---------------------------------------- ---------------------- ,,opm]k+5 ,,van ,,de ,,bew]k]4 ,alle moeite is g$aan om 9 dit be/& e5 getr\we afbeeld+ te gev5 van de orig9ele v]sie4 ,9 het orig9eel wordt als ae we]gegev51 als oe2 deze s*rfwze is hi] geh&haafd4 ,cursieve tek/ is we]gegev5 als cursief4 ,hi] en da> zn spatir+ ( punctuatie /ilzwg5d gecorrige]d4 ,ook zijn sommige sam5ge/elde uitdrukk+5 zoals afaan01 afteleid501 toetevoeg50 enz4 /ilzwg5d gesplit/ tot af aan01 af te leid501 toe te voeg50 enz4 ,ov]duidelke zet- en spelf\t5 9 het orig9eel zn gecorrige]d4 ,aan het e9d van het boek volgt e5 ov]zi*t van de aangebra*te correcties4 ,ev5tuele zetf\t5 9 het ,grieks zn onv]&]d we]gegev54 ,duidelke zetf\t5 9 het ,hebreeuws zn gecorrige]d1 en wa> nodig zn de diakritis*e tek5s /ilzwg5d v]bet]d ( aangevuld4 ---------------------------------------- ---------------------- ,,g]e=me]de ,,dogmatiek4 ,,typ4 ,,d] ,,wees9ri*t+ ,,te ,,ne]bos*4 ,,g]e=me]de ,,dogmatiek4 ,,door ,,dr4 ,h4 ,,bav9ck4 ,,d]de ,,deel4 ,,kamp54 -- ,j4 ,h4 ,,bos4 -- #ahih4 ,ond] de bew]k+ d] uitgebreide /( is het m onmogelk geblek51 om de bel(te te h\d51 welke ik 9 de voorr$e van het e]/e deel afgelegd _h4 ,deze ,g]e=me]de ,dogmatiek0 is niet 9 drie1 ma> wordt 9 vi] deel5 compleet4 ,het vi]de deel zal van gelk5 omvang als de vorige zn1 en wa>s*nlk na v]loop van e5 ja> v]s*n5 kunn54 ,ik hoop1 dat deze uitbreid+ voor de inteek5>5 en lez]s van dit w]k ge5 teleur/ell+ zal zn4 ,b4 ,,inh\d4 ,,ho(d/uk ,,vi4 ,,ov] ,,de ,,w]eld ,,9 ,,ha> ,,gevall5 ,,/aat4 ,p>agraaf4 ,bladz4 #ce4 ,de ,voorzi5igheid #a #cf4 ,de oorsprong d] zonde #cd #cg4 ,het wez5 d] zonde #gb #ch4 ,de v]breid+ d] zonde #ajd #ci4 ,de /raf d] zonde #aee ,,ho(d/uk ,,vii4 ,,ov] ,,*ri/us4 #dj4 ,het v]bond d] g5ade #ahg #da4 ,de p]soon des ,middela>s #bbh #db4 ,het w]k van d5 ,middela> #cjb ,,ho(d/uk ,,viii4 ,,ov] ,,de ,,weldad5 ,,des ,,v]bonds4 #dc4 ,de heilsorde #dbe #dd4 ,roep+ en w$]geboorte #dhe #de4 ,gelo( en re*tva>digmak+ #eaa #df4 ,heiligmak+ en volh>d+ #eec ,,ho(d/uk ,,vi4 ,ov] de w]eld 9 ha> gevall5 /aat4 #ce4 ,,de ,,voorzi5igheid4 #a4 ,als ,god op d5 zev5d5 dag volbra*t _h zn w]k1 dat ,h gemaakt _h1 heeft ,h g]u/ op d5 zev5d5 dag van al zn w]k1 dat ,h gemaakt _h1 ,g54 #b3b1 ,ex4 #bj3aa1 #ca3ag4 ,zoo duidt de ,s*rift d5 ov]gang aan van het w]k d] s*epp+ tot dat d] ond]h\d+4 ,dat dit ru/5 ,gods zn oorzaak niet heeft 9 v]moei5is no* ook 9 e5 l$ig toezi5 be/aat1 wordt door de ,h4 ,s*rift telk5s kla> en duidelk uitgesprok51 ,jes4 #dj3bh1 ,joh4 #e3ag4 ,het s*epp5 is voor ,god ge5 w]k en het ond]h\d5 ge5 ru/4 ,het ru/5 ,gods geeft alle5 te k5n51 dat ,h aan het voortbr5g5 van nova g5]a e5 e9de maakte1 ,pr$4 #a3i1 #aj2 dat het w]k d] s*epp+ 9 eig5lk5 en eng]5 z91 als productio r]um e nihilo1 0 afgeloop52 en dat ,h 9 dit voltooide w]k met ,goddelk welgevall5 zi* v]lu/igde1 ,g54 #a3ca1 ,ex4 #ca3ag1 ,ps4 #ajd3ca1 cf4 ,augu/41 de civ4 ,,xi #h4 ,,xii #ag4 de ,g54 ad lit4 ,,iv #h sq4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #ae4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #gc4 ,calvn op ,g54 #b3b4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iii #ecg enz4 ,het s*epp5 gaat nu 9 ond]h\d5 ov]4 ,beide zn 9 de ,s*rift zoo wez5lk ond]s*eid51 dat ze als arbeid en ru/ teg5ov] elk&] kunn5 word5 geplaat/4 ,en z zn to* ook zoo innig v]want en v]bond51 dat het ond]h\d5 zelf e5 s*epp5 kan heet51 ,ps4 #ajd3cj1 #adh3e1 ,jes4 #de3g1 ,am4 #d3ac4 ,de ond]h\d+ is imm]s zelve ook e5 ,goddelk w]k1 niet m9d] groot en he]lk dan de s*epp+4 ,god is ge5 ,deus otiosus1 ,h w]kt altd1 ,joh4 #e3ag1 en de w]eld heeft ge5 be/& 9 zi*zelve4 ,van het oog5blik van ha> ont/aan af be/aat ze alle5 9 en door en tot ,god1 ,neh4 #i3f1 ,ps4 #ajd3cj1 ,hd4 #ag3bh1 ,rom4 #aa3cf1 ,col4 #a3ae1 ,hebr4 #a3c1 ,op4 #d3aa4 ,(s*oon ond]s*eid5 van zn wez51 is ze 9 ha> be/aan nooit onafhankelk2 onafhankelkheid w>e niet-zn4 ,de gans*e w]eld met alwat 9 ha> is en ges*i$t1 /aat ond] ,gods be/uur2 zom] en w9t]1 dag en na*t1 vru*tb>e en onvru*tb>e j>51 li*t en dui/]nis1 alles is zn w]k en wordt door ,hem ge=me]d1 ,g54 #h3bb1 #i3ad1 ,lev4 #bf3cv41 ,deut4 #aa3abv41 ,job #ch1 ,ps4 #h1 #bi1 #fe1 #ajd1 #ajg1 #adg1 ,j]4 #c3c1 #e3bd1 ,mt4 #e3de enz4 ,de ,s*rift k5t ge5 onafhankelk s*epsel2 het w>e e5e teg5spraak 9 zi*zelve4 ,god zorgt voor alle s*epsel51 voor di]51 ,g54 #a3cj1 #f3ai1 #g3b1 #i3aj1 ,job #ch3da1 ,ps4 #cf3g1 #ajd3bg1 #adg3i1 ,jol #a3bj1 ,mt4 #f3bf enz41 en inzond]heid ook voor m5s*54 ,h ziet h5 all51 ,job #cd3ba1 ,ps4 #cc3ac1 #ad1 ,spr4 #ae3c1 =me]t hun all] h>t en let op al hunne w]k51 ,ps4 #cc3ae1 ,spr4 #e3ba2 z zn all5 zn] h&5 w]k1 ,job #cd3ai1 de arm5 en de rk51 ,spr4 #bb3b4 ,h bepaalt all] won+1 ,deut4 #cb3h1 ,hd4 #ag3bf1 neigt all] h>t1 ,spr4 #ba3a1 be/uurt all] gang51 ,spr4 #e3ba1 #af3i1 #ai3ba1 ,j]4 #aj3bc enz4 doet met het heir des hemels en de inwon]s d] a>de na> zn welgevall51 ,dan4 #d3ce4 ,z zn 9 zne h&5 als leem 9 de h& des pottebakk]s1 als e5e zaag 9 de h& desg551 die ha> trekt1 ,jes4 #bi3af1 #de3i1 ,j]4 #ah3e1 ,rom4 #i3bj1 #ba4 ,ze] bzond] gaat zn voorzi5ig be/uur nog ov] zn volk4 ,heel de ges*i$5is van de a>tsvad]s1 van ,isral1 van de geme5te1 en van i$] geloovige is da>voor t5 bewze4 ,wat m5s*5 hun t5 kwade hebb5 g$a*t1 d5kt ,god hun t5 go$e1 ,g54 #ej3bj2 alle in/rum5t1 teg5 h5 b]eid1 zal niet gelukk51 ,jes4 #ed3ag2 zelfs de h>5 huns ho(ds zn alle geteld1 ,mt4 #aj3cj2 alles w]kt hun t5 go$e m$e1 ,rom4 #h3bh4 ,zoo /aat al het ges*ap5e 9 de ma*t en ond] het be/uur ,gods2 beide1 toeval en noodlot1 zn d] ,s*rift onbek5d1 ,ex4 #ba3ac1 ,spr4 #af3cc4 ,het is ,god1 die alles w]kt na> d5 raad van zn wil1 ,ef4 #a3aa1 en alles di5/ba> maakt aan de op5b>+ zn] deugd51 aan de e]e zns naams1 ,spr4 #af3d1 ,rom4 #aa3cf4 ,dit alles vat de ,s*rift op s*oone wze da>9 saam1 dat z telk5male van ,god spreekt als van e5 ,kon+1 die alle d+5 rege]t1 ,ps4 #aj3af1 #bd3g1 #h1 #bi3aj1 #dd3e1 #dg3g1 #gd3ab1 #aae3c1 ,jes4 #cc3bb enz4 ,god is e5 ,kon+1 de ,kon+ d] kon+5 en de ,he]e d] he]52 e5 ,kon+1 die 9 ,*ri/us e5 vad] is voor zne ond]dan51 en e5 ,vad]1 die tev5s kon+ is ov] zne k9d]54 ,alwat er ond] s*epsel51 9 di]5- en m5s*5- en engel5w]eld1 9 gez9 en maats*app en /aat gevond5 wordt van zorge voor1 van liefde tot1 van bes*]m+ van d5 e5 door d5 &]1 is e5e zwakke afs*aduw+ van ,gods voorzi5ig be/el ov] alle w]k5 zn] h&54 ,zne vol/rekte ma*t en zne volmaakte liefde zn het eig5lk object van het voorzi5igheidsgelo( 9 de ,h4 ,s*rift4 ,b dit getuig5is d] ,s*rift komt dat van alle volk54 ,de le] van de voorzi5igheid ,gods is e5 articulus mixtus1 uit ,gods op5b>+ 9 de natuur aan alle m5s*5 t5 deele bek5d4 ,z is e5 gelo(s>tikel 9 i$]51 ook 9 d5 mee/ v]ba/]d5 godsdi5/2 wie ha> ontk5t1 ond]mnt de religie2 zond] ha> is er voor geb$ en (f]&e1 voor gelo( en hope1 voor v]tr\w5 en liefde ge5 plaatse me]4 ,wa>om ,god di551 vraagt ,cic]o1 ,nat4 ,d4 ,i #b1 indi5 ,h zi* 9 het geheel niet om ons bekomm]t8 ,da>om /emm5 alle godsdi5/5 9 met het woord van ,sophocles1 ,elect4 #agc3 1 4 ,en ook de wsbege]te heeft deze voorzi5igheid ,gods m5igmaal erk5d en v]d$igd1 b4 v4 ,socrates b ,x5ophon1 ,mem4 ,i #d ,,iv #c4 ,plato 9 ,timaeus1 ,leges ,x #ija1 ,rep4 ,x #fac ,a4 ,ari/oteles 9 ,e?4 ,nic4 ,x #i4 de ,/oa b ,cic]o1 ,nat4 ,d4 ,,ii4 ,s5eca1 de provid5tia en de b5eficiis1 ,cic]o1 ,nat4 ,d4 ,i #b ,,iii #bf1 ,pluta*us1 de fato1 ,plot9us1 en 1 cf4 ook ,philo's ges*rift 1 ,w5dl&1 ,philo's ,s*rift b] die ,vorsehung1 ,b]l9 #ahib4 ,to* 0 da>om de le] d] voorzi5igheid 9 de heid5s*e religie en philosophie niet dezelfde1 welke ze 9 het ,*ri/5dom is4 ,b de ,heid55 0 het voorzi5igheidsgelo( me] !orie dan practk1 me] wsge]ige bes*\w+ dan religieus dogma2 het reikte niet toe 9 nood en 9 dood2 het sl+]de tuss*5 toeval en noodlot altd he5 en we]4 ,wl ,god bv4 b ,plato ge5 s*epp] ma> alle5 =me]d] d] w]eld 01 vond zne ma*t 9 de e9dige mat]ie ha> gr5s1 ,zeil]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,,ii #ibh4 ,(s*oon ,ari/oteles zn gelo( aan ,gods voorzi5igheid me]mal5 uitspreekt1 valt deze to* voor hem geheel met de w]k+ d] natuuroorzak5 sam52 de ,godheid als /aat 9 e5zame zelfbes*\w+ buit5 de w]eld1 zond] wil1 zond] h&el+1 en het s*epsel heeft van ha> ge5 hulpe ( liefde te wa*t51 ib4 ,,iii #cfh f4 #gij f4 ,b de ,/oa 0 de met de en de id5tis*1 ib4 ,,iv #adc2 en volg5s ,epicurus 0 de voorzi5igheid met de zaligheid d] ,god5 9 /rd1 ib4 #dbh4 ,en wel sp&5 sommig51 zooals ,plut>*us en ,plot9us1 zi* 91 om aan toeval en noodlot beide te ontkom52 ma> feitelk v]hief zi* het noodlot altd we] a*t] en bov5 de ,godheid1 en drong het toeval van b5$5 we] 9 de lag]e s*epsel5 en de kle9]e gebeurt5iss5 92 magna ,dii curant1 p>va negligunt1 ,cic]o1 ,nat4 ,d4 ,,ii #afg4 ,cf4 ,pfann]1 ,sy/4 !ol4 g5t4 c4 #h4 ,creutz]1 ,philosophorum vet]um loci de provid4 div9a ac de fato #ahjf4 ,s*neid]1 ,*ri/l4 ,klnge aus d5 gr4 u4 rm4 ,klassik]n1 #ahfe ,s4 #bca f4 #b4 ,van di5 a>d is e*t] het *ri/elk gelo( aan ,gods voorzi5igheid niet4 ,dit is integ5deel e5e bron van troo/ en hope1 van v]tr\w5 en mo$1 van ootmo$ en b]u/+1 ,ps4 #bc1 #cc3ajv41 #dd3ev41 #abg3a1 #b1 #adf3bv4 enz4 ,het voorzi5igheidsgelo( /eunt 9 de ,s*rift vol/rekt niet alle5 op ,gods op5b>+ 9 de natuur ma> veel me] op zn v]bond en toezegg+52 het heeft tot grondslag niet alle5 ,gods g]e*tigheid ma> bov5al ook zne ontf]m+ en g5ade2 het ond]/elt de k5nis d] zonde1 veel diep] dan b de ,heid551 ma> ook de erv>+ van ,gods v]gev5de liefde2 het is ge5 kosmologis*e speculatie ma> e5e he]lke beld5is des gelo(s4 ,en da>om ziet het door alle sm>t en ld5 he5 we] blde de toekom/ 92 al word5 de raadsel5 niet opgelo/1 het gelo( aan ,gods vad]lke h& heft altd zi* uit de diepte we] op en doet zelfs roem5 9 de v]drukk+54 ,9 v]b& hi]m$e is het opm]kelk1 dat de ,s*rift het ab/racte woord voorzi5igheid niet k5t4 ,m5 heeft aan dit woord wel e5 ,s*riftuurlk k>akt] will5 gev5 door b]oep op ,g54 #bb3h1 #a ,sam4 #af3a1 ,eze*4 #bj3f1 ,hebr4 #aa3dj2 enkele mal5 komt het woord ook van m5s*elke voorzorg voor1 ,hd4 #ac3ad1 ,rom4 #ab3ag1 #ac3ad1 #a ,tim4 #e3h4 ,ma> dat alles neemt niet weg1 dat de ,s*rift1 ov] ,gods voorzi5igheid h&el5d1 gans* &]e woord5 bezigt4 ,z vat de w]kzaamheid ,gods1 door dit woord uitg$rukt1 niet saam 9 e5 ab/ract begrip en h\dt er ge5 !ologis*e v]h&el+ ov]4 ,ma> z s*ild]t ha> zelve op de rk/e en lev5dig/e wze en laat ha> ons zi5 9 de hi/orie2 de ,s*rift 9 ha> geheel is het boek d] voorzi5igheid ,gods4 ,en zoo die voorzi5igheid teek55d1 spreekt z van s*epp51 ,ps4 #ajd3cj1 #adh3e1 lev5dmak51 ,job #cc3d1 ,neh4 #i3f1 v]nieuw51 ,ps4 #ajd3cj1 zi51 s*\w51 lett51 ,job #bh3bd1 ,ps4 #cc3ac1 #ae1 beh\d51 beho$51 bew>51 ,num4 #f3bd1 ,ps4 #cf3g1 #aba3g1 leid51 le]51 rege]51 ,ps4 #be3e1 #i1 #ic3a enz41 w]k51 ,joh4 #e3ag1 drag51 ,hebr4 #a3c1 zorg51 #a ,petr4 #e3g4 ,het woord voorzi5igheid1 is aan de philosophie ontle5d4 ,volg5s ,la]tius 0 ,plato de e]/e1 die het woord 9 dez5 z9 bezigde1 cf4 ,zell]1 ,philos4 d] ,gr4 ,,ii #ibi4 ,de apocriefe boek5 gebruik5 het re$s1 ,sap4 #ad3c1 #ag3b1 #c ,mk4 #d3ba1 #e3cj1 #d ,mk4 #i3bd1 #ac3ah1 #ag3bb1 naa/ 1 ,sap4 #aa3be1 1 #c ,mk4 #f3b1 1 ,sap4 #h3a enz4 ,en de k]kvad]s nam5 het ov] en gav5 er burg]re*t aan 9 de *ri/elke !ologie1 cf4 ,suic]us4 s4 v4 ,da>b ond]g+ het woord e*t] e5e niet onbelangrke wzig+4 ,oorspronkelk beteek5t voorzi5igheid to* het vooruitzi51 provid5tia1 ( het vooruitk5n51 1 van wat 9 de toekom/ ges*i$5 zal4 ,provid5tia e/1 p] quam futurum aliquid videtur1 ,cic4 ,inv4 ,,ii #ec4 ,zoo v]/aan1 0 het woord vol/rekt niet ges*ikt1 om alles te omvatt5 wat het *ri/elk gelo( 9 de le] van ,gods voorzi5igheid beldt4 ,als vooruitwet5 van het toekom/ige1 z\ de voorzi5igheid ,gods to* alle5 behoor5 tot de sci5tia ,dei en 9 d5 locus ov] de deugd5 ,gods voll$ig afgeh&eld zn4 ,het *ri/elk gelo( v]/aat ond] de voorzi5igheid ,gods e*t] niet e5e nuda praesci5tia1 ma> beldt1 dat alle d+5 door ,god niet alle5 te vor5 gewet5 ma> ook te vor5 bepaald en v]ord5d zn4 ,da>om w]d de voorzi5igheid al spo$ig g]ek5d niet sle*ts tot het v]/& ma> ook tot d5 wil ,gods1 en door ,damasc5us oms*rev5 als 1 ' 1 de fide or?od4 ,,ii #bi4 ,9 dez5 z9 opgevat1 z\ de voorzi5igheid ,gods ?uis behoor5 9 de le] van de besluit5 ,gods en da> geheel en al afgeh&eld zn4 ,ma> w$]om beldt het *ri/elk gelo( me]1 dan door het woord 9 dez5 z9 wordt aang$uid4 ,de besluit5 ,gods word5 imm]s uitgevo]d2 en de s*epsel51 die t5gevolge da>van het aanzn ontvang51 be/aan ge5 oog5blik van zi*zelve1 ma> ze word5 van oog5blik tot oog5blik alle5 g$rag5 door ,gods alma*tige h&4 ,ont/aan en be/aan van alle s*epsel5 hebb5 hun oorsprong1 niet 9 e5e voorwet5s*ap no* ook 9 e5 besluit ma> bepaaldelk 9 e5e alma*tige daad ,gods4 ,en de voorzi5igheid is dus na> de le] d] ,s*rift en de beld5is d] k]k die daad ,gods1 wa>door ,h alle d+5 van oog5blik tot oog5blik 9 /& h\dt en rege]t1 niet alle5 ,frsehung ma> ook ,vorsehung4 ,deze v]s*ill5de beteek5iss51 wa>9 het woord voorzi5igheid v]/aan w]d1 w>5 e*t] oorzaak1 dat de plaats en de inh\d van dit le]/uk 9 de *ri/elke dogmatiek telk5s wisseld5 en aan all]lei v]&]+5 w>5 ond]worp54 ,nu e5s wordt z tot de deugd51 dan tot de besluit5 7op]a ,dei ad intra71 dan tot de op]a ad extra g]ek5d1 cf4 deel ,,ii #cgdv4 ,damasc5us def9ie]t ze als 1 de fide or?4 ,,ii #bi1 en beh&elt ze wel na de s*epp+ ma> to* 9 nauw v]b& met de praesci5tia en pra$e/9atio1 ,,ii #cj4 ,lomb>dus bespreekt ze 9 het ho(d/uk ov] de pra$e/9atie1 ma> vr de s*epp+1 ,s5t4 ,i di/4 #ce4 ,e5e ze] duidelke uite5zett+ geeft ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #bb art4 #a2 h oms*rft ze e]/ 9 het algeme5 als ratio ord9is r]um 9 f9em en h\dt ze voor pr9cipalis p>s prud5tiae1 wi] taak het jui/ is1 ord9>e alia 9 f9em2 ma> dan zegt h nad] dat ad provid5tiae curam duo p]t95t1 scilicet ratio ord9is1 quae dicitur provid5tia et dispositio1 et executio ord9is1 quae dicitur gub]natio1 cf4 ook ,bonav5tura1 ,s5t4 ,i di/4 #ce en ,hugo ,vict4 ,s4 ,s5t4 tr4 #a c4 #ab4 ,na> deze en &]e voorbeeld5 w]d de le] d] voorzi5igheid 9 de ,rooms*e !ologie beh&eld f met de pra$e/9atie b d5 wil ,gods1 ,petavius1 de ,deo ,,viii c4 #a-e4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,i c4 #ac4 ,!ol4 ,wirceb4 ,p>is #ahhj ,,iii #age4 ,p]rone1 ,prael4 ,!ol4 ,,ii #ahch p4 #bcc4 ,c4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,,ii #aeh2 f alle5 als cons]vatio ( gub]natio afzond]lk na de s*epp+1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #ajc-aje1 c4 ,g5t4 ,,iii #fe en comm5tatores op ,s5t4 ,,ii di/4 #cg4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iii #dig2 f geheel en al 9 d5 ruim/5 z9 na d5 locus de creatione1 ,s*wetz1 ,!ol4 dogm4 ,i #dje4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,,ii #cbi4 ,sim>1 ,dogm4 #beb4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,ii #ab4 ,en ev5zoo w]d 9 de !ologie d] ,h]vorm+ de voorzi5igheid nu e5s opgevat als e5 consilium1 wa>na> ,god alles rege]t1 ,conf4 ,helv4 po/4 art4 #f4 ,urs9us1 ,explic4 qu4 #bg4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #dbe4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iv #ai4 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #agd1 dan we] als e5 w]k ,gods na> buit51 ,calvn1 ,in/4 ,i #af1 #c4 #d4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vi #a4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 ,,xvii #a4 #b4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xi #c4 ,heidegg]1 ,corpus ,!ol4 ,,vii #c enz4 ,het v]s*il betreft natuurlk me] d5 naam dan de zaak1 gelk ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #age en ,bai]1 ,comp4 !ol4 ,i #e1 #b1 t]e*t opm]k54 ,indi5 ,god de w]eld w]kelk 9 /& h\dt en rege]t1 dan moet ,h ze te vor5 k5n5 7provid5tia71 ha> ook will5 en kunn5 v]zorg5 7prud5tia7 en 9 d5 td alles ook zoo mett]daad ond]h\d5 en rege]51 dat het door ,hem voorge/elde e9de wordt b]eikt4 ,zoo 9 ruim5 z9 g5om51 omvat de voorzi5igheid #a e5 actus int]nus1 die dan v]d] nog wel we] 9 1 en ond]s*eid5 w]d1 cf4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi c4 #b1 en #b e5 actus ext]nus1 die als executio ord9is1 als cons]vatio1 concursus1 gub]natio oms*rev5 w]d4 ,de actus int]nus van deze provid5tia is e*t] vroeg] re$s voll$ig 9 de le] d] deugd5 en d] besluit5 ,gods beh&eld2 hi]1 na de le] d] s*epp+1 kan dus de voorzi5igheid alle5 als actus ext]nus1 als daad ,gods na> buit51 t] sprake kom54 ,al moge nu de voorzi5igheid 9 dez5 z9 van d5 actus int]nus1 de 1 en nooit los te mak5 no* ook te d5k5 zn1 ze is er to* van ond]s*eid51 zooals de executio ord9is van de ordo zelve4 ,het woord voorzi5igheid heeft da>m$e e5e geheele wzig+ ond]gaan4 ,en de vraag kan rz51 ( het woord nog wel t] a&uid+ van de zaak ges*ikt is4 ,to5 vroeg] de voorzi5igheid nog 9 de le] d] deugd5 ( d] besluit5 ,gods beh&eld w]d1 behield het zne oorspronkelke beteek5is2 ma> s$]t z me] en me] als cons]vatio en gub]natio opgevat wordt en na de s*epp+ t] sprake komt1 is die oorspronkelke beteek5is s*i] geheel te loor gegaan4 ,de voorzi5igheid 9 dez5 laat/51 eng]5 z9 is ge5 eig5lke provid5tia me]1 ge5 ratio ord9is r]um 9 f9em1 want deze gaat eraan vooraf en wordt door ha> ond]/eld2 zelve is z executio ord9is4 ,deze laat/e w]d dan ook 9 de dogmatiek nad] oms*rev5 door cons]vatio ( door gub]natio ( door beide saam1 ,lactantius1 de ira ,dei c4 #aj4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #ajc4 #ajd4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ed4 ,frib4 #ahha p4 #ic4 ,n$4 ,gelo(sbel4 art4 #ac4 ,heid4 ,cat4 ,x4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #dbe4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xi #c enz4 ,tuss*5 deze beide w]d lat] nog1 t] afw]+ van het pan!isme en het deisme1 de concursus ( coop]atio +evoegd1 die zakelk wel altd b de le] d] voorzi5igheid beh&eld w]d1 b4 v4 b ,aug4 de tr94 ,,iii #d4 de civ4 ,v #h-aa4 ,!odoretus1 de provid4 or4 ,x4 ,bo?ius1 de cons4 ,,iv en ,v4 ,damasc41 de fide ,,ii #bi4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,i qu4 #dh4 #di4 #ajd art4 #b1 qu4 #aje art4 #e ,i #b qu4 #ai art4 #d ,cat4 ,rom4 ,i c4 #b qu4 #bj4 ,zw+li1 de provid4 c4 #c4 ,op4 ,,iv #hf4 ,calvn1 ,in/4 ,i #af4 #b4 ,contre la secte des lib]t9s1 ,c4 ,r4 #ce p4 #ahf1 de aet4 ,dei pra$41 ,c4 ,r4 #cf p4 #cdg-cff4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #ddi4 ,m>tyr1 ,loci ,c4 p4 #ef4 #ei4 ,wollebius1 ,!ol4 c4 #cj4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xi #ac4 ,g]h>d ,loc4 ,,vi c4 #i enz41 ma> die lat] ook =meel tuss*5 cons]vatio en gub]natio 9 e5e eig5e plaats bekwam1 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iii #aj1 #aj4 #bi4 ,turret41 ,!ol4 ,el4 ,,vi qu4 #d4 ,ex4 v4 h4 ,ontw4 v4 ,tol4 ,,vi #bgj4 ,,ix #baj4 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 ,,xi #f4 ,m>ck1 ,godg4 ,x #i4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #eca4 ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #dba4 ,buddeus1 ,in/4 #dji4 ,hi]uit blkt1 dat het woord voorzi5igheid t] a&uid+ van de executio ord9is niet voldo5de w]d gea*t en door ond]h\d+ en rege]+ nad] bepaald w]d4 ,deze zn ook ongetwfeld jui/] g$a*t1 lev5dig] van voor/ell+ en me] 9 ov]e5/emm+ met het spraakgebruik d] ,h4 ,s*rift4 ,vooral wanne] het woord voorzi5igheid ab/ract g5om5 en 9 de plaats van ,god zelf ges*ov5 wordt1 zooals ,plut>*us hi]m$e re$s begon1 cf4 ,crem] s4 v4 1 en het rationalisme d] vorige eeuw dit navolgde1 is het aan b$5k+ ond]hevig4 ,to* moge het woord1 dat 9 de taal d] !ologie en d] religie burg]re*t v]kreeg1 beh\d5 blv51 mits de zaak1 die erdoor aang$uid wordt1 ma> 9 ,s*riftuurlk5 z9 wordt v]/aan4 #c4 ,de *ri/elke le] van de voorzi5igheid als e5e alma*tige daad ,gods1 wa>door ,h alle d+5 ond]h\dt en rege]t1 is niet alle5 van het heid5s*e noodlot en toeval ma> da>om ook van het telk5s 9 de *ri/elke eeuw5 we] oplev5d pan!isme en deisme te ond]s*eid54 ,imm]s1 !re are b ?ree alt]natives = ! sum ( exi/5ce1 *ance1 fate or ,deity4 ,) *ance !re w\ld be v>iety )\t uni=mity1 ) fate uni=mity )\t v>iety1 b v>iety 9 uni=mity is ! demon/ration ( primal design & ! seal ( ! creative m9d4 ,9 ! _w z x exi/s1 !re is inf9ite v>iety & amaz+ uni=mity1 ,james ,d\glas b ,u4 ,b4 ,smi?1 ,sy/em ( ,*ri/ian ,!ol4 ,new-,york1 ,arm/rong #ahij p4 #ajg4 ,het pan!isme k5t ge5 ond]s*eid tuss*5 het zn ,gods en het zn d] w]eld en laat ideali/is* de w]eld 9 ,god ( mat]iali/is* ,god 9 de w]eld opgaan4 ,op dit /&punt is er ge5e plaats voor de s*epp+ en da>om 9 eig5lk5 z9 ook niet voor de ond]h\d+ en de rege]+4 ,de voorzi5igheid valt met d5 natuurloop sam52 de wett5 d] natuur zn id5tis* met de besluit5 ,gods2 en de rege]+ ,gods is niets dan fixus et immutabilis naturae ordo sive r]um naturalium concat5atio1 ,sp9oza1 ,tract4 !ol4 pol4 c4 #c1 cf4 ,/rauss ,gl4 ,,ii #chd4 ,s*lei]ma*]1 ,gl4 #df en v]d] deel ,,ii #chh-cif4 ,vanzelf valt da>m$e het wond]1 de zelfw]kzaamheid d] causae secundae1 de p]soonlkheid1 de vrheid1 het geb$1 de zonde1 heel de godsdi5/4 ,het pan!isme moge 9 nog zoo s*oon5 en v]leidelk5 vorm zi* voordo51 het vo]t feitelk 9 de arm5 van e5 heid5s* noodlot4 ,er is dan ge5 &] zn dan het zn d] natuur2 er is ge5 hoog]e kra*t1 dan die 9 de w]eld w]kt na> va/e wet2 er is ge5 &]1 bet] lev5 dan wa>toe 9 deze zi5lke s*epp+ de gegev5s aanwezig zn2 e5 td lang moge de m5s* zi* vlei5 met de ideali/is*e hope1 dat de w]eld door imman5te ontwikkel+ zi*zelve volmak5 zal1 /raks slaat dit optimisme 9 pessimisme1 dit idealisme 9 mat]ialisme om4 ,teg5ov] dit pan!isme _h de *ri/elke !ologie het ond]s*eid van s*epp+ en ond]h\d+1 de zelfw]kzaamheid d] causae secundae1 de vrheid d] p]soonlkheid1 het k>akt] d] zonde1 de wa>heid d] religie te h&hav54 ,en z de$ dit1 door het fatum te v]w]p5 en de beld5is van ,gods voorzi5igheid 9 ond]s*eid+ da>van duidelk 9 het li*t te /ell54 ,het k5m]k5de van de le] van het fatum be/aat niet da>91 dat alwat 9 d5 td is en ges*i$t 9 ,gods eeuwig5 raad gegrond en bepaald is1 ma> het is hi]9 geleg51 dat alle zn en ges*i$5 g$et]m9e]d is door e5e met de w]eld sam5vall5de ma*t1 welke zond] bewu/zn en zond] wil alles met bl9de noodw5digheid bepaalt4 ,volg5s ,cic]o 0 het fatum d] ,/oa e5 ordo s]iesque caus>um1 cum causa ex se causam gignit1 de div94 #a1 cf4 ,s5eca1 de b5ef4 ,,iv #g4 ,nat4 ,qu4 ,,ii #cf4 ,gewoonlk w]d het dan nog ond]s*eid5 9 e5 fatum ma!maticum ( a/rale1 wanne] de gebeurt5iss5 op a>de g$a*t w]d51 door de /]r51 en 9 e5 fatum physicum1 wanne] ze g$a*t w]d51 door het natuurv]b& bepaald te zn4 ,9 d5 laat/5 vorm tre$t de le] van het fatum ?ans b het pan!isme en mat]ialisme op2 ma> opm]kelk is1 dat ook het fatum a/rale 9 d5 jong/5 td v]nieuwd wordt en w>me v]d$ig]s v9dt1 cf4 ,wet5s*4 ,blad5 #ahif ,,iv #dec4 ,de *ri/elke !ologie be/re$ nu ge5sz9s1 dat alles door ,god eeuwig 0 gek5d en bepaald2 9 zoov]re erk5de z zelfs e5 fatum en sommig5 me5d5 ook het woord 9 go$5 z9 te kunn5 bezig54 ,als w b$5k51 zegt ,augu/9us1 dat fatum van f>i komt1 en indi5 w da>m$e dan a&uid5 het eeuwige1 onv]&]lke woord1 wa>door ,god alle d+5 draagt1 dan is de naam te billk51 de civ4 ,v #i4 ,bo?ius sprak van het fatum als inha]eus rebus mobilibus dispositio1 p] quam provid5tia suis quaeque nectit ord9ibus1 de cons4 philos4 ,,iv pros4 #f4 ,en zelfs ,m>esius me5de met het woord e5 *ri/elk5 z9 te kunn5 v]b9d51 ,sy/4 ,!ol4 p4 #adi4 ,ma> gewoonlk 0 m5 voorzi*tig]2 het gelo( aan het noodlot g+ to* uit van de g$a*te1 dat alles ges*i$t t5gevolge van e5e bl9de1 onwe]/aanb>e ma*t zond] bewu/zn en wil1 en fatalia w]d5 die gebeurt5iss5 g5oemd1 welke praet] ,dei et hom9um voluntatem cujusdam ord9is necessitate cont+unt1 ,aug4 de civ4 ,v #c4 ,9 dez5 z9 w]d het fatum door alle *ri/elke !olog5 t5 /ellig/e be/r$51 door ,augu/9us en de zn5 niet m9d] dan door h51 die d5 vren wil v]d$igd54 ,omnia v]o fato fi]i non dicimus1 imo nulla fi]i fato dicimus1 ,aug4 de civ4 ,v #i4 ,de e5ige ord9is necessitas op *ri/elk /&punt is de wze1 alma*tige1 liefd]ke wil van ,god4 ,da>m$e w]d niet ontk5d1 gelk lat] blk5 zal1 dat er 9 de w]eld d] s*epsel5 e5 v]b& van oorzak5 en gevolg5 is en dat er va/e ord9antin zn1 ma> de natuurorde /aat niet a*t] en bov5 en ev5m9 buit5 en teg5ov] ,gods wil1 ma> z is 9 di5 wil van e5 alma*tig en liefd]k ,god en ,vad] gegrond1 door di5 wil bepaald1 aan di5 wil di5/ba>2 en ze /aat ook niet als e5e bl9de1 dw+5de ma*t buit5 en teg5ov] onz5 wil1 want ipsae no/rae voluntates 9 caus>um ord9e sunt1 qui c]tus e/ ,deo ejusque praesci5tia cont9etur1 ,aug4 ib4 en voorts comm5t4 op ,s5t4 ,i di/4 #ce4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #aaf4 c4 ,g5t4 ,,iii #ic4 ,petavius1 de ,deo ,,viii #d4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi #ac4 ,calvn1 ,in/4 ,i #af1 #h4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cac sq4 ,alt+1 ,!ol4 el5ct4 nova p4 #bij4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,vii #b4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,vi #b4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #agj4 #agg-aha4 ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #dgb enz4 ,aan d5 &]5 kant /aat het deisme1 dat ,god en w]eld s*eidt2 de s*epsel51 nadat ze e5maal ges*ap5 zn1 geheel ( g$eeltelk en dan we] voor e5 groot] ( kle9] deel laat be/aan en w]k5 door eig5e1 9 de s*epp+ meegekreg5e kra*t2 en dus wez5lk de heid5s*e le] van het toeval v]nieuwt4 ,9 d5 z9 van het magna ,dei curant1 p>va negligunt1 sprak ,hi]onymus e5maal uit1 dat ,gods voorzi5ige zorg niet ov] alle kle9e insect5 zi* uit/rekte1 cf4 deel ,,ii #afj4 ,het pelagianisme s*reef ev5als ,cic]o1 ,nat4 ,d4 ,,iii #cf1 de deugd aan 's m5s*5 eig5 wil en kra*t toe1 en het semipelagianisme v]deelde d5 arbeid en s*reef aan ,god en m5s* beid5 wat toe4 ,to5 lat] dit sy/eem 9 de ,rooms*e !ologie indrong1 kwam er ov] ,gods m$ew]k+ 9 de voorzi5igheid e5 niet g]+ v]s*il2 de ,?omi/5 vatt5 ha> op als e5e pra$et]m9atio physica1 e5e applicatio ad op]&um1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #i art4 #f ad #c4 qu4 #gi4 #aji4 c4 ,g5t4 ,,iii #fg-gj4 #afb2 de ,mol9i/5 da>5teg5 v]/ond5 erond] e5 concursus simultaneus1 m]e coop]ans1 quo ,deus cum alio concurr5te 9 eundem actum et effectum influit1 cf4 ,daalman1 ,summa ,s4 ,?omae ,,ii #bhf-cad4 ,!ol4 ,wirceb4 ,i c4 #b4 ,d5s1 ,!ol4 ,i #ff sq4 ,lib]atore1 ,in/it4 philos4 ,,iii c4 #d a4 #a1 #b4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,ii #bb f4 ,jans51 ,prael4 ,,ii #ccd4 ,het ,soc9ianisme /elde het one9dige en het e9dige zoo ab/ract en duali/is* teg5ov] elka>1 dat ,god de w]eld zelfs niet uit niets ma> alle5 uit e5e eeuwige en e9dige mat]ie kon s*epp52 en di5ov]e5kom/ig onttrok het ook e5 groot deel d] w]eld aan de voorzi5igheid ,gods en liet het ov] aan het eig5 inzi*t en oordeel van d5 m5s*4 ,de wil is van nature ook zoo vr1 dat ,god zelfs van te vor5 niet zek] b]ek55 kan1 wat e5 m5s* 9 e5 gegev5 geval do5 zal2 e]/ als de besliss+ gevall5 is1 ri*t ,god da>na> zn h&el5 92 de vre oorzak5 /aan da>om geheel zelf/&ig naa/ en buit5 ,god4 ,de v]h\d+ van ,god tot de w]eld is als die van e5 w]kmee/] tot de ma*9e2 nadat h ze gemaakt en op gang heeft gebra*t1 laat h ze aan zi*zelve ov] en grpt alle5 9 als er iets te h]/ell5 valt1 ,volkelius1 de v]a relig4 ,,ii c4 #g4 ,crell1 de ,deo et ejus attrib4 c4 #b-f4 cf4 ,fock1 ,d] ,soc94 #dif f4 ,de ,remon/rant5 w>5 ev5zoo van oordeel1 dat er 9 de creatie aan de s*epsel5 kra*t5 w>5 ges*onk51 wa>op z nu t]5 kond54 ,de ond]h\d+ 0 da>om e5e negatieve daad ,gods1 wa>door ,h ess5tias1 vires ac facultates r]um creat>um non vult de/ru]e s$ eas vigori suo rel9qu]e1 quoad vig]e ac dur>e possunt ex vi p] creationem ipsis indita1 ( al?ans w]d deze opvatt+ niet onjui/ g5oemd4 ,9 v]b& da>m$e w]d de concursus als e5e naturalis qua$am influ5tia 9 res omnes ex naturae div9ae p]fectione eman5s v]worp52 de pra$e/9atie van het getal m5s*51 van de huwelk51 van het lev5se9de1 van de v]kor55 en v]lor55 be/r$52 de vre wil v]d$igd en alle provid5tia efficax circa peccatum v]vang5 door e5e negatieve p]missio ( non-imp$itio1 ,conf4 ,rem4 c4 #f1 ,apol4 ,conf4 ib4 ,episc4 ,in/4 ,!ol4 ,,iv sect4 #d4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,ii #be sq4 ,het ,arm9ianisme w]d wel te ,dordre*t v]oordeeld en buit5 de ,g]e=me]de erve geplaat/1 ma> vond als gee/esri*t+ all]wege +ang en drong 9 alle *ri/elke l&5 en k]k5 door4 ,de p]iode1 die met de helft d] #ag;e eeuw e5 aanvang nam1 k5m]kte zi* door e5 ma*tig /rev51 om natuur1 w]eld1 m5s*1 wet5s*ap enz4 te emancipe]5 van en zelf/&ig te mak5 teg5ov] ,god1 ,*ri/5dom1 k]k1 !ologie1 latitud9>isme1 deisme1 rationalisme1 pietisme1 ,aufklrung enz4 kom5 da>9 ov]e54 ,deze w]eld is de be/ mogelke1 de m5s* is met zn v]/& en wil zi*zelf g5oeg2 natuurwet1 natuurkra*t1 natuurre*t1 natuurlke religie1 natuurlke moraal mak5 saam e5 fonds van kra*t5 uit1 door ,god b de s*epp+ aan de w]eld m$egegev5 en nu voor be/aan en ontwikkel+ volkom5 voldo5de2 op5b>+1 pr(etie1 wond]1 g5ade zn geheel ov]bodig4 ,het deisme ontk5de het be/aan ,gods niet1 en ook de s*epp+ en de voorzi5igheid niet2 integ5deel1 het sprak ga>ne ov] het ,opp]wez5 en hield bre$e v]toog5 ov] de voorzi5igheid4 ,ma> de kra*t uit dit gelo( 0 weg4 ,het deisme ontk5de 9 pr9cipe1 dat ,god 9 de s*epp+ &]s w]kte dan na> en door de natuurlke wett5 en kra*t52 het 0 van huis uit antisupranaturali/is*4 ,de cons]vatio 0 g5oeg2 e5e coop]atie ( e5 influxus ,dei b i$]e h&el+ van het s*epsel 0 onnoodig1 ,re9h>d1 ,dogm4 #fa4 ,wegs*eid]1 ,in/4 !ol4 #ajf4 ,9 zn #ah;e-eeuws*5 vorm behoort dit deisme nu wel tot het v]l$54 ,ma> feitelk he]s*t het ook ?ans nog 9 bre$5 kr+1 beide 9 !orie en practk4 ,s$]t vooral 9 deze eeuw de k5nis d] natuur uitgebreid en de va/heid h>] ord5+5 erk5d is1 zn vel5 g5eigd1 om de me$oog5looze1 onv]&]lke natuur aan ,gods rege]+ te onttrekk51 zelf/&ig 9 zi*zelve te lat5 ru/5 en de voorzi5igheid ,gods tot het religieus-e?is* t]re9 te bep]k54 ,ma> natuurlk kan dan ook hi] de voorzi5igheid niet absoluut word5 opgevat2 z v9dt ha> gr5s 9 de m5s*elke vrheid1 cf4 ,kreibig1 ,die ,r?sel d] gttl4 ,vorsehung1 ,b]l9 #ahhf4 ,s*midt1 ,die gttl4 ,vorsehung und das ,selb/leb5 d] ,welt #ahhg4 ,beys*lag1 ,zur ,v]/ndigung b] d5 *ri/l4 ,vorsehungsglaub51 ,halle #ahhh4 ,ge5 wond]1 dat b zulk e5e bes*\w+ de oude le] van d5 concursus niet me] v]/aan en als ov]bodig ( onjui/ t]zde ge/eld wordt1 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #ed4 ,mll]1 ,snde ,i #cah4 ,vilm>1 ,dogm4 ,i #bee4 ,lipsius1 ,dogm4 #cig f4 ,oo/]zee1 #ei1 #e4 #g1 cf4 ook ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,ii #bff4 ,zelfs ligt dan de gevolgtrekk+ voor de h&1 om met de e?is*e mod]n5 hi] te l&e de natuurma*t en de z$elke ma*t als het w>e als twee ,god5 op mani*ees*e wze naa/ en teg5ov] elk&] te plaats51 op geva> af1 dat het gebi$ d] laat/e ev5als dat d] ,roodhuid5 9 ,am]ika hoe lang] zoo me] +ekromp5 en t5 slotte door de bl9de1 r$elooze ma*t geheel 9 beslag g5om5 wordt1 cf4 deel ,i #dea4 ,want dat is zek] wel het voornaam/e bezwa> teg5 het deisme3 door ,god en w]eld1 het one9dige en het e9dige te s*eid5 en duali/is* naa/ elk&] te plaats51 maakt het beide tot twee concurre]5de ma*t51 die 9 voortdur5d5 /rd gewikkeld zn en elk&] de he]s*app betwi/54 ,wat aan ,god gegev5 wordt1 wordt aan de w]eld ontnom54 ,hoe me] ,gods voorzi5igheid zi* uitbreidt1 des te me] v]lie/ het s*epsel zne zelf/&igheid en vrheid1 en omgeke]d kan het s*epsel zne zelfw]kzaamheid sle*ts h&hav5 als het ,god t]ugdr+t en ,hem de he]s*app ontneemt4 ,vr$e is er dus tuss*5 beid5 alle5 b voll$ige s*eid+4 ,het deisme is 9 d5 grond irreligieus4 ,niet 9 geme5s*ap met ma> 9 s*eid+ van ,god ligt de zaligheid van d5 m5s*2 de dei/ voelt zi* alle5 g]u/1 als h los van ,god1 d4 i4 practis* a!i/ is2 en omdat h beseft dit nooit te kunn5 zn1 is h e5 vreesa*tig s*epsel1 altd bezorgd1 dat hem e5 /uk van zn t]re9 ontnom5 zal word54 ,v&a> dat er 9 het deisme all]lei grad5 zn2 de gr5z5 tuss*5 ,gods w]kzaamheid en die d] w]eld word5 telk5s v]s*ill5d getrokk54 ,er zn heele1 halve1 driekw>t ,pelagian5 enz41 al na>mate w]eld en m5s* geheel ( voor e5 groot] ( kle9] deel aan ,gods be/uur word5 onttrokk54 ,pr9cipieel is het deisme altd hetzelfde1 het zet ,god op nonactiviteit1 ma> de e5 bew&elt di5 weg v]d] dan de &]4 ,e5 dei/ is e5 m5s*1 die 9 zn kort be/aan niet d5 td heeft gevond5 a!i/ te word51 ,quack1 ,port ,royal #ahj4 ,dat t]re9 nu1 dat door het deisme aan ,gods rege]+ ontnom5 wordt1 komt dan te /aan ond] de ma*t1 hetz van het noodlot1 hetz van het toeval4 ,ook 9 dit opzi*t raakt het deisme telk5s met zi*zelf 9 /rd4 ,vooral teg5woordig1 nu all5 zoo diep ov]tuigd zn van de va/heid d] natuurorde1 is da>9 voor het toeval ge5 plaats en valt het deisme 9 de h&5 van het oude noodlot t]ug2 het toeval blft ho(dzakelk alle5 voor het religieus-e?is*e t]re9 bewa>d4 ,ma> de le] van het toeval is niet bet] dan die van het noodlot4 ,fatum kon desnoods nog e5e go$e beteek5is hebb5 9 de *ri/elke lev5s- en w]eldbes*\w+2 ma> casus en =tuna zn door en door on*ri/elk4 ,toevallig is iets alle5 9 d] m5s*5 oog1 wl z op dat oog5blik de oorzaak niet wet54 ,ma> objectief toevallig is er niets en kan er niets zn4 ,alles moet e5e oorzaak hebb5 en heeft di5 t] laat/e in/antie 9 d5 alma*tig5 en alwz5 wil van ,god1 cf4 ,augu/9us1 qu4 #hc qu #bd4 c4 ,acad4 ,i #a4 de ord4 ,i #b4 de civ4 ,v #c4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #bb art4 #b4 qu4 #ajc art4 #e4 c4 ,g5t4 ,,iii #gb4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi #c4 ,calvn1 ,in/4 ,i #af1 #b4 #i4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?ol4 ,,ii #b1 #d sq4 ,turret41 ,!ol4 ,el4 ,,iii qu4 #ab4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iii #aj1 #cj4 ,j4 ,mll]1 ,snde ,,ii #cd f4 ,weisse1 ,philos4 ,d4 ,i #eah4 ,kir*n]1 ,ueb] d5 ,zufall1 ,halle1 ,pfeff] #ahhh4 ,g4 ,rmel91 ,ueb] d5 ,zufall1 ,deuts*e ,runds*au ,mrz #ahij ,s4 #cec-cfd1 en voorts ov] het deisme3 ,le*l]1 ,ges*4 des engl4 ,deismus #ahda en art4 9 ,h]zog4 ,pnj]1 ,ges*4 d4 *r4 ,relig4 ,philos4 ,i #bji f4 ,hanne1 ,die ,idee d] absol4 ,p]snl4 ,,ii #gf f4 ,pes*1 ,die gross5 ,weltr?sel ,,ii #ecd f4 ,do$es1 ,inl4 tot de le] v4 ,god #hjv4 #d4 ,de voorzi5igheid ,gods1 alzoo van de k5nis en het besluit ,gods ond]s*eid5 en teg5ov] het pan!isme en deisme geh&haafd1 is na> de s*oone v]kl>+ van d5 ,heid4 ,cate*4 die alma*tige en alomteg5woordige kra*t ,gods1 door welke ,h hemel en a>de1 mitsgad]s alle s*epsel51 gelk als met zne h& nog ond]h\dt en rege]t4 ,ook zoo is het le]/uk d] voorzi5igheid nog van ze] wd5 omvang4 ,z omvat eig5lk de gans*e uitvo]+ van alle besluit51 welke op het e5maal door de s*epp+ 9 het aanzn g]oep5e betrekk+ hebb54 ,indi5 de s*epp+sdaad uitgezond]d wordt1 is z ev5 rk als de sci5tia lib]a1 als de besluit5 ,gods1 als alwat 9 d5 td be/aat en ges*i$t4 ,z /rekt zi* uit ov] alles1 wat na de s*epp+ v]d] 9 de dogmatiek beh&eld wordt en besluit 9 zi* beide de w]k5 d] natuur en d] g5ade2 alle w]k5 ,gods na> buit51 die op de s*epp+ volg51 zn w]k5 zn] voorzi5igheid4 ,alle5 ma>1 de locus de provid5tia gaat niet op die w]k5 zelve 91 ma> bes*rft 9 het algeme5 d5 a>d d] relatie1 wa>9 ,god tot de ges*ap5e w]eld /aat en die altd dezelfde is 9 we]wil van de vele v]s*ill5de w]k51 welke ,h 9 zne voorzi5igheid 9 de w]eld tot /& br5gt4 ,da>om is het ook niet w5s*elk1 om 9 dez5 locus all]lei ond]w]p51 zooals het wond]1 het geb$1 het lev5se9de1 de wilsvrheid1 de zonde1 de !odicee enz4 t] sprake te br5g51 want t5 deele zn deze ond]w]p5 re$s vroeg] b de le] van de deugd5 en de besluit5 ,gods beh&eld1 deels kom5 ze lat] op hunne eig5e plaats bre$vo]ig aan de orde4 ,niet op d5 locus de provid5tia1 alle51 ma> op heel de dogmatiek ru/ de taak d] !odicee4 ,de le] d] voorzi5igheid neemt dus de /( voor de volg5de loci niet 9 zi* op1 ma> bepaalt zi* tot de bes*rv+ van de ond] alle v]s*ill5de w]k5 zi*zelve gelkblv5de relatie1 wa>9 ,god tot de s*epsel5 /aat4 ,die relatie wordt uitg$rukt door de woord5 ond]h\d+1 m$ew]k+ en rege]+1 welke langzam]h& als deel5 d] voorzi5igheid w]d5 opgevat4 ,wat ,god 9 natuur en g5ade ook doe1 ,h is het altd1 die alle d+5 ond]h\dt1 er met zne mog5dheid invloeit en ze rege]t4 ,ond]h\d+1 m$ew]k+ en rege]+ zn da>om ge5 deel5 ( /ukk51 wa>9 het w]k d] voorzi5igheid gesplit/ wordt1 en die1 zakelk en tdelk ges*eid51 de e5e op de &]e volg54 ,z v]s*ill5 ond]l+ ook niet zoo1 dat de ond]h\d+ alle5 betrekk+ z\ hebb5 op het zn d] s*epsel51 de m$ew]k+ sle*ts op de w]kzaamh$5 en de rege]+ uitsluit5d op de leid+ na> het e9ddoel he54 ,ma> ze /aan altd met elka> 9 v]b&1 ze grp5 elk oog5blik 9 elka> 91 de ond]h\d+ is van het e]/e beg9 af aan ook rege]+1 en de rege]+ m$ew]k+1 en de m$ew]k+ ond]h\d+4 ,de ond]h\d+ zegt ons1 dat er niets be/aat1 niet alle5 ge5 sub/antie1 ma> ook ge5 kra*t1 ge5 w]kzaamheid1 ge5 eig5s*ap1 ge5 idee1 ( het be/aat alles uit1 door1 tot ,god4 ,de m$ew]k+ doet ons diezelfde ond]h\d+ k5n5 als e5e zoodanige1 welke het zn d] s*epsel5 niet opheft ma> jui/ pone]t en h&haaft4 ,en de rege]+ w/ ons beide aan als zoo alle d+5 leid5de1 dat het door ,god va/ge/elde e9ddoel wordt b]eikt4 ,en altd1 van het beg9 tot het e9de1 is de voorzi5igheid ne e5v\dige1 alma*tige en alomteg5woordige kra*t4 ,als zulk e5e kra*t en daad ,gods opgevat1 /aat de voorzi5igheid 9 het nauw/e v]b& met en is z to* ook wez5lk ond]s*eid5 van de w]kzaamheid ,gods 9 de s*epp+4 ,het pan!isme en het deisme zoek5 de oploss+ van het probleem1 dat hi] zi* voordoet1 da>door1 dat z ( de s*epp+ ( de voorzi5igheid ontk5n54 ,het !isme h&haaft beide en tra*t h>e e5heid en ha> ond]s*eid zo[el voor de !orie als voor de practk van het lev5 9 het li*t te /ell54 ,altd 9 voll51 w>5 z9 !i/ te wez51 d4 i4 9 alles ,gods raad en h& en w]k te zi5 en to* tegelk]td1 ja jui/ da>om1 alle kra*t en gave tot de hoog/e activiteit te ontwikkel51 dat is de he]lkheid van het *ri/elk gelo(1 dat het geheim van het *ri/elk lev54 ,de ,s*rift gaat ons hi]9 voor4 ,z duidt de voorzi5igheid t] e5] zde aan als e5 s*epp51 ,ps4 #ajd3cj1 e5 lev5dmak51 ,neh4 #i3f1 e5 sprek51 ,ps4 #cc3i1 #aje3ca1 #cd1 #ajg3be1 ,job #cg3f1 e5 uitz5d5 van zn ,woord en ,gee/1 ,ps4 #ajd3cj1 #ajg3bf1 e5 bevel51 ,ps4 #adg3ae1 ,klaagl4 #c3cg1 e5 w]k51 ,joh4 #e3ag1 e5 drag51 ,hebr4 #a3c1 e5 will51 ,op4 #d3aa1 zoodat alles zond] uitzond]+ uit ,god is en door en tot ,hem be/aat1 ,hd4 #ag3bh1 ,rom4 #aa3cf1 ,col4 #a3ag4 ,god is nooit l$ig4 ,h ziet nimm] passief toe4 ,h w]kt altd met ,goddelke mog5dheid 9 natuur en g5ade4 ,de voorzi5igheid is da>om e5e positieve daad1 niet e5 lat5 ma> e5 do5 be/aan en w]k5 van oog5blik tot oog5blik4 ,indi5 z sle*ts 9 e5 non-de/ru]e be/ond1 w>e het niet ,god1 die de d+5 9 /& hield1 ma> be/ond5 deze 9 en door zi*zelve1 z het dan ook door e5e b de s*epp+ ges*onk5e kra*t4 ,en dit is ong]md te d5k52 e5 s*epsel is vanzelf e5 vol/rekt afhankelk wez52 wat niet van zi*zelf be/aat1 kan ook ge5 oog5blik door zi*zelf be/aan4 ,als ,god niets doet1 dan is er niets en ges*i$t er niets4 ,virtus ,dei1 ab eis quae creata sunt reg5dis si aliqu&o cess>et1 simul et illorum cess>et species omnisque natura concid]et1 ,aug4 de ,g54 ad litt4 ,,iv #ab4 ,conf4 ,,iv #ag1 cf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #ajd art4 #a-d4 c4 ,g5t4 ,,iii #fe sq4 ,calvn1 ,in/4 ,i #af1 #d4 ,leydeck]1 ,fax v]it4 ,,viii #b4 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #cjd enz4 ,en gelk de voorzi5igheid e5e kra*t en e5e daad is1 zoo is z ook e5e alma*tige en alomteg5woordige kra*t4 ,god is imman5t met zn wez5 9 alle s*epsel5 teg5woordig4 ,zne voorzi5igheid breidt tot alle s*epsel5 zi* uit2 alles be/aat 9 ,hem4 ,de ,s*rift spreekt het t5 /ellig/e uit1 dat niets1 hoe g]+ ook1 buit5 ,gods voorzi5igheid valt4 ,niet alle5 alle d+5 9 het geme51 ,ef4 #a3aa1 ,col4 #a3ag1 ,hebr4 #a3c1 ma> ook zelfs de h>5 des ho(ds1 ,mt4 #aj3cj1 de mus*jes1 ,mt4 #aj3bi1 de vogel5 des hemels1 ,mt4 #f3bf1 de lelin des velds1 ,mt4 #f3bh1 de jonge rav51 ,ps4 #adg3i zn voorw]p van zn zorge4 ,wat is ook kle9 ( groot voor ,hem1 die alle5 groot is8 ,9 het w]eldv]b& is het kle9e ev5go$ op zne plaats als het groote1 ev5 onmisba> en noodzakelk1 en m5igmaal nog van rk] beteek5is en van gewi*tig] gevolg54 ,de voorzi5igheid mag da>om wel 9 g5]alis1 ,ps4 #ajd1 #adh3a-c1 specialis1 ,ps4 #aci3aev41 ,job #aj3i-ab1 ,mt4 #ab3ab1 ,luk4 #ab3g1 en specialissima1 #a ,tim4 #d3aj ond]s*eid5 word54 ,ma> z /rekt to* als kra*t ,gods tot alle en tot i$] s*epsel zi* uit4 ,habakuk klaagt er ho(d/4 #a3ad wel ov]1 dat ,god door zne ka/d+ de m5s*5 maakt als viss*5 d] zee1 die 9 het net gevang5 word5 en 1 als gewormte1 dat ge5 he]s*] heeft1 nl4 om het te bes*]m5 teg5ov] zne v&51 ma> spreekt da>m$e 9 het m9/ niet uit1 dat ,gods voorzi5igheid niet ov] deze s*epsel5 gaat4 ,met me] s*n van re*t b]oept m5 zi* voor de bep]k+ van ,gods voorzi5igheid op #a ,cor4 #i3i2 to* ontk5t ,paulus1 die ov]al eld]s ,gods s\v]e9iteit zoo absoluut opvat1 b4 v4 ,hd4 #ag3bh1 ,rom4 #aa3cf1 ,col4 #a3ag1 hi] t] plaatse ge5sz9s1 dat ,god ook voor de oss5 zorg draagt1 ma> geeft alle5 te k5n51 dat de r$51 wa>om dit woord 9 de wet ,gods is opg5om51 niet ligt 9 de oss5 ma> 9 de m5s*54 ,ook dit woord betreff5de de oss5 zegt ,god ' 1 vs4 #aj1 cf4 ,rom4 #d3bc1 #bd1 #ae3d1 #b ,tim4 #c3af1 opdat w eruit le]5 z\d51 dat de arbeid] 9 het evangelie zn loon wa>dig is4 ,zoo is dan de voorzi5igheid e5 ev5 groote1 alma*tige en alomteg5woordige daad ,gods als de s*epp+2 z is e5e creatio cont9ua ( cont9uata2 ze zn beide ne daad en v]s*ill5 alle5 ratione1 ,aug4 de ,g54 ad litt4 ,,iv #ae4 ,conf4 ,,iv #ab de civ4 ,,xii #ag4 ,?omas ,i qu4 #ajd art4 #b4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i p4 #cea4 ,urs9us1 ,explic4 ,cat4 qu4 #bg4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #ahc4 ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #aij4 ,aldus sprek5de1 hebb5 vroeg]e !olog5 to* ge5sz9s het ond]s*eid will5 te niet do54 dat tuss*5 s*epp+ en voorzi5igheid be/aat1 gelk b4 v4 ,hodge ,i #egg vree/4 ,de ,s*rift imm]s /elt &]zds de voorzi5igheid voor als e5 ru/5 van het w]k d] s*epp+1 ,g54 #b3b1 ,ex4 #bj3aa1 #ca3ag en voorts als e5 zi51 ,ps4 #ad3b1 als e5 s*\w51 ,ps4 #cc3ac1 als e5 lett51 ,ps4 #cc3ae1 als e5 gadeslaan1 ,ps4 #acj3c enz41 hetwelk altemaal het be/aan1 de zelfw]kzaamheid1 de vrheid van het s*epsel ond]/elt4 ,ook deze gegev5s d] ,s*rift mog5 niet v]wa>loosd4 ,s*epp+ en voorzi5igheid zn niet hetzelfde4 ,indi5 de voorzi5igheid e5e i$] oog5blik v]nieuwde s*epp+ w>e1 z\d5 de s*epsel5 elk oog5blik ook uit het niet te voors*n word5 gebra*t4 ,de sam5hang1 het v]b&1 de ordo caus>um g+ dan geheel te loor1 en van ontwikkel+1 ges*i$5is z\ er ge5 sprake kunn5 zn4 ,alle s*epsel5 z\d5 dan niet w]kelk1 ma> sle*ts 9 s*n be/aan en alle zelf/&igheid1 vrheid1 v]antwoordelkheid miss52 ,god zelf z\ de oorzaak d] zonde zn4 ,(s*oon vel5 de voorzi5igheid e5e creatio cont9ua noemd51 zoo b$oeld5 ze to* da>m$e ge5sz9s het ond]s*eid tuss*5 beide uit te wiss*52 veele] vatt5 z all5 de voorzi5igheid tegelk op als e5 do5 volh>d5 9 het be/aan1 als e5e cons]vatio1 die de s*epp+ ond]/elt4 ,zoo zegt b4 v4 ,augu/9us1 dat ,god op d5 zev5d5 dag g]u/ heeft en ge5 nieuwe g5]a me] ges*ap5 heeft1 en h oms*rft dan het w]k d] voorzi5igheid 9 ond]s*eid+ van dat d] s*epp+ aldus3 movet itaque occulta pot5tia univ]sam creaturam suam444444 explicat secula1 quae illi cum primum condita sunt tanquam implicita indid]at1 quae tam5 9 suos cursus non explic>5tur1 si ea ille qui condidit provido motu adm9i/r>e cess>et1 de ,g54 ad lit4 ,v #bj4 ,de voorzi5igheid moge dus soms e5e creatio heet51 z is van de e]/e en eig5lke s*epp+ altd da>9 ond]s*eid51 dat z e5e creatio cont9ua is4 ,beide kom5 dus hi]9 met elk&] ov]e51 dat het dezelfde ,goddelke1 alma*tige en alomteg5woordige kra*t is1 die 9 s*epp+ en 9 ond]h\d+ w]kzaam is2 deze is ge5 m9d]e daad dan g5e2 tot beide wordt ma*t1 ,goddelke alma*t v]eis*t4 ,voorts zn s*epp+ en ond]h\d+ natuurlk ook niet 9 ,god zelv5 ond]s*eid51 want 9 ,hem1 d5 ,eeuwige1 valt ge5 v]&]+ no* s*aduw van omke]+2 ,h is niet ov]gegaan van niet-s*epp5 tot s*epp5 no* ook van s*epp5 tot ond]h\d52 ,h is onv]&]lk dezelfde1 cf4 deel ,,ii #daa4 ,s*epp+ en ond]h\d+ zn dus niet objectief en zakelk1 als dad5 ,gods1 9 ,gods wez51 ma> alle5 ratione ond]s*eid54 ,dat wil e*t] niet zegg51 dat ons d5k5 zoo ma> willekeurig tuss*5 beide ond]s*eid maakt2 ne51 dat ond]s*eid is wel t] dege 9 de op5b>+ ,gods gegrond en da>uit door ons d5k5 afgeleid4 ,er is v]s*il tuss*5 s*epp+ en ond]h\d+1 ma> dat v]s*il ligt niet 9 ,gods wez5 an si*1 ma> 9 de relatie1 wa>9 ,god zi* tot de s*epsel5 /elt4 ,iets &]s is het1 wat met de d+5 door de s*epp+1 en iets &]s1 wat erm$e door de ond]h\d+ gebeurt4 ,de relatie1 wa>9 door beide dad5 de s*epsel5 tot ,god geplaat/ word51 is e5e v]s*ill5de4 ,dit v]s*il is niet zoo aan te gev51 dat de s*epp+ uit niets is en de ond]h\d+ uit het be/a&e2 ma> de s*epp+ roept de d+5 die niet zn1 die ge5 &] zn hebb5 dan dat van ideen en besluit5 9 het wez5 ,gods2 door de ond]h\d+ roept ,god met dezelfde mog5dheid die d+51 die e5 van zn wez5 ond]s*eid5 be/aan hebb5 ontvang5 en nogtans enkel en alle5 uit en door en tot ,god zn4 ,de s*epp+ geeft het zn2 de ond]h\d+1 de volh>d+ 9 het zn4 ,de moeilkheid voor het d5k51 om s*epp+ en ond]h\d+ beide te h&hav51 ligt altd we] hi]91 dat s*epsel5 door de s*epp+ e5 eig51 van ,gods wez5 ond]s*eid5 zn hebb5 ontvang51 en dat to* dat zn ge5 oog5blik kan ( mag bes*\wd word5 als e5 van ,god onafhankelk1 9 zi*zelf ru/5d zn4 ,w /aan hi] voor e5 my/]ie1 dat ons begrip v]re te bov5 gaat1 en altd zn we g5eigd1 om aan het e5e ( aan het &]e te kort te do54 ,op die neig+ b]u/ het pan!isme en het deisme4 ,beide gaan uit van dezelfde dwal+ en /ell5 ,god en w]eld als twee groo!d5 teg5ov] elka>4 ,het e]/e (f]t de w]eld aan ,god1 de s*epp+ aan de ond]h\d+ op en me5t1 dat het zn ,gods dan alle5 e5 ,goddelk one9dig zn is1 wanne] het zn d] w]eld ontk5d1 9 s*n opgelo/1 9 het ,goddelk zn v]zwolg5 wordt4 ,en het twe$e (f]t ,god aan de w]eld1 de ond]h\d+ aan de s*epp+ op en oordeelt1 dat het s*epsel te me] tot zn re*t komt1 na>mate het m9d] afhankelk wordt van ,god en me] van ,hem zi* v]wd]t4 ,de ,*ri/5 e*t] beldt1 dat de w]eld en i$] s*epsel 9 ha> e5 eig5 zn ontvang5 heeft ma> to* 9 diezelfde mate to5eemt 9 realiteit1 9 vrheid1 9 wa>a*tig zn1 als het me] afhankelk is van ,god1 en van oog5blik tot oog5blik uit en door en tot ,hem is4 ,e5 s*epsel /aat te hoog]1 na>mate ,god het me] inwoont en het met zn wez5 doordr+t4 ,de ond]h\d+ gaat 9 zoov]re zelfs de s*epp+ te bov52 want deze gaf sle*ts d5 aanvang van het zn1 ma> g5e is de voortga&e en altd to5em5de m$$eel+ ,gods aan zne s*epsel54 ,de voorzi5igheid is ! progressive expression 9 ! univ]se ( 8 div9e p]fection1 ! progressive realization 9 x ( ! ar*etypal ideal ( p]fect wisdom & love1 ,sam4 ,h>ris1 ,god ! ,creator & ,"l ( all1 ,ed9b4 ,cl>k #ahig ,i #ecb4 #e4 ,hi]m$e is ook re$s de wze aangegev51 op welke ,god zne voorzi5igheid 9 de w]eld uitoef5t1 en die oudtds door de le] van d5 concursus uitg$rukt w]d4 ,deze is ev5 rk als de v]s*eid5heid1 welke b de s*epp+ 9 de s*epsel5 is aangebra*t1 ,sicut creationis magna e/ v>ietas1 ita et gub]nationis1 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #cae4 ,door de s*epp+ is e5e w]eld 9 het aanzn g]oep51 die tegelk e5 en v]di5t te heet5 en beide 9 ruimte en td e5 speculum lucidissimum gloriae div9ae is1 cf4 deel ,,ii #dbjv4 ,de voorzi5igheid di5t nu1 om de w]eld van ha> aanvang he5 te leid5 na> ha> e9ddoel1 z tre$t t]/ond b de s*epp+ 9 w]k+ en h&haaft en br5gt tot ontwikkel+ wat 9 die s*epp+ gegev5 is4 ,omgeke]d is de s*epp+ op de voorzi5igheid aangelegd2 de creatie geeft aan de s*epsel5 zulk e5 zn1 dat 9 en door de voorzi5igheid tot ontplooi+ kan word5 gebra*t4 ,imm]s1 de w]eld w]d niet ges*ap5 9 d5 toe/& van zuiv]e pot5tie1 als e5 *aos ( nevelmassa1 ma> als e5 kosmos1 en de m5s* w]d da>9 geplaat/ niet als e5 hulpeloos wi*t ma> als man en vr\w2 alle5 van zulk e5 g]e$e w]eld kon de ontwikkel+ uitgaan en zoo w]d ze door de s*epp+ aan de voorzi5igheid aangebod54 ,voorts 0 die w]eld e5 h>monis* geheel1 wa>9 de e5heid zi* pa>de aan de rk/e v]s*eid5heid2 elk s*epsel ontv+ zn eig5 a>d en da>9 e5 eig5 zn1 e5 eig5 lev5 en lev5swet4 ,gelk 9 ,adams h>t de z$ewet 0 +es*ap51 als regel voor zn lev51 zoo droeg5 alle s*epsel5 9 hun eig5 natuur de pr9cipia en de wett5 voor hunne ontwikkel+4 ,alle d+5 zn ges*ap5 door het woord4 ,alles b]u/ op g$a*te4 ,de gans*e s*epp+ is e5 sy/eem van ord9antin ,gods1 ,g54 #a3bf1 #bh1 #h3bb1 ,ps4 #ajd3e1 #i1 #aai3ij1 #ia1 ,pr$4 #a3aj1 ,job #ch3ajv41 ,j]4 #e3bd1 #ca3bev41 #cc3bj1 #be4 ,h gaf aan alle s*epsel5 e5e orde1 e5e wet1 die ze niet ov]tr$51 ,ps4 #adh3f1 cf4 deel ,i #bei1 #bhgv4 ,z b]u/ 9 al h>e deel5 op d5 raad ,gods1 en deze komt uit 9 het kle9e en 9 het groote2 het komt alles voort van d5 ,he]e d] heirs*>51 ,h is wond]lk van raad1 ,h is groot van daad1 ,jes4 #bh3bc-bi4 ,zoo le]t ons de ,s*rift de w]eld v]/aan1 en zoo heeft ook de *ri/elke !ologie het begrep54 ,augu/9us zeide1 dat er 9 de s*epsel5 sem9a occulta1 orig9ales regulae1 sem9>iae rationes w>5 +eplant1 die1 9 d5 geheim5 s*oot d] natuur v]borg51 de pr9cipia all] ontwikkel+ zn4 ,quaecunque nasc5do ad oculos no/ros exeunt1 ex occultis sem9ibus accipiunt progr$i5di primordia1 et increm5ta debitae magnitud9is di/9ctionesque =m>um ab orig9alibus tamquam regulis sumunt1 de tr94 ,,iii #g4 de ,g54 ad lit4 ,,iv #cc4 ,de w]eld is da>om zwang] van de oorzak5 d] wez5s2 sicut matres gravidae sunt foetibus1 sic ipse mundus gravidus e/ causis nasc5tium1 quae 9 illo non creantur1 nisi ab illa summa ess5tia1 ubi nec oritur nec moritur aliquid nec incipit esse nec des9it1 de tr94 ,,iii #i4 ,z is e5 arbor r]um1 die tak en bloesem en vru*t uit zi*zelve voortbr5gt1 de ,g54 ad lit4 ,,viii #i4 ,god h\dt de d+5 to* zoo 9 /& en w]kt zoo 9 h51 dat z zelve als causae secundae m$ew]k54 ,dat zegt niet1 dat m5 b deze twe$e oorzak5 moet blv5 /aan2 w moet5 altd opklimm5 tot de oorzaak van alle zn en beweg+1 en dat is alle5 de wil ,gods2 voluntas conditoris conditae rei cujusque natura e/1 de civ4 ,,xxi #h1 cf4 de tr94 ,,iii #f-i4 ,9 zoov] is de voorzi5igheid niet alle5 e5e positieve1 ma> ook e5e onmiddellke daad ,gods4 ,zn wil1 zne kra*t1 zn wez5 is 9 i$] s*epsel en 9 elke gebeurt5is onmiddellk pres5t4 ,alles be/aat en leeft te zam5 9 ,hem1 ,hd4 #ag3bh1 ,col4 #a3ag1 ,hebr4 #a3c4 ,gelk ,h de w]eld door zi*zelv5 s*iep1 zoo ond]h\dt en rege]t ,h ha> ook door zi*zelv54 ,al w]kt ,god ook door de causae secundae1 dit is met het deisme niet zoo te duid51 dat z tuss*5 ,god en de w]k+5 met h>e gevolg5 z\d5 in/aan en deze van ,hem v]wd]54 ,imm$iate ,deus omnibus providet1 quoad ord9is rationem1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #bb art4 #c4 qu4 #ajc art4 #f4 qu4 #ajd art4 #b4 c4 ,g5t4 ,,iii #gf sq4 ,da>om is ook e5 wond] ge5 v]brek+ d] natuurwet en ge5 van buit5 af +rp5 9 de natuurorde4 ,het is van ,gods zde e5 daad1 die niet me] onmiddellk en re*t/reeks ,god tot oorzaak heeft dan i$]e gewone gebeurt5is1 en 9 d5 raad ,gods en 9 de w]eldidee neemt het e5 ev5 geord5de en h>monieuse plaats 9 als elk natuurlk v]s*nsel4 ,9 het wond] br5gt ,god alle5 e5e bzond]e kra*t 9 w]k+1 die1 gelk i$]e &]e kra*t1 w]kt ov]e5kom/ig ha> eig5 a>d en wet en dus ook e5 eig5 product t5 gevolge heeft1 cf4 deel ,i #bhi4 ,ma> b de s*epp+ heeft ,god 9 de d+5 zne ord9antin gelegd1 e5 ordo r]um1 wa>door de d+5 zelve ond]l+ met elka> 9 v]b& /aan4 ,niet ,god hangt van die oorzak5 af1 ma> wel hang5 de d+5 van elk&] af4 ,dat v]b& is vel]lei2 (s*oon het 9 het algeme5 causaal kan word5 g5oemd1 is causaal 9 dez5 z9 dan to* ge5sz9s met me*anis* te v]e5zelvig51 gelk het mat]ialisme wil4 ,het me*anis* v]b& is ma> ne wze1 wa>op e5 g$eelte d] d+5 9 de w]eld tot elka> 9 betrekk+ /aat4 ,gelk de s*epsel5 9 de creatie e5 eig5 a>d ontv+5 en ond]l+ v]s*ill51 zoo is er ook ond]s*eid 9 de wett51 wa>na> z w]k51 en 9 de v]h\d+51 wa>9 z tot elk&] /aan4 ,deze zn ond]s*eid5 op physis* en op psy*is* t]re91 9 de intellectueele en 9 de e?is*e w]eld1 9 huisgez9 en maats*app1 9 wet5s*ap en kun/1 9 de kon9krk5 d] a>de en 9 het kon9krk d] hemel54 ,het is de voorzi5igheid ,gods1 welke 9 aansluit+ aan de s*epp+ al deze ond]s*eid5e natur51 kra*t51 ord9antin h&haaft en tot volle ontplooi+ br5gt4 ,9 de voorzi5igheid doet ,god niet te niet ma> e]bi$igt en ontwikkelt ,h1 wat ,h 9 de s*epp+ t5 aanzn riep4 ,zoo ond]h\dt en rege]t ,h dus alle s*epsel5 ov]e5kom/ig hun a>d1 de engel5 &]s dan de m5s*5 en deze w$]om &]s dan di]5 en plant54 ,ma> inzoov] ,god nu 9 zne voorzi5igheid de ond]l+e v]h\d+5 d] d+5 9 /& h\dt en de s*epsel5 ond]l+ aan elk&]s be/aan en lev5 di5/ba> maakt1 kan z middellk heet54 ,imm$iate ,deus omnibus providet1 quoad ord9is rationem1 quoad executionem ord9is v]o p] aliqua m$ia providet1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #bb art4 #c4 ,zoo s*iep ,h de engel5 all5 tegelk ma> laat ,h de m5s*5 uit n5 blo$e voortkom52 zoo h\dt ,h sommige s*epsel5 individueel1 &]e als soort en gesla*t 9 /&2 zoo b$i5t ,h telk5s zi* van all]lei s*epsel5 als middel5 9 zne h&1 om zn raad uit te vo]5 en zn doel te b]eik54 ,de *ri/elke !ologie ontk5de dit niet2 integ5deel heeft z altd op voorgang d] ,s*rift met nadruk de natuurorde en het causaalv]b& d] v]s*nsel5 geh&haafd4 ,het is onwa>1 dat het ,*ri/5dom met zn supranaturalisme aan e5e natuurorde v&ig z\ zn en de wet5s*ap onmogelk z\ mak51 gelk ,drap]'s ges*i$5is van de wor/el+ tuss*5 godsdi5/ en wet5s*ap1 #b;e uitg4 ,ha>lem #ahhg met k5nelk g5ot tra*t aan te toon54 ,veel jui/] is het oordeel van ,du ,bois ,reymond1 als h zeide3 die neu]e ,naturwiss5s*aft1 wie p>adox dies kl+e1 v]dankt ihr5 ,ursprung dem ,*ri/5?um1 ,kulturges*4 und ,naturw4 ,leipzig #ahgh ,s4 #bh1 cf4 ook ,lange1 ,ges*4 des ,mat]4 #ahhb ,s4 #abi f4 en &]5 b ,m>t5s5 ,l>s51 ,die ,naturwiss4 9 ihrem ,s*uldv]hltnis zum ,*ri/5?um1 ,b]l9 #ahig4 ,9 elk geval heeft het ,*ri/5dom de wet5s*ap1 bepaaldelk die van de natuur1 mogelk gemaakt en da>voor d5 bodem b]eid4 ,hoe me] to* de natuurv]s*nsel51 gelk 9 het poly!isme1 v]good word5 en bes*\wd als zi*tb>e beeld5 en drag]s d] ,godheid1 des te onmogelk] wordt e5 wet5s*appelk ond]zoek1 dat vanzelf het k>akt] van heiligs*5nis v]krgt en het my/]ie d] ,godheid v]/oort4 ,ma> het ,*ri/5dom heeft ,god en w]eld ond]s*eid5 en door zne beld5is van ,god als d5 ,s*epp] all] d+5 ,god losgemaakt uit d5 natuursam5hang en hoog bov5 dez5 geplaat/2 ond]zoek d] natuur is ge5 aanr&+ d] ,godheid me]4 ,voorts heeft het da>door tegelk d5 m5s* vr gemaakt van en zelf/&ig geplaat/ teg5ov] de natuur1 gelk de s*oone natuurbes*\w+ b psalmi/5 en pr(et51 b ,jezus en de apo/el5 zoo kla> bew/2 de natuur is voor d5 geloovige ge5 voorw]p van aanbidd+ en vreeze me]2 t]wl h 9 diep5 ootmo$ voor ,god zi* buigt en van ,hem vol/rekt afhankelk is1 heeft h jui/ de roep+1 om de a>de te behe]s*5 en alle d+5 zi* te ond]w]p51 ,g54 #a3bf4 ,afhankelkheid van ,god is heel iets &]s dan conv5i5t] naturae viv]e en zi* s*ikk5 na> de om/&igh$54 ,vel5 r$5e]5 zoo1 dat z f alle d+5 en gebeurt5iss5 aan ,gods wil toes*rv5 en v]zet ongeoorlo(d a*t51 f dat ze ,gods voorzi5igheid bep]k5 en vele d+5 /ell5 9 h&5 van d5 m5s*1 cf4 b4 v4 ,beys*lag1 ,zur ,v]/ndigung b] d5 *ri/l4 ,vorsehungsglaub5 #ahhh ,s4 #bd f4 ,do* de ,s*rift wa>s*uwt ons beide teg5 dit ant9omianisme en dit pelagianisme en sndt alle vals*e1 fatali/is*e b]u/+ en alle hoogmo$ig zelfv]tr\w5 b d5 wortel af4 ,bukk5 voor de natuurma*t is iets gans* &]s dan zi* ,gode k9d]lk te ond]w]p52 en het behe]s*5 d] a>de is e5 di55 van ,god4 ,de kapite91 die b e5 /orm 9 zne hut g+ bidd5 en 9 d5 bbel lez51 ond]wi]p zi* wel aan de ma*t d] elem5t5 ma> niet aan ,god1 ,h>ris1 ,god ! ,creator & ,"l ( all ,i #ede4 ,er ligt veel me] w>e vroomheid 9 ,cromwell's woord3 tru/ ,god & keep y\r p[d] dry4 ,v]volg5s is het de beld5is van ,god als d5 ,s*epp] van hemel en a>de1 welke aan/onds de g$a*te meebr5gt van de ne1 absolute1 nimm] teg5 zi*zelve v]deelde wa>heid2 van de h>monie en de s*oonheid van d5 raad ,gods2 en dus ook van de e5heid van het w]eldplan en van de orde d] gans*e natuur4 ,w5n 9 frei] und gross>tig] ,weise dem e95 ,gott au* e9 e9heitli*es ,wirk5 aus dem ,ganz5 und ,voll5 zuges*rieb5 wird1 s wird d] ,zusamm5hang d] ,d+e na* ,ursa*e und ,wirkung ni*t nur d5kb> sond]n er i/ sog> e9e no?w5dige ,consequ5z d] ,annahme1 ,lange1 ,ges*4 d4 ,mat]4 #acj4 ,de ,s*rift zelve gaat 9 de erk5n+ van zulk e5 natuurorde1 van all]lei ord9antin en wett5 voor de ges*ap5e d+5 ons voor4 ,en het wond] maakt da> zoo we9ig inbreuk op1 dat het die va/e natuurorde veele] ond]/elt en beve/igt4 ,de *ri/elke k]k en !ologie hebb5 zulk e5 ordo r]um t5 all5 tde ga>ne erk5d2 ,augu/9us b]iep zi* telk5s op het woord 9 ,w%4 #aa3bj1 omnia m5sura num]oque et pond]e ord9a/i4 ,ze hebb5 al?ans 9 d5 e]/5 td teg5 het s*rikkelk bgelo(1 dat 9 de d]de en vi]de eeuw tot e5 buit5gewone hoogte /eeg1 met kra*t zi* v]zet1 en met "n ook de a/rologie be/r$51 ,aug4 de civ4 ,v #a-h4 ,?omas1 ,s4 c4 ,g5t4 ,,iii #hd sq4 ,calvn1 ,contre l'a/rologie1 ,c4 ,r4 #ce p4 #eji-edd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,vi qu4 #b4 ,moor ,,ii #dce4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #ahj enz4 ,de /rd1 die er m5igmaal uitbrak1 w]d niet gevo]d tuss*5 ,*ri/5dom en natuurwet5s*ap2 de "pen w>5 gans* &]s gegroepe]d2 het 0 mee/5tds e5 /rd tuss*5 oude en nieuwe w]eldbes*\w+1 wa>b er geloovige ,*ri/55 /ond5 aan beide kant51 cf4 deel ,,ii #dfe4 ,deze pr9cipieel jui/e natuurbes*\w+1 welke de !ologie voor/ond1 blkt n]g5s duidelk] uit dan uit h>e le] van d5 concursus en de causae secundae4 ,9 het pan!isme en 9 het deisme kan deze le] niet tot ha> re*t kom54 ,da> zn er ge5 causae en hi] ge5 causae secundae me]4 ,9 het pan!isme word5 de causae secundae1 d4 i4 de b9n5 d5 kr+ van het ges*ap5e naa/ligg5de oorzak5 d] d+5 met de causa prima1 dat is ,god1 v]e5zelvigd4 ,er is tuss*5 beide ge5 ond]s*eid van sub/antie en w]k+2 ,god is mat]ialit] en =malit] het subject van alwat ges*i$t1 dus ook van de zonde2 hoog/5s zn de zoog5aamde twe$e oorzak5 geleg5h$5 en passieve in/rum5t5 voor de w]k+5 ,gods4 ,vroeg] sle*ts sporadis* voorkom5de1 kwam deze le] 9 de nieuw]e philosophie van ,c>tesius tot he]s*app en leidde zoo tot het idealisme van ,b]keley en ,malebran*e en tot het pan!isme van ,sp9oza1 ,hegel1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #df1 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #chd enz4 ,zoo zegt b4 v4 ,malebran*e1 qu'il n'y a qu'une vraie cause p>ce qu'il n'y a qu'un vrai ,dieu1 que la nature ou la =ce de *aque *ose n'e/ que la volont de ,dieu1 que t\tes les causes naturelles ne sont po9t de vritables causes1 mais seulem5t des causes occasionnelles4 ,w>e oorzaak kan ,god alle5 zn1 omdat ,h alle5 s*epp5 en deze ma*t aan ge5 s*epsel m$$eel5 kan2 indi5 s*epsel5 w]kelk oorzaak kond5 zn van beweg+5 en v]s*nsel51 dan z\d5 ze zelf ,god5 zn1 ma> t\tes ces petites div9its des pay5s et t\tes ces causes p>ticulires des philosophes ne sont que des *imres1 que le mal9 esprit t*e d'tablir p\r ru9] le culte du vrai ,dieu1 ,de la re*]*e de la vrit1 l4 #f p4 #b *4 #c cf4 ook ,eclaircissem5t #ae4 ,er zn dus sle*ts pha5om5a1 voor/ell+51 en de e5ige realiteit1 kra*t1 sub/antie1 die da>a*t] s*uilt1 is die van ,god zelv51 cf4 ook ,kleutg51 ,philos4 d] ,vorzeit ,,ii #ccf-cdg4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,i #eib4 ,omgeke]d word5 9 het deisme de causae secundae van de causa prima ges*eid5 en zelf/&ig gemaakt2 de causa prima wordt geheel tot de s*epp+1 tot het gev5 van het posse1 bep]kt en b het velle en fac]e geheel buit5geslot51 gelk 9 het oorspronkelk pelagianisme2 ( de beide causae word5 g$a*t als causae sociae1 die naa/ en met elka> w]k51 gelk twee pa>d5 e5 wag5 voorttrekk51 al is het e5e dan miss*i5 /]k] dan het &]e1 gelk 9 het semipelagianisme en syn]gisme2 het s*epsel wordt hi] s*epp] van zn eig5 dad54 ,nu zegt e*t] de ,s*rift1 n dat ,god alles w]kt1 zoodat het s*epsel sle*ts e5 in/rum5t is 9 zne h&1 b4 v4 ,jes4 #dd3bd1 ,ps4 #bi3c1 #fe3aa1 #adg3af1 ,mt4 #e3de1 ,hd4 #ag3be enz41 n dat de voorzi5igheid van de s*epp+ ond]s*eid5 is en het be/aan en de zelfw]kzaamheid d] s*epsel5 ond]/elt1 b4 v4 ,g54 #a3aa1 #bj1 #bb1 #bd1 #bh enz4 ,da>m$e 9 ov]e5/emm+ le]t de *ri/elke !ologie1 dat de causae secundae vol/rekt aan ,god als prima causa gesubord9e]d zn en to* 9 die subord9atie e*te1 w>e causae blv54 ,e5 enkele week hi] wel is wa> zwa>ts af1 zooals de nom9ali/ ,biel 9 de ,middeleeuw51 ,zw+li 9 d5 td d] ,h]vorm+1 die de twe$e oorzak5 t5 onre*te zoo g5oemd a*tte en ze liev] in/rum5t5 heet5 wilde1 de provid4 ,op4 ,,iv #ie sq41 en de ,am]ikaans*e !oloog ,emmons 9 lat] td1 cf4 ,/rong1 ,sy/4 ,!ol4 ,new-,york #ahij p4 #bje4 ,hodge ,i #eid4 ,h4 ,b4 ,smi?1 ,sy/4 ( *ri/4 ,!ol4 #ahij p4 #ajc4 ,ma> desniettem9 0 het con/ante le] d] *ri/elke k]k1 dat de twe$e oorzak5 wel geheel en al van de e]/e oorzaak dep5d5t ma> tegelk to* ook w>e1 wez5lke oorzak5 zn4 ,god vloeit met zne alma*tige kra*t 9 i$]e causa secunda 9 en is met zn wez5 9 ha> teg5woordig b ha> beg91 voortgang en e9de4 ,h is het1 die ha> pone]t en tot h&el5 br5gt 7praecursus71 en voorts ook 9 ha> w]k+ tot op ha> effect toe begeleidt en leidt 7concursus72 ,h w]kt het will5 en het w]k5 na> zn welbehag54 ,ma> deze inw]k+ d] causa prima 9 de causae secundae is zoo ,goddelk groot1 dat ,h jui/ da>door die causae secundae tot eig5e w]kzaamheid br5gt4 ,provid5tia ,dei causas secundas non tollit s$ ponit1 ,wollebius b ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #aia4 ,de concursus is jui/ de oorzaak van de zelfw]kzaamheid d] twe$e oorzak52 en deze1 door ,gods mog5dheid van het beg9 tot het e9de g$rag51 w]k5 met e5e propria et insita virtus4 ,zoo we9ig doet de w]kzaamheid ,gods de w]kzaamheid van het s*epsel te niet1 dat deze laat/e te kra*tig] wordt1 na>mate de e]/e rk] en voll] zi* op5ba>t4 ,de causa prima en secunda blv5 dus twee ond]s*eid5e oorzak52 de e]/e v]nietigt de twe$e niet ma> s*5kt ha> jui/ realiteit1 en de twe$e is er alle5 door de e]/e4 ,ook zn de causae secundae ge5 in/rum5ta sle*ts1 ge5 organa1 ge5 /okk5 en blokk51 ma> e*te1 wez5lke oorzak51 met eig5 natuur1 kra*t1 spontaniteit1 w]k+ en wet4 ,sa?an et les me*ans ne sont pas tellem5t in/rum5s de ,dieu1 que cep5dant ils n'op]5t aussi bi5 de leur co/e4 ,c> il ne faut pas imag9]1 que ,dieu besongne p> un homme inique comme p> une pi]re ou p> un tronc de bois1 mais il en use comme d'une creature raisonnable1 selon la qualit de sa nature1 qu'il luy a donne4 ,qu& donc n\s disons1 que ,dieu op]e p> les me*ans1 cela n'empe*e pas que les mes*ans n'op]5t aussi en leur endroict1 ,calvn1 ,c4 ,r4 #ce1 #ahh4 ,t5 opzi*te van ,god kunn5 de causae secundae b in/rum5t5 word5 v]gelek51 ,jes4 #aj3ae1 #ac3e1 ,j]4 #ej3be1 ,hd4 #i3ae1 ,rom4 #i3bj-bc2 t5 aanzi5 van h>e effect5 en product5 zn ze causae 9 eig5lk5 z94 ,en jui/ omdat de e]/e en twe$e oorzaak niet duali/is* naa/ elk&] /aan en w]k51 ma> de e]/e w]kt door de twe$e he51 da>om is de w]k+1 die van beide uitgaat1 ne en ook het product is n4 ,er heeft ge5 arbeidsv]deel+ plaats tuss*5 ,god en zn s*epsel1 ma> dezelfde w]k+ is geheel en al w]k+ van de causa prima en ev5zoo geheel en al w]k+ van de causa proxima2 en het product is 9 di5zelfd5 z9 geheel product van de e]/e en geheel product van de twe$e oorzaak4 ,omdat e*t] de causa prima en de causa secunda niet id5tis* zn ma> 9 wez5 v]s*ill51 da>om is wel de w]k+ en het product realit] geheel en al w]k+ en product van beide oorzak52 ma> =malit] zn ze to* alle5 w]k+ en product van de twe$e oorzaak4 ,het h\t br&t1 en het is ,god alle51 die het br&5 doet1 ma> =meel mag het br&5 niet aan ,god ma> moet het alle5 aan het h\t als subject word5 toeges*rev54 ,de m5s* spreekt1 h&elt1 gelo(t1 en het is ,god alle51 die hem sprek51 h&el51 geloov5 doet1 do* niet ,god ma> de m5s* is het =meele subject van al deze dad54 ,en zoo is het ook ,god alle51 die d5 zonda> alle lev5 en kra*t v]le5t1 welke h tot het b$rv5 e5] zonde van noode heeft2 ma> de zonde heeft niet ,god ma> d5 m5s* tot subject en auteur4 ,op deze wze trekt de ,h4 ,s*rift de ln51 b9n5 welke de v]zo5+ van ,gods s\v]e9iteit en van 's m5s*5 vrheid gezo*t word5 moet4 #f4 ,9 de voorzi5igheid1 als ond]h\d+ ( als m$ew]k+ g$a*t ligt de rege]+ re$s opgeslot54 ,wie zoo de d+5 9 /& h\dt1 dat h niet alle5 het zn ma> zelfs de kra*t5 en w]k+5 draagt door zn wil en zn wez51 die is absoluut s\v]e91 kon+ 9 w>5 z94 ,de rege]+ is da>om ge5 nieuw elem5t1 dat b ond]h\d+ en m$ew]k+ bkomt2 z is1 ev5als elk van deze beide1 op zi*zelve de gans*e voorzi5igheid1 alle5 nu ma> bes*\wd van uit het /&punt van het e9ddoel1 wa> ,god al het ges*ap5e door zne voorzi5igheid h55leidt4 ,het is e5e s*oone1 rke g$a*te1 als de ,h4 ,s*rift ,god telk5male ,kon+ noemt en zne voorzi5igheid als e5e rege]+ bes*rft4 ,er zn er vel5 9 dez5 td1 die elk d5kbeeld van s\v]e9iteit 9 gez91 /aat1 maats*app v]w]p5 en van niets will5 wet5 dan van democratie en an>*ie4 ,ond] invlo$ van deze bes*\w+5 zn er ook1 die 9 de !ologie de voor/ell+ van ,god als ,kon+ oud-te/am5tis* en v]\d]d v9d5 en hoog/5s nog van ,god als ,vad] will5 sprek54 ,ma> dit oordeel is opp]vlakkig en onwa>4 ,voore]/ is de ,vad]naam voor ,god niet nieuwte/am5tis* ma> ook re$s 9 het ,oude ,te/am5t en zelfs b de ,heid55 gebruikelk2 het ,n4 ,te/4 moge de beteek5is ervan rk] en diep] hebb5 opgevat1 het heeft di5 naam niet het e]/ aan ,god gegev51 cf4 deel ,,ii #aac4 ,omgeke]d komt de naam van ,kon+ voor het ,goddelk wez5 niet alle5 9 het ,oude1 ma> ook 9 het ,nieuwe ,te/am5t h]haaldelk voor1 ,mt4 #f3aj1 #ac1 #cc1 #a ,tim4 #a3ag1 #f3ae1 ,op4 #ai3f enz4 ,en t5 twe$e is de b5am+ van ,kon+ ,gode niet m9d] wa>dig dan die van ,vad]4 ,alle 9 hemel en op a>de wordt g5oemd uit ,hem1 die de ,vad] is van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 ,ef4 #c3ae4 ,alle v]h\d+51 die er ond] s*epsel5 tuss*5 me]d]5 en m9d]5 be/aan1 zn e5e gelk5is van die ne oorspronkelke relatie1 wa>9 ,god /aat tot de w]k5 zn] h&54 ,wat e5 vad] is voor zn gez91 wat e5 opvo$] is voor de jeugd1 wat e5 bevelhebb] is voor het leg]1 wat e5 vor/ is voor zn volk1 dat alles en zooveel me] is ,god op gans* oorspronkelke wze voor zne s*epsel54 ,niet ne1 ma> al zne deugd5 kom5 9 de w]eld tot op5b>+ en behoor5 dus door ons te word5 geerd4 ,en nu is vooral ook het kon+s*ap e5e he]lke ,goddelke in/ell+4 ,het geeft aan het volk niet alle5 e5e p]soonlke e5heid1 ma> neemt als erfelk kon+s*ap ook het k>akt] van oorspronkelkheid1 v]hev5heid1 onafhankelkheid en onv]&]lkheid aan4 ,9 dit alles is het e5 s*oon1 z het dan ook zwak1 beeld van het kon+s*ap ,gods4 ,alle s\v]e9iteit op a>de is ontle5d1 afgeleid1 tdelk1 bep]kt1 m5igmaal niet t5 zeg5 ma> t5 vloek4 ,ma> ,god is ,kon+ 9 vol/rekt5 en 9 wa>a*tig5 z94 ,de rege]+ d] w]eld is niet democratis* en niet ari/ocratis*1 niet republike9s* en niet con/itutioneel1 ma> mon>*aal4 ,godes is de ne1 ong$eelde1 wetgev5de1 re*t]lke en uitvo]5de ma*t2 zne s\v]e9iteit is oorspronkelk1 eeuwig1 onbep]kt1 zeg5rk4 ,h is de ,kon+ d] kon+5 en de ,he] d] he]51 #a ,tim4 #f3ae1 ,op4 #ai3f4 ,zn kon9krk is het gans* heelal4 ,zns is hemel en a>de1 ,ex4 #ai3e1 ,ps4 #h3b1 #ajc3ai1 #adh3ac4 ,h bezit alle natin1 ,ps4 #hb3h1 rege]t ov] de ,heid551 ,ps4 #bb3bi1 #dg3i1 #if3aj1 ,j]4 #aj3g1 ,mal4 #a3ad1 en is de ,all]hoog/e ov] de gans*e a>de1 ,ps4 #dg3c1 #h1 #hc3ai1 #ig3i4 ,h is ,kon+ 9 eeuwigheid1 ,ps4 #bi3aj1 #a ,tim4 #a3ag2 ge5 teg5/& heeft iets teg5ov] ,hem te b$uid51 ,ps4 #ic3c1 #d4 ,zn kon9krk komt zek]1 ,mt4 #f3aj1 #a ,cor4 #ae3bd1 ,op4 #ab3aj2 zne he]lkheid zal geop5ba>d en zn naam gevreesd word5 van d5 opgang tot d5 ond]gang d] zon1 ,jes4 #dj3e1 #ei3ai2 ,h zal ,kon+ ov] de gans*e a>de zn1 ,za*4 #ad3i4 ,ook 9 deze rege]+ h&elt ,god met i$] d+ na> zn a>d4 ,deus regit res1 naturae ips>um conv5i5t]1 ,al/$1 ,!ol4 s*ol4 #cja4 ,en da>om wordt die rege]+ ,gods ook 9 de ,s*rift op v]s*ill5de wz5 voorge/eld en met v]s*ill5de nam5 g5oemd4 ,door zne rege]+ h\dt ,h de w]eld /a&e en beve/igt ze1 zoodat z niet wankel5 zal1 ,ps4 #ic3a2 ,h bes*ikt het li*t en de dui/]nis1 ,ps4 #ajd vs4 #ai1 #bj1 gebi$t d5 reg5 en h\dt hem 91 ,g54 #g3d1 #h3b1 ,job #bf3h1 #ch3bbv41 geeft rm en sneeuw en s1 ,ps4 #adg3af1 s*eldt d4 i4 be/raft en /ilt de zee1 ,nah4 #a3d1 ,ps4 #fe3h1 #ajg3bi1 z5dt vloek en v]d]f1 ,deut4 #bh3aev41 alles doet zn woord1 ,ps4 #adh3h4 ,ev5 ma*tig en s\v]e9 rege]t ,h 9 de w]eld d] r$elke s*epsel51 ,h rege]t ond] de ,heid55 en bezit alle natin1 ,ps4 #bb3bi1 #hb3h1 a*t de volk5 m9d] dan niets en delheid1 ,jes4 #dj3ag1 doet met de inwon]s d] a>de na> zn welgevall51 ,dan4 #d3ce1 en leidt all] h>t en g$a*te1 ,spr4 #ba3a4 ,en deze rege]+ ,gods ov] zne r$elke s*epsel5 /rekt zi* niet alle5 uit tot het go$e1 wa>van ,h beide 9 natuur en g5ade de ,gev] is1 ,jak4 #a3ag1 en ook niet alle5 tot zne gun/g5oot51 die ,h v]kie/1 roept1 bewa>t1 v]zorgt en tot de eeuwige zaligheid leidt1 ma> /rekt zi* ook uit tot het kwade en tot deg551 die het kwade liefhebb5 en do54 ,wel /aat het va/ door de gans*e ,s*rift he51 dat ,god de zonde met zn gans*e wez5 haat1 ,deut4 #cb3d1 ,ps4 #e3e-g1 ,job #cd3aj1 #a ,joh4 #a3e enz42 en zne rege]+ legt door het v]bod d] zonde 9 wet en consci5tie1 door ha> oordeel5 en g]i*t5 da>van e5 onw$]sprekelk getuig5is af4 ,ma> desniettem9 le]t de gans*e ,s*rift tev5s1 dat de zonde van het beg9 tot het e9de ond] zn ,goddelk regim5t /aat1 cf4 ,clem51 ,die *ri/l4 ,lehre von d] ,snde1 ,gtt+5 #ahig ,i #abc-aea4 ,b ha> aanvang tre$t ,god soms v]h9d]5d op2 ,h belet iem& te zondig51 ,g54 #bj3f1 #ca3g1 v]nietigt d5 raad d] goddelooz51 ,ps4 #cc3aj1 s*5kt kra*t om 9 de v]zoek+ /a&e te blv51 #a ,cor4 #aj3ac1 en h\dt 9 zoov] altd de zonde teg51 als ,h ze v]bi$t en d5 zonda> door e5ige ang/ en vreeze 9 de consci5tie intoomt4 ,ma> deze imp$itio is lang niet de e5ige vorm1 wa>9 ,god de zonde rege]t4 ,m5igmaal laat ,h ze toe en v]h9d]t ze niet4 ,h heeft ,israel ov]gegev5 9 't go$dunk5 zns h>t51 ,ps4 #ha3ac1 liet de ,heid55 w&el5 9 hunne eig5e weg51 ,hd4 #ad3af1 #ag3cj en gaf ze ov] 9 e5 v]ke]d5 z91 ,rom4 #a3bd1 #bh2 en zoo kan gezegd word51 dat ,god toeliet d5 val van ,adam1 d5 moord van ,abel1 de ong]e*tigheid d] m5s*5 vr d5 zondvlo$1 ,g54 #f3c1 d5 v]koop van ,jozef1 ,g54 #cg1 de v]oordeel+ van ,jezus enz4 ,ma> deze p]missio is zoo we9ig negatief1 dat de zonde ook 9 ha> all]e]/5 aanvang ond] ,gods be/ur5de ma*t en s\v]e9iteit /aat4 ,h s*ept en ord5t de geleg5h$5 en aanleid+5 tot zondig51 om d5 m5s* te beproev5 en da>door f te /]k5 en te beve/ig5 f ook te /raff5 en te v]h>d51 ,g54 #b3g1 #b ,*r4 #cb3ca1 ,job #a1 ,mt4 #d3a1 #f3ac1 #a ,cor4 #aj3ac4 ,(s*oon de zonde e]/ niets &]s s*e5 dan e5e willekeurige daad van m5s*51 blkt het to* lat]1 dat ,god er zn h& 9 _h en dat ze ges*i$de na> zn raad1 ,g54 #df3h1 #b ,*ron4 #aa3d1 ,luk4 #bd3bf1 ,hd4 #b3bc1 #c3ag1 #ah1 #d3bh4 ,zelfs wordt z 9 ha> aanvang wel niet =malit] en subjective ma> to* mat]ialit] ,gode toeges*rev54 ,god is de pottebakk] en de m5s* is het leem1 ,j]4 #ah3e1 ,klaagl4 #c3ch1 ,jes4 #de3g1 #i1 #fd3g1 ,am4 #c3f2 ,h v]/okt1 v]h>dt1 v]bl9dt1 ,ex4 #d3ba1 #g3c1 #i3ab1 #aj vs4 #bj1 #bg1 #aa3aj1 #ad3d1 ,deut4 #b3cj1 ,jos4 #aa3bj1 ,jes4 #f3aj1 #fc3ag1 ,mt4 #ac3ac1 ,mk4 #d3ab1 ,luk4 #h3aj1 ,joh4 #ab3dj1 ,hd4 #bh3bf1 ,rom4 #i3ah1 #aa3h2 ,h w5dt het h>t zoo1 dat het haat en ongehoorzaam is1 #a ,sam4 #b3be1 #a ,kon4 #ab3be1 #b ,*ron4 #be3bj4 ,ps4 #aje3bd1 ,eze*4 #ad3i4 ,h z5dt e5 booz5 gee/1 e5 leug5gee/1 ,ri*t4 #i3bc1 #a ,sam4 #af3ad1 #a ,kon4 #bb3bc1 #b ,*ron4 #ah3bb1 port door ,satan ,david aan1 #b ,sam4 #bd3a1 #a ,*r4 #ba3a1 doet ,simei vloek51 #b ,sam4 #af3aj1 geeft de m5s*5 ov] aan hunne zond51 laat de maat hunn] ong]e*tigheid vol word51 ,g54 #ae3af1 ,rom4 #a3bd1 z5dt e5e kra*t d] dwal+1 #b ,!ss4 #b3aa1 /elt ,*ri/us tot e5 val en op/&+1 tot e5e reuke des doods en des lev5s1 ,luk4 #b vs4 #cd1 ,joh4 #c3ai1 #i3ci1 #b ,cor4 #b3af1 #a ,petr4 #b3h enz41 cf4 deel ,,ii #caev41 #cfiv4 ,en niet alle5 b d5 aanvang ma> ook b d5 voortgang h\dt ,god de zonde ond] zn alma*tig be/uur2 m5igmaal b9dt ,h ze 91 bep]kt ze1 /uit ze 9 ha> va>t en maakt er door oordeel5 en g]i*t5 e5 e9de aan1 ,g54 #g3aa1 ,ex4 #ae enz41 ,mt4 #bd3bb1 #b ,petr4 #b3i1 ma> ook wa> ,h ze laat voortgaan1 be/uurt ,h ze1 ,spr4 #af3i1 #ba3a1 en maakt ,h ze 9 ha> e9de1 hetz ,h ha> v]geeft ( ha> /raft1 teg5 ha> wil en b$oel+1 di5/ba> aan de uitvo]+ van zn raad1 aan de v]he]lk+ van zn naam1 ,g54 #de3g1 #h1 #ej3bj1 ,ps4 #ea3f1 ,jes4 #aj3e-g1 ,job #a3bj1 #bb1 ,spr4 #af3d1 ,hd4 #c3ac1 ,rom4 #h3bh1 #aa3cf4 ,ev5als de zonde1 het malum culpae1 /aat ook het ld51 het malum po5ae1 ond] de he]s*app ,gods4 ,h is de ,s*epp] van het li*t en de dui/]nis1 van het go$e en het kwade1 ,am4 #c3f1 ,jes4 #de3g1 ,job #b3aj4 ,de dood is zne /raf en +etr$5 op zn bevel1 ,g54 #b3ag1 en alle ramp5 en teg5h$51 alle sm>t en ld51 alle bezoek+5 en oordeel5 kom5 d5 m5s*5 toe van ,gods alma*tige h&1 ,g54 #c3adv41 ,deut4 #bh3aev4 enz4 ,re$s ond] ,israel e*t] w]d de di%>monie opgem]kt1 die 9 dit lev5 tuss*5 zonde en /raf1 heiligheid en zaligheid be/aat1 ,ps4 #gc1 ,job1 ,pr$4 ,het gelo( wor/elde met dit ontzett5d probleem1 ma> het hief da>uit to* we] zegevi]5d het ho(d op1 niet omdat het het probleem opgelo/ zag1 ma> omdat het zi* va/klemm5 bleef aan de kon9klke ma*t en de vad]lke liefde des ,he]54 ,de voorspo$ d] goddelooz5 is sle*ts s*n en 9 elk geval sle*ts tdelk1 en de re*tva>dig5 zn ook 9 het zwa>/e ld5 nog ,gods liefde en gun/ deela*tig1 ,ps4 #gc1 ,job4 ,het ld5 d] vrom5 heeft m5igmaal niet 9 hun p]soonlke zonde ma> 9 de zonde d] m5s*heid zn grond en 9 het heil d] m5s*heid en 9 de e]e ,gods zn doel4 ,het ld5 di5t niet alle5 t] v]geld+1 ,rom4 #a3ah1 #bg1 #b3e1 #f1 #b ,!ss4 #a3i1 ma> het di5t ook t] beproev+ en ka/d+1 ,deut4 #h3e1 ,job #a3ab1 ,ps4 #aah3h1 ,spr4 #c3ab1 ,j]4 #aj3bd1 #cj3aa1 ,hebr4 #ab3fv41 ,op4 #c3ai2 t] v]/]k+ en beve/ig+1 ,ps4 #aai3fg1 #ga1 ,rom4 #e3c-e1 ,hebr4 #ab3aj1 ,jak4 #a3b-d2 tot getuig5is voor de wa>heid1 ,ps4 #dd3bc1 ,hd4 #e3da4 ,phil4 #a3bi1 #b ,tim4 #d3f2 t] v]he]lk+ ,gods1 ,joh4 #i3b4 ,9 ,*ri/us is re*t en g5ade met elk&] v]zo5d2 het ld5 is de weg tot de he]lkheid1 het kruis w/ he5 na> de kroon1 lignum crucis arbor vitae4 ,het e9de1 wa>toe alle d+5 door de voorzi5igheid ,gods word5 he5geleid1 is de /i*t+ van zn rk1 de op5b>+ zn] deugd51 de e]e van zn naam1 ,rom4 #aa3cb-cf1 #a ,cor4 #ae3ah1 ,op4 #aa3ae1 #ab3ac enz4 ,op deze v]troo/5de wze h&elt de ,s*rift ov] de voorzi5igheid ,gods4 ,raadsel5 blv5 er g5oeg ov]1 zo[el 9 het individueele lev5 als 9 de ges*i$5is van w]eld en m5s*heid2 de dogmatiek h\dt zi* van nu voortaan met niets &]s bezig dan met de my/]in1 welke de voorzi5igheid ,gods 9 zonde1 vrheid1 v]antwoordelkheid1 /raf1 ld51 dood1 g5ade1 v]zo5+1 geb$ enz4 voor ons aan de orde heeft ge/eld en behoeft hi] dus op al die ond]w]p5 niet 9 te gaan4 ,ma> ov] al die raadsel5 en my/]in laat ,god s*n5 het li*t van zn ,woord1 niet om ze op te loss51 ma> opdat w door ldzaamheid en v]troo/+ d] ,s*rift5 hope hebb5 z\d51 ,rom4 #ae3d4 ,de le] d] voorzi5igheid is ge5 wsge]ig sy/eem ma> e5e beld5is des gelo(s1 e5e beld5is1 dat1 9 we]wil dat de s*n d] d+5 er dikw]f teg5 spreke1 to* ge5 ,satan en ge5 m5s* en ge5 enkel creatuur ma> ,god en ,h alle5 door zne alma*tige en alomteg5woordige kra*t alle d+5 ond]h\dt en rege]t4 ,zulk e5e beld5is is 9 /aat1 om ons te bew>5 zo[el voor e5 opp]vlakkig optimisme1 dat de raadsel5 des lev5s misk5t1 als voor e5 hoogmo$ig pessimisme1 dat v]twfelt aan w]eld en lot4 ,want de voorzi5igheid ,gods gaat ov] alle d+51 ov] het go$e niet alle51 ma> ook ov] de zonde en het ld51 de sm>t en d5 dood2 want indi5 deze aan ,gods leid+ w>5 onttrokk51 wat bleef er dan nog 9 deze w]eld voor zne rege]+ ov]8 ,z op5ba>t zi* niet alle5 en niet voornamelk 9 de buit5gewone gebeurt5iss5 en 9 de wond]51 ma> ev5ze] 9 de va/e orde d] natuur en 9 de gewone voorvall5 van het dagelks* lev52 want welk arm gelo( z\ het zn1 dat ,gods h& en raad wel van v]re zag 9 enkele gewi*tige gebeurt5iss51 ma> niet bespeurde 9 eig5 lev5 en lot8 ,en z leidt alle deze d+51 niet teg5 ma> ov]e5kom/ig hun natuur1 niet buit5 de middel5 om ma> door deze he52 want welke kra*t z\ er s*uil5 9 e5 gelo(1 dat /oicns*e onv]s*illigheid ( fatali/is*e b]u/+ als de w>e ,godsvru*t prees8 ,zoo e*t]1 als de alma*tige en alomteg5woordige kra*t ,gods1 maakt z ons 9 voorspo$ dankba> en 9 teg5spo$ g$uldig2 doet z ons met k9d]lke ond]w]p+ 9 de leid+ des ,he]5 b]u/5 en wekt z to* tegelk uit onze traagheid tot de hoog/e activiteit ons op2 en s*5kt z ons ond] alles e5 go$ toevoorzi*t op onz5 getr\w5 ,god en ,vad]1 dat ,h ons met alle nooddruft des li*aams en d] ziel v]zorg51 en dat ,h al het kwaad1 dat ,h ons 9 dit jamm]dal toes*ikt1 ons t5 be/e ke]5 zal1 wl ,h zulks do5 kan als e5 alma*tig ,god en ook do5 wil als e5 getr\w ,vad]4 #cf4 ,,de ,,oorsprong ,,d] ,,zonde4 #a4 ,de voorzi5igheid ,gods gaat als rege]+ d] zonde het v]/ al ons d5k5 en begrp5 te bov5 en vi]t tegelk als zoodanig ha> hoog/5 triumf4 ,nauwelks _h ,god de w]eld go$ en volmaakt ges*ap51 ( de zonde drong 9 ha> 94 ,het my/]ie van het zn wordt nog onbegrpelk] door het my/]ie van het kwaad4 ,bna op hetzelfde oog5blik1 als de s*epsel5 re9 en he]lk voortkom5 uit de h& van hun ,mak]1 word5 z van al hun glans b]o(d en /aan z b$orv5 en onre9 voor zn heilig aangezi*t4 ,de zonde heeft de gans*e s*epp+ v]woe/1 ha> g]e*tigheid 9 s*uld1 ha> heiligheid 9 onre9heid1 ha> he]lkheid 9 s*&e1 ha> zaligheid 9 ell5de1 ha> h>monie 9 wanorde1 ha> lev5 9 dood1 ha> li*t 9 dui/]nis v]ke]d4 ,vanwa> dan dat kwaad1 en wat is de oorsprong d] zonde8 ,de ,s*rift re*tva>digt ,god1 en geeft e5e doorloop5de !odicee1 als z uitspreekt en h&haaft1 dat 9 ge5 geval ,god de oorzaak d] zonde is4 ,imm]s1 ,h is re*tva>dig en heilig en v]re van goddeloo%eid1 ,deut4 #cb3d1 ,job #cd3aj1 ,ps4 #ib3af1 ,jes4 #f3c1 ,hab4 #a3ac1 e5 li*t zond] dui/]nis1 #a ,joh4 #a3e1 niem& v]zoek5de1 ,jak4 #a3ac1 ov]vlo$ige fonte9 van alwat go$ en re9 en zuiv] is1 ,ps4 #cf3aj1 ,jak4 #a3ag2 ,h v]bi$t de zonde 9 zn wet1 ,ex4 #bj1 en 9 het gewet5 van i$]5 m5s*1 ,rom4 #b3ad1 #ae1 heeft ge5 lu/ aan goddeloo%eid1 ,ps4 #e3e1 ma> haat ze en toornt er teg51 ,ps4 #de3h1 ,rom4 #a3ah2 ,h oordeelt en v]zo5t ze 9 ,*ri/us1 ,rom4 #c vs4 #bd-bf1 re9igt er zn volk van door v]gev+ en heiligmak+1 #a ,cor4 #a3cj1 en wil ze beide tdelk en eeuwiglk /raff51 ,rom4 #a3ah1 #b3h4 ,voor d5 oorsprong d] zonde w/ de ,s*rift ons altd na> het s*epsel he54 ,ma> da>om is ,gods be/uur van de zonde1 ook 9 ha> oorsprong1 niet uitgeslot54 ,het is ,god zelf1 die de mogelkheid d] zonde s*iep4 ,niet alle5 =me]de ,h d5 m5s* zoo1 dat h vall5 kon4 ,ma> ,h plantte ook d5 boom d] k5nis des go$s en des kwaads1 /elde d5 m5s* door het proefgebod voor de keuze tuss*5 go$ en kwaad1 en liet de v]leid+ door de slang toe4 ,het 0 zn wil1 om met d5 m5s* d5 geva>lk5 weg d] vrheid te bew&el51 liev] dan hem 9 e5s bov5 de mogelkheid d] zonde te v]heff54 ,de boom d] k5nis des go$s en des kwaads heet ongetwfeld zoo1 wl de m5s*1 da>van et5de1 e5e k5nis van go$ en kwaad z\ v]krg51 die h tot dusv] niet bezat1 die hem v]bod5 0 en die h niet krg5 mo*t4 ,de vraag is1 wat ond] die k5nis van go$ en kwaad te v]/aan z4 ,de gewone v]kl>+ is1 dat de m5s* door het et5 van d5 boom e5e proefond]v9delke k5nis van het go$e en kwade z\ krg52 ma> t]e*t is da>teg5 het bezwa> +ebra*t1 dat deze k5nis van go$ en kwaad d5 m5s* ,gode gelk z\ mak51 ,g54 #c3e en ,god to* ge5 empiris*e k5nis van het kwade heeft ( hebb5 kan2 voorts1 dat de m5s* door het et5 van d5 boom jui/ de proefond]v9delke k5nis van het go$e v]lor5 heeft2 en e9delk1 dat ,g54 #c3bb;a dan als ironie moet word5 opgevat1 wat op zi*zelf re$s onaannemelk en met vs4 #bb;b bepaald 9 /rd is4 ,&]5 hebb5 da>om geme5d1 dat ,g54 #c de ontwikkel+ des m5s*5 v]haalde uit d5 di]lk5 toe/& tot zelfbewu/zn en r$e1 en hebb5 da>om 9 d5 val het e]/e waag/uk d] r$e1 d5 aanvang van het z$elke lev51 d5 oorsprong d] cultuur1 de gelukkig/e gebeurt5is 9 de ges*i$5is d] m5s*heid gezi52 zoo re$s 9 vroeg] td sommige ,ophiet51 die de slang hield5 voor e5e inc>natie van d5 ,logos1 en lat] ,kant1 ,mutmassl4 ,anfang d] ,m5s*5ges*4 #aghf4 ,s*ill]1 ,ueb] die er/e ,m5s*5gesells*aft #agij4 ,hegel1 ,w]ke ,,vii #a ,s4 #ad f4 ,,ix #cij f4 ,,xi #aid4 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #bi1 cf4 ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #hi4 ,deze opvatt+ is e*t] met de b$oel+ van het v]haal zooze] 9 /rd1 dat ze teg5woordig s*i] algeme5 wordt prs gegev54 ,imm]s z\ ze ond]/ell51 dat ,god d5 m5s* 9 e5 toe/& van k9d]lke1 zelfs di]lke onnoozelheid s*iep en hem da>9 /e$s _h will5 h\d52 ma> de k5nis1 ook de z$elke1 0 d5 m5s* re$s b zne s*epp+ ges*onk51 gelk de s*epp+ na> ,gods beeld1 de naamgev+ aan de di]51 het ontvang5 en v]/aan van het proefgebod bew/2 en die k5nis1 welke de m5s* door zn val v]wi]f1 0 e5e gans* &]e1 die door ,god v]bod5 0 en hem all]lei /raf wa>dig maakte4 ,g54 #c v]haalt ge5 ,ries5=ts*ritt ma> e5 val van d5 m5s*1 ,wellhaus51 ,ges*4 ,israels #ahgh ,s4 #cdd f4 ,rts*i1 ,ges*4 u4 ,krit4 d] k4 ,leb5 v4 d4 urspr4 ,vollkomm5heit1 ,leid5 #ahha ,s4 #h4 ,sm5d1 ,altt4 ,relig4 #abj4 ,m>ti1 ,ges*4 d4 israel4 ,relig4 #ahig ,s4 #agi4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #aea f4 ,dez5 /aan dan ook het gevoel5 voor1 dat ond] de k5nis van go$ en kwaad niet de all]e]/e v]/&elke ( z$elke k5nis is te v]/aan1 ma> wel1 met b]oep op #b ,sam4 #ai3ce1 #cf die intellectuelle ,welt]k5ntniss1 die metaphysis*e ,erk5ntniss d] ,d+e 9 ihrem ,zusamm5hange1 ihrem ,w]? od] ,unw]?1 ihrem ,nutz5 od] ,s*ad5 fr d5 ,m5s*51 m4 a4 w4 de w%eid1 de kun/ d] w]eldbehe]s*+1 die feitelk d5 m5s* zelf/&ig en ,gode gelk mak5 en dez5 de he]s*app ontnem5 z\4 ,dit gevoel5 wordt e*t] door dezelfde bezw>5 als het vorige g$rukt2 alle5 bevat de wze1 wa>op ,m>ti het ontwikkelt1 e5e v+]wz+ na> de jui/e uitlegg+4 ,het komt n4l4 9 ,g54 #c niet all]e]/ op d5 inh\d d] k5nis aan1 welke de m5s* door ongehoorzaamheid v]w]v5 z\1 ma> op de wze1 wa>op h ha> v]krg5 z\1 cf4 ,kuyp]1 ,h]aut #iej1 #iea4 ,duidelk wordt de a>d van de k5nis van go$ en kwaad1 hi] b$oeld1 da>door oms*rev51 dat de m5s* erdoor gelk z\ word5 aan ,god1 ,g54 #c3e1 #bb4 ,door te et5 van d5 boom1 z\ h zi* van ,god losmak51 zelf oordeel5 en bepal51 wat go$ en wat kwaad 01 zn inzi*t en zne w%eid /ell5 teg5ov] de w%eid ,gods1 en zoo zi*zelv5 ,gode gelk mak54 ,9 plaats van 9 afhankelkheid van ,god1 9 ond]w]p+ aan zne wet te lev5 en te h&el51 z\ de m5s*1 et5de van d5 boom en het gebod ov]tr$5de1 op eig5 voet5 gaan /aan1 zelf d5 weg kiez51 di5 h gaan wilde1 en zelf zn eig5 geluk zoek54 ,to5 de m5s* viel1 kreeg h dan ook wat h w5s*te1 h maakte zi* ,gode gelk1 zelf/&ig1 door eig5 inzi*t en oordeel k5n5de het go$ en het kwaad2 ,g54 #c3bb is ontzett5de ern/4 ,ma> deze emancipatie van ,god leidde niet en kan niet leid5 tot het w>e geluk4 ,da>om v]bi$t ,god 9 het proefgebod dez5 vrheidsdrang1 deze zu*t na> onafhankelkheid4 ,ma> de m5s* bezweek voor de proef en sloeg vrwillig en mo$willig zn eig5 weg 94 ,nog ma> kort5 td _h h wa>s*nlk 9 d5 /aat d] ons*uld v]ke]d1 to5 h van buit5af door e5e slang1 die s*r&]d] 71 ,,lxx 1 prud5s1 cf4 ,mt4 #aj3af1 #b ,cor4 #aa3c7 0 dan al het g$i]te des velds1 v]zo*t en t5 val gebra*t w]d4 ,de slang ri*t zi* niet tot d5 man ma> tot de vr\w1 die het v]bod van het et5 van d5 boom niet zelve re*t/reeks van ,god ma> door middel van ha> man _h ontvang5 en da>om ontvankelk] 0 voor r$5e]+ en twfel4 ,all]e]/ beproeft de slang dan ook 9 het h>t d] vr\w twfel te wekk5 aan het gebod ,gods1 en /elt dit da>toe ook voor1 als door ,god uit h>dheid en zelfzu*t gegev54 ,de vr\w toont 9 de wze1 wa>op z het gebod t]uggeeft en uitbreidt1 duidelk1 dat ha> dat gebod ,gods als e5e s*]pe gr5s en als e5e bep]k5de bepal+ tot het bewu/zn gekom5 is4 ,nadat de twfel gewekt en de la/igheid van het gebod tot het bewu/zn gebra*t is1 gaat de slang voort1 om beide ongelo( en hoogmo$ te zaai5 9 het toeb]eide gemo$ van de vr\w2 z ontk5t nu besli/1 dat de ov]tr$+ van dat gebod d5 dood t5 gevolge zal hebb5 en ze geeft te v]/aan1 dat ,god dat gebod sle*ts uit zelfzu*t heeft gegev52 als de m5s* eet van d5 boom zal h1 9 plaats van te /]v51 ,gode gelk word5 en e5e volmaakte1 ,goddelke k5nis ontvang54 ,de v]zek]+ van de slang en de hooge v]wa*t+1 die z opwekte1 d$5 de vr\w zi5 na> d5 boom2 en na>mate z lang] zag1 w]d ze bekoord door zne vru*t4 ,bege]lkheid d] oog51 bege]lkheid des vlees*es1 groots*heid des lev5s maakt5 de v]zoek+ onwe]/aanba>2 t5 slotte nam z van de vru*t en z at1 en z gaf ook h>5 man met ha> en h at4 ,het sprek5 d] slang heeft vel5 op de g$a*te gebra*t1 dat dit v]haal e5e allegorie 01 ( dat al?ans de slang ge5 w]kelk di] 01 ma> e5 naam en beeld voor de bege]lkheid1 ,philo1 ,clem5s ,alex41 ,/rom4 ,,iii #ad1 #ag2 ( voor d5 gesla*tslu/1 ,s*op5hau]1 ,die ,welt als ,w4 u4 ,v4 ,,ii #fed1 #fff2 ( voor de dwal5de r$e1 ,buns5 9 zn ,bibelw]k2 ( ook voor ,satan1 ,cajetanus1 ,eugub9us1 ,junius1 ,rivetus1 ,amyraldus1 ,vitr+a vad] en zoon1 ,v5ema e4 a41 cf4 ,m>ck1 ,hi/4 ,p>ad4 ,,iii #e1 #e4 ,m4 ,vitr+a1 ,,ii #bef1 en ook ,j4 ,p4 ,val d',eremas1 ,! s]p5t ( ,ed51 a philol4 & crit4 essay on ! text ( ,g54 #c & its v>i\s int]pretations1 ,london #ahhh4 ,ma> deze v]kl>+ is niet aannemelk2 de slang wordt 9 ,g54 #c3a ond] de di]5 g]ek5d2 de /raf vs4 #ad1 #ae ond]/elt e5e w]kelke slang1 en 9 #b ,cor4 #c3aa is ,paulus van dezelfde me5+4 ,ook de my?is*e opvatt+1 die lat] opkwam en b vel5 +ang vond1 is met de b$oel+ van het v]haal1 met heel de omgev+1 wa>9 het voorkomt1 en met de doorloop5de le] d] ,s*rift 9 /rd2 bov5di5 loop5 de my?is*e v]kl>+5 ond]l+ ook ze] uite51 ,h5g/5b]g1 ,*ri/ol4 ,i #e4 ,khl]1 ,bibl4 ,ges*4 ,i #f4 ,delitzs* op ,g54 #c3a4 ,het sprek5 d] slang is da>om op e5e &]e wze te v]kl>52 e*t] niet met ,josephus1 ,ant4 ,i #a1 #d1 uit de me5+ van d5 v]hal]1 dat de di]5 vr d5 val de gave d] taal hadd51 want h heeft pas v]haald dat de m5s* wez5lk van de di]5 ond]s*eid5 is1 hun nam5 gaf en ond] h5 ge5 hulpe vond2 ma> ongetwfeld uit de inw]k+ e5] gee/elke1 bov5a>ds*e ma*t4 ,van welk5 a>d die ma*t is gewee/1 wordt 9 het v]haal zelf met ge5 woord gezegd2 ,g54 #c h\dt zi* aan de zi*tb>e feit51 bes*rft ma> v]kla>t niet4 ,vel5 zn nu wel van me5+ gewee/1 dat ,g54 #c niets &]s v]haalt dan het ont/aan d] v&s*ap tuss*5 m5s* en di]4 ,ma> behalve dat deze v]kl>+ om h>e pla!id niet bevr$igt1 is ze 9 /rd met wat 9 ,g54 #b ov] de v]h\d+ van m5s* en di] is v]haald1 en zegt z ons niet1 hoe en wa>om de slang als e5e v]leid5de ma*t teg5ov] d5 m5s* optrad4 ,v&a> dat vel5 ?ans we]1 tot de oude exegese t]uggaan1 al is het alle51 omdat deze 9 de aprocriefe litt]atuur des ,o4 ,t4 gehuldigd wordt1 ,clem51 ,*r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #aeh f4 ,voorts is het begrpelk1 dat ,g54 #c van d5 gee/elk5 a*t]grond d] gebeurt5iss5 ge5 gewag maakt4 ,e]/ langzam]h& wordt b het voorts*rd5d li*t d] op5b>+ de diepte d] dui/]nis