5s*ap d] heilig51 9 het held]/e li*t #f4 ,als zoodanig kan z 9 ruim] en eng] z9 g5om5 word5 7ecclesia g5]alis1 triumphans1 militans1 univ]salis1 nationalis1 p>ticul>is74 ,ma> nooit sluit z na> ha> idee de ongeloovig5 91 al zn dez5 ook op a>de /e$s 9 de k]k aanwezig #g4 ,ook is z niet als e5e v]gad]+ van pra$e/9ati1 p]fecti1 communicantes1 vocati1 baptizati te oms*rv51 ma> als e5e v]gad]+ van geloovig51 welke zo[el e5e zi*tb>e als e5e onzi*tb>e zde heeft4 ,zi*tb>e en onzi*tb>e k]k zn dus ge5 twee k]k51 zn niet aan d5 kr+ van ongeloovig5 en geloovig5 9 de k]k1 no* aan de k]k als in/ituut en als organisme gelk1 ma> zn twee zd5 van dezelfde k]k #h4 ,k5teek55 d] k]k zn niet de #ae notae1 welke ,ball>m9us opgeeft #i1 ma> het ,woord ,gods1 dat 9 pr$ik+1 sacram5t1 beld5is1 lev5 b$i5d en bel$51 en t5 onre*te van ,rooms*e zde v]worp5 wordt #aj4 ,want al is met dit k5teek5 de mogelkheid van groote s*eur+ en v]deeldheid d] k]k5 gegev51 ook ,rome kan deze niet v]ho$51 en de pluri=miteit d] k]k sluit1 hoe zondig en sm>telk e5]zds ook1 to* t] &]e zde e5 zeg5 9 #aa4 ,da>m$e 9 ov]e5/emm+ hebb5 de eig5s*app5 d] k]k1 e5heid1 heiligheid1 ka?oliciteit1 apo/oliciteit1 onv]gankelkheid en onfeilba>heid b ons e5 &]5 z9 dan b ,rome #ab4 #dh4 ,de rege]+ d] k]k bl4 #ei-aca4 ,de k]k is zond] rege]+ niet d5kba> en heeft da>om ook altd e5e rege]+ gehad4 ,z 0 altd tegelk in/ituut en organisme #a1 zo[el 9 het ,o4 als 9 het ,n4 ,te/4 ,het apo/olaat is vooral e5 /]k bews voor het in/itutair k>akt] d] k]k2 en b dit ambt kwam nog dat van de evangeli/5 en pr(et51 t]wl ,petrus ond] de apo/el5 primus int] p>es 0 #b1 en lat] dat van rege]- en le]\d]l+5 en van diak55 #c4 ,deze ari/ocratis*-presbyt]ale k]krege]+ g+ na d5 apo/olis*5 td spo$ig ov] 9 e5e mon>*is*-episcopale1 die nog 9 vele k]k5 he]s*t1 en b ,rome 9 e5e papale k]krege]+1 die 9 de onfeilba>v]kl>+ van d5 paus h>e consequ5tie trok #d4 ,beide deze vorm5 van k]krege]+ zn e*t] met de le] d] ,h4 ,s4 ov] de v]h\d+ van cl]us en leek51 ov] het episcopaat1 ov] het apo/olaat1 ov] ,petrus' primaat1 en voorts ook met de oud/e getuig5iss5 d] k]k 9 /rd #e4 ,de oppositie teg5 de ,rooms*e hi]>*ie bra*t vel5 tot v]w]p+ van alle rege]+ d] k]k1 ma> ook dit we]spreekt de ,s*rift1 die d] k]k e5 eig5 rege]+ toes*rft4 ,v&a> dat de ,g]e=me]d5 deze hebb5 geh&haafd 9 h>e ond]s*eid5heid van de politieke ma*t #f4 ,imm]s is ,*ri/us het e5ige ho(d d] geme5te1 zo[el van de plaatselke als van alle k]k5 saam4 ,h /ort er zne gav5 9 uit1 zalft all5 tot pr(et51 prie/]s en kon+5 #g1 en /elt voorts v]s*ill5de ambt5 91 die niet het orgaan d] geme5te zn1 ma> hun gezag aan ,*ri/us ontle551 en die 9 d5 weg van vocatie1 exam9atie en ord9atie v]kreg5 word5 #h4 ,deze ambt5 zn 9 de k]k wel willekeurig v]me]d]d en van k>akt] v]&]d1 ma> zn twee1 resp4 drie 9 getal 7le]- en rege]\d]l+5 en diak5574 #di4 ,de ma*t d] k]k bl4 #acb-aib4 ,de k]k is1 ev5als de /aat1 e]/ na de zonde ont/aan1 en van d5 /aat all5gs duidelk] ond]s*eid54 ,zelfs 9 ,israel w>5 beide1 s*oon nauw v]e5igd1 niet n #a1 en 9 het ,n4 ,t4 gaf ,*ri/us aan zne k]k e5e ma*t1 die door ha> gee/elk k>akt] van die d] ov]heid wez5lk v]s*ilt #b4 ,deze gee/elke ma*t d] k]k onta>dde e*t] b ,rome 9 e5e juridis*e1 dw+5de ma*t1 die 9 teg5/ell+ met het ,ces>eopapisme d] ,grieks*e k]k1 alle t]re95 des lev5s1 ook dat van d5 /aat1 aan zi* ond]w]pt en di5/ba> maakt #c1 en 9 de pl5a et suprema pote/as van d5 paus culm9e]t4 ,deze ma*t1 bepaaldelk de onfeilba>heid van d5 paus1 v9dt e*t] niet alle5 ge5 /eun 9 de ,s*rift1 ma> is ook 9 zi*zelve onbepaald1 ongegrond1 9 /rd met het episcopaat en anti*ri/elk #d4 ,de ,re=matie v]wi]p da>om e5p>ig deze ma*t1 ma> g+ we] uite51 inzoov] ,lu!r en ,calvn &]s oordeeld5 ov] de bie*t1 ov] presbyt]aat en tu*t1 ov] de v]h\d+ van de k]kelke en de w]eldlke ma*t4 ,de ond]s*eid+ dez] beide laat/e ma*t5 g+ 9 de eeuw5 na de ,h]vorm+ hoe lang] hoe me] 9 e5e1 al?ans relatieve1 s*eid+ ov] #e4 ,nu is het e*t] voor ge5 twfel vatba>1 dat ,*ri/us aan zne k]k e5e ma*t heeft ges*onk51 die e5 eig5 oorsprong1 orgaan1 natuur en doel heeft1 en door ,romanisme en ,anabaptisme ev5ze] wordt misk5d4 ,deze ma*t d] k]k is drierlei #f1 n4l4 t5 e]/e pote/as doc5di1 dat is1 de ma*t1 om het woord ,gods te pr$ik51 uit te legg51 te v]d$ig51 te beld5 #g1 t5 twe$e pote/as gub]nationis1 dat is1 de ma*t om de geme5te te rege]5 #h en de tu*t uit te oef55 #i1 en t5 d]de pote/as mis]icordiae1 dat is1 de ma*t om b>mh>tigheid te bewz5 aan de ell5dig5 #aj4 ,deze ma*t komt 9 de plaatselke k]k saam 9 d5 k]k]aad en voor me]d]e k]k5 9 de me]d]e v]gad]+51 die re$s van oude dagteek5+ en voor d5 wel/& d] k]k5 noodig en go$ zn #aa4 ,met deze ma*t /aat de k]k 9 de w]eld zelf/&ig en vr1 ma> ha> di55de met de go$]51 welke ,*ri/us ha> s*5kt #ab4 ,,ho(d/uk ,x4 ,,ov] ,,de ,,middel5 ,,d] ,,g5ade4 #ej4 ,het ,woord bl4 #aic-bae4 ,b de uitdeel+ zn] g5ade b$i5t ,*ri/us zi* van middel51 die door my/icisme en rationalisme t5 onre*te misk5d1 door ,rome v]ke]delk 9 absolut5 z9 opgevat1 ma> door de ,h]vorm+1 bepaaldelk door ,calvn 9 hun re*te wa>de h]/eld w]d5 #a4 ,tot deze g5ademiddel5 behoort 9 de e]/e plaats het woord ,gods1 dat ook buit5 de ambtelke b$i5+ w]kt #b1 en als g5ademiddel 9 wet en evangelie te ond]s*eid5 is #c4 ,deze ond]s*eid+ is e*t] ge5 onv]zo5lke teg5/ell+1 gelk het ant9omisme le]t1 en ev5m9 e5e wez5lke id5titeit1 gelk het nomisme wil1 want beide v]s*ill5 pr9cipieel ma> gaan to* 9 de pr$ik+ /e$s sam5 #d4 ,en ev5zoo is het woord als g5ademiddel no* van de w]k+ des ,gee/es te s*eid5 no* ook met deze te v]e5zelvig54 ,de ,h4 ,gee/ w]kt niet s9e v]bo no* p] v]bum ma> cum v]bo #e4 #ea4 ,de ,sacram5t5 bl4 #bae-beb4 ,het twe$e g5ademiddel is het sacram5t4 ,de naam komt 9 de ,s*rift niet voor1 0 e]/ voor all]lei k]kelke h&el+5 en ple*tigh$5 gebruikelk en w]d e]/ 9 de ,middeleeuw5 tot e5 zev5tal c]emonin bep]kt4 ,ook de le] d] sacram5t5 w]d e]/ door de s*ola/iek uitgew]kt en v]toonde hoe lang] hoe groot]e afwk+ van de ,s*rift #a4 ,rome to* v]/aat ond] de g5ade1 door het sacram5t m$eg$eeld1 alle5 de gratia sanctificans1 en maakt het sacram5t los van het woord en ev5zoo van het gelo(4 ,de ,h]vorm+ v]wi]p deze dwal+5 ma> droeg to* 9 de p]son5 van ,lu!r1 ,zw+li en ,calvn e5e v]s*ill5de opvatt+ voor1 die de k]k5 v]deelde en1 trots de v]zwakk+ van de beteek5is d] sacram5t5 door my/icisme en rationalisme1 nog h$5 t5 dage k]k en !ologie uite5 doet gaan #b4 ,(s*oon de naam van sacram5t 9 de ,s*rift niet voorkomt1 is h da>om nog niet te v]w]p54 ,en ook is de beh&el+ van de algeme5e le] d] sacram5t5 vr die van doop en avondmaal niet af te keur51 wl da>door het v]s*il 9 opvatt+ duidelk aan het li*t tre$t en de dwal+ gemakkelk +ezi5 wordt4 ,volg5s de ,s*rift zn de sacram5t5 teek55 en zegel5 van ,gods g5ade en tev5s beld5isact5 des gelo(s #c4 ,als zi*tb>e teek55 en zegel5 duid5 z aan en beve/ig5 z de onzi*tb>e g5ade1 door ,god 9 ,*ri/us ges*onk5 dat is1 dezelfde g5ade1 welke ook 9 het woord wordt aangebod51 z het ook op &]e wze #d4 ,het v]b& tuss*5 teek5 en beteek5de zaak is niet physis*1 corporeel1 locaal1 ma> e5 v]b& van relatie1 dat door het woord d] in/ell+ tot /& komt1 en1 s*oon van gee/elk5 a>d1 to* niettem9 objectief en reel is #e4 ,da>om w]k5 de sacram5t5 ook niet ex op]e op]ato ma> ond]/ell5 b d5 ontvang] het gelo(1 hetge5 aan hunne objectiviteit ge5 afbreuk doet en hunne wa>de onges*ond5 laat #e4 ,het getal d] sacram5t5 b$raagt niet zev51 ma> sle*ts twee1 do* deze twee weg5 9 wa>de teg5 het zev5tal van ,rome op #f4 #eb4 ,de ,doop bl4 #beb-bii4 ,9 het ,o4 ,t4 door de besnd5is voorb]eid1 w]d de doop op ,goddelk5 la/ het e]/ door ,johannes aan de ,jod5 b$i5d4 ,deze doop van ,johannes v]s*ilt niet wez5lk van d5 *ri/elk5 doop1 ma> w]d door ,jezus ov]g5om5 en vr zne hemelva>t tot alle volk5 uitgebreid1 tot teek5 en zegel van de v]gev+ d] zond5 en van de inlv+ 9 ,*ri/us en zne geme5te #b4 ,na d5 td d] apo/el5 w]d h re$s spo$ig met de tr9it>is*e =mule b$i5d1 als e5 my/]ium d] inwd+ opgevat1 met all]lei c]emonin omgev5 en /e$s me] magis* 9 zne w]k+ voorge/eld4 ,volg5s ,rome s*5kt h door de innige v]b9d+ van teek5 en beteek5de zaak ex op]e op]ato1 behalve e5 "* indelebilis1 de heiligmak5de g5ade1 die van alle s*uld1 /raf en smet d] zonde bevrdt #c4 ,de ,lu!rs*5 le]d5 e5e soortgelke nauwe v]e5ig+ van het wat] des doops met de ,goddelke g5ade1 en liet5 al?ans b k9d]5 de w$]geboorte tot /& kom5 door d5 doop1 ma> de ,g]e=me]d5 hield5 /a&e1 dat de doop1 als e5 sacram5t1 ook b k9d]5 het gelo( ond]/elde en ru/te op d5 grondslag van het g5adev]bond4 ,ma> dit v]bond w]d /e$s me] v]uitw5digd2 en rationalisme en my/icisme misk5d5 de wa>de van d5 doop zooze]1 dat 9 d5 nieuw]5 td v]s*ill5de pog+5 tot h&hav+ van het objectief k>akt] van d5 doop beproefd zn #d4 ,de ,s*rift spreekt alle5 van d5 doop van volwass551 en le]t duidelk1 dat h alle5 voor geloovig5 +e/eld is en na beld5is mag b$i5d word54 ,het teek5 9 d5 doop is wat]1 wa>9 de doopel+ ond]g$ompeld ( wa>m$e h bespr5gd wordt #e4 ,dit wat] wordt tot e5 sacram5t door het woord d] in/ell+1 dat 9 de ,s*rift niet als e5e =mule b$oeld ma> to* 9 de k]k weldra zoo toegepa/ is1 en tuss*5 teek5 en beteek5de zaak wel e5e reele ma> ge5 physis*e en locale v]e5ig+ tot /& br5gt4 ,de weldad5 van d5 doop zn 9 ho(dzaak v]gev+ en w$]geboorte #f4 ,tot h5 die re*t hebb5 op d5 doop1 behoor5 ook de k9d]5 d] geloovig54 ,dit re*t w]d teg5ov] de be/rd]s van d5 k9d]doop op v]s*ill5de wze betoogd #g1 en ru/ op vele s*riftuurlke grond5 #h4 ,b$i5a> van d5 doop is ,*ri/us1 die da>b van m5s*51 bepaaldelk van de le]a>s gebruik maakt2 hem b$i55 laat 9 de op5b>e v]gad]+ d] geme5te2 op onbepaalde td52 9 geval van d5 k9d]doop1 9 teg5woordigheid d] oud]s2 aan alle p]son51 die nog g]ek5d kunn5 word5 te behoor5 b9n5 d5 kr+ des v]bonds #i4 #ec4 ,het ,avondmaal bl4 #bii-ceb4 ,het twe$e sacram5t is het avondmaal1 dat 9 het ,o4 ,t4 door het pas*a afgebeeld en voorb]eid #a1 en 9 het ,n4 ,t4 door ,*ri/us +e/eld w]d1 tot e5 teek5 en zegel van de geme5s*ap aan zne (f]&e op het kruis #b4 ,dit avondmaal 0 spo$ig het middelpunt van d5 *ri/elk5 cultus en w]d all5gs1 vooral s$]t de s*ola/iek1 opgevat als e5e onblo$ige (f]&e van het li*aam en blo$ van ,*ri/us1 wa>aan de communie ond]ges*ikt is #c4 ,de ,re=matie v]wi]p deze ,rooms*e le] wel e5p>ig1 ma> liep 9 de positieve uite5zett+ van de le] des avondmaals v] uite54 ,lu!r1 ,zw+li1 ,calvn droeg5 elk e5 eig5 opvatt+ voor1 die1 na h5 gewzigd en v]lat51 to* tot d5 huidig5 dag voortbe/aan #d4 ,de nam5 voor het avondmaal zn ze] vele 9 aantal1 ma> de be/e is die van heilig avondmaal ( maaltd des ,he]51 wl het e5 wez5lke maaltd is met ,*ri/us als ga/he]1 de le]a>s als zne di5>51 met brood on wn tot spze en drank1 9 d5 e]/5 td met e5 gewon5 maaltd v]bond51 aan e5e tafel en niet op e5 alta> te vi]5 #e4 ,ma> deze maaltd heeft e5 gee/elke beteek5is1 is niet bloot e5 g$a*t5ismaal ( e5 beld5isacte1 do* e5e geme5s*apsoef5+ door het gelo( met d5 gekrui/5 ,*ri/us4 ,wel is ,*ri/us niet physis* en locaal 9 de teek55 aanwezig1 want trans- en consub/antiatie zn beide om vele s*riftuurlke en natuurlke r$55 uitgeslot5 #f4 ,ma> desniettem9 is die geme5s*ap met ,*ri/us 9 het avondmaal objectief en reel1 zoo e*t]1 dat z van de zde des ontvang]s het gelo( ond]/elt en jui/ da>door als geme5s*ap aan d5 p]soon en aan de weldad5 van ,*ri/us1 v]/]kt wordt #g4 ,ev5als de doop1 is ook dit avondmaal alle5 voor de geme5te +e/eld1 en wel voor g$oopte on lev5de geloovig51 die beld5is van hun gelo( hebb5 afgelegd en niet door de k]k om le] en lev5 zn gewe]d #h4 ,,ho(d/uk ,,xi4 ,,ov] ,,de ,,laat/e ,,d+54 #ed4 ,de ,tuss*5toe/& bl4 #cec-dbb4 ,alle godsdi5/5 bevatt5 e5e zek]e es*atologie en le]5 bepaaldelk de on/]felkheid d] ziel2 en de philosophie nam m5igmaal dit laat/e le]/uk ov] #a4 ,de bewz51 voor de on/]felkheid d] ziel bgebra*t1 hebb5 teg5ov] het ongelo( ge5 dw+5de kra*t ma> zn to* als getuig5iss5 en re*tva>dig+5 des gelo(s belangrk #b4 ,de ,s*rift bevat ook wel re$s 9 het ,o4 ,t4 de le] d] on/]felkheid1 gelk h>e voor/ell+ van d5 ,s*eol duidelk bew/1 ma> z voegt da>aan de veel rk]e op5b>+ toe1 dat het wa>a*tige lev5 alle5 v]kreg5 en g5ot5 wordt 9 de geme5s*ap met ,god1 die ov] dood en graf triumphe]t #c4 ,de lat]e ,joods*e lit]atuur liet aan deze op5b>+ ge5 re*t w$]v>51 ma> het ,n4 ,te/4 doet nog bet] dan het ,o4 ,te/4 uitkom51 dat de dood e5e /raf d] zonde is1 dat de geloovig5 door ,*ri/us e5 lev5 deela*tig word51 hetwelk v]re bov5 d5 dood is v]hev51 en dat z1 (s*oon na het /]v5 9 zek]5 z9 tot het dood5rk behoor5d1 to* t]/ond 9 e5 &]5 toe/& intr$5 dan de ongeloovig5 #d4 ,de *ri/elke k]k bleef e]/ b deze we9ige gegev5s d] ,s*rift ov] d5 tuss*5toe/& /aan1 ma> wdde er me] a&a*t aan1 na>mate de w$]kom/ van ,*ri/us toefde1 en kwam all5gs tot het aannem5 van vf receptacula aan de ov]zde des grafs1 ond] welke vooral het vagevuur voor d5 tuss*5toe/& van beteek5is is #e4 ,de ,re=matie v]wi]p deze le]1 ma> zag spo$ig all]lei me5+5 ov] d5 tuss*5toe/& opkom51 zooals die van e5 voorloopig5 toe/&1 van e5 purgatorium1 van e5 zieleslaap1 van e5e zek]e li*amelkheid d] ziel51 van zielsv]huiz+ en voortga&e l\t]+1 van limbus patrum1 limbus infantum en mogelke beke]+ na d5 dood #f4 ,de ,s*rift bevat we9ig ov] d5 tuss*5toe/&1 omdat z1 s*oon de on/]felkheid d] ziel aannem5de1 vooral het nieuwe lev5 wil do5 k5n51 dat ,*ri/us aan het li*t heeft gebra*t en zond] hetwelk het m5s*elk lev5 hi] re$s op a>de en vooral hi]namaals 9 d5 ,s*eol zn inh\d en wa>de v]lie/ #g4 ,de leemt51 welke de ,s*rift 9 onze voor/ell+ van d5 tuss*5toe/& op5laat1 mog5 niet aangevuld word5 met m5s*elke giss+51 zooals de zieleslaap #h1 de li*amelkheid d] ziel5 na d5 dood #i1 het blv5d v]ke] d] dood5 met de lev5d51 dat dan mis(f]1 voorb$e1 heilig5v]e]+1 dood5bezw]+ en reliquincultus m$ebr5gt1 #aj4 ,van de plaats van d5 tuss*5toe/& is we9ig te zegg51 ma> zek] is1 dat er t]/ond b d5 dood e5 v]s*ill5de toe/& intre$t voor geloovig5 en ongeloovig51 wa>9 ge5 v]&]+ door beke]+1 gelk vel5 ?ans me551 me] mogelk is #aa4 ,ook is de toe/& d] ge/orv5 geloovig5 niet als e5 vagevuur te d5k51 want z kom5 na> de le] d] ,s*rift t]/ond na d5 dood 9 d5 hemel b ,*ri/us4 ,(s*oon er dus van e5e v]e]+ d] heilig5 en van e5e voorb$e voor de afge/orv55 ge5 sprake kan zn #ab1 blft er to* e5e geme5s*ap d] triumfe]5de met de /rd5de k]k be/aan4 ,ook de zalig5 9 d5 hemel zn niet zond] ons volmaakt2 z zi5 v]lang5d uit na> de p>\sie van ,*ri/us1 en zn ook niet bov5 alle ruimte1 td en w]kzaamheid v]hev5 #ac4 #ee4 ,de w$]kom/ van ,*ri/us bl4 #dbb-dha4 ,gelk er e5 e9de komt aan het lev5 van d5 enkel5 m5s*1 zoo ook aan dat van m5s*heid en w]eld4 ,de wet5s*ap beve/igt dat #a1 de godsdi5/5 koe/]5 algeme5 deze v]wa*t+1 en de ,oudte/4 pr(etie v]kondigt aan het e9de van deze b$eel+ de opri*t+ van het ,messiaans*e rk1 dat1 rk aan gee/elke en /(felke zeg5+51 tot de e9d5 d] a>de zi* uitbreid5 zal #b4 ,het ,o4 ,t4 bes*rft 9 dit ,messiaans*e rk ge5 tuss*5p]iode ma> e5 e9dtoe/&1 do* de lat]e ,joods*e litt]atuur g+ tuss*5 e5 voorafga& ,messiasrk en e5 da>na volg5d ,godsrk ond]s*eid mak5 en de$ zoo de le] van het *iliasme opkom51 welke ook door vele ,*ri/551 vooral 9 td5 van v]volg+ en druk1 w]d ov]g5om5 #c4 ,(s*oon 9 sommige ho(dzak5 ov]e5/emm5d1 zn de ,*ilia/5 ond]l+ to* ze] met elk&] 9 /rd en mak5 z zi* all5 b de uitlegg+ d] ,s*rift aan groote willekeur s*uldig #d4 ,re$s het ,o4 ,te/4 doet zelf van de pr(etie e5e bet]e v]kl>+ aan de h&1 dan het *iliasme ons bi$t1 en het ,n4 ,te/4 bes*\wt zi* als de gee/elke en dus wa>a*tige v]vull+ van het ,o4 ,te/4 #e4 ,ma> niet alle5 is het *iliasme met deze ho(dg$a*te d] ,s*rift 9 /rd1 do* voorts1 ook met vele &]e gegev5s1 vooral met de doorloop5de v]wa*t+ des ,n4 ,t4 aanga&e het ,joods*e volk #f1 die door enkele plaats51 vooral ,rom4 #aa3aa-cb1 niet we]sprok5 wordt #g4 ,voorts v]wa*t het ,n4 ,t4 n]g5s e5 /aat van he]lkheid en e]e voor de geme5te van ,*ri/us 9 deze b$eel+1 ma> veele] to5em5de v]volg+ en druk1 wa>aan e]/ de e5ige w$]kom/ van ,*ri/us e5 e9de maakt #h4 ,wel is er 9 ,op4 #bj van e5e duiz5dj>ige b9d+ van ,satan sprake4 ,ma> dit ho(d/uk bevat eig5lk niets van al wat aan het *iliasme wez5lk eig5 is1 ev5m9 als &]e plaats5 d] ,s*rift #i4 ,en de gebeurt5iss51 9 ,op4 #bj v]haald1 vall5 niet *ronologis* na die d] vorige capita1 ma> loop5 da>m$e p>allel4 ,z b$oel51 het e9de ons te s*ets5 van de cultuurlooze volk51 gelk de vorige ho(d/ukk5 dat d$5 t5 aanzi5 van die natin1 9 wi] midd5 het evangelie gepr$ikt is en dus de anti-*ri/elke ma*t zi* ontwikkel5 kan #aj4 ,aan de w]eldges*i$5is maakt dus ,*ri/us1 wi5 als ,zoon des m5s*5 het oordeel gegev5 is1 door zn twe$e kom/ e5 e9de #aa4 ,de td di] w$]kom/ is 9 het ,n4 ,t4 niet bepaald1 al nem5 h>e voorteek55 re$s met d5 val van ,j]uzalem e5 aanvang4 ,en ev5 sob] is de ,s*rift 9 de bes*rv+ van de wze1 wa>op die w$]kom/ plaats heeft #ab4 #ef4 ,de ,vole9d+ d] eeuw5 bl4 #dha-ebi4 ,met de w$]kom/ van ,*ri/us beg9t de ,dag des ,he]51 welks duur niet te bepal5 is4 ,de e]/e gebeurt5is1 die da>op plaats grpt1 is de op/&+ d] dood5 #a1 wa>b de id5titeit van het op/&+sli*aam met het ge/orv5 li*aam bewa>d blft #b1 #c4 ,dan volgt het g]i*t1 dat ov] alle m5s*5 en engel5 en ov] al hun g$a*t51 woord5 en dad5 zi* uit/rekt #d4 ,de plaats1 wa>he5 de goddelooz5 v]wez5 word5 en eeuwige /raff5 ld51 is de geh5na4 ,de eeuwigheid d] hels*e /raf is wel m5igmaal op all]lei grond5 be/r$5 en beurtel+s door de le] van het hypo!tis* univ]salisme1 van de w$]h]/ell+ all] d+5 ( van de conditioneele on/]felkheid v]vang5 #e4 ,ma> z is 9 de ,s*rift v]vat1 en door de natuur d] zonde en de ,goddelke g]e*tigheid geeis*t1 (s*oon z ze] v]s*ill5de grad5 9 h>e toepass+ niet uitsluit #f4 ,na het e9dg]i*t volgt de v]nieuw+ d] w]eld1 welke 9 ge5 v]nietig+ van h>e sub/antie ma> 9 e5e h]s*epp+ van h>e =ma be/aat #g4 ,deze v]nieuw+ d] w]eld bew/1 dat de zaligheid niet uitsluit5d als e5e hemels*e ma> ook als e5e a>ds*e te d5k5 is #h1 en niet alle5 gee/elke ma> ook /(felke zeg5+5 omvat1 welke beide hi] wel aanvang5 do* e]/ 9 de eeuwigheid word5 voltooid4 ,de geme5s*ap met ,god1 die het wez5 d] toekom/ige zaligheid is en met v]/& en wil beide g5ot5 wordt #i1 wordt v]hoogd door de geme5s*ap d] heilig51 wi] getal1 ook al omvat het niet alle m5s*5 en al is er ov] de zaligheid van ,heid55 en jong/]v5de k9d]5 we9ig te zegg51 to* e5e s*>e zal vorm51 die niem& tell5 kan #aj1 en die zelve all]lei v]s*eid5heid van p]soonlkheid1 gav51 loon en w]kzaamheid insluit #aa4 ,,regi/] van m9 ( me] v]kla>de ,s*riftuurplaats54 ,g54 #a ,,ii1 #degv4 ,g54 #a3a-c ,,ii1 #cig1 #degv1 #dfj1 #dfi1 #dgh4 ,volg5s de re/itutie!orie ,,ii1 #dgc2 ,,iii1 #fi4 ,g54 #a3bf1 #bg ,,ii1 #ejh1 #eji1 #eab4 ,g54 #b3d;bv4 ,,ii1 #dij4 ,g54 #b3g ,,ii1 #ecf1 #edj4 ,g54 #b3ag ,,iii1 #aee1 #agf1 #ahg4 ,g54 #c ,,iii1 #cev41 #ajh1 #aia4 ,g54 #c3gv4 ,,iii1 #ahh4 ,g54 #c3i-ac ,,iii1 #ahhv4 ,g54 #c3ad1 #ae ,,iii1 #ahi1 #bac4 ,g54 #c3af ,,iii1 #ahi4 ,g54 #c3ag-ai ,,iii1 #aij4 ,g54 #c3bb-bd ,,iii1 #aij4 ,g54 #d3bf ,,iv1 #c4 ,g54 #f3b ,,ii1 #dcf4 ,g54 #i3a-g ,,ii1 #efj4 ,g54 #ad3ah ,,iv1 #ccg4 ,g54 #ah ,,ii1 #bca4 ,exod4 #f3c ,,ii1 #ajiv4 ,deut]on4 #cb3h ,,ii1 #ddi4 ,joz4 #aj3ab1 #ac ,,ii1 #dfev4 #a ,sam4 #bh ,,iv1 #cifv4 #b ,kon4 #bj3i ,,ii1 #dfev4 ,job ,,iii1 #cb4 ,job #cc3bc ,,ii1 #dej4 ,job #ch3g ,,ii1 #dcd4 ,ps4 #b3g ,,ii1 #bdc4 ,ps4 #ea3g ,,iii1 #aje4 ,ps4 #gc ,,iii1 #cb4 ,ps4 #ajd3d ,,ii1 #dcg4 ,spr4 #h3bbv4 ,,ii1 #bdb4 ,jes4 #ec ,,iii1 #cfc4 ,jes4 #ec3aa ,,iii1 #eca4 ,jes4 #fe3bj ,,iv1 #dcc4 ,eze*4 #af3ec-fc ,,iv1 #djcv4 ,eze*4 #ch en #ci ,,iv1 #dfb4 ,eze*4 #dj-dh ,,iv1 #dca1 #ddbv4 ,dan4 #aj3ac1 #bj ,,ii1 #ddi4 ,dan4 #ab3c ,,iii1 #eca4 ,hos4 #f3g ,,ii1 #edg4 ,mi*4 #e3a ,,ii1 #bdc ,,iii1 #bca4 ,hab4 #a3d ,,iii1 #ag4 ,za*4 #f3ac ,,iii1 #bjc4 ,mal4 #a3aa ,,iv1 #ccg4 ,mat?4 #e3bb ,,iii1 #iiv4 ,,iv1 #djh4 ,mat?4 #g3ab ,,iii1 #gg4 ,mat?4 #aj3bc ,,iv1 #dgg4 ,mat?4 #aa3bc ,,iv1 #cgb4 ,mat?4 #ab3ca ,,iii1 #aja ,mat?4 #ab3cb ,,iv1 #dji1 #eaj4 ,mat?4 #af3ah ,,iv1 #dv41 #ga1 #ajjv41 #cgb4 ,mat?4 #af3ai ,,iv1 #ace4 ,mat?4 #af3bh ,,iv1 #dgf4 ,mat?4 #ah3aj ,,ii1 #dej4 ,mat?4 #ah3ae-ag ,,iv1 #dv41 #agb4 ,mat?4 #bj3a-af ,,iv1 #ebf4 ,mat?4 #bj3bh ,,iii1 #cfc4 ,mat?4 #bb3cj ,,ii1 #dcg4 ,mat?4 #bc3cg-ci ,,iv1 #dej4 ,mat?4 #bd ,,iv1 #deg1 #dgg4 ,mat?4 #bd3ad ,,iv1 #dfe4 ,mat?4 #bd3bi ,,iv1 #dgg4 ,mat?4 #bd3cd ,,iv1 #dgg4 ,mat?4 #bf3ci-db ,,iii1 #cee4 ,mat?4 #bf3fd ,,iv1 #dgf4 ,mat?4 #bh3ai ,,iv1 #beg1 #behv41 #bgj1 #bgd4 ,m>k4 #aj3de ,,iii1 #cfc4 ,luk4 #ac3cc-ce ,,iv1 #dej4 ,luk4 #ae3g ,,ii1 #dej4 ,luk4 #af3bc ,,iv1 #cgc4 ,luk4 #ba3bd ,,iv1 #dej4 ,luk4 #bb3ai ,,iv1 #cch4 ,luk4 #bb3cb ,,iv1 #ajj1 #ajav4 ,luk4 #bc3cd ,,iii1 #djj1 ,luk4 #bc3dc ,,iv1 #cgc4 ,joh4 #a3a-ah ,,iii1 #bfa4 ,joh4 #c3e ,,iv1 #bie4 ,joh4 #c3f ,,iii1 #aje4 ,joh4 #f ,,iv1 #ccj1 #cdf4 ,joh4 #g3ci ,,iii1 #dcj4 ,joh4 #h3dd ,,iii1 #ci4 ,joh4 #ad3ah-bd ,,iv1 #dgf4 ,joh4 #ad3bh ,,ii1 #bde4 ,joh4 #ba3ae-ag ,,iv1 #ajj1 #ajb4 ,h&el4 #b3ci ,,iv1 #bhg4 ,h&el4 #c3ai-ba ,,iv1 #dea4 ,h&el4 #f ,,iv1 #giv4 ,h&el4 #aa3cj ,,iv1 #hj4 ,h&el4 #ac3dh ,,ii1 #caf4 ,h&el4 #ad3bc ,,iv1 #gi4 ,h&el4 #ae ,,iv1 #ahjv4 ,h&el4 #ai3a-g ,,iv1 #befv41 #beh4 ,rom4 #a3c1 #d ,,iii1 #dae4 ,rom4 #b3ab-af ,,iii1 #ge4 ,rom4 #c3be1 #bf ,,iii1 #cab1 #cci1 #ecc4 ,rom4 #d3ag ,,ii1 #cii4 ,rom4 #e3ab-ba ,,ii1 #edg1 ,,iii1 #ge1 #ajiv4 ,rom4 #g3g-bf ,,iii1 #ajfv41 #efa4 ,rom4 #h3cj ,,iii1 #dhe4 ,rom4 #i ,,ii1 #cafv41 #cah4 ,rom4 #aa3aa-cb ,,iv1 #debv4 #a ,cor4 #c3ab-ae ,,iv1 #dji4 #a ,cor4 #e3av4 ,,iv1 #agc #a ,cor4 #f3b1 #d ,,iv1 #did4 #a ,cor4 #f3aa ,,iii1 #eca4 #a ,cor4 #g3ad ,,iv1 #bhh4 #a ,cor4 #i3i ,,iii1 #ah4 #a ,cor4 #aj3b ,,iv1 #beh4 #a ,cor4 #aj3ae ,i1 #ccf4 #a ,cor4 #aj3ag ,,iv1 #cdg4 #a ,cor4 #aj3ba ,,iv1 #cch4 #a ,cor4 #aa3aj ,,ii1 #dcg4 #a ,cor4 #aa3cj ,,iv1 #cdf4 #a ,cor4 #ae3bj-bh ,,iv1 #dfg4 #a ,cor4 #ae3bav4 ,,iii1 #aji4 #a ,cor4 #ae3bi ,,iv1 #cdi1 #dae4 #a ,cor4 #ae3ce-ch ,,iv1 #dhh4 #a ,cor4 #ae3de-di ,,ii1 #ede1 ,,iii1 #fev4 #b ,cor4 #c3ag ,,iii1 #dag4 #b ,cor4 #e3a-d ,,iv1 #cij4 #b ,cor4 #e3ba ,,iii1 #cff4 ,gal4 #c3ac ,,iii1 #cff4 ,ef4 #a3d ,,ii1 #chj1 #chb4 ,ef4 #a3aj ,,ii1 #ddd1 ,,iii1 #djf4 ,ef4 #a3bc ,,iii1 #dagv4 ,ef4 #b3c ,,iii1 #aje4 ,ef4 #d3i ,,iii1 #cgg4 ,ef4 #d3aa ,,iv1 #gfv4 ,ef4 #d3bd ,,ii1 #eji4 ,ef4 #e3bf ,,iv1 #bgev4 ,fil4 #b3e-aa ,,iii1 #cge1 #dab4 ,fil4 #c3i ,,iii1 #ecf4 ,col4 #a3ae ,,ii1 #bde4 ,col4 #a3ai1 #bj ,,ii1 #ddd1 ,,iii1 #djf4 ,col4 #b3aa1 #ab ,,iv1 #bhd4 ,col4 #c3aj ,,ii1 #eji4 #a ,!ssal4 #d3ac-ah ,,iv1 #dfg4 #b ,!ssal4 #b ,,iv1 #dfc4 #a ,tim4 #b3d1 volg5s ,augu/9us ,,ii1 #cba1 ,,iii #cia2 volg5s de ,semipelag4 ,,iii1 #ciav4 volg4 de ,s*ol4 ,,ii1 #cbc2 ,,iii1 #cic1 vgl4 ,,iii1 #cihv4 #a ,tim4 #c3f ,,iii1 #ci4 #a ,tim4 #c3ae ,,iv1 #afg4 #a ,tim4 #e3ag1 #ah ,,iv1 #gd1 #gh4 #b ,tim4 #c3af ,i1 #cbiv41 #cdb4 ,tit4 #c3e ,,iii1 #ejj4 ,tit4 #c3g ,,iii1 #ecb4 ,tit4 #c3aj ,,iv1 #agd4 ,hebr4 #a3c ,,ii1 #bdd4 ,hebr4 #b3aj ,,iii1 #dab4 ,hebr4 #b3ag ,,iii1 #ahb4 ,hebr4 #e3g ,,iii1 #cee4 ,hebr4 #e3i ,,iii1 #dab4 ,hebr4 #f3d-h ,,iii1 #ajc1 #efg4 ,hebr4 #g3bb ,,iii1 #bjd4 ,hebr4 #aj3be-bi ,,iii1 #ajc1 #efg4 ,hebr4 #aa3c ,,ii1 #cii4 ,hebr4 #ab3bb-bd ,,iv1 #dag4 #a ,petr4 #a3bc ,,iii1 #ejjv4 #a ,petr4 #c3ai-ba ,,iii1 #cgg1 #chj1 #dbb1 ,,iv1 #djdv4 #a ,petr4 #c3ba ,,iv1 #bfj4 #a ,petr4 #d3f ,,iv1 #dje4 #b ,petr4 #a3ai-ba ,i1 #cde4 #b ,petr4 #b3ah-bb ,,iii1 #efg4 #a ,joh4 #b3ag ,,iv1 #eac4 #a ,joh4 #e3g ,,ii1 #bci4 #a ,joh4 #e3af ,,iii1 #ajc4 ,jud4 #f ,,iii1 #ci4 ,op5b4 van ,joh4 ,,iv1 #dfjv4 ,op5b4 #a3bjv4 ,,ii1 #dej1 ,,iv1 #gh1 #he1 #ig4 ,op5b4 #h3c ,,ii1 #dej4 ,op5b4 #bj ,,iv1 #dfbv4 ,op5b4 #ba en #bb ,,iv1 #eaev4 ,op5b4 #bb3aa ,,iii1 #ecb4 ,regi/] van ,nam54 ,a4 ,abael>d1 ,ov] de ,s*rift ,i1 #caa4 ,ov] de voldo5+ ,,iii1 #cag4 ,agob>d van ,lyon1 ,ov] de ,inspiratie ,i1 #caa4 ,alcu9us1 ,i1 #gi4 ,alex&rns*e ,!olog51 ,hun eig5a>digheid ,i1 #eiv4 ,al/$1 ,zn ,!ol4 naturalis ,i1 #bbc4 ,alt+1 ,jac4 ,ov] het ld5 van ,*ri/us ,,iii1 #cejv1 #ceb4 ,ambrosius1 ,i1 #ga2 ov] de erfzonde ,,iii1 #aai4 ,amesius1 ,ov] de ,!ologie ,,iii1 #dee4 ,amyraldus1 ,i #abb2 ,,ii1 #cda2 ,,iii1 #ded4 ,anselmus1 ,zn me?ode 9 't alg4 ,i1 #hb2 zn voldo5+sle] ,,iii1 #cagv41 #cdi1 #daa4 ,apoll9>is1 ,zn *ri/ologie ,i1 #fc2 ,,iii1 #bgg4 ,apologet51 ,i1 #eev41 #dbcv41 #dde1 #dhd2 ov] de ,heilige ,s*rift ,i1 #cjg2 ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bejv41 #djev4 ,apo/olis*e vad]s1 ,k>akt] hunn] ges*rift5 ,i1 #eb2 ov] de ,heilige ,s*rift ,i1 #cjg2 ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bdi2 ov] d5 tuss*5toe/& ,,iv1 #cge4 ,appelius1 ,i1 #abf4 ,ari/oteles1 ,ov] de ,i1 #adj2 ,,ii1 #bi2 ov] oorsprong en wez5 d] zonde ,,iii1 #db4 ,arius1 ,ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bfjv42 ov] de m5s*heid van ,*ri/us ,,iii1 #bgg4 ,arm9ius1 ,ov] de ,pra$e/9atie ,,ii1 #cdj2 ov] d5 eis* van gehoorzaamheid na d5 val ,,iii1 #bbj4 ,a?anasius1 ,zn beteek5is voor de ,!ologie ,i1 #fbv41 ,,ii1 #bef2 ,ov] d5 ,heilig5 ,gee/ ,,ii1 #bhiv4 ,augu/9us1 ,zn indeel+ d] dogmatis*e /( ,i1 #cbv42 beteek5is voor de ,!ol4 ,i1 #gbv41 ov] de m5s*elke k5nis ,i1 #afev41 #afh2 ov] de ong5oegzaamheid d] algeme5e op5b4 ,i1 #bca2 ov] de elem5t5 van wa>heid 9 het ,heid5dom ,i1 #bch2 ov] de wond]5 ,i1 #biav42 ov] ,k]k en ,s*rift ,i1 #cfg1 #cfh2 ov] de noodzakelkheid d] ,s*rift ,i1 #cha2 ov] de beteek5is v4 h4 gelo( 9 algem4 z9 ,i1 #dgj2 ov] de onbegrpelkheid ,gods ,,ii1 #f2 ov] 's m5s*5 k5nis van de alg4 noodzak1 wa>h$5 ,,ii1 #ccv42 ov] de ess5tia ,dei ,,ii1 #gi1 #hj1 #hg1 #age2 ov] de deugd5 ,gods ,,ii1 #hi1 #ib1 #adj2 ov] de onv]&]lkheid ,gods ,,ii1 #abj2 ov] de alomteg5woordigh4 ,gods ,,ii1 #acf2 ov] de alwet5dheid ,gods 9 v]b& met 's m5s*5 vrheid ,,ii1 #afb2 ov] de ideen 9 ,god ,,ii1 #agj1 #djg2 ov] de s*oonheid d4 s*epsel5 en de s*oonheid ,gods ,,ii1 #aicv41 #dbav42 ov] de alma*t ,gods ,,ii1 #bbe2 ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #behv41 #bgf1 #bia1 #cjav41 #eci2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #cbjv41 #ccdv41 #ceh2 ov] het getal d] engel5 ,,ii1 #dcc2 ,,iii1 #djg2 ov] de k5nis d] engel5 ,,ii1 #dci2 ov] het p>ads ,,ii1 #eje2 ov] d5 /aat van ,adam ,,ii1 #ediv42 ov] de p]missio ,,iii1 #efv42 ov] het privatief k>akt] d] zonde ,,iii1 #ghv41 #hj2 ov] de erfzonde ,,iii1 #aaiv42 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #caf2 ov] de p>ticuli]e voldo5+ ,,iii1 #cia2 ov] de g5ade ,,iii1 #dcfv41 #ddc2 ov] de volh>d+ ,,iii1 #efe1 #eff2 ov] de k]k ,i1 #ge2 ,,iv1 #iv41 #cb1 #bfb2 ov] de ,sacram5t5 ,,iv1 #bah2 ov] d5 ,doop ,,iv1 #beb2 ov] d5 ,k9d]doop ,,iv1 #bfb1 #bgiv42 ov] het ,avondmaal ,,iv1 #cacv4 ,augu/9us ,/eu*us1 ov] de alomteg5woordigheid ,gods ,,ii1 #acc2 ov] de ligg+ van het p>ads ,,ii1 #eje4 ,aureolus1 ,zn ,nom9alisme ,i1 #hd4 ,b4 ,baad]1 ,franz von ,i1 #ie4 ,bajus1 ,i1 #ib4 ,basilius1 ,ov] de v]h\d+ van wez5 en eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #hf2 ov] het ond]s*eid d] eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #ib4 ,baudiss91 ov] de heiligheid ,gods ,,ii1 #ahe4 ,baumg>t51 ,s4 ,j4 ,i1 #aja4 ,baxt]1 ,ri*>d ,i1 #aah2 ,,iii1 #cie4 ,beck1 ,zne ,!ologie ,i1 #ae1 #ajh4 ,bekk]1 ,bal?az>1 ov] de engel5 ,,ii1 #dbe4 ,bell>m9us1 ,ov] de efficacia d] roep+ ,,iii1 #digv41 teg5 de ju/itia imputata ,,iii1 #echv42 ov] de ongeloovig5 9 ,bell>m9us1 de k]k ,,iv1 #cbv42 ov] de k5teek55 d] k]k ,,iv #ci1 #djv41 #dev4 ,b]ti1 ,ov] de gratia ,,iii1 #dda4 ,bi$]mann1 ,zn dogmatis* /&punt ,i1 #ajg1 #dcb4 ,bhl1 ,ov] het beeld ,gods ,,ii1 #eaj4 ,bhme1 ,ov] de ,drieenheid ,,ii1 #bff2 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cba4 ,bonav5tura1 ,zn beteek5is voor de indeel+ d] dogmatis*e /( ,i1 #cd2 ov] de ,h4 ,s*rift ,i1 #cajv42 ov] de k5nis van ,god en van de prima pr9cipia ,,ii1 #cdv4 ,bonfr]ius1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cac4 ,bonnet1 ,ov] de wond]5 ,i1 #bib4 ,bo/on1 ,?omas ,i1 #abh2 ,,iii1 #cie4 ,b\rignon1 ,anto9ette1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cba4 ,bradw>d9a1 ,i1 #hg4 ,brah1 ,j4 ,i1 #abf2 ,,iii1 #dec4 ,brets*neid]1 ,i1 #ajb4 ,briggs1 ,*>les ,i1 #aci4 ,bru9+1 ,dr4 ,a4 ,i1 #ahe4 ,bull1 ,george ,,iii1 #ded4 ,bull+]1 ,zn v]s*il van ,calvn ,i1 #aae4 ,bs*+1 ,a4 ,f4 ,i1 #ae4 ,bu%nell1 ,horace1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cca4 ,byzantns*e ,!olog5 ,i1 #fgv4 ,c4 ,calixtus1 ,zn indeel+ van de dogmatis*e /( ,i1 #djv42 zn reactie teg5 de s*ola/4 beh&el+ d] ,dogm4 en zn syncretisme ,i1 #ajj4 ,calovius1 ,ov] het object d] ,!ol4 ,i1 #g4 ,calvn1 ,zn ,in/itutie ,i1 #chv42 zn beteek5is voor de ,g]ef4 ,dogmatiek ,i1 #aabv42 ov] de inspiratie ,i1 #caev42 ov] het te/imonium spir4 sancti ,i1 #dijv42 ov] de nat4 ,godsk5nis ,,ii1 #cg2 ov] de pot5tia absoluta ,dei ,,ii1 #bbf2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #ccjv42 9 betrekk+ tot het vraag/uk v4 supra- en infralaps>isme ,,ii1 #ccfv42 ov] het beeld ,gods ,,ii1 #eca2 ov] de erfzonde ,,iii1 #abe2 ov] de heilsorde ,,iii1 #ddh2 ov] de k]k ,,iv1 #agv42 als vad] v4 d4 presbyt]iale k]krege]+ ,,iv1 #abiv42 zn oordeel ov] afs*eid+ van de k]k ,,iv1 #dh2 ov] de k]kel4 tu*t ,,iv1 #aee2 ov] ,k]k en ,/aat ,,iv1 #aijv42 ov] de ,sacram5t5 ,,iv1 #bbb1 #bbhv42 ov] het ,h4 ,avondmaal ,,iv1 #caiv41 #ccj1 #cdbv42 ov] d5 tuss*5toe/& ,,iv1 #chj4 ,cam]o1 ,i1 #abb2 ,,iii1 #ded4 ,campbell1 ,john ,m4 ,leod1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #ccj4 ,canus1 ,ov] d5 laat/5 grond v4 h4 gelo( 9 de op5b4 ,i1 #dhg4 ,cappellus1 ,i1 #abb1 ov] d5 tuss*5toe/& ,,iv1 #chj4 ,c>tesius1 ,ov] de aangebor5 begripp5 ,,ii1 #cj2 ov] de creatio secunda ,,ii1 #dgd2 ov] het primaat v4 d4 wil 9 ,god ,,ii1 #abd2 zn ,dualisme ,,iv1 #cef4 ,cassianus1 ,zie ,semipelagianisme4 ,celsus1 ,als be/rd] van het ,*ri/5dom ,i1 #ec1 #cagv4 ,*alc$on1 ,concilie van1 ov] d5 p]soon van ,*ri/us ,,iii1 #bda1 #bhc4 ,*emnitz1 ,i1 #ii4 ,*rismann1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cac4 ,cic]o1 ,ov] de aangebor5 begripp5 ,,ii1 #cj2 ov] ,gods alwet5dheid en 's m5s*5 vrheid ,,ii1 #afa1 #ceb4 ,clem5s ,alex&r9us als dogmaticus ,i1 #ca1 #fj4 ,coccejus1 ,zn ,!ologie ,i1 #dav41 #aba2 ,,iii1 #bjjv42 ov] de alomteg5woordigheid ,gods ,,ii1 #acd2 ov] het beeld ,gods ,,ii1 #eca4 ,comrie1 ,i1 #abf2 ov] re*tva>digmak+ en gelo( ,,iii1 #dec2 ov] de v]e5ig+ van ,*ri/us en de geme5te ,,ii1 #cci1 #cfb2 ,,iii1 #bfj4 ,crell1 ,ov] de alomteg5woordigheid ,gods ,,ii1 #acd4 ,crem]1 ,b4 ,s4 ,,iii1 #dec4 ,cusanus1 ,ov] de k5nisse ,gods ,,ii1 #i4 ,cyprianus1 ,ov] de k]k van ,rome 9 v]h\d+ tot de &]e ,,iv1 #hh4 ,cyrillus1 ,ov] de natur5 van ,*ri/us ,,iii1 #bda1 #bhc4 ,d4 ,damasc5us1 ,zn ,dogmatiek ,i1 #cb1 #ff4 ,d>by1 ,j4 ,ov] de k]k ,,iv1 #bb4 ,d>me/et]1 ,j4 ,ov] de v]h\d+ v4 ,p>zisme en ,judaisme ,,ii1 #dbe4 ,d>w91 ,ov] d5 oorspr4 d] religie ,i1 #bjb2 zn evolutie!orie ,,ii1 #dibv4 ,delitzs*1 ,franz1 ,ov] het tuss*5li*aam na d4 dood ,,iv1 #cia4 ,delitzs*1 ,fri$ri*1 ,ov] de ligg+ van het ,p>ads ,,ii1 #ejf4 ,dionysius1 ,areopagita 7,pseudo71 ,zn ges*rift5 ,i1 #ff2 ov] de onbegrpelkheid ,gods ,,ii1 #g2 ov] d5 oorsprong d] w]eld ,,ii1 #chi2 ov] de hemels*e en k]kelke hi]>*ie ,,ii1 #dcbv4 ,dippel1 ,j4 ,c4 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cba4 ,do$es1 ,zn drierlei ,dogmatiek ,i1 #aa2 zn s*eid+ van geloov5 en wet5 ,i1 #dea2 zn v]deel+ v4 d4 eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #hi2 ov] d5 ,doop ,,iv1 #bgf4 ,dorn]1 ,ov] de onv]&]lkheid ,gods ,,ii1 #abbv42 zn *ri/ologie ,,iii1 #beb1 #bhb4 ,dur& de ,/4 ,porciano1 ,zn ,nom9alisme ,i1 #hd4 ,e4 ,ebr>d1 ,k>akt] zn] ,dogmatiek ,i1 #dcd4 ,edw>ds1 ,jon4 ,sr4 ,i4 #acg2 ov] de erfzonde ,,iii1 #abg1 #aci2 ov] de onma*t des m5s*5 t5 go$e ,,iii1 #aej4 ,edw>ds1 ,jon4 ,jr4 ,i1 #acg4 ,e]de1 van ,ov] het uitw5dig v]bond en de ,sacram5t5 ,,iv1 #cbb4 ,erasmus1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cac4 ,era/us1 ,,iv1 #aee4 ,erig5a1 ,joh4 ,scotus ,i1 #giv42 ov] de onbegrpelkheid ,gods ,,ii1 #g1 #djj2 ov] d5 oorsprong d] w]eld ,,ii1 #chi4 ,erne/i1 ,ov] de ambt5 van ,*ri/us ,,iii1 #cbf4 ,ersk9e1 ,ralph en ,eb5ez] ,i1 #abhv42 ,,iii1 #cie4 ,ersk9e1 ,?omas1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #ccj4 ,eunomius1 ,ov] het wez5 ,gods ,,ii1 #ai1 #hf1 #ia1 #ada1 #bgi4 ,euty*es1 ,ov] de v]e5ig+ van de natur5 9 ,*ri/us ,,iii1 #bhc4 ,f4 ,f>r>1 ,f4 ,w4 ,i1 #acd4 ,feu]ba*1 ,i1 #ajf2 ov] de ,godsidee ,,ii1 #ad4 ,fi*te1 ,j4 ,g4 ,ov] het ,godsbegrip ,,ii1 #ac1 #ag1 #hb2 ov] de z$elke w]eldorde ,,ii1 #ag1 #ei1 #hb2 ov] de religio ,i1 #aia2 ov] d5 p]soon v4 ,*ri/us ,,iii1 #bdh4 ,flacius1 ,ov] de erfzonde ,,iii1 #abe4 ,frank1 ,zn ,sy/em d] *ri/li*5 ,gewis%eit ,i1 #dcdv41 #dciv4 ,frohs*amm]1 ,i1 #ie4 ,g4 ,gom>us1 ,ov] de uitdrukk+3 unio sacram5talis ,,iv1 #bce4 ,gotti1 ,ov] het wez5 ,gods ,,ii1 #ha4 ,gregorius1 ,magnus ,i1 #gg4 ,gregorius v4 ,nyssa1 ,ov] de v]h\d+ van wez5 en eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #hf2 ov] het ond]s*eid d] eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #ib2 zn ,realisme 9 de ,tr94 le] ,,ii1 #bga4 ,grotius1 ,zn voldo5+sle] ,,iii1 #cbe1 #ceh2 ov] de v]kiez+ van k]k$i5>5 ,,iv1 #abb4 ,gn!r1 ,i1 #ie2 ov] de bewsba>heid d] ,tr94 ,,ii1 #cjf4 ,h4 ,halesius1 ,alex&]1 ,zn me?ode 9 de ,!ol4 ,i1 #hbv42 ov] het donum sup]additum ,,ii1 #eahv4 ,hamelius1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cab4 ,hamilton1 ,william ,ov] de k5ba>heid ,gods ,,ii1 #ae4 ,h>nack1 ,zn /rd met ,zahn ov] de ges*i$5is van d5 ,n4 ,t4 kanon ,i1 #ccg2 ov] de !ologis*e dogmata ,i1 #eaa1 #eacv42 ov] het ,art4 ontvang5 van d5 ,heilig5 ,gee/0 ,,iii1 #bfhv4 ,h>tmann1 ,ed4 von1 ,ov] h4 onbewu/e ,,ii1 #efv41 #adh1 #aefv42 ov] de heilsorde ,,iii1 #deiv4 ,hase1 ,i1 #ajd4 ,hat*1 ,edw91 ,ov] de !olog4 dogmata ,i1 #ace1 #eaav4 ,hegel1 ,zn wsge]ig /elsel en invlo$ op de ,!ol4 ,i1 #ajf1 #dcb1 #dcfv42 ov] de religie ,i1 #ahgv42 ov] de op5b>+ ,i1 #bff2 zn v]di5/e en f\t ,i1 #dcfv42 ov] de k5ba>heid ,gods ,,ii1 #ad1 #ai2 ov] de bewz5 voor ,gods be/aan ,,ii1 #eb2 zn ,godsbegrip ,,ii1 #hc1 #bfg2 ov] de gee/el4 natuur ,gods ,,ii1 #adh2 ov] d5 oorsprong d] w]eld ,,ii1 #bjc1 #cia2 ,,iii1 #dg2 zn dialectis*e me?ode en ha> tripliciteit ,,ii1 #cjj2 ov] het ,jod5dom ,,iii1 #bjb2 ov] d5 p]soon van ,*ri/us ,,iii1 #bdi2 symbolis*e opvatt+ van het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cbg2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dfj1 #dfh2 ov] de ,k]k ,,iv1 #bj4 ,helmholtz1 ,ov] de qualitatieve eig5s*app5 d4 d+5 ,i1 #adgv4 ,h]b]t van ,*]bury1 ,i1 #abe4 ,h]mes1 ,i1 #id4 ,h]rmann1 ,ov] d5 grond van het gelo( 9 d5 p]soon van ,*ri/us ,i1 #decv4 ,hi]onymus1 ,i1 #gb2 zn bep]k+ van ,gods alwet5dh4 ,,ii1 #afj2 ,,iii1 #aa4 ,hil>ius ,pictavi5sis ,i1 #ga4 ,hodge1 ,*4 ,i1 #ach4 ,hoek/ra1 ,zn aansluit+ aan ,kant ,i1 #dej4 ,h(mann1 ,ov] de ,dogmatiek ,i1 #dcd4 ,hold51 ,ov] de inspiratie ,i1 #cac4 ,holtius1 ,i1 #abf2 ,,iii1 #dec4 ,hon]t1 ,j4 van d51 ,ov] gelo( en re*tva>digmak+ ,,iii1 #ded4 ,hopk9s1 ,sam4 ,i1 #acg4 ,huss1 ,joh4 ,i1 #hg4 ,i4 ,ignatius1 ,ov] het episcopaat ,,iv1 #hd1 #he4 ,ir5aeus1 ,zn beteek5is voor de ,!ol4 ,i1 #egv42 ov] de ,tr94 ,,ii1 #becv42 ov] de twee natur5 9 ,*ri/us ,,iii1 #bdj2 ov] het w]k van ,*r4 ,,iii1 #caf2 ov] de k]k van ,rome 9 v]h\d+ tot &]e ,,iv1 #hh2 ov] d5 tuss*5toe/& ,,iv1 #cgf4 ,isidorus1 ,hispal5sis ,i1 #cc1 #gh4 ,j4 ,jacobi1 ,i1 #ajd1 #aif2 ov] de bewz5 voor ,gods be/aan ,,ii1 #eb1 #fj4 ,jansonius1 ,ov] het uitw5dig v]bond en de sacram5t5 ,,iv1 #cbb4 ,joris1 ,david1 ,zn ,tr9iteitsle]1 ,,ii1 #bfe4 ,ju/9us1 ,m>tyr ,i1 #ef2 ov] de ,tr94 en de ,godheid van ,*ri/us ,,ii1 #bejv42 ov] de s*epp+ uit niets ,,ii1 #chh2 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cae2 ov] d5 tuss*5toe/& ,,iv1 #cgf4 ,k4 ,kant1 ,zn wsge]ig /elsel en invlo$ op de ,!ologie d] #ai;e eeuw ,i1 #ajcv41 #dejv41 #dha2 ov] de religie ,i1 #ab1 #aijv42 zn po/ulaats-!orie ,i1 #ddgv41 #dhjv42 ov] de v]s*ill5de soort5 van zek]heid ,i1 #dhjv42 ov] de k5ba>heid ,gods ,,ii1 #ab1 #ag2 ov] de bewz5 voor ,gods be/aan ,,ii1 #eav42 ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bfg2 ov] de intelligibele daad ,,iii1 #gj2 ov] het radikale ,bse ,,iii1 #gj1 #aec2 ov] het ,jod5dom ,,iii1 #bjb2 ov] d5 p]soon van ,*ri/us ,,iii1 #bdgv41 #cbg2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dei2 ov] de k]k ,,iv1 #bj2 ov] de on/]felkheid d] ziel ,,iv1 #ceg4 ,k>g1 7,p>simonius7 ,ov] de ob$4 activa ,,iii1 #cbb1 #cej4 ,k>ol+is*e !olog5 ,i1 #gi4 ,keck]mann1 ,i1 #da4 ,kleman1 ,zn orde des heils ,,iii1 #ded1 #dig4 ,kleutg51 ,i1 #ig4 ,knig1 ,ov] het k>akt] d] pr(etis*e visio55 ,i1 #bee2 ov] de w]kzaamheid des ,gee/es 9 betrekk+ tot de op5b>+ ,i1 #bef4 ,kuyp]1 ,a4 ,ov] de g5ade 9 d5 ,doop ,,iv1 #bfi4 ,l4 ,labadie1 ,j4 de1 ,ov] de ,k]k ,,iv1 #ba4 ,leibniz1 ,ov] de wond]5 ,i1 #bib2 ov] de aangebor5 begripp5 ,,ii1 #cjv42 ov] deze w]eld als de be/e ,,ii1 #bac4 ,leid5ro?1 ,zn afleid+ van het woord religie ,i1 #aga4 ,less+1 ,ov] de ,heilige ,s*rift ,i1 #cgd1 #chb4 ,lessius1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cab4 ,leydeck]1 ,zn indeel+ d] ,dogm4 ,i1 #db4 ,liguori1 ,alphonsus von ,i1 #id4 ,lipsius1 ,v]gelek5 met ,rits*l ,i1 #aji2 zn !ologis* /&punt ,i1 #deev42 ov] de engel5 ,,ii1 #dbf4 ,lomb>dus1 ,zn ,s5t5tiae ,i1 #cc1 #hb4 ,lugo1 ,ov] d5 grond van het gelo( 9 de op5b>+ ,i1 #dhh4 ,lu!r1 ,m4 ,zn beteek5is voor de ,!ol4 ,i1 #ih2 ov] de r$e 9 religieuse d+5 ,i1 #bbb2 ov] de inspiratie ,i1 #cae2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #cbg2 ov] de v]h\d+ van ,o4 ,t4 en ,n4 ,t4 ,,iii1 #aii2 ov] de twee natur5 9 ,*ri/us ,,iii1 #bdd2 ov] boete en gelo( ,,iii1 #dddv42 ov] de ,k]k ,,iv1 #adv42 ov] de rege]+ d] k]k ,,iv1 #ajhv42 ov] de ambt5 9 de k]k ,,iv1 #aai1 #abhv42 ov] de k5teek55 d] k]k ,,iv1 #dd2 ov] de private bie*t ,,iv1 #aecv42 ov] natuur en g5ade ,i1 #bbbv42 ,,iv1 #aeev41 #ahg2 ov] de ,sacram5t5 ,,iv1 #bba2 ov] d5 ,h4 ,doop ,,iv1 #bfdv42 ov] het ,h4 ,avondmaal ,,iv1 #cah4 ,m4 ,mansel1 ,h5r4 ,longueville1 ,ov] de k5ba>heid ,gods ,,ii1 #aev4 ,m>cion1 ,ov] het ,o4 ,t4 ,i1 #cag2 ,,ii1 #bjj2 ,,iii1 #aif1 #cci4 ,m>iana1 ,ov] de inspiratie ,i1 #cac4 ,m>%all1 ,zn be/rd+ van de alg4 voldo5+ ,,iii1 #cif4 ,maurice1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cca4 ,melan*ton1 ,zn ,loci ,communes ,i1 #b1 #cg1 #ih2 zn afwk+ van ,lu!r ,i1 #ih2 ,,ii1 #cbg2 ,,iii1 #ddf2 ov] de k5teek55 d] k]k ,,iv1 #dd4 ,m5k51 ,g4 ,ov] de heiligheid ,gods ,,ii1 #ahe4 ,milligan1 ,w4 ,,iii1 #dai4 ,milton1 ,zn ,arianisme ,,ii1 #bfc4 ,mol9a1 ,ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #cbf4 ,mo%eim1 ,j4 ,l4 von ,i1 #aja4 ,mll]1 ,max1 ,ov] d5 oorsprong d] religie ,i1 #bjc4 ,musculus1 ,ov] het ,avondmaal voor k9d]5 ,,iv1 #cej4 ,n4 ,ne/orius1 ,ov] de twee natur5 van ,*ri/us ,i1 #fc2 ,,iii1 #bhav42 ov] de aanbidd+ van ,*ri/us ,,iii1 #bih4 ,nicea1 ,conc4 van ,,ii1 #bef4 ,o4 ,occam1 ,zn ,nom9alisme ,i1 #hd2 ,,ii1 #bab4 ,oort1 ,ov] de dood5v]e]+ ond] ,israel ,,iv1 #cfcv4 ,opzoom]1 ,i1 #acj4 ,orig5es1 ,zn indeel+ van de dogmat4 /( ,i1 #cb2 zn !ologie ,i1 #fjv42 ov] praesci5tia en pra$e/9atie ,,ii1 #afb2 ov] de ,tr94 ,,ii1 #bee2 ov] de s*epp+ als e5 eeuwige daad ,gods ,,ii1 #dji2 ov] de oorspronkelke gelkheid all] s*epsel5 ,,ii1 #ddb1 #edi2 ,,iii1 #gj2 ,,iv1 #ejj2 ov] de bes*]m5gel5 ,,ii1 #ddg2 ov] de w$]h]/ell+ all] d+5 ,,iii1 #cij2 ,,iv1 #ejj2 ov] het l\t]+svuur ,,iv1 #cgg1 #ejj4 ,os1 van d51 ,ov] het gelo( ,,iii1 #ded4 ,osi&]1 ,ov] het ar*etype van het beeld ,gods 9 d5 m5s* ,,ii1 #ece1 #edb2 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cbj1 #ccb4 ,o/]wald1 ,i1 #abg4 ,ow51 ,i1 #abc4 ,p4 ,pascal1 ,als v]d$ig] van het ,*ri/5dom ,i1 #ddf4 ,payon1 ,claude ,i1 #abc2 ,,iii1 #ded1 #dig4 ,pelagius1 ,ov] zonde en g5ade ,,ii1 #caiv41 #cdi2 ,,iii1 #dcdv42 ov] d5 /atus integritatis en het beeld ,gods ,,ii1 #eab2 ov] de erfzonde ,,iii1 #aab4 ,p]rone1 ,i1 #ig4 ,peyrre1 ,isaac de la1 ,zn ,praeadamitisme ,,ii1 #eja4 ,pfleid]]1 ,i1 #ajg1 ,phil>et1 ,i1 #fh4 ,philippi1 ,i1 #ajh4 ,philippi/5 9 ,duits*l& ,i1 #ih4 ,philo1 ,ov] d5 naam ,ihvh 9 v]b& met de onbegrpelkheid ,gods ,,ii1 #d1 #hj2 zn ,logosle] ,,ii1 #hf1 #bccv4 ,photius1 ,i1 #ff4 ,piscator1 ,ov] de ob$4 activa ,,iii1 #cbb1 #cejv4 ,placaeus1 ,i1 #abb2 ,,iii1 #abg4 ,plato1 ,ov] de mogelkheid v4 h4 le]5 ,,ii1 #bi2 ov] de ideen ,,ii1 #hev41 #bcb2 ov] oorsprong en wez5 d] zonde ,,iii1 #db1 #df1 #gj1 #abi2 ov] de on/]felkheid d] ziel ,,iv1 #cee4 ,plot9us1 ,ov] de onbegrpelkheid ,gods ,,ii1 #d2 ov] het word5 ,gods ,,ii1 #abc1 #bjd4 ,pob$onoszew1 ,,iv1 #bb4 ,poiret1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cba4 ,porphyrius1 ,als be/rd] van het *ri/5dom ,i1 #ed1 #cah4 ,procop[its* ,i1 #fh4 ,r4 ,ramus1 ,petrus ,,iii1 #dee4 ,ra?mann1 ,h4 ,ov] ,woord en ,gee/ ,,iv1 #baa4 ,rauw5h(f1 ,i1 #ahf1 #aih1 #dfav4 ,raymund de ,sabunde ,i1 #bbj4 ,re9h>d1 ,i1 #ajb4 ,rel&1 ,ov] de ligg+ van het ,p>ads ,,ii1 #ejev4 ,ri*]1 ,ov] de ambt5 9 de k]k ,,iv1 #aai4 ,rits*l1 ,k>akt] zn] ,!ol4 ,i1 #ae1 #ajiv41 #debv42 v]gelek5 met ,lipsius1 ,i1 #aji2 ov] de op5b>+ ,i1 #bfg2 zn ,godsbegrip ,,ii1 #hdv41 #hh2 ov] d5 p]soon van ,*r4 ,,ii1 #bfd2 ,,iii1 #bebv41 #bff2 ov] de erfzonde ,,iii1 #dc1 #aac1 #aae2 ov] de aanbidd+ van ,*ri/us ,,iii1 #bii2 ov] het w]k van ,*ri/us en zne ambt5 ,,iii1 #cbiv41 #cce1 #cejv42 ov] ,m>k4 #aj3de ,,iii1 #cfc2 ov] de vru*t van ,*ri/us w]k ,,iii1 #chfv41 #cig1 #cih2 ,,iv1 #eah2 v]gelek5 met ,s*lei]ma*] ,,iii1 #chg2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dfbv4 ,ro!1 ,ov] ,dogmatiek en ,e?iek ,i1 #ab2 ov] de op5b>+ ,i1 #bfe2 ov] het ond]s*eid tuss*5 ,jezus en de ,apo/4 9 hun v]h\d+ tot de ,o4 ,t4 ,s*rift ,i1 #cdj2 zn speculatieve me?ode ,i1 #dcd2 zn ,*ri/ologie ,,iii1 #beav4 ,ruf9us1 ,i1 #ga4 ,s4 ,sabellius1 ,,ii1 #bfb4 ,sansev]9o1 ,i1 #ig4 ,s*ell+1 ,grondg$a*te van zn wsbege]te uit de #b;e p]iode ,i1 #ajg1 #aia2 ,,ii1 #bjcv41 #cic2 9 zn #a;e p]iode ov] de op5b>+ ,i1 #bff2 zn ,godsbegrip ,,ii1 #hc1 #bfg2 zn ,tr94 le] ,,ii1 #cjdv42 zn v]kl>+ van d5 oorsprong all] d+51 ,,ii1 #cjdv41 #cijv42 ,,iii1 #dg1 #afiv42 ov] de go$e engel5 ,,ii1 #dbf2 zn polyg5isme ,,ii1 #ejb2 ov] ,*ri/us1 9 zn #a;e p]iode ,,iii1 #bdh2 9 zn #b;e p]iode ,,iii1 #bea2 zn symbolis*e opvatt+ van het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cbg2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dei4 ,s*]]1 ,e4 ,i1 #aca4 ,s*lei]ma*]1 ,ov] wez5 en k>akt] v4 e5 dogma ,i1 #d2 ov] de plaats d] ,dogm4 9 de ,encycl4 ,i1 #i1 #de2 ov] het ond]s*eid van ,dogm4 en ,e?4 ,i1 #ab2 zn ,!ol4 en invlo$ ,i1 #ajdv41 #dccv42 ,,iii1 #bdiv42 ov] de religie ,i1 #ahj1 #aig2 ov] de op5b>+ ,i1 #bfe2 ov] de inspiratie ,i1 #caiv42 ov] de ,h4 ,s*rift ,i1 #chc2 zn subjectief uitgangspunt ,i1 #dcgv42 ov] de k5ba>heid ,gods ,,ii1 #ac2 ov] het symbolis* k>akt] d4 k5nisse ,gods ,,ii1 #gf2 ov] de eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #gf1 #ib1 #ihv42 ov] de ,tr94 ,,ii1 #bfg2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #cdb2 ov] de engel5 ,,ii1 #dbf1 #dbi2 ov] h4 ,jod5dom ,,iii1 #bjb2 ov] ,*ri/us ,,iii1 #bdiv41 #cbhv41 #ced1 #cga2 ov] de vru*t van ,*ri/us' w]k ,,iii1 #chfv42 v]gelek5 met ,rits*l ,,iii1 #chg2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dfa2 ov] de k]k ,,iv1 #bd1 #ch1 #fa2 ov] de ond]s*eid+ van ,prote/antisme en ,romanisme ,,iv1 #fa2 ov] de ,sacram4 ,,iv1 #bbcv41 #cbb2 ov] d5 ,doop ,,iv1 #bfh2 ov] de on/]felkheid d] ziel ,,iv1 #ceg4 ,s*olt51 ,i1 #dcb4 ,s*op5hau]1 ,ov] het egoisme d] m5s*el4 natuur ,,iii1 #aec2 ov] de heilsorde ,,iii1 #dei4 ,zie voorts ,pessimisme4 ,s*ult5s1 ,j4 ,j4 ,ov] re*tva>digmak+ en gelo( ,,iii1 #ded4 ,s*ultz1 ,ov] de heiligheid ,gods ,,ii1 #ahe4 ,s*wally1 ,ov] de dood5v]e]+ 9 ,israel ,,iv1 #cfcv4 ,s*weiz]1 ,zn v]e5zelvig+ van ,!ologia natur4 en fo$us op]um ,i1 #dgv4 ,scotus 7,duns1 ,joh7 ,zn be/rd+ van ,?omas ,i1 #hc2 ov] de k5nisse ,gods ,,ii1 #i2 ov] het wez5 ,gods ,,ii1 #ha1 #hi2 ov] d5 wil ,gods ,,ii1 #bajv42 zn be/rd+ van de noodzakelk h4 d] voldo5+ ,,ii1 #baa2 ,,iii1 #cag1 #cffv42 ov] de w]k+ d] sacram5t5 ,,iv1 #bci4 ,s]vet1 ,ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bff4 ,%$d1 ,i1 #ach2 ,,iii1 #dig2 zn ,realisme 9 de le] d4 erfzonde ,,iii1 #aca en van ,*ri/us ,,iii1 #cgav4 ,%]lock1 ,?4 ,zn ,tri!isme ,,ii1 #bfd4 ,smi?1 ,h5ry ,i1 #aci4 ,socrates1 ,ov] oorsprong en wez5 d] zonde ,,iii1 #db4 ,sohm1 ,,iv1 #aebv4 ,sp5c]1 ,h]b]t1 ,zn ,agno/icisme ,,ii1 #aev4 ,sp5]1 ,zie ,pietisme4 ,sp9oza1 ,zn be/rd+ van de op5b>+ ,i1 #bgi2 ov] de sub/antie ,,ii1 #abg1 #acd2 ov] de attribut5 d] sub/4 ,,ii1 #ia2 ov] d5 oorsprong d4 w]eld ,,ii1 #cij2 ov] de on/]felkh4 d4 ziel ,,iv1 #cef4 ,/ade1 ,ov] het begrip 9 het ,o4 ,t4 ,,iii1 #ge1 #ie2 ov] de dood5v]e]+ 9 ,israel ,,iv1 #cfcv4 ,/anc>us1 ,ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cbb1 #ccbv4 ,/ead1 ,w4 ,t4 ,i1 #acd4 ,/e>ns1 ,lewis ,i1 #aci4 ,/oa1 ,ha> ,logosle] ,,ii1 #bcb2 ov] d5 oorsprong d] zonde ,,iii1 #db4 ,/rausz1 ,d4 ,f4 ,i1 #ajfv41 ,,iii1 #bdi2 ov] de engel5 ,,ii1 #dbf4 ,su>ez1 ,ov] d5 grond des gelo(s 9 de op5b>+ ,i1 #dhgv4 ,sw$5borg1 ,ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bfg2 ov] de engel5 ,,ii1 #dbf2 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #cbav4 ,t4 ,t]tullianus1 ,zn beteek5is voor de ,!ol4 ,i1 #egv42 ov] de natuurl4 ,godsk5nis ,,ii1 #cc2 ov] de li*amel4 natuur ,gods ,,ii1 #adfv42 ov] de ,tr9iteit ,,ii1 #bedv41 #bgf2 ov] de twee natur5 van ,*ri/us ,,iii1 #bdjv42 ov] het w]k van ,*ri/us ,,iii1 #caf2 ov] de k]k v4 ,rome 9 v]h\d+ tot &]e ,,iv1 #hh2 ov] d5 k9d]doop ,,iv1 #bgi4 ,!odoretus1 ,zn indeel+ van de dogmatis*e /( ,i1 #cb4 ,?omas1 ,zn ,summa ,i1 #cdv42 ov] de virtutes en de religie ,i1 #aggv42 ov] het gelo( v4 d4 articuli mixti ,i1 #bbjv42 ov] de ,h4 ,s*rift ,i1 #cjiv42 ov] de k5nisse ,gods ,,ii1 #hv42 ov] de voorzi5igheid ,gods ,,ii1 #cdgv42 ,,iii1 #f2 ov] de voldo5+ ,,iii1 #cagv42 ov] de sup]abundantie d] vold4 ,,iii1 #cfg2 ov] de noodzakelkheid d] gratia int]na ,,iii1 #dci4 ,?un51 van1 ,,iii1 #dec4 ,til1 ,sal4 van1 ,ov] de ,!ol4 naturalis ,i1 #dc4 ,v4 ,victor9us ,rhetor ,i1 #ga4 ,v9c5tius ,l]95sis1 ,ov] de k5m]k5 d] traditie ,i1 #djb4 ,v9et1 ,alex4 ,i1 #aca2 als v]d$ig] van het ,*ri/5d4 ,i1 #ddg4 ,vlak1 ,,iii1 #ded4 ,voetius1 ,zn be/rd+ van ,c>tesius' le] d] ideae innatae ,,ii1 #ch4 ,vor/ius1 ,ov] de e5v\digh4 ,gods1 ,,ii1 #ada2 de onv]&]lkh4 ,gods ,,ii1 #aba2 ov] de m5s*vormige natuur ,gods ,,ii1 #adg4 ,vrolikh]t1 ,,iii1 #dec4 ,w4 ,wegs*eid]1 ,i1 #ajb2 ov] de op5b>+ ,i1 #bhj4 ,weismann1 ,ov] de h]$iteit1 ,,iii1 #ada4 ,w]nle1 ,paul1 ,ov] de heiligmak+ ,,iii1 #eeh4 ,wette1 de1 ,zn dogmat4 /&punt ,i1 #ajd4 ,:i/on1 ,w4 ,zn ,arianisme ,,ii1 #bfc4 ,:ite1 ,edw>d 7,als voor/&] v4 d4 ,condit4 on/]felkheid7 ,,iv1 #ejb4 ,wiclif1 ,i1 #hg4 ,z4 ,z9z5dorf1 ,zie ,h]rnhuttisme4 ,zw+li1 ,als ,g]ef4 dogmaticus ,i1 #aab2 ov] de inspiratie ,i1 #cae2 ov] de zaligheid van ,heid55 ,i1 #bcb2 ,,iv1 #aif1 #ebb2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #ccj2 ov] de causae secundae ,,iii1 #bf2 ov] de onzi*tb>e en zi*tb>e k]k ,,iv1 #ag2 zn ,dualisme ,,iv1 #aee2 ov] de uitoef5+ d] k]kel4 ma*t ,,iv1 #aee2 ov] de ,sacram5t5 ,,iv1 #bbav42 ov] het ,h4 ,avondmaal ,,iv1 #cahv4 ,regi/] van ,zak54 ,a4 ,aanbidd+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #bihv4 ,aanbod d] g5ade1 ,/rd da>ov] 9 ,s*otl& ,,iii1 #cie2 algeme5heid ,,iii1 #cii1 #dhhv4 ,aangebor5 begripp51 ,i1 #aei2 ,,ii1 #biv4 ,aannem+ tot k9d]51 ,,iii1 #eeav4 ,aans*\w+ ,gods1 ,,ii1 #aejv42 ,,iv1 #eai4 ,a>de als middelpunt d] ,s*epp+1 ,,ii1 #dff4 1 ,,iv1 #cgd4 ,acceptilatie 9 de voldo5+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #cfgv4 ,actus purissimus1 van ,god gebezigd4 ,,ii1 #abc4 ,adam en ,*ri/us1 v]gelek5 na> hun natuur en p]soon ,,ii1 #edev42 ,,iii1 #fev41 #beh4 ,als v]bond%o(d5 ,,ii1 #efcv42 ,,iii1 #acdv41 #bbfv41 #cea1 #cfa1 #cgc1 #edg4 1 ,,ii1 #aje4 ,adoptianisme1 ,,ii1 #bdd4 ,afs*eid+ van de k]k4 ,oordeel van de ,g]ef4 da>ov]4 ,,iv1 #dh1 cf4 #eb4 1 9 de e]/e ,*r4 k]k ,,iv1 #baf1 #caa4 1 als p]son4 eig5s*ap van d5 ,vad] ,,ii1 #bgiv4 ,agno/icisme1 ,,ii1 #aev4 en 9 het ,n4 ,t41 ,,iv1 #dhb4 1 als naam d] w]eld ,,ii1 #dbjv4 1 9 het ,n4 ,t4 ,,iv1 #dih1 #ejcv4 ,alma*t ,gods ,,ii1 #bbbv4 ,alomteg5woordigheid ,gods ,,ii1 #acbv4 ,ambt d] geloovig5 ,,iv1 #aagv4 ,ambt5 van ,*ri/us ,,iii1 #cacv41 #ccdv41 #cecv4 ,ambt5 9 de k]k4 ,ont/aan ,,iv1 #gcv42 k>akt] ,,iv1 #aaiv42 aantal ,,iv1 #abfv42 v]h\d+ tot de gav5 ,,iv1 #fc4 ,am]ika1 ,ges*4 v4 d4 ,dogmatiek 9 ,i1 #acev4 ,anabaptisme1 ov] natuur en g5ade1 ,i1 #bbb2 ,,iv1 #bj1 #afb1 #ahf2 ov] de ,h4 ,s*rift1 ,i1 #chav42 ,,iii1 #aih2 ,,iv1 #bjiv42 ov] de ,tr94 ,,ii1 #bfe2 ov] het beeld ,gods ,,ii1 #eab2 ov] de m5s*el4 natuur van ,*ri/us ,,iii1 #bgev42 ov] de k]k ,,iv1 #bj2 ov] de k]kelke ma*t en tu*t ,,iv1 #aee1 #afb2 ov] de ,sacram5t5 ,,iv1 #bbc2 ov] d5 k9d]doop ,,iv1 #bhbv41 #bhi4 ,analogia fidei b de uitlegg+ d] ,h4 ,s*rift ,i1 #cihv4 ,analytis*e indeel+ d] ,dogmatiek4 ,zie ,dogmatiek4 ,&ov] position1 9 ,am]ika ,,iv1 #ejj4 ,anglikaans*e k]k ,,iv1 #hg4 ,an?ropologis* bews voor de on/]felkheid d] ziel ,,iv1 #cfav4 ,an?ropomorphiet5 9 de ,*r4 k]k1 ,,ii1 #adg4 ,an?ropomorphisme 9 de op5b>+ ,gods ,i1 #bbhv41 #bfhv41 #ceh2 ,,ii1 #fev41 #ecf4 ,anti*ri/ ,,iv1 #dfd4 ,anti-geologis*e !orie tot v]zo5+ van ,s*rift en natuurwet5s*ap1 ,,ii1 #dgdv4 ,ant9omianisme ov] de satisfactio vic>ia ,,iii1 #cfe2 ov] de heilsorde ,,iii1 #deav41 #dfgv41 #ebe1 #ebg1 #eec2 ,,iv1 #bji2 ov] de wet ,,iv1 #bjcv4 ,ant9omianisme 9 ,engel& ,i1 #aah2 ,,iii1 #dec4 en ,i1 #bddv4 ,apologetiek ,i1 #dbiv42 wa>de da>van b ,rome ,i1 #dbdv4 ,apo/olaat ,i1 #ccdv42 ,,iv1 #fdv41 #fiv41 #iiv42 9 ruim]5 z9 ,,iv1 #ffv4 ,apo/oliciteit d] k]k ,,iv1 #egv4 1 9 de ,philos4 ,i1 #adj2 9 de ,h4 ,s*rift en ,!ol4 ,i1 #ada4 ,arianisme ,,ii1 #bfjv41 #bfbv41 #cji1 #dja1 #djd4 ,ari/otelis*-ptolemeis*e w]eldbes*\w+ ,,ii1 #dfd4 ,arm5ie-hypo!se ov] de ligg+ van het ,p>ads ,,ii1 #ejev4 ,arm9ianisme 9 ,engel& ,i1 #aagv42 9 ,n$]l& ,i1 #abj4 ,a!isme ,,ii1 #bev4 ,atom5 9 het ,mat]ialisme ,,ii1 #cidv4 ,aufklrung 9 ,duits*l& ,i1 #ajb4 ,augu/9ian5 9 de ,rooms*e k]k1 ,i1 #ic2 ov] de pra$e/9atie ,,ii1 #cbf2 ov] de g5ade ,,iii1 #dda1 #dig4 ,autoritas hi/orica et normativa d] ,h4 ,s*rift4 ,zie ,gezag d] ,h4 ,s4 ,ave/a1 ov] d5 val d] m5s*51 ,,iii1 #dj4 ,avondmaal1 ,,iv1 #biiv42 vi]+ 9 de #a;e ,*r4 k]k ,,iv1 #baf1 #caa2 opvatt+ b ,rome ,,iv1 #bdi1 #caev42 in/ell+ ,,iv1 #cjbv41 #cdjv42 als (f] opgevat ,,iv1 #cabv42 b$i5>5 ,,iv1 #cbdv42 plaats van b$i5+ ,,iv1 #cbgv41 #cdh2 wze v4 b$i5+ ,,iv1 #cbhv41 #cdh2 9 private won+5 ,,iv1 #cbg1 #cej2 voor k9d]5 ,,iv1 #cdh1 #cejv42 en ,doop ,,iv1 #cdd1 #cejv4 ,b4 ,baptisme 9 ,engel&1 ,i1 #abcv4 ,i1 #cif2 ,,iv1 #eab4 ,b>mh>tigheid ,gods ,,ii1 #ahjv42 9 de hel ,,ii1 #cfb1 #cfe2 ,,iv1 #eaj4 ,ba?-,kol b de ,jod5 ,i1 #beb4 ,b$eel+ des ,o4 ,v41 ,eig5a>digheid ,,iii1 #agf1 #bacv41 #bbi2 ,,iv1 #ddcv4 ,b$i5+ des ,woords1 ,,iv1 #afev42 b ,rome ,,iv1 #achv41 #afc4 ,beeld ,gods als naam v4 d4 #b;en p]soon ,,ii1 #bddv41 #eaa2 niet de engel51 ma> de m5s*1 ,,ii1 #ddbv41 #edb1 #efh2 le] v4 b4 ,,ii1 #ejhv42 ,,iii1 #hbv42 gr5s van het1 ,,ii1 #eeg2 ,,iii1 #fdv42 9 hoev]re v]lor5 door de zonde ,,iii1 #hbv41 #afev4 ,beeld5/rd 9 de #h;e en #i;e eeuw ,i1 #ff4 ,begraf5is van ,*ri/us ,,iii1 #cgg4 ,begrav51 ,het1 9 ,israel ,,iv1 #cfd2 9 't algeme51 ,,iv1 #dhe4 ,begripp51 ,hun v]h\d+ tot de w]kelkheid1 ,i1 #affv4 ,beke]+1 ,,iii1 #dhjv42 eis* van ,,iv1 #bjfv4 ,beld5is1 ,als onvoll$ige uitdrukk+ van het gelo( d] k]k1 ,i1 #ev42 v]h\d+ tot de ,s*rift1 ,i1 #be2 ,,iv1 #afh2 tot de ,dogmatiek1 ,i1 #bg2 ge5 k5bron d] ,dogmatiek1 ,i1 #bfv4 1 ,,iii1 #aibv4 ,bes*]m5gel51 ,,ii1 #ddgv4 ,besnd5is 9 het ,o4 ,t41 ,,iv1 #bebv42 ov]gang 9 d5 ,doop1 ,,iv1 #bhdv4 ,besnd5is van ,*ri/us1 ,,iii1 #cge4 ,bespr5g+ 9 d5 ,doop1 ,,iv1 #bgbv4 ,be/aan ,gods als ond]/ell+ d] religie1 ,i1 #bjiv4 ,bewz5 voor ,gods be/aan1 ,,ii1 #dhv4 ,bezet55 ond] het ,n4 ,t41 ,,iii1 #ahdv4 ,bie*t1 ,zie ,boete4 ,bgelo(1 ,i1 #bdg2 ,,iii1 #ahjv4 ,biss*oppelk ambt1 b ,rome enz4 ,,iv1 #iv41 #ifv41 #abfv42 ont/aan1 ,,iv1 #hbv42 kritiek1 ,,iv1 #ifv42 v]h4 tot &]e ambt51 ,,iv1 #abgv42 tot d5 ,paus1 ,,iv1 #adgv41 #aejv42 b somm4 ,g]ef41 ,,iv1 #ii1 #acj4 ,blo$ van ,*ri/us1 ,,iii1 #cgg4 ,boek des lev5s1 ,,ii1 #cadv41 #cah4 1 van d5 wil ,gods gebruikt1 ,,ii1 #cae4 ,boete 9 de #a;e ,*r4 k]k1 ,,iii1 #dcd2 b ,lu!r1 ,,iii1 #dddv41 #dhj2 b de ,g]ef41 ,,iii1 #dhj2 als sacram5t 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #aciv41 #afcv41 #agj1 #bdi4 ,boom d] k5nis des go$s en des kwaads1 ,,ii1 #eei2 ,,iii1 #cev4 ,boom des lev5s1 ,,ii1 #eei4 ,borgto*t van ,*ri/us1 ,,iii1 #bjdv4 ,bov5natuurlk1 ,opvatt+ 9 de ,!ol41 ,i1 #bbb1 #bgcv4 ,bre$k]kelke "p 9 ,engel&1 ,i1 #accv4 ,buddhisme1 ,,iii1 #da1 #dbf2 ,,iv1 #b4 ,c4 ,calv9isme1 ,,ii1 #cgav4 ,calv9i/is*e ,!ologie 9 ,frankrk1 ,i1 #aac1 #abbv41 #abg1 #aca2 9 ,n$]l&1 ,i1 #aad1 #aaf1 #abev41 #abiv42 9 ,engel& en ,s*otl&1 ,i1 #aadv41 #aagv41 #abcv41 #abh1 #acbv42 9 ,duits*l&1 ,i1 #aae1 #acj2 9 ,am]ika1 ,i1 #acev4 ,canonisatie 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #djj4 ,c>tesianisme 9 de ,!ol4 ,i1 #abjv4 ,cate*ese1 b de ,re=m4 ,,iv1 #ceb4 ,causa sui1 op ,god toegepa/1 ,,ii1 #abb1 #abc1 #abd4 ,causae secundae1 ,,iii1 #bb1 #bev4 ,ces>eopapisme1 ,,iv1 #ahi2 9 het ,oo/51 ,,iv1 #adb4 ,*aldeeuws*e ,g5esis1 ,,ii1 #chh4 ,"* indelebilis b ,rome1 ,,iv1 #bdav4 ,*>ismata 9 de geme5te ,,iv1 #bi1 #aag2 v]h\d+ tot de ambt51 ,,iv1 #fc4 ,*]ubim1 ,,ii1 #dcjv4 ,*iliasme1 ,,iv1 #dcfv4 ,*o*ma b ,israel1 ,,ii1 #afi4 ,*ri/5dom1 9 betrekk+ tot het ,heid5dom1 ,i1 #bdj1 #bdgv42 ,,iii1 #bbhv42 en natuurwet5s*ap1 ,,ii1 #dbbv41 #dfe2 ,,iii1 #bcv42 volg5s ,rome1 ,,ii1 #ebhv4 ,*ri/us1 ,is h causa electionis8 ,,ii1 #chj2 ,,iii1 #cef2 als object van pra$e/9atie en electie ,,ii1 #chbv42 9 zn relatie tot de engel5 ,,ii1 #dddv42 ,,iii1 #djev42 zn zondeloo%eid1 ,,iii1 #ade1 #biev41 #cff2 zn p]soon1 ,,iii1 #bbhv42 zn ,godheid1 ,,iii1 #bci1 #bfdv42 zn ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/1 ,,iii1 #bfhv1 #bgbv42 als ,davidide1 ,,iii1 #bgd2 als op5b>+ ,gods1 ,,iii1 #cdb2 zn m5s*heid1 ,,iii1 #bgev41 #bhgv41 #biav42 zn getuig5is ov] het ,o4 ,t41 ,i1 #ccc2 ,,iii1 #bie2 zn w]k1 ,,iii #cjbv42 zn v]h\d+ tot de ,wet1 ,,iv1 #bjav42 heeft ,h ook iets voor zi*zelv5 v]di5d8 ,,iii1 #cabv41 #daav42 9 de nieuw]e ,!ol4 en ,philos41 ,,iii1 #bdgv41 #bgf1 #cbh4 ,*ronologie d] ,s*rift1 ,,ii1 #dgjv41 #dhh4 ,cl]us b ,rome1 ,,iv1 #hf1 #iev41 #abfv42 indeel+1 ,,iv1 #abgv4 ,coadamitisme1 ,,ii1 #eja4 ,coccejanisme1 ,i1 #aba4 ,zie voorts ,coccejus4 ,communicatio apotelesmatum1 ,,iii1 #bij4 ,communicatio *>ismatum1 ,,iii1 #bij4 ,communicatio idioimatum1 ,,iii1 #bij3 b ,rome en de ,lu!rs*51 ,,iii1 #bdcv41 #bijv4 ,communisme1 ,,ii1 #efa4 ,concilie van ,con/anz1 ,i1 #hg4 ,concilie van ,tr5te1 ,i1 #hh2 ov] de v]h\d+ van biss*opp4 en pauselk ambt1 ,,iv1 #adg4 ,concordi/is*e !orie tot v]zo5+ van ,s*rift en natuurwet5s*ap1 ,,ii1 #dgcv41 #dgi4 ,concupisc5tia1 ,,iii1 #hfv41 #abe2 b ,augu/9us1 ,,iii1 #hf1 #abj2 b ,rome1 ,,iii1 #hf1 #abb2 ,,iv1 #bgg4 ,concursus1 ,,iii1 #h1 #af1 #bjv41 #bev42 v]s*ill5de opvatt+ 9 de ,rooms*e ,!ol41 ,,iii1 #aav4 ,confucianisme1 ,,iii1 #da4 ,congrui/5 9 de ,rooms*e k]k1 ,i1 #ic2 ,,iii1 #dda1 #digv4 ,con/ant9opel als m$$+/] van ,rome1 ,i1 #gj2 ,,iv1 #ijv4 ,creatianisme1 ,,ii1 #efev42 met het oog op de voortplant+ d] erfzonde1 ,,ii1 #efg2 ,,iii1 #add4 ,creatio prima et secunda1 ,,ii1 #dei4 ,cultus ,dei en religie b de ,g]ef41 ,i1 #agi1 #ahb4 ,cultuur en religie1 ,i1 #bja4 ,d4 ,dag des ,he]5 9 de pr(etie1 ,i1 #bfav42 ,,iv1 #dbg1 #dha2 9 de ,joods*e ,!ol4 en het ,n4 ,t41 ,,iv1 #dhav4 1 als naam ,gods1 ,,ii1 #ajc4 ,d>w9isme1 ,,ii1 #dibv41 #eacv42 als polyg5isme1 ,,ii1 #ejb1 #ejfv42 beteek5is voor de h&hav+ van de e5heid van het m5s*elk gesla*t1 ,,ii1 #ejc4 ,david als !ocratis* kon+1 ,,iii1 #bcj4 ,decretum horribile1 van ,calvn1 ,,ii1 #cga4 ,deisme1 ,alg4 k>akt]1 ,i1 #ag2 ,,ii1 #cjh2 ,,iii1 #acv42 ov] de religie ,i1 #aid2 ov] de eeuwigh4 ,gods1 ,,ii1 #abh2 ov] de alomteg5woordigh4 ,gods1 ,,ii1 #acd1 #acgv42 ov] de voorzi5igh4 ,gods1 ,,iii1 #aav42 ov] de causae secundae1 ,,iii1 #bf2 ov] d5 oorsprong d] zonde1 ,,iii1 #dcv4 ,deisme 9 ,engel&1 ,i1 #abdv42 betreff5de het hi/or4 k>akt] d] op5b41 ,i1 #big2 ov] de g5oegzaamh4 d] alg4 op5b41 ,i1 #bcb4 ,det]m9isme1 9 zn ond]s*eid+ van de pra$e/9atie1 ,,ii1 #cdav42 ,,iii1 #iv4 ,deugd5 ,gods1 ,,ii1 #ghv42 als hypo/as5 opgevat1 ,,ii1 #hev42 9 v]h4 tot het wez5 ,gods1 ,,ii1 #hfv42 subjectieve opvatt+1 ,,ii1 #iav42 indeel+51 ,,ii1 #iev4 ,deugd5 d] ,heid55 en ongeloovig51 ,i1 #bchv42 ,,iii1 #adi1 #aeb1 #bajv4 9 ,,lxx en ,n4 ,t4 ,,iii1 #aie4 ,diakonaat1 ,,iv1 #ghv41 #afe1 #aggv42 b ,rome1 ,,iv1 #abh4 1 9 het ,n4 ,t4 ,,iv1 #hj4 ,dicta duriora b ,augu/9us en de ,g]ef41 ,,ii1 #cgbv42 ,,iii1 #egv4 b ,paulus1 ,,iii1 #eccv4 ,diocese b ,rome1 ,,iv1 #he4 ,doctor5ambt1 ,,iv1 #acj4 ,dogma1 ,i1 #cv42 ont/aan v4 h41 ,i1 #eadv42 volg4 ,h>nack en ,hat*1 ,i1 #eaav4 ,dogmatiek1 ,naam ,i1 #av42 =meel begrip1 ,i1 #f2 mat]ieel begrip1 ,i1 #fv42 ,,ii1 #a2 plaats 9 de ,encyclop$ie1 ,i1 #iv42 me?ode1 ,i1 #adv42 indeel+1 ,i1 #cav42 ges*i$5is1 ,i1 #eav42 k]kelk k>akt]1 ,i1 #ad1 #bc2 p]soonl4 k>akt]1 ,i1 #bhv42 kritis*e ri*t+ 9 de ,i1 #afv4 ,dogmatis*e t]m9ologie1 ,i1 #ebh2 ,,ii1 #bfh2 ,,iv1 #bbe4 1 ,,ii1 #aia4 ,donatisme1 ov] de lapsi ,,iv1 #aci4 ,donum sup]additum b ,rome2 9 de engel5w]eld1 ,,ii1 #dda2 b de m5s*51 ,,ii1 #eagv41 #eee4 ,dood als /raf d] zonde1 ,,iii1 #agfv42 ,,iv1 #cfg1 #cgb1 #chc1 #eje2 voor de geloovig51 ,,iv1 #daav4 ,dood van ,*ri/us4 ,zie ,kruis1 w]k van ,*ri/us4 ,dood5v]e]+ 9 de v]s*4 godsdi5/51 ,,iv1 #cib2 9 ,israel1 ,,iv1 #cfcv4 ,dood5vrag5 9 de ,h4 ,s41 ,,iv1 #ciev4 ,doop1 ,,iv1 #bebv42 9 v]b& tot de w$]geboorte1 ,,iv1 #aigv41 #bff1 #bijv42 tot het ,avondmaal1 ,,iv1 #cddv41 #cej2 van ,joh4 d5 ,doop]1 ,,iv1 #bedv41 #ddg2 b$i5>51 ,,iv1 #bicv42 plaats v4 b$i5+1 ,,iv1 #biev42 td van b$i5+1 ,,iv1 #bifv42 wettigh41 ,,iv1 #bii2 object51 ,,iv1 #bii2 b ,rome1 ,,iii1 #ddb2 ,,iv1 #bdh1 #bfbv41 #bgj1 #bge1 #bgg4 ,doop van ,*ri/us1 ,,iii1 #cge4 ,doopgetuig51 ,,iv1 #bigv4 en 1 ,,ii1 #debv42 ,,iv1 #cicv41 #djjv4 ,drie4 ,getal 9 natuur en ,s*rift1 ,,ii1 #bihv41 #caa4 ,drieenheid1 ,,ii1 #bbgv42 9 v]b& met de e5v\digheid ,gods1 ,,ii1 #addv42 met de le] v4 d4 m5s*1 ,,ii1 #eci2 als ond]/ell+ van de vlees*word+1 ,,iii1 #bedv42 belang voor de heilsorde1 ,,iii1 #dfiv4 ,droom5 als op5b>+smiddel1 ,i1 #becv4 ,dualisme op metaphys4 gebi$ 9 betr4 tot d5 p]soon van ,*ri/us1 ,,iii1 #bghv42 van geloov5 en wet5 9 de ,n4 ,!ol41 ,i1 #dfcv41 #dhb1 #eab2 ,,ii1 #def4 ,duidelkheid d] ,s*rift4 ,zie ,s*rift4 ,duivel51 ,,iii1 #ijv42 a>d hunn] zonde1 ,,iii1 #ibv42 ma*t ov] de w]eld1 ,,iii1 #aiiv4 ,duiz5dj>ig rk4 ,zie ,*iliasme4 ,e4 ,ebionitisme ov] ,*ri/us1 ,,iii1 #bdj2 ov] ,zn w]k1 ,,iii1 #cbj2 ov] de toekom/1 ,,iv1 #cge4 1 ,,ii1 #ajd4 1 ,,ii1 #ajd1 #bbh4 1 ,,ii1 #ajf4 ,e5heid d] k]k1 ,,iv1 #gv41 #ca1 #ecv4 ,e5v\digheid ,gods1 ,,ii1 #hh1 #id1 #adjv4 ,eeuwigheid ,gods1 ,,ii1 #abhv41 #dab4 ,eeuwigh4 en td1 ,,ii1 #abhv41 #dajv41 #dabv4 ,eig5nam5 ,gods1 ,,ii1 #ajbv4 ,eig5s*app5 ,gods4 ,zie ,deugd5 ,gods4 ,eig5s*app5 d] ,s*rift4 ,zie ,s*rift4 4 ,beteek5is en gebruik1 ,,iv1 #d1 #f1 #be1 #ddh4 1 ,,ii1 #caf4 ,emanatie-le]1 ,,ii1 #djjv41 #dad4 ,empirisme1 ,i1 #aeav4 ,engel des ,he]54 ,zie ,malak ,ihvh4 ,engel51 ,,ii1 #dbev42 als bemiddela>s d] op5b>+1 ,i1 #bdi2 ,,ii1 #dbh1 #dde1 #ded2 g$a*t als bewon]s d] planet51 ,,ii1 #dbfv42 getal1 ,,ii1 #dca1 #dcc2 be/aan1 ,,ii1 #dbev42 nam51 ,,ii1 #dbiv42 rangorde ond] de1 ,,ii1 #dcbv42 hun s*epp+1 ,,ii1 #dcdv42 gee/elke natuur1 ,,ii1 #dcev42 v]s*n+51 ,,ii1 #dcg2 r$elke natuur1 ,,ii1 #dchv42 z$el4 natuur1 ,,ii1 #ddjv42 v]gelek5 met de m5s*51 ,,ii1 #ddbv41 #efgv42 di5/ en w]kzaamheid1 ,,ii1 #ddev42 voorb$e1 ,,ii1 #ddhv42 ,,iv1 #cid1 #cih2 v]e]+1 ,,ii1 #deav42 heeft ,*ri/us iets voor h5 v]di5d8 ,,ii1 #dddv42 ,,iii1 #djev42 zn z l$5 d] k]k1 ,,ii1 #dde2 ,,iv1 #cjv42 beteek5is v4 h4 gelo( aan de ,,ii1 #dbh1 #deav4 ,episcopaat4 ,zie ,biss*oppelk ambt4 ,episcopale /elsel van k]krege]+1 ,,iv1 #hbv41 #ifv4 en 1 ,,iv1 #gdv41 #igv4 ,erfelkheid volg5s de nieuw]e wet5s*ap1 ,,iii1 #adj v4 ,erfzonde1 ,,iii1 #ajhv42 b ,rome1 ,,ii1 #ebe12 ,,iii1 #aaf1 #abav4 ,erv>+ als bews voor de wa>heid d] religie1 ,i1 #dehv4 ,ess5]s4 ,hun ,es*atologie1 ,,iv1 #cga4 ,ess5tia1 als a&uid+ v4 h4 wez5 ,gods1 ,,ii1 #bgj2 ,dei1 b de k]kvad]s1 ,,ii1 #gi1 #hg1 #aag4 ,e?icisme1 ,i1 #aiav4 ,e?iek1 ,v]b4 tot de ,dogmatiek1 ,i1 #abv4 ,evangelie en ,wet1 ,,iv1 #bjav42 b het e9dg]i*t1 ,,iv1 #dibv4 ,evangeliepr$ik+ aan de ov]zde van het graf1 ,,iv1 #chb1 #djbv41 #dii4 ,evangeli/5 9 het ,n4 ,t41 ,,iv1 #fgv4 ,evolutie !orie1 ,i1 #bcfv41 #cde2 ,,ii1 #diav41 #eacv42 ov] het b$]f des m5s*51 ,,iii1 #aecv4 ,exam9atie1 ,,iv1 #abcv4 ,expromissio en fidejussio1 ,,iii1 #bjd4 ,extase b het pr(etis* visio51 ,i1 #bee1 #bef4 ,f4 ,fatum4 ,zie ,noodlot4 ,fidejussio en expromissio1 ,,iii1 #bjd4 ,fides implicita b ,rome1 ,i1 #eahv4 ,filioque4 ,/rd ov] het1 tuss*5 het ,o4 en het ,w41 ,,ii1 #biav4 ,fo$]alisme 9 de le] d] erfzonde1 ,,iii1 #acav4 ,=mula ,concordiae1 ,i1 #ii2 ov] de pra$e/4 en wilsvrheid1 ,,ii1 #cbhv42 ,,iii1 #ddf4 ,fundam5teele ,artikel5 b d ,prot4 ,i1 #ebjv4 ,future probation !orie 9 ,engel&1 ,,iv1 #ejj4 ,g4 ,gabriel1 ,,ii1 #dca4 ,gallikanisme1 ,i1 #djc4 1 ,,iii1 #gdv41 #ie4 ,gav51 gee/elke4 ,zie ,*>ismata4 ,gee/1 ,heilige ,,ii1 #bdfv41 #bhev42 als pr9cipe d] op5b4 ,i1 #befv42 ,,ii1 #bcjv42 als pr9cipe d4 s*epp+1 ,,ii1 #bbhv41 #dje2 zn uitgang1 ,,ii1 #bdfv41 #bhgv42 zn p]soonlkh4 en ,godh41 ,,ii1 #bdg1 #bhev42 b d5 m5s* 9 d5 /aat d] re*!id1 ,,ii1 #edjv42 zonde teg5 d51 ,,iii1 #ajav42 w]kzaamheid 9 betr4 tot de m5s*el4 natuur van ,*ri/us1 ,,iii1 #bfhv41 #bgbv41 #dafv41 #dcj1 #dgav42 9 betrekk+ tot de uitv]kor551 ,,iii1 #dcjv41 #dfiv41 #eefv42 ,,iv1 #cdb2 uit/ort+ op d5 ,p9k/]dag1 ,,iii1 #bag1 #dcjv42 ,,iv1 #e2 zn w]k+ t5 opz4 van het ,woord1 ,,iv1 #bjiv42 als uitdeel] v4 d4 gav5 9 de k]k1 ,,iv1 #bi4 ,gee/ des m5s*51 ,,ii1 #ecg2 en ziel1 ,,ii1 #ecgv4 ,gee/5v]s*n+51 ,,iv1 #cie1 #cifv4 ,gee/elke natuur ,gods1 ,,ii1 #adev4 ,gee/elke w]eld1 ,,ii1 #dbdv42 beteek5is v4 h4 gelo( da>aan voor de religie1 ,,ii1 #dbh1 #dedv4 ,gee/elk lev5 9 v]h4 tot natuurlk en z$elk lev51 ,,iv1 #ahh4 ,geh5na1 ,,iv1 #cgd1 #die4 ,gehoorzaamh4 van ,*ri/us4 ,dadelke1 ,zie ob$i5tia activa4 ,ldelke1 zie ob$i5tia passiva4 ,gelo( 9 alg4 z91 ,i1 #dfiv42 ,,iii1 #ead2 9 relig4 z91 ,i1 #agd1 #ahav41 #dgbv42 ,,iii1 #dej1 #eadv42 als pr9c4 int]num v4 d4 rel4 op5b4 ,!ol4 ,i1 #dfhv42 opvatt+ 9 de e]/e ,*r4 k]k1 ,i1 #dgev42 b ,rome1 ,i1 #dgf1 #ebc2 ,,iii1 #ddb1 #ebav42 9 de ,re=m4 ,i1 #dggv41 #ebc2 ,,iii1 #ebb2 en ,!ologie ,i1 #ejiv42 b ,*ri/us1 ,,iii1 #bidv41 #eae2 eis* van ,,iv1 #bjfv42 9 v]h4 tot de re*tv4 mak+1 ,,iii1 #debv41 #ecev42 beteek4 voor de ,sacram5t5 ,,iv1 #bdav41 #cdd4 ,gelo(s/&punt1 onmisba> voor d5 dogmaticus1 ,i1 #dfgv41 #ebd4 ,geloov5 en wet51 ,i1 #dfcv41 #dhcv4 ,geloov5 op gezag1 ,i1 #cgdv41 #cgfv4 ,geme5s*ap d] heilig51 ,,iv1 #bhv41 #ebjv42 d] /rd5de en triomf4 k]k1 ,,iv1 #dagv41 #ebj4 ,geme5te en k]k1 ,,iv1 #bev42 ha> beteek5is en invlo$ 9 de rege]+ d] k]k1 ,,iv1 #gc1 #gi1 #abbv41 #ahjv4 ,geme5te godsdi5/oef5+5 9 d5 apo/4 td en v]v4 ,,iv1 #baev41 #caa4 ,g5ade ,gods1 ,,ii1 #aha2 h>e op5b>+ t]/ond na d5 val1 ,,iii1 #aee1 #ahgv41 #bjgv42 ge5 teg5/ell+ van de g]e*tigheid ,gods1 ,,ii1 #bjjv42 ,,iii1 #cciv41 #cdfv41 #chav4 ,g5ade1 ,,iii1 #dgdv42 k>akt] b ,rome1 ,,ii1 #ebd1 #ebh2 ,,iii1 #ddcv41 #dgev42 b de ,g]ef4 ,,iii1 #dgfv41 #ejhv2 ,,iv1 #ahgv42 alg4 zie gratia communis2 voorb]41 zie gratia praep>ans4 ,g5]atie v4 d4 ,zoon1 ,,ii1 #bhbv42 9 v]b& tot de s*epp+1 ,,ii1 #bhb1 #cajv41 #dja2 ,,iii1 #beg4 ,geologie ov] de ontwikkel+sges*i$5is d] a>de1 ,,ii1 #dfiv41 #dhbv42 ,,iii1 #bjh2 v]s*il met de op5b4 ,,ii1 #dgjv42 wa>de v4 d4 ,,ii1 #dgg4 ,geologis*e p]iod51 ,bezw>5 da>teg51 ,,ii1 #dhbv4 ,g]e*tigheid ,gods1 ,,ii1 #aidv2 ,,iii1 #aeg1 #cdj1 #ecc4 ,vgl4 ook g5ade ,gods4 ,g]e*tigheid b m5s*51 ,,ii1 #aigv42 ,,iii1 #dbg4 ,g]e=me]d51 v]s*il van de ,lu!rs*51 ,i1 #aaa2 ,,ii1 #cbh1 #dah2 s*ake]+5 ond] h51 ,i1 #aae2 ,,ii1 #ccav42 ov] de ,heid4 religies1 ,i1 #bci2 ov] de inspiratie1 ,i1 #caev42 ov] de onbegrpelkh4 ,gods ,,ii1 #ajv42 ov] de nat4 ,godsk5nis1 ,,ii1 #cgv42 hun oms*rv+ ,gods1 ,,ii1 #hav42 ov] de pra$e/9atie1 ,,ii1 #ccjv41 #cehv41 #cgc2 ov] het beeld ,gods1 ,,ii1 #eca1 #ece2 ov] d5 /aat d] re*!id1 ,,ii1 #eegv42 ov] de erfzonde ,,iii1 #abfv42 hun v]bondsle]1 ,,iii1 #aiiv42 hun ,*ri/ologie1 ,,iii1 #bdf1 #biav41 #bid1 #cjjv42 ov] de p>ticul4 voldo5+1 ,,iii1 #cidv42 ov] het kon+s*ap van ,*ri/us1 ,,iii1 #dbd2 ov] de heilsorde1 ,,iii1 #ddgv41 #dfcv42 v]s*ill5 met het oog op de heilsorde1 ,,iii1 #debv42 ov] de k]k1 ,,iv1 #afv42 ov] de k5teek55 d] k]k1 ,,iv1 #dd2 ov] de ond]s*eid5e ambt5 9 de k]k1 ,,iv1 #acjv42 ov] de ma*t d] k]k1 ,,iv1 #aecv41 #afdv42 hun v]w]p+ van de bie*t1 ,,iv1 #aed1 #agj2 ov] de g5ademiddel51 ,,iv1 #aifv41 #aii2 ov] de wet1 ,,iv1 #bjh2 ov] de v]h\d+ van ,woord en ,gee/1 ,,iv1 #bajv42 ov] de ,sacram5t51 ,,iv1 #bbfv41 #bcfv42 ov] d5 ,doop1 ,,iv1 #bfev41 #bgev42 ov] d5 ,k9d]doop1 ,,iv1 #bhav41 #big1 #bih2 ov] het ,avondmaal1 ,,iv1 #cba1 #ccav41 #cdav42 ov] d5 tuss*5toe/&1 ,,iv1 #chj2 ov] de vroeg/]v4 k9d]51 ,,iv1 #ebc4 ,g]e=m4 ,dogmatiek4 ,ges*i$5is ,i1 #aaav1 vgl4 ,dogmatiek4 ,gevoel als k5bron d] ,dogmatiek1 ,i1 #afv42 als zetel d] religie1 ,i1 #aiev4 ,gevoelsri*t+ 9 ,duits*l& 9 de #ah;e eeuw1 ,i1 #ajd4 ,gewet51 ,,iii1 #afd4 ,gezag 9 gez9 en maats*app1 ,i1 #cgf2 9 wet5s*ap en kun/1 ,i1 #cgg2 9 religie en ,!ol4 ,i1 #cghv4 ,gezag d] ,heilige ,s*rift4 ,zie ,s*rift4 ,giesseus*e en ,tub+] !olog5 ov] de ex9anitio ,*ri/i ,,iii1 #bde4 1 ,,ii1 #aje4 ,gnesio lu!ran5 9 de #af;e eeuw1 ,i1 #ihv4 ,gnosima*i1 ,i1 #eji4 ,gno/icisme1 ,i1 #edv42 ov] de ,s*rift1 ,i1 #chj2 ov] de onbegrpelkh4 ,gods1 ,,ii1 #d2 ov] het ,oude ,te/41 ,,iii1 #aifv42 ov] de s*epp+1 ,,ii1 #dja2 ov] ,*ri/us1 ,,iii1 #bdj1 #bge2 ov] het w]k van ,*ri/us1 ,,iii1 #cbj2 ov] de k]k1 ,,iv1 #i2 ov] de ,es*atologie1 ,,iv1 #cgev4 ,god1 als de ,word5de 9 de pan?4 philos41 ,,ii1 #abb1 #abdv42 als de ,znde1 ,,ii1 #aaev42 als ,gee/1 ,,ii1 #adjv42 als ,li*t1 ,,ii1 #aeev42 als de ,heilige1 ,,ii1 #agfv42 als ,s\v]e91 ,,ii1 #bjbv42 afleid+ v4 d4 naam1 ,,ii1 #ajc2 als nom5 p]sonale v4 d4 e]/5 p]soon1 ,,ii1 #bdjv42 toegepa/ op d5 ,zoon1 ,,ii1 #bdev42 ,,iii1 #bci1 #bfdv41 #bffv4 ,godheid van ,*ri/us4 ,zie ,*ri/us4 ,godsbegrip1 ,ges*i$4 v4 h4 ,,ii1 #ghv4 ,godsdi5/wet5s*ap1 nieuw]e ,i1 #ahcv42 me?ode1 ,i1 #ahev41 #bjhv42 ov] d5 oorsprong d] religie1 ,i1 #bjdv41 #bcfv42 ov] oorspr4 k>akt] v4 h4 ,heid5dom1 ,i1 #bcfv4 ,go$e1 ,het ,,ii1 #agg4 ,go$e w]k51 ,,iii1 #efdv41 #egav4 ,go$]ti]5heid ,gods1 ,,ii1 #ahj4 ,go$heid ,gods1 ,,ii1 #agf2 9 abs4 z9 als volmaak!id1 ,,ii1 #agh2 voor &]51 ,,ii1 #agiv42 als motief d] w]elds*epp+1 ,,ii1 #daev4 ,go$heid des m5s*51 ,,ii1 #eciv4 ,gotts*alks*e /rd1 ,,ii1 #cbbv4 ,grad5 9 de zonde1 ,,iii1 #hiv42 9 de hels*e /raff51 ,,iv1 #dbav41 #eaj2 9 de toek4 zaligheid1 ,,iv1 #dbav41 #ebfv4 ,gratia communis b de ,g]ef4 ,i1 #bci2 ,,iii1 #b,o#gv42 ,,iv1 #ahh1 #chd4 ,gratia praep>ans1 ,,iii1 #dicv4 ,gratia praev5i5s b ,rome1 ,,ii1 #cbf2 ,,iii1 #dci1 #ddjv4 ,grieks*e k]k4 ,ha> k>akt] en ,!ol4 ,i1 #fhv42 ,,ii1 #bibv41 #cai1 #eci2 ,,iii1 #aaf1 #bdb2 ov] de n$]dal+ t] helle1 ,,iii1 #cgh2 ov] de k]kelke ma*t1 ,,iv4 #aec1 #afd4 ,grond5 des gelo(s4 ,moeilkheid v4 h4 ond]zoek da>na>1 ,i1 #dahv42 volg4 de hi/or4 apolog4 bewsvo]+1 ,i1 #dbj1 #dbcv42 volg4 de speculatieve bewsvo]+1 ,i1 #dbj1 #dcav42 volg4 de e?is* psy*olog4 bewsvo]+ ,i1 #dbj1 #dddv42 9 de ,*ri/4 k]k en ,!ol4 ,i1 #dhdv4 ,gron+] ,!ologie1 ,i1 #abi2 ha> ,godsbegrip1 ,,ii1 #hd2 ov] ,*ri/us' w]k1 ,,iii1 #ccj1 #ced4 ,groo!id ,gods1 ,,ii1 #aid4 ,h4 ,haat ,gods1 ,,ii1 #aif4 1 ,,ii1 #aia4 ,hades 9 het ,n4 ,t41 ,,iv1 #cgbv4 ,vgl4 v]d] ,s*eol4 ,ha]esie4 ,zie kett]4 ,h&oplegg+1 ,,iii1 #cjf2 ,,iv1 #abdv4 ,h>t des m5s*51 ,,ii1 #echv4 ,hattemi/51 ,,iii1 #deb4 ,hebren1 ,,iii1 #deb4 ,he]lkheid ,gods1 ,,ii1 #aiav4 ,heid5dom1 ,oorspr4 en k>4 volg4 de ,s*rift1 ,i1 #bcdv42 ,,iii1 #dbe2 volg4 de nieuw]e godsdi5/wet5s*ap1 ,i1 #bcfv42 elem5t5 van wa>heid 9 het1 ,i1 #bchv41 #bdgv41 ,,iii1 #bbhv42 v]gelek5 met de rel4 v4 ,israel1 ,i1 #bdgv41 ,,iii1 #baav42 met het ,*ri/5dom1 ,i1 #bdj1 #bdgv4 ,heid554 ,mogelkheid hunn] zaligheid1 ,i1 #bcb2 ,,iv1 #ebbv4 ,heilig1 als attribuut van p]son5 en zak51 ,,ii1 #ahf2 ,,iii1 #eeg4 ,heilig51 als daad ,gods1 ,,ii1 #ahfv4 ,heiligheid ,gods1 ,,ii1 #ahdv4 ,heiligheid d] k]k1 ,,iv1 #edv4 ,heiligmak+1 ,,iii1 #eecv42 ,,iv1 #daa2 9 betrekk+ tot de re*tva>digmak+1 ,,iii1 #dcav41 #edj1 #eecv42 volkom5e1 b d5 dood1 ,,iv1 #daav4 ,heiligv]kl>+ 9 de ,rooms*e k]k4 ,zie ,canonisatie4 ,heilsorde1 ,,iii1 #dbev4 ,hell5i/is* ,grieks* 9 het ,n4 ,t41 ,i1 #cdh1 ,,ii1 #bcf4 ,hels*e /raff51 ,,iv1 #difv4 ,v]gel4 ,geh5na4 ,hemel 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,ii1 #dcdv4 ,hemelva>t van ,*ri/us1 ,,iii1 #dajv4 ,h]$iteit4 ,zie ,erfelkheid4 ,h]rnhutisme1 ,i1 #aja2 ,,ii1 #bffv42 ,,iii1 #cjj1 #cba1 #degv42 ,,iv1 #ba4 ,hexaem]on4 ,zie ,s*epp+sdag54 ,hi/oris*e boek5 des ,o4 ,t41 ,i1 #cbg4 ,hi/oris*-kritis* ond]zoek d] ,h4 ,s*rift 9 v]b4 met de inspiratie1 ,i1 #cahv41 #cdjv41 #cfj4 1 ,,ii1 #aia4 ,hoog-k]kelke "p 9 ,engel&1 ,i1 #acc4 ,huisgeme5t51 ,,iv1 #f1 #gc1 #aaf4 ,huwelk als ,sacr4 b ,rome1 ,,iv1 #bej4 ,i4 ,idee innatae4 ,zie ,aangebor5 begripp54 ,ideale !orie tot v]zo5+ van ,s*rift en natuurwet5s*41 ,,ii1 #dgav41 #dgf4 ,idealisme4 ,zie ,rationalisme4 ,iden 9 't alg41 ,,ii1 #agav42 9 ,god1 ,,ii1 #agjv4 v] ,gods1 ,,ii1 #aig4 en 1 ,,iii1 #cac1 #chav41 #ebd4 ,imman5tie ,gods4 ,physis*e en e?is*e1 ,,ii1 #achv4 ,indep5d5tisme1 ,i1 #abc2 ,,iv1 #bav41 #aae1 #aaf1 #ahc4 ,indiff]5tisme1 7religieus7 ,i1 #agd1 #ahdv4 ,infralaps>isme4 ,zie ,supra- en ,infralaps>isme4 ,inspiratie1 ,i1 #cjfv42 9 ruim]5 z91 ,i1 #bea2 subsequ5s1 ,i1 #cac2 als negatieve assi/5tie des ,h4 ,gee/es1 ,i1 #cac2 alle5 v4 h4 religieus-e?is*e b ,rome1 ,i1 #cac2 ond] de ,prote/1 ,i1 #cahv41 #cdi1 #ceav42 realis b ,rome1 ,i1 #cad2 dynamis*e1 ,i1 #caiv41 #cea v42 organis* op te vatt51 ,i1 #cdfv42 bezw>5 teg5 de1 ,i1 #cecv4 ,irv+isme1 ,,iv1 #bc4 ,islam ov] pra$e/4 en wilsvrheid1 ,,ii1 #cah2 ov] de v]loss+1 ,,iii1 #dbev42 ov] d5 ,mahdi1 ,,iv1 #dbf4 ,israel1 godsd4 v4 v]gelek5 met &]e4 ,i1 #bdgv42 ,,iii1 #baav42 ,k]k en ,/aat 91 ,,iv1 #c1 #acbv42 toekom/ v4 volg5s het ,o4 ,t41 ,,iv1 #dbfv42 volg5s het ,n4 ,t41 ,,iv1 #ddfv42 vgl4 ook ,b$eel+ des ,o4 ,v]bonds4 ,j4 1 ,,ii1 #aaj4 1 ,,ii1 #ajgv41 #aaf4 ,jahvisme en volksgodsdi5/ 9 ,israel1 ,,iv1 #cfd4 ,jakobus en ,paulus ov] de re*tva>digmak+1 ,,iii1 #edfv4 ,jezut51 ,hun invlo$ op de s*ol4 beoef5+ d] ,!ol41 ,i1 #ia1 #ig2 ,hun le] v4 d4 inspiratie1 ,i1 #cabv42 v4 d4 sci5tia m$ia1 ,,ii1 #afbv4 ,jezus1 ,beteek5is v4 d4 naam1 ,,iii1 #ccb4 ,vgl4 v]d] ,*ri/us4 ,johannes de ,doop]1 ,,iv1 #bedv4 ,joods*e ,!ologie ov] inspiratie en traditie1 ,i1 #cjfv42 ov] de v]s*4 hypo/as5 en sefiro? ,gods1 ,,ii1 #hf1 #abg1 #adg1 #bcd2 ov] d5 oorsprong d] zonde1 ,,iii1 #da1 #de1 #aab2 ov] d5 tuss*5toe/&1 ,,iv1 #cgjv42 ov] de toekom/ van ,israel1 ,,iv1 #dcfv4 ,judaisme1 ,,iii1 #aif4 ,judas1 ,zn teg5woordigheid b het ,avondmaal1 ,,iv1 #cdg4 ,ju/itia orig9alis1 ,,ii1 #ebfv41 #ecb1 #edj4 ,k4 1 ,,ii1 #aia4 ,kant1 ,laplace's*e hypo!se1 ,,ii1 #dfgv4 en 1 ,,iii1 #cac1 #chav41 #ebdv4 ,ka?oliciteit d] k]k1 ,,iv1 #hv41 #eev4 ,k5nisse ,gods als inh\d d] ,dogm4 ,i1 #fv42 ,,ii1 #av41 #ggv42 ha> grondslag3 op5b>+ ,,ii1 #bbv41 #bdv41 #dj1 #da1 #de2 niet adaequaat1 ,,ii1 #e1 #be1 #gc1 #gev42 niet symbolis*1 ,,ii1 #gfv42 +es*ap5e1 ,,ii1 #bdv42 v]kreg5e1 ,,ii1 #ddv4 1 ,le] v4 d41 9 de nieuw]e ,!ologie1 ,,ii1 #abbv41 ,,iii1 #beb1 #bhcv4 ,k]k1 ,ha> wez51 ,i1 #dbb2 ,,iv1 #av42 zi*tb>e en onzi*tb>e1 ,,iv1 #aev4 #ccv41 #cgv42 als in/ituut1 ,,iv1 #cdv41 #fjv41 #aigv42 k5teek551 ,,iv1 #chv42 g$eeldheid1 ,,iv1 #dav41 #div42 eig5s*app51 ,,iv1 #ecv42 w>e en vals*e1 ,,iv1 #dgv41 #eb2 rege]+1 ,,iv1 #eiv42 ma*t1 ,,iv1 #acbv42 beld5d k>akt]1 ,,iv1 #afhv42 9 ha> v]h\d+ tot de ,s*rift1 ,i1 #bd1 #cjd1 #cfcv41 #cffv41 #chj1 #chc1 #che1 #dbdv42 ,,iv1 #ci1 #dcv41 #aie2 als grond v4 h4 gelo( aan de ,s*rift1 b ,rome1 ,i1 #dbd1 vgl4 #dca2 ,,iv1 #civ42 h>e roep+ 9 betr4 tot de uitlegg+ d] ,s*rift1 ,i1 #cii2 ,,iv1 #afgv42 9 h>e v]h\d+ tot de ,!ol41 ,i1 #eag1 #ebe2 tot d5 ,/aat1 zie ,/aat2 tot het ,godsrk1 ,,iv1 #bg2 tot de w]eld1 ,,iv1 #ahfv4 ,k]k5orde1 ,beteek5is1 ,,iv1 #aaj4 ,k]k]aad1 ,,iv1 #abg1 #agiv4 ,k]kvad]s1 ,ov] de ,heilige ,s*rift1 ,i1 #cjhv4 ,k]kv]b&1 ,,iv1 #aae4 ,k]spelvorm+1 ,,iv1 #aafv4 ,kett]doop1 ,,iv1 #bii4 ,kett]1 ,,iv1 #eb4 ,k9d]doop1 ,,iv1 #bfe1 #bghv4 ,k9d]51 jong/]v5de4 ,hun toekom/ig lot4 ,zie zaligheid4 ,kne*t des ,he]5 b ,jesaja1 ,,iii1 #bcav41 #cjhv4 1 ,,ii1 #ahe4 ,kon+s*ap ,gods1 ,,iii1 #bv41 #bhv4 ,kon+s*ap ond] ,israel1 ,,iii1 #bcj4 ,kon9kl4 ambt van ,*ri/us1 ,,iii1 #ccev41 #dbav42 ,,iv1 #aaav42 als ,mat]ialpr9zip v4 d4 ,g]ef4 k]krege]+1 ,,iv1 #aacv4 ,kon9krk ,gods 9 de pr(etien1 ,,iv1 #dcev42 9 de ,joods*e ,!ol4 ,,iv1 #dcfv42 b ,jezus1 ,,iii1 #bccv41 #dbi2 ,,iv1 #ddgv41 #ead2 en k]k1 ,,iv1 #bg4 ,kop]nikaans*e w]eldbes*\w+1 ,,ii1 #dfe4 ,kosmogonien d] ,heid551 ,,ii1 #chgv41 #deg4 ,kosmologis* bews voor het be/aan van ,god1 ,,ii1 #edv4 ,kritiek1 nieuw]e1 ,ov] de bondsidee1 ,,iii1 #aiav42 ov] het ,o4 ,te/4 9 't alg41 ,,iii1 #bjbv4 ,kruisdood van ,*ri/us1 ,,iii1 #cgfv4 ,kun/ en religie1 ,i1 #aiiv4 1 als naam ,gods1 ,,ii1 #ajc1 #aac4 ,l4 ,lankmo$igheid ,gods1 ,,ii1 #aha4 ,la/]+ teg5 d4 ,h4 ,gee/1 ,,iii1 #ajav4 en 1 ,,ii1 #debv42 ,,iv1 #cicv41 #djjv4 ,le]a>sambt1 ,,iv1 #gfv41 #affv4 ,leg] des heils1 ,,iv1 #bb4 ,lev5 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,iv1 #cef1 #cfgv41 #chc1 #chdv41 #eje4 ,lev5s van ,jezus4 ,oordeel da>ov]1 ,,iii1 #cgdv4 ,lev5sduur1 lang]e1 d] m5s*5 vr d5 zondvlo$1 ,,iii1 #bjh4 ,lez5 d] ,s*rift1 door de leek5 b ,rome1 ,i1 #cid1 #cif4 ,lib]t9isme1 ,,iii1 #ee4 ,li*aam des m5s*51 ,,ii1 #edav42 v]e5ig+ met de ziel1 ,,ii1 #edav4 ,li*amelkheid d] ge/orv5 ziel51 ,,iv1 #cha1 #chiv4 ,li*t1 van ,god gebruikt1 ,,ii1 #aee1 #aibv42 natuur van het ,,ii1 #dfjv4 ,liefde ,gods1 ,,ii1 #ahcv42 en de voldo5+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #ceg1 #chav4 ,liefde 9 de geme5te1 ,,iv1 #cj1 #afi4 ,ld51 het1 9 betr4 tot de rege]+ ,gods1 ,,iii1 #cbv41 als /raf d] zonde1 ,,iii1 #aeiv41 #afgv4 ,lk5v]br&+1 ,,iv1 #dhe4 ,limbus infantum b ,rome1 ,,iv1 #cgh1 #dba4 ,limbus patrum b ,rome1 ,,iv1 #cgh1 #dba2 b &]51 ,,iv1 #chb4 ,loci1 ,beteek5is dez] uitdrukk+ 9 de ,rooms*e ,!ol41 ,i4 #b4 ,loci ,communes1 ,beteek5is b ,cic]o1 ,i1 #a2 als naam d4 ,dogmatiek1 ,i1 #b4 ,logos1 als b5am+ van ,*ri/us 9 de ,s*rift1 ,i1 #cci2 ,,ii1 #bcdv41 #bdav41 #bhc1 #djgv42 b de ,/oa1 ,,ii1 #bcb2 b ,philo1 ,,ii1 #bccv42 b de ,apolog41 ,,ii1 #dje2 opgevat als de w]eldidee1 ,,ii1 #djev4 ,loon 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,ii1 #eecv42 ,,iii1 #efcv42 ,,iv1 #ebfv4 ,lot als op5b>+svorm1 ,i1 #beb4 ,lu!rs*e ,dogmatiek1 ,ges*i$5is1 ,i1 #ihv4 ,lu!rs*51 ,v]s*il van de ,g]ef41 ,i1 #aajv42 ,,ii1 #cbhv41 #dah1 #eefv41 #efgv42 ,,iii1 #ddfv42 v]wants*ap met de ,remon/rant51 ,,ii1 #cbiv42 ov] de duo hemispha]ia1 ,i1 #bbc2 ,,ii1 #cev41 #ecdv42 ,,iii1 #aeb2 ,,iv1 #aef1 #ahg2 ov] de cognitio ,dei insita1 ,,ii1 #cfv42 ov] de deugd5 ,gods 7indeel+71 ,,ii1 #ih2 ov] de pra$e/941 ,,ii1 #cbhv42 ov] het beeld ,gods1 ,,ii1 #ebiv41 #ecjv41 #ecdv41 #eefv41 #efe1 #efgv42 ov] de erfzonde1 ,,ii1 #efg1 #efi2 ,,iii1 #abev42 ov] de v]h\d+ van ,o4 en ,n4 ,te/41 ,,iii1 #aii2 ov] de twee natur5 9 ,*ri/us1 ,,iii1 #bddv41 #bij1 #bid1 #cej1 #dabv42 ov] de aanbidd+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #cjj2 ov] de n$]dal+ t] helle1 ,,iii1 #cgi2 ov] de v]hoog+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #dabv42 ov] de heilsorde ,,iii1 #ddfv42 ov] de k]k1 ,,iv1 #bc2 ov] de rege]+ d] k]k1 ,,iv4 #ajhv41 #abhv41 #aef1 #afd2 ov] het episcopaat1 ,,iv1 #ii2 ov] de g5ademiddel51 ,,iv1 #aif2 ov] de wet1 ,,iv1 #bjgv41 vgl4 ,,ii1 #eef2 ,,iii1 #cej2 ov] ,woord en ,gee/1 ,,iv1 #bajv42 ov] de ,sacram4 ,,iv1 #bbh1 #bcb1 #bcev41 #bdb1 #bdc2 ov] d5 ,doop1 ,,iv1 #bfdv41 #bga1 #bha2 ov] het ,avondm41 ,,iv1 #cah1 #ccav41 #cdav42 ov] d5 tuss*5toe/&1 ,,iv1 #cgiv42 ov] de w$]kom/ van ,*ri/us1 ,,iv1 #dhj4 1 van ,*ri/us gebruikt1 ,,iii1 #cfc4 ,m4 ,magie1 ,i1 #bdf4 ,mahdi1 volg5s het ,mohamm$anisme1 ,,iv1 #dbf4 ,maje/eit ,gods1 ,,ii1 #aid4 ,mal'ak ,ihvh1 ,i1 #bej2 ,,ii1 #bbiv4 ,mani*eisme1 ,,ii1 #chh2 ,,iii1 #ed4 ,mantiek1 ,i1 #bdf4 ,m>ia1 ,,iii1 #bfav42 ,ha> onbevlekte ontvang5is1 volg4 ,rome ,,iii1 #adev4 #bfbv42 ha> voortdur5de virg9iteit1 ,,iii1 #bga4 ,m>r[ ,controv]sy 9 ,s*otl&1 ,i1 #abh2 ,,iii1 #ciev4 ,mat]ialisme1 ,i1 #bhe2 ,,ii1 #cia1 #cibv41 #cidv41 #daiv42 ov] het z$elke lev51 ,,ii1 #ei4 ,m5s* ,de1 ,v]gelek5 met de engel51 ,,ii1 #ddbv41 #efgv42 met de di]51 ,,ii1 #dij1 #eegv42 zn oorsprong1 ,,ii1 #dijv42 oud]dom1 ,,ii1 #dihv42 e5heid1 physis* en e?is*1 ,,ii1 #ejjv41 #efcv41 #efhv42 ,,iii1 #abiv42 oorspronk4 woonplaats1 ,,ii1 #ejdv41 #edc2 wez51 ,,ii1 #ejhv42 he]s*app ov] de a>de1 ,,ii1 #edcv42 zn v]h\d+ tot de natuur1 volg5s de *ri/elke w]eldbes*\w+1 ,,ii1 #dbbv42 ,,iii1 #bdv42 zn be/emm+1 ,,ii1 #edev42 v]loss+svatba>heid1 ,,iii1 #ahh4 ,m5s*word+ van d5 ,zoon1 ,,iii1 #becv42 als c5trum d] op5b>+1 ,i1 #bfh1 #bfi2 ,,iii1 #begv42 buit5 de zonde1 ,,ii1 #djf2 ,,iii1 #behv42 voorb]eid+ da>toe1 ,,iii1 #bajv1 #baav41 #befv42 9 ha> v]b& tot de religie1 ,,iii1 #bhev42 0 ze e5 v]n$]+8 ,,iii1 #bia1 #cge4 ,m]itum ex congruo b ,rome1 ,,ii1 #cbd1 #cef2 ,,iii1 #ddb4 ,messiasv]wa*t+ 9 de pr(etien1 ,,iii #bcjv41 #cjhv42 ,,iv1 #dbgv42 9 de apocr4 litt]atuur1 ,,iii1 #bcbv42 b de ,jod5 9 ,jezus' dag51 ,,iii1 #bcbv4 ,metaphysis* bews voor de on/]felkheid d] ziel1 ,,iv1 #cfjv4 ,me?odisme1 ,i1 #acb2 ,,iii1 #deh1 #dffv41 #dhav41 ,,iv1 #bav4 ,mi*ael1 ,,ii1 #dca4 ,middela>s*ap van ,*ri/us1 ,,iii1 #ccbv42 van eeuwigheid1 ,,iii1 #bjf1 #ccd4 ,vgl4 v]d] v]bond d] g5ade1 w]k van ,*ri/us4 ,middel5 d] g5ade1 ,,iv1 #aicv4 ,mis 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #bdi1 #cag1 #ccgv42 voor ge/orv551 ,,iv1 #cag1 #cdi4 ,mod]n5 9 ,n$]l41 ,i1 #abiv42 e?is*e1 ,i1 #aib1 #dea2 hun ,godsbegrip1 ,,ii1 #hd2 ,,iii1 #ac2 hun positie tuss*5 creatie en evolutie1 ,,ii1 #eadv42 ov] het w]k van ,*ri/us1 ,,iii1 #cbh2 ov] de heilsorde1 ,,iii1 #dfj4 ,mol9i/51 ,i1 #ic2 ov] de pra$e/9atie1 ,,ii1 #cbf1 #cbg2 ov] d5 concursus1 ,,iii1 #aa2 ov] de g5ade1 ,,iii1 #ddav4 ,mon>*ianisme1 ,i1 #fa4 ,monisme1 ,i1 #bhev4 ,monophysitisme 9 het ,oo/51 ,i1 #fd1 ,,iii1 #bdb4 ,montanisme1 ,i1 #cha2 ,,iii1 #cbj2 ov] de k]k1 ,,iv1 #i2 ov] de lapsi1 ,,iv1 #aci4 ,morale indp5dante1 ,i1 #aib1 ,,ii1 #ei4 ,moreel bews voor het be/aan ,gods1 ,,ii1 #ehv42 voor de on/]felkh4 d] ziel1 ,,iv1 #cfav4 ,moreele !orie ov] het w]k van ,*ri/us1 ,,iii1 #cbi1 #cehv41 #cfd4 ,motazeliet51 ,,ii1 #cah4 ,motiva cr$ibilitatis 9 de ,rooms*e ,!ol4 ,i1 #cf1 #dbdv41 #dhev4 1 ,i1 #ecjv42 ,,iv1 #bag4 ,my/]i5 volg4 ,rome1 ,i1 #bba2 ,,iv1 #bag4 ,my/icisme1 ,i1 #chjv42 ,,ii1 #cd1 #ci1 #eci2 ,,iii1 #cbjv41 #dejv42 ,,iv1 #aic1 #aiev4 ,my/iek 9 de ,middeleeuw51 ,i1 #hev42 vgl4 ,my/icisme4 ,my/is*e !orie ov] het w]k van ,*ri/us1 ,,iii1 #cbjv41 #cbh1 #cehv41 #cfd4 ,n4 ,naam ,gods 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,ii1 #fbv4 ,naturalisme1 ,i1 #bbg2 ov] de bzond]e op5b41 ,i1 #bgiv42 ov] het beeld ,gods1 ,,ii1 #eacv4 ,natur51 ,twee1 van ,*ri/us1 ,,iii1 #bdjv41 #bgiv4 ,natuur1 ,de1 en h>e orde volg5s de !i/is*e w]eldbes*\w+1 ,i1 #bei1 #bgc1 #bhfv41 #bijv42 ,,ii1 #dbjv42 ,,iii1 #aj1 #bav42 invlo$ van d5 val des m5s*5 op de1 ,,ii1 #edhv41 #eeh1 #efjv42 ,,iii1 #agcv42 als k5bron d] ,!ologie1 ,zie ,!ol4 naturalis4 ,natuur en g5ade1 ,i1 #bdjv41 #bghv42 ,,ii1 #ecdv42 ,,iii1 #dga1 #dgfv42 ,,iv1 #aeev41 #ahfv42 b ,rome1 ,i1 #bgfv42 ,,ii1 #ebd2 ,,iii1 #dgev42 ,,iv1 #afb1 #ahf1 #bdh2 b de ,lu?4 ,,ii1 #ecdv42 9 het ,anabapt4 ,i1 #bbb2 ,,iv1 #afb1 #ahf1 #bhi4 ,natuurwet5s*ap en ,*ri/5dom1 ,i1 #bhiv42 ,,ii1 #dbbv41 #dfe2 ,,iii1 #bcv4 ,natuurwett51 ,i1 #bhgv42 ,,iii1 #bav4 ,navolg+ van ,*ri/us4 ,opvatt+ da>van 9 de *r4 k]k1 ,,iii1 #cdi1 #dcd4 ,n$]dal+ t] helle1 ,,iii1 #cggv42 b de ,lu!rs*51 ,,iii1 #cgi1 #dac4 ,n$4 ,gelo(sbeld41 ,art4 #ae1 ,,iv1 #bgg4 ,neokantianisme1 ,i1 #aji2 ,,ii1 #ae1 #hd4 ,vgl4 v]d] ,rits*l4 ,neolu!raans*e opvatt+ v4 d4 w]k+ d] ,sacr41 ,,iv1 #bbd2 van d5 ,doop1 ,,iv1 #bfh2 v4 h4 ,avondmaal1 ,,iv1 #cbbv41 #ccdv41 #cdf4 ,neonomianisme 9 ,engel&1 ,i1 #aah2 ,,iii1 #ded1 #dee2 9 't alg4 9 betr4 tot de heilsorde1 ,,iii1 #dedv4 ,neo-,s*ola/iek na ,tr5te1 ,i1 #hhv42 9 de #ai;e eeuw1 ,i1 #ig4 ,ne/orianisme1 ,,iii1 #bhav4 ,new-,engl& ,!ology 9 ,am]ika1 ,i1 #acg1 #ach2 ,,iii1 #abg1 #cbf1 #cif4 ,nieuw-,j]uzalem1 ,,iv1 #eae4 ,nieuw-,te/am5t1 ,gezag1 ,i1 #cccv42 ov] het ,oude ,te/41 ,i1 #cbiv4 ,vgl4 v]d] ,b$eel+ des ,o4 ,v4 en ,oude ,te/am5t4 ,nom9alisme 9 de ,middeleeuw51 ,i1 #hcv41 #aff2 ov] de k5nisse ,gods1 ,,ii1 #i2 ov] ,gods wil en ma*t1 ,,ii1 #bajv41 #bbdv4 ,nomisme1 ,,iii1 #eec2 ,,iv1 #bjcv41 #bji4 ,nooddoop1 ,,iv1 #bidv4 ,noodlot1 ,,iii1 #iv4 ,noodzakelkheid d] ,s*rift4 ,zie ,s*rift4 ,novatianisme ov] de lapsi1 ,,iv1 #aci4 ,o4 ,ob$i5tia activa van ,*ri/us1 ,,iii1 #cdiv42 vgl4 met de ob$4 passiva1 ,,iii1 #cfav4 ,ob$i5tia passiva van ,*ri/us1 ,,iii1 #cecv42 vgl4 met de ob$4 activa1 ,,iii1 #cfav4 ,oecum5is*e concilin1 ,,iv1 #ib1 #ahb4 ,(f]&e1 ,oorsprong en wez51 ,,iii1 #cjcv42 b ,israel1 ,,iii1 #cjev41 #cfbv42 van ,*ri/us1 ,,iii1 #caav41 #cfd2 ,,iv1 #cch4 ,(f]maaltd51 ,,iv1 #cjjv4 ,oliesel1 heilig1 b ,rome1 ,,iv1 #bdi4 ,onafhankelkheid ,gods1 ,,ii1 #aafv4 ,onbegrpelkheid ,gods1 ,,ii1 #av4 ,ond]dompel4 b d5 ,doop1 ,,iv1 #bgbv4 ,one9dig4 ,opvatt+ 9 de ,n4 ,phil41 ,,ii1 #ag1 #bj1 #abg1 #add4 ,one9digheid ,gods1 ,,ii1 #abfv4 ,onfeilba>heid van de k]k en d5 ,paus b ,rome1 ,i1 #cfd1 #chg1 #djcv4 #djf2 ,,iv1 #ehv41 #idv41 #addv42 van de k]k 9 go$5 z91 ,,iv1 #ei4 ,onma*t des m5s*5 t5 go$e1 ,,iii1 #adgv41 #dggv4 ,ons*uld d] k9d]51 ,,iii1 #aad4 ,on/]felkh4 van d5 e]/5 m5s*1 ,,ii1 #edbv42 van de ziel1 ,,iv1 #cecv41 #chd2 conditioneele1 b de k]kvad]s1 ,,iv1 #cef1 #eja2 9 d5 nieuw]5 td1 ,,iv1 #ejav4 ,on?\d+ van de kelk 9 het ,avondmaal b ,rome1 ,,iv1 #ccf4 ,ontologis* bews voor het be/aan van ,god1 ,,ii1 #ecv42 voor de on/]felkheid d] ziel1 ,,iv1 #ceiv4 ,ontologisme1 ,i1 #if2 ,,ii1 #ca1 #ce4 ,ontvang5is van d5 ,heilig5 ,gee/4 ,zie ,*ri/us4 ,onv]&]lkheid ,gods1 ,,ii1 #aaiv42 ,,iii1 #chb2 9 v]b& tot de s*epp+1 ,,ii1 #djiv4 ,onzi5lkheid ,gods1 ,,ii1 #aejv4 ,oordeel1 ,laat/e1 ,,iv1 #dijv4 ,oo/]s*e k]k en ,!ologie 9 ond]s*eid+ van de ,we/]s*e1 ,i1 #fi2 ,,ii1 #bhiv42 ,,iii1 #bdb2 ,,iv1 #ij1 #adb2 invlo$ op het ,we/51 ,i1 #gav42 ,,iii1 #bdbv4 ,op5b>e ,beld5is1 ,,iv1 #ceb4 ,op5b>+4 ,begrip1 ,i1 #bagv42 v]h4 tot de religie1 ,i1 #agev41 #bajv41 #baev41 #bbf2 ,,ii1 #dbh2 altd supranatureel1 ,i1 #bah1 #bbe2 ,,ii1 #dbh2 9 zek]5 z9 ook natuurlk1 ,i1 #bijv42 ond]s*eid+ 9 de1 ,i1 #baiv42 volg5s de ,s*rift1 ,i1 #bbdv42 altd middellk1 ,i1 #bbh2 ,algeme5e ,i1 #bbiv42 ,bzond]e ,i1 #bddv42 middel51 ,i1 #bdev42 begrip1 ,i1 #bfcv42 bov5nat4 k>4 ,i1 #bgcv42 be/rd+ door het ,naturalisme1 ,i1 #bgiv42 hi/oris* k>akt]1 ,i1 #bfh1 #bigv41 #cgav42 m5s*elk k>41 ,i1 #bbhv41 #bfhv41 #cdhv41 #ceh2 ,,ii1 #fev42 v]h\d+ tot de ,s*rift1 ,i1 #biiv42 tot de natuur1 ,i1 #bgh1 #bhiv42 ges*i$4 d]1 ,i1 #bgj1 #cjbv41 #dba4 ,opleid+ van di5>5 des ,woords1 ,,iv1 #afg4 ,op/&+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #djiv4 ,op/&+ d] dood51 ,,iv1 #dhbv4 ,opzi5]s4 ,zie oud]l+5ambt4 ,ord9atie tot het ambt1 ,,iv1 #abdv42 b ,rome1 ,,iv1 #abe1 #ach1 #aci1 #bdiv4 ,or?odoxe ,!ol4 9 ,duits*l4 9 de #ai;e eeuw1 ,i1 #ajh4 ,oude ,te/am5t4 ,gezag b ,israel1 ,i1 #cjfv41 #cbh2 b ,jezus en de ,apo/el51 ,i1 #cjg1 #cbiv42 citat5 9 het ,n4 ,te/41 ,i1 #cbi1 #ccav42 ges*4 van het1 9 de ,*r4 k]k1 9 zn v]h\d+ tot het ,n4 ,t41 ,,iii1 #aifv42 ,,iv1 #bjc2 v]h\d+ tot het ,n4 ,t41 ,i1 #ccb2 ,,iii1 #bjfv41 #bafv42 ,,iv1 #bjb1 #ddcv41 #eacv4 ,oud]l+5ambt4 ,in/ell+1 ,,iv1 #gdv42 taak1 ,,iv1 #gev41 #afiv42 v]kiez+ door de geme5te1 ,,iv1 #gi2 b ,rome1 ,,iv1 #abgv42 b de ,lu?4 ,,iv1 #abi2 b de ,g]ef1 ,,iv1 #abiv4 1 ,gebruik van dit woord 9 de ,!ol41 ,,ii1 #bfi1 #bga4 ,ov]heid als rege]d] d] k]k volg5s de ,lu!rs*5 enz41 ,,iv1 #ajhv41 #aaa1 #afjv41 #ahi4 ,ox=d] beweg+ 9 ,engel&1 ,i1 #acc4 ,p4 ,pactum salutis1 ,,iii1 #bjcv41 #bef2 v]h4 tot het ,g5adev]bond1 ,,iii1 #bbav4 ,palaeontologie1 ,,ii1 #dhev42 ,,iii1 #agd4 ,pan!isme4 ,alg4 k>akt]1 ,i1 #ag1 #adi1 #bhe2 ,,ii1 #abav41 #bbg1 #cjh1 #cibv42 ,,iii1 #bghv42 ov] de religie en op5b41 ,i1 #aid1 #baf2 ov] de onv]&]lkh4 ,gods1 ,,ii1 #abav42 ov] de eeuwigh4 ,gods1 ,,ii1 #abi2 zn ,godsbegrip1 ,,ii1 #bjv41 #hbv41 #ia1 #abg1 #add2 ov] het bewu/zn ,gods1 ,,ii1 #aefv42 ov] de gee/el4 natuur ,gods1 ,,ii1 #adf1 #adh2 ov] d5 oorspr4 d] d+51 ,,ii1 #chhv41 #cibv41 #dji1 #daav41 #dadv41 #daiv42 9 betrekk+ tot het ,voorzi5igheidsgelo(1 ,,iii1 #i2 tot de causae secundae1 ,,iii1 #bev42 ,dualisme 9 het1 ,,iii1 #bgh4 ,papale /elsel1 ,i1 #djcv42 ,,iv1 #hgv41 #addv1 #ahiv4 ,p>ads1 ,,ii1 #ejdv42 ,,iv1 #cgc4 ,p>o*ie b ,rome1 ,,iv1 #aae4 ,p>oesie4 ,zie w$]k4 van ,*ri/us4 ,p>zisme1 ,v]h4 tot het ,judaisme1 ,,ii1 #dbe2 ov] oorsprong d] zonde1 ,,iii1 #da1 #ed2 ov] de toek41 ,,iv1 #dbf4 ,pas*a4 ,,iv1 #biiv4 ,pasi-tigris hypo!se ov] de ligg+ van het ,p>ads1 ,,ii1 #eje4 ,paulus als ,apo/el1 ,i1 #ccev42 ,,iv1 #fev4 ,paus4 ,zn primaat1 ,i1 #djcv42 ,,iv1 #hgv42 zn ma*t1 ,i1 #djg2 ,,iv1 #adcv42 ,vgl4 v]d] onfeilba>heid1 ,papale /elsel4 ,pelagianisme1 ,,ii1 #caiv41 #cdiv41 #cga1 #cggv41 #eab1 #eacv41 #eci2 ,,iii1 #dcv41 #fcv41 #aab1 #acf1 #dfdv41 #dif1 #ejev42 ov] de g5oegzaamh4 d] algem4 op5b41 ,i1 #bcb2 ov] d5 wil ,gods1 ,,ii1 #bbj2 ov] de volgorde d] besluit51 ,,ii1 #cccv4 ,p]emtoir exam51 ,,iv1 #abc1 #abd4 ,p]missio1 ,,ii1 #ccd1 #ccfv41 #cfcv42 ,,iii1 #ca1 #eev4 ,p]soon 9 de ,tr9iteitsle]1 ,,ii1 #bgcv4 ,p]soonlk k>akt] d] ,dogmatiek4 ,zie ,dogmatiek4 ,p]soonlkh4 ,gods1 ,,ii1 #ag1 #bav42 9 v]b& tot de gee/elke natuur ,gods1 ,,ii1 #aej4 ,pessimisme1 ,,iii1 #dg1 #ee1 #afiv42 ,,iv1 #dbe4 ,petrus als ,apo/el1 ,,iv1 #gav42 zn primaat volg4 ,rome1 ,,iv1 #icv41 #ajjv42 zn v]blf 9 ,rome2 ,,iv1 #ajc4 ,ph>isen4 ,hun es*atol4 d5kbeeld51 ,,iv1 #cga4 ,phraseologia sacram5talis1 ,,iv1 #bchv4 ,pietisme 9 ,duits*l41 ,i1 #ajjv42 ,,iii1 #defv42 9 de ,g]ef4 k]k1 ,,iii1 #deev42 beoordeel+1 ,,iii1 #dffv41 #dhav42 ov] de k]k1 ,,iv1 #ba4 ,pilatus1 ,pontius als re*t] v4 ,jezus1 ,,iii1 #cgf4 ,plaatselke k]k5 9 h>e v]h4 tot de algem4 k]k1 ,,iv1 #g1 #cb1 #aadv42 hun gelkheid1 ,,iv1 #aae4 ,plaatsv]vang+ op z$elk gebi$1 ,,iii1 #acdv41 #cfiv4 ,planet54 ,zn z bewoond8 ,,ii1 #dbfv4 ,poetis*e boek5 des ,o4 ,t41 ,i1 #cbgv4 ,polyg5isme1 ,,ii1 #eja1 #ejb4 ,pot5tia absoluta ,dei1 volg4 het ,nom9alisme1 ,,ii1 #bab1 #bbd2 volg4 de ,g]ef41 ,,ii1 #bbf1 #cgc4 ,pote/as doc5di d] k]k1 ,,iv1 #afev42 b ,rome1 ,,iv1 #achv41 #afc4 ,pote/as gub]nationis1 ,,iv1 #afdv41 #afiv4 ,pote/as juris-dictionis b ,rome1 ,,iv1 #aciv4 ,pote/as mis]icordiae1 ,,iv1 #afe1 #aggv4 ,pote/as ord9is b ,rome1 ,,iv1 #aci4 ,praeadamitisme1 ,,ii1 #eja1 #ejb4 ,pra$e/9atie1 ,,ii1 #cafv42 plaats 9 de ,dogmatiek1 ,,ii1 #ccbv42 complete en incomplete sumpta b ,rome1 ,,ii1 #cbe4 ,pra$e/9atio gem9a1 ,,ii1 #cbc1 #cce1 #ceh1 #cfe1 #cfi1 #cgb4 ,pra$e/9atus1 ,het boek1 ,,ii1 #cbb1 #cbd4 ,praeexi/5tianisme1 ,,ii1 #efdv42 ,,iii1 #gjv41 #abi4 ,praep>atoir exam51 ,,iv1 #abd4 ,praesci5tia ,dei1 ,,ii1 #afav42 9 v]b& met 's m5s*5 vrheid1 ,,ii1 #afav41 #ceav4 en 9 het ,n4 ,t41 ,,iv1 #gdv41 #igv4 ,presbyt]ale k]krege]+1 ,,iv1 #abiv4 ,prie/]s*ap1 ,,iii1 #cjb2 van ,*ri/us1 ,zie w]k van ,*ri/us4 ,pr9ceton ,college en ,!ology 9 ,am]ika1 ,i1 #ach4 ,pr9cipium4 ,beteek4 dez] uitdr4 9 de ,philos41 ,i1 #ada2 9 de ,!ol4 ,i1 #ada2 ess5di d] ,!ol41 ,i1 #adav42 cognosc5di d] ,!ol41 ,i1 #adbv42 ext]num en int]num1 ,i1 #adcv42 9 de wet5s*ap1 ,i1 #adev42 9 de religie1 ,i1 #agav42 ext]num d] ,dogm41 ,i1 #bdv41 #baev42 int]num1 ,i1 #dafv4 1 ,,ii1 #caf1 #cea4 ,proefgebod 9 het ,p>ads1 ,,ii1 #eee1 #eehv4 ,pr(et5 des ,o4 ,t41 ,hun zelfbewu/h4 ,i1 #cbcv42 hun s*rv51 ,i1 #cbdv42 hun v]h4 tot de ,?ora1 ,i1 #cbe2 hun ges*i$bes*rv+1 ,i1 #cbg1 vgl4 ,pr(etie4 ,pr(et5 9 het ,n4 ,t41 ,,iv1 #fh4 ,pr(etie1 ,i1 #beav41 #cbcv4 ,pr(etin des ,o4 ,t4 ov] ,israels toek4 en h]/el1 ,,iv1 #dbfv41 #ddav4 ,pr(etis* ambt van ,*ri/us1 ,i1 #begv42 ,,iii1 #cajv41 #chh2 9 de v]hoog+1 ,,iii1 #dah4 1 ,,ii1 #caf4 1 als a&uid+ van de #c p]son51 ,,ii1 #bgcv4 1 ,,ii1 #caf4 ,q4 ,quak]isme1 ,i1 #abd2 ,,iii1 #cba1 #dja1 #djc2 ,,iv1 #bav42 ov] de ,sacr41 ,,iv1 #bbc1 #bfg4 ,r4 ,raad des vr$es4 ,zie ,pactum ,salutis4 ,raad ,gods1 ,,ii1 #cacv4 ,ratio ratioc9ans et ratioc9ata4 ,beteek4 dez] ond]s*eid+1 ,,ii1 #ge1 #ic4 ,rationalisme 9 de k5le]1 ,i1 #adev4 ,rationalisme d] #ah;e eeuw1 ,i1 #aja1 #dbgv42 ,,iii1 #dea2 v]s*ill5de vorm51 ,i1 #bgiv42 ov] de op5b4 ,i1 #bhjv42 ov] de k5ba>h4 ,gods1 ,,ii1 #aav42 ov] de heilsorde ,,iii1 #dea2 ov] de k]k1 ,,iv1 #bj2 ov] de ,sacram41 ,,iv1 #bbc2 ov] het ,avondm41 ,,iv1 #cbb4 ,realisme 9 de ,erk5ntni/heorie1 ,i1 #aegv42 9 de v]kl>+ d4 erfzonde1 ,,ii1 #efi2 ,,iii1 #abiv42 9 de bes*\w+ van het ld5 van ,*r41 ,,iii1 #cgav4 ,reatus culpae et po5ae b ,rome1 ,,iii1 #afb4 ,reatus pot5tialis et actualis b de ,g]ef4 ,,iii1 #afb1 #edi4 ,re*t en religie1 ,,ii1 #hdv42 ,,iii1 #cdev4 ,re*tsorde1 ,,ii1 #bja2 ,,iii1 #aegv41 #cdfv4 ,re*tva>digmak+1 ,,iii1 #ebiv42 ,,iv1 #daj2 9 ha> v]h\d+ tot het gelo(1 ,,iii1 #debv41 #dhav41 #ebbv41 #ecev41 #eddv4 ,r$e1 ,ha> natuur1 ,i1 #afi2 taak 9 de ,!ol41 ,i1 #ebev4 ,re=matie1 ,de1 ov] natuurl4 en bov5nat4 op5b41 ,i1 #bbav42 ov] het gelo(1 ,i1 #dgg2 ov] de v]h\d4 van gelo( en ,!ol41 ,i1 #ebjv42 ov] de my/]in des gelo(s1 ,i1 #eca2 ov] het w]k van ,*ri/us1 ,,iii1 #caiv42 ov] de k]k1 ,,iv1 #adv41 #ccv42 ha> oordeel ov] de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #dg2 ov] de g5ademidd41 ,,iv1 #aidv42 ov] ,wet en ,evang1 ,,iv1 #bjev42 ov] de ,sacram4 ,,iv1 #bbjv41 #bga2 ov] d5 tuss*5toe/&1 ,,iv1 #cgiv4 ,re=matie d] k]k1 ,,iv1 #aahv4 ,rege]+ ,gods1 ,,iii1 #bhv4 ,rege]+ d] k]k4 ,zie k]k4 ,religie1 ,pr9cipia1 ,i1 #agav42 wez51 ,i1 #agav42 ,,ii1 #eebv42 objectieve1 ,i1 #agbv41 #agev42 subjectieve1 ,i1 #agbv41 #aggv42 zetel1 ,i1 #ahcv42 ,,iv1 #a2 intellectuali/4 opvatt+1 ,i1 #ahfv42 morali/is*e opvatt+1 ,i1 #aijv42 ae/hetis*e opvatt+1 ,i1 #aiev42 en wet5s*ap1 ,i1 #ahi1 #baj1 #cgf2 en z$elkheid1 ,i1 #aicv41 #dfb2 ,,iii1 #eec2 en kun/1 ,i1 #aiiv41 #baj2 oorsprong1 ,i1 #bjbv42 9 h>e v]h\d+ tot de op5b41 ,i1 #age1 #baj4 vgl4 op5b>+2 tot het v]bond1 ,,ii1 #eeav42 tot de vlees*word+1 ,,iii1 #bhe2 tot het re*t1 ,,ii1 #hd2 ,,iii1 #cdfv42 sociaal elem5t 9 de ,,iv1 #av4 ,remon/rantisme1 ov] de inspiratie1 ,i1 #cah2 ov] de k5ba>h4 ,gods1 ,,ii1 #aa2 ov] de e5v\digh4 ,gods1 ,,ii1 #adb2 ov] de pra$e/41 ,,ii1 #cdjv42 ov] de voorzi5igh41 ,,iii1 #ab2 ov] het ,o4 ,v41 ,,iii1 #aii2 ov] de aanbidd+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #bih2 ov] het w]k van ,*r41 ,,iii1 #cbe1 #dja2 hun acceptilatie-!orie1 ,,iii1 #cfg2 ov] de heilsorde1 ,,iii1 #dea2 ov] de k]k1 ,,iv1 #bj2 ov] de k]k4 ma*t1 ,,iv1 #aee2 ov] de synod51 ,,iv1 #ahc2 ov] de g5ademidd41 ,,iv1 #aic2 ov] de confessie1 ,,iv1 #afgv42 ov] de sacr41 ,,iv1 #bbc1 #bfg4 ,re/itutie-!orie tot v]zo5+ van ,s*rift en natuurwet5s*ap1 ,,ii1 #dgc1 #dgh4 ,reveil4 ,k>akt]1 ,i1 #aca4 ,rk d] zonde1 ,,iii1 #if1 #afg1 #ahd4 ,ritualisme 9 de ,eng4 k]k1 ,,iv1 #bc4 ,roep+1 ,,iii1 #dhev42 object1 ,,iii1 #cii1 #dhh2 9 v]b& tot de w$]geb41 ,,iii1 #dhj1 #dhcv41 #ejjv42 niet univ]seel1 ,,ii1 #ced2 ,,iii1 #dhh4 ,roep+ tot het ambt1 ,,iv1 #abav4 ,romantiek1 ,i1 #aif1 #dca4 ,rome4 ,grondg$a*te1 ,i1 #bba1 #bgf1 #bgg1 #dbfv42 ,,ii1 #eagv41 #ebf2 ,,iii1 #bdc1 #ddcv42 ,,iv1 #afb1 #ahf1 #bdh2 ov] het pr9cipium d] ,dogm41 ,i1 #agv42 ov] de inspiratie1 ,i1 #cabv42 ov] de v]h4 van ,s*rift en k]k1 ,zie k]k2 ov] de noodzakelkh4 d] ,s*rift1 ,i1 #chjv42 ov] de duidelkh4 d] ,s*rift1 ,i1 #cibv42 ov] de motiva cr$ibilitatis1 ,i1 #cfv41 #dbdv41 #dhev42 ov] het gelo(1 ,i1 #dgfv42 ,,iii1 #ddb1 #ebav42 ov] d5 grond des gelo(s1 ,i1 #dhev42 ,,iv1 #dj2 ov] de fides implicita1 ,i1 #eahv42 ov] de v]h\d+ van gelo( en ,!ol41 ,i1 #eagv42 ov] de my/]in ,i1 #eca2 ov] de visio ,dei p] ess5tiam1 ,i1 #aebv41 #eah2 ov] de pra$e/9atie1 zonde en g5ade1 ,,ii1 #cbcv42 ,,iii1 #cid1 #dciv41 #ddbv41 #dgev42 ,,iv1 #daj2 ov] de k5bron v4 d4 le] d] s*epp+1 ,,ii1 #chg2 ov] en 1 ,,ii1 #debv42 ,,iv1 #cicv41 #djjv42 ov] het beeld ,gods en het donum sup]additum1 ,,ii1 #eahv41 #eee1 #egj2 ov] de erfzonde1 ,,ii1 #ebe2 ,,iii1 #aafv42 ov] de concupisc5tia1 ,,iii1 #hf1 #abb2 ov] de ond]s*eid+ van peccata v5ialia en mortalia1 ,,iii1 #ihv42 ov] de onbevlekte ontvang5is van ,m>ia1 ,,iii1 #adev41 #bfb v42 ov] reatus culpae et po5ae ,,iii1 #afb2 zn bes*]m+ van het bgelo(1 ,,iii1 #ahav42 ov] het ond]s*eid van ,o4 en ,n4 ,te/41 ,,iii1 #aih2 ov] de twee natur5 van ,*r41 ,,iii1 #bdcv41 #bia1 #dad2 ov] de aanbidd+ van ,*r41 ,,iii1 #bdcv41 #biiv42 ov] het w]k van ,*r41 ,,iii1 #cahv41 #cccv42 ov] de ob$4 activa1 ,,iii1 #cdi2 ov] de n$]dal+ t] helle1 ,,iii1 #cghv42 ov] de heilsorde1 zie pra$e/41 zonde en g5ade2 ov] de k]k1 ,,iv1 #aav41 #cbv41 #ce2 ov] de k5teek55 d] k]k1 ,,iv1 #abv41 #chv42 ov] de eig5s*app5 d] k]k1 ,,iv1 #ecv42 ov] het extra ecclesiam nulla salus01 ,,iv1 #dbv42 ov] de ma*t d] k]k1 ,,iv1 #achv41 #afbv42 ov] de g5ademidd41 ,,iv1 #aicv42 ov] ,wet en ,evangelie1 ,,iv1 #bjdv42 ov] het getal d] sacr41 ,,iv1 #bahv42 ov] de sacr4 9 't alg41 ,,iv1 #bahv41 #bbf1 #bcb1 #bcfv41 #bciv41 #bdgv42 ov] d5 ,doop1 ,,iv1 #bdh1 #bfbv41 #bgj1 #bge1 #bgg1 #bha2 ov] het ,avondmaal1 ,,iv1 #caev41 #ccav42 ov] het vagevuur1 ,,iv1 #cghv42 ov] de aanroep+ en v]e]+ d] heilig51 ,,iv1 #cibv41 #cihv42 ov] d5 toekom/ig5 /aat d] k9d]51 ,,iv1 #ebc4 ,rooms*e ,!ologie1 na ,tr5te4 ,i1 #hhv4 ,ruimte1 ,begrip v4 d4 ,,ii1 #acev4 ,russis*e k]k1 ,i1 #fhv42 ,,iv1 #bb1 #adb4 ,zie voorts ,grieks*e k]k4 ,ru/e ,gods op d5 #g;en dag1 ,,ii1 #dfb2 ,,iii1 #a4 ,s4 ,sabbatsgebod 9 d5 /aat d] re*!id1 ,,ii1 #eei4 ,sabellianisme1 ,,ii1 #bfb1 #bfdv41 #caj4 ,sacram5talin b ,rome1 ,,iv1 #bdg4 ,sacram5t51 ,,iv1 #baev42 v]h\d4 tot het ,woord1 ,,iv1 #aff1 #aiiv41 #bbj1 #bcbv42 getal d]1 ,,iv1 #bagv41 #bdfv4 ,sadducen1 ,,iv1 #cga4 b ,paulus1 ,,iii1 #div41 #ffv4 ,satan1 ,le] v4 d4 9 de ,s*rift1 ,,iii1 #ijv42 als v]leid] van d5 m5s*1 ,,iii1 #chv42 zn ma*t1 ,,iii1 #ahbv42 ,*ri/us en1 ,,iii1 #dbav4 ,saumurs*e ,!ologie1 ,i1 #abbv42 ,,ii1 #cda2 ,,iii1 #abg1 #ded2 9 ,engel&1 ,,iii1 #cie4 ,savoy ,decl>ation1 ,i1 #abc4 ,s*aamte1 ,,iii1 #afd2 gemis van1 b d5 e]/5 m5s*1 ,,ii1 #eae4 ,s*e'ol 9 de ,h4 ,s41 ,,iv1 #cfev41 #chev4 ,s*epp+1 ,,ii1 #chfv42 als grondslag d] op5b>+1 ,i1 #bbe2 9 v]b& tot de ,tr9iteit1 ,,ii1 #bbh1 #bhb1 #cajv41 #dja1 #djbv42 uit niets1 ,,ii1 #cigv42 9 h>e v]h4 tot d5 ,zoon1 ,,ii1 #djev42 ,,iv1 #dge2 tot d5 td1 ,,ii1 #djhv42 tot de voorzi5igheid1 ,,iii1 #afv42 e9ddoel1 ,,ii1 #dl#ev42 ha> infralaps>is* k>akt]1 ,,ii1 #edf2 ,,iii1 #age1 #beh2 als ond]/ell+ d] vlees*word+1 ,,iii1 #befv4 ,s*epp+sdag54 ,volgorde1 ,,ii1 #dfjv42 volg4 de ideale !orie1 ,,ii1 #dfd1 #dgav42 duur van de1 ,,ii1 #dgcv41 #dghv4 ,s*epp+sv]haal1 ,,ii1 #deg1 #dij4 ,s*isma1 ,,iv1 #eb4 ,s*ola/iek 9 alg4 z91 ,i1 #hj2 9 de ,g]ef4 ,!ol41 ,i1 #aaev42 f\t d] ,i1 #afa4 ,s*ola/iek1 ,middel-,eeuws*e1 ,i1 #hjv42 invlo$ op de v]deel+ d] dogmat4 /(1 ,i1 #cf2 ov] de m5s*4 k5nis1 ,i1 #afev42 ov] de ond]s*eid+ van ,!ol4 natur4 en supranat41 ,i1 #bbjv42 ov] de onbegrpelkh4 ,gods1 ,,ii1 #h2 ov] de aangebor5 begripp51 ,,ii1 #ce2 ov] de pra$e/9atie1 ,,ii1 #cbcv42 ov] de uitge/rek!id d] voldo5+ van ,*r41 ,,iii1 #cibv42 ov] de g5ade1 ,,iii1 #dchv4 ,s*rift ,het1 9 algem4 z91 ,i1 #bif4 ,s*rift ,heilige1 als pr9cipium d] ,!ol41 ,i4 #bev41 #bda2 beteek5is d] ,i1 #cjev42 ge5 wetboek1 ,i1 #bj1 #cgbv41 #ebg2 k]k en1 ,i1 #bd1 #cjd1 #cfc1 #cffv41 #chj1 #chc1 #che1 #dbd2 ,,iv1 #aiev42 9 h>e v]h\d+ tot de op5b>+1 ,i1 #biiv41 #cdd2 ha> tdelk k>akt]1 ,i1 #adcv41 #cjj1 #chiv41 #dbb2 h>e beteek5is voor de wet5s*app51 ,i1 #ceiv42 ,,ii1 #dfe1 #dgf2 eig5s*app5 d] ,i1 #cfcv42 gezag1 ,i1 #cffv42 noodzakelkheid1 ,i1 #chjv42 duidelkh41 ,i1 #cibv42 g5oegzaamh4 ,i1 #djjv42 /rd teg5 de ,i1 #cedv4 ,s*rift5 ,heilige1 9 de godsdi5/51 ,i1 #bie4 ,s*uld d] zonde1 ,,iii1 #afav42 9 v]b4 tot de smet1 ,,iii1 #acgv41 #afdv4 ,s*uldbewu/zn1 ge5 maat/af d] zonde1 ,,iii1 #ie1 #afc2 9 v]b& tot de object1 s*uld1 ,,iii1 #afcv4 ,sci5tia m$ia1 ,,ii1 #afbv41 #cbf4 ,semipelagianisme1 ,,ii1 #cbj2 ,,iii1 #dcv41 #aaev41 #ciav41 #dcev4 ,s]afim4 ,,ii1 #dca4 ,simplicitas ,dei4 ,zie e5v\digh4 ,gods4 ,slang 9 het ,p>ads1 ,,iii1 #cgv4 ,sleutelma*t1 ,,iv1 #acev42 b ,rome1 ,,iv1 #achv42 b ,lu!rs*5 en ,g]ef4 ,,iv1 #aebv4 ,smet d] zonde1 ,,iii1 #afdv42 9 v]b4 tot de s*uld1 ,,iii1 #acgv41 #afdv4 ,socialisme1 ,,ii1 #efa4 ,soc9ianisme1 ,i1 #abj2 ov] de nat4 ,godsk5nis1 ,i1 #bbb2 ov] de inspiratie1 ,i1 #cah2 ov] de k5ba>heid ,gods1 ,,ii1 #aa1 #hb2 ov] de e5v\digh4 ,gods1 ,,ii1 #ada1 #adg2 ov] ,gods alwet5dh4 9 v]b& met 's m5s*5 vrheid1 ,,ii1 #afav41 #ceb2 ov] de ,tr9iteit1 ,,ii1 #bfcv42 ov] de pra$e/9atie1 ,,ii1 #cdj1 #ceb2 ov] de s*epp+1 ,,ii1 #cij2 ov] het beeld ,gods1 ,,ii1 #eab1 #edc2 ov] de voorzi5igheid1 ,,iii1 #aav42 ov] het ,o4 ,t41 ,,iii1 #aihv42 ov] de m5s*word+1 ,,iii1 #bed2 ov] de ,godheid van ,*ri/us1 ,,iii1 #bff1 #dab1 #dad1 #dbd2 ov] de aanbidd+ van ,*r41 ,,iii1 #bih2 ov] de satisfactio vic>ia1 ,,iii1 #cbbv41 #cdev42 ov] het prie/]ambt van ,*ri/us1 ,,iii1 #cbc1 #dahv42 ov] de heilsorde1 ,,iii1 #dea2 ov] de k]k1 ,,iv1 #bj2 ov] de g5ademiddel51 ,,iv1 #aic1 #bbc2 ov] d5 ,doop1 ,,iv1 #bfg2 ov] d5 tuss*5toe/&1 ,,iv1 #cha2 ov] de toek4 v]nietig+ d] goddelooz51 ,,iv1 #eja4 ,solid>iteit ond] m5s*51 ,,iii1 #acbv4 ,soort51 onv]&]lkheid d]1 b de organis*e wez5s1 ,,ii1 #die4 ,spiratie des ,h4 ,gee/es4 ,zie ,h4 ,gee/4 ,spiritisme1 ,,ii1 #dbg2 ,,iv1 #ciev41 #cigv4 ,spiritualisme1 ov] de toek4 zaligheid1 ,,iv1 #eacv4 ,spraakv]w>r+ van ,babel4 ,beteek5is1 ,i1 #bce2 ,,ii1 #ejbv4 ,/aat en k]k1 ,,iv1 #aaa1 #afav41 #ahiv42 ond] ,israel1 ,,iv1 #c1 #acbv42 9 de oudheid1 ,,iv1 #acb2 b ,rome1 ,,iv1 #adav41 #adhv42 9 het ,oo/51 ,,iv1 #adb2 9 de ,ref41 ,,iv1 #aebv42 b de ,g]ef41 ,,iv1 #aefv4 ,/at5 van ,*ri/us1 ,,iii1 #cgdv42 /aat van v]n$]+1 ,,iii1 #cgdv42 van v]hoog+1 ,,iii1 #djhv41 #dcj4 ,/atus integritatis b de ,heid41 ,,ii1 #ejh2 volg4 het ,naturalisme1 ,,ii1 #eabv41 #edh2 volg4 de supranatur4 opv41 ,,ii1 #eagv41 #edh2 jui/e opv41 ,,ii1 #ebiv41 #edf1 #eefv42 ,,iii1 #fd1 #agc4 ,/atus gloriae1 ,,ii1 #ebbv42 ,,iv1 #eahv4 ,/ellige /raff5 d] zonde1 ,,iii1 #aeiv4 ,/]fdag van ,jezus1 ,,iv1 #cjb1 #cjc4 ,/(felke w]eld1 ,,ii1 #defv4 ,/raf1 wez5 d]1 ,,iii1 #aefv42 d] zonde1 ,,iii1 #aeev4 ,/raff51 hels*e4 ,zie ,hels*e /raff54 ,/raff51 w]eldlke1 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #adav41 #afd4 ,subjectief uitgangspunt d] *ri/el4 ,!ol41 ,i1 #dfg1 #did4 ,subord9atianisme 9 de ,tr94 le]1 ,,ii1 #bee1 #bfc4 ,sufisme1 ,,ii1 #chi4 ,supra- en infralaps>isme1 ,,ii1 #cccv41 #cehv4 ,supranaturalisme d] #ah;e eeuw 9 ,duits*l&1 ,i1 #ajb1 #dbh2 9 ,n$]l&1 ,i1 #abf1 #abi1 #dbh4 ,supranaturali/is*e opvatt+ van het beeld ,gods4 ,zie ,beeld ,gods4 ,symboliek1 ,i1 #aj2 v]h4 tot de ,dogmat4 ,i1 #bg4 ,symbolis* k>akt] d] ,*r4 ,!ol4 volg4 de nieuw]e opvatt+1 ,,ii1 #gg4 ,symbolis*e h&el+5 d] pr(et51 ,i1 #bfa4 ,synagog5 ond] ,israel1 ,,iv1 #cv41 #acd4 ,synode van ,dordr4 9 betr4 tot het vraag/uk van supra- en infralaps>isme1 ,,ii1 #cci4 ,synode van ,orange1 ,i1 #gf2 ,,ii1 #cbb2 ,,iii1 #dch4 ,synod51 ,,iv1 #ahjv42 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #ib1 #aha4 ,syn!tis*e indeel+ d] ,dogmatiek4 ,zie ,dogmatiek4 ,t4 ,taal1 ,beteek5is v4 d41 ,i1 #bif4 ,teek551 ,,iv1 #bbi4 ,teleologis* bews voor het be/aan van ,god4 ,,ii1 #efv41 #aegv4 ,teleologis*e- en me*anis*e w]eldbes*\w+1 ,,ii1 #efv4 ,te/am5t4 ,gebruik van dit woord 9 de ,/at4 v]t41 ,,iii1 #aie4 ,te/imonium ,spiritus ,sancti1 ,i1 #dbav41 #dijv4 ,tetradisme1 ,,ii1 #bfe4 ,!isme1 ,i1 #bah1 #bbg1 #bhfv42 ,,iii1 #afv4 ,!i/is*e wsge]54 ,hun ,godsbegr41 ,,ii1 #ba1 #hc4 ,!ologia ar*etypa en ectypa1 ,i1 #adb1 #add4 ,!ologia ,biblica1 ,i1 #ae1 #aiv41 #ajh4 ,!ologia naturalis1 volg5s de zuiv]e ,g]ef4 opv41 ,i1 #bev41 #bbav42 ,,ii1 #dfv42 #ejv42 9 lat]5 td1 ,i1 #dc1 #bbbv41 #dbgv42 ,,ii1 #df1 #ea4 ,!ologie1 als wet5s*ap1 ,i1 #ejiv42 ha> pr9cipium cogn4 int]num1 ,i1 #eafv42 en k]k1 ,i1 #eag1 #ebe2 en gelo(1 ,i1 #ejiv41 #eagv42 en ,philosophie1 ,zie ,wsbege]te4 ,!ophanie1 ,i1 #bdhv4 ,!opneu/ie1 als elem5t d] op5b41 ,i1 #cja1 #cjb1 #cdd2 als eig5s*ap d] ,s*rift1 ,i1 #cjb1 #cje1 #ced4 1 als naam van ,god1 ,,ii1 #ajc4 ,!osophie4 ,alg4 k>akt]1 ,i1 #ajg2 ov] de li*amelkh4 ,gods1 ,,ii1 #adgv41 #aibv42 ha> speculatie ov] de ,tr94 le]1 ,,ii1 #cjdv42 ,,iii1 #dg4 ,?omi/51 ov] de pra$e/41 ,,ii1 #cbf2 ov] de g5ade1 ,i1 #ib2 ,,iii1 #dda1 #dig2 ov] de w]k+ d] sacr41 ,,iv1 #bci4 ,?ora1 ,i1 #cbev4 ,td1 ,begrip v4 d41 ,,ii1 #abiv41 #daa2 9 v]b4 tot de s*epp+1 ,,ii1 #djhv4 ,toepass+ d] zaligh4 9 h>e relatie tot de v]w]v+1 ,,iii1 #ciiv41 #dcjv41 #ddi1 #dfiv42 b de ,ant9omian51 ,,iii1 #deav41 #dfgv4 ,toeval1 ,,iii1 #ad4 ,tol]ant5 9 ,n$]l&1 ,i1 #abe4 ,toorn ,gods1 ,,ii1 #aif4 ,tract>ianisme 9 ,engel&1 ,,iv1 #bfh4 ,traditie1 volg4 ,rome1 ,i1 #djjv42 b de ,jod51 ,i1 #cjfv42 volg4 de ,re=m4 ,i1 #dacv4 ,traditionalisme1 ,i1 #iev41 #bifv4 ,traducianisme1 ,,ii1 #efev4 ,transsub/antiatie1 ,,iv1 #cac1 #caev41 #ccav4 ,tri*otomisme1 ,,ii1 #ecg4 ,trid5t9um1 ov] de pra$e/41 ,,ii1 #cbe4 ,tr9it>is*e =mule b d5 ,doop1 ,,iv1 #bgdv4 ,tri!isme 9 de ,*r4 k]k1 ,,ii1 #bfdv4 ,tub+] s*ool1 ,rooms*e ov] de inspiratie1 ,i1 #cacv4 ,tu*t1 ,k]kelke1 ,,iv1 #agav42 9 de #a;e ,*r4 k]k1 ,,iv1 #aciv42 b ,rome1 ,,iv1 #adj2 b de ,lu?41 ,,iv1 #aedv42 b ,calvn en de ,g]ef41 ,,iv1 #aeev4 1 ,,ii1 #aidv4 ,u4 ,uitgang des ,heilig5 ,gee/es4 ,zie ,heilige ,gee/4 ,unio my/ica1 ,,iii1 #ddh1 #eeev42 ,,iv1 #cdb4 ,unit>isme 9 ,engel&1 ,i1 #ace4 ,univ]salisme1 9 de le] d] voldo5+1 ,,iii1 #cijv41 #dhiv42 hypo!tis*1 ,,iv1 #dii1 #ejjv41 #ebav4 1 ,gebruik van dit woord 9 de ,!ol41 ,,ii1 #bfi1 #bgc4 ,urim en ,?ummim1 ,i1 #beb4 ,v4 ,vad] naam van ,god1 ,,ii1 #aacv41 #bciv41 #bgiv42 ,,iii1 #bi4 ,vagevuur b ,rome1 ,,iv1 #cggv41 #djgv42 buit5 ,rome1 ,,iv1 #chjv41 #djh4 ,val d] engel51 ,,iii1 #civ41 #ff1 #gb2 td van di51 ,,iii1 #fi1 #ga4 ,val des m5s*51 ,,iii1 #cgv41 #gbv42 td van di51 ,,iii1 #fhv41 #ga2 invlo$ op de natuur1 ,,ii1 #eehv42 ,,iii1 #agc1 #djg4 ,vgl4 voorts zonde4 ,vaticaans* ,concilie1 ov] d5 ,paus1 ,,iv1 #idv4 ,v]beeld+4 ,ha> invlo$ op het ont/aan d] zonde1 ,,iii1 #fe4 ,v]bond1 9 de ,h4 ,s41 ,,iii1 #aiav42 als vorm d] religie1 ,,ii1 #eeav42 le] v4 h4 9 de ,*r4 ,!ol41 ,,ii1 #edi2 ,,iii1 #aifv42 b de ,g]ef41 ,,ii4 #eejv42 ,,iii1 #aiiv41 #bbav4 ,v]bond d] g5ade1 ,,iii1 #ahgv42 9 ruim]5 z9 7,noa*itis*71 ,,iii1 #bjiv41 #bah2 met ,abraham1 ,,iii1 #bab2 met ,israel1 ,,iii1 #babv41 #dbf2 monopleuris* k>akt]1 ,,iii1 #aid1 #bbe2 twee zd5 v4 h41 ,,iii1 #bbgv42 ,,iv1 #bde2 9 zn v]h4 tot de v]kiez+1 ,,iii1 #bbdv41 #bbfv42 ,,iv1 #bhev42 tot het v]bond d] w]k51 ,,ii1 #eed1 #efd1 #ega2 ,,iii1 #bai1 #bbjv42 tot het pactum salutis1 ,,iii1 #bbav41 #cgbv42 weldad51 ,,iii1 #dbev42 9 betrekk4 tot k9d]51 ,,iv1 #bfev41 #bhbv41 #bhfv4 ,v]bond d] w]k51 ,i1 #bbf2 ,,ii1 #edgv42 ,,iii1 #acav41 #bai2 9 hoev]re v]brok5 door de zonde1 ,,iii1 #hc1 #afe1 #bai2 9 zn v]h4 tot het v]bond d] g5ade1 ,,ii1 #eed1 #efd1 #ega2 ,,iii1 #bai1 #bbjv4 ,v]e]+ d] m>tel>5 en heilig51 ,,iv1 #cibv41 #cihv4 ,v]gev+ d] zond51 ,,iii1 #edhv42 9 v]h4 tot de voldo5+1 ,,iii1 #cdh1 b ,rome1 ,,iii1 #ddc4 ,v]h>d+ ,gods1 ,,ii1 #cfiv4 ,v]kiez+1 ,,ii1 #cggv42 van ,israel1 ,,ii1 #cad2 9 het ,n4 ,te/41 ,,ii1 #cagv42 v]h4 tot het v]bond d] g5ade1 ,,iii1 #bbdv41 #bbfv42 ,,iv1 #bhev42 ha> object1 het m5s*4 gesla*t1 ,,ii1 #cff1 #chd4 ,v]kiez+ tot de ambt5 door de geme5te1 ,,iv1 #gc1 #gi1 #abbv4 ,v]li*t+1 inw41 als op5b>+svorm1 ,i1 #befv42 des ,h4 ,gee/es1 ,,iii1 #eac4 ,v]loss+svatba>heid des m5s*51 ,,iii1 #ahh4 ,v]mittlung/heologie van ,clem5s en ,orig5es1 ,i1 #fj1 #fa2 9 de ,rooms*e k]k1 ,i1 #if2 9 de ,lu?4 k]k d] #ai;e eeuw1 ,i1 #ajev41 #dccv41 #dchv42 ov] de ,heilige ,s*rift1 ,i1 #bf1 #cai1 #cgc1 #chc1 #chg2 ov] de heilsorde1 ,,iii1 #dfa4 ,v]nieuw+ d] w]eld1 ,,iv1 #eaav4 ,v]w]p+1 ,,ii1 #cfiv42 b ,augu/9us1 ,,ii1 #cba1 #ccdv41 #ceh2 b ,rome1 ,,ii1 #cbfv42 negatieve en positieve1 ,,ii1 #cbc1 #cce1 #cfd1 #cfi4 ,v]zek]dheid des gelo(s1 ,,iii1 #ebfv41 #eg,ov4 ,v]zoek+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #big1 #cgf4 ,v]zo5+ als vru*t d] voldo5+1 ,,iii1 #chav42 b ,rits*l1 ,,iii1 #cbiv41 #chfv4 ,viae1 de drie1 9 de k5nisse ,gods1 ,,ii1 #if4 ,visio551 als op5b>+smiddel1 ,i1 #bedv4 ,visio ,dei p] ess5tiam1 ,,ii1 #aeav41 #eah1 #ebb2 ,,iv1 #eai4 ,vlees*et5 vor d5 zondvl41 ,,ii1 #efjv4 ,vloek ,gods1 ,,iii1 #afbv4 ,voldo5+4 ,noodzakelkh4 ,,ii1 #bji1 #bad2 ,,iii1 #cdav42 td d] ,,iii1 #cejv42 9 v]b4 tot ,gods liefde1 ,,iii1 #cefv41 #chav42 als plaatsv]vang5de1 ,,iii1 #ceiv42 h>e aequival5tie1 ,,iii1 #cffv42 vru*t51 ,,iii1 #chjv42 uitge/rek!id1 ,,iii1 #cijv42 be/rd+ v4 d4 le] d] ,,iii1 #cbjv41 #cfev4 ,vole9d+ d] eeuw51 ,,iv1 #dhav4 ,volh>d+ d] heilig51 ,,iii1 #efev4 ,volheid d4 td51 ,,iii1 #baj1 #baev41 #bfjv4 ,volk]54 ,hun ont/aan1 ,,ii1 #ejbv4 ,volksgodsdi5/ en ,jahv$i5/ 9 ,israel1 ,,iv1 #cfd4 ,volmaakba>heid d] geloovig51 ,,iii1 #eeiv4 ,volmaak!id ,gods1 ,,ii1 #abh1 #agh4 ,voorb$e voor de afge/orv551 ,,iv1 #dadv4 ,voorb]eid5de g5ade4 ,zie gratia praep>ans4 ,voorbidd+ van ,*ri/us1 ,,iii1 #daiv42 ,,iv1 #cch2 d] zalig51 ,,iv1 #cihv4 ,zie ook engel54 ,voortplant+ van het m5s*elk gesla*t1 ,,ii1 #efdv4 ,voorzi5igheid ,gods1 ,,iii1 #av42 als besluit opgevat1 ,,ii1 #cdgv42 ,,iii1 #e4 ,vormsel 9 de ,rooms*e k]k1 ,,iv1 #bdh1 #cea4 ,vr\w1 ,s*epp+ d]1 ,,ii1 #efc4 ,w4 ,wa>a*tigheid ,gods1 ,,ii1 #agcv4 ,wa>heid1 begrip1 9 het ,n4 ,te/41 ,,iv1 #ddd4 ,wa>nem+1 z9nelke1 ,i1 #afav4 ,wa>zegg5 9 het ,o4 ,t41 ,,iv1 #ciev4 ,w$]doop]s1 ,i1 #abj4 ,vgl4 v]d] ,anabaptisme4 ,w$]geboorte1 ,,iii1 #dgiv41 #ejjv42 ,,iv1 #badv42 b ,paulus en ,johannes1 ,,iii1 #ejjv42 en ,doop1 ,,iv1 #aig1 #bff1 #bijv4 ,w$]h]/ell+ all] d+51 ,,iv1 #ejjv41 #ejev4 ,w$]kom/ van ,*ri/us1 ,,iv1 #dbbv42 td1 ,,iv1 #dgev42 wze1 ,,iv1 #dgiv4 ,w$]zi5 na d5 dood1 ,,iv1 #dagv4 ,w]eld1 ,begrip1 volg5s het ,!isme1 ,i1 #bhf1 #bijv42 ,,ii1 #daiv42 ,,iii1 #bav42 kan ze eeuwig zn8 ,,ii1 #dajv42 ,,iv1 #dbbv42 is ze de be/e8 ,,ii1 #bac1 #dbcv42 v]h4 tot ,gods wez51 ,,ii1 #aeiv41 #cdf2 als object van v]kiez+1 ,,ii1 #chd2 van ,*ri/us' w]k1 ,,iii1 #cij1 #djcv42 h>e v]nieuw+1 ,,iv1 #eaav4 ,w]kv]bond4 ,zie v]bond d] w]k54 ,w]?ur!ile1 als inh\d en bews d] ,*r4 religie1 ,i1 #ded1 #dfjv4 ,we/]s*e k]k en ,!ol41 9 ond]s*eid+ van de ,oo/]s*e4 ,zie ,grieks*e1 ,oo/]s*e k]k4 ,wet ,gods1 ha> k>41 ,,ii1 #bji1 #bad2 ,,iii1 #cdcv42 9 het ,p>ads1 ,,ii1 #eehv42 v]s*ill4 g$aante1 ,,iii1 #ge2 als maat/af van z$elk h&el51 ,,iii1 #gev41 #hdv41 #aea2 als k5bron d] zonde1 ,,iii1 #hdv42 ha> e5heid1 ,,iii1 #id2 h>e beteek5is 9 het ,o4 ,v]b41 ,,iii1 #bae2 als deel van het woord ,gods1 ,,iv1 #bjav42 b ,paulus1 ,,iv1 #bjbv41 #bje2 en ,evangelie1 ,,iv1 #bjav42 b het e9dg]i*t1 ,,iv1 #dibv4 ,wet5s*ap1 ,pr9cipia 9 de1 ,i1 #adev42 9 h>e v]h4 tot de religie1 ,i1 #ahi1 #baj1 #cgf4 ,wet5s*ap ,gods1 ,,ii1 #aeev4 ,wez5 ,gods1 9 ab/racto1 ,,ii1 #gh2 op ond]s*eid5e wze bepaald 9 de ,*r4 ,!ol41 ,,ii1 #hjv42 en ond]s*eid5 van de eig5s*app5 ,gods1 ,,ii1 #hfv42 9 betr4 tot de eig5s*app51 ,,ii1 #ij1 #aae2 9 de ,tr94 le]1 ,,ii1 #bgjv4 ,wid] hope !orie 9 ,engel&1 ,,iv1 #ejj4 ,wil1 k>akt] v4 d41 ,,ii1 #bjev42 ,,iii1 #hg2 als subject d] zonde1 ,,iii1 #ec1 #hev4 ,wil ,gods1 ,,ii1 #bjbv42 ,,iii1 #cdav42 9 betr4 tot z4z41 ,,ii1 #agh1 #bjf1 #dah2 tot het ges*ap5e1 ,,ii1 #bjg1 #dacv41 #dai2 als antec$5s en consequ5s1 ,,ii1 #bahv41 #cbe1 #ced2 ,,iii1 #cid2 des besluits en des bevels1 ,,ii1 #bafv4 ,wilsvrheid 9 ,pelag4 z91 ,,ii1 #afdv42 9 ,g]4 z91 ,,ii1 #afg2 9 v]b& met de praesci5tia ,dei1 ,,ii1 #afgv42 met de pra$e/41 ,,ii1 #cahv4 ,wsbege]te4 ,h>e v]h4 tot de ,!ol41 ,i1 #eafv42 ,,ii1 #def2 ha> gebruik 9 de ,!ol4 b de ,apolog4 en ,k]kvad]s1 ,i1 #ee1 #egv41 #eiv41 #eaav42 ,,ii1 #beb2 /&punt d] ,re=matie teg5ov] ha>1 ,i1 #eafv42 ha> invlo$ op de ,dogmatiek 9 de #ah;e en #ai;e eeuw1 ,i1 #dbv4 ,w%eid ,gods1 ,,ii1 #afhv42 als hypo/ase1 ,,ii1 #bbhv41 #bcb1 #bdb1 #dje4 ,wond]51 ,i1 #behv41 #bge1 #bhiv42 ,,iii1 #bb2 ,,iv1 #bbi2 int]pretatie door het ,ration41 ,i1 #bhav42 van ,*ri/us1 ,,iii1 #caa1 #cgf2 gee/elke1 als elem5t d] op5b41 ,i1 #bgdv41 #cjcv4 ,woord en feit 9 de op5b4 ,gods1 ,i1 #behv41 #bhcv41 #cjd1 #ceb4 ,woord ,gods4 ,beteek5is 9 de ,heilige ,s*rift1 ,i1 #cchv41 #cgb1 ,,iv1 #bja2 en ,s*rift1 ,,iv1 #bjjv42 als naam van ,*ri/us1 zie ,logos2 als k5teek5 d] k]k1 ,,iv1 #ddv41 #ea2 als g5ademiddel1 ,,iv1 #fb1 #aicv42 en ,gee/1 ,,iv1 #bjiv42 en sacram5t51 ,,iv1 #aff1 #aiiv41 #bbj1 #bcbv41 #bga2 zn efficacia1 ,,iv1 #baav4 ,wraak ,gods1 ,,ii1 #aif4 ,z4 ,zaligheid ,gods1 ,,ii1 #aghv41 #bjf4 ,zaligheid1 als vru*t van ,*ri/us' w]k1 ,,iii1 #chjv42 toekom/ige1 ,,iv1 #eagv42 d] jong/]v5de k9d]51 ,,iv1 #ebbv4 ,zalv+1 ,,iii1 #cce2 van ,*ri/us1 ,,iii1 #ccf4 ,zebao?1 als naam ,gods1 ,,ii1 #aaa4 ,z$elke w]eldorde1 ,,ii1 #ei2 ,,iii1 #aegv41 #cdd1 #cdg4 ,z$elkheid en religie1 ,i1 #aicv41 #dfb1 ,,iii1 #eec4 ,zegel 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,iv1 #bcj4 ,zek]heid1 ,soort5 van ,i1 #aeh1 #dgjv41 #dghv42 des gelo(s1 ,i1 #aeh1 #dfiv41 #dghv42 ,,iii1 #ebfv41 #egav42 d] zaligheid volg5s ,rome1 ,i1 #dgi2 ,,iii1 #egjv42 ,,iv1 #bea2 moreele1 b ,kant1 ,i1 #dhav4 ,zelfbewu/zn ,gods1 ,,ii1 #aehv4 ,zelfbewu/zn van ,jezus als ,messias en ,zone ,gods1 ,,iii1 #bcgv4 ,ziel des m5s*51 ,,ii1 #ecf2 en gee/1 ,,ii1 #ecg2 v]mog5s d]1 ,,ii1 #ech2 v]e5ig+ met het li*aam1 ,,ii1 #edav4 ,zieleslaap1 le] v4 d41 ,,iv1 #cha1 #chfv4 ,zielsv]huiz+1 le] v4 d41 9 de oudheid1 ,,iv1 #djg2 9 d5 nieuw]5 td1 ,,iv1 #chav4 ,zielzorg b de ,g]e=m41 ,,iv1 #agjv4 ,zo5(f]1 ,,iii1 #cjdv4 ,zonde1 ,9 betr4 tot de v]w]p+1 ,,ii1 #cgc2 tot de rege]+ ,gods1 ,,ii1 #cfiv41 #cgcv42 ,,iii1 #cjv41 #cdv41 #eev41 #fav42 oorsprong1 ,,iii1 #cdv42 invlo$ op de natuur1 ,,ii1 #eehv42 ,,iii1 #agc1 #djg2 e?is* k>akt]1 ,,ii1 #ec1 #hj1 #ha2 wez51 ,,iii1 #gbv42 ,,iv1 #ejfv42 b engel5 en b m5s*51 ,,iii1 #ea1 #ffv41 #ib1 #ahh2 grad5 9 de1 ,,iii1 #hiv42 pr9cipe1 ,,iii1 #ifv42 ond]s*eid+ 9 v]geeflke en doodel4 b ,rome1 ,,iii1 #ihv42 teg5 d5 ,h4 ,gee/1 zie la/]+2 v]breid+1 ,,iii1 #ajdv42 /raf1 ,,iii1 #aeev42 als /raf v4 zonde1 ,,iii1 #acev4 ,zondvlo$4 ,zn geolog4 beteek5is1 ,,ii1 #dgdv41 #dhgv4 ,zoon ,gods4 ,gebruik van dez5 naam 9 de ,h4 ,s*rift1 ,,ii1 #bdc2 als naam van d5 #b;en p]soon1 ,,ii1 #bdcv42 ,,iii1 #bch2 9 betrekk+ tot de s*epp+1 ,,ii1 #djev42 ,,iv1 #dge4 ,zoon des m5s*54 ,beteek5is van dez5 naam1 ,,iii1 #bcev4 99 99 99 99 99 ,correcties3 ,pag4 #e3 v]koor0 v]vang5 door v]koos0 7ma> ,h v]koos ook e5 aantal jong]574 ,pag4 #cc3 +evoegd niet0 7z behoor5 niet tot het rk van ,*ri/us74 ,pag4 #cf3 in/itnut0 v]vang5 door in/ituut0 7dat ook in/ituut en organisme d] k]k74 ,pag4 #de3 uitsprekcn0 v]vang5 door uitsprek50 7die kla> en duidelk dit uitsprek5 74 ,pag4 #df3 "o0 tweemaal v]vang5 door ohne0 7,gottes ,wort kann ni*t ohne ,gottes ,volk se91 wi$]um ,gottes ,volk kann ni*t ohne ,gottes ,wort se974 ,pag4 #fh3 ,huyp]0 v]vang5 door ,kuyp]0 7,dr4 ,h4 ,h4 ,kuyp]1 ,de opleid+ tot d5 di5/ des ,woords74 ,pag4 #hf3 toe/emmiag0 v]vang5 door toe/emm+0 7die met toe/emm+ d] geme5t5 v]kor5 w]d574 ,pag4 #ajj3 de elv50 v]vang5 door dezelv50 7dat h met dezelv5 geme5 _h74 ,pag4 #adc3 ,p\tif0 v]vang5 door ,pontif0 7,bell>m9us1 de ,rom4 ,pontif4 ,v4 de membris eccl4 ,,iii4 ,h]g5r!r74 ,pag4 #ade3 snbord9ationis0 v]vang5 door subord9ationis0 7(ficio hi]>*icae subord9ationis v]aeque ob$i5tiae ob/r+untu74 ,pag4 #aeb3 tnss*50 v]vang5 door tuss*50 7,ev5zoo maakte ,calvn tuss*5 k]k en /aat ond]s*eid74 ,pag4 #aee3 qaalitatieve0 v]vang5 door qualitatieve0 7het wisselde de quantitatieve teg5/ell+ 444 voor de qualitatieve1 e?is*e teg5/ell+74 ,pag4 #aeg3 pessim0 v]vang5 door passim0 7,voetius1 ,pol4 ,eccl4 ,i #abd sq4 en passim4 ,disp4 sel4 ,,ii74 ,pag4 #ahe3 v5l5t0 v]vang5 door veul5t0 7contre ceux qui veul5t abolir l'usage et l'autorit74 ,pag4 #ahg3 elk&>0 v]vang5 door elk&]0 7kunn5 dus niet als lag] en hoog] teg5ov] elk&] /aan74 ,pag4 #bbj3 ,confessionsknnde0 v]vang5 door ,confessionskunde0 7,katt5bus*1 ,v]gl4 ,confessionskunde ,i74 ,pag4 #bba3 eu0 v]vang5 door en0 7op ,gods g5ade 9 ,*ri/us ri*t5 en da>door dat gelo( oef5574 ,pag4 #bdd3 ,lomh>dus0 v]vang5 door ,lomb>dus0 7sacram5tum1 non rem1 suscipiunt1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iv74 ,pag4 #bdf3 de p>agraafnumm]+ is gecorrige]d1 #f0 v]vang5 door #g0 7#g4 ,het getal d] sacram5t574 ,pag4 #bec3 ,b$5tung0 v]vang5 door ,b$eutung0 7,die ,bes*neidung 9 ihr] ges*i*tl4 e?nogr4 relig4 u4 m$ic4 ,b$eutung74 ,pag4 #bfa3 90 v]vang5 door im0 7,die ,b$eutung d] ,taufe im ,n4 ,t474 ,pag4 #bid3 zue0 v]vang5 door zne0 7dat h geheel buit5 zne s*uld ong$oopt /i]f74 ,pag4 #cfh3 anszei*n5de0 v]vang5 door auszei*n5de0 7i/ 9 ,wahrheit ihre auszei*n5de ,/rke gewes574 ,pag4 #cid3 uniti$0 v]vang5 door unit$0 7,ryle1 ,knots unit$ p4 #dia74 ,pag4 #cif3 #ah0 v]vang5 door #bh0 7welke hi]teg5 aangevo]d kan word51 is #a ,sam4 #bh1 wa> ,saul74 ,pag4 #dja3 v5]irt0 v]vang5 door v5]i]t0 7die ,heiligkeit auf ,erd5 religis v5]i]t w]de74 ,pag4 #dad3 ,,iii#a0 v]vang5 door ,,iii #a0 7,jans51 ,prael4 ,,iii #a #jcj enz474 ,pag4 #dbd3 ,deisseits0 v]vang5 door ,diesseits0 7en alles van het ,diesseits1 van imman5te1 kosmis*e kra*t574 ,pag4 #dce3 nimm50 v]vang5 door nimm]0 7en d5 /aat d] v]hoog+ nimm] vann74 ,pag4 #dea3 /rak0 v]vang5 door /raks0 7ma> het zal /raks duidelk word574 ,pag4 #eja3 zn/]s0 v]vang5 door zu/]s0 7de bro$]s en zu/]s van d5 vren gee/74 ,pag4 #eja3 van0 v]vang5 door von0 7,die ,lehre von d] ,apokata/asis ,magdeburg74 ,pag4 #ejd3 dikw]k0 v]vang5 door dikw]f0 7en wordt dan inzond]heid ze] dikw]f met v]bond574 ,pag4 #ecb3 cogu40 v]vang5 door cogn40 7ma> misk5t het pr9c4 cogn4 int]num74 ,pag4 #ece3 ,v]mittelung/heologie0 v]vang5 door ,v]mittlung/heologie0 7door ,hegel #a1 door de ,v]mittlung/heologie #b74 ,pag4 #ede3 zooodat0 v]vang5 door zoodat0 7#ab1 zoodat ,god en m5s*1 twee ond]s*eid5e natur574 ,pag4 #edh3 g]egtigheid0 v]vang5 door g]e*tigheid0 7van de to]ek5+ van ,*ri/us' g]e*tigheid #f74 ,pag4 #eeg3 #ah0 v]vang5 door #bh0 7#a ,sam4 #bh 444 ,,iv1 #cifv47 ,pag4 #eeg3 #b,s0 v]vang5 door #bh0 7,mat?4 #bj3bh ,,iii1 #cfc47 ,pag4 #efj3 #giv40 v]vang5 door #bgiv40 7,augu/9us 444 ov] d5 ,k9d]doop ,,iv1 #bfb1 #bgiv47 ,pag4 #efj3 alomteteg5woordigheid0 v]vang5 door alomteg5woordigheid0 7,augu/9us ,/eu*us1 ov] de alomteg5woordigheid ,gods74 ,pag4 #efa zu0 v]vang5 door zn0 7,do$es1 ,zn drierlei ,dogmatiek ,i1 #aa2 zn s*eid+ van geloov5 en wet5 ,i1 #dea2 zn v]deel+ v4 d4 eig5s*app5 ,gods ,,ii1 #hi274 ,pag4 #efd3 ,max ,mll]0 v]vang5 door ,mll]1 ,max0 7,mll]1 ,max1 ,ov] d5 oorsprong d] religie74 ,pag4 #efe3 sehepsel50 v]vang5 door s*epsel50 7,orig5es 444 ov] de oorspronkelke gelkheid all] s*epsel574 ,pag4 #efi3 vau0 v]vang5 door van0 7,acceptilatie 9 de voldo5+ van ,*ri/us74 ,pag4 #egf3 #caav40 v]vang5 door #daav40 7,heiligmak+ 444 volkom5e1 b d5 dood1 ,,iv1 #daav47 ,pag4 #ehh3 v]h40 v]vang5 door v]k40 7,v]kiez+1 444 v]k4 tot het v]bond d] g5ade74