on?uld4 ,s*nba> ons*uldig begonn51 wordt de zonde 9 ha> wez5 en ma*t e]/ 9 d5 loop d] ges*i$5is bek5d4 ,de afwk+ van d5 re*t5 weg is b d5 aanvang g]+ en nauwelks m]kba>1 ma> vo]t1 voortgezet1 9 e5e geheel v]ke]de ri*t+ en leidt tot e5e gans* teg5ov]ge/elde uitkom/4 ,da>uit is ook te v]kl>51 dat de ,s*rift1 beide 9 ,oud en ,nieuw ,te/am5t1 betrekkelk zoo zeld5 na> het v]haal van d5 val t]ugziet2 de voornaam/e plaats51 die hi]voor 9 aanm]k+ kom51 zn ,job #ca3cc1 ,spr4 #c3ah1 ,jes4 #dc3bg1 ,hos4 #f3g1 ,eze*4 #bh vs4 #ac-ae1 ,rom4 #e3abv41 #h3bj1 #a ,cor4 #ae3bav41 #dbv41 #b ,cor4 #aa3c1 #a ,tim4 #b3ad1 ,op4 #b3g1 #bb3b1 cf4 ,krabbe1 ,die ,lehre v4 d4 ,snde und vom ,tode1 ,hamburg #ahcf ,s4 #hc-ajj4 ,h(mann1 ,s*riftbeweis1 ,i #cfd f4 ,kurtz1 ,ges*4 d4 ,a4 ,bundes ,i #ahec ,s4 #fi en voor de aanhal+5 9 de aprocriefe litt]atuur1 ,clem5 t4 a4 p4 #afi f4 #agc4 ,e]/ ,paulus /elt teg5ov] d5 p]soon van ,*ri/us de beteek5is van ,adam 9 het li*t4 ,zoo wordt ook e]/ all5gs 9 de ges*i$5is d] op5b>+ de gee/elke ma*t bek5d1 die a*t] de v]s*n+ en v]leid+ d] slang zi* v]b]gt4 ,dan wordt langzam]h& on?uld1 dat 9 de wor/el+ van het kwaad hi] op a>de ook e5 /rd d] gee/5 gem5gd is1 en dat de m5s*heid en de w]eld de buit is1 om welke tuss*5 ,god en ,satan1 tuss*5 hemel en hel wordt gekampt4 ,heel de ma*t d] zonde hi] op a>de /aat 9 v]b& met e5 rk d] dui/]nis 9 de w]eld d] gee/54 ,ook da> heeft e5 val plaats gehad4 ,jezus zegt zelf 9 ,joh4 #h3dd1 dat de duivel e5 m5s*5moord] is ' 1 d4 i4 van d5 aanvang van het be/aan d] m5s*heid af1 dat h 9 de wa>heid 1 zi* niet ge/eld heeft en dus niet /aat1 omdat er ge5 wa>heid 9 hem is1 en h1 leug5 sprek5de1 spreekt4 ,ev5zoo le]t #a ,joh4 #c3h1 dat h zondigt van d5 beg9ne2 9 #a ,tim4 #c3f wa>s*uwt ,paulus d5 neophyt teg5 opgeblaz5heid1 opdat h niet valle 1 9 e5zelfde oordeel1 als d5 duivel getr(f5 heeft2 en ,judas spreekt 9 vs4 #f van 1 d4 i4 van engel51 die hun beg9sel1 oorsprong1 ( ook he]s*app niet bewa>d en de hun toegewez5 woonplaats v]lat5 hebb54 ,er ligt hi] duidelk 9 opgeslot51 dat vele engel5 niet tevr$5 w>5 met d5 /aat1 wa>9 z door ,god w>5 geplaat/4 ,hoogmo$ heeft zi* van h5 mee/] gemaakt1 om te /rev5 na> e5 &]51 hoog]5 /&4 ,de zonde is het e]/ uitgebrok5 9 de w]eld d] gee/52 z is opgekom5 9 het h>t van wez5s1 van wie w sle*ts g]+e k5nis bezitt52 ond] v]h\d+51 die ons zoo go$ als geheel onbek5d zn4 ,ma> dit is op grond d] ,h4 ,s*rift zek]1 dat de zonde niet e]/ op a>de ma> 9 d5 hemel is aangevang51 aan d5 voet van ,gods troon1 9 zne onmiddellke teg5woordigheid1 en dat de val d] engel5 heeft plaats gehad vr di5 van d5 m5s*4 ,de ,s*rift zwgt er ov]1 ( er v]b& be/aat tuss*5 di5 val d] engel5 en de s*epp+ van d5 m5s*2 z zegt ook niet1 wat de gevall5 engel5 dreef1 om d5 m5s* te v]leid54 ,ma> om wat r$5 dan ook1 ,satan is 1 1 van het m5s*elk gesla*t1 1 ,mt4 #d3c1 ,joh4 #h3dd1 ,ef4 #f3aa1 #a ,!ss4 #c3e1 #b ,tim4 #b3bf1 1 1 ,op4 #ab3i1 #ad1 #ae1 #bj3b4 ,zoo kwam h tot ,*ri/us1 d5 twe$5 ,adam2 en zoo kwam h ook tot d5 e]/5 m5s*4 ,dat h niet zelf re*t/reeks en p]soonlk tot hem kwam1 ma> zi* b$i5de van e5e slang1 is wel da>uit te v]kl>51 dat h bet] hoopte te slag51 wanne] de v]leid+ ges*i$de door e5 wez51 dat aan d5 m5s* als go$ bek5d 04 ,zond] twfel moet het sprek5 d] slang aan de vr\w vreemd zn voorgekom51 ma> jui/ dit vreemde /]kte de v]leid+2 zelfs e5 di]1 ,gods bevel v]w]p5de1 kwam tot hoog]e volmaak!id4 ,ov]ig5s le]t ons de ,s*rift1 dat ook de onre9e gee/5 bov5m5s*elke d+5 kunn5 do5 en van li*am5 en spraakorgan5 zi* tdelk kunn5 mee/] mak51 ,mt4 #h3bhv41 ,mk4 #e3gv41 ,luk4 #h3bhv41 ,hd4 #ai3ae4 ,de v]leid+ door ,satan _h b d5 m5s* d5 val t5 gevolge4 ,de ,s*rift zoekt d5 oorsprong d] zonde alle5 9 d5 wil van het r$elk s*epsel4 #b4 ,de traditie van zulk e5 val komt ook nog b &]e volk5 voor4 ,het ,ave/a v]haalt1 dat de e]/e booze daad van ,ahriman be/aan heeft 9 het voortbr5g5 van e5e groote slang1 ,dahaka1 met drie ho(d51 drie mond51 zes oog5 en duiz5d kra*t51 om door ha> de w]eld te v]d]v54 ,ahriman1 die ook wel zelf de slang1 de leug5a>1 de b$rieg] d] /]vel+5 heet1 heeft door ha> d5 vr$e ge/oord1 het p>ads v]woe/1 twfel en ongelo( 9 de h>t5 d] m5s*5 gezaaid1 ziekte en ld5 op de a>de gebra*t1 want ,jima1 de edele he]s*] 9 het g\d5 tdp]k is aan ,god ongehoorzaam gewee/2 h viel door hoogmo$ en zelfv]heff+ 9 zonde1 ,ahuramazda v]liet hem en h w]d g$ood4 ,ook de ,babylonis*-,assyris*e ov]lev]+ /aat met het bbels* v]haal 9 onmisk5ba> v]b&2 de slang heet da> ,tiamat1 br5gt door ha> v]leid+ d5 m5s* t5 val1 ma> wordt da>voor ook door ,m]oda* v]vloekt en be/r$51 cf4 ,fis*]1 ,heid5?um u4 ,(f5b>ung #ahgh ,s4 #acg f4 #bjh f4 ,delitzs* op ,g54 #c3a4 ,ov]ig5s is1 gelk het wez51 zoo ook de oorsprong d] zonde aan de ,heid55 onbek5d4 ,zelfs de ,jod51 die d5 val en de v]leid+ door ,satan1 ,w%4 #b3bd1 erk5d5 en hem da>om dikw]f de oude slang noemd51 le]d5 soms1 dat ,satan op d5 zesd5 dag tegelk met ,eva 0 ges*ap51 dat h door z9nelk5 lu/ geprikkeld1 d5 m5s* tra*tte te v]leid51 en dat de m5s* ook re$s vr d5 val naa/ d5 e5 1 e5e neig+ t5 kwade ontv+1 om deze te ov]w9n5 en alzoo zne w]k5 re*t v]di5/elk te mak51 ,web]1 ,sy/em #baj f4 #bdb f4 ,en zoo w]d eld]s 9 de ,heid5w]eld de oorsprong d] zonde niet 9 d5 wil van de r$elke s*epsel5 ma> 9 het wez5 d] d+5 gezo*t4 ,de val is onbek5d4 ,het ,confucianisme is e5 ondiep rationalisme en moralisme1 dat d5 m5s* voor van nature go$ hield en 9 e5 deugdzaam lev51 9 ov]e5/emm+ met de w]eldorde1 d5 weg d] zaligheid zo*t1 ,saussaye1 ,religionsges*4 ,i #bdi4 ,volg5s het ,buddhisme is het ,atman ( ,brahman1 de goddelke sub/antie1 het e5ig reele2 de w]eld d] v]s*nsel5 is ma> e5 droom1 heeft de illusie1 ,maya1 tot pr9cipe1 en is 9 voortdur5de word+ en v]&]+4 ,da>om is het ld5 en de sm>t algeme51 want alles is aan de v]gankelkheid1 aan geboorte1 oud]dom1 dood ond]worp52 en de oorzaak van dat ld5 is te zoek5 9 de bege]t51 9 de bege]te na> het zn1 9 het will5 zn2 v]loss+ be/aat dus 9 uitdoov+ van het bewu/zn ( ook 9 v]nietig+ van het zn1 nirvana1 ib4 #daa f4 ,het ,p>zisme leidde het kwaad t]ug tot e5 oorspronkelk booz5 gee/1 ,ahriman1 die teg5ov] d5 hoog/5 ,god1 ,ahuramazda /aat1 e5 eig5 rk d] dui/]nis heeft1 de s*epp+ ,gods v]d]ft1 ma> aan ,ahuramazda ond]ges*ikt is en e5s voor hem zal ond]do51 ib4 ,,ii #cd f4 ,de ,griek5 en ,rome95 hebb5 wel 9 de sag5 van e5e aurea aetas1 van ,prome!us en ,p&ora iets1 dat aan de bbels*e v]hal5 h]9n]5 kan2 ma> z k5d5 oorspronkelk ge5 booze gee/51 die teg5ov] de go$e /ond51 en s*rev5 aan de god5 all]lei booze bege]t5 en euveldad5 toe4 ,het m5s*elk gesla*t 0 ook niet 9 e5s gevall5 ma> langzam]h& onta>d1 en nog bezat des m5s*5 wil de kra*t om deugdzaam te lev51 b9n5 de p]k5 zi* te h\d51 en alzoo de zonde1 die wez5lk 01 te ov]w9n51 ib4 #aia1 cf4 ,g4 ,baur1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahdh4 ,s4 #cbj4 ,de philosophie nam gewoonlk hetzelfde /&punt 94 ,volg5s ,socrates ligt de oorzaak en het wez5 d] zonde alle5 9 onkunde2 niem& is vrwillig boos1 d4 i4 ongelukkig2 wie dus go$ weet1 is go$ en h&elt go$2 er is niets &]s dan ontwikkel+ van noode1 om d5 m5s*1 die van nature go$ is1 te br5g5 tot beoef5+ d] deugd1 ,x54 ,mem4 ,,iii #i1 #d sq4 ,,iv #f1 #f4 ,plato en ,ari/oteles zag5 het ong5oegzame dez] bes*\w+ wel 92 de r$e 0 to* lang niet altd b ma*te1 om de h>t/o*t5 te behe]s*52 de zonde wortelde diep] 9 de m5s*elke natuur1 dan dat ze alle5 door k5nis kon word5 ov]wonn52 ,plato kwam zelfs tot e5e geheel &]e le] ov] d5 oorsprong van de zonde en zo*t dez5 9 e5 val d] praexi/5te ziel54 ,ma> beid5 h&haafd5 to* d5 vren wil en blev5 van oordeel1 dat de deugd 9 onze ma*t /aat2 het uitw5dig lot moge bepaald zn1 de deugd is en hangt alle5 aan d5 wil des m5s*51 ' 1 1 ,zell]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,,ii #heb ,,iii #ehh4 ,de ,/oa kon op ha> pan!i/is* en det]m9i/is* /&punt de oorzaak d] zonde niet zoek5 9 d5 wil van d5 m5s* en tra*tte da>om het physis*e en moreele kwaad 9 te voeg5 9 de orde en s*oonheid van het geheel4 ,het 0 zelfs d] ,godheid niet mogelk1 om de m5s*elke natuur vr van alle gebrek te h\d52 de zonde is ev5 noodzakelk als ziekt5 en ramp51 en is 9 zoov]re iets go$s1 als z het go$e di5t en dit tot op5b>+ br5gt1 ,zeil]1 ib4 ,,iv #age f4 ,to* wi/ ook de ,/oa ge5 &]5 weg1 om de zonde te ov]w9n5 en de deugd te oef551 dan des m5s*5 wil1 ib4 #afg f4 ,en t5 slotte ke]de b ,cic]o1 ,s5eca1 ,plot9us enz4 altd we] de g$a*te t]ug1 dat de zonde e5e daad 0 van d5 wil en ook door d5 wil we] kon te niet g$aan word51 ib4 #ffg4 #gag4 #gbb4 ,v #ehe4 ,buit5 het gebi$ d] bzond]e op5b>+ w]d de zonde da>om altd ( dei/is* uit 's m5s*5 wil v]kla>d en als e5e zuiv]e wilsdaad opgevat1 ( ook pan!i/is* uit het wez5 d] d+5 afgeleid en als iets noodzakelks 9 de orde van het geheel begrep54 #c4 ,beide deze opvatt+5 ke]d5 telk5s 9 de *ri/elke eeuw5 t]ug4 ,de e]/e w]d v]nieuwd door ,pelagius1 cf4 ,augu/9us1 c4 duas ep4 ,pel4 en c4 ,jul4 ,pelag41 en vond dan 9 d5 v]zwakt5 vorm van het semipelagianisme hoe lang] hoe me] +ang4 ,na de ,h]vorm+ w]d z w$] opg5om5 door het ,soc9ianisme1 ,fock1 ,d] ,soc94 #dhd f4 #fec f41 won door het ,remon/rantisme1 ,episcopius1 ,in/4 ,!ol4 ,,iv #c c4 #f4 #g ,,iv #e c4 #a4 #b4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,ii #bd ,,iii #b sq41 belangrk aan invlo$ en w]d dan 9 het deisme van ,locke1 ,t9dal1 ,r\sseau enz4 en 9 het rationalisme van ,wegs*eid]1 ,in/4 #ii4 #aab1 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #ag f4 de he]s*5de bes*\w+ van di5 td4 ,?ans heeft ze we] beteek5is erlangd 9 de !ologie van ,rits*l en zne s*ool1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #bda-bdf ,,iii #cjd-ceg4 ,kaftan1 ,wes5 d] *ri/l4 ,relig4 #ahha ,s4 #bdf f4 ,dogmatik #ahig #cd4 #dj4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #cai f4 ,siebeck1 ,lehrb4 d] ,religionsphilos4 #dcf f4 ,hoeze] 9 all]lei wzig+5 voorg$rag51 is de grondg$a*te to* altd deze1 dat de zonde niet wortelt 9 e5e natuur1 ge5 hebbelkheid en ge5 toe/& is ma> altd e5e daad van d5 wil4 ,het beeld ,gods heeft b d5 m5s* dan voornamelk ( uitsluit5d be/aan 9 de he]s*app2 voorzoov] e5 /atus integritatis wordt aang5om51 be/ond deze vooral 9 k9d]lke ons*uld1 9 de vrheid d] indiff]5tie1 9 de mogelkheid om het go$e ( het kwade te kiez54 ,de val zelf1 indi5 nog als e5 hi/oris* feit erk5d1 v]lie/ zne ontzett5de beteek5is en wordt e5e gebeurt5is1 vr gelk aan die1 welke i$] oog5blik 9 het m5s*elk lev5 plaats grpt1 als het kwade 9 plaats van het go$e gekoz5 wordt4 ,en de gevolg5 van d5 val zn da>om ook g]+4 ,de k9d]5 word5 gebor5 9 e5 zelfd5 toe/& als die1 wa>9 ,adam leefde vr zne ongehoorzaamheid2 de vrheid van wil1 d4 i4 het beeld ,gods is geblev52 hoog/5s wordt er van m5s* op m5s* e5e zek]e neig+ tot de zonde ov]geplant1 ma> zulk e5e neig+ is eig5lk niet het gevolg van de e]/e zonde van ,adam ma> van al de zond5 van al onze voor\d]s2 z is ook ge5 zonde op zi*zelve ma> wordt dit e]/1 als de vre wil aan die neig+ gehoor geeft2 er is dus ond]s*eid tuss*5 zonde 7smet1 zondige neig+7 en s*uld 7booze daad1 opzettelke1 vrwillige ov]tr$+72 alle5 de laat/e heeft v]zo5+ en v]gev+ van noode1 de e]/e1 de neig+ tot zonde1 en de onbewu/e1 onvrwillige inwillig+ is eig5lk ge5 zonde1 ze is me] onwet5dheid1 die ge5 s*uld meebr5gt4 ,en ev5zoo als zonde en s*uld1 moet5 ook zonde en ld5 ond]s*eid5 word52 er is vel]lei ld51 dat onafhankelk van de zonde be/aat en ook be/aan z\1 al w>e er ge5 zonde2 de dood is wez5lk ge5 gevolg van de zonde ma> van nature aan d5 m5s* eig52 de gee/elke en eeuwige dood is 9 't geheel ge5 /raf op de e]/e zonde gewee/2 hoog/5s be/aat die /raf 9 de mori5di necessitas1 welke b ,adam1 indi5 h w>e /a&e geblev51 door e5 wond] z\ voorkom5 zn1 ( 9 de wze van /]v51 die zond] zonde m9d] sm>telk en m9d] vroegtdig z\ gewee/ zn4 ,het is te begrp51 dat deze opvatt+ van de zonde op d5 duur v]/& no* h>t bevr$ig5 kan4 ,z lokt te vele en te ern/ige b$5k+5 uit4 ,z rek5t niet met d5 ern/ en de ma*t d] zonde1 gelk elk die 9 zne dagelks*e erv>+ k5n5 le]t2 z gaat uit van e5e atomi/is*e bes*\w+ van het m5s*elk gesla*t en v]kla>t niet1 hoe all5 zond] ond]s*eid d] zonde ond]worp5 zn2 z misk5t het prie/]lk en kon9klk ambt van ,*ri/us en heeft aan d5 le]a> en pr(eet van ,naz>e? g5oeg2 z bep]kt de w]k+ d] zonde en dies de he]s*app d] v]loss+ tot het religieus-e?is*e t]re9 en /elt de gans*e cultuur los naa/ het ,*ri/5dom4 ,b de voor/&]s zelv5 ontwaakt telk5s aan e5e &]e1 diep]e opvatt+ behoefte2 zoo b het semipelagianisme teg5ov] ,pelagius1 b ,volkelius1 de v]a religione ,,ii c4 #f teg5ov] het ,soc9ianisme1 b ,wegs*eid] #aaf teg5ov] het rationalisme1 en b ,kaftan1 ,nitzs*1 ,s*ultz e4 a4 teg5ov] ,rits*l1 cf4 ,james ,orr1 ,! ,rits*lian ,!ology & ! evang4 fai? ,london #ahig p4 #bac4 ,g4 ,ecke1 ,die ,!ol4 ,s*ule ,albr4 ,rits*l's und die evang4 ,kir*e d] ,geg5w>t1 ,b]l9 #ahig ,i4 ,hoe diep] de zonde wordt +$a*t1 des te m9d] wordt ze iets toevalligs en willekeurigs1 des te me] neemt ze 9 ma*t en beteek5is toe1 niet alle5 voor het religieuse en e?is*e1 ma> ook voor het intellectueele en ae/hetis*e1 voor het physis*e en heel het kosmis*e lev54 ,indi5 e*t] b dit inzi*t na> d5 oorsprong d] zonde wordt gevraagd1 do5 zi* w$]om v]s*ill5de antwoord5 voor4 ,niet all5 gaan ev5 v]4 ,sommig5 v]kl>5 ha> uit de m5s*elke natuur1 &]5 uit d5 kosmos1 nog &]5 uit ,god4 #d4 ,tot de e]/5 behoor5 z1 die d5 oorsprong d] zonde zoek5 9 de ov]he]s*+ des m5s*5 door de mat]ie4 ,de ,grieks*e philosophie 0 ov] het algeme5 de me5+ toeg$aan1 dat de r$e tot taak _h1 om de z9nelke drift5 en h>t/o*t5 te beteugel54 ,de ,jod5 nam5 9 d5 m5s* van nature e5 aan1 die b de li*amelke ontwikkel+ /e$s 9 kra*t won1 9 d5 gesla*tslu/ zn hoogtepunt b]eikte en aan alle ongehoorzaamheid aan ,gods gebod5 t5 grondslag lag1 ,web] #di4 #ej4 ,9 de ascetis*e ri*t+5 ke]t deze g$a*te telk5s we]2 de ,rooms*e !ologie erk5de zelfs ha> betrekkelk re*t1 als z b d5 m5s* zond] d5 teugel van het donum sup]additum van e5 natuurlk5 /rd tuss*5 vlees* en gee/1 van e5 morbus en languor naturae humanae sprak1 ,bell>m9us1 de gratia primi hom4 c4 #e4 ,9 de nieuw]e philosophie en !ologie wordt de zonde telk5s op dezelfde wze afgeleid uit e5e oorspronkelke teg5/ell+ tuss*5 natuur en r$e1 z9nelkheid en v]/&1 lag] en hoog] ik1 vlees* en gee/1 egoi/is*e en sociale neig+54 ,de z9lkheid wordt op dit /&punt nog wel niet zelve voor zonde geh\d51 ma> to* aangezi5 als de aanleid+ en de prikkel tot het zondig54 ,alle zonde be/aat dus wez5lk da>91 dat de gee/ de z9nelkheid di5t en ov] zi* he]s*5 laat2 en alle deugd is da>9 geleg51 dat de m5s* door zne r$e he]s*e ov] de natuur en alzoo tot vre1 zelf/&ige p]soonlkheid worde4 ,zelfs b]oept deze opvatt+ zi* ga>ne op de ,paul9is*e le] van de 1 en v]bldt zi* ov] dez5 ,s*riftuurlk5 /eun4 ,cf4 ,c>tesius1 ,wolff1 ,fi*te1 ,hegel1 ,w]ke ,,xi #aij f4 ,,xii #bji f4 b ,jodl1 ,ges*4 d] ,e?ik 9 d] neu]n ,philos4 ,i #ahhb ,,ii #ahhi en v4 ,h>tmann1 ,das sittli*e ,bewu/se9 #ahcf ,s4 #bfe f41 en voorts ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ff4 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #dei f4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 #gfc f4 ,pfleid]]1 ,grundriss #ajj f4 ,lipsius1 ,dogm4 #dfh f4 #dgg f4 ,s*ultz1 ,grundriss d4 ev4 ,dogm4 #ahib ,s4 #fa4 ,s*olt51 ,de vre wil #agg4 ,l ,h ,k4 ,,ii #dbbv4 #egdv4 enz4 ,ma> deze v]kl>+ d] zonde ldt aan halfsla*tigheid4 ,en van beide to*3 de z9nelke natuur van d5 m5s* is op zi*zelve ge5 zonde1 ma> zonde ont/aat e]/1 als de r$e en de wil des m5s*5 ha> eis*5 inwilligt1 dan valt deze !orie 9 die van het pelagianisme t]ug2 ( de z9nelke natuur is op zi*zelve zondig en dan is zonde eig5 aan de mat]ie als zoodanig en moet de an?ropologis*e v]kl>+ voorts*rd5 tot de kosmis*e4 ,dit is dan ook door vel5 ges*i$4 ,plato nam e5e eeuwige aan naa/ en teg5ov] ,god4 ,de w]eld 0 wel e5 w]k d] r$e1 ma> van d5 beg9ne af w]kte 9 ha> ook e5e &]e1 bl9de ma*t1 die door d5 niet geheel kon behe]s*t word54 ,god kon de w]eld da>om niet zoo go$ mak51 als ,h wilde2 ,h 0 aan de e9digheid1 aan de gebond54 ,de oorzaak van zonde1 ld5 en dood ligt dus 9 het 2 de h\dt de 9- en doorw]k+ d] idee teg52 het li*aam is e5 k]k] voor de ziel1 bron van vreeze en onru/1 van bege]te en h>t/o*t1 ,zeil]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,,ii #gfe f4 #hee f4 ,gelke beteek5is heeft de 9 het neoplatonisme en gno/icisme en 9 vel]lei ascetis*e en !osophis*e ri*t+51 cf4 ,zell]1 ib4 ,v #abe4 #aga4 #bcf4 #big4 #chf4 #edg4 ,en aan deze le] van ,plato zn v]want alle !orien1 die de zonde afleid5 uit e5e wel door ,god ges*ap5e ma> to* teg5ov] ,hem /a&e mat]ie1 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 #eda f4 #efa f4 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #ee1 ( uit de e9digheid en bep]k!id1 l'imp]fection orig9ale des cratures1 ,leibniz1 ,!odice #aef1 ( 9 het algeme5 uit de realise]+ d] w]eldidee4 ,deze v]kl>+ van de zonde uit d5 a>d van het creatuurlke zn kan e*t] niet aan de consequ5tie ontkom51 om op de e5e ( &]e wze tot ,god t]ug te gaan en 9 zn natuur ( w]k d5 oorsprong d] zonde te zoek54 ,b ,plato _h de zelve e5 eeuwig en zelf/&ig be/aan naa/ ,god4 ,9 het ,p>zisme en ,mani*eisme /ond5 twee p]soonlke ,goddelke wez5s als s*epp]s van het li*t en de dui/]nis eeuwig teg5ov] elk&] en gav5 aan de be/a&e w]eld ha> tweezdig k>akt]1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #ejc f4 ,neoplatonisme en gno/icisme maakt5 s*epp+1 val1 v]loss+ enz4 tot mom5t5 9 e5e emanatie1 die van ,god als de 1 het absolute pl]oma1 9 /e$s dal5de =matin uitgaat1 t5 slotte aan de mat]ieele w]eld met ha> onwet5dheid1 dui/]nis1 zonde1 ld51 dood het aanzn geeft1 ma> dan die uitge/roomde en van ,god afgevall5 w]eld we] 9 het v]loss+sproces tot ,god t]ugvo]t1 ,/ckl1 ,die spekulative ,lehre v4 ,m5s*5 ,,ii #eb f4 ,met deze ideen heeft zi* de !osophie b ,bhme en ,s*ell+ gevo$1 als z p]soonlkheid ,gods1 drieenheid1 s*epp+1 val1 v]loss+ uit het wez5 ,gods tra*tte te v]kl>51 cf4 deel ,,ii #cjd1 #cic4 ,de drie ,pot5z51 die 9 ,god word5 aang5om51 opdat ,h p]soon1 gee/ worde1 zn ook tegelk de pr9cipia van e5 &] zn1 n4l4 de w]eld4 ,als p]soon heeft ,god de vrheid en de ma*t1 om de ,pot5z51 die 9 ,hem zn ma> die ,h eeuwiglk behe]s*t1 ook buit5 zi* 9 spann+ te zett51 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #c ,s4 #bgb f4 #caj4 #cch f4 ,9 die spann+ ligt de mogelkheid d] zonde4 ,9 de oorspronkelke s*epp+1 hetz alle5 ideel ( ook reel de e]/e1 w>5 deze ,pot5z5 9 ru/4 ,zonde1 ell5de1 dui/]nis1 dood enz4 w>5 er wel ma> alle5 pot5tieel2 ze sluim]d5 9 d5 ,urgrund d] s*epp+4 ,ma> de m5s*1 9 wie die ,pot5z5 ook aanwezig w>51 v]brak die e5heid en ontket5de de booze ma*t51 die 9 de s*epp+ pot5tieel aanwezig w>54 ,e5e w]eld als de teg5woordige met zooveel woe/heid en ell5de1 is alle5 uit e5 val te v]kl>52 deze is de ,ur?atsa*e d] ,ges*i*te1 cf4 ,joh4 ,claass51 ,jakob ,bhme ,,ii #ahe f4 ,s*ell+1 ,w]ke ,i #g ,s4 #ccf-daf4 ,i #h ,s4 #cca f4 ,,ii #c ,s4 #cdd f4 #ceh f4 ,nog /]k] bes*\wde ,hegel het als e5 afval1 dat de idee van het absolute zi* 9 de w]eld als ha> &]s-zn v]w]kelkte4 ,hoeze] de natuur b ,hegel e5 product d] r$e 01 kon h to* niet loo*551 dat ze onma*tig 01 om de idee t5 volle te realise]5 en v]kla>de h da>om dat de idee1 aan zulk e5 w]eld het be/aan gev5de1 aan zi*zelve ontr\w geword5 en van zi*zelve afgevall5 01 ,w]ke ,,vi #dac4 ,,vii #a ,s4 #bc f4 ,,vii #b ,s4 #ae f4 ,zoo w]d de weg voor het pessimisme geba&1 dat op de wze van het ,buddhisme het zn zelf voor de groot/e zonde h\dt1 b$rev5 door d5 bl9d51 alogis*5 wil1 die de ,urs*uldige is1 ,s*op5hau]1 ,die ,welt als ,w4 u ,vor/4 ,i #aic f4 ,,ii #cih f4 v4 ,h>tmann1 ,philos4 d4 ,unbew4 ,,ii #aih f4 #bgc f4 #bie f4 #e4 ,de oorsprong van het kwaad is na di5 van het zn het groot/e raadsel des lev5s en het zwa>/e kruis des v]/&s4 ,de vraag3 1 heeft alle eeuw5 de g$a*t5 d] m5s*5 bezig geh\d5 en wa*t nog /e$s te v]geefs op e5 antwoord1 dat bet] bevr$igt dan dat d] ,h4 ,s*rift4 ,voorzoov] de philosophie 9 dez5 iets van beteek5is le]de1 is z 9 ha> geheel g5om5 e5 kra*tig bews voor de wa>heid d] ,h4 ,s*rift1 dat deze w]eld zond] e5 val niet is te v]kl>54 ,alle groote d5k]s hebb51 al k5d5 z ,g54 #c niet ( al v]w]p5 z het als e5e my!1 huns ondanks aan dit e5v\dig v]haal /ilzwg5d ( uitdrukkelk hulde gebra*t4 ,en voorzoov] de wsbege]te op e5e &]e wze na> oploss+ zo*t van het probleem1 is z het spoor b/] en jamm]lk aan het dwal5 g]aakt4 ,dat geldt all]e]/ van de pelagiaans*e v]kl>+ d] zonde1 teg5 welke de vele bezw>5 bov5 bl4 #dd re$s met e5 enkel woord w]d5 g5oemd en lat] b het wez5 en de v]breid+ d] zonde nog bre$] t] sprake kom54 ,ma> het geldt voorts ook van al die /elsels1 die het kwade h]leid51 niet tot e5e wilsdaad van het s*epsel ma> tot het zn ( de natuur van m5s*1 w]eld ( ,god4 ,9 de e]/e plaats is de zonde niet af te leid5 uit de z9nelke natuur van d5 m5s*4 ,dan to* z\ de zonde altd en ov]al e5 z9nelk1 vlees*elk k>akt] drag52 dit is e*t] lang niet altd het geval2 er zn ook gee/elke zond51 zond5 met e5 daemonis* k>akt]1 zooals hoogmo$1 nd1 haat1 v&s*ap teg5 ,god1 die me] v]borg5 ma> vol/rekt niet m9d] 9 graad zn dan de vlees*elke zond52 en deze word5 door de z9lkheid niet v]kla>d1 ev5m9 als op dit /&punt het be/aan van gevall5 engel5 mogelk is4 ,indi5 de zond5 voortkwam5 uit 's m5s*5 z9nelke natuur1 z\ m5 ook v]wa*t51 dat z 9 de e]/e lev5sj>5 het /]k/ en het veelvuldig/ z\d5 zn2 dat de gee/1 na>mate h zi* me] ontwikkelt1 ook te kra*tig] ov] ha> he]s*5 en e9delk ha> geheel ov]w9n5 z\4 ,ma> de erv>+ le]t gans* &]s4 ,na>mate de m5s* opwa/1 wordt de zonde1 ook de z9nelke1 ma*tig] ov] hem2 niet het k9d nog ma> de jongel+ en de man is dikw]f slaaf van zne lu/5 en h>t/o*t52 en de ontwikkel+ van d5 gee/ is m5igmaal zoo we9ig 9 /aat1 om de zonde te beteugel51 dat ze veele] de middel5 aan de h& doet1 om 9 nog /]k] mate en op me] v]fnde wze bevr$ig+ d] bege]t5 te zoek54 ,en zelfs1 wanne] de z9nelke zond5 9 lat] leeftd ha> he]s*app hebb5 v]lor51 blv5 ze nog heimelk 9 het h>t als bege]t5 be/aan ( mak5 voor &]e plaats1 die1 (s*oon me] gee/elk van a>d1 to* niet m9d] s*rikkelk zn4 ,indi5 deze v]kl>+ d] zonde uit de z9nelkheid dan ook 9 ern/ is b$oeld1 moet z ertoe leid51 om 9 ond]drukk+ van het vlees* de v]loss+ te zoek52 ma> jui/ de ges*i$5is d] ascese is het be/ 9 /aat1 om voorgo$ van de dwal+ te g5ez51 dat de zonde op die wze ov]wonn5 kan word54 ,ook 9 het kloo/] gaat het h>t d] m5s*5 m$e1 en uit dat h>t kom5 all]lei zond5 en ong]e*tigh$5 voort4 ,t5 onre*te e9delk tra*t deze !orie zi* /a&e te h\d5 met e5 b]oep op de notie en 9 de ,h4 ,s*rift1 bepaaldelk b ,paulus4 ,dit woord duidt all]e]/ de /(1 de sub/antie van het m5s*elk li*aam aan1 #a ,cor4 #ae3ci1 dan het uit die /( georganise]de li*aam zelf 9 teg5/ell+ met 1 1 1 ,rom4 #b3be1 #b ,cor4 #g3e1 ,col4 #b3e1 voorts me] 9 ,oudte/4 z9 d5 m5s* als a>ds*1 zwak1 broos1 v]gankelk wez51 ,g54 #f3c1 #ah3bg1 ,job #d3ag-ai1 #ae3ad1 #ae1 #be3d-f1 ,ps4 #gh3ci1 #ajc3ad1 ,jes4 #dj3f1 ,j]4 #ag3e1 ,rom4 #c3bj1 #a ,cor4 #a3bi1 ,gal4 #b3af1 en e9delk dan b ,paulus de zondige lev5sri*t+ van d5 m5s*4 ,zoo spreekt h van 1 1 1 1 1 van 1 1 ,rom4 #c3g1 #g3ad1 #h3cv41 #a ,cor4 #c3c1 #b ,cor4 #aj3b1 #c enz4 ,9 dez5 z9 vormt e5e teg5/ell+ met 1 do* niet met het m5s*elk 1 dat imm]s ook zondig is en heilig+ behoeft1 ,rom4 #ab3a1 #b1 #a ,cor4 #g3cd1 #b ,cor4 #g3a1 ,ef4 #d3bc1 #a ,!ss4 #e3bc1 ma> met het ( 1 ,rom4 #h3b1 #i1 #aa1 hetwelk het m5s*elk v]nieuwt1 ,rom4 #g3f1 #h3ad1 ,gal4 #e3ah1 ook het li*aam heiligt en 9 d5 di5/ d] g]e*tigheid /elt1 ,rom4 #f3ac1 #ai1 #ab3a1 #a ,cor4 #f3ac1 #ae1 #ai1 #bj1 en alzoo 9 d5 m5s* e5 plaat/ teg5ov] de oude1 zondige lev5sri*t+1 de 1 van d5 1 ,rom4 #g3ev41 #h3av41 ,gal4 #e3ac-be1 ,ef4 #b3c1 #aa1 ,col4 #b3d4 ,sommig5 hebb5 nu geme5d1 dat het vlees* na> deze bes*\w+ niet alle5 zetel en orgaan ma> ook bron en oorsprong d] zonde is1 ,baur1 ,hol/51 ,ldemann1 ,zell]1 ,pfleid]]1 ,d] ,paul9ismus #ahij ,s4 #fj f4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 #ahig ,,ii #ac f41 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #ahh f41 ,mat!s1 ,!ol4 ,tds*4 #ahij blz4 #bbe-bci4 ,ma> dit is niet te h&hav5 teg5ov] no* te rm5 met deze onloo*5b>e gegev5s1 dat ,paulus duidelk de zonde afleidt uit de v]leid+ d] slang en de ov]tr$+ van ,adam1 ,rom4 #e3ab1 #b ,cor4 #aa3c2 dat h spreekt van e5e besmett+ des vlees*es en des gee/es en t5 opzi*te van beide re9ig+ v]langt1 #b ,cor4 #g3a2 dat h ond] de vru*t5 des vlees*es ook all]lei gee/elke zond5 noemt1 zooals afgod]1 twi/1 toorn en zelfs kett]1 ,gal4 #e3aiv42 dat h de v&s*ap teg5 ,god a&uidt als 1 ,rom4 #c3g2 dat h het be/aan van booze gee/5 aanneemt1 die to* 9 het geheel ge5 hebb51 ,ef4 #f3ab2 dat h ,*ri/us1 s*oon 1 ,gal4 #d3d en uit ,israel 1 ,rom4 #i3e1 to* als zond] e5ige zonde erk5t1 #b ,cor4 #e3ba2 dat h het li*aam e5 tempel ,gods noemt en alle l$5 opeis*t voor d5 di5/ d] g]e*tigheid1 ,rom4 #f3ac1 #ai1 #ab3a1 #a ,cor4 #f3ac-bj2 dat h e5e op/&+ d] ge/orv5e li*am5 le]t1 #a ,cor4 #ae1 en de ascese 9 beg9sel be/rdt1 ,col4 #b3af1 #a ,!ss4 #d3d4 ,de voor/&]s van het gevoel51 dat ,paulus het vlees* voor het pr9cipe d] zonde h\dt1 ke]5 dan ook dikw]f halv]wege t]ug en zegg51 dat het vlees* niet zelf zonde is en niet vanzelf zonde meebr5gt1 ma> wel tot zonde prikkelt en v]zoekt1 ,clem5 #bjd4 ,holtzmann ,,ii #ch4 ,&]5 hebb5 da>om geoordeeld1 dat ,paulus1 als h het woord 9 e?is*5 z9 bezigt1 de oorspronkelke beteek5is ervan geheel uit het oog v]lie/1 ,ne&]1 ,ges*4 d] ,pflanzung u4 ,leitung d] *ri/l4 ,kir*e #ahfb ,s4 #ejh f4 ,?oluck1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahee ,s4 #dgg f4 ,weiss1 ,bibl4 ,!ol4 #ahhj #fh4 ,w5dt1 ,die ,begriffe ,fleis* u4 ,gei/ #ahgh cl4 ,!ol4 ,/ud4 van de la ,saussaye c4 s4 #ahgh blz4 #cfav4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #cae f4 ,dit is op zi*zelf e*t] al niet wa>s*nlk en doet het v]b&1 dat de ,s*rift telk5s legt tuss*5 de a>ds*e1 zwakke1 v]gankelke natuur van d5 m5s* en zne zonde1 niet tot zn re*t kom54 ,er is ongetwfeld e5 innige sam5hang tuss*5 beide2 de z9nelke natuur des m5s*5 is niet de zonde zelve no* ook bron ( beg9sel d] zonde1 ma> is to* ha> won+1 ,rom4 #g3ag1 #ah en orgaan h>] he]s*app ov] ons1 ,rom4 #f3ab4 ,de m5s* is niet l\t] gee/1 ma> h is a>ds* uit de a>de1 is geword5 tot e5e lev5de ziel1 #a ,cor4 #ae3dev41 /aat da>door met d5 kosmos 9 v]b& en heeft het li*aam altd tot zn w]ktuig en tot het orgaan van zn h&el51 ,rom4 #f3ac1 #h3ac4 ,deze z9nelke natuur geeft aan de zonde1 gelk die d5 m5s*5 eig5 is1 e5 eig51 van die b de engel5 ond]s*eid5 k>akt]1 zo[el 9 ha> oorsprong als 9 ha> wez54 ,de v]zoek+5 kom5 van buit5 door de bege]lkheid d] oog51 de bege]lkheid des vlees*es en de groots*heid des lev5s tot hem4 ,en het is de z9nelke natuur van d5 m5s*1 die aan zne zonde dit k>akt] geeft1 dat h d5 buik maakt tot zn ,god1 dat h de d+5 die b5$5 zn b$5kt1 dat h zi*zelv5 zoekt en voor zi*zelv5 leeft1 en dat h het s*epsel e]t bov5 d5 ,s*epp]1 ,rom4 #a3bav41 ,phil4 #b3d1 #ba1 #c3ai1 ,col4 #c3b1 enz4 duidt de zondige lev5sri*t+ aan van d5 m5s*1 die na> ziel en li*aam zi* van ,god af- en na> het s*epsel he5w5dt4 ,cf4 ,h(mann1 ,s*riftbew4 ,i #eei4 ,mll]1 ,snde ,i #ddg f4 ,erne/i1 ,die ,e?ik des ,ap4 ,paulus #ahhj ,s4 #cb f4 ,crem] 9 ,h]zog #d1 #egc4 ,glol1 ,d] ,h4 ,gei/ #ahhh ,s4 #ad-fa1 #bdf4 #f4 ,de v]kl>+ d] zonde uit de z9nelke natuur des m5s*5 kan e*t]1 gelk bov5 opgem]kt is1 hi]b niet blv5 /aan1 ma> moet er toe kom51 om h>e oorzaak te zoek5 9 de mat]ie ( 9 de e9digheid en bep]k!id van het s*epsel1 en zoo v]d] 9 e5e eeuwige1 onafhankelke ma*t naa/ ,god ( 9 e5e donk]e natuur ( bl9d5 wil 9 het ,goddelk wez5 zelf4 ,deze me5+ ov] d5 oorsprong d] zonde beveelt zi* bov5 de vorige aan door ha> diep] inzi*t 9 de ma*t en he]s*app d] zonde2 z heeft e5 op5 oog niet alle5 voor h>e e?is*e en an?ropologis*e ma> ook voor h>e kosmis*e en !ologis*e beteek5is2 z maakt ern/ met de onmisk5b>e wa>heid1 dat e5e ma*t1 zoo ontzett5d als de zonde1 niet toevallig1 buit5 ,gods wil en raad ont/aan kan zn4 ,z v9dt /eun 9 heel d5 teg5woordig5 toe/& d] w]eld1 zo[el van de physis*e als van de e?is*e4 ,ov]al1 9 natuur en ges*i$5is1 zn er s*]pe1 diepe teg5/ell+51 die voor lev5 en ontwikkel+ noodzakelk s*n5 te zn4 ,hemel en a>de1 li*t en dui/]nis1 dag en na*t1 zom] en w9t]1 /orm en /ilte1 oorlog en vr$e1 arbeid en ru/1 voorspo$ en teg5spo$1 liefde en haat1 vreugde en sm>t1 gezondheid en krankheid1 lev5 en dood1 wa>heid en leug51 zonde en deugd1 ze zn de teg5/rdige factor51 wa>uit al het be/a&e is sam5ge/eld en zond] welke er s*nba> van ge5 voortgang en vooruitgang sprake kan zn4 ,wat de /orm5 zn 9 de natuur1 de oorlog5 en revolutin 9 de maats*app1 de bo]5 en slav5 9 e5 drama1 de soloecism5 en b>b>ism5 9 de taal1 de anti!s5 9 e5e r$evo]+1 de wanklank5 9 de muziek1 de s*aduw op e5e s*ild]1 dat is de zonde 9 de w]eld2 zie deze en d]gel4 beeld5 re$s b ,plato1 de ,/oa1 ,plot9us1 cf4 ,zell]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,,ii #gfe4 #ibi4 ,,iv #agc4 ,v #edh-efb en dan lat] ook b ,augu/9us1 ,erig5a1 ,leibniz enz4 ,alle w]kzaamheid ond]/elt ook h9d]nis2 e5e duif z\ wel kunn5 me551 dat z 9 het lu*tl$ige bet] vlieg5 kon1 ma> de teg5/& d] lu*t is jui/ voor h>e vlu*t noodzakelk 7,kant72 en zoo kan e5 m5s* ook wel d5k51 dat h zond] zonde bet] lev5 kon1 ma> de zonde is jui/ noodzakelk voor zne z$elke volmak+4 ,de wet van de teg5spraak is de grondwet van alwat is1 d] ,quellbronn des ewig5 ,leb5s4 ,0 zum ,h&eln treibt1 ja zw+t1 i/ alle9 d] ,wid]spru*4 ,ohne ,wid]spru* also wre ke9e ,bewegung1 ke9 ,leb51 ke9 ,=ts*ritt1 sond]n ewig] ,/ill/&1 e9 ,todess*lumm] all] ,krfte1 ,s*ell+1 ,w]ke ,i #h ,s4 #bai4 #cba4 ,wat z\ e5 lev5 zond] zonde zn8 ,het z\ e5 be/aan zn zond] inh\d1 e5e dele ab/ractie1 zond] geleg5heid voor /rd en zegepraal1 voor conflict en v]zo5+2 zond] /( voor drama en li$1 voor wet5s*ap en kun/4 ,da>om kon ,dante zne hel s*ild]5 met v]v51 aan deze w]eld ontle5d2 ma> voor de s*ild]+ van e5 hemel bi$t deze a>de ge5 gegev5s 7,s*op5hau]74 ,zelfs b]oep5 de voor/&]s van deze me5+ ov] d5 oorsprong d] zonde zi* ga>ne op vele plaats5 d] ,h4 ,s*rift1 die van e5e noodzakelkheid van zond5 en onheil5 sprek51 ,mt4 #ah3g1 ,luk4 #bd3bf1 ,joh4 #i3c1 #a ,cor4 #aa3ai1 #b ,tim4 #b3bj2 op de le] van ,augu/9us en ,calvn1 die ,gods raad en voorzi5igheid ook ov] de zonde lat5 gaan2 op de bek5de woord5 9 de paas*vigilie van het missale romanum3 o c]te necess>ium ,adae peccatum1 quod ,*ri/i morte deletum e/6 o felix culpa1 quae talem ac tantum m]uit hab]e ,r$emptorem6 ,er is 9 deze voor/ell+ zooveel wa>s1 dat het niet behoeft te v]wond]51 dat z t5 all5 tde de gee/5 geboeid heeft4 ,de zonde is niet toevallig ( willekeurig1 z is opg5om5 9 d5 raad ,gods4 ,z is zoo sam5gewev5 met heel ons be/aan1 dat w van e5 heilig lev51 van e5e zondelooze ges*i$5is ons ge5e voor/ell+ kunn5 mak54 ,z wordt teg5 ha> wil door ,god ,alma*tig di5/ba> gemaakt aan de op5b>+ zn] deugd5 en aan de e]e zns naams4 ,en to* ondanks al het w>e1 dat 9 deze voor/ell+ v]s*ol5 is en lat] nog duidelk] 9 het li*t zal tr$51 to* kan en mag ze niet word5 aanva>d4 ,9 de e]/e plaats b]o(t ze de zonde van ha> e?is* k>akt]4 ,de zonde is zek] niet alle5 en niet altd e5e wilsdaad1 gelk het pelagianisme zegt1 ma> wel t] dege ook e5 toe/&1 e5e natuur van d5 wil2 do* ze gaat nooit geheel buit5 d5 wil om4 ,omne peccatum e/ volunt>ium1 het is 9 d5 z9 van ,augu/9us v]/aan1 ongetwfeld jui/4 ,hi] e*t] wordt de zonde op gno/is*e en !osophis*e wze met de physis*e v]s*nsel5 van dui/]nis1 ziekte1 dood enz4 gep>alellise]d en ged5tifice]d2 uit het vlees*1 de mat]ie1 het wez5 d] s*epsel51 de natuur ,gods afgeleid1 en alzoo tot e5e sub/antie ( tot e5e noodzakelke qualiteit van het be/aan d] d+5 gemaakt4 ,da>m$e wordt de zonde van ha> e?is* k>akt] b]o(d en tot e5 physis* v]s*nsel v]laagd4 ,t5 twe$e wordt de zonde na> deze voor/ell+ eeuwig en onov]w9ba>4 ,wl z imm]s niet e?is* ma> physis* is van a>d1 is z noodzakelk eig5 aan al het be/a&e1 zo[el ,god als de w]eld1 en is ze voor de exi/5tie van alles onmisba>4 ,het go$e is niet alle5 noodzakelk voor het kwade1 ma> ook omgeke]d het kwade voor het go$e4 ,het kwade is hi] niet aan het go$e en aan het zn1 ma> het is zelf e5 zn5 zelf e5 go$1 zond] hetwelk ook het go$e niet kan be/aan4 ,de m5s*1 die na> v]loss+ van de zonde /reeft1 z\ e5 goddelooz5 w5s* koe/]5 en w]k5 aan zn eig5 ond]gang4 ,e5e w]eld zond] zonde z\ onbe/aanba> wez52 e5 /atus gloriae niets dan e5 droom4 ,t5 d]de h\dt de zonde hi]m$e op te zn e5e teg5/ell+1 ze wordt e5 lag]e1 m9d]e graad van het go$e1 op ha> plaats ev5 go$ als het go$e zelf4 ,z wordt e5 altd voor de v]dwn+ be/emd en to* nooit v]dwn5d mom5t 9 het lev5 en de ges*i$5is2 e5 nog-niet-zn van wat het s*epsel behoort te wez5 en to* nimm] wordt ( word5 kan2 e5e zuiv]e negatie1 die eig5lk ge5 realiteit heeft ma> alle5 9 onze g$a*te be/aat4 ,bonum et malum quod att9et1 nihil etiam positivum 9 rebus1 9 se consid]atis1 indicant1 nec aliud sunt praet] cogit&i modos seu notiones1 quas =mamus ex eo1 quod res ad invicem comp>amus1 ,sp9oza1 ,e?4 praef4 cf4 ,ep4 #cb en #cd4 ,cog4 metaph4 ,i #f1 #g1 en voorts ,hegel1 ,w]ke ,,viii #ahj f4 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #cfe-chd4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ha4 ,pauls51 ,sy/4 d4 ,e?ik ,i #bea f4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #cdv4 #dbb4 #ehj4 ,t5 vi]de moet op dit /&punt ,god de auteur d] zonde word54 ,het ,p>zisme en ,mani*eisme de9sde hi]voor nog t]ug1 /elde het rk des li*ts en het rk d] dui/]nis lnre*t teg5ov] elka> en plaat/e aan het ho(d van beide e5 eeuwig1 ,goddelk wez54 ,de ,god d] natuur is e5 gans* &]e dan de ,god van het go$e1 de z$elke ma*t1 die 9 het gewet5 zi* geld5 laat4 ,ma> de gno/is*e philosophie en !osophie nam de teg5/ell+5 9 het ne ,absolute op4 ,god zelf moet1 om p]soon1 gee/ te word51 e5e donk]e natuur 9 zi* drag5 en eeuwig ov]w9n54 ,zelf komt ,h door e5 /rd1 e5 proces1 hetz dan vr en buit5 ( 9 en door de w]eld he51 tot zn ,goddelk be/aan4 ,an si* is ,h 1 donk]e natuur1 bl9de wil en als zoodanig de ,s*epp] d] mat]ie4 ,damit des ,bse ni*t wre1 ms/e ,gott selb/ ni*t seyn1 ,s*ell+1 ,w]ke ,i #g ,s4 #djc4 ,hi]teg5 nu getuigt niet alle5 de ,h4 ,s*rift1 ma> komt ook het z$elk besef b alle m5s*5 9 v]zet4 ,de zonde moge zn wat ze wil1 ma> dit ne /aat va/1 dat ,god de ,re*tva>dige en de ,heilige is1 die 9 zne wet ha> v]bi$t1 9 het gewet5 teg5 ha> getuigt1 9 /raff5 en oordeel5 ha> bezoekt4 ,de zonde is niet r$elk en niet wettelk1 z is 2 z is niet voor het be/aan d] s*epsel51 z is veel m9d] voor het be/aan ,gods noodzakelk4 ,het go$e is noodzakelk1 opdat zelfs het kwade er z\ kunn5 wez51 ma> het go$e heeft niet het kwade1 de heiligheid heeft niet de zonde1 de wa>heid heeft niet de leug51 ,god heeft ,satan niet van noode4 ,als desniettem9 de zonde to* m5igmaal di5t om het go$e tot me]d]e op5b>+ te br5g5 en ,gods deugd5 te v]he]lk51 dan ges*i$t dit niet met en door ma> teg5 ha> wil1 door de w%eid en de alma*t ,gods4 ,teg5 ha> natuur 9 wordt dan de zonde g$wong51 om aan de e]e ,gods en aan de kom/ van zn kon9krk di5/ba> te zn4 ,zoo bew/ m5igmaal het kwade hulde aan het go$e1 zoo wordt de leug5 door de wa>heid a*t]haald1 zoo moet ,satan1 om te v]leid51 m5igmaal v]s*n5 als e5 engel des li*ts4 ,ma> dat alles is niet aan de zonde do* aan de alma*t ,gods te dank51 die uit het kwade het go$e kan do5 voortkom51 uit de dui/]nis het li*t en uit d5 dood het lev54 ,t5 laat/e wreekt heel deze vals*e voor/ell+ zi* op s*rikkelke wze 9 de practk van het lev54 ,indi5 de philosophie het met zooveel woord5 v]kondigt3 ,god draagt van alles de s*uld1 de m5s* gaat vr uit1 dan laat 9 de practk het lib]t9isme en het pessimisme niet lang op zi* wa*t54 ,het lib]t9isme1 dat de zonde voor e5 waan en dez5 waan voor de e5ige zonde h\dt1 dat alle gr5z5 tuss*5 go$ en kwaad uitwis*t1 alle z$elke begripp5 v]vals*t ( met ,nietzs*e omsmelt en nieuw munt1 dat ond] de leuze van de emancipatie des vlees*es de be/ialiteit als g5ialiteit v]he]lkt4 ,het pessimisme1 dat1 bl9d voor de zonde1 alle5 aan het ld5 d5kt1 de s*uld van al dat ld5 w]pt op de alogis*e daad van e5 absolut5 wil1 en 9 v]nietig+ van het be/a&e de v]loss+ van het ld5 zoekt4 ,na> de uitkom/ geoordeeld1 wordt ook de zoog5aamde onafhankelke philosophie geleid door het aan i$] m5s* eig5e /rev51 om zi*zelf te re*tva>dig5 en ,god van onre*t aan te klag54 ,cf4 ,mll]1 ,snde ,i #cgd f4 ,weiszck]1 ,zu d] ,lehre v4 ,wes5 d] ,snde1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahef ,s4 #aca-aie4 ,kahnis1 ,dogm4 ,i #dgh f4 ,vilm>1 ,!ol4 ,moral ,i #adc f4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #aad f4 ,orr1 ,*r4 view ( ,god & ! _w p4 #aic4 #g4 ,to* is da>m$e1 dat ,god ge5 oorzaak d] zonde is1 niet alles gezegd4 ,de ,s*rift1 die ,god v]re h\dt van alle goddeloo%eid1 spreekt t] &]] zde zoo besli/ mogelk uit1 dat zn raad en be/uur ook ov] de zonde gaat2 zie de plaats5 vroeg] re$s g5oemd1 deel ,,ii #cae1 #cfi en bov5 bl4 #cjv4 ,god is de auteur d] zonde niet1 ma> ze gaat to* niet om buit5 zne k5nis1 zn wil en zne ma*t2 hoe is dan die v]h\d+ ,gods tot de zonde te d5k58 ,sommig5 ontnam5 ,god1 om ,hem van alle zonde vr te h\d51 zelfs de alwet5dheid1 deel ,,ii #afa4 ,&]5 oordeeld51 dat de zonde wel niet omg+ buit5 ,gods k5nis ma> wel buit5 zn wil en /eld5 zi* met het begrip d] p]missio tevr$54 ,god k5de de zonde wel vooruit ma> wilde ze niet2 ,h liet ze alle5 toe en heeft ze niet v]h9d]d4 ,zoo sprak5 de k]kvad]s1 ,clem5s ,alex41 ,/rom ,,iv c4 #ab4 ,orig41 de pr9c4 ,,iii #b1 #g4 ,damasc41 de fide or?od4 ,,ii #bi enz41 cf4 ,suic]us1 s4 v4 en 4 ,b dit spraakgebruik en b deze oploss+ legd5 zi* ne] de ,pelagian51 cf4 ,augu/9us1 c4 ,julianum ,pelag4 ,v c4 #c2 vele ,rooms*e !olog51 ,trid4 ,,vi c4 #f1 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /at4 pecc4 ,,ii #af4 ,petavius1 de ,deo ,,vi c4 #f1 #e2 de ,remon/rant51 ,arm9ius1 ,op4 #fdd sq4 #fid sq4 ,episcopius1 ,in/4 !ol4 ,,iv sect4 #d c4 #aj4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,ii #bi2 de ,lu!rs*51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi c4 #i4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #ecc ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #ddi4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 #efj1 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,i #ejf1 en vele nieuw]e !olog51 ,ebr>d1 ,dogm4 #bfe4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #dai4 #ddd enz4 ,nu w]d van deze zde dikw]f wel erk5d1 dat de p]missio ge5 gebrek aan k5nis en ma*t 9 ,god 01 dat ze ,hem ook niet maakte tot e5 l$ig toes*\w] d] zonde1 ma> altd w]d to* de p]missio oms*rev5 als e5 actus negativus1 als e5e susp5sio imp$im5ti1 als no* e5 positief will5 no* e5 positief niet-will5 van de zonde ma> als e5 non velle imp$ire4 ,het is duidelk1 dat deze voor/ell+ niet alle5 ge5 oploss+ geeft ma> ook dubbelz9nig is en de eig5lke kwe/ie ontwkt4 ,de vraag1 wa>op het aankomt1 is deze3 /el1 dat zulk e5e m9 ( me] negatieve daad van ,goddelke p]missio 9 e5 bepaald geval voorafgaat1 volgt dan de zonde al ( niet1 /aat ze dan nog 9 de keuze van d5 vren wil des m5s*5 ( niet1 kan h ze dan nog ev5go$ nalat5 als do58 ,indi5 de besliss+ dan nog /aat b d5 vren wil des m5s*51 dan heeft ,pelagius gelk en is het be/uur d] zonde feitelk geheel aan ,god ontnom5 en is ,h hoog/5s e5 otiosus peccatorum spectator4 ,indi5 da>5teg5 de p]missio ,gods van di5 a>d is1 dat de m5s*1 9 die om/&igh$5 geplaat/1 niet door dwang ma> kra*t5s de ord9antin1 die speciaal voor het z$elk lev5 geld51 de zonde do5 moet1 dan is het re*t aan de zde van ,augu/9us1 m5 moge ov] het woord p]missio oordeel5 gelk m5 wil4 ,alzoo dit vraag/uk /ell5de1 _h ,augu/9us al +ezi51 dat de toelat+ niet zuiv] negatief kon zn ma> e5e daad moet zn van ,gods wil4 ,non fit aliquid nisi omnipot5s fi]i velit1 vel s95do ut fiat vel ipse faci5do4 ,god doet al wat ,hem behaagt2 ,h wil niet iets zond] het te do51 ma> wat ,h wil1 dat doet ,h2 en wat er ges*i$t1 ges*i$t nooit buit5 zn wil4 ,miro et ineffabili modo non fit praet] ejus voluntatem1 quod etiam contra ejus fit voluntatem1 quia non fi]et1 si non s9]et 7nec utique nol5s s9it s$ vol5s7 nec s9]e bonus fi]i male nisi omnipot5s et de malo fac]e posset b5e1 ,en*4 #ie-ajj4 de tr94 ,,iii #d sq4 de civ4 ,,xiv #aa1 de gr4 et lib4 arb4 #bj4 #ba4 ,vele s*ola/ieke en augu/9iaans*e !olog5 sprak5 nog 9 gelk5 gee/2 al b$i5d5 z zi* ook van het woord toelat51 het w]d to* opgevat als velle s9]e ( velle p]mitt]e mala fi]i1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,i #df4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #ai art4 #i4 c4 ,g5t4 ,i #ie4 ,,ii #be4 ,comm5t4 op ,s5t4 ,i #df4 ,hugo ,vict4 ,s4 ,s5t4 ,i c4 #ac4 de ,sacr4 ,i4 #d c4 #d-ae4 ,9 het wez5 d] zaak hadd5 de ,g]e=me]d5 ge5 &]e ov]tuig+2 v&a> dat e5 zek]e ,liv9us de ,mey] t]e*t zeide3 ovum ovo non esse similius quam doctr9am ,calv9ianam ,?omi/icae1 b ,daelman1 ,summa ,s4 ,?omae ,,ii #cjh4 ,alle5 ma>1 z hadd5 de erv>+ opg$aan1 dat het woord p]missio 9 ze] dubbelz9nige beteek5is gebezigd en tot v]b]g+ van het ,pelagianisme misbruikt w]d4 ,da>om w>5 z het woord niet g5eg54 ,z hadd5 er op zi*zelf zoo we9ig teg51 dat z het to* feitelk all5 we] gebruikt51 cf4 b ,ebr>d1 ,dogm4 #bfe4 ,ma> de p]missio 0 dan na> hunne ov]tuig+ ge5 zuiv]e negatie1 ge5 m]a cessatio voluntatis1 voortvloei5de uit ignorantia ( impot5tia ( neglig5tia1 ma> e5e positieve daad ,gods1 e5e volitio efficax1 e*t] niet effici5s ( produc5s ma> defici5s1 wa>op na> d5 a>d van het z$elk lev5 de zonde volg5 moet1 ,zw+li1 ,op4 ,,iii #agj ,,iv de provid4 c4 #e4 ,calvn1 ,in/4 ,i #ag1 #aa4 #ah1 #a4 #b ,,ii #d1 #b-d ,,iii #bc1 #d4 #h4 #i4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cae4 #chg4 #cii4 ,,ii #cdg4 ,,iii #dbf4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #bfi4 ,m>tyr1 ,loci ,c4 p4 #eh4 ,gom>us1 de provid4 ,dei c4 #aa4 ,twissus1 de p]missione ,op4 ,i #edd-ffh4 ,maccovius1 ,loci ,c4 p4 #bjf4 ,alt+1 ,!ol4 ,el4 nova p4 #caf4 ,ex4 v4 h4 ,ontw4 v4 ,tol4 ,,vi #bgg4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #aif enz4 ,het is wa>1 dat er 9 de hitte van d5 /rd door de ,g]e=me]d5 soms dicta duriora zn gebruikt1 cf4 bv4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #bc1 #g4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cai4 #cfj4 #dja ,zan*ius ,op4 ,v #b4 ,en ,rooms*51 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,,ii c4 #c sq4 ,petavius1 de ,deo ,,vi c4 #e ,x c4 #h4 ,mhl]1 ,symb4 #b-d1 ,soc9ian51 ,cat4 ,racov4 ,x #af1 ,remon/rant51 ,apol4 ,conf4 c4 #b en #f1 ,episc4 ,op4 ,i #cge sq41 en ,lu!rs*51 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi c4 #aj4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii #ig hebb5 niet nagelat5 er gebruik van te mak5 en altd opnieuw de ,g]e=me]d5 bes*uldigd1 dat z ,god tot auteur d] zonde maakt54 ,ma> voore]/ zn die dicta duriora alle nog za*t]1 dan die1 welke soms 9 de ,h4 ,s*rift voorkom51 b4 v4 ,ex4 #g3c1 #b ,sam4 #af3aj1 #bd3a1 ,mal4 #a3c1 ,luk4 #b3cd1 ,rom4 #i3ag1 #ah1 #b ,!ss4 #b3aa enz42 voorts zn al d]gelke h>de uitdrukk+5 t5 all5 tde door de ,judai/5 aan ,paulus1 door de ,pelagian5 aan ,augu/9us1 door ,h9cm> aan ,gotts*alk1 door de ,jezuit5 aan de ,jans5i/5 t5 la/e gelegd2 v]volg5s zn ze door de ,g]e=me]d5 9 hunne confessies /e$s v]m$51 ,maccovius w]d er op de ,dords*e ,synode ov] ond]h\d51 ,ar*ief v4 ,k]k4 ,ges*4 ,,iii #ahca bl4 #fcb2 alv]d] zn ze door de mee/e ,g]ef4 !olog5 nagelat5 ( ook toegeli*t en v]kla>d1 ,voetius1 ,disp4 ,i #aaai-aacg1 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iv #ah4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,vi qu4 #g4 #h4 ,trigl&1 ,k]k4 ,ges*4 ,,iv #fgcv4 ,v #fid4 ,id4 ,antapologia c4 #h-aj1 ,*ami] ,pan/r4 ,ca?4 ,,ii lib4 #c ,moor ,,ii #dhg enz42 en e9delk wordt hun beteek5is en b$oel+ voor i$]1 die ze v]/aan wil1 uit het v]b& met heel de ,g]e=me]de le] volkom5 doorzi*tig4 ,de zaak is e5v\dig deze1 dat de p]missio 9 negatiev5 z9 opgevat b het vraag/uk van ,gods v]h\d+ tot de zonde niet de m9/e oploss+ bi$t2 het bezwa>1 dat ,god ha> auteur is1 vol/rekt niet uit d5 weg ruimt1 en feitelk heel de zonde aan ,gods voorzi5ig be/uur onttrekt4 ,imm]s wie e5 kwaad v]h9d]5 kan en het to* /il toezi5de laat gebeur51 /aat ev5 s*uldig als wie het kwaad zelf b$rft1 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cae4 ,bov5di51 ook al heeft ,god de zonde enkel en alle5 toegelat51 er moet to* e5e r$5 zn1 wa>om ,h ze niet heeft will5 v]h9d]54 ,die r$5 kan b ,god niet ligg5 9 e5 gebrek aan k5nis ( ma*t2 zoo moet ze dan ligg5 9 zn wil4 ,dus is de p]missio dan to* we] e5e daad van zn wil2 ,h heeft ze will5 toelat52 en dit will5 toelat5 kan niet &]s word5 opgevat1 dan dat de zonde nu feitelk ook1 niet door ,god1 ma> door het s*epsel1 ges*i$t4 ,tr\w5s1 de *ri/elke !ologie1 als ze ,gods be/uur ov] de zonde besprak1 is to* b deze p]missio nooit blv5 /aan4 ,indi5 n4l4 beide de ,s*rift en het *ri/elk d5k5 het v]bod51 om de zonde geheel ( t5 deele buit5 d5 wil en de voorzi5igheid te plaats51 dan kon alle5 nog zoo e5e oploss+ word5 beproefd1 dat 9 de wze van ,gods be/uur ov] het go$e en ov] het kwade ond]s*eid w]d gemaakt4 ,en ind]daad1 al kan 9 zek]5 z9 ook gezegd word51 dat ,god de zonde gewild heeft1 d4 i4 dat ,h gewild heeft1 dat de zonde er zn z\1 ,h heeft het kwade dan to* op e5e geheel &]e wze dan het go$e gewild2 9 het go$e heeft ,h welgevall51 ma> het kwade haat ,h met ,goddelk5 haat4 ,opdat dit v]s*il 9 het be/uur ,gods ov] het go$e en ov] het kwade 9 het li*t tr$e1 di5t er t5 e]/e op gewez51 dat ,god en m5s* nooit ges*eid5 ma> to* wel altd ond]s*eid5 zn1 cf4 bov5 bl4 #bh4 ,het gelo( is e5e gave1 ,god doet geloov51 ma> to* is het =malit] niet ,god ma> de m5s*1 die gelo(t4 ,veel me] geldt dit van de zondige daad4 ,mat]ialit] is deze ze] zek] aan ,god toe te s*rv51 ma> =malit] blft deze voor rek5+ van d5 m5s*4 ,als e5 moord5a> iem& doodslaat1 is al het ov]leg en de kra*t1 die h da>toe noodig heeft1 van ,god afkom/ig1 ma> de daad is1 =meel bes*\wd1 de zne en niet die van ,god4 ,ja het feit van het doodslaan is1 zuiv] op zi*zelf g5om51 nog ge5 zonde1 want hetzelfde heeft m5igmaal 9 d5 oorlog en op het s*avot plaats4 ,wat d5 doodslag tot zonde maakt1 is niet de mat]ia1 het sub/raat1 ma> de =ma1 d4 i4 de vitiositas1 de 2 niet de sub/antia ma> het accid5s 9 de daad4 ,er is hi]teg5 +ebra*t1 dat deze ond]s*eid+1 ook al is ze jui/1 to* feitelk niets geeft1 wl z het =meele d] daad1 d4 i4 jui/ het zondige 9 de zonde1 buit5 ,gods rege]+ plaat/1 ,episcopius1 ,op4 ,i #ahj4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii #aja4 ,deze opm]k+ is sle*ts t5 deele jui/1 z bevat wa>heid1 niet 9 het algeme5 ma> alle5 9 dit speciale geval1 rak5de de zonde4 ,b het gelo( to* zal niem& da>uit1 dat de m5s* er =malit] het subject van is1 conclude]51 dat het buit5 ,gods voorzi5igheid gaat4 ,ma> het is wa>1 dat het b het gelo( gans* &]s ges*ap5 /aat dan b de zonde4 ,het gelo( to* is e5e vol/rekte gave en sluit alle v]di5/e uit2 de zonde da>5teg5 is 's m5s*5 daad en br5gt s*uld m$e4 ,da>om moet de zonde hi] niet ge/eld word5 teg5ov] het gelo(1 dat nu uit g5ade door ,god ges*onk5 wordt1 ma> teg5ov] het go$e1 dat de m5s* g$aan z\ hebb51 indi5 h w>e /a&e geblev54 ,dat go$e z\ mat]ialit] geheel ,gods w]k zn gewee/2 =malit] _h het e*t] d5 m5s* tot subject en bra*t voor hem1 wel niet uit zi*zelf ma> na> het fo$us op]um1 aanspraak op loon m$e4 ,ev5m9 als nu da>door dat go$e aan ,gods rege]+ onttrokk5 z\ zn1 wordt de zonde buit5 zne voorzi5igheid geplaat/1 wl ze 9 =meel5 z9 niet ,god ma> d5 m5s* tot subject heeft4 ,do* er is me]4 ,b het go$e is de voorzi5igheid ,gods zoo te d5k51 dat ,h zelf met zn ,gee/ inw]kt 9 het subject en dit positief tot het go$e bekwaamt4 ,b de zonde kan en mag ze alzoo niet word5 voorge/eld4 ,de zonde is 1 de=mitas en heeft dus ,god niet tot causa effici5s ma> hoog/5s tot causa defici5s4 ,het li*t kan uit zi*zelf de dui/]nis niet voortbr5g52 de dui/]nis ont/aat alle51 als het li*t wordt wegg5om54 ,god is dus hoog/5s de negatieve oorzaak1 de causa p] accid5s van de zonde2 9 d5 m5s* is ha> w]kelke1 positieve oorzaak te zoek54 ,omdat e*t] de zonde sle*ts =ma en ge5 sub/antia is1 wordt ze da>door1 dat ze =malit] daad van d5 m5s* is1 9 ge5 enkel opzi*t buit5 ,gods voorzi5igheid geplaat/4 ,h w]kt 9 ha> 91 do* op e5e aan de natuur d] zonde geheel beantwoord5de wze4 ,gelk ,h 9 zne rege]+ alle d+5 be/uurt ov]e5kom/ig hun eig5 a>d1 zoo h&haaft ,h ook op z$elk gebi$ de ord9antin1 die ,h da>voor 9 het bzond] va/ge/eld heeft4 ,ook de zonde ont/aat en ontwikkelt zi* na> va/e wet1 niet na> de wett5 d] natuur ( d] logika1 ma> na> die welke 9 het e?is*e lev5 zn +es*ap5 en ook 9 de v]woe/+ nog doorw]k54 ,ziekte1 ontb9d+1 dood zn de antipod5 van gezondheid1 ontwikkel+1 lev51 ma> zn niet m9d] dan deze van het beg9 tot het e9de door va/e wett5 behe]s*t4 ,en zoo is er ook e5e wet d] zonde1 die heel ha> ges*i$5is 9 m5s* en m5s*heid bepaalt4 ,en jui/ dat wetmatige 9 de zonde bew/1 dat ,god kon9klk ook 9 en ov] ha> rege]t4 ,e5 m5s*1 die zondigt1 maakt zi* niet los en onafhankelk van ,god2 integ5deel1 t]wl h e5 zoon 01 wordt h e5 slaaf4 ,die de zonde doet1 is e5 di5/kne*t d] zonde4 ,cf4 ov] ,gods v]h\d+ tot de zonde3 de k]kvad]s ,orig41 ,a?an41 ,basil41 enz4 b ,mns*]-v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,i #aeg1 en voorts ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #di art4 #b4 ,,ii #a qu4 #gi art4 #b4 ,s4 c4 ,g5t4 ,,iii #c4 #ga4 ,comm4 op ,s5t4 ,i di/4 #df-dh ,,ii di/4 #cg4 ,bell>m41 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,,ii #ah4 ,petavius1 de ,deo ,,vi c4 #f4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #ece4 ,hollaz1 #ddh4 ,calvn1 ,in/4 ,i #ah4 ,,ii #d4 de provid4 ,c4 ,r4 #cf1 #cdg-cff en #cg1 #bfi-cah4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cab sq4 #ccg sq4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #bei4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,ii lib4 #c4 ,twissus1 ,v9dic4 gratiae ,i #cag sq4 #edd sq4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #i4 #aj4 ,gom>us1 de provid4 ,op4 p4 #acf4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iii #aj1 #ai1 sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,vi qu4 #h4 ,moor ,,ii #dib4 ,vitr+a ,,ii #aif4 #h4 ,met de ond]s*eid+ van het mat]ieele en het =meele 9 de zonde is e*t] de vraag nog niet beantwoord1 wa>om ,god de zonde 9 zn besluit en 9 de uitvo]+ da>van heeft opg5om54 ,het antwoord ligt 9 de voorzi5igheid ,gods1 zooals ze ook ov] de zonde gaat1 opgeslot54 ,de ,s*rift spreekt het h]haaldelk uit1 dat ,god de zonde als middel gebruikt1 tot /raf van de goddelooz51 ,deut4 #b3cj1 ,jos4 #aa3bj1 ,ri*t4 #i3bc1 #bd1 ,joh4 #ab3dj1 ,rom4 #a3ba-bh1 #b ,!ss4 #b3aa1 #ab1 tot r$d+ van zn volk1 ,g54 #de3e1 #ej3bj1 tot beproev+ en ka/d+ van de geloovig51 ,job #a3aa1 #ab1 #b ,sam4 #bd3a1 #a ,cor4 #aj3ac1 #aa3ai1 #b ,cor4 #ab3g1 tot v]he]lk+ van zn naam1 ,ex4 #g3c1 ,spr4 #af3d1 ,rom4 #i3ag1 #aa3cc1 enz4 ,jui/ omdat ,god de vol/rekt ,heilige en ,alma*tige is1 kan ,h de zonde gebruik5 als e5 middel 9 zne h&4 ,s*epsel5 kunn5 dat niet en word5 b de m9/e aanrak+ zelve bezo$eld en onre94 ,ma> ,god is zoo one9dig v]re van goddeloo%eid1 dat ,h de zonde als niets dan e5 willoos in/rum5t di5/ba> mak5 kan aan zne v]he]lk+4 ,er zn voorbeeld5 te ov]1 om te bewz5 dat ook 9 dez5 het spreekwoord geldt3 duo cum faciunt idem1 non e/ idem4 ,god wil1 dat ,simei ,david vloekt1 dat de ,satan ,job bezoekt1 dat ,jod5 en ,heid55 zn heilig k9d ,jezus ov]gev5 aan d5 dood--en to* /aan 9 al deze ong]e*tigh$5 de s*epsel5 s*uldig en ,god gaat vr uit4 ,want ook als ,h wil1 dat het kwade er z1 wil ,h dit nooit &]s dan op heilige wze2 ,h gebruikt het ma> pleegt het niet4 ,en da>om heeft ,h 9 zne s*epp+ ook de zonde toegelat54 ,h z\ ze niet hebb5 g$oogd1 indi5 ,h ze niet op absoluut heilige en s\v]e9e wze _h kunn5 rege]54 ,h z\ ze niet hebb5 g$uld1 indi5 ,h niet ,god w>e1 de ,heilige en de ,alma*tige4 ,ma> omdat ,h ,god is1 heeft ,h ha> be/aan en h>e ma*t niet gevreesd2 ,h heeft ze gewild1 opdat ,h 9 en teg5ov] ha> zne ,goddelke deugd5 aan het li*t br5g5 z\4 ,indi5 ,h ha> het be/aan niet hadde gegund1 z\ er altd plaats zn gewee/ voor de g$a*te1 dat ,h niet 9 al zne deugd5 v]hev5 0 bov5 e5e ma*t1 wi] mogelkheid met de s*epp+ zelve gegev5 04 ,want alle r$elk s*epsel sluit als creatuur1 als e9dig1 bep]kt1 v]&]lk wez51 de mogelkheid van afval 94 ,ma> ,god heeft1 wl ,h ,god is1 d5 weg d] vrheid1 de w]kelkheid d] zonde1 de uitb>/+ d] ong]e*tigheid1 de ma*t van ,satan niet gevreesd4 ,en zoo rege]t ,h altd ov] de zonde1 b ha> ont/aan en b h>e ontwikkel+4 ,h dw+t ze niet2 ,h /uit ze niet met geweld2 ,h v]plett]t ze niet door zne mog5dheid2 ma> ,h laat ze tot ha> volle kra*tsontwikkel+ kom54 ,h blft kon+ en laat ha> to* vr spel 9 zn rk2 ,h gunt ha> alles1 zne w]eld1 zne s*epsel51 zn ,*ri/us zelfs1 want mala s9e bonis esse non possunt2 ,h /aat ha> toe1 om gebruik te mak5 van alwat het zne is2 ,h s*5kt ha> geleg5heid1 om te toon5 wat ze v]mag1 om dan to* aan het e9de als ,kon+ d] kon+5 uit het /rdp]k te tr$54 ,want de zonde is van di5 a>d1 dat ze omkomt door de ha> ges*onk5e vrheid1 dat ze /]ft aan eig5 krankheid1 dat z aan zi*zelve d5 dood eet4 ,op het toppunt van ha> ma*t wordt ze1 alle5 door het kruis1 9 ha> ma*teloo%eid 9 het op5ba> t5toonge/eld1 ,col4 #b3ae4 ,da>om heeft ,god gewild1 dat de zonde er zn z\4 ,quamvis ergo ea1 quae mala sunt1 9 quantum mala sunt1 non s9t bona1 tam5 ut non solum bona s$ etiam s9t et mala1 bonum e/4 ,nam nisi hoc esset bonum1 ut ess5t et mala1 nullo modo esse s9]5tur ab omnipot5te bono1 cui procul dubio quam facile e/ quod vult fac]e1 tam facile e/1 quod non vult esse1 non s9]e4 ,hoc nisi cr$amus1 p]iclitatur ipsum no/rae confessionis initium1 qua nos 9 ,deum omnipot5tem cr$]e confitemur1 ,aug41 ,en*ir4 #if4 ,omdat ,h wi/1 de zonde absoluut te kunn5 behe]s*51 melius judicavit de malis b5e fac]e quam mala nulla esse p]mitt]e1 ib4 #aa4 #bg4 de civ4 ,,xxii #a1 de ,g54 ad litt4 ,,ii #i4 de ,g54 ad ,mani*4 ,,ii #bh4 ,h d5kt en leidt het kwade t5 go$e en /elt het 9 di5/ van zn glorie4 ,augu/9us b$i5t zi* zelfs van all]lei beeld51 om de zonde e5e plaats aan te wz5 9 de orde van het geheel4 ,z heeft da> dezelfde beteek5is als de s*aduw op e5e s*ild]1 de civ4 ,,xi #bc1 de soloecism5 en b>b>ism5 9 de taal1 de ord4 ,,ii #aa1 de teg5/ell+5 9 e5 li$1 de civ4 ,,xi #ah4 ,god heeft de ordo seculorum als e5 pul*]rimum c>m5 uit e5ige anti!s5 sam5ge/eld1 om de s*oonheid en de h>monie van het geheel te v]hoog51 de civ4 ,,xi #ah1 ,,xiv #aa1 de ,g54 ad ,mani*4 ,i #af1 cf4 ,erig5a1 de div4 nat4 ,v #ce4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #dh art4 #b c4 ,ges*4 ,,iii #ga4 ,leibniz1 b ,pi*l]1 ,!ol4 des ,leibniz ,i #bfd f4 en ook bov5 bl4 #ea4 ,deze beeld5 bevatt5 wel e5ige wa>heid1 ma> ze gev5 li*t aanleid+ tot misv]/&1 ze do5 de zonde al te ze] voorkom5 als noodzakelk en 9 het geheel d] d+5 jui/ op h>e plaats1 ze (f]5 het bzond]e aan het algeme5e op en bi$5 da>door ook aan wie met de zonde wor/elt ( ond] ld5 gebukt gaat1 ge5 v]zo5+ no* troo/4 ,ma> dit is wa>1 dat ook en jui/ 9 de rege]+ d] zonde ,gods deugd5 lui/]rk tot op5b>+ kom54 ,de rkdom van ,gods g5ade1 de diepte zn] ontf]m+1 de onv]&]lkheid zn] tr\w1 de onkreukba>heid zn] re*tva>digheid1 de he]lkheid zn] w%eid en ma*t zn door de zonde he5 te held]d] 9 het li*t getr$54 ,als de m5s* het w]kv]bond v]brok5 _h1 heeft ,h het zooveel bet]e v]bond d] g5ade 9 de plaats ge/eld4 ,to5 ,adam gevall5 01 heeft h ,*ri/us gegev5 als d5 ,he] uit d5 hemel4 ,dat nu is ,goddelke groo!id1 zoo de zonde te rege]51 dat ze nog teg5 ha> natuur en /rev5 di5/ba> wordt aan de e]e van zn naam4 ,en da>om kan de zonde1 die 9 de w]eld is1 ons zoo we9ig het gelo( 9 ,god1 9 zne liefde en ma*t ontnem51 dat ze1 wel bes*\wd1 veele] 9 dat gelo( ons beve/igt en v]/]kt4 ,si malum e/1 ,deus e/4 ,non enim esset malum1 sublato ord9e boni1 cujus privatio sit malum2 hic autem ordo non esset1 si ,deus non esset1 ,?omas1 c4 ,g5t4 ,,iii #ga4 #i4 ,al /aat de zonde zoo van ha> beg9 af ond] het be/uur ,gods1 z heeft ha> oorsprong to* niet 9 ,god ma> 9 d5 wil van het r$elk s*epsel4 ,ma> hi] r/ t]/ond e5 nieuw probleem4 ,hoe is de zonde ooit te v]kl>5 uit d5 wil van e5 wez51 dat na> ,gods beeld ges*ap5 w]d 9 w>e k5nis1 g]e*tigheid en heiligheid8 ,de pelagiaans*e voor/ell+1 dat de e]/e m5s* 9 e5 /aat van k9d]lke onnoozelheid1 van z$elke indiff]5tie v]ke]de1 bleek ons re$s vroeg] onaannemelk1 deel ,,ii #eag2 z v]kla>t d5 val des m5s*5 niet ma> v]&]t hem 9 e5 niets beteek55d ongeluk1 en maakt het onbegrpelk1 dat da>uit zoo ontzett5de gevolg5 en zoo s*rikkelke ell5d5 voortgekom5 zn voor heel het m5s*elk gesla*t4 ,als e5e bron zulk e5 /room van onre9 wat] voortbr5g5 kan1 moet z zelve inn]lk b$orv5 zn4 ,het is da>om ongeoorlo(d1 om d5 af/& tuss*5 d5 /atus integritatis en d5 /atus corruptionis zoo te v]kle951 dat de ov]gang gemakkelk en geleidelk wordt4 ,de m5s* w]d niet z$elk indiff]5t ma> positief heilig door ,god ges*ap54 ,to* moet da>b het volg5de word5 b$a*t4 ,t5 e]/e heeft ,god de mogelkheid d] zonde ze] zek] gewild4 ,de possibilitas pecc&i is van ,god4 ,de g$a*te d] zonde is all]e]/ geconcipie]d 9 zn bewu/zn4 ,god heeft eeuwig de zonde g$a*t als zn absoluut teg5deel1 en z1 met die natuur1 9 zn besluit opg5om52 &]s hadde ze nooit 9 de w]kelkheid kunn5 ont/aan en be/aan4 ,niet ,satan en niet ,adam en ,eva zn het e]/ op de g$a*te d] zonde gekom52 deze heeft ,god zelf hun als het w>e zi*tba> voor oog5 ge/eld4 ,door d5 boom d] k5nis des go$s en des kwaads en door het proefgebod heeft ,god d5 m5s* duidelk twee weg5 aangewez51 welke h inslaan kon4 ,en vr zn val heeft ,god het zelfs g$oogd1 dat e5e booze ma*t van buit5 af doordrong 9 het p>ads1 de slang gebruikte als ha> in/rum5t en met ,eva begon te ond]h&el5 ov] de beteek5is van het proefgebod4 ,de mogelkheid d] zonde is dus zond] twfel door ,god gewild4 ,9 de twe$e plaats3 9 ov]e5/emm+ met die objectieve mogelkheid heeft ,god engel5 en m5s*5 zoo ges*ap51 dat z zondig5 en vall5 kond54 ,z hadd5 het hoog/e nog niet2 z w]d5 niet aan het e9de ma> aan het beg9 van d5 weg geplaat/2 de gave d] p]sev]antia1 die e5e gave is en het altd blft1 die nooit 9 eig5lk5 z9 v]di5d kan word5 en nooit tot de natuur van e5 s*epsel kan behoor51 w]d hun nog on?\d54 ,het z\ &]s ook d5 s*n hebb5 gehad1 als( ,god de zonde met geweld wilde ke]5 en vreesde voor h>e ma*t4 ,engel5 en m5s*5 hadd5 dus de gratia1 qua potu]unt />e1 niet die qua vell5t p]petuo />e1 ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #agh1 #agi4 ,z hadd5 de hoog/e1 onv]liesb>e vrheid nog niet1 d4 i4 de vrheid van niet me] te kunn5 will5 zondig54 ,het beeld ,gods 0 dus b d5 m5s* nog bep]kt2 het 0 niet 9 al zne volheid ontplooid2 het _h nog e5e gr5s 9 de mogelkheid d] zonde4 ,de m5s* /ond wel 9 het go$e1 ma> de mogelkheid van het kwade lag er nog naa/2 h w&elde wel op d5 go$5 weg ma> kon zwa>ts afdwal52 h 0 go$1 ma> v]&]lk go$1 mutabilit] bonus4 ,god alle5 is de znde 9 al zne deugd5 en da>om onv]&]lk4 ,alle s*epsel e*t] wordt en kan da>om ook v]word54 ,indi5 mat]ia en =ma ond]s*eid5 zn1 gelk b s*epsel5 /e$s het geval is1 dan blft de mogelkheid altd op51 dat de mat]ia van =ma v]&]t4 ,wat ge=me]d is1 kan gede=me]d en dus ook w$] g]e=me]d word52 wat ges*ap5 is1 kan wans*ap5 en dus ook w$] h]s*ap5 word54 ,z$elke vrheid1 hoe /]k ook1 is 9 zi*zelve wez5lk van logis*e noodw5digheid en physis*5 dwang ond]s*eid54 ,e5e creatura naturalit] impeccabilis is da>om e5e teg5/rdigheid1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #fc art4 #a4 c4 ,g5t4 ,,iii #aji4 ,9 de d]de plaats komt b de vraag na> d5 oorsprong d] zonde het v]mog5 en de w]kzaamheid d] v]beeld+ 9 aanm]k+4 ,vroeg] w]d hi]m$e 9 de dogmatiek we9ig rek5+ geh\d51 al 0 m5 zi* ook bewu/1 dat de v]zoek+ b d5 m5s* zi* e]/ en mee/ ri*t tot de v]beeld+ en da>door inw]kt op bege]te en wil1 ,voetius1 ,disp4 ,i #idc4 ,burmannus1 ,synopsis ,i #df1 #ed4 ,edw>ds1 ,works ,,iii #abb4 ,9 de my/iek nam e*t] de v]beeld+ e5e groote plaats 92 volg5s ,bhme heeft ,lucif] zi* door de ,phantasey 9 d5 afgrond d] zonde h9e9 imag9i]t2 er neigte si* 9 die ,phantasey1 also ergriff sie ihn au* und ergab si* ihm 9 se9 ,leb51 b ,joh4 ,claass51 ,j4 ,bhme ,,ii #ie4 ,en w]kelk gaat het b het ont/aan d] zondige daad altd zoo toe1 als ,?omas a ,kempis het bes*rft3 primo occurrit m5ti simplex cogitatio1 de9de =tis imag9atio1 po/ea delectatio et motus pravus et ass5sio1 de imit4 ,*r4 ,i #ac1 #e4 ,het bewu/zn neemt de g$a*te d] zonde 9 zi* op1 de v]beeld+ si]t ze en s*ept ze om tot e5 bekoorlk ideaal1 de bege]te /rekt er zi* na> uit en de wil volbr5gt ze4 ,zoo is ook b engel en m5s* de v]beeld+ het v]mog5 gewee/1 dat de ov]tr$+ van het gebod de$ voorkom5 als weg tot ,godegelkheid1 cf4 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 ,,ii #dbb f4 ,frank1 ,sy/4 d4 *r4 ,wahrh4 ,i #dcc f4 ,kuyp]1 ,h]aut #ijf4 ,en e9delk di5t er op gelet1 dat ,paulus 9 #a ,cor4 #ae3dev4 van d5 e]/5 m5s* spreekt als a>ds* uit de a>de1 als door de s*epp+ geword5 tot e5e lev5de ziel en zoo hem /elt teg5ov] ,*ri/us1 d5 ,he] uit d5 hemel1 die geword5 is tot e5 lev5dmak5d5 gee/4 ,deze v]gelk+ en teg5/ell+ tuss*5 ,adam en ,*ri/us heeft ook voor d5 val van d5 e]/5 m5s* e5 diepe beteek5is4 ,adam 0 a>ds* uit de a>de1 ook vr de ov]tr$+ van ,gods gebod2 door zne s*epp+ w]d h tot e5e lev5de ziel2 het natuurlke is e]/1 da>na het gee/elke4 ,hi]9 nu ligt uitg$rukt1 dat de oorsprong en de natuur d] zonde b engel5 en m5s*5 ze] v]s*ill54 ,wel is wa> wet5 w van d5 val d] engel5 we9ig af2 ma> met het oog op #a ,tim4 #c3f en #b ,petr4 #b3d mag het to* hoog/wa>s*nlk heet51 dat hoogmo$1 het ,gode gelk will5 zn 9 ma*t en he]s*app1 het beg9 en het beg9sel van hun val is gewee/4 ,de engel5 zn niet als de m5s*5 v]leid2 de v]zoek+ is niet van buit5 tot h5 gekom52 z zn gevall5 door zi*zelv54 ,jezus zegt1 dat de duivel spreekt1 als h leug5 spreekt4 ,h is uit zi*zelf1 door eig5 d5k51 ontevr$5 geword5 met zn /& en zne ma*t2 h heeft de leug5 uit zi*zelv5 voortgebra*t en als e5 rk1 als e5 sy/eem teg5ov] de wa>heid ,gods ge/eld4 ,ma> b d5 m5s* is dat niet zoo4 ,h 0 ge5 zuiv]e gee/2 h 0 zoo hoog niet geplaat/1 al /ond h als na> beeld ,gods ges*ap5 ,gode nog nad] dan de engel52 h kon zoo hoog niet d5k5 en zoo /\t zi* niet v]heff52 h 0 a>ds* uit de a>de1 e5e lev5de ziel1 wel fn] en te]d] ma> da>om ook tegelk zwakk] en broz] georganise]d4 ,als zulk e5 wel na> ,gods beeld ges*ap5 ma> to* a>ds*1 z9nelk wez5 bood h ,satan e5e ges*ikte geleg5heid voor de v]zoek+ aan4 ,deze kwam van buit5 tot hem1 s*ikte zi* als het w>e na> zne natuur1 wekte 9 hem de bege]lkheid d] oog51 de bege]lkheid des vlees*es en de groots*heid des lev5s1 en bra*t hem alzoo t5 val4 ,oorsprong en wez5 d] zonde drag5 b d5 m5s* e5 geheel &] k>akt] dan b de engel52 9 beide komt het uit1 dat de m5s*1 niet als e5 duivel1 ma> als e5 m5s* zondigt1 als e5 wez51 dat a>ds* is uit de a>de en dat door de s*epp+ geword5 is tot e5e lev5de ziel4 ,om deze r$5 legt de ,s*rift en inzond]heid ,paulus zulk e5 nauw v]b& tuss*5 de z9nelke natuur van d5 m5s* en de zonde4 ,er ligt da>aan vol/rekt niet t5 grondslag de teg5/ell+ van z9nelkheid en r$e1 en de g$a*te1 dat de mat]ie van lag]e orde is en het pr9cipe d] zonde4 ,deze teg5/ell+ en deze g$a*te zn niet israelietis* ma> grieks* van oorsprong4 ,de ,s*rift weet van zulk e5 dualisme niets1 ma> z weet wel van iets &]s1 n4l4 hi]van1 dat de m5s* van huis uit e5 z9nelk1 e5 psy*is* wez5 is4 ,h is t]/ond als e5 lev5de ziel ges*ap51 a>ds* uit de a>de4 ,dat 0 h dus ook re$s 9 d5 /atus integritatis2 en da>om 0 h1 9 we]wil van de k5nis en de g]e*tigheid1 die h bezat1 voor v]leid+ en v]zoek+ vatba>4 ,re$s b de e]/e zonde kwam het uit1 dat de m5s* 02 en alle volg5de zond5 hebb5 zne v]zoekba>heid1 zwakheid1 onbetr\wba>heid sle*ts altd kla>d] aan het li*t gebra*t4 ,alle zonde des m5s*51 ook de gee/elke1 draagt e5 k>akt]1 dat met zne psy*is*e natuur ov]e5komt en van dat d] zonde b de engel5 v]s*ilt4 ,beeld ,gods 0 de m5s* vr d5 val niet ondanks1 ma> 9 zne eig5a>dige1 psy*is*e natuur2 en da>van ontvangt ook zne zonde ha> /empel4 ,met dit alles is niets &]s en niets me] dan de mogelkheid d] zonde aangetoond4 ,hoe die mogelkheid tot w]kelkheid is geword51 is e5e geheim5is en zal dit wel blv54 ,w kunn5 aanwz51 dat de g$a*te d] zonde 9 ,gods v]/& eeuwig heeft be/aan1 dat z 9 het proefgebod d5 m5s* voor oog5 is ge/eld1 dat deze dus behalve van het go$e1 ook k5nis droeg van e5 v]bod5 kwaad1 dat de v]beeld+ het v]mog5 is1 hetwelk g$a*t5 tot ideal5 oms*ept4 ,ma> da>m$e is de ov]gang van de mogelkheid tot de w]kelkheid1 van de bloote voor/ell+ tot de zondige daad nog niet v]kla>d4 ,deze v]kl>+ ontgaat ons1 niet alle5 b het ont/aan van de e]/e zonde1 ma> telk5s b all]lei dad5 en h&el+5 van d5 m5s*4 ,9 psy*ologie en biografie /ell5 w ons wel met enkele gegev5s tevr$52 als w iets wet5 van iem&s voorgesla*t1 oud]s1 opvo$+ enz41 me55 w zne p]soonlkheid1 zn lev5 en dad5 v]kla>d te hebb54 ,ma> dit is to* eig5lk vr opp]vlakkig2 i$] m5s* is e5 my/]ie1 en elke h&el+ heeft nog e5 &]5 en diep]5 wortel dan di5 van het milieu4 ,9 veel /]k] mate geldt dit b de zonde4 ,hi] betr$5 w het geheimz9nig gebi$ d] z$elke vrheid en kom5 we voor e5 v]s*nsel te /aan1 dat uit d5 a>d d] zaak 9 zn oorsprong aan e5e v]kl>+ ontsnapt4 ,imm]s1 e5e z$elke h&el+ is nooit aan e5e conclusie uit praemiss5 no* ook aan e5 physis* ( *emis* resultaat gelk4 ,z is van beide wez5lk ond]s*eid5 en heeft e5e eig5e natuur2 het z$elk l]5 is geheel eig5soortig1 het is altd e5 lev5 d] vrheid1 en deze is uit d5 a>d d] zaak e5 raadsel4 ,ma> nog veel me] is dit het geval b e5e zondige en dan nog bepaaldelk b de e]/e zondige daad4 ,de zonde kan niet uit voorafga&e om/&igh$51 r$5e]+51 ov]legg+51 logis* ( physis* word5 g$$uce]d2 z kan vooral niet afgeleid word5 uit e5e heilige1 na> ,gods beeld ges*ap5 natuur4 ,wie de zonde begreep en v]kla>de1 d4 i4 aantoon5 kon1 dat z uit het voorafga&e noodzakelk volg5 moe/1 z\ aan ha> natuur te kort do51 de gr5z5 tuss*5 go$ en kwaad uitwiss*51 en het kwade tot iets go$s h]leid54 ,de zondige daad heeft tot oorzaak d5 zondig5 wil1 ma> wie w/ de oorzaak aan van dez5 zondig5 wil8 ,causas defectionum i/>um1 cum effici5tes non s9t s$ defici5tes1 velle inv5ire1 tale e/1 ac si quisquam velit vid]e t5ebras vel &ire sil5tium1 ,aug4 de civ4 ,,xii #g4 ,de zonde is met leug5 begonn51 ,joh4 #h3dd1 z b]u/ op e5e vals*e inbeeld+1 op e5e onw>e voor/ell+1 op e5e imag9atie van e5 go$1 dat ge5 go$ 02 z is dus 9 ha> ont/aan e5e dwaa%eid en e5e ong]mdheid2 z heeft ge5 oorsprong 9 eig5lk5 z91 ma> alle5 e5 aanvang4 ,niet t5 onre*te is ,satan da>om g5oemd e5e ,ironie all] ,logik1 cf4 ,?oluck1 ,die ,lehre v4 d4 ,snde1 #hte ,aufl4 #ahfb ,s4 #ae4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #bef4 ,h4 ,s*midt1 ,h]z4 #ae1 #bb4 ,vilm>1 ,!ol4 ,moral ,i #cg4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #aef4 ,deze onmogelkheid1 om d5 oorsprong d] zonde te v]kl>51 is da>om ook niet op te vatt5 als e5e uitvlu*t1 als e5 asylum ignorantiae4 ,veele] is ze op5 en duidelk uit te sprek52 w /aan hi] aan de gr5z5 onz] k5nis4 ,de zonde is er1 ma> nooit zal z ha> be/aan kunn5 re*tva>dig52 z is onwettig en onr$elk4 #aj4 ,aanga&e d5 td van d5 val is ge5 nauwkeurige bepal+ mogelk4 ,voor het mani*eisme en het pan!isme heeft de vraag da>na> ook ge5 beteek5is4 ,de zonde is dan eeuwig2 ze wortelt 9 e5 boos wez5 ( 9 ,god zelf en valt met het be/aan van het e9dige saam4 ,tuss*5 s*epp+ en val is ge5 ond]s*eid1 de s*epp+ is zelve e5 afval ,gods van zi*zelf als het zuiv]e zn4 ,volg5s de !osoph5 heeft de val d] engel5 plaats gehad 9 d5 td1 die er ligt tuss*5 ,g54 #a3a en #b4 ,de woe/heid1 l$igheid en dui/]nis d] a>de kan niet door ,god1 die de ,god des lev5s en des li*ts is1 ges*ap5 zn2 ze ond]/ell5 re$s e5 val en e5 da>op gevolgd5 vloek4 ,de engel5 woond5 e]/ op deze a>de1 deze 0 hun 1 ,jud4 #f2 dat blkt ook da>uit1 dat ,satan nu nog de ov]/e d] w]eld heet1 dat h ha> aan d5 m5s*1 die ze lat] van ,god t] erve ontv+1 wil ontroov51 dat h ze aan ,*ri/us 9 de v]zoek+ voor e5e aanbidd+ wilde af/aan1 dat h nu nog woont 9 de lu*t en dat de w]eld ligt 9 d5 ,booze4 ,de hemel en a>de e*t]1 die 9 ,g54 #a3a ges*ap5 en d5 engel5 toegewez5 w]d51 w>5 van e5e gans* &]e natuur1 dan die lat] 9 de zes dag51 ,g54 #a3cv4 w]d5 toeb]eid4 ,z w>5 e5 gee/elk1 on/(felk li*trk4 ,de /(felke1 mat]ieele a>de1 die 9 de zes dag5 ont/ond1 ond]/elt re$s d5 val d] engel51 ev5als de woe/heid1 l$igheid en dui/]nis van ,g54 #a3b4 ,de mat]ie is 9 zi*zelve onre91 zelfzu*tig1 en kan da>om niet re*t/reeks door ,god zn voortgebra*t4 ,nur e9 ungeheures ,v]bre*51 w5ig] e9 ,abfall als e9e ,emprung1 konnte diese mat]ielle ,(f5b>ung als ,krisis1 ,hemmungs- und ,wi$]h]/ellungsan/alt v]anlass51 und nur die ,=tdau] dieses ,v]bre*5s ma*t d5 ,=tbe/& od] die ,=t]zeugung dies] ,mat]ie begreifli* 7,baad]72 cf4 ,joh4 ,claass51 ,jakob ,bhme1 ,se9 ,leb5 u4 se9e !os4 ,w]ke ,,ii #ahhe ,s4 #abg f4 ,id4 ,franz von ,baad]1 ,leb5 u4 !os4 ,w]ke ,,ii #ahhg ,s4 #aeg f4 ,ke]l1 ,d] ,m5s* das ,eb5bild ,gottes ,i #aff f41 en vele &]51 ,hamb]g]1 ,s*ub]t1 ,k4 v4 ,raum]1 ,r4 ,wagn]1 ,kurtz1 ,delitzs* enz41 cf4 ,reus*1 ,bibel u4 ,natur1 #ahgf ,s4 #hh4 ,ma> deze !orie1 hoe bekoorlk ook1 heeft to* ge5 g5oegzam5 grond 9 de ,h4 ,s*rift4 ,9 ,g54 #a3b /aat niet1 dat de a>de woe/ en l$ig w]d1 ma> dat ze dat 02 met ge5 enkel woord wordt gezegd1 dat deze woe/heid en l$igheid e5e v]woe/+ 01 die op e5 geord5d5 toe/& volgde2 en veel m9d] is er nog sprake van1 dat de val d] engel5 vr di5 td heeft plaats gehad en van die woe/heid de oorzaak 04 ,voorts is niet 9 te zi51 wat v]b& er be/aan kan tuss*5 d5 val d] engel5--ond]/el1 dat deze al vr ,g54 #a3b plaats _h--en de woe/heid d] a>de4 ,om zulk e5 v]b& te legg51 moet m5 tot all]lei gno/is*e ideen de toevlu*t nem52 m5 moet dan le]51 dat de engel5 9 zek]5 z9 li*amelke wez5s zn en de oorspronkelke a>de tot woonplaats ontv+51 gelk z nu dan ook volg5s sommig5 nog op de va/e /]r5 won52 dat de e]/e a>de1 die 9 ,g54 #a3a ges*ap5 w]d1 e5e wez5lk &]e 01 dan die 9 de zes dag5 w]d toeb]eid en uit e5e fn]e sub/antie be/ond2 dat de grove mat]ie1 wa>uit ze nu be/aat1 s*oon door ,god ges*ap51 to* d5 val ond]/elt1 iets ongoddelks en van nature onre9 en zelfzu*tig is--al te zam5 me5+51 die niet aan de ,s*rift ma> aan het gno/icisme zn ontle5d4 ,ev5 we9ig grond is er voor de me5+1 dat de val des m5s*5 re$s vr ,g54 #c1 hetz dan 9 d5 praexi/5t5 toe/& d] ziel51 hetz 9 ,g54 #b b en vr de s*epp+ d] vr\w plaats _h4 ,dit 0 de le] van ,py?agoras en ,plato3 de ziel5 be/ond5 e]/ 9 d5 1 wa>uit ze door e5 val v]drev5 en tot /raf 9 a>ds*e li*am5 als 9 k]k]s w]d5 opgeslot51 ,zell]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,,ii #hai f4 ,orig5es nam dit gevoel5 ov]1 om er de ongelkheid ond] de s*epsel5 door te v]kl>51 deel ,,ii #ddb4 ,de !osophie v]bond er dikw]f nog de me5+ m$e1 dat de m5s* e]/ &rogyn w]d ges*ap5 en dat de s*epp+ d] vr\w re$s bews 0 van e5 vooraf ges*i$5 val1 deel ,,ii #edh1 en voorts nog ,m4 ,vitr+a ,,ii #bfe4 ,v]want hi]m$e is de le] van ,kant1 die van e5e intelligibele daad spreekt als oorzaak van d5 radical5 ,hang zum ,bs5 en van de angeborne ,s*uld1 ,religion ed4 ,ros5kranz #cd4 #db4 #dd f41 en zoo ook ,s*ell+1 ,w]ke ,i #g ,s4 #che4 ,mll]1 ,snde ,,ii #ii f4 ,/eff5s1 ,r5\vi]1 ,scrtan1 ,dr4 ,edw4 ,bee*] e4 a4 ,ma> deze bew]+5 miss5 all5 !ologis*5 en ook all5 wsge]ig5 grond4 ,voore]/ sluit5 z het praexi/5te be/aan d] ziel5 91 dat om v]s*ill5de r$55 niet aannemelk is1 deel ,,ii #efe4 ,voorts wordt de val1 die 9 ,g54 #c v]haald wordt1 van zn k>akt] en beteek5is b]o(d2 h h\dt op e5 val te zn en wordt sle*ts de v]s*n+ van iets1 dat re$s lang gel$5 heeft plaats gehad2 9 v]b& da>m$e v]lie/ de tdelke1 empiris*e vrheid des m5s*5 al h>e wa>de2 de ziel alle5 is gevall5 en is tot /raf 9 het li*aam geplaat/4 ,v]d] is deze le] ook 9 /rd met d5 organis*5 sam5hang van het m5s*elk gesla*t4 ,i$] m5s* bepaalt zn eig5 lot1 das ,wes5 des ,m5s*5 i/ wes5tli* se9e eig5e ,t 7,s*ell+74 ,da>b ba>t het v]wond]+1 dat alle m5s*5 individueel1 zond] e5ige uitzond]+1 zi* t5 kwade bepal51 en dat alle5 de e]/e m5s*1 (s*oon gevall51 to* nog e5 proef ontv+1 ( h miss*i5 nog wilde /a&e blv5 en zn val h]/ell54 ,en e9delk is het duidelk1 dat de m5s*heid1 alzoo 9 e5 aggregaat van individu5 opgelo/1 no* e5 geme5s*appelk ho(d kan hebb5 9 ,adam no* ook 9 ,*ri/us4 ,er is ge5 geme5s*appelke val1 er is dus ook ge5 geme5s*appelk h]/el2 i$] valt voor zi*zelf1 i$] moet zi*zelf dus ook opri*t52 9 we]wil van het radicale ,bse besloot ,kant dan ook uit het du soll/ tot het du kann/4 ,w moet5 da>om b de gegev5s d] ,s*rift1 hoe we9ig deze ook zn1 blv5 /aan4 ,de td van d5 val d] engel5 wordt 9 het geheel niet v]meld4 ,met het oog op het ' 1 ,joh4 #h3dd1 w>5 vele !olog5 van oordeel1 dat de engel5 wel niet 9 het mom5t hunn] s*epp+ zelve1 9 primo in/anti1 ma> dan to* t]/ond da>na1 9 secundo in/anti1 door hunne e]/e wilsdaad f 9 het go$e beve/igd f 9 zonde gevall5 w>51 ,aug4 de civ4 ,,xi #ac4 ,?omas4 ,s4 ,?4 ,i qu4 #fb art4 #e4 qu4 #fc art4 #e en #f4 ,&]5 nam5 aan dat er e5 korte td na hun s*epp+ v]liep1 en dat hun val dan f nog vr de s*epp+ van hemel en a>de 9 ,g54 #a3a1 ,episcopius1 ,in/4 ,!ol4 ,,iv #c1 #a2 f b9n5 de zes s*epp+sdag51 ,coccejus op ,joh4 #h3dd2 f met het oog op ,g54 #a3ca e]/ na afloop van heel het s*epp+sw]k plaats _h1 ,voetius1 ,disp4 ,i #iai4 #ibj4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #e4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #bfa4 ,ev5 we9ig valt er met zek]heid te zegg5 van d5 td van 's m5s*5 val4 ,sommig5 sprek5 van j>5 na zne s*epp+2 &]5 me551 wl ,g5esis na het v]haal van de s*epp+ t]/ond ov]gaat tot dat van d5 val en ook op grond van ,g54 #d3a1 dat de val des m5s*5 sle*ts enkele dag5 na ( zelfs op d5zelfd5 dag als zne s*epp+ heeft plaats gehad1 ,m>ck1 ,hi/4 ,p>ad4 ,,iii #g4 ,moor1 ,comm4 ,,iv #aff ,m4 ,vitr+a ,,ii #bfa4 ,zckl]1 ,ur/& des ,m5s*5 #ce f4 ,deze tdsbepal+5 zn ook van m9d] gewi*t4 ,wat wel van belang is1 is dit1 dat volg5s de ,s*rift de val van de s*epp+ zelve wez5lk ond]s*eid5 is4 ,de zonde is e5 v]s*nsel1 wa>voor de mogelkheid wel 9 de s*epp+ van e9dige1 v]&]lke wez5s gegev5 01 ma> welks w]kelkheid alle5 door d5 wil van het s*epsel tot aanzn g]oep5 kon word54 ,z is e5e ma*t1 die niet tot het wez5 d] s*epp+ behoort1 die er oorspronkelk niet 01 die er gekom5 is door ongehoorzaamheid en ov]tr$+1 die w$]re*telk 9 de s*epp+ is b9n5g$rong5 en die er niet behoorde te zn4 ,z is er1 en ha> zn is ge5 toeval2 zelfs mag met het oog op d5 raad ,gods1 die ha> opnam en e5e plaats aanwees1 tot op zek]e hoogte en 9 zek]5 z9 gezegd1 dat z er moe/ wez54 ,ma> z moe/ er dan to* altd wez5 als iets1 dat niet behoorde te zn en dat ge5 re*t heeft van be/aan4 #cg4 ,,het ,,wez5 ,,d] ,,zonde4 #a4 ,de vraag na> het wez5 d] zonde is niet id5tis* met die na> ha> aanvang1 want e]/ b de ontwikkel+ wordt t5 volle op5ba>1 wat 9 e5 beg9sel v]s*ol5 ligt4 ,ma> to* is 9 de e]/e zonde de zonde zelve re$s w]kzaam en da>9 dus ook re$s e5ig]mate te k5n54 ,ov] k>akt] en a>d d] e]/e zonde1 wa>aan engel5 en m5s*5 zi* s*uldig maakt51 is e*t] v]s*il4 ,de me5+1 dat de zonde d] engel5 met wellu/ begon1 is re$s vroeg] we]legd1 dl4 ,,ii #dcf4 ,veel wa>s*nlk] is het1 met het oog op d5 a>d d] v]zoek+ 9 ,g54 #c3e en ,mt4 #d3c1 #f1 #i en de v]man+ #a ,tim4 #c3f1 om niet opgeblaz5 te word5 en alzoo 9 e5zelfde oordeel te vall5 als de duivel1 dat de e]/e zonde d] engel5 9 hoogmo$ heeft be/aan2 ma> er is van hun val to* te we9ig geop5ba>d1 dan dat w hi] met vol/rekte zek]heid kunn5 sprek52 &]5 da*t5 dan ook aan leug51 ,joh4 #h3dd1 nd1 ,w%4 #b3bd1 ( e5e &]e zonde1 ,heppe1 ,dogm4 d] ev4 ref4 ,k4 #aeg4 ,volg5s de ,rooms*5 be/ond ook de e]/e zonde b d5 m5s* 9 hoogmo$1 ,bell>m9us1 de amiss4 grat4 et /atu pecc4 ,,iii c4 #d1 die zi* b]oept op ,sir4 #aj3ac1 #ad1 ,tob4 #d3ac1 ,rom4 #e3ai1 ,augu/41 de ,g54 ad litt4 ,,xi #cj4 ,en*ir4 #de4 de civ4 ,,xiv #ac4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #b qu4 #afc enz4 ,kra*tig zn deze bewz5 niet2 ,sira* en ,tobias sprek5 alle5 van d5 hoogmo$ 9 het algeme51 ,paulus noemt de e]/e zonde jui/ ongehoorzaamheid1 en k]kvad]s en s*ola/ici be/rd51 als ze de e]/e zonde hoogmo$ noem51 vooral de opvatt+1 die ha> 9 z9lk5 lu/ laat be/aan4 ,de ,prote/ant5 liet5 e*t] gewoonlk de zonde b ,eva re$s met d5 twfel en het ongelo( aanvang51 die dan w]d5 gevolgd door hoogmo$ en bege]lkheid1 ,lu!r op ,g54 #c4 ,g]h>d1 ,loci ,,ix c4 #b4 ,calv4 ,in/4 ,,ii #a1 #d4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #cj4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xiv #i sq4 ,m>ck1 ,hi/4 ,p>ad4 ,,iii #b4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #bfg4 ,t]e*t w]d e*t] door ,t]tullianus1 adv4 ,jud4 #b en ,augu/9us1 ,en*ir4 #de1 opgem]kt1 dat de e]/e zonde re$s vel]lei zond5 9 zi* sloot en 9 beg9sel e5e ov]tr$+ 0 van alle gebod52 ze 0 imm]s ongehoorzaamheid aan ,god1 twfel1 ongelo(1 zelfv]heff+1 hoogmo$1 doodslag1 dief/al1 bege]lkheid enz42 en di5ov]e5kom/ig w]d5 er ook v]s*ill5de g$a*t51 a&o5+51 lu/51 beweg+5 9 d5 m5s* gewekt2 v]/& en wil1 ziel en li*aam nam5 er aan deel4 ,z 0 e5e bewu/e en vre daad1 1 1 1 9 eig5lk5 z91 ,rom4 #e3abv4 ,(s*oon v]leid1 zn de e]/e m5s*5 to* niet als onnoozele k9d]51 zond] bet] te wet51 t5 val gebra*t4 ,z hebb5 ,gods gebod met bewu/heid en vrheid ov]tr$52 z wi/5 en wild5 wat ze d$54 ,v]onts*uldig+5 kom5 hi] niet te pas4 ,de om/&igh$51 wa>ond] de e]/e zonde door engel5 en m5s*5 b$rev5 w]d1 /rekk5 niet tot v]goelk+ ma> v]me]d]5 de s*uld4 ,z w]d begaan teg5 ,gods uitdrukkelk en duidelk gebod2 door e5 m5s* die na> ,gods beeld 0 ges*ap52 9 e5e zaak van ze] g]+e beteek5is1 die s*i] ge5 zelfv]loo*5+ vord]de2 en welli*t kort5 td1 nadat het gebod ontvang5 04 ,ze is de bron geword5 van alle ong]e*tigh$5 en gruwel51 van alle ramp5 en onheil51 van alle krankheid en dood1 die s$]t 9 de w]eld b$rev5 en gel$5 zn4 ,h9c illae lacrimae6 ,de zonde van ,adam kan ge5 kle9igheid zn2 ze moet e5e pr9cipieele omke]+ van alle v]h\d+5 zn gewee/1 e5e revolutie1 wa>b het s*epsel zi* losmaakte van en /elde teg5ov] ,god1 e5 op/&1 e5 val 9 d5 mee/ eig5lk5 z91 die voor heel de w]eld besliss5d 0 en ha> leidde 9 e5e ri*t+ en op e5 weg1 van ,god af1 de goddeloo%eid en het v]d]f te gemoet1 ineffabilit] gr&e peccatum1 ,aug4 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,i #afe4 ,zoo ern/ig w]d 9 de *ri/elke k]k en !ologie de e]/e zonde opgevat1 ,augu/4 de civ4 ,,xiv #aa-ae4 ,,xxi #ab4 ,en*ir4 #bf4 #bg4 #de4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #b qu4 #afc art4 #c4 ,conc4 ,trid4 ,v #a4 ,bell>m9us4 de am4 gr4 et /4 pecc4 ,,iii c4 #h-aj4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,ii #eid4 ,n$4 ,gel4 art4 #ad4 ,heid4 ,cat4 qu4 #g4 #i4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iv #a1 #ae4 ,m>ck1 ,hi/4 ,p>ad4 ,,iii #b1 #aj enz4 #b4 ,de vel]lei nam51 welke de ,h4 ,s*rift voor de zonde bezigt1 wz5 ha> ontzett5d k>akt] en h>e veelzdige ontwikkel+ aan4 heet de zonde als e5e h&el+1 die ha> doel mi/ en 9 afdwal+ van d5 re*t5 weg be/aat2 ( duidt ha> aan als ombuig+1 v]draaidheid1 v]ke]dheid1 als afwk+ van de go$e ri*t+2 doet ha> k5n5 als ov]tr$+ van de ge/elde gr5z51 als v]brek+ van de v]bondsv]h\d+ tot ,god1 als afval en op/&2 als e5e v]ke]de daad1 die onopzettelk1 uit v]giss+ is ges*i$2 als e5 goddeloos1 van de wet afwk5d1 s*uldig h&el5 en w&el54 ,voorts wordt ze door geteek5d als s*uld1 door als nietigheid1 door als vals*heid1 door als dwaa%eid1 door als e5 kwaad1 malum1 enz4 ,de ,grieks*e woord5 zn vooral 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 ze sprek5 voor zi*zelf en bes*rv5 de zonde als afwk+1 onre*t1 ongehoorzaamheid1 ov]tr$+1 afval1 onwettelkheid1 s*uld2 en bov5di5 wordt de zondige ma*t 9 d5 m5s* nog door 1 en en 9 de w]eld door aang$uid4 ,het latns*e peccatum is van onzek]e afleid+2 het n$]l4 woord zonde1 dat wa>s*nlk met het lat4 sons1 d4 i4 noc5s1 sam5hangt1 ,mll]1 ,snde ,i #aad f41 is 9 het *ri/elk spraakgebruik e5 door en door religieus begrip geword52 het duidt e5e ov]tr$+ aan1 niet van e5e m5s*elke1 ma> van e5e ,goddelke wet2 /elt d5 m5s* 9 v]h\d+1 niet tot zne m$em5s*51 tot maats*app en /aat1 ma> tot ,god1 d5 hemels*5 ,re*t]2 is da>om ook 9 vele kr+5 niet geliefd en wordt dan lief/ door z$elk kwaad enz4 v]vang54 ,v]reweg de mee/e dez] nam5 do5 de zonde k5n5 als e5e afwk+1 ov]tr$+ van de wet4 ,de ,s*rift vat de zonde /e$s op als 1 #a ,joh4 #c3d2 ha> maat/af is de wet ,gods4 ,deze wet _h 9 v]s*ill5de td5 ook e5e v]s*ill5de g$aante4 ,adam v]ke]de 9 e5 gans* bzond] geval2 niem& kan na hem zondig5 9 de gelkheid zn] ov]tr$+1 ,rom4 #e3ad4 ,van ,adam tot ,mozes 0 er ge5 positieve1 door ,god afgekondigde wet4 ,de teg5w]p+ kan dus gemaakt word51 dat als er ge5 wet is1 er ook ge5 ov]tr$+1 zonde en dood kan zn1 ,rom4 #e3ac1 #d3ae4 ,9 ,rom4 #e3abv4 geeft ,paulus da>op ge5 &] antwoord1 dan dat door de ne ov]tr$+ van ,adam de zonde als ma*t 9 de w]eld is +ekom5 en all5 behe]s*t heeft en alzoo de dood tot alle m5s*5 is doorgegaan4 ,de ov]tr$+ van ,adam heeft all5 tot zond>5 ge/eld en all5 d5 dood ond]worp54 ,deze invlo$ van ,adams ov]tr$+ sluit niet uit ma> sluit 91 dat alle m5s*5 zelf ook p]soonlk zond>5 zn4 ,want jui/ omdat door de ne ov]tr$+ van ,adam de zonde 9 de m5s*5w]eld is gaan he]s*5 en all5 di5t5gevolge ook zelf p]soonlk zond>5 w>51 da>om is de dood ook tot all5 doorgegaan4 ,me] zegt ,paulus 9 ,rom4 #e3abv4 niet4 ,dat 0 da>1 9 dat v]b&1 voldo5de4 ,ma> van eld]s kan dit antwoord word5 toegeli*t en aangevuld4 ,als er van ,adam tot ,mozes zonde en dood is gewee/1 ,rom4 #e3ac1 #ad1 dan moet er ook e5e wet hebb5 be/aan1 wel ge5 positieve1 die met hoorb>e /em door ,god is afgekondigd zooals 9 het p>ads en op d5 ,s9ai1 ma> to* wel e5e wet1 die ook de m5s*5 to5 p]soonlk bond en s*uldig /elde4 ,dat zegt ,paulus ook duidelk 9 ,rom4 #b3ab-af4 ,de ,heid55 hebb5 de ,mozais*e wet niet1 ma> ze zondig5 to* en gaan v]lor5 1 omdat z zi*zelv5 e5e wet zn en hun consci5tie zelve h5 bes*uldigt4 ,er is e5e op5b>+ ,gods 9 de natuur beide van religieus5 en e?is*5 inh\d1 welke g5oegzaam is1 om alle ons*uld te b5em51 ,rom4 #b3ahv41 #a ,cor4 #a3ba4 ,t]wl ,god e*t] de ,heid55 w&el5 liet op hun eig5 weg51 maakte ,h aan ,israel zne wett5 en re*t5 op duidelke wze bek5d4 ,en deze wet is nu voor ,israel de maat/af van alle z$elk h&el54 ,9 d5 laat/5 td is dit wel be/r$51 ,/ade1 ,ges*4 des ,volkes ,israel ,i #ahhg ,s4 #ejg f4 ,clem51 ,*r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #ba f4 ,m5 me5t1 dat oorspronkelk sle*ts beteek5de3 9 het ongelk zn ( ge/eld word5 teg5ov] e5 ma*tig]e1 ,ex4 #e3af1 #a ,kon4 #a3ba1 #b ,kon4 #ah3ad2 dat het da>na te k5n5 gaf e5 h&el5 9 /rd met de volksz$e1 ,g54 #ai3gv41 #cd3g1 ,jos4 #g3ae1 ,ri*t4 #ai3bc1 #bj3f1 #b ,sam4 #ac3ab1 #ba3a-ad1 en dat het e]/ langzam]h& e5e e?is*e ov]tr$+ a&uidde van de wet ,gods4 ,door de pr(et5 to* kreeg ,ihvh e]/ e5 e?is* k>akt]2 t]wl zn toorn vroeg] dikw]f ontbr&de1 zond] dat er e5ige s*uld 0 van de zde des m5s*51 #b ,sam4 #af3aj en m5 dus zonda> word5 kon1 zond] het te wet5 ( te will51 ,num4 #bb3cd1 #a ,sam4 #ad3dc f41 kon nu ,ihvh alle5 toorn5 ov] de zonde2 deze be/ond van nu voortaan wa>lk 9 ab]ratio a lege div9a4 ,deze me5+ wordt e*t] door de feit5 we]sprok54 ,ook al z\ op de e]/g5oemde drie plaats5 de ruim]e beteek5is hebb5 van onre*t ld5 9 juridis*5 z91 zond] dat er van e?is*e s*uld sprake 01 dan z\ dat nog niets bewz5 voor de /ell+1 dat dit het oud/e en oorspronkelke begrip van zonde ond] ,israel 04 ,het woord beteek5t eig5lk miss51 ,ri*t4 #bj3af1 en kan dus naa/ de e?is*e ook de ruim]e beteek5is gehad hebb5 van3 onre*t ld51 9 het ongelk ge/eld word54 ,ma> ook dat is 9 ,ex4 #e3af1 #a ,kon4 #a3ba1 #b ,kon4 #ah3ad nog niet het geval4 ,9 ,ex4 #e3af zegg5 de ,israeliet5 e5v\dig tot ,f>ao3 w krg5 ge5 /roo en moet5 to* ti*el/e55 mak51 en als w ze niet mak51 word5 w to* geslag5 en krg5 w de s*uld1 4 ,9 #a ,kon4 #a3ba zegt ,ba?seba teg5 ,david3 als g niet besli/ en ,adonia kon+ wordt1 dan zull5 w1 ,ba?seba en ,salomo1 /raks de s*uldig5 zn1 die door ,adonia word5 g$ood omdat w hem niet erk5n54 ,en feitelk hebb5 w to* gelk1 op grond van uw e$ vs4 #ag4 ,9 #b ,kon4 #ah3ad doet ,hiskia e5e beld5is van s*uld1 die hem 9 d5 nood wordt afgep]/ en die h zelf lat] niet erk5t4 ,voorts is het wel e5 feit1 dat de volksz$e ov]al als e5 maat/af van het z$elk h&el5 geldt1 ma> dit is vol/rekt niet da>m$e 9 /rd1 dat to* de wet ,gods 9 laat/] in/antie de norma is van go$ en kwaad4 ,jos4 #g3ae le]t1 hoe beide1 het ov]tr$5 van het v]bond en het do5 van e5e dwaa%eid 9 ,israel saam kunn5 vall54 ,de volksz$e is op zi*zelve ev5 we9ig met ,gods wet 9 /rd1 als het gewet51 dat ook e5e ond]ges*ikte1 subjectieve norma is van het z$elk lev52 altd is z en blft z1 ook 9 de mee/ *ri/elke maats*app1 e5e norma normata2 en ook 9 ,israel is de volksz$e1 b4 v4 van de ga/vri5ds*ap1 door de wet niet v]nietigd ma> wel erk5d en geheiligd4 ,alle51 wa> z 9 conflict komt1 moet z voor de wet ,gods wk54 ,dat nu feitelk de volksz$5 9 ,israel /e$s met ,gods wet ov]e5kwam5 ( door ha> w]d5 g]e9igd1 bewe]t niem&1 ev5m9 als het gewet5 d] ,*ri/55 na> ,gods wet re$s t5 volle is gecon=me]d4 ,vele dad5 d] heilig5 9 ,o4 en ,n4 ,t41 van ,noa*1 ,abraham1 ,izak1 ,jakob1 ,ra*el1 ,david1 ,petrus enz4 zn da>om ook besli/ te v]oordeel5 en niet1 omdat ze geloovig5 w>51 met de ,rabbn5 te v]onts*uldig54 ,het wez5 d] zonde wordt t5 slotte niet bepaald door wat ond] ,israel1 9 de geme5te1 al ( niet gebruikelk is1 ma> door de wet ,gods4 ,en dit is het /&punt1 dat de ,h4 ,s*rift /e$s inneemt4 ,de zonde moge groot ( kle9 zn1 z is altd sle*ts da>om zonde1 wl z teg5 ,god en zne wet +aat1 ,g54 #ac3ac1 #bj3f1 #ci3i1 ,ex4 #aj3af1 #cb3cc1 #a ,sam4 #g3f1 #ad3cc1 #b ,sam4 #ab3ac1 ,ps4 #ea3f1 ,jes4 #db3bd1 ,j]4 #ad3g1 #bj enz4 ,het komt altd aan op des ,he]5 wil en woord en wet1 op zne re*t5 en inzett+51 op zne gebod5 en ord9antin2 ,god te k5n5 en te di55 is de allesomvatt5de roep+ van ,israel1 en da>aan wordt het door de pr(et5 getoet/4 ,en ev5zoo is het 9 het ,n4 ,t4 ,jezus /elt niem& m9d] dan ,god zelv5 tot voorbeeld1 ,mt4 #e3dh1 en beoordeelt alles na> zne wet1 ,mt4 #ai3ag-ai1 ,mk4 #aj3ag-ai1 ,luk4 #ah3ah-bj4 ,deze is voor ,hem de inh\d van wet en pr(et51 en ,h h&haaft ha> t5 volle1 zond] er iets af te do51 ,mt4 #e3ag-ai1 #bcv41 #f3afv41 #ba3abv41 #bc3c1 #bc1 #bd3bj en beoordeelt jui/ van uit dat /&punt de m5s*elke inzett+51 ,mt4 #e3bjv1 #ae3bv41 ,mk4 #b3bcv41 #g3h1 #ac enz4 ,9 ,mt4 #g3ab /elt h dan ook ge5 nieuw e?is* pr9cipe ma> geeft h niets &]s dan e5e practis*e int]pretatie van het gebod d] naa/5liefde4 ,de ,mozais*e wet heeft wel 9 ,*ri/us ha> doel en ha> e9de b]eikt1 ,rom4 #aj3d1 ,gal4 #c3bd1 en de geloovige is vr van ha> en /aat 9 de g5ade1 ,rom4 #f3ad1 #g3d1 #aj3d1 ,gal4 #b3ai1 #c3aev41 #e3ah1 ma> deze vrheid heft de wet to* niet op do* beve/igt ha>1 ,rom4 #c3ca2 ha> re*t wordt jui/ v]vuld 9 d5g5e1 die w&elt na> d5 ,gee/1 ,rom4 #h3d4 ,die ,gee/ imm]s v]nieuwt ons en le]t ons ond]zoek5 en k5n5 en do51 wat ,gods wil is1 ,rom4 #ab3b1 ,ef4 #e3aj1 ,phil4 #a3aj4 ,die wil is k5ba> uit het ,o4 ,te/41 ,rom4 #ac3h-aj1 #ae3d1 #a ,cor4 #a3ca1 #aj3aa1 #ad3cd1 #b ,cor4 #i3i1 #aj3ag1 ,gal4 #e3ad1 is 9 ,*ri/us op5ba>1 #a ,cor4 #aa3a1 #b ,cor4 #c3ah1 #h3i1 #aj3a1 ,phil4 #b3e1 #a ,!ss4 #a3f1 #d3b1 #a ,!ss4 #b3ba1 en v9dt ook 9 het eig5 gewet5 we]klank1 #a ,cor4 #h3g1 #aj3be1 #b ,cor4 #a3ab2 z wordt ges*rev5 9 het h>t d] geloovig51 ,hebr4 #h3aj1 #aj3i4 ,ov]al 9 de ,s*rift is het wez5 d] zonde 1 #a ,joh4 #c3d1 afwk+ van d5 wil ,gods1 geop5ba>d aan ,adam ( ,mozes ( ,*ri/us ( aan de geme5te door d5 ,h4 ,gee/4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #bj-db4 ,s*ultz1 ,altt1 ,!ol4 #fei f4 ,sm5d1 ,altt4 ,religionsges*4 #ajf f4 #aai f4 #aib f4 enz4 #c4 ,door deze le] d] ,s*rift w]d de opvatt+ d] zonde 9 de *ri/elke !ologie bepaald4 ,e5]zds kon da>om die me5+ niet aang5om5 word51 welke het wez5 d] zonde zo*t 9 e5ige sub/antie en ze da>om h]leidde tot e5 pr9cipe van toorn 9 ,god 7,bhme71 ( tot e5e booze ma*t naa/ ,god 7,mani71 ( tot e5e ( &]e /(1 zooals de 1 de 7,plato1 de ,jod51 ,flacius1 enz474 ,en &]]zds 0 ook de !orie te v]w]p51 dat de zonde be/ond 9 e5 nog-niet-zn1 dat ze behoorde tot de noodzakelke teg5/ell+5 9 het lev5 en van nature eig5 0 aan d5 e9dig51 zi*zelf ontwikkel5d51 na> volmaak!id /rev5d5 m5s* 7,sp9oza1 ,hegel enz471 cf4 bov5 bl4 #dev4 ,da>teg5ov] hield de *ri/elke !ologie van d5 beg9ne af /a&e1 dat de zonde ge5 sub/antie 04 ,er is hi]ov] nooit v]s*il ( /rd gewee/4 ,petavius haalt tal van k]kvad]s aan1 die all5 9 dit opzi*t hetzelfde le]54 ,er 0 hi] ook ge5 twfel ( a>zel+ mogelk4 ,indi5 de zonde e5e sub/antie w>e1 z\ er e5 wez5 zn1 dat ,god niet tot auteur _h ( ,god z\ ook ha> oorzaak zn4 ,de zonde moe/ dus opgevat en oms*rev5 als 1 als e5e 1 1 1 als 1 1 ev5als bl9dheid e5e b]oov+ is van het gezi*t1 ,a?an4 c4 ,g5t4 #c sq4 ,greg4 ,nyss41 ,cate*4 c4 #e4 ,dionysius1 de div4 nom4 c4 #d4 ,damasc41 de fide or?od4 ,,ii c4 #cj4 ,9 het we/5 heeft vooral ,augu/9us dit privatief k>akt] d] zonde 9 het li*t ge/eld en teg5ov] de ,mani*en geh&haafd1 cf4 ,nirs*l1 ,ursprung und ,wes5 des ,bs5 na* d] ,lehre des ,h4 ,aug4 ,reg5sburg #ahed4 ,alle zn is 9 zi*zelve go$4 ,omnis natura1 9 quantum natura e/1 bona e/4 ,het kwade kan da>om sle*ts zn aan het go$e1 non pote/ esse ullum malum nisi 9 aliquo bono1 quia non pote/ esse nisi 9 aliqua natura4 ,het is zelfs nulla natura1 ma> amissio1 privatio1 corruptio boni1 vitium1 defectus naturae2 bonum m9ui1 malum e/4 de civ4 ,,xi #ag4 #bb4 ,en*ir4 #aa-ac c4 ,jul4 ,i c4 #c4 enz4 ,het heeft da>om ook ge5 causa effici5s1 ma> alle5 defici5s1 de civ4 ,,xii #g4 #i4 ,en ev5zoo w]d door de s*ola/ici1 door de ,rooms*e1 ,lu?4 en ,g]ef4 godgele]d5 het begrip d] zonde 9 metaphysis*5 z9 tot dat d] privatio h]leid1 cf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #cd en #ce en comm4 van ,?omas1 ,bonav5tura1 enz41 voorts ,?omas1 ,s4 ,?4 ,i qu4 #dh4 #di4 c4 ,g5t4 ,,iii #g sq4 ,bonav41 ,brevil ,,iii #a4 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /at4 pecc4 ,i c4 #a4 ,,ii c4 #ah4 ,v c4 #a4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,,ii #a tract4 #a cap4 #e qu4 #a4 ,melan*ton1 ,loc4 de peccato4 ,g]h>d1 ,loc4 ,x c4 #a4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii p4 #ej4 ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #eja4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 p4 #edf4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #f sq4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 p4 #cce4 ,urs9us1 ,tract4 ,!ol4 #aehd p4 #aii4 ,hoornbeek1 ,!ol4 practica ,,iv c4 #a4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 loc4 ,,ix enz4 ,aan de &]e zde is het e*t] duidelk1 dat de zonde door het begrip privatio niet voldo5de oms*rev5 is4 ,z is to* ge5 bloot gemis1 niet e5 l\t] niet-zn2 ma> z is e5 w]kzaam en v]d]v5d beg9sel1 e5e ontb9d5de1 v]woe/5de ma*t4 ,de ,s*rift spreekt van ha> mee/al 9 ze] positiev5 z9 als ov]tr$+1 v]ke]dheid1 ongehoorzaamheid1 onwettelkheid enz41 en s*rft ha> de w]kzaamheid van getuig51 he]s*51 beweg51 b$5k51 /rd5 toe enz4 ,v]s*ill5de !olog5 hebb5 da>om ook de ond]s*eid+ tuss*5 mat]ia en =ma 9 de zonde v]worp54 ,z b]iep5 er zi* b4 v4 op1 dat ,godsbela/]+1 afgod]1 haat teg5 ,god enz4 als dad5 zondig w>5 en nooit e5e go$e =ma kond5 aannem51 en z oms*rev5 de zonde da>om liev] als e5e entitas qua$am realis ac positiva1 als e5 reale quid1 ,cajetanus b ,becanus t4 a4 p4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #ae4 ,vitr+a ,sr41 ,obs]v4 ,sacr4 ,,vi c4 #ae4 #af4 ,m4 ,vitr+a1 ,,ii #bhh-bij en voorts ook ,arm9ius1 ,op4 #afbi p4 #gcj4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,v #d4 #b4 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #cfj f4 ,mll]1 ,snde ,i #cif-dji4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #cga4 ,tot re*t v]/& z hi]b e*t] het volg5de opgem]kt4 #a4 ,als de mee/e *ri/elke !olog5 de zonde als privatio opvatt51 hadd5 z da>m$e all]e]/ de be/rd+ van het mani*eisme op het oog4 ,9 zoov] is hunne me5+ ook volkom5 jui/ en zond] voorbeh\d te aanva>d54 ,de zonde is ge5 sub/antie1 no* gee/elke no* /(felke1 want dan z\ z ,god tot oorzaak hebb51 ( ,god z\ niet de ,s*epp] all] d+5 zn4 #b4 ,ook het wez5 d] zonde zelve v]bi$t ha> als e5 sub/antie te d5k54 ,want zonde is ge5 physis* ma> e5 e?is* v]s*nsel4 ,z is e5 toe/& en e5 daad van d5 wil en heeft 9 dez5 ha> oorzaak2 z is niet met de s*epp+ gegev5 ma> na de s*epp+ door ongehoorzaamheid ont/aan4 ,z kan dus ge5 mat]ia zn1 welke eeuwig be/ond ( 9 d5 td door ,god w]d ges*ap51 ma> heeft alle5 realiteit als de=matie van het znde2 9 zoov] kan z zelfs e5 1 e5 nihilum heet54 #c4 ,da>m$e is dan ge5sz9s b$oeld1 dat de zonde e5 nihil negativum is4 ,veele] is de pan!i/is*e opvatt+ van de zonde als e5e zuiv]e negatie1 als e5 nog-niet-zn1 als e5 noodzakelk mom5t 9 de ontwikkel+ van e5 e9dig en bep]kt wez51 als e5 waan d] g$a*te1 door de *ri/elke !ologie t5 all5 tde zoo besli/ mogelk be/r$54 ,de zonde 0 ge5 m]a negatio ma> e5e privatio4 ,het ond]s*eid tuss*5 beide be/aat da>91 dat negatie alle5 gemis 7c>]e71 privatie da>5teg5 gebrek 7eg]e7 a&uidt2 dat e5 /e5 niet ziet1 is e5e negatie1 dat e5 m5s* niet ziet1 is e5e privatie1 wl het zi5 tot de ho$anigh$5 van e5 m5s* behoort4 ,zonde is e5e b]oov+ van die z$elke volmaak!id1 welke de m5s* behoorde te bezitt54 #d4 ,de oms*rv+ d] zonde als privatio sluit da>om 9 het m9/ niet uit1 dat z ook1 van &]e zde bes*\wd1 e5e actio is4 ,z is ge5 1 sub/antia1 res1 ma> wel 9 h>e b]oov+ van het go$e e5e 1 gelk het h9k5 van d5 kreupele ge5 niet-loop5 ma> e5 v]ke]d loop5 is4 ,augu/9us1 die de zonde telk5s als e5e privatio bes*rft1 noemt ze da>om e5e transgressio legis1 de cons4 ,ev4 ,,ii c4 #d1 voluntas ret95di vel consequ5di quod ju/itia vetat1 de duab4 an4 c4 ,man4 ,i4 c4 #aa4 ,retract4 ,i #aa1 e5 defic]e1 dat e5 t5d]e insluit1 defic]e autem non jam nihil e/ s$ ad nihilum t5d]e1 c4 ,secund4 ,man4 c4 #aa1 incl9atio ab eo quod magis e/ ad id1 quod m9us e/1 ib4 c4 #ab1 cf4 de lib4 arb4 ,i #af ,,ii #ai1 en geeft dan van de zonde deze def9itie3 peccatum e/ factum vel dictum vel concupitum aliquid contra aet]nam legem2 lex v]o aet]na e/ ratio div9a vel voluntas ,dei1 ord9em naturalem cons]v>i jub5s1 p]turb>i vetans1 c4 ,fau/4 ,man4 ,,xxii #bg4 ,deze def9itie w]d lat] door all5 ov]g5om51 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #ace4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #ga art4 #f2 zonde is ge5 m]a ( pura privatio s$ actus debito ord9e privatus1 ib4 qu4 #gb art4 #a ad #b4 qu4 #ge art4 #a ad #a1 e5e privatio cum positiva qualitute et actione1 e5e actuosa privatio1 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv p4 #a sq4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vi #c4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,x #h4 ,bucanus1 ,in/4 ,!ol4 ,,xv #g4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xvi #d-i enz4 #d4 ,op grond d] ,h4 ,s*rift en 9 ov]e5/emm+ met de beld5is des *ri/elk5 gelo(s kan da>om het wez5 d] zonde op de volg5de wze nad] word5 oms*rev5 en toegeli*t4 #a4 ,wl de zonde ge5 physis*e ( metaphysis*e ma> e5e e?is*e teg5/ell+ van het go$e is1 heeft z ge5 eig51 zelf/&ig1 van het zn d] d+5 onafhankelk be/aan4 ,wie de zonde voor e5e sub/antie h\dt1 s*nt wel diep doordrong5 van ha> ma*t en beteek5is1 ma> v]zwakt ze feitelk1 br5gt ze van e?is* op physis* t]re9 ov]1 en maakt d5 /rd tuss*5 go$ en kwaad tot e5e wor/el+ tuss*5 li*t en dui/]nis1 gee/ en /(1 e5 go$5 en e5 kwad5 ,god1 die nimm] e9digt en alle v]loss+ van de zonde onmogelk maakt4 ,da>om is het van het hoog/e belang1 om de zonde altd te bes*\w5 als e5 e?is* v]s*nsel4 ,de /raff5 en gevolg5 d] zonde breid5 ze] zek] ook ov] het physis* t]re9 zi* uit1 ma> de zonde zelve is en blft van e?is*5 a>d4 ,dan kan z ook ge5 eig5 pr9cipe en ge5 zelf/&ig be/aan hebb52 z is ont/aan na en be/aat sle*ts door en aan het go$e4 ,het kwade is wel van het go$e afhankelk1 ma> niet omgeke]d4 1 ,plato1 ,protag4 p4 #cdd4 1 ,ari/41 ,categ4 c4 #i4 ,bonum 7v]um7 index sui et mali 7falsi74 ,het go$e is door vre keus de oorzaak van het kwade gewee/1 en blft er het sub/raat van4 ,gevall5 engel5 en m5s*5 zn en blv5 als s*epsel5 go$1 en be/aan van oog5blik tot oog5blik alle5 door en 9 en tot ,god4 ,en ev5als 9 ha> oorsprong en 9 ha> zn1 blft de zonde ook 9 ha> w]k5 en /rd5 van het go$e afhankelk4 ,z v]mag alle5 iets met en door middel van de kra*t5 en gav51 die door ,god ges*onk5 zn4 ,satan is da>om t]e*t de simia ,dei g5oemd2 als ,god e5e k]k /i*t1 b\wt h e5e kapel2 teg5ov] e5 w>51 wekt h e5 vals*5 pr(eet2 teg5ov] d5 ,*ri/us /elt h d5 anti*ri/4 ,zelfs kan e5e roov]sb5de alle5 be/aan1 als z 9 eig5 kr+ het re*t e]bi$igt4 ,e5 leug5a> tooit zi* met d5 s*n d] wa>heid4 ,e5 zonda> jaagt het kwade na sub ratione boni4 ,satan v]s*nt als e5 engel des li*ts4 ,de zonde is altd g$oemd1 om 9 ha> w]k+ en v]s*n+ ha>s ondanks te le55 van de deugd4 ,z ligt ond] de onv]brekelke fataliteit1 om na> v]nietig+ van al het go$e /rev5de1 tegelk ook te w]k5 aan ha> eig5 dood4 ,z is e5 p>asiet van het go$e4 #b4 ,(s*oon de zonde alzoo kra*t5s ha> a>d /reeft na> het niet-zn1 heeft z to* ov] het zn zelf ge5e ma*t4 ,z kan niet s*epp51 ze kan ook niet v]nietig54 ,door de zonde is da>om no* het wez5 d] engel51 no* dat d] m5s*51 no* dat d] natuur v]&]d4 ,het zn wez5lk dezelfde s*epsel5 vr en na d5 val1 met dezelfde sub/antie1 dezelfde v]mog5s1 dezelfde kra*t54 ,vr en na d5 val heeft de m5s* ziel en li*aam1 v]/& en wil1 a&o5+5 en h>t/o*t54 ,wat v]&]d is1 is niet de sub/antie1 de mat]ia1 ma> de =ma1 wa>9 deze zi* v]toont1 de ri*t+ wa>9 z w]kt4 ,met dezelfde kra*t d] liefde1 wa>m$e de m5s* oorspronkelk ,god liefhad1 m9t h nu het s*epsel4 ,hetzelfde v]/&1 wa>m$e h vroeg] b$a*t de d+5 die bov5 zn1 doet hem nu met bewond]5swa>dige s*]pz9nigheid en diepz9nigheid de leug5 als wa>heid huldig54 ,met dezelfde vrheid1 wa>m$e h e]tds ,god di5de1 di5t h nu de w]eld4 ,sub/antieel is er door de zonde niets uit d5 m5s* wegg5om5 en niets 9 hem +ebra*t4 ,het is dezelfde m5s*1 ma> nu w&el5d1 niet na> ,god he51 ma> van ,god af1 het v]d]f te gemoet4 ,peccatum non e/ ess5tia aliqua s$ defectus et corruptela1 qua scilicet corrumpitur modus1 species et ordo1 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iii #a4 #c4 ,ook het v]lies van het beeld ,gods en de v]brek+ van het w]kv]bond is met deze opvatt+ d] zonde niet 9 /rd4 ,het beeld ,gods to*1 (s*oon ge5 donum sup]additum en d5 m5s* van nature eig51 0 ge5 sub/antia ma> e5 accid5s2 d4 w4 z4 de m5s*1 gelk h ges*ap5 w]d1 0 zoo +]i*t1 dat zne natuur vanzelve1 zond] bov5natuurlke g5ade1 e*t] niet zond] ,gods go$e voorzi5igheid1 die k5nis en heiligheid en g]e*tigheid meebra*t en op5ba>de1 welke de voornaam/e inh\d van het beeld ,gods w>54 ,to5 de m5s* e*t] viel1 heeft h niets sub/antieels v]lor51 ge5 v]mog5 zelfs en ge5 kra*t1 ma> wl de zonde de =ma van heel zne natuur1 van al zne v]mog5s en kra*t5 heeft ges*ond51 w]k5 deze alle nu zoo1 dat ze niet me] de k5nisse ,gods en de g]e*tigheid ma> jui/ het teg5deel voortbr5g54 ,de m5s* heeft dus door d5 val niet ma> e5 onwez5lk toevoegsel aan zne natuur1 e5 donum sup]additum1 v]lor51 t]wl ov]ig5s zne natuur intact is geblev52 h is ook ge5 duivel geword51 die voor h]s*epp+ onvatba> nooit me] de trekk5 van het beeld ,gods v]toon5 kan2 ma> t]wl h wez5lk en sub/antieel dezelfde1 d4 i4 m5s*1 geblev5 is en alle m5s*elke be/&deel51 v]mog5s en kra*t5 beh\d5 heeft1 is van die alle de =ma1 de natuur en a>d1 de gez9dheid en ri*t+ zoo v]&]d1 dat z nu1 9 plaats van ,gods wil1 de wet des vlees*es volbr5g54 ,het beeld is v]&]d 9 e5e c>icatuur4 ,en ev5zoo is het fo$us op]um v]brok51 9 zoov] door de w]k5 d] wet ge5 vlees* me] g]e*tva>digd kan word51 ,rom4 #c3bj1 ,gal4 #c3b1 ma> het is zoo we9ig v]nietigd en afges*aft1 dat de wet van dat fo$us op]um nog i$] m5s* tot vol/rekte gehoorzaamheid v]pli*t1 dat z 9 het g5adev]bond door ,*ri/us opg5om5 en volkom5 v]vuld is1 en nu voor de geloovig5 nog e5 regel d] dankba>heid blft4 #d4 ,afg$a*t van het go$e sub/raat1 wa>door de zonde g$rag5 wordt en wa>aan z zi* va/h\dt1 kan deze da>om nooit &]s dan als privatio boni oms*rev5 word54 ,m5 b$5ke e*t] wel1 dat dan van de zonde ab/ractive en metaphysice gesprok5 wordt4 ,en zoo bes*rev51 heeft ze ge5 zn1 is ze ge5 sub/antie1 ma> e5 nihil1 niets positiefs ma> alle5 iets privatiefs2 wie ha> &]s wilde opvatt51 z\ da>door 9 mani*ees*5 z9 het kwade zelf/&ig en eeuwig mak5 en teg5 het summum bonum e5 summum malum ov]/ell54 ,het bov5g5oemde bezwa>1 teg5 de bepal+ d] zonde als privatio +ebra*t1 b]u/ dan ook eig5lk op misv]/&4 ,ab/ractive en metaphysice is de zonde e5e privatio en kan en mag ze op *ri/elk /&punt niet &]s word5 opgevat4 ,ma> concretive komt ze niet &]s voor dan als v]ke]de =ma van e5 bepaald5 toe/& ( h&el+ en maakt di5 toe/& ( die h&el+ zelve zondig1 ev5als e5e ziekte1 zond] e5e sub/antie te wez51 to* het li*aam krank maakt4 ,9 concreto is de zonde dus altd 9 en aan iets1 dat sub/antieel go$ is4 ,het moge moeilk zn1 om 9 bepaalde gevall5 van zonde tuss*5 mat]ia en =ma te ond]s*eid51 en nog veel moeilk]1 om ze te s*eid51 ev5als op e5 gegev5 oog5blik de w>mte van de ka*el niet te s*eid5 is4 ,to*1 ev5m9 als da>om de ka*el de w>mte zelve is1 is het zn ( de daad1 wa>aan de zonde zi* he*t1 met de zonde te v]e5zelvig54 ,zelfs 9 de ,godsla/]+ is de kra*t1 noodig om ha> te uit5 en de taal wa>van z gebruik maakt1 op zi*zelve go$2 wat deze en wat alle d+5 v]ke]d en zondig maakt1 dat is de de=mitas1 de ab]ratio a lege div9a4 #e4 ,want maat/af d] zonde is ,gods wet alle54 ,wat zonde is1 wordt t] laat/e in/antie bepaald1 niet door de k]k 7,rome7 ( d5 /aat 7,hobbes17 niet door de onafhankelke z$ewet 7,grotius7 ( het autonome ik 7,kant71 niet door de m5s*heid 7,comte7 ( de sociale in/9ct5 7,d>w971 ma> enkel en alle5 door de wet ,gods4 ,het begrip zonde drukt dit duidelk uit en wordt da>om v]m$5 door all51 die ge5 hoog]5 maat/af voor het z$elk kwaad k5n5 dan e5 m5s*elk54 ,god is ook de e5ige1 die vol/rekt gezag ov] ons heeft en ons 9 de consci5tie b9d5 en v]pli*t5 kan4 ,nu gaf ,h vele wett5 voor de ond]s*eid5e s*epsel51 wett5 voor zon en maan1 hemel en a>de1 plant en di]1 m5s* en engel2 en1 wat d5 m5s* aangaat1 w$]om ond]s*eid5e wett5 voor zn li*amelk1 gee/elk1 intellectueel1 ae/hetis* lev5 enz41 eig5 wett5 ook voor zn z$elk lev54 ,nad] is het nu deze z$ewet1 welke de maat/af all] zonde is4 ,ov]tr$+ van alle &]e wett51 logis*e1 ae/hetis*e1 sociale1 politieke1 k]kelke enz41 is sle*ts dan en 9 zoov] zonde1 als ze direct ( indirect e5e ov]tr$+ van de z$ewet1 van het gebod ,gods insluit4 ,deze z$ewet1 die d5 m5s* b zne s*epp+ w]d +eplant1 na d5 val 9 zne consci5tie naw]kt1 door ,god op d5 ,s9ai w]d afgekondigd en ook voor de geloovig5 regel des lev5s blft1 is de k5bron d] zonde1 ,rom4 #c3bj1 #d3ad1 #e3bj1 #g3g4 ,wel is ze] zek] het *ri/elk gelo( noodig1 om de zonde re*t te le]5 k5n51 en wel wordt ons 9 het evangelie als b wze van teg5/ell+ de a>d en de grootte d] zonde op5ba>1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #aab #e4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #chd f4 ,kaftan4 ,wes5 d] *r4 ,relig4 #bej1 ma> dat alles doet to* niets da>van af1 dat niet het evangelie ma> de wet de ,erk5ntnissgrund d] zonde is4 ,9 die z$ewet komt ,god tot ons niet alle5 als ,vad] met vad]lke v]man+5 en ka/d+51 ma>1 gelk de kategoris*e imp]atief b e5 i$] getuigt1 ook als ,wetgev] en ,re*t] met bevel5 en /raff54 ,(s*oon niet dw+5d als de logis*e en niet onv]breekba> als de natuurwett51 gaat de z$ewet 9 maje/eit alle &]e te bov52 z ri*t zi* tot d5 wil1 ademt 9 de vrheid1 v]langt v]vull+ uit liefde2 en to* w5dt z zi* tot alle m5s*5 zond] ond]s*eid1 komt tot h5 9 alle om/&igh$51 breidt zi* uit ov] hun woord5 en dad5 niet alle5 ma> ook ov] hun toe/&1 weet van ge5 toegev5 en van ge5e v]goelk+1 spreekt onv]biddelk1 kategoris*1 met s\v]e9 gezag en wreekt elke van h>e ov]tr$+5 9 /r5ge /raf4 ,z is e5 decretum ,num9is1 op5b>+ van ,gods wil1 uitdrukk+ van zn wez54 #f4 ,uit dit k>akt] d] z$ewet volgt1 dat de zonde alle5 won5 kan 9 e5 r$elk s*epsel4 ,de r$elooze natuur kan ld5 ond] de gevolg5 d] zonde1 ma> zonde valt er alle5 9 e5 wez51 met v]/& en wil begaafd4 ,nad] bepaald1 is de wil het eig5lk subject1 van de zonde4 ,de z$ewet is jui/ de wet voor d5 wil van het s*epsel2 het z$elk go$e is van di5 a>d1 dat het alle5 door d5 wil kan word5 g]ealise]d4 ,wat vol/rekt en besli/ buit5 elk5 invlo$ van d5 wil omgaat1 kan ge5 zonde zn4 ,9 di5 z9 zeide ,augu/9us t]e*t3 adeo peccatum volunt>ium e/ malum ut nullo modo sit peccatum1 si non sit volunt>ium1 de v]a relig4 #ad4 ,ma> dit woord is voor misv]/& vatba>4 ,en to5 de ,pelagian5 er gebruik van maakt5 t5 bewze1 dat zonde nooit &]s dan 9 e5e wilsdaad kan be/aan1 gaf ,augu/9us er lat] e5e zoodanige v]kl>+ van1 dat onwet5dheids-1 bege]lkheids- en erfzonde er niet door w]d5 uitgeslot51 ,retract4 ,i #ac2 en eld]s zegt h uitdrukkelk1 dat de wet ook de motus concupisc5tiae involunt>ios v]bi$t1 de spir4 et lit4 c4 #cf4 de nupt4 ,i #ag4 #bc4 c4 ,jul4 ,,iv c4 #b4 ,,vi c4 #h4 de civ4 ,,xiv #aj4 ,da>m$e 9 ov]e5/emm+ le]d5 nog vele s*ola/ici1 dat de zonde wel 9 d5 wil ha> laat/e oorzaak _h1 en dus 9 di5 z9 wel altd zetelde 9 d5 wil1 ma> dan to* niet 9 voluntate sicut 9 subjecto s$ sicut 9 causa1 ,?omas1 ,s5t4 ,,ii di/4 #bd qu4 #c art4 #b ad #b4 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #gd art4 #b4 ,,ii #b qu4 #aj art4 #b2 zonde kan da>om ook zetel5 9 de s5sualitas1 al is z dan ook sle*ts e5 peccatum v5iale1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #bd1 #h4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #gd art4 #c4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iii c4 #h ,s5t4 ,,ii di/4 #bd p>s4 #b art4 #b qu4 #b4 ,ma> v]s*ill5de r$55 bra*t5 all5gs wzig+ 9 deze le]4 ,de concupisc5tia 0 e5 onduidelk begrip2 ze kon ev5go$ 9 bonam als 9 malam p>tem word5 v]/aan1 wl vele natuurlke1 vanzelf 9 ons opkom5de bege]t51 zooals bv4 van d5 hong]ige na> spze1 to* ge5 zonde zn2 ,augu/9us sprak da>om van de concupisc5tia somtds zoo1 dat ze ge5 zonde 0 en niet s*ad5 kon1 indi5 ze ma> niet 9 /rd met de wet w]d +ewilligd1 c4 ,jul4 ,,vi #e4 de ,g54 c4 ,mani*4 ,,ii #ad enz4 ,voorts g+ de s*ola/iek all5gs ond]s*eid5 tuss*5 motus primo-primi1 secundo-primi en plane delib]ati1 d4 i4 tuss*5 zulke g$a*t5 en bege]t51 die vr alle toe/emm+ van d5 wil1 geheel onwillekeurig 9 ons op/g5 en 9 het geheel ge5 zonde zn2 zulke1 wa>teg5 de wil zi* wel v]zet ma> wa>door h ov]m& wordt en die v]gefelke zond5 zn2 en zulke1 wa>9 de wil bewu/ en t5 volle toe/emt en die doodzond5 zn4 ,en da>b kwam dan nog1 dat de erfzonde /e$s zwakk] opgevat en als door d5 doop geheel t5ietg$aan bes*\wd w]d2 wat er ov]bleef1 de concupisc5tia1 0 zelf ge5 zonde ma> kon alle5 aanleid+ tot zondig5 word54 ,zoo /elde ,rome dan ook va/1 dat s*uld en smet d] erfzonde door d5 doop geheel word5 wegg5om51 dat de concupisc5tia wel blft ma> hun niet s*aadt1 die ha> niet inwillig51 en alle5 zonde heet5 kan1 quia ex peccato e/ et ad peccatum incl9at1 ,trid4 ,v #e1 en voorts ,cat4 ,rom4 ,,ii #b1 #g4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,,ii #aeai p4 #ade-aej4 ,sylvius1 ,comm4 9 totam primam sec4 ,s4 ,?omae1 ed4 #d ,,ii p4 #ccf sq4 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,i #a4 ,v #ebj4 ,daelman1 ,!ol4 ,,ii #agei p4 #agd sq4 ,d5s1 ,!ol4 ,i #ahbh p4 #cad sq4 ,kleutg51 ,!ol4 d4 ,vorz4 ,,ii #fdd4 ,de ,h]vorm+ trad da>teg5 op en bewe]de1 dat ook onre9e g$a*t5 en bege]t51 die vr en zond] onz5 wil 9 ons op/g51 zonde zn2 z b$oelde da>m$e niet1 dat alle bege]5 9 psy*ologis*5 en philosophis*5 z9 zonde 01 ma> wel1 dat de concupisc5tia 9 ,s*riftuurlke en !ologis*e beteek5is1 ons s*uldig maakte voor ,god4 ,en hi]9 _h ze ongetwfeld gelk4 ,want zek] is de zonde begonn5 met e5e bewu/e en vre wilsdaad4 ,ma> die e]/e zondige daad is niet spoorloos aan ons voorbgegaan1 z heeft heel de m5s*elke natuur b$orv5 en e5 toe/& nagelat51 die 9 alle opzi*t5 9 /rd is met de wet ,gods4 ,al ont/ond de zonde dus door d5 wil1 z be/aat nu feitelk wel buit5 d5 wil en heeft ha> zetel ook 9 alle &]e v]mog5s en kra*t5 van d5 m5s*1 9 ziel en li*aam1 9 lag] en hoog] k5- en bege]v]mog51 ,g54 #f3c1 #h3ba1 ,ex4 #bj3ag1 ,ps4 #ai3ac1 #ea3g1 ,j]4 #ag3i1 ,mt4 #e3bh1 ,mk4 #g3ba1 ,rom4 #g3g1 #ae-ag1 #h3g1 ,gal4 #e3g enz4 ,s9e voluntate non pote/ esse peccatum1 quia s9e voluntate non pote/ exi/]e ut sit2 s9e autem voluntate pote/ esse1 quia s9e voluntate pote/ man]e quod exi/it1 ,aug4 b ,dorn]1 ,augu/9us #abi4 ,lu!rs*e en ,g]e=me]de !olog5 be/r$5 da>om gewoonlk de /ell+1 dat alle peccatum volunt>ium 04 ,da>m$e b$oeld5 z e*t] ge5sz9s1 dat er ook zonde kon zn1 die geheel en vol/rekt buit5 het wilv]mog5 omg+4 ,alle5 komt het er op aan1 om van de natuur en w]k+ van d5 wil zi* e5e jui/e voor/ell+ te vorm54 ,de wil is n4l4 vol/rekt niet het gans*e bege]v]mog51 ma> da>van sle*ts e5e bzond]e kra*t en w]kzaamheid1 cf4 mne ,beg9sel5 d] ,psy*ologie #ahig bl4 #affv4 ,de wil 9 dez5 eng]5 z9 gaat sle*ts aan de dadelke zond5 vooraf1 gelk ,jak4 #a3ae da>van spreekt1 ma> vol/rekt niet aan de toe/&s- en onwillekeurige zond54 ,indi5 het volunt>ium 9 dez5 z9 e5 noodzakelk elem5t d] zonde w>e1 z\d5 niet alle5 alle onre9e g$a*t5 en bege]t5 oph\d5 zonde te wez51 ma> z\d5 met de leus t\t compr5dre s]ait t\t p>donn] ook s*i] alle dadelke zond5 te v]onts*uldig5 zn4 ,t5 e9de de ons*uld d] concupisc5tia te kunn5 h&hav51 kwam ,bell>m9us dan ook re$s tot de v]kl>+3 non omne quod repugnat legi peccatum e/1 de motus involunt>ii zn wel 9 /rd met de wet ma> to* ge5 zond51 de amiss4 gr4 et /4 pecc4 ,v #aj4 ,ma> al is het1 dat het volunt>ium 9 dez5 eng5 z9 niet /e$s het begrip d] zonde m$e con/itue]t1 to* gaan da>om de toe/&s- en de onwillekeurige zond5 niet geheel buit5 d5 wil om2 er is niet alle5 e5e voluntas antec$5s1 ma> ook e5e voluntas concomitans1 consequ5s1 approbans2 de wil keurt lat] 9 /]k] ( zwakk] graad de zondigheid van onze natuur1 van onze g$a*t5 go$ en s*ept er behag5 94 ,en ook wanne] lat] de wil1 door de r$e voorgeli*t1 zi* da>teg5 v]zet1 ( de w$]gebor5e met ,paulus getuig5 kan1 dat h het kwade1 dat h doet1 niet wil1 dan wordt da>door zek] de graad d] zonde v]m9d]d1 ma> niet de natuur d] zonde bepaald4 ,want deze heeft ha> maat/af alle5 9 ,gods wet2 ,paulus noemt hetge5 h niet wil ma> to* feitelk doet1 wel t]dege zonde en /emt de wet toe1 dat z go$ is4 ,ook dan e*t] gaat zelfs de zonde1 die b$rev5 wordt zond] gewild te zn1 niet geheel buit5 d5 wil om4 ,want ze] zek] kan ,paulus zegg53 ik doe hetzelve niet me] ma> de zonde die 9 m woont1 en alzoo e5e teg5/ell+ mak5 tuss*5 zn h]bor5 ik en zn onh]bor5 vlees*1 ma> t]e*t heeft ,augu/9us deze woord5 re$s aldus v]kla>d3 etsi concupisc5tiae non cons5tio1 etsi po/ concupisc5tias meas non eo1 tam5 adhuc concupisco et utique etiam 9 ipsa p>te ego sum4 ,non enim ego alius 9 m5te et alius 9 c>ne4 ,s$ quid igitur ipse ego8 ,quia ego 9 m5te1 ego 9 c>ne4 ,non enim duae naturae contr>iae s$ ex utroque unus homo1 quia unus deus a quo factus e/ homo1 de v]bis apo/4 s]m4 #e4 ,het is to* niet e5 &] wez51 dat 9 het vlees* de zonde doet1 en e5 &]1 dat ze to* niet wil4 ,ma> het is beide mal5 dezelfde m5s*1 die e5]zds 9 de concupisc5tia op onre9e wze na> het v]bod5e jaagt en to* &]]zds 9 het diep/ van zn wil er zi* van afw5dt en er teg5 /rdt4 ,en da>om1 wl de m5s*1 ook de w$]gebor5e zoolang h 9 het vlees* is1 altd 9 zwakk] ( /]k] mate nog het v]bod5e bege]t1 al is het1 dat h met zn wil 9 eng] z9 da>teg5 +aat1 da>om kan gezegd word51 dat alle zonde to* 9 d5 diep/5 grond vrwillig is4 ,er is niem& ( niets1 dat d5 zonda> dw+t om de zonde te di554 ,de zonde zetelt niet buit5 hem ma> 9 hem en heeft zn d5k5 en bege]5 9 ha> ri*t+ geleid4 ,z is zne zonde1 inzoov] h ze1 door middel van zne v]s*ill5de v]mog5s en kra*t5 tot de zne gemaakt heeft4 ,cf4 ,melan*ton1 ,apol4 ,conf4 art4 #b4 ,loci ,c4 de peccato4 ,=m4 ,conc4 ,,ii #a4 ,g]h>d1 ,loc4 ,x c4 #f en #aa4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii #fj4 #ib4 #aci4 ,hollaz p4 #eja4 #ebe4 ,calvn1 ,iu/4 ,,ii #a4 ,,iii #c4 ,,iv #ae1 #aj4 #aa4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #ef sq4 ,beza1 ,tract4 ,,ii #cde4 ,polanus1 ,synt4 p4 #ccf1 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #gj4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix qu4 #b4 ,,xi qu4 #ba4 ,ma/ri*t ,,iv #b1 #bb4 ,burmannus1 ,synopsis ,,ii #g1 #i4 ,c4 ,vitr+a1 ,obs]v4 ,sacr4 ,i #efc4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #bic4 ,moor ,,iii #acb4 ,vele ,comm4 op ,ex4 #bj3ag1 ,rom4 #g3g1 ,gal4 #e3af1 ,heid4 ,cat1 ,vr4 #aac enz4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #aca4 #bjb4 ,mll]1 ,snde ,i #bea f4 ,mne ,beg9sel5 d] ,psy*ol4 #ade-adh4 ,zoo blkt dan e9delk #g de zonde e5 onbegrpelk raadsel te zn4 ,w wet5 niet vanwa> ze is1 no* wat z is4 ,z is er en heeft ge5 re*t van be/aan4 ,z be/aat en niem& v]kla>t ha> oorsprong4 ,z is zelve zond] motief 9 de w]eld gekom5 en is to* het motief voor alle d5k5 en h&el5 d] m5s*5 geword54 ,z is ab/ract bes*\wd1 niets dan e5e privatie en is to* 9 concreto e5e ma*t1 die all5 en alles behe]s*t4 ,z heeft ge5 eig51 zelf/&ig pr9cipe en is to* e5 beg9sel1 dat heel de s*epp+ v]woe/4 ,z leeft van het go$e en be/rdt het tot v]nietig+ toe4 ,z is niets en heeft niets en kan niets zond] de wez5s en kra*t51 welke ,god heeft ges*ap51 en organise]t deze to* alle tot d5 op/& teg5 ,hem4 ,z be/rdt met wat ,godes is alwat ,godes is4 ,z is de wil van het zwakke1 e9dige s*epsel 9 v]zet teg5 d5 ,s*epp]2 de afhankelkheid1 9 v&s*ap teg5 d5 ,onafhankelke en zelve na> onafhankelkheid jag5d2 het be/&looze word5 9 wor/el+ met d5 eeuwiglk ,znde2 de groot/e teg5spraak1 door ,god 9 zne s*epp+ g$uld en door ,hem 9 d5 weg van re*t en g]e*tigheid tot e5 in/rum5t voor zne glorie gebruikt4 ,cf4 ,voorts ov] het wez5 d] zonde3 ,?oluck1 ,die ,lehre v4 d4 ,snde u4 vom ,v]shn] #ahfb4 ,mll]1 ,snde #ahfg4 ,weiszck]1 ,zu d] ,lehre v4 ,wes5 d] ,snde1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahef ,s4 #aca-aie4 ,krabbe1 ,die ,lehre v4 d4 ,snde u4 v4 ,tode #ahcf4 ,vilm>1 ,!ol4 ,moral ,i #adc f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son und ,w]k ,i #aha f4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #d f4 ,frank1 ,sy/4 d4 *r4 ,wahrheit ,i #dag f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #bhg f4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i ,die biblis*e ,lehre #ahig4 ,wal!r1 ,das ,wes5 d] ,snde1 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 ,april #ahih ,s4 #bhd-cbe enz4 #e4 ,(s*oon de zonde altd n is 9 beg9sel en wez5 en /e$s 9 be/aat1 zn er 9 h>e op5b>+5 en w]k+5 ze] v]s*ill5de grad54 ,all]e]/ is er e5 groot ond]s*eid tuss*5 de duivels*e en de m5s*elke zonde4 ,9 het ,oude ,te/4 v9d5 w nog ge5 ontwikkelde daemonologie4 ,dat er 9 ,g54 #c e5e booze1 gee/elke ma*t optre$t1 wet5 w e]/ uit het ,n4 ,t42 de 1 ,lev4 #ag3g1 #b ,*ron4 #aa3ae1 ,jes4 #ac3ba1 #cd3ad1 1 ,deut4 #cb3ag1 ,ps4 #ajf3bg1 1 ,jes4 #cd3ad1 en 4 ,spr4 #cj3ae zn zek] niet als elem5t5 d] op5b>+ te bes*\w52 en dat er b 1 ,lev4 #af1 aan e5 booz5 gee/ moet word5 g$a*t1 is onbewsba>4 ,van booze gee/5 is er alle5 sprake #a ,sam4 #af3ad-bc en #a ,kon4 #bb3aiv41 en van ,satan 9 ,job #a1 #a ,*r4 #ba3a1 ,za*4 #c4 ,de s*eid+ tuss*5 go$e en kwade engel5 is nog niet voltrokk52 de booze gee/ gaat nog van ,god uit1 ,satan bev9dt zi* nog ond] de zon5 ,gods2 e]/ langzam]h& wordt de teg5/ell+ s*]p]4 ,het woord satan beteek5t w$]p>td] en kan op zi*zelf e5 go$5 z9 hebb52 het komt voor van m5s*elke teg5/&]s1 #a ,sam4 #bi3d1 #a ,kon4 #e3d1 #aa3ad1 #bc3be1 van h9d]niss5 op d5 weg1 #b ,sam4 #ai3bc1 van e5 m5s*elk aanklag]1 ,ps4 #aji3f1 #bj1 #bi1 zelfs van d5 ,malak ,ihvh1 die ,bileam 9 d5 weg tre$t1 ,num4 #bb3bb1 #cb4 ,ma> to* wordt ,satan 9 het ,o4 ,t4 al g$a*t als e5 wez51 dat v&ig teg5 ,god en zn volk ov]/aat4 ,en als de op5b>+ zi* voltooit en ,*ri/us komt1 om de w]k5 des duivels te v]brek51 dan word5 ook de op5ba>4 ,het ,n4 ,te/4 doet ons e5e 1 ,mt4 #ab3bf1 ,mk4 #c3bd1 ,luk4 #aa3ag1 #ah1 k5n5 van booze gee/51 welke de anti!se vormt van ,*ri/us en zn rk4 ,aan het ho(d /aat ,satan1 met v]s*ill5de nam5 g5oemd1 1 1 1 ,mt4 #ac3ci1 ,luk4 #aj3ai1 1 ,op4 #ab3aj1 7syr4 voor 1 nietswa>digheid71 1 ,mt4 #ac3ai1 ,ef4 #f3af1 #b ,!ss4 #c3c1 #a ,joh4 #b3ac1 #ad1 #c3ab1 #e3ah1 7lett4 he] d] won+1 ma> wa>s*nlk ont/aan uit 1 vlieg5god1 art4 ,h]zog #b1 #ead7 ,mt4 #aj3be1 1 ,mt4 #i3cd1 1 ,ef4 #b3b1 1 ,joh4 #ab3ca1 1 #b ,cor4 #d3d1 1 1 ,op4 #ab3i1 #bj3b enz4 ,en ond] hem /aan vele 1 1 1 1 1 die we] 9 all]lei klass5 en rang5 ond]s*eid5 zn1 #a ,cor4 #ae3ba1 ,ef4 #f3ab1 ,col4 #b3ae1 ,jud4 #f1 ook 9 boo%eid de e5 nog d5 &] ov]treff51 ,mt4 #ab3de1 ,luk4 #aa3bf1 en sam5 ,satans zn1 ,mt4 #be3da1 #b ,cor4 #ab3g1 ,op4 #ab3g1 #i4 ,cf4 ,h(mann1 ,s*riftbeweis #a #dah f4 ,s&]1 ,die ,lehre d] ,h4 ,s*rift vom ,teufel #aheh4 ,oehl]1 ,!ol4 des ,a4 ,t4 #bjj4 ,kn551 ,g4 v4 ,i4 ,,ii #befv4 ,hahn1 ,!ol4 des ,n4 ,t4 #abh f4 ,s*w>tzkopff1 ,d] ,teufels- und ,daemon5glaube ,jesu1 ,zeits4 f4 ,!ol4 u4 ,kir*e von ,gotts*ick1 ,,vii #ahig ,s4 #bhi-ccj4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #ec f4 #afg4 ,,ii #bch f4 enz4 ,wes]1 ,die v]s*i$55 ,auffassung5 vom ,teufel 9 ,n4 ,t41 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhb ,s4 #bhd f4 ,ev]l+1 ,die paul94 ,angelologie und ,daemonologie1 ,gtt+5 #ahhh4 ,al is er zoo ond] h5 nog e5ig v]s*il 9 /]kte en boo%eid1 alle te zam5 word5 z to* als door en door b$orv5 voorge/eld4 ,z zn altd en ov]al de teg5/&]s ,gods1 de v]/oord]s van zn rk1 de be/rd]s van ,*ri/us1 de v]leid]s d] m5s*51 de aanklag]s van ,gods k9d]52 z lev5 9 de zonde als 9 hun elem5t4 ,nooit kom5 z voor als object van ,gods liefde1 (s*oon ze zne s*epsel5 zn2 ,*ri/us heeft hunne natuur niet aang5om52 voorw]p van onze liefde1 van onze voorb$e mog5 z niet zn2 er is voor h5 ge5 hope op h]/el en beh\d4 ,er is 9 het wez5 en begrip d] duivel5 iets volkom5 onbegrpelks4 ,wir knn5 des absolute bse ,wes5 imm] nur unt] d] ,b$+ung d5k51 dass wir entw$] an d] absolut5 ,bo%eit od] an d] wahr5 ,exi/5z etwas fehl5 lass51 ,c4 ,j4 ,nitzs*1 ,sy/4 d4 *r4 ,lehr #aaf4 ,f4 ,a4 ,b4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #ccg4 ,absoluut boos kunn5 z niet zn1 want z zn s*epsel5 ,gods en dus als zoodanig go$2 en to* zn z alle5 voorw]p van ,gods haat en van zn eeuwig5 toorn4 ,om deze onbegrpelkheid van de natuur d] duivel5 hebb5 vel5 hun be/aan ontk5d1 en h5 voor ziel5 van ge/orv5 m5s*5 ( voor p]sonificaties van onze booze zond5 ( voor onp]soonlke pr9cipia van het kwade geh\d51 ,bekk]1 ,betov4 ,w]elt ,,ii c4 #bjv4 ,seml]1 de daemoniacis #agfj4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #dd4 #de4 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #bda f4 ,ro!1 ,e?ik #ejc4 ,m>t5s51 ,dogm4 #ii f4 ,mallet1 art4 ,teufel 9 ,h]zog4 ,/rauss1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #a f4 ,bi$]mann1 ,dogm4 #fad f4 ,lipsius1 ,dogm4 #eba-ebd enz4 ,ma> de realiteit van ,satan en zne engel5 is door de ,s*rift buit5 twfel ge/eld2 aan accommodatie valt er 9 het m9/ niet te d5k52 ,jezus heeft zi* 9 e5 ze] gewi*tig punt d] religie geheel en al v]gi/ ( het is alzoo1 als ,h heeft gezegd4 ,en de le] van ,satan is voor heel de *ri/elke le] ook v]re van onv]s*illig4 ,z is van wa>de teg5ov] het mani*eisme1 want ,satan is ge5 oorspronkelk wez5 ma> e5 gevall5 engel2 teg5ov] het pelagianisme1 want ,satan is door ne wilsbesliss+ geheel en al b$orv52 teg5ov] de opvatt+ d] zonde als zwakheid en z9lkheid1 want ,satan is e5 hooge1 he]lke1 rke gee/2 teg5ov] de me5+1 dat de zonde e5 voorbga& mom5t 9 de ontwikkel+ is1 want ,satan blft ,satan en wordt nimm] h]/eld2 teg5ov] de v]lag+ van d5 m5s* tot e5 duivel1 want ,satan is uit zi*zelf t5 val gekom51 de m5s* w]d door hem v]leid1 is niet uns*uldig ma> ook niet urs*uldig2 teg5ov] de opvatt+ van de v]zo5+ als e5 e?is* proces1 want ,*ri/us is gekom5 om de w]k5 des duivels te v]brek54 ,het gelo( aan ,satans be/aan is ge5 elem5t van het zaligmak5d gelo( 9 ,*ri/us2 ma> het hangt er to* wel mee sam54 ,er ligt wa>heid 9 het3 nullus diabolus1 nullus r$emptor6 ,indi5 er ge5 zonde w>e1 z\ er ge5 v]loss] zn1 en de ern/ d] zonde komt jui/ 9 de le] van ,satan het duidelk/ uit4 ,uit alles1 wat de ,s*rift van de engel5 getuigt1 blkt to*1 dat het z$elk lev5 b h5 e5 &] k>akt] draagt dan b de m5s*54 ,m5s*5 zn op i$] t]re9 en zoo ook 9 het z$elke1 aan ontwikkel+ ond]worp52 z word5 kle9 gebor51 9 k5nis1 kra*t1 deugd ( ondeugd1 en groei5 9 alle deze langzam]h& op4 ,ma> zoo is het b de engel5 niet4 ,z zn all5 tegelk met elka> en volwass5 ges*ap52 deg551 die /a&e blev51 w]d5 9 e5s beve/igd 9 het go$e1 en z1 die viel51 w]d5 t]/ond v]h>d en vole9d 9 het kwade4 ,satan is niet v]leid1 ma> h bra*t de leug51 de zonde uit zi*zelv5 voort1 ,joh4 #h3dd1 en is da>9 9 e5s v]/okt geword54 ,de a>d zn] zonde is zoo1 dat h voor ge5 b]\w me] vatba> is2 van e5 z$elk bewu/zn1 van e5 gewet5 is b hem ge5 sprake2 h leeft van d5 haat4 ,d] eig5tli* satanis*e ,*>akt] be/eht 9 e9em ,hass alles dess51 0 b] ihm und bloss weil es b] ihm i/ 7,baad]74 ,de zonde ook 9 de duivel5 is ge5 mat]ia ma> =ma2 er is ge5 summum malum1 gelk er e5 summum bonum is2 ma> de =ma d] zonde is met de engel5natuur zoo n geword51 dat er ge5 s*eid+ me] mogelk is4 ,het is wel is wa> al te /\t1 om te bew]51 dat de gevall5 engel5 ook voor ,gods alma*t onv]losba> zn2 en bet] is het1 hi] 9 ,gods welbehag5 te ru/51 ,voetius1 ,disp4 ,i #ibj4 ,turret41 ,?4 ,el4 ,,ix #e1 #h4 ,heidegg]1 ,corp4 ,?4 ,,viii #di4 ,moor ,,ii #dad4 ,ma> to* blkt g5oeg dat dat welbehag5 ge5 willekeur is4 ,hi] op a>de is er re$s ond] m5s*5 e5e zonde1 die onv]gefelk is1 n4l4 de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/2 met d5 dood1 d4 i4 met die eig5a>dige b$eel+1 wa>9 w hi] op a>de lev51 h\dt de v]gev+ all] zond5 op2 de a>d d] zonde sndt b de gevall5 engel5 d5 weg d] v]loss+ af4 ,wa>b dan nog komt1 dat de engel5 niet zn n gesla*t4 ,m5s*5 kond5 vall5 en zn gevall5 9 n52 en z kunn5 g]$ word5 en word5 g]$ 9 n54 ,ma> de duivel5 zn niet 9 n51 niet 9 e5 &]1 ma> i$] voor zi* en ho(d voor ho(d gevall52 er 0 ond] h5 ge5 fo$us op]um1 en da>om is er ook voor ge5 fo$us gratiae plaats4 ,de satanis*e zonde is dus b alle ov]e5kom/ to* 9 oorsprong1 natuur1 gevolg5 e5e geheel &]e dan de m5s*elke4 ,z draagt e5 absoluut k>akt]1 ,satan is de hoog/e op5b>+ van het kwaad4 ,da>om wordt h 9 de ,s*rift met zoo ma*tige1 hooge nam5 als ov]/e d] w]eld1 god dez] eeuw enz4 g5oemd4 ,ma> da>om is ook de ov]w9n+ van ,satan de volkom5 triumf van de zonde4 ,god heeft ha> 9 ,satan alle geleg5heid gegev51 om te toon5 wat z is en v]mag4 ,het hoog/e en be/e1 het edel/e en groot/e 9 ,gods s*epp+ heeft z zi* di5/ba> gemaakt4 ,en to* blkt z t5 slotte 9 d5 /rd van ma*t teg5 re*t onma*tig te zn4 ,es i/ d] ,*>akt] des ,bs51 dass es imm] mit ,en]gie anfngt und mit ,s*w*e aufhrt 7,baad]74 ,de zonde is niet1 z wil zn2 z heeft ge5 wa>a*tige realiteit en komt da> nooit toe2 z is leug5 9 ha> oorsprong en leug5 9 ha> e9de4 ,en da>om is ,satan t5 slotte met al zne ma*t aan ,gods v]he]lk+ di5/ba>4 ,luzif] i/1 kann man sag51 dur* die ,probe inne geword51 dass ni*ts wahrhaft i/ als ,gott4 ,d>um i/ ,luzif] s gut e9 ,beweis ,gottes als e9 ,engel4 ,w5n d] ,gute bewei/1 dass ,gott i/1 s bewei/ d] ,bse1 dass nur ,gott i/ 7,baad]74 ,cf4 ,augu/9us1 de civ4 ,,xi en ,,xii4 ,anselmus1 de casu diaboli4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #b-g4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #fc4 #fd4 ,petavius1 de ,angelis l4 ,,iii4 ,g]h>d1 ,loc4 ,v c4 #d4 sect4 #aj sq4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #dej sq4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iii #afg-baf4 ,voetius1 ,disp4 ,i #ijf sq4 ,daub1 ,judas ,is*>io?1 ,heidelb4 #ahaf4 #ahah4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #bea f4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #eei f4 ,dorn] ,,ii #ahh f4 ,oo/]zee #gf4 ,frank1 ,sy/4 d4 *r4 ,wahrh4 ,i #dbh4 #f4 ,behalve tuss*5 de duivels*e en de m5s*elke zond51 is er ook ond] de laat/e w$]om groot ond]s*eid4 ,de ,/oa1 ,novatianus1 ,seb4 ,franck1 ,deurh( e4 a4 hebb5 dit t5 onre*te ontk5d1 ,m4 ,vitr+a ,,ii #cgg4 ,wel is 9 beg9sel de zonde en de deugd ondeelba>2 wie er ne heeft1 heeft ze alle en wie er ne mi/1 mi/ ze alle2 tuss*5 go$ en kwaad is ge5 geleidelke ov]gang1 iem& /emt met de wet ,gods al ( niet ov]e53 en de wet ,gods is e5 organisme1 dat1 9 n van zne gebod5 ov]tr$51 9 zn geheel ges*ond5 wordt1 want ,god1 die het gebod gaf1 dat ov]tr$5 w]d1 is de auteur van alle &]e gebod51 ,jak4 #b3aj1 cf4 ,v9et1 ,l'unit de la loi1 9 zne ,n\velles tudes vangliques4 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #gcj4 #gca4 ,ma> da>om zn to* niet alle zond5 gelk4 ,de v]s*ill5de nam51 voor de zonde 9 gebruik1 wz5 da> re$s op4 ,b de (f]&e van ,ka9 en ,abel 9 ,g54 #d komt het uit1 dat de gez9dheid van me] wa>de is dan de gave4 ,de wet1 aan ,israel gegev51 bevat wel all]lei c]emonieele gebod51 ma> door heel het ,o4 ,t4 he5 /aat het e?is*e h&el5 to* v] bov5 het cultis*e en liturgis*e2 het gelo( wordt tot g]e*tigheid g]ek5d1 ,g54 #ae3f1 gehoorzaamheid is bet] dan (f]&e1 #a ,sam4 #ae3bb1 ,am4 #b3f1 #e3ad1 #bav41 ,hos4 #d3av41 #ab3g1 ,mi*4 #f3f1 #h1 ,jes4 #a3aav41 #e3hv41 ,j]4 #g3c1 #bb3c1 ,eze*4 #af3di1 #ah3ev41 ,za*4 #g3ev41 ,mal4 #c3e enz41 cf4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #gj4 ,als na de ball+s*ap het f>izeisme opkomt en deze v]h\d+ omke]t1 gaan ,jezus en de apo/el5 w$] tot wet en pr(et5 t]ug1 ,mt4 #e-g1 #ai3ahv41 ,mk4 #g3bav41 ,rom4 #a3biv41 #a ,cor4 #e3ajv41 #f3iv41 #b ,cor4 #ab3bjv41 ,gal4 #e3aiv41 enz4 ,de wet zelve maakt bov5di5 ond]s*eid tuss*5 zond5 1 die zond] boos opzet1 uit onkunde ( zwakheid b$rev5 zn1 het v]bond niet v]brek5 en b9n5 het v]bond v]zo5d kunn5 word51 en zond5 1 die met bewu/heid en opzettelk gepleegd zn1 d5 dad] buit5 het v]bond /ell5 en des doods wa>dig mak51 ,lev4 #d1 #e1 #bb3ad1 ,num4 #ae3bbv41 #ce3aav41 ,jos4 #bj3c1 #i4 ,de ,s*rift v]laat nooit het objectieve /&punt1 dat d5 maat/af d] zonde alle5 zoekt 9 de wet ,gods4 ,ma> desniettem9 is de s*uld d] ov]tr$+ to* kle9] ( groot]1 alna>mate het gebod met zwakk] ( /]k] bewu/heid en wil ges*ond5 w]d4 ,e5]zds leidt ,/ade1 ,ges*4 des ,volkes ,israel ,i #eab f1 uit ,g54 #ab3ag1 #bj3c4 #bf3aj1 ,num4 #bb3cd1 #a ,sam4 #ad3bdv41 #cfv41 t5 onre*te af1 dat aan het oude ,israel het ond]s*eid tuss*5 bewu/e en onbewu/e ov]tr$+5 onbek5d 0 en m5 dus geheel buit5 zn wet5 en will5 s*uldig word5 kon2 want al deze plaats5 h\d5 de onkunde voor e5e selb/v]s*uldete ( sprek5 van ge5 s*uld4 ,ma> &]]zds is het to* ook niet wa>1 dass ,snde im ,allgeme95 nur i/1 s(]n au* e9 ,bewus/se9 d]selb5 i/1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #fh1 #b4 ,wel ond]/elt zonde e5ige k5nis d] wet2 e5 m5s* zond] het m9/e z$elk besef z\ onto]ek5ba> zn ma> ook oph\d5 m5s* te zn1 ,rom4 #b3ad1 #ae2 en wel gaat zonde gewoonlk met e5ig s*uldbesef gepa>d1 ma> to* is de maat/af d] zonde niet het s*uldbewu/zn ma> de wet ,gods4 ,er zn zond51 die niet alle5 voor &]51 ma> ook voor onszelv5 v]borg5 zn1 ,job #aa3dv41 ,ps4 #ai3ac1 #ij3h1 ( e]/ lat] als s*uld word5 erk5d en bel$51 ,ps4 #be3g1 #ea3g4 ,onkunde is ook dikw]f zelve zonde1 en het s*uldbewu/zn v]zwakt1 na>mate de zonde lang] wordt g$i5d1 ,am4 #b3aa1 ,hos4 #d3f1 ,mi*4 #c3a1 #f3h1 ,spr4 #bd3ab1 ,pr$4 #d3ag4 ,da>om kan het subjectieve bewu/zn van s*uld het k>akt] d] zonde niet bepal54 ,al kan onwet5dheid dus nooit de zonde zelve go$mak51 z /rekt to* dikw]f1 wanne] ze niet mo$willig is1 tot v]onts*uldig+4 ,paulus zegt1 dat h te vor5 e5 la/]a>1 v]volg] en v]drukk] 01 ma> voegt eraan toe1 dat hem b>mh>tigheid is ges*i$ wl h het onwet5de de$1 #a ,tim4 #a3ac4 ,en zoo spreekt de ,h4 ,s*rift me]mal5 van de zond5 d] ,jod5 en d] ,heid551 als g$aan 9 onwet5dheid1 ,luk4 #bc3cd1 ,hd4 #c3ag-ai1 #ac3bg1 #ag3cj1 ,ef4 #d3ah1 ,hebr4 #e3b1 #a ,petr4 #a3ad1 #b3be4 ,da>m$e word5 die zond5 wel niet van ha> s*uldig k>akt] ontdaan1 gelk ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #ch4 #bda-bdf4 ,,iii #cej-ced s*nt te me552 want ,rom4 #a-c1 #e3abv41 ,ef4 #d3ag-ai1 ,col4 #c3e-g1 #a ,cor4 #ae3i1 #a ,tim4 #a3ac1 #ae enz4 le]5 dit &]s4 ,ma> to* word5 deze zond51 9 onwet5dheid g$aan1 da>door ond]s*eid5 van zond51 uit v]h>d+ voortgekom52 de onwet5dheid bi$t e5 pleitgrond voor v]gev+ aan4 ,en gelk de zond5 9 graad en mate v]s*ill51 na>gelang z uit onwet5dheid en zwakheid ( uit opzet en boo%eid b$rev5 zn1 zoo zn ze ook ond]s*eid5 na> het object1 wa>teg5 z g]i*t zn3 zond5 teg5 de e]/e tafel zn zwa>d] dan teg5 de twe$e1 ,mt4 #bb3cg1 #ch2 na> het subject1 dat ze b$rft3 na>mate iem& rk] met gav5 b$eeld is1 neemt de s*uld zn] ov]tr$+ toe1 ,mt4 #aa3ba1 ,luk4 #ab3dg1 #dh1 ,joh4 #i3da1 #ae3bb1 #bd2 na> de om/&igh$51 wa>ond] z gepleegd word53 wie uit armo$e /eelt1 zondigt m9d] zwa> dan wie het doet uit hebzu*t1 ,spr4 #f3cj1 ,jes4 #bf3aj2 na> de mate1 wa>9 iem& aan de zonde toegeeft3 wie ov]spel pleegt met g$a*te en woord1 /aat s*uldig ma> v]zwa>t zn oordeel1 als h de zonde vole9dt 9 de daad1 ,mt4 #e3bh4 ,er is ook 9 de zonde e5e ontwikkel+1 er is e5e wet d] zonde4 ,e5e bepaalde zonde komt all5gs tot /& door sugge/io1 delectatio1 cons5sus1 op]atio2 9 sugge/ione peccati sem5 e/1 9 delectatione fit nutrim5tum1 9 cons5su p]fectio1 ,gregorius ,m41 cf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii #bd1 #h4 ,bonav41 ,brevil4 ,,iii #h4 ,en zoo ontwikkelt zi* ook de zonde langzam]h& b e5 p]soon1 9 e5 gez9 en familie1 b e5e maats*app en volk1 en ook 9 de geheele m5s*heid4 ,de zonde is wel niet 9 zi* zelve zoo rk1 dat z zoo vele g$aant5 aannem5 kan1 want z is ge5 zelf/&ig pr9cipe en is metaphysis* niets dan privatio boni4 ,ma> gelk 9 ha> oorsprong1 zoo be/aat z ook 9 h>e ontwikkel+ alle5 aan en door het go$e4 ,z v]b9dt zi* met d5 e9delooz5 rkdom van het ges*ap5e1 v]woe/ al het be/a&e1 /rdt met de gans*e w]eld als ha> in/rum5t teg5 ,god en zne heilige wet1 en neemt da>door al die v]s*ill5de vorm5 en g$aant5 aan1 welke al te zam5 ha> het k>akt] gev5 van e5 welbe/uurd rk1 van e5 door n pr9cipe bezield organisme1 van e5 1 /a&e ond] de leid+ van d5 1 d5 4 ,wl de zonde 9 ha> wez5 privatio is1 kan aan ha> zelve no* e5 pr9cipium divid5di1 no* ook e5e divisio word5 ontle5d4 ,privatio accipit speciem a =ma1 cui opponitur4 ,de vroeg]e dogmatiek en e?iek sprak da>om wel ov] het k>akt] d] e]/e zonde ma> de$ ov]ig5s ge5 moeite1 om e5 zoog5aamd pr9cipe d] zonde op te spor5 en da>toe alle ov]tr$+5 d] z$ewet te h]leid54 ,e]/ 9 lat] td heeft m5 zulk e5 pr9cipe tra*t5 va/ te /ell51 en het beurtel+s gezo*t 9 de z9nelkheid1 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ff e4 a4 ( 9 de zelfzu*t1 ,mll]1 ,snde ,i #agh4 ,?oluck1 ,snde #ah4 #ih4 ,vilm>1 ,moral ,i #acf4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #c4 ,lange1 art4 ,selb/su*t 9 ,h]zog en voorts ,?omasius1 ,kahnis1 ,frank1 ,zckl] enz41 ( ook 9 beide1 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #dfa4 ,lipsius1 ,dogm4 #dhj4 ,ind]daad v]toon5 de m5s*elke zond5 ook mee/al het k>akt] van z9nelkheid ( zelfzu*t1 van vlees*elke bege]lkheid ( gee/elk5 hoogmo$1 van zwakheid ( boo%eid2 soms s*nt de zonde te be/aan 9 de he]s*app van de mat]ie ov] d5 gee/1 soms ook 9 e5 misbruik d] vrheid1 9 op/& teg5 ,gods ord5+54 ,ma> to* is het no* aan ,ro! gelukt1 om de zelfzu*t uit de z9nelkheid1 no* ook aan ,j4 ,mll] met zn praexi/5tianisme1 om de z9nelkheid uit de zelfzu*t te v]kl>51 cf4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #ij-ih4 ,en dat is ook go$ te begrp54 ,metaphysis* en ab/ract kan de zonde niet &]s en niet nad] oms*rev5 word5 dan als privatio boni2 dan heeft z ge5 eig5 pr9cipe1 ge5 reel be/aan2 ze be/aat sle*ts aan het go$e4 ,de vorm5 die z aanneemt1 ontle5t z aan het go$e1 wa>9 z woont en dat z v]d]ft4 ,ze zal dus 9 g$aante v]s*ill5 na> gelang van de s*epsel51 9 welke z zetelt4 ,(s*oon altd privatio boni1 draagt ze b engel5 en m5s*5 en zelfs b i$] van deze w$] e5 bzond] k>akt]4 ,en wl de m5s* van huis uit no* alle5 e5 z9nelk no* alle5 e5 gee/elk wez5 is ma> altd beide te zam51 da>om zal alle zonde b hem ook dit k>akt] v]toon54 ,ge5e enkele zonde des m5s*5 is uitsluit5d z9nelkheid ( uitsluit5d zelfzu*t4 ,ev5als aan de e]/e zonde b ,adam1 zn er aan elke zonde v]s*ill5de zd5 op te m]k51 al is het ook dat mee/al de e5e me] 9 het oog spr+t dan de &]e4 ,elke zonde is b d5 m5s* av]sio a ,deo1 ongehoorzaamheid1 op/&1 an>*ie1 anomie en tegelk]td wl h aan zi*zelf nooit g5oeg heeft1 conv]sio ad creaturam1 afgod]1 hoogmo$1 zelfzu*t1 z9nelkheid enz41 ,bonav5tura1 ,s5t4 ,,ii di/4 #db art4 #c qu4 #b4 ,en wl de s*epsel51 wa> de m5s* zi* he5w5d5 kan1 zoovele zn1 da>om kan de zonde b hem ook zoo vel]lei vorm5 aannem54 ,er zn zooveel soort5 van zond51 als er v]s*ill5de gebod51 pli*t51 deugd51 z$elke go$]5 zn4 ,?omas deelde de zond5 9 na> de object51 op welke z zi* ri*t51 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #gb art4 #a1 ,scotus na> de deugd51 aan welke z teg5ge/eld zn1 ,s5t4 ,,ii di/4 #cg qu4 #a1 #i1 cf4 ,liguori1 ,!ol4 mor4 de pecc ,,ii4 n4 #cb4 ,en da>naa/ be/ond5 nog vele &]e indeel+51 zooals die 9 zev5 ho(dzond51 sup]bia1 av>itia1 luxuria1 via1 gula1 invidia1 ac$ia 7vox memorialis3 saligia72 na> de norma 9 zond5 teg5 de v]s*ill5de gebod5 d] wet ( 9 zond5 teg5 ,god1 d5 naa/e en onszelv52 na> het in/rum5t1 wa>m$e ze ges*i$51 9 zond5 met g$a*t51 woord5 en w]k51 ( 9 zond5 des gee/es en des vlees*es1 ( ov]e5kom/ig #a ,joh4 #b3af 9 peccata s5ti5di1 sci5di et dom9&i1 ( 9 zond5 van zwakheid1 onwet5dheid en boo%eid2 na> d5 vorm 9 zond5 van nalatigheid en van b$rf1 ( 9 zond5 p] se en p] accid5s2 na> de adjuncta 9 v]borg5 en op5b>e1 he]s*5de en niet he]s*5de1 /ille en roep5de zond5 enz41 cf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #db4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #gb4 ,g]h>d1 ,loc4 ,x c4 #e sq4 ,urs9us1 ,tract4 ,!ol4 #bjb4 ,moor ,,iii #cac4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iv #c1aj4 ,heidegg]1 ,corpus ,!ol4 ,x #fa4 ,vilm>1 ,!ol4 ,moral ,i #bba4 ,zckl]1 ,das ,lehr/ck v4 d4 sieb5 ,hauptsnd51 ,mn*5 #ahic enz4 ,v]d]e uitw]k+ aan de e?iek ov]lat5de1 besprek5 w hi] alle5 nog de ,rooms*e ond]s*eid+ d] zond5 9 peccata mortalia en v5ialia4 ,deze heeft ha> oorsprong 9 de practk d] boete1 cf4 ,pp]1 ,ges*4 d] boete en bie*t 9 de ,*r4 ,k]k ,i #ahia bl4 #cjfv41 en komt zakelk re$s voor b ,t]tullianus1 de pudic4 #b4 #c4 #ai4 adv4 ,m>c4 ,,iv #i1 en b ,augu/9us1 die van peccata levia1 brevia1 m9uta1 m9ima1 quotidiana sprak1 welke 9 de geloovig5 nog ov]blv51 ,en*ir4 #dd4 #ga4 de civ4 ,,xxi #bg4 de nat4 et gr4 #ci4 de spir4 et litt4 #cf4 ,door de s*ola/iek uitgew]kt1 ,lomb>dus en &]5 op ,s5t4 ,,ii di/4 #db4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #hh4 #hi1 w]d ze door de k]k va/ge/eld1 ,trid4 ,,vi c4 #aa c4 #bg ,,xiv #e4 ,cat4 ,rom4 ,,ii #e qu4 #dj1 en s$]t door alle !olog5 met v] teg5 alle be/rd+ v]d$igd1 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 ,i c4 #c sq4 ,becanus1 ,!ol4 ,s*ol4 ,,ii #afai p4 #aag4 ,liguori1 ,!ol4 ,mor41 de pecc4 n4 #ea sq4 ,bus5baum1 ,!ol4 mor41 de pecc4 qu4 #ca sq4 ,anto9e1 ,!ol4 ,mor41 de pecc4 c4 #b enz4 ,na> deze ond]s*eid+ zn er zond51 die de ontvang5 g5ade do5 v]liez5 en des doods wa>dig zn1 en &]e1 zooals e5 del woord1 e5 al te luidru*tige la*1 e5 onwillekeurig opwell5de bege]te1 drift1 toorn1 e5 ze] kle9e dief/al enz41 die de g5ade niet do5 v]liez51 niet zooze] contra als praet] legem1 en van nature v]gefelk zn4 ,de ond]s*eid+ wordt da>op gegrond1 dat de ,s*rift van v]s*ill5de zond5 en /raff5 spreekt1 ,mt4 #e3bb1 #g3c1 #bc3bc1 ,luk4 #f3da1 #a ,cor4 #c3ab-ae1 soms aan de zond5 d5 dood v]b9dt1 ,rom4 #a3cb1 #f3bc1 #a ,cor4 #f3i1 ,gal4 #e3ba1 #a ,joh4 #c3ad1 en to* de geloovig5 dikw]f als zoodanig blft erk5n51 ook al /ruikel5 z 9 vel51 ,spr4 #bd3af1 ,mt4 #a3ai1 ,luk4 #a3f1 ,jak4 #c3b1 en voorts ook op de ov]weg+1 dat er g5eeslke en ong5eeslke ziekt5 be/aan en dat er kle9e bele$ig+5 zn1 die de vri5ds*ap niet opheff54 ,de ,h]vorm]s v]wi]p5 deze ond]s*eid+ als met ,gods ,woord 9 /rd4 ,z ontk5d5 niet1 dat er grad5 9 de zond5 w>52 en ook hield5 z de t]m5 peccata mortalia en v5ialia nog wel b1 ma> z he*tt5 er e5e &]e beteek5is aan4 ,de ,lu!rs*5 moe/5 tot op zek]e hoogte de ond]s*eid+ nog ov]nem51 wl de geloovig5 zond5 kond5 do51 wa>b de g5ade bewa>d bleef1 en &]e1 wa>b z v]lor5 g+1 ,lu!r b ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #dgb f4 ,melan*ton1 ,loci ,comm41 de peccato4 ,g]h>d1 ,loc4 ,x c4 #bj1 cf4 ook ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 ,i c4 #d4 ,ma> de ,g]e=me]d5 g+5 v]d] en wild5 van heel de ond]s*eid+ niets wet54 ,als z de woord5 soms nog bezigd51 v]/ond5 z erond]1 dat alle zond51 behalve de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/1 door ,gods b>mh>tigheid v]gev5 kunn5 word5 en aan de geloovig5 ook feitelk v]gev5 word51 do* dat z alle 9 zi*zelve des doods wa>dig zn1 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #h1 #eh4 ,,iii #b1 #aa4 #d1 #bh4 ,antid4 conc4 ,trid4 ,,vi #ab4 ,urs9us1 ,tract4 !ol4 #bji4 ,gom>us1 ,!ses !ol4 disp4 #ac4 ,moor ,,iii #cjh-cab4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #d4 ,ma/ri*t ,,iv #c1 #bb4 ,pictet1 ,*ri/4 ,godg4 ,,vi #aa4 ,heppe1 ,dogm4 #beg4 ,de ,s*riftuurplaats51 wa>op de ,rooms*5 zi* voor hunne di/9ctie b]oep51 zn dan ook alle zond] e5ige bewskra*t4 ,alle5 ,mt4 #e3bb bi$t e5ig5 s*n van grond1 ma> de b$oel+ van ,jezus' woord is da> to* e5e geheel &]e1 dan om li*te van zw>e zond5 te ond]s*eid54 ,teg5ov] de oud5 n4l41 die zeid51 dat e]/ de zondige daad1 de eig5lke doodslag1 s*uldig en /rafba> maakte b het plaatselk g]i*t1 zegt ,jezus1 dat niet e]/ de daad ma> re$s de e]/e opwell+ van onre*tmatig5 toorn1 ook al uit h zi* nog niet 9 e5 woord1 b dat g]i*t s*uldig en /rafba> maakt2 dat wanne] die toorn zi* uit 9 e5 kle91 onwillig woord1 de zonde re$s zoo groot is1 dat z beh&eld moet word5 door het sanh$r92 en dat z1 wanne] de toorn 9 e5 smaadwoord zi* uit1 9 e5s1 zond] vorm van proces1 het hels*e vuur wa>dig is4 ,er is hi] dus zoo we9ig sprake van v]gefelke zond51 dat ,jezus jui/ omgeke]d de g]+/e zonde t5 hoog/e /rafba> a*t1 zoo /rafba> als de oud5 de zondige daad1 d4 i4 d5 moord4 ,jezus /elt d5 opwell5d51 onre*tmatig5 toorn1 met d5 doodslag gelk2 h zegt dat de li*t/e zonde jui/ al e5e ze] zw>e zonde is1 die zoo groote /raf v]di5t als volg5s de oud5 de doodslag4 ,welke /raf deze opwell+ van toorn hi]namaals wa>dig is1 zegt ,jezus met ge5 woord2 ma> als die toorn met e5 smaadwoord gepa>d gaat1 dan is deze zonde zoo groot1 dat z op datzelfde oog5blik de hels*e /raf wa>dig is2 er is ge5 re*tbank me] noodig1 om e5e /raf te bepal54 ,go$ v]/aan is deze tek/ dus e] e5 argum5t teg5 dan voor de ond]s*eid+ van peccata mortalia en v5ialia4 ,en zoo /aat heel de ,s*rift teg5 deze indeel+ ov]4 ,de wet is e5 organis* geheel ,jak4 #b3aj1 wie n gebod ov]tre$t1 is 9 beg9sel s*uldig aan alle2 z moet 9 ha> geheel word5 v]vuld1 ,mt4 #e3ag-ai2 z eis*t ons geheel met heel het h>t en v]/&1 met ziel en li*aam1 ,mt4 #bb3cg2 voor ha> is niets onv]s*illig en g]+1 v]vloekt is wie niet blft 9 al hetge5 ges*rev5 is 9 het boek d] wet1 dat h dat doe1 ,deut4 #bg3bf1 ,gal4 #c3aj2 zelfs de kle9/e en g]+/e ov]tr$+5 d] wet1 zooals e5 opwell5de toorn1 e5 onre9e bege]te1 e5 ov]tollige beve/ig+1 e5 del woord1 ,mt4 #e3bb1 #bh1 #cg1 #ab3cf1 ,ef4 #e3d zn zonde1 9 beg9sel aan zondige dad5 gelk1 en dus als zonde ook 1 v&s*ap teg5 ,god4 ,na> het beg9sel bes*\wd1 zn er ge5 kle9e en g]+e zond54 ,nullum peccatum contemn5dum ut p>vum1 cum rev]a nullum sit p>vum1 qu&o ,paulus de omni peccato g5]atim pronuntiav]it1 /imulum mortis esse peccatum1 ,basilius b ,g]h>d t4 a4 p4 ,wanne] e5e zonde1 b4 v4 e5 del woord1 op zi*zelve ge/eld en uit heel ha> v]b& met d5 p]soon1 de om/&igh$5 enz4 losgemaakt wordt1 s*nt de bew]+ bov5mate /r5g1 dat z d5 eeuwig5 dood v]di5t4 ,ma> het is jui/ die ab/racte1 atomi/is*e bes*\w+1 welke1 als 9 /rd met de ,s*rift en met de w]kelkheid tev5s1 door de ,h]vorm]s pr9cipieel v]worp5 w]d4 ,zonde is ge5 quantum1 dat1 van d5 dad] geisole]d1 op de v+]s geteld ( 9 de weegs*aal gewog5 kan word54 ,de ,rooms*e ond]s*eid+ heeft feitelk dan ook tot all]lei kwade practk5 geleid4 ,niet alle5 zn de !olog5 het er niet ov] e5s1 ( de v]gefelke zonde ,god al dan niet bele$igt2 ( z al dan niet behoort gebie*t te word52 ( tot ha> h]/el w]kelk b]\w van noode is dan wel het volbr5g5 van e5 ( &] v]di5/elk w]k voldo5de is4 ,ma> all5 erk5n5 ook1 dat de ond]s*eid+ beide 9 !orie en practk ze] moeilk en s*i] niet te h&hav5 is4 ,m5 moet da>om tot all]lei subtiele r$5e]+5 de toevlu*t nem51 die ond] de h& heel het k>akt] d] zonde v]liez5 do54 ,wa> r$5e]+5 9 d5 /eek lat51 telt m5 de me5+5 d] doctores op en /elt m5 zi* met e5e kle9]e ( groot]e mate van wa>s*nlkheid tevr$54 ,zoo komt m5 tot e5e atomi/is*e1 casui/is*e1 me*anis*e1 mat]iali/is*e s*att+ van de zond5 en van de voldo5+51 en h\dt de ziel5 voortdur5d 9 ang/1 ( z miss*i5 e5e doodzonde hebb5 b$rev51 ( br5gt ze tot li*tz9nigheid en onv]s*illigheid1 wl de zond5 mee/al van ze] li*t5 a>d en ze] gemakkelk go$ te mak5 zn4 #g4 ,sle*ts van ne zonde maakt de ,h4 ,s*rift gewag1 welke 9 dit en het toekom5de lev5 onv]gefelk is1 n4l4 de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/4 ,9 het ,o4,t4 is er ge5 sprake van1 (s*oon er 9 de wet voor de zond5 ge5 zo5(f] +e/eld 01 wl z de wet zelve t5iet d$51 ,hebr4 #aj3bh4 ,jezus spreekt er het e]/ van1 ,mt4 #ab3ca1 ,mk4 #c3bh1 ,luk4 #ab3aj4 ,to5 ,h e5maal e5 bezet5e1 die tev5s bl9d en /om 01 volkom5 g5as1 w]d5 de s*>5 door dit wond] zoo ontzet1 dat z ,jezus erk5d5 als d5 ,zone ,davids1 als d5 ,*ri/us4 ,ma> de ,f>izen w]d5 da>door opgevo]d tot e5 toppunt van haat1 die h5 zegg5 de$1 niet alle5 dat ,h de duivel5 uitwi]p door d5 duivel1 ma> dat ,h zelf ook van d5 duivel bezet5 01 ,mk4 #c3bb1 4 ,deze bes*uldig+ w]d enkel en alle5 +egev5 door d5 haat1 z sproot uit l\t]e1 bewu/e1 gewilde v&s*ap voort4 ,dat toont ,jezus ook aan1 ,mt4 #ab3be-cj2 e5 kon9krk1 teg5 zi*zelf v]deeld1 kan niet be/aan1 ,satan w]pt zi*zelv5 niet uit1 ma> de uitw]p+ van ,satan is e5 bews1 dat het kon9krk ,gods tot h5 gekom5 is1 ,jezus w]pt d5 duivel uit door d5 ,gee/ ,gods4 ,de teg5/ell+ tuss*5 ,jezus en de ,f>izen is hi] dus op 't /]k/ gespann52 z zegg51 dat ,jezus bezet5 is1 door d5 duivel zne wond]5 doet1 en het rk des duivels /i*t4 ,en ,jezus v]kla>t1 dat ,h de ,*ri/us is1 dat ,h door d5 ,gee/ ,gods d5 duivel uitw]pt en dat ,h alzoo het kon9krk ,gods tot h5 br5gt4 ,en 9 dit v]b&1 na> deze aanleid+ spreekt ,jezus van de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ als de onv]gefelke zonde4 ,hetz m5 nu d5kt1 dat de ,f>izen 9 dat oog5blik deze zonde b$rev5 hadd51 hetz m5 me5t1 dit te moet5 ontk5n51 o4 a4 omdat de ,h4 ,gee/ to5 nog niet uitge/ort 01 ,joh4 #g3ci1 altd maakt het v]b& to* duidelk1 dat de zonde teg5 d5 ,h4 ,gee/ be/aan moet 9 e5e bewu/e1 mo$willige1 opzettelke la/]+ van de kla> erk5de1 en to* uit haat en v&s*ap aan d5 duivel toeges*rev5 op5b>+ van ,gods g5ade 9 ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/4 ,de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ be/aat dus niet 9 e5v\dig ongelo(1 no* 9 het 9 het algeme5 we]/aan en b$roev5 van d5 ,h4 ,gee/1 no* 9 de loo*5+ van de p]soonlkheid ( ,godheid des ,h4 ,gee/es1 no* 9 het zondig5 teg5 bet] wet5 9 en t5 e9de toe1 zond] me]4 ,z is ook niet e5e zonde teg5 de wet alle51 ma> bepaald ook teg5 het evangelie1 en wel teg5 het evangelie 9 zne duidelk/e op5b>+4 ,er gaat dus veel aan vooraf1 objectief e5e op5b>+ van ,gods g5ade 9 ,*ri/us1 de nabheid van zn kon9krk1 e5e kra*tige w]k+ des ,h4 ,gee/es1 en subjectief e5e v]li*t+ en ov]tuig+ des v]/&s1 zoo lev5dig en kra*tig1 dat m5 de wa>heid ,gods niet loo*55 kan1 dat m5 ze als ,goddelk erk5n5 moet4 ,en dan be/aat z zelve niet 9 e5 twfel5 aan ( e5v\dig ontk5n5 van die wa>heid1 ma> 9 e5e loo*5+1 die teg5 de ov]tuig+ des v]/&s1 teg5 de v]li*t+ des gewet5s1 teg5 de inspraak van het h>t +aat2 9 e5 welbewu/1 mo$willig en opzettelk toes*rv5 van hetge5 kla> als ,gods w]k erk5d is aan d5 invlo$ en de w]k+ van ,satan1 d4 i4 9 e5e besli/e la/]+ van d5 ,h4 ,gee/1 9 e5 met mo$wil v]kl>51 dat de ,heilige ,gee/ de ,gee/ uit d5 afgrond1 dat de wa>heid de leug51 dat ,*ri/us ,satan zelf is4 ,ha> wortel is dus de welbewu/e1 opzettelke haat teg5 ,god en het als ,goddelk erk5de2 ha> wez5 is het zondige 9 zne hoog/e op5b>+1 de voltooide1 de vole9digde revolutie1 het zett5 van ,god op de plaats van ,satan en van ,satan op de plaats van ,god2 ha> k>akt] is niet m5s*elk me] ma> daemonis*4 ,al is het ook1 dat de duivel5 deze zonde 9 dez5 bepaald5 vorm niet do51 wl ,gods g5ade hun niet v]s*55 is1 ,*ri/us hunne natuur niet aang5om5 heeft1 de ,h4 ,gee/ ond] h5 niet uitge/ort en het kon9krk ,gods niet tot h5 gekom5 is2 to* draagt de daemonis*e zonde hetzelfde k>akt]1 dat de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ ond] m5s*5 v]toont4 ,da>om is z ook onv]gefelk2 ,gods g5ade is er wel niet te kle9 en te ma*teloos toe2 ma> er zn ook 9 het rk d] zonde wett5 en ord9antin1 die door ,god er9 gelegd zn en door ,hem word5 geh&haafd4 ,en die wet be/aat hi] b deze zonde da>91 dat z alle b]\w uitsluit1 het gewet5 toes*roeit1 d5 zonda> t5 e5emale v]/okt en v]h>dt en 9 dez5 weg zne zonde onv]gefelk maakt4 ,behalve 9 de evangelin1 is er n]g5s 9 de ,s*rift met re*t/reeks*e woord5 van deze zonde sprake4 ,ma> deze la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ kan 9 v]s*ill5de om/&igh$5 b$rev5 word54 ,en zoo zegt ,hebr4 #f3d-h1 #aj3be-bi cf4 #ab3ae-ag1 dat deg551 die e5s v]li*t gewee/ zn en de hemels*e gave gesmaakt hebb5 en des ,h4 ,gee/es deela*tig geword5 zn en die dan tot het ,jod5dom t]ugvall51 d5 ,zoon ,gods v]tr$5 en kruisig5 en te s*&e mak51 het blo$ des ,n4 ,t4 onre9 a*t5 en d5 ,gee/ d] g5ade smaadheid a&o51 dat dezulk5 niet w$]om tot beke]+ kunn5 gebra*t word54 ,en ev5zoo getuigt #a ,joh4 #e3af1 dat er e5e zonde is1 die noodzakelk kra*t5s h>e natuur tot d5 dood zond] beke]+ leidt1 en voor welke ,johannes niet zegt1 d4 i4 niet gebi$t1 dat m5 bidd5 zal4 ,het geb$1 zoo niet ongeoorlo(d1 is to* vru*teloos4 ,wa>s*nlk d5kt ,johannes hi] 9 v]b& met heel zn brief aan de besli/e en mo$willige loo*5+ van d5 ,*ri/us als d5 vlees*geword5 ,zoon van ,god4 ,9 beide deze plaats5 hebb5 w dus te do5 met zond51 die d5 m5s* volkom5 v]h>d51 en dus zelve onv]gefelk zn4 ,feitelk en zakelk vall5 deze met de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ sam54 ,voor de v]baz5d rke litt]atuur ov] dit ond]w]p z v]wez5 na> ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #b qu4 #ad art4 #a4 ,comm4 op ,s5t4 ,,ii di/4 #dc4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #cgh4 ,wal*1 ,bibl4 !ol4 sel4 ,i #hh4 #bed4 ,s*aff1 ,die ,snde wid] d5 ,h4 ,gei/1 ,halle #ahda4 ,mull]1 ,snde ,,ii #eif f4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #hi-ajj4 #ch4 ,,de ,,v]breid+ ,,d] ,,zonde4 #a4 ,de zonde1 zoo s*rikkelk re$s 9 ha> wez51 krgt nog ern/ig] k>akt] door de uitgebreidheid h>] he]s*app4 ,ook buit5 de bzond]e op5b>+ is de vol/rekte algeme5heid d] zonde erk5d4 ,de v]s*ill5de godsdi5/5 met hun prie/]s en alt>51 hun (f]&5 en boet$o5+5 zn alle op de beld5is d] zonde geb\wd2 dogma en cultus1 geb$ en li$1 religie en philosophie v]tolk5 soms op ro]5de wze het algeme5e zondebesef4 4 ,vitiis nemo s9e nascitur4 ,communis hom9um labes4 ,cf4 ,pfann]1 ,!ol4 g5t4 ,,ix #g4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,,ii #af4 ,lam5nais1 ,essai sur l'indiffr5ce ,,iii p4 #cic-djh4 ,hett+]1 ,apol4 d4 ,*ri/4 ,,iii #cj4 #dab4 ,kla>d] nog wordt deze algeme5heid d] zonde 9 de ,h4 ,s*rift uitgesprok51 ,g54 #f3e1 #h3ba1 #a ,kon4 #h3df1 #b ,*r4 #f3cf1 ,job #d3ag-ba1 #ad3d1 #be3d-f1 ,ps4 #ad3c1 #ec3b1 #acj3c1 #adc3b1 ,spr4 #bj3i1 ,pr$4 #g3bj1 ,jes4 #ec3f1 #eh3a1 #ei3d1 #ab enz41 cf4 ,sir4 #h3f1 #be3bf1 ,w%4 #i3f1 #ac-ah1 #ab3aj1 #aa enz4 ,jezus ond]/elt ha>1 als ,h all5 zond] ond]s*eid roept tot beke]+ en d5 +ang 9 het kon9krk ,gods v]b9dt aan de w$]geboorte uit wat] en ,gee/1 ,mt4 #d3ag1 ,mk4 #a3ae1 #f3ab1 ,luk4 #ab3dg1 ,joh4 #c3c1 #e4 ,wel spreekt ,h van gezond5 en re*tva>dig51 ,mt4 #i3ab1 #ac1 ,mk4 #b3ag1 ,luk4 #e3ca1 #cb1 ma> ,h doet dat1 zond] ov] d5 a>d di] gezondheid en re*tva>digheid e5 oordeel te vell51 objectief1 na> de me5+ d]g551 die h alzoo bes*rft4 ,hoe ,h zelf ov] die g]e*tigheid d5kt1 blkt uit &]e plaats5 g5oegzaam2 ov] de f>izers roept ,h zn wee uit1 ma> de v]moeid5 en belad55 noodigt ,h tot zne ru/4 ,ev5zoo le]5 de apo/el51 dat all5 gezondigd hebb51 dat de gans*e w]eld 9 het booze ligt en voor ,god v]doemelk is1 dat all5 behoefte hebb5 aan de v]gev5de liefde des ,vad]s1 aan de v]loss+ door ,*ri/us1 aan de v]nieuw+ des ,h4 ,gee/es1 ,rom4 #c3i-bj1 #bc1 #e3ab1 #aa3cb1 #b ,cor4 #e3ai1 ,gal4 #c3bb1 #a ,joh4 #a3h1 #e3ai4 ,voorts is na> de ,s*rift de zonde d5 m5s* eig5 van de jeugd1 van de geboorte1 zelfs van de ontvang5is af aan1 ,g54 #f3e1 #h3ba1 ,joh #ad3d1 #ac3bf1 ,ps4 #be3g1 #ea3g1 #eh3d1 #ajc3ad1 ,jes4 #dc3bg1 #dh3h1 #eg3c1 ,eze*4 #af3c1 ,hos4 #e3g1 ,joh4 #c3f1 ,rom4 #g3gv41 ,ef4 #b3c4 ,david gaat 9 zne s*uldbeld5is tot d5 diep/5 grond zn] zondigheid t]ug1 v9dt die 9 de zond5 zn] oud]s en v]kla>t da>uit1 dat h ook zelf van zne ontvang5is en geboorte af aan onre9 voor ,god /aat1 ,ps4 #ea3g4 ,9 ,joh4 #c3f zegt ,jezus1 dat het vlees*1 d4 i4 de m5s* als z9nelk wez51 alle5 vlees* voortbr5g5 kan1 dat e5 zoodanig m5s* ge5 +ang heeft 9 het kon9krk ,gods en da>toe de w$]geboorte uit d5 ,gee/ behoeft1 dat de m5s* als zulk e5 z9nelk wez51 als 1 onre9 en b$orv5 is van zne geboorte af4 ,en 9 ,ef4 #b3c v]kla>t ,paulus1 dat ,jod5 en ,heid55 zn2 h /elt ze] zek] hi] niet teg5ov] de dadelke zond51 wa> h jui/ ov] spreekt1 vs4 #a-c1 ma> zegt1 dat z k9d]5 van ,gods toorn w>51 t]wl z nu1 nadat z lev5d en uit g5ade zalig gemaakt zn1 voorw]p5 zn] liefde zn1 en geeft dus te k5n51 dat hun vroeg]e toe/&1 hun dood zn door de zond5 en misdad51 e5 natuurlke toe/& 01 e5e 1 die ru/te 9 hun be/aan zelf1 cf4 ,rom4 #b3ad1 #aa3ba1 #b3ae1 #d3h4 ,voor het ov]ige is het wa>1 dat de ,h4 ,s*rift de algeme5heid d] zonde en het tot 9 de ontvang5is t]ugga&e b$]f des m5s*5 veel me] ond]/elt dan bre$vo]ig en h]haaldelk bes*rft4 ,de m5s*5 zelv5 word5 all]wege als zond>5 geteek5d2 niet alle5 het gesla*t vr d5 zondvlo$ en alle ,heid55 en goddelooz51 ma> ook het volk van ,israel2 en ond] dat volk word5 ook van de vrom5 vele zond5 v]haald1 van de a>tsvad]s1 ,mozes1 ,job1 ,david1 ,salomo enz41 ja het zn jui/ de vrom51 die1 ook wa> ze ov]tuigd zn van het re*tva>dige hunn] zaak1 to* 9 ootmo$ige s*uldbeld5is voor ,god n$]vall5 en om ontf]m+ en v]gev+ smeek51 ,ps4 #f1 #be1 #cb1 #ch1 #ea1 #acj1 #adc1 ,jes4 #f3e1 #ec3d-f enz4 ,het is het h>t van d5 m5s*1 dat b$orv5 is1 ,g54 #f3e1 #h3ba1 ,ps4 #ad3a1 ,j]4 #ag3i1 ,eze*4 #cf3bf1 ,mt4 #ae3ai2 da>uit zn de uitgang5 des lev5s1 ,spr4 #d3bc1 da>uit kom5 alle ong]e*tigh$5 en ook het onv]/& voort1 ,mk4 #g3bb4 ,het v]/& des m5s*5 is v]dui/]d1 ,job #ba3ad1 ,jes4 #a3c1 ,j]4 #d3bb1 ,joh4 #a3e1 ,rom4 #a3ba1 #bb1 #a ,cor4 #a3ah-bh1 #b3ad1 ,ef4 #d3ah1 #e3h2 zn ziel is s*uldig en onre9 en heeft v]zo5+ en beke]+ van noode1 ,lev4 #ag3aa1 ,ps4 #ai3h1 #da3e1 ,spr4 #ai3b1 #ae1 ,mt4 #af3bf1 #a ,petr4 #a3bb2 zn gee/ is hoogmo$ig1 dwal5de1 besmet en moet da>om v]brok51 v]li*t1 g]e9igd word51 ,ps4 #ea3ai1 ,spr4 #af3ah1 #cb1 ,pr$4 #g3i1 ,jes4 #eg3ae1 #ff3b1 #a ,cor4 #g3cd1 #b ,cor4 #g3a1 #a ,!ss4 #e3bc2 zn gewet5 is bevlekt en behoeft re9ig+1 ,tit4 #a3ae1 ,hebr4 #i3i1 #ad1 #aj3bb2 zn bege]te1 g5eg5heid en wil /rekt zi* uit na> het v]bod5e en is ma*teloos t5 go$e1 ,j]4 #ac3bc1 ,joh4 #h3cd1 #cf1 ,rom4 #f3ag1 #h3g1 #b ,cor4 #c3e2 en het li*aam1 met al zne l$51 oog51 ,deut4 #bi3d1 ,ps4 #ah3bh1 ,jes4 #ce3e1 #db3g1 #b ,petr4 #b3ad1 #a ,joh4 #b3af1 oor51 ,deut1 #bi3d1 ,ps4 #aae3f1 #ace3ag1 ,jes4 #f3aj1 ,j]4 #e3ba1 ,za*4 #g3aa1 voet51 ,ps4 #ch3ag1 ,spr4 #a3af1 #d3bg1 #f3ah1 ,jes4 #ei3g1 ,rom4 #c3ae1 mond en tong1 ,job #bg3d1 ,ps4 #ag3aj1 #ab3d1 #ae3c1 ,j]4 #i3c1 #e1 ,rom4 #c3ad1 ,joh4 #c3e-h enz4 /aat 9 d5 di5/ d] ong]e*tigheid4 ,9 n woord1 de zonde zit niet aan en om ma> 9 d5 m5s* en breidt ov] d5 gans*5 m5s* en ov] heel de m5s*heid zi* uit1 ,s*ultz1 ,altt4 ,!ol4 #fgj f4 ,van de plaats51 die voor het teg5ov]ge/elde gevoel5 word5 aangehaald1 behoeft alle5 ,rom4 #g3g-bf e5ige nad]e besprek+4 ,t5 all5 tde hebb5 de ,pelagian5 zi* op dez5 p]icoop b]oep5 t5 bewze1 dat de ( het 9 d5 m5s* vr van zonde is geblev5 en deze alle5 zetelt 9 de 2 9 d5 nieuw]5 td is deze exegese bna algeme5 aang5om54 ,augu/9us e*t] 9 zne lat]e p]iode en al zne volgel+5 zo[el 9 de ,rooms*e als 9 de ,prote/ants*e k]k51 hebb5 /e$s deze uitlegg+ we]sprok5 en de v]z5 #ad-be v]/aan1 als door ,paulus als w$]gebor5e en aanga&e het h$5 gesprok51 e5e v]kl>+1 die teg5woordig nog voorge/aan wordt door ,delitzs*1 ,philippi1 ,lu?>dt1 ,h>less1 ,?omasius1 ,umbreit1 ,kohlbrugge1 e4 a41 cf4 ,?oluck 9 zn ,comm4 zum ,brief an die ,rm]1 #ahef ,s4 #ccc-cfi1 en voorts ,mey]1 ,philippi enz4 ,de laat/e exegese v]di5t om v]s*ill5de r$55 de voorkeur4 #a ,paulus betoogt 9 ,rom4 #g3g-bf1 dat de wet1 van welke de geloovige1 door ge/orv5 te zn met ,*ri/us1 ontslag5 is1 zelve niet zondig is4 ,en dat doet h door aan te wz51 dat z d5 geloovige e]/ tot k5nis van zne zonde en zn dood gebra*t heeft1 #g-ac en dat z nu nog de in/emm+ heeft van zn5 inw5dig5 m5s*1 al is het ook1 dat zn vlees* zi* teg5 ha> v]zet1 #ad-bf4 ,9 dit v]b& is het betoog1 dat de wet nu nog de in/emm+ van d5 geloovige heeft1 al is h ook van ha> ontslag51 noodzakelk4 ,want voor de /ell+1 dat de wet zelve heilig is1 is het niet g5oeg1 dat de onw$]gebor5e1 ma> is het jui/ noodzakelk1 dat de w$]gebor5e ha> go$keurt4 ,en zoo spreekt ,paulus dan ook van v]s #ad af 9 d5 teg5woordig5 td1 niet uit lev5digheid van voor/ell+1 ma> wl h jui/ als w$]gebor5e de wet liefheeft en go$keurt4 ,wl de wet hem middellk de sm>telke erv>+ s*onk van zne zonde en dood1 wl h 9 de geme5s*ap met ,*ri/us1 vs4 #d1 ,gal4 #b3ai1 #bj door de wet d] wet is ge/orv5 en van ha> vloek is bevrd1 ,gal4 #c3ac1 da>om en da>door heeft h ze als heilig en re*tva>dig en go$ le]5 k5n51 geeft h ha> getuig5is en beve/igt h de wet door het gelo(1 ,rom4 #c3cj4 #b ,omdat ,paulus na> d5 gang van zn betoog de wet 9 ha> heilig k>akt] wil e]51 w]pt h alle s*uld op de zonde1 die 9 hem woont1 en maakt h e5 s*]p ond]s*eid tuss*5 het c5trum en de p]iph]ie van zn wez54 ,inn]lk1 na> zn wil1 na> zn inw5dig5 m5s* heeft h ,gods wet lief1 ma> 9 zne l$5 woont e5e &]e ma*t en e5e &]e wet1 n4l4 de zonde4 ,zulk e5 diep ond]s*eid wordt 9 de ,s*rift n]g5s b d5 onw$]gebor5e aang5om54 ,b dez5 is er wel e5e k5nis van ,god en van de wet en ook e5 van nature do5 van de d+5 die d] wet zn1 ,rom4 #a3ai1 #b3ad1 #ae1 d4 i4 dus e5 /rd tuss*5 r$e en z9nelkheid1 gewet5 en lu/1 v]/& en h>t2 ma> e5 /rd tuss*5 vlees* en gee/1 gelk ,paulus di5 hi] teek5t1 is er alle5 b de w$]gebor551 ,gal4 #e3ag2 alle5 z kunn5 zegg51 de wet ,gods lief te hebb51 ha> go$ te keur51 ha> te will5 met heel hun h>t4 #c ,(s*oon ,paulus als w$]gebor5e zi*zelf nog noemt 1 1 h zegt da>m$e to* niet1 dat h is1 #h3h1 #i ( w&elt1 #h3a1 want h noemt zi* alle5 zoo1 wl h van wege de 9 zne l$5 won5de zonde niet do5 kan wat h wil en dus door die wet d] zonde 9 zne l$5 gevang5 geh\d5 wordt4 ,(s*oon ell5dig1 wl h met het vlees* de wet d] zonde di5t1 di5t h to* met zn de wet ,gods1 vs4 #bf1 en het is jui/ dit laat/e1 wat 9 ,rom4 #h nad] uitgew]kt wordt4 ,9 ,*ri/us is h re*tva>dig en w&elt h na> d5 ,gee/4 #d ,da>b komt nog1 dat1 indi5 ,rom4 #g3adv4 van d5 onw$]gebor5e w>e te v]/aan1 de w$]geboorte zelve onnoodig1 e5e help5de g5ade voldo5de z\ wez5 en heel de le] d] ,s*rift ov] zonde en g5ade1 ov] re*tva>digmak+ en heiligmak+1 ov] gelo( en beke]+ omv]geworp5 z\ word54 ,veele] is ,rom4 #g3g-be e5 /]k bews voor de algeheele b$orv5heid d] m5s*elke natuur2 want indi5 de w$]gebor5e nog zoo heeft te klag5 ov] de ma*t d] zonde1 die 9 hem woont1 dan is de onw$]gebor5e geheel en al1 zond] het te wet51 e5 di5/kne*t d] zonde1 znde 9 het vlees* en w&el5d na> het vlees*1 en het b$5k5 van dat vlees* is v&s*ap teg5 ,god4 ,deze algeme5heid d] zonde wordt 9 ,g54 #c afgeleid uit d5 val van d5 e]/5 m5s*4 ,wel /aat dit er niet met ev5 zooveel woord52 ,g54 #c let veel me] op de v]&]+ 9 de om/&igh$51 die t5gevolge van d5 val intre$t 7sm>t d] vr\w1 v]vloek+ van het a>drk1 v]drv+ uit d5 h(71 dan op d5 z$elk5 omke]1 die er b ,adam en b zne nakomel+5 plaats greep4 ,ma> to* v]haalt het1 dat t]/ond na het b$rev5 kwaad s*aamte en vrees zi* van h5 mee/] maakt1 dat het s*uldbewu/zn ontwaakt1 dat z wegvlu*t5 van ,god4 ,de /raff51 ,g54 #c3afv4 uitgesprok51 hebb5 niet alle5 op ,adam en ,eva ma> zond] twfel ook op hunne nakomel+5 betrekk+1 en deze /raff5 ond]/ell5 na> heel de bes*\w+ des ,o4 ,t4 ook geme5s*appelke s*uld4 ,het e]/e feit1 dat na d5 val wordt b]i*t1 is ,ka9s bro$]moord2 de hi/orie zelve wordt e5e &]e1 ook zond] dat dit nad] wordt gezegd1 z wordt e5e ges*i$5is van zonde1 ell5de en dood4 ,de m5s* is nu van nature boos1 ,g54 #f3e1 #h3ba4 ,ev5zoo br5g5 de v]d]e ,o4 ,t4 ,s*rift5 de algeme5heid d] zonde niet uitdrukkelk met d5 val van d5 e]/5 m5s* 9 v]b&4 ,z blv5 b het feit van de algeme5heid d] zonde /aan ( h]leid5 deze ook tot de v]gankelke1 z9nelke natuur van d5 m5s*1 ,job #d3agv41 #ad3d1 #ae3adv41 #be3dv41 ,ps4 #gh3chv41 #ajc3acv41 ,mk4 #ad3ch1 ,joh4 #c3f1 ,rom4 #f3gv4 enz41 cf4 bov5 bl4 #div4 ,e]/ ,paulus is het1 die 9 #a ,cor4 #ae3bav41 ,rom4 #e3abv4 de algeme5heid d] zonde uit ,adams ongehoorzaamheid v]kla>t1 cf4 ook ,w%4 #a3ac1 #ad1 #b3bc1 #bd1 ,apoc4 ,b>u* #bc3d1 #ed3ae1 #ef3e1 #i1 #d ,ezra #g3fh4 ,9 #a ,cor4 #ae3bav4 zegt h1 dat de dood van alle m5s*5 op dezelfde wze zn oorzaak heeft 9 d5 m5s* ,adam1 als de op/&+ uit de dood5 9 d5 m5s* ,*ri/us4 ,er ligt hi] duidelk 91 dat de dood van alle m5s*5 niet e]/ v]oorzaakt is door hunne p]soonlke zond51 ma> re$s ov] alle m5s*5 uitgesprok5 en tot alle m5s*5 doorgegaan is1 enkel en alle5 om de ongehoorzaamheid van ,adam2 op dezelfde wze1 als de op/&+ niet door de p]soonlke go$e w]k51 het gelo( enz4 van de geloovig51 ma> uitsluit5d door de gehoorzaamheid van ,*ri/us v]di5d is4 ,niet 9 en door zi*zelv5 ma> 9 ,adam /]v5 z2 en niet 9 en door zi*zelv5 /aan z op ma> alle5 9 ,*ri/us4 ,hoe en wa>om die dood tot all5 is doorgegaan1 wordt nad] uite5gezet 9 ,rom4 #e3abv4 ,wl w door d5 dood van ,*ri/us als v&5 v]zo5d zn1 zn w zek]1 dat w met ,hem ook eeuwig lev5 zull52 ja zoo zek] zn w1 dat w nu re$s roem5 door ,*ri/us1 die de v]zo5+ ons s*onk1 vs4 #aj1 #aa4 ,de g5ade en het lev5 van ,*ri/us gaan da>om 7 1 vs4 #ab7 de zonde en dood van ,adam v]re te bov54 ,dit is het !ma van d5 p]icoop vs4 #ab-ba1 en het wordt op deze wze uitgew]kt en bewez54 ,door n m5s* is de zonde1 als ma*tig en allesbehe]s*5d beg9sel1 9 de w]eld gekom51 en op die wze en 9 di5 weg is ook de dood tot alle m5s*5 doorgegaan1 nademaal all5 zondigd54 ,de woordjes ' zn niet met ,orig41 ,vulg41 ,aug41 enz4 door 9 quo te v]tal51 want ze /aan te v] van af1 om da>op t]ug te kunn5 gaan1 en ze beteek55 ook niet 9 welk51 (s*oon deze g$a*te op zi*zelve niet ons*riftuurlk is1 ,hebr4 #g3aj1 #a ,cor4 #ae3bb1 ma> ze zn e5e conjunctie1 1 eo quod1 quia1 qu&oquidem1 ,calvn1 ,m>tyr en de mee/e nieuw]e exeget52 duidt niet aan e5 zondig5 toe/&1 ma> e5e daad4 ,paulus zegt dus 9 v]s #ab3 ,adam ov]trad1 da>door kwam de zonde en de dood 9 de w]eld en he]s*te ov] all54 ,de r$5gev5de z9 ' geeft niet te k5n51 dat ,paulus de oorzaak van d5 dood van i$] m5s* 9 zne p]soonlke1 dadelke zond5 zoekt1 want 9 #a ,cor4 #ae3bb zegt h uitdrukkelk1 dat all5 9 ,adam /]v52 hi] 9 v]s #ad v]kla>t h1 dat de dood ook he]s*te ov] h51 die niet zondigd5 9 de gelkheid van ,adams ov]tr$+1 en--zoo mog5 w er bvoeg5--ook ov] de k9d]52 en 9 vs4 #ae en #ag spreekt h het zoo /]k mogelk uit1 dat door de misdaad van n5 vel5 ge/orv5 zn4 ,to* is t] &]e zde b di5 r$5gev5d5 z9 niet /ilzwg5d b te d5k51 dat all5 9 ,adam gezondigd hebb54 ,dit is op zi*zelf al onwa>s*nlk1 ma> het wordt da>door onmogelk gemaakt1 dat vs4 #ac en #ad jui/ h&el5 van de zonde1 die de m5s*5 niet 9 ,adam ma> zelf p]soonlk b$rev51 al zondigd5 z to5 ook niet 9 de gelkheid d] ov]tr$+ van ,adam4 ,ma> ,paulus wil zegg51 dat door ,adams ov]tr$+ n de zonde n de dood1 beide 9 v]b& met elka>1 9 de m5s*heid tot he]s*app gekom5 zn1 dat t5gevolge van ,adams ov]tr$+ alle m5s*5 zelf p]soonlk zond>5 geword5 zn en all5 ho(d voor ho(d /]v54 ,h betoogt deze /ell+ 9 de volg5de v]z5 aldus3 de zonde1 die door ,adams ov]tr$+ 9 de w]eld inkwam1 0 er ook en he]s*te ook 9 d5 td van ,adam tot ,mozes1 to5 ,god zne wet nog niet _h afgekondigd2 de m5s*5 zondigd5 ook to54 ,ma>--zoo w]pt ,paulus zi*zelv5 als het w>e teg5--de zonde wordt to* niet toeg]ek5d als er ge5 wet is2 de wet van ,mozes 0 er nog niet1 dus kon to5 de zonde ook niet toeg]ek5d word54 ,en da>op antwoordt h3 ze] zek] wel1 de dood heeft imm]s to* gehe]s*t van ,adam tot ,mozes toe1 al is het ook1 dat de m5s*5 to5 ge5 positieve1 door ,god uitdrukkelk en woordelk afgekondigde wet ov]trad5 en dus niet zondig5 kond5 9 gelkheid d] ov]tr$+ van ,adam4 ,z zondigd5 to* wel1 omdat z ook to5 e5e wet hadd51 die hun van nature bek5d 01 ,rom4 #a3ahv41 #b3ab-ae4 ,als de dood dus to5 to* gehe]s*t heeft1 dan moet ook to5 de zonde gehe]s*t hebb54 ,en z he]s*te to51 niet doordat i$] p]soonlk e5 positief gebod ov]trad als ,adam en dus elk voor zi*zelf en door zi*zelf e5 zonda> w]d2 ne51 ma> omdat door de ov]tr$+ van ,adam de zonde 9 de w]eld 0 gekom5 en ov] all5 he]s*te en 9 het gevolg da>van ook de dood4 ,adam is dus jui/ e5 type van ,*ri/us4 ,het gaat met de zonde en d5 dood1 die uit ,adam ons toekom51 op dezelfde wze toe1 als met de g]e*tigheid en het lev51 welke ,*ri/us v]worv5 heeft4 ,er is v]s*il 9 int5siteit1 de g5ade is ov]vlo$ig] en het lev5 is ma*tig]1 ma> de modus quo1 wa>op beide ons deel word51 is dezelfde4 ,de misdaad van n5 0 de oorzaak van de s*uld1 de zonde en d5 dood all] m5s*51 en zoo is de gehoorzaamheid van n5 de oorzaak van all] g]e*tigheid1 vrspraak en lev54 ,9 n5 zn all5 v]oordeeld en ge/orv52 9 n5 word5 z all5 g]e*tva>digd en beh\d54 ,9 beide gevall5 gaat er e5 oordeel ,gods1 e5 1 vooraf2 en uit dat word5 e5]zds onze zonde en dood1 en &]]zds onze g]e*tigheid en ons lev5 afgeleid4 ,en zoo komt de g$a*te1 welke ,paulus 9 dez5 p]icoop ontwikkelt1 hi]op ne]3 #a ov] de ne ov]tr$+ van ,adam heeft ,god e5 vonnis geveld1 be/a&e 9 s*uldigv]kl>+ en v]oordeel+ tot d5 dood4 #b dat vonnis is 9 ,adam geveld ov] alle m5s*51 omdat z op de e5e ( &]e wze1 welke ,paulus hi] niet nad] v]kla>t ma> uit zn r$ev]b& v]mo$5 laat1 9 ,adam begrep5 w>52 all5 zn 9 ,adam s*uldig v]kla>d en t5 doode v]oordeeld4 #c kra*t5s dit voorafga& oordeel ,gods zn alle m5s*5 p]soonlk zond>5 geword5 en /]v5 z all5 ook feitelk4 ,god d5kt en bes*\wt1 beoordeelt en v]oordeelt alle m5s*5 9 n51 en da>om kom5 z ook all5 als zond>5 uit hem voort en zn z all5 aan d5 dood ond]worp54 ,cf4 ,moor ,,iii #bee4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #i4 ,ontw4 v4 h4 ,ex4 v4 ,tol4 ,x #cgc4 ,dietzs*1 ,adam u4 ,*ri/us1 ,bonn #ahga4 ,hnefeld1 ,rm] #e3ab-ba1 ,leipzig #ahie4 ,h(mann1 ,s*riftbew4 ,i #ebd f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 w]k ,i #bab4 ,pfleid]]1 ,d] ,panl94 #ec enz4 #b4 ,op deze gegev5s d] ,s*rift w]d 9 de *ri/elke k]k de le] d] erfzonde geb\wd4 ,van d5 beg9ne aan w]d e5 zek]e sam5hang erk5d tuss*5 ,adams zonde en die zn] nakomel+51 cf4 vele aanhal+5 b ,vossius1 ,hi/4 ,pelag4 p4 #acd sq4 ,horn1 ,comm4 de s5t5tiis eorum patrum1 quorum auctoritas ante ,aug4 plurimum valuit1 de peccato orig9ali1 ,gott4 #ahja4 ,wigg]s1 ,aug4 u4 ,pelag4 ,i #djc f4 ,mns*]-v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,i #cdc4 #cec4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #dci4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #ch4 #aea4 ,9 zoov]re is de bew]+1 dat de le] d] erfzonde e5e uitv9d+ van ,augu/9us is1 geheel onjui/1 en kon deze zelf getuig53 non ego f9xi peccatum orig9ale1 quod ca?olica fides cr$it antiquitus1 de nupt4 ,,ii #ab4 ,ma> to* is het wa>1 dat de !ologie 9 d5 e]/5 td1 vooral 9 het ,oo/51 d5 nadruk veel me] teg5ov] het ,gno/icisme legde op d5 vren wil en de p]soonlke1 dadelke zonde dan op de erfzonde uit ,adam2 en wa> erk5d wordt1 dat e5 malum animae ex orig9is vitio antec$it1 ,t]t4 de an4 #da1 wordt to* het wez5 di] erfzonde niet nad] bepaald en de wze h>] v]breid+ niet diep] +$a*t4 ,pelagius kon zi* da>om met e5ig5 s*n van re*t op vele voorgang]s b]oep51 ma> h g+ to* veel v]d] dan z1 le]de iets wez5lk &]s en ontk5de de erfzonde4 ,volg5s ,pelagius be/ond het beeld ,gods alle5 9 de vre p]soonlkheid1 niet 9 positieve heiligheid1 on/]felkheid enz4 ,de ov]tr$+ van ,adam heeft dat beeld ,gods niet ontnom5 en feitelk 9 het geheel ge5 nadeelige gevolg5 gehad4 ,er is ge5 erfzonde4 ,alle5 9 zoov] heeft ,adams ov]tr$+ aan zne nakomel+5 s*ade g$aan1 als z e5 kwaad voorbeeld /elde1 dat1 door &]5 gevolgd1 de zonde tot e5e ma*t 9 de m5s*heid maakte4 ,ov]]v+ van zonde is e5e mani*ees*e dwal+2 zonde is ge5 toe/& ma> e5e daad1 en draagt altd e5 p]soonlk k>akt]2 het z\ met ,gods re*tva>digheid 9 /rd zn om ons vreemde zond5 toe te rek552 ook z\ de voortplant+ 9 het huwelk ongeoorlo(d zn1 als de ov]]v+ d] zonde 9 di5 weg plaats greep2 bov5di5 kunn5 g$oopte oud]s de zonde niet me] voortplant51 wl z imm]s 9 d5 doop is uitg$elgd4 ,de zonde wordt da>om niet voortgeplant door g5]atie ma> door imitatie4 ,de m5s*51 wi] ziel5 re9 door ,god word5 ges*ap51 word5 nu nog 9 d5zelfd5 toe/& gebor51 als wa>9 ,adam zi* bevond vr d5 val2 ziekte1 ld51 dood enz4 zn ge5 /raff5 d] zonde2 de m5s* is nog volkom5 vr en kan uit zi*zelf het go$e k5n5 en do51 h heeft ge5 g5ade van noode2 het is mogelk1 om van alle zond5 zi* te on?\d51 en enkele m5s*5 hebb5 het ind]daad ook zoo v] gebra*t1 cf4 de antipel4 ges*rift5 van ,augu/9us en de litt41 deel ,,ii #cbj4 ,pelagius kwam 9 deze loo*5+ d] erfzonde met de ,jod5 ov]e51 die me5d51 dat de ziel5 re9 door ,god w]d5 ges*ap5 en 9 /aat w>5 om d5 9 het vlees* won5d5 teg5 te gaan en zondeloos te lev51 ,web]1 ,sy/em #bag f4 ,en lat] /emd5 met hem 9 de ,soc9ian51 ,fock1 ,d] ,soc94 #fed f41 sommige ,anabapti/51 ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #aea sq41 vele humani/5 en rationali/51 ,wegs*eid]1 ,in/it4 !ol4 #aag1 en teg5woordig ook ,rits*l en zne s*ool4 ,volg5s ,rits*l mog5 w niet a*t] de bzond]e1 actueele zond5 e5 algeme5 begrip van zonde aannem51 want zulk e5 begrip is geheel onv]/aanba>2 e5 passief ov]gerfde toe/& kan niet als zonde g$a*t word52 de ,s*rift le]t ze niet1 ,ps4 #ea3g is ma> e5e individueele beld5is1 ,ef4 #b3c ziet op de vroeg]e dadelke zond5 van h51 die nu ,*ri/55 zn1 en ,rom4 #e3ab is te onduidelk om er iets uit af te leid52 de erfzonde z\ alle v]antwoordelkheid wegnem51 de opvo$+ onmogelk mak51 het graadond]s*eid 9 de zond5 te niet do52 elk m5s* 0 dan 9 de erfzonde al tot d5 hoog/5 graad van zonde ge/eg5 en de p]soonlke1 dadelke zond5 z\d5 da>b haa/ niet me] 9 aanm]k+ kom54 ,ne51 de zonde is ge5 e5heid kra*t5s n pr9cipe ma> e5e collectieve e5heid als resultaat van alle individueele h&el+5 en neig+52 en subject van de zonde is niet de m5s*heid als gesla*t1 wat e5e ab/ractie en sle*ts e5 h]9n]+sbeeld is1 ma> de m5s*heid als som van alle individu54 ,niet e]/ de zondige toe/& en dan de daad1 ma> omgeke]d de zelfbepal+ van d5 wil is de grond van alle zond54 ,alle5 krgt de wil1 die /e$s het kwade doet1 wel all5gs e5e neig+1 e5 habitus1 en deze w]kt dan we] op de wilsdad5 94 ,en zoo ont/aat er dan wel b d5 m5s* e5 ,gesetz d] ,snde1 e5 rk d] zonde1 e5e geme5s*appelke zonde1 ma> deze is heel iets &]s dan de erfzonde en w]d door ,s*lei]ma*] t5 onre*te zoo g5oemd4 ,e5e zondelooze lev5sontwikkel+ kan da>om ook apriori niet word5 ontk5d1 de wil d] k9d]5 is niet op het kwade g]i*t1 veele] is er 9 h5 e5e algeme5e neig+ t5 go$e1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #caa f4 ,unt]ri*t 9 d4 *r4 ,rel4 #ahhf ,s4 #be4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #bef4 ,deze pelagiaans*e v]kl>+ van de algeme5heid d] zonde ontmoet e*t] te vele en te ern/ige bezw>51 dan dat z lang5 td en b vel5 +ang kan v9d54 ,9 de vorige eeuw met ha> rationalisme1 individualisme en optimisme 0 er plaats voor2 ,r\sseau maakte de g$a*t5 uit vel] h>t op5ba>1 als h de onb$orv5 natuur v]he]lkte en de oorzaak van alle zonde en ell5de 9 de maats*app zo*t4 ,ma> de hi/oris*e z91 die na de revolutie ontwaakte2 het inzi*t 9 de onb]ek5b>e wa>de van sam5lev+1 maats*app en /aat2 de organis*e bes*\w+1 die ov]al is doorg$rong52 de le] d] erfelkheid bov5al1 wi] beteek5is1 ook op gee/elk en z$elk gebi$1 me] dan vroeg] 9 het li*t is ge/eld1 hebb5 aan de individuali/is*e en atomi/is*e opvatt+ van de m5s*heid en van de 9 ha> he]s*5de zonde e5 e9de gemaakt4 ,indi5 iets va//aat1 dan is het wel dit1 dat de zonde niet ma> e5 toevallig v]s*nsel is 9 het lev5 d] individu51 ma> dat z is e5 toe/& en leefwze van heel het m5s*elk gesla*t1 e5e eig5s*ap d] species4 ,de zondige dad51 die niet nu en dan voorkom5 ma> all5 m5s*5 9 alle leeftd5 en om/&igh$5 eig5 zn1 wz5 op e5e zondige hebbelkheid t]ug1 ev5als kwade vru*t5 e5 kwad5 boom ond]/ell5 en troebel wat] t]ugw/ na> e5e onre9e bron4 ,da>uit imm]s wordt alle5 v]kla>d1 dat alle k9d]5 van d] jeugd aan e5 lu/ tot het v]bod5e toon5 en e5e neig+ tot all]lei kwaad4 ,wel hebb5 de ,pelagian5 m5igmaal met b]oep op ,jon4 #d3aa1 ,ps4 #ajf3ch1 ,mt4 #ah3c1 #ai3ad1 ,luk4 #ah3ag1 ,joh4 #i3c1 #a ,cor4 #g3ad van de ons*uld d] k9d]5 gesprok54 ,en 9 relatiev5 z9 is dat ook jui/2 er is ond]s*eid 9 graad tuss*5 de zond52 9 v]b& met leeftd en ontwikkel+1 is ook de zonde b k9d]5 nog niet tot ha> volle op5b>+ gekom5 en kan z zi* nog niet 9 zulke s*rikkelke vorm5 v]toon5 als op lat]5 leeftd2 ma> ook le]t de erv>+ van alle oud]s en ond]wz]s1 dat met de to5em+ 9 k5nis enz41 b de k9d]5 ook de zondige neig+ zi* ontwikkelt4 ,en als w zelf ons eig5 lev5 nagaan1 v9d5 w de zonde zoov] als w ons kunn5 h]9n]52 en hoe diep] ons s*uldbewu/zn afdaalt1 des te me] gaat het tot de zond5 d] jeugd1 ja d] geboorte en ontvang5is t]ug1 ,ps4 #be3g1 #ea3g4 ,de bov5g5oemde ,s*riftplaats5 bi$5 dan ook aan de ,pelagian5 ge5 /eun2 z sprek5 hoog/5s van e5e relatieve ons*uld1 ma> le]5 de zondeloo%eid d] k9d]5 niet4 ,voorts is de bew]+ dat er m5s*5 zond] zonde geleefd hebb5 ( kunn5 lev51 van alle wa>s*nlkheid en van all5 grond ontbloot4 ,x5ophons getuig5is van ,socrates1 ,mem4 ,i #a1 #aa4 ,,iv #h1 #aa1 wordt wel door niem& 9 absolut5 z9 v]/aan2 van de vrom5 9 ,o4 en ,n4 ,te/4 word5 ons tal van zondige dad5 b]i*t2 de v]/gevord]d5 op d5 weg d] heiligmak+ hebb5 9 diezelfde mate hun s*uld en onvolkom5heid te diep] gevoeld4 ,en zoo /]k en algeme5 is de ov]tuig+ van de zondigheid van heel het m5s*elk gesla*t1 dat1 als iem& optrad met de bew]+ van zondeloos te zn1 w all5 dit t]/ond z\d5 toes*rv5 aan gebrek aan zelfk5nis1 hoogmo$ ( krankz9nigheid1 ,mll]1 ,snde ,,ii #cgj4 ,deze vol/rekte algeme5heid d] zonde is door imitatie niet te v]kl>54 ,z gaat aan alle bewu/e en opzettelke wilsdaad vooraf1 en is b ons all5 e5 toe/&1 lang voordat z 9 dad5 ov]gaat4 ,dat ,rits*l dit niet erk5t1 hangt ook b hem met het nom9alisme sam52 de m5s*heid is ge5 organisme ma> de som van alle individu52 zonde is ge5 toe/& ma> be/aat alle5 9 wilsdad52 de d+5 9 het algeme5 zn ( zn 9 elk geval sle*ts k5ba> 9 hunne w]k+54 ,to* blft ,rits*l zelf aan zn uitgangspunt niet getr\w2 want (s*oon h de aangebor5 zonde ontk5t en de integriteit d] m5s*elke natuur le]t1 geeft h to* ev5als ,pelagius aan het kwade voorbeeld en d5 invlo$ d] maats*app zulk e5e ma*t1 dat da>door de algeme5heid d] zonde v]kla>d wordt en er zelfs e5e geme5s*appelke zonde ont/aat4 ,en van beide nu3 deze invlo$5 van buit5 w]k5 sle*ts toevallig en dan v]kl>5 z niets en is de algeme5heid d] zonde e5 raadsel2 ( z v]oorzak5 de algeme5e zondigheid feitelk1 ma> dan zn z nog van veel erg] natuur dan de ,s*riftuurlke le] d] erfzonde4 ,voorts be/rdt ,rits*l deze le] wel da>m$e1 dat z alle grad5 9 de zonde opheft1 ma> dit b]u/ op misv]/&2 zelf heeft h ma> twee klass5 van zond51 die van onwet5dheid en van def9itieve boo%eid1 welke zek] de veelzdigheid van het zondige lev5 niet omvatt54 ,en de pog+51 om deze le] uit de ,h4 ,s*rift te v]wd]51 drag5 b al hunne s*]pz9nigheid to* e5 te gewelddadig k>akt]1 dan dat z geslaagd kunn5 heet54 ,cf4 ,pfleid]]1 ,die ,rits*l's*e ,!ologie1 9 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol4 #ahhi4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #adi4 ,orr1 ,! ,rits*lian ,!ology1 ,london #ahig p4 #ade4 #c4 ,het pelagianisme w]d door de *ri/elke k]k v]oordeeld4 ,van d5 beg9ne aan nam5 de k]kvad]s e5 zek] v]b& aan tuss*5 ,adams zonde en die van zn gesla*t4 ,al w]d dit v]b& nog niet +$a*t1 ,adams ov]tr$+ bra*t to* e5e groote z$elke v]&]+ aan voor hemzelf en voor zne nakomel+54 ,de a>d di] z$elke v]&]+ w]d e*t] ze] v]s*ill5d opgevat4 ,volg5s het semipelagianisme be/ond5 de gevolg5 van ,adams val voor hem en voor zne nakomel+5 behalve 9 d5 dood1 vooral 9 v]zwakk+ d] z$elke kra*t4 ,e5e eig5lke erfzonde1 die s*uld w>e1 is er wel niet1 ma> er is to* e5 ,erbbel2 door ,adams val is de m5s* z$elk krank geword52 zn wil is v]zwakt en t5 kwade g5eigd2 er is e5 /rd 9 hem ont/aan tuss*5 vlees* en gee/1 die het onmogelk maakt1 dat er e5 m5s* zond] zonde leeft2 ma> h kan to* het go$e will51 en als h dit wil1 komt hem de g5ade 9 het volbr5g5 t] hulp1 ,wigg]s1 ,aug4 u4 ,pelag4 ,,ii #ed-hb4 ,op dit /&punt /aat de ,grieks*e k]k1 deel ,,ii #cai1 en (s*oon 9 het ,we/5 ,augu/9us veel invlo$ _h1 de k]k dwaalde to* hoe lang] hoe v]d] na> het semipelagianisme af1 en le]de te ,tr5te1 dat de wilsvrheid wel v]zwakt na> niet v]nietigd en dat de concupisc5tia op zi*zelve ge5 zonde is1 cf4 deel ,,ii #cbbv4 ,geheel 9 ov]e5/emm+ hi]m$e is het gevoel5 van de ,anabapti/51 b ,moor ,,iii #bje1 van ,zw+li1 cf4 mne ,e?iek van ,zw+li bl4 #ag4 #ah1 van de ,remon/rant51 ,conf4 c4 #g en ,apol4 ,conf4 ib41 ,episcopius1 ,in/4 !ol4 ,,iv sect4 #e c4 #b4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,iii c4 #b41 de ,h]rnhutt]s1 ,plitt1 ,z9z5dorfs ,!ol4 ,,ii #bac f41 de ,supranaturali/51 ,re9h>d1 ,dogm4 #ha-hd1 ,krabbe1 ,lehre v4 d4 ,snde u4 v4 ,tode #adh f4 en vele nieuw]e !olog51 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #dhe f4 ,h4 ,s*midt b ,h]zog #ae1 #ca4 ,kaftan1 ,wes5 d] *r4 ,rel4 #bfj f4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #cbe4 ,oo/]zee1 ,dogm4 ,,ii #bghv4 ,do$es1 ,le] d] ,zaligheid n4 #bg en ,n$4 ,gel4 art4 #ae enz4 ,all5 /emm5 hi]9 ov]e51 dat ,adams val ook voor zne nakomel+5 gevolg5 _h1 omdat z 9 physis*5 sam5hang met hem /aan4 ,ma> de z$elke toe/&1 die t5gevolge van ,adams ov]tr$+ b het m5s*elk gesla*t is +etr$51 is niet e5 toe/& van zonde en s*uld1 ma> van zwakte1 gebrek1 krankheid4 ,op zi*zelve kan deze erfzonde d5 m5s* niet v]doem5 en heeft z hoog/5s e5e po5a damni1 zond] po5a s5sus1 t5gevolge2 z is e5e aanleid+ tot zonde ma> niet zonde zelve 9 eig5lk5 z94 ,da> e*t] de wil v]zwakt is1 geeft h li*telk aan de v]leid+1 die van het vlees* uitgaat1 gehoor2 en dan1 als de wil toe/emt en de bege]lkheid inwilligt1 wordt de erfzonde tot p]soonlke zonde1 die s*uldig /elt en /rafwa>dig maakt4 ,zakelk komt deze le] ov] de erfzonde geheel ov]e5 met de !orie1 dat de zonde uit de z9lkheid voorkomt1 ,bi$]mann1 ,dogm4 ,,ii #egc4 ,deze semipelagiaans*e opvatt+ van de erfzonde is e*t] 9 d5 grond niet veel bet] dan die van ,pelagius en /uit op ev5 groote bezw>54 #a4 ,z misk5t het k>akt] en d5 ern/ d] zonde4 ,zonde to* is 1 dislegalitas4 ,de toe/& wa>9 de m5s*5 gebor5 word51 komt f met ,gods wet ov]e5 f wkt da>van af2 h is go$ ( kwaad1 niet ( wel zondig2 e5 d]de is er niet4 ,dat die toe/& go$ is en 9 alle deel5 met ,gods wet ov]e5komt1 durv5 ook de ,semipelagian5 niet bew]54 ,to* noem5 z hem ook niet zondig 9 eig5lk5 z94 ,en zoo s*epp5 z e5 tuss*5toe/&1 en sprek5 van de erfzonde als e5 ziekte1 gebrek1 krankheid1 die ge5 eig5lke zonde is ma> alle5 aanleid+ kan wez5 tot zonde2 ( z s*eid5 zonde en s*uld en zegg51 zooals ,ro! en ,kaftan1 dat de erfzonde wel zonde is ma> ge5 s*uld4 #b4 ,dit is beide onmogelk4 ,zonde en s*uld zn onlosmakelk aan elk&] v]bond51 ,gal4 #c3aj1 ,jak4 #b3aj1 #a ,joh4 #e3ag2 als zonde is1 dan is z /rafba>1 en omgeke]d1 wa> s*uld en /raf is1 da> moet zonde wez54 ,nu is e*t] de erfzonde van di5 a>d1 dat er de dood op volgt1 ,rom4 #e3ad1 dat z de geme5s*ap ,gods en zn hemel onwa>dig maakt 7,do$es71 dat z 9 zi*zelve onre9 is1 dat z de aanleid+ en de bron van vele zond5 is1 z moet dus zelve wel zonde zn4 ,&]s w>e ,god onre*tva>dig1 die met d5 dood1 de bezoldig+ d] zonde1 ,rom4 #f3bc1 /raft wat ge5 zonde is en d5 dood niet v]di5t2 de wet v]loor ha> absolute geldigheid1 want er w>e afwk+1 die ge5 /raf wa>dig 02 de geme5s*ap met ,god wi]d on?\d5 zond] dat er van s*uld sprake 02 tuss*5 hemel en hel1 go$ en kwaad1 li*t en dui/]nis kwame e5 toe/& 91 die ge5 van beide w>e1 e5e po5a damni zond] po5a s5sus2 wat all]lei zond5 voortbr5gt1 z\ zelf ge5 zonde zn2 de boom w>e go$ en h droeg to* kwade vru*t52 de bron w>e re9 ma> onre9 het wat]1 dat eruit voortvloeit4 #c4 ,dat die aangebor5 zondigheid e]/ tot zonde en s*uld wordt1 als de wil er9 toe/emt1 v]bet]t de !orie niet ma> maakt ze nog erg]4 ,want n van beide3 de wil /aat dan als het w>e bov5 en buit5 die aangebor5 neig+1 en dan be/aat de erfzonde 9 niets dan de aangebor5 z9nelke natuur en gaat heel het k>akt] d] zonde te loor1 ( de wil zelf is door die erfzonde 9 me]d]e ( m9d]e mate aangeta/ en v]zwakt2 h wortelt zelf 9 de zondige natuur en komt da>uit op1 en dan v]lie/ m5 jui/ 9 diezelfde mate1 als m5 d5 wil laat v]zwakt zn1 datg5e wat m5 met deze !orie wilde h&hav51 n4l4 dat er ge5 zonde is zond] vre wilsbesliss+4 ,ma> bov5di51 al w>e zulk e5 wil1 die geheel ( t5 deele buit5 de aangebor5 zondige natuur /ond1 d5kba>2 h z\ to* feitelk niet gev51 wat m5 erm$e beoogt4 ,de e]/e wilsbesliss+51 die de aangebor5 concupisc5tia toe/emm51 vall5 alle 9 de e]/e j>51 als de wil nog zwak en kra*teloos is4 ,niem& is zi* bewu/1 dat h met die e]/e wilsbesliss+5 zulk e5e s*uld op zi* laadde1 dat h feitelk to5 e]/ gevall5 is en e5 k9d des toorns is geword54 ,teg5ov] wie dit bewe]t1 z\ elk zi* kunn5 v]onts*uldig51 dat h niet bet] wi/ en niet &]s kon1 dat h voor zulk e5e gewi*tige besliss+ ov] zn eeuwig wel ( wee al 9 ze] ongun/ige om/&igh$5 0 geplaat/2 ja1 indi5 de erfzonde ge5 zonde is1 dan kunn5 alle &]e lat]e zond51 die zoo li*telk en zoo noodzakelk da>uit voortvloei51 ook ge5 zonde zn4 ,ook ,s*lei]ma*] v]wi]p da>om de voor/ell+1 dat de erfzonde niet e]d] s*uld kan zn1 dan voordat z 9 w]kelke zond5 uitbreekt1 indem ja d] ,um/&1 dass es no* an ,geleg5heit und an uss]] ,anreizung gefehlt hat1 d5 gei/ig5 ,w]? des ,m5s*5 ni*t erhh5 kann1 ,*r4 ,gl4 ,i #chb4 #d4 ,de semipelagiaans*e !orie lo/ niet alle5 het probleem niet op1 dat hi] voorligt1 ma> z raakt het ook zelfs met de v+]s niet aan en sluit er opzettelk de oog5 voor4 ,de algeme5heid d] zonde is e5 feit1 dat ook de ,semipelagian5 erk5n52 z v]w]p5 de v]kl>+ da>van uit navolg+2 z nem5 aan1 dat e5 onre9e1 gebrekkige1 zieke1 zondige 7z het dan ook niet zondige en /rafb>e7 toe/& aan de zondige dad5 voorafgaat2 z erk5n51 dat die onre9e1 kranke toe/& b all5 zond] ond]s*eid tot zondige1 s*uldige1 /rafb>e dad5 leidt1 zoodat de v]zwakte vre wil feitelk bitt] we9ig te beteek55 heeft4 ,welnu1 hoe is dat ontzett5d v]s*nsel te v]kl>58 ,hoe is het met ,gods re*tva>digheid te rm51 dat ,h1 afg$a*t nu van het v]bond d] g5ade1 alle m5s*5 9 zulk e5 toe/& gebor5 laat word51 die voor de vroeg/]v5de k9d]5 9 elk geval d5 dood en de v]bann+ uit zne geme5s*ap en voor alle &]5 het eeuwige v]d]f m$ebr5gt8 ,de semipelagiaans*e !orie d5kt dit probleem gans*elk niet 9 en /elt zi* met e5e opp]vlakkige en nietsbeteek55de vre-wilsle] tevr$54 ,cf4 ,mll]1 ,snde ,,ii #dde f4 #d4 ,op dit probleem _h ,paulus e*t]1 door de teg5/ell+ van ,*ri/us gele]d1 t5 antwoord gegev51 dat door de misdaad van n5 de zonde en de dood 9 de w]eld gekom5 en tot alle m5s*5 doorgegaan 04 ,all5gs g+ 9 de *ri/elke !ologie voor deze diepe le] het bewu/zn op51 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #dci f4 #dhj f4 ,ir5aeus zeide3 9 primo quidem ,adam 7,deum7 (f5dimus1 non faci5tes ejus praeceptum1 9 secundo autem ,adam reconciliati sumus1 ob$i5tes usque ad mortem facti1 adv4 ha]4 ,v #af1 #c4 ,t]tullianus sprak van e5 malum animae1 dat ex orig9is vitio tot ons gekom5 en uit ,adams val is af te leid52 omnis anima eo usque 9 ,adam c5setur donec 9 ,*ri/o rec5seatur1 tamdiu immunda1 quamdiu rec5seatur1 de an4 #dj4 #da1 cf4 ook ,cypr4 de op4 et eleem4 #a4 ep4 #fd1 #e4 ,het /]k/ spreekt ,ambrosius1 die me] dan &]5 vr hem op het s*uldig k>akt] van alle zonde en op d5 zondig5 toe/&1 wa>9 w gebor5 word5 d5 nadruk legt en dez5 tot d5 val van ,adam t]ugleidt2 fuit ,adam et 9 illo fuimus omnes1 p]iit ,adam et 9 illo omnes p]i]unt1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #de4 ,ma> to* 0 het vooral ,augu/9us1 die de g$a*te van ,paulus aangreep en v]d] ontwikkelde2 telk5s doet h1 vooral 9 zne beide ges*rift5 teg5 ,julianus1 e5 b]oep op ,rom4 #e3ab1 #a ,cor4 #ae3bb1 ,ef4 #b3c2 voorts haalt h ,cyprianus1 ,hil>ius1 ,ambrosius1 ,gregorius ,naz41 ,*ryso/omus e4 a41 tot v]d$ig+ van zn gevoel5 aan2 dan ziet h ook 9 de practk van d5 k9d]doop e5 kra*tig bews voor zne le] van de erfzonde2 en e9delk w/ h erop1 dat de s*rikkelke ell5de van het m5s*elk gesla*t niet &]s dan als e5e /raf op de zonde te v]kl>5 is4 ,hoe kan ,god1 die to* go$ en re*tva>dig is1 alle m5s*5 van hunne ontvang5is af aan ond]w]p5 aan zonde en dood1 als z volkom5 ons*uldig zn8 ,er moet op all5 ru/5 e5e oorspronkelke s*uld2 het grave jugum1 dat alle k9d]5 van ,adam drukt1 is &]s niet te begrp52 wie de ell5d5 van het m5s*elk lev5 nagaat1 van het e]/e s*rei5 d] k9d]5 af tot de laat/e zu*t5 d] /]v5d5 toe1 moet met ,paulus tot de erk5t5is kom5 van e5 orig9ale peccatum4 ,quoniam ,dei non e/ iniquum judicium1 ideo 9 mis]ia g5]is humani1 quae incipit a fletibus p>vulorum1 agnosc5dum e/ orig9ale peccatum1 ,op4 imp]f4 c4 ,jul4 ,,iii #gg en zoo passim1 ,i #be4 #di4 ,,ii #ajg4 ,,iii #dd4 #bjb4 ,,vi #ag4 #bh enz4 ,de zonde van ,adam moet da>om opgevat word5 als e5e daad van hem en van al zne nakomel+54 ,adam 0 niet e5 privaat p]soon1 niet e5 individu naa/ &]51 ma> alle m5s*5 w>5 9 hem begrep54 ,de wze hi]van wordt b ,augu/9us niet volkom5 duidelk2 wl h b de vraag na> d5 oorsprong d] ziel van e5e keuze tuss*5 traducianisme en creatianisme zi* on?ield1 laat h ook hi] er zi* niet besli/ ov] uit1 ( b het begrep5 zn van het m5s*elk gesla*t 9 ,adam alle5 reali/is* ( ook fo$]ali/is* d5kt4 ,e5]zds zegt h telk5s1 dat all5 9 ,adams l5d55 w>51 gelk de ,israeliet5 9 die van ,abraham1 dat ,adam ge5 bet]5 kon voortbr5g5 dan hzelf 01 dat ,adams zonde door propagatie en niet door imitatie wordt ov]geplant1 dat de zonde van ,adam ons deel wordt door geboorte op dezelfde wze als de g]e*tigheid en het lev5 van ,*ri/us door w$]geboorte1 de civ4 ,,xiii #c4 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,i #dh enz4 ,ma> &]]zds is to* het feit van beteek5is1 dat h het traducianisme van ,t]tullianus niet aanva>dt1 en dat h telk5s zoo /]k mogelk uitspreekt1 dat all5 9 ,adam w>5 en 9 hem zondigd52 omnes ille unus homo fu]unt1 omnes fuimus 9 illo uno1 de pecc4 m]4 et rem4 ,i #aj4 de civ4 ,,xiii #ad enz4 ,de erfzonde is da>9 van dadelke zond5 ond]s*eid51 dat z niet p]soonlk door ons b$rev5 w]d1 ma> z is to* zonde1 wl z 9 zek]5 z9 we] onze daad 04 ,z is beide e5e vreemde en e5e eig5e zonde2 ali5a enim 7sunt peccata orig9alia71 quia non ea 9 sua vita quisque commisit2 no/ra v]o1 quia fuit ,adam et 9 illo fuimus omnes1 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,,iii #be1 cf4 ,i #dh4 #eg2 z is zelfs e5 peccatum volunt>ium1 quia ex primi hom9is mala voluntate contractum1 factum e/ quodam modo ha]$it>ium1 ,retract4 ,i #ac4 c4 ,jul4 ,,iii #e4 de nupt4 et conc4 ,,ii #bh enz4 ,de zondige toe/&1 wa>9 w ontvang5 en gebor5 word51 is e5 gevolg en /raf van onze ov]tr$+ 9 ,adam1 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,i #dg ,,vi #ag2 ,god /raft m5igmaal zonde met zonde1 c4 ,jul4 ,v #c4 de nat4 et gr4 #bb4 ,en h be/aat feitelk 9 de concupisc5tia4 ,soms neemt ,augu/9us dit woord 9 ruim5 z9 en zegt h1 dat de ov]gerfde zondigheid niet alle5 9 d5 gesla*tslu/ zetelt ma> 9 quocunque corporis s5su cognosci1 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,,iv #bh2 dat de c>nalis concupisc5tia ook 9 de ziel ha> zetel heeft1 ib4 ,v #g1 dat de erfzonde ge5 sub/antie is ma> e5 affectionalis qualitas1 e5 vitium1 languor1 morbus1 sub/antiae accid5s1 de nupt4 et conc4 ,i #bd4 #be ,,ii #cd4 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,,vi #g ,conf4 ,,vii #ab enz4 ,ma> to* d5kt h b de concupisc5tia all]e]/ aan d5 gesla*tslu/2 9 d5 zelf/&ig51 van d5 wil onafhankelk5 motus g5italium komt vooral de v]dorv5heid d] natuur uit1 en de s*aamte /rekt da>voor t5 bewze2 door d5 gesla*tsdrift plant dan ook de zonde zi* voort en maakt heel de m5s*heid tot e5e massa corrupta1 die ond]worp5 is aan de mis]a necessitas non posse non pecc&i1 cf4 vooral de nupt4 et conc4 passim1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #aij f4 ,wigg]s1 ,aug4 u4 ,pelag4 ,i #ajg f4 ,deze concupisc5tia heet bet] peccatum orig9ale quam naturale1 wl z niet van ,goddelk5 ma> van m5s*elk5 oorsprong is1 ,op4 imp4 c4 ,jul4 ,v #i2 z is zonde1 quia peccato facta e/ appetitque pecc>e1 ib4 ,i #ga1 en maakt d5 m5s* orig9alit] reum1 c4 ,jul4 ,,vi #e4 ,ong$oopt /]v5de k9d]5 gaan om ha> v]lor52 ha> s*uld wordt e*t] 9 d5 doop wegg5om51 zelve blft z ov] tot prikkel voor d5 /rd1 reatus ejus reg5]atione solutus e/1 conflictus ejus ad agonem relictus e/1 ,op4 imp4 ,i #ga4 #aja4 c4 ,jul4 ,,vi #e4 de pecc4 m]4 et rem4 ,,ii #d1 cf4 ook ,gangauf1 ,die metaph4 ,psy*4 d4 h4 ,aug4 #dbj f4 ,s*ola/iek en ,rooms*e !ologie b\wd5 op dez5 grondslag voort ma> bra*t5 9 de voor/ell+ van ,augu/9us to* e5e niet onbelangrke wzig+ aan4 ,beh\d5 bleef de g$a*te1 dat ,adams ov]tr$+ de oorzaak 0 van all] m5s*5 zonde en dood4 ,de erfzonde be/aat all]e]/ 9 de to]ek5+ aan alle m5s*5 van die ov]tr$+1 welke ,adam beg+1 wl z all5 9 hem begrep5 w>52 z is 9 de e]/e plaats s*uld1 da>na /raf4 ,de ,s*rift sprak dit dan ook duidelk uit1 en de k]k nam het op 9 h>e beld5is1 conc4 ,milev4 c4 #b4 conc4 ,araus4 c4 #b4 ,trid4 ,v #b4 ,cat4 ,rom4 ,i #c1 #b4 ,pighius en ,ca?>9us g+5 zelfs zoov]1 dat z 9 deze to]ek5+ van ,adams ov]tr$+ geheel de erfzonde liet5 opgaan en alwat da>op volgde1 v]lies d] oorspronkelke g]e*tigheid1 b$]f d] natuur enz41 alle5 als /raf ma> niet als zonde wild5 opvatt51 b ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,v c4 #af4 ,ma> ongetwfeld sprak5 deze !olog5 da>m$e e5e g$a*te uit1 die uit de ontwikkel+ van het le]/uk d] erfzonde 9 de ,rooms*e !ologie voortvloeide4 ,er kwam n4l4 spo$ig v]s*il ov] het k>akt] van di5 z$elk5 toe/&1 welke na ,adams ongehoorzaamheid b hem en b al zne nakomel+5 is +etr$54 ,b ,augu/9us be/ond deze 9 de concupisc5tia1 die dan 9 d5 gesla*tsdrift ha> voornaam/5 zetel en orgaan _h4 ,hi]b bleef ,lomb>dus nog /aan1 ,s5t4 ,,ii di/4 #cj4 #ca4 ,ma> langzam]h& kwam de le] van het donum sup]additum op1 dat aan ,adam ges*onk5 ma> door zn val v]lor5 w]d4 ,het e]/e gevolg van ,adams ov]tr$+ 0 dus voor hem en alle m5s*5 het v]lies van de gratia sup]naturalis 7ju/itia orig9alis72 dit 0 het e]/e1 negatieve elem5t 9 de erfzonde1 wa> dan het twe$e1 positieve1 n4l4 de concupisc5tia nog bkwam4 ,zoo oms*reef ,anselmus de erfzonde re$s1 de casu diaboli #bg1 en w]d da>9 door ,halesius1 ,bonav5tura1 ,alb]tus1 ,?omas gevolgd4 ,de erfzonde be/ond dus 9 privatio orig9alis ju/itiae en 9 qua$am inord9ata naturae dispositio 7concupisc5tia71 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #a qu4 #hb art4 #a en voorts ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #cic-dac4 ,ma> b v]d] nad5k5 moe/ ov] deze laat/e we] v]s*il ont/aan4 ,imm]s1 het beeld ,gods w]d all5gs opgevat als e5 donum sup]naturale1 deel ,,ii #eah1 er 0 dus ook e5 m5s* d5kba> en be/aanba> zond] dat beeld en to* zond] zonde1 e5 homo naturalis2 9 zulk e5 m5s* z\d5 e*t] vlees* en gee/ to* uit]a>d teg5ov] elk&] /aan en met elk&] /rd vo]52 d4 i4 de concupisc5tia1 de bege]lkheid van het vlees* teg5 d5 gee/1 is van nature1 noodzakelk1 door s*epp+ eig5 aan d5 m5s* en kan dus op zi*zelf ge5 zonde zn4 ,het beeld ,gods 0 nu wel aan ,adam ges*onk5 tot e5 rem$ium en fr5um1 ma> to5 h dit v]loor1 kwam de /rd van vlees* en gee/ vanzelf we] op2 deze lag 9 zne natuur1 0 wel ond]drukt ma> w]d nu we] vr4 ,de concupisc5tia is e5 morbus seu languor naturae humanae1 qui ex conditione mat]iae oriebatur1 deel ,,ii #ebg2 z kan op zi*zelf ge5 zonde zn en dus ook ge5 deel uitmak5 van de erfzonde4 ,de ,rooms*e le] van het domum sup]additum wreekt zi* hi] op b$5kelke wze b de erfzonde4 ,het is hi/oris* aan te wz51 hoe da>om all5gs 9 de ,rooms*e !ologie het zwa>tepunt 9 de le] d] erfzonde uit de concupisc5tia 9 de privatio ju/itiae orig9alis1 uit het positieve 9 het negatieve is v]legd4 ,augu/9us oms*reef heel de erfzonde door concupisc5tia2 de s*ola/ici nam5 da>b op het v]lies d] oorspronkelke g]e*tigheid1 ma> h&haafd5 to* nog de erfzonde 9 positiev5 z9 als e5e inord9ata dispositio1 languor naturae1 habitus corruptus1 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #a qu4 #hb art4 #a4 ,tr5te spreekt ze] voorzi*tig2 het zegt dat ,adam niet alle5 de g]e*tigheid v]lor5 heeft ma> ook na> li*aam en ziel 9 det]ius v]&]d is2 dat h1 nadat h v]ontre9igd 01 niet alle5 d5 dood en de /raff5 des li*aams ma> ook vooral de zonde ov] zne nakomel+5 heeft uitge/ort2 dat de zonde van ,adam niet door navolg+ ma> door voortplant+ aan i$] eig5 is1 ine/ unicuique proprium1 en alle5 door ,*ri/us' v]di5/e 9 d5 doop kan word5 wegg5om51 sess4 #e4 ,ma> de ,synode on?ield zi* met opzet van eng]e bepal+51 ,mhl]1 ,symb4 #eg2 de a>d dez] zonde wordt niet nad] oms*rev52 de woord5 9 det]ius zegg5 we9ig2 de concupisc5tia1 die 9 de g$oopt5 ov]blft1 is zelve ge5 zonde ma> is alle5 ex peccato et ad peccatum incl9at1 ib4 #e2 de vre wil is niet v]lor5 ma> v]zwakt1 ,,vi c4 #e1 en kan ook vr het gelo( go$e w]k5 do51 ib4 #g4 ,alles saam g5om51 is niet 9 te zi51 wa>91 afg$a*t van de to]ek5+ van ,adams ov]tr$+ en het v]lies van de oorspronkelke g]e*tigheid1 de erfzonde v]d] nog z\ kunn5 be/aan4 ,er blft niets voor ha> ov]4 ,na ,tr5te wordt dan ook uitdrukkelk de me5+ van ,lomb>dus be/r$51 lat] nog omhelsd door ,h5ricus1 ,gregorius ,arim41 ,dri$o1 dat de erfzonde =malit] ( mat]ialit] 9 concupisc5tia1 9 e5e positieve qualitas z\ be/aan1 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,v c4 #ae4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol41 de pecc4 orig4 qu4 #c en #d4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #hd-id4 ,met b]oep op ,?omas1 ,bonav5tura1 ,scotus enz4 wordt de erfzonde alle5 ge/eld 9 het v]lies d] ju/itia orig9alis2 ,bell>m9us sprak het op5 en duidelk uit3 non magis diff]t /atus hom9is po/ lapsum ,adae a /atu ejusdem 9 puris naturalibus1 quam diff]at spoliatus a nudo1 neque det]ior e/ humana natura1 si culpam orig9alem detrahas1 neque magis infirmitate et ignorantia laborat1 quam esset et laborasset 9 puris naturalibus condita4 ,pro9de corruptio naturae non ex alicujus doni naturalis c>5tia neque ex alicujus malae qualitatis accessu s$ ex sola doni sup]naturalis ob ,adae peccatum amissione pr(luxit1 de gr4 pr4 hom4 #e4 ,de toe/&1 wa>9 de m5s* na d5 val gebor5 wordt1 is volkom5 gelk aan di5 van ,adam vr d5 val zond] het donum sup]additum4 ,van e5e corruptio ( vuln]atio naturae kan er alle5 9 zoov] gesprok5 word51 als deze toe/& er niet behoorde te zn1 wl ,adam het donum sup]additum ontv+ en dat v]loor2 het v]lies ervan is s*uld4 ,ma> zakelk is die toe/& niet v]ke]d1 h is nackte ,natrli*keit2 de erfzonde niets &]s dan r$uctio ad /atum m]e naturalem2 sup]naturalia amissa1 naturalia integra2 9 d5 doop wordt dit v]lies door de gratia infusa h]/eld2 na d5 dood wordt de erfzonde alle5 met po5a damni ge/raft4 ,sommig5 tra*t5 nog wel e5e corruptio naturae va/ te h\d51 ma> de supranaturali/is*e opvatt+ van het ,*ri/5dom maakt dit onmogelk4 ,alle5 is er nog v]s*il ov]1 ( de to]ek5+ van ,adams zonde1 die het v]lies van het donum sup]additum voor al zne nakomel+5 t5 gevolge _h1 b]u/ op e5 nexus physicus dan wel op e5 nexus moralis 7fo$]alis74 ,sommig5 zegg51 dat alle m5s*5 wel niet =malit] ma> to* causalit]1 mat]ialit]1 sem9alit] 9 ,adam begrep5 w>52 &]5 me55 de to]ek5+ niet &]s te kunn5 v]kl>5 dan door aan te nem51 dat ,adam niet alle5 onze /amvad] ma> ook ons ho(d en onze v]teg5woordig] 02 nog &]5 v]b9d5 beide voor/ell+5 met elk&]4 ,cf4 ,anselmus1 de conceptu orig9ali et de orig9ali peccato4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #cj-cc en de comm4 van ,?omas1 ,bonav5tura enz4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #ha sq4 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 ,v #ag-bj4 ,becanus1 ,!ol4 ,s*ol4 ,,ii tr4 #b c4 #i de pecc4 orig4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #fe sq4 ,vasquez1 ,su>ez e4 a4 b ,s*wane1 ,d4 ,g4 d] neu]5 ,zeit #ahij ,s4 #aff-aih4 ,s*wetz1 ,!ol4 ca?4 ,,ii #afc-agg4 ,d5s1 ,!ol4 ,i #cef sq4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ,,iii #ahci p4 #ahi4 #baf-bbc4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,ii #fcc f4 ,oswald1 ,relig4 ,urges*4 d] ,m5s*heit #ahhg ,s4 #aaj f4 ,kleutg51 ,!ol4 d] ,vorzeit ,,ii #faf-fge4 ,sim>1 ,dogm4 #cea-cfg4 ,pes*1 ,prael4 !ol4 ,,iii #aaa-aeb enz4 #e4 ,teg5 deze ,rooms*e v]zwakk+ van de erfzonde kwam de ,re=matie 9 v]zet4 ,op zi*zelve vond de s*ola/ieke def9itie van de erfzonde als privatio ju/itiae orig9alis1 hom9i inesse debitae1 ge5 bezwa>1 indi5 z ma> niet zuiv] negatief w]d v]/aan4 ,dit w]d e*t] 9 de ,rooms*e !ologie hoe lang] hoe me] het geval1 en da>om legde de ,re=matie er jui/ nadruk op1 dat de erfzonde niet alle5 e5e privatio 0 ma> da>9 ook tegelk e5e totale corruptie d] m5s*elke natuur4 ,dikw]f w]d 9 d5 e]/5 td deze corruptie nog met d5 naam van concupisc5tia aang$uid1 do* dan w]d deze to* niet e5zdig met ,augu/9us en ,lomb>dus als gesla*tslu/ opgevat1 ma> als omnium appetitionum1 zetel5d zo[el 9 de hoog]e als 9 de lag]e v]mog5s van d5 m5s*4 ,calvn zegt ze] duidelk1 z1 die de erfzonde bepal5 als v]lies d] oorspronkelke g]e*tigheid1 oms*rv5 ha> wel geheel ma> drukk5 ha> kra*t en w]kzaamheid niet g5oeg uit4 ,onze natuur is n4l4 niet alle5 van iets go$s b]o(d1 ma> z is ook malorum omnium f]tilis et f]ax4 ,als de erfzonde da>om als concupisc5tia oms*rev5 wordt1 is dit go$1 mits m5 er bvoege1 quidquid 9 hom9e e/1 ab intellectu ad voluntatem1 ab anima ad c>nem usque hac concupisc5tia inqu9atum ref]tumque esse1 aut ut brevius absolvam1 totum hom9em non aliud ex se ipso esse quam concupisc5tiam1 ,in/4 ,,ii #a1 #h4 ,voorts le]d5 de ,h]vorm]s1 dat deze bege]lkheid ook 9 ha> primoprimi motus zonde 02 z wordt niet e]/ tot zonde1 als de wil er9 toege/emd heeft ma> z is zonde 9 zi*zelve1 niet e]/ als =mata dus ma> ook re$s als in=mis4 ,calvn v]kla>t w$]om1 dat h 9 dit punt van ,augu/9us afwkt2 deze noemt de concupisc5tia1 als 9 d5 doop de s*uld ervan is wegg5om51 met d5 naam van infirmitas2 nos autem illud ipsum pro peccato habemus1 ,in/4 ,,iii #c1 #aj4 ,en e9delk 0 deze corruptie d] m5s*elke natuur e5e zoo totale1 dat de m5s* van nature onbekwaam is tot e5ig gee/elk go$1 g5eigd tot alle kwaad en om ha> alle5 re$s de eeuwige /raf wa>dig4 ,het valt niet te ontk5n51 dat m5 soms1 uit reactie teg5 ,rome1 vooral van ,lu!rs*e zde zi* al te /]k uitg$rukt heeft4 ,al 0 het niet zoo kwaad b$oeld1 het 0 to* zek] voor ern/ig misv]/& vatba>1 als ,lu!r de erfzonde peccatum ess5tiale en ess5tia hom9is noemde1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #cff f4 ,nog /]k] sprak ,flacius van de erfzonde als sub/antia hom9is4 ,en ook de ,=mula ,concordiae zeide 9 ,lu!rs eig5 woord51 dat 's m5s*5 v]/&1 h>t en wil 9 gee/elke zak5 prorsus corruptus atque mortuus 01 niets me] v]mog5d quam lapis1 truncus aut limus1 ed4 ,mll] #ehi4 #eid1 cf4 ook ,frank1 ,!ol4 d4 ,conc4 ,i #ach4 ,hoeze] de ,rooms*5 de ,lu!rs*5 da>om van mani*eisme tra*tt5 te bes*uldig51 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /at4 pecc4 ,v c4 #a sq4 ,becanus1 de pecc4 orig4 qu4 #b sq4 ,mhl]1 ,symbolik ,s4 #ff f41 to* hebb5 z 9 de ,=m4 ,conc4 uitdrukkelk bel$51 dat de zonde ge5 sub/antie 01 en alle !olog5 /emm5 da>m$e 94 ,ja1 al hebb5 de ,lu!rs*5 ov] het algeme5 het traducianisme gehuldigd en al w>5 z da>om g5eigd1 om de erfzonde door de c>nalis concupisc5tia te lat5 voortplant51 ,lu!r b ,k/l9 ,,ii #cfg4 ,melan*ton1 ,loci ,c4 de pecc4 orig4 ,c4 ,r4 ,,xxi4 p #ffh sq41 cf4 ,frank1 ,!ol4 d] ,concordi5=mel ,i #ej f41 to* zegt ,melan*ton da> ook1 dat h er niet op teg5 heeft1 natos etiam propt] lapsum ,adae reos esse2 de ,=m4 ,conc4 v]kla>t1 dat de erfzonde is culpa seu reatus1 quo fit1 ut omnes propt] inob$i5tiam ,adae et ,hevae 9 odio apud ,deum et natura filii irae simus1 ,mll]1 ,symb4 ,b*] #egf1 en lat] zegg5 v]s*eid5 ,lu!rs*e !olog51 dat ,adam niet alle5 te bes*\w5 is als caput physicum ma> ook als caput morale seu fo$]ale g5]is humani1 en dat da>om zne ov]tr$+ aan all5 wordt toeg]ek5d1 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii #ec4 #aah4 ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #eae4 ,s*mid1 ,dogm4 d] ev4 lu?4 ,k4 #agb f4 ,de ,g]e=me]d5 wa*tt5 zi* van d5 beg9ne af voor d]gelke /]ke uitdrukk+51 als de ,lu!rs*5 soms bezigd52 ,calvn keurde de bov5g5oemde beeld5 vol/rekt niet go$1 ,s*weiz]1 ,c5trald4 ,i #che4 #cid4 ,ma> to* le]d5 ook z1 dat de erfzonde negatief 9 c>5tia ju/itiae orig9alis ma> ook positief 9 corruptio naturae be/ond1 en dat z ha> oorzaak _h 9 de toeg]ek5de ov]tr$+ van ,adam1 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #a1 comm4 op ,ps4 #ea3g1 ,rom4 #e3ab enz4 ,beza1 ,tract4 ,!ol4 ,i #cdd4 ,m>tyr1 ,loci ,c4 #fh sq4 ,polanus1 ,synt4 #ccf4 ,urs9us1 ,tract4 ,!ol4 #bjb4 ,explic4 ,cate*4 qu4 #g4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #cj4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 #ai #bj4 ,heppe1 ,dogm4 #bde f4 ,er he]s*te op dit punt e5e ze] groote ov]e5/emm+4 ,rivetus v]zamelde e5e lange reeks van uitsprak5 uit k]kelke beld5iss5 en !ologis*e w]k51 die alle hetzelfde le]51 ,te/imonia de imputatione primi peccati omnibus ,adami po/]is1 ,op4 ,,iii #gih-hbf1 groot5deels 9 het engels* v]taald 9 ,pr9ceton ,!ol4 ,essays #ahdf p4 #aie-bag4 ,er kwam e*t] be/rd+ dez] le] uit de s*ool van ,saumur2 ,placaeus le]de n4l4 9 zne !ses de /atu hom9is lapsi ante gratiam1 ,synt4 !sium !ol4 9 acad4 ,salm4 ed4 #b #affe p4 #bje1 dat de ongehoorzaamheid van ,adam aan zne nakomel+5 sle*ts middellk w]d toeg]ek5d1 d4 i4 sle*ts 9 zoov] en op grond da>van1 dat z al onre9 uit hem gebor5 w>54 ,vroeg] w]d e5/emmig gele]d3 corrupti nascimur1 quia primum peccatum nobis imputatur2 ,placaeus ke]de dit om en zeide3 primum peccatum nobis imputatur1 quia corrupti nascimur1 en li*tte zn gevoel5 nog nad] toe 9 ,disp4 bip>tita de imputatione primi peccati ,adami #afee4 ,de ,synode te ,*>5ton v]oordeelde zn gevoel5 #afde1 ,rivetus zamelde op la/ d] ,synode zne bov5g5oemde te/imonia1 v]s*ill5de !olog5 kwam5 teg5 de le] van ,placaeus op1 ,heidegg]1 ,turret9us1 ,m>esius1 ,driess51 ,leydeck]1 ,m>ck1 ,comrie1 ,holtius enz4 ,ma> de td s*e5 voorb voor de re=matoris*e le] van de erfzonde4 ,placaeus vond ov]al +ang1 9 ,frankrk1 ,zwits]l&1 ,engel&1 ,am]ika1 b !olog5 als ,wytt5ba*1 ,endemann1 ,/apf]1 ,:itby1 ,john ,taylor1 ,roell1 ,vitr+a1 ,v5ema enz4 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #cdi1 en ook b de ,lu!rs*51 ,wal*1 ,bibl4 !ol4 ,i #he4 ,9 ,am]ika s*reef ,jona?an ,edw>ds nog wel zn b]oemd tractaat ,orig9al s9 def5d$ #ageg1 ,works ,,ii #cje-caj1 teg5 ,:itby1 ma> h huldigde zelf da>9 re$s de middellke to]ek5+ van ,adams zonde en bra*t de ,new ,engl& ,!ology van ,hopk9s1 ,edw>ds ,jr41 ,dwight1 ,emmons enz4 geheel 9 de ln van ,placaeus4 ,het pelagianisme de$ ov]al zn into*t2 het ,prote/antisme viel1 9 diezelfde mate als het ontr\w aan zn v]l$5 w]d1 9 het ,romanisme t]ug2 de m5s* 0 go$ van nature ma> bezweek ze] li*t 9 d5 /rd teg5 de z9nelkheid4 ,zelfs de nieuw]e !olog51 die e5 invlo$ van ,adams zonde op zne nakomel+5 aannem51 zn da>m$e nog sle*ts t5 deele tot de le] d] ,re=matie t]uggeke]d1 ,vilm>1 ,dogm4 ,i #bgj4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #dj4 ,ebr>d1 ,dogm4 #cdj-cdd4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 #hb4 #hc4 ,frank1 ,sy/em d4 *r4 ,wahrh4 ,i #dfj4 #dhb4 ,mll]1 ,snde ,,ii #dbf-ejc enz4 ,to* is door all]lei oorzak5 de diepe z9 van de le] d] erfzonde voor vel5 we] duidelk geword54 ,9 #ahde s*reef ,g]v9us3 wir s9d d] ,erbsnd5ang/ entnomm51 die wie die ,gesp5/]fur*t nur die ,fur*t e9] ab]glubis*5 ,religionslehre w>1 b ,delitzs*1 ,*ri/l4 ,apol4 #aai4 ,er zull5 niet vel5 zn1 die ?ans nog met dit opp]vlakkig oordeel in/emm54 ,de philosophie van ,kant1 ,s*ell+1 ,s*op5hau] enz41 de le] d] erfelkheid en d] solid>iteit1 de hi/oris*e en sociologis*e /udin hebb5 aan het dogma d] erfzonde e5 onv]wa*t5 en belangrk5 /eun gebod54 ,to5 de !ologie het v]worp5 _h1 nam de wsbege]te het we] op4 #f4 ,de le] van de erfzonde is e5 van de gewi*tig/e ma> ook e5 van de moeilk/e ond]w]p5 d] dogmatiek4 ,peccato orig9ali nihil ad pra$ic&um notius1 nihil ad intellig5dum secretius1 ,augu/9us1 de mor4 eccl4 ca?4 ,i #bb4 ,*ose tonnante1 que le my/re le plus loign de notre connaissance1 qui e/ celui de la transmission du p*1 soit une *ose sans laquelle n\s ne p\vons avoir aucune connaissance de n\s-mmes4 ,c> il e/ sans d\te1 qu'il n'y a ri5 qui *oque plus notre raison que de dire que le p* du premi] homme ait r5du c\pables ceux qui1 tant si loigns de cette s\rce1 sembl5t incapables d'y p>ticip]4444 et cep5dant1 sans ce my/re1 le plus incomprh5sible de t\s1 n\s sommes incomprh5sibles n\s-mmes4 ,le noeud de notre condition pr5d ses replis et ses t\rs dans cet abme1 de sorte que l'homme e/ plus inconcevable sans ce my/re que ce my/re n'e/ inconcevable l'homme 7,pascal74 ,le p* orig9el explique t\t et sans lui on n'explique ri5 7de ,mai/re71 en to* behoeft z zelve me] dan iets v]kl>+4 ,van oud%] w]d z 9 de !ologie als peccatum orig9ale aang$uid1 niet als w>e z d5 m5s* van zn oorsprong af kra*t5s s*epp+ eig51 ma> wl z b alle m5s*5 de oorsprong en bron van alle &]e zond5 is4 ,veel misv]/& wordt voorkom51 indi5 deze erfzonde duidelk ond]s*eid5 wordt 9 peccatum orig9ans 7imputatum1 culpa7 en peccatum orig9atum 7inha]5s1 po5a74 ,eig5lk is ond] erfzonde1 peccatum ha]$it>ium1 alle5 te v]/aan1 die z$elke v]dorv5heid1 welke de m5s* t]/ond b zne ontvang5is en geboorte uit zondige oud]s meebr5gt4 ,ma> deze z$elke v]dorv5heid1 die all5 m5s*5 van nature eig5 is en niet e]/ lat] door hunne eig5e v]ke]de dad5 9 h5 ont/aat1 moet to* e5e oorzaak hebb54 ,en deze oorzaak is na> de ,h4 ,s*rift en kan ook voor het *ri/elk d5k5 ge5e &]e zn1 dan de e]/e ov]tr$+ van d5 e]/5 m5s*1 wa>door de zonde en de dood kwam 9 de w]eld4 ,adams ongehoorzaamheid is het peccatum orig9ans2 de ,s*rift zegt dat duidelk1 ,rom4 #e3ab1 #a ,cor4 #ae3bb2 en de erv>+ beve/igt het i$] oog5blik1 alle m5s*5 word5 9 zond5 ontvang5 en 9 ong]e*tigheid gebor54 ,dit is nu niet &]s d5kba> dan zoo1 dat die ov]tr$+ van ,adam ons all5 op de e5e ( &]e wze aangaat4 ,indi5 er vol/rekt ge5 v]b& be/ond tuss*5 ,adam en ons1 w>e het onmogelk1 dat w 9 zond5 gebor5 word51 wl h ,gods gebod ov]trad4 ,s*rift en ges*i$5is wz5 dus sam5 ons he5 na> e5 oorspronkelke1 geme5s*appelke s*uld van het m5s*elk gesla*t4 ,de hypo!se to* van ,plato en &]51 dat i$]e ziel vr h>e kom/ 9 het m5s*elk li*aam re$s lang be/aan _h en da> re$s gevall5 01 is ons vroeg] om afdo5de r$55 geheel onh\dba> geblek51 bov5 bl4 #gj2 er ligt alle5 de onloo*5b>e wa>heid aan t5 grondslag1 dat i$] m5s* ond] s*uld gebor5 wordt4 ,die s*uld heeft niet i$] p]soonlk1 individueel1 actueel zi* op d5 hals gehaald2 z ru/ op elk m5s* van ,adams wege2 o 1 ,rom4 #e3ai4 ,afg$a*t da>van1 ( w het e5ig]mate begrpelk kunn5 mak51 dat ,god alle m5s*5 onmiddellk door en om ,adams ongehoorzaamheid tot zonda>s /elt1 het feit zelf /aat va/1 op grond van ,s*rift en erv>+4 ,ma> to* kan er da>om wel iets gezegd word51 om deze h&elwze ,gods indi5 niet te v]kl>51 dan to* van d5 s*n d] willekeur te ontdo54 ,9 de e]/e plaats imm]s1 is de m5s*heid ge5 aggregaat van individu51 ma> e5e organis*e e5heid1 n gesla*t1 ne familie4 ,de engel5 /aan all5 onafhankelk naa/ elk&]2 z w]d5 all5 tegelk ges*ap5 en kwam5 niet de e5 uit d5 &] voort2 ond] h5 z\ e5 oordeel ,gods1 als 9 ,adam uitgesprok5 w]d ov] alle m5s*51 niet mogelk zn gewee/2 i$] /ond en viel voor zi*zelf4 ,ma> zoo is het ond] de m5s*5 niet4 ,god heeft h5 all5 uit n5 blo$e ges*ap51 ,hd4 #ag3bf2 z zn ge5 hoop ziel5 op e5 /uk grond1 ma> all5 elk&] 9 d5 blo$e v]want1 door all]lei b&5 aan elk&] v]bond51 en da>om 9 alles elk&] bepal5de en door elk&] bepaald4 ,en bepaaldelk neemt de e]/e m5s* e5e geheel e5ige en onv]gelkelke plaats 94 ,gelk rami 9 radice1 massa 9 primitiis1 membra 9 capite1 zoo w>5 alle m5s*5 9 ,adams l5d55 begrep5 en zn z all5 voortgekom5 uit zne heup4 ,h 0 ge5 privaat p]soon1 ge5 los individu naa/ &]51 ma> h 0 radix1 /irps1 pr9cipium sem9ale totius g5]is humani1 ons all] caput naturale2 9 zek]5 z9 kan gezegd1 dat nos omnes ille unus homo fuimus1 dat wat h de$ door ons all5 g$aan w]d 9 hem2 zne wilskeuze en wilsdaad 0 die van al zne nakomel+54 ,ongetwfeld is deze physis*e e5heid van de gans*e m5s*heid 9 ,adam voor de v]kl>+ d] erfzonde re$s van groote beteek5is2 z is er de noodw5dige ond]/ell+1 het pra]equisitum van2 indi5 ,*ri/us voor ons de zonde z\ kunn5 drag5 en zne g]e*tigheid ons deela*tig mak51 moe/ h all]e]/ onze m5s*elke natuur aannem54 ,ma> to* is het realisme zond] me] tot v]kl>+ van de erfzonde ong5oegzaam4 ,imm]s1 9 zek]5 z9 kan wel gezegd word51 dat alle m5s*5 9 ,adam begrep5 w>51 ma> dan ook alle5 9 zek]5 bepaald5 z92 het is repraes5tative ma> niet physice wa>4 ,9 het g5adev]bond spreekt dan ook niem& zoo4 ,w kunn5 en mog5 wel zegg51 dat ,god de g]e*tigheid van ,*ri/us ons zoo toeeig5t1 als hadd5 w al de gehoorzaamheid volbra*t1 die ,*ri/us voor ons volbra*t heeft1 ,heid4 ,cat4 vr4 #fj1 ma> da>om zn w p]soonlk en physice het nog niet1 die aan ,gods g]e*tigheid hebb5 voldaan2 ,*ri/us volde$ voor ons en 9 onze plaats4 ,en zoo is het ook met ,adam2 virtualit]1 pot5tialit]1 sem9alit] mog5 w 9 hem begrep5 zn gewee/1 do* p]sonalit] en actualit] heeft h het proefgebod ov]tr$5 en niet w4 ,indi5 het realisme dit ond]s*eid niet z\ will5 erk5n51 en t5 uit]/e toe consequ5t z\ will5 zn1 dan z\ het n b ,adam n b ,*ri/us alle to]ek5+ ov]bodig mak52 9 beide gevall5 0 het dan i$] m5s* zelf1 die p]soonlk met de daad gezondigd en door zn ld5 en /]v5 voldaan _h4 ,voorts indi5 ,adams ov]tr$+ 9 dez5 reali/is*5 z9 de onze is gewee/1 dan /aat de m5s* ook s*uldig aan alle &]e zond5 van ,adam1 aan alle zond5 van ,eva1 ja aan al de zond5 van zne voorgesla*t51 wa>uit h gebor5 w]d1 want h 0 9 dez5 begrep5 ev5go$ als 9 ,adam1 to5 h het proefgebod ov]trad2 het is dan ook niet 9 te zi51 hoe ,*ri/us1 die physice1 d4 i4 zooveel het vlees* aangaat1 uit de vad]5 en uit ,adam en ,eva is1 dan van de erfzonde vr kon zn2 de physis*e e5heid br5gt to* op dit /&punt de moreele noodzakelk m$e4 ,v]d] komt het realisme b het g5adev]bond 9 niet g]+e v]leg5heid2 want indi5 er ge5 fo$us op]um is1 dan ook ge5 fo$us gratiae2 het e5 /aat en valt met het &]e4 ,indi5 nu de g]e*tigheid van ,*ri/us niet 9 d5 weg des v]bonds v]worv5 en toegepa/ wordt1 ma> op reali/is*e wze1 dan be/aat deze b ,*ri/us da>91 dat ,h onze natuur aannam1 en 9 dat geval is de voldo5+ en de zaligheid het deel van alle m5s*51 want ,*ri/us nam hun all] natuur aan2 ( ze be/aat da>91 dat i$] deze physis*e1 reali/is*e e5heid met ,*ri/us e]/ v]krgt door de w$]geboorte ( het gelo(1 en dan is niet 9 te zi51 hoe ,*ri/us van te vor5 kon voldo51 voor h5 met wie ,h e]/ n wordt door het gelo(1 dan loop5 w$]geboorte en gelo( geva>1 ha> e?is* k>akt] te v]liez51 wordt het zwa>tepunt uit d5 ,*ri/us 9 d5 ,*ri/5 v]legd1 en kom5 de weldad5 des v]bonds e]/ tot /& na en door het gelo(4 ,e9delk1 het realisme v]d$igt wel e5 uitnem5d belang1 n4l4 de e5heid van het m5s*elk gesla*t1 ma> het v]lie/ da>b e5 &] belang uit het oog1 dat van niet m9d] gewi*t is1 n4l4 de zelf/&igheid d] p]soonlkheid4 ,e5 m5s* is lid van het geheel1 ze] zek]1 ma> h bekle$t 9 dat geheel to* ook e5e eig5e plaats2 h is me] dan e5 golf 9 d5 oceaan1 me] dan e5 voorbga&e v]s*n+svorm d] algeme5e m5s*elke natuur4 ,vroeg]1 deel ,,ii #eeav41 is da>om re$s opgem]kt1 dat de relatin1 wa>9 de m5s*5 tot elk&] /aan1 ond]s*eid5 zn van die1 welke ond] de engel5 en ond] de di]5 word5 gevond52 want aan beide v]want1 is h to* ook van beide v]s*ill5d2 h is e5 s*epsel met e5 eig5 a>d4 ,en da>om is physis*e e5heid b hem niet voldo5de2 er komt nog e5e &]e1 e5e e?is*e1 fo$]ale b4 ,cf4 teg5 ,%$d1 die e5 /]k voor/&] van het realisme is1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii p4 #f etc41 ook ,ar*4 ,alex4 ,hodge1 ,! atonem5t1 ,philad4 ,presb4 ,bo>d ( ,publication z4j4 p4 #ii etc4 ,zoodra m5 9 de *ri/elke k]k ov] het v]b& van ,adams en onze zonde ern/ig begon na te d5k51 _h m5 aan de physis*e e5heid niet g5oeg4 ,%$d bewe]t wel1 dat ,augu/9us1 de s*ola/ici1 de oud/e ,g]ef4 !olog5 all5 reali/ w>51 t4 a4 p4 ,,ii #cg4 ,ma> dit is onjui/2 de le] van het v]bond 0 niet uitgew]kt1 ma> de g$a*te komt al b de k]kvad]s en de ,middeleeuws*e !olog5 voor1 cf4 deel ,,ii #edi1 bov5 bl4 #abd en voorts ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,iii #cic f4 ,,iv #aff f4 ,kleutg51 ,!ol4 d] ,vorzeit ,,ii #gaa4 ,oswald1 ,relig4 ,urges*4 d4 ,m5s*heit #afe4 #afg4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,i #ejj4 ,pes*1 ,prael4 ,,iii #acf enz4 ,re$s het e5e feit1 dat z bna all5 het creatianisme huldigd51 spreekt g5oeg1 want e5 creatiani/ kan ge5 reali/ zn4 ,het fo$]alisme sluit da>om de wa>heid niet uit1 die 9 het realisme v]borg5 ligt2 integ5deel het aanva>dt die t5 volle2 het gaat ervan uit ma> het blft er niet b /aan2 het erk5t e5e unitas naturae1 cui unitas fo$]alis e/ innixa4 ,9 de m5s*heid treff5 w all]lei vorm5 van geme5s*ap aan1 die vol/rekt niet alle5 en zelfs niet ho(dzakelk op physis*e af/amm+1 ma> op e5e &]e1 hoog]e1 z$elke e5heid b]u/54 ,er zn z$elke li*am501 gez91 familie1 maats*app1 volk1 /aat1 k]k1 en v]e5ig+5 en g5oots*app5 van all]lei a>d en voor all]lei doel1 die e5 eig5 lev5 leid51 aan bzond]e wett5 ond]worp5 zn1 9 het bzond] ook aan de wet1 welke ,paulus =mule]t1 als h zegt3 1 1 1 1 ,i ,cor4 #ab3bf4 ,al de l$5 van zulk e5 li*aam kunn5 voor elk&] t5 zeg5 zn ( t5 vloek1 en dat te me]1 na>mate z zelve uitnem5d] zn en e5e gewi*tig] plaats 9 het organisme bekle$54 ,e5 vad]1 mo$]1 voogd1 v]zorg]1 ond]wz]1 le]a>1 patroon1 gids1 vor/1 kon+ enz4 hebb5 d5 groot/5 invlo$ op deg551 ov] wie z ge/eld zn4 ,hun lev5 en h&el5 besli/ ov] het lot hunn] ond]hoorig51 heft h5 op en br5gt h5 tot e]e ( /ort h5 ne] en sleept h5 m$e t5 v]d]ve4 ,het gez9 van e5 dronka>d wordt v]woe/ en met s*&e belad5 om de zonde van d5 vad]4 ,de familie van e5 misdadig] wordt 9 wd5 kr+ en g$ur5de lang5 td met dez5 g]ek5d en v]oordeeld4 ,e5e geme5te kwnt ond] de tr\weloo%eid van ha> le]a>4 ,e5 volk gaat te gronde om de dwaa%eid van zn vor/4 ,quidquid delirant reges1 plectuntur ,a*ivi4 ,er is tuss*5 de m5s*5 e5e solid>iteit 9 het go$e en 9 het kwade2 e5e geme5s*ap aan zeg5+5 en aan oordeel54 ,w /aan op de s*\d]s d] voorgesla*t5 en erv5 hetge5 z aan /(felk en gee/elk kapitaal hebb5 saamgega>d2 w gaan tot hunn5 arbeid 91 ru/5 op hunne lauw]51 g5iet5 van hetge5 z m5igmaal door /rd en ld5 hebb5 v]kreg54 ,dat alles ontvang5 w onv]di5d1 zond] erom gevraagd te hebb51 het ligt alles b onze geboorte g]e$1 het wordt ons ges*onk5 uit g5ade4 ,niem&1 die da>teg5 bezwa> heeft en teg5 deze wet 9 v]zet komt4 ,ma> als diezelfde wet nu ook 9 het kwade gaat he]s*5 en ons deelg5oot5 maakt aan de zonde en het ld5 van &]51 dan komt het gemo$ 9 op/& en wordt de wet van onre*t aangeklaagd4 ,de zoon1 die de erf5is van zn vad] aanva>dt1 weig]t de s*uld van zn vad] te betal54 ,zoo klaagd5 de ,israeliet5 ook 9 de dag5 van ,eze*iel4 ,er gold 9 het ,o4 ,t4 e5e wet d] solid>iteit1 ,g54 #i3be1 ,ex4 #bj3e1 ,num4 #ad3cc1 #af3cb1 ,jos4 #g3bd1 #be1 #a ,sam4 #ae3b1 #c1 #b ,sam4 #ab3aj1 #ba3av41 #a ,kon4 #ba3ba1 #bc1 ,jes4 #f3e1 ,j]4 #cb3ah1 ,klaagl4 #c3djv41 #e3g ,ezr4 #i3f1 ,mt4 #bc3ce1 #bg3be4 ,ma> als ,israel 9 zne v]me5de g]e*tigheid da>ov] klaagt1 laat de ,he]e door d5 pr(eet v]kondig51 niet wat ,h re*tva>dig kan do51 ma> wat ,h zal do51 als ,israel zi* beke]t en d5 weg d] vad]5 niet bew&elt4 ,er is e5e solid>iteit van zonde en ld51 ma> ,god laat het toe en s*5kt de kra*t m5igmaal1 om die z$elke geme5s*ap te brek5 en zelf de aanvang te word5 van e5 gesla*t1 dat w&elt 9 de vreeze des ,he]5 en zne gun/ g5iet4 ,ma> da>door wordt de solid>iteit zelve zoo we9ig opgehev51 dat z er veele] door beve/igd wordt4 ,*ri/us heeft nog op &]e en bet]e wze de wa>heid d] solid>iteit van het m5s*elk gesla*t bewez5 dan ,adam4 ,indi5 deze solid>iteit ook v]brok5 kon word51 z\ niet alle5 alle m$e-ld51 ma> ook alle liefde1 vri5ds*ap1 voorb$e enz4 oph\d5 te be/aan2 de m5s*heid viel 9 lev5looze atom5 uite52 er w>e ge5 my/]ie1 ge5 my/iek1 ge5 m5s*elk lev5 me]4 ,to* is het wa>1 wat ,%$d bewe]t1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #ahg1 dat deze solid>iteit des ld5s nog niet de to]ek5+ van ,adams zonde aan al zne nakomel+5 v]kla>t2 om de zonde van e5 &] te ld5 is niet hetzelfde als om de zonde van e5 &] ge/raft en dus ook zelf als dad] van die zonde bes*\wd te word52 er is ld5 zond] p]soonlke ov]tr$+1 ,luk4 #ac3a-e1 ,joh4 #i3c4 ,ma> deze solid>iteit1 die w dagelks zi51 slaat ons to* het argum5t uit de h&1 om ,god van onre*t aan te klag51 als ,h 9 ,adams /raf de gans*e m5s*heid deel5 doet4 ,zoo h&elt ,h to* i$] oog5blik1 beide 9 zeg5+5 en 9 g]i*t54 ,indi5 zulk e5e h&elwze met zne g]e*tigheid be/aanba> is1 dan is dit en moet dit ook het geval zn b ,adams ov]tr$+4 ,ma> da> komt nog b1 dat er e5e bzond]e r$5 is1 wa>om de bov5g5oemde wet d] solid>iteit 9 het geval van ,adam niet geheel en al opgaat no* ook zelfs op kan gaan4 ,de wet d] solid>iteit v]kla>t het w]k- en het g5adev]bond niet1 ma> is er op geb\wd en w/ er h55 t]ug4 ,z he]s*t altd b9n5 eng]e kr+5 dan door de m5s*heid zelve gevormd wordt4 ,hoe groot de zeg5 ( vloek van oud]s en voogd51 van wsge]5 en kun/5a>s1 van godsdi5//i*t]s en h]vorm]s1 van vor/5 en v]ov]a>s enz4 ook moge gewee/ zn2 er w>5 to* altd om/&igh$50 van plaats1 td1 l&1 volk1 taal enz41 die er p]k en paal aan /eld52 de kr+1 wa>9 hun invlo$ he]s*te1 0 altd door &]e en groot]e omslot54 ,sle*ts twee m5s*5 zn er gewee/1 wi] lev5 en w]k5 zi* uitge/rekt heeft tot de gr5z5 d] m5s*heid zelve1 wi] invlo$ en he]s*app doorw]kt tot aan de e9d5 d] a>de en tot 9 eeuwigheid toe4 ,het zn ,adam en ,*ri/us2 de e]/e bra*t de zonde en d5 dood1 de twe$e de g]e*tigheid en het lev5 9 de w]eld4 ,uit deze gans* exceptioneele plaats1 door ,adam en ,*ri/us +5om51 volgt1 dat z alle5 met elk&] te v]gelk5 zn1 en dat alle &]e v]h\d+51 aan kr+5 b9n5 de m5s*heid ontle5d1 wel tot opheld]+ kunn5 di55 en van groote wa>de zn1 ma> to* sle*ts analogie bi$5 en ge5 id5titeit4 ,dat wil zegg51 dat ,adam en ,*ri/us beid5 ond] e5e gans* bzond]e ord9antie ,gods zn ge/eld1 jui/ met het oog op de bzond]e plaats1 die z 9 de m5s*heid innem54 ,als e5 vad] zn gez91 e5 vor/ zn volk1 e5 wsge] zne le]l+51 e5 patroon zne arbeid]s met zi* 9 de ell5de /ort1 dan kunn5 w a*t] hunne p]son5 t]uggaan en 9 de solid>iteit1 die b9n5 de m5s*heid en h>e v]s*ill5de kr+5 he]s*t1 tot op zek]e hoogte e5e v]kl>+ en bevr$ig+ v9d54 ,ma> alzoo kunn5 w b ,adam en ,*ri/us niet do54 ,z hebb5 de m5s*heid niet a*t] ma> vr zi*2 z kom5 er niet uit voort ma> br5g5 ha> tot /&2 z word5 niet door ha> g$rag5 ma> drag5 ha> zelv52 z zn ge5 product ma>1 i$] op zne wze1 aanvang en wortel d] m5s*heid1 caput totius g5]is humani2 z word5 niet door de wet d] solid>iteit v]kla>d ma> v]kl>5 deze alle5 door zi*zelv52 z ond]/ell5 niet1 z con/itue]5 het organisme d] m5s*heid4 ,indi5 de m5s*heid w]kelk beide 9 physis*5 en 9 e?is*5 z9 e5e e5heid z\ blv51 gelk ze be/emd 0 te zn2 indi5 er dus w]kelk 9 die m5s*heid niet alle5 geme5s*ap des blo$s1 gelk b de di]51 ma> op di5 grondslag ook geme5s*ap van alle /(felke1 z$elke1 gee/elke go$]5 z\ be/aan2 dan 0 dat niet &]s tot /& te br5g5 en 9 /& te h\d51 dan door 9 n5 all5 te oordeel54 ,zooals het met h5 g+1 z\ het gaan met heel het m5s*elk gesla*t4 ,indi5 ,adam viel1 viel de m5s*heid2 indi5 ,*ri/us /a&e bleef1 w]d 9 hem de m5s*heid opg]i*t4 ,w]k- en g5adev]bond zn de vorm51 wa>door het organisme d] m5s*heid ook 9 religieus5 en e?is*5 z9 geh&haafd wordt4 ,omdat het ,gode niet om enkele individu5 ma> om de m5s*heid te do5 is als zn beeld en gelk5is1 da>om moe/ z vall5 9 n5 en ook 9 n5 word5 opg]i*t4 ,zoo is de ord9antie1 zoo het oordeel ,gods4 ,h v]kla>t 9 n5 all5 s*uldig en da>om wordt de m5s*heid onre9 en /]v5de uit ,adam gebor52 ,h v]kla>t 9 n5 all5 re*tva>dig1 en da>om wordt diezelfde m5s*heid uit ,*ri/us h]bor5 en t5 eeuwig5 lev5 geheiligd4 ,god heeft h5 all5 ond] de gehoorzaamheid beslot5 opdat ,h hun all5 z\de b>mh>tig zn4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #i4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t p4 #gh-aba4 ,*4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #aib4 ,pr9ceton ,!ol4 ,essays #ahdf p4 #abh-aid4 ,kleutg51 ,!ol4 d] ,vorzeit ,,ii #gjd f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,i #baa4 ,e4 ,b]si]1 ,la solid>it4 ,p>is #ahgj4 ,v]cueil1 ,etude sur la solid>it dans le ,*ri/ianisme d'aprs ,/4 ,paul1 ,montauban #ahid4 #g4 ,gevolg van het peccatum orig9ans is het peccatum orig9atum4 ,omdat all5 9 ,adam als zond>5 g]ek5d word51 word5 z ook all5 uit hem 9 zondig5 toe/& gebor54 ,de erfsmet is e5e /raf voor de erfs*uld4 ,ond] dit gezi*tspunt is de erfzonde het e]/ bes*\wd door ,augu/9us1 wat e5 kra*tig prote/ uitlokte van de zde d] ,pelagian51 cf4 ,augu/41 c4 ,jul4 ,v #c1 ev5als lat] van de ,remon/ant51 ,apol4 ,conf4 ,,vii #d4 ,ma> de ,s*rift spreekt m5igmaal 9 di5 gee/ en ziet 9 volg5de zond5 e5e /raf voor de vorige1 #b ,sam4 #ab3aa1 #ab1 #a ,kon4 #aa3aa-ca1 #bb3cj1 ,jes4 #f3i1 #aj1 #g3ag1 #aj3e-g1 #ad3c1 ,j] #ej3f-h1 ,rom4 #a3bd-bh1 #b ,!ss4 #b3aa1 #ab enz4 ,ook de zond5 /aan ond] ,gods be/uur2 de wett5 en ord9antin1 die voor het lev5 d] zonde geld51 zn door ,god va/ge/eld en word5 door hem geh&haafd4 ,en ond] die wett5 is ook deze3 ,das eb5 i/ d] ,flu* d] bs5 ,t1 dass sie =twhr5d ,bses muss gebhr54 ,de zonde heeft die natuur1 dat z d5 zonda> hoe lang] hoe me] v]dwaa/ en v]h>dt1 /e$s va/] 9 ha> /rikk5 v]w>t en /e$s snell] langs e5 hell5d vlak 9 d5 afgrond vall5 doet4 ,het is wa>1 dat zonde op zi*zelve bes*\wd nooit /raf d] zonde kan zn1 want beide v]s*ill5 wez5lk en /aan teg5ov] elka>2 zonde komt op uit d5 wil en /raf ond]gaat iem& teg5 zn wil2 zonde is ov]tr$+1 /raf is h&hav+ d] wet2 /raf heeft ,god tot auteur ma> zonde niet4 ,ma> to* mag volg5de zonde e5e /raf d] vorige heet51 wl z d5 zonda> nog v]d] van ,god v]wd]t1 ell5dig] maakt en aan all]lei bege]lkheid en h>t/o*t1 ang/ en wroeg+ ov]geeft1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #cf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #hg art4 #b1 qu4 #ge art4 #d4 qu4 #hd art4 #a-d4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vi c4 #aj n4 #adj4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #ae4 ,spanheim1 ,op4 ,,iii #abfh-abgj4 ,moor ,,iii #ccb-cce4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ga1 #b4 ,mll]1 ,snde ,,ii #ehi f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,i #dhi4 ,*ri/1 ,die sittl4 ,weltordnung ,s4 #ei4 ,na> deze wet is b ,adam en al zne nakomel+5 op de zondige daad e5 zondige toe/& gevolgd4 ,de ,pelagian5 /ell5 het zoo voor1 dat e5e ( &]e wilsdaad hoeg5aamd ge5 gevolg5 nalaat2 de wil1 die het e5e oog5blik het kwade de$1 kan t]/ond da>op1 indi5 het hem lu/1 we] het go$e do52 de wil heeft en krgt b h5 nooit e5e zek]e natuur1 e5 bepaald k>akt]1 h is en blft neutraal1 indiff]5t1 zond] inn]lke neig+1 altd tuss*5 teg5ge/elde d+5 9 geplaat/ en met onb]ek5b>e willekeur nu e5s na> d5 e551 dan na> d5 &]5 kant zi* ri*t5de4 ,ma> zulk e5e voor/ell+ v9dt we]spraak van alle zd54 ,er _h b ,adam en ,eva1 to5 z ,gods gebod ov]trad51 e5e groote z$elke v]&]+ plaats2 s*aamte en vreeze voor ,god maakte zi* van h5 mee/]2 de ru/1 de vr$e1 de ons*uld 0 weg1 z v]b]gd5 zi* voor ,god 9 het geboomte des h(s2 z wi]p5 de s*uld op elka>2 ,ka9 maakte zi* s*uldig aan bro$]moord2 en /raks zag de ,he]e1 dat de boo%eid des m5s*5 m5igvuldig 0 op de a>de1 dat al het g$i*tsel d] g$a*t5 zns h>t5 boos 0 van d] jeugd aan4 ,b ,adams ov]tr$+ neemt e5e ontzett5de deg5]atie van het m5s*elk gesla*t ha> aanvang4 ,w /aan hi] voor e5e s*rikkelke w]kelkheid1 wa>van de v]kl>+ ons ontgaat4 ,hoe is het mogelk1 dat ne enkele zondige daad zulke ontzett5de gevolg5 _h en e5 radikal5 omke] bra*t 9 heel de m5s*elke natuur8 ,9 het algeme5 kan opgem]kt1 dat de v]h\d+ tuss*5 e5e daad en h>e gevolg5 ons telk5s 9 het lev5 ze] onev5r$ig voorkomt4 ,en uur van onb$a*tzaamheid kan mak5 dat m5 j>5 s*reit4 ,ene kle9e v]giss+1 e5 enkele mis/ap geeft aan het lev5 van vele m5s*5 e5e geheel &]e ri*t+2 kle9e onbeteek55de voorvall5 w]k5 tot 9 gesla*t5 door2 van e5 zoog5aamd toeval hangt m5igmaal ons geluk ( ongeluk af4 ,de ne ov]tr$+ van ,adam bra*t e5 algeheele v]&]+ 9 de ov]legg+51 gez9dh$5 en neig+5 zn] natuur4 ,imm]s1 de erv>+ le]t1 dat alwat e5 m5s* doet1 9 me]d] ( m9d] mate op hemzelf t]ugw]kt en e5 spoor 9 zn k>akt] a*t]laat4 ,9 d5 grond d] zaak is niets onv]s*illig en niets gaat spoorloos aan ons voorb4 ,elke wilsdaad1 opkom5de uit voorafga&e neig+5 en bege]t51 w]kt op deze t]ug en v]/]kt ze4 ,i$]e zonde kan op die wze tot e5e hebbelkheid1 e5e neig+1 e5 h>t/o*t word51 die ov] d5 m5s* he]s*t als e5 tiran4 ,e5 m5s* is zoo v]&]lk1 zoo vorm5 plooiba>2 h s*ikt zi* na> alle geleg5h$51 h pa/ zi* aan b elk milieu1 h w5t aan alles en gaat ov]al na> /aan4 ,wie de zonde doet1 wordt t]/ond e5 di5/kne*t d] zonde4 ,e5e misdaad1 e5 leug51 e5 dief/al1 e5 moord is nooit voorb met het oog5blik1 wa>9 z gepleegd word54 ,de ongehoorzaamheid van ,adam heeft heel zne natuur v]&]d4 ,bov5di51 zne ov]tr$+ _h niet alle5 e5e uit- ma> ook e5e inw5dige zde4 ,het is niet zoo1 dat de zondige daad van ,adam1 be/a&e 9 het et5 d] v]bod5 vru*t1 e5sklaps ges*i$de zond] e5ige voorb]eid+ en e]/ da>na all]lei z$elke v]&]+5 9 zne natuur t5 gevolge _h4 ,op die wze /aan b ,adam s*uld en smet niet tot elka> 9 v]b&4 ,de daad van het et5 0 zelve re$s op5b>+ van e5e geheele z$elke v]&]+1 die er 9 het b9n5/e _h plaats gehad4 ,/rikt g5om5 0 z niet de e]/e zonde ma> de e]/e voldrag5 zonde 9 d5 z9 van ,jak4 #a3ae4 ,aan de zondige daad g+5 zondige ov]legg+5 des v]/&s 7twfel1 ongelo(7 en zondige neig+5 des h>t5 7bege]lkheid1 hoogmo$7 vooraf1 welke ha> aanleid+ hadd5 9 de v]zoek+ d] slang en gekweekt w]d5 door d5 wil van d5 m5s*4 ,zo[el vr als ond] en na het et5 van d5 v]bod5 boom w]d 's m5s*5 v]h\d+ tot ,god en zne wet v]&]d4 ,h w]d1 niet e]/ het e5e en da>na het &]e1 ma> tegelk]td en 9 v]b& met elka> beide s*uldig en onre9 voor het aangezi*t van zn ,mak]4 ,s*uld en smet zn beide gelktdige gevolg5 d] ne en zelfde zonde1 twee zd5 van dezelfde zaak4 ,e9delk1 de v]&]+1 die b ,adam intrad1 be/ond niet da>91 dat er e5ig zondig beg9sel 9 hem +eplant ( e5ig be/&deel van zn wez51 van zn ziel ( li*aam1 van zne v]mog5s ( kra*t5 hem ontnom5 w]d4 ,ma> z be/ond hi]91 dat de m5s* door zn twfel en ongelo(1 door zn hoogmo$ en bege]lkheid en e9delk door de zondige daad zelve /e$s me] van ,god en van zne wet zi* losmaakte1 zi* buit5 zne gun/ en geme5s*ap /elde en al zne gav5 en kra*t5 jui/ teg5 ,god en zn gebod gebruik5 g+4 ,en dan als dit ges*i$t1 als de m5s* buit5 ,gods geme5s*ap en buit5 ,gods wet zi* /elt1 dan tre$t de zondige toe/& vanzelf 91 zooals de dui/]nis intre$t wanne] het li*t v]dwnt4 ,fi]i nequit qu9 maxime sese amet creatura1 quam non absorps]it amor ,dei 7,melan*ton74 ,de m5s*1 zi* onttrekk5de aan de geme5s*ap ,gods1 9 welke h ges*ap5 w]d1 is niet &]s d5kba> dan als e5 zonda>1 s*uldig en v]dorv5 voor zn aangezi*t4 ,diezelfde religieuse en e?is*e v]&]+1 welke b ,adam plaatsgreep ond] en b zn val1 is ook het deel van al zne nakomel+54 ,dez5 word5 all5 9 di5zelfd5 z$elk5 toe/& gebor5 als wa>9 ,adam viel door zne ov]tr$+4 ,dit feit is haa/ voor ge5 ontk5n+ vatba>4 ,de ,s*rift le]t het niet alle5 ma> erv>+ en ges*i$5is bewz5 het dag aan dag4 ,indi5 iets zek] is1 dan is het wel dit1 dat m5s*5 niet als re*tva>dig5 en heilig5 ma> als zond>5 ontvang5 en gebor5 word54 ,dat w/ erop1 dat z ne s*uld met ,adam geme5 hebb51 want s*uld en smet gaan 9 de zonde altd sam54 ,gelk het b ,adam niet alzoo is toegegaan1 dat h e]/ de zondige daad b$reef1 da>door s*uld op zi* laadde en t5 gevolge da>van nu ook z$elk onre9 en v]dorv5 w]d1 zoo kom5 ook zne nakomel+5 niet als het w>e met e5e dubbele s*uld t] w]eld1 e]/ met die van ,adams ov]tr$+ en da>na nog met die van hunne z$elke v]dorv5heid4 ,want deze z$elke v]dorv5heid is niet e5 lat] bkom5d1 uitw5dig toevoegsel en niet e5 toevallig gevolg van de e]/e ov]tr$+1 ma> 9 deze e5 wez5lk elem5t en da>van niet te s*eid54 ,gelk ,adam door zne ov]tr$+ tegelk]td en 9 dezelfde mate zi* s*uldig maakte en onre9 w]d1 zoo zn ook b zne nakomel+5 het s*uldig /aan 9 hem en het onre9 uit hem gebor5 word5 twee zd5 van dezelfde zaak1 ,edw>ds1 ,works ,,ii #dhb4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #agj4 ,onjui/ is het1 da>uit met ,edw>ds af te leid51 dat de smet aan de s*uld voorafgaat4 ,er is hi] ge5 vr en ge5 na4 ,de onre9heid1 wa>9 alle m5s*5 gebor5 word5 is de ke]zde van de s*uld di] ov]tr$+1 die door ,adam als caput fo$]ale begaan w]d4 ,s*uld1 smet1 dood /aan b ,adams nakomel+5 9 dezelfde v]h\d+ als b hemzelv5 en zn zoo1 9 dat ond]l+ v]b&1 tot all5 doorgegaan4 #h4 ,de weg1 wa>9 dit peccatum orig9atum het deel all] m5s*5 wordt1 is niet die van imitatie ma> van g5]atie4 ,er gaat e5 1 e5 oordeel ,gods aan vooraf1 en kra*t5s dat oordeel word5 alle m5s*5 s*uldig1 onre9 en /]v5de uit ,adam gebor54 ,z word5 dit alles niet e]/ op lat]5 leeftd door hunne dadelke zond51 ma> zn het van hunne ontvang5is en geboorte af aan4 ,de dood is t5 bewze1 want deze he]s*t niet alle5 ov] de volwass55 ma> veel /]k] nog ov] de k9d]k5s1 zelfs de ongebor5e2 en die dood is na> de ,s*rift ge5 natuurproces ma> e5e bezoldig+ d] zonde4 ,nu heeft deze le] d] erfzonde1 hoeze] z vroeg] als onr$elk v]oordeeld w]d1 9 d5 laat/5 td we] g5ade gevond5 9 de oog5 d] dusg5aamde wet5s*ap4 ,z bleek to* zoo dwaas en ong]md niet1 als vroeg]e tolk5 d] wet5s*ap ha> hadd5 t5toonge/eld4 ,wet5s*appelk is nu vlak het teg5deel van wat 9 vroeg] eeuw da>voor gold4 ,de le] van de aangebor5 go$heid van d5 m5s* en van de maats*app als oorzaak van alle kwaad heeft afg$aan2 m5 le]t ?ans jui/ het omgeke]de3 de m5s*1 afkom/ig van e5 di]1 blft 9 zn h>t e5 di]2 9 i$] m5s* s*uilt la bte huma9e1 vitium hom9is natura pecoris2 en de heilige0 maats*app en de ,goddelke0 /aat zn het1 die hem gelukkig 9 b& h\d5 en dw+5 tot deugd2 alle ondeugd is aangebor51 alle deugd is v]worv51 cf4 b4v4 ,brunetire1 ,la moralit de la doctr9e volutive1 ,p>is #ahif4 ,het zn niet de nieuw ontdekte feit51 die deze v]&]+ 9 de bes*\w+ hebb5 aangebra*t4 ,want dat elke soort ha>s gelk5 voortbr5gt1 dat k9d]5 na> hun oud]s a>d51 dat niet alle5 li*amelke ma> ook all]lei gee/elke eig5s*app5 ov]]v51 dat is ge5 ontdekk+ d] #ai;e eeuw ma> 01 blk5s de le] van het traducianisme1 ook vroeg] wel bek5d4 ,en dat to* ook we] niet alle eig5s*app5 ov]]v51 dat elk individu to* nog iets &]s en iets me] is dan de optelsom ( het product van zne oud]s1 ook dat 0 blk5s de le] van het creatianisme aan vroeg]e gesla*t5 niet onbek5d4 ,wel is ze] zek] de k5nis d] feit5 uitgebreid en v]me]d]d1 ma> dit 0 lang niet van di5 a>d1 dat het alle5 e5e gans*e bes*\w+ radikaal v]&]5 kon4 ,deze v]&]+ is voornamelk da>aan toe te s*rv51 dat m5 zoo ongeve] dezelfde feit5 bezag uit e5 &] gezi*tspunt en met e5 &] oog1 n4l4 uit het /&punt van het monisme en met het oog van e5 dogmaticus d] evolutie4 ,9 /rd met all5 nu*t]5 wet5s*appelk5 z91 heeft m5 op enkele feit5 e5e reeks van diep +rp5de conclusies geb\wd en deze op all]lei mani] 9 populaire ges*rift5 aan d5 man gebra*t3 de m5s*--dat 0 duidelk geblek5--0 hoeg5aamd ge5 zelf/&ig wez51 ma> niets dan e5 product van be/a&e factor51 e5 speelbal d] om/&igh$52 van vrheid b hem te sprek51 is dwaa%eid1 h is e5 willoos in/rum5t van het noodlot2 misdadig]s zn e5 eig5 type1 die re$s als zoodanig gebor5 word5 en onv]bet]lk en onto]ek5ba> zn2 elk m5s* moet met noodw5digheid wez5 wat h is4 ,e5 leg] van deels tal5tvolle s*rv]s1 zooals ,zola1 ,ibs51 ,nietzs*e enz4 hebb5 deze bes*\w+ 9 roman en drama ges*ild]d voor de v]hitte v]beeld+4 ,en wie nu 9 dat koor niet meez+t en aan de wet5s*appelkheid dez] bes*\w+ twfelt1 wordt 9 d5 ban g$aan4 ,en to* komt voor d5 nu*t]5 bes*\w] alwat de wet5s*ap op dit t]re9 aan het li*t heeft gebra*t op dit we9ige ne]3 #a ,er is niet alle5 h]$iteit ma> ook v>iatie1 niet alle5 e5heid ma> ook v]&]+1 niet alle5 h]9n]+ ma> ook v]beeld+4 ,vele eig5s*app5 gaan ov] van oud]s op k9d]51 alle soort5 br5g5 imm]s huns gelk5 voort2 ma> to* gaan niet alle eig5s*app5 ov]1 want elk individu is iets nieuws2 ge5 enkel k9d lkt precies op zne oud]s4 ,hi]m$e is niets nieuws gezegd en sle*ts e5e oude bek5de1 door niem& ooit geloo*5de wa>heid h]haald4 #b4 ,deze beide feit5 word5 ze] ga>ne met d5 naam van wett5 be/empeld2 ma> hoe die wett5 he]s*51 is nog zoo go$ als t5 e55male onbek5d4 ,h]$iteit en v>iatie /aan voortdur5d met elka> 9 v]b&1 z w]k5 saam en kruis5 elka>1 en v&a> dat de v]kl>+ d] feit5 zoo moeilk is4 ,en deze moeilkheid wordt nog da>door v]hoogd1 dat de ov]]v+ b alle hoog]e wez5s plaatsgrpt door de v]m5g+ van twee individu5 7amphimixis1 gelk ,weismann ze noemde74 #c4 ,dit blkt1 zoodra m5 e5igsz9s nad] specialise]t4 ,dat soorteig5s*app5 ov]]v51 d4 w4 z41 dat oud]s k9d]5 van dezelfde soort voortbr5g51 /aat va/ ma> br5gt niet veel v]d]4 ,dat ras- en v>ieteitseig5s*app5 con/ant word5 ov]geplant1 is aan re*tmatig5 twfel ond]hevig2 door selectie kan het ras1 bv4 van di]5 ( plant51 wel word5 v]bet]d2 ma> deze v]bet]+ is bep]kt en tdelk2 na vi] ( vf g5]aties is de hoogte d] v]bet]+ b]eikt2 zoodra m5 met de selectie oph\dt1 ke]5 de nakomel+5 tot het oude type t]ug2 de eig5s*app5 word5 niet 9 de natuur van de s*epsel5 opg5om51 z h\d5 de neig+1 om 9 d5 oorspronkelk5 vorm t]ug te slaan4 ,dat e9delk individueele1 v]worv5e eig5s*app5 van oud]s op k9d]5 ov]gaan1 is wel door ,d>w9 e4 a4 bewe]d1 ma> wordt door ,a4 ,weismann1 hoogle]a> te ,freiburg1 zoo /]k mogelk be/r$51 en zne !orie v9dt teg5woordig hoe lang] hoe me] in/emm+4 #d4 ,de pog+1 om de v]s*nsel51 die zi* hi] voordo51 ond] e5ige wett5 saam te voeg51 is niet alle5 niet gelukt ma> is voor%&s ze] voorb>ig te a*t54 ,de v]s*nsel5 zn veel te talrk en te gecomplice]d1 ev5als b4v4 die van het w$]1 om ons re$s nu van va/e wett5 te kunn5 do5 sprek54 ,de wet van het atavisme maakt dan ook al d5 indruk van sle*ts uitgevond5 te zn1 om aan de vele gevall51 wa>9 de gun/ige eig5s*app5 niet ov]]v5 en dus de wet0 d] h]$iteit niet doorgaat1 e5 s*n van regelmatigheid te gev54 ,ni*t begriff5e ,?atsa*5 s*e95 s*liessli* bekannt1 sobald man sie mit e9em bekannt5 ,worte bezei*net1 ,dr4 ,kohlbrugge1 ,d] ,atavismus1 ,utre*t #ahig1 ,s4 #c1 die het atavisme dan ook ev5als ,em]y voor e5e sage h\dt4 ,de hypo!se van ,lombroso ov] d5 misdadig]/ype behoort ?ans re$s we] tot het v]l$54 ,en de /ati/iek1 al moge z ook e5e zek]e regelmatigheid 9 geboort51 huwelk51 misdad5 enz41 aanwz51 is da>m$e to* nog ge5sz9s g]e*tigd tot de conclusie1 dat elk m5s* tot zne dad5 g$wong5 wordt1 ev5m9 als het feit1 dat de oud]dom e5] bevolk+ 9 doorsn$e d]tig j>5 b$raagt1 i$] d]tigj>ige tot /]v5 dw+t1 ,wundt1 ,grundzge d] physiol4 ,psy*4 ,,ii #cig4 ,a4 v4 ,oett+51 ,die ,moral/ati/ik #ahhb ,s4 #bd f4 ,e9delk #e4 de v]s*ill5de !orien t] v]kl>+ van h]$iteit en v>iatie zn alle tot op d5 huidig5 dag onvoldo5de geblek54 ,re$s het groote aantal1 dat er opge/eld is1 bew/1 dat ge5 van alle bevr$igt4 ,alle natuurphilos(5 en biolog5 hebb5 er hunne kra*t5 aan beproefd1 zond] dit geheim des lev5s ontslui]d te hebb54 ,de hoogle]a> aan de ,sorbonne1 ,yves ,delage1 heeft 9 zn gele]d w]k3 ,la /ructure du protoplasma et les ?ories sur l'hrdit et les gr&s problmes de la biologie gnrale1 ,p>is ,re9wald et ,cie #ahie alle !orien bre$vo]ig besprok5 en komt dan tot de slotsom3 aprs avoir tudi et discut les nombreuses ?ories mises p\r rs\dre les problmes de l'hrdit et de l'volution1 n\s sommes obligs de reconnatre1 qu'aucune ne prs5te une solution acceptable4 ,t\tes p*5t en quelques po9ts1 non pas accessoires mais fondam5taux1 et la plup>t sont1 en outre1 appuyes sur des hypo?ses gratuites et t\t fait improbables1 p4 #gdc4 ,zelf waagt h dan ook niet e5e ?orie complte aan d5 lez] aan te bi$52 nos connaissances sont lo9 d'tre assez avances p\r que cela soit possible1 p4 #gdg2 cf4 ook nog ,hugo de ,vries1 ,e5heid 9 v]&]lkheid1 ,album d] ,natuur #ahih bl4 #fe-hj4 ,ribot1 ,l'hrdit psy*ol4 ,p>is ,alcan #ahid4 van ,bemmel51 ,de erfelkheid van v]worv5 eig5s*app51 #ahij4 ,r4 ,s*f]1 ,die ,v]]bung1 ,b]l91 ,reu!r u4 ,rei*>d #ahig4 ,dr4 ,jonk]1 ,erfel4 en ,to]ek5b4 9 ,!ol4 ,/ud4 v4 ,dr4 ,daubanton #ahid bl4 #bia-cbb enz4 ,met dit alles ontk5n5 w e*t] de feit5 d] erfelkheid niet no* ook ha> uitgebreide he]s*app4 ,de *ri/elke !ologie heeft er niet het m9/e belang b1 om aan deze ook ma> e5igsz9s te kort te do52 integ5deel erk5t z t5 volle en e]bi$igt de wett51 die op dit gebi$ door ,god zn va/ge/eld2 hoe me] 9 de erfelkheid va/e wett5 word5 opgespoord1 des te groot] wordt de he]lkheid van ,hem1 die de ,s*epp] all] ord9antin en ge5 ,god van v]w>r+ ma> van orde is4 ,ook is het volkom5 wa>1 dat w bna nooit met jui/heid de gr5z5 kunn5 aanwz51 die de p]soonlke s*uld s*eid5 van de geme5s*appelke s*uld4 ,wat ,s*lei]ma*] zegt van de erfzonde1 is heel iets &]s dan wat ,s*rift en k]k aanga&e ha> uitsprek51 ma> op zi*zelf is het van de zonde 9 het algeme5 to* volkom5 wa>1 dat z e5e ,gesammt?at und ,gesammts*uld des m5s*li*5 ,ges*le*tes is1 d4 i43 de zondige toe/& en de zondige dad5 van i$] m5s* zn e5]zds v]oorzaakt door die van het voorgesla*t en &]zds ook we] oorzaak van de zondige toe/&5 en dad5 d] nakomel+52 de zonde is 9 ,j$em das ,w]k ,all] und 9 ,all5 das ,w]k e9es ,j$51 ,*r4 ,gl4 #ga1 #a4 #b4 ,ma> hoe wa> dit alles ook z1 zoolang de biologie naa/ de h]$iteit ook de v>iatie erk5n5 moet1 ontbreekt alle re*t1 om d5 m5s* zne zelf/&igheid en vrheid te ontnem5 en hem voor te /ell5 als e5 willoos in/rum5t van booze ma*t54 ,zulk e5e voor/ell+ b]u/ niet op gezonde wet5s*ap ma> is e5e vru*t van kranke v]beeld+ en ri*t door het dood5 van alle wilskra*t 9 d5 m5s* onb]ek5b>e v]woe/+5 aan4 ,en voorts1 al mag de /eun1 door de wet5s*ap van d5 dag aan de k]kelke le] d] erfzonde gebod51 tot op zek]e hoogte dankba> erk5d1 z zelve wordt er niet /]k] door ev5m9 als z er zwakk] door wordt1 als het diezelfde wet5s*ap miss*i5 morg5 we] behag5 mo*t om ze als dwaas en onz9nig t5 toon te /ell54 ,de erfzonde is nog iets &]s dan wat h$5 t5 dage ond] h]$iteit wordt v]/aan4 ,imm]s is z ge5 soorteig5s*ap1 die tot het wez5 des m5s*5 behoort1 want z is door ov]tr$+ van ,gods gebod 9 de m5s*elke natuur +ekom5 en kan er door w$]geboorte en heiligmak+ w$] uit wegg5om5 word52 en z is t] &]e zde ook ge5 individueele v]worv5e eig5s*ap1 want z is all5 m5s*5 zond] uitzond]+ eig5 en z is zoo inha]5t aan de m5s*elke natuur1 dat w$]gebor55 zelfs nog k9d]5 voortbr5g51 die van nature k9d]5 des toorns zn2 ju/us non g5]at unde ipse reg5]atus s$ unde g5]atus e/ 7,augu/9us74 ,de erfzonde neemt da>om e5e bzond]e plaats 92 de teg5woordige le] d] h]$iteit moge ha> van h>e s*nb>e ong]mdheid hebb5 ontdaan1 v]kl>5 doet z ha> niet4 ,oudtds w]d dit door het traducianisme ( het creatianisme beproefd4 ,ma> welk /&punt m5 b d5 oorsprong d] ziel5 ook inneme1 de voortplant+ d] erfzonde blft altd ev5 moeielk4 ,de erfzonde is to* ge5 sub/antie1 die zetelt 9 het li*aam en door g5]atie kan word5 ov]geplant2 z is e5e z$elke qualiteit van d5 m5s*1 die de geme5s*ap met ,god mi/1 welke h na> zne oorspronkelke natuur bezitt5 moe/ en bezet5 heeft4 ,adams v]dorv5heid trad vanzelf 9 en op hetzelfde oog5blik1 to5 h 9 twfel en ongelo(1 9 hoogmo$ en bege]lkheid van ,god zi* loss*eurde4 ,en op dezelfde wze tre$t de z$elke v]dorv5heid 9 b zne nakomel+5 van het e]/e oog5blik van hun be/aan af4 ,zooals ,god aan ,adam om zne ov]tr$+ zne geme5s*ap onttrok1 zoo doet ,h dit ook aan al zne k9d]54 ,en ev5m9 als ,h1 ,adam na zne ov]tr$+ to* nog ond]h\d5de1 door het onttrekk5 zn] geme5s*ap de positieve oorzaak van zne v]dorv5heid w]d1 ev5m9 is ,h dit b zne nakomel+51 hetz m5 d5 oorsprong d] ziel5 traduciani/is* ( creatiani/is* d5ke4 ,i$] m5s* wordt kra*t5s de physis*e en e?is*e relatie1 wa>9 h tot ,adam /aat1 ond] s*uld en 9 smet gebor54 ,e/ ergo quisque sui individui peccati orig9alis et proximum pr9cipium et subjectum et auctor1 ,voetius1 ,disp4 ,i #aajd1 cf4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 p4 #gj4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #c4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iv #ej4 ,voetius1 ,disp4 ,i #ajgh sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,ix #ab4 ,moor ,,iii #bhi4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #ceh4 ,edw>ds1 ,works ,,ii #dgh4 #i4 ,de erfzonde is e5e eig5s*ap d] m5s*elke natuur en da>om eig5 aan alle s*epsel51 die deze natuur deela*tig zn4 ,9 ,adamo p]sona corrumpit naturam1 9 aliis hom9ibus natura corrumpit p]sonam1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #h art4 #e qu4 #fi art4 #c4 ,de pelagiaans*e bew]+1 dat er m5s*5 zn ( al?ans kunn5 zn zond] e5ige zonde1 wordt door de ,s*rift1 door de erv>+1 door de getuig5iss5 all] godsdi5/5 en volk5 we]sprok54 ,op d5 regel1 dat i$] m5s* e5 zonda> is1 is ma> ne uitzond]+1 n4l4 ,*ri/us1 ma> ,h 0 dan ook de e5iggebor5 ,zoon van ,god1 de twe$e ,adam1 ho(d van e5 &] en bet] v]bond1 en op bzond]e wze ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/4 ,de ,rooms*5 mak5 e*t] ook nog e5e uitzond]+ voor ,m>ia1 de mo$] van ,jezus4 ,de drie privileges1 9 de ,rooms*e !ologie all5gs aan ,m>ia toegek5d1 n4l4 de vrheid van de erfzonde 7immaculata conceptio71 de vrheid van alle dadelke zonde 7p]fectio ju/itiae7 en de vrheid van d5 dood 7assumptio 9 coelum7 zn e5v\dig gevolgtrekk+5 uit d5 hoog5 rang van middel>es1 wa>toe z op grond van ha> virg9itas en deip>tus door de k]k v]hev5 is4 ,t5 aanzi5 van de onbevlekte ontvang5is /elde ,pius ,,ix 9 de bul ,ineffabilis va/1 beatissimam virg9em ,m>iam 9 primo in/anti conceptionis suae fuisse s+ul>i omnipot5tis ,dei gratia et privilegio1 intuitu m]itorum ,*ri/i ,jesu ,salvatoris humani g5]is1 ab omni orig9alis culpae labe praes]vatam immunem4 ,er ligt hi] niet 9 opgeslot51 dat ,m>ia niet ond] ,adam begrep5 en 9 hem gevall5 z\ zn1 want ,m>ia w]d alle5 vr van de erfzonde bewa>d door e5e bzond]e g5ade ,gods en met het oog op ,*ri/us' v]di5/54 ,ma> er wordt ook niet 9 uitgesprok51 dat ,m>ia e]/ 9 zond5 ontvang5 en da>na t]/ond geheiligd w]d1 want er wordt uitdrukkelk v]kla>d1 dat z 9 het all]e]/e mom5t van ha> ontvang5is vr van erfzonde is bewa>d4 ,voor dit dogma is e*t] 9 de ,s*rift niet de zwak/e grond aanwezig4 ,?omas zeide ronduit1 quod de sanctificatione ,b4 ,m>iae1 quod scilicet fu]it sanctificata 9 ut]o1 nihil 9 ,scriptura canonica traditur1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #bg art4 #a4 ,de ,rooms*e !olog5 zn hi]m$e dan ook 9 niet g]+e v]leg5heid1 zoek5 all]lei r$551 om deze v]borg5heid van ,m>ia0 9 de ,s*rift te v]kl>51 en dw+5 de vreemd/e tek/5 tot e5 s*n van bews4 ,zoo b]oep5 z zi* op ,g54 #c3ae1 ,ps4 #de3aav41 ,hoogl4 #a3h-af1 #b3b1 #c3f1 #d3av41 #f3i1 ,w%4 #a3d1 ,luk4 #a3bh1 #da1 #dh1 ,op4 #ab en op typ5 als de ark van ,noa*1 de duif met d5 olftak1 d5 br&5d5 doornbos* enz42 ma> al deze aanhal+5 en r$5e]+5 di55 sle*ts om hun armo$e aan argum5t5 te b$ekk5 en hebb5 ge5 we]legg+ van noode1 cf4 b4v4 ,sp5c] ,nor?cote1 ,m>ia 9 d5 ,evang4 ,ma9z #ahhi4 ,s*aef]1 ,die ,gottesmutt] 9 d] h4 ,s*rift1 ,mn/] #ahfg4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #dee-dgb4 ,veele] le]t de ,s*rift besli/1 dat alle m5s*51 behalve ,*ri/us alle51 zond>5 zn2 voor ,m>ia wordt nooit e5e uitzond]+ gemaakt2 al /aan er ge5 bepaalde zondige woord5 ( dad5 van ha> opgeteek5d1 ook niet 9 ,mk4 #c3ba1 ,joh4 #b3c1 to* v]heugt z zi* 9 ,god h>5 ,zaligmak]1 ,luk4 #a3dg1 wordt wel om ha> mo$]s*ap van ,*ri/us ma> nooit om ha> zondeloo%eid zalig gesprok51 ,luk4 #a3bh1 #dh1 wordt ook 9 dit mo$]s*ap op zi*zelf a*t]ge/eld b wie ,jezus' mo$] en bro$]s en zu/]s zn 9 gee/elk5 z91 ,mt4 #ab3dfv41 ,mk4 #c3cav41 ,luk4 #h3ba1 en volh>dt met de apo/el5 9 bidd5 en smeek51 ,hd4 #a3ad4 ,ook de k]kvad]s le]5 no* de onbevlekte ontvang5is no* ook de zondeloo%eid van ,m>ia2 ,ir5aeus1 adv4 ha]4 ,,iii #af1 #g1 ,t]tullianus1 de c>ne ,*r4 #g1 ,orig5es1 hom4 9 ,luc4 #ag enz4 sprek5 b ha> van dadelke ov]tr$+52 en zelfs ,rooms*e godgele]d5 kunn5 dit niet loo*554 ,dr4 von ,lehn]1 ,die ,m>i5v]ehrung d] er/5 ,jahrh4 ,/uttg>t #ahha ,s4 #aea zegt1 dat dit de to5maals he]s*5de bes*\w+ 02 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,i #chb erk5t1 dat de traditie uit di5 td ev5m9 /r+5te bewz5 lev]t als de ,h4 ,s*rift2 en ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #dgd1 #dgf /emt toe1 dat de p]soon van ,m>ia 9 de e]/e vi] eeuw5 op d5 a*t]grond tre$t en 9 relatieve ,dunkelheit v]ke]t4 ,hoog/5s w]d alle5 propt] honorem ,dom9i gelo(d1 dat ,m>ia door bzond]e g5ade vr van dadelke zond5 0 geblev51 ,augu/9us1 de nat4 et gr4 #cf4 ,damasc41 de fide or?od4 ,,iv #ad4 ,zelfs to5 s$]t de vfde eeuw de v]e]+ van ,m>ia hoe lang] hoe me] to5am en lat] nog het fee/ van h>e ontvang5is opkwam1 le]d5 de voornaam/e !olog5--gelk ,canus1 ,loci ,,vii c4 #a1 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #eda f4 e4 a4 ook erk5n5--wel e5e sanctificatio ,b4 ,virg9is po/ animationem et contractionem peccati 9 anima ma> be/r$5 e5e praes]vatio1 die apriori ,m>ia van alle erfzonde vrhield1 ,anselmus1 ,cur ,deus homo ,,ii #af4 ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura op ,s5t4 ,,iii di/4 #c4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #ha art4 #c4 ,,iii qu4 #bg art4 #a4 #b4 ,comp4 ,!ol4 c4 #bbd enz4 ,ma> ,duns ,scotus bra*t hi]9 wzig+2 h betoogde dat1 al 0 ,m>ia ook 9 ,adam begrep51 ,god ha> to* wel 9 het all]e]/e oog5blik van h>e ontvang5is de gratia s*5k5 kon1 die van alle zonde ha> vrhield4 ,en wl dit ,gode1 ,*ri/us en ,m>ia wa>dig] en met het gezag d] ,s*rift en d] k]k niet 9 /rd 01 a*tte h het probabile1 quod excell5tius e/ attribu]e ,m>iae1 ,s5t4 ,,iii di/4 #c qu4 #a4 ,en da>m$e is ook de grond aangegev51 wa>op b ,rome dit dogma ru/4 ,het heeft ge5 /eun 9 de ,s*rift no* 9 de traditie d] oude k]k1 ma> het is1 ev5als de hemelva>t van ,m>ia1 e5v\dig e5e gevolgtrekk+ uit het middela>s*ap1 dat ha> all5gs toegek5d w]d4 ,het is niet pass5d1 niet conv5i5s1 dat ,m>ia 9 zonde ontvang5 is1 zonde g$aan heeft en ge/orv5 is4 ,z moet zondeloos zn1 en da>om is z het1 al wordt het door ,s*rift no* traditie gele]d4 ,cf4 ,preuss1 ,die rm4 ,lehre v4 d4 unbefleckt5 ,empfngniss #ahfe4 ,b5ra?1 ,zur ,ges*4 d] ,m>i5v]ehrung1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhf4 ,art4 ,m>ia 9 ,h]zog4 ,boll&1 ,rome en de ges*i$5is1 ,leid5 #ahig bl4 #a-ec4 #aj4 ,ev5 uitgebreid als de erfzonde is 9 de m5s*heid1 is z het ook 9 d5 enkel5 m5s*4 ,z he]s*t ov] d5 gans*5 m5s*1 ov] v]/& en wil1 h>t en gewet51 ziel en li*aam1 ov] alle v]mog5s en kra*t54 ,zn h>t is boos van d] jeugd aan en bron van all]lei zond51 ,g54 #f3e1 #h3ba1 ,ps4 #ea3g1 ,j]4 #ag3i1 ,eze*4 #cf3bf1 ,mk4 #g3ba2 h kan zi*zelf niet v]nieuw51 ,j]4 #ac3bc1 ,eze*4 #af3f1 de d+5 ,gods niet v]/aan1 #a ,cor4 #b3ad1 aan de wet ,gods zi* niet ond]w]p51 ,joh4 #h3cd1 #cf1 ,rom4 #f3ag1 #bj1 #h3g1 is dood door de zond5 en misdad51 ,ef4 #b3a4 ,w$]geboorte is da>om noodig tot +ang 9 het kon9krk ,gods1 ,joh4 #c3c2 heel de zaligheid is objectief en subjectief e5 w]k van ,gods g5ade1 ,joh4 #f3dd1 #ae3e1 #a ,cor4 #d3g1 #ae3aj1 ,phil4 #b3ac enz4 ,op deze /ellige uitsprak5 d] ,h4 ,s*rift w]d door ,augu/9us en zne volgel+5 en lat] door de ,h]vorm]s de le] van de onbekwaamheid des m5s*5 t5 go$e geb\wd4 ,wl 9 ,adam de gans*e m5s*elke natuur is b$orv51 kan er uit ha> niets wa>lk go$s me] voortkom51 ev5m9 als e5 kwade boom go$e vru*t5 voortbr5g5 kan4 ,veele] v]ke]t de m5s* ?ans ond] de dura necessitas non posse non pecc&i1 zne deugd5 zn vitia potius quam virtutes1 h is van nature g5eigd tot alle kwaad1 g5eigd zelfs om ,god en zn5 naa/e te hat54 ,deze r$e is ongetwfeld h>d1 en het is ge5 wond]1 dat z t5 all5 tde besli/e teg5spraak heeft ontmoet4 ,de ,heid55 k5d5 dit diepe b$]f d] zonde niet2 hoeze] z ook m5igmaal h>e algeme5e v]breid+ uitsprak51 z blev5 to* geloov5 aan de natuurlke go$heid van d5 m5s* en aan de mogelkheid d] deugd1 ,sunt +5iis no/ris sem9a innata virtutum1 quae si adolesc]e lic]et ipsa nos ad beatam vitam natura p]duc]et1 ,cic4 ,qu4 ,tusc4 ,,ii #a4 ,erras1 si exi/imas1 nobiscum nasci vitia1 sup]v5]unt1 +e/a sunt1 ,s5eca1 ,ep4 #if4 ,9 het pelagianisme w]d deze pagani/is*e le] v]nieuwd1 het loo*5de de erfzonde geheel en al4 ,door h>e me*anis*e opvatt+ van het beeld ,gods kwam de ,rooms*e k]k tot de le]1 dat de homo naturalis na v]lies van het donum sup]additum nog wa>lk go$e w]k5 kan do51 wel niet 9 bov5natuurlk5 ma> to* 9 natuurlk5 z91 ,trid4 ,,vi c4 #e4 #g4 ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,w$]doop]s1 ,kwak]s1 ,rationali/51 enz4 viel5 tot dit ,rooms*e /&punt t]ug4 ,coornh]t erg]de zi* aan de #e;e en #h;e vraag van d5 ,heid4 ,cate*ismus4 ,r\sseau pr$ikte de natuurlke go$heid van d5 m5s*4 ,en ,all>d ,pi]son getuigde van zi*zelv51 dat h vol/rekt niet g5eigd 0 tot alle kwaad ma> wel tot veel go$s1 ,gids ,nov4 #ahie bl4 #bei4 ,aan d5 natuurlk5 afke]1 die onwillekeurig 9 het h>t opkomt teg5 de le] van de algeheele z$elke v]dorv5heid des m5s*51 pa>t zi* b h>e be/rd]s ongetwfeld ook veel misv]/&4 ,indi5 to* deze le] duidelk 9 het li*t ge/eld wordt1 wordt z door all] erv>+ dag aan dag beve/igd en door de getuig5iss5 van h>e teg5/&]s zelv5 g]e*tva>digd4 #a4 ,de le] van ,s*rift en k]k is to* niet1 dat i$] m5s* 9 alle mogelke dadelke zond5 leeft en actu s*uldig /aat aan de ov]tr$+ van alle gebod54 ,z spreekt alle5 van de diep/e neig+1 de inn]lk/e gez9dheid1 de grondri*t+ d] m5s*elke natuur en beldt1 dat deze niet na> ,god toe-1 ma> van ,hem afgeke]d is4 ,indi5 de m5s* e5e organis*e e5heid is1 dan zal to* e5 van beide het geval moet5 wez54 ,vel5 mak5 er zi* van af door te zegg51 dat de m5s* van nature ge5 van beide ( beide tegelk is1 ,hegel1 ,w]ke ,,xii #bji f41 ma> dit v]raadt gebrek aan nad5k51 is 9 /rd met de natuur van het go$e en w]d da>om ook door ,kant ze] ern/ig be/r$51 ,religion1 ed4 ,ros5kranz #bc-bf4 ,wie ne zonde doet1 /aat 9 beg9sel s*uldig aan de ov]tr$+ all] gebod51 en wie ne deugd 9 wa>heid bezit1 heeft ze 9 beg9sel alle4 ,de m5s* is 9 d5 wortel van zn wez5 ( go$ ( kwaad--e5 d]de is er niet4 #b4 ,de zonde is e*t] ge5 sub/antie1 z woont wel 9 en aan en b d5 m5s*1 ma> z is niet en kan niet zn het wez5 van d5 m5s*4 ,de m5s* is ook na d5 val m5s* geblev51 h heeft e5e r$e1 gewet5 en wil beh\d51 kan da>door zne lag]e z9nelke drift5 en neig+5 behe]s*5 en zi* alzoo dw+5 tot deugd1 ,augu/9us1 die de deugd5 d] ,heid55 spl5dida vitia noemde1 heeft dit to* volmondig erk5d2 vele hunn] dad5 zn niet alle5 ge5 b]isp+ ma> veele] onz5 l( en onze navolg+ wa>d1 cf4 ,wigg]s1 ,aug4 u4 ,pelag4 ,i #aai-abc4 ,de ,lu!rs*5 sprak5 van d5 natuurlk5 m5s* als e5 blok en e5 /ok op gee/elk gebi$1 ma> s*rev5 hem 9 de zoo g5oemde lag]e hemisphe] van het burg]lke lev5 nog wel all]lei kra*t5 t5 go$e toe1 ,frank1 ,!ol4 d] ,conc4 ,i #add f4 ,en me] dan z all5 hebb5 ,calvn en de ,g]e=me]d5 de deugd5 d] ongeloovig5 geerd en ze aan de ,*ri/55 zelv5 m5igmaal t5 voorbeeld ge/eld1 cf4 mne r$e ov] de ,algeme5e ,g5ade bl4 #bgv4 ,de le] van het totale b$]f d] m5s*elke natuur1 h\dt dus ge5sz9s 91 dat de zondige g5eigdheid1 die ligt op d5 bodem van het h>t1 altd 9 zulke dad5 uitbreekt1 welke duidelk v&s*ap en haat teg5 ,god en d5 naa/e v]rad54 ,er zn v]s*ill5de om/&igh$51 die tuss*5 beide tr$5 en de neig+ belett5 zi* t5 volle te uit54 ,niet alle5 word5 vele zondige dad5 door het zwa>d d] ov]heid1 het burg]lk fatso51 de publieke op9ie1 de vrees voor s*&e en /raf enz41 teg5geh\d52 ma> all]lei factor51 zooals de i$] m5s* nog eig5e natuurlke liefde1 het door opvo$+ en /rd gekweekte z$elk k>akt]1 gun/ige om/&igh$5 van con/itutie1 omgev+1 w]kkr+ enz41 leid5 d5 m5s* m5igmaal tot beoef5+ van s*oone1 l(wa>dige deugd54 ,alle5 ma>1 da>m$e is de zondige g5eigdheid des h>t5 ond]drukt do* niet uitg]oeid2 9 all]lei booze ov]legg+51 g$a*t51 bege]t5 komt ze telk5s na> bov52 als de geleg5heid gun/ig is en de nood dr+t1 breekt z dikw]f alle damm5 en dk51 die ha> inhield51 door2 en z1 die 9 s*rikkelke woord5 en dad5 toon5 ,god en d5 naa/e te hat51 drag5 ge5 &]e natuur dan welke alle m5s*5 deela*tig zn4 #c4 ,als gele]d wordt1 dat de m5s* door de zonde onbekwaam is tot e5ig go$ en deze onbekwaamheid e5e natuurlke wordt g5oemd1 dan is da>m$e ge5 physis*e noodzakelkheid ( fatali/is*e dwang b$oeld4 ,de m5s* heeft door de zonde zn wil en de hem +es*ap5 vrheid niet v]lor52 de wil sluit kra*t5s zne natuur all5 dwang uit en kan niet &]s dan vr will54 ,ma> de m5s* heeft wel v]lor5 de vre neig+ van d5 wil tot het go$e2 h wil nu niet me] het go$e do52 h doet ?ans vrwillig1 uit neig+1 het kwade3 de neig+1 de ri*t+ van d5 wil is v]&]d2 semp] e/ 9 nobis voluntas lib]a1 s$ non semp] e/ bona1 ,aug41 de gr4 et lib4 arb4 #ae1 cf4 ook de ,g]ef4 b ,heppe1 ,dogm4 #bcg1 #bfd4 ,de onma*t t5 go$e is 9 dez5 z9 niet physis* ma> e?is* van a>d2 z is e5e onma*t van d5 wil4 ,sommig5 sprak5 da>om liev] van z$elke dan van natuurlke onma*t1 ,amyraldus1 ,te/>dus1 ,v5ema b ,moor ,,iii #bca-bcc1 en vooral ,jona?an ,edw>ds4 ,edw>ds _h n4l4 9 zne dag5 de onma*t des m5s*5 te v]d$ig5 teg5 ,:itby en ,taylor1 die de erfzonde loo*5d5 en d5 m5s* 9 /aat a*tt5 om ,gods wet te ond]h\d54 ,z wi]p5 hem teg51 dat1 indi5 de m5s* ,gods wet niet kon ond]h\d51 h het ook niet behoefde te do5 en1 als h het dan niet de$1 ook niet s*uldig 04 ,om da>teg5 zi* te v]d$ig51 maakte ,edw>ds ond]s*eid tuss*5 natuurlke en z$elke onma*t1 en zeide1 dat de gevall5 m5s* wel de natuurlke1 ma> niet de z$elke kra*t _h1 om het go$e te do54 ,en h voegde eraan toe1 dat alle5 natuurlke onma*t w]kelk onma*t 01 ma> z$elke onma*t sle*ts 9 oneig5lk5 z9 zoo heet5 kon4 ,de zonde is n4l4 ge5 physiek gebrek 9 de natuur ( de kra*t5 van d5 wil2 ma> ze is e5 e?is* gebrek1 e5 gebrek aan g5eg5heid1 liefde tot het go$e1 zie zn ,fre$om ( ! w1 ,works ,,ii #a-aij passim4 ,nu zeide ,edw>ds wel1 dat de m5s* zi*zelf die g5eg5heid tot het go$e niet s*5k5 en zn wil niet v]&]5 kon2 9 dit opzi*t /ond h geheel aan de zde van ,augu/9us en ,calvn4 ,ma> door zne weig]+1 om dez5 onwil t5 go$e natuurlke onma*t te noem51 heeft h veel misv]/& gekweekt en feitelk het pelagianisme bevord]d4 ,de ,g]e=me]d5 hebb5 da>om vr en na van natuurlke onma*t gesprok54 ,dit woord natuurlk kan e*t] v]s*ill5d5 z9 hebb54 ,m5 kan er m$e het oog hebb5 op de oorspronkelke1 door ,god 9 ,adam na> zn beeld ges*ap5 m5s*elke natuur1 zooals de ,prote/ant5 zeid5 dat het beeld ,gods natuurlk 01--dan is de onma*t t5 go$e niet natuurlk4 ,m5 kan er ook m$e b$oel5 de physis*e sub/antie ( kra*t van e5ig s*epsel1 en ook dan is de onma*t1 wl alle sub/antie en kra*t door ,god ges*ap5 is1 niet natuurlk te noem54 ,de onbekwaamheid t5 go$e is ge5 physis*e onmogelkheid1 zooals het bv4 voor e5 m5s* onmogelk is1 om met zne h& aan de /]r5 te rak54 ,ma> m5 kan1 sprek5de van natuurlke onma*t1 ook d5k5 aan de eig5s*app5 d] gevall5 m5s*elke natuur en erm$e te k5n5 gev51 dat de onbekwaamheid t5 go$e nu 9 d5 gevall5 toe/& aan i$] m5s* van nature0 eig5 is1 hem van het e]/e oog5blik van zn be/aan af aangebor5 is en niet e]/ door gewoonte1 opvo$+1 navolg+ van buit5 af 9 hem aangebra*t is4 ,9 dez5 z9 is de naam van natuurlke onma*t volkom5 jui/1 en die van z$elke onma*t voor misv]/& vatba>4 ,z$elk onmogelk heet imm]s m5igmaal datg5e1 wat op grond van iem&s k>akt]1 gewoonte1 opvo$+ voor onmogelk door hem te ges*i$5 geh\d5 wordt2 het is z$elk onmogelk1 dat e5 deugdzaam m5s* 9 e5s e5 dief wordt1 e5 mo$] ha> k9d haat1 e5 moord5a> e5 ons*uldig k9d worgt4 ,dat z$elk onmogelke heeft desniettem9 9 sommige om/&igh$5 wel t]dege plaats4 ,zoo is het met de onbekwaamheid t5 go$e niet4 ,z is wel e?is* van a>d en e5e onma*t van d5 wil1 ma> z is d5 m5s* van nature eig51 z is hem aangebor51 z is e5e eig5s*ap van zn will5 zelf4 ,en jui/1 omdat de wil ook ?ans 9 d5 gevall5 toe/& kra*t5s zne natuur niet &]s dan vr will5 kan1 kan h niet &]s will5 dan wat h wil1 dan datg5e wa>toe h van nature g5eigd is1 cf4 ,?omas1 ,s4 c4 ,g5t4 ,,iv #eb4 ,calvn op ,ef4 #b3c4 ,urs9us en &]e comm4 op ,heid4 ,cat4 vr4 #e4 #h4 ,=m4 ,conc4 ,i #ab4 ,cons4 ,helv4 #ba4 #bb4 ,turret41 ,!ol4 ,el4 ,x #d4 #ci4 ,moor ,,iii #bcb4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #beg-bgb4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 #bai-beg4 ,,iii #cfd-cgd4 #d4 ,e9delk moet m5 9 het oog h\d51 dat ,s*rift en k]k1 het geheele b$]f des m5s*5 le]5de1 da>b d5 hoog/5 maat/af aanlegg51 n4l4 de wet ,gods4 ,de le] van de onbekwaamheid t5 go$e is e5e religieuse beld5is4 ,na> d5 maat/af1 di5 m5s*5 gewoonlk gebruik5 9 het dagelks* lev5 ( ook 9 de philosophis*e e?iek1 kan volmondig erk5d1 dat er veel go$s en s*oons door m5s*5 ges*i$t4 ,de volgel+ van ,augu/9us kan met dez5 maat/af 9 de h& 9 de beoordeel+ en wa>de]+ van m5s*elke deugd5 nog mild] en ruim] zn dan de ov]tuigd/e ,pelagiaan4 ,er is e*t] nog e5 &]1 hoog] ideaal voor d5 m5s*2 er is e5e ,goddelke wet1 wa>aan h beantwoord5 moet4 ,deugd5 en go$e w]k5 zn ond]s*eid54 ,go$1 wa>lk go$1 go$ 9 het oog van d5 heilig5 ,god1 is alle5 datg5e1 wat uit het gelo(1 na> ,gods wet en tot ,gods e]e ges*i$t4 ,en aan dez5 maat/af getoet/1 wie durft dan zegg51 dat er e5ig w]k door m5s*5 ges*i$t1 dat volkom5 re9 is en ge5 v]gev+ en v]nieuw+ behoeft8 ,met ,rome en t5 deele ook met de ,lu!rs*5 d5 m5s* 9 tween te deel5 en te zegg51 dat h 9 het bov5natuurlke en gee/elke niets go$s v]mag ma> 9 het natuurlke iets volkom5 go$s kan do51 dat is 9 /rd met de e5heid d] m5s*elke natuur1 met de e5heid d] z$ewet1 met de le] d] ,s*rift1 dat de m5s* altd beeld ,gods moet zn1 alwat h doet tot ,gods e]e moet do5 en ,god liefhebb5 moet altd en ov]al met geheel zn h>t en v]/& en kra*t4 ,indi5 dit nu zoo is1 indi5 het wez5 van d5 m5s* da>9 be/aat dat h beeld en gelk5is ,gods is1 dan kan 9 d5 m5s*1 gelk h ?ans leeft en w]kt1 niets voor ,gods aangezi*t be/aan4 ,gewog5 9 de weegs*aal van ,gods heiligdom1 wordt al zn do5 te li*t bevond54 ,m5 kan ov] dez5 maat/af v]s*ill51 en de wet ,gods1 t5 e9de tot gun/ig] slotsom te kom51 ne]hal5 van h>e hoogte en paskla> mak5 na> d] m5s*5 g$rag+54 ,ma> gegev5 deze maat/af1 is er ge5 &] oordeel mogelk dan dat d] ,s*rift1 dat er niem& is1 die go$ doet1 ook niet tot n toe4 ,en dit oordeel d] ,s*rift wordt beve/igd door all]lei getuig5iss54 ,lat5 z1 die de ,s*rift niet geloov51 lui/]5 na> de /emm5 van de groot/5 van ons gesla*t4 ,zoodra m5 b zi*zelf ( b &]5 niet b de woord5 ( dad5 blft /aan ma> na> de v]borg5 motiev51 de geheime b$oel+5 ond]zoek doet1 komt de zondige a>d van alle m5s*elk /rev5 aan het li*t4 ,nos v]tus ne sont le plus s\v5t que des vices dguiss 7,ro*ef\cauld74 ,l'homme n'e/ que dguisem5t1 que m5songe et hypocrisie1 et en soi-mme et l'g>d des autres 7,pascal74 ,homo hom9i lupus2 zond] d5 /aat z\ de m5s*elke sam5lev+ e5 bellum omnium contra omnes zn 7,hobbes74 ,volg5s ,kant is de m5s5 von ,natur bse2 er is 9 hem e5 natuurlke ,hang zum ,bs51 e9 radicales1 angebornes ,bse2 de s*rikkelke feit51 die de ges*i$5is d] m5s*heid ons k5n5 doet1 bewz5 dit g5oegzaam4 ,e9 j$] ,m5s* hat se95 ,preis1 fr d5 er si* weggiebt4 ,wat de apo/el zegt1 is algeme5e wa>heid3 er is niem&1 die go$ doet1 er is er ook niet tot n toe1 ,kant1 ,relig4 ed4 ,ros5kranz #ce f4 ,diej5ig51 wel*e e9 s]vum arbitrium behauptet5 und d5 ,m5s*5 als e95 ,/ock und ,klotz *>akt]isirt54444 hatt5 vollkomm5 ,re*t1 ,fi*te1 ,sy/4 d] ,sitt5lehre #agih ,s4 #bfe4 ,das natrli*e ,h]z1 wor9 d] ,m5s* befang5 i/1 i/ d] ,fe9d1 d] zu bekmpf5 i/1 ,hegel1 ,w]ke ,,xii #bgj4 ,d] ,m5s* hat si* von ,ewigkeit 9 d] ,eig5heit und ,selb/su*t ergriff5 und alle1 die gebor5 w]d51 w]d5 mit dem anhng5d5 f9/]n ,pr9cip des ,bs5 gebor54 ,dieses ursprngli*e ,bse im ,m5s*51 das nur d]j5ige 9 ,abr$e zieh5 kann1 d] d5 ,m5s*5 9 si* und auss] si* nur ob]fl*li* k5n5 gel]nt hat1 i/ 9 se9em ,ursprung eigne ,t1 ,s*ell+1 ,w]ke ,i #g ,s4 #chh4 ,die ,haupt- und ,grundtriebf$] im ,m5s*51 wie im ,?i]e i/ d] ,egoismus1 d4 h4 d] ,drang zum ,daseyn und ,wohlseyn4 ,dies] ,egoismus i/ im ,?i]e wie im ,m5s*5 mit dem inn]/5 ,k]n und ,wes5 desselb5 aufs g5aue/e v]knpft1 ja eig5tli* id5tis*4 ,dit egoisme wordt wel door all]lei b&5 van fatso51 vrees1 /raf1 ov]heid enz41 beteugeld2 ma> als deze word5 wegg5om51 spr+5 die un]sttli*e ,habsu*t1 die ni$]tr*tige ,geldgi]1 die tief v]/eckte ,fals*heit1 die tckis*e ,bo%eit te voors*n4 ,krim9alges*i*t5 und ,bes*reibung5 an>*is*] ,zu/nde muss man les51 um zu erk5n51 0 9 moralis*] ,h9si*t d] ,m5s* eig5tli* i/4 ,diese ,taus5de1 die da vor uns]5 ,aug5 9 fri$li*5 ,v]kehr si* dur*e9&] drng51 s9d anzuseh5 als eb5 s viele ,tig] und ,wlfe1 d]5 ,gebiss man dur* e95 />k5 ,maulkorb gesi*]t hat4 ,zelfs het gewet5 is mee/ sam5ge/eld uit #a_/e m5s*5vrees1 #a_/e deisidaemonie1 #a_/e vooroordeel1 #a_/e delheid en #a_/e gewoonte1 ,s*op5hau]1 ,die beid5 ,grundprobleme d] ,e?ik1 #c;e ,aufl4 #ahha ,s4 #ahf f4 ,welt als ,wille u4 ,v4 ,i #cia f4 ,p>]ga u4 ,p>al4 ,,ii #bbi f4 ,de aanhang]s d] evolutie zn t]uggeke]d tot de le] van ,m&eville1 ,helvetius1 ,did]ot1 d',alemb]t enz41 dat egoisme de basis is d] moraal en de norma van alle m5s*elk h&el52 de m5s* is van de di]5 afkom/ig en h blft 9 d5 grond e5 di]1 door egoi/is*e in/9ct5 geleid2 bes*av+ kan temm5 ma> nooit van d5 m5s* iets &]s mak5 dan wat h oorspronkelk en na> aanleg is2 wat w z$elk lev5 noem51 is e5 toevallig product van de om/&igh$51 van het lev5 d] m5s*5 9 e5e bepaalde maats*app2 ond] &]e om/&igh$5 en 9 e5e &]e maats*app z\d5 go$ en kwaad e5 geheel &]5 inh\d hebb51 ,d>w91 ,af/4 des m5s*51 ho(d/4 #c-e4 ,b*n]1 ,kraft u4 ,/(f #af;e ,aufl4 #dgh-dib4 ,9 zn ,e?is* idealisme ,am/4 #ahge maakt de ,bussy e5 groot ond]s*eid tuss*5 d5 moreel5 m5s*1 wi5s egoi/is*e natuur door de geme5s*ap b$wong5 is 9 ha> willekeur ma> niet v]nietigd1 wi5s deugd5 m5igmaal spl5dida vitia zn1 #bbv41 en d5 z$elk5 m5s*1 9 wi5 e5 nieuw beg9sel is geplant4 ,het is wa>lk de ,s*rift niet alle51 die h>d ov] d5 m5s* oordeelt4 ,het zn m5s*51 die ov] m5s*5 het h>d/e en /r5g/e oordeel hebb5 geveld4 ,en dan is het altd nog bet]1 9 de h& des ,he]5 dan 9 die des m5s*5 te vall51 want zne b>mh>tigh$5 zn vele4 ,imm]s als ,god ons v]oordeelt1 dan bi$t ,h tegelk 9 ,*ri/us zne v]gev5de liefde aan1 ma> als m5s*5 m5s*5 v]oordeel51 /oot5 z h5 m5igmaal van zi* en gev5 h5 aan hunne v]a*t+ prs4 ,als ,god ons v]oordeelt1 dat laat ,h dit oordeel ons br5g5 door m5s*51 pr(et5 en apo/el5 en di5>51 die niet hoog als heilig5 zi* bov5 ons /ell5 ma> met all5 zi* sam5vatt5 9 geme5s*appelke beld5is van s*uld2 ma> de wsge]5 en morali/51 de m5s*5 v]a*t5d1 v]get5 da>b mee/al dat z zelv5 m5s*5 zn4 ,als ,god ons v]oordeelt1 dan spreekt ,h van zonde en s*uld1 die wel groot is en zwa> ma> die to* wegg5om5 kan word5 wl z niet behoort tot het wez5 van d5 m5s*2 ma> de morali/5 sprek5 m5igmaal van egoi/is*e1 di]lke neig+51 die d5 m5s* kra*t5s zn oorsprong eig5 zn en tot zn wez5 behoor52 z slaan hem wel ne] ma> beur5 hem niet op2 indi5 w van huis uit di]5 zn1 wa>om behoor5 w dan te lev5 als k9d]5 ,gods8 #ci4 ,,de ,,/raf ,,d] ,,zonde4 #a4 ,de /raf d] zonde kan 9 deze p>agraaf nog niet voll$ig beh&eld word54 ,de gans*e1 v]di5de /raf is door ,god van te vor5 wel op de zonde b$reigd1 ma> nadat z gepleegd 0 niet voltrokk52 ook tre$t z b niem& 9 dit lev5 volkom5 91 zelfs wordt z b d5 dood nog niet t5 volle toegepa/2 e]/ na het oordeel t5 jong/5 dage treft z d5 s*uldige 9 ha> gans*e zwa>te4 ,9 ,g54 #b3g _h ,god uitdrukkelk gezegd3 t5 dage als g da>van eet zult g zek]lk /]v54 ,deze /ellige b$reig+ is e*t] niet volvo]d4 ,er is e5 elem5t tuss*5 beide getr$51 dat deze /raf gematigd en uitge/eld heeft4 ,adam en ,eva zn nog vele j>5 na d5 val blv5 lev52 ,eva w]d zelfs de mo$] d] lev5d52 er is e5 m5s*elk gesla*t uit h5 voortgekom51 dat door de a>de g$rag5 en gevo$ wordt4 ,de aanvang5 d] ges*i$5is zett5 na d5 val1 z het ook 9 ze] gewzigd5 vorm1 zi* voort4 ,dit alles is niet aan ,gods g]e*tigheid1 ma>1 gelk lat] duidelk] blk5 zal1 aan zne g5ade te dank54 ,deze tre$t aan/onds na d5 val 9 w]k+4 ,z krgt de leid+ d] ges*i$5is1 niet t5 ko/e van ma> 9 v]b9d+ met het re*t ,gods4 ,alle gevolg5 en /raff51 die na de zonde intr$51 drag5 dan ook aan/onds e5 dubbel k>akt]4 ,z zn niet l\t] gevolg5 en /raff51 door ,gods g]e*tigheid +e/eld1 ma> alle zond] ond]s*eid ond] e5 &] gezi*tspunt ook middel5 d] g5ade1 bewz5 van ,gods lankmo$igheid en ontf]m+4 ,er is hi] niet teg5 9 te br5g51 dat ,god dan 9 ,g54 #b3g onwa>heid z\ hebb5 gesprok54 ,da> to* wordt alle5 de w>e1 volle /raf aangekondigd1 die de zonde v]di5t2 de zonde v]breekt de geme5s*ap met ,god1 is gee/elke dood en v]di5t d5 dood4 ,dat die /raf gematigd1 uitge/eld1 zelfs kwtges*old5 z\ word51 0 uit d5 a>d d] zaak vr de ov]tr$+ voor m$$eel+ niet vatba>4 ,god maakt da>om 9 ,g54 #b3g alle5 van de ne1 groote /raf d] zonde1 d4 i4 d5 dood1 gewag4 ,da>m$e h\dt to* 9 e5s alles op1 lev51 vreugde1 ontwikkel+1 arbeid1 ook de mogelkheid van beke]+ en v]gev+1 van h]/el d] geme5s*ap met ,god4 ,de zonde v]di5t niet &]s dan d5 gans*51 voll5 dood4 ,alle &]e /raff51 die na d5 val feitelk +etr$5 en uitgesprok5 zn1 zooals s*aamte1 vrees1 v]b]g+ voor ,god1 vloek ov] de slang1 ov] de a>de enz41 zn wel /raff5 ma> ond]/ell5 to* tev5s1 dat ,god zne b$reig+ niet aan/onds en t5 volle uitvo]t1 dat ,h nog e5 &] plan heeft met m5s*heid en w]eld en deze da>om 9 zne lankmo$igheid en g5ade laat be/aan4 ,to* zn z ond] e5 bepaald gezi*tspunt ze] zek] ook /raff5 en behoor5 9 zoov] hi] t] sprake te kom54 ,gods g5ade spreekt er zi* 9 uit1 ma> ook zne g]e*tigheid4 ,/raf to* heeft1 na> de algeme5e g$a*te d] ,s*rift1 de b$oel+1 om het re*t ,gods1 dat door de zonde ges*ond5 is1 te h]/ell54 ,ond] ,israel _h z de /rekk+1 om de door ,god +e/elde wett5 /a&e te h\d5 en het booze uit het midd5 des volks weg te do51 ,deut4 #ac3e1 #ag3g1 #ab1 #bb3bav41 #bd3g1 en dan voorts1 om d]gelke ov]tr$+5 te voorkom5 en ,israel 9 vreeze 9 des ,he]5 inzett+5 te do5 w&el51 ,deut4 #ac3aa1 #ag3ac1 #ai3bj1 #ba3ba4 ,het doel d] /raf 0 dus tweel$ig1 _h betrekk+ op het v]l$5 en de toekom/1 moe/ begane ov]tr$+5 h]/ell5 en toekom/ige voorkom54 ,de maat/af d] /raf 0 niet willekeur ( wraak1 ,lev4 #ai3ah1 ,spr4 #bd3bi1 ma> de a>d van het misdrf1 ,ex4 #ba3bc-be1 ,lev4 #bd3ai1 #bj1 ,deut4 #ai3ba1 zond] dat e*t] het jus talionis altd /r5g1 lett]lk1 beide qualitatief en quantitatief1 toegepa/ w]d1 b4v4 ,ex4 #ba3cjv4 ,het f>izeisme pa/e dez5 regel1 die alle5 voor de ov]heid geldt1 ook 9 het private lev5 toe1 9 /rd met het ,o4 ,te/4 zelf1 ,lev4 #ai3ah1 ,deut4 #cb3ce1 ,spr4 #bd3bi4 ,da>teg5 komt ,jezus op1 ,mt4 #e3ch2 ,h v]bi$t alle zu*t na> wraak1 hetz m5 deze privaat ( langs publiek5 weg zoekt1 en beveelt ldzaamheid en b>mh>tigheid aan4 ,v]geld+ is e*t] wel door heel de ,s*rift he5 de objectieve maat/af d] /raf1 niet alle5 voor de a>ds*e ov]heid ma> ook voor ,god zelv54 ,niet alle5 b$reigt ,h /raf op de zonde1 ,g54 #b3g1 ,deut4 #bg3aev41 ,ps4 #b3iv1 #e3e1 #aa3e1 #f1 #ej3ba1 #id3aj1 ,am4 #f3h1 ,jes4 #aj3ac-bc1 ,j]4 #be3ab1 ,mt4 #ba3db1 #bc3ac1 #bd3ae1 ,rom4 #b3c1 ,joh4 #h3bd1 ,rom4 #f3ba1 #bc1 ,gal4 #f3h1 #b ,petr4 #b3ab1 #c3g enz41 ma> ,h bepaalt de mate d] /raf ook na> d5 a>d van het misdrf en v]geldt e5 iegelk na> zn w]k1 ,ex4 #bj3e-g1 ,deut4 #g3i1 #aj1 #cb3ce1 ,ps4 #fb3ac1 ,spr4 #bd3ab1 ,jes4 #ce3d1 ,j]4 #ea3ef1 ,mt4 #af3bg1 ,rom4 #b3a-ac1 ,hebr4 #aj3cj1 ,op4 #bb3ab4 #b4 ,hi]m$e 9 ov]e5/emm+ sprak de *ri/elke !ologie van e5e ju/itia judicialis1 ond]s*eid5 9 ju/itia remun]ativa en v9dicativa1 deel ,,ii #aiiv41 en leidde da>uit af het re*t en het wez5 d] /raf4 ,ind]daad is er ge5 &] laat/e en diep/e beg9sel1 wa>uit de /raf kan word5 g$$uce]d1 dan de g]e*tigheid ,gods4 ,alle /raf ond]/elt1 dat h1 die de /raf uitspreekt en oplegt1 met gezag is bekle$ ov] hem die de wet ov]trad4 ,dit gezag1 dit re*t kan zn oorsprong niet hebb5 9 d5 m5s*1 no* 9 zne physis*e natuur1 want deze s*ept alle5 het re*t van d5 /]k/e1 no* 9 zne e?is*e natuur1 want alle m5s*5 zn zond>5 en het re*t tot /raff5 ru/ nooit da>91 dat iem& z$elk hoog] /aat dan de s*uldige4 ,alle zoog5aamde relatieve !orien1 die er buit5 de ,goddelke g]e*tigheid om voor de h&hav+ van het /rafre*t uitg$a*t zn1 zooals de noodwe]-1 de praev5tieve1 de afs*rikk+s-1 de v]bet]+/heorie1 zn onvoldo5de1 om het re*t van /raff5 te v9dice]5 en zn ook met het wez5 d] /raf 9 /rd2 z zn miss*i5 mom5t5 91 ma> kunn5 niet zn pr9cipe van de /raf2 /raf is altd 9 de e]/e plaats po5a v9dicativa en da>na e]/ po5a m$ic9alis en exempl>is4 ,utiliteit s*ept ge5 re*t4 ,al de g5oemde !orien1 die het /rafre*t b\w5 op het belang van d5 /aat1 de maats*app1 de ov]tr$]s1 vall5 da>om alle 9 de !orie van het re*t van de /]k/e t]ug2 re*t wordt +ewisseld voor ma*t4 ,als er ge5 z$elke en re*tsorde is1 bov5 en onafhankelk van d5 m5s*1 en als h>e h&hav+ aan niem& door e5e hoog]e autoriteit is opg$rag51 dan moge het /raff5 voor sommige p]son51 voor e5e toevallige me]d]heid nuttig zn ma> re*t ertoe be/aat niet4 ,het a!isme is de ond]mn+ en v]nietig+ van alle re*t en moraal2 ni ,dieu ni matre4 ,alle5 dan is er re*t tot /raff51 als er e5e re*tsorde be/aat1 door ,god va/ge/eld en 9 zn naam door de ov]heid t5 ko/e zelfs van het lev5 h>] ov]tr$]s te h&hav51 wl z ko/elk] is dan e5ig go$ en alle s*epsel 9 wa>de v]re ov]treft4 ,wel s*nt het b het e]/e hoor5 vreemd1 dat de re*ts- en da>a*t] de z$elke orde van zoo onv]gelkelke wa>de is en go$ en lev5 van d5 m5s* tot h>e h&hav+ en h]/ell+ opeis*t4 ,ma> deze z$elke w]eldorde is ge5 idee van d5 m5s*1 ge5 /aat van zak51 door hem geproduce]d2 z is ook ge5 zelf/&ige1 9 zi*zelve ru/5de ma*t1 wa>van niem& zegg5 kan wat z is2 ma> z is de op5b>+ en w]k+ d] g]e*tigheid ,gods 9 deze w]eld1 z ru/ 9 d5 volmaakt51 heilig5 wil van ,hem die alle d+5 ond]h\dt en rege]t2 wie ha> aanta/ ta/ ,god zelv5 aan4 ,da>om /aat z hoog bov5 d5 m5s* en is ze me] wa>d dan alle s*epsel5 sam52 als het tot e5 conflict komt1 gaat de m5s* erb te gronde2 fiat ju/itia1 p]eat mundus2 w5n die ,g]e*tigkeit unt]geht1 s hat es ke95 ,w]? mehr1 dass ,m5s*5 auf ,erd5 leb5 7,kant74 ,om ha> te h&hav51 is de /raf +e/eld2 z b$oelt re*t%]/el1 h&hav+ van ,gods g]e*tigheid2 indi5 z da>toe niet di5t1 wordt ze dwang en ov]ma*t4 ,cf4 ,lomb>dus1 ,s5t ,,ii4 di/4 #cf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i #b qu4 #hg4 ,/ckl1 ,lehrb4 d4 ,philos4 ,,iii #ec4 #ig4 ,polanus1 ,synt4 p4 #cdj4 ,hoornbeek1 ,!ol4 pract4 ,i #dab4 ,moor ,,iii #cbi4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 mor4 ,i #fab-fbi4 ,/ahl1 ,philos4 d4 ,re*ts ,,ii #a ,s4 #afj f4 #b ,s4 #fha f4 ,ulrici1 ,gott u4 d4 ,m5s* ,,ii #cia f4 ,dorn]1 ,gl4 ,i #bhf ,,ii #cbd4 ,kohl]1 ,das ,wes5 d] ,/rafe1 ,wrzburg #ahhh4 ,h4 ,seuff]t1 ,0 w1 0 wirkt1 0 soll die /aatli*e ,/rafe8 ,bonn #ahig4 ,c>o1 ,problmes de morale sociale #ahhg p4 #aic4 ,dale1 ,! atonem5t1 #ah? ed4 #ahif p4 #cgc4 ,h>ris1 ,god ! ,creator & ,"l ( all1 ,ed9b4 #ahig ,,ii #ddb4 ,f4 ,c4 ,domela ,nieuw5huis1 ,het wez5 d] /raf ,i ,utre*t #ahfg4 ,h4 ,l4 ,l9daal ,jacobs1 ,bes*\w+5 ov] /raf en /raff51 ,am/4 #ahhd4 ,kuyp]1 ,ons ,program #ahgi bl4 #gch4 ,/raf be/aat altd 9 zek] ld51 9 b]oov+ van e5ig go$1 hetz aan v]mog5 ( vrheid1 aan lf ( lev52 ze is e5 malum passionis1 quod infligitur ob malum actionis4 ,wa>om de re*tsorde bepaald van d5g5e1 die ha> s*5dt1 ld5 eis*t en hoe z da>door h]/eld en bevr$igd wordt1 is moeilk te zegg54 ,willekeur en toeval is dit zek] niet4 ,a*t] die re*tsorde /aat de lev5de1 wa>a*tige1 heilige ,god1 die d5 s*uldige ge5sz9s ons*uldig h\dt2 en b ,hem ru/ de /raf niet op e5 dom9ium absolutum 9 d5 z9 van ,duns ,scotus1 cf4 deel ,,ii #bjg4 #baf1 ma> op d5 eis* zn] g]e*tigheid4 ,indi5 ,h de zonde niet /rafte1 z\ ,h aan het kwade gelke re*t5 toek5n5 als aan het go$e en zi*zelv5 v]loo*554 ,opdat ,god ,god blve1 is de /raf d] zonde noodzakelk4 ,zoodra dus de z$elke ( de re*tsorde aangeta/ is1 v]heft z zi* en roept om h]/el4 ,z wreekt zi* 9 de /raf1 zo[el 9- als uitw5dige1 drukt d5 ov]tr$] ne] en toont da>9 h>e onv]gelkelke maje/eit4 ,god kan niet duld51 dat de zonda>1 9 plaats van ond] zne wet te /aan en ha> te gehoorzam51 zi* bov5 ha> v]heft en 9 beg9sel zi* ,gode gelk maakt4 ,en da>om h&haaft ,h 9 de /raf zne ,goddelke s\v]e9iteit2 ,h drukt door het ld5 d5 zonda> ne] op de plaats1 wa> h behoort te /aan1 en br5gt hem1 wa> h het niet vrwillig aanva>d5 wil1 door de /raf tot de g$wong5 erk5t5is1 dat h de m9d]e1 dat h niet ,god ma> e5 s*epsel is4 ,wie niet hoor5 wil1 moet voel54 ,de /raf is e5 ma*tig bews1 dat alle5 de g]e*tigheid re*t heeft van be/aan1 dat ,god alle5 go$ is en groot4 ,t5 deele vloeit de /raf uit de zonde zelve voort2 zonde br5gt uit ha> a>d s*eid+ van ,god1 en dus dui/]nis1 onkunde1 dwal+1 leug51 vreeze1 onvr$e1 s*uldbesef1 b]\w1 ell5de1 slav]n m$e2 de di5/ d] zonde is zoo onuitsprekelk h>d4 ,ma> t5 deele wordt de /raf ook van buit5 af door de bevoegde autoriteit aan de ov]tr$+ toegevoegd4 ,zoo ges*i$t het 9 het huisgez91 9 de s*ool1 9 de maats*app en d5 /aat1 en zoo is het ook b de /raff51 die ,god op de zonde volg5 laat4 ,vel5 hebb5 dit laat/e ontk5d en op dit gebi$ alle5 van natuurlke1 ma> 9 ge5 geval van /ellige /raff5 will5 wet51 ,sp9oza1 ,e?4 ,v prop4 #db1 vele rationali/5 9 de vorige eeuw1 cf4 b ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #cia en ,dogm4 ,i #ebg4 ,/rauss1 ,gl4 ,i #fjc4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #ajhv4 #efiv4 ,vre ,wil #bcf1 cf4 ook ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #hd1 ,bi$]mann1 ,dogm4 ,,ii #ege f4 ,lipsius1 ,dogm4 4 #cic4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #cig ,,iii #cbf f4 ,kaftan1 ,dogm4 #cf enz4 ,op dit /&punt is er eig5lk ge5 loon en ge5 /raf2 de deugd draagt ha> loon1 de ondeugd ha> /raf 9 zi*zelve2 e5 hemel ( hel be/aat er niet dan alle5 9 het gemo$ van d5 m5s* zelf2 die ,weltges*i*te i/ das ,weltg]i*t2 hoog/5s be/aat er e5e subjectieve noodzakelkheid voor d5 s*uldig5 m5s*1 om zn ld5 op te vatt5 als /raf4 ,nu is het woord van d5 di*t] wa>a*tig3 ,das ,leb5 i/ d] ,gt] grs/es ni*t1 ,d] ,uebel grs/es i/ die ,s*uld4 ,puniri non e/ malum1 s$ fi]i po5a dignum4 ,culpam quam po5am plus de ratione mali hab]e c]tum e/1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #dh art4 #f4 ,de s*uld maakt het ld5 tot /raf2 als z eruit wegg5om5 is1 kan het ld5 hetzelfde blv5 en to* geheel van k>akt] v]&]54 ,de dood is als feit voor geloovig5 en ongeloovig5 hetzelfde1 ma> voor de laat/5 is h e5 /raf1 voor de e]/5 e5 doorgang tot het eeuwige lev54 ,da>om mag ook uit het ld51 dat iem& treft1 niet tot zne p]soonlke zonde word5 beslot51 ,luk4 #ac3d1 ,joh4 #i3a2 het ld5 di5t n4l4 9 ,gods h& na> zne g5ade en w%eid niet alle5 tot /raf1 ma> ook tot beproev+1 ka/d+1 opvo$+2 ,h is zoo ma*tig1 dat ,h d5g551 die ,hem liefhebb5 alles kan do5 m$ew]k5 t5 go$e1 ,rom4 #h3bh4 ,ma> met dit alles wordt het objectief1 door ,god gelegd v]b& tuss*5 zonde en ld5 niet v]brok54 ,de ,s*rift lev]t er bna op i$]e bladzde bewz5 voor4 ,de ges*i$5is is wel niet het1 ma> z is to* e5 w]eldg]i*t2 z doet ons feit5 k5n51 die zelfs d5 ongeloovig/e tot de beld5is dw+53 dit is de v+]-,gods4 ,het ld5 moge dikw]f niet 9 e5e p]soonlke zonde zn oorzaak hebb51 het heeft die to* wel 9 de zonde van gesla*t1 volk ( m5s*heid4 ,het eig5 gewet5 getuigt b e5 iegelk m5s*1 dat er v]b& be/aat en be/aan moet tuss*5 heiligheid en zaligheid1 tuss*5 deugd en geluk4 ,kant 0 da>van zoo ov]tuigd1 dat h uit de di%>monie1 die hi] op a>de tuss*5 beide be/aat1 tot e5 hi]namaals besloot4 ,niet om het loon di5t de vrome ,god1 ma> h is er ev5m9 onv]s*illig voor1 gelk de voor/&]s van e5 am\r des9tress dat bew]5 te zn2 ,paulus zegt dat de geloovig5 de ell5dig/e van alle m5s*5 z\d5 zn1 indi5 z alle5 9 dit lev5 op ,*ri/us w>5 hop5de4 ,god heeft na d5 val tuss*5 e?os en physis1 tuss*5 z$elke en natuurorde1 tuss*5 d5 gevall5 m5s* en de v]woe/e a>de e5 zoodanig v]b& gelegd1 dat ze sam5 di5/ba> zn aan de e]e zns naams en de kom/ van zn rk4 ,de positieve /raff51 die ,god dikw]f re$s 9 dit lev5 op de zonde volg5 laat1 zn dan ook ge5 willekeur ma> nem51 al doorzi5 w het niet1 9 de ges*i$5is d] m5s*elke zonde en s*uld ha> geord5de plaats 94 ,wie ze ontk5t ( er sle*ts e5 subjectief be/aan aan toes*rft1 loopt geva>1 ook 9 de zonde zelve niet veel me] te zi5 dan e5e inbeeld+ en e5 waan2 de ges*i$5is wordt hem e5 wanklank1 die nimm] 9 e5 hoog] accoord opgelo/ wordt4 ,cf4 ,/apf]1 ,w$]l4 ,godg4 ,,iv #ddhv4 ,brets*neid]1 ,dogm4 ,i #ebe f4 ,van ,voor/1 ,ov] de ,goddelke /raff51 ,haags* ,g54 #agih4 ,v4 d4 ,wnp]sse1 ,ov] de /raff5de g]e*tigheid1 ib4 #agih4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,i #bhg f4 ,,ii #bbd f4 #c4 ,de /raff51 welke ,god 9 dit lev5 op de zonde ge/eld heeft1 zn s*uld1 smet1 ld51 dood en he]s*app van ,satan4 ,s*uld is de e]/e en zwa>/e /raf4 ,het woord1 dat met zull5 sam5hangt1 duidt e]/ alle5 aan1 dat iem& erg5s de bew]k] van is1 ev5als 1 causa4 ,mee/ sluit het al de g$a*te 91 dat iem& de oorzaak is van iets1 dat niet behoorde te zn ( te ges*i$5 7het is zn s*uld74 ,9 dez5 z9 ond]/elt s*uld1 dat w v]pli*t w>5 iets te do5 ( na te lat52 w zn s*uldig1 de gans*e wet te h\d51 ,luk4 #ag3aj1 ,gal4 #e3c4 ,en indi5 w dat dan niet g$aan hebb51 /aan w s*uldig2 wl w de oorzaak d] wetsov]tr$+ zn1 v]ke]5 w 9 /aat van bes*uldig+ 71 accus>e1 reus71 de daad wordt ons toeg]ek5d1 w moet5 er ons voor v]antwoord5 en zn v]pli*t1 om aan de wet te voldo52 w zn geh\d5 tot /raf4 ,s*uld is de van wege wetsov]tr$+ op iem& ru/5de v]pli*t+1 om aan de wet door e5 ev5r$ig /rafld5 te voldo54 ,z b9dt d5 zonda> t]/ond na zne ov]tr$+ aan de wet1 aan ha> eis* om voldo5+ en /raf4 ,de m5s* me5t door ov]tr$+ vr te word5 van de wet1 ma> jui/ het teg5deel heeft plaats1 h wordt op &]e wze veel va/] gebond5 aan ha> eis*4 ,god die niet oph\d5 kan ,god te zn1 ook al geeft h d5 m5s* vrheid om zi* teg5 ,hem te /ell51 laat d5 m5s* nooit los1 en deze wordt nimm] los van ,god4 ,op hetzelfde oog5blik1 dat h zi* buit5 de wet1 d4 i4 buit5 de liefde plaat/1 treft z hem met ha> vloek en b9dt hem aan ha> /raf4 ,s*uld is obligatio ad po5am ju/am su/95dam1 subjectio peccatoris ad po5am1 ,polanus1 ,synt4 p4 #cch4 ,moor ,,iii #ace4 ,turret41 ,!ol41 ,el4 ,,ix qu4 #c4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iv #b1 #g4 ,mll]1 ,snde ,i #bfd4 ,vilm>1 ,moral ,i #aie4 ,art4 ,s*uld 9 ,h]zog en ,wuttke1 ,e?ik ,,ii #ig4 ,s*olt51 ,vre wil #bagv4 ,hoek/ra1 ,vrheid #cjcv4 ,de ,rooms*e !ologie maakt ond]s*eid tuss*5 reatus culpae en po5ae1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,ii di/4 #db4 ,?omas1 ,i #b qu4 #hg art4 #f4 ,trid4 ,,vi c4 #ad c4 #cj ,,xiv de po5it41 c4 #h en c4 #ab-ae4 ,bell>m9us1 de amiss4 gr4 et /atu pecc4 ,v #ai4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #bg4 ,ma> deze ond]s*eid+ v]raadt k5nelk h>e b$oel+1 om de satisfactoris*e /raff5 voor de geloovig5 hi] op a>de en 9 het vagevuur te re*tva>dig51 en is met d5 a>d van s*uld en /raf 9 lnre*t5 /rd4 ,wel is het wa>1 dat de zond5 d] geloovig51 d4 i4 van h51 die volle v]gev+ hebb5 ontvang51 9 zi*zelve altd zond5 en /rafwa>dig blv52 teg5 de ,ant9omian51 die dit loo*5d5 en da>om het geb$ om v]gev+ voor de geloovig5 onnoodig a*tt51 hebb5 de ,g]e=me]d5 dit /e$s geh&haafd en de di/9ctie gemaakt van reatus pot5tialis en reatus actualis1 ,moor ,,iii #ace4 ,ma> wanne] van de zond5 de s*uld is wegg5om51 dan v]valt da>m$e vanzelf ook alle voldo5+ en /raf1 want s*uld is niets &]s dan v]b9t5is tot /raf4 ,god is dan ge5 ,re*t] me] ma> e5 ,vad]2 ka/dt wel d5 zoon1 di5 h liefheeft1 #b ,sam4 #ab3ac1 #ad1 ma> /raft hem niet2 en eis*t ge5 voldo5+ van hem1 voor wi5 de gans*e g]e*tigheid door ,*ri/us aangebra*t is4 ,zoo zegt ook ,augu/9us van d5 g$oopte3 omni peccato c>et1 non omni malo1 quod planius ita dicitur1 omni reatu omnium malorum c>et1 non omnibus malis1 c4 ,jul4 ,,vi c4 #af1 cf4 ,alt+1 ,!ol4 el4 nova ,,xvii #e4 ,turret41 ,!ol4 ,el4 ,,ix qu4 #c4 ,moor ,,iii #acf4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #dad4 ,dat de zonde nu wa>lk s*uld m$ebr5gt1 /aat va/ door het getuig5is ,gods 9 de ,s*rift zo[el als 9 de consci5tie4 ,9 de ,s*rift zn zonde1 s*uld en /raf zoo ond]l+ sam5hang5de begripp51 dat de woord5 voor zonde1 zooals 1 1 ongem]kt de beteek5is van s*uld v]krg51 ,g54 #d3ac1 ,ex4 #cd3g1 ,lev4 #bd3ae1 ,num4 #i3ac enz4 ,het eig5lk woord1 dat de zonde als s*uld a&uidt1 is 1 ,g54 #bf3aj1 ,lev4 #d3ac1 #e3b1 ,num4 #e3g enz41 en 1 ,mt4 #f3ab1 cf4 #e3bf1 ,luk4 #g3da1 #db1 #ac3d41 ,s*ultz1 ,altt4 ,!ol4 #fhd f4 ,god h\dt d5 s*uldige ge5sz9s ons*uldig en spreekt d5 vloek uit ov] al wie niet blft 9 het boek d] wet1 ,deut4 #bg3bf1 ,gal4 #c3aj4 ,vloek1 1 1 1 1 1 mal$ictum1 is het teg5deel van zeg51 1 1 b5$ictio1 ,deut4 #aa3bf1 #cj3ai4 ,gelk ,gods zeg5 iem& all]lei heil en lev5 toes*ikt1 zoo is de ,goddelke vloek de ov]gave van iem& aan het v]d]f1 d5 ond]gang1 d5 dood1 het oordeel1 ,satan4 ,m5s*5 kunn5 alle5 zeg5 en vloek toew5s*51 ma> ,gods zeg55 en vloek5 is altd exhibitief1 het z5dt wat het w5s*t4 ,e]/ ru/te ,gods zeg5 op de s*epp+1 ,g54 #a3bb1 #bh1 #b3c1 ma> die zeg5 is 9 e5 vloek v]ke]d1 ,g54 #c3ag4 ,wel is lat] w$]om de zeg5 ,gods ov] de a>de en de m5s*heid uitgesprok51 ma> deze vloeit uit ,gods g5ade voort4 ,de ,heid55 k5n5 dan ook het begrip van d5 ,goddelk5 zeg5 niet4 ,des te me] wet5 z van d5 ,goddelk5 vloek2 de klassieke oudheid wordt behe]s*t door de vrees voor de wraak van de ,er9y5 7,moir51 ,furin71 de god9n5 van d5 vloek4 ,9 alle heid5s*e godsdi5/5 ov]weegt de ang/ 71 religio7 v]re het v]tr\w5 op de god52 de religie gaat me] en me] 9 sup]/itie ov]2 ov]al a*t m5 zi* omgev5 en behe]s*t door v]d]fbr5g5de god51 die m5 v]geefs door (f]&5 en pnig+5 te v]zo55 zoekt4 ,er ru/ wa>lk e5 vloek ,gods op m5s*heid en w]eld4 ,uit de liefde ,gods alle5 het lev5 en de ges*i$5is te will5 v]kl>51 is onmogelk4 ,er is e5 pr9cipe des toorns ,gods 9 heel de s*epp+ w]kzaam1 dat sle*ts door d5 opp]vlakkige kan word5 ontk5d4 ,er is ge5 geme5s*ap ma> s*eid+ tuss*5 ,god en d5 m5s*2 het v]bond is v]brok52 ,god heeft e5 twi/ met zn s*epsel4 ,all5 /aan s*uldig en /rafba> voor zn aangezi*t1 1 ,mt4 #e3ba1 #bb2 ,mk4 #c3bi1 ,jac4 #b3aj4 ,de gans*e w]eld is 1 ,rom4 #c3ai2 z /aat ond] het g]i*t ,gods en heeft niets te antwoord54 ,art4 ,seg5 9 ,h]zog1 b ,crem]4 ,subjectief wordt dit beve/igd door de getuig5is ,gods 9 de consci5tie van i$]5 m5s*4 ,s*uld en s*uldbewu/zn zn niet hetzelfde4 ,wie uit het s*uldbewu/zn tot de s*uld wil opklimm51 sndt zi* d5 weg af1 om de s*uld 9 ha> eig5lke beteek5is en zwa>te te v]/aan4 ,onwet5dheid kan de zonde tot op zek]5 hoogte v]onts*uldig51 ,luk4 #bc3cd1 ,hd4 #ag3cj1 gelk bewu/e en opzettelke ov]tr$+ de zonde v]zwa>t1 ,luk4 #ab3dg1 ,joh4 #ae3bb1 #i3da1 ma> er zn ook voor onszelf en &]5 v]borg5 zond51 ,ps4 #ai3ac2 en ook onwet5dheidszond5 zn zond51 ,hd4 #ag3bg-bi1 ,rom4 #a3ai-ba1 #bh1 #a ,tim4 #a3ac-ae4 ,to* reflecte]t de objectieve s*uld zi* zwakk] ( /]k] 9 het bewu/zn van d5 m5s*4 ,t]/ond na d5 val w]d5 aan ,adam en ,eva de oog5 geop5d en z w]d5 gewa>1 dat ze naakt w>54 ,hi]9 ligt dat z ook wet5 en erk5n51 kwaad g$aan te hebb54 ,s*aamte is vrees voor s*&e1 e5 onaang5aam pnlk gevoel ov] iets v]ke]ds ( onbehoorlks4 ,en b die s*aamte komt de vrees voor ,god en de zu*t1 om zi* voor ,hem te v]b]g54 ,dat is1 9 d5 m5s* is het gewet5 ontwaakt4 ,vr d5 val 0 er 9 d5 m5s*1 /rikt g5om51 ge5 gewet52 er 0 ge5 klove tuss*5 hetge5 h 0 en hetge5 h wi/1 dat h moe/ wez54 ,zn en zelfbewu/zn viel5 saam4 ,ma> door d5 val komt er s*eid+4 ,de m5s* h\dt1 door ,gods g5ade1 nog de bewu/heid1 dat h &]s behoorde te zn1 dat h 9 alle deel5 met ,gods wet moe/ ov]e5kom54 ,ma> de w]kelkheid getuigt &]s2 h is niet die h wez5 moe/4 ,en dit getuig5is is de consci5tie4 ,het gewet5 is dus niet het bewu/zn van de geme5s*ap ,gods met d5 m5s*1 gelk ,s*5kel het opvatte1 art4 ,gewiss5 9 ,h]zog en ,die *ri/l4 ,dogm4 vom ,/&punkt des ,gewiss5s aus #aheh4 ,het is veele] het teg5deel1 het is jui/ e5 bews1 dat de geme5s*ap met ,god v]/oord is1 dat er e5 af/& en klove is tuss*5 ,god en d5 m5s*1 tuss*5 zne wet en onz5 toe/&4 ,duidelk komt dit uit1 als het gewet5 bes*uldig5d optre$t1 ma> ook wa> het onts*uldigt 9 e5 gegev5 geval1 d4 i4 feitelk zwgt1 ligt er die s*eid+ van ,god aan t5 grondslag1 ,rom4 #b3ad1 #ae4 ,het gewet5 is het subjectief bews voor 's m5s*5 val1 de getuige van zne s*uld voor het aangezi*t ,gods4 ,god klaagt d5 m5s* niet alle5 aan2 9 het gewet5 v]oordeelt de m5s* zi*zelf en kie/ h voor ,god en zn vonnis teg5 zi*zelv5 "p4 ,hoe fn] en nauwgezett] het gewet5 oordeelt1 hoe me] het ,gods g$a*te ov] d5 m5s* 9 de ,s*rift re*tva>digt4 ,de be/5 en edel/5 van ons gesla*t hebb5 ,gods wa>a*tigheid beve/igd en het s*uldig uitgesprok5 ov] hun eig5 ho(d4 ,cf4 ov] het gewet5 mne ,beg9sel5 d] ,psy*ologie #ahig bl4 #aaa4 #bjc4 #d4 ,e5e &]e /raf van de zonde is de smet4 ,ev5als b de e]/e zonde1 zoo is ook b de zond5 9 het algeme5 de uitw5dige ov]tr$+ op5b>+ en bews d] inw5dige4 ,zonde be/aat niet alle5 9 de daad ma> ook 9 de g$a*te1 lu/1 neig+ enz4 ,op elk van die trapp5 is de zonde beide s*uld en smet tegelk4 ,adam w]d niet e]/ s*uldig to5 h at1 ma> h laadde ook re$s s*uld op zi*1 to5 h bege]de na> de vru*t van d5 boom4 ,s*uld en smet zn altd de beide zd5 d] zonde1 ze gaan onv]brekelk saam2 wa> de e5e is1 is de &]e4 ,zonde is s*uld1 wl z /rdt met ,gods g]e*tigheid2 z is smet1 omdat z teg5ge/eld is aan zne heiligheid4 ,s*uld v]b9dt ons tot /raf1 smet v]ontre9igt ons4 ,door s*uld wordt de objectieve relatie tot ,god1 door smet de subjectieve geme5s*ap met ,god v]/oord4 ,zonde is tegelk v]brek+ van het w]kv]bond en v]woe/+ van het beeld ,gods4 ,het e]/e h\dt 91 dat ,god 's m5s*5 bondg5oot niet me] is2 ,h kan zi* niet 9 gun/ en liefde ke]5 tot d5 s*uldige1 en de zonda> /aat niet me] 9 dat v]bond1 kan de wet niet me] liefhebb5 en ond]h\d5 en dus langs dez5 weg het lev5 niet me] v]w]v54 ,uit de w]k5 d] wet kan ge5 vlees* me] g]e*tva>digd word51 ,ps4 #adc3b1 ,rom4 #c3bj1 #b ,cor4 #c3fv41 ,gal4 #c3b1 #aj4 ,al is het ook1 dat de wet van het w]kv]bond ons behalve tot h]/el van het b$rev5 kwaad door /rafld51 ook nog /e$s tot algeheele gehoorzaamheid aan h>e gebod5 v]pli*t5 blft1 ,mt4 #e3dh1 #bb3cg2 (s*oon ,god zelf zne bel(te h\dt en aan de ond]h\d+ van de wet het lev5 blft v]b9d51 ,lev4 #ah3e1 ,mt4 #ai3ag1 ,luk4 #aj3bh2 ja1 al is het w]kv]bond 9 di5 z9 onv]brekelk1 dat ,god 9 het g5adev]bond d5 eis* tot voldo5+ en vol/rekte gehoorzaamheid aan de wet op ,*ri/us legt1 to* is het v]brok5 9 dit opzi*t1 dat de m5s* onbekwaam is om langs dez5 weg het lev5 9 te gaan4 ,het p>ads is voor hem geslot51 de boom des lev5s hem ontzegd4 ,cf4 ,moor ,,iii #aje-ajh4 ,m>ck1 ,hi/4 ,p>ad4 ,,ii c4 #ae4 ,ex4 v4 h4 ontw4 v4 ,tol4 ,x #dgh-dhj4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,i c4 #i4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iii #ab1 #bb4 ,en tegelk da>m$e is door de zonde het beeld ,gods v]woe/4 ,rome v]/aat da>ond]1 dat de bov5natuurlke gav5 v]lor5 en de natuurlke onges*ond5 geblev5 zn4 ,de ,lu!rs*5 le]d5 oorspronkelk1 dat de m5s* het beeld ,gods1 wl alle5 be/a&e 9 de z$elke eig5s*app51 geheel v]lor5 _h en dat de m5s* nu e5 /ok en e5 blok gelk 04 ,ma> de ,g]e=me]d5 h&haafd51 dat het beeld ,gods 9 eng] z9 wel v]lor5 en 9 ruim] z9 geheel ges*ond5 en b$orv51 ma> to* niet v]nietigd 01 ,n$4 ,gel4 art4 #ad4 ,het beeld ,gods is ge5 uitw5dig1 me*anis* toevoegsel aan d5 m5s*1 ma> hangt organis* met zn wez5 sam52 het is de gezondheid van d5 m5s*4 ,de m5s*1 die ,gods wet ov]tre$t1 h\dt niet op m5s* te zn2 h beh\dt zn li*aam1 zne ziel1 zne v]mog5s1 zne kra*t51 zn v]/&1 wil enz41 ma> z /aan alle 9 d5 di5/ d] zonde en w]k5 9 e5e v]ke]de ri*t+4 ,als b]oov+ en v]/or+ van het beeld ,gods1 is de smet d] zonde aan alle m5s*51 behalve ,*ri/us1 van nature eig51 qualitatief is er ge5 ond]s*eid4 ,ma> da>om is er nog wel quantitatief v]s*il4 ,all5 zn wel van ,god afgeke]d en w&el5 van nature op het pad1 dat t5 v]d]ve leidt4 ,ma> niet all5 zn ev5v] voortges*r$5 op di5 v]ke]d5 weg en niet ev5v] 9 quantitatiev5 z9 v]wd]d van het kon9krk d] hemel54 ,er is e5 e9delooze v>iatie en ov]gang tuss*5 d5 aanvang en de hoog/e ontwikkel+ van het zondige lev54 ,m5s*51 gez9n51 gesla*t51 familin1 klass51 /&51 volk5 loop5 ook 9 de zonde v]re uite54 ,er zn1 die niet v]re zn van het kon9krk ,gods2 er zn ook1 die de zonde indr9k5 als wat]1 9 de ong]e*tigheid ov]gegev51 v]h>d1 v]/okt zn en voor elk5 go$5 indruk onvatba>4 ,en dit quantitatieve v]s*il komt ond] de m5s*5 niet e]/ tot /& door hunne p]soonlke dad5 en individueele h&el+51 ma> is ook re$s met de ontvang5is en de geboorte gegev54 ,de erfzonde1 die van ,adams wege ons toekomt1 is wel de algeme5e ond]/ell+ en bron van alle individueele1 dadelke zond51 ma> de zondige dad5 d] individun w]k5 ook we] op die aangebor5 z$elke v]dorv5heid t]ug1 v]/]k5 ha> en ontwikkel5 ha> 9 e5e bepaalde ri*t+4 ,ev5als e5e zondige daad1 telk5s h]haald1 b ons e5e zondige neig+ kweekt1 b4v4 tot drank1 z+5ot1 wellu/2 zoo ook kunn5 zondige z$5 en gewoont5 9 gez91 familie1 gesla*t1 volk de aangebor5 v]dorv5heid v]/]k5 en na> e5e bepaalde zde ontwikkel54 ,en ook die eig5a>dige wzig+ d] aangebor5 v]dorv5heid plant zi* m5igmaal ov] van oud]s op k9d]51 van het e5e op het &]e gesla*t4 ,de m5s* is ge5 individu4 ,das ,individuum i/ e9e ,fiktion s gut wie das ,atom1 ,natorp1 ,ar*iv f4 sy/4 ,philos4 ,,iii #a ,s4 #ha4 ,de m5s* wordt uit de geme5s*ap gebor5 en leeft van /onde aan 9 e5 bepaald5 kr+1 toe/& en td4 ,gez91 familie1 maats*app1 volk1 klimaat1 lev5swze1 cultuur1 eeuw1 enz4 alles oef5t invlo$ op d5 individueel5 m5s* en wzigt zne aangebor5 z$elke v]dorv5heid4 ,de zonde is da>om wez5lk wel altd dezelfde1 ma> z v]toont zi* b v]s*ill5de p]son51 familin1 /&51 volk5 en 9 v]s*ill5de toe/&5 en td5 telk5s op e5e &]e wze en 9 e5e &]e g$aante4 ,elk m5s* draagt ook als zonda> e5 eig5 physionomie4 ,de zond5 9 het ,oo/5 drag5 e5 &] k>akt] dan die 9 het ,we/51 9 de heete zone e5 &] dan 9 e5e k\de lu*t/reek2 op het platte l& e5 &] dan 9 de /$51 9 d5 cultuurtoe/& e5 &] dan 9 e5 /aat van v]wild]+1 9 de neg5ti5de eeuw e5 &] dan 9 de a*tti5de1 enz4 ,er zn gez9s-1 gesla*ts-1 familie-1 volks-1 maats*appelke zond54 ,de /ati/iek heeft bewez51 dat er 9 bepaalde td5 en toe/&5 en kr+5 ook e5e huiv]+wekk5de regelmaat van misdad5 he]s*t1 b4v4 van doodslag1 zelfmoord1 buit5e*telke geboort5 enz41 ,a4 von ,oett+51 ,die ,moral/ati/ik 9 ihr] ,b$eutung fr e9e ,sociale?ik1 #cte ,aufl4 ,erlang5 #ahhb4 ,w /aan all5 op elk t]re9 ond] d5 invlo$ van v]ke]de gewoont51 zondige voorbeeld51 van d5 tdgee/ en de publieke op9ie4 ,er is behalve de eig5lk gezegde erfzonde ook nog e5e ,gesammts*uld en ,gesammt?at d] ,snde4 ,gelk de m5s*51 zoo /aan ook hunne zondige neig+5 en dad5 met elk&] 9 v]b&4 ,indr+5de 9 d5 e9delooz5 rkdom van al het ges*ap5e1 vormt ook de zonde e5 rk1 dat1 van n lev5spr9cipe bezield1 9 vel]lei vorm5 en v]s*n+5 zi* organise]t4 ,cf4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ga4 #gb4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #caa f4 ,frank1 ,sy/4 d] *r4 ,wahrh4 ,i #dfc f4 ,h4 ,s*midt 9 ,h]zog #ae1 #cc f4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #aeh f4 en bov5 bl4 #if4 #e4 ,behalve s*uld en smet is na> de ,h4 ,s*rift ook het ld5 e5e /raf voor de zonde4 ,door ha> v]loor de m5s* niet alle5 de w>e k5nis1 g]e*tigheid en heiligheid ma> ook de he]s*app en de he]lkheid4 ,dat blkt re$s t]/ond na d5 val en wordt voorts door heel de ,s*rift beve/igd4 ,god zet v&s*ap tuss*5 d5 m5s* en de slang en ontneemt hem da>m$e 9 beg9sel de he]s*app1 welke oorspronkelk ov] de di]5w]eld hem ges*onk5 01 ,g54 #a3bf1 #b3ai4 ,voorts spreekt ,god ov] de vr\w de /raf uit van sm>tvolle zwang]s*ap en van e5e desnietteg5/a&e ha> imm] kwell5de bege]te na> d5 man4 ,de man zelf krgt zn deel van het ld5 9 d5 vloek1 die ov] het a>drk wordt uitgesprok5 en die hem tot moeitevoll5 arbeid voor het brood zns bes*eid5 deels v]pli*t4 ,hi]m$e is voor de m5s*heid en voor heel de a>de de ld5sges*i$5is geop5d4 ,en al het ld51 dat hi] op a>de de m5s*5 treft1 e5 kort lev51 e5 plotsel+e gewelddadige dood1 hong]snood1 pe/1 oorlog1 n$]laag1 k9d]loo%eid1 sm>telke v]liez51 b]oov+ van go$]51 v]>m+1 misgewas1 /]fte van het vee enz41 het heeft alles zne oorzaak1 wel niet /e$s 9 p]soneele zond51 want er is ook e5 sp>5 d] goddelooz51 ,g54 #ah3bfv41 en e5 /raff5 t] beproev+ d] re*tva>dig51 ,job #a1 ,luk4 #ac3ba1 ,joh4 #i3a1 #aa3d1 #b ,cor4 #ab3g1 ma> to* 9 de zonde 9 het algeme52 zond] zonde w>e er ook ge5 ld51 ,lev4 #bf3adv41 ,deut4 #bh3aev41 ,eze*4 #d3ba1 ,hos4 #b3hv41 ,op5b4 #ah3h1 #ba3d4 ,zelfs de r$elooze s*epp+ is door ,god om 's m5s*5 zonde aan de en ond]worp51 en zu*t nu geme5s*appelk1 als 9 b>5snood v]ke]5d1 de op5b>+ d] he]lkheid van ,gods k9d]5 te gemoet1 op hope van dan ook zelve bevrd te word5 van de di5/ba>heid d] v]d]f5is1 ,rom4 #h3ai-bb4 ,de ,s*rift is niet pessimi/is* 9 d5 gangb>5 z9 van het woord1 ma> z k5t en erk5t het ld5 en v]tolkt het 9 de ro]5d/e kla*t51 ,g54 #dg3i1 ,job #c1 #f1 #g1 #i1 #ad enz41 ,ps4 #bb1 #ch1 #ci1 #fi1 #gc1 #gd1 #gi1 #hi1 #ij enz4 ,pr$41 ,klaagl41 ,mt4 #f3cd1 ,rom4 #g3bd1 #h3aiv41 #a ,cor4 #ae3ai enz4 ,en d]gelke kla*t5 /g5 voortdur5d uit heel de m5s*heid op4 ,godsdi5/le]a>s1 z$emee/]s1 wsge]51 di*t]s1 kun/5a>s1 rkbegaafd5 en misdeeld51 all5 sprek5 9 d5zelfd5 gee/4 ,de lu*?>tig5 en opp]vlakkig5 zett5 er zi* ov] he51 ma> alle ern/ig5 van z9 hebb5 /e$s iets van d5 geheimz9nig5 sam5hang van lev5 en ld5 beseft4 ,ook de ,grieks*e oudheid maakt da> ge5 uitzond]+ op2 de grond/emm+ 0 da> niet zoo vroolk1 als m5 vroeg] wel da*t1 ze 0 veele] bitt] en droef4 ,9 sm>t te lev51 is het lot1 dat de god5 d5 on/]felk5 hebb5 bes*ikt2 alle5 z zelv5 zn van zorg5 vr 7,hom]us74 ,behalve ,god1 is niem& gelukkig 7,euripides74 ,ge5 /]felke blft van ongeluk vr1 niem& ontgaat zn lot2 de m5s* is v]gankelk als e5e s*aduw1 del als e5 droom1 zn geluk is s*n2 het be/e is1 niet gebor5 te zn1 en als m5 gebor5 is1 zoo spo$ig mogelk te /]v5 7,sophocles74 ,de dood is miss*i5 het groot/e go$ 7,socrates74 ,e5 plotsel+e dood is het groot/e geluk1 e5 kort lev5 de groot/e weldaad1 het v]lang5 na> d5 dood de diep/e w5s* 7,pl9ius71 cf4 ,pfann]1 ,!ol4 g5t4 c4 #ag de morte4 ,ngelsba*1 ,hom]4 ,!ol4 #caj f4 ,pauls51 ,e?ik ,i #hj f4 ,weiss1 ,apol4 d4 ,*ri/4 ,i #dge-eja ,,ii #dfd-eag4 ,het optimisme d] vorige eeuw sloeg re$s b ,voltaire1 ,c&ide #agei 9 pessimisme om1 en ,hegels rationalisme maakte plaats voor de wsbege]te van ,s*ell+1 welke niet de r$e ma> d5 wil tot pr9cipe d] w]eld v]hief1 deel ,,ii #bjd4 ,de r$e moge v]kl>5 kunn51 wat en hoe de d+5 zn2 dat ze zn1 is alle5 af te leid5 uit e5 wil2 en deze exi/5tie d] d+5 is het eig5lk positieve1 is de irrationale ,re/1 die t5 slotte op d5 bodem van al het be/a&e ov]blft4 ,na* d] ewig5 ,t d] ,selb/(f5b>ung i/ nmli* 9 d] ,welt1 wie wir sie jetzt erblick51 alles ,regel1 ,ordnung und ,=m2 ab] imm] liegt no* im ,grunde das ,regellose1 als knnte es e9mal wi$] dur*bre*51 und nirg5ds s*e9t es1 als wr5 ,ordnung und ,=m das ,ursprngli*e1 sond]n als wre e9 anfngli* ,regelloses zur ,ordnung gebra*t word54 ,dieses is an d5 ,d+5 die un]greifli*e ,basis d] ,realitt1 d] nie aufgeh5de ,re/1 das1 0 zi* mit d] grs/5 ,an/r5gung ni*t 9 ,v]/& aufls5 ls/1 sond]n ewig im ,grunde bleibt44444 ,ohne diess vorausgeh5de ,dunkel giebt es ke9e ,realitt d] ,creatur2 ,f9/]nis i/ ihr notw5diges ,erb!il44444 ,alle ,geburt i/ ,geburt aus ,dunkel ans ,li*t1 ,w]ke ,i #g ,s4 #cei f4 ,om deze r$5 _h ,s*ell+ ook e5 geheel &]5 blik op lev5 en w]eld dan ,hegel2 voor dez5 0 alles r$elk1 ma> ,s*ell+ zag aan alles het irrationeele1 het regellooze1 de dui/]nis1 het *aotis*e t5 grondslag ligg5 en erk5de d5 ld5sweg van het w]eldproces4 ,es i/ v]gebli*es ,bemh51 aus fri$li*] ,ine9sbildung v]s*i$5] ,krfte die ,manni*faltigkeit 9 d] ,natur zu erklr54 ,alles 0 wird1 kann nur im ,unmu? w]d51 und wie ,ang/ die ,grundempf9dung j$es leb5d5 ,ges*pfs1 s i/ alles 0 lebt1 nur im heftig5 ,/reit empfang5 und gebor54 ,w] m*te glaub51 dass die ,natur s viel]lei wund]li*e ,produkte 9 dies] s*reckli*5 uss]n ,v]wirrung und *aotis*5 inn]n ,mis*ung44444 &]s als im heftig/5 ,wid]will5 d] ,krfte habe ers*aff5 knn58 ,s9d ni*t die mei/5 ,produkte d] unorganis*5 ,natur (f5b> ,k9d] d] ,ang/1 des ,s*reck5s1 ja d] ,v]zweiflung8 ,w]ke ,i #h ,s4 #cbb1 cf4 #cbh4 #cce ,,ii #a ,s4 #ehb4 ,zelfs is er 9 ,god e9 ,quell d] ,traurigkeit1 die ab] nie zur ,wirkli*keit kommt1 sond]n nur zur ewig5 ,freude d] ,ueb]w9dung di5t4 ,dah] d] ,s*lei] d] ,s*w]mu?1 d] b] die ganze ,natur ausgebreitet i/1 die tiefe unz]/rli*e ,melan*olie alles ,leb5s2 ,freude muss ,leid hab51 ,leid 9 ,freude erklrt w]d51 ,i #g ,s4 #cii4 ,de teg5woordige w]eld1 9 welke w lev51 is sle*ts als e5e auss]gttli*e te begrp54 ,van ha> is de m5s* door zn val de oorzaak1 ,,ii #c ,s4 #ceb f41 diese auss]gttli*e ,welt i/ die ,welt des gttli*5 ,unwill5s1 alle ,m5s*51 ,jud5 und ,heid51 s9d 1 von ,natur ,k9d] des gttli*5 ,unwill5s1 ib4 #cgb enz41 cf4 v4 ,h>tmann1 ,ges4 ,/ud4 u4 ,aufs4 #ahgf ,s4 #fhc f4 ,al deze g$a*t5 ke]5 9 sy/ematis*5 sam5hang b de wsge]5 ,s*op5hau] en von ,h>tmann1 9 di*t]lk5 vorm b ,rck]t1 ,l5au1 ,byron1 ,%elley1 ,george ,s&1 ,alfr$ de ,musset1 ,leop>di en bov5al ook 9 de nieuw]e f9-de-sicle litt]atuur t]ug2 het ,buddhisme1 dat 9 d5 wil om te lev51 9 het zn zelf1 de oorzaak van alle ld5 ziet1 wordt als de hoog/e w%eid geerd4 ,lev5 is ld51 het sl+]t he5 en we] tuss*5 sm>t en v]vel+1 het is de moeite van het lev5 niet wa>d4 ,de w]eld met h>e hospital51 laz>e?s1 *irurgis*e m>tel+51 gevang5iss51 folt]kam]s1 slav5/all51 slagveld51 g]e*t%ov51 won+5 van ell5de enz41 bi$t e5e ges*ikte /( voor de bes*rv+ d] hel en is zelve e5 hel1 wa>9 de e5e m5s* e5 duivel voor d5 &] is4 ,indi5 z e5 we9ig sle*t] w>e1 z\ z van ell5de niet kunn5 be/aan4 ,alwat be/aat is da>om wa>d1 dat het te gronde gaat1 ,s*op5hau]1 ,die ,welt u4s4w4 ,i #cff f4 ,,ii #feg f4 ,p>]ga ,,ii #cjc f4 v4 ,h>tmann1 ,philos4 d4 ,unb4 ,,ii #bgc-cij enz41 en v]d]e litt4 ov] het pessimisme b ,ueb]weg-,he9ze1 ,ges*4 d4 ,philos4 #ahig ,s4 #ahc f4 #dha4 ,ov] oorsprong en doel van het ld5 zn de bes*\w+5 vele gewee/4 ,de philosophie is er bna altd op uit1 om de s*uld ervan1 ev5als van de zonde1 re*t/reeks ( zdel+s te w]p5 op ,god4 ,het ld5 wordt dan afgeleid uit e5 zelf/&ig1 boos pr9cipe 7,p>zisme1 ,mani*eisme71 uit e5 oorspronkelk boos wez5 7,daub71 uit e5e donk]e natuur 9 ,god 7,bhme1 ,s*ell+71 uit d5 bl9d51 alogis*5 wil om te zn 7,buddhisme1 ,s*op5hau]1 von ,h>tmann71 uit de zelfobjective]+ en ,entuss]ung ,gods 7,hegel71 uit de mat]ie 7,plato1 ,ari/oteles1 ,philo71 uit natuurnoodw5digheid 7,weisse1 ,ro!71 uit de e9digheid van het s*epsel 7,leibniz71 uit d5 ontwikkel+/oe/& d] w]eld 7,ulrici71 uit het zondig bewu/zn des m5s*51 dat de op zi*zelf noodzakelke onvolkom5h$5 d] w]eld als ,uebel opvat 7,s*lei]ma*]1 ,lipsius1 ,rits*l7 enz4 ,dat e*t] het ld5 niet 9 di5 z9 aan ,god is toe te s*rv51 dat het met de s*epp+ zelve gegev5 01 /aat va/ op grond van de le] d] ,h4 ,s*rift1 van de getuig5is onz] consci5tie1 en het wez5 d] religie1 dat heiligheid en zaligheid t5 nauw/e v]b9dt4 ,to* s*nt e5 be/aan en ontwikkel+ van w]eld en m5s*heid zond] ld5 e5e onmogelke g$a*te te zn4 ,van e5e ges*i$5is zond] zonde en ell5de kunn5 w ons ge5e voor/ell+ vorm52 zoodra w deze wegd5k51 blft er 9 het l$ige raam van d5 td en de ruimte ge5e gebeurt5is me] ov]4 ,aan het physis* organisme s*nt sm>t en dood van nature1 noodw5dig eig5 te zn2 de impassibilitas is e5e eig5s*ap1 die 9 e5 z9nelk s*epsel niet te d5k5 valt4 ,van m5s*5 geldt dit re$s1 veel me] nog van plant5 en di]52 de nieuw]e natuurwet5s*ap heeft ons ov]al 9 de organis*e en anorganis*e natuur e5 /ruggle = life do5 aans*\w51 wa>9 alle s*epsel5 v&ig /aan teg5ov] elka> en het op elk&]s dood hebb5 toegelegd4 ,en to*1 hoe natuurlk sm>t en ld5 ook s*n51 teg5 de voorga&e bes*\w+ is met grond het volg5de 9 te br5g53 #a4 ,indi5 w uit w]eld en m5s*heid e5s v]wd]5 kond5 alle ld51 dat zond] e5ig5 twfel direct ( indirect door de zonde is v]oorzaakt1 dan z\ 9 e5s v]reweg het mee/e en zwa>/e ld5 v]dw55 en het probleem des ld5s tot ze] kle9e afmet+5 t]uggebra*t zn4 ,niem& kan ontk5n51 dat er tuss*5 zonde en ell5de e5 all]nauw/ v]b& be/aat2 vele zond5 slep5 na> all] oordeel all]lei s*rikkelke gevolg5 na zi*1 niet alle5 gee/elk1 zooals vrees1 spt1 s*aamte1 s*&e1 b]\w enz41 ma> ook /(felk1 zooals ziekte1 ell5de1 pn1 armo$e1 v]wild]+ enz4 ,en niet alle5 is dit het geval b vlees*elke zond51 zooals z+5ot1 dronk5s*ap1 wellu/ enz41 ma> ook b zulke zond5 die e5 me] gee/elk k>akt] drag51 zooals afgod]1 bgelo(1 ongelo(1 leug51 hebzu*t1 delheid1 hoogmo$1 haat1 nd1 drift enz4 ,z w]k5 alle 9 me]d] ( m9d] mate ook op het li*aam 9 en br5g5 er v]woe/+5 aan4 ,e5 /room van gee/elke en li*amelke ell5de 9 de individueele p]son51 9 gez9n51 familin1 gesla*t51 volk51 9 /aat1 k]k1 maats*app1 wet5s*ap1 kun/ neemt 9 de zonde zn oorsprong4 ,neem deze weg1 en er blft volg5s all] in/emm+ bna ge5 ld5 me] ov]4 ,die ,welt i/ vollkomm5 b]all1 wo d] ,m5s* ni*t h9kommt mit se9] ,qual 7,s*ill]74 ,die ,hauptquelle d] ern/li*/5 ,uebel1 die d5 ,m5s*5 treff51 i/ d] ,m5s* selb/1 homo hom9i lupus1 ,s*op5hau]1 ,die ,welt ,,ii #ffc4 #b4 ,to*1 hoeveel wa>heid er ook ligge 9 ,s*ill]s woord1 heelemaal wa> is het niet4 ,al d5k5 w het ld5 weg1 dat na> all] oordeel re*t/reeks ( zdel+s 9 de zonde zne oorzaak heeft1 de w]eld z\ er to* niet 9 e5s volmaakt door word54 ,er z\d5 nog ov]blv5 al die ramp51 welke d5 m5s* van buit5 af ov]kom5 en niet voor i$]s bewu/zn 9 v]b& met de zonde /aan1 zooals a>dbev+1 /orm1 onw$]1 wat]snood1 hong]snood1 pe/1 spoorwegongeluk enz4 ,ook hi] is er wel na> de getuig5is d] ,s*rift v]b& met de zonde1 ma> het is to* &]s dan b het bov5g5oemde ld54 ,f>izen en ,motazeliet5 zo*t5 ook da>van de v]kl>+ 9 p]soonlke zond51 ma> ,jezus oordeelde &]s1 ,luk4 #ac3d1 ,joh4 #i3a4 ,niet 9 p]soonlke zond51 ma> 9 de zonde d] m5s*heid heeft de di%>monie en v&s*ap d] natuur h>e oorzaak4 ,god heeft om de zonde des m5s*5 de a>de met d5 vloek getr(f5 en al het s*epsel d] delheid en v]d]f5is ond]worp54 ,de gevall5 m5s* hoort niet me] ?uis 9 e5 p>ads2 met zn toe/& komt de a>de ov]e51 die tuss*5 hemel en hel in/aat4 ,de m5s* heeft met de k5nis en g]e*tigheid ook de he]s*app en he]lkheid v]lor52 de kra*t5 en elem5t5 d] natuur /aan m5igmaal v&ig teg5 hem ov]2 h kan ze nu niet &]s aan zi* ond]w]p5 dan door moeitevoll51 inspann5d5 arbeid4 ,9 ha> geheel is de m5s*heid ge5 bet]e plaats dan deze a>de wa>dig2 en voor ha> ontwikkel+1 opvo$+1 beh\d5is is er ook ge5 bet]e mogelk4 ,van bzond]e ramp5 kunn5 w bna nooit de b$oel+ aangev51 wa>mee ,god ze zond1 al zn ze zek] nooit vol/rekt sprakeloos voor d5g5e1 di5 ze treff54 ,ma> des te v]metel] is het1 met ,s*op5hau] en von ,h>tmann de s*aal 9 de h& te nem51 da>9 het lief en het le$ d] gans*e w]eld teg5 elk&] af te weg51 om dan het oordeel op te mak51 dat de /raf de vreugde ze] v]re ov]treft4 ,want elk s*epsel en i$] m5s*1 ook de volle]d/e pessimi/1 geeft feitelk aan het sm>tvolle zn bov5 het sm>tlooze niet-zn de voorkeur en tra*t 9 zn be/aan te volh>d54 ,en de m5s*heid 9 ha> geheel heeft 9 de wor/el+ met de natuur e5 prikkel voor ha> en]gie1 e5 mat]iaal voor ha> arbeid1 e5 spoorslag voor h>e ontwikkel+ gevond54 ,de vloek ov] de a>de is ha> door ,gods g5ade 9 e5 zeg5 v]ke]d4 #c4 ,dat de gans*e natuur deelt 9 d5 val van d5 m5s*1 /aat niet alle5 va/ op grond van de ,s*rift1 ma> vloeit uit de c5trale plaats1 welke de m5s* 9 de s*epp+ inneemt1 als vanzelve voort1 en is ook met het oog op de h$5daags*e natuurwet5s*ap me] dan wa>s*nlk4 ,er is ov] d5 toe/& d] w]eld vr d5 val en ov] h>e v]&]+ door en na d5 val soms ze] wond]lk g]$5e]d1 deel ,,ii #edh4 #edi1 ma> de ,g]e=me]d5 hebb5 hi] ov] het algeme5 e5e wze sob]heid betra*t1 ib4 #eei4 #efj1 en d5 guld5 regel gevolgd1 dat wel de =ma d] d+5 door de zonde is v]&]d ma> de mat]ia dezelfde is geblev54 ,de zonde is imm]s ge5 sub/antie en kan de sub/antie d] d+51 die alle5 ,god tot auteur heeft1 no* v]me]d]5 no* v]m9d]54 ,gelk de m5s* na d5 val wez5lk m5s* is geblev51 zoo is het met de gans*e natuur4 ,er zn ge5 nieuwe species 9 plant5- ( di]5rk bgekom52 doorn5 en di/el5 zn niet door e5 woord ,gods nieuw ges*ap5 gelk het gras en het kruid en het geboomte op d5 d]d5 dag1 ,g54 #a3aa2 en kruip5d en wild g$i]te be/ond er ook re$s vr d5 val1 ,g54 #a3bd4 ,ma> gelk b d5 m5s* dezelfde v]mog5s en kra*t51 door de zonde b$orv51 9 e5e &]e ri*t+ g+5 w]k51 zoo is het ook met de gans*e s*epp+1 nadat ze door ,god met d5 vloek getr(f5 w]d4 ,ov]gelat5 aan zi*zelve1 gemancipe]d van de he]s*app en de v]zorg+ van d5 m5s*1 belad5 met ,gods vloek1 is de natuur all5gs v]wild]d en v]ba/]d en heeft doorn5 en di/el51 all]lei ong$i]te en v]s*eur5de bee/5 voortgebra*t4 ,de mogelkheid van zulk e5e v]ba/]+ wordt door de nieuw]e natuurwet5s*ap bov5 alle b$5k+ v]hev54 ,de palaeontologie lev]t sle*ts ze] we9ig fossil5 van v]s*eur5de di]52 de groote di]5 van d5 oud/5 td1 rh9oc]os1 mammu?1 ma/odon w>5 all5 plant5et5d4 ,van de zoog5aamde saurirs1 die m5 voor hag$iss5 h\dt1 is het onzek]2 ma> zelfs de walviss*5 lev5 t5 deele van plant54 ,insect5 zn alle plant5et5d2 alle5 zn er sommige1 die 9 onontwikkeld5 toe/&1 zooals rups51 l>v51 sluipwesp5 7i*neumon7 zi* vo$5 met de be/&deel5 van animale wez5s1 ma> kev]s1 mi]51 ben1 vl9d]s enz41 lev5 alle van planta>dig vo$sel4 ,ond] de vogels zn er wel vele1 die di]lk vo$sel gebruik51 ma> z kunn5 to* ook van plant5 lev54 ,tot de v]s*eur5de di]5 behoor5 de drie g5]a van felis 7leeuw1 tg]1 kat1 pan!r1 luipa>d enz471 canis 7hond1 wolf1 vos7 en ursus 7be] enz74 ,ma> van al deze di]5 is het m9/5s twfela*tig1 ( het vlees*et5 tot hunne natuur behoort4 ,d>w9 heeft 9 zn ook 9 dit opzi*t voor !olog5 ze] le]zame w]k1 ,het v>ie]5 d] huisdi]5 en cultuurplant51 v]t4 door ,dr4 ,h4 ,h>togh ,heys van ,z\teve51 ,arnh4 ,nm4 ,coh51 bewez51 dat di]5 zi* aan v]&]de vo$+ kunn5 gew5n5 en haalt da>voor v]s*ill5de voorbeeld5 aan1 ,,ii #cddv4 ,en ev5zoo kunn5 door v]wild]+ takk5 9 dor5s1 en door cultivatie dor5s 9 takk5 v]&]51 ,,ii #cfa4 ,de natuur is nu 9 veel opzi*t5 e5e anti!se geword5 van d5 m5s*1 #b ,kon4 #ag3be1 ,job #e3bb1 #bc1 ,hos4 #b3bj1 ,jes4 #aa3fv4 #g3bc1 #fe3bjv41 ,eze*4 #ad3ae1 #ba1 ,op4 #ba1 ,sir4 #ci3cbv42 plant5 en di]5 zn geword5 tot lev5de beeld5 van m5s*elke zondige neig+5 en h>t/o*t52 di]5vrees en di]5v]e]+ bewz5 de abnormale v]h\d+ van d5 m5s* tot de w]eld rondom hem he54 ,ma> de nu en dan b m5s*5 nog voorkom5de wond]e ma*t ov] de di]52 de vele v]&]+51 die blk5s de palaeontologie 9 plant5- en di]5rk zn +etr$52 de dome/icatie en de langzame v>iabiliteit b plant5 en di]5 lev]5 bewz5 te ov]1 dat e5 toe/&1 als ,jesaja 9 ho(d/ #aa en #fe ons teek5t1 vol/rekt niet tot de onmogelkh$5 behoort4 ,er is niets ong]mds 9 de g$a*te1 dat1 ev5als b d5 m5s*1 zoo ook b de natuur t5gevolge van het oordeel ,gods e5e belangrke v]&]+ is +etr$54 ,9 elk geval is de ,s*rift heel wat rationeel] dan wat soms ond] d5 naam van wet5s*ap aan de m>kt wordt gebra*t2 volg5s ,l9d5s*mitt w>5 de m5s*5 vroeg] v]s*eur5de di]5 gewee/1 die zi* teg5ov] elk&] door 9 het wat] geb\wde paalwon+5 moe/5 bes*]m51 ma> de ro(di]5 w>5 to5 hoog/ ons*uldige s*epsels gewee/1 b ,weiss1 ,apol4 ,,ii #dig4 #d4 ,da>b v]gete m5 e9delk niet1 dat1 !ologis* gesprok51 de s*epp+ zelve 9 zek]5 z9 infralaps>is* 01 ,delitzs*1 ,g5esis #ahhg ,s4 #fg4 ,de val is voor ,god ge5 v]rass+ en ge5 teleur/ell+ gewee/4 ,h zag hem vooruit1 _h hem opg5om5 9 zn raad en rek5de er re$s m$e b de s*epp+4 ,deze heeft da>om zoo plaats gehad1 dat de gans*e w]eld1 +eval de m5s* als ha> ho(d viel1 zoo word5 kon als z ?ans is4 ,de toe/& van d5 m5s* en van heel de a>de 0 vr d5 val e5 voorloopige1 die zoo niet blv5 kon4 ,h 0 van di5 a>d1 dat h opgevo]d kon word5 tot hoog] he]lkheid ma> ook1 9 geval van 's m5s*5 ov]tr$+1 aan delheid en v]d]f5is kon ond]worp5 word54 ,door de zonde en d5 vloek ,gods kwam ov]al van ond] en van a*t] de h>monie het regellooze1 het *aotis*e1 het daemonis*e te voors*n1 dat ons v]w>t en beang/4 ,er is ov] de gans*e s*epp+ e5 ,s*lei] d] ,s*w]mu? uitgebreid4 4 ,cf4 ,naville1 ,le problme du mal1 ,g5ve #ahfh4 ,delitzs*1 ,sy/4 d4 *r4 ,apol4 #ahfi ,s4 #ada f4 ,ebr>d1 ,apolog4 ,i #bge f4 ,press5s1 ,le problme de la d\leur1 ,etudes vang4 #ahfg p4 #a-afh4 ,keppl]1 ,das ,problem des ,leid5s 9 d] ,moral1 ,freiburg ,h]d] #ahie4 ,/]l+ ,b]ry1 ,das ,problem m5s*l4 ,leid5s im ,li*te des ,*ri/4 ,aus d4 ,engl4 ,heilbronn #ahie4 ,holliday1 ,! effect ( ! fall ( man on nature1 ,presb4 &4 ,ref4 ,rev4 ,oct4 #ahif p4 #faa-fba4 ,paul ,cadne1 ,le pessimisme lgitime1 ,montauban #ahid4 ,james ,orr1 ,*ri/ian view #bag4 #die4 ,h>nis*1 ,das ,leid5 beurteilt vom !i/4 ,/&punkt1 ,halle #ahha4 ,kbel1 9 ,h]zog #ae1 #gjb f4 ,lam]s1 ,het probleem des ld5s1 ,!ol4 ,/ud #ahif4 ,ill+wor?1 ,! problem ( pa91 #c;d essay 9 ,lux ,mundi ed4 by ,*4 ,gore1 #ac ed4 #ahib p4 #hb-ib4 ,h5ry ,hayman1 ,:y we suff] & o!r essays1 ,london #ahij p4 #a-aji4 #f4 ,dit ld5 vole9dt zi* 9 die &]e /raf op de zonde1 welke de dood heet4 ,vel5 zn van me5+1 dat de ,s*rift1 behalve op enkele plaats51 d5 dood niet bes*\wt als gevolg en /raf d] zonde4 ,wel is 9 ,g54 #b3ag de plotsel+e1 t]/ond intr$5de dood als /raf op de zonde b$reigd1 en deze wordt ook altd als e5e ramp en e5e /raf bes*\wd4 ,ma> de dood op zi*zelf is veelme] natuurlk en is met het /(felk organisme van d5 m5s* vanzelf gegev51 ,g54 #c3ai1 #ah3bg1 ,job #d3ai1 ,ps4 #hi3dhv41 #ij3c1 #ajc3adv41 #adf3d1 ,pr$4 #c3bj1 #ab3g4 ,zoo oordeeld5 vroeg] re$s de ,pelagian51 ,soc9ian51 ,rationali/5 en oordeel5 ?ans nog vele !olog51 zooals ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ei ,zusatz4 ,lipsius1 ,dogm4 #dad4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #cjh f4 ,sm5d1 ,altt4 ,rel4 #ejd4 ,m>ti1 ,ges*4 d4 israel4 ,rel4 #aic4 ,clem51 ,die *r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #bcc f4 ,mat!s1 ,!ol4 ,tds*r4 #ahij bl4 #bci-bed enz4 ,er ligt 9 deze voor/ell+ e5ige wa>heid4 ,9 ,g54 #b3ag is ind]daad niet de dood 9 het algeme51 ma> bepaald de t]/ond na de ov]tr$+ intr$5de dood op de zonde b$reigd4 ,g54 #c3ai v]haalt da>om ook niet de volle uitvo]+ d] b$reigde /raf2 ma> wzigt deze en /elt ha> uit4 ,di5t5gevolge ziet het ,o4 ,t4 9 d5 plotsel+51 9 d5 bloei d] j>5 intr$5d5 dood jui/ e5e /raf voor de zonde1 ,g54 #f3c1 ,num4 #af3bi1 #bg3c1 ,ps4 #ij3g-aj1 gelk ook de dood/raf zoo opgevat wordt4 ,deze bes*\w+ hangt sam5 met de to5malige oeconomie des v]bonds en met de pa$agogie van het volk ,israels4 ,god v]bond aan de ond]h\d+ zn] gebod5 9 de dag5 des ,o4 ,t4 e5 lang en gelukkig lev5 en /elde op de ov]tr$+ all]lei /raff5 aan deze zde des grafs4 ,zoo 0 het oog van de re*tva>dig5 vooral op de lotsb$eel+ van dit lev5 g]i*t en b9n5 d5 kr+ van het a>ds*e be/aan bep]kt2 sle*ts zeld5 drong het door tot de ov]zde des grafs4 ,het ond]s*eid tuss*5 re*tva>dig5 en goddelooz5 lag da>om niet all]e]/ 9 d5 dood als zoodanig1 want deze 0 voor all5 gelk1 ma> 9 de v]s*ill5de b$eel+ van het lot1 dat aan d5 dood voorafg+4 ,en als die b$eel+ ook dikw]f zoo we9ig v]s*ilde1 dan w]d het ond]s*eid tuss*5 de re*tva>dig5 en de goddelooz5 gezo*t 9 de ond]s*eid5e b$oel+1 die het ld5 voor de e]/5 en de laat/5 _h1 ,deut4 #h3bv41 ,hos4 #b3ev4 ,jes4 #a3bev41 ,j]4 #e3c1 #i3g1 #ca3ah1 ,klaagl4 #c3bgv41 ,ps4 #aai3fg1 #ga1 #ge1 ,spr4 #c3aav41 ,job #a enz4 ,de g]e*tigheid ,gods1 die de zond5 bezoekt1 wordt voor het vrome ,israel ook w$]om pr9cipe van v]loss+ en heil1 deel ,,ii #aigv4 ,ma> hi]uit volgt nog ge5sz9s1 dat de dood zelf natuurlk en noodzakelk w]d gea*t4 ,imm]s sluit de bes*\w+1 dat de dood gevolg is van het /(felk organisme des m5s*51 ge5sz9s uit1 dat die dood /raf is d] zonde4 ,alle5 da>om kan voor d5 m5s* de /raf d] zonde 9 d5 dood be/aan1 wl h /( is en uit de a>de g5om54 ,paulus le]t ev5zoo1 dat ,adam a>ds* is uit de a>de en dat desniettem9 de dood door de zonde 9 de w]eld is gekom54 ,en alle ,*ri/55 sprek5 op dezelfde wze2 de m5s* is /(1 vlees*1 v]gankelk1 en to* is zn dood gevolg d] zonde4 ,voorts is er ge5 volk1 dat de s*rikkelkheid en de onnatuurlkheid des doods diep] heeft gevoeld dan ,israel2 de m5s* is /( en moet tot /( w$]ke]51 ma> natuurlk is dit niet1 de zonde heeft de lev5skra*t d] m5s*5 all5gs v]zwakt1 ,h5o* en ,elia zn d5 dood ontkom51 het is 9 /rd met de inn]lke natuur van d5 m5s*1 ,job #ad3a-ab1 re*tva>digheid en lev5 zn innig v]bond51 ,lev4 #ah3e1 ,deut4 #d3a1 #cj3ae1 ,j]4 #ba3h1 ,hab4 #b3d1 ,eze*4 #cc3af1 ,ps4 #cf3aj1 ,spr4 #c3b1 #ah1 #d3d1 #ac1 #bb1 #h3ce enz41 9 de v]gankelkheid des lev5s wordt e5 g]i*t ,gods op5ba>1 ,ps4 #ij3g-ab1 cf4 ,krabbe1 ,die ,lehre v4 d4 ,snde u4 v4 ,tode #ahcf4 ,s*ultz1 ,altt4 ,!ol4 #fij f4 ,oehl]1 ,!ol4 d4 ,a4 ,t4 #gg4 ,9 de apocriefe en joods*e litt]atuur1 ,sir4 #be3bf1 #ci3bi1 #dj3i1 ,h5o* #fi3aa1 ,w%4 #a3abv41 #b3bd1 #d ,ezr4 #c3g1 ,apoc4 ,b>4 #bc3d1 ,web]1 ,sy/em #bch f41 en 9 het ,n4 ,t41 ,joh4 #h3dd1 ,rom4 #a3cb1 #e3ab1 #f3bc1 #a ,cor4 #ae3bb1 #ee1 #ef1 ,hebr4 #b3ad1 #a ,petr4 #d3f1 ,jak4 #a3ae1 #e3bj1 ,op4 #bj3ad1 #ba3d enz41 wordt dan duidelk uitgesprok51 dat de dood bezoldig+ d] zonde is4 ,all]m9/ be/aat er dus voor h51 die het ,n4 ,t4 /e$s v]heff5 t5 ko/e van het ,o4 ,t41 r$51 om d5 sam5hang van zonde en dood te loo*554 ,to* ges*i$t dit m5igmaal op grond van getuig5iss5 d] hi/orie en uitsprak5 d] natuurwet5s*ap4 ,er zn n4l4 vel51 die alle vreeze des doods s*n5 ov]wonn5 te hebb5 en ze] kalm ontslap52 &]5 mak5 door zelfmoord zelfs e5 e9de aan het lev52 ,r\sseau bewe]de1 dat de natuurm5s*5 all5 9 vr$e en zond] vreeze /]v52 ,less+ me5de1 dat de oud5 d5 dood hield5 voor e5 bro$] van d5 slaap en er niets s*rikwekk5ds 9 zag52 de romantiek dweepte m5igmaal op s5tim5teele wze met d5 dood4 ,en to*1 al hebb5 enkel5 9 /ois*e apa?ie het zoov] gebra*t1 dat z d5 dood als e5 lot met kalmte tegemoet zi51 vreeze des doods is al het lev5de aangebor54 ,w geloov5 9 d5 grond niet1 dat w /]v5 moet54 ,de dood speelt 9 het m5s*elk lev5 zulk e5e groote rol1 dat de philosophie t]e*t e5e kan heet51 ,s*op5hau]1 ,die ,welt ,i #cbd f4 ,,ii #ebh f4 ,de dood is voor d5 m5s* altd de laat/e en groot/e v& gewee/2 all5 erk5n5 9 hem t5 slotte e5e onnatuurlke ma*t en ontvlu*t5 hem zoo lang mogelk4 ,wel heeft de natuurwet5s*ap m5igmaal d5 dood natuurlk en noodzakelk g5oemd2 ,lauv]gne zeide b4 v41 la mort de l'homme e/ une consqu5ce logique et naturelle de son tre4 ,t\t pr5d f91 dura lex s$ lex1 b ,delitzs*1 ,apol4 #acb1 cf4 ook ,h4 ,wagn]1 ,de dood toegeli*t van het /&punt d] natuurwet1 ,utre*t #ahef4 ,ma> zoo sprek5de1 heeft de wet5s*ap me] bewe]d1 dan z v]antwoord5 kon4 ,de dood is e5 my/]ie 9 voll5 z94 ,volg5s de natuurwet5s*ap zn /( en kra*t1 en volg5s ,weismann en &]5 zn ook de ncellige protozon on/]felk4 ,wa>om is dan /]felk het physis* organisme1 dat uit zulke /(f5 en kra*t5 en cell5 sam5ge/eld is8 ,dat organisme wordt bov5di5 volg5s de wet5s*ap b e5 m5s* alle zev5 j>5 v]nieuwd2 het wordt van dag tot dag gevo$ en v]/]kt2 wa>om kan dit proces niet doorgaan en h\dt het na enkele ti5tall5 van j>5 re$s op8 ,m5 spreke niet van oud]dom en v]val van kra*t51 want dit zn nam51 die de v]s*nsel5 wel a&uid5 ma> niet v]kl>51 en zelve jui/ v]kl>+ van noode hebb54 ,we%alb die ,zell5 si* abnutz5 und dah9sie*51 we%alb sie im ,alt] ,v]nd]ung5 unt]lieg51 von d55 sie 9 d] ,jug5d bewahrt bleib51 das i/ uns bis jetzt no* v]borg51 ,h4 de ,v>igny1 ,wie /irbt man8 ,0 i/ d] ,tod8 ,ueb]s4 von ,s4 ,wi>da1 ,m9d5 z4 j4 #eb4 ,vele plant5 en di]5 voorts ov]treff5 d5 lev5sduur des m5s*5 tot soms met hond]d5 j>5 toe2 wa>om is de lev5skra*t b d5 m5s* zoo spo$ig uitgeput en br5gt h het hoog/5s tot zev5tig ( ta*tig j>51 als h ze] /]k is8 ,da>b komt nog1 dat de dood door v]val van kra*t5 zoo go$ als nooit voorkomt1 no* b m5s*51 no* b plant5 en di]54 ,bna altd tre$t de dood 9 t5gevolge van e5 ziekte1 e5 ramp1 e5 ongeval enz42 zelfs als e5e enkele maal e5 m5s* zoog5aamd aan v]val van kra*t5 /]ft1 draagt de dood to* nog e5 pa?ologis* k>akt] en wordt h door e5e ( &]e /or+ van bepaalde cell5 9 het li*aam v]oorzaakt4 ,wat is dan de r$51 dat de dood bna alle m5s*5 wegneemt vr d5 td en dikw]f zelfs 9 de kra*t d] j>51 9 d5 bloei d] jeugd1 9 de e]/e ur5 van hun be/aan8 ,de wet5s*ap k5t de oorzaak niet1 welke d5 dood tot e5e noodw5digheid maakt1 de ,v>igny #ah4 ,dat de m5s* /]ft1 zegt da>om ,pr(4 ,pruys van d] ,hoev5 9 zne ,/udie d] ,*ri/4 ,an?ropologie1 is e5 raadsel1 dat zi* alle5 v]kl>5 laat door de onta>d+ zn] natuur1 b ,delitzs*1 ,apol4 #abf4 ,le my/re de la mort re/e aussi intact que celui de la vie1 ,delage1 ,la /ructure du protoplasme etc4 #ahie p4 #ced4 #gga1 en cf4 voorts ,sabati]1 ,le problme de la mort1 #b ed4 #ahif4 ,b\rdeau1 ,le problme de la mort1 ses solutions imag9aires et la sci5ce positive1 #b ed4 ,p>is #ahif4 ,newman ,smy?1 ,! place ( dea? 9 evolution1 ,london ,unw9 #ahig4 #g4 ,de laat/e1 hi] te besprek5 /raf d] zonde be/aat da>91 dat de w]eld 9 e?is*5 z9 9 de ma*t van ,satan en zne engel5 gekom5 is4 ,s$]t ,satan d5 m5s* v]leid en t5 val heeft gebra*t1 ,joh4 #h3dd1 #b ,cor4 #aa3c1 #a ,tim4 #b3ad1 ,op4 #ab3i1 #ad1 #ae1 #bj3b1 #aj1 is de w]eld 9 zne ma*t en ligt 9 d5 booze1 #a ,joh4 #e3ai1 h is de ov]/e d] w]eld en de god dez] eeuw1 ,joh4 #ab3ca1 #af3aa1 #b ,cor4 #d3d4 ,al is het ook1 dat de duivel5 na hun val 9 de hel geworp5 zn1 om tot het oordeel bewa>d te word51 #b ,petr4 #b3d1 ,jud4 #f2 z zn to* nog niet door dat oordeel getr(f51 ,mt4 #h3bi1 ,luk4 #h3ca1 ,jak4 #b3ai4 ,z kom5 nog 9 de v]gad]+ d] engel51 ,job #a1 ,luk4 #aj3ah1 ,op4 #ab3g1 h\d5 zi* op 9 de lu*t1 ,ef4 #b3b1 #f3ab1 zw]v5 rond1 won5 en w]k5 op deze a>de1 en hebb5 hi] groote ma*t4 ,vooral de ,heid5w]eld is het gebi$ hunn] w]kzaamheid1 ,hd4 #af3af1 #bf3ah1 ,ef4 #b3b1 #f3ab1 ,col4 #a3ac1 #a ,cor4 #aj3bj1 #h3e1 ,op4 #i3bj2 ma> to5 ,*ri/us op a>de kwam1 hebb5 z ook b9n5 de gr5z5 van het volk ,gods d5 /rd teg5 ,hem aangebond54 ,satan he]s*te en w]kte 9 de ,*ri/us v&ige ,jod51 ,joh4 #h3ddv41 v]zo*t ,jezus1 ,mt4 #d3a-aa1 zond onre9e gee/51 vo] 9 ,judas1 ,luk4 #bb3c1 ,joh4 #f3gj1 #ac3b1 #bg enz42 het 0 to5 zne ure1 ,luk4 #bb3ec1 ,joh4 #ad3cj4 ,ma> ,*ri/us 0 de /]k]e1 ,luk4 #aa3bb1 /re$ teg5 hem heel zn lev51 ,luk4 #d3ac1 ov]won hem en wi]p hem buit51 ,luk4 #aj3ah1 ,joh4 #ad3cj1 #ab3ca1 #af3aa1 ,col4 #b3ae1 ,hebr4 #b3ad1 ,joh4 #c3h1 en onttrekt 9 beg9sel het gebi$ d] geme5te aan zne he]s*app1 ,hd4 #bf3ah1 ,col4 #a3ac1 #a ,joh4 #b3ac1 #d3d1 ,op4 #ab3aa4 ,to* w]kt h nog altd van buit5 af 9 de geme5te 92 h zw]ft rond ov] de a>de1 ,job #a1 v]zoekt de geloovig5 en w]kt hun teg51 ,luk4 #bb3ca1 #a ,cor4 #ab3g1 #a ,!ss4 #b3ah1 tra*t h5 te v]leid5 en t5 val te br5g51 #a ,cor4 #g3e1 #b ,cor4 #b3aj1 #aa3c1 #ac-ae1 #a ,petr4 #e3h1 #a ,!ss4 #c3e1 ,op4 #ab3aj1 zoodat de geme5te g]oep5 is voortdur5d teg5 hem te /rd51 ,mt4 #f3ac1 ,ef4 #f3abv41 ,rom4 #af3bj1 #a ,petr4 #e3i1 ,jak4 #d3g1 ,op4 #ab3aa4 ,e5s aan het e9de d] dag5 v]heft h zi* nog e5maal 9 al zne kra*t1 ,mt4 #bd1 ,mk4 #ac1 ,luk4 #ba1 #b ,!ss4 #b3a-ab1 ,op4 #abv42 ma> dan zal h ook door ,*ri/us ov]wonn5 en met al zne engel5 9 d5 poel des vuurs geworp5 word51 #b ,!ss4 #b3h1 #a ,cor4 #ae3bd1 ,op4 #bj3aj1 cf4 ,litt4 bov5 bl4 #ia4 ,het gelo( aan booze gee/5 komt b alle volk5 en 9 alle godsdi5/5 voor4 ,soms heeft de vrees voor de booze gee/5 het v]tr\w5 op de go$e s*i] geheel v]drong51 ,rosk(f1 ,ges*4 des ,teufels #ahfi ,i #bj4 ,en 9 bna alle heid5s*e godsdi5/5 wordt het physis* kwaad aan e5 ( me] gee/elke wez5s toeges*rev51 die 9 natuur en rang met de go$e god5 gelk /aan1 ib4 #bd-age4 ,de ,s*rift le]t e*t] &]s1 en het ,*ri/5dom heeft 9 d5 e]/5 td op all]lei wze het joods*e en heid5s*e bgelo( b$wong5 en teg5gegaan2 k]k en /aat maakt5 all]lei bepal+5 teg5 toov]1 wa>zegg+ enz41 en pa/5 to* op h51 die zi* da>aan s*uldig maakt51 tot de d]ti5de eeuw niet &]s dan discipl9aire /raff5 toe1 ib4 ,i #bhg4 #bic4 ,zelfs to5 m5 lat] tot de dood/raf de toevlu*t nam1 _h m5 da>m$e to* eig5lk de uitroei+ d] heid5s*e sup]/itie op het oog4 ,het gaat da>om niet aan1 *ri/elke religie en k]k zond] me] aansprakelk te /ell5 voor al het bgelo(1 dat ook ond] de ,*ri/551 en voornamelk van de #ac;e tot de #ah;e eeuw1 heeft gehe]s*t4 ,er w]kt5 da>toe all]lei oorzak5 m$e1 de ell5dige toe/&5 9 /aat en maats*app1 de s*rikkelke bezoek+5 van hong]snood en pe/1 de grove onkunde van het volk1 de gebrekkige k5nis van de natuur1 de magis*e1 kabbali/is*e ri*t+ ond] de beoef5>5 d] natuurwet5s*ap enz41 ib4 ,,ii #cad f4 ,to* gaat de k]k 9 dez5 niet vr uit4 ,m5igmaal nam z 9 !orie en practk het heid5s*e bgelo( ov]4 ,re$s b de k]kvad]s komt dat uit4 ,gelk i$] m5s* zn bes*]m5gel heeft1 zoo heeft h ook zn daemon4 ,buit5 het ,*ri/5dom heeft de duivel s*i] onbep]kte he]s*app4 ,de v]loss+ 9 ,*ri/us is 9 de e]/e plaats e5e bevrd+ van d5 duivel4 ,alle physis* kwaad 9 de w]eld1 ziekte1 misgewas1 hong]snood1 pe/1 dood wordt aan ,satan toeges*rev54 ,h is de onzi*tb>e oorzaak van alle afgod]1 magie1 a/rologie1 kett]1 ongelo(2 de sup]/itie ru/ op e5e daemonis*e realiteit4 ,to5 de veelsz9s opp]vlakkige beke]+5 d] volk5 van ,europa ond] *ri/elk v]nis all]lei heid5s*e le]+5 en practk5 d$5 voortlev51 kwam 9 de ,middeleeuw5 da> nog b het gelo(1 dat de duivel 9 all]lei g$aant51 van kat]1 kat1 muis1 bok1 zwn1 we]wolf1 v]s*n51 all]lei ong$i]te s*epp51 als incubus ( succubus aan ho]] zi* s*uldig mak51 m5s*5 tot e5 met blo$ bezegeld v]bond ov]hal51 h5 beheks51 9 h5 v>51 met h5 door de lu*t rd51 h5 9 di]5 v]&]51 en ook 9 de natuur all]lei onheil aanri*t5 kon4 ,rome heeft de daemonis*e realiteit van dit bgelo( /e$s 9 bes*]m+ g5om51 niet alle5 9 de ,middeleeuw5 7bul van ,innoc5tius ,,viii #adhd4 ,malleus malefic>um #adhg71 ma> ook na de ,h]vorm+ tot op d5 huidig5 dag toe2 9 de ,rooms*e !ologie1 b4 v4 van ,su>ez1 ,vasquez1 ,lessius1 ,liguori1 ,grres1 e4 a41 neemt het gelo( aan de ma*t des duivels e5e buit5gewoon bre$e plaats 91 cf4 ,graf ,paul von ,ho5sbroe*1 ,religion od] ,ab]glaube1 ,b]l9 ,wal!r #ahig ,s4 #ef f42 en hoeze] het bgelo( ond] de ,rooms*e ,*ri/55 9 de practk voortleeft1 is nog onlangs 9 de b]u*te ges*i$5is van ,leo ,taxil op droeve wze aan het li*t getr$51 cf4 ,h4 ,g]b]1 ,leo ,taxil's ,palladismusroman1 #b ,?4 ,b]l9 #ahig4 ,voor ,rome valt al het be/a&e 9 e5 lag]1 ongewd en e5 hoog]1 gewd t]re9 uite52 op het e]/e he]s*t ,satan met bna onbep]kte ma*t1 het twe$e moet door krui/eek51 wwat]1 bezw]+5 enz41 voor zn invlo$ en w]k+ beveiligd word51 ,de ,h>be's ,v]kl>+ d] ,ka?4 ,gelo(s- en z$ele]1 bew4 en v]m4 door ,b4 ,dankelman1 ,utre*t ,,iv #ahhh bl4 #eihv42 de ,rooms*e ,*ri/5 ziet zi* ov]al van d5 duivel b$reigd en moet all]lei maatregel5 nem51 om hem te v]jag51 ,kolde1 ,die kir*l4 ,brud]s*aft51 ,erlang5 #ahie ,s4 #dg4 ,het is wa>1 dat het ,prote/antisme dit ,rooms*e en 9 d5 grond heid5s*e bgelo( 9 d5 e]/5 td bna geheel onaangeta/ heeft gelat52 heks5gelo( en heks5process5 w]d5 door de ,prote/ant5 ev5 /]k als door de ,rooms*5 v]d$igd en lat] door de ,rooms*5 7,sp9a1 ,molitor1 ,loos1 ,tann]1 von ,spee7 ev5go$ als door de ,prote/ant5 7,wei] #aefc1 ,godelmann #aefb1 ,reg9ald ,scott #aehd1 van ,dale #afhe1 ,bekk] #afia1 ,?omasius #agja7 be/r$52 op voorgang van ,lu!r1 k5d5 de ,lu!rs*5 e5e ze] groote ma*t aan d5 duivel toe1 leidd5 alle kwaad uit hem af en h&haafd5 het exorcisme1 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #cea f4 ,mll]1 ,symb4 ,b*] #dgg4 #dhc4 #gga1 cf4 ,rosk(f1 t4 a4 p4 ,,ii #cfd f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #cda4 ,ma> to* bra*t de ,re=matie1 vooral 9 ha> ,calv9i/is*e v]takk+1 9 het duivelgelo( wel t]dege e5e belangrke wzig+ aan4 ,t]ugga&e tot de ,s*rift en b h>e gegev5s blv5de /aan1 beld5de de vol/rekte s\v]e9iteit ,gods1 kon z 9 ,satan en zne engel51 hoe ma*tig ook1 to* niet &]s zi5 dan s*epsel51 die zond] ,gods wil zi* no* ro]5 no* beweg5 kunn54 ,rationali/is* 0 de ,h]vorm+ niet4 ,z hield /a&e1 dat er booze gee/5 w>51 die op de m5s*51 vooral op hun v]beeld+1 inw]k5 en h5 zelfs tot hun in/rum5t v]lag5 kond54 ,ma> deze ma*t van ,satan ov] de m5s*heid 0 to* altd aan ,gods voorzi5igheid ond]worp52 z 0 9 de e]/e plaats e?is* van a>d en _h 9 de zonde ha> oorsprong2 z 0 bov5di5 b9n5 enge gr5z5 bep]kt2 niet ,satan1 ma> ,god is de ,s*epp] van het li*t en de dui/]nis1 van het go$e en het kwade2 ziekte en dood word5 door ,hem ons toegezond51 ,jes4 #de3g4 ,hebr4 #b3g zegt alle51 dat ,satan het geweld des doods heeft1 wl h door de zonde d5 dood 9 de w]eld tot he]s*app heeft gebra*t en dus m5s*5moord] is van d5 beg9ne1 ,joh4 #h3dd4 ,ons lev5 en lev5se9de is niet 9 ,satans ma> 9 ,gods h&4 ,luk4 #ac3aa1 #af en #b ,cor4 #ab3g gev5 ge5 re*t1 om alle ziekte en kwaal aan ,satan toe te s*rv54 ,en voorts kan ,satan niet s*epp5 en iets uit niet voortbr5g51 h kan no* als incubus no* als succubus k9d]5 voortbr5g51 h kan ge5 m5s*5 9 di]5 v]&]51 t] dood br5g5 ( 9 het lev5 t]ugroep52 h kan niet onmiddelk op v]/& en wil inw]k51 h kan de sub/antie en de qualiteit d] d+5 niet v]&]5 enz41 ,voetius1 ,disp4 ,i #ijf sq41 en voorts ,polanus1 ,synt4 ,v c4 #ab4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iii #afg-baf4 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xii #cf sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,vii qu4 #e4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,iii c4 #h4 ,brahe1 ,aanm4 ov] de vf ,wal*4 art4 #ageh bl4 #aiev4 ,moor ,,ii #cbh4 ,m4 ,vitr+a ,,ii #aag sq4 ,alle5 door zulk e5 gelo(1 dat zi* eng aansluit b de ,h4 ,s*rift1 is het bgelo( te ov]w9n51 hetwelk zoo diepe wortel5 geslag5 heeft 9 het m5s*elk h>t en trots alle zoog5aamde v]/&elke ontwikkel+ telk5s we] bov5komt4 ,het rationalisme be/re$ e]/ de inw]k+ d] booze gee/5 op de m5s*5 en da>na hun be/aan2 en het gevolg is gewee/1 dat wel het gelo( aan de ,s*rift is prsgegev51 ma> niet het bgelo( is uitg]oeid4 ,integ5deel doet dit ?ans ond] all]lei vorm5 van magnetisme1 hypnotisme1 telepa?ie1 spiritisme1 a/rologie enz41 jui/ 9 de kr+5 des ongelo(s zn intr$e2 het occultisme1 dat alle eeuw5 door en b alle volk5 gebloeid heeft1 cf4 ,kiesewett]1 ,ges*4 d4 ,occultismus1 #c ,bde1 ,leipzig #ahia1 ,a4 ,lehmann1 ,ab]glaube und ,zaub]ei1 ,/uttg>t #ahih1 telt ook 9 de laat/e dec5nia dez] eeuw zne aanhang]s b millio55 en wordt zelfs 9 kun/ en wet5s*ap als de hoog/e w%eid v]he]lkt4 ,ook teg5ov] dit nieuw]wets*e bgelo( is het dwaze ,gods wz] dan de m5s*54 ,want niet alle5 is er teg5 het be/aan van gevall5 gee/5 niets r$elks 9 te br5g51 ma> ook de mogelkheid1 dat z m5s*5 v]leid5 kunn51 kan op ge5 enkel5 grond word5 betwi/4 ,gelk m5s*5 door woord en daad1 door voorbeeld en g$rag op &]5 invlo$ oef551 zoo is er niets ong]mds 9 de g$a*te1 dat ook van de gevall5 gee/5w]eld e5e v]leid5de ma*t uitgaat op d] m5s*5 v]beeld+1 v]/& en wil4 ,er wordt hi]teg5 wel +ebra*t1 dat dan de m5s* altd zne s*uld op d5 duivel w]p5 kan2 ma> dit is ook het geval1 als iem& door zn m$em5s* v]leid wordt2 voorts ges*i$t de v]zoek+ altd 9 e?is*5 weg en heft de eig5 s*uld niet op2 en 9 de kr+51 wa> aan het be/aan van gevall5 engel5 gelo(d wordt1 is het s*uldgevoel gewoonlk niet zwakk]1 dan da>1 wa> hun be/aan wordt ontk5d4 ,het gelo( aan d5 duivel h&haaft tegelk d5 ontzett5d5 ern/ d] zonde en de v]loss+svatba>heid van d5 m5s*2 entw$] e9 ,teufel auss]halb d] ,m5s*heit od] ,taus5de von ,teufeln 9 ,m5s*5ge/alt1 ,weiss1 ,apol4 d4 ,*ri/4 ,,ii #eai4 ,er op5ba>t zi* b m5s*5 soms zulk e5 woe/e1 welbewu/e1 opzettelke haat teg5 ,god en al het goddelke1 ib4 #egd-ehg2 k9d]5 ,gods1 en ond] h5 niet de zwak/e en de kle9/e1 ma> de v]/ gevord]d51 zulke1 die vooraan /aan 9 d5 /rd1 die het nauw/ lev5 9 de geme5s*ap met ,god1 z klag5 m5igmaal ov] zulke s*rikkelke v]zoek+5 en aanve*t+51 z gewag5 van zoo goddelooze g$a*t5 en neig+51 die plotsel+ 9 hun h>t op/g51 dat het e5 voorre*t is1 aan het be/aan van duivel5 te mog5 geloov54 ,er zn 1 welke 9 de ,s*rift1 9 de hi/orie d] m5s*heid1 9 de wor/el+ d] k]k van ,*ri/us1 9 de erv>+ d] geloovig5 soms voor e5 oog5blik word5 ontdekt4 ,en da>b b$5ke m51 dat de zondige ma*t e5 rk vormt en 9 ha> be/rd+ van ,god en zn rk sy/ematis* te w]k gaat4 ,wie ha> geheel kon ov]zi51 z\ zond] twfel 9 de ges*i$5is h>] wor/el+ e5 plan van aanval en v]d$ig+ ontdekk54 ,da> is 9 het zondige lev5 van d5 enkel5 m5s*1 ma> veel me] nog 9 dat van gez9n51 gesla*t51 volk51 m5s*heid door alle eeuw5 he5 e5e welbewu/e1 planmatige be/rd+ van ,god en al wat ,godes is4 ,en de leid+ van dez5 /rd ru/ b hem1 die 9 de ,s*rift de ov]/e dez] w]eld en de god dez] eeuw heet4 ,zoo is h re$s t]/ond opgetr$5 b de v]leid+ en d5 val van d5 e]/5 m5s*4 ,9 het ,heid5dom heeft h e5e ma*t georganise]d1 die teg5 alle w>e religie1 z$elkheid1 bes*av+ v&ig ov]/aat4 ,als ,*ri/us op a>de v]s*e51 heeft h zne ma*t teg5 ,hem geconc5tre]d1 niet alle5 door ,hem p]soonlk aan te vall5 en ru/eloos te v]volg51 ma> ook door ,hem van alle kant met daemonis*e kra*t5 te omr+5 en alzoo zn w]k teg5 te h\d5 en af te brek54 ,de 9 het ,n4 ,t4 w>5 ge5 gewone krank51 al kom5 ziektev]s*nsel51 zooals do(heid1 /omheid1 epilepsie1 krankz9nigheid enz41 ook wel b h5 voor4 ,want z word5 telk5s duidelk van gewone ziek5 ond]s*eid51 ,mt4 #d3bd1 #h3af1 #aj3a1 ,mk4 #a3cb1 #c3ae1 ,luk4 #ac3cb4 ,het bzond]e b de bezet55 is1 dat uit h5 e5 &] subject spreekt1 dan z zelv5 zn1 dat dat subject ,jezus als d5 ,zone ,gods erk5t1 geheel v&ig teg5ov] ,hem /aat1 en niet &]s dan op zn bevel d5 ld] v]laat1 ,mt4 #a3cd1 #h3bi1 #ca1 ,mk4 #a3bf1 #c3aa1 ,luk4 #d3cd1 #da1 #e3da1 #h3b1 #cj1 ,hd4 #af3ag1 #ai3ae4 ,deze obsessio nu1 hoe ontzett5d ook1 is zoo we9ig onmogelk1 dat w 9 het hypnotisme1 wa>b de e5e m5s* aan g$a*te en wil van d5 &] ond]worp5 wordt1 e5 analoog v]s*nsel zi5 optr$52 dat er nog h$5 t5 dage zulke gevall5 van bezet5heid zi* voordo52 en dat wie ha> onmogelk a*t1 ook alle inw]k+ van de ziel op het li*aam1 en van ,god op d5 m5s* en de w]eld z\ moet5 ontk5n54 ,satan boot/ alles na2 ,god op5ba>t zi* door !ophanie 7inc>natie71 pr(etie1 wond]2 de daemonis*e c>icatuur da>van zn obsessio1 mantiek en magie1 aan welke de ,s*rift da>om m5igmaal realiteit toek5t1 ,g54 #da3h1 ,ex4 #g3ab1 #bb1 #h3g1 #ah1 #ai1 ,num4 #bb1 ,deut4 #cc3d1 ,jos4 #bd3aj1 #a ,sam4 #f3b1 #g1 #bh1 #b ,*r4 #cc3f1 ,jes4 #dg3i-ab1 ,j]4 #ci3ac1 ,nah4 #c3d1 ,dan4 #a3bj1 #b3aj1 ,hd4 #h3i1 #ac3f-aj1 #af3af enz41 die z t5 /ellig/e afkeurt en v]bi$t1 ,ex4 #bb3ah1 ,lev4 #bj3bg1 ,deut4 #ah3aj1 ,j]4 #bg3i1 #b ,*r4 #cc3f1 ,mi*4 #e3aa1 ,gal4 #e3bj1 ma> die nog e5s teg5 het e9de d] dag5 door ,satan 9 al h>e v]leid5de kra*t zull5 word5 geop5ba>d1 #a ,!ss4 #b3ah1 #b ,!ss4 #b3h-aa1 ,op4 #i3a-aa1 #ac3ac-ae1 #ai3bj4 ,cf4 behalve de re$s vroeg] ov] de daemonologie g5oemde litt41 bov5 bl4 #ia1 ,ebr>d1 art4 ,dmonis*e 9 ,h]zog4 ,joh4 ,weiss1 9 ,h]zog4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #bic4 ,h(mann1 ,s*riftbew4 ,i #dde f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iii #ccd f4 ,kahnis1 ,dogm4 ,i #dde f4 ,beck1 ,vorles4 b] ,*r4 ,gl4 ,,ii #cij f4 ,weiss1 ,leb5 ,jesu ,i #ded f4 ,ju/9us ,k]n]1 ,ges*i*t5 ,besess5] neu] ,zeit1 neb/ ,reflexion5 von ,c4 ,a4 ,es*5may] b] ,besess5se9 und ,zaub] #ahcd1 en da>b ,/rauss1 ,*>akt]i/ik5 und ,kritik5 #ahcj ,s4 #cja4 ,demon ,possession & alli$ !mes1 be+ an inductive /udy ( ph5om5a ( our own times1 b ,rev4 ,john ,l4 ,nevius ,d4 ,d4 = =ty ye>s a mission>y to ! ,*9ese4 ,) an introduction by ,rev4 ,f4 ,f4 ,ell9wood ,d4 ,d4 #b ed4 ,new-,york1 ,*icago & ,toronto1 ,flem+ ,h4 ,revell ,company #ahif4 ,hafn]1 ,die ,daemonis*5 im ,n4 ,t4 #ahid4 ,laehr1 ,die ,daem4 des ,n4 ,t4 ,leipzig #ahid4 ,zimm]1 ,snde od] ,krankheit1 ,leipzig #ahid4 ,j4 ,a4 ,h4 van ,dale1 ,bezet5heid en ,krankz9nigheid1 ,heusd5 #ahif4 ,flor5z ,*able1 ,die ,wund] ,jesu1 ,/rassb4 ,!ol4 ,/ud4 ,,ii #d4 #ahig ,s4 #de f4 ,bodels*w+h1 ,die ,mit>beit d] ,kir*e an d] ,pflege d] ,gei/eskrank51 #ahif ,s4 #ac f4 ,ho(d/uk ,,vii4 ,ov] ,*ri/us4 #dj4 ,,het ,,v]bond ,,d] ,,g5ade4 #a4 ,zonde en ell5de word5 tot op zek]e hoogte door alle m5s*5 erk5d4 ,en uit deze erk5t5is wordt b all5 e5 zwakk] ( /]k] v]lang5 na> v]loss+ gebor52 ook de v]loss+sbehoefte is algeme54 ,zelfs zn alle m5s*5 9 me]d] ( m9d] mate zi* bewu/1 dat de v]loss+ moet kom5 van bov54 ' 4 ,ma> de ,heid55 k5d5 to* de g5ade niet1 welke d5 m5s* alle5 van zonde en ell5de v]loss5 kan2 z hadd5 sle*ts v]mo$5s en w5s*54 ,humana ad deos transf]ebat ,hom]us2 div9a mallem ad nos 7,cic]o74 ,e]/ 9 de ,h4 ,s*rift tre$t de g5ade ,gods 9 al ha> rkdom en he]lkheid ons tegemoet4 ,t]/ond na d5 val neemt z al e5 aanvang4 ,de 9 ,g54 #b3ag g$reigde /raf is blkba> niet t5 volle uitgevo]d4 ,adam en ,eva zn niet op d5 dag hunn] ov]tr$+ ge/orv54 ,w>e de re*tva>dige /raf op de zonde t]/ond en t5 volle voltrokk5 dan z\ 9 het e]/e m5s*5pa> geheel het m5s*elk gesla*t v]nietigd1 de a>de v]woe/1 de kosmos tot e5 *aos1 ja tot het niet w$]geke]d zn4 ,ma> dan _h ook ,satan getriumfe]d en ,god het v]lor54 ,da>om tre$t er t]/ond na d5 val e5 &] beg9sel 9 w]k+1 dat de zonde beteugelt1 be/rdt en v]w9t4 ,niet alle5 wordt de /raf niet t5 volle toegepa/2 ma> ook die /raf1 welke toegepa/ wordt1 is tegelk ook nog e5 zeg54 ,alwat t]/ond na d5 val plaats heeft1 is op5b>+ en bews van ,gods toorn en van ,gods g5ade tegelk4 ,het s*uldbewu/zn1 dat 9 ,adam en ,eva ontwaakt1 het gewet5 dat bes*uldig5d zi* v]heft1 de s*aamte ov] hun naak!id1 de vreeze en de v]b]g+ voor ,god1 ,g54 #c3gv4 zn alle e5 bews1 dat z ,gods wet hebb5 ov]tr$5 en zn toorn en /raf wa>dig zn2 ma> z toon5 to* ook1 dat de m5s* niet v]/okt ( v]h>d is1 dat h ge5 duivel geword5 ma> m5s* geblev5 is4 ,met de engel5 is het zoo1 dat z1 vall5de1 ook 9 e5s vall5 t] helle toe1 ,jud4 #f1 ze zn t]/ond v]/okt 9 het kwaad en onv]losba>4 ,ma> de m5s* is zoo ges*ap51 dat h1 vall5de1 to* nog we] opg]i*t kan word52 h blft vatba> voor v]loss+4 ,god h\dt de volle doorw]k+ van het beg9sel en de ma*t d] zonde 9 d5 m5s* teg54 ,me] nog1 ,god trekt zi* na d5 val niet t]ug en laat ook dan d5 m5s* ge5 oog5blik los4 ,als t]/ond na de ov]tr$+ s*uldgevoel1 s*aamte1 vreeze 9 d5 m5s* ontwak51 dan is dit alles re$s e5e w]k+ van ,gods ,gee/ 9 d5 m5s*1 e5e op5b>+ van zn toorn ma> ook van zne g5ade1 e5e op5b>+1 die de grondslag is van alle religieuse en e?is*e lev51 dat er nog 9 d5 m5s* is na d5 val4 ,ma> ,god op5ba>t zi* ook nog op e5e &]e wze4 ,als de m5s* zi* voor ,hem v]b]gt1 zoekt ,h hem op en roept hem4 ,het is wa>1 ,god komt uit de v]te tot hem en de m5s* wil uit vreeze zi* v]b]g5 en d5 af/& tuss*5 zi*zelv5 en ,god nog groot] mak54 ,er is ge5 geme5s*ap me] tuss*5 ,god en m5s* ma> v]wd]+ en s*eid+2 het v]bond is v]brok54 ,en to*1 ,god komt tot d5 m5s* en zoekt hem op2 ,h laat hem niet me] ov] aan zn eig5 dwaa%eid en ang/1 welke hem 9 v]b]g+ voor ,god heil zoek5 doet4 ,ma> ,h zelf roept uit eig5 beweg+ d5 m5s* tot zi* t]ug4 ,en da>b ov]valt en v]s*rikt ,h d5 m5s* niet4 ,h komt als het w>e uit de v]te2 ,h komt tot hem niet 9 /orm ( onw$] ma> 9 de 1 d4 i4 9 de avondkoelte1 ond] het ple*tig ruis*5 d] boom5 9 d5 avond4 ,en da>aan k5d5 z de /em ,gods en bem]kt5 z dat ,h nad]de4 ,dat nad]5 0 g5ade4 ,god laat d5 m5s* td1 om tot zi*zelf te kom5 en te ov]legg5 wat h antwoord5 zal4 ,nog duidelk] komt 9 het v]hoor en 9 de /raf deze op5b>+ van ,gods g5ade uit1 ,g54 #c3i-ac4 ,de ,he]e roept bepaaldelk ,adam1 want deze is het ho(d en de v]antwoordelke p]soon4 ,god komt niet 9 e5s met zn vonnis ma> /elt e5 ond]zoek 91 gaat aan het ond]vrag51 en geeft d5 m5s* alle geleg5heid1 om zi* te v]antwoord54 ,als de m5s* da>van gebruik maakt1 en wel niet alle s*uld ontk5t ma> to* ook niet ootmo$ig en boetva>dig voor ,god ne]valt1 do* zi* te v]onts*uldig5 zoekt1 dan ont/eekt ,god niet 9 toorn1 dan laat ,h die v]onts*uldig+ tot op zek]e hoogte geld54 ,en dan ri*t ,h1 t]wl ,h 9 het v]hoor met ,adam begon1 nu b het uitsprek5 d] /raf het e]/ zi* tot de slang1 dan tot ,eva1 da>na tot ,adam4 ,en 9 die /raf roemt de b>mh>tigheid teg5 het oordeel4 ,de /raf1 ,g54 #c3ad1 #ae heeft all]e]/ op de slang als gewoon di] betrekk+4 ,god v]n$]t de slang1 en zet v&s*ap tuss*5 ha> en d5 m5s*2 van nu voortaan zal er 9 plaats van de vroeg5 ond]worp5heid d] di]5 aan d5 m5s* e5 /rd tuss*5 beide he]s*51 wa>9 de m5s* wel ov]w9n5 ma> to* veel van de di]51 bepaaldelk van de slang1 zal hebb5 te ld54 ,ma> voorts gaat deze /raf door de slang he5 op de booze ma*t t]ug1 wi] in/rum5t z 04 ,met ha> _h de m5s* e5 v]bond geslot5 en da>voor het v]bond met ,god v]brok52 ,god doet g5adiglk dit v]bond des m5s*5 te niet1 zet v&s*ap tuss*5 slang5zaad en vr\w5zaad1 br5gt het vr\w5zaad d4 i4 de m5s*heid we] aan zne zde ov]1 spreekt dus uit dat er uit ,eva nog e5e m5s*heid voortkom5 zal1 en dat die m5s*heid 9 d5 /rd teg5 de booze ma*t wel veel ld5 ma> to* t5 slotte triumfe]5 zal4 ,de weg voor het m5s*elk gesla*t zal van nu voortaan door ld5 tot he]lkheid gaan1 door /rd tot ov]w9n+1 door het kruis na> de kroon1 door d5 /aat d] v]n$]+ tot di5 d] v]hoog+4 ,dit is de grondwet1 die ,god hi] afkondigt voor d5 +ang 9 het kon9krk d] hemel54 ,de /raf ov] de vr\w1 ,g54 #c3af1 treft ha> beide als mo$] en als vr\w2 z zal jui/ als vr\w veel sm>t hebb5 te drag52 het hoog/e1 wat z w5s*t1 n4l4 om mo$] te zn1 zal z niet &]s kunn5 v]krg5 dan 9 d5 weg van vel]lei ld51 bege]te na>1 ond]w]p+ aan d5 man1 b>5 met sm>t2 ma> zoo zal z dan to* ha> hoog/5 w5s* v]krg51 en ha> be/emm+ b]eik52 z zal e5 mo$] van lev5d5 zn1 (s*oon z door ha> ov]tr$+ en v]heff+ bov5 d5 man d5 dood _h v]di5d1 en z zal zalig zn 9 k9d]5 te b>51 #a ,tim4 #b3ae4 ,de /raf ov] d5 man1 ,g54 #c3ag-ai be/aat da>91 dat het a>drk om zn5twil wordt v]vloekt1 dat h brood et5 zal 9 het zweet des aans*ns en na e5 lev5 van arbeid en moeite tot /( zal w$]ke]54 ,da>m$e 9 v]b& wordt h dan uit het p>ads v]drev5 en de wde w]eld +ezond51 ,g54 #c3bb-bd4 ,ma> ook deze /raf is e5 zeg54 ,arbeid adelt2 h bewa>t d5 m5s* voor moreel5 en physis*5 ond]gang1 prikkelt zne en]gie en v]hoogt zne activiteit4 ,al is het ook1 dat de m5s* gebann5 wordt uit het p>ads1 h wordt to* niet v]wez5 t] helle2 h wordt de w]eld +ezond51 opdat h deze door moeitevoll5 en +espann5 arbeid ond]w]pe en behe]s*e4 ,hi]9 ligt de aanvang en het beg9sel van alle cultuur2 de he]s*app des m5s*5 is niet gans*elk v]lor5 ma> wordt door arbeid uitgebreid1 ,ps4 #h2 ook 9 d5 gevall5 m5s* is het beeld ,gods1 wa>na> h ges*ap5 w]d1 nog h]k5ba>4 ,ja zelfs de tdelke dood is niet alle5 e5e /raf ma> ook e5e weldaad2 ,god heeft d5 dood +e/eld1 opdat de zonde niet on/]felk z\ zn1 ,ir541 adv4 ha]4 ,,iii #bc4 #f4 ,na d5 val tre$t er dus aan/onds tweerlei pr9cipe 9 w]k+3 toorn en g5ade1 g]e*tigheid en b>mh>tigheid4 ,da>uit is ook alle5 e5e w]eld te v]kl>51 gelk w die k5n54 ,deze is e5e w]eld vol van humor1 1 /a&e 9 het teek5 des kruises1 en t]/ond na d5 val gegev5 aan ,*ri/us1 d5 man van sm>t51 opdat ,h ze beh\d5 en ond]w]p5 z\4 ,nadat ,god alzoo de /raf heeft uitgesprok51 buig5 ,adam en ,eva deemo$ig het ho(d2 z br5g5 niets me] 91 legg5 de h& op d5 mond1 en nem5 het woord ,gods zond] e5ige teg5w]p+ aan4 ,dat woord kl9kt wel ongelo(elk1 de wa>heid ervan kan e]/ 9 v]re toekom/ blk51 ma> to* geloov5 z het1 bl9d 9 de toekom/ en zi5de 9 het gebod4 ,/eun5de op ,gods bel(te noemt ,adam zne vr\w ,eva1 lev51 bron van lev51 mo$] d] lev5d54 ,vr d5 val zag h 9 ha> vooral de vr\w1 die hem t] hulpe w]d gegev51 en noemde ze da>om mann9ne4 ,ma> nu aans*\wt h all]e]/ 9 ha> de mo$] en noemt ze ,eva4 ,dood en v]d]f zn wel v]di5d1 ma> ,gods zeg5 maakt to* de vr\w vru*tba>1 en doet uit ha> e5e m5s*heid voortkom51 die 9 ha> groot/5 zoon1 d5 ,zoon des m5s*51 alle booze ma*t d] zonde ov]w9n5 zal4 ,adam ziet 9 de bel(te ,gods de voortplant+1 het be/aan1 de ontwikkel+1 de beh\d5is van het m5s*elk gesla*t gewa>borgd en neemt ha> als zoodanig aan met e5 e*t k9d]lk gelo(4 ,en dit gelo( w]d hem g]ek5d tot re*tva>digheid4 ,pr9cipieel bevat ,g5esis #c heel de hi/orie d] m5s*heid1 alle weg5 ,gods tot r$d+ van het v]lor5e en tot ov]w9n+ d] zonde4 ,zakelk is hi] het gans*e evangelie1 heel het v]bond d] g5ade aanwezig4 ,al het volg5de is ontwikkel+ van wat ?ans als kiem re$s geplant is4 #b4 ,to* wordt 9 ,g54 #c het woord v]bond nog niet g5oemd2 e]/ b ,noa*1 ,abraham en ,israel aan d5 ,s9ai is er sprake van4 ,de nieuwe kritiek me5t1 dat het ook hi] nog is geant$ate]d1 en dat ,israels religie oorspronkelk niet v]s*ilde van die van &]e volk54 ,de v]h\d+ van ,ihvh tot ,israel 0 als die van ,kamos tot ,moab4 ,de idee van e5 tuss*5 ,ihvh en zn volk be/a& v]bond 0 aan het oude ,israel geheel vreemd4 ,dit wi/ er niets van1 dat ,god als de ,god van hemel en a>de ,israel uit alle volk5 v]kor51 zi* t5 eig5dom gemaakt1 en met zi* 9 e5 v]bond ge/eld _h4 ,al deze g$a*t5 zn e]/ veel lat] opgekom54 ,zelfs b ,amos komt de bondsv]h\d+ nog niet voor2 ,hozea zegt alle51 dat m5 ,israels ontr\w b e5 bondsbreuk v]gelk5 kan1 #f3g4 ,e]/ ,deut]onomium is 9 wa>heid e5 bondsboek2 het w]d v]bondsgewze +evo]d en aang5om51 #b ,k4 #bc3c1 cf4 ,j]4 #cd3hv4 ,ezr4 #aj3c1 ,neh4 #aj3a4 ,ma> nu w]d dat v]bond e]/1 to5 het opkwam1 nog we] heel &]s opgevat dan lat]4 ,m5 v]/ond er to5 vooral ond] de v]pli*t+ van ,israel teg5ov] ,ihvh1 om e5 heilig volk te zn en zne wett5 te ond]h\d54 ,als dus ,israel het v]bond niet hield1 dan w]d het v]brok5 en ,israel belad5 met d5 vloek1 ,deut4 #bg en #bh4 ,ma> (s*oon ,israel het v]bond 9 de re=matie van ,josia =meel aanva>dde1 het hield er zi* niet aan1 w]d ge/raft en 9 ball+s*ap gezond54 ,en to5 ont/ond all5gs de g$a*te1 dat ,gods v]bond be/ond 9 e5e wet1 die ,h _h gegev51 dat ,god zi* zelf v]pli*t _h om ,israel tr\w te blv5 en ook1 als het afviel1 niet te v]lat52 ,god kon ,israel wel /raff51 ma> het v]bond niet v]nietig54 ,het uit de ball+s*ap t]uggeke]de ,israel klemde zi* aan deze bondsidee va/ en legde ze 9 het v]l$51 9 de ges*i$5is d] a>tsvad]s1 t]ug1 cf4 ,wellhaus51 ,ges*4 ,israels ,i #dcd f4 ,sm5d1 ,altt4 ,!ol4 #aaf f41 en vooral ,r4 ,kraetzs*m>1 ,die ,bundesvor/ellung im ,a4 ,t4 9 ihr] ges*4 ,entw4 ,m>burg ,elw]t #ahif4 ,ma> dit resultaat is v]kreg5 door middel van e5e gewelddadige kritiek1 die de feit5 9 het aangezi*t slaat en t5 slotte niets dan willekeur is4 ,zoo heet5 b4v4 9 ,g54 #ah3ba de woord53 zoo zal de ,he]e m tot e5 ,god zn1 die w]kelk aan e5 v]bond do5 d5k51 zek] e5 lat] toevoegsel4 ,ex4 #ba-bc draagt wel d5 naam van het bondsboek en ,ex4 #cd bevat wel de bondswoord51 ma> deze /ukk5 zn niet uit ,mozes' td1 en al zn ze vrdeut]onomis*1 z behelz5 to* ge5 =meel v]bond zooals da>van sprake is 9 de dag5 van ,josia2 miss*i5 zn ze ook wel nadeut]onomis*4 ,hos4 #h3a is ge9t]pole]d4 ,g54 #ae3ah is het woord v]bond ma> de ple*tige naam voor d5 e$1 wa>m$e ,god zi* v]pli*t1 aan ,abrahams zaad het l& ,kanan te gev52 van w$]zds*e v]pli*t+5 is ge5 sprake enz4 ,e5e kritiek1 die op deze wze r$5e]t1 krgt ge5 zek]heid1 dan die z zelve hebb5 wil4 ,e]/ con/rue]t z op grond van de bewe]de one*!id d] ges*rift5 de hi/orie d] religieuse voor/ell+51 en lat] bezigt z deze zelfde g]econ/rue]de hi/orie1 om de one*!id d] teg5 ha> g]i*te ges*rift5 aan te toon54 ,cf4 ,g4 ,vos1 ,rec5t ,criticism ( ! e>ly prophets1 ,presb4 & ,ref4 ,rev4 ,april #ahih p4 #bad-bch1 ook ,/rack 9 e5e rec5sie van ,kraetzs*m>'s boek1 ,!ol4 ,lit4 ,blatt #ahih n4 #e4 ,voorts is de ho(dvraag b het ond]zoek na> de bondsidee 9 de ,h4 ,s*rift vol/rekt niet deze1 ( het woord oorspronkelk v]bond dan wel inzett+ beteek5de4 ,sommig5 zooals ,delitzs*1 ,ges5ius1 ,dillmann1 ,s*ultz1 ,oehl]1 ,wellhaus51 ,gu!1 ,br$5kamp1 ,knig1 ,crem] zegg5 het e]/e1 nem5 als twe$e beteek5is v]bondsvoorwa>de aan1 en lat5 zoo d5 z9 ov]gaan 9 inzett+1 wet1 wl e5e wet 9 d5 weg des v]bonds re*tsgeldigheid v]krgt4 ,&]51 zooals ,h(mann1 ,buhl1 ,fri$ri* ,delitzs*1 ,orelli1 ,/rack1 ,siegfri$1 ,/ade1 ,n[ack me551 dat bepal+1 inzett+ de oud/e beteek5is is1 en dat deze 9 die van v]bond ov]g+1 omdat e5e wet e5e w$]ke]ige v]h\d+ regelt4 ,aannemelk zi5 deze v]kl>+5 er niet uit2 ook is het onmogelk1 9 de ,s*rift d5 ov]gang van de e5e tot de &]e beteek5is hi/oris* aan te wz52 nu e5s ov]weegt deze1 dan die beteek5is zond] dat m5 da>b oud]e ( jong]e bronn5 ond]s*eid5 kan4 ,het begrip van is dan ook &]s te bepal54 ,de afleid+ v]spreidt hi]ov] we9ig li*t4 ,volg5s de mee/5 komt het van 1 snd5 en w/ zoo t]ug op de oude ,oo/]s*e gewoonte1 om b e5e bondssluit+ tuss*5 de teg5ov] elk&] gelegde /ukk5 van gesla*te di]5 door te gaan1 t] a&uid+ da>van1 dat gelk lot als deze di]5 d5 v]brek] van het v]bond mo*t treff51 v&a> 1 1 fo$us f]ire1 cf4 ,g54 #ae3hv41 ,j]4 #cd3ai2 volg5s &]5 komt het van e5 assyris*5 /am1 die b9d5 beteek5t1 ,kraetzs*m> #bde4 ,hoe dit ook z1 uit ,g54 #ba3bbv41 #bf3bfv41 #ca3ddv41 blkt duidelk1 dat er tot e5 drie d+5 behoord51 e5 e$ ( bel(te1 die de ov]e5gekom5 bepal+5 inhield1 e5 vloek1 die de ,goddelke /raf inriep ov] d5 v]brek]1 en e5e cultis*e c]emonie1 die d5 vloek z9nebeeldig voor/elde4 ,de sluit+ van e5 0 dus altd e5e religieuse h&el+4 ,wel 0 het woord e]/ gebruikelk op pr(aan gebi$ van bepal+5 en v]drag5 tuss*5 m5s*54 ,lang voordat ,god met ,noa* en ,abraham zn v]bond opri*t1 w>5 er al v]bond5 tuss*5 m5s*5 opg]i*t4 ,en dit moe/ ook zoo zn1 als ,noa*1 ,abraham1 ,israel de religie als e5 v]bond z\d5 begrp5 en wa>de]54 ,da>om komt het woord ook nog niet 9 ,g54 #c3ae voor4 ,e]/ to5 9 de zondige1 leug5a*tige m5s*elke maats*app telk5s t] v]d$ig+ ( v]krg+ van e5ig go$ v]bond5 noodig w]d51 kon de beteek5is en de wa>de van e5 v]bond word5 +ezi5 en de religie ond] dit gezi*tspunt word5 opgevat4 ,ma> ook al wordt e]/ van m5s*elke v]bond5 gebezigd1 het duidt to* altd e5e religieuse h&el+ aan4 ,de ho(dzaak 9 is niet1 ( het e5 v]bond ( e5e inzett+ a&uidt4 ,ma> het geeft 9 het algeme5 te k5n5 zulk e5e bel(te1 ov]e5kom/1 v]drag1 v]bond1 bepal+1 bes*ikk+ enz41 welke door e5e ple*tige c]emonie ond] ,gods ho$e ge/eld wordt en zoo e5 k>akt] van onv]brekelkheid v]krgt1 ,kraets*m> t4 a4 p4 #bi4 #cj4 #ci-da4 ,( me] e5 tweezdig v]bond ( e5 e5zdige bes*ikk+ a&uidt1 hangt niet van het woord no* ook van de hi/oris*e ontwikkel+ van het begrip af1 ma> wel e5v\dig van de "pen1 die er b betrokk5 zn4 ,na>mate e5e van beide "pen ond]ges*ikt] is en m9d] te zegg5 heeft1 krgt het onwillekeurig het k>akt] van e5e bes*ikk+1 die door de e5e "p aan de &]e opgelegd wordt2 wordt dan synoniem met 1 ,ex4 #cd3aj1 ,jes4 #ei3ba1 ,j]4 #cc3bj1 #ca3cf1 #cd3ac1 en wordt niet alle5 met en ma> ook met gecon/rue]d1 ,jos4 #i3f1 ,jes4 #ee3c1 #fa3h1 ,j]4 #cb3dj4 ,als de ov]w9na> met e5 ov]wonn5e1 ( e5 kon+ met zne ond]dan5 e5 sluit1 valt al de nadruk op de pli*t51 die de laat/5 da>b hebb5 na te kom51 ,jos4 #i1 #a ,sam4 #aa1 #b ,s4 #e3c1 #a ,kon4 #bj3cd1 ,ez4 #ag3ac4 ,nog /]k] wordt de beteek5is van bes*ikk+ en inzett+1 als er ov]dra*telk sprake is van e5 met de oog51 ,job #ca3a1 met de /e55 en de di]51 ,job #e3bb1 #dj3bh1 met d5 dood1 ,jes4 #bh3ae1 van ,god met de natuur1 ,g54 #h3bb1 ,j]4 #cc3bj1 #be1 ( met de di]51 ,g54 #i3ab1 ,hos4 #b3ag-bb1 ,jes4 #aa3f enz4 ,ma> ook als ,god en m5s* e5 v]bond sluit51 tre$t vanzelf het monopleuris* k>akt] telk5s /]k op d5 voorgrond2 het zn to* ge5 gelke "pen1 ma> ,god is de ,s\v]e91 die aan de s*epsel5 zne ord9antin oplegt4 ,als ,god 9 ,g54 #ae3hv41 met ,abram e5 v]bond sluit1 is dat ge5 eig5lke pactio ma> e5e sponsio2 ,god geeft zne bel(te1 ,h v]b9dt zi* tot h>e v]vull+ en gaat tuss*5 de /ukk5 van het (f]di] door4 ,en eld]s zwe]t ,h b zi*zelf1 ,g54 #bb3af1 b zn lev51 ,deut4 #cb3dj1 b zne ziel1 ,am4 #f3h1 ,j]4 #ea3ad1 om ma> d5 m5s* te bewz5 het onv]&]lke van zn5 raad1 ,hebr4 #f3ag4 ,en dit monopleuris* k>akt] van het v]bond moe/ 9 de hi/orie /e$s held]d] 9 het li*t tr$54 ,want wel legde het v]bond ,gods ook aan deg551 met wie het geslot5 w]d1 v]pli*t+5 op2 v]pli*t+5 n4l41 niet als voorwa>d5 tot het +aan 9 het v]bond1 want het v]bond 0 geslot5 en ru/ alle5 9 ,gods ontf]m+1 ma> wel als weg1 di5 de uit g5ade 9 het v]bond opg5om55 nu voortaan hadd5 te bew&el51 ,g54 #ag3a1 #b1 ,ex4 #ai3e1 #f1 #h1 #bd3c1 #g1 ,lev4 #bf3adv41 ,deut4 #e3bi1 #bg3ajv1 #bh3av41 #cj3av4 enz4 ,ma> al nam ,israel het v]bond ,gods telk5s b v]nieuw+ aan1 ,ex4 #ai3h1 #bd3c1 #g1 ,deut4 #bi3aj-ac1 ,jos4 #bd3af1 #b ,kon4 #bc3c1 #b ,*r4 #ae3ab1 #bc3af1 #bi3aj1 #cd3ca1 ,neh4 #h enz41 het w&elde niet 9 d5 weg des v]bonds en on!iligde en v]brak het i$] oog5blik4 ,zoo rees de vraag1 ( dit v]bond d] g5ade dan ev5 wankel 0 als het v]bond d] w]k5 vr d5 val4 ,en da>op gaf de op5b>+ t5 antwoord1 en /e$s kra*tig] en luid]1 na>mate de afval to5am3 ne51 dit v]bond wankelt niet2 m5s*5 mog5 ontr\w word51 ma> ,god v]geet zne bel(te niet1 het v]bond ligt enkel en alle5 va/ 9 zne ontf]m+1 ,lev4 #bf3dj-dd1 ,deut4 #d3ca1 #cj3av41 #cb3cfv41 ,ri*t4 #b3a1 #b ,kon4 #ac3bc1 ,ps4 #ha3i1 #ab1 #hi3a-e1 #aje3h-aj1 #ajf3de1 #aaa3e1 ,jes4 #a3c1 #e3ac1 #ed3aj1 ,j]4 #ah3e-aj1 ,eze*4 #cc3aj-af1 ,hos4 #f3a-c1 #aa3g-i1 #ad3b-i1 ,joel #b3ab-ad4 ,god kan en mag zn v]bond niet v]brek52 ,h heeft er zi* vrwillig1 uit zi*zelf1 met e5 dur5 e$ toe v]bond52 zn naam1 zn e]e1 zn wez5 zelf hangt eraan1 ,ex4 #cb1 #cc1 ,num4 #ad3af1 ,deut4 #cb3bf1 #a ,sam4 #ab3bb1 ,jes4 #dh3h-aa1 ,j]4 #ad3g1 #bj1 #ba1 ,eze*4 #bj3i1 #ad1 #bb1 #dc1 #dd1 ,joel #b3ag-ai enz4 ,en hi]9 s*itt]t de he]lkheid d] religie1 welke w als ,*ri/55 beld54 ,vroeg]1 deel ,,ii #eeav4 is aangetoond1 wa>om de w>e religie de g$aante van e5 v]bond moet drag54 ,9 ha> daalt ,god tot d5 m5s* af1 en neemt hem op 9 zne geme5s*ap4 ,ma> als ,god zi* zoo geeft aan d5 m5s*1 dan is deze ook geh\d51 zi* geheel te gev5 aan ,god4 ,het v]bond1 dat van ,god uitgaat en ons opneemt1 v]maant en v]pli*t ons tot e5e nieuwe gehoorzaamheid4 ,ma> als w dan somtds uit zwakheid 9 zond5 vall51 zoo moet5 w to* da>om aan ,gods g5ade niet v]twfel5 no* 9 de zond5 blv5 ligg51 want het v]bond d] g5ade ligt va/ 9 het onv]&]lk welbehag5 ,gods4 ,deze onv]brekelkheid1 die 9 het woord ligt opgeslot51 is wa>s*nlk ook de r$5 wa>om het 9 de ,,lxx niet door ma> door is we]gegev54 ,het ,n4 ,t4 nam dit ov] en pa/e het beide op de ,o4 en op de ,n4 ,t4 b$eel+ van het g5adev]bond toe4 ,opm]k+ v]di5t1 dat onze ,/at5v]tal+ ev5als ook de engels*e ov]zett+1 het woord 9 het e]/e geval door v]bond ,luk4 #a3gb1 ,hd4 #c3be1 #g3h1 ,rom4 #i3d1 #aa3bg1 ,gal4 #c3ae1 #ag1 #d3bd1 ,ef4 #b3ab1 ,hebr4 #i3d1 en 9 het twe$e door te/am5t v]taalt1 ,mt4 #bf3bh1 ,mk4 #ad3ad1 ,luk4 #bb3bj1 #a ,cor4 #aa3be1 #b ,cor4 #c3f1 ,hebr4 #i3ae1 #ab3bd1 #ac3bj4 ,er ligt da>aan de g$a*te t5 grondslag1 dat het begrip fo$us me] pa/ op de b$eel+ des ,o4 ,t4 en het begrip te/am5tum me] op die des ,n4 ,t41 cf4 ,b5gel op ,mt4 #bf3bh4 ,nadat het v]bond met het vlees*elk ,israel is v]brok51 is da>voor 9 de plaats getr$5 het gee/elk ,israel1 dat na> ,gods v]kiez+ v]gad]d wordt uit alle volk51 dat de go$]5 des heils als b te/am5taire bes*ikk+ van d5 ,zoon ontvangt1 9 k9ds*apsv]h\d+ tot ,god /aat en de hemels*e zaligheid als e5e erf5is v]wa*t1 ,luk4 #bb3bi1 ,rom4 #h3af1 ,gal4 #c3ae-ag1 ,hebr4 #i3ae-ag1 #a ,joh4 #c3a1 #b1 #a ,petr4 #a3d4 ,litt]atuur ov] de le] des v]bonds 9 de ,s*rift b ,kraetzs*m> t4 a4 p4 #av4 #c4 ,uit de ,s*rift g+ deze bondsidee vanzelve ov] 9 de *ri/elke !ologie4 ,b de k]kvad]s komt z1 vooral 9 hunne comm5t>51 telk5s voor4 ,ma> dogmatis*e beteek5is kreeg de le] van het v]bond da>door1 dat de *ri/elke religie begrep5 moe/ word5 9 ha> v]b& met en tegelk 9 ha> ond]s*eid van de ,israelietis*e4 ,twee ri*t+5 /ond5 hi]91 re$s van de dag5 d] apo/el5 af1 teg5ov] elka>4 ,het ,judaisme1 dat 9 bna alle geme5t5 teg5 ,paulus' p]soon en le] optrad1 eis*te ond]h\d+ van de ,mozas*e wet1 bepaaldelk van de besnd5is1 ook door de ,*ri/55 uit de ,heid551 ,hd4 #ae1 ,rom4 #af3agv41 #a ,cor4 #g3ah1 ,gal4 #e3d1 #f3ac1 ,phil4 #a3aev41 #c3bv41 ,col4 #b3af1 #ba1 ,tit4 #a3aj1 #ad1 #b3i1 #a ,tim4 #a3gv41 en w]d1 nadat de breuke tuss*5 ,jod5 en ,*ri/55 voltrokk51 ,j]uzalem v]woe/1 de *ri/elke geme5te na> ,pella gevlu*t1 e5e heid5-*ri/elke geme5te 9 ,j]uzalem #ace ge/i*t 0 enz41 me] en me] tot e5e secte 7,naz>ers1 ,ebioniet571 die joods* w]d 9 ha> le] ov] ,god en de ,godheid van ,*ri/us ontk5de4 ,aan d5 &]5 kant /ond het ,gno/icisme1 dat ook re$s 9 d5 td d] apo/el5 zne oorsprong5 _h 7,simon ,magus1 ,c]9?us71 ma> vooral 9 de #b;e en #c;e eeuw van het ,oo/5 ov] het ,we/5 zi* v]breidde en 9 d5 p]soon van ,m>cion zne s*]pe aanvall5 ri*tte op het ,o4 ,te/4 ,uitga&e van e5 eeuwig dualisme tuss*5 ,god en de /(1 da*t h d5 ov]gang tuss*5 beide door all]lei aeon5 bemiddeld1 en s*reef de s*epp+ d] w]eld aan e5 lag]5 god1 d5 demiurg ( d5 ,jod5god toe4 ,deze 0 niet de hoog/e1 w>e ,god1 ma> e5 ,god van lag] rang1 de ,god d] wet1 d] g]e*tigheid en d] wraak4 ,het ,o4 ,t4 /ond veel lag] dan het ,n4 ,t41 want de ,god des ,o4 ,t4 is jalo]s*1 wraakzu*tig1 s*epp] van het kwade2 ,h v]/okt en v]h>dt1 beveelt all]lei zond5 zooals het be/el5 d] ,egypt5>51 het dood5 d] ,kananiet52 ,h gaf wett51 die niet go$ w>51 en trad 9 v]bond met mann5 als ,abraham1 ,izak1 ,jakob1 ,david enz41 die aan all]lei zond5 van b$rog1 leug5 enz41 zi* s*uldig maakt54 ,het is die ,jod5god1 de demiurg1 die zelfs ,*ri/us aan het kruis liet slaan1 ma> door ,*ri/us zelf t] helle v]wez5 w]d4 ,9 ,*ri/us heeft e5 geheel &]e ,god zi* geop5ba>d1 de ,god d] g5ade en d] liefde4 ,heel het wettis* /&punt is da>om voorb4 ,de ,*ri/5 is vr van de wet en van heel het ,o4 ,te/4 ,de e5ige1 die dit t]/ond go$ heeft +ezi51 is ,paulus2 h is de e5ige1 w>e apo/el4 ,teg5ov] deze beide "pen zag de *ri/elke k]k en !ologie zi* g]oep5 tot e5e dubbele taak4 ,z moe/ teg5ov] het ,gno/icisme de e5heid en teg5ov] het ,judaisme het ond]s*eid d] beide te/am5t5 h&hav51 cf4 vooral ,ir5aeus1 adv4 ha]4 ,,iv4 ,t]tull41 adv4 ,m>c4 ,,ii en ,,iii4 ,z b$i5de zi* da>toe van ,paulus' le] aanga&e de en 1 #b ,cor4 #c1 lat4 te/am5tum ( in/rum5tum1 dat dan e]/ op de oeconomien1 da>na op de ,s*rift5 toegepa/ w]d4 ,beide zn n 9 oorsprong en inh\d2 ,god ( de ,logos is de auteur van beide1 en 9 beide wordt n gelo(1 n v]bond1 n weg t] zaligheid voorge/eld4 ,ond]s*eid is er alle5 9 d5 vorm1 en dit moe/ ook zoo zn4 ,want ,god is wel n ma> de m5s*5 v]s*ill5 en moet5 da>om ook v]s*ill5d opgevo$ word52 ,god op5ba>t zne g5ade successief /e$s rk] en voll]4 ,9 de dag5 des ,o4 ,t4 0 er kne*ts*ap1 ma> nu vrheid1 to5 beeld1 nu wa>heid2 to5 s*em]1 nu li*t2 to5 g5ade voor n volk1 nu voor all52 to5 de ,messias belo(d1 nu gekom5 enz4 ,dit ond]s*eid doet e*t] aan de wez5lke e5heid niet te kort1 want de wet w]d speciaal aan ,israel gegev5 en alle5 gegev5 om zne h>dnekkigheid1 ,am4 #e3ag1 ,j]4 #g3ba1 ,eze*4 #bj3ai1 wees typis* na> ,*ri/us he51 vo$de ,israel voor d5 ,*ri/us op en heeft 9 ,*ri/us ha> doel en e9de b]eikt4 ,en da>om3 ,n4 ,t4 9 ,vet]e latet1 ,v4 ,t4 9 ,novo patet4 ,vetus ,novum praeoccupat et ,vetus int]pretatum e/ ,novum1 ,vetus ,t4 e/ occultatio ,novi1 et ,novum e/ revelatio ,vet]is4 4 ,zelfs kreeg het ,o4 ,t4 9 de hi]>*ie1 prie/]s*ap en (f]idee1 9 de wettis*e opvatt+ van het evangelie1 9 cultus1 s*ild]kun/ enz4 e5e groote ma*t ov] de k]k1 die 9 veel opzi*t5 e5e ,o4 ,t4 !ocratie wilde zn1 cf4 art4 9 ,suic]us4 ,die/el1 ,ges*4 des ,a4 ,t4 9 d] ,*r4 ,kir*e ,j5a #ahfi4 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,i #eca f4 ,ma> to* w]d da>b de k]k 9 de nieuwe b$eel+ hoog bov5 de oude ge/eld4 ,9 de s*ola/ieke en ,rooms*e !ologie w]d het ond]s*eid van beide te/am5t5 zoo aangegev51 dat de promissa 9 het ,o4 ,t4 temporalia w>5 en nu coele/ia zn2 dat de praecepta to5 ext]ius regulantia w>51 ma> nu pl5iora zn1 non solum manum s$ et m5tem regulantia2 dat de sacram5ta to5 sle*ts w>5 figuralia1 nu gratiam conf]5tia1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #dj en &]e comm4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #fj art4 #f ad #c4 qu4 #fa art4 #d ad #b4 ,9 v]b& da>m$e kwam5 de geloovig5 des ,o4 ,t4 ook niet aan/onds 9 d5 hemel1 ma> 9 d5 limbus patrum1 wa>uit z e]/ door ,*ri/us na> d5 hemel w]d5 ov]gebra*t1 ,?omas1 ,suppl4 ,s4 ,!ol4 qu4 #fi art4 #d-f4 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,,iv #aj4 #aa4 ,cate*4 ,rom4 ,i #c1 #d1 ,i #f1 #f4 #d4 ,de ,h]vorm+ zag teg5ov] en naa/ zi* all]lei ri*t+51 teg5ov] welke z ook op dit punt h>e v]h\d+ moe/ bepal54 ,judai/is*e en gno/is*e d5kbeeld5 hadd5 9 de ,middeleeuw5 zi* voortgeplant en liet5 ook ?ans ha> invlo$ geld54 ,het ,anabaptisme 0 radikaal1 wilde niet alle5 religieus-e?is*e ma> ook sociale en politieke h]vorm+1 en v]langde met b]oep op de ,s*rift afs*aff+ d] r5te1 polygamie1 geme5s*ap van go$]5 enz4 ,dezelfde teg5/ell+ van natuur en g5ade1 van wa>uit het e]/ invo]+ van all]lei ,o4 en ,n4 ,t4 v]ord5+5 w5s*te1 de$ langzam]h& heel de ,s*rift a*t]/ell5 b het inw5dige woord4 ,de ,s*rift 0 e5e doode lett]2 vooral het ,o4 ,t4 mi/e all5 evangelis*5 inh\d2 ,israel w]d als e5e kudde zwn5 alle5 door tdelke go$]5 gevo$2 de wet heeft alle wa>de en kra*t voor ons v]lor51 ,m4 ,vitr+a ,,iv #bch4 ,die/el #cjg f4 ,het ,soc9ianisme kwam door zn rationali/is* beg9sel tot gelk resultaat4 ,het ,o4 ,t4 /aat veel lag] dan het ,nieuwe2 het le]t polygamie1 bep]kt de naa/5liefde1 s*rft vele deugd5 9 het geheel niet voor1 bepaalt op kle9e zond5 veel te zw>e /raff52 het k5t alle5 slaafs*e vreeze en a>ds*e bel(te2 het weet van ge5 volle g]e*tigheid en v]gev+2 het is da>om volkom5 afges*aft1 en ,*ri/us is opgetr$5 als novus legislator1 ,fock1 ,d] ,soc94 #cbe4 ,die/el #ece4 ,het ,arm9ianisme sprak niet zoo b\d ma> vatte het ,o4 ,t4 to* op als e5 v]bond1 dat alle5 tdelke go$]5 belo(de1 ,episcopius1 ,disp4 ,,ii disp4 #ah-bj4 ,,iv disp4 #ab-ad4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,iii c4 #i4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #bdb4 ,zelfs ,lu!r /elde ,o4 ,t4 en ,n4 dikw]f als wet en evangelie teg5ov] elka>1 ma> w]d lat] voorzi*tig] en le]de1 dat er ook 9 het ,o4 ,t4 rke1 evangelis*e bel(t5 w>51 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i4 #hd f4 ,,ii #beh4 ,to* w]kte deze opvatt+ 9 de ,lu!rs*e !ologie na4 ,wel neemt z aan1 dat er 9 ,o4 en ,n4 ,t4 sle*ts n ,messias1 n gelo(1 n weg d] zaligheid is1 ma> z weig]t to* te zegg51 dat er ma> n te/am5t is4 ,het woord te/am5t duidt b ha> dat wettis* v]bond aan1 hetwelk op ,s9ai met ,israel w]d opg]i*t2 en 9 dez5 z9 v]s*ilt het wez5lk van1 is het teg5ge/eld aan en afges*aft door het ,n4 ,te/4 ,er zn 9 het ,o4 ,t4 wel vele bel(t5 aan ,israel gegev51 die ook ons nog geld51 ma> het ,o4 ,te/am5t als wettis* v]bond ,gods met ,israel 0 ge5 fo$us gratiae4 ,de bel(t5 des evangelies1 aan ,adam1 ,abraham enz4 gegev51 mog5 wel ond] d5 naam van fo$us gratiae word5 sam5gevat1 ma> ook dit fo$us gratiae 9 het ,o4 ,t4 v]s*ilt dan niet sle*ts 9 accid5tia do* ook 9 sub/antia van het ,n4 ,te/41 gelk de bel(te van de v]vull+1 de s*aduw van het li*aam v]s*ilt1 ,g]h>d1 ,loci ,,xiv #aai sq4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iv p4 #bee-bhj4 ,hollaz1 ,exam5 #ajdc-ajec4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,pr4 ,,ii #beh4 ,het rk/ is de v]bondsle] ontwikkeld 9 de ,g]ef4 !ologie4 ,de fo$]aal!ologie is niet afkom/ig van ,coccejus1 gelk ,ypey me5de1 ,beknopte lett]k4 ,ges*4 d] sy/4 ,godg4 ,,ii #gjv41 en is ook ge5 eig5a>digheid van die ,duits*-,g]ef4 !ologie1 welke 9 ,melan*ton ha> vad] z\ hebb51 zooals ,heppe het voor/elde 9 zne ,ges*i*te en 9 zne ,dogmatik des deuts*5 ,prote/antismus4 ,de onjui/heid van deze gevoel5s wordt ?ans door all5 erk5d1 ,sepp1 ,godg4 ,ond4 ,,ii #bbj4 ,s*weiz]1 ,gl4 d] ref4 ,k4 ,i #ajc4 ,gass1 ,ges*4 d4 prot4 ,dogm4 ,,ii #bfe4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 des lu?4 u4 ref4 ,lehrbegriffs ,,ii #adf4 ,die/el1 ,/udi5 zur ,fo$]al!ol41 9 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 ,x #bji4 ,van d5 ,b]gh1 ,calvn ov] het ,g5adev]bond bl4 #g v4 ,heppe1 ,ges*4 d4 ,pietismus u4 d4 ,my/ik 9 d] ref4 ,kir*e #ahgi enz4 ,dez5 gaan all5 tot ,olevianus1 ,calvn ( ,bull+] t]ug4 ,de bondsidee is e*t] al opg5om5 door ,zw+li1 die 9 zn ,el5*us contra ,anabapti/as #aebg1 ,op]a ,,iii #dab sq4 #dah sq4 #dba sq4 ,v #de de wez5lke e5heid h&haafde van ,oud en ,nieuw ,te/am5t4 ,van ,zw+li w]d ze dan ov]g5om5 9 de ,zwits]s*e !ologie1 ,bull+]1 de te/am5to seu fo$]e ,dei unico et aet]no #aecd1 ,comp4 relig4 ,*ri/ #aeef1 ,decades #aediv41 ,calvn1 ,in/4 ,,ii c4 #aj4 #aa1 cf4 van d5 ,b]gh1 ,calvn ov] het g5adev]bond en de beoordeel+ van deze diss]tatie door ,dr4 van ,dk1 ,/udi5 ,,vii #ahhj #a;e /uk2 9 de ,duits*e ,g]ef4 !ologie van ,olevianus1 ,urs9us1 ,sohnius1 ,egl91 ,boqu9us1 ,hyp]ius enz2 9 de ,engels*e !ologie van ,rollock1 ,h[ie1 ,c>twright1 ,pre/on1 ,?omas ,blake1 ,p]k9s1 ,amesius1 ,john ,ball1 ,james ,u%]1 de ,we/m4 conf4 c4 #g1 ,francis ,rob]ts1 ,?omas ,bo/on enz4 cf4 ,vos1 ,de v]bondsle] 9 de ,g]ef4 ,!ol4 #ahia2 9 ,n$]l& door ,snecanus1 ,junius1 ,gom>us1 ,trelcatius vad] en zoon1 ,n]d5us1 ,rav5sp]g] enz4 ,lang vr ,clopp5burg en ,cocecjus 0 dus de le] d] v]bond5 9 de ,g]ef4 ,!ol4 inheems*4 ,ma> deze beid5 maakt5 de bondsidee tot uitgangspunt en behe]s*5d beg9sel d] gans*e dogmatiek1 ,clopp5burg1 ,disp4 de =d]e ,dei1 ,op4 ,i #dhg-egj1 ,coccejus1 ,summa doctr9ae de fo$]e et te/4 explicata #afdh1 en zoo ook ,burman1 ,synopsis #afga1 ,braun1 ,doctr9a fo$]um #afhh1 ,witsius1 de oec4 fo$4 #afgg4 ,de /rd teg5 ,coccejus liep re*t/reeks heel niet ov] de v]bondsle]1 die door all5 erk5d w]d1 ma> ov] d5 sabbat b ,ess5ius en ,hoornbeek #afee-afei1 ov] d5 toe/& d] k]k 9 de tweerlei hui%\d+ b ,m>esius #affb1 ov] de 9 het ,o4 ,t4 b ,voetius #affe4 ,wat 9 ,coccejus be/r$5 w]d1 0 niet zn fo$usbegrip1 ma> zn bbels*e !ologie en zne hi/oris*e me?ode4 ,ev5als ,c>tesius 9 de philosophie1 zoo kwam ,coccejus 9 de !ologie op teg5 de s*ola/iek en het traditionalisme2 drong aan op ,s*rift/udie en wilde e5e summa !ologiae ex ,scripturis repetita1 gelk de titel zn] dogmatiek luidde4 ,om dat te v]krg51 g+ h niet uit van ,god en van zn eeuwig5 raad1 ma> nam h zn /&punt 9 de hi/orie en het v]bond ,gods met de m5s*54 ,zne dogmatiek w]d dus heil%i/orie1 e5 bbels*e !ologie 9 ges*i$kundig5 vorm1 wa>van de ,s*rift niet pr9cipium en norma ma> object en inh\d 04 ,dat v]bond1 d4 i4 de w>e religie g+ h hi/oris* na van zne e]/e aanvang5 af tot op d5 teg5woordig5 td toe2 en h wees ov]al de ontwikkel+ en d5 vooruitgang van dat v]bond1 van de w>e religie1 aan4 ,er 0 dus niet alle5 v]s*il1 gelk de ,g]e=me]d5 zeid51 9 duidelkheid van op5b>+1 d4 i4 9 held]heid van inzi*t en kla>heid van bewu/zn4 ,ne51 er 0 v]s*il 9 de objectieve weldad5 zelve ond] de v]s*ill5de b$eel+5 van het g5adev]bond4 ,de zaligheid 0 9 het ,o4 ,t4 objectief g]+] dan 9 het ,n4 ,t4 ,9 het ,o4 ,t4 be/ond de sabbat 9 cessatio op]is1 _h ,israel nog ge5 v]a et p]man5tia bona1 ma> 0 het e5 volk d] hope1 v]lang5d na> e5 lang a>ds* lev51 en nog door vreeze des doods bevang54 ,het _h ge5 volle ma> alle5 2 de re*tva>digmak+ 0 onvolkom52 het di](f] kon ge5 v]zo5+ aanbr5g52 de troo/ d] geloovig5 0 nog zwak1 hun gewet5 nog niet g]u/1 de besnd5is des h>t5 w]d wel belo(d ma> w]d e]/ e5 go$ des ,n4 ,t41 de wet w]d b$i5d door engel51 i4 4 w4 9 het ,o4 ,t4 0 alles wel aanwezig1 ma> alle5 9 type en s*aduw2 de realiteit d] zaak zelve ontbrak ( 0 al?ans veel g]+]4 ,niet subjectief ma> ook objectief1 niet alle5 9 accid5tia ma> ook 9 sub/antia 0 het ,o4 ,t4 e5 &] dan het nieuwe4 ,ja1 ,coccejus ond]mnde zelfs heel de v]bondsle]1 als h het g5adev]bond uitsluit5d negatief opvatte1 als e5 langzame1 hi/oris* en successief zi* voltooi5de afs*aff+ van het w]kv]bond4 ,t5 slotte bleef er van het v]bond niets ov]2 het 0 ma> e5 tdelke1 m5s*elke1 /e$s zi* wissel5de vorm d] religie4 ,cf4 ,gass1 ,ges*4 d] prot4 ,dogm4 ,,ii #bff f4 ,art4 ,coccejus van ,ebr>d 9 ,h]zog4 ,heppe1 ,ges*4 des ,pietismus #bag f4 ,die/el1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahfe4 ,van d] ,fli]1 ,de ,johanne ,coccejo #ahei1 ook deel ,i #aba en ,dr4 ,gees9k1 ,de ,e?iek 9 de ,g]ef4 !ol4 #ahig bl4 #div4 ,coccejus v]liet da>m$e zond] twfel het uitgangspunt en de ln d] ,g]ef4 !ologie4 ,dit w]d t]/ond door vel5 gevoeld1 en da>om ook m9 ( me] be/r$54 ,ma> het 0 me] e5 aanval op ond]ges*ikte punt5 dan e5e pr9cipieele be/rd+4 ,het ,coccejanisme1 /raks met het ,c>tesianisme 9 bond1 won /e$s me] +ang en leidde niet alle5 tot oppositie teg5 v]s*ill5de dogmata ma> droeg ook b tot degrade]+ van het ,o4 ,t4 ,ov]al drong onbewu/ de me5+ door1 dat het ,o4 ,t4 nog sle*ts hi/oris*e wa>de _h en dogmatis* van ge5 belang me] 04 ,uit deze v]&]de dogmatis*e bes*\w+ w]d vanzelf te h>] td de hi/oris*e kritiek van het ,o4 ,t4 gebor51 s$]t ,sp9oza en ,r4 ,simon4 ,het rationalisme en supranaturalisme _h van de beteek5is en wa>de des ,o4 ,t4 niet het m9/e besef4 ,volg5s ,kant 0 het ,jod5dom sle*ts e9 ,inbegriff bloss /atut>is*] ,gesetze1 auf wel*5 e9e ,/aatsv]fassung gegrndet w>2 de moralis*5 ,zustze w>5 ma> e5 aanhangsel en er niet wez5lk aan eig52 het ,jod5dom wilde heel ge5 k]k ma> alle5 /aat zn en vord]de da>om alle5 uitw5dige wa>nem+ d] gebod51 ge5 inn]lke gez9dheid4 ,het ,*ri/5dom is niet uit het ,jod5dom voortgekom51 ma> is er de volle afs*aff+ van1 ,religion ed4 ,ros5kranz ,s4 #aej f4 ,b ,s*lei]ma*] is het ,jod5dom weg5s zn p>ticul>isme nog v]want met het feticisme1 ,*r4 ,gl4 #h4 #d en /aat het 9 zne v]h\d+ tot het ,*ri/5dom gelk met het ,heid5dom1 #ab1 cf4 #acb4 ,hegel plaat/e het ,jod5dom als de ,religion d] ,erhab5heit nog b5$5 de ,grieks*e religie d] s*oonheid en de ,rome9s*e religie d] doelmatigheid1 ,w]ke ,,xii #ci f4 ,vatke en ,bruno ,bau]1 beid5 le]l+5 van ,hegel1 zo*t5 deze wsge]ige bes*\w+ van het ,o4 ,te/4 door de hi/oris*e kritiek d] ,bbelboek5 te beve/ig54 ,de ,s*riftkritiek d] laat/e eeuw heeft niet de w]eldbes*\w+ v]&]d1 do* de gewzigde w]eldbes*\w+ v]gde e5 dikw]f ze] negatief oordeel ov] de groote feit5 d] ,heilige ,s*rift1 v4 d4 ,b]gh van ,eys+a1 ,lev5sbes*\w+1 ,zutph5 ,?ieme bl4 #be4 ,9 de ,o4 ,t4 ,s*riftkritiek zn dan ook h$5 t5 dage alle bes*\w+5 t]uggeke]d1 die vroeg] door de ,gno/iek51 ,anabapti/51 ,soc9ian51 ,rationali/5 ov] het ,o4 ,t4 w]d5 voorg$rag54 ,jahveh is niet de ne1 w>e ,god1 de ,vad] van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 ma> e5 volksgod van ,israel1 oorspronkelk e5 zonnegod4 ,het volk van ,israel is niet door ,god v]kor51 ma> 0 oudtds e5e woe/e horde van v]s*ill5de /amm51 die aan all]lei poly!isme w>5 ov]gegev54 ,de v]hal5 van s*epp+1 val1 zondvlo$1 a>tsvad]s1 ri*t]s enz4 zn my!n en sag51 t5 deele aan &]e volk5 ontle5d4 ,de wet /aat veel lag] dan de pr(et5 en draagt dikw]f e5 uitw5dig1 z9nelk1 eudaemoni/is* k>akt]4 ,de heilig5 des ,o4 ,t41 zooals ,abraham1 ,izak1 ,jakob1 en vooral ,david zn di5 naam niet wa>d en hebb5 9 het geheel niet be/aan ( zn door het nagesla*t geidealise]d4 ,het ond]s*eid van w>e en vals*e pr(et5 is geheel subjectief4 ,het ,*ri/5dom is m9/5s ev5ze] door het ,heid5dom als door het ,jod5dom voorb]eid4 #e4 ,de le] des v]bonds is voor de dogmatiek en tev5s voor de practk van het *ri/elk lev5 van de groot/e beteek5is4 ,me] dan ,rooms*e en ,lu!rs*e1 heeft de ,g]e=me]de k]k en !ologie dit begrep54 ,op grond van de ,h4 ,s*rift vatte z de w>e religie des ,o4 en ,n4 ,t4 /e$s op als e5 v]bond tuss*5 ,god en m5s*1 hetz dit opg]i*t w]d met d5 niet-gevall5 m5s* 7fo$us op]um71 ( met de s*epp+ 9 het algeme5 b ,noa* 7fo$us naturale71 ( met het volk d] v]kiez+ 7fo$us gratiae74 ,en zelfs hi]b bleef z niet /aan1 ma> voor deze v]bond5 9 d5 td zo*t z e5 va/51 eeuwig5 grondslag 9 d5 raad ,gods1 en vatte dez5 raad als b$oel5de de beh\d5is van het m5s*elk gesla*t ook w$] op als e5 v]bond van de drie p]son5 9 het ,goddelk wez5 zelf 7pactum salutis1 raad des vr$es1 v]bond d] v]loss+74 ,dit laat/e v]bond komt kort en zakelk re$s voor b ,olevianus1 ,wez5 des ,g5adev]bonds1 #b;e art4 #a4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 c4 #be ?4 #ba4 ,arm9ius1 de sac]dotio ,*ri/i #afjc4 ,gom>us op ,mt4 #c3ac1 ,luk4 #b3ba4 ,!ses ,!ol4 ,,xix #a4 ,amesius1 de morte ,*ri/i ,i #e4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bff4 ,ess5ius1 de subjectione ,*ri/i ad legem ,x #b2 wordt dan v]d] 9 d5 bre$e ontwikkeld door ,clopp5burg1 de fo$]e ,dei ,,iii #d-bh en ,coccejus1 ,summa de fo$]e c4 #e2 krgt da>na e5e bepaalde plaats 9 de dogmatiek b ,burman1 ,braun1 ,witsius1 ,vitr+a1 ,turret9us1 ,leydeck]1 ,ma/ri*t1 ,m>ck1 ,moor1 ,brakel1 om dan door ,deurh(4 ,ov] natuurkundige en s*riftuurlke sam5/ell+ van de ,h4 ,godg4 ,i #ab1 ,wesselius 9 de voorr$e voor ,pictets ,godgele]dheid en &]5 be/r$5 te word5 en w$] all5gs geheel uit de dogmatiek te v]dwn54 ,de ontwikkel+ van de le] van het pactum salutis b de ,g]e=me]d5 0 ook van s*ola/ieke spitsvondigheid niet vr4 ,de locus classicus ,za*4 #f3ac1 die voor deze le] aangehaald w]d1 bew/ niets en zegt alle51 dat de het kon+- en het prie/]s*ap 9 zi* v]e5ig5de ,messias d5 vr$e van zn volk b]aadslag5 en bevord]5 zal 7,keil74 ,uit ,job #ag3c1 ,jes4 #ch3ad1 ,ps4 #aai3abb1 die e*t] ge5 van alle op d5 ,messias zi51 en ,hebr4 #g3bb1 wa> alle5 /aat1 dat ,*ri/us1 omdat ,h eeuwig leeft1 borg is1 dat het nieuwe v]bond eeuwig zal blv5 be/aan1 w]d afgeleid1 dat ,*ri/us van eeuwigheid 9 het pactum salutis borg 0 geword52 en wel niet van ,god b ons1 gelk ,crell op ,hebr4 #g3bb1 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,iii #ba1 #g1 bewe]d51 want ,god als de ,wa>a*tige heeft ge5 borg noodig1 ma> van ons b ,god1 ,coccejus1 de fo$]e ,v #aej-afb1 ,ow5 op ,hebr4 #g3bb1 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii c4 #e1 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,xi #bc1 van d5 ,hon]t1 ,het ,hoogepr4 van ,*ri/us #agab bl4 #djc1 ,bo/on4 ,e5e bes*\w+ van het ,v]bond d] g5ade1 #b;e dr4 #ahfh bl4 #fh enz4 ,v]d] w]d aan de juri/5 de ond]s*eid+ ontle5d van fidejussor en expromissor en de vraag beh&eld1 ( ,*ri/us 9 het pactum salutis de zond5 d] ,o4 ,t4 uitv]kor55 conditioneel1 dan wel absoluut _h op zi* g5om52 het e]/e zeid5 ,coccejus1 de fo$4 #aej-afb1 ,witti*ius1 ,!ol4 pacif4 #bij1 ,all+a1 van ,til1 d',outre91 ,p]izonius e4 a4 cf4 ,heppe1 ,dogm4 #bgj2 het laat/e zeid5 ,leydeck]1 ,fax ,v]it4 ,v #g1 ,vis ,v]it4 ,,ii #a1 ,filius ,dei sponsor #afgd1 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xii #i1 ,ma/ri*t ,v #a1 #cd1 ,voetius1 ,disp4 ,v #cdf1 ,moor ,,iv #efi-ehj1 ,m4 ,vitr+a ,,iii #ab enz4 ,en e9delk w]d ook het ges*ilpunt besprok51 ( dit pactum salutis me] het k>akt] droeg van e5 te/am5t met b]oep op ,luk4 #bb3ai1 ,joh4 #ag3bd1 ,hebr4 #f3ag1 #h3f1 #i3ae1 #ac3bj1 gelk ,coccejus1 ,burman1 ,heidegg]1 ,s*i]e1 ,doctr9a te/4 et fo$4 ,i c4 #aj bewe]d51 dan wel van e5 v]bond1 zooals ,leydeck]1 ,fax ,v]it4 ,v #f1 ,wesselius e4 a4 /a&e hield54 ,to* ru/ deze le] van het pactum salutis1 trots ha> gebrekkig5 vorm1 op e5e ,s*riftuurlke g$a*te4 ,als ,middela> to* is de ,zoon aan d5 ,vad] ond]ges*ikt2 noemt ,hem zn ,god1 ,ps4 #bb3c1 ,joh4 #bj3ag1 is ,h zn kne*t1 ,jes4 #div41 wi5 e5 w]k is opg$rag5 om te do51 ,jes4 #ec3aj1 ,joh4 #f3ch-dj1 #aj3ah1 #ab3di1 #ad3ca1 #ag3d1 en die voor de volbra*te gehoorzaamheid ,mt4 #bf3db1 ,joh4 #d3cd1 #ae3aj1 #ag3d1 #e1 #ai3cj1 loon ontvangt1 ,ps4 #b3h1 ,jes4 #ec3aj1 ,joh4 #ag3d1 #aa1 #ag1 #bd1 ,ef4 #a3bjv4 ,phil4 #b3iv4 ,deze relatie tuss*5 ,vad] en ,zoon1 (s*oon td5s de omw&el+ van ,*ri/us op a>de het duidelk/ uitkom5de1 is to* niet e]/ +egaan 9 het mom5t d] vlees*word+1 want deze vlees*word+ behoort re$s tot de uitvo]+ van het aan d5 ,zoon opg$rag5 w]k2 ma> z valt 9 de eeuwigheid en be/ond dus ook re$s g$ur5de d5 td des ,o4 ,t4 ,de ,s*rift le]t dit ook duidelk1 als z de leid+ van ,israel aan d5 ,malak ,ihvh toes*rft1 ,ex4 #c3bv41 #ac3ba1 #ad3ai1 #bc3bj-bc1 #cb3cd1 #cc3b1 ,num4 #bj3af1 ,jes4 #fc3h1 #i1 en ,*ri/us ook re$s 9 de dag5 des ,o4 ,t4 ambtelk w]kzaam laat zn1 ,joh4 #h3ef1 #a ,cor4 #aj3d1 #i1 #a ,petr4 #a3aa1 #c3ai4 ,er is imm]s ook ma> n ,middela> ,gods en d] m5s*51 ,joh4 #ad3f1 ,hd4 #d3ab1 #a ,tim4 #b3e1 die gi/] en h$5 en eeuwig dezelfde is1 ,hebr4 #ac3h1 die van eeuwigheid tot ,middela> is v]kor51 ,jes4 #db3a1 #dc3aj1 ,mt4 #ab3ah1 ,luk4 #bd3bf1 ,hd4 #b3bc1 #d3bh1 #a ,petr4 #a3bj1 ,op4 #ac3h1 en als ,logos ook eeuwig be/ond1 ,joh4 #a3a1 #c1 #h3eh1 ,rom4 #h3c1 #b ,cor4 #h3i1 ,gal4 #d3d1 ,phil4 #b3f enz4 ,de ,s*rift geeft ons door dit alles e5e rke en he]lke voor/ell+ van het w]k d] v]loss+4 ,het pactum salutis doet ons de v]h\d+ en het lev5 d] drie p]son5 9 het ,goddelk wez5 k5n5 als e5 v]bondslev51 als e5 lev5 d] hoog/e zelfbewu/heid en d] hoog/e vrheid4 ,hi]1 b9n5 het ,goddelk wez51 heeft het v]bond zne volle realiteit2 t]wl het v]bond van ,god en d5 m5s* weg5s beid] one9dig5 af/& altd m9 ( me] het k>akt] draagt van e5e s\v]e9e bes*ikk+1 1 is het hi] tuss*5 de drie p]son5 e5e 9 voll5 z94 ,de hoog/e vrheid en de volkom5/e ov]e5/emm+ vall5 hi] sam54 ,het w]k d] zaligheid is e5 w]k d] drie p]son51 wa>toe all5 m$ew]k5 en wa>9 elk zne bzond]e taak v]ri*t4 ,9 de besluit51 ook 9 die d] pra$e/9atie1 trad de ne wil ,gods op d5 voorgrond en kwam het tr9it>is* k>akt] nog niet zoo duidelk uit4 ,ma> hi] 9 het pactum salutis komt het v]loss+sw]k uit 9 zne volle ,goddelke s*oonheid4 ,het is het ,goddelk w]k b uitnem5dheid4 ,gelk b de s*epp+ des m5s*5 ,god vooraf opzettelk met zi*zelv5 te rade gaat1 ,g54 #a3bf1 zoo tre$t b de h]s*epp+ i$] d] drie p]son5 nog duidelk] 9 zn ond]s*eid5 k>akt] op4 ,de h]s*epp+ is ev5als de s*epp+ e5 w]k van ,god alle52 uit1 door1 tot ,hem zn alle d+52 ge5 m5s* is zn raadsman gewee/ ( heeft ,hem e]/ gegev51 dat het hem z\ w$]v]gold5 word54 ,het is ,god drieenig alle51 ,vad]1 ,zoon en ,gee/1 die sam5 het gans*e w]k d] zaligheid uitd5k51 va//ell51 uitvo]51 en t5 e9de br5g54 ,ma> voorts legt dit pactum salutis ook v]b& tuss*5 het eeuwige w]k ,gods t] zaligheid en datg5e1 wat ,h da>toe doet 9 d5 td4 ,het v]bond d] g5ade1 dat 9 d5 td wordt geop5ba>d1 hangt niet 9 de lu*t1 ma> ru/ op e5 eeuwig51 onv]&]lk5 grondslag4 ,het ligt va/ 9 d5 raad en 9 het v]bond van ,god drieenig1 en is da>van de onfeilba> volg5de toepass+ en uitvo]+4 ,ja1 9 het v]bond d] g5ade1 dat 9 d5 td door ,god met m5s*5 opg]i*t wordt1 is de m5s* niet de h&el5de en de actief optr$5de4 ,ma> het is w$]om ,god drieenig1 die het w]k d] h]s*epp+1 na het ontworp5 te hebb51 ook tot /& br5gt4 ,het is niet zoo1 dat ,god e]/ zn v]bond met ,adam en ,noa*1 met ,abraham en ,israel opri*t en e9delk e]/ met ,*ri/us4 ,ma> het v]bond d] g5ade ligt van eeuwigheid g]e$ 9 het pactum salutis d] drie p]son5 en wordt van /onde aan na d5 val door h5 g]ealise]d4 ,*ri/us beg9t niet e]/ te w]k5 met en na zne vlees*word+1 en de ,h4 ,gee/ vangt zn arbeid niet e]/ aan met zne uit/ort+ op d5 ,p9k/]dag4 ,ma> gelk de s*epp+ e5 tr9it>is* w]k is1 zoo is ook de h]s*epp+ van het e]/e oog5blik af e5 w]k d] drie p]son5 gewee/4 ,alle g5ade1 die na d5 val d] s*epp+ toevloeit1 komt ha> toe uit d5 ,vad] door d5 ,zoon 9 d5 ,h4 ,gee/4 ,de ,zoon is t]/ond na d5 val opgetr$5 als de ,middela>1 als de twe$e en laat/e ,adam1 die de plaats des e]/5 inneemt en h]/elt en volbr5gt1 wat h v]di]f en naliet4 ,en de ,h4 ,gee/ is t]/ond opgetr$5 als de ,troo/]1 als de toepass] van het heil1 door d5 ,*ri/us te v]w]v54 ,alle v]&]+1 ontwikkel+1 vooruitgang 9 inzi*t en k5nis valt dus aan de zde van het s*epsel4 ,9 ,god is er ge5 v]&]+ no* s*aduw van omke]+4 ,de ,vad] is eeuwig ,vad]1 en de ,zoon eeuwig ,middela>1 en de ,h4 ,gee/ eeuwig ,troo/]4 ,da>om is het ,o4 ,t4 ook te begrp5 als n 9 wez5 en sub/antie met het ,n4 ,t4 ,want1 s*oon ,god zne op5b>+ successief en hi/oris* me$eelt en rk] en voll] maakt1 en de m5s*heid dus 9 k5nis1 9 bezit en g5ot d] op5b>+ vooruitgaat1 ,god is dezelfde en blft dat4 ,de zon v]li*t het a>drk langzam]h&1 ma> z zelve is dezelfde1 des morg5s en des avonds1 9 d5 dag en d5 na*t4 ,al heeft ,*ri/us zn w]k e]/ op a>de volbra*t 9 het midd5 d] hi/orie en al is de ,h4 ,gee/ e]/ op d5 ,p9k/]dag uitge/ort1 ,god kon de weldad51 door h5 te v]w]v5 en toe te pass51 to* ook t5 volle uitdeel5 9 de dag5 des ,o4 ,t4 ,de geloovig5 des ,o4 ,t4 zn op ge5 &]e wze zalig geword5 dan w4 ,er is n gelo(1 n ,middela>1 n weg des heils1 n v]bond d] g5ade4 ,cf4 ,s*neck5burg]1 ,v]lg4 ,d>/4 ,,ii #ace f4 ,dr4 ,vos1 ,de ,v]bondsle] 9 de ,g]ef4 ,!ol4 ,gr&rapids #ahia4 #f4 ,b de uitvo]+ van het pactum salutis 9 d5 td is e*t] wel te ond]s*eid5 tuss*5 het fo$us gratiae 9 ruim] en 9 eng] z94 ,het is niet go$1 om b de besprek+ van het v]bond d] g5ade 9 d5 td t]/ond tot ,israel en tot de geme5te des ,n4 ,t4 ov] te gaan4 ,imm]s1 de ,s*rift gaat ook niet 9 e5s van ,adam tot ,abraham ov]2 z laat de m5s*heid niet los1 ma> bes*rft 9 ho(dtrekk5 h>e ontwikkel+ tot d5 td van ,abraham toe4 ,als uit de m5s*heid ,abraham en ,israel wordt uitv]kor51 wordt de b& met die m5s*heid niet doorgesn$52 ,israel zweeft niet als e5 oli$rop op de volk]51 ma> blft 9 all]lei v]b& met die volk5 /aan1 en h\dt t5 e9de toe de v]wa*t+ ook voor die volk5 va/4 ,9 de volheid des tds word5 ,jood en ,heid5 9 d5 n5 m5s* v]zo5d2 de m5s*heid s*a>t zi* rondom het kruis2 en de geme5te1 uit die m5s*heid v]kor51 /aat met die m5s*heid 9 het nauw/e v]b&4 ,natuur en g5ade1 s*epp+ en h]s*epp+ zn 9 die ond]l+e relatie te /ell51 wa>9 de ,s*rift ze plaat/4 ,en dan v]di5t het opm]k+1 dat de e]/e bel(t5 d] g5ade1 die na d5 val van ,gods mond tot ,adam en ,eva uitgaan1 gans* univ]seel zn en heel de m5s*heid aangaan4 ,bov5 is erop gewez51 dat alle /raf1 9 ,g54 #c ov] de zonde uitgesprok51 tegelk te erk5n5 is als e5e op5b>+ van ,gods g5ade4 ,en die g5ade breidt da> zond] e5ige bep]k+ tot de gans*e m5s*heid zi* uit4 ,algeme5e en bzond]e g5ade /room5 nog 9 ne b$d+4 ,9 de /raf1 welke ,god na de ov]tr$+ ov] de slang1 de vr\w en d5 man uitspreekt is me] nog de b>mh>tigheid dan de toorn aan het woord2 z is /raf en bel(te tegelk1 z is e9e gndige frhli*e ,/rafe 7,lu!r74 ,da>om ligt 9 ha> de oorsprong en de wa>borg van het voortbe/aan1 de uitbreid+ en ontwikkel+1 d5 /rd en de zegepraal d] m5s*heid4 ,religie en z$elkheid1 cultus en cultuur nem5 da> hun aanvang4 ,9 de lange p]iode van ,adam tot ,noa* ontwikkel5 zi* deze alle ond] d5 invlo$ van ,gods algeme5e en bzond]e g5ade4 ,de oorspronkelke kra*t51 door ,god b de creatie 9 de v]s*ill5de s*epsel5 gelegd1 zn wel gebrok5 ma> w]k5 ook na d5 val nog lang5 td na4 ,vooral komt dit uit 9 de /]kte en d5 veel groot]5 lev5sduur d] m5s*5 vr d5 zondvlo$1 ,g54 #e3ev41 en 9 de veel ma*tig] w]k+ van de elem5t5 d] natuur1 die e]/ na d5 zondvlo$ aan b&5 word5 gelegd1 ,g54 #h3bb4 ,deze hi/orie d] ,s*rift wordt beve/igd door de traditie d] volk51 die 9 ha> g\d51 zilv]51 kop]5 en z]5 eeuw van e5 langzaam v]val d] m5s*heid gewaagt1 en ook door de geologie1 volg5s welke aan deze onze p]iode e5e &]e voorafg+1 wa>9 er ov] geheel de a>de e5e hoog]e temp]atuur he]s*te1 de ja>getd5 nog niet w>5 begr5sd en vuur en wat] e5e veel groot]e rol speeld5 dan teg5woordig2 b d5 ov]gang van de mesozois*e tot de ka9ozois*e p]iode hadd5 er to* all]lei gewi*tige v]&]+5 plaats1 e5e groote uitbreid+ van het va/el&1 door opheff+ van uitgebreide /ukk5 van d5 zeebodem bov5 het wat]2 de =matie d] b]g5 zooals de ,alp51 ,pyr5en1 ,k>pat51 ,himalaya1 ,cordill]os enz42 e5e /]ke v]&]+ 9 het klimaat2 het uit/]v5 d] groote1 praehi/oris*e di]5 en plant5 enz41 ,pfaff1 ,s*pfungsges*i*te1 kap4 #aa-ae4 ,haeckel1 ,nat4 ,s*pfungsges*4 #cbj f4 ,wossidlo1 ,leitfad5 d] ,m9]alogie und ,geologie1 ,b]l9 ,weidmann #ahhi ,s4 #aif f4 ,9 v]b& met dit alles is de groot]e /]kte en de lang]e lev5sduur d] m5s*5 9 de p]iode van ,adam tot ,noa* vol/rekt niet onwa>s*nlk2 de e5v\dig] lev5swze1 de m9d] inspann5de arbeid1 het g]+] aantal kwaada>dige ziekt51 de naw]k+ van d5 toe/& vr d5 val v]kl>5 dit feit g5oegzaam2 zelfs kom5 nu b wze van uitzond]+5 nog leeftd5 van #abj tot #aej j>5 voor2 en er is ge5 physis*e noodzakelkheid te b$5k51 wa>om de m5s*elke lev5skra*t na #gj ( #hj j>5 uitgeput moet zn4 ,cf4 ,fr]1 ,das ,leb5salt] des ,m5s*5 usw41 ,beweis des ,glaub5s #ahfh ,s4 #ig f4 #ahd f4 ,zckl]1 ,die ,lehre vom ,ur/& des ,m5s*5 #ahgi ,s4 #bdd-bhh4 ,s*anz1 ,das ,alt] des ,m5s*5ges*le*ts1 ,freiburg #ahif4 ,b*n]1 's ,m5s*5 ,lev5sduur1 holl4 door ,s*w5cke1 ,am/4 #ahib4 ,de religie blft ook na d5 val be/aan en krgt e5e va/e ge/alte 9 (f]&e1 ,g54 #c3c1 geb$ en pr$ik+1 ,g54 #d3bf2 de cultuur neemt e5 aanvang met l&b\w1 veeteelt1 /$5b\w enz41 ,g54 #d3b1 #ag2 kun/5 en wet5s*app5 kom5 tot ontwikkel+1 ,g54 #d3bjv4 ,ma> deze e]/e p]iode 9 de ges*i$5is d] m5s*heid k5m]kte zi* ook re$s spo$ig door de s*rikkelk/e goddeloo%eid2 corruptio optimi pessima2 de buit5gewone kra*t5 en gav5 w]d5 9 d5 di5/ d] zonde misbruikt4 ,met bro$]moord w]d deze p]iode +eleid2 de ,ka9iet5 s*eidd5 van de ,se?iet5 zi* af1 legd5 zi* toe op de behe]s*+ d] a>de1 ,g54 #d3bjv1 en zo*t5 hun /]kte 9 het zwa>d1 ,g54 #d3bd4 ,ma> e]/ to5 ,se?iet5 en ,ka9iet5 zi* v]m5gd51 /eeg de goddeloo%eid t5 top2 de boo%eid 0 m5igvuldig op de a>de2 het g$i*tsel d] g$a*t5 van 's m5s*5 h>t 0 t5 all5 dage alle5lk boos1 ,g54 #f3e2 het 0 e5e p]iode zoo vol ong]e*tigheid1 als er lat] nooit ne gewee/ is en alle5 9 de toekom/ van d5 ,zoon des m5s*5 t]ugke]5 zal1 ,mt4 #bd3cg4 ,9 d5 geweldig5 zondvlo$ gaat dit gans*e gesla*t ond]1 behalve ,noa*'s gez91 dat dan de oorsprong e5] twe$e m5s*heid wordt4 ,de p]iode na d5 vlo$ ond]s*eidt zi* wez5lk van de voorafga&e4 ,van ,adam tot ,noa* droeg de natuur1 de plant5- en di]5w]eld1 de m5s*heid e5 geheel &] k>akt] dan na ,noa*4 ,kra*tig en rk van gav5 voorzi51 w]d de w]eld 9 zek]5 z9 aan zi*zelve ov]gelat52 ma> het bleek spo$ig1 dat1 als ,god niet kra*tig tuss*5beide trad1 de w]eld 9 ha> eig5 goddeloo%eid omkom5 z\4 ,da>om beg9t er met ,noa* e5e &]e p]iode4 ,de g5ade1 die t]/ond na d5 val zi* op5ba>de1 tre$t ?ans kra*tig] op 9 de beteugel+ van het kwaad4 ,god sluit =meel e5 v]bond met al zne s*epsel54 ,dit v]bond met ,noa*1 ,g54 #h3ba1 #bb1 #i3a-ag1 heeft wel 9 ,gods g5ade zn oorsprong2 het /aat ook met het eig5lke fo$us gratiae 9 het nauw/e v]b&1 omdat het dit draagt en voorb]eidt2 ma> het is er niet id5tis* m$e4 ,het is veele] e5 fo$us longanimitatis1 door ,god geslot5 met alle m5s*5 en zelfs met alle s*epsel54 ,de vloek ov] de a>de wordt er door bep]kt2 de natuur wordt aan b&5 gelegd2 ha> v]woe/5de kra*t wordt beteugeld2 het wat] wordt b$wong5 9 zn ontzett5d geweld2 e5 g]egelde wissel+ van ja>getd5 wordt +evo]d2 heel de r$elooze natuur wordt aan va/e ord9antin gebond51 die va/ligg5 9 ,gods v]bond2 en t5 teek5 en ond]p& wordt de reg5boog 9 de wolk5 ge/eld1 ,g54 #h3ba1 #bb1 #i3i-ag4 ,er tre$t e5e m5s*heid op1 die 9 v]gelk+ met de vorige1 veel za*t] is van a>d1 veel kle9] van kra*t1 veel kort] van duur4 ,de zeg5 d] v]m5igvuldig+ wordt uitdrukkelk we] uitgesprok51 ,g54 #i3a1 de vreeze en v]s*rikk+ des m5s*5 op alle di]5 gelegd1 vs4 #b1 het gro5e kruid en het vlees* wordt d5 m5s* tot spze gegev51 vs #c4 ,het lev5 des m5s*5 wordt gewa>borgd door de in/ell+ van de dood/raf op m5s*5moord1 en da>mee 9 beg9sel van de ov]heid1 vs #e1 #f2 en als lat] de m5s*heid b ,babels tor5b\w het plan vormt1 om saam te blv5 won5 en e5 w]eldrk te /i*t51 dan v]delt ,god dat plan1 doet de m5s*heid 9 volk5 en tal5 uite5gaan1 en gaat ook op die wze de ontwikkel+ en de uitb>/+ d] goddeloo%eid te ke]4 ,de g5ade ,gods tre$t dus na d5 vlo$ veel kra*tig] op dan vr di5 td4 ,aan ha> is te dank5 het be/aan en het lev5 d] m5s*heid1 de uitbreid+ en ontwikkel+ d] volk51 de /at5 en maats*appen1 die all5gs zi* gevormd hebb51 de religie en z$elkheid1 die ook ond] de v]wild]d/e volk5 niet gans*elk zn teloorgegaan1 de kun/5 en wet5s*app51 die zi* hoog hebb5 v]hev52 alles1 wat er na d5 val ook 9 d5 zondig5 m5s* nog go$s is op alle t]re91 heel de ju/itia civilis1 is vru*t van ,gods algeme5e g5ade4 ,god liet de ,heid55 wel w&el5 op hunne eig5e weg51 ,hd4 #ad3af1 ma> ,h onttrok zi* niet aan h52 ,h liet zi* aan h5 niet onbetuigd1 bepaalde hunne won+1 0 niet v] van e5 iegelk van h51 op5ba>de zi* hun 9 de w]k5 zn] h&51 ,hd4 #ad3af1 #ag1 #ag3bg1 #bh1 ,rom4 #a3ai1 ,jak4 #a3ag4 ,de ,logos v]li*t e5 iegelk m5s*1 kom5de 9 de w]eld1 ,joh4 #a3i4 ,de ,h4 ,gee/ is auteur van alle lev51 kra*t en deugd ook ond] de ,heid551 ,g54 #f3ag1 #g3ae1 ,ps4 #cc3f1 #ajd3cj1 #aci3b1 ,job #cb3h1 ,pr$4 #c3ai4 ,door deze g5ade1 en ond] de b$eel+ van dit fo$us naturae is de m5s*heid vr ,*ri/us geleid en voor zne kom/ voorb]eid4 ,er valt ind]daad 9 go$5 z9 te sprek5 van e5e opvo$+ des m5s*doms door ,god4 ,de vatba>heid voor v]loss+ is geh&haafd1 de behoefte aan v]loss+ is gewekt4 ,v]gelk ov] het ,noa*itis* v]bond de oud]e litt4 b ,m4 ,vitr+a ,,iv #bhf2 ov] de deugd5 d] ,heid55 de litt41 vroeg] deel ,i #bci opgegev5 en b ,m4 ,vitr+a ,,iii #ccc2 ov] d5 lat5 td van ,*ri/us' kom/1 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv #d4 ,petavius1 de inc>n4 ,,ii c4 #ag4 ,jans51 ,prael4 ,!ol4 ,,ii #efa2 ov] de ,goddelke opvo$+ van de m5s*heid de w]k5 van ,less+1 ,h]d]1 van ,heusde1 ,h(/$e de ,groot1 ,lotze1 ,mikrok4 ,,iii #bj f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u ,v]s4 ,,iii #bhb f42 ov] de algeme5e g5ade1 de beteek5is van het ,heid5dom1 de voorb]eid+ van ,*ri/us' kom/ en de volheid d] td5 mne ,r$e ov] de ,algem4 ,g5ade1 ,kamp5 #ahid4 ,kuyp]'s art4 9 de ,h]aut #ibcv4 ,d4 ,zahn1 ,die natrli*e ,moral1 ,go?a #ahha4 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #gd-aah4 ,a4 ,wuttke1 ,ges*4 des ,heid4 ,breslau #aheb-ec4 ,?oluck1 ,d] sittl4 ,"* des ,heid4 ,w]ke ,,viii #a-ia4 ,uhlhorn1 ,d] ,kampf des ,*ri/4 mit dem ,heid4 c4 #a-b4 ,ro*oll1 ,die ,flle d] ,zeit1 ,hann4 #ahgb4 ,id4 ,philosophie d] ,ges*4 ,gtt4 ,i #ahgh ,,ii #ahic4 ,kahnis1 die ,erfllung d] ,zeit51 ,leipzig #ahgg4 ,dorn]1 ,gl4 ,i #fgb f4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,i #cjf4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #ce4 ,talbot1 ,! prep>ation 9 hi/ory = ,*ri/1 #d? essay 9 ,lux ,mundi ed4 by ,*>les ,gore #ahib p4 #ic-aca4 ,h4 ,m4 van ,nes1 ,de adv5t/d1 ,rott4 #ahic4 #g4 ,van e5 wez5lk &] k>akt] 0 de voorb]eid+ des heils 9 ,israel4 ,to* mag de sam5hang van het fo$us gratiae en het fo$us naturae1 van ,israel en de volk5 niet uit het oog word5 v]lor54 ,israel is uit de volk5 g5om52 het 0 niet &]s en niet bet] dan &]e volk51 ov]tr( h5 nog 9 h>dnekkigheid en w$]spannigheid en w]d alle5 uit g5ade v]kor51 ,deut4 #g3g1 #i3ac1 #cb3ev4 ,j]4 #e3bc1 ,eze*4 #af3cv4 ,am4 #i3g1 ,mt4 #aa3bav4 ,ook ligt het eig5a>dige van ,israels religie niet da>91 dat er all]lei elem5t5 9 voorkom51 die 9 &]e godsdi5/5 niet word5 aangetr(f52 integ5deel is er niets ond] ,israel1 wa>van niet de analogie ook eld]s te v9d5 is2 besnd5is1 sabbat1 fee/51 (f]&e1 geb$1 prie/]s*ap1 tempel1 alta>1 c]emonin1 z$51 gewoont51 /aatkundige en maats*appelke wett5 enz41 kom5 ook b &]e volk5 voor1 en omgeke]d word5 in/ell+51 die e]/ na d5 val zn opgekom51 zooals polygamie1 slav]n enz4 ook b ,israel gevond54 ,zelfs !ophanie1 pr(etie en wond] hebb5 9 het ,heid5dom hun analogie en c>icatuur1 cf4 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #aai-aea4 ,het is niet alle5 het re*t ma> ook de pli*t d] ,oudte/4 wet5s*ap1 om dit alles 9 het li*t te /ell54 ,ma> to* worde om de v]wants*ap en sam5hang het wez5lk ond]s*eid niet ov] het ho(d gezi54 ,en dat ligt 9 de g5ade1 de gratia specialis1 die aan de ,heid55 onbek5d 04 ,al de godsdi5/5 d] ,heid55 zn eig5willig en wettelk4 ,ze zn alle naw]k+5 en v]ba/]+5 van het v]brok5 w]kv]bond4 ,de m5s* tra*t hi] altd zelf zne v]loss+ tot /& te br5g51 door re9ig+1 ascese1 boete1 (f]&e1 wetsond]h\d+1 c]emonie enz4 ,ma> dit is alles ond] ,israel &]s4 #a ,voore]/ is ,jahveh voor ,israel van d5 aanvang af ook ,elohim1 de ,s*epp] van hemel en a>de4 ,zelfs de volg5s de nieuw]e kritiek oud/e /ukk5 sprek5 dit gelo( duidelk uit1 ,g54 #b3d1 ,ex4 #bj3aa4 ,nooit is de v]h\d+ van ,god en w]eld 9 ,israel &]s opgevat dan als die van ,s*epp] en s*epsel1 ,s*ultz1 ,altt4 ,!ol4 #efe4 ,met dit ne dogma is 9 beg9sel alle paganisme gebann52 het is de grondslag d] w>e1 zuiv]e religie4 #b ,deze ,s*epp] van hemel en a>de is ook deg5e die ha> ond]h\dt en rege]t1 en die bepaaldelk tot ,israel vrwillig en g5adig 9 e5e bzond]e v]h\d+ is getr$54 ,israel is uit de volk5 g5om52 ,abraham 0 uit ,sem1 9 wi5s gesla*t5 de k5nis en di5/ van ,god het lang/ en het zuiv]/ w]d bewa>d4 ,het v]bond met ,abraham is voorb]eid 9 de ges*i$5is van ,adams dag5 af4 ,israels religie is opgetrokk5 op d5 bre$5 grondslag van de oorspronkelke religie d] m5s*heid4 ,ma> to* is het v]bond met ,abraham e5e nieuwe en hoog]e op5b>+1 die w$]om geheel en alle5 van ,god uitgaat4 ,h neemt b dit v]bond het initiatief4 ,h /elt het va/1 ,h v]kie/ ,abraham4 ,door de wond]e geboorte van ,izaak toont ,h beide ,israels ,s*epp] en ,h]s*epp] te zn4 ,9 ,israels religie is het niet de m5s*1 die ,god1 ma> ,god1 die d5 m5s* zoekt4 #c ,dit v]bond met de vad]5 blft1 ook als het lat] b ,s9ai met ,israel e5e &]e g$aante aanneemt2 het is de grondslag en k]n ook van het ,s9aietis* v]bond1 ,ex4 #b3bd1 ,deut4 #g3h4 ,de bel(te is door de wet1 die lat] kwam1 niet te niet g$aan1 ,gal4 #c3ag4 ,het v]bond met ,israel 0 wez5lk ge5 &] dan dat met ,abraham4 ,zooals ,god zi* e]/ vrwillig en g5adig aan ,abraham1 zond] e5ige zn] v]di5/51 geeft tot e5 s*ild en loon1 tot e5 ,god voor hem en zn zaad1 en nu op grond da>van ook ,abraham roept tot e5 opre*t5 w&el voor zn aangezi*t1 zoo is het ook ,god1 die het volk van ,israel v]kie/1 r$t uit ,egypte1 en zi* aan dat volk geeft en nu ook op grond da>van ,israel als volk v]pli*t1 om heilig te zn en zn volk te wez54 ,het v]bond op d5 ,s9ai is en blft 9 wez5 e5 g5adev]bond4 ,ik b5 de ,he]e uw ,god1 die u uit ,egyptel&1 uit het di5/huis1 uitgeleid heb1 ,ex4 #bj3b1 dat is de aanhef en de grondslag d] wet1 dat is het wez5 van het g5adev]bond4 ,de ,he]e is ,israels ,god vr en afg$a*t van alle wa>digheid van ,israel en ,h blft dat eeuwiglk4 ,het is e5 eeuwig v]bond1 dat zelfs door ge5 zond5 en ong]e*tigh$5 van ,israels zde kan v]nietigd word51 ,deut4 #d3ca1 #cb3bfv41 ,ri*t4 #b3a1 ,ps4 #hi3a-e1 #aje3h1 #aaa3e1 ,jes4 #ed3aj1 ,rom4 #aa3a1 #b1 #b ,cor4 #a3bj4 #d ,de weldad51 door ,god 9 zn v]bond aan ,israel ges*onk51 zn dezelfde als die aan ,abraham ma> nad] uitgew]kt en gespecialise]d4 ,re$s ,g54 #c3ae bevat 9 kiem het gans*e v]bond en alle weldad5 d] g5ade4 ,god v]breekt het v]bond1 door d5 m5s* met ,satan geslot51 zet v&s*ap tuss*5 beide1 br5gt d5 m5s* aan zne zde ov] en belo(t hem de zegepraal ov] de v&elke ma*t4 ,de ne groote bel(te aan ,abraham is3 ,ik zal uw ,god zn1 en g en uw zaad zult mn volk zn1 ,g54 #ag3h4 ,en deze is de ho(d9h\d ook van ,gods v]bond met ,israel4 ,god is ,israels ,god en ,israel is zn volk1 ,ex4 #ai3f1 #bi3df enz42 en da>om ontvangt ,israel all]lei zeg5+51 niet alle5 tdelke1 zooals het l& ,kanaan1 vru*tba>heid des huwelks1 e5 lang lev51 voorspo$ en welva>t1 zege ov] de v&51 ma> ook gee/elke en eeuwige1 zooals het won5 ,gods ond] h51 ,ex4 #bi3de1 ,lev4 #bf3ab2 de v]gev+ d] zond51 ,ex4 #bj3f1 #cd3g1 ,num4 #ad3ah1 ,deut4 #d3ca1 ,ps4 #cb1 #ajc enz42 het zoons*ap1 ,ex4 #d3bb1 #ai3e1 #f1 #bj3b1 ,deut4 #ad3a1 ,jes4 #fc3af1 ,am4 #c3a1 #b enz42 de heilig+1 ,ex4 #ai3f1 ,lev4 #aa3dd1 #ai3b1 enz4 #e ,al deze weldad5 word5 e*t] 9 het ,o4 ,te/4 niet kla> en duidelk voor oog5 ge/eld als 9 het ,n4 ,te/4 ,z z\d5 dan niet v]/aan en 9 ha> gee/elke natuur begrep5 zn4 ,het natuurlke is e]/1 da>na het gee/elke4 ,alle gee/elke en eeuwige weldad5 zn da>om ond] ,israel +ekle$ 9 z9nelke vorm54 ,de v]gev+ d] zond5 is gebond5 aan (f]&5 van di]54 ,het won5 ,gods ond] ,israel is gesymbolise]d 9 d5 tempel op ,zion4 ,het zoons*ap van ,israel heeft 9 de e]/e plaats e5e !ocratis*e1 en de uitdrukk+ volk ,gods niet alle5 e5e religieuse ma> ook e5e nationale beteek5is4 ,de heiligmak+ 9 e?is*5 z9 is gesymbolise]d 9 de levietis*e1 c]emonieele re9heid4 ,het eeuwig lev5 v]b]gt zi* voor het ,israelietis* bewu/zn 9 de vorm5 van e5 lang lev5 op a>de4 ,dwaas w>e het te me551 dat da>om die weldad5 van v]gev+ en heiligmak+1 van w$]geboorte en eeuwig lev5 ook objectief 9 de dag5 des ,o4 ,t4 niet be/ond54 ,z w]d5 wel t] dege ook to5 ges*onk5 door ,*ri/us1 die eeuwig dezelfde is4 ,ma> het bewu/zn en het g5ot van die weldad5 0 9 het ,o4 ,t4 lang zoo rk niet als 9 de dag5 des ,n4 ,t4 ,en opdat dit bewu/zn d] vrom5 all5gs 9 d5 loop d] td5 voor d5 rkdom van ,gods weldad5 ontslot5 z\ word51 da>toe nam het v]bond d] g5ade ond] ,israel zulk e5e eig5a>dige1 symbolis*e ge/alte aan4 ,de religie ond] ,israel sluit zi* aan b de ond] alle volk5 voorkom5de godsdi5/vorm5 van (f]&e1 alta>1 tempel1 prie/]s*ap1 c]emonin enz42 het gee/elke en eeuwige hult zi* 9 het gewaad van het natuurlke en tdelke2 ,god zelf1 die ,elohim is1 ,s*epp] van hemel en a>de1 daalt als ,jahveh1 als ,god des v]bonds1 tot het s*epsel af1 gaat 9 de ges*i$5is 91 neemt m5s*elke taal en a&o5+5 en vorm5 aan1 om alzoo zi*zelv5 met al zne gee/elke zeg5+5 m$e te deel5 aan d5 m5s* en zne vlees*word+1 zne duurzame en eeuwige won+ 9 de m5s*heid voor te b]eid54 ,zelfs z\d5 w ge5 woord5 hebb5 gehad1 om het gee/elke te noem51 indi5 dat gee/elke niet e]/ 9 d5 vorm van het natuurlke zi* hadde geop5ba>d4 ,het gee/elke kunn5 w1 z9nelke s*epsel51 to* nooit &]s dan analogis* uitdrukk54 ,indi5 da>om het eeuwige niet 9 het tdelke ond] ons b]eik w>e gebra*t1 indi5 ,god niet m5s* w>e geword51 dan z\d5 zne g$a*t5 ons ook niet 9 onze taal 9 de ,h4 ,s*rift kunn5 zn m$eg$eeld4 ,god w>e dan eeuwig voor ons onk5ba> gewee/1 en w hadd5 altd van ,hem moet5 zwg54 #f ,gelk ,abraham1 als ,god zi* aan hem v]b9dt1 v]pli*t wordt tot e5 w&el voor zn aangezi*t1 zoo wordt ook ,israel als volk door het v]bond ,gods v]ma& tot e5e nieuwe gehoorzaamheid4 ,heel de wet1 welke het g5adev]bond b d5 ,s9ai 9 di5/ neemt1 b$oelt1 om ,israel 9 d5 weg des v]bonds te do5 w&el54 ,z is ma> e5e explicatie van het ne woord tot ,abraham3 w&el voor mn aangezi*t en wees opre*t1 en da>om ev5m9 e5e omv]w]p+ van het g5adev]bond en e5e opri*t+ van het w]kv]bond1 als dit woord1 tot ,abraham gesprok54 ,de wet van ,mozes is da>om niet aan de g5ade teg5ge/eld ma> aan ha> di5/ba> en wordt zoo door ,israels vrom5 ook telk5s v]/aan en geprez54 ,ma> afg$a*t en losgemaakt van het g5adev]bond1 dan 0 z ind]daad e5e lett]1 die doodde1 e5e b$i5+ d] v]doem5is4 ,nu nam het g5adev]bond 9 de dag5 des ,o4 ,t4 ond] &]e de wet ook da>toe 9 di5/1 opdat z het bewu/zn van zonde wekk51 de behoefte aan v]loss+ v]me]d]51 de v]wa*t+ van e5e nog rk]e op5b>+ van ,gods g5ade v]/]k5 z\4 ,van die zde beziet ,paulus vooral de ,o4 ,t4 b$eel+ van het g5adev]bond4 ,en dan zegt h1 dat ,israel1 als onmondig k9d ond] de v]zorg+ d] wet ge/eld1 na> ,*ri/us moe/ word5 he5geleid1 ,rom4 #aj3d1 ,gal4 #b3bcv41 #d3av41 en dat 9 v]b& da>m$e de zonde v]me]d]d1 de onwa>de d] w]k5 voor de re*tva>digmak+ en de noodzakelkheid des gelo(s z\ +ezi5 word51 ,rom4 #d3ae1 #e3bj1 #g3gv41 #h3c1 ,gal4 #c3ai4 ,de wet /ond dus e5]zds 9 di5/ van het g5adev]bond1 z 0 niet e5 v]kapt w]kv]bond1 z b$oelde niet1 dat de m5s* door eig5 w]k5 zne re*tva>digmak+ v]krg5 z\4 ,ma> &]]zds b$oelde z to*1 om e5e hoog]e1 bet]e b$eel+ van datzelfde g5adev]bond1 9 welks di5/ z /ond1 9 de volheid des tds voor te b]eid54 ,de onmogelkheid1 om het ,s9aietis* v]bond te h\d5 en aan de eis*5 d] wet te voldo51 maakte e5e &]e1 bet]e b$eel+ van het g5adev]bond noodzakelk4 ,het eeuwig g5adev]bond wordt door de onvolkom5heid van de tdelke g$aante1 welke het ond] ,israel aannam1 geprovoce]d tot e5e hoog]e op5b>+4 ,de zonde is me]d] geword51 opdat de g5ade te ov]vlo$ig] zn z\4 ,*ri/us kon niet t]/ond m5s* word5 na d5 val en de g5ade kon zi* niet t]/ond 9 al ha> rkdom op5b>54 ,er 0 voorb]eid+ en opvo$+ van noode4 ,non decuit a pr9cipio humani g5]is ante peccatum ,deum inc>n>i1 cum non detur m$ic9a nisi infirmis2 nec /atim po/ peccatum1 ut homo p] peccatum humiliatus recognosc]et se lib]atore indig]e3 s$ 9 pl5itud9e temporis quod ab aet]no disposuit1 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #a art4 #e4 ,de noodzakelkheid dez] opvo$+ en voorb]eid+ ligt niet objectief 9 ,god1 als( ,h v]&]lk w>e2 niet 9 ,*ri/us1 als( ,h niet gi/] en h$5 en eeuwig dezelfde w>e2 niet 9 de gee/elke weldad51 als( die niet be/ond5 en e]tds niet door ,god kond5 word5 meeg$eeld4 ,ma> z ligt subjectief 9 de ge/eldheid van het m5s*elk gesla*t1 dat jui/ als gesla*t beh\d5 moe/ word51 en da>om langzam]h& voor het heil 9 ,*ri/us moe/ voorb]eid en opgevo$ word51 ,calv4 ,in/4 ,,ii #aa1 #ac4 #ad4 ,da>om is ,*ri/us wa>lk het ke]punt d] td51 het kruis het middelpunt d] w]eldges*i$5is4 ,e]/ wordt alles na> het kruis he5geleid1 da>na alles uit het kruis afgeleid4 #g ,als dan ook de volheid des tds gekom5 is en ,*ri/us zn w]k op a>de heeft volbra*t1 gaat het g5adev]bond 9 e5e hoog]e b$eel+ ov]4 ,de geloovig5 9 ,israel wi/5 wel1 dat de ,s9aietis*e b$eel+ sle*ts tdelk 01 en zag5 da>om v]lang5d uit na> d5 dag des ,n4 ,v]bonds4 ,en ,jezus en de apo/el51 die zoo het ,o4 ,t4 laz51 zag5 da>9 hetzelfde g5adev]bond met dezelfde weldad51 welke ?ans t5 volle aan het li*t trad54 ,oud en ,nieuw ,te/am5t zn 9 wez5 n v]bond1 ,luk4 #a3fh-gi1 ,hd4 #b3ci1 #c3be2 z hebb5 n evangelie1 ,rom4 #a3b1 ,gal4 #c3h1 ,hebr4 #d3b1 #f1 #b ,tim4 #c3ae2 n ,middela>1 n4l4 ,*ri/us1 die ook 9 de dag5 des ,o4 ,t4 be/ond1 ,joh4 #a3a1 #ad1 #h3eh1 ,rom4 #h3c1 #b ,cor4 #h3i1 ,gal4 #d3d1 ,phil4 #b3f enz41 zn middela>sambt b$i5de1 ,joh4 #h3ef1 #a ,cor4 #aj3d1 #a ,petr4 #a3aa1 #c3ai1 ,hebr4 #ac3h en de e5ige ,middela> is voor alle m5s*5 en 9 alle td51 ,joh4 #ad3f1 ,hd4 #d3ab1 #a ,tim4 #b3e2 n gelo( als weg t] zaligheid1 ,mt4 #ac3ag1 ,hd4 #aj3dc1 #ae3aa1 ,rom4 #d3aa1 ,gal4 #c3f1 #g1 ,hebr4 #aa2 dezelfde bel(t5 en weldad5 van ,gods geme5s*ap1 #b ,cor4 #f3af1 ,op4 #ba3c1 v]gev+ en re*tva>digmak+1 ,hd4 #aj3dc1 ,rom4 #d3bb1 eeuwig lev51 ,mt4 #bb3cb1 ,gal4 #c3ah1 ,hebr4 #i3ae1 #aa3aj enz4 ,de weg 0 dezelfde1 wa>op de geloovig5 9 ,o4 en ,n4 ,t4 w&eld51 ma> het li*t v]s*ilde1 wa>b z w&eld51 ,calvn op ,gal4 #c3bc4 ,da>om is er b de e5heid ook ond]s*eid4 ,oud en ,nieuw ,te/am5t /aan als v]s*ill5de b$eel+5 van hetzelfde g5adev]bond teg5ov] elk&] als bel(te en v]vull+1 ,hd4 #ac3cb1 ,rom4 #a3b1 als s*aduw en li*aam1 ,col4 #b3ag1 als lett]1 die doodt en als ,gee/1 die lev5d maakt1 #b ,cor4 #c3fv41 als di5/ba>heid en vrheid1 ,rom4 #h3ae1 ,gal4 #d3av41 #bbv41 ,col4 #b3bj1 ,hebr4 #ab3ahv41 als p>ticuli] en univ]seel1 ,joh4 #d3ba1 ,hd4 #aj3ce1 #ad3af1 ,gal4 #d3d1 #e1 #f3ae1 ,ef4 #b3ad1 #c3f4 #h ,het nieuwe 9 het ,nieuwe ,te/am5t is dus het wegvall5 van de niet-willekeurige1 ma> to* tdelke1 z9nelke1 nationale vorm51 wa>ond] de ne en zelfde g5ade 9 d5 oud5 dag geop5ba>d w]d4 ,de nieuwe b$eel+ neemt 9 zek]5 z9 al e5 aanvang1 als met de geboorte van ,johannes d5 ,doop] en van ,jezus de ,oudte/4 bel(t5 beg9n5 v]vuld te word54 ,to* bleef de oude b$eel+ nog van kra*t tot d5 dood van ,*ri/us toe4 ,jezus zelf 0 ,israeliet1 v]vulde alle g]e*tigheid en w5dde zi* nog alle5 tot de v]lor5e s*ap5 van het huis ,israels4 ,ma> b zn dood s*eurt het voorhangsel1 ,mt4 #bg3ea1 /]ft de te/am5tmak]1 ,hebr4 #i3ae-ag1 wordt het ,nieuwe ,te/am5t gegrond 9 zn blo$1 ,mt4 #bf3bh1 wordt het h&s*rift d] wet1 dat teg5 ons 01 uitgewis*t1 ,col4 #b3ad1 wordt de middelmuur des afs*eidsels v]brok51 ,ef4 #b3ad enz4 ,feitelk moge de oude b$eel+ nog lang naw]k51 re*t5s is z afges*aft4 ,( bet] nog1 afges*aft is er niets1 ma> de vru*t is rp en breekt door d5 bol/] he52 de k]k1 die als e5 k9deke 9 ,israels mo$]s*oot g$rag5 w]d1 wordt tot e5 eig5 zelf/&ig lev5 gebor5 en ontvangt 9 d5 ,h4 ,gee/ e5 eig51 imman5t lev5spr9cipe2 de zon d] g]e*tigheid is g]ez5 tot 9 het z5i? des hemels en s*nt ov] alle volk5 he52 wet en pr(et5 zn v]vuld en hebb5 9 ,*ri/us als hun e9de en doel hunne be/emm+ b]eikt4 ,de wet is door ,mozes gegev51 ma> de g5ade en wa>heid is door ,jezus ,*ri/us geword51 ,joh4 #a3ad2 ,h is de wa>heid1 ,joh4 #ad3f1 het li*aam1 ,col4 #b3ag1 9 wi5 alle bel(t5 en s*aduw5 v]wez5lkt zn4 ,9 ,hem is alles v]vuld4 ,h is de w>e pr(eet1 prie/] en kon+2 de e*te kne*t des ,he]51 het w>e 1 ,rom4 #c3be1 de w>e (f]&e1 ,ef4 #e3b1 de w>e besnd5is1 ,col4 #b3aa1 het w>e pas*a1 #a ,cor4 #e3g1 en da>om is zne geme5te het w>e zaad ,abrahams1 het w>e ,israel1 het w>e volk ,gods1 ,mt4 #a3ba1 ,luk4 #a3ag1 ,rom4 #i3be1 #bf1 #b ,cor4 #f3af-ah1 ,gal4 #c3bi1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #h3h-aj1 #a ,petr4 #b3i1 ,op4 #ba3c1 de w>e tempel ,gods1 #a ,cor4 #c3af1 #b ,cor4 #f3af1 ,ef4 #b3bb1 #b ,!ss4 #b3d1 ,hebr4 #h3b1 #i1 het w>e ,zion en ,j]uzalem1 ,gal4 #d3bf1 ,hebr4 #ab3bb1 ha> gee/elke (f]&e de w>e godsdi5/1 ,joh4 #d3bd1 ,rom4 #ab3a1 ,phil4 #c3c1 #d3ah enz4 ,er gaat niets van het ,oude 9 het ,nieuwe ,te/am5t teloor1 ma> alles wordt v]vuld1 is voldrag51 b]eikt zn wasdom en br5gt nu uit het tdelke omhulsel de eeuwige k]n te voors*n4 ,het is niet zoo1 dat er ond] ,israel e5 e*te tempel en (f]&e en prie/]s*ap enz4 w>51 en dat deze alle ?ans zn v]dw554 ,ne51 veele] omgeke]d1 ond] ,israel 0 er van dat alles sle*ts de s*aduw1 nu e*t] is er het li*aam zelf4 ,de d+51 die m5 ziet1 zn tdelk1 ma> de d+51 die m5 niet ziet1 zn eeuwig4 #h4 ,dit fo$us gratiae1 dat door v]s*ill5de b$eel+5 he5 nu 9 het ,n4 ,t4 t5 volle is g]ealise]d1 w]d van het e]/e oog5blik zn] op5b>+ af aan en wordt nu nog altd van alle zd5 door het fo$us naturae1 dat ,god met alle s*epsel5 heeft opg]i*t1 omgev5 en g$rag54 ,de gratia specialis is wel wez5lk van de gratia communis ond]s*eid51 ma> /aat er to* m$e 9 het nauw/e v]b&4 ,imm]s1 (s*oon het v]bond b ,noa* t] ond]s*eid+ fo$us naturae heet1 het is da>om to* niet uit ,gods natuur voortgevloeid ( met d] d+5 natuur gegev52 het b]u/ ook op g5ade1 is uit ,gods lankmo$igheid voortgekom5 en s*5kt alle natuurlke weldad5 en zeg5+5 uit ,gods algeme5e go$heid2 het is e5 v]bond d] g5ade 9 ruim]5 z94 ,voorts is het de ,vad]1 die niet buit5 d5 ,zoon om ma> bepaaldelk door d5 ,logos en d5 ,gee/ alle kra*t5 en gav5 9 natuur en onh]bor5 m5s*heid w]kt1 ,joh4 #a3d1 #e1 #i1 #aj1 ,col4 #a3ag1 ,ps4 #ajd3cj1 #aci3g4 ,en deze ,logos en deze ,gee/1 die 9 alle s*epsel5 en m5s*5 won5 en w]k51 zn dezelfde1 die als ,*ri/us en als ,gee/ van ,*ri/us de v]w]v] en toepass] zn van alle weldad5 9 het v]bond d] g5ade4 ,vad]1 ,zoon en ,gee/ b]eid5 dus 9 het fo$us naturae het fo$us gratiae voor en grp5 als het w>e uit het fo$us gratiae telk5s 9 het fo$us naturae t]ug4 ,het wez5lke van het g5adev]bond be/aat dus da>91 dat het uit ,gods bzond]e g5ade voortvloeit en niets dan g5ade1 onv]di5de en v]beurde zeg5+5 tot inh\d heeft4 ,9 zoov] is het ess5tieel van het vr d5 val opg]i*te ma> door d5 val v]brok5 fo$us op]um ond]s*eid54 ,zek] 0 ,god ook tot het opri*t5 van het w]kv]bond niet v]pli*t2 het is n$]buig5de go$heid1 en alzoo ook g5ade 9 algeme55 z91 die ,hem dit v]bond aan d5 m5s* s*5k5 de$2 ,h heeft het dan ook va/ge/eld en alle deel5 ervan bepaald2 het is zne ord5+ en in/ell+4 ,ma> 9 dat w]kv]bond kwam ,god to* tot d5 m5s* met d5 eis* d] gehoorzaamheid en belo(de ,h hem1 e]/ 9 di5 weg en na die volbra*te gehoorzaamheid1 de zaligheid des hemels1 het eeuwige lev51 de g5iet+ zn] aans*\w+ te s*5k54 ,het w]kv]bond rek5de dus met d5 vren wil van d5 m5s*1 het ru/te t5 deele 9 d5 m5s*1 en da>om 0 het wankel en onva/4 ,feitelk is het dan ook v]brok51 niet door ,god ma> door d5 m5s*4 ,god h\dt zi* aan d5 regel1 dat wie de wet ond]h\dt1 het eeuwige lev5 ontvang5 zal4 ,h zegt dat 9 zne wet1 ,h getuigt het 9 i$]s consci5tie1 ,h doet dit woord 9 ,*ri/us ge/&4 ,ma> de m5s* heeft het w]kv]bond v]brok52 h kan zn]zds ?ans niet me] door wetsond]h\d+ het lev5 v]w]v52 uit de w]k5 d] wet kan ge5 vlees* g]e*tva>digd word54 ,da>om heeft ,god 9 ond]s*eid+ van en 9 teg5/ell+ met het w]kv]bond e5 &]1 bet] v]bond opg]i*t1 ge5 wettis*1 ma> e5 evangelis* v]bond4 ,ma> dit heeft ,h opg]i*t niet met e51 die enkel m5s* 01 ma> met d5 m5s* ,*ri/us ,jezus1 die zn eig51 e5gebor51 veelgeliefde ,zoon 04 ,en 9 dez51 die d] ,goddelke natuur en d] ,goddelke eig5s*app5 deela*tig is1 ligt het onwankelba> va/4 ,het kan niet me] v]brok5 word51 het is e5 eeuwig v]bond4 ,het ru/ niet 9 e5ig w]k van d5 m5s*1 ma> alle5 9 het welbehag5 ,gods1 9 het w]k van d5 ,middela>1 9 d5 ,h4 ,gee/1 die eeuwiglk blft4 ,het is van ge5 voorwa>de des m5s*5 afhankelk1 het s*5kt ge5 gave op e5ige v]di5/e1 het wa*t niet op e5ige wetsvolbr5g+ van 's m5s*5 zde4 ,het is uit en door en tot g5ade4 ,god zelf is de e5ige en eeuwige1 de getr\we en wa>a*tige1 9 wi5 het ru/2 die het opri*t1 h&haaft1 uitvo]t1 voltooit2 het v]bond d] g5ade is het ,goddelk w]k b uitnem5dheid1 ,zn w]k alle51 ,zn w]k geheel4 ,alle roem is voor d5 m5s* hi] uitgeslot51 ma> alle glorie komt toe aan ,vad]1 ,zoon en ,h4 ,gee/4 ,to* is hi]m$e de volle inh\d van het g5adev]bond nog niet 9 het li*t ge/eld4 ,het g5adev]bond moet da>toe niet alle5 9 zne ond]s*eid5heid van ma> ook 9 zne v]wants*ap met het w]kv]bond 9 het li*t word5 ge/eld4 ,god heeft na de v]brek+ van het w]kv]bond niet t]/ond e5 gans* &] v]bond uitg$a*t1 dat met het vorige niets te mak5 heeft en e5 geheel &] k>akt] draagt4 ,dat kan niet het geval zn1 omdat ,god onv]&]lk is1 omdat de eis* 9 het w]kv]bond aan d5 m5s* ge/eld ge5 gril en ge5 willekeur is1 omdat het beeld ,gods1 de wet1 de religie 9 hun wez5 sle*ts n kunn5 zn1 omdat de g5ade de natuur1 het gelo( de wet niet te niet kan ( mag do54 ,en het is ook niet zoo4 ,het g5adev]bond is niet1 gelk ,coccejus le]de1 de successieve afs*aff+1 het is veele] de v]vull+ en h]/ell+ van het w]kv]bond4 ,gratia rep>at et p]ficit naturam4 ,god h\dt zi* aan d5 eis*1 dat alle5 9 d5 weg van gehoorzaamheid het eeuwig lev5 te v]krg5 is2 en als de m5s* zne wet ov]tre$t1 dan wordt die eis* nog met e5 &]5 v]me]d]d1 dat n4l4 de ov]tr$+ door /raf moet word5 geboet4 ,na d5 val heeft ,god dus e5 dubbel5 eis* op d5 m5s*1 di5 van /rafvord]+ voor het b$rev5 kwaad en di5 van volkom5 gehoorzaamheid aan zne wet1 satisfactio en ob$i5tia4 ,arm9ius me5de 9 e5 brief aan ,uyt5boga]dt1 dat de m5s* vr d5 val wel tot gehoorzaamheid ma> nu na d5 val alle5 ma> tot /raf 0 v]pli*t1 omdat het contract v]brok5 en dus de "p van zne v]pli*t+ ontslag5 04 ,ma> de gehoorzaamheid aan ,gods wet is wel 9 het w]kv]bond 9 e5 bzond]5 vorm gegot5 en tot e5 bzond] doel aangew5d1 n4l4 tot het v]krg5 van het eeuwige lev51 do* z is op zi*zelve 9 de natuur des m5s*5 gegrond en da>om e5e v]pli*t+1 wa>van de m5s* nooit los kom5 kan4 ,&]s z\ h ook door ne ov]tr$+ 9 het v]volg van het h\d5 van al ,gods gebod51 en dus van alle zond5 en /raff5 zi* kunn5 ontslaan4 ,de ,s*rift spreekt da>om ook ov] d5 zonda> niet alle5 ,gods oordeel uit1 ,deut4 #bg3bf1 ,gal4 #c3aj1 ,rom4 #f3bc1 ,hebr4 #aj3bg1 ma> h&haaft ook voor d5 m5s* na d5 val d5 eis* tot volmaakte gehoorzaamheid als weg tot het eeuwige lev51 ,lev4 #ah3e1 ,mt4 #ai3ag1 ,luk4 #aj3bh4 ,het v]s*il tuss*5 w]kv]bond en g5adev]bond be/aat da>om hi]91 dat ,god 9 het laat/e niet met n ma> met e5 dubbel5 eis* optre$t en dat ,h met di5 dubbel5 eis* niet tot de m5s*heid 9 ,adam ma> tot de m5s*heid 9 ,*ri/us komt4 ,het fo$us op]um en het fo$us gratiae v]s*ill5 voornamelk da>91 dat ,adam uitgewisseld wordt voor en v]vang5 wordt door ,*ri/us4 ,paulus zegt 9 ,gal4 #c3af-ah1 dat het v]bond met ,abraham door de lat] +ekom5 wet niet v]nietigd is ma> eig5lk betrekk+ _h op en wez5lk ru/te 9 ,*ri/us1 die alle bel(te v]vuld en de erf5is ges*onk5 heeft4 ,nog v]d] gaat h 9 ,rom4 #e3ab-ba en #a ,cor4 #ae3bb1 #de-di t]ug2 uit ,adam vloeit d] m5s*heid de zonde en de dood1 uit ,*ri/us vloeit ha> de g]e*tigheid en het lev5 toe4 ,*ri/us is de twe$e en laat/e ,adam1 die h]/elt en ov]neemt wat de e]/e b$orv5 en nagelat5 heeft1 de middela> van het g5adev]bond1 het ho(d d] nieuwe m5s*heid4 ,de ,g]ef4 !ologie heeft deze g$a*te d] ,s*rift 9 h>e v]bondsle] bet] dan e5ige &]e tot ha> re*t do5 kom54 ,de ontwikkel+sgang 0 da>b kortelk deze1 dat e]/ t] h&hav+ van de wez5lke e5heid van ,oud en ,nieuw ,te/am5t de le] van het g5adev]bond opkwam2 dat di5ov]e5kom/ig ook de v]h\d+ van ,god en d5 m5s* vr d5 val als e5 v]bond en wel als e5 w]kv]bond w]d voorge/eld2 dat het ind5k5 van de ov]e5kom/ en het v]s*il tuss*5 w]k- en g5adev]bond tot het inzi*t leidde1 dat het g5adev]bond1 9 zoov] het met ,*ri/us 0 opg]i*t1 wez5lk e5 w]kv]bond 02 dat da>om 9 het g5adev]bond w$]om ond]s*eid5 moe/ word5 tuss*5 het v]bond1 gelk het met ,*ri/us van eeuwigheid 0 opg]i*t 7pactum salutis1 raad des vr$es7 en het v]bond1 gelk het als uitvo]+ van di5 vr$]aad 9 d5 td met de uitv]kor55 ( geloovig5 wordt opg]i*t2 en dat e9delk deze ond]s*eid+ w$] w]d t5iet g$aan1 g5adev]bond en vr$]aad als wez5lk n w]d5 opgevat1 en het g5adev]bond zelve 9 de eeuwigheid w]d v]legd1 als znde da> met ,*ri/us en 9 ,hem met al de zn5 opg]i*t4 ,het laat/e punt1 de v]e5zelvig+ van vr$]aad en g5adev]bond1 kwam het e]/ 9 ,engel& tot ontwikkel+1 b ,rollock1 ,pre/on1 ,blake1 ,we/m4 ,cate*4major1 cf4 ,vos1 ,de v]bondsle] 9 de ,g]ef4 !ol4 #ahia bl4 #bgv41 voorts ,?4 ,bo/on1 ,e5e bes*\w+ van het v]bond d] g5ade1 uit het eng4 door ,al4 ,comrie #agda en dan van de ,engels*5 ov]g5om5 door ,comrie1 ,brahe1 ,v]kl>+ van ,ps4 #hi1 voorr$e bl4 ,v-,,xxxvi e4 a41 cf4 ook ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #cfj4 ,vel5 blev5 e*t] teg5 deze v]e5zelvig+ bezwa> koe/]51 zooals ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xii #b1 #ab4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii #b1 #a4 ,misc4 ,sacra ,,ii #hbj-hbd4 ,r4 ,s*utte1 ,tweetal v]h&el+5 ov] ,gods te/am5t en v]bond #aghe bl4 #adcv4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #ceh4 ,er is ook ind]daad ond]s*eid tuss*5 pactum salutis en fo$us gratiae2 9 het e]/e is ,*ri/us borg en ho(d1 9 het twe$e middela>2 het e]/e blft tot ,*ri/us bep]kt en eis*t van ,hem het drag5 d] /raf en het volbr5g5 d] wet 9 de plaats d] uitv]kor551 het twe$e breidt zi* ov] en door ,*ri/us tot de m5s*5 uit en eis*t van h5 gelo( en beke]+1 die ,*ri/us niet 9 onze plaats heeft volbra*t ( kunn5 volbr5g52 het e]/e loopt ov] de v]w]v+ d] zaligheid1 is eeuwig en k5t ge5 hi/orie1 het twe$e h&elt ov] de toepass+ d] zaligheid1 neemt 9 d5 td e5 aanvang en heeft ond]s*eid5 b$eel+54 ,ma> to* mag b dit ond]s*eid de sam5hang en de e5heid niet ov] het ho(d gezi54 ,er zn 9 de ,s*rift sle*ts twee v]bond51 twee weg5 voor d5 m5s* t5 hemel1 n4l4 het w]k- en het g5adev]bond4 ,het w]kv]bond is de weg t5 hemel voor d5 ongevall51 het g5adev]bond die voor d5 gevall5 m5s*4 ,het w]kv]bond w]d met de m5s*heid geslot5 9 ,adam1 het g5adev]bond 9 ,*ri/us2 ,h en ,h alle5 is het de m5s*heid v]vang5de en v]teg5woordig5de ,ho(d4 ,als dan ook 9 de ,s*rift gezegd wordt1 dat het v]bond d] g5ade opg]i*t is met ,adam1 ,noa*1 ,abraham1 ,israel enz41 dan mag dit niet z v]/aan1 als( z de eig5lke "pen en ho(d5 9 dit v]bond w>54 ,ne51 ,*ri/us 0 to5 en nu1 9 ,o4 en ,n4 ,te/am5t het ho(d1 de "p 9 het g5adev]bond en door zne b$i5+ kwam het tot de a>tsvad]s en tot ,israel4 ,h die van eeuwigheid be/ond en zi* borg ge/eld _h1 is ook t]/ond na d5 val daadw]kelk opgetr$5 als pr(eet1 prie/] en kon+1 als twe$e ,adam1 als ho(d en v]teg5woordig] d] gevall5 m5s*heid4 ,9 de v]bond5 met ,adam1 ,noa*1 ,abraham1 ,david enz4 is ,h de middela>1 de borg1 die voor de realise]+ van het v]bond in/aat1 die het door zn ,gee/ v]wez5lkt 9 de h>t51 die het aan zond>5 b$i5t1 die de weldad5 ervan s*5kt1 die de zn5 9 het v]bond opneemt4 ,heel het v]bond is van het beg9 tot het e9de ,hem toebetr\wd2 alle5 9 ,hem ligt het va/2 gelk de ,vad] ,hem het kon9krk heeft v]ord9e]d1 zoo v]ord9e]t ,h het hun1 die ,hem gegev5 zn2 ,h deelt de door ,hem v]worv5 weldad5 als e5e erf5is uit4 ,het v]bond is va/ als e5 te/am5t1 het is e5 fo$us te/am5t>ium en e5 te/am5tum fo$]ale4 ,het is betrekkelk onv]s*illig en raakt ge5 beg9sel1 ( m5 de tweeheid dan wel de e5heid van pactum salutis en fo$us gratiae op d5 voorgrond plaat/2 indi5 ma> va//aat1 dat 9 het pactum salutis ,*ri/us nooit n oog5blik is los te d5k5 van de zn5 no* ook 9 het fo$us gratiae de geloovig5 n enkel oog5blik bes*\wd kunn5 word5 buit5 ,*ri/us4 ,het is 9 beide de ,*ri/us my/icus1 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #djj sq4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #a1 #d1 ,*ri/us als de twe$e ,adam1 die optre$t als de h&el5de "p4 ,adam en ,abraham en ,david enz4 mog5 typ5 zn1 ma> de antitype is ,*ri/us4 ,en wl ,adam re$s vr d5 val type 0 van ,*ri/us1 zoo w]d het g5adev]bond niet e]/ door ,noa* en ,abraham1 en niet e]/ door het v]bond d] g5ade met ,adam ma> re$s 9 en door het w]kv]bond voorb]eid4 ,god1 die alles weet en bepaalt en de v]brek+ van het w]kv]bond ook 9 zn raad opnam1 heeft b de s*epp+ van ,adam en b de in/ell+ van het w]kv]bond re$s op d5 ,*ri/us en op zn g5adev]bond g]ek5d1 deel ,,ii #edf4 #i4 ,zoo h&haaft de le] van het v]bond op wond]s*oone wze ,gods s\v]e9iteit 9 heel het w]k d] zaligheid4 ,het gaat het w]kv]bond ze] v]re te bov51 zoo v] als ,*ri/us ,adam ov]treft4 ,veel kla>d] dan 9 de s*epp+ komt ,gods drievuldig wez5 9 de h]s*epp+ tot op5b>+4 ,het is de ,vad]1 die de v]loss+ voorneemt en wil2 het is de ,zoon die er voor in/aat en ze feitelk v]w]ft2 het is de ,gee/1 die ze uitw]kt en toepa/4 ,en 9 dat gans*e w]k d] zaligheid komt er van het beg9 tot het e9de niets 9 van d5 m5s*4 ,het is ,gods w]k geheel en alle52 het is l\t] g5ade en onv]di5de zaligheid4 ,ma> des te me] is het van belang1 om op te m]k51 dat deze le] des v]bonds1 9 we]wil dat z ( liev] jui/ omdat z 9 het w]k d] zaligheid ,gods s\v]e9iteit zoo zuiv] en t5 volle h&haaft1 tegelk]td de r$elke en z$elke natuur des m5s*5 op zoo s*oone wze tot ha> re*t doet kom54 ,b het w]kv]bond is dit re$s bre$vo]ig 9 het li*t ge/eld1 deel ,,ii #eec4 ,ma> 9 het g5adev]bond komt dit nog treff5d] uit4 ,9 dit opzi*t is het grootelks ond]s*eid5 van de v]kiez+4 ,wel zn beide niet zoo ond]s*eid51 dat de v]kiez+ p>ticuli] en het g5adev]bond univ]seel is1 dat g5e d5 vren wil ontk5t en dit hem le]t ( ond]/elt1 dat het laat/e t]ugneemt wat de e]/e beldt4 ,ma> wel v]s*ill5 z zoo1 dat 9 de v]kiez+ de m5s* vol/rekt passief1 9 het g5adev]bond e*t] ook actief voorkomt4 ,de v]kiez+ zegt alle5 zond] me]1 wie v]kor5 zn en onfeilba> de zaligheid zull5 erlang52 het g5adev]bond bes*rft d5 weg1 wa>langs deze v]kor55 tot hunne be/emm+ zull5 g]ak52 het is de b$d+1 9 welke de /room d] v]kiez+ zi* voortbeweegt na> de eeuwigheid he54 ,*ri/us tre$t 9 het g5adev]bond wel als ho(d en v]teg5woordig] d] zn5 op1 ma> ,h efface]t en v]nietigt h5 niet4 ,h /aat voor h5 91 ma> zoo1 dat z ook zelv51 door zn ,gee/ gele]d en bekwaamd1 bewu/ en vrwillig 9 het v]bond toe/emm54 ,het v]bond d] g5ade is wel met ,*ri/us geslot51 ma> het breidt zi* ov] en door ,hem he5 ook tot de zn5 uit en neemt dez5 geheel en al met lf en ziele 9 zi* op4 ,het pactum salutis breidt zi* uit tot e5 fo$us gratiae2 het ho(d van het g5adev]bond is tev5s de middela> ervan4 ,en da>om tre$t het aan/onds b zne promulgatie ook op met d5 eis* van gelo( en beke]+1 ,mk4 #a3ae4 ,9 d5 e]/5 td sprak5 de ,g]e=me]d5 vrmo$ig van voorwa>d5 des v]bonds4 ,calvn1 ,in/4 ,,iv #ae1 #ag1 op ,g54 #ae3f1 #ag3d1 ,mt4 #c3g1 #i1 ,gom>us1 de fo$]e1 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,viii #e1 ,trigl&1 ,antopologia c4 #ah1 ,voorr$e van de ,/at5v]t4 voor het ,n4 ,te/41 ,voetius1 ,disp4 ,v #bgb4 #bgc enz4 ,ma> to5 de natuur van het g5adev]bond diep] +$a*t w]d en teg5 ,rooms*51 ,lu!rs*5 en ,remon/rant5 moe/ v]d$igd word51 voeld5 vel5 da>teg5 bezwa>1 ,olevianus1 ,wez5 des g5adev]bonds ,i #ac4 #ad4 ,junius1 ,disp4 ,!ol4 ,,xxv #ab4 #ac4 #ai4 ,coccejus1 de fo$]e #hg1 ,id4 ,summa ,!ol4 #da1 #e4 #ab4 #ac4 ,clopp5burg1 de fo$]e #bi4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #a1 #h-af4 ,frank51 ,k]n c4 #bc4 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 ,,xvi #ag4 ,comrie1 ,heid4 ,cate*4 ,i #ceb enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iv #bbd1 9 ,engel& vooral ook de ,ant9omian51 ,tobias ,crisp e4 a4 teg5 wie ,r4 ,baxt]1 ,dan4 ,williams e4 a4 optrad54 ,eig5lk zn er 9 het fo$us gratiae1 d4 i4 9 het evangelie1 hetwelk de bek5dmak+ van het g5adev]bond is1 ge5 eis*5 en ge5 voorwa>d54 ,want ,god geeft wat ,h eis*t2 ,*ri/us heeft alles volbra*t en ook w$]geboorte1 gelo( en beke]+1 s*oon ,h ze niet 9 onze plaats volbra*t1 to* voor ons v]worv52 en de ,h4 ,gee/ pa/ ze toe4 ,ma> to* neemt het g5adev]bond 9 zne b$i5+ door ,*ri/us dez5 eis*5d51 voorwa>delk5 vorm aan1 om d5 m5s* te erk5n5 9 zne r$elke en z$elke natuur1 om ook als gevall5 hem nog te beh&el5 als na> ,gods beeld ges*ap51 om ook op dit hoog/e t]re91 wa> het gaat om de eeuwige zaligheid en het eeuwig v]d]f1 hem v]antwoordelk en ononts*uldigba> te /ell51 om hem met bewu/heid en vrheid te do5 intr$5 9 dit v]bond en dat met de zonde te do5 v]brek54 ,het v]bond d] g5ade is da>om wel monopleuris*1 het gaat van ,god uit2 ,h heeft het ontworp5 en va/ge/eld4 ,h h&haaft en v]wez5lkt het2 het is e5 w]k van ,god drieenig en volkom5 afgew]kt b9n5 de drie p]son5 ond]l+4 ,ma> het is be/emd om dupleuris* te word51 om 9 de kra*t ,gods door d5 m5s* bewu/ en vrwillig aanva>d en bewa>d te word54 ,dit is de wille ,gods1 die 9 het v]bond zoo duidelk en zoo s*oon aan het li*t tre$t1 dat het w]k d] g5ade zi* kla> afspiegele 9 het m5s*elk bewu/zn1 en 's m5s*5 wil opwekke tot kra*tige en]gie4 ,het v]bond d] g5ade doodt d5 m5s* niet1 en beh&elt hem niet als e5 /ok en blok2 ma> het neemt d5 m5s* geheel en al op met al zne v]mog5s en kra*t51 na> ziel en li*aam1 voor td en eeuwigheid2 het omvat hem geheel1 v]nietigt zne kra*t niet ma> ontneemt hem zne onma*t2 doodt zn wil niet ma> maakt hem vr van de zonde2 v]do(t zn bewu/zn niet ma> v]lo/ het van de dui/]nis2 het h]s*ept d5 gans*5 m5s* en doet hem dan1 door de g5ade v]nieuwd1 vr en zelf/&ig met heel zn ziel en gee/ en li*aam ,god liefhebb5 en ,hem zi* wd54 ,het v]bond d] g5ade spreekt uit1 dat ,gods e]e en roem niet t5 ko/e ma> t5 bate van d5 m5s* wordt v]kreg5 en 9 de h]s*epp+ van d5 gans*5 m5s*1 9 zn v]held]d bewu/zn en 9 zne h]/elde vrheid ha> triomf5 vi]t4 ,tegelk is da>m$e nog e5e &]e g$a*te gegev51 welke 9 het g5adev]bond1 9 ond]s*eid+ van de v]kiez+1 aan het li*t tre$t4 ,9 de v]kiez+ tr$5 de v]kor55 op als zoovele ,gode met "n bek5de p]son52 wel zn ze uitv]kor5 9 ,*ri/us en vorm5 ze e5 organisme met ,hem als hun ,ho(d4 ,ma> to* tre$t dit 9 de v]kiez+ niet kla> en /]k op d5 voorgrond4 ,gans* &]s is dit 9 het g5adev]bond4 ,hi] tre$t ,*ri/us op als de plaatsv]vang] van ,adam1 als het twe$e ,ho(d van het m5s*elk gesla*t4 ,hi] /aat ,*ri/us met zne geme5te 9 sam5hang met de m5s*heid ond] ,adam4 ,de v]kiez+ let vooral op de individu51 en op zi*zelve liet z de mogelkheid op51 dat de v]kor551 elk op zi*zelf1 individuali/is*1 sprongsgewze uit het m5s*elk gesla*t w]d5 uitg5om51 w$]gebor5 en 9 d5 hemel ov]gebra*t4 ,ma> het v]bond d] g5ade zegt1 dat die v]kiez+ zi* op e5e gans* &]e wze realise]t4 ,het spreekt de diepe1 s*oone wa>heid uit1 dat ,adam door ,*ri/us is v]vang52 dat de m5s*heid1 die 9 d5 e]/5 viel1 9 d5 twe$5 wordt h]/eld2 dat niet enkele losse individu5 word5 beh\d5 ma> dat 9 de v]kor55 ond] ,*ri/us het organisme d] m5s*heid en d] w]eld zelve wordt g]$2 dat niet alle5 de p]son5 d] v]kor55 ma> ook1 om zoo te zegg51 de /ructuur van het organisme1 hetwelk z 9 ,*ri/us vorm51 aan de oorspronkelke s*epp+ 9 ,adam is ontle5d4 ,da>om spr+t het v]bond d] g5ade ook niet van individu op individu ov]1 ma> het zet organis* en hi/oris* zi* voort4 ,het doorloopt e5e ges*i$5is1 en heeft v]s*ill5de b$eel+54 ,het s*ikt zi* na> de td5 en geleg5h$51 door d5 ,vad] als ,s*epp] en ,ond]h\d] bepaald4 ,het wordt nooit alle5 met e5 enkel p]soon geslot5 ma> dan altd ook da>9 met zn zaad2 het is e5 v]bond van gesla*t5 tot gesla*t54 ,het omvat nooit d5 p]soon des geloovig5 alle51 9 het afgetrokk5e1 ma> di5 p]soon concreet1 gelk h hi/oris* be/aat en leeft1 dus hem niet alle51 ma> ook alles wat zns is2 hem voor zn p]soon niet alle5 ma> hem ook als vad] ( mo$]1 als oud] ( k9d1 met alwat het zne is1 met zn gez91 met zn geld en zn go$1 met zn invlo$ en ma*t1 met zn ambt en betrekk+1 met zn v]/& en zn h>t1 met zne wet5s*ap en kun/1 met zn lev5 9 maats*app en /aat4 ,het v]bond d] g5ade is de aan de s*epp+sord5+ zi* aansluit5de1 9 deze als t]uggrp5de1 en heel die s*epp+ qualitatief en int5sief 9 zi* opnem5de organisatie d] nieuwe m5s*heid ond] ,*ri/us als ha> ,ho(d4 ,het spreekt da>om vanzelf1 dat het v]bond d] g5ade tdelk1 9 deze a>ds*e b$i5+ en b$eel+1 ook zulk5 9 zi* opneemt1 die inn]lk ongeloovig blv5 en de gee/elke weldad5 niet deela*tig zn4 ,de ,g]e=me]d5 maakt5 met het oog hi]op ond]s*eid tuss*5 e5 inw5dig en e5 uitw5dig v]bond1 ,kantteek5+ op #a ,cor4 #g3ad1 #a ,petr4 #b3i1 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #a1 #e1 ,ma/ri*t ,v #a1 #bh2 ( tuss*5 v]bond en v]bondsb$eel+1 ,olevianus1 ,wez5 des ,g5adev]bonds ,i #b1 ,alt+1 ,!ol4 cate*4 p4 #cc1 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xii #f1 #e2 ( tuss*5 e5 absoluut en e5 conditioneel v]bond1 ,m>esius1 ,!ol4 sy/4 ,,viii #g1 ,koelman1 ,hi/orie d] ,labadi/5 bl4 #eff2 zelfs g+5 enkel51 zooals ,blake b ,dr4 ,vos1 ,de ,v]bondsle] bl4 #ab1 #de1 ,/odd>d te ,nor?ampton b ,edw>ds1 ,works ,i #cd1 ,j4 ,s*uts1 ,het v]bond d] g5ade v]dui/]d #agac en ,v]h&el+ ov] het ,h4 ,avondm4 #agbb1 ,m4 ,sw>te #agdj1 ,r4 ,s*utte1 ,tweetal v]h&el+5 #aghe e4 a4 zoov]1 dat z twee v]bond5 aannam51 het e5e met de uitv]kor55 en w>e geloovig51 het &]e met de niet opre*t geloov5de1 uitw5dige l$5 d] k]k1 en da>door het lidmaats*ap d] laat/5 en hun toegang tot het avondmaal tra*tt5 te re*tva>dig54 ,ma> &]51 zooals ,edw>ds1 ,works #ahe-bie1 ,koelman1 ,hi/orie d] ,labadi/5 bl4 #iev41 ,appelius1 ,de ,h]v4 ,le] #agfi1 ,vitr+a1 ,obs4 ,sacr4 ,,ii c4 #f1 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 c4 #af1 ,moor ,v #dgj1 ook ,ds4 de ,h]d]1 cf4 ,h]aut #icg e4 a4 kwam5 t]e*t hi]teg5 op4 ,het v]bond d] g5ade is n2 en de uit- en inw5dige zde ervan1 s*oon hi] op a>de nooit sam5vall5d1 kunn5 en mog5 niet van elk&] losgemaakt en naa/ elka> gelegd word54 ,er zn ze] zek] kwade rank5 aan d5 wn/ok1 er is kaf ond] het kor51 er zn 9 e5 groot huis g\d5 en a>d5 vat51 ,mt4 #c3ab1 #ac3bi1 ,joh4 #ae3b1 #b ,tim4 #b3bj4 ,ma> ons ontbreekt het re*t en de ma*t1 om tuss*5 beide s*eid+ te mak52 ,god zelf zal dat do5 9 d5 dag des oog/es4 ,zoolang z na> het oordeel d] liefde 9 d5 weg des v]bonds w&el51 zn z als bondg5oot5 te bes*\w5 en te beh&el54 ,s*oon niet de fo$]e1 zn z to* 9 fo$]e en zull5 zoo e5maal geoordeeld word54 ,z zn hi] op a>de op all]lei wze met de v]kor55 v]bond52 en de uitv]kor55 kunn51 wl z l$5 zn d] ,adamitis*e m5s*heid1 als organisme niet &]s ond] ,*ri/us als hun ,ho(d word5 v]gad]d tot n1 dan 9 d5 weg des v]bonds4 #da4 ,,de ,,p]soon ,,des ,,middela>s4 #a4 ,het v]bond d] g5ade is van het w]kv]bond ook da>9 ond]s*eid51 dat het e5 middela> heeft1 niet van v]e5ig+ ma> van v]zo5+1 t5 e9de de v]brok5 geme5s*ap tuss*5 ,god en m5s* we] te h]/ell54 ,ook met deze le] van e5 middela>s*ap /aat de ,h4 ,s*rift niet alle51 ma> wordt z van alle zd5 ge/eund en beve/igd door de analogien1 die da>van 9 de godsdi5/5 b de volk5 voorkom54 ,ov] het algeme5 zn de woord5 en dad5 van groote mann5 voor de ges*i$5is en het lev5 d] volk5 van de rk/e beteek5is2 ma> bepaaldelk geldt dit op godsdi5/ig gebi$4 ,bna ov]al kom5 er heilige p]son5 voor1 die de geme5s*ap met ,god voor &]5 bew]k5 en 9 /& h\d54 ,pr(et5 tr$5 als tolk5 d] ,godheid op en mak5 ha> wil bek5d2 prie/]s v]teg5woordig5 de m5s*5 9 hunne to5ad]+ tot ,god1 br5g5 hun (f]&5 en geb$5 ov] en deel5 hun ,gods zeg5 uit2 kon+5 word5 m5igmaal bes*\wd als zon5 d] god51 als drag]s van hun w%eid en ma*t4 ,de oorsprong van al deze heilige p]son5 wordt ons door de hi/orie niet v]haald2 ma> hunne algeme5heid bew/1 dat w hi] te do5 hebb5 met e5 v]s*nsel1 dat niet toevallig is ma> sam5hangt met het wez5 d] religie zelve en met e5e diepe behoefte d] m5s*heid4 ,vele hi/oris*e godsdi5/5 zn bov5di5 aan de nam5 van bepaalde /i*t]s v]bond51 die dan lat] bov5 d5 rang van gewone m5s*5 v]hev51 ( zelfs1 gelk 9 het ,buddhisme1 geheel en al v]goddelkt word52 apo!ose en inc>natie kom5 bna 9 alle godsdi5/5 voor4 ,het ond]s*eid1 dat ,tiele maakt tuss*5 !ocratis*e en !antropis*e godsdi5/51 is ook volg5s zn eig5 erk5t5is niet /r5g vol te h\d5 en sle*ts e5 v]s*il van me] ( m9d]1 ,inleid+ tot de godsdi5/wet4 ,am/4 #ahig bl4 #adav41 #bbav4 ,e9delk is er zelfs 9 alle godsdi5/5 niet ma> 9 het algeme5 e5e v]wa*t+1 dat het kwade e5s door het go$e zal ov]wonn5 word51 ma> me]mal5 knoopt zi* die v]wa*t+ ook aan e5 bepaald p]soon1 zooals b4 v4 aan ,kri%na 9 de ,indis*e en ,baldur 9 de ,noors*e religie4 ,ook de my! van ,h]acles1 de bek5de uitspraak van ,plato ov] d5 re*tva>dige 9 ,rep4 ,,vii1 de vi]de ecloga van ,v]gilius zn 9 dit opzi*t m]kwa>dig4 ,9 zne s*oon/e en edel/e uit+5 w/ het ,heid5dom onbewu/ na> het ,*ri/5dom he52 cf4 deel ,i #bch-bdj en voorts ook nog ,lam5nais1 ,essai sur l'indiffr5ce ,,iii #djh s4 ,?oluck1 ,lehre v4 d4 ,snde1 #dte ,beilage4 ,r4 ,*4 ,tr5*1 ,! ,hulsean ,lectures = #ahde4 #ahdf4 #d? ed4 ,cambr4 #ahei p4 #aec3 ,*ri/ ! desire ( all nations or ! unconsci\s prophecies ( ,hea!ndom4 ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #ahif ,s4 #gad f4 ,ma> wat b de ,heid55 niet me] dan e5 onbewu/ en onbepaald v]lang5 01 dat w]d 9 ,israel voorw]p van e5 va/ gelo( en vurige hope4 ,god gaf zne bel(t5 aan dat volk4 ,h liet de m5s*heid h>e ges*i$5is niet beg9n5 zond] de hope1 dat het vr\w5zaad e5s ov] het slang5zaad z\ triumfe]54 ,ja1 het is de ,*ri/us zelf gewee/1 die als ,engel des v]bonds het volk ,gods 9 d5 ,o4 ,t4 dag heeft geleid1 door ,israel he5 zn eig5 kom/ 9 het vlees* heeft voorb]eid1 en door zn ,gee/ zn eig5 beeld teek55 liet 9 hi/orie en pr(etie1 ,joh4 #e3ci1 #a ,petr4 #a3aa1 ,op4 #ai3aj4 ,da>om bevat het ,o4 ,t4 ook niet enkele1 op zi*zelf /a&e ,messiaans*e tek/51 die 9 e5e ,*ri/ologie des ,o4 ,t4 atomi/is* word5 saamgega>d2 ma> heel de ,o4 ,t4 b$eel+ met ha> p]son5 en gebeurt5iss51 ha> ambt5 en in/ell+51 ha> wett5 en c]emonin is e5e he5wz+ en he5beweg+ na> de v]vull+ 9 het ,n4 ,t4 ,er is e5e ,symbolik d] ,s*pfung01 e5e typiek 9 de natuur1 welke blk5s ,jezus' gelk5iss5 9 ,hem en 9 zn kon9krk h>e v]wez5lk+ erlangt4 ,er is e5e onbewu/e v]wa*t+ en hope 9 de religie en 9 de hi/orie d] volk51 welke 9 het ,*ri/5dom tot h>e wa>heid komt4 ,er is e5e re*t/reeks*e en opzettelke voorb]eid+ en afs*aduw+ van de 9 de in/ell+5 en gebeurt5iss5 des ,o4 ,t4 ,tempel en alta>1 prie/] en (f]&e1 ,zion en ,j]usalem1 pr(eet en kon+1 alle zn ze voorbeeld5 en s*aduw5 van e5e hoog]e1 gee/elke1 wa>a*tige w]kelkheid4 ,en vooral het kon+s*ap kreeg ond] ,israel zulk e5e typis*e beteek5is4 ,de !ocratis*e kon+1 die vooral 9 ,david met zne n$]ige afkom/1 zne rke lev5s]v>+1 zne edele natuur1 zn diep gevoel1 zn poetis*5 aanleg1 zne groote gav51 zn onbezwek5 mo$1 zne s*itt]5de ov]w9n+5 beli*aamd w]d1 ,sm5d1 ,altt4 ,rel4 ,ges*4 #eh1 0 e5 zoon ,gods1 #b ,sam4 #g3ad1 ,ps4 #b3f1 #g1 ,ps4 #hi3bg1 de gezalfde b uitnem5dheid1 ,ps4 #b3b1 #ah3ea1 wi5 all]lei li*amelke en gee/elke zeg5+5 w]d5 toegew5s*t1 ,ps4 #b3hv41 #ba1 #de1 #gb1 die zelfs als ,elohim w]d aangesprok51 ,ps4 #de3g4 ,de kon+ is drag] d] hoog/e1 d] ,goddelke wa>digheid op a>de4 ,9 ,david heeft de !ocratis*e kon+ zn zuiv]/ beeld gevond52 da>om zal het kon+s*ap ook blv5 9 zn huis1 #b ,sam4 #g3h-af4 ,deze bel(te ,gods aan ,david is dan de grondslag1 het middelpunt van alle volg5de v]wa*t+ en pr(etie4 ,de pr(etie1 die b de typiek t] v]kl>+ bkomt1 ziet uit het v]l$5 en h$5 na> de toekom/ he5 en teek5t d5 te v]wa*t5 ,davidide /e$s duidelk] 9 zn p]soon en w]k af4 ,de me5+1 b4 v4 van ,paul ,volz1 ,die vorexilis*e ,jahweprophetie und d] ,messias1 ,gtt+5 #ahig1 dat de ,messiasidee aan de voorexilis*e pr(et5 vreemd is1 wordt door de feit5 we]legd en is sle*ts door e5e willekeurige kritiek /a&e te h\d54 ,na>mate het kon+s*ap 9 ,israel en ,juda m9d] aan zne idee beantwoordde1 nam de pr(etie de bel(te van #b ,sam4 #g op en klemde zi* da>aan va/1 ,am4 #i3aa1 ,hos4 #a3aa1 #c3e1 ,mi*4 #e3a1 #b1 ,jes4 #i3e1 #f1 #aa3a1 #b1 #aj1 ,j]4 #bc3e1 #cj3i1 #cc3ag1 #bj-bb1 #bf1 ,eze*4 #cd3bc1 #bd1 #cg3bb-bd4 ,deze gezalfde kon+ zal uit ,davids huis voortkom51 als dit tot n$]heid v]vall51 van d5 troon v]/oot51 aan e5 afgeh\w5 tronk gelk geword5 zal zn1 ,jes4 #aa3a1 #b1 ,mi*4 #e3a1 #b1 ,eze*4 #ag3bb2 ,god zal hem als e5e spruite aan ,davids huis do5 voortspruit51 ,j]4 #bc3e1 #f1 #cc3ad-ag1 zoodat h zelfs d5 naam van ,spruite draagt1 ,za*4 #c3h1 #f3ab4 ,ma> ondanks zn n$]ige geboorte1 zal h to* de e*te1 w>e1 !ocratis*e kon+ zn4 ,(s*oon afkom/ig uit het kle9e1 v]a*te ,be?lehem1 wa> het ,davidis* kon+%uis zn oorsprong heeft en zi*1 v]drev5 uit de he]s*app1 t]ugtrekt1 ,mi*4 #e3b1 cf4 #c3ab1 #d3i1 #ad1 zal de ,messias to* e5 ,he]s*] ov] ,israel zn1 wi5s uitgang5 en oorsprong5 als ,he]s*]1 van ,god uit1 al zn van ouds af1 van de dag5 d] eeuwigheid1 deel ,,ii #bdc4 ,h wordt door ,god gegev51 is e5 eeuwig kon+1 draagt de nam5 van ,wond]ba> ,raadgev]1 /]ke ,god1 cf4 #aj3ba1 ,deut4 #aj3ag1 ,j]4 #cb3ah1 eeuwig ,vad] 7voor zn volk71 ,vr$evor/1 ,jes4 #i3e1 #f1 is gezalfd met d5 ,gee/ d] w%eid en des v]/&s1 des raads en d] dapp]heid1 d] k5nis en vreeze des ,he]51 #aa3e1 wordt gelegd tot e5 beproefd5 ko/elk5 grond/e5 9 ,zion1 #bh3af1 is e5 re*tva>dig1 zeg]k1 za*tmo$ig en da>om op e5 ezel9 rd5d kon+1 die niet trots* is op zne ma*t ma> door ,god ond]/eund wordt1 ,j]4 #cc3ag1 #bj1 #bb1 #bf1 ,za*4 #i3iv41 di5 het volk noemt en erk5t als d5 ,he]e onze g]e*tigheid1 ,j]4 #bc3f1 cf4 #cc3af1 wa> ,j]uzalem zoo g5oemd wordt als de /ad1 9 welke ,ihvh zne g]e*tigheid won5 doet2 die e5 held zal zn als ,david en wi5s huis zal wez5 als ,god1 als de ,engel ,gods1 die e5s b d5 uitto*t ,israels leg] voorg+1 ,za*4 #ab3h1 cf4 ,mal4 #c3a1 die eeuwig he]s*51 e5 rk van g]e*tigheid1 vr$e en welva>t /i*t5 zal1 en zne he]s*app ook ov] de ,heid551 tot de e9d5 d] a>de uitbreid5 zal1 ,ps4 #b1 #de1 #gb1 ,eze*4 #cg3be1 ,za*4 #f3ac1 #i3aj enz4 ,dit he]lk ,messiasbeeld wordt dan da>door nog afgew]kt1 dat deze toekom/ige kon+ ook als pr(eet en prie/] geteek5d wordt4 ,wel tr$5 deze trekk5 niet op d5 voorgrond1 want 9 het ,godsrk zal de ,gee/ ,gods op all5 uitge/ort word51 ,jol #b3bh1 ,za*4 #ab3aj1 #ac3bv41 ,j]4 #ca3cd1 en al het volk zal prie/]lk en d5 ,he]e heilig zn1 ,jes4 #ce3h1 ,jol #c3ag1 ,za*4 #ad3bj1 #ba2 ma> to* wordt de ,messias ook als pr(eet voorge/eld1 op wi5 9 bzond]e mate de ,gee/ des ,he]5 ru/1 en die e5e blde boods*ap br5g5 zal aan ,israel en de ,heid551 ,deut4 #ah3ae1 ,jes4 #aa3b1 ,jes4 #dj-ff1 ,mal4 #d3e2 en h zal de prie/]lke en de kon9klke wa>digheid 9 zi* v]e5ig51 ,j]4 #cj3ba1 ,za*4 #c1 #f3ac1 ,ps4 #aaj4 ,9 d5 kne*t des ,he]5 b ,jesaja kom5 duidelk alle drie ambt5 aan het li*t2 h is prie/]1 die door zn ld5 de zond5 zns volks v]zo5t1 h is pr(eet1 die met ,gods ,gee/ gezalfd het aang5ame ja> des ,he]5 v]kondigt1 h is kon+1 die v]he]lkt wordt en de vru*t van zn arbeid g5iet4 ,hoe diep deze ,messiasv]wa*t+ 9 ,israel is +egaan1 toon5 ons de psalm52 vele gaan uit van het ,davidis* kon+s*ap en zn 9 eng]5 z9 messiaans*1 ,ps4 #b1 #ah1 #bj1 #ba1 #de1 #fa1 #gb1 #hi1 #acb1 &]e sprek5 alle5 van ,god ( ,jahveh als ,kon+1 ,ps4 #aj1 #bd1 #bi1 #dd1 #dg1 #dh1 #ff1 #fh1 #hg1 #ic1 #ie-ajj1 #ade-aej4 ,cf4 de w]k5 ov] de ,*ri/ologie des ,o4 ,t4 van ,h5g/5b]g1 #b;e ,ausg4 #ahed1 van ,oo/]zee1 #ahei-fa1 ,bade1 #b ,bde1 #b;e ,aufl4 ,mn/] #aheh1 ,bhl #ahhb1 ,r4 ,gordon1 ,*ri/ z made kn[n to ! anci5t ,*ur*1 #d vol4 ,ed9burgh #ahed2 voorts w]k5 ov] de ,o4 ,t4 voorspell+5 als van ,riehm1 ,die messian4 ,weissagung1 ,go?a #ahge4 ,h(mann1 ,weissagung und ,erfllung #ahda1 '#dd4 ,s*riftbeweis1 #b;e ,aufl4 #ahei1 ,orelli1 ,die altte/4 ,weissagung von d] ,voll5dung des ,gottesrei*es 9 ihr] ges*4 ,entw4 #ahhb2 v]volg5s w]k5 ov] de !ologie des ,o4 ,t4 van ,s*ultz1 ,oehl]1 ,sm5d1 ,dillmann1 ,riehm1 ,kays]1 ,ku551 ,de pr(et5 ,i #bcdv41 ,duhm1 ,die ,!ologie d] ,prophet5 #ahge4 ,knig1 ,die ,!ologie d] ,psalm5 #aheg4 ,dorn/ett]1 ,das endzeitli*e ,gottesrei* na* d] ,prophezie1 ,wrzburg #ahif4 ,/ade1 ,die mess4 ,h(fnung im ,psalt]1 9 ,gotts*ick's ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,k4 ,,ii #ahie ,s4 #cfi-dac4 ,boehm]1 ,das ,rei* ,gottes 9 d5 ,psalm51 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 ,,viii #ahig1 ,heft #h-aj2 en e9delk ook nog dogmatis*e le]boek51 als van ,dorn] ,*r4 ,gl4 ,i #gjb4 ,grtillat1 ,expos ,,iv #ie4 ,runze1 ,kate*4 d] ,dogm4 ,leipzig ,web] #ahih #ge4 #b4 ,ook na het uit/]v5 d] pr(etie is de ,messiasv]wa*t+ 9 het h>t van ,israels volk blv5 lev54 ,9 de apocriefe litt]atuur v9d5 we wel de v]wa*t+ van ,israels toekom/ige v]loss+ en he]s*app1 ma> zond] dat da>b van d5 ,messias &]s dan e5ige we9ige a&uid+5 voorkom51 #a ,makk4 #b3eg1 #d3df1 #i3bg1 #ad3da4 ,ook ,philo heeft niets ov] d5 ,messias4 ,9 het algeme5 0 de eig5g]e*tigheid van het ,judaisme aan de ,messiasv]wa*t+ niet gun/ig2 ,israel _h imm]s de wet1 0 door h>e ond]h\d+ re*tva>dig en _h da>om ge5 v]loss] van noode2 hoog/5s 0 er plaats voor e5 a>ds* kon+1 die de ,jod5 v]gold na> hunne v]di5/e en h5 tot he]s*app bra*t ov] de volk5 d] w]eld4 ,de ,messias w]d enkel en alle5 e5 politiek p]soon4 ,ma> 9 het volk bleef to* de ,messiasv]wa*t+ lev5 en kwam telk5s we] bov51 vooral 9 td5 van druk4 ,ze w]d ond]h\d5 en gevo$ door de lectuur des ,o4 ,te/am5ts2 tal van plaats5 w]d5 ,messiaans* v]kla>d1 gelk de ,,lxx bew/2 de ,jod5 vond5 9 de ,s*rift5 zelfs #def ,messiaans*e bel(t51 #ge 9 d5 ,p5tateu*1 #bdc 9 de ,pr(et51 en #ach 9 de ,hagiographa2 en vooral de apocalyptis*e lit]atuur van ,h5o*1 het ,psalt]ium ,salomonis1 ,b>u*1 de ,sibylle1 #d ,ezra nam de ,messiasv]wa*t+ we] op en w]kte ze uit4 ,m5 v]wa*tte ov] het algeme51 dat ,h aan het e9de van d5 v]s*n5 z\1 nadat bange td51 de zoog5aamde ,messiasween en ,elias ( ook e5 &] pr(eet als ,mozes ( ,j]emia w>5 voorafgegaan4 ,h w]d gewoonlk aang$uid als ,messias1 ,m5s*5zoon1 ,uitv]kor5e1 ,zoon ,davids1 enkele mal5 ook als ,zoon ,gods1 en w]d opgevat als e5 m5s* die te vor5 re$s be/ond en b ,god v]borg5 01 die uit ,be?lehem te voors*n z\ kom51 re*tva>dig1 heilig en met vele gav5 door ,god toeg]u/ 0 en die het rk ,gods op a>de beve/ig5 z\4 ,9 ho(dzaak komt da>mee de v]wa*t+ ov]e51 die volg5s het getuig5is des ,n4 ,t41 ,luk4 #a3ch1 #gd1 #b3be enz4 9 de volkskr+5 aangetr(f5 w]d1 ,s*r]1 ,neute/4 ,zeitges*4 #fac4 ,web]1 ,sy/em #ccc4 ,bald5sp]g]1 ,das ,selb/bewus/se9 ,jesu im ,li*te d] ,mess4 ,h(fnung5 se9] ,zeit1 ,/rassb4 #ahhh1 #b;e ,aufl4 #ahib4 ,h]zog #i1 #fec4 ,m>ti1 ,ges*4 d4 isr4 ,rel4 #bhi4 ,holtzmann1 ,lehrb4 d] neut4 ,!ol4 ,i #fh4 ,ludwig ,paul1 die ,vor/ellung5 vom ,messias u4 vom ,gottesrei* bei d5 ,synopt4 ,bonn #ahie4 ,te midd5 van deze v]wa*t+5 tre$t de ,*ri/us zelf op1 en 9 zne pr$ik+ sluit ,h t]/ond b ha> zi* aan4 ,het kon9krk ,gods1 dat door de pr(et5 voorspeld en v]wa*t w]d1 wa>9 ,god kon+ en zn wil all] lu/ zal zn1 dat na> oorsprong en natuur e5 hemels* kon9krk is en ?ans ook al 9 de hemel5 aanwezig is1 ,mt4 #f3aj1 dat kon9krk komt ook op a>de1 het is nab1 ,mk4 #a3ae4 ,ma> aanknoop5de aan die v]wa*t+51 br5gt ,jezus er t]/ond e5e groote wzig+ 92 van de ,joods*e traditie gaat ,h t]ug tot de ,s*rift1 en v]/aat ond] het kon9krk niet all]e]/ e5 politieke1 ma> e5 religieus-e?is*e he]s*app4 ,de ,god ,abrahams1 ,izaks en ,jakobs1 ,mk4 #ab3bf1 de ,god ,israels1 ,mt4 #ae3cj1 di5 ,jezus als zn ,god erk5t en beldt1 is zek] ook en voor alles ,kon+1 ,mt4 #e3ce1 #ah3bc1 #bb3b1 de ,he]e des hemels en d] a>de1 ,mt4 #aa3be1 ma> ,h is ook de ,vad] 9 de hemel51 die 9 zn rk als e5 ,vad] ov] zne k9d]5 he]s*5 wil2 zn rk is ook e5e familie1 e5e geme5te1 ,mt4 #f3d1 #f1 #i1 #g3aa1 ,mk4 #c3cd1 #ce2 en deze beide g$a*t5 van het kon+s*ap en het vad]s*ap ,gods s*ad5 niet ma> bevord]5 elka>4 ,voorts3 +ang 9 dat kon9krk is er niet door f>izees*e wetsond]h\d+1 ma> door beke]+1 gelo(1 w$]geboorte1 ,mt4 #ah3c1 ,mk4 #a3ae1 ,joh4 #c3c1 en da>om /aat het jui/ op5 voor de arm51 de v]lor551 de toll5>5 en zond>51 ,mt4 #e3c1 #i3aa1 #ab1 #aa3e1 #bh-cj1 ,luk4 #ai3aj4 ,dat kon9krk1 dat e5]zds voor alles moet gezo*t word5 en e5e &]e en bet]e g]e*tigheid dan die d] f>izen ond]/elt1 ,mt4 #e3bj1 #f3cc1 #ac3dd-df en dan als e5 loon wordt voorge/eld1 bewa>d 9 de hemel51 ,mt4 #e3ab1 #f3bj1 #ai3ba1 #bj3a-g1 #bd3de1 is to* &]]zds met heel zn inh\d1 v]gev+ d] zond51 ,mt4 #i3b1 #bf3bh1 ,luk4 #a3gg1 #bd3dg1 g]e*tigheid1 ,mt4 #f3cc1 eeuwig lev51 ,mt4 #ai3af1 #be3df1 ,mk4 #h3dc e5e alle w]k en v]di5/e v] te bov5 ga&e gave1 ,mt4 #ai3bi1 #bc3ab1 #bd3dg1 #be3ba1 #be3cd1 ,luk4 #f3cbv41 #ab3cb1 #cg1 #ag3aj1 #bb3bi4 ,9 zoov] de zaligheid hi] nog niet t5 volle wordt g5ot51 is het kon9krk dus nog wel toekom/ig2 ma> 9 zoov] het door de w$]geboorte1 v]gev+1 v]nieuw+ hi] re$s aanvankelk 9 de h>t5 geplant wordt1 is het teg5woordig1 ,mt4 #aa3aa1 #ab3bh1 #bc3ac1 ,mk4 #d3bf-bi1 #aj3ae1 ,luk4 #aj3ah1 #ag3ba4 ,s*moll]1 ,die ,lehre vom ,rei*e ,gottes 9 d5 ,s*rift5 des ,n4 ,t4 ,leid5 #ahia en &]51 zooals ,joh4 ,weiss1 ,gunkel1 hebb5 dit laat/e t5 onre*te ontk5d4 ,het kon9krk ,gods is b ,jezus niet alle5 e5 9 d5 hemel g]e$ligg5d1 op g]e*tigheid als loon ges*onk5 go$1 en dus alle5 e5 religieus begrip2 ma> het is ook aanvankelk op a>de 9 de weldad5 van beke]+1 gelo(1 w$]geboorte1 v]nieuw+ g]ealise]d1 het wa/ all5gs op en doordr+t alles1 het is tegelk e5 e?is* begrip4 ,dat is1 ,jezus neemt het begrip van het rk ,gods ov]1 zooals het 9 de ,s*rift en vooral lat] 9 de apocalyptiek 9 es*atologis*5 z9 ontwikkeld 04 ,ma> ,h v]b9dt da>m$e de lat] door het ,judaisme v]wa>loosde g$a*te1 dat1 al zal het kon9krk ,gods 9 es*atologis*5 z9 e]/ aan het e9de d] dag5 door e5e 9 de w]eld +rp5de daad ,gods g]ealise]d word51 het desniettem9 door e5e religieus-e?is*e v]nieuw+1 door het kon9krk ,gods 9 dez5 z91 moet voorafgegaan en voorb]eid word54 ,b de pr(et5 des ,o4 ,t4 gaan deze g$a*t5 saam en zn ze ine5gewev54 ,z k5n5 sle*ts ne kom/ van d5 ,messias4 ,het ,godsrk is inbegrip van alle gee/elke en natuurlke weldad52 het br5gt tegelk beke]+ en t]ugke] 7h]/el van ,israel als volk en rk72 het is t]zelfd] td e5 e?is* en e5 religieus begrip4 ,ma> ,jezus maakt tuss*5 deze ond]s*eid4 ,het kon9krk is er 9 religieus-e?is*51 het komt 9 es*atologis*5 z94 ,de ne idee van het rk ,gods komt 9 twee groote mom5t5 tot /&4 ,de ne kom/ van d5 ,messias split/ zi* 9 e5 dubbele1 t] beh\d5is en t5 g]i*t1 t] voorb]eid+ en t] voltooi+4 ,das ,messiasw]k wird ,heilsw]k1 es entw9det si* d] ,es*atologie und mndet e9 9 die ,sot]iologie1 ,bald5sp]g]1 ,das ,selb/bew4 ,jesu #aad4 ,da>gelat5 de vraag1 hoe lang5 td er voor ,jezus' bewu/zn en dat d] apo/el5 tuss*5 zn teg5woordig en zn toekom/ig kon9krk v]loop5 z\2 het feit /aat va/1 dat beide ook temporeel ond]s*eid5 zn4 ,cf4 ,holtzmann ,i #bae-bbe1 en voorts de litt4 ov] het rk ,gods1 die te v9d5 is b ,frdric ,krop1 ,la p5se de ,jsus sur le royaume de ,dieu d'aprs les vangiles synoptiques avec un app5dice sur la "q du fils de l'homme4 ,p>is ,fis*ba*] #ahig p4 #g4 s4 ,cf4 ook nog ,a4 ,rits*ls ,idee des ,rei*es ,gottes im ,li*te d] ,ges*41 kritis* unt]su*t von ,dr4 ,ri*4 ,weg5]1 ,leipzig ,dei*]t #ahih4 ,tot deze ond]s*eid+ is ,jezus niet gekom51 doordat zn arbeid1 9 ,galilea hoopvol begonn51 lat] zond] gevolg bleef en ,h nu op ge5 &]e wze aan zne roep+ getr\w kon blv5 dan door tegelk zn ,messiass*ap en het ld5sprogram te op5b>51 ,holtzmann1 ,i #bhd4 ,want van d5 aanvang af 0 aan ,jezus zne plaats 9 dat kon9krk1 welks ,evangelie h pr$ikte1 volkom5 kla> en duidelk4 ,behalve uit de aanwz+ 9 d5 doop door ,johannes1 ,mt4 #c3aav41 ,joh4 #a3bfv41 blkt dit duidelk da>uit1 dat ,jezus t]/ond optrad met de nam5 van ,zoon des m5s*5 en ,zoon ,gods4 ,d5 e]/5 naam ontle5de ,jezus1 gelk ?ans1 vooral na ,bald5sp]g]'s belangrke /udie ov] ,das ,selb/bewus/se9 ,jesu1 ,/rassb4 #ahhh1 #b;e ,aufl4 #ahib vr algeme5 erk5d wordt1 met bewu/heid aan ,dan4 #g3ac1 om da>m$e aan te duid5 n dat ,h de ,messias 01 zond] wi5 het kon9krk ,gods niet kom5 kon1 n dat ,h het 0 9 gans* &]5 z91 dan zne tdg5oot5 9 hunne a>ds*gez9de v]wa*t+5 zi* dit voor/eld54 ,de naam m5s*5zoon is alzoo ge5 symbool voor het toekom/ige ,godsrk 7,hoek/ra71 no* b5am+ van ,jezus als d5 w>51 ideal5 m5s* 7,h]d]1 ,s*lei]ma*]1 ,ne&]1 ,lange1 ,ebr>d1 ,?omasius1 ,godet1 ,beys*lag enz47 ( als d5 n$]ig51 zwakk5 m5s* 7,grotius1 de ,wette1 ,ewald1 ,baur1 ,/rauss1 ,ku551 ,s*5kel1 ,/i]1 ,nsg5 enz471 ma> is bepaald a&uid+ van zne bov5 all5 v]hev51 ,messiaans*e wa>digheid 9 d5 z91 gelk ,h zelf die v]/ond4 ,nu hebb51 ev5als vroeg] re$s de rationali/ ,paulus1 ,comm4 b] das ,n4 ,t4 op ,mt4 #h3bj en ,ulo? 9 de ,godg4 ,bdrag5 #ahfb1 zoo 9 d5 jong/5 td ,lag>de1 ,wellhaus51 ,br&t1 ,oort en vooral ,lietzmann wel bewe]d1 dat ,jezus zi* nooit 9 het ,aramees* noemde ( da>van alle5 zi* b$i5de om zi*zelv5 9 d5 d]d5 p]soon als d5 m5s* aan te duid52 dat de ,aramees*e woord5 lat] t5 onre*te door v]taald w]d5 en 9 de *ri/elke apocalyptiek 9 aansluit+ aan ,dan4 #g3ac van d5 ,messias v]/aan w]d51 en 9 die beteek5is dan ,jezus 9 d5 mond zn gelegd4 ,ma> deze hypo!se is to* ze] onwa>s*nlk1 het ontbreekt ha> aan alle v]kl>+1 wanne] en wa>om de ,aramees*e uitdrukk+ zoo 9 het grieks* is we]gegev51 9 ,messiaans*5 z9 v]/aan is1 en zond] e5ige r$5 ,jezus 9 d5 mond is gelegd1 cf4 ,s*ulze1 ,die ,religion ,jesu und d] ,glaube an ,*ri/us1 ,halle #ahig ,s4 #g-ac4 ,frd4 ,krop1 ,la p5se de ,jsus sur le royaume de ,dieu #abd s4 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung1 ,leipzig #ahih ,s4 #gh4 ,veele] is het wa>s*nlk1 dat de uitdrukk+ re$s 9 de ,joods*e apocalyptiek d5 ,messias a&uidde1 ( dat ,jezus zelf opzettelk di5 titel aan ,daniel ontle5de1 om zi*zelf duidelk en to* 9 &]5 z91 dan zne tdg5oot5 da*t51 als ,messias aan te duid54 ,9 elk geval1 ,jezus noemt zi* zoo1 wa> ,h door zn n$]ig lev51 ,mt4 #h3bj1 #aa3ai1 door zn di551 ,mt4 #bj3bh1 door zn zoek5 en zaligmak5 van het v]lor5e1 ,mt4 #ah3aa1 door zne v]gev+ van zond51 ,mk4 #b3aj1 door zne ma*t ov] d5 ,sabbat1 ,mk4 #b3ah1 door zn ld51 ,mk4 #h3ca1 #i3ab1 #ca1 #aj3cc1 door zn w$]kom/1 ,mk4 #ac3bf1 #ad3fb het kon9krk d] hemel5 op a>de /i*t1 uitbreidt en voltooit4 ,met deze aanspraak en dez5 naam trad ,jezus niet e]/ op teg5 het e9de van zn lev51 ,h 0 zi* zn ,messiass*ap bewu/ van het e]/e oog5blik zn] op5b>e w]kzaamheid af aan en begon deze kra*t5s die bewu/heid4 ,re$s op twaalfj>ig5 leeftd wi/ ,h1 dat ,h moe/ zn 9 de d+5 zns ,vad]s1 ,luk4 #b3di4 ,9 d5 doop door ,johannes ontv+ ,h van zne roep+ het ,goddelk teek5 en zegel1 ,luk4 #c3ba4 ,en t]/ond trad ,h op met d5 naam van ,m5s*5zoon1 lang vr het voorval 9 ,ces>ea ,philippi1 ,mk4 #b3aj1 #bh4 ,h geeft zi*zelv5 van d5 aanvang af e5e bzond]e en geheel e5ige plaats 9 het kon9krk ,gods1 doet w]k5 die zn ,messiass*ap ond]/ell51 en eis*t e5e e]e1 die alle5 dan ,hem toekomt1 wanne] ,h de ,messias is1 ,mt4 #e3aa1 #aj3ah1 #cb1 #cg1 #ab3f1 #da1 #ai3bi4 ,ma> wel is het wa>1 dat ,h d5 naam van ,zoon des m5s*5 9 d5 e]/5 td spa>zaam gebruikt1 en dat ,h te veelvuldig] hem bezigt1 als ,h na het voorval b ,ces>ea met de ,messianiteit ook het ld5sprogram v]b9d5 kan4 ,jezus moe/ zne discipel5 zoo opvo$51 dat z ,hem erk5d5 als ,messias en to* niet op ,hem ov]droeg5 al die a>ds*e politieke v]wa*t+51 die 9 ,jezus' td met de ,messiaans*e idee v]bond5 w>54 ,litt4 ov] de uitdrukk+ ,zoon des ,m5s*5 b ,oort1 ,de uitdrukk+ 9 het ,n4 ,t4 ,leid5 #ahib bl4 #ev4 ,h4 ,lietzmann1 ,d] ,m5s*5son1 ,freiburg ,mohr #ahif4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #bdf4 ,h4 ,appel1 ,die ,selb/bezei*nung ,jesu1 ,d] ,sohn des ,m4 ,/av5hag5 #ahif4 ,ook ,!ol4 ,tds*r4 ,nov4 #ahid4 ,mei #ahie4 ,!ol4 ,/ud4 van ,dr4 ,daubanton enz41 ,mei #ahie4 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung #ahih ,s4 #ge f4 ,frd]ic ,krop1 ,la p5se de ,jsus etc4 p4 #aah-acb4 ,hi]m$e is gezegd1 dat ,jezus' zelfbewu/zn als ,messias zi* niet hi/oris* ( psy*ologis* v]kl>5 laat4 ,het is t]/ond b ,jezus' optr$5 aanwezig2 het is niet af te leid5 uit d5 invlo$ d] apocalyptis*e litt]atuur1 die zond] twfel door ,bald5sp]g] 9 het algeme5 en ook 9 betrekk+ tot ,jezus ov]s*at wordt4 ,deze ziet zi* da>om ook zelf g5oodzaakt1 om v]d]1 n4l4 tot het religieuse bewu/zn van ,jezus1 tot zn ,godsbewu/zn t]ug te gaan en te zegg51 dat b d5 doop met zn ,godsbewu/zn zne ,messianiteit ,hem onmiddellk bewu/ w]d2 to5 ontwa>de ,h ,gods nabheid als nooit te vor51 to5 hoorde h inw5dig 9 zi* de /em3 ,g zt mn ,zoon1 ,bald5sp]g]1 ,das ,selb/bew4 ,jesu ,s4 #afj4 ,tot op zek]e hoogte is dit jui/4 ,jezus' bewu/zn1 dat ,h de ,messias 01 vloeide voort uit de wet5s*ap1 dat ,h 9 e5e geheel e5ige v]h\d+ /ond tot ,god4 ,h noemde zi* ,zoon des m5s*5 ma> ook ,zone ,gods1 cf4 deel ,,ii #bdc4 ,9 het ,o4 ,t4 w]d zoo het volk ,israel1 dan de kon+ en vooral de ,messias aang$uid4 ,deze !ocratis*e beteek5is heeft de naam ,zoon ,gods miss*i5 ook nog 9 d5 mond van de bezet551 ,mt4 #h3bi1 de ,jod51 ,mt4 #bg3aj1 d5 ,hoogeprie/]1 ,mt4 #bf3fc1 en zelfs van de discipel5 9 d5 e]/5 td1 ,joh4 #a3ej1 #aa3bg1 ,mt4 #af3af4 ,ma> ,jezus legt 9 dez5 naam e5 &]5 en diep]5 z94 ,h is ,zoon ,gods1 niet omdat ,h ,messias en ,kon+ is1 ma> ,h is het laat/e1 omdat ,h het e]/e is1 omdat ,h ,zoon des ,vad]s is4 ,god is zn ,vad]1 ,luk4 #b3di2 ,h is de ne ,zoon1 di5 de ,vad] liefhad en di5 ,h t5 laat/e zond1 ,mk4 #ab3f2 b d5 doop ,mt4 #c3ag1 en lat] b de v]he]lk+1 ,mt4 #ag3e noemt ,god ,hem zn geliefd5 ,zoon1 9 wi5 ,h al zn welbehag5 heeft2 en 9 ,mat?4 #aa3bg zegt ,h1 dat alles1 wat tot uitvo]+ van ,gods noodig is1 ,hem is ov]gegev5 en dat alle5 de ,vad] d5 ,zoon en de ,zoon d5 ,vad] k5t4 ,dit ,zoons*ap is de bron van al zn lev51 d5k5 en h&el54 ,9 die bewu/heid /elt ,h zi* bov5 de oud51 ,mt4 #e3ahv41 bov5 ,jona en ,salomo1 ,luk4 #aa3ca1 #cb1 bov5 de engel5 zelfs1 ,mk4 #ac3cb4 ,wet5de1 dat ,h 9 geheel e5ige v]h\d+ /aat tot d5 ,vad] en kon+ van het ,godsrk is1 spreekt ,h zalig1 ,mt4 #e3cv41 ,luk4 #aj3bc1 v]geeft ,h de zond51 ,mk4 #b3bj1 eis*t ,h alles om zn5twil te v]lat51 ,mt4 #e3aa1 #aj3ah1 #bb enz41 en v]b9dt da>aan d5 +ang 9 het eeuwige lev54 ,de ,synoptici bevatt5 re$s 9 kiem alles1 wat lat] door de apo/el5 en ook door de *ri/elke k]k ov] d5 p]soon van ,*ri/us gele]d w]d4 ,het is wa>1 dat de discipel5 vr ,jezus' op/&+ nog ge5 re*t inzi*t hadd5 9 zn p]soon en w]k4 ,de evangelin zegg5 ons dat zelve4 ,v&a> dat ,jezus 9 zn ond]ws ook met de vatba>heid zn] jong]5 rek5de1 h5 all5gs opleidde tot de k5nis van zn ,zoons*ap en zne ,messianiteit en veel ov]liet aan de ond]wz+ des ,gee/es1 ,joh4 #af3ab4 ,ma> de op/&+ de$ re$s e5 wond]ba> li*t opgaan ov] d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us2 van to5 af gold ,h voor alle discipel5 als e9 himmlis*es ,wes52 de le] van ,paulus en ,johannes ov] het wez5 van ,*ri/us vond b ge5 d] discipel5 be/rd+1 ,weiszck]1 ,das apo/4 ,zeitalt] #af4 #aaj4 ,wat z eraan toevoeg51 is niets nieuws1 ma> alle5 uitbreid+ en ontwikkel+4 ,jezus is wa>a*tig m5s*1 vlees* geword5 en 9 het vlees* gekom51 ,joh4 #a3ad1 #a ,joh4 #d3b1 #c1 uit de vad]51 zooveel het vlees* aangaat1 ,rom4 #i3e1 ,abrahams zaad1 ,gal4 #c3af1 uit ,juda's /am1 ,hebr4 #g3ad1 uit ,davids gesla*t1 ,rom4 #a3c1 gebor5 uit e5e vr\w1 ,gal4 #d3d1 ,hebr4 #b3ad1 m5s* 9 voll51 w>5 z91 ,rom4 #e3ae1 #a ,cor4 #ae3de1 #a ,tim4 #b3ae1 die mo$e1 dor/ig1 b$roefd1 v]heugd 0 als w1 ,joh4 #d3fv41 #aa3cc1 #ch1 #ab3bg1 #ac3ba1 ,hebr4 #d3ae1 ond] de wet 01 ,gal4 #d3d1 gehoorzaamheid gele]d heeft tot d5 dood toe1 ,phil4 #b3h1 ,hebr4 #e3h1 #aj3g1 #i1 gel$5 heeft1 ge/orv5 is en begrav5 enz4 ,ma> deze zelfde m5s* 0 tegelk van alle zonde vr1 ,mt4 #g3aa1 #aa3bi1 #ab3ej1 ,joh4 #d3cd1 #h3bi1 #df1 #ae3aj4 ,hd4 #c3ad1 #b ,cor4 #e3ba1 ,hebr4 #d3ae1 #g3bf1 #a ,petr4 #a3ai1 #b3bf1 #a ,joh4 #b3a1 #c3e2 ,h is ook opge/aan1 v]he]lkt1 gezet5 aan ,gods re*t]h&1 ,hd4 #b3cd1 #e3ca1 #g3ee enz4 ,h be/ond re$s vr zne vlees*word+1 ,joh4 #a3a1 #ag3e1 #a ,cor4 #aj3d1 #i1 ,hebr4 #aa3bf1 0 to5 9 de ge/alt5is ,gods1 ,phil4 #b3f1 e]/gebor5e all] creatuur1 ,col4 #a3ae1 hoog] dan de engel51 ,hebr4 #a3d1 door wi5 ,god alles ges*ap5 heeft en 9 wi5 alles be/& heeft1 ,joh4 #a3c1 #a ,cor4 #h3f1 ,col4 #a3af1 ,ef4 #c3i1 ,zoon ,gods 9 geheel e5ig5 z91 ,joh4 #a3ad1 #e3ah1 ,rom4 #h3c1 #cb1 ,gal4 #d3d1 en zelf ,god1 ,joh4 #a3a1 #bj3bh1 ,rom4 #i3e1 #b ,!ss4 #a3a1 ,tit4 #b3ac1 ,hebr4 #a3h1 #i4 7#a ,joh4 #e3bj71 #b ,petr4 #a3a4 ,cf4 art4 ,*ri/ologie1 ,s*riftlehre van ,khl] 9 ,h]zog #d1 #d met de da> aangehaalde litt4 #c4 ,deze apo/olis*e getuig5is aanga&e ,jezus d5 ,*ri/us 0 te veelomvatt5d1 dan dat z t]/ond 9 het *ri/elk bewu/zn kon opg5om5 en 9 e5e alle dwal+ afsnd5de1 duidelke =mule kon we]gegev5 word54 ,b de apo/olis*e vad]s is da>van dan ook nog ge5 sprake1 al k5n5 z aan ,*ri/us e5e geheel e5ige plaats toe en al noem5 z ,hem met all]lei he]lke en v]hev5 nam51 deel ,,ii #bej4 ,door de t] l9k] en t] re*t] zde opkom5de dwal+5 van het ,ebionitisme en het ,gno/icisme w]d e]/ het *ri/elk d5k5 gewekt1 om de apo/olis*e getuig5is zi* 9 ha> veelzdigheid toe te eig55 en de v]h\d+ van ,*ri/us1 beide tot ,god en tot de m5s*heid1 tot kla>heid te br5g54 ,het ,ebionitisme hield ,jezus wel voor d5 ,messias1 gelo(de soms ook wel1 dat ,h op bov5natuurlke wze ontvang5 en b d5 doop met e5e ,goddelke kra*t toeg]u/ 01 ma> het zag ov]ig5s 9 ,jezus niets dan e5 m5s*1 uit ,davids gesla*t1 met ,gods ,gee/ gezalfd en tot kon+ ov] e5 b zne w$]kom/ op te ri*t5 a>ds* rk aange/eld4 ,het ,gno/icisme1 de /( v]a*t5d en de s*epp+ d] w]eld aan e5 toes*rv5d1 maakte ook b ,*ri/us e5e s*]pe s*eid+ tuss*5 het ,goddelke en het m5s*elke2 de hoog/e aeon1 n4l4 ,*ri/us1 0 uit d5 hemel n$]g$aald en _h zi* voor e5 td lang met d5 a>ds*5 m5s* ,jezus v]e5igd1 ( bra*t uit d5 hemel e5 psy*is* li*aam m$e ( nam tdelk e5 s*nli*aam aan1 om de m5s*heid uit de b&5 d] mat]ie te bevrd54 ,h>nack me5t wel1 dat de erk5n+ van ,jezus als e5 door ,god uitv]kor5 en met d5 ,gee/ toeg]u/ m5s* niet ebionietis* ma> *ri/elk 01 ,d4 ,g4 ,i #bde1 en zegt ook1 dat de le] d] twee natur5 van ,*ri/us oorspronkelk gno/is* 01 ,i #bbj1 #eaf1 ma> h moet to* toegev51 dat 9 de oud/e ov]lev]+ ,jezus ook als ,zoon ,gods bel$5 en nooit voor e5 geh\d5 w]d1 ,i #aec-afh1 cf4 ,lo(s 9 ,h]zog #d1 #ah f4 ,er mog5 v]s*ill5de voor/ell+5 gewee/ zn1 hoe e5 en hetzelfde subject tegelk ,zoon ,gods en m5s* kon zn2 ma> zoo w]d ,*ri/us van het beg9 af door all5 erk5d4 ,deze beld5is moe/ leid5 en leidde ond] ,ju/9us1 ,ir5aeus en ,t]tullianus1 cf4 deel ,,ii #bej-bef1 tot de le] d] twee natur54 ,de uitdrukk+ komt het e]/ voor 9 e5 fragm5t van ,melito1 welks e*!id e*t] betwfeld wordt1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,i #afe1 volg5s ,lo(s1 ,h]zog #d1 #ca t5 onre*te4 ,ir5aeus heeft de =mule van de twee natur5 nog niet1 ma> le]t duidelk1 dat ,*ri/us wa>lk de ,zoon1 de ,logos1 en zelf ,god is1 dat ,h als zoodanig m5s* is geword51 en dat deze m5s*geword5 ,logos e5e onv]brekelke e5heid is4 ,h is v]e homo et v]e deus1 adv4 ha]4 ,,iv #f1 #g1 het is e5 en dezelfde ,*ri/us1 die de w]eld ges*ap5 heeft en die gebor5 en ge/orv5 is1 ,,iii #i1 #c4 #af1 #f4 #ai1 #a enz4 ,t]tullianus le]t ev5zoo en spreekt nog /]k] van twee sub/anties 9 ,*ri/us1 c>nea en spiritalis1 van twee conditiones1 div9a et humana1 de c>ne ,*r4 #e1 en nam 9 ,hem aan duplicem /atum1 non confusum s$ conjunctum 9 una p]sona1 ,deum et hom9em v]um1 adv4 ,pr4 #bg4 ,spo$ig w]d da>na 9 het ,we/5 voor deze le] van ,*ri/us de =mule gebezigd1 dat ,h 0 una p]sona met duo naturae4 ,augu/9us drukt zi* g]egeld aldus uit2 ita v]o int] ,deum et hom9es m$iator app>uit1 ut 9 unitate p]sonae copulans utramque naturam1 et solita sublim>et insolitis et insolita solitis temp]>et1 ,ep4 ad ,volus4 #c4 ,9 het ,oo/5 bleef e*t] de t]m9ologie1 ev5als 9 de tr9iteitsle]1 lang5 td onva/ en da>om voor all]lei misv]/& vatba>4 ,de woord5 1 1 1 mi/5 nog /r5ge bepal+ en w]d5 da>om doore5 gebruikt2 zelfs ,cyrillus duidt de m5s*elke natuur van ,*ri/us nog dikw]f als 9 plaats van als aan1 en spreekt dan to* we] van ne natuur 9 ,*ri/us1 2 de v]e5ig+ van beide natur5 w]d door ,gregorius ,naz4 en ,nyss4 als e5e 1 1 en door ,cyrillus als e5e ( aang$uid2 en datg5e1 wat door de hypo/atis*e v]e5ig+ tot /& kwam1 w]d me]mal5 niet ma> g5oemd1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #bid f4 #cda f4 ,de epi/ola dogmatica van ,paus ,leo d5 ,groote aan ,flavianus droeg er e*t] veel toe b1 om ook 9 het ,oo/5 het held] inzi*t en het nauwkeurig spraakgebruik 9 de le] van ,*ri/us te bevord]51 ,halm1 ,bibl4 d] ,symbole u4 ,glaub5sregeln #cba-ccj4 ,en te ,*alc$on w]d1 na v]w]p+ van het ,ne/orianisme1 het ,patripassianisme1 het ,euty*ianisme enz41 de beld5is van ,*ri/us va/ge/eld als van n en d5zelfd5 ,zoon en ,he]e1 1 144444 1 1 1 1 7volg5s de oorspr4 lez+2 niet 7 1 1 1 1 ,hahn1 ib4 #aff4 #d4 ,da>m$e w>5 s*]p en belnd de gr5z5 getrokk51 b9n5 welke de k]kelke le] van ,*ri/us v]d] ontwikkeld kon word54 ,ma> het 0 er v] van af1 dat hi]mee vroeg] en lat] e5/emmigheid w]d v]kreg54 ,de vraag3 wat dunkt u van d5 ,*ri/us8 heeft 9 het *ri/elk lev5 en ook 9 de !ologie all]lei antwoord5 uitgelokt2 z h\dt alle eeuw5 door ho(d5 en h>t5 d] m5s*5 v]deeld4 ,zelfs b9n5 die k]k51 welke sam5 het ,*alc$on5se aanva>d51 is er b alle ov]e5/emm+ to* ook nog aanm]kelk v]s*il4 ,9 de !ologie van het ,oo/5 bleef de grondg$a*te deze1 dat ,god zelf m5s* moe/ word51 opdat de m5s* de ,goddelke natuur1 de on/]felkheid1 het eeuwige lev51 de 1 deela*tig z\ word54 ,de gevolg5 d] zonde zn veel me] physis* dan e?is* van a>d1 en da>om loopt naa/ het rationalisme 9 de ,grieks*e k]k altd de my/iek4 ,deze my/iek moe/ er toe leid51 dat1 al w]d de m5s*elke natuur van ,*ri/us ook erk5d1 de /]k/e nadruk to* viel op zne ,godheid1 op het +aan d] ,goddelke natuur 9 de m5s*elke1 op de e5heid van beide1 op het wez5 van ,*ri/us me] dan op zne hi/oris*e v]s*n+1 op zne vlees*word+ me] dan op zne voldo5+4 ,b d5 p]soon van ,*ri/us kwam het da>om vooral aan op zn ,goddelk wez51 dat 9 m5s*elk5 vorm w]d m$eg$eeld en zoo door d5 m5s* ontvang5 en g5ot5 wordt4 ,aan /r5ge ond]s*eid+ d] beide natur5 w]d da>om all]m9/ behoefte gevoeld2 ze wordt b ,a?anasius1 de ,cappadocirs1 ja zelfs nog t5 deele b ,cyrillus gemi/2 de ,grieks*e lez+ van het ,*alc$on5se is e5e correctie van d5 oorspronkelk5 tek/2 de uitdrukk+ is door v]vang54 ,het monophysitisme 0 9 het ,oo/5 e5e ma*t2 hoeze] v]oordeeld en ond]drukt1 het kwam to* telk5s we] bov51 9 de le] d] !opas*iet51 d] aph?>todocet51 d] akti/et5 en d] mono!let52 het droeg er toe b om de gr5sln tuss*5 het ,goddelke en het m5s*elke uit te wiss*5 en om de k]k5 9 het ,oo/5 me] en me] voor d5 ond]gang 9 het ,heid5dom rp te mak51 cf4 deel ,,ii #bib4 #bic4 ,da>teg5 ond]s*eidde het ,we/5 /r5g tuss*5 de ,goddelke en m5s*elke natuur van ,*ri/us2 de t]m9ologie van una p]sona en duo naturae /ond re$s s$]t ,t]tullianus va/2 op het e?is*e lag me] dan op het physis*e1 op de voldo5+1 het ld5 en d5 dood1 me] dan op de m5s*word+ de nadruk4 ,to* w]d ook hi] niet alle geva> van de v]goddelk+ d] m5s*elke natuur van ,*ri/us v]m$54 ,het ,oo/5 nam bna ge5 notitie van het ,we/5 en ond]g+ met "n 9 het geheel niet d5 invlo$ van ,augu/9us4 ,ma> omgeke]d nam het ,we/5 wel de !ologie en bepaaldelk ook de my/iek van het ,oo/5 ov]4 ,da>door drong ook 9 de ,latns*e k]k en !ologie de g$a*te door van e5e v]goddelk+ van het m5s*elke4 ,de my/is*e contemplatie1 de le] van het donum sup]additum1 de transsub/antiatie b]u/5 alle op de g$a*te1 dat het e9dige aan het one9dige deel hebb5 kan4 ,dit kon niet zond] invlo$ blv5 op de *ri/ologie1 want de m5s*elke natuur 0 nauw] dan e5ig &] s*epsel met de ,godheid v]e5igd4 ,als ,adam door het donum sup]additum1 als de geloovig5 door de gratia infusa1 als de my/iek5 door de contemplatie re$s d] ,goddelke natuur deela*tig en 9 zek]5 z9 v]goddelkt w]d51 cf4 deel ,i #bbjv4 #bgfv4 ,,ii #aebv4 #eah4 #ebbv41 dan moe/ dit 9 veel /]k] mate nog het geval wez5 b d5 m5s* ,*ri/us4 ,geheel 9 ov]e5/emm+ met ,joh4 ,damasc5us1 de fide or?od4 ,,iii #c4 #g4 #ag4 #ai1 cf4 ,dorn]1 ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i ,,ii #bfg f41 le]de da>om de s*ola/ieke en ,rooms*e !ologie1 dat i$]e natuur 9 ,*ri/us wel zi*zelve blft en de m$$eel+ d] ,goddelke eig5s*app5 aan de m5s*elke natuur niet reel is te d5k51 ma> dat to* de ,goddelke natuur de m5s*elke geheel doordr+t en doorgloeit1 gelk w>mte het z]1 en ha> de ,goddelke he]lkheid en w%eid en ma*t deela*tig maakt 71 74 ,da>uit wordt dan afgeleid1 dat ,*ri/us als m5s* re$s hi] op a>de de sci5tia beata1 de visio ,dei bezat2 ,jezus 0 re$s op a>de e5 compreh5sor ac viator1 w&el5d door aans*\w5 en niet door gelo(2 van gelo( en hope kan en mag er b ,hem ge5 sprake zn4 ,voorts w]d5 al de gav51 wa>voor de m5s*elke natuur van ,*ri/us vatba> 01 ,hem niet all5gs1 ma> t]/ond1 9 e5s b zne m5s*word+ ges*onk54 ,als m5s* bleef ,h wel e9dig en bep]kt2 ook _h ,h 9 d5 /aat zn] v]n$]+ all]lei defect5 7vatba>heid voor ld5 en dood7 en affect5 7a&o5+5 van sm>t1 hong]1 k\de enz474 ,ma> ,h ontv+ to* b zne m5s*word+ 9 e5s alle w%eid1 wa>voor zne m5s*elke natuur vatba> 04 ,zne to5em+ da>91 ,luk4 #b3eb1 is niet objectief ma> subjectief te v]/aan2 het s*e5 aan &]5 zoo toe2 ook bad ,h niet uit behoefte1 ma> alle5 om onz5twil1 om ons e5 voorbeeld te gev54 ,jezus 0 eig5lk nooit k9d1 ,h 0 dadelk man4 ,en omdat zne m5s*elke natuur zoo door de ,goddelke v]he]lkt en v]goddelkt is1 da>om heeft ook z re*t op en is ook z voorw]p van aanbidd+2 ja i$] deel van de m5s*elke natuur van ,*ri/us1 zooals inzond]heid het heilige h>t1 is ,goddelke v]e]+ wa>dig4 ,cf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #i4 #ac sq4 #bc4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #g-ae4 #be4 #cc4 #cd4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv #f4 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,,iii4 ,,iv4 ,petavius1 de inc>n4 ,x4 ,,xi4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iv #bfj sq4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #a-bfa4 ,kleutg51 ,!ol4 d4 ,vorz4 ,,iii #bac f4 ,pes*1 ,prael4 ,,iv #hf sq4 #aaa sq4 ,jans51 ,prael4 ,,ii #ffi4 ,c4 v4 ,s*aezl]1 ,das ,dogma v4 d4 ,m5s*w4 ,gottes #ahgj ,s4 #afd f4 ,sim>1 ,dogm4 #dbj f4 ,dezelfde grondg$a*te treff5 w aan 9 de ,lu!rs*e !ologie4 ,ma> z is hi] to* &]s uitgew]kt en toegepa/4 ,grieks*e en ,rooms*e !ologie le]d5 wel e5e m$$eel+ van ,goddelke gav5 ma> niet van ,goddelke eig5s*app5 aan de m5s*elke natuur2 en z le]d5 ook wel e5e w>e en wez5lke m$$eel+ d] ,goddelke eig5s*app51 ma> dan niet aan de m5s*elke natuur als zoodanig1 do* aan de hypo/ase van beide natur54 ,lu!r e*t] le]de1 dat ook re$s 9 d5 /aat d] v]n$]+ de m5s*heid van ,*ri/us 01 wa> de ,godheid 01 en dat beide natur5 niet alle5 9 d5 p]soon ma> ook beide ond]l+ met h>e eig5s*app5 v]e9igt und v]mis*t w>51 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #cib4 f4 ,da>om kond5 de ,rooms*e !olog5 de ,lu!rs*e ,*ri/ologie en vooral de ubiquiteitsle] e5p>ig be/rd51 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,,iii #i4 ,petavius1 de inc>n4 ,x #g-aj enz4 ,ma> to* is er1 hi] ev5als 9 de le] van het avondmaal1 v]wants*ap4 ,de ,lu!rs*5 le]5 to* uitdrukkelk1 dat de beide natur5 9 ,*ri/us nooit v]m5gd ( 9 elka> v]&]d word51 ma> dat elk van beide tot 9 eeuwigheid zi*zelve blft en ha> wez5lke eig5s*app5 beh\dt en nooit de eig5s*app5 d] &]e natuur tot ha> eig5e ontvangt1 ,=m4 ,conc4 ed4 ,mll] #fge4fgf4 ,ook zegg5 z niet1 dat alle ,goddelke eig5s*app5 9 gelk5 z9 en 9 gelke mate aan de m5s*elke natuur word5 m$eg$eeld2 de quiesc5te eig5s*app5 van one9digheid enz4 w]d5 ha> niet zelve re*t/reeks1 do* alle5 door bemiddel+ van de &]e eig5s*app5 ges*onk52 de op]atieve e*t]1 zooals alomteg5woordigheid1 alma*t1 alwet5dheid w]d5 re*t/reeks en onmiddellk het deel van de m5s*elke natuur2 en zelfs s*reef m5 ha> dikw]f niet alle5 de multivolipraes5tia ( ubiquitas 9 d5 z9 van ,*emniz ma> bepaald de omnipraes5tia toe1 ib4 #fhe sq4 ,en zakelk kom5 ,rooms*e en ,lu!rs*e !ologie da>9 ov]e51 dat z de m5s*elke natuur bov5 de ha> ge/elde gr5z5 v]heff5 en de m5s*elke ontwikkel+ van ,jezus b5ev5s d5 /aat zn] v]n$]+ 9 s*n oploss54 ,9 de ,lu!rs*e !ologie is dat al ze] duidelk uitgekom54 ,b de m5s*word+ n4l4 w]d wel niet temporeel ma> to* logis* ond]s*eid gemaakt tuss*5 de inc>natio 7assumtio c>nis7 en de ex9anitio 7conceptio 9 ut]o74 ,van de e]/e is alle5 de ,logos subject2 en z be/aat da>91 dat ,h de 9 zi*zelve e9dige m5s*elke natuur vatba> maakt voor de inwon+ van de volheid d] ,godheid en ha> de bov5g5oemde ,goddelke eig5s*app5 m$$eelt4 ,ma> op deze mani] dreigde niet alle5 het ond]s*eid tuss*5 ,goddelke en m5s*elke natuur ma> ook dat tuss*5 d5 /aat van v]n$]+ en van v]hoog+ geheel teloor te gaan4 ,da>om nam m5 aan1 dat 9 het twe$e mom5t1 9 de ex9anitio1 van welke niet de ,logos ma> de ,godm5s* het subject 01 deze de e]/ m$eg$eelde eig5s*app5 w$] 9 zek]5 z9 afgelegd _h4 ,ma> ov] d5 a>d dez] ex9anitio 0 er groot v]s*il en w]d er zelfs tuss*5 de ,giess5s*e en ,tub+s*e !olog5 e5 langdurige 7#afjg-afbd7 /rd gevo]d4 ,volg5s de ,tub+]s legde ,*ri/us alle5 het publieke gebruik van die eig5s*app5 af2 ,h behield ze wel en ,h gebruikte ze ook1 want de ond]s*eid+ tuss*5 pot5tia en actus gaat b de ,goddelke eig5s*app5 niet op2 e5e pot5tieele alomteg5woordigheid1 alwet5dheid enz4 is ong]md2 ma> ,*ri/us gebruikte die m$eg$eelde eig5s*app5 9 d5 /aat zn] v]n$]+ alle5 op lat5te1 v]borg5 wze 7 72 de /aat d] v]hoog+ is niets &]s dan e5 zi*tba> v]toon5 van wat onzi*tba> re$s van de ure d] ontvang5is af be/ond4 ,op deze wze w]d e*t] heel de m5s*elke ontwikkel+ van ,jezus1 zn to5em5 9 k5nis en w%eid1 zn hong]5 en dor/51 zn ld5 en /]v5 sle*ts s*n4 ,en da>om zeid5 de ,giess5s*e en de lat]e ,lu!rs*e !olog5 liev]1 dat ,*ri/us 9 het mom5t d] ex9anitio heel het gebruik d] m$eg$eelde eig5s*app5 _h afgelegd 7 72 ,h bleef ze wel beh\d51 ma> alle5 pot5tia1 niet actu2 e]/ b de v]hoog+ nam ,h ze ook 9 gebruik4 ,cf4 ,*emniz4 de duabus naturis 9 ,*ri/o #aegj4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv c4 #aa-ad4 ,qu5/$t ,,iii #gi sq4 ,hollaz #gfe sq4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 ,,iv c4 #b en voorts ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #gga-hdg4 ,ges*4 d] prot4 ,!ol4 #efi f4 ,frank1 ,!ol4 d] ,concordi5=mel ,,iii #afe-cif4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 #bf ,id4 ,zur kir*l4 ,*ri/ologie4 ,die or?odoxe ,lehre vom doppelt5 ,/&e ,*ri/i na* lu?4 und ref4 ,fassung #ahfh4 ,s>torius1 ,*ri/i ,p]son und ,w]k ,i #ebj f4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #a ,s4 #bdc f4 ,h]zog art4 ,doppelt] ,/& ,*ri/i4 ,h]zog art4 ,k5otik] und ,kryptik]4 ,h]zog art4 ,comm4 idiom4 ,de ,g]e=me]d5 v]ke]d5 van d5 aanvang af 9 veel gun/ig] conditie2 z hebb5 de ,grieks*e1 ,rooms*e en ,lu!rs*e v]m5g+ van het ,goddelke en m5s*elke ook 9 de le] van ,*ri/us pr9cipieel ov]wonn54 ,(s*oon de e5heid des p]soons t5 /r5g/e h&hav5de1 hebb5 z ook op de m5s*elke natuur van ,*ri/us d5 /elregel3 f9itum non e/ capax inf9iti toegepa/ en dez5 niet alle5 9 d5 /aat d] v]n$]+ ma> ook zelfs 9 di5 d] v]hoog+ geh&haafd4 ,zoo kreeg de ,g]ef4 !ologie ruimte voor e5e zuiv] m5s*elke ontwikkel+ van ,*ri/us1 voor e5e successieve m$$eel+ van gav51 voor e5 wez5lk ond]s*eid tuss*5 v]n$]+ en v]hoog+4 ,en to* heeft z da>b het ne/orianisme1 wa>van ze /e$s bes*uldigd w]d1 ern/ig v]m$54 ,en dat kwam da>door1 dat 9 ,grieks*e1 ,rooms*e en ,lu!rs*e !ologie de nadruk altd viel op de vlees*word+ van het ,goddelk wez51 van de ,goddelke natuur4 ,indi5 die natuur niet vlees* wordt1 s*nt het w]k d] zaligheid1 de geme5s*ap met ,god1 geva> te loop54 ,ma> de ,g]e=me]de !ologie /elt op d5 voorgrond1 dat de p]soon des ,zoons vlees* is geword52 niet de sub/antie ma> de subsi/5tia des ,zoons nam onze natuur aan4 ,9 di5 p]soon ligt de e5heid d] beide natur51 9 we]wil van beid] /r5ge ond]s*eid+1 onwankelba> va/4 ,gelk 9 de le] d] tr9iteit1 van d5 m5s* als beeld ,gods en van de v]bond51 zoo tre$t ook hi] 9 de le] van ,*ri/us de ,g]e=me]de g$a*te van het p]soonlke1 bewu/e lev5 als het rk/e en hoog/e lev51 ze] duidelk op d5 voorgrond4 ,cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii c4 #ab-ad4 ,beza1 de hypo/atica du>um 9 ,*ri/o natur>um unione1 ,tract4 ,!ol4 ,i #fbe-fde ,,ii #gd-aja4 ,urs9us1 ,tract4 !ol4 #feb-ffc4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 loc4 #ag p4 #bab4 ,zan*ius1 de inc>natione ,filii ,dei1 ,op4 ,,viii p4 #ae-bif4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ab sq4 ,ow51 ,decl>ation ( ! glori\s my/]y ( ! p]son ( ,*ri/1 ,god & man1 ,works1 ,ed9b4 ,i4 en me] litt4 b ,wal*1 ,bibl4 !ol4 sel4 ,i #bei4 ,m4 ,vitr+a ,v p4 #de4 #bjb4 #e4 ,al deze ontwikkel+5 van de le] van ,*ri/us gaan uit van en beweg5 zi* b9n5 de gr5z5 van het symbolum ,*alc$on5se4 ,ma> lang niet alle ,*ri/55 kond5 zi* v9d5 9 deze beld5is4 ,t5 all5 tde w>5 er1 die t] re*t] ( t] l9k] zde afwek5 en 9 het voetspoor trad5 van het oude ,ebionitisme ( ,gno/icisme4 ,aan de e5e zde /aan het ,arianisme1 ,ne/orianisme1 ,soc9ianisme1 ,deisme1 ,rationalisme enz41 cf4 deel ,,ii #bfj-bfd1 en aan d5 &]5 kant het ,patripassianisme1 ,sabellianisme1 ,monophysitisme1 middeleeuws* ,pan!isme1 ,anabaptisme1 de ,!osophie enz41 cf4 deel ,,ii #bfd-bfh en voorts ,petavius1 de inc>natione ,i c #a3 synopsis ha]esum omnium1 quae ca?4 9 c>nationis fidem oppugn>unt4 ,=besius ,corse1 ,in/ruct4 hi/4 !ol4 lib4 #b4 #c4 #e4 #f4 ,m4 ,vitr+a ,v #df sq4 ,baur1 ,lehre v4 d4 ,dreie94 u4 ,m5s*w4 ,gottes #ahda-dc4 ,dorn]1 ,entw4 d] ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i #ahea-ed4 ,rville1 ,hi/oire du dogme de la div9it de ,jsus-,*ri/ #ahfi4 ,mns*]-v4 ,coelln1 ,d4 ,g4 ,art4 ,*ri/ologie1 ,kir*5lehre van ,lo(s 9 ,h]zog #d1 #af4 ,vooral 9 de nieuw]e !ologie is de g$a*te he]s*5d geword51 dat de le] d] twee natur5 wel pa/e b de ,grieks*e !ologie en k]k1 ma> ?ans voor ons alle religieuse wa>de v]lor5 heeft1 dat ze ook ond] de kritiek van het ,soc9ianisme en ,rationalisme onh]roepelk gevall5 is en da>om ?ans 9 geheel nieuw51 religieus-e?is*5 z91 behoort gewzigd te word54 ,deze nieuwe ,*ri/ologie heeft h>e voornaam/e v]teg5woordig]s 9 ,kant1 ,s*lei]ma*] en ,rits*l4 ,kant kon de bbels*e en k]kelke le] van ,*ri/us niet aanva>d51 wl h de k5ba>heid van het bov5natuurlke loo*5de en1 uit het du soll/ tot het du kann/ besluit5de1 ge5 ,v]loss] van noode _h4 ,*ri/us kon da>om voor ,kant nog sle*ts blv5 e5 voorbeeld d] z$elkheid en e5 le]a> d] deugd4 ,alwat ,s*rift en k]k voorts nog van di5 ,*ri/us uitsprak1 _h sle*ts symbolis*e wa>de4 ,de k]kelke ,*ri/us is het symbool van de ,gode welgevallige m5s*heid2 deze is de w>e1 e5gebor51 veelgeliefde ,zoon1 om welk5 ,god de w]eld s*iep4 ,de m5s*word+ van ,*ri/us symbolise]t het ont/aan van het w>e z$elke lev5 9 d5 m5s*2 zn plaatsv]vang5d ld5 beteek5t1 dat de z$elke m5s* 9 ons boet5 moet voor het kwaad van d5 z9lk5 m5s*2 het gelo( aan ,*ri/us duidt aan1 dat de m5s* t] zn] zaligheid geloov5 moet aan de idee d] ,gode welgevallige m5s*heid4 ,9 n woord1 de hi/oris*e m5s* ,jezus is ge5 middela> ( zaligmak]1 ma> alwat de k]k van di5 p]soon beldt1 geldt t5 volle van de idee d] m5s*heid1 ,religion ed4 ,ros5kranz1 #fi f4 ,kant begon er 9 de nieuwe philosophie m$e1 om ev5als de oude ,gno/iek5 d5 hi/oris*5 ,*ri/us van d5 ideal5 te s*eid52 en &]5 hebb5 dat voortgezet4 ,fi*te g+ uit van de g$a*te1 dat ,god en m5s* absoluut n w>54 ,ma> ,*ri/us heeft deze e5heid het e]/ 9 zi*zelf erk5d en kla> uitgesprok52 dat is zne groote1 hi/oris*e beteek5is2 duiz5d5 zn door ,hem tot deze erk5t5is1 tot deze geme5s*ap met ,god gekom54 ,ma> al is dit hi/oris* zoo gewee/1 to* is da>m$e niet gezegd1 dat de m5s* niet uit zi*zelf1 niet &]s dan door ,*ri/us1 tot die geme5s*ap kom5 kan4 ,als ,jezus t]ugkwam1 z\ ,h volkom5 tevr$5 zn1 dat het ,*ri/5dom 9 de h>t5 he]s*te1 ook al 0 zn p]soon geheel v]get54 ,sle*ts de metaphysis*e1 eeuwige wa>heid1 de erk5n+ d] e5heid met ,god1 maakt zalig2 het hi/oris*e is e5 op zi*zelf /a&1 voorbga& feit1 ,anweisung zum selig5 ,leb51 vooral #f;e ,vorl4 ,b ,s*ell+ 9 zne e]/e p]iode is het absolute ge5 onv]&]lk znde ma> e5 eeuwig word51 dat dus 9 de w]eld als zn logos en zoon tot op5b>+ komt4 ,de !ologie me5t1 dat ,*ri/us de e5gebor5 en vlees*geword5 ,zoon ,gods is4 ,dat is onjui/2 ,god is eeuwig en kan niet 9 e5 bepaald tdsmom5t de m5s*elke natuur hebb5 aang5om52 het ,*ri/5dom als hi/oris* feit heeft voorbga&e beteek5is4 ,ma> eeuwig blft de idee2 de w]eld is de zoon ,gods2 de m5s*word+ ,gods be/aat da>91 dat het absolute1 om zi*zelf te zn1 9 e5e w]eld1 9 e5e veelheid van individu51 9 e5 rke ges*i$5is1 9 e5 hi/oris* proces tot op5b>+ komt4 ,de w]eld is dus ,god zelf 9 zn word52 de m5s*word+ ,gods is pr9cipe van alle lev5 en ges*i$5is2 het e9dige is de noodzakelke vorm voor het op5ba> word5 ,gods2 alles moet begrep5 word5 van de idee d] m5s*word+ uit4 ,en dit is ook de esot]is*e wa>heid van het ,*ri/5dom2 de hi/oris*e inkle$+ is ma> tdelke vorm voor deze eeuwige idee1 ,vorles4 b] die ,me?ode des akad4 ,/udiums1 #ahjc1 ,w]ke ,i #e ,s4 #bhf f4 ,ev5zoo zeide ,hegel1 dat hetge5 de !ologie symbolis* 9 voor/ell+5 we]gaf1 door de philosophie 9 begripp5 w]d omgezet2 ,*ri/us is niet de e5ige ,godm5s*1 ma> de m5s* is wez5lk n met ,god en wordt zi* dit ook op het hoog/e /&punt zn] ontwikkel+ bewu/1 ,religionsphilos41 ,w]ke ,,xii #bce f4 ,van deze philosophis*e praemiss5 uit zo*t5 ,m>he9eke1 ,ros5kranz1 ,gs*el1 ,daub1 ,conradi e4 a4 nog wel de vlees*word+ ,gods 9 ,*ri/us te h&hav51 ma> ,/rauss trok de consequ5ties en zeide 9 zn ,leb5 ,jesu1 #ahce ,,ii #gaf f4 #gcd f41 dat de idee h>e volheid niet 9 n exempla> uit/ort ma> alle5 9 e5e veelheid van individu52 de m5s*heid is de m5s*geword5 ,god1 die ontvang5 is van d5 ,h4 ,gee/1 zondeloos leeft1 op/aat uit de dood51 opva>t t5 hemel enz4 ,9 de mod]ne dogmatiek1 welke van deze wsge]ige g$a*te uitgaat1 blft er da>om ge5 plaats me] ov] voor ,*ri/us1 &]s dan e5 religieus g5ie1 e5 le]a> d] deugd1 e5 pr(eet1 die de religie het diep/ v]/aan1 ,gods liefde het duidelk/ geop5ba>d en de e5heid en geme5s*ap van ,god en m5s* het kla>/ uitgesprok5 heeft2 ma> de p]soon van ,*ri/us /aat zelf feitelk buit5 het wez5 des ,*ri/5doms1 ,/rauss1 ,dogm4 ,,ii #bad f4 ,alte u4 neue ,gl4 #bd f4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 #aaf f4 ,pfleid]]1 ,grundriss #abh4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #ehj f4 ,lipsius1 ,dogm4 #ehh4 ,s*olt51 ,initia c4 #d p4 #aga4 ,kiel/ra1 ,het godsd4 lev5 #ahij bl4 #ci4 ,niet t5 onre*te sprak von ,h>tmann met het oog op deze mod]ne !ologie van e5e crisis en e5e ,selb/z]setzung des ,*ri/5doms1 ,die ,krisis des ,*ri/4 u4 die mod]ne ,!ologie #ahhj4 ,die ,selb/z]setzung des ,*ri/4 u4 die ,religion d] ,zukunft #ahhh4 ,en ,dr4 ,boek5oog51 ,*ri/ol4 ,bes*\w+51 ,!ol4 ,tds*r4 ,ma>t1 ,mei1 ,sept4 ,nov4 #ahib ,nov4 #ahig1 poogde tev]geefs de le] van ,*ri/us 9 de mod]ne dogmatiek nog te h&hav5 als symbolis*e inbeeld+ van religieuse ideen4 ,e5e &]e ri*t+ w]d +eslag5 door ,s*lei]ma*]4 ,hoewel de k]kelke le] van ,*ri/us besli/ v]w]p5de1 tra*tte h to* de f\t d] speculatieve philosophie te v]md51 om n4l4 het wez5 des ,*ri/5doms te zoek5 9 e5e ab/racte idee en deze los te mak5 van d5 hi/oris*5 p]soon van ,*ri/us4 ,da>toe g+ h uit van de erv>+ d] geme5te1 van het *ri/elk bewu/zn1 dat tot inh\d heeft de v]zo5+ en de geme5s*ap met ,god4 ,de laat/e oorzaak hi]van is n]g5s &]s te v9d5 dan 9 d5 /i*t] d] *ri/elke geme5te1 9 wi5 da>om het ,godsbewu/zn 9 absolute kra*t aanwezig moet gewee/ zn4 ,en deze /]kte van zn ,godsbewu/zn 0 het zn ,gods 9 ,hem1 zoodat ,h het religise ,urbild d] m5s*heid is1 zondeloos1 volmaakt1 hoog/e product van het m5s*elk gesla*t en tegelk door e5e s*epp5de daad ,gods voortgebra*t als het volmaakte subject d] religie4 ,niet op zn le] ma> op zn p]soon1 niet op wat ,h de$ ma> op wat ,h 01 niet op zn e?is* voorbeeld ma> op zn religieus lev5 komt het 9 de e]/e plaats aan1 ,*r4 ,gl4 #ia f4 ,door alzoo de v]wez5lk+ van de religieuse idee niet 9 de m5s*heid ma> 9 d5 p]soon van ,*ri/us te zoek51 heeft ,s*lei]ma*] e5 ma*tig5 invlo$ geoef5d en aan de ,*ri/ologie we] e5e plaats v]zek]d 9 de dogmatiek4 ,voore]/ w]d ,s*lei]ma*]'s invlo$ da>9 m]kba>1 dat m51 9 teg5/ell+ met ,kant1 ,fi*te1 ,hegel 9 ,*ri/us tra*tte te h&hav5 e5e gans* bzond]e en geheel e5ige op5b>+ ,gods4 ,indi5 het ,godsbewu/zn 9 ,*ri/us absoluut en nooit door e5ige zonde v]/oord 0 gewee/1 moe/ ,god ook op geheel e5ige wze 9 ,hem hebb5 gewoond4 ,natuurlk kon m5 dit op v]s*ill5de wze beproev51 al na> mate m5 &]s da*t ov] de tr9iteit4 ,z die de ontologis*e tr9iteit v]w]p51 nem5 9 ,*ri/us e5e bzond]e manife/atie ,gods1 e5e volkom5e inwon+ ,gods1 de realise]+ van ,gods eeuwige w]eldg$a*te ( m5s*idee aan1 ,ro!1 ,e?ik #ecc f4 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 ,i #dcg-eef4 ,s*5kel1 ,dogm4 ,,ii #b ,s4 #gag4 #gbd4 ,ewald1 ,gs*el1 ,r$ep5n+1 ,beys*lag enz4 ,&]5 erk5n5 wel e5e ontologis*e tr9iteit ma> d5k5 de v]h\d+ van d5 ,zoon tot d5 ,vad] als subord9atiaans*1 en kom5 da>om tot e5e ariaans*e ,*ri/ologie1 ,?omasius1 ,kahnis1 ,gess1 ,ke]l1 ,h(/$e de ,groot1 ,do$es enz4 ,nog &]5 coord9e]5 d5 ,zoon met d5 ,vad] en nad]5 da>om de k]kelke le]1 ,k4 ,i4 ,nitzs*1 ,twe/51 ,mll]1 ,m>t5s51 ,s>torius1 ,liebn]1 ,lange1 ,voigt1 ,philippi1 ,vilm>1 ,ebr>d1 ,oo/]zee e4 a4 ,v]volg5s kwam er door ,s*lei]ma*] 9 de nieuw]e ,*ri/ologie e5e vroeg] ongewone belang/ell+ 9 de m5s*elke1 hi/oris*e ontwikkel+ van d5 p]soon van ,*ri/us4 ,de le] van de communicatio idiomatum w]d da>om zoo go$ als prsgegev52 de m5s*elke natuur van ,*ri/us w]d op d5 voorgrond ges*ov52 de le] d] twee /at5 w]d v]&]d 9 e5 lev5 van ,jezus1 en dat lev5 w]d 9 zne voorb]eid+1 ontwikkel+ en invlo$ nagespeurd4 ,ze] geliefd w]d da>om de ges*i$5is van ,israel1 van de klassieke w]eld en vooral van ,jezus' eig5 td 7,neute/4 ,zeitges*4 van ,hausra?1 ,s*r] enz72 voorts moe/ de m5s*word+ bes*\wd als niet toevallig om de zonde noodzakelk ma> als uit de idee ,gods voortvloei5de en met de s*epp+ zelve gegev5 7,/eff5s1 ,gs*el1 ,baad]1 ,nitzs*1 ,m>t5s51 ,liebn]1 ,lange1 ,ro!1 ,ehr5feu*t] enz472 en dan moe/ de ontwikkel+ van ,jezus als m5s* nagegaan word5 9 h>e hi/oris*e ontwikkel+1 totdat ,h twe$e ,adam1 ho(d d] m5s*heid1 ,c5tral9dividuum w]d 7,ro!1 ,liebn]1 ,s*neck5burg]1 ,m>t5s51 ,lange1 ,ne&]1 ,kahnis1 ,beys*lag1 ,ke]l74 ,e9delk kwam 9 de nieuw]e ,*ri/ologie1 die aan de beld5is van ,*ri/us als ,godm5s* nog va/hield1 het /rev5 op1 om de e5heid van deze beide op e5e &]e en bet]e wze te h&hav5 dan 9 de beld5is van ,*alc$on en de k]kelke dogmatiek ges*i$ 04 ,da>toe w]d1 t5 deele op ,god zelf ma> dan vooral op d5 ,godm5s* de idee van het word5 toegepa/4 ,s*ell+ begon da>m$e 9 zne twe$e p]iode1 cf4 deel ,,ii #cjd f4 ,de ,zoon 0 9 zek]5 z9 wel eeuwig 9 d5 ,vad]1 ma> als door d5 ,vad] geg5]e]d1 als ,zoon buit5 7praet]7 d5 ,vad]1 tre$t ,h e]/ op 9 de s*epp+4 ,ook dan e*t] be/aat de ,zoon niet als w]kelk1 ma> als e5e ,pot5z1 die zi* v]w]kelk5 kan en moet4 ,door de zonde des m5s*5 wordt e*t] de w]eld e5 auss]gttli*es ,se91 en de ,zoon1 die om die w]eld geg5]e]d is en aan ha> v]bond5 blft1 krgt e5 niet inn]lk ma> uit]lk van d5 ,vad] onafhankelk zn1 ,w]ke ,,ii #c ,s4 #cag f4 ,h 0 9 e5 tuss*5toe/&1 1 ,h wordt ,*ri/us1 blft aan de gevall5 w]eld1 welke de ,vad] aan ,hem ov]laat1 v]bond51 vo]t deze 9 d5 weg van zelfv]nietig+ en gehoorzaamheid tot d5 ,vad] zelf t]ug1 en wordt zoo aan het e9de d] w]eld zelf ,zoon 9 volkom5 z91 ,,ii #d ,s4 #ce f4 ,deze g$a*te ov] de word+ van d5 ,godm5s* _h 9 !osophis*e kr+5 bv4 op ,baad]1 ,/eff5s1 enz4 groot5 invlo$4 ,en zelfs ,ro! en ,dorn] nam5 de g$a*te ov]1 dat ,god ( de ,logos 9 diezelfde mate me] 9 d5 hi/oris*5 p]soon van ,jezus g+ inwon51 als deze zi*zelf ontwikkelde tot religieuse p]soonlkheid1 tot gee/2 de m5s*word+ ,gods neemt toe met de ,godword+ des m5s*54 ,op e5e &]e en to* v]wante wze is de v]kl>+ van d5 ,godm5s* beproefd door de le] van de 1 d4 i4 door de ond]/ell+1 dat de ,logos b de vlees*word+ zi* van alle ( van sommige eig5s*app5 tot op het niveau van de m5s*elke ontwikkel+ ontl$igd en deze dan langzam]h& 9 d5 weg van ontwikkel+ t]uggewonn5 heeft1 cf4 ,gess1 ,die ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i #ahef ,s4 #bha f4 #cji f4 ,liebn]1 ,die ,*r4 ,dogm4 aus d4 *ri/ol4 ,pr9cip1 #ahdi en ,jahrb f4 d4 ,!ol4 #aheh4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,i #dji-dde4 ,s>torius1 ,lehre v4 d4 heilig5 ,liebe ,,ii #ba4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #eid f4 ,ebr>d1 ,dogm4 #cej f4 ,s*b]le91 ,pr9zip u4 ,sy/em d] ,dogm4 #afg f4 ,m>t5s51 ,dogm4 #acc4 ,h(mann1 ,s*riftbeweis ,,ii #a ,s4 #bj f4 ,delitzs*1 ,bibl4 ,psy*4 #cbf f4 ,kahnis1 ,dogm4 ,,ii #hc4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #acg f4 ,kbel1 ,ueb] d5 ,unt]s*i$ zw4 d] posit4 u4 d4 lib]4 ,ri*tung 9 d] mod4 ,!ol4 #ahic ,s4 #abd4 ,h4 ,s*midt1 ,zur ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i1 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 ,,vii #ahif ,s4 #igb-ajje1 vooral #ihb f4 ,godet1 ,comm4 op ,joh4 #a3ad4 ,grtillat1 ,expos ,,iv #ahj s4 ,recol91 ,la p]sonne de ,j4 ,c4 et la ?orie de la k5osis ,p>is #ahij4 ,saussaye1 cf4 mne ,!ol4 van ,*4 d4 l4 ,s4 #dd4 ,oo/]zee1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #did4 ,khl]1 ,h]zog #d4 ,met ,s*lei]ma*]s ,*ri/ologie komt t5 slotte die van ,rits*l ov]e52 alle5 ma> legt z1 nauw] zi* aansluit5d b de wsbege]te van ,kant1 me] nadruk op het w]k dan op d5 p]soon van ,*ri/us en k5t 9 het wez5 des ,*ri/5doms e5e groot]e plaats toe aan het e?is*e4 ,ook ,rits*l v]w]pt 9 de le] van ,*ri/us alle metaphysica en alles wat door de natuurwet5s*ap en door de hi/oris*e kritiek wordt v]oordeeld1 b4 v4 de praexi/5tie1 de bov5natuurlke ontvang5is1 de op/&+1 hemelva>t1 w$]kom/4 ,*ri/us is 9 dat opzi*t e5 gewoon m5s*4 ,ma> zne eig5a>digheid lag 9 zn b]oep1 9 het w]k dat h g$aan heeft1 n4l4 het /i*t5 van e5 rk ,gods4 ,als e?is* p]soon /aat ,*ri/us hoog bov5 alle m5s*52 zn wil 0 volmaakt n met d5 wil ,gods1 met het plan en het doel1 dat ,god 9 betrekk+ tot w]eld en m5s*heid zi* voorge/eld _h4 ,ma> da>om heeft ,*ri/us ook groote religieuse beteek5is2 9 ,hem is ,god zelf1 zne g5ade en tr\w1 zn wil en b$oel+ met de m5s*heid tot op5b>+ gekom52 ,*ri/us heeft het ons getoond en met zn dood beve/igd1 dat het rk ,gods de be/emm+ all] m5s*5 is1 dat zn wil de wil d] gans*e m5s*heid moet word54 ,da>9 be/aat de kon9klke ma*t1 de w]eldhe]s*app van ,*ri/us2 en da>9 be/aat ook zne ,godheid4 ,*ri/us is niet ,god 9 metaphysis*5 z91 ma> de naam ,god duidt b ,hem zn rang en /& aan1 is ge5 wez5s- ma> e5 ambtsnaam2 ,*ri/us mag ,god heet5 omdat ,h t5 opzi*te van ons de plaats van ,god en de wa>de van ,god inneemt1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s ,,iii #ceh f4 ,kaftan1 ,wes5 d] *r4 ,rel4 #ahha ,s4 #bie f4 ,id4 ,brau*5 wir e9 neues ,dogma1 #ahij ,s4 #di-gb4 ,id4 ,dogmatik #ahig ,s4 #djd f4 ,s*ultz1 ov] ,rom4 #i3e1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 ,,xiii #ahfh ,s4 #dfb-ejg ,die ,lehre v4 d4 ,got!id ,*ri/i #ahha4 ,gotts*ick1 ,die ,kir*li*keit d] s4 g4 kir*l4 ,!ologie #ahij ,s4 #bjg4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #eac4 ,lob/e91 ,etudes ,*ri/ologiques1 ,/rassb4 #ahib4 ,*apuis1 ,la trans=mation du dogme *ri/ol4 au se9 de la ?ol4 mod]ne1 ,lausanne ,bridel #ahic4 #f4 ,de le] van ,*ri/us is niet het uitgangspunt ma> wel het middelpunt d] gans*e dogmatiek4 ,alle &]e dogmata b]eid5 ha> voor ( zn uit ha> afgeleid4 ,9 ha> als het h>t d] dogmatiek klopt heel het religieus-e?is*e lev5 d] ,*ri/5heid4 ,z is het 1 #a ,tim4 #c3af4 ,hi]van heeft alle le] van ,*ri/us uit te gaan4 ,indi5 e*t] ,*ri/us het vlees*geword5 ,woord is1 dan is de vlees*word+ ook het c5trale feit d] gans*e w]eldges*i$5is1 dan moet ze voorb]eid zn van de td5 d] eeuw5 en na- en doorw]k5 tot 9 alle eeuwigheid toe4 ,t]e*t zegt ,s*ell+1 dat het iem& moeilk moet vall51 e9] ,p]snli*keit1 die ihm ni*t eh] als von dem ,aug5blick an bekannt i/1 wo sie 9 m5s*li*] ,ge/alt ers*i55 i/1 die fr ihn e9e bloss hi/oris*e i/1 es muss ihm ungeme9 s*w] fall51 e9] sol*5 ,p]snli*keit na*h] e9e vorm5s*li*e1 ja vorweltli*e ,exi/5z zuzus*reib52 er wird si* natrli* g5eigt f9d51 diess nur als e9e ,vor/ellung anzuseh51 mit d] im weit]5 ,=tgang die ,p]son des gross5 ,religions/ift]s umgeb5 und v]h]rli*t word51 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #ce4 ,gans* &]s wordt dit1 als1 gelk elk feit d] op5b>+1 zoo ook de p]soon van ,*ri/us all]e]/ !ologis* bes*\wd wordt4 ,voore]/ heeft de vlees*word+ dan ha> ond]/ell+ en grondslag 9 het tr9it>is* wez5 ,gods4 ,9 het deisme en pan!isme1 is er voor e5e vlees*word+ ,gods ge5e plaats2 da> wordt ,god van w]eld en m5s* op ab/racte wze ges*eid51 hi] v]lie/ ,god zi* 9 de s*epsel5 en heeft ,h ge5 eig5 zn en lev54 ,het is da>om gans* natuurlk1 als op dit /&punt de vlees*word+ als ong]md v]worp5 wordt4 ,de ,soc9ian5 kwam5 hi] rond voor uit en maakt5 aan dit dictum rationis hun exegese di5/ba>1 ,cat4 ,rac4 qu4 #ih4 #aaa2 z noemd5 de inc>natie e5 m5s*elk droombeeld en e5 mon/reus dogma1 en a*tt5 het li*t]1 dat e5 m5s* e5 ezel dan dat ,god m5s* w]d1 ,fock1 ,d] ,soc94 #ebe4 ,ev5zoo zeide ,sp9oza1 dat de m5s*word+ ,gods ev5 ong]md 0 als dat circulus naturam quadrati indu]it1 ,ep4 #ba1 cf4 ook ,brets*neid] ,,ii #aie4 ,wegs*eid] #abh4 ,s*lei]ma*] #if4 ,/rauss ,,ii #aec enz4 ,alle5 de !i/is*e en tr9it>is*e beld5is van ,gods wez5 op5t de mogelkheid voor het feit d] inc>natie4 ,hi] to* blft ,god die ,h is en kan ,h to* aan &]5 zi* m$$eel54 ,indi5 m5 na> het woord van ,v9et e]/ zi*zelv5 hebb5 moet om zi*zelv5 te gev51 dan is de absolute liefde sle*ts te d5k5 als volmaak!id van e5 drieenig ,goddelk wez54 ,dan to* alle5 is er ond]s*eid tuss*5 wez5 en p]soon1 en da>om geme5s*ap van d5 m5s* door d5 p]soon aan het wez5 ,gods1 zond] dat dit wez5 met d5 m5s* v]e5zelvigd wordt ( 9 hem ov]vloeit4 ,de tr9iteit maakt 9 n woord mogelk1 dat er e5 middela> z1 die zelf beide de ,goddelke en de m5s*elke natuur deela*tig is en alzoo ,god en m5s* met elk&] v]b9dt4 ,hoeze] dan ook de !osophie van ,bhme en ,s*ell+ aan het dwal5 is g]aakt1 als z de m5s*word+ tra*tte af te leid5 uit het wez5 ,gods1 to* is het tr9it>is* wez5 de ond]/ell+ en voorwa>de van de vlees*word+ ,gods1 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #cid4 ,van belang is het da>om ook va/ te h\d51 dat niet de ,goddelke natuur als zoodanig1 ma> bepaald de ,p]soon des ,zoons m5s* is geword54 ,het patripassianisme van ,praxeas1 ,h]mog5es1 ,notus1 ,b]on1 ,b]yllus1 ,sabellius1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,v #eb4 ,dorn]1 ,entw4 ,i #eah1 is door de k]k t5 all5 tde1 b4v4 op de synode van ,aquileja1 v]oordeeld en komt 9 dez5 vorm niet me] voor4 ,ma> na> zne grondg$a*te is het eig5 aan alle pan!i/is*e /elsels1 vooral die van ,hegel1 ,s*ell+1 von ,h>tmann enz41 die het absolute niet als zn ma> als word5 opvatt5 en het ,goddelke zi* 9 de w]eld lat5 uit/ort5 en v]e9dig52 de w]eld en de m5s*heid met al ha> sm>t en ell5de is dan e5 mom5t 9 het lev5 ,gods1 de op5b>+sges*i$5is is dan de ld5sges*i$5is ,gods1 cf4 ook ,a4 von ,oett+51 ,das gttli*e no* ni*t1 ,leipzig #ahie4 ,al kan hi]9 nu ook1 gelk /raks blk5 zal1 e5 be/&deel van wa>heid word5 erk5d1 to* s*rft de ,h4 ,s*rift de vlees*word+ altd toe aan d5 ,zoon1 ,joh4 #a3ad1 ,phil4 #b3f1 ,hebr4 #b3ad1 #ae4 ,zelfs sprak5 de ,g]e=me]d5 er liev] van1 dat de p]soon des ,zoons1 dan met de ,lu!rs*51 dat de ,goddelke natuur 9 ,*ri/us m5s* 0 geword54 ,z wild5 da>m$e niet ontk5n51 dat de volheid d] ,godheid 9 ,*ri/us li*amelk woonde1 ,col4 #b3i1 dat de ,zoon hetzelfde ,goddelk wez5 met d5 ,vad] en d5 ,gee/ deela*tig is1 en dus 9 zoov] ook de ,goddelke natuur ons vlees* _h aang5om54 ,ma> to* legd5 z er teg5 alle v]m5g+ nadruk op1 dat de p]soon des ,zoons1 9 wi5 de ,goddelke natuur op e5e eig5e wze be/ond1 de m5s*elke natuur _h aang5om54 ,het v]s*il is zek] niet van groote beteek5is1 gelk ,ma/ri*t ,v #d1 #ae1 ,moor ,,iii #dhj opm]k51 ma> to* is het opm]kelk1 dat vele ,lu!rs*5 zi* lief/ zoo uitdrukk51 dat de ,goddelke natuur 9 d5 p]soon des ,zoons is m5s* geword52 het /aat ongetwfeld met hunne grondg$a*te 9 v]b&4 ,ma> de ,g]e=me]d5 gav5 de voorkeur aan de zegswze1 dat de p]soon des ,zoons onmiddellk en de ,goddelke natuur 9 ,hem middellk met de m5s*elke natuur 0 v]e5igd1 ,zan*ius ,,viii #dg4 ,polanus ,,vi c4 #ac4 ,synopsis ,,xxv #h4 ,alt+1 ,loci ,comm4 p4 #gd4 ,m>esius1 ,sy/4 ,,ix #ab4 ,m4 ,vitr+a ,v #ea4 #fc4 ,zoo 0 ook vroeg] door de patres gele]d en door de k]k bel$54 ,de #f;e ,synode te ,tol$o #fch sprak uit3 hoewel heel de tr9iteit 9 de vlees*word+ m$ew]kt1 wl alle w]k5 d] tr9iteit insep>abilia zn1 solus 7,filius7 tam5 accepit hom9em 9 s+ul>itate p]sonae1 non 9 unitate div9ae naturae1 9 id quod e/ proprium ,filii1 quod non commune tr9itati1 ,hahn1 ,bibl4 d4 ,symbole u4 ,glaub5sregeln #bcg2 cf4 ook ,anselmus b ,dorn] ,,ii #cgf4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #e4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #c art4 #d4 ,bell>m9us1 ,contr4 ,i lib4 #c c4 #h4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,,iii #a c4 #d qu4 #a enz4 ,vrag51 als 9 de s*ola/iek op ,s5t4 ,,iii di/4 #a beh&eld w]d51 ( ook de ,vad] en de ,h4 ,gee/ m5s* hadd5 kunn5 word51 behoev5 da>om niet op te h\d54 ,de ,vad] kon niet gezond5 word51 want ,h is de e]/e 9 orde en be/aat van zi*zelf2 de ,h4 ,gee/ gaat uit van d5 ,zoon1 volgt op ,hem en wordt door ,hem gezond54 ,ma> de ,zoon is de voor de vlees*word+ aangewez5e4 ,h neemt 9 het ,goddelk wez5 de plaats 9 tuss*5 ,vad] en ,gee/1 is ,zoon en ,beeld ,gods van nature1 0 9 de e]/e s*epp+ re$s ,middela> en kon als ,zoon ons w$] h]/ell5 tot k9d]5 ,gods1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #a4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #c art4 #h4 ,petavius1 de inc>n4 ,,ii #ae4 ,kleutg51 ,!ol4 d] ,vorz4 ,,iii #ahj f4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xiii qu4 #d4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #bff4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #cid4 ,to*1 al is de vlees*word+ subjective en t]m9ative alle5 eig5 aan d5 ,zoon1 z is to* orig9alit]1 pr9cipiative1 quoad effici5tiam e5 w]k d] gans*e tr9iteit2 ,*ri/us is gezond5 door d5 ,vad] en ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/4 ,de ,g]ef4 !ologie gaf hi]aan re$s uitdrukk+ 9 ha> le] van het pactum salutis4 ,het gans*e w]k d] h]s*epp+ is niet enkel e5 besluit ,gods1 het b]u/ op het vre1 bewu/e ov]leg d] drie p]son52 het is e5 opus p]sonale1 niet naturale4 ,de ,vad] is eeuwig 9 d5 ,zoon de ,vad] zn] k9d]52 de ,zoon is eeuwig hun ,borg en ,middela>2 de ,h4 ,gee/ is eeuwig hun ,troo/]4 ,niet e]/ na d5 val1 zelfs niet e]/ b de s*epp+1 ma> 9 de eeuwigheid zn de grondslag5 van het v]bond d] g5ade gelegd4 ,en de vlees*word+ is ge5 toevallig1 lat] opgekom5 besluit2 z is van eeuwigheid voorg5om5 en bepaald4 ,er 0 ge5 td1 dat de ,zoon niet 04 ,er 0 ook ge5 td1 dat de ,zoon niet wi/ en niet b]eid 01 de m5s*elke natuur uit het gevall5 gesla*t van ,adam aan te nem54 ,de vlees*word+ is voorb]eid van eeuwigheid2 z ru/ niet 9 het wez5 ma> 9 de p]son52 z is ge5 noodzakelkheid als 9 het pan!isme ma> ook ge5 willekeur ( toeval als 9 het pelagianisme4 #g4 ,behalve 9 de tr9iteit1 heeft de vlees*word+ voorts h>e ond]/ell+ en voorb]eid+ 9 de s*epp+4 ,s*epp+ geeft het aanzn aan e9dige1 bep]kte wez5s2 het is vol/rekt onmogelk1 dat ,god iets s*epp5 z\1 hetwelk ,hem 9 wez5 gelk en ,god w>e4 ,god heeft dus eeuwiglk e9dige s*epsel5 g$a*t en hun ook aanzn gegev5 9 de noodw5dige gr5z5 van ruimte en td4 ,9 die s*epsel5 heeft ,h dus als het w>e zne eeuwige g$a*t51 zne one9dige alma*t bep]kt4 ,bepaaldelk is de s*epp+ des m5s*5 na> ,gods beeld e5e ond]/ell+ en voorb]eid+ van de m5s*word+ ,gods4 ,ond] invlo$ van de pan!i/is*e id5titeitsle] en ook 9 v]b& met de ,lu!rs*e communicatio idiomatum heeft de nieuw]e !ologie hi]van veel misbruik gemaakt4 ,9 plaats van het oude f9itum non e/ capax inf9iti /elde z d5 regel3 homo div9ae naturae capax1 wees op de v]wants*ap van ,god en m5s*1 wis*te beid] ond]s*eid uit1 en g+ uit van de g$a*te1 dat voor beid] volmak+ de m5s*word+ noodzakelk 01 ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #abbg4 ,dit is door het *ri/elk !isme v]bod54 ,ma> to*1 de m5s* is ,gode v]want1 zn beeld1 zn zoon1 zn gesla*t2 en da>om is de m5s*word+ ,gods mogelk1 ,?omas1 ,bonav5tura e4 a4 op ,s5t4 ,,iii di/4 ,i1 zoodat vrag51 ( ,god ook de natuur van e5 /e51 e5e plant ( e5 di] kan aannem51 ,s5t4 ,,iii di/4 #b gelk ,occam die beve/ig5d beantwoordde1 ,/ckl1 ,philos4 d4 ,m4 ,a4 ,,ii #afbj1 niet te pas kom54 ,en als ,god dan d5 m5s* s*ept na> zn beeld1 en 9 di5 m5s* woont en w]kt met zn ,gee/1 invlo$5 op zn h>t en ho(d doet uitgaan1 tot hem spreekt en zi* aan hem te k5n5 en te v]/aan geeft1 dan is dat e5e ne]dal+ ,gods tot1 e5e accommodatie aan zn s*epsel1 e5e an?ropomorfise]+ ,gods1 en dus 9 zek]5 z9 en 9 zoov]re e5e m5s*word+ ,gods4 ,met en 9 de s*epp+ is de mogelkheid d] op5b>+ en ook van de m5s*word+ gegev54 ,wie de vlees*word+ onmogelk a*t1 moet b nad5k5 ook kom5 tot de loo*5+ d] s*epp+2 wie de laat/e aanneemt1 heeft pr9cipieel het re*t v]lor5 om het e]/e te be/rd54 ,vroeg]1 deel ,,ii #caj4 #dja1 is geblek51 dat de mogelkheid d] s*epp+ gegev5 is met de g5]atie des ,zoons2 indi5 ,god onm$$eelba> w>e1 z\ ,h no* aan d5 ,zoon no* aan e5ig s*epsel het lev5 hebb5 kunn5 gev54 ,nu moet er aan toegevoegd1 dat1 indi5 ,god heeft kunn5 s*epp5 en zi* heeft kunn5 op5b>5 aan wez5s1 ess5tieel van ,hem ond]s*eid51 dan moet ,h ook m5s* kunn5 word54 ,want de m5s*word+ is zek] wel van alle &]e op5b>+ ond]s*eid51 ma> z is er to* ook aan v]want1 z is er de spits1 de kroon1 de voltooi+ van1 cf4 ,a?an4 en ,greg4 ,nyss4 b ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,ii #afg4 ,alle op5b>+ w]kt he5 na> en groepe]t zi* rondom de vlees*word+1 als de hoog/e1 rk/e1 volkom5/e op5b>+4 ,g5]atie1 creatie1 inc>natie /aan 9 nauw v]b&1 ook al vloeit de volg5de niet noodw5dig uit de voorafga&e voort4 ,ma> er is me]4 ,de s*epp+ zelve is re$s infralaps>is* te d5k5 en ,adam 0 re$s e5 type van ,*ri/us4 ,dit is onaannemelk op het /&punt van h51 die me551 dat ,god zond] raad en besluit tot de s*epp+ is ov]gegaan en b de s*epp+ ldelk heeft afgewa*t1 wat de m5s* do5 z\4 ,ma> de ,s*rift le]t &]s4 ,b de s*epp+ van ,adam heeft ,god al op d5 ,*ri/us g]ek5d4 ,de s*epp+ zelve heeft 9 dez5 z9 de vlees*word+ al voorb]eid4 ,de w]eld is z ges*ap51 dat z1 vall5de1 we] kon opg]i*t2 de m5s*heid is zoo ond] n ho(d georganise]d1 dat z1 zondig5de1 we] ond] e5 &] ho(d kon word5 saamv]gad]d2 ,adam is zoo aange/eld tot ho(d1 dat ,*ri/us onmiddellk zne plaats kon innem52 en het w]kv]bond is z +]i*t1 dat het1 v]brok51 9 het g5adev]bond kon word5 geheeld4 ,t5 onre*te heeft m5 da>om geme5d1 dat de m5s*word+ van ,gods ,zoon ook zond] de zonde z\ hebb5 plaats gehad4 ,b de k]kvad]s komt dit gevoel5 nog niet duidelk voor1 cf4 alle5 ,t]tullianus1 de resurr4 c>nis #f4 adv4 ,prax4 #ab4 ,ma> 9 de s*ola/iek w]d deze vraag druk besprok52 behalve de tr9iteit 0 de inc>natie e5 gelo(s>tikel ook vr d5 val en noodzakelk1 om d5 m5s* te br5g5 tot zn bov5natuurlk doel1 cf4 deel ,i #eah ,,ii #ebh4 ,de vraag w]d da>om beve/ig5d beantwoord door ,rup]t v4 ,deutz1 ,duns ,scotus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #g qu4 #c1 ,alex&] ,halesius1 ,alb]tus ,magnus1 ,joh4 ,wessel1 ,ca?>9us1 ,pighius1 ,su>ez1 cf4 ook ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,v c4 #aj1 die niet besli/2 voorts door ,osi&]1 ,soc9us1 ,praelect4 !ol4 c4 #aj2 en dan door vele nieuw]e !olog51 ,/eff5s1 ,gs*el1 ,baad]1 ,nitzs*1 ,m>t5s51 ,liebn]1 ,lange1 ,ro!1 ,s*b]le91 ,ebr>d1 cf4 ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #abdc-abfj1 ,*r4 ,gl4 ,i #fdb2 vele engels*e !olog51 die door de inc>natie alles tra*t5 te v]kl>51 zooals ,we/cott1 ,*ri/us ,consummator1 ,london #ahhf p4 #iiv4 ,ill+wor?1 ,! inc>nation 9 relation to developm5t1 #e essay 9 ,gore's ,lux ,mundi1 ook ,van ,oo/]zee1 ,*ri/ol4 ,,iii #hev4 ,dogm ,,ii #ajg4 #die enz4 ,het is te begrp51 hoe m51 al r$5e]5de1 tot deze me5+ kwam4 ,e5 feit als de m5s*word+ ,gods kan niet toevallig zn1 en kan niet 9 de zonde als e5e toevallige en willekeurige daad des m5s*5 zn oorzaak hebb52 de zonde moge het plan ,gods kunn5 wzig51 z kon het niet v]nietig52 en da>om moet de m5s*word+ wel afg$a*t van de zonde va//aan2 de zonde v]oorzaakte alle51 dat die m5s*word+ ges*i$5 moe/ tot v]loss+ van d5 zonda>4 ,da> komt dan nog b1 dat de religie vr en na d5 val1 niet wez5lk v]s*ill5 kan2 indi5 er ?ans e5 middela> noodig is1 dan is er zulk e5 ook noodig gewee/ 9 de religie vr d5 val2 ,*ri/us' p]soon en w]k gaat dan ook 9 het v]zo55 d] zond51 9 het v]w]v5 d] zaligheid vol/rekt niet op2 ,h is niet alle5 middela> ma> ook ho(d2 ,h is ge5 middel ma> ook doel1 ,selb/zweck1 #a ,cor4 #ae3de-dg1 ,ef4 #a3aj1 #ba-bc1 #e3ca1 #cb1 ,col4 #a3ae-ag4 ,h is er niet alle5 om de geme5te1 de geme5te is er ook om ,hem2 de pra$e/9atie van ,*ri/us tot he]lkheid gaat aan die van d5 m5s* vooraf4 ,deze ov]weg+5 bevatt5 zooveel wa>heid1 dat de in/emm+1 welke de hypo!se van de m5s*word+ ,gods buit5 de zonde gevond5 heeft1 niet v]wond]5 kan4 ,indi5 de pelagiaans*e wilsvrheid wordt gele]d en de zonde dus voor ,god e5e toevalligheid en teleur/ell+ is1 is er ge5 bet] middel om vren wil en ,gods plan met elka> te v]e5ig51 dan door te zegg51 dat de m5s*word+ to* bepaald 0 en alle5 9 iets ond]ges*ikts gewzigd is4 ,op het /&punt van ,augu/9us en nog nad] van de ,g]ef4 !ologie is er e*t] aan heel deze hypo!se ge5 behoefte4 ,er is ma> n plan en besluit ,gods2 voor e5e &]e w]kelkheid dan de be/a&e is er met het oog op ,gods raad ge5 plaats4 ,hoeze] de zonde dan ook door d5 wil van het s*epsel 9 de w]eld kwam1 z is to* van eeuwigheid opg5om5 9 ,gods raad en is voor ,hem niet cont+5t ( onvoorzi54 ,9 di5 eeuwig5 raad heeft ook de vlees*word+ om de zonde e5e plaats2 z hangt niet van d5 m5s* ma> alle5 van ,gods welbehag5 af4 ,ja me] nog1 de ,zoon 0 ook afg$a*t van de zonde voor d5 m5s* m$iator unionis2 vele ,g]e=me]d5 erk5d5 dit met ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ab1 #d4 #f4 ,wl dit door ,qu5/$t1 ,!ol4 did4 pol4 ,i #aaj cf4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,,ii #aij niet go$ begrep5 w]d1 kon h ,zan*ius1 ,bucanus1 ,polanus rek55 tot de voor/&]s van de vlees*word+ buit5 de zonde4 ,de b$oel+ 0 alle51 dat de religie 9 w]k- en g5adev]bond wez5lk e5e en dezelfde 01 en de zaligheid dus altd be/aan moet 9 de geme5s*ap met d5 drieenig5 ,god4 ,alle5 ,comrie kwam door zn /r5g volgeh\d5 supralaps>isme tot de le]1 dat de pra$e/9atie van d5 m5s* ,*ri/us aan die van d5 val voorafg+1 deel ,,ii #cci4 ,ma> ov]ig5s hield5 zi* de mee/e !olog5 aan de ,s*rift1 welke de vlees*word+ van ,*ri/us altd en alle5 met de zonde 9 v]b& br5gt en 9 ha> het groot/e bews van ,gods ontf]m+ ziet1 ,mt4 #a3ba1 #i3ac1 #bj3bh1 ,luk4 #a3fg1 #b3cj1 ,joh4 #a3bi1 #c3af1 ,rom4 #h3c1 ,gal4 #d3d1 #e1 #a ,tim4 #c3af1 ,hebr4 #b3ad1 #a ,joh4 #c3h enz4 ,de teg5ov]ge/elde me5+ leidt ook zoo li*t tot de g$a*te1 dat de m5s*word+ op zi*zelve voor ,god betamelk en noodzakelk is1 dat is1 tot de pan!i/is*e le] van de eeuwige zelfop5b>+ ,gods 9 de w]eld4 ,cf4 ,ir541 adv4 ha]4 ,v c4 #ad4 ,greg4 ,naz41 ,or4 #cf4 ,augu/41 de v]bis ,apo/4 #h1 #b4 #g4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #a art4 #c1 ma> &]s ,s5t4 ,,iii #a qu4 #a art4 #c4 ,bonav5tura1 ,s5t4 ,,iii di/4 #a art4 #b qu4 #b4 ,petavius1 de inc>n4 ,,ii c4 #ag4 ,s*aezl]1 ,das ,dogma v4 d4 ,m5s*w4 ,gottes #cjg4 ,kleutg51 ,!ol4 ,,iii #djj4 ,qu5/$t ,,ii #ajh-aaf4 ,calovius1 ,isag4 ad !ol4 #ei-ii4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ab1 #d-g4 ,ma/ri*t ,v #d1 #ag4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiii #c4 ,moor ,,iii #gei4 ,m4 ,vitr+a ,v #dg4 ,j4 ,mll]1 ,dogm4 ,abh4 #ahgj ,s4 #ff-abf4 ,philippi1 ,k4 ,gl4 ,,iv #cgf4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #hj4 ,h]aut #bfd4 #bfe4 ,orr1 ,*r4 ,view #cai-cbg4 #h4 ,e5e d]de en laat/e voorb]eid+ van de vlees*word+ is de ges*i$5is d] op5b>+ van het p>ads af aan4 ,de inc>natie heeft niet t]/ond plaats gehad na d5 val2 ma> vele eeuw5 zn er van de e]/e zonde tot op de kom/ van ,*ri/us 9 het vlees* v]loop54 ,de ,s*rift w/ er op1 als z van de volheid des tds spreekt1 ,ef4 #a3aj1 ,gal4 #d3d1 dat dit ge5 toeval ( willekeur 01 ma> alzoo door ,god 9 zne w%eid 0 bepaald4 ,de vlees*word+ moe/ e]/ 9 de voorafga&e hi/orie door all]lei middel5 en langs all]lei weg5 word5 voorb]eid4 ,gelk de inc>natie de g5]atie en de creatie ond]/elt1 zoo komt er ?ans nog e5e ond]/ell+ en voorb]eid+ b1 n4l4 de revelatie4 ,het is inzond]heid ,johannes 9 zn proloog1 die deze voorb]eid+ van de vlees*word+ 9 de voorafga&e hi/orie ons 9 het li*t /elt4 ,niet alle5 0 de ,logos 9 d5 beg9ne b ,god en zelf ,god2 en niet alle5 zn alle d+5 door ,hem gemaakt4 ,ma> deze ,logos heeft ook van het mom5t d] s*epp+ af aan aan de s*epsel5 zn lev5 en li*t m$eg$eeld4 ,want 9 ,hem 0 lev5 en het lev5 0 het li*t d] m5s*54 ,zelfs na d5 val heeft deze op5b>+ niet opgeh\d54 ,integ5deel1 het li*t van di5 ,logos s*e5 9 de dui/]nis en v]li*tte e5 iegelk m5s*1 kom5de 9 de w]eld4 ,bzond]lk op5ba>de ,h zi* 9 ,israel1 dat ,h zi* tot e5e erve _h uitv]kor51 en als ,engel des ,v]bonds leidde en zeg5de4 ,h kwam voortdur5d tot het zne1 9 !ophanie1 pr(etie en wond]4 ,zoo heeft de ,zoon de gans*e w]eld1 van ,jod5 en ,heid55 saam1 voor zne kom/ 9 het vlees* voor- en toeb]eid4 ,w]eld en m5s*heid1 l& en volk1 kribbe en /al1 ,be?lehem en ,naz>e?1 oud]s en blo$v]want51 natuur en omgev+1 maats*app en bes*av+1 het is alles e5 mom5t 9 de volheid d] td51 9 welke ,god zn ,zoon gezond5 heeft 9 het vlees*4 ,het 0 de ,zoon zelf1 die alzoo t]/ond na d5 val als ,logos en als ,engel des ,v]bonds de w]eld d] ,heid55 en d] ,jod5 g]e$ maakte voor zne kom/4 ,h 0 kom5de van het beg9 d] td5 af aan en kwam e9delk voor go$ 9 de m5s*heid en maakte door zne vlees*word+ won+ 9 ha>4 ,cf4 ,bald5sp]g]1 ,d] ,prolog4 des vi]t5 ,evangeliums1 ,freiburg ,mohr #ahih4 ,de inc>natie sluit b de voorafga&e1 zo[el algeme5e als bzond]e revelatie zi* aan4 ,z /aat en valt met deze4 ,want indi5 ,god zi* z heeft kunn5 op5b>51 als de ,s*rift beide t5 aanzi5 van de ,heid5w]eld en van ,israel getuigt1 dan ligt de mogelkheid d] vlees*word+ da>9 vanzelve opgeslot52 en indi5 de laat/e niet mogelk w>e1 z\ ook de e]/e niet te h&hav5 zn4 ,revelatie b]u/ to* op dezelfde g$a*te als de inc>natie1 d4 i4 op de m$$eelba>heid ,gods1 zo[el 9 het wez5 ,gods aan d5 ,zoon 7g5]atie7 als buit5 het wez5 ,gods aan de s*epsel5 7creatie74 ,deze gans*e voorb]eid+ van de vlees*word+ 9 de voorafga&e eeuw5 conc5tre]t zi* nu als het w>e en voltooit zi* 9 de v]kiez+ en beg5adig+ van ,m>ia als mo$] van ,jezus4 ,m>ia is de gezeg5de ond] de vr\w54 ,z heeft e5e e]e ontvang51 welke aan ge5 &] s*epsel tebeurt is gevall54 ,hoog gaat z 9 onv]di5de gratie1 ha> ges*onk51 alle m5s*5 en engel5 te bov54 ,rome heeft dit t]e*t geh&haafd2 wie het ontk5t1 maakt ge5 ern/ met de vlees*word+ ,gods4 ,alle5 ma>1 de ,rooms*e k]k is van deze erk5t5is zond] e5ig5 grond voortges*r$5 tot de le] van de immaculata conceptio ,b4 ,virg9is1 zie bov5 #baav4 ,wat ha> da>b geleid en da>toe gebra*t heeft1 is niet het gezag d] ,s*rift ( d] traditie2 is ook niet de pog+1 om da>door de zondeloo%eid van ,jezus te v]kl>5 en te wa>borg51 want deze ru/ oorzakelk 9 zne ,goddelke natuur en in/rum5teel 9 de ontvang5is van d5 ,heilig5 ,gee/4 ,ma> de drfkra*t voor dit dogma ligt w$]om voor ,rome 9 de hi]>*is*e idee4 ,na>mate e5 s*epsel nad] b ,god /aat1 moet het ook te me] deel hebb5 aan zne natuur en aan al zne eig5s*app52 moet het des te me] 9 de 1 9 de deificatio deel54 ,bov5 ,m>ia nu /aat ge5 s*epsel2 z is op de nauw/e wze met ,god v]e5igd1 z is 1 ,deip>a1 z heeft ,gods eig5 ,zoon ond] het h>te g$rag51 ,god zelf heeft 9 ha> gewoond4 ,( er bewz5 uit ,s*rift en traditie zn1 is de ho(dzaak niet2 ma> de ,rooms*e kan zi* de mo$] van d5 ,zaligmak] niet &]s d5k5 dan bov5 alle k9d]5 d] m5s*5 en bov5 alle engel5 des hemels1 aan ,god welgevallig1 re9 en vlekkeloos4 ,0 z niet met d5 ,godm5s*1 en dus ook met d5 ,goddelk5 ,p]soon des ,woords1 met de heiligheid zelve1 door de nauw/e en te$]/e betrekk+5 v]bond58 ,heeft ,god door het feit zelf h>] uitv]kiez+ tot zoo hooge wa>digheid en zoo innige v]tr\welkheid1 niet all]duidelk/ getoond1 dat ,h die re9e maagd bov5 alle s*epsel5 bem9de8 ,en is het da>om ook1 afgezi5 van de bewz5 uit ,s*rift en ov]lev]+1 niet ze] aannemelk1 dat ,god de heilige maagd bov5 alle s*epsel5 met zne g5adegav5 heeft b$eeld8 ,de e] des ,zaligmak]s vord]de1 dat zne uitv]kor5 mo$] van all5 zweem en s*aduw zelfs d] zonde vrbleef4 ,het is pass5d1 dat e5 s*epsel1 hetwelk zoo v]tr\welk met ,god moe/ omgaan1 9 zoo innige en te$]e betrekk+ tot ,hem /ond1 voor de m9/e zonde smet bleef gevrwa>d4 ,het is pass5d1 dat het huis des ,he]5 heilig 04 ,aldus ,b5sdorp 9 de ,ka?oliek1 ,,cxii #ahig bl4 #dbi4 #dde4 #ddg4 ,9 het hi]>*is* sy/eem d] ,rooms*e k]k en !ologie pa/ de le] van de onbevlekte ontvang5is1 de zondeloo%eid van ,m>ia1 en da>om is deze er all5gs 9 opg5om52 zelfs de le] van h>e hemelva>t is e5e kwe/ie van td4 ,da>om nem5 de pra$icat51 aan ,m>ia toegek5d1 hoe lang] hoe me] 9 aantal en 9 qualiteit toe2 z is do*t] des ,vad]s1 bruid van d5 ,zoon1 tempel en orgaan des ,h4 ,gee/es1 complem5tum1 ,ergnzung d] ,dreie9igkeit1 die in/rum5tale und !ilweise die m]itoris*e ,ursa*e uns]] ewig5 ,aus]whlung1 de voornaam/e r$5 d] natuurlke en bov5natuurlke s*epp+1 de wze1 alle wond]5 w]k5de1 met onbep]kte he]s*app toeg]u/e1 alma*tige rege]/] d] k]k1 gelk ,god de w]eld rege]t enz41 zie b4 v4 ,wrnh>t1 ,m>ia die wund]b>e ,mutt] ,gottes und d] ,m5s*51 ,innsbrck #ahij ,s4 #ac4 #ai4 #bdd4 #bhi1 ook ,petavius1 de inc>n4 ,,xiv4 ,s*eeb51 ,dogm4 #fi4 #ic1 e5 ,jezuit ,salaz> b ,rivetus1 ,op4 ,,iii #fha4 ,de ,m>iolatrie v]dr+t b ,rome de w>e1 *ri/elke ,godsv]e]+ geheel en al4 ,pr(4 ,s*oel]1 ,das vatik4 ,bild1 ,gt]sloh #ahih ziet dit bgelo( typis* uitg$rukt 9 e5e muurs*ild] op het vaticaan1 welke de ,madonna voor/elt1 hoog 9 het midd5 geplaat/1 t]wl ,vad] en ,zoon als w]ktuig5 van ha> alma*tig5 wil t] re*t] en l9k] zde gezet5 zn4 ,het is teg5 deze m5s*v]god+1 dat de ,re=matie 9 v]zet kwam4 ,het w>e niet te v]wond]51 als z uit vreeze voor zulk e5e afgod] niet altd aan ,m>ia de ha> v]s*uldigde e]e _h bewez54 ,ma> ook dat is niet het geval1 al 0 z natuurlk voorzi*tig 9 h>e l(v]heff+4 ,m>ia /aat ook b alle ,prote/ant51 die de vlees*word+ des ,woords beld51 9 hooge e]e4 ,z is door ,god v]kor5 en toeb]eid1 om de mo$] van zn ,zoon te wez54 ,z is de beg5adigde ond] de vr\w54 ,z is door ,*ri/us zelf tot zne mo$] bege]d1 die ,hem ontv+ van d5 ,h4 ,gee/1 die ,hem droeg ond] ha> h>t1 die ,hem zoogde aan ha> bor/1 die ,hem ond]wees 9 de ,s*rift51 9 wie 9 n woord de voorb]eid+ d] vlees*word+ vole9d w]d4 #i4 ,to*1 (s*oon ,*ri/us zi* b zne vlees*word+ aan de voorafga&e op5b>+ aansluit en door natuur en ges*i$5is zn eig5 kom/ heeft voorb]eid1 ,h is ge5 product van het v]l$51 ge5 vru*t van ,israel ( de m5s*heid4 ,tot op zek]e hoogte geldt het van i$] m5s*1 dat h niet voll$ig uit zne oud]s en omgev+ kan word5 v]kla>d4 ,da>om kon ook ,ku551 ,g4 v4 ,i4 ,,ii #ejfv41 ,volksgodsd4 en ,w]eldgodsd4 #aeh4 #aic1 nadat h de voorwa>d5 en b\w/(f5 voor het ,*ri/5dom _h aangewez51 erk5n51 dat da>m$e de p]soon van ,*ri/us nog niet begrep5 is4 ,ma> het geldt van ,*ri/us nog 9 e5 &]5 en hoog]5 z91 dan door hem w]d b$oeld4 ,na> de ,s*rift to* is 9 ,*ri/us dat ,woord vlees* geword51 hetwelk 9 d5 beg9ne b ,god en zelf ,god 04 ,t5 all5 tde en van all]lei zde is deze ,godheid van ,*ri/us ontk5d en be/r$54 ,ma> #a de ,s*rift le]t niet &]s1 bov5 bl4 #bca1 #bch4 ,w zn1 gelk ,*4 de la ,saussaye e5s zeide1 aan de sup]latiev5 d] ,h4 ,s*rift gewoon en v]/aan dikw]f de kra*t h>] uitdrukk+5 niet me]4 ,ma> indi5 e5 m5s* zoo van zi*zelv5 sprak als ,jezus /e$s de$1 als &]5 e5 m5s* zoo v]e]d51 gelk pr(et5 en apo/el5 dat d5 ,*ri/us do51 dan z\ elk dat h\d5 voor waanz9nige dweepzu*t ( s*rikkelke ,godsla/]+4 ,de ,s*rift k5t1 niet op e5e enkele plaats ma> telk5s1 aan ,*ri/us toe e5 p]soonlk eeuwig voorbe/aan1 ,joh4 #a3a1 #h3eh1 #ag3e1 ,rom4 #h3c1 #b ,cor4 #h3i1 ,gal4 #d3d1 ,phil4 #b3f1 e5 ,goddelk ,zoons*ap 9 bov5natuurlk5 z91 ,mt4 #c3ag1 #aa3bg1 #bh3ai1 ,joh4 #a3ad1 #e3ah1 ,rom4 #h3cb1 de s*epp+ en de ond]h\d+ all] d+51 ,joh4 #a #c1 #a ,cor4 #h3f1 ,ef4 #c3i1 ,col4 #a3af1 #ag1 ,hebr4 #a3c1 ,op4 #c3ad1 de v]w]v+ voor all5 en e5 iegelk van alle heil en zaligheid1 ,mt4 #a3ba1 #ah3aa1 ,joh4 #a3d1 #af1 #ad3f1 ,hd4 #d3ab1 #a ,cor4 #a3cj1 het kon+s*ap 9 de geme5te1 ,mt4 #c3b1 #e3aa1 #aj3cb1 #cg1 ,joh4 #ah3cg1 #a ,cor4 #aa3c1 ,ef4 #a3bb1 ,col4 #a3ah1 de he]s*app ov] alle d+51 ,mt4 #aa3bg1 #bh3ah1 ,joh4 #c3ce1 #ag3b1 ,hd4 #b3cc1 #a ,cor4 #ae3bg1 ,ef4 #a3bj-bb1 ,phil4 #b3i1 ,col4 #b3aj1 ,hebr4 #b3h1 het oordeel ov] lev5d5 en dood51 ,joh4 #e3bg1 ,hd4 #aj3db1 #ag3ca1 ,rom4 #ad3aj1 #b ,cor4 #e3aj2 z noemt ,hem re*t/reeks en ondubbelz9nig met d5 naam van ,god1 ,joh4 #a3a1 #bj3bh1 ,rom4 #i3e1 #b ,!ss4 #a3ab1 ,tit4 #b3ac1 #b ,petr4 #a3a1 ,hebr4 #a3h1 #i1 cf4 ,crem]1 s4 v4 4 #b ,wel is wa> beg9t alle be/rd+ van de ,godheid van ,*ri/us met e5 b]oep op de ,s*rift teg5 de confessie4 ,ma> deze illusie duurt sle*ts e5 ze] kort5 td4 ,onp>tdige exegese doet weldra zi51 dat de le] d] k]k veel me] grond heeft 9 de ,s*rift1 dan m5 oorspronkelk _h v]wa*t4 ,zoo ziet m5 zi* dan g5oodzaakt1 om w$]om van d5 ,*ri/us d] apo/olis*e v]kondig+ tot d5 ,jezus d] ,synoptici t]ug te gaan en deze dan zoolang te critise]51 tot al het supranatureele eruit v]dwnt4 ,de ,godheid van ,*ri/us kan dan v]kla>d word5 voor e5e vru*t van diepz9nige !ologis*e ( philosophis*e speculatie1 oorspronkelk geheel vreemd aan de geme5te1 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #ebb4 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #dag f4 #dch4 #dfh4 ,dit duurt e*t] altd sle*ts zoo lang1 als m5 er prs op /elt en belang b heeft1 om eig5 gelo( voor te /ell5 als het oorspronkelke1 zuiv]e ,*ri/5dom4 ,zoodra dat /&punt v]lat5 is1 h]neemt de onp>tdigheid h>e /em en geeft d] k]kelke beld5is gelk4 ,neg>i nequit1 9 dictis eorum 7scriptorum s47 sem9a qua$am doctr9ae ecclesia/icae v]e inesse1 ,wegs*eid] #abh4 ,es i/ unleugb>1 dass au* dasj5ige1 0 die ,kir*5lehre b] die gttli*e ,natur ,*ri/i lehrt1 ,/tzpunkte im ,n4 ,t4 besitzt1 ,nitzs* ib4 #eah4 #eba1 cf4 ook ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #cec4 #dah4 ,bald5sp]g]1 ,d] ,prolog4 des vi]t5 ,ev4 #d f4 ,da>m$e v]valt dan we] de v]kl>+ van dit dogma uit lat]e1 !ologis*e ( philosophis*e speculatie4 #c4 ,ev5als de /udie d] ,s*rift1 zoo zet ook het dogm5hi/oris* ond]zoek altd we] op de k]kelke beld5is van de ,godheid van ,*ri/us het zegel d] wa>heid4 ,de ontwikkel+ van het *ri/ologis* dogma toont e5 logis*5 gang1 die t5 slotte door i$] ond]zoek] opgem]kt en erk5d wordt1 v4 ,h>tmann1 ,die ,krisis des ,*ri/4 #f4 ,e5v\dig 0 het gelo(1 wa>m$e de geme5te 9 de w]eld optrad4 ,ma> n d+ wi/ z1 dat 9 ,*ri/us ,god zelf tot ha> 0 gekom5 en ha> opg5om5 _h 9 zne geme5s*ap4 ,dat /ond va/1 dat liet z zi* niet ontnem51 dat heeft z teg5ov] all]lei be/rd+ v]d$igd en 9 ha> beld5is kla> en duidelk ge=mule]d4 ,9 de le] van de ,godheid van ,*ri/us heeft z het absoluut k>akt] d] *ri/elke religie1 de realiteit h>] geme5s*ap met ,god geh&haafd4 ,9 het ,*ri/5dom bekle$t ,*ri/us e5e gans* &]e plaats1 dan ,buddha1 ,z>a?u/ra1 ,mohamm$ 9 hunne godsdi5/54 ,*ri/us i/ ni*t d] ,lehr]1 ni*t d] ,/ift]1 er i/ d] ,inhalt des ,*ri/5?ums1 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #ce1 cf4 v4 ,h>tmann1 ,die ,krisis des ,*ri/4 #ahhj ,s4 #a4 ,/rauss1 ,dogm4 ,,ii #agd4 ,da>om word51 geoordeeld na> de le] d] ,s*rift en het gelo( d] geme5te1 t5 slotte mann5 als ,ir5aeus1 ,a?anasius1 ,augu/9us1 altd we] teg5ov] hunne be/rd]s 9 het gelk ge/eld4 ,i$] rek5t zi* ov]e5/emm+ met h5 tot e5e e]e2 niem& wordt ga>ne na> ,arius1 ,pelagius ( ,soc9us g5oemd4 #d4 ,het is duidelk1 dat de *ri/elke religie1 d4 i4 de wa>a*tige geme5s*ap van ,god en m5s*1 niet &]s te h&hav5 is dan door de beld5is van de ,godheid van ,*ri/us4 ,want als ,*ri/us niet wa>a*tig ,god is1 dan is ,h alle5 e5 m5s*4 ,en hoe hoog ,h dan ook geplaat/ z1 ,h kan no* 9 zn p]soon no* 9 zn w]k inh\d en voorw]p zn van het *ri/elk gelo(4 ,( ,*ri/us dan voor zi*zelf 9 ongebrok5 geme5s*ap met ,god hebbe ge/aan 7,s*lei]ma*]71 de e5heid van ,god en m5s* het e]/ hebbe uitgesprok5 7,hegel71 het k9ds*ap ,gods volkom5 9 zi*zelv5 hebbe g]ealise]d 7,lipsius71 ,gods liefde geop5ba>d en het ,godsrk ge/i*t hebbe 7,rits*l72 het ,*ri/5dom is nu dan to*1 nu het e5maal be/aat1 van ,hem onafhankelk2 ,h is er de /i*t] van1 hi/oris* blft zne beteek5is groot1 en zn voorbeeld w]kt na1 ma> ,hzelf /aat buit5 het wez5 des ,*ri/5doms4 ,de ariaans*e ,*ri/ologie1 de moreele ,*ri/ologie van het rationalisme1 de symbolis*e van ,kant1 de ideele van ,hegel1 de ae/hetis*e van de ,wette1 de an?ropologis*e van ,feu]ba*1 z lat5 ge5 van alle aan ,*ri/us 9 de dogmatiek e5e plaats4 ,wird die ,p]snli*keit ,*ri/i als e9e m5s*li*e1 w5n au* no* s sehr idealisirte1 fe/gehalt51 s kann ni*t sie selb/ als ,p]snli*keit die erls5de ,kraft fr d5 ,glubig5 se91 v4 ,h>tmann ib4 #ae4 #e4 ,rits*l en de zn5 tra*t5 e*t] to* nog voor ,jezus1 (s*oon alle5 m5s*1 d5 titel van ,god te h&hav51 omdat ,h voor de geme5te de plaats van ,god inneemt en de wa>de van ,god bezit4 ,vroeg] is dit op dezelfde wze door de ,soc9ian5 beproefd4 ,z be/r$5 de ,godheid van ,*ri/us zoo /]k mogelk en zeid51 dat ,*ri/us1 9 die enkele ,s*riftuurplaats51 wa> ,h ,god g5oemd w]d1 zooals ,joh4 #a3a1 #bj3bh1 ,rom4 #i3e1 alzoo heette om zn rang1 wa>digheid en he]s*app1 wa>toe ,h vooral na zne op/&+ v]hev5 01 ,cat4 ,rac4 qu4 #id-aij4 ,*ri/us w]kt door ,goddelke kra*t diezelfde d+51 quae ipsius ,dei sunt1 tanquam ,deus ipse1 ib4 #abj4 #afd4 ,hoc nom5 ,deus non e/ nom5 sub/antiae cujusdam proprium vel p]sonae1 s$ auctoritatis1 pot5tiae1 ev5als ook engel5 en ov]h$5 9 de ,s*rift volg5s ,jezus' eig5 woord1 ,joh4 #aj3cd1 soms ,god5 g5oemd word51 ,soc9us1 op ,joh4 #a3a4 ,ditzelfde wordt ?ans door ,rits*l en zne s*ool gele]d2 de naam van ,god wordt 9 de ,s*rift en 9 de geme5te wel voor ,*ri/us gebruikt1 ma> is dan e5 ambts-1 ge5 wez5snaam4 ,deze voor/ell+ is e*t] geheel onh\dba>4 ,wel word5 engel5 en ov]h$5 9 de ,s*rift soms ,god g5oemd1 ma> dan is de ov]dra*telke1 ambtelke z9 duidelk en spr+t elk 9 het oog4 ,b ,*ri/us is dat e5 geheel &] geval4 ,hem wordt e5 p]soonlk1 eeuwig voortbe/aan toegek5d2 van ,hem wordt gezegd1 dat ,h ,god 01 9 zne ge/alte be/ond1 het afs*nsel van ,gods he]lkheid 01 e5gebor5 ,zoon ,gods1 ,beeld des onzi5lk5 ,gods1 ja ,god bov5 alles te prz5 9 d] eeuwigheid--wie kan dit b mogelkheid v]/aan van e5 m5s*1 die alle5 om het ambt1 dat h droeg1 en het w]k1 dat h de$1 d5 e]etitel van ,god kreeg8 ,voorts1 de *ri/elke k]k heeft1 ,jezus ,god noem5de1 da>m$e nooit e5 ambts- ma> altd e5 wez5snaam b$oeld4 ,wanne] m5 datzelfde woord en di5zelfd5 naam 9 gans* &]5 z9 gaat bezig51 geeft m5 opzettelk aanleid+ tot misv]/& en v]w>r+ en maakt m5 zi* teg5ov] de geme5te aan one]lkheid s*uldig4 ,v]d]1 indi5 ,*ri/us niet ,god is 9 wez5lk5 z91 dan mag ,h zoo ook niet g5oemd en v]e]d word54 ,( m5 al zegt1 dat ,h ,gods liefde volkom5 heeft geop5ba>d1 dat ,h ,gods plan met w]eld en m5s*heid geheel 9 zi* heeft opg5om51 dat ,h ,gods wil t5 volle tot d5 zn5 heeft gemaakt1 dit alles re*tva>digt op ,s*riftuurlk1 *ri/elk /&punt en ook logis* en wsge]ig voor d5 m5s* ,jezus de b5am+ van ,god niet4 ,9 religieus5 en e?is*5 z9 n met ,god te zn1 is iets gans* &]s1 dan het te wez5 9 metaphysis*5 z94 ,e5 ,w]?ur!il is onwa>1 als het niet 9 e5 ,se9sur!il zn grond heeft4 ,e9delk de b5am+ en v]e]+ van ,jezus als ,god1 t]wl ,h sle*ts e5 m5s* is1 is e5e pan!i/is*e v]m5g+ van ,s*epp] en s*epsel1 e5e pagani/is*e afgod]1 e5 t]ugke] tot ,rooms*e creatuurv]god+1 met het wez5 des ,*ri/5doms en met het beg9sel van het ,prote/antisme 9 lnre*t5 /rd4 ,indi5 ,jezus1 (s*oon alle5 e5 m5s*1 als ,god mag aang]oep5 en v]e]d word51 dan is da>m$e pr9cipieel ook de ,rooms*e v]e]+ van ,m>ia1 de heilig5 en de engel51 en heel de heid5s*e afgod] g]e*tva>digd4 ,be/rd5de1 dat ,god m5s* word5 kan1 le]t m5 tegelk1 dat e5 m5s* wel tot d5 rang en de wa>digheid van ,god zi* v]heff5 kan1 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #chf f4 #chi4 #djg4 #daa4 #ded4 #dfc4 ,inc>natie is onmogelk1 ma> apo!ose zal ze] go$ kunn5 be/aan4 ,de m5s*word+ ,gods is ong]md1 ma> de ,godword+ des m5s*5 zal r$elk zn2 als ( wat uit ontwikkel+ voortkomt1 ooit ,god kan wez54 1 ,greg4 ,naz4 b ,s*aezl] t4 a4 p4 #ef1 en cf4 v]d] ,fock1 ,d] ,soc94 #ech f4 ,lipsius1 ,!ol4 ,jahresb]i*t ,x #cgh1 ,pfleid]]1 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol4 #ahhi ,s4 #afh f4 ,dieckh(f1 ,die ,m5s*w4 des ,sohnes ,gottes4 ,e9 ,votum b] die ,!ol4 ,rits*l's1 ,leipzig #ahhb4 ,/hl91 ,kant1 ,lotze1 ,albr4 ,rits*l1 ,leipzig #ahhh ,s4 #afe f4 ,ho5sbroe*1 ,*ri/ u4 ,wid]*ri/4 ,e9 ,beitrag zur ,v]!idigung d] ,got!it ,*ri/i u4 zur ,*>4 d4 ,unglaub5s 9 d] prot4 ,!ol4 ,freiburg #ahib4 #aj4 ,deze ,zoon van ,god is m5s* geword5 na> de le] d] ,h4 ,s*rift door ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ en door geboorte uit de maagd ,m>ia4 ,de bov5natuurlke ontvang5is w]d oudtds re$s ontk5d door de ,jod51 ,eis5m5g]1 ,entd4 ,jud5?um ,i #aje f41 door de ,ebioniet51 door ,c]9?us1 ,c>pocrates1 ,celsus1 cf4 ,moor ,,iii #gbb1 dei/5 en rationali/5 9 de vorige eeuw1 zooals ,morgan1 ,*ubb1 cf4 ,brets*neid]1 ,entw4 #efg1 door de nieuw]e critici zooals ,/rauss1 ,bruno ,bau]1 ,r5an enz41 en 9 d5 jong/5 td door ,h>nack1 ,das apo/4 ,glaub5sbek5ntniss1 ,b]l9 #ahib2 zn oordeel1 dat de woord53 ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/ en gebor5 uit de maagd ,m>ia ge5 be/&deel uitmaakt5 van de oorspronkelke v]kondig+ van het evangelie gaf tot e5 ern/ig5 /rd aanleid+1 wa>b vel5 zi* aan zne zde s*a>d51 zooals ,a*elis1 ,zur ,symbolfrage ,b]l9 #ahib1 ,h]rmann1 ,worum h&elt es si* 9 dem ,/reit um das ,apo/olikum8 ,leipzig #ahic4 ,h]+1 ,die dogm4 ,b$eutung und d] relig4 ,w]? d] b]nat4 ,geburt ,*ri/i1 ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,kir*e von ,gotts*ick1 #ahie1 ,s4 #eh-ia4 ,lob/e91 ,die ,lehre v4 d] b]nat4 ,geburt ,*ri/i1 #b;e ,aufl4 #ahif1 ma> &]5 ook besli/ zi* teg5ov] hem /eld51 vooral ,wohl5b]g1 ,empfang5 vom h4 ,gei/1 gebor5 von d] ,jungfrau ,m>ia #ahic4 ,crem]1 ,zum ,kampf um das ,apo/olikum1 ,b]l9 #ahib1 ,?4 ,zahn1 ,das apo/4 ,symbolum1 ,erl4 u4 ,leipzig #ahic4 ,deze /rd kreeg nog me] belang door de vond/ van e5e syris*e v]tal+ d] evangelin door ,mrs4 ,lewis en h>e zu/] ,mrs4 ,gibson 9 e5 palimpse/ van het ,ka?>9akloo/] op d5 ,s9ai 9 d5 zom] van #ahib1 ,! f\r gospels 9 ,syriac1 transscrib$ f ! ,s9aitic palimpse/4 ,by ! late ,rob]t ,l4 ,b5sley & by ,j4 ,r5del ,h>ris & by ,f4 ,craw=d ,burkitt4 ,) an introd4 by ,agnes ,smi? ,lewis1 ,cambridge #ahid4 ,mt4 #a3af luidt to* 9 deze syris*e v]tal+ aldus3 ,jozef1 aan wi5 de maagd ,m>ia v]lo(d 01 gewon ,jezus1 die ,*ri/us g5oemd wordt1 cf4 ,!ol4 ,tds*r4 ,mei #ahie bl4 #behv4 ,gids1 ,juli #ahie bl4 #hh-ajd4 ,ma> al z\ deze ,syr4 v]tal] de bov5natuurlke ontvang5is van ,*ri/us da>m$e ontk5n51 dit feit z\ 9 de ges*i$5is van het evangelie ond] de ,syri]s geheel op zi*zelf /aan en zond] invlo$ geblev5 zn4 ,het ,syris*e diatess]on van ,tatianus1 de ,syris*e ,evangeli5fragm5t51 door ,cureton #aheh uitgegev51 en alle lat]e ,syris*e uitgav5 van de ,evangelin le]5 ha> duidelk4 ,voorts noemt de nieuwgevond5 v]tal+ 9 ,mt4 #a3af ,m>ia maagd en v]lo(d aan ,jozef2 vs4 #ah luidt ev5zoo als 9 onz5 ,gr4 tek/ en le]t dus de ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/1 ev5zoo vs4 #bj1 en met ,luk4 #c3bc is het hetzelfde geval4 ,er is niet het m9/e bews1 dat de ,syr4 v]tal] door zn tek/ van ,mt4 #a3af de ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ heeft will5 ontk5n51 ,?4 ,zahn1 ,!ol4 ,lit4 ,blatt #ahie col4 #bh4 ,ma> v]d] is de bov5natuurlke ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ wel zek] e5 be/&deel gewee/ van de oorspronkelke v]kondig+ van het evangelie4 ,het oude ,rooms*e symbool1 dat zek] vr het midd5 d] twe$e eeuw en wa>s*nlk re$s teg5 het e9de d] e]/e eeuw be/ond1 bevatte re$s de woord53 qui natus e/ de ,spiritu ,sancto et ,m>ia virg9e1 7 71 lat] t] v]duidelk+ e5igsz9s gewzigd4 ,de be/rd]s van de bov5natuurlke ontvang5is1 ook ,c]9?us1 e5 tdg5oot van ,johannes1 hebb5 er zi* nooit op b]oep51 dat deze le] lat] opgekom5 02 9 hun td moet deze dus inh\d van het algeme5 *ri/elk gelo( gewee/ zn2 er is ge5 enkele grond en het is bov5di5 ook vreemd1 om de kett]s ,c]9?us enz41 met ,h>nack te h\d5 voor de zuiv]e drag]s en bewa>d]s van het gelo( d] e]/e *ri/elke geme5te4 ,al v]d] wordt deze le] gevond5 9 de briev5 van ,ignatius1 ad ,smyrn4 ,i #a-c1 ad ,eph4 ,,vii #a-b1 die om/reeks het ja> #aag d5 m>teldood /i]f1 en 9 de voor e5ig5 td gevond5 ,apologie van d5 wsge] ,ari/ides van ,a!ne1 di5 deze 9 het ja> #abe aan keiz] ,hadrianus ov]h&igde4 ,z moet te me] inh\d van de apo/olis*e pr$ik+ zn gewee/1 omdat de heid5s*e fabel5 van ,god5zon5 de ,*ri/55 &]s zek] hadd5 afges*rikt van e5e le]1 die er zoo na aan v]want s*e54 ,van e5 invlo$ di] heid5s*e fabel5 op het ont/aan van het evangelis* v]haal d] bov5natuurlke ontvang5is1 gelk ,us5]1 ,religionsges*4 ,unt]su*ung51 ,i ,das ,weihna*tsfe/ ,bonn #ahhj ,s4 #fi f4 en ,hillmann1 ,die ,k9dheitsges*4 ,jesu na* ,lukas1 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol41 #ahia ,s4 #aib f4 di5 aannam51 is er n]g5s e5ig spoor2 ,h>nack1 ,!ol4 ,lit4 ,z4 #ahhi ,n #h v]kla>t ha> dan ook alle5 uit ,joods*e gegev5s1 bepaaldelk uit e5e onjui/e exegese van ,jes4 #g3ad1 cf4 ook ,weiss1 ,leb5 ,jesu ,i #bag f4 ,e9delk komt z wel is wa> 9 het ,n4 ,t4 re*t/reeks alle5 b ,mat!us en ,lukas voor1 ma> datg5e1 wa>op het 9 deze v]hal5 b ,mat!us en ,lukas aankomt1 is de le] van alle evangeli/5 en apo/el54 ,jezus is n4l4 voore]/ g5ealogis* e5 zoon van ,david2 da>voor w]d ,h algeme5 geh\d51 door de s*>e1 die ,hem telk5s omr+de1 en door al zne discipel51 ,mt4 #a3a1 #bj1 #i3bg1 #ab3bc1 #ae3bb1 #bj3cj1 #ca1 #ba3i1 #ae1 #bb3db-de1 ,mk4 #aj3dg1 #aa3aj1 #ab3ce-cg1 ,luk4 #a3bg1 #cb1 #fi1 #ah3ch1 #ci1 #bj3da-dd1 ,joh4 #g3db1 ,hd4 #b3cj1 #ac3bc1 ,rom4 #a3c1 #i3e1 #b ,tim4 #b3h1 ,hebr4 #g3ad1 ,op4 #c3g1 #e3e1 #bb3af4 ,voorts is ,h de ,heilige1 die nooit e5ige zonde g$aan ( gek5d heeft1 ,mt4 #g3aa1 #aa3bi1 #ab3ej1 ,mk4 #a3bd1 ,luk4 #a3ce1 ,joh4 #d3cd1 #f3ch1 #h3bi1 #df1 #ae3aj1 #ag3d1 ,hd4 #c3ad1 #bb3ad1 ,rom4 #e3abv41 #a ,cor4 #ae3de1 #b ,cor4 #e3ba1 ,hebr4 #d3ae1 #g3bf1 #a ,petr4 #a3ai1 #b3ba1 #c3ah1 #a ,joh4 #b3a1 #c3e4 ,en e9delk is ,h1 de uit ,m>ia gebor5e1 de ,zone ,gods 9 geheel e5ig5 z91 ,mt4 #a3bc1 #d3c1 #h3bi1 #ad3cc1 #af3af1 #bf3fc1 ,mk4 #a3a1 #c3aa1 #e3g1 #ad3fa1 #ae3ci1 ,luk4 #a3cb1 #ce enz4 ,opdat dit nu v]kreg5 z\ word51 dat e5 zoon van ,david1 uit zn gesla*t gebor51 to* van alle zonde vr en ,gods ,zoon wez5 z\1 da>toe 0 de bov5natuurlke ontvang5is noodig2 da>toe is z ges*i$2 en da>om heeft z ook e5 hoog religieus en e?is* belang4 ,dit is e*t]--om dit punt hi] ev5 af te do5--niet het geval met het !olog\m5on1 dat ,m>ia 9 en na de geboorte maagd geblev5 is4 ,de virg9iteit van ,m>ia 9 p>tu en po/ p>tum wordt b de k]kvad]s vr ,nicea nog niet aangetr(f52 ,t]tullianus1 de c>ne ,*ri/i c4 #bc1 ,orig5es1 hom4 #ad 9 ,luc41 ,ir5aeus1 adv4 ha]4 ,,iv #ff k5n5 de virg9itas 9 p>tu nog niet1 en ,t]tullianus1 de c>ne ,*ri/i #g ontk5t ook de virg9itas po/ p>tum4 ,de virg9itas 9 p>tu komt het e]/ voor 9 het apocriefe ,evang4 ,jacobi c4 #ai en 0 ook als sommig] me5+ re$s aan ,clem5s ,alex41 ,/rom4 ,,vii c4 #af bek5d4 ,ma> na ,nicea wordt de virg9itas van ,m>ia zo[el 9 p>tu als po/ p>tum 9 v]b& met h>e ,gottesmutt]s*aft 71 deip>a7 /e$s duidelk] gele]d1 door ,epiphanius1 ,hi]onymus1 ,greg4 ,nyss41 ,ephraim1 ,ambrosius1 ,augu/9us enz41 en teg5 de ,apoll9>i/51 ,helvidius1 ,jov9ianus1 ,bonosus v]d$igd1 cf4 ,bell>m9us1 de sacr4 eu*4 ,,iii c4 #f4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xiv c4 #c sq4 ,lehn]1 ,die ,m>i5v]ehrung ,s4 #abj f4 ,het vfde oecum5is* concilie c4 #f nam d5 titel van ,epiphanius voor ,m>ia ov]1 en de ,lat]aansynode van #fdi /elde 9 c4 #c h>e virg9iteit ook 9 en na de geboorte van ,jezus va/1 cf4 ,cat4 ,rom4 ,i #d1 #h4 ,het semp] virgo w]d ook opg5om5 9 de ,art4 ,smalc4 ,i #d1 ,=m4 ,conc4 ,,ii #g1 #ajj en #h1 #bd4 ,zw+lii ,expos4 ,*r4 fidei #e1 ma> ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 le]d5 to* dat de geboorte van ,jezus op gewone wze _h plaats gehad en dat de virg9itas van ,m>ia1 po/ p>tum1 hoewel pieteit%alve aannemelk1 to* ge5 artikel des gelo(s 0 en 9 ge5 geval door ,m>ia b wze van gel(te op zi* g5om5 04 ,dat ,m>ia ,jezus geba>d heeft ut]o clauso1 le]t de ,s*rift met ge5 enkel woord4 ,dat z door gel(te tot virg9iteit zi* v]bond5 heeft1 is uit ,g54 #c3ae1 ,jes4 #g3ad1 ,luk4 #a3cd en uit zoog5aamde typ51 ,ri*t4 #f3cf1 #aa3bi1 ,dan4 #b3cd1 ,eze*4 #dd3b niet af te leid54 ,en dat z lat] ge5 k9d]5 me] voortgebra*t heeft1 is teg5ov] ,mt4 #a3ah1 #be1 #ab3df1 #ac3ee1 ,mk4 #c3ca1 #f3c1 ,luk4 #b3g1 #h3ai1 ,joh4 #b3ab1 #g3e1 ,hd4 #a3ad1 #a ,cor4 #i3e moeilk vol te h\d54 ,cf4 ,calvn1 op ,luk4 #a3cd4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ag4 ,rivetus1 ,apol4 pro ,s4 ,virg9e ,m>ia1 ,op4 ,,iii #fja-gdd4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,ii #d c4 #c4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiii #aj4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #aj1 #ab4 ,moor ,,iii #efc4 #gaf4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #dja4 #aa4 ,geheel &]s /aat het met de bov5natuurlke ontvang5is4 ,deze is voor d5 p]soon van ,*ri/us van de hoog/e beteek5is en da>om ook van religieus belang4 ,de ,s*rift k5t ,jezus' ontvang5is toe aan d5 ,h4 ,gee/ ( aan de kra*t des ,all]hoog/54 ,de ,h4 ,gee/1 die de auteur is van alle physis*1 psy*is* en pneumatis* lev51 deel ,,ii #bcj1 wordt 9 ,mt4 #a3ah1 #bj blk5s de praep4 g$a*t als de causa effici5s van die ontvang5is1 t]wl deze 9 ,luk4 #a3ce toeges*rev5 wordt aan de kra*t1 die van ,god1 d5 ,all]hoog/e1 zal uitgaan en ov] ,m>ia kom5 zal4 ,duidelk blkt hi]uit1 dat de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es b deze ontvang5is niet be/ond 9 het uit/ort5 van e5ige hemels*e1 ,goddelke sub/antie 9 ,m>ia1 ma> 9 e5e betoon+ van kra*t1 welke ha> s*oot vru*tba> maakte1 9 e5e ov]s*aduw+ als met e5e wolk1 cf4 ,ex4 #dj3cd1 ,num4 #i3ae1 ,luk4 #i3cd1 ,hd4 #a3h4 ,wanne] de oude /rd tuss*5 sp]mati/5 en ovi/5 t5 gun/e d] laat/5 besli/ wi]d1 wat e*t] nog ge5sz9s het geval is1 ,s*f]1 ,die ,v]]bung1 ,b]l9 #ahig ,s4 #gd-hj2 dan z\ deze w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es da>door ook physiologis* v]duidelkt zn4 ,ma> hoe dit z1 hetge5 9 ,m>ia v]wekt wordt1 is 1 uit d5 ,h4 ,gee/ als causa effici5s1 heeft 9 de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es zn oorzaak en niet 9 d5 wil des mans ( des vlees*es4 ,behalve deze vru*tba>mak+ van ,m>ia's s*oot1 bew]kte de ,h4 ,gee/ ook de heilig+ van het k9deke1 dat uit ha> gebor5 z\ word54 ,het is e5 1 dat uit ha> gebor5 wordt2 het zal ,zoon ,gods1 ,zoon des ,all]hoog/5 heet51 ,luk4 #a3ce4 ,van belang is het nu op te m]k51 dat deze w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es t5 aanzi5 van de m5s*elke natuur van ,*ri/us vol/rekt niet op zi*zelve /aat2 z is b de ontvang5is wel begonn5 ma> niet gee9digd2 z heeft zi* voortgezet heel zn lev5 door1 zelfs tot 9 d5 /aat d] v]hoog+ toe4 ,9 het algeme5 kan de noodzakelkheid dez] w]kzaamheid re$s da>uit word5 afgeleid1 dat de ,h4 ,gee/ auteur is van alle lev5 9 de s*epsel5 en bepaald van het religieus-e?is*e lev5 9 d5 m5s*4 ,de w>e m5s*1 die ,gods beeld draagt1 is ge5 oog5blik d5kba> zond] de inwon+ des ,h4 ,gee/es1 deel ,,ii #edj4 ,voorts moe/ de m5s*elke natuur b ,*ri/us toeb]eid word5 tot v]e5ig+ met d5 p]soon des ,zoons1 d4 i4 tot e5e e5heid en geme5s*ap met ,god1 als wa>toe ge5 &] s*epsel ooit v]wa>digd is4 ,als de m5s* 9 het algeme5 re$s ge5 geme5s*ap met ,god hebb5 kan dan door d5 ,h4 ,gee/1 dan geldt dit 9 des te /]k] mate van ,*ri/us' m5s*elke natuur1 welke op geheel e5ige wze met d5 ,zoon v]e5igd moe/ word54 ,deze bzond]e v]e5ig+1 welke de imman5tie ,gods 9 zne s*epsel51 de op5b>+ ,gods 9 de pr(et51 de inwon+ ,gods 9 zn volk ze] v]re ov]treft en er wez5lk van v]s*ilt1 maakt e5e gans* bzond]e w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es re$s apriori wa>s*nlk en zelfs noodzakelk4 ,ma> de ,h4 ,s*rift le]t deze ook uitdrukkelk4 ,de pr(etie v]kondigde re$s1 dat de ,messias 9 bzond]5 z9 met d5 ,h4 ,gee/ gezalfd z\ word51 ,jes4 #fa3a1 en het ,n4 ,t4 v]haalt1 dat ,*ri/us di5 ,gee/ ontv+ zond] mate1 ,joh4 #c3cd4 ,niet alle5 w]d ,h van ,hem ontvang51 ma> die ,gee/ daalt op ,hem n$] b d5 doop1 ,mt4 #c3af1 v]vult ,hem geheel en al1 ,luk4 #d3a1 #ah1 leidt ,hem he5 na> de woe/n en na> ,galilea1 ,mt4 #d3a1 ,luk4 #d3ad1 geeft ,hem de kra*t1 om duivel5 uit te w]p51 ,mt4 #ab3ah1 om zi*zelv5 ,gode on/raffelk op te (f]51 ,hebr4 #i3ad1 om1 gelk ,h ,davids ,zoon is geword5 9 d5 weg des vlees*es1 zoo door de op/&+ als ,zoon ,gods 9 kra*t1 als ,he]1 met e5 v]he]lkt li*aam aange/eld te word51 ,rom4 #a3d1 zi*zelv5 als zoodanig voor all] oog te re*tva>dig51 #a ,tim4 #c3af1 he5 te gaan van de a>de en op te v>5 t5 hemel1 #a ,petr4 #c3ai1 #bb1 en zi* als lev5dmak5d5 ,gee/1 wi5s de ,gee/ is en die door d5 ,gee/ w]kt1 aan de zn5 te op5b>51 #a ,cor4 #ae3de1 #b ,cor4 #c3ag1 #ah1 cf4 ,glol1 ,d] ,h4 ,gei/1 ,halle #ahhh ,s4 #aac f4 ,9 dit v]b& geplaat/1 krgt de ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ e5e rke beteek5is4 ,jezus moe/ na> zne m5s*elke natuur van het e]/e oog5blik af aan door heel zn lev5 he5 tot 9 d5 /aat d] v]hoog+ toe gevormd word5 tot ,messias1 ,*ri/us1 ,zoon ,gods des ,all]hoog/54 ,h kon dit niet word5 dan 1 9 d5 weg des vlees*es1 door geboorte uit e5e vr\w1 ,rom4 #a3c1 #i3e1 ,gal4 #d3d1 ma> tegelk1 om dat te zn1 kon ,h niet wez5 vru*t van d5 wil des mans ( des vlees*es4 ,wat uit vlees* gebor5 is1 is vlees*4 ,jezus w>e dan miss*i5 gewee/ ,davids zoon en erfg5aam van zn a>ds*e rk1 ma> niet ,davids ,he]1 de ,messias1 de ,zoon ,gods1 die tot kon+ 9 het ,godsrk aange/eld is4 ,en dat 0 ,h to*4 ,paulus zegt wel1 dat ,h door de op/&+ tot ,zoon ,gods en ,he] is aange/eld1 ,rom4 #a3d1 ma> dit sluit niet uit1 dat ,h re$s b en vr zne ontvang5is ,zoon ,gods 01 ,rom4 #a3c2 ev5m9 als de 1 door de geloovig5 9 de toekom/ v]wa*t1 ,rom4 #h3bc1 uitsluit1 dat z die nu re$s bezitt51 ,rom4 #h3ae4 ,zoon ,gods 0 ,*ri/us van eeuwigheid2 ,h 0 9 d5 beg9ne b ,god2 ,h is de e]/gebor5e all] creatur54 ,zoo kon ,h dan ook niet geteeld en door d5 wil des mans word5 voortgebra*t2 ,h 0 zelf het h&el5de subject1 dat zi* door d5 ,h4 ,gee/ e5 li*aam toeb]eidde 9 ,m>ia's s*oot4 ,9 het ,o4 ,t4 wordt ,h da>om vooral belo(d als het zaad d] vr\w1 ,g54 #c3ae1 als de door ,god gegev5e1 ,jes4 #i3e1 als de door d5 ,he]e v]wekte1 ,j]4 #bc3e1 #f1 #cc3ad-ag1 als e5 rsk5 uit d5 afgeh\w5 tronk van ,isai1 ,jes4 #aa3a1 als de zoon e5] 1 9 het algeme5 e5e jonge vr\w1 en vooral e5e ongehuwde1 ,g54 #bd3dc1 ,ex4 #b3h1 ,ps4 #fh3bf1 ,hoogl4 #a3c1 #f3h1 ,spr4 #cj3ah1 #ai1 die d5 naam ,immanuel drag5 zal1 ,jes4 #g3ad4 ,9 het ,o4 ,t4 wordt da>b ov] de wze zn] ontvang5is niets nad]s gezegd2 alle5 zal ,h de zoon e5] vr\w en tegelk e5e gave en op5b>+ ,gods zn4 ,dit is alzoo 9 ,*ri/us v]vuld4 ,da>gelat5 de moeielke vraag1 ( ,lukas de g5ealogie van ,m>ia geeft en ,m>ia ook zelve uit ,davids gesla*t 01 cf4 ,luk4 #a3cj-cc1 #ce1 #dh2 niet na> ,m>ia ma> na> ,jozef 0 ,jezus e5 ,davidide4 ,al 0 ,h ook niet uit ,jozef1 ,h 0 to* door ,m>ia1 die aan ,jozef v]lo(d 01 burg]lk en wettelk de zoon van ,jozef1 ,luk4 #b3bg1 #da1 #dh1 en erfde van dez5 de re*t5 op ,davids troon4 ,da>om w]d ,jozef ook van ,godswege v]ma&1 om ,m>ia als zne wettige vr\w tot zi* te nem51 op te tr$5 als ho(d en vad] des gez9s1 en als zoodanig aan het k9deke d5 naam ,jezus te gev51 ,mt4 #a3ah-ba4 ,alzoo w]d ,*ri/us ,davids zoon en bleef ,h tegelk ,davids ,he]4 ,deze uitsluit+ van d5 man b zne ontvang5is bew]kte tev5s1 dat ,*ri/us1 als niet 9 het w]kv]bond begrep51 ook vr bleef van erfs*uld en da>om ook na> zne m5s*elke natuur vr en na zne geboorte van alle smet d] zonde kon bewa>d word54 ,als subject1 als ,ik1 0 ,h niet uit ,adam1 ma> 0 ,h de ,zoon des ,vad]s1 die van eeuwigheid 0 v]kor5 tot ,ho(d van e5 nieuw v]bond4 ,niet ,adam ma> ,god 0 zn ,vad]4 ,als p]soon kwam ,h niet uit de m5s*heid voort ma> kwam ,h zelf van buit5 tot ha> en g+ 9 ha> 94 ,en wl ,h alzoo na> ,gods re*tva>dig oordeel van alle erfs*uld vrbleef1 da>om kon ,h ontvang5 word5 van d5 ,h4 ,gee/ en door di5 ,gee/ van alle smet d] zonde bevrd blv54 ,de ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ 0 niet de diep/e grond en laat/e oorzaak van ,jezus' zondeloo%eid1 gelk vel5 bew]51 ,ebr>d1 ,dogm4 ,,ii #d-aj4 ,ro!1 ,e?ik #ecc f4 ,mll]1 ,snde ,,ii #ece1 ma> z 0 de e5ige weg1 wa>9 ,h1 die als p]soon re$s be/ond en tot ,ho(d van e5 nieuw v]bond 0 aange/eld1 nu ook op m5s*elke wze1 9 het vlees*1 zn en blv5 kon wat ,h 01 de ,*ri/us1 de ,zoon ,gods des ,all]hoog/54 ,cf4 ,polanus1 ,synt4 ,,xi4 #ac4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #aji f4 #ab4 ,door deze ontvang5is van d5 ,h4 ,gee/ en geboorte uit ,m>ia w]d de ,zone ,gods e5 wa>a*tig en volkom5 m5s*4 ,ma> niet m9d] /]k dan zne ,godheid1 is zne m5s*heid be/r$54 ,de ,gno/iek5 kond5 ha> kra*t5s hun dualisme niet erk5n51 en zeid5 da>om1 dat de aeon ,*ri/us sle*ts e5 s*nli*aam _h aang5om5 7,saturn9us1 ,m>cion71 ( dat ,h e5 he]lk1 gee/elk li*aam uit d5 hemel _h m$egebra*t en door ,m>ia sle*ts doorgegaan 0 als wat] door e5e buis 7,val5t9us1 ,b>desanes71 ( dat ,h b zne n$]dal+ na> de a>de zi* wel uit de elem5t5 e5 li*aam gevormd en da>9 gel$5 _h1 ma> dit b zn t]ugke] t5 hemel ontbond5 en prsgegev5 _h 7,apelles71 ( dat ,h sle*ts tdelk b d5 doop op d5 m5s* ,jezus ne]g$aald 0 en dez5 vr het ld5 v]lat5 _h 7,c]9?us71 ( zi* vr het ld5 met ,simon van ,cyr5e v]wisseld en dez5 aan d5 kruisdood _h ov]gegev5 7,basilides71 ( dat ,*ri/us1 de ,jezus impatibilis1 die uit de li*tw]eld re$s tot ,adam ne]daalde en sle*ts 9 e5 s*nli*aam op a>de v]s*e51 wel te ond]s*eid5 is van d5 ,jesus patibilis1 die de zoon e5] arme w$uwe en e5 afgezant des duivels 01 en1 wl h zi* teg5 ,*ri/us /elde1 door dez5 aan het kruis w]d geslag5 7,mani74 ,al deze g$a*t5 plantt5 zi* 9 de ,middeleeuws*e sect5 voort en kwam5 ond] invlo$ van de pan!i/is*e my/iek1 de kabbali/is*e !osophie en de nieuw]e natuurphilosophie 9 de eeuw d] ,h]vorm+ b de ,anabapti/5 tot e5e nieuwe1 uitgebreide he]s*app4 ,ook z le]d51 dat ,*ri/us zne m5s*elke natuur niet kon aannem5 uit ,m>ia1 uit de ,adamitis*e m5s*heid1 omdat ,h dan noodzakelk e5 zonda> _h moet5 zn2 ma> ,h nam ze van eeuwigheid aan uit zi*zelv51 bra*t zn li*aam dus mee uit d5 hemel en g+ door ,m>ia he5 als door e5 kanaal 7,h(mann1 ,m5no ,simons2 cf4 v]wante voor/ell+ van e5e eeuwige li*amelkheid ,gods b de kabbala met ha> ,adam ,kadmon1 b ,sw$5borg1 ,dippel1 ,oet+]1 ,pet]s572 ( ,h vormde zi* deze hemels*e1 onzi*tb>e li*amelkheid van eeuwigheid uit de eeuwige jonkvr\w1 de ,goddelke ,eva1 de w%eid ,gods1 woonde da>m$e re$s t]/ond na d5 val 9 ,adam1 ,abel enz41 en maakte ze dan zi*tba> en /]felk door de ontvang5is en geboorte uit ,m>ia 7,weigel72 ( ,h nam die he]lke m5s*elke natuur re$s aan/onds b de s*epp+ aan uit ,adam vr d5 val1 die to5 nog e5 fne1 hemels*e li*amelkheid _h1 om ze lat] uit ,m>ia te omkle$5 met e5e zwakke1 /]felke m5s*heid 7,ant4 ,b\rignon1 ,poiret1 ,b>clay72 ( ook vormde ,h zi* zne m5s*elke natuur uit ,m>ia1 ma> niet uit de vlees*elke1 do* uit de w$]gebor5 ,m>ia1 die door h>e v]e5ig+ met de ,goddelke w%eid1 e5 heilig1 ,goddelk elem5t 9 zi* ontvang5 _h en het jonkvr\welk wez5 van ,adam vr d5 val t]ug bekom5 _h 7,s*w5cfeld e4 a471 cf4 de vroeg] aangehaalde w]k5 van ,dorn]1 ,s*wane1 ,h>nack enz4 ,ons s*n5 deze g$a*t5 ze] vreemd toe4 ,to* drukk5 z 9 &]e vorm5 niets &]s uit dan wat de nieuw]e philosophie s$]t ,kant en ,hegel met h>e s*eid+ van d5 ideal5 en hi/oris*5 ,*ri/us voorge/eld heeft4 ,de ideale ,*ri/us is de eeuwige ,logos1 de absolute r$e1 de ne sub/antie welke 9 de w]eld zi* eeuwig realise]t en niet 9 e5 enkel m5s* ha> volheid uit/ort5 kan ma> 9 de m5s*heid als d5 zoon ,gods de m5s*elke natuur aanneemt4 ,ma> de hi/oris*e ,jezus is niet de w>e1 wez5lke ,*ri/us2 ,h vormt 9 het proces d] m5s*word+ wel e5 belangrk ma> to* sle*ts e5 voorbga& mom5t2 ,h is e5 zwak1 /]felk1 zondig m5s* gewee/1 die de idee van d5 w>5 ,*ri/us wel geop5ba>d heeft1 ma> vol/rekt niet met hem sam5valt en n met hem is1 cf4 ,runze1 ,dogm4 #gh4 ,nu behoeft het ge5 lang betoog1 dat de ,h4 ,s*rift hi] lnre*t teg5ov] /aat4 ,ond] het ,o4 ,t4 belo(d als de ,messias1 die uit e5e vr\w1 uit ,abraham1 ,juda1 ,david voortkom5 zal1 wordt ,h 9 de volheid des tds 9 ,m>ia1 1 ,mt4 #a3bj ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/1 en uit ha>1 1 gebor51 ,gal4 #d3d4 ,h is ha> zoon1 ,luk4 #b3g1 vru*t ha>s buiks1 ,luk4 #a3db1 na> het vlees* uit ,david en ,israel1 ,hd4 #b3cj1 ,rom4 #a3c1 #i3e1 ons vlees* en blo$ deela*tig en ons 9 alles gelk1 uitg5om5 de zonde1 ,hebr4 #b3ad1 #ag1 #ah1 #d3ae1 #e3a1 e5 wa>a*tig m5s*1 de ,zoon des m5s*51 ,rom4 #e3ae1 #a ,cor4 #ae3ba1 #a ,tim4 #b3ae1 opgroei5d als e5 k9deke1 ,luk4 #b3dj1 #eb1 hong]5d1 ,mt4 #d3b1 dor/5d1 ,joh4 #ai3bh1 we55d1 ,luk4 #ai3da1 ,joh4 #aa3ce1 ontro]d1 ,joh4 #ab3bg1 b$roefd1 ,mt4 #bf3ch1 toorn5d1 ,joh4 #b3ag1 ld5d1 /]v5d enz4 ,het /aat voor de ,s*rift zoo va/1 dat ,*ri/us 9 het vlees* gekom5 is1 dat z de loo*5+ da>van anti*ri/elk noemt1 #a ,joh4 #b3bb4 ,en niet alle5 le]t z1 dat ,*ri/us e5e wa>a*tige1 ma> ook dat ,h e5e volkom5e m5s*elke natuur heeft aang5om54 ,arius loo*5de dit en zeide1 dat de ,logos1 die imm]s e5 s*epsel 01 ge5 m5s* kon word5 ma> sle*ts 9 m5s*elke g$aante v]s*55 0 en da>toe alle5 e5 li*aam1 ma> ge5 ziel _h aang5om54 ,da>5teg5 wilde ,apoll9>is jui/ va/h\d51 dat ,*ri/us niet sle*ts e5 door d5 ,logos v]li*t m5s*1 e5 1 01 gelk ,paulus van ,samosata zeide1 ma> dat ,h zelf ,god 0 en zn w]k ,goddelk2 en zoo kwam h tot de le]1 dat de ,logos e5 bezield m5s*elk li*aam1 zond] pneuma1 _h aang5om5 en zelf de plaats van dat pneuma v]vulde1 cf4 art4 ,apoll4 9 ,h]zog #a1 #fga4 ,ma> de ,s*rift zegt duidelk1 dat ,jezus e5 volkom5 m5s* 0 en s*rft ,hem alle be/&deel5 d] m5s*elke natuur toe1 niet alle5 e5 li*aam1 ,mt4 #bf3bf1 ,joh4 #bj3ab1 ,phil4 #c3ba1 #a ,petr #b3bd1 vlees* en blo$1 ,hebr4 #b3ad1 be5d]5 en zde1 ,joh4 #ai3cc1 #cd1 ho(d en h&5 en voet51 ,mt4 #h3bj1 ,luk4 #bd3ci1 ma> ook e5e ziel1 ,mt4 #bf3ch1 gee/1 ,mt4 #bg3ej1 ,luk4 #bc3df1 ,joh4 #ac3ba1 bewu/zn1 ,mk4 #ac3cb1 wil1 ,mt4 #bf3ci1 ,joh4 #e3cj1 #f3ch enz4 ,het ,apoll9>isme w]d da>om door de *ri/elke k]k en !ologie t5 all5 tde v]oordeeld2 z begrep5 het belang1 dat hi]m$e gemoeid 03 totus enim ,*ri/us totum assumpsit me1 ut toti mihi salutem gratific>et2 quod enim inassumptibile e/1 incurabile e/1 ,damasc41 de fide or?od4 ,,iii #f4 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii #b4 ,petavius1 de inc>n4 ,v c4 #aa4 ,de loo*5+ van de wa>a*tige en de volkom5e m5s*elke natuur komt altd uit zek] dualisme voort4 ,de 1 de mat]ie is van nature zondig en kan da>om ge5 be/&deel zn van d5 w>5 ,*ri/us2 deze heeft da>om zne sub/antie niet aan de z9nelke1 /(felke w]eld ontle5d1 ma> aan de onzi5lke1 hemels*e wez5heid 9 ,god1 9 zi*zelv51 9 de ,goddelke w%eid1 9 d5 ongevall5 ,adam ( de w$]gebor5 ,m>ia4 ,de v]b9d+ tuss*5 dez5 ideal5 ,*ri/us en d5 hi/oris*5 ,jezus kan da>om sle*ts toevallig1 me*anis* zn2 het komt tot ge5 w>e e5heid1 dat is dus ook tot ge5 wa>a*tige geme5s*ap van ,god en m5s*4 ,god en w]eld1 s*epp+ en h]s*epp+1 natuur en g5ade1 het eeuwige en het tdelke1 het hemels*e en het a>ds*e blv5 eeuwig naa/ en teg5ov] elk&] /aan4 ,b de ,gno/iek5 en de ,anabapti/5 is dit alles duidelk4 ,ma> hoe vreemd het kl9ke1 ditzelfde dualisme is ook eig5 aan de nieuw]e pan!i/is*e philosophie1 welke zoo ga>ne met d5 naam van monisme zi* si]t4 ,want imm]s1 het is e5 axioma dez] wsbege]te1 dat de idee zi* niet t5 volle 9 n individu uit/ort5 kan2 dat is1 er is ge5 e5heid1 ge5 geme5s*ap van ,god en m5s* mogelk4 ,om tot geme5s*ap met ,god te kom51 moet het individu zi*zelf v]liez51 zne p]soonlkheid uitwiss*51 wegz9k5 als e5 golf 9 d5 oceaan van het al4 ,god en m5s*1 eeuwigheid en td1 en met "n heiligheid en e9digheid /aan teg5 elk&] ov]2 het e9dige is 9 zn a>d gebrekkig1 onvolmaakt2 de zonde is noodzakelk4 ,v&a>1 dat ,hegel1 b ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #aaae f41 ,/rauss1 ,gl4 ,,ii #afd1 ,leb5 ,jesu #ahce ,,ii #gaf-gah1 ,baur1 ,dreie9igkeit ,,iii #ifc f4 e4 a4 de zondeloo%eid van ,jezus niet kunn5 va/h\d52 e5 e9dig individu kan niet volmaakt zn en de volle geme5s*ap met ,god g5iet54 ,nu me5t dit pan!isme op e5e &]e wze te kunn5 v]go$5 wat het e]/ heeft wegg5om54 ,het s*rft aan het geheel toe1 wat het ontneemt aan de deel52 niet n enkel m5s*1 ma> de m5s*heid is de w>e ,*ri/us1 de zoon van ,god1 z g5iet de hoog/e e5heid en geme5s*ap met ,god1 9 ha> neemt ,god de m5s*elke natuur aan4 ,ma> deze v]go$+ is s*nba> en geeft niets4 ,niet alle5 be/aat de m5s*heid alle5 9 de individu5 en is het al niet &]s dan de som d] deel52 ma> het is ook niet wa> dat het al1 dat de m5s*heid nad] h ,god /aat dan de enkele m5s*54 ,goe! heeft wel gezegd1 will/ du ins ,un5dli*e s*reit51 s geh' ins ,endli*e na* all5 ,seit52 ma> het e9delooze is gans* iets &]s dan het one9dige1 de eeuwigheid iets gans* &]s dan de niet uit te sprek5 som van alle tdsmom5t51 en de volmaak!id iets gans* &]s dan het totaal van alle onvolkom5h$54 ,ook al ruilt het pan!isme het individu uit voor de m5s*heid en het deel voor het geheel1 het vord]t da>m$e ge5 /ap2 het laat d5 ov]gang van het one9dige tot het e9dige1 van de eeuwigheid tot d5 td1 van ,god tot de w]eld volkom5 onv]kla>d en geeft t] v]kl>+ niets dan woord5 en beeld51 deel ,,ii #cib4 ,indi5 ,god niet m5s* kan word5 9 n51 dan kan ,h het ook niet word5 9 all54 ,teg5ov] deze duali/is*e en atomi/is*e bes*\w+ plaat/ nu de ,s*rift de organis*e4 ,9 n5 komt ,god tot all51 niet 9 s*n ma> 9 wa>heid4 ,da> is n ,middela> ,gods en d] m5s*51 de m5s* ,*ri/us ,jezus4 ,ma> da>om komt het ev5go$ als op zne ,godheid1 zoo op zne wa>a*tige en volkom5e m5s*elke natuur aan4 ,indi5 er n wez5lk be/&deel 9 de m5s*elke natuur van ,*ri/us van de w>e e5heid en geme5s*ap met ,god is uitgeslot51 dan is er e5 elem5t 9 de s*epp+1 dat duali/is* naa/ en teg5ov] ,god blft /aan4 ,dan is er e5e eeuwige 4 ,dan is ,god niet de ,alma*tige1 ,s*epp] des hemels en d] a>de4 ,dan is de *ri/elke religie niet wa>a*tig ka?oliek4 ,quod enim inassumptibile e/1 incurabile e/4 #ac4 ,zoo zn 9 ,*ri/us ,god en m5s* met elk&] v]e5igd4 ,de ,s*rift spreekt niet 9 de taal d] lat]e !ologie1 ma> bevat zakelk datzelfde1 wat door de *ri/elke k]k 9 h>e le] van de twee natur5 bel$5 is4 ,de paul9is*e *ri/ologie1 zegt ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #ge1 i/ all]d+s e9 er/] ,ansatz zur kir*li*5 ,lehre von d] ,doppelnatur4 ,imm]s na> de ,s*rift is het ,woord1 dat b ,god en zelf ,god 01 vlees* geword51 1 ,joh4 #a3ad4 ,h1 die 0 1 is ons vlees* en blo$ deela*tig en ons 9 alles gelk geword51 ,hebr4 #a3c1 #b3ad1 ,god zond zn eig51 e5gebor5 zoon 9 de w]eld1 die gebor5 w]d uit e5e vr\w1 ,gal4 #d3d4 ,h1 die be/ond1 1 ,phil4 #b3g4 ,uit de vad]5 1 is ,h to* 1 ,rom4 #i3e4 ,(s*oon beeld des onzi5lk5 ,gods1 e]/gebor5e all] creatur51 ,s*epp] all] d+51 is ,h to* ook 1 ,col4 #a3ac-ah2 ,davids zoon1 is ,h to* tegelk ,davids ,he]1 ,mt4 #bb3dc2 rondw&el5de op a>de1 is ,h ook zoo /e$s nog 1 ,joh4 #a3ah1 1 ,joh4 #c3ac1 znde vr ,abraham1 ,joh4 #h3eh2 9 n woord1 de volheid d] ,godheid woont 9 ,hem1 ,col4 #b3i4 ,i$] oog5blik word5 9 de ,s*rift aan hetzelfde p]soonlke subject ,goddelke en m5s*elke pra$icat5 toeges*rev51 e5 ,goddelk en e5 m5s*elk zn1 alomteg5woordigheid en bep]k!id1 eeuwigheid en td1 s*epp5de alma*t en creatuurlke zwakheid4 ,wat is dit alles &]s dan de k]kelke le] d] twee natur51 v]e5igd 9 n p]soon8 ,de nieuw]e !ologie gevoelt e*t] voor e5 deel van deze le] d] twee natur5 e5 diep5 afke]1 v9dt ze het toppunt d] ong]mdheid1 en v]vangt ze door de ,doppelseitigkeit1 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #fe4 #id1 door de ,doppelheit von ,gesi*tspunkt51 ,pfleid]]1 ,grundriss #abi4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #eac1 door de le] van twee ope5volg5de toe/&5 vr en na de op/&+1 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #dag1 ( door die van idee en v]s*n+1 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #ab enz4 ,het is duidelk1 dat 9 deze bes*\w+5 de le] d] ,s*rift ov] d5 p]soon van ,*ri/us gans*elk niet tot ha> re*t komt4 ,al is het wa>1 dat ,*ri/us1 inzond]heid b ,paulus1 e]/ door zne op/&+ intre$t 9 het volle ,zoons*ap1 ,rom4 #a3d1 ,he] uit d5 hemel en lev5dmak5de ,gee/ wordt1 #a ,cor4 #ae3de1 #b ,cor4 #c3ag en e5 naam ontvangt bov5 all5 naam1 ,phil4 #b3i1 da>m$e ontk5t ,paulus 9 het m9/ niet1 dat ,*ri/us ook vr zne m5s*word+ re$s e5 p]soonlk1 ,goddelk be/aan _h1 #b ,cor4 #h3i1 ,phil4 #b3f1 ,col4 #a3ae-ag en ,gods eig5 ,zoon 01 ,rom4 #a3c1 #h3cb1 ,gal4 #d3d4 ,de le] d] twee natur5 is iets gans* &]s dan de le] van twee zd5 aan ( twee toe/&5 9 het lev5 van ,*ri/us4 ,jezus draagt 9 de ,s*rift al die he]lke pra$icat5 niet1 omdat ,h e5]zds als m5s* zi* volkom5 aan ,god wdde en da>om wa>a*tig m5s* 01 en omdat ,h &]]zds als diezelfde m5s* volkom5 ,gods liefde ons op5ba>de1 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #cch1 ma> omdat ,h w]kelk ,god en m5s* 9 n p]soon 04 ,e5 m5s*1 hoe hoog ook /a&e 9 religieus5 en e?is*5 z91 kan en mag to*1 jui/ na> het /r5ge mono!isme d] ,h4 ,s*rift1 niet die ,goddelke pra$icat5 drag51 welke jui/ door ha> aan ,*ri/us word5 toegek5d4 ,het blkt dan ook ov]tuig5d1 dat z1 die de le] d] twee natur5 door die d] twee zd5 ( die d] twee toe/&5 v]vang51 to* ge5sz9s z van ,*ri/us kunn5 en durv5 sprek51 als de ,s*rift doet4 ,de nam5 van ,god1 ,gods ,zoon1 ,logos1 ,beeld ,gods1 e]/gebor5e van alle creatur5 enz4 word5 da>om alle van hun ,s*riftuurlke beteek5is b]o(d en 9 e5 gans* &]5 z9 opgevat4 ,de mod]ne !ologie1 9 ,jezus alle5 e5e m5s*elke natuur aannem5de1 kan ,hem no* na> zne religieuse zde1 als op5b>+ van ,gods liefde1 no* ook 9 d5 /aat d] v]hoog+1 wa>9 ,h tot ,he] geword5 z\ zn1 e]5 met de nam51 welke de ,s*rift ,hem toek5t4 ,h>e exegese1 /el dat ze jui/ w>e1 z\ ha> niet de m9/e w9/ gev5 voor ha> eig5 ,*ri/ologie4 ,want deze is er niet me]1 als ,jezus alle5 e5 m5s* is1 en niet ook de eeuwige en e5ige ,zoon van ,god4 ,om al de gegev5s d] ,s*rift ov] d5 p]soon van ,*ri/us te h&hav51 kwam de !ologie all5gs tot de le] d] twee natur54 ,z /elde deze niet op b wze van hypo!se en b$oelde er ook niet m$e e5e v]kl>+ van het my/]ie van ,*ri/us' p]soon2 z vatte da>9 alle5 onv]m9kt en onv]zwakt de gans*e le] d] ,s*rift van ,*ri/us saam en h&haafde deze da>m$e teg5ov] de dwal+51 die t] l9k]- en t] re*t] zde 9 ebionitisme en gno/icisme1 arianisme en apoll9>isme1 ne/orianisme en euty*ianisme1 adoptianisme en mono!letisme1 en 9 d5 nieuw]5 td 9 de le] van ,ro! en ,dorn] ov] d5 word5d5 ,godm5s* en 9 de le] van ,gess e4 a4 ov] de k5osis optrad54 ,het ne/orianisme kwam voort uit de ,antio*e5s*e s*ool1 _h zne voorb]eid+ b ,diodorus van ,t>sus en ,!odorus van ,mopsue/ia1 en w]d dan door ,ne/orius zoo ontwikkeld1 dat de eeuwige1 natuurlke ,zoon van ,god ond]s*eid5 0 van en e5 &] 0 dan de ,zone ,davids1 die uit ,m>ia gebor5 w]d2 er is imm]s ond]s*eid tuss*5 d5 tempel en di51 die da>9 woont2 tuss*5 ,hem1 die 9 de ge/alte ,gods 01 en ,hem1 die rondw&elde 9 kne*tsge/alte2 tuss*5 d5 ,god en d5 m5s* 9 ,*ri/us1 die beide p]soonlk be/aan4 ,m>ia kan da>om ge5 heet51 en de m5s*1 die uit ha> gebor5 w]d1 is niet de eeuwige ,zoon ,gods ma> zn aang5om5 ,zoon 7adoptianisme74 ,de v]e5ig+ van ,god en m5s* 9 ,*ri/us is ge5 natuurlke ma> e5e z$elke1 als tuss*5 man en vr\w 9 het huwelk1 ge5 ma> e5e 2 de inwon+ ,gods 9 ,*ri/us is niet specifiek ma> gradueel van die 9 de geloovig5 ond]s*eid51 en z neemt toe1 na>mate de m5s* ,jezus vord]t 9 deugd en me] en me] tot orgaan en w]ktuig1 tot tempel en kle$ d] ,godheid wordt1 na>mate z me] is1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cag f4 ,da>aan is 9 d5 jong/5 td de le] van ,dorn] v]want1 volg5s welke de ,logos zi* langzam]h& me] aan d5 m5s* m$$eelt en innig] met ,hem sam5groeit1 na>mate deze zi* ond] zn invlo$ z$elk ontwikkelt1 ,*r4 ,gl4 #ajb f4 ,heel deze voor/ell+ wordt door de ,s*rift v]oordeeld4 ,deze s*rft all]lei en ze] v]s*ill5de pra$icat5 aan ,*ri/us toe1 ma> altd aan n en hetzelfde subject1 het ne1 ong$eelde ,ik1 dat 9 ,hem woont en uit ,hem spreekt4 ,bepaaldelk zegt z ook1 dat de ,logos niet 9 e5 m5s* gewoond heeft ma> vlees* is geword51 ,joh4 #a3ad4 ,wat iem& geword5 is1 dat is ,h4 ,als de ,zone ,gods m5s* is geword51 dan is ,h zelf m5s*4 ,van e5 p]soon kan vel]lei gepra$ice]d1 ma> nooit e5 &] p]soon4 ,van vele m5s*5 kan gezegd word51 dat z n zn1 9 e5 ( &] opzi*t2 ma> nooit kan van d5 e55 p]soon gezegd word51 dat h de &]e p]soon is4 ,man en vr\w zn n vlees*1 ma> nooit is de man de vr\w ( omgeke]d4 ,0 dus 9 ,*ri/us de m5s* e5 &] subject dan de ,logos1 dan kon de ,s*rift nooit gezegd hebb51 dat de ,logos vlees* geword5 is en dus is4 ,b ,ne/orius is dus de v]e5ig+ tuss*5 ,god en m5s* 9 ,*ri/us niet e5e p]soonlke en natuurlke1 ma> e5e z$elke2 z blv5 altd twee ond]s*eid5e subject51 hoeze] z z$elk ook /e$s me] n mog5 word54 ,en zelfs deze z$elke v]e5ig+ is niet uitgangspunt ma> e9ddoel en resultaat2 z is nog niet e5s als b ,orig5es vru*t van de v]di5/e d] praeexi/5te ziel1 die niet gevall5 is ma> zi* de v]e5ig+ met d5 ,logos 9 ha> voorbe/aan v]worv5 heeft1 de pr9c4 ,,ii #f1 #c4 c4 ,cels4 ,,vi #dg2 ma> z komt langzam]h& 9 het a>ds*e lev5 van ,jezus tot /& en hangt van all]lei voorwa>d5 af1 z is van de v]e5ig+ ,gods met &]e m5s*5 sle*ts gradueel ond]s*eid52 dat is1 ,*ri/us v]lie/ zne geheel e5ige plaats1 ,h is sle*ts e5 m5s*1 9 wi5 ,god zi* me] dan 9 &]5 op5ba>t2 de idee van d5 ,godm5s* gaat te loor en het v]loss+sw]k wordt ond]mnd4 ,het ne/orianisme is aan het deisme en pelagianisme v]want4 ,*alc$on sprak da>om t]e*t uit1 dat de v]e5ig+ d] ,goddelke en m5s*elke natuur 9 ,*ri/us en 04 ,ma> ev5ze] hield z teg5ov] de &]e ri*t+ /a&e1 dat z 0 en 4 ,teg5ov] ,ne/orius v]d$igde ,cyrillus1 dat de v]e5ig+ 9 ,*ri/us niet e5e z$elke 01 ma> e5e ( ' 1 e5e 2 ma> wl h de woord5 1 1 nog niet zoo duidelk als lat]5 ond]s*eidde1 a>zelde h om van 9 ,*ri/us te sprek5 en zeide h ook wel1 dat ,*ri/us n is geword51 dat ,h is1 en dat ,goddelke en m5s*elke natuur 9 ,hem v]e5igd zn 1 4 ,dit kon misv]/aan word51 en w]d misv]/aan door ,euty*es1 volg5s wi5 beide natur5 door en na de v]e5ig+ elk h>e bzond]e eig5s*app5 v]liez5 en v]&]d en omgesmolt5 w]d5 9 ne nieuwe ,godm5s*elke natuur1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cea f4 ,aan dit monophysitisme is 9 d5 nieuw]5 td de le] d] v]want4 ,z w]d voorb]eid door de ,lu!rs*e le] van de communicatio idiomatum1 bov5 bl4 #bde1 w]d v]d] ontwikkeld door ,z9z5dorf1 ,plitt1 ,z9z5dorfs ,!ologie ,,ii #aff f41 en dan 9 deze eeuw1 ond] d5 invlo$ d] philosophie van ,s*ell+ en ,hegel1 die de idee van het word5 9 ,god opnam1 door vel5 als e5ig mogelke v]kl>+ van d5 p]soon van ,*ri/us met w>mte v]d$igd4 ,z h\dt 91 dat de ,logos b zne m5s*word+ van al zne ,goddelke eig5s*app51 ook de imman5te1 ( al?ans van zne transeunte eig5s*app5 zi* ontdaan heeft1 tot het /&punt van e5e zuiv]e pot5tie afg$aald is1 en dan v&a> 9 v]e5ig+ met de m5s*elke natuur zi* w$] langzam]h& tot e5 ,godm5s*elk p]soon ontwikkeld heeft1 bov5 bl4 #beb4 ,ma> ook deze !orie is ev5 onaannemelk als die van ,dorn]4 ,de ,s*rift k5t sle*ts n p]soon1 n subject1 n ,*ri/us1 ma> s*rft da>aan to* e5e dubbele soort van eig5s*app5 toe1 ,goddelke en m5s*elke4 ,h is ,logos en w]d vlees*2 ,h is na> het vlees* uit ,israel en to* ,god bov5 alles te prz5 enz41 bov5 bl4 #bci4 ,hetz m5 nu me]1 gelk vroeg]1 de m5s*elke natuur 9 de ,goddelke laat v]&]51 (1 gelk ?ans1 me] de ,goddelke zi* laat ontl$ig5 tot de m5s*elke toe1 ( ook beide natur5 geheel ( t5 deele laat sam5vloei5 tot e5e d]de1 tot e5 mixtum quid2 altd wordt op pan!i/is*e wze de gr5s tuss*5 ,god en m5s* uitgewis*t en de idee van d5 ,godm5s* v]vals*t4 ,de monophysitis*e en k5otis*e le] is met de onv]&]lkheid1 met alle eig5s*app51 met het wez5 ,gods1 en ev5zoo ook met de natuur van het s*epsel en van d5 e9dig5 m5s* 9 /rd4 ,e5e ,godheid ( e5e ,goddelke eig5s*ap1 die dit alle5 pot5tia is en niet actu1 is ond5kba>2 en e5 m5s*1 die door ontwikkel+ de ,goddelke natuur tot h>e eig5e mak5 kan1 h\dt op e5 s*epsel te wez5 en gaat uit d5 td 9 de eeuwigheid1 uit de e9digheid 9 de one9digheid ov]4 ,zelfs is heel de g$a*te van e5 ,godm5s*1 b wi5 de v]e5ig+ van beide natur5 door beid] v]m5g+ v]vang5 is1 e5 mon/rum1 wa>b niem& zi* iets d5k5 kan4 ,zulk e5 kan niet wez5 de ,middela> ,gods en d] m5s*51 wl ,h ge5 van beid5 is2 ,h br5gt de v]e5ig+1 de v]zo5+1 de geme5s*ap van ,god en m5s* niet wa>lk tot /&1 wl ,h zelf1 door zne v]m5g+ van beide natur51 van beid5 ond]s*eid5 en e5 t]tium g5us is4 ,cf4 ,=m4 ,conc4 ed4 ,mll] #eej1 die de k5otis*e !orie v]w]pt4 ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #abfa-abgf4 ,id4 ,gl4 ,,ii #ccg f4 ,id4 ,gesammelte ,s*rift5 #bjg-bda4 ,vilm>1 ,dogm4 ,,ii #ed4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #chf4 ,khl]1 ,wiss4 d4 *r4 ,lehre ,,ii #cdh4 ,lipsius1 ,dogm4 #egi4 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #bgg f4 ,bruce1 ,! humiliation ( ,*ri/1 ,ed9b4 #ahgj4 ,orr1 ,*r4 view #bhj4 ,lob/e91 ,revue de ?ol4 et de philos4 ,m>s #ahia p4 #ahf s4 ,id4 ,etudes *ri/ol41 ,p>is ,fis*ba*] #ahia4 ,*apuis1 ,revue de ?ol4 et de philos4 ,sept4 #ahia p4 #dbf s4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #chev4 #ad4 ,voor%&s kan de !ologie1 indi5 z wa>lk ,s*riftuurlke en *ri/elke !ologie wil zn1 niet bet] do5 dan de le] d] twee natur5 te h&hav54 ,z mag zi*zelve da>b diep doordr+5 van het gebrekkige1 dat h>e taal1 bepaaldelk ook 9 de le] van ,*ri/us1 aankleeft4 ,ma> alle &]e pog+51 die dusv] aangew5d zn om het *ri/ologis* dogma te =mule]5 en nad] tot ons bewu/zn te br5g51 do5 te kort aan d5 rkdom d] ,s*rift en aan de e]e van ,*ri/us4 ,en hi]voor heeft de !ologie 9 de e]/e plaats te wak54 ,welke bezw>5 teg5 de le] d] twee natur5 vroeg] en lat] ook +ebra*t zn1 z heeft to* dit voor1 dat z ge5 gegev5s d] ,h4 ,s*rift v]wa>loo/1 d5 naam van ,*ri/us als d5 e5ig5 ,middela> ,gods en d] m5s*5 h&haaft1 en t5 slotte ook nog de mee/ kl>e en held]e bevatt+ geeft van het my/]ie d] vlees*word+4 ,imm]s1 deze vlees*word+ /aat niet geisole]d 9 de ges*i$5is4 ,z is wel van alle feit5 wez5lk ond]s*eid5 en neemt e5e geheel e5ige plaats 91 ma> z /aat to* met alwat vr en naa/ en na ha> heeft plaats gehad 9 nauw v]b&4 ,z heeft1 gelk ons vroeg] bleek1 tot voorb]eid+ en ond]/ell+ de g5]atie1 de creatie1 de revelatie en de inspiratie4 ,t5 slotte di5t hi] nog aan toegevoegd1 dat z ook 9 v]b& /aat met het wez5 d] religie4 ,religie is geme5s*ap met ,god2 zond] ha> kan e5 m5s* ge5 wa>1 volkom5 m5s* wez52 het beeld ,gods is ge5 donum sup]additum ma> behoort tot zne natuur4 ,die geme5s*ap met ,god is e5e unio my/ica2 z gaat ons begrip v]re te bov52 z is e5e all]nauw/e v]e5ig+ met ,god door d5 ,h4 ,gee/2 z is e5e unio p]son>um1 e5 onv]brekelk en eeuwig v]bond van ,god en m5s*1 dat door de b5am+ e?is* veel te zwak oms*rev5 en da>om als my/is* aang$uid wordt2 z is zoo innig1 dat z d5 m5s* na> ,gods beeld v]&]t en hem de ,goddelke natuur deela*tig maakt1 #b ,cor4 #c3ah1 ,gal4 #b3bj1 #b ,petr4 #a3d4 ,indi5 deze geme5s*ap met ,god en m5s* nu wa>lk1 niet als e5e inbeeld+ ma> als wa>a*tige realiteit v]/aan wordt1 dan spr+t h>e v]wants*ap en analogie met de vlees*word+ 9 het oog4 ,wie de g5]atie1 de creatie1 de imman5tie1 de revelatie1 de inspiratie1 de religie1 d4 i4 wie de m$$eelba>heid ,gods 9 wa>heid beldt1 die heeft pr9cipieel ook de inc>natie erk5d4 ,niet 9 di5 z91 als( de vlees*word+ uit het wez5 d] religie vanzelf voortvloei5 z\1 ma> wel zoo1 dat de erk5n+ d] e5e alle re*t tot loo*5+ d] &]e ontneemt4 ,want indi5 de inc>natie hetz van de zde ,gods hetz van die des m5s*5 niet mogelk is1 dan kan ook de religie niet wa>lk be/aan 9 geme5s*ap van ,god en m5s*4 ,ma> de religie 9 dez5 z9 is door de zonde v]/oord2 er is ge5 w>e1 zalige geme5s*ap van ,god en m5s*4 ,da>om moe/ de v]e5ig+1 die 9 ,*ri/us tuss*5 ,goddelke en m5s*elke natuur w]d geslot5 e5 gans* bzond] k>akt] drag54 ,z kon niet id5tis* wez5 met de religieuse v]h\d+ tuss*5 ,god en m5s*1 want z moe/ jui/ van de w>e religie we] de aanvang1 het beg9sel1 de objectieve v]w]kelk+ zn4 ,e5 v]bond laat zi* niet improvise]52 het moet met e5 volk geslot5 word5 9 zn kon+ ( v]teg5woordig]4 ,en zoo ook heeft ,god1 om zne geme5s*ap met de m5s*heid we] w]kelkheid te do5 zn1 9 ,*ri/us als ha> ,ho(d zi* met ha> v]e5igd4 ,da>om is ,*ri/us ge5 individu naa/ &]51 ma> ,ho(d en ,v]teg5woordig] d] m5s*heid1 de twe$e en laat/e ,adam1 de ,middela> ,gods en d] m5s*54 ,de v]e5ig+ van ,goddelke en m5s*elke natuur 9 ,*ri/us is da>om van de inwon+ ,gods 9 zne s*epsel5 en 9 de geloovig5 wez5lk ond]s*eid54 ,z is niet e5e unio p]son>um ma> e5e unio p]sonalis et sub/antialis2 z is ge5e z$elke v]e5ig+1 die ha> beeld v9dt 9 het huwelk1 ge5 ov]e5/emm+ van gez9dheid en wil1 ge5 geme5s*ap d] liefde alle54 ,ma> z is e5e 1 gelk ,a?anasius1 c4 ,apoll4 ,i #h en ,cyrillus1 ,ana!m4 #c ha> noemd54 ,da>m$e wordt niet te k5n5 gegev51 dat die v]e5ig+ noodzakelk 0 en uit e5e van beide ( uit beide natur5 vanzelf voortvloeide1 ma> z heet zoo1 wl z niet z$elk is van a>d1 ma> e5e v]e5ig+ d] natur5 9 d5 p]soon des ,zoons1 e5e unio natur>um1 niet naturalis ma> p]sonalis1 ,petavius1 de inc>n4 ,,iii #d4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiii #f1 #c4 ,en het resultaat di] v]e5ig+ is niet e5e nieuwe natuur no* ook e5e nieuwe p]soonlkheid1 ma> alle5 de p]soon van ,*ri/us als ,*ri/us4 ,h die 9 de ge/alte ,gods 01 be/ond van nu voortaan ook 9 de ge/alte e5s m5s*54 ,kra*t5s dez5 ha> geheel e5ig5 a>d1 is de v]e5ig+ niet &]s te d5k5 dan als e5e v]e5ig+ van d5 p]soon des ,zoons met e5e onp]soonlke m5s*elke natuur4 ,indi5 to* de m5s*elke natuur 9 ,*ri/us e5 eig51 p]soonlk be/aan _h1 z\ er ge5 &]e v]e5ig+ dan e5e z$elke mogelk zn gewee/4 ,dan w>e ,*ri/us ook niet p]soonlk ,god1 ma> sle*ts e5 m5s*1 9 nauwe geme5s*ap met ,god lev5de4 ,dan ook w>e ,*ri/us e5 bepaald m5s* met e5 eig5 individualiteit gewee/1 ma> niet de twe$e ,adam1 ho(d van het m5s*elk gesla*t4 ,h moe/ e*t] niet e5 individu naa/ &]5 zn2 zn w]k be/ond niet da>91 dat ,h n enkel m5s*1 met wi5 ,h zi* v]e5igde1 tot de geme5s*ap met ,god t]ugbra*t4 ,ma> ,h moe/ het zaad ,abrahams aannem51 ,ho(d van e5e nieuwe m5s*heid zn en e]/gebor5e van vele bro$]54 ,da>toe moe/ ,h aannem5 e5e onp]soonlke m5s*elke natuur4 ,dit is niet met de ,ana/asius ,s9aita en &]5 zoo te v]/aan1 dat ,*ri/us de m5s*elke natuur 9 h>e algeme5heid1 9 d5 z9 d] ,platonis*e idee1 heeft aang5om51 want deze be/aat wel 9 de m5s*heid do* niet op zi*zelve1 9 e5e num]is*e e5heid1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cfi4 ,de m5s*elke natuur 9 ,*ri/us 0 integ5deel 9 zoov]re wel t]dege e5e individueele1 dat ,h da>door van alle m5s*51 s*oon dezelfde natuur deela*tig door bepaalde eig5s*app5 ond]s*eid5 04 ,to* is ,*ri/us da>om ge5 individu naa/ &]51 want de m5s*elke natuur _h 9 ,hem ge5 eig51 p]soonlk be/aan naa/ d5 ,logos ma> 0 van d5 aanvang af door d5 ,h4 ,gee/ z voor de v]e5ig+ met d5 ,logos en voor zn w]k toeb]eid1 dat z 9 di5 ,logos heel het m5s*elk gesla*t v]teg5woordig5 en voor alle m5s*5 van alle gesla*t5 en /&5 en leeftd51 van alle eeuw5 en plaats5 de ,middela> ,gods kon zn4 ,cf4 ,greg4 ,nyss41 ,hil>ius1 ,basilius1 ,ephraem1 ,apoll9>is e4 a4 b ,dorn]1 ,entw4 ,i #ieh f4 ,damasc5us1 de fide or?od4 ,,iii #c4 #f4 #aa4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #d art4 #d4 ,petavius1 de inc>n4 ,v #e4 ,moor ,,iii #ggf4 ,pictet1 ,*ri/4 ,godg4 ,i #eeb4 ,s*neck5burg]1 ,zur kir*l4 ,*ri/ol4 #gd f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #dje4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #bie4 ,het is e*t] jui/ deze ond]s*eid+ van natuur en p]soon1 welke n b de tr9iteit n b de le] van ,*ri/us het groot/e bezwa> ontmoet en da>om ook 9 beide le]/ukk5 de oorzaak d] mee/e dwal+5 is4 ,zo[el ,ne/orius als ,euty*es kond5 deze ond]s*eid+ niet lat5 geld5 en conclude]d5 da>om uit de twee natur5 tot twee p]son5 ( uit d5 n5 p]soon tot ne natuur4 ,de *ri/elke !ologie w]d e*t] b de le] van ,god en van ,*ri/us tot deze gewi*tige ond]s*eid+ geleid4 ,9 ,god 0 er ne natuur en drie p]son52 9 ,*ri/us n p]soon en twee natur54 ,de e5heid d] drie p]son5 9 het ,goddelk wez5 is 9 voll5 z9 naturalis1 1 coess5tialis2 de e5heid d] beide natur5 9 ,*ri/us is p]sonalis4 ,deze ond]s*eid+ is ook wsge]ig g]e*tva>digd4 ,natuur en p]soon v]h\d5 zi* niet1 gelk 9 ,hegels philosophie1 als wez5 en v]s*n+1 als pot5tia en actus1 zoodat de natuur1 9 alle s*epsel5 wez5lk n1 9 d5 m5s* door imman5te kra*t tot p]soon zi* ontwikkelt4 ,ma> natuur is het sub/raat1 het suppositum1 datg5e wa>door iets is wat het is1 pr9cipium quo2 en p]soon is het subject1 niet van e5e natuur 9 het algeme51 ma> van e5e r$elke natuur1 individua sub/antia rationalis naturae1 pr9cipium quod4 ,p]soon is het 9 en voor zi*zelf znde1 dat de eig5a>1 bezitt] en he] is van de natuur1 e5 complem5tum exi/5tiae1 su/5tans et t]m9ans exi/5tiam naturae1 het subject1 dat door de natuur met ha> gans*5 rk5 inh\d leeft1 d5kt1 wil1 h&elt enz41 wa>door de natuur e5 voor zi*zelf be/a&e wordt en ge5 accid5s van e5 &] is1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cfi f4 ,kleutg51 ,!ol4 d4 ,vorzeit ,,iii #ga f4 ,s*aezl]1 ,das ,dogma v4 d4 ,m5s*w4 ,gottes #c f4 ,zoo nu is de m5s*elke natuur 9 ,*ri/us met d5 p]soon des ,zoons v]e5igd4 ,de ,zoon wordt niet e]/ p]soon 9 en door de m5s*elke natuur1 want ,h 0 dit van eeuwigheid2 ,h _h no* de s*epp+ no* de vlees*word+ van noode1 om tot zi*zelf te kom5 en p]soonlkheid1 gee/ te word54 ,ma> wel sluit de vlees*word+ 91 dat de m5s*elke natuur1 welke 9 en uit ,m>ia gevormd w]d1 ge5 enkel oog5blik op en voor zi*zelf be/ond ma> van het all]e]/e mom5t d] conceptie af v]e5igd 0 met en opg5om5 9 d5 p]soon des ,zoons4 ,de ,zoon s*iep ha> 9 zi*zelv5 91 9 se ipso creavit et cre&o assumsit4 ,da>om is die m5s*elke natuur to* niet incompleet1 gelk ,ne/orius en ?ans nog ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #abbe bewe]t4 ,want al sloot z door e5 eig5 p]soonlkheid en ikheid zi* 9 zi*zelve niet af1 z 0 to* van d5 aanvang af p]soonlk 9 d5 ,logos1 die als subject 9 en door ha>1 met al h>e be/&deel51 v]mog5s en kra*t5 leefde1 da*t1 wilde1 h&elde1 le$1 /i]f enz4 ,dat z niet 9 e5e zelf/&ige ikheid e5 eig51 afzond]lk complem5tum exi/5tiae ontv+1 vloeide niet voort uit e5 gebrek1 ma> jui/ da>uit1 dat z de m5s*elke be/aansvorm van d5 ,logos moe/ zn4 ,naturae assumptae non dee/ propria p]sonalitas propt] defectum alicujus1 quod ad p]fectionem humanae naturae p]t9eat1 s$ propt] additionem alicujus1 quod e/ supra humanam naturam1 quod e/ unio ad div9am p]sonam1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #d art4 #b ad #b4 ,da>om is de m5s*elke natuur 9 ,*ri/us niet door e5 eig5 p]soonlkheid met d5 ,logos gecoord9e]d ma> aan dez5 ond]ges*ikt4 ,beide natur5 zn en blv5 wel 1 ma> niet 4 ,het is altd dezelfde p]soon1 hetzelfde subject1 hetzelfde ik1 dat door de ,goddelke en de m5s*elke natuur leeft en d5kt1 spreekt en h&elt4 ,de m5s*elke natuur is de tab]nakel1 wa>9 de ,zoon is gaan won52 het kle$1 dat ,h zelf zi* b]eid en aang$aan heeft2 de 1 wa>9 ,h ons v]s*55 is2 het in/rum5t en orgaan1 dat ,h zi* geheiligd heeft en wa>van ,h met ,goddelke w%eid voor zn ambt en w]k zi* b$i5t4 ,9 ,*ri/o humanitas quasi quoddam organum div9itatis c5setur1 ,?omas1 ,comp4 ,!ol4 c4 #bab1 cf4 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ai art4 #a4 ,petavius1 de inc>n4 ,,iv #h1 #f4 ,turret9us1 ,!ol4 ,,xiii #f1 #g4 ,hi]9 is nu niets1 dat onze teg5spraak v]di5t4 ,zond] dat w da>m$e iets te kort do5 aan de zelfw]kzaamheid van het s*epsel1 beld5 w1 dat de gans*e w]eld e5 in/rum5t d] op5b>+ ,gods is1 e5 gewaad1 wa>9 ,h tegelk zi* aan ons op5ba>t en v]b]gt4 ,de geme5te en i$] geloovige v]langt niets hoog]s1 dan met ziel en li*aam en alle kra*t5 9 d5 di5/ van ,god te /aan en e5 in/rum5t te wez5 9 zne h&4 ,wat z\ er dan teg5 wez51 dat 9 nog veel rk] mate1 9 vol/rekt5 z9 de m5s*elke natuur 9 ,*ri/us het he]lk1 willig orgaan van zne ,godheid is8 ,hoog gaat de v]e5ig+ van ,goddelke en m5s*elke natuur 9 ,*ri/us al ons sprek5 en d5k5 te bov54 ,alle v]gelk+ begeeft ons1 want z is zond] e5ige w$]ga4 ,ma> z is dan ook het 1 dat de engel5 bege]ig zn 9 te zi5 en de geme5te aanbidd5d bewond]t4 #ae4 ,to* wordt als e5 gewi*tig bezwa> teg5 de le] d] twee natur5 altd we] dit te b]de gebra*t1 dat z de m5s*elke natuur van ,*ri/us niet tot ha> re*t doet kom5 en e5e m5s*elke ontwikkel+ b ,hem onmogelk maakt4 ,de ,rooms*e en ,lu!rs*e ,*ri/ologie gev5 ind]daad aanleid+ tot deze b$5k+4 ,de v]e5ig+ d] twee natur5 9 ,*ri/us bra*t n4l4 9 de vroeg]e dogmatiek drie gevolg5 m$e1 communicatio idiomatum1 apo/elesmatum en *>ismatum4 ,de e]/e hield 91 dat 9 de vlees*word+ de beide natur5 met al h>e eig5s*app5 m$eg$eeld w]d5 aan d5 n5 p]soon en het ne subject1 dat da>om met ,goddelke en m5s*elke nam5 kan word5 aang$uid2 m5 mag dus zegg51 de ,zone ,gods is gebor51 heeft gel$51 is ge/orv51 ,hd4 #bj3bh1 #a ,joh4 #a3g1 en ook de m5s* ,*ri/us ,jezus be/aat van eeuwigheid1 is uit d5 hemel n$]g$aald enz41 ,joh4 #c3ac4 ,door de twe$e w]d v]/aan1 dat de eig5lke middela>s- ( v]loss+sw]k5 alle e5 ,godm5s*elk k>akt] drag51 d4 w4 z41 dat z alle tot bew]k5de oorzaak hebb5 het ne ong$eelde1 p]soonlke subject 9 ,*ri/us2 dat z tot /& gebra*t zn door ,*ri/us ond] m$ew]k+ van zne beide natur5 en met e5e dubbele 1 en dat z to* w$] 9 het resultaat e5e ong$eelde e5heid vorm51 wl z het w]k zn van n p]soon4 ,de d]de gaf te k5n51 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us van het e]/e oog5blik van ha> be/aan af v]si]d w]d met all]lei he]lke en rke gav5 des ,h4 ,gee/es4 ,ov] deze drie effecta unionis rees er e5 belangrk v]s*il1 bov5 bl4 #bdb-bdf4 ,de ,lu!rs*5 vatt5 de communicatio idiomatum zoo op1 dat de eig5s*app5 d] beide natur5 niet alle5 aan d5 n5 p]soon1 ma> die d] ,goddelke natuur ook aan de m5s*elke w]d5 m$eg$eeld4 ,de m5s*elke natuur w]d door de v]e5ig+ v]hev5 tot ,goddelke alma*t en alomteg5woordigheid1 ,symb4 ,b*] ed4 ,mll] #fgi4 #fhj2 z ontv+ s+ul>es1 excell5tissimas1 maximas1 sup]naturales1 imp]ve/igabiles1 ineffabiles atque coele/es pra]ogativas maje/atis1 gloriae1 virtutis ac pot5tiae1 welke niet ma> ges*ap5 en e9dige gav5 zn1 ib4 #fhe1 ma> ,goddelke en one9dige zooals vivific>e1 omnipot5tia1 omnisci5tia1 omnivolipraes5tia1 #fhf4 #fhi4 #fia4 #fib4 ,het is duidelk1 dat deze opvatt+ van de m$$eel+ d] eig5s*app5 aan de m$$eel+ d] gav5 heel h>e beteek5is ontneemt2 wat zn er nog gav5 van noode1 als ,goddelke eig5s*app5 word5 m$eg$eeld4 ,de ,lu!rs*e ,*ri/ologie spreekt nog wel van gav51 ib4 #fhf1 ma> z weet er eig5lk ge5 weg m$e1 cf4 ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #iad-iaf1 en heeft zelfs voor de zalv+ van ,*ri/us met d5 ,h4 ,gee/ ge5 plaats me]1 ,s*neck5burg]1 ,zur kir*l4 ,*ri/ol4 #cj4 ,aan de &]e zde le]5 nu de ,rooms*5 wel e5e m$$eel+ van gav5 en be/rd5 ook de ,lu!rs*e le] van de communicatio idiomatum1 ma> z zegg51 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us kra*t5s de unio hypo/atica t]/ond 9 het e]/e oog5blik h>] ontvang5is ub]rimam ,spiritus ,dei copiam atque omnem *>ismatum abundantiam accepit1 ,cat4 ,rom4 ,i #d1 #d4 ,beide1 ,lu!rs*e en ,rooms*e ,*ri/ologie b]g5 hi]door 9 zi* e5 docetis* elem5t2 de zuiv] m5s*elke ontwikkel+ van ,*ri/us komt hi] niet tot ha> re*t2 uit reactie sloeg m5 9 deze eeuw tot het &]e uit]/e ov] en misk5de de ,godheid des ,he]54 ,de ,g]e=me]d5 e*t] hebb5 de m$$eel+ d] gav5 zoo v]/aan1 dat e5e m5s*elke ontwikkel+ van ,jezus da>b mogelk 04 ,(s*oon de twe$e ,adam1 ,*ri/us 0 to* e5 &] dan ,adam4 ,adam w]d volwass5 ges*ap51 kreeg tot woonplaats e5 p>ads en 0 aan ge5 ld5 en dood ond]worp54 ,*ri/us w]d e*t] 9 ,m>ia ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/ en als e5 hulpeloos k9deke gebor52 ,h w]d niet geplaat/ 9 e5 p>ads ma> kwam 9 e5 w]eld1 die 9 het booze ligt2 ,h /ond bloot aan v]zoek+ van all5 kant2 ,h droeg e5e natuur die vatba> 0 voor ld5 en dood4 ,zn] 0 niet de m5s*elke natuur van ,adam vr d5 val1 ma> ,god zond zn5 ,zoon 1 d4 i4 9 zulk vlees*1 dat 9 ge/alte en v]s*n+ aan de gelk 01 ,rom4 #h3c4 ,door deze s*oone le] van de communicatio *>ismatum 0 de ,g]ef4 !ologie1 bet] dan e5ige &]e1 9 /aat1 om naa/ de ,godheid ook de w>e1 e*te m5s*heid 9 ,*ri/us te h&hav54 ,z is da>toe van onb]ek5b>e wa>de4 #a ,ond] de ,g]e=me]d5 0 er nog v]s*il ov]1 ( de m5s*word+ op zi*zelve1 afg$a*t van d5 toe/& d] zonde1 9 welk5 z plaats _h1 re$s e5e daad van v]n$]+ 04 ,van de e5e zde kon m5 er zi* op b]oep51 dat de af/& tuss*5 ,god en m5s* zoo groot is1 dat het aannem5 d] m5s*elke natuur zond] me] re$s v]n$]5d is4 ,ma> van d5 &]5 kant kon m5 da>teg5 aanvo]51 dat ,*ri/us dan nu nog1 t]wl ,h v]he]lkt is aan 's ,vad]s re*t]h&1 9 d5 /aat d] v]n$]+ z\ v]ke]51 ,h]aut #bhd1 #bhe4 ,de /rd is gemakkelk zoo te bee9dig51 dat de m5s*word+ op zi*zelve1 zond] me]1 /e$s is en blft e5e daad van n$]buig5de go$heid1 ma> niet 9 eng]5 z9 e5 trap 9 d5 /aat d] v]n$]+ is4 ,dat 0 z da>door1 dat ze e5e vlees*word+ 01 aannem+ van e5e zwakke1 m5s*elke natuur4 ,hi]ov] 0 er imm]s ge5 /rd1 dat ,*ri/us e5e zwakke1 aan ld5 en dood ond]worp51 m5s*elke natuur aannam en dat dit e5e daad van v]n$]+ voor d5 ,zone ,gods 04 ,de ,s*rift /elt dit dan ook bov5 all5 twfel va/1 ,jes4 #ec3b1 #c1 ,joh4 #a3ad1 #ag3e1 #a ,cor4 #b3h1 #b ,cor4 #h3i1 ,phil4 #b3g1 #h enz4 #b ,zoodra w ons e*t] rek5s*ap tra*t5 te gev5 van wat 9 die zwakke m5s*elke natuur ligt opgeslot51 wordt de vraag moeilk]4 ,want ze] zek] _h ,jezus all]lei behoeft5 aan sps1 drank1 ru/1 slaap enz41 ma> deze w>5 to* ook eig5 aan ,adam vr d5 val4 ,en omgeke]d valt het moeilk te d5k51 dat ,jezus na> zne m5s*elke natuur uit zi*zelf voor ziekte1 krankheid1 dood vatba> 02 ,h _h to* zelf de ma*t om het lev5 af te legg51 ,joh4 #aj3ag1 ma> 0 niet vanzelf1 zond] zn wil1 aan d5 dood ond]worp54 ,van ouds w>5 hi]ov] dan ook de me5+5 v]deeld4 ,ov] ,jezus' uitw5dige g$aante 0 v]s*il2 sommig5 zooals ,orig5es1 ,*ryso/omus1 ,hi]onymus e4 a4 s*rev5 ,hem e5e s*oone ge/alte toe met b]oep op ,ps4 #de3c1 &]5 zooals ,ju/9us1 ,clem5s1 ,t]tullianus enz4 da*t51 dat ,h li*amelk zond] g$aante ( he]lkheid 01 ,ps4 #bb3g1 ,jes4 #ec3b1 #c2 nog &]5 hield5 het midd5 tuss*5 deze beide voor/ell+5 ( on?ield5 zi* van e5 oordeel1 cf4 ,vitr+a ,v #eja4 ,wal*1 ,bibl4 !ol4 ,,iii #dci4 ,m5zel1 ,symbolik #ahee ,i #agg f4 ,s*otel1 ,iets ov] de uitw5dige g$aante van ,jezus ,*ri/us1 ,bos* #aheb4 ,riehm1 ,h&w4 ,i #gbd en art4 ,*ri/usfigur5 9 ,h]zog4 ,en zoo /ond5 ook t5 opzi*te van de ld5s- en /]v5svatba>heid de aph?>todocet5 en de ph?>tolatri teg5ov] elk&]4 ,er is nu ge5 twfel aan1 dat de ,zone ,gods e5e m5s*elke natuur aannam1 die vatba> 0 voor ld5 en /]v51 &]s z\d5 deze s*n en ge5 wa>heid zn gewee/2 zelfs ,rooms*5 en ,lu!rs*5 moet5 dit erk5n54 ,voorts is t] &]] zde ook wa>1 dat ,*ri/us deze m5s*elke natuur geheel vrwillig aannam en 9 het afgetrokk5e /e$s het re*t behield1 om deze zwakke m5s*elke natuur af te legg5 ( 9 e5e he]lke1 bov5 alle ld5 en dood v]hev5e te v]&]54 ,9 zoov] bleef het ld5 en /]v5 altoos zne vre daad4 ,h _h en hield de ma*t om het lev5 aan te nem5 en af te legg54 ,niem& kon ,hem e5ige sm>t a&o5 no* zn lev5 ontnem51 t5z h zelf de ma*t da>toe gaf4 ,h bes*ikte de ure en de ma*t d] dui/]nis4 ,ma> deze zn wil ond]/eld1 0 het ld5 en /]v5 voor ,hem natuurlk1 met d5 a>d d] m5s*elke natuur1 welke ,h aannam1 gegev54 ,hil>ius1 b ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #bfi en &]5 hebb5 het dikw]f jui/ omgeke]d voorge/eld en 9 de sm>t1 het ld5 enz4 van ,*ri/us het niet-natuurlke1 het wond]1 en 9 de wond]5 van ,*ri/us jui/ het natuurlke gezi54 ,(s*oon dit 9 go$5 z9 kan opgevat1 rek5t het to* niet g5oegzaam met het feit1 dat ,*ri/us de zwakke m5s*elke natuur aannam en da>9 van ,adam 0 ond]s*eid54 ,da>uit mag niet afgeleid1 dat ,*ri/us ook vatba> 0 voor all]lei ziekte en krankheid2 want ,h nam wel op zi* de algeme5e gevolg5 d] zonde1 ld5 en dood1 die nu behoor5 tot de m5s*elke natuur1 ma> niet elke bzond]e krankheid1 die uit bzond]e om/&igh$51 zwak li*aamsge/el1 ong]egelde ( onvoorzi*tige lev5swze voortvloeit1 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #ad4 ,moor ,,iii #eia4 ,,iv #bf4 ,ebr>d #dag4 ,ook 0 de m5s*elke natuur b ,*ri/us veel rk] ontv\wd dan b ,adam2 want 9 d5 /atus integritatis 0 er voor vele gemo$sa&o5+51 toorn1 droefheid1 m$eld51 ontf]m+ enz4 ge5 geleg5heid4 ,ma> ,*ri/us heeft niet alle5 met de inn]lke beweg+5 van ,gods b>mh>tigheid ons bezo*t2 ,h heeft ons 9 zne m5s*elke natuur die rke w]eld des gemo$s geop5d1 die b ,adam nog niet be/ond en niet be/aan kon4 #c ,er is 9 ,*ri/us e5 m5s*elk wet51 e5e intellectueele ontwikkel+1 e5e to5em+ 9 w%eid en k5nis gewee/4 ,de ,arian5 en ,apoll9>i/51 volg5s wie b ,*ri/us de ,logos de plaats van het pneuma inneemt1 kond5 ge5 m5s*elk wet5 9 ,*ri/us aannem54 ,ook de ,monophysiet5 moe/5 da>teg5 opkom51 ma> kond5 ev5go$ e5e alwet5dheid van ,*ri/us le]51 wanne] n4l4 de m5s*elke natuur 9 de ,goddelke 0 opgegaan1 als 9 het omgeke]de geval e5e onwet5dheid 7,!mi/ius1 ho(d d] ,agnot571 met b]oep op tek/5 als ,mt4 #bj3cb1 #ba3ai1 ,mk4 #e3i1 #ac3cb1 ,luk4 #b3eb1 #h3cj1 ,joh4 #aa3cd1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cff4 ,teg5ov] deze "pen kwam5 de k]kvad]s er hoe lang] hoe me] toe1 om de m5s*elke k5nis van ,*ri/us van het e]/e oog5blik af volmaakt en voor ge5 to5em+ vatba> te /ell52 en van h5 g+ dit gevoel5 ov] 9 de s*ola/ieke en ,rooms*e en ook 9 de ,lu!rs*e ,*ri/ologie4 ,z kwam5 hi]door met bov5g5oemde duidelke uitsprak5 d] ,s*rift 9 /rd1 en moe/5 tot e5e docetis*e v]kl>+ de toevlu*t nem54 ,de w>e grond voor deze le] is dan ook alle5 de conv5i5tia1 dat ,god aan e5 m5s*elke natuur1 die zoo nauw met ,hem v]e5igd 01 wel deze gave d] k5nis moe/ s*5k51 ,kleutg51 ,!ol4 ,,iii #bea2 de ,s*riftplaats51 wa>op m5 zi* b]oept1 zooals ,joh4 #a3ad1 #b3bd1 #be1 #f3fd1 #ac3c1 ,col4 #b3c1 #i bewz5 het teg5deel niet1 omdat z van d5 gans*5 ,*ri/us en niet bepaald van zne m5s*elke natuur1 en nog veel m9d] van deze 9 h>e hi/oris*e ontwikkel+ h&el54 ,de ,g]e=me]d5 zeid5 da>teg5ov]1 voore]/1 dat de sci5tia infusa en acquisita b ,*ri/us niet t]/ond compleet 01 ma> all5gs to5am en v]me]d]de1 en t5 twe$e1 dat ,*ri/us hi] op a>de niet 0 e5 compreh5sor ma> viator1 dat ,h w&elde door gelo( en hope en niet door aans*\w51 dat de sci5tia beata hi] op a>de zn deel nog niet 04 ,natuurlk 0 het gelo( b ,*ri/us1 niet als b ons e5 /eun5 op de g5ade en b>mh>tigheid ,gods1 ma> dit eig5a>dige heeft het gelo( alle5 gekreg5 door d5 toe/& d] zonde1 wa>9 w v]ke]52 van nature is het gelo( b ,adam en b ,*ri/us niets dan e5 zi* va/klemm5 aan het woord en de bel(te ,gods1 e5 va/h\d5 van d5 ,onzi5lke4 ,en dat heeft ook ,jezus g$aan1 ,mt4 #bg3df1 ,hebr4 #b3ag1 #ah1 #c3b4 ,dat gelo( en die hope w>5 b ,*ri/us ook niet wankel en weifel5d1 ma> va/ en /]k2 z hield5 ,hem1 die 9 ons het gelo( wekt en vole9dt1 /a&e 9 de v]zoek+ en d$5 ,hem voor de als loon op zn arbeid ,hem wa*t5de vreugde het kruis v]drag5 en de s*&e v]a*t51 ,hebr4 #ab3b4 ,zoo 0 er dus e5e to5em+ 9 w%eid en k5nis b ,*ri/us2 het m5s*elk bewu/zn 9 ,hem1 hoewel hetzelfde subject hebb5de als het ,goddelk bewu/zn1 k5de dat subject1 dat ,ik1 sle*ts ze] t5 deele1 wel ma> niet 4 ,a*t] ons bep]kt bewu/zn ligt 9 ons nog e5e w]eld van zn2 zoo lag a*t] het m5s*elk bewu/zn van ,*ri/us nog de diepte ,gods1 die door dat m5s*elk bewu/zn sle*ts all5gs en altd op bep]kte wze kon he5s*n51 ,gom>us1 ,op4 ,i #aif4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #aee sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiii #ab4 #ac4 ,moor ,,iii #hjd4 ,m4 ,vitr+a ,v #bdf4 ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #cae4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #bha4 #cjg4 #cbi4 ,kuyp]1 ,het w]k v4 d4 ,h4 ,gee/ ,,ii #bhav4 ,c4 ,lucass51 ,d] ,glaube ,jesu ,*ri/i1 ,neue ,kir*l4 ,zeits4 ,,vi #ahie ,s4 #ccg-cdg4 ,hi]uit mag e*t] niet afgeleid1 dat ,jezus op v]s*ill5de t]re95 dwal5 kon4 ,wel wordt dit teg5woordig 9 wd5 kr+ gele]d1 om bepaaldelk aan ,jezus' autoriteit 9 zake het ,o4 ,te/4 te ontkom54 ,ma> m5 r&t hi]m$e d5 ,*ri/us zelv5 aan4 ,want wel is het wa>1 dat ,jezus ge5 ond]ws gaf 9 e5ige m5s*elke wet5s*ap en da>toe ook niet op a>de gekom5 is4 ,h kwam1 om ons d5 ,vad] te v]kl>5 en zn w]k te volbr5g54 ,ma> da>toe di5de ,h di5 ,vad] 9 zn op5b>+ en w]k5 ook te k5n51 en dus ook te wet51 ( het ,o4 ,te/am5t ,gods ,woord 01 al dan niet4 ,dit 0 ge5 k5nis van zuiv] wet5s*appelk5 ma> van religieus5 a>d1 en voor het gelo( d] geme5te van het hoog/e belang4 ,wie 9 dit opzi*t aan ,jezus dwal+ toes*rft1 komt niet alle5 met zne ,goddelke natuur ma> ook met zn pr(etis* ambt 9 /rd1 cf4 deel ,i #ccc4 ,h]zog #ba1 #bjd4 ,h]zog #f1 #bg4 ,voigt1 ,fundam5taldogm4 #ebg f4 ,?oluck1 ,das ,alte ,te/4 im ,n4 #d;e ,aufl4 #ahed4 ,cav51 ,presb4 & ,ref4 ,review1 ,july #ahib4 ,s*w>tzkopff1 ,konnte ,jezus irr58 ,giess51 ,rick] #ahif4 ,id4 ,die ,irr?umslosigkeit ,jesu ,*r4 und d] *r4 ,glaube ib4 #ahig4 #d ,er is 9 ,*ri/us e5e z$elke ontwikkel+4 ,!odorus van ,mopsue/ia1 ,ne/orius en all51 die uitgaan van de m5s*elke natuur van ,*ri/us1 nem5 aan1 dat ,h door all]lei /rd en v]zoek+ zi* volmaakt heeft4 ,jezus 0 niet positief heilig1 ,h bra*t niet mee het non posse pecc>e2 integ5deel zulk e5 aangebor5 heiligheid is onmogelk en e?is* wa>deloos4 ,ma> ,jezus 0 e5 m5s*1 die de mogelkheid van zondig5 meebra*t do* door z$elke inspann+ en /rd zi* van alle zond5 feitelk heeft vr geh\d51 zi* e?is* tot het hoog/e /&punt ontwikkeld en de v]e5ig+ met ,god zi* wa>dig gemaakt heeft1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cai1 #cbe enz4 ,deze voor/ell+ b]u/ op e5 feitelk niet rek55 met de ,godheid van ,*ri/us2 z gaat uit van de v]ke]de g$a*te1 dat er ge5 &]e deugd is dan die door /rd v]worv5 w]d en z br5gt het hoog/5s sle*ts tot e5e hi/oris*e1 feitelke zondeloo%eid1 die voor ,jezus als ,middela> ong5oegzaam is4 ,de proev51 om ,jezus zondeloo%eid hi/oris* te bewz5 zooals van ,ullmann1 ,de zondeloo%eid van ,jezus1 ,tiel #ahea1 ,dorn]1 ,ueb] ,jesu sndlose ,vollkomm5heit1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 ,,vii #ahfb ,s4 #di-ajg4 ,art4 ,sndlosigheit ,jesu 9 ,h]zog suppl4 ,g\da ,qu9t1 ,de zondeloo%eid des ,he]5 #ahfb4 ,s*aff1 ,jezus ,*ri/us1 het wond] d] ges*i$5is #ahff4 van ,oo/]zee1 ,lev5 v4 ,jezus ,i #efiv4 ,dogm4 #ic4 ,*apuis1 ,la sa9tet de ,jsus1 ,revue de ?ol4 et de philos41 ,juillet1 ,sept4 ,nov4 #ahig enz41 zn onvoldo5de1 ,philippi1 ,k4 ,gl4 ,,iv #afa4 ,aan hi/oris*e zek]heid1 die /raks we] door &]5 onzek] gemaakt wordt1 hebb5 w niet g5oeg4 ,hoe ze] het wa>de]+ v]di5t1 dat zoovel51 van wie na> hun beg9sel &]s te v]wa*t5 w>e1 nog e5 diep besef hebb5 van ,jezus' z$elke volmaak!id1 zooals ,daub1 ,m>he9eke1 ,ros5kranz1 ,vatke1 ,s*lei]ma*]1 ,beys*lag1 ,hase1 ,s*5kel1 ,lipsius enz41 to* is het gelo( wankel1 dat niet ru/ op de getuig5is d] ,s*rift en da>om altd door all]lei philosophis*e en hi/oris*e bezw>5 g$rukt en b5auwd wordt4 ,de ,s*rift doet ons e*t] 9 ,*ri/us niet alle5 e5e empiris*e zondeloo%eid ma> ook e5e noodzakelke onzondigheid erk5n54 ,h is de ,zone ,gods1 de ,logos1 die 9 d5 beg9ne b ,god en zelf ,god 02 ,h is n met d5 ,vad] en volbr5gt altd zn wil en w]k enz4 ,voor wie dit van ,*ri/us beldt1 is de mogelkheid van zondig5 en vall5 e5 ,ung$anke1 ,holtzmann1 ,neut4 ,?4 ,,ii #ddf4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #agh4 ,da>om hield de *ri/elke !ologie teg5ov] ,arian51 ,pelagian51 ,nom9ali/51 zooals ,scotus1 ,biel1 ,dur&us1 ,mol9a enz41 /a&e1 dat ,*ri/us niet zondig5 kon4 ,imm]s z\ dan f ,god zelf hebb5 moet5 kunn5 zondig5--wat blasphemie is2 f de v]e5ig+ van ,goddelke en m5s*elke natuur wordt v]breekba> gea*t en feitelk geloo*5d1 ,augu/9us1 ,en*ir4 c4 #cf4 #dj4 #da4 ,lomb>dus1 ,s5t ,,iii di/4 #ab en comm4 van ,?omas en ,bonav5tura4 ,moor ,,iii #fib4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #ccj4 ,philippi ,,iv #afa f4 enz4 ,ma> da>mee is to* het wez5lk ond]s*eid niet opgehev51 dat er be/aat tuss*5 de heiligheid ,gods en de heiligheid van ,*ri/us als m5s*4 ,da>op lett5de1 kon ,jezus zegg51 dat niem& go$1 de go$heid zelve is dan ,god alle51 ,mt4 #ai3af1 #ag1 ,mk4 #aj3ag1 #ah1 ,luk4 #ah3ah1 #ai4 ,de go$heid ( heiligheid van ,*ri/us na> zne m5s*elke natuur is ge5 ,goddelke1 oorspronkelke1 ma> z is e5e ges*onk5e1 infusa2 en da>om moe/ z zi* ook 9 d5 weg van /rd en v]zoek+ op5b>51 /a&e h\d5 en beve/ig54 ,de bonitas infusa sluit de bonitas acquisita niet uit4 ,de laat/e ond]/elt de e]/e2 ge5 go$e vru*t5 dan van e5 go$5 boom2 ma> de deugdelkheid van d5 boom moet to* uitkom5 9 de gaafheid d] vru*t54 ,en zoo moe/ ,*ri/us ook zne aangebor5e heiligheid op5b>5 door v]zoek+ en /rd he52 deze word5 door het non posse pecc>e niet ov]bodig ( del4 ,want al kon eig5lke v]zoek+ niet van b9n5 ma> alle5 van buit5 tot ,jezus kom51 ,h _h to* e5e m5s*elke natuur1 die teg5 ld5 en dood opzag4 ,zoo w]d ,h dan heel zn lev5 door op all]lei wze v]zo*t1 door ,satan1 zne v&51 zelfs door zne discipel51 ,mt4 #d3a-aa1 ,mk4 #a3ac1 ,luk4 #d3a-ac1 ,mt4 #ab3bi1 ,luk4 #aa3bb1 ,mt4 #af3bc1 ,mk4 #h3cc4 ,en 9 die v]zoek+5 _h ,h zi* /rd5de /a&e te h\d52 het non prosse pecc>e 0 ge5 dwang ma> 0 e?is* van a>d en moe/ da>om ook op e?is*e wze tot op5b>+ kom54 #e ,hetzelfde geldt van de ma*t van ,*ri/us4 ,(s*oon als de ,zone ,gods alma*tig1 0 ,h to* bep]kt1 wat aangaat de ma*t zn] m5s*elke natuur4 ,de monophysiet5 ond]s*eid5 deze beide niet1 en lat5 de twee natur51 de twee will5 en de ond]s*eid5e ma*t 9 elka> opgaan4 ,ma> ,s*rift en k]k maakt5 tuss*5 beide ond]s*eid en lat5 de twee natur5 zoo v]bond5 zn1 dat 9 het ne ,godm5s*elk w]k elke natuur doet wat het h>e is4 ,en da>om komt het do5 van wond]51 het v]gev5 van zond51 het s*5k5 van eeuwig lev5 en alwat behoort tot het ,middela>sw]k1 niet alle5 aan zne ,godheid ma> ook aan zne m5s*heid toe4 ,da>om s*rft ,*ri/us jui/ als ,zoon des m5s*51 als ,messias1 zi* deze ma*t d] v]gev+ en des oordeels toe1 ,mt4 #i3b-h1 ,joh4 #e3bg4 ,er gaat b aanrak+ kra*t van ,hem uit1 ,luk4 #f3ai4 ,zn vlees* is het brood1 dat d] w]eld het lev5 geeft1 ,joh4 #f3ea4 ,de ,vad] heeft ,hem alle d+5 9 zne h& gegev51 ,joh4 #c3ce1 #ac3c1 #ag3b4 ,niem& kan de s*ap5 uit zne h& rukk5 ev5m9 als uit de h& des ,vad]s1 ,joh4 #aj3bh-cj4 ,ev5go$ als de ,vad] hoort ,h het geb$1 ,joh4 #ad3ac1 cf4 #af3bc1 z5dt ,h d5 ,gee/1 #ae3bf1 cf4 #ad3bf1 s*5kt ,h het eeuwige lev51 #aj3bh1 #ag3b4 ,ma> dit alles sluit to* niet uit1 dat zne ma*t1 als m5s*elke1 voor to5em+ vatba> is4 ,h is als e5 k9deke1 zwak en hulpeloos1 gebor52 ,h _h behoefte aan spze en drank1 ,h 0 v]moeid van de reis en zat n$] b de bron1 ,joh4 #d3f2 zelfs b het do5 van wond]5 0 ,h van het gelo( d] m5s*5 afhankelk1 ,mt4 #ac3eh2 9 d5 h( w]d ,h door e5 engel v]/]kt1 ,luk4 #bb3dc4 ,e]/ na de op/&+ zegt ,h1 dat ,hem alle ma*t gegev5 is 9 hemel en op a>de1 ,mt4 #bh3h1 ,mk4 #af3bj1 ,luk4 #bd3ai4 ,dan ontvangt ,h de he]lkheid t]ug1 die ,h als ,zoon re$s te vor5 b d5 ,vad] _h1 ,joh4 #ag3e1 en doet da>9 ook zne m5s*elke natuur deel54 ,door de op/&+ is ,*ri/us ook als m5s* tot ,he] geword5 ov] lev5d5 en dood51 heeft ,h e5 naam ontvang5 bov5 all5 naam en ma*t ov] alle creatur51 ,mt4 #bh3ah1 ,col4 #b3c1 #i1 ,phil4 #b3i1 ,hebr4 #b3g1 #h4 #af4 ,de beld5is aanga&e ,*ri/us v9dt h>e practis*e toepass+ 9 de v]e]+1 welke ,hem toegebra*t wordt1 9 d5 honor adorationis4 ,b h51 die met ,arius de ,godheid van ,*ri/us ontk5n51 ( met ,ne/orius ha> van de m5s*elke natuur s*eid51 ( met ,soc9us 9 ,jezus alle5 e5 m5s* zi51 valt alle grond voor de aanbidd+ van d5 ,middela> weg4 ,to* tra*t m5 deze dan nog op all]lei wze te h&hav54 ,ne/orius zeide1 dat ook de m5s* ,jezus als beld] en v]d$ig] d] ,goddelke e] mo*t aangeb$5 word53 sep>o naturas1 conjungo rev]5tiam1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #cdi4 ,soc9us v]d$igde ha> da>m$e1 dat ,*ri/us v]hoogd 0 tot ,he] en alle ma*t _h ontvang5 en dus 9 nood en ell5de ons help5 kon2 vel5 van zne "p e*t]1 zooals ,davidis1 ,franck5 e4 a4 be/r$5 ze1 omdat ,god alle5 mo*t aangeb$5 word5 en de ma*t van ,*ri/us 9 elk geval e5e bep]kte 02 ,soc9us zag zi* dan ook g5oodzaakt1 om tuss*5 de v]e]+ van ,god als prima causa en die van ,*ri/us als causa secunda van ons heil ond]s*eid te mak51 ,vitr+a ,v #beb4 ,fock1 ,d] ,soc94 #ech f4 ,ook de ,remon/rant5 ontle5d5 d5 grond voor de aanbidd+ van ,*ri/us vooral da>aan1 dat ,h ,middela>1 ,kon+1 ,he] 0 en als zoodanig van d5 ,vad] e5 honor adorationis _h ontvang51 die wel v]us en div9us ma> to* niet supremus 01 ,apol4 ,conf4 c4 #b p4 #ci4 c4 #c p4 #ej4 c4 #af p4 #aec4 ,arm9ius1 ,op4 #dcf4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,v #ah4 ,episcopius1 ,in/4 !ol4 ,,iv #ce ,,vii #bg1 #f1 cf4 da>teg5 ,c5sura 9 conf4 ,rem4 c4 #b4 #c4 #ab4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #dd4 ,heydanus1 la,causa ,dei ,v #ab4 ,vitr+a ,v #bfh4 ,de v]d$ig+ van de aanbidd+ van ,*ri/us door ,rits*l en zne s*ool komt zakelk met die van ,soc9us ov]e53 ,*ri/us1 als m5s* t5 opzi*te van ,god1 mag wel v]e]d ma> niet aangeb$51 do* ,*ri/us1 religieus bes*\wd1 als op5b>+ ,gods1 als die p]soon1 9 wi5 de geme5te ,god heeft1 is wel te aanbidd51 want dan bidd5 w ,hem niet aan naa/ ,god1 ma> ,god 9 ,hem4 ,deze aanbidd+ van ,*ri/us behoort dan v]d] wel 9 d5 op5b>5 godsdi5/ d] geme5te tehuis ma> niet 9 het geb$ d] bzond]e p]son52 dit laat/e is ongezond1 maakt ,*ri/us tot e5 van ,god ond]s*eid5 subject1 kweekt e5 s5tim5teele ri*t+ en leidt tot creatuurv]god+1 ,s*ultz1 ,got!it ,*ri/i #ahha ,s4 #gjf f4 ,ev5als ond] de ,soc9ian51 zn er dan ond] de volgel+5 van ,rits*l1 die de aanbidd+ van ,*ri/us geheel v]w]p51 en ,hem wel e5 voorw]p des gelo(s en e5 voorbeeld t] navolg+ noem5 ma> niet e5 object van religieuse v]e]+1 ,*apuis1 ,revue de ?ol4 et de philos4 ,nov4 #ahie p4 #efj-ehf1 ,id4 ,die ,anbetung ,*ri/i 9 ,gotts*ick's ,zeits4 f4 ,!ol4 u4 ,kir*e #ahig ,s4 #bh-gi4 ,het ,soc9ianisme en het ,rits*lianisme komt zoo b het ,unit>isme uit1 dat ,*ri/us van alle religieuse v]e]+ b]o(t4 ,voorzoov] z e*t] to* nog e5e aanbidd+ van d5 m5s* ,*ri/us tra*t5 te h&hav51 zn z v]want en bi$5 /eun aan h51 die1 s*oon ,*ri/us' ,godheid erk5n5de1 to* ook aan zne m5s*elke natuur e5 grond d] aanbidd+ ontle554 ,tot dez5 behoor5 9 de e]/e plaats de monophysiet51 teg5 wie het vfde oec4 ,concilie c4 #i1 b ,d5z+] n4 #ahj1 bepaalde1 dat de aanbidd+ van ,*ri/us niet ru/ op e5e ma> zi* ri*t5 moet op ,god1 d5 vlees*geword5 ,logos met zn vlees*4 ,ma> ook de s*ola/ieke en ,rooms*e !olog5 zn er all5gs toe gekom51 om de m5s*elke natuur van ,*ri/us op zi* zelve religieus te v]e]54 ,uitgangspunt 0 da>b de algeme5e le] d] k]kvad]s1 dat de p]soon van ,*ri/us 9 de ong$eelde e5heid h>] beide natur51 als vlees*geword5 ,woord1 als ,god en m5s* te zam51 met ne aanbidd+ v]e]d moe/ word54 ,da>uit w]d afgeleid1 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us zelve1 op zi*zelve1 9 se1 ook voorw]p van ,goddelke v]e]+ 77 mo*t en moe/ wez52 e*t] niet om zi*zelve1 p] se en propt] se1 ma> om h>e hypo/atis*e v]e5ig+ met d5 ,zone ,gods4 ,da>aan w]d dan v]d] toegevoegd1 dat1 al is de m5s*elke natuur op zi*zelve te aanbidd5 en dus objectum mat]iale d] adoratio1 z dan to* altd e5 objectum p>tiale en niet totale is2 d4 w4 z4 wie ha> aanbidt1 bidt met ha> altd ,hem aan1 die met die m5s*elke natuur zi* v]e5igd heeft2 en zoo w]d het da>door geoorlo(d en mogelk1 om niet alle5 de m5s*elke natuur van ,*ri/us op zi*zelve1 ma> zelfs e5 deel van ha>1 zooals b4 v4 het heilige h>t van ,jezus1 tot voorw]p van aanbidd+ te mak52 de aanbidd+ geldt to* dat h>t niet alle5 ma> geldt d5 gans*5 ,*ri/us1 die 9 dat h>t zne ,goddelke liefde won5 de$4 ,en e9delk zeid5 vele !olog5 nog1 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us niet alle5 op grond van h>e hypo/atis*e v]e5ig+ met d5 ,logos voorw]p van 1 ma> ook op grond van de vele ha> zond] mate ges*onk5 gav5 voorw]p van mo*t zn1 en dan nad] we] voorw]p van 1 na> d5 hi]>*is*5 regel3 adoratio e/ div]sa pro div]sitate excell5tiae1 quae e/ ejus objectum =male4 ,cf4 ,damasc5us1 de fide or?od4 ,,iii c4 #h4 ,lomb>dus en &]e comm4 op ,s5t4 ,,iii di/4 #i4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #be4 ,bell>m9us1 de imag4 sanct4 ,,ii c4 #ab sq4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xv c4 #a-d4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iv #ccj4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ,,iv #bgd4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #ea f4 ,pes*1 ,prael4 !ol4 ,,iv #ig sq4 ,sim>1 ,dogm4 #daa4 ,kra*t5s hunne le] van de m$$eel+ d] ,goddelke eig5s*app5 aan de m5s*elke natuur le]5 ook de ,lu!rs*51 dat de m5s*elke natuur van ,*ri/us te aanbidd5 is1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv #bc4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #aii-bjh ,v #cec4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 p4 #gga sq4 ,en e9delk heeft b de ,h]rnhutt]s de m5s* ,*ri/us bna geheel de plaats van ,god +5om52 ,h is niet de middela> ma> de plaatsv]vang] ,gods en bna het e5ige voorw]p d] ,godsdi5/ige v]e]+1 ,plitt1 ,z9z5dorfs ,!ol4 ,,iii #bj f4 ,rmheld1 ,!ol4 sacrosancta #ahhh4 ,geheel 9 ov]e5/emm+ met hunne le] van ,*ri/us zeid5 nu de ,g]e=me]d51 dat de ,middela> wel voorw]p van aanbidd+ 0 ma> dat de grond voor die aanbidd+ geleg5 0 9 zne ,goddelke natuur4 ,to* 0 er ond] h5 nog e5ig v]s*il van gevoel54 ,all5 w>5 het hi]9 e5s1 dat ,*ri/us ook als ,middela> aangeb$5 en v]e]d moe/ word51 ma> sommig5 me5d5 dat de grond voor die aanbidd+ alle5 lag 9 de ,godheid van ,*ri/us1 ,voetius1 ,disp4 ,i #ebj sq4 ,,ii #cjd sq4 ,maccovius1 ,coll4 !ol4 ,i #cfi sq4 ,macc4 ,r$ivivus c4 #ia4 ,hoornbeek1 ,soc94 confutatus ,i #cf sq4 ,ma/ri*t ,v #b1 #bf enz42 &]5 oordeeld51 dat het objectum =male niet alle5 de ,godheid ma> het ,middela>s*ap van ,*ri/us 01 ,amesius1 de adoratione ,*ri/i4 ,walaeus1 ,loci ,comm4 ,op4 ,i #chi4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #df4 ,alt+1 ,!ol4 problem4 ,,xii #bj4 ,clopp5burg1 ,op4 ,i #dfa4 ,bucanus1 ,in/4 ,,xxxv qu4 #i4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv qu4 #ah4 ,hott+]1 ,heidanus1 ,burman1 ,heidegg]1 ,moor ,,iii #hbi4 ,vitr+a ,v #bdg4 ,nu laat de ,s*rift er ge5 twfel ov]1 ( ,*ri/us1 ev5als het voorw]p van ons gelo( en v]tr\w51 ,joh4 #ad3a1 #ag3c1 ,rom4 #ad3i1 #b ,cor4 #e3ae1 ,ef4 #c3ab1 #e3bc1 ,col4 #a3bg1 #a ,tim4 #a3a enz41 zoo ook het object van onze godsdi5/ige v]e]+ en aanbidd+ mag zn1 ,joh4 #e3bc1 #ad3ac1 ,hd4 #g3ei1 #i3ac1 #bb3af1 ,rom4 #aj3ab1 #ac1 #a ,cor4 #a3b1 #b ,cor4 #ab3h1 ,phil4 #b3i1 ,hebr4 #a3f1 ,op4 #e3ab1 #ac1 #bb3ag1 #bj1 cf4 ,lo(s 9 ,h]zog #d1 #ba4 ,?4 ,zahn1 ,die ,anbetung ,jesu im ,zeitalt] d] ,apo/el1 ,/uttg>t #ahhe1 ook 9 ,skizz5 aus dem ,leb5 d] alt5 ,kir*e #ahih ,s4 #bga-cjh4 ,ma> to* kan de grond d] aanbidd+ van ,*ri/us na> de ,s*rift aan niets &]s dan aan zne ,godheid word5 ontle5d4 ,imm]s1 het woord d] ,s*rift /aat va/3 d5 ,he]e uw5 ,god zult g aanbidd5 en ,hem alle5 di554 ,dat is het gebod1 hetwelk alle ,heid5s*e en ,rooms*e creatuurv]god+ 9 beg9sel v]oordeelt4 ,indi5 da>b de kon9klke ma*t van ,*ri/us ( ook zn middela>s*ap nog als grond voor religieuse aanbidd+ wordt aangevo]d1 dan wordt dit gebod ,gods v]zwakt en ges*ond54 ,als middela>1 kon+1 prie/]1 pr(eet1 is ,*ri/us niet absolute summus1 ma> ,gode gesubord9e]d2 9 die ho$anigheid heeft ,h e5e &]e he]lkheid en e5e &]e ma*t1 dan welke ,h als ,zoon met d5 ,vad] en d5 ,gee/ deela*tig is2 9 die qualiteit is ,h niet de causa effici5s1 welke ,god alle5 is1 ma> de causa in/rum5talis onz] zaligheid4 ,ligt da>om de grond voor de aanbidd+ van d5 ,middela>1 behalve 9 zne ,godheid1 ook nog 9 zn ,middela>s*ap1 dan ligt de grond ook feitelk 9 zne m5s*elke natuur1 want als ,middela> is ,*ri/us zond] deze niet te d5k52 dan hebb5 ,vad] en ,gee/1 die ge5 ,middela> zn1 n grond voor hunne aanbidd+ m9d] dan de ,zoon en komt deze dus bov5 d5 ,vad] en d5 ,h4 ,gee/ te /aan2 dan zn er twee grond5 voor adoratie1 e5e1 die aan de ,godheid1 e5 &]e1 die aan iets &]s1 dat is aan iets creatuurlks1 is ontle5d1 en dan is 9 beg9sel de ,rooms*e ond]s*eid+ van en b9n5gehaald en de creatuurv]god+ gewettigd4 ,*ri/us is dus ze] zek] als onze ,middela> te aanbidd51 ev5als ,god ook als ,s*epp] enz4 v]e]d en aang]oep5 wordt1 ma> de grond da>voor ligt alle5 9 zne ,godheid4 ,h is niet ,god omdat ,h ,middela>1 ma> ,h is ,middela> omdat ,h ,god is1 met d5 ,vad] en d5 ,gee/ n e5ig ,god1 bov5 alles te prz5 9 d] eeuwigheid4 ,de middela>swa>digheid en de middela>sw]k5 kunn5 en mog5 motiev5 d] aanbidd+ zn1 gelk all]lei weldad5 ons nop5 tot aanbidd+ van ,god4 ,z kunn5 ook 9 zoov] grond5 d] aanbidd+ heet51 als da>9 het ,goddelk wez5 w]kt en zi* op5ba>t2 ma> fundam5t d] aanbidd+ is het ,god-zn alle54 #db4 ,,het ,,w]k ,,van ,,d5 ,,middela>4 #a4 ,b alle volk5 treff5 w e5ig besef van zonde en behoefte aan v]zo5+ en v]loss+ aan4 ,ook kom5 er bna 9 alle godsdi5/5 heilige p]son5 voor1 die de geme5s*ap met ,god voor &]5 bew]k5 en 9 /& h\d54 ,kon+5 en pr(et5 tr$5 dikw]f als zulke middela>s op1 ma> vooral de prie/]s zn met dez5 di5/ bela/4 ,het woord prie/] komt van presbyt]1 oud/e1 en _h dus oorspronkelk 9 het geheel ge5 hi]atis*5 z92 de nam5 9 &]e tal51 zooals 1 1 sac]dos duid5 de prie/]s aan als zoodanige p]son51 die voor ,god /aan en e5 heilig w]k v]ri*t51 bepaaldelk (f]s br5g54 ,hoeze] nu zulk e5 prie/]s*ap bna 9 alle godsdi5/5 voorkomt1 cf4 ,julius ,lipp]t1 ,allgeme9e ,ges*i*te des ,prie/]?ums1 ,b]l9 #ahhc-d1 to* is de oorsprong ervan ons onbek5d4 ,volg5s de ,s*rift kwam5 er 9 d5 oud/5 td nog ge5 bzond]e prie/]s voor2 ,abel1 ,ka91 ,noa*1 de a>tsvad]s br5g5 nog zelf hunne (f]&51 ,g54 #d3c1 #d1 #h3bj1 #ab3g enz42 e]/ als ond] de volk5 het zondebesef en het bewu/zn van s*eid+ tuss*5 ,god en m5s* to5eemt1 komt all]wege de idee van e5 middela>s*ap op4 ,het voornaam/e middel1 wa>van deze prie/]s*ap zi* b$i5t1 om de geme5s*ap met ,god te v]krg51 is de (f]&e1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 oblatio1 sacrificium4 ,ook oorsprong en wez5 van het (f] is voor ons 9 het dui/] gehuld4 ,sommig5 v]kl>5 het (f] uit de gez9dheid des m5s*51 om de ,godheid door e5 ( &] ges*5k gun/ig te /emm5 en all]lei hulp van ha> te v]krg5 7d ut des1 ges*5k!orie71 ,saussaye1 ,religionsphilos4 ,i #aja4 v4 ,h>tmann1 ,religionsphil4 ,i #ce4 ,da>b me55 vel5 dan1 dat de m5s*5 de god5 e]/ aan zi*zelv5 gelk da*t5 en hun da>om 9 de (f]s vooral vo$+smiddel5 aanbod5 7sp/heorie71 ib4 en ,siebeck1 ,religionsphilos4 #bgi4 ,&]5 huldig5 de my/is*e ( sacram5teele !orie en zi5 het wez5 van het (f] niet 9 e5e gave aan ma> 9 de geme5s*ap met de god51 da>door g5ot51 dat m5 saam aanzit aan n dis* en n spze en drank nuttigt1 ,m>ti1 ,israel4 ,relig4 #cf4 ,sm5d1 ,att4 ,rel4 #bd4 ,pfleid]]1 ,religionsphilos4 #fdh4 ,volg5s e5e &]e1 de symbolis*e !orie1 geeft de (f]a> 9 de gave1 die h d5 god5 bi$t1 e5 bews van zn e]bi$ en ond]w]p+1 van zne v]loo*5+ van al het a>ds*e en van zne algeheele toewd+ aan ,god1 ,wuttke1 ,ges*4 des ,heid5?ums ,i #abg f4 ,e9delk zn er nog1 die het de/ructieve elem5t 9 het (f] wez5lk a*t5 en da>om aan alle (f] e5 v]zo55d k>akt] gev51 ,bell>m9us1 ,vasquez en vele ,rooms*e !olog51 cf4 ,?alh(]1 ,das ,opf] des alt5 und neu5 ,bundes1 ,reg5sb4 #ahgj4 ,id4 ,h&bu* d] ka?4 ,liturgik1 ,freiburg #ahid ,i #aig f4 ,nog moeilk] wordt de vraag na> oorsprong en wez5 van het (f]1 wanne] w aan de blo$ige en dan we] bepaald aan de m5s*5(f]s d5k54 ,hoe kwam de m5s*heid tot deze wze van ,godsv]e]+8 ,welke (f]s w>5 de oud/e1 de blo$ige ( de onblo$ige8 ,vanwa> de bre$e plaats en de ontzaglke beteek5is1 9 d5 cultus aan het blo$ toegek5d8 ,de hi/orie geeft hi] ge5 antwoord4 ,alle5 de ,s*rift v]haalt1 dat het (f] al be/aat van d5 oud/5 td d] m5s*heid af4 ,vr d5 val maakt z van ge5 (f] meld+4 ,to* is er niets ong]mds 9 de g$a*te1 dat ook to5 het (f] 9 ruim]5 z9 behoorde tot de elem5t5 van d5 cultus1 ev5go$ als het geb$4 ,(f]&e to* is na> de oms*rv+ van ,augu/9us1 de civ4 ,x #f1 omne opus1 quod agitur1 ut sancta societate inha]eamus ,deo4 ,als zoodanig pa/e het ook aan d5 m5s* 9 d5 /atus integritatis4 ,h 0 to* na> ,gods beeld ges*ap5 9 w>e k5nis1 g]e*tigheid en heiligheid2 h 0 pr(eet1 prie/] en kon+ en moe/ als zoodanig ,gods naam v]he]lk51 zi*zelf met al het zne ,gode wd51 en alles rege]5 en be/ur5 na> d5 wille ,gods2 h ontv+ ook 9 d5 ,sabbat e5 bzond]5 dag voor d5 di5/ van ,god en _h da>toe bepaalde vorm5 van cultus noodig2 er is niets vreemds 91 als da>toe behalve het geb$ ook de (f]&e behoorde4 ,wel kan de m5s* eig5lk ,gode niets gev51 want de a>de is des ,he]51 mitsgad]s h>e volheid4 ,ma> ,god gaf to* de a>de aan d5 m5s* en /elde hem tot he] ov] ha> aan4 ,en da>om kan de m5s* ,gode 9 symbolis*5 z9 iets (f]51 t5 bewze van zn e]bi$ en afhankelkheid4 ,indi5 de (f]&e van huis uit behoorde tot de religie des m5s*51 welke ook vr en na d5 val niet 9 wez5 v]s*ill5d kan zn1 dan v]kla>t zi* ook gemakkelk1 dat er spo$ig na d5 val van ,ka9s en ,abels (f]&e wordt gesprok51 zond] dat ,god opzettelk d5 (f]cultus in/elt4 ,prote/ant5 en ,rooms*5 /r$5 er vroeg] ov]1 ( het (f] b]u/te op e5 positief gebod ,gods dan wel op e5 inn]lk5 religieus5 drang van d5 m5s*1 ,m4 ,vitr+a ,,iv #bge-bhj4 ,h]zog #aa1 #ca4 ,ma> indi5 het (f] re$s be/ond vr d5 val1 is da>mee dit ges*il ook opgelo/4 ,wel e*t] heeft de zonde 9 de (f]&e groote wzig+ gebra*t1 niet alle5 zoo1 dat aan de be/a&e het zo5(f] me*anis* w]d toegevoegd1 ma> bepaald ook 9 di5 z91 dat de (f]&e zelve van k>akt] v]&]d is4 ,de m5s* na d5 val vree/ voor ,god en v]b]gt zi* voor zn aangezi*t1 en da>om is ook de gez9dheid en de b$oel+ v]&]d1 wa>m$e h (f]t en wa>m$e h bidt4 ,het zo5(f] 7sacrificium propitiatorium1 propt] (f5sam commissam7 komt 9 het middelpunt te /aan en vormt en draagt de &]e (f]&5 7sacr4 latreuticum1 propt] ,dei maje/atem1 l((f]2 sacr4 impetratorium1 propt] b5eficia sp]ata1 bid(f]2 sacr4 eu*>i/icum1 propt] b5eficia jam suscepta1 dank(f]71 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #ajb art4 #c ad #aj4 ,ond] die zo5(f]s nem5 de blo$ige (f]s e5e e]/e plaats 91 en deze drag5 e5 de/ructief en e5 sub/itue]5d k>akt]2 hetge5 ,gode aangebod5 wordt1 wordt v]/oord1 gesla*t2 en wl eig5lk de m5s* zelf tot zne v]zo5+ zi* alzoo moe/ op(f]51 neemt h e5 di] ( ook e5 &] m5s* 9 zne plaats4 ,en e9delk komt er all5gs 9 alle godsdi5/5 e5 afzond]lke /& van prie/]s op2 de m5s* voelt zi* van ,god v]wd]d en heeft behoefte aan e5 middela>1 die hem 9 de nabheid ,gods br5gt4 ,zoo wz5 alle (f]s d] m5s*heid1 direct 9 ,israel1 indirect ook b de ,heid551 na> de groote volmaakte (f]&e he51 welke door ,*ri/us1 d5 ,middela> ,gods en d] m5s*5 gebra*t is op het kruis van ,golgo?a4 ,cf4 ,pfann]1 ,!ol4 g5t4 c4 #ae4 ,lasaulx1 ,die ,shnopf] d] ,grie*5 u4 ,rm] u4 ihr ,v]h4 zu dem ,e95 auf ,golgo?a1 ,wrzburg #ahda4 ,ngelsba*1 ,na*hom4 ,!ol4 #aheg ,s4 #cae f4 ,bhr1 ,symb4 des mos4 ,cultus ,,ii #bag f4 #bfi f4 ,/ckl1 ,das ,opf] na* se9em ,wes5 u4 ,ges*i*te1 ,ma9z #ahfa4 ,weiss1 ,apol4 d4 ,*ri/4 ,,ii #bdh-cjd4 ,oswald1 ,die dogm4 ,lehre v4 d4 h4 ,sakr4 d] ka?4 ,kir*e ,i #ejc f4 ,gihr1 ,das heilige ,messopf]1 ,freiburg #ahig ,s4 #aj f4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #chg f4 ,daniel ,dew>1 ,! nature1 reality & efficacy ( ! atonem5t #ahca *4 #a4 ,trumbull1 ,! blood cov5ant4 ,a primitive rite & its be>+s on ,scripture1 #b ed4 ,philad4 #ahic4 ,art4 ,blut 9 ,h]zog4 #b4 ,de wzig+1 door de zonde 9 de (f]&e aangebra*t1 v]toonde zi* e]/ langzam]h&4 ,e]/ 0 het (f] e5v\dig 1 gave1 ,g54 #d3c2 en de (f]&5 w]d5 door de (f]a>s zelv5 gebra*t4 ,to5 (f]cultus en prie/]s*ap re$s b &]e volk5 zi* ontwikkeld hadd51 w]d5 deze ook voor ,israel g]egeld4 ,ev5als het pr(etis* en kon9klk1 zoo ru/ ook het prie/]lk ambt volg5s de wet op v]kiez+ van ,ihvh1 ,num4 #af3g1 ,hebr4 #e3d4 ,de taak1 aan de prie/]s opg$rag51 is e5e dubbele2 z moet5 het volk ,israels1 m$e door de urim en ?ummim1 ond]wz5 aanga&e de re*t5 en wett5 des ,he]51 ,ex4 #bh3cj1 ,deut4 #ag3i1 #cc3h-aj1 ,j]4 #ah3ah1 ,eze*4 #g3bf1 #dd3bc1 #bd1 ,hagg4 #b3ab1 ,mal4 #b3g1 en voorts met de (f]&5 des volks tot ,ihvh nad]51 ,lev4 #ba3h1 ,num4 #af3e enz41 en dan van zn5twege het volk zeg551 ,lev4 #i3bc1 ,num4 #f3bc4 ,de (f]s1 die ,israel br5g5 moe/1 w>5 v]s*ill5d4 ,het paas*(f]1 ,ex4 #ab1 neemt e5e zelf/&ige plaats 91 is zo5- en br&(f]1 sacrificium en sacram5tum tegelk2 het bonds(f]1 ,ex4 #bd3c-aa1 di5de1 ev5als dat b ,abraham1 ,g54 #ae3i1 ,j]4 #cd3ahv41 tot beve/ig+ van het v]bond2 het be/ond da>om uit br&(f]s van v>r51 wi] blo$ t] b$ekk+ d] zonde en t] heilig+ door ,mozes als middela> d] v]bonds deels op het alta> deels op het volk w]d gespr5gd1 en w]d da>na met dank(f]s beslot52 het br&- en dank(f]1 ,lev4 #a1 #c1 di5de1 om de op d5 grondslag des v]bonds ru/5de geme5s*ap met ,god te ond]h\d52 het zond- en s*uld(f]1 ,lev4 #d-f1 ond]/elde1 dat de geme5s*ap met ,god door e5e zwakheidszonde ge/oord 0 en bood 9 de bespr5g+ des blo$s van het gesla*te (f]di] b$ekk+ d] zonde en h]/el d] geme5s*ap met ,god4 ,de v]zo5+ kwam nu aldus tot /&3 door de h&oplegg+ droeg de (f]a> zne zonde op het di] ov]2 wel wordt dit dikw]f ontk5d1 ma> t5 onre*te2 h&oplegg+ sluit 9 de ,s*rift altd e5ige ov]dra*t 91 van zeg51 ,g54 #dh3ac1 ,mt4 #ai3ac1 vloek1 ,lev4 #bd3ad1 ambt1 ,num4 #bg3ah1 ,deut4 #cd3i1 d5 ,h4 ,gee/1 ,hd4 #h3ag enz41 en zoo b de blo$ige1 ook de br&- en de dank(f]s1 ,lev4 #a3d1 #c3b1 van erk5de en bel$5 zonde1 ,lev4 #d3d1 #ae1 #af3ba1 #b ,*r4 #bi3bc2 de (f]&e zelve heette ( 4 ,da>door 0 het (f]di] nu des doods wa>dig4 ,ma> wl het niet alle5 di5de1 om voor d5 (f]a> de /raf te ond]gaan ma> jui/ om voor zne zonde v]zo5+ te do51 da>om wordt het dood5 van het di] altd e5 sla*t5 g5oemd4 ,het 0 niet om d5 dood als dood te do51 ma> om da>door het blo$ te v]krg51 dat v]zo5+ moe/ do54 ,god _h jui/ dat blo$ van het di] tot e5e v]zo5+ op het alta> gegev52 en wel omdat dat blo$ de zetel d] ziel1 de zetel van e51 na en door de sla*t+ we] van zonde bevrd lev5 01 ,lev4 #ag3aa4 ,als dit blo$ nu op het alta> ( op het v]zo5deksel 9 ,gods nabheid kwam1 dan w]d da>door de (f]a> ( zne zonde voor het heilig aangezi*t ,gods b$ekt2 ( liev]1 ,god zelf 0 het1 ,deut4 #ba3h1 ,j]4 #ah3bc1 ,mi*4 #g3ai1 en als zn plaatsv]vang] de prie/]1 ,lev4 #e3ac1 #aj3ag1 #ae3ae1 die door de als 1 1 losprs g$a*te (f]&e de p]son5 d] (f]a>s van hunne zond5 weg ( ook die zond5 zelve voor zn aangezi*t b$ekte1 met de praep4 ( 4 ,litt4 ov] d5 ,o4 ,t4 (f]cultus 9 ,h]zog #aa1 #fa en voorts nog ,sm5d1 ,altt4 ,relig4 #cai4 ,m>ti1 ,ges*4 d4 isr4 ,rel4 #bbf4 ,opm]k+ v]di5t het e*t]1 dat de zo5(f]s vol/rekt niet alle ma> sle*ts enkele1 bepaalde1 onopzettelke zond5 v]zo5d52 op de zond5 met opgehev5 h& /ond de uitroei+ uit het midd5 des volks1 ,num4 #ae3cj4 ,al w]d5 de zond5 door afdwal+ ook ze] ruim g5om51 ,lev4 #e1 #f2 to* bleef de v]zo5+1 welke door de zo5(f]s aangebra*t w]d1 ze] bep]kt4 ,tr\w5s1 het g5adev]bond1 door ,god met ,israel opg]i*t1 b]u/te niet op die zo5(f]s ma> g+ eraan vooraf en _h zn grondslag alle5 9 ,gods bel(te3 ,ik b5 de ,he]e uw ,god4 ,de zond- en s*uld(f]s di5d5 alle51 om onopzettelke ov]tr$+51 die ge5 bepaalde bondsbreuk w>51 te v]zo55 en de da>door v]/oorde geme5s*ap met ,god te h]/ell54 ,dit blkt ook da>uit1 dat z v]ord5d w>5 voor gevall51 wa>9 er alle5 van levietis*e onre9heid ma> niet van subjectieve s*uld sprake 01 ,lev4 #e3b1 #ab3f1 #g1 #ae3ad4 ,er blev5 dus tal van zond5 ov]1 voor welke de wet ge5 v]zo5+ door (f]&5 aanwees2 niet alle5 e5ige zond5 met opgehev5 h&1 die met uitroei+ w]d5 ge/raft1 ma> voorts all]lei gee/elke en vlees*elke zond51 zond5 met g$a*t5 en woord51 zond5 van hoogmo$ en zelfzu*t4 ,voor al deze zond5 w>5 ge5 (f]s voorges*rev54 ,het is wa>1 dat vol/rekt niet alle5 de zond- en s*uld(f]s ma> dat ook de br&- en dank(f]s e5 v]zo55d k>akt] droeg51 ,lev4 #a3c1 #d1 #i3g1 en dat op d5 groot5 v]zo5dag alle zond5 des volks w]d5 v]zo5d1 ,lev4 #af3af1 #bc3bf-cb1 ,num4 #bi3g-aa4 ,to* blft het opm]kelk1 dat da>b van al de bov5g5oemde zond5 ge5 sprake is en dat de eig5lke zond- en s*uld(f]s alle5 9 bepaalde gevall5 voorzi54 ,b bzond]e geleg5h$51 als het volk zwa> gezondigd en aan bondsbreuk zi* s*uldig gemaakt heeft1 wordt dan ook de v]zo5+ op buit5gewone wze v]kreg51 door ,mozes' voorb$e1 ,ex4 #cb3cj-ce1 ,num4 #ad1 ,ps4 #ajf3bc1 ( door ongewone (f]&51 ,num4 #af3de-ej1 #b ,sam4 #bd3be1 #b ,*ron4 #bi3h-aa4 ,en dat wi/5 de vrom5 9 ,israel ook2 z wi/51 dat de zo5(f]s sle*ts 9 ze] enkele gevall5 e5 weg tot v]zo5+ ontslot52 en da>om gaan z a*t] die (f]s t]ug en pleit5 op de b>mh>tigheid ,gods4 ,en dat b$oelde de ,o4 ,t4 (f]cultus ook aan ,israel te le]54 ,die enkele (f]&51 die voorges*rev5 w>51 dekt5 niet het gans*e lev52 z bra*t5 ge5 w>e v]zo5+ aan2 z di5d5 alle5 om het zondebesef te wekk5 en w>5 typ51 die he5wez5 na> e5e &]e en bet]e (f]&e4 ,de ,o4 ,t4 (f]cultus 0 onvolmaakt2 de prie/]s w>5 zelv5 zond>52 het blo$ van /i]5 en bokk5 kon de zond5 niet wegnem52 de (f]s moe/5 e9deloos word5 h]haald4 ,alles duidde aan1 dat de c]emonieele b$eel+ des ,o4 ,t4 sle*ts e5e voorbga&e1 symbolis*e1 typis*e beteek5is _h4 ,en da>om komt er na> de pr(etie e5 &] v]bond1 dat niet v]brok5 ma> door all5 geh\d5 wordt1 ,j]4 #ca3ca2 e5 &] pr(eet1 die 9 bzond]e mate met d5 ,gee/ ,gods gezalfd zal zn en e5e blde boods*ap br5g5 zal aan ,israel en de ,heid551 ,deut4 #ah3ae1 ,jes4 #aa3b1 ,mal4 #d3e2 e5 &]e prie/]1 die niet na> de wze van ,a>on ma> na> de orde van ,mel*iz$ek zal aange/eld word5 en da>om de prie/]lke en kon9klke wa>digheid 9 zi* v]e5ig5 en beide eeuwiglk drag5 zal1 ,ps4 #aaj1 ,j]4 #cj3ba1 ,za*4 #f3ac2 e5 &]e kon+1 die uit ,davids huis voortkom5 en e5 ,he]s*] wez5 zal 9 ,israel1 ,mi*4 #e3a1 #b4 ,en zoo zal er ook e5e &]e1 bet]e (f]&e kom54 ,de (f]s van di]5 zn de w>e niet1 ,ps4 #dj3g1 #ej3h1 #ea3ah1 ,am4 #d3d1 #e3ba1 ,hos4 #f3f1 #h3aa1 ,jes4 #a3aa1 ,j]4 #f3ai1 #g3ba enz42 de w>e (f]&5 ,gods zn gehoorzaamheid1 #a ,sam4 #ae3bb1 b>mh>tigheid1 ,hos4 #f3f1 e5 gebrok5 gee/1 ,ps4 #ea3ai1 na> ,gods /em hoor51 ,j]4 #g3bc4 ,en die (f]&e zal gebra*t word5 door di5 kne*t des ,he]51 die ,israels plaats innem51 zn w]k volbr5g51 tot e5 v]bond des volks en tot e5 li*t d] ,heid55 wez5 zal1 ,jes4 #db3f1 #di3f1 en voor de zond5 zns volks zne ziel tot e5 s*uld(f] zal /ell51 ,jes4 #ec3aj4 ,9 het ,o4 ,t4 loop5 deze bel(te van d5 ld5d5 kne*t des ,he]5 en die van d5 gezalfd5 kon+ t5 deele nog p>allel4 ,beide bel(t5 wortel5 9 de va/heid van ,gods v]bond2 ,god kan zn v]bond1 9 we]wil van ,israels ontr\w en afval1 niet v]get52 ,h kan het niet do5 om zns naams wil2 het is e5 eeuwig v]bond1 dat van ge5 wankel5 weet4 ,en da>om krgt ,israel1 hoe ook van wege zne zonde tot ell5de v]vall51 to* we] e5 kon+ uit ,davids huis4 ,die kon+ zal zn van n$]ige geboorte1 ,jes4 #aa3a1 #b1 ,mi*4 #e3a1 #b1 ,eze*4 #ag3bb1 ,h zal niet alle5 kon+ ma> ook prie/] wez51 ,j]4 #cj3ba1 ,za*4 #c3a1 #f3ac1 ,ps4 #aaj1 de g]e*tigheid voor zn volk aanbr5g51 ,j]4 #bc3f1 de (f]s ov]bodig1 ,jes4 #fj3ba1 ,j]4 #bd3g1 #ca3ce1 ,eze*4 #cf3be1 #bg en all5 tot prie/]s mak51 ,jes4 #fa3f4 ,da>naa/ loopt nu de &]e bel(te1 dat deze g]e*tigheid voor ,israel alle5 9 d5 weg van ld5 v]worv5 zal word54 ,de (f]cultus symbolise]de de noodzakelkheid d] zo5(f]&e2 de hi/orie toonde het 9 zoo m5ig voorbeeld1 9 ,mozes1 ,david1 ,job1 de pr(et5 en 9 die kle9e s*>e van getr\w51 die de knie voor ,baal niet bog51 dat de be/5 het mee/ ld51 dat z1 die de zake ,gods voor/aan en 9 zoov] re*tva>dig zn1 door ld5 tot he]lkheid moet5 +aan2 en 9 de ball+s*ap en da>na als geme5te w]d ,israel de kne*t des ,he]51 die 9 nood en ell5de v]ke]5de en van alle zd5 b5auwd1 to* door d5 ,heilige ,israels v]lo/ word5 z\1 ,jes4 #da3hv4 ,do* ook ,israel is de w>e kne*t des ,he]5 niet2 en heeft zelf v]loss+ van noode1 ,jes4 #da3ad1 #db3aiv42 wa> kon de pr(eet ook 9 het v]l$5 ( h$5 het ,israel ( e5 individueel p]soon1 e5 pr(eet1 e5 m>tela> v9d51 die zoo wond]ba> door ,jhvh 0 toeg]u/1 die zoo onwankelba> tr\w bleef1 die 9 de v]kondig+ d] wa>heid aan de ,heid55 het zwa>/e ld5 en d5 s*&elk/5 dood ond]g+8 ,de mod]ne exegese doet v]geefs moeite1 om 9 de enkele vrom5 ond] ,israel1 9 de pr(et51 ( ook 9 ,j]emia ( e5 &] ld] de figuur voor ,jesaja's s*ild] van d5 kne*t des ,he]5 te v9d54 ,israel zelf met al zne vrom5 en pr(et5 /elt zi* 9 ,jes4 #ec teg5ov] di5 kne*t des ,he]51 erk5t dat het ,hem om zn ld5 v]a*t heeft en beldt1 dat ,h jui/ om hunne ov]tr$+5 v]wond en om hunne ong]e*tigh$5 v]brzeld is4 ,al wordt het niet re*t/reeks gezegd1 de kne*t des ,he]5 kan ge5 &] dan de ,messias zn1 die imm]s ook prie/] wez5 en de g]e*tigheid voor zn volk aanbr5g5 zal4 ,cf4 ,delitzs* op ,jes4 #dbv4 ,oehl]1 9 ,h]zog #i1 #fdi en de da> aangehaalde litt41 ook ,sm5d1 ,altt4 ,rel4 #beg4 ,het is e5e moeilke vraag1 ( de ,joods*e !ologie vr ,jezus' kom/ deze twee ln5 9 de pr(etie re$s liet sam5vall5 en alzoo e5 ld5d5 ,messias v]wa*tte1 cf4 ,wns*e1 ,leid5 des ,messias1 ,leipzig #ahgj4 ,dalman1 ,d] leid5de u4 /]b5de ,messias d] ,synagoge #ahhh4 ,web]1 ,sy/em #cdd f4 ,s*r]1 ,neut4 ,zeitges*4 #eig4 ,bald5sp]g]1 ,selb/bew4 ,jesu #aba f4 ,oehl] 9 ,h]zog #i1 #fgj4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #fe f4 ,ma> al wordt deze vraag ook beve/ig5d beantwoord2 inh\d van het volksgelo( 0 de v]wa*t+ van e5 ld5d5 ,messias to* niet2 ,jezus' discipel5 toon5 er zi* geheel onvatba> voor1 ,mt4 #af3bb1 ,luk4 #ah3cd1 #bd3ba1 ,joh4 #ab3cd4 #c4 ,volg5s het ,n4 ,t4 loop5 al deze v]s*ill5de getuig5iss5 van wet en pr(etie op ,*ri/us uit2 het gans*e ,o4 ,t4 wordt pr9cipieel 9 ,hem v]vuld2 9 ,hem zn alle bel(t5 ,gods ja en am51 ,rom4 #ae3h1 #b ,cor4 #a3bj4 ,h is de w>e ,messias1 de kon+ uit ,davids huis1 ,mt4 #b3b1 #ba3e1 #bg3aa1 #cg1 ,luk4 #a3cb enz42 de pr(eet1 die d5 arm5 het evangelie v]kondigt1 ,luk4 #d3agv42 de prie/]1 die 9 zn p]soon1 zn ambt1 zne aan/ell+1 zne (f]&e1 zn heiligdom de ,o4 ,t4 prie/]s*ap ze] v]re ov]treft1 ,hebr42 de kne*t des ,he]51 die als e5 1 ,phil4 #b3g1 #h1 kwam om te di551 ,mk4 #aj3de1 zi* ond]wi]p aan de wet1 ,gal4 #d3d1 alle g]e*tigheid v]vulde1 ,mt4 #c3ae en gehoorzaam 0 tot d5 dood des kruises toe1 ,rom4 #e3ai1 ,phil4 #b3h1 ,hebr4 #e3h4 ,als zoodanig maakt ,jezus nu ond]s*eid tuss*5 het ,godsrk1 gelk het ?ans door ,hem 9 gee/elk5 z9 wordt ge/i*t en gelk het e5s 9 he]lkheid zal geop5ba>d word52 tuss*5 zne e]/e en twe$e kom/1 die voor de ,o4 ,t4 pr(etie nog sam5viel2 tuss*5 zn w]k 9 d5 /aat d] v]n$]+ en dat 9 d5 /aat d] v]hoog+4 ,de ,*ri/us moet door ld5 9 zne he]lkheid +aan1 ,luk4 #bd3bf4 ,het w]k1 dat ,h nu 9 d5 /aat d] v]n$]+ volbr5gt1 wordt 9 het ,n4 ,t4 veelzdig bes*rev54 ,het is e5 1 door d5 ,vad] ,hem opg$rag51 ,joh4 #d3cd1 #e3cf1 #ag3d2 het be/ond 9 het algeme5 9 het volbr5g5 van ,gods wil1 ,mt4 #bf3db1 ,joh4 #d3cd1 #e3cj1 #f3ch1 en omvatte dan nad] de v]kl>+ ,gods1 ,joh4 #a3ah1 de op5b>+ en v]he]lk+ van zn naam1 #ag3d1 #f1 #bf1 de m$$eel+ van ,gods woord51 #ag3h1 #ad enz4 ,*ri/us is e5 pr(eet1 ma*tig 9 woord5 en w]k51 ,luk4 #bd3ai2 ,h is ge5 novus legislator1 ma> h v]kla>t de wet1 ,mt4 #e-g1 #bb3dj1 ,luk4 #i3bc1 #aj3bh1 ,joh4 #ac3cd1 #a ,joh4 #b3g1 #h1 v]kondigt het evangelie1 ,mt4 #ab3af-ba1 ,luk4 #d3ag-ba1 en pr$ikt 9 beide zi*zelv5 als v]vull] d] wet en inh\d van het evangelie4 ,h is de wet en het evangelie 9 eig5 p]soon4 ,h is ge5 pr(eet sle*ts door hetge5 ,h spreekt1 ma> all]e]/ door hetge5 ,h is4 ,h is de ,logos1 ,joh4 #a3a1 vol van g5ade en wa>heid1 ,joh4 #a3ah1 gezalfd met d5 ,gee/ zond] mate1 #c3cd1 de op5b>+ des ,vad]s1 ,joh4 #ad3i1 ,col4 #b3i4 ,bron van zne pr$ik+ is ,hzelf1 is niet de inspiratie ma> de inc>natie4 ,gods ,gee/ kwam ma> niet ov] ,hem2 ,god sprak niet ma> met ,hem1 zooals met ,mozes1 van aangezi*t tot aangezi*t1 do* ,god 0 9 ,hem en sprak door ,hem1 ,hebr4 #a3c4 ,h is niet e5 pr(eet naa/ &]5 ma> de hoog/e1 de e5ige pr(eet2 bron en middelpunt van alle pr(etie2 en alle k5nisse ,gods1 9 het ,o4 ,t4 vr zne vlees*word+1 en ook ?ans 9 het ,n4 ,t4 na zne op/&+ en hemelva>t1 is uit ,hem1 #a ,petr4 #a3aa1 #c3ai1 ,mt4 #aa3bg4 ,v]volg5s omvatte de wil ,gods1 di5 ,jezus kwam volbr5g51 ook de wond]51 die ,h de$2 het ne w]k valt 9 vele uite51 ,joh4 #e3cf1 die w]k5 zns ,vad]s zn1 #e3bj1 #i3c1 #aj3cb1 #cg1 #ad3aj1 bewz51 dat de ,vad] ,hem liefheeft en 9 ,hem is1 #e3bj1 #aj3ch1 #ad3aj1 getuig51 dat de ,vad] ,hem gezond5 heeft1 #e3cf1 #aj3be1 en zne ,goddelke he]lkheid op5b>51 #b3aa1 #aa3d1 #dj4 ,ja1 ,h doet niet alle5 wond]51 ma> ,h is zelf 9 zn p]soon het absolute wond]2 als de m5s*geword51 van d5 ,h4 ,gee/ ontvang51 opge/ane en v]he]lkte ,zone ,gods is ,h zelf het groot/e wond]1 middelpunt van alle wond]51 auteur van de h]s*epp+ all] d+51 e]/gebor5e uit de dood51 9 all5 de ,e]/e1 ,col4 #a3ah4 ,voorts omvat de wil ,gods vooral1 dat de e5gebor5e ,zoon des ,vad]s het lev5 aflegge voor de zn51 ,joh4 #aj3ah4 ,het ,n4 ,te/4 ziet 9 ,*ri/us e5e (f]&e1 en de v]vull+ van d5 ,o4 ,t4 (f]cultus4 ,h is het w>e bonds(f]2 ev5als het oude v]bond w]d beve/igd door het bonds(f]1 ,ex4 #bd3c-aa1 zoo is het blo$ van ,*ri/us het blo$ des nieuw5 te/am5ts1 ,mt4 #bf3bh1 ,mk4 #ad3bd1 ,hebr4 #i3acv ,*ri/us is e5e 1 1 het sla*t(f] voor onze zond51 ,ef4 #e3b1 ,hebr4 #i3bf1 #aj3ab2 e5e 1 1 1 1 ,ef4 #e3b1 ,hebr4 #aj3aj1 #ad1 #ah2 e5 1 4 ,mt #bj3bh1 ,mk4 #aj3de1 #a ,tim4 #b3f 1 1 1 losprs1 losgeld1 om iem& los te koop5 uit de gevang5is1 en v&a> zo5middel1 om door e5e (f]&e &]] zonde te b$ekk5 en zoo h5 te r$d5 van d5 dood2 e5e 1 #a ,cor4 #f3bj1 #g3bc1 #a ,petr4 #a3ah1 #ai1 e5 prs1 die voor de loskoop+ betaald is2 e5 zond(f]1 dat voor ons tot zonde is gemaakt1 #b ,cor4 #e3ba1 #a ,joh4 #b3b1 #d3aj2 het paas*(f]1 dat voor ons is gesla*t1 ,joh4 #ai3cf1 #a ,cor4 #e3g1 het lam ,gods1 dat de zonde d] w]eld draagt en da>voor gesla*t is1 ,joh4 #a3bi1 #cf1 ,hd4 #h3cb1 #a ,petr4 #a3ai1 ,op4 #e3f enz2 het 1 ,rom4 #c3be1 d4 i4 niet het v]zo5deksel1 1 al is dit woord ook zoo 9 ,,lxx ov]gezet wl er ge5 bet] aequival5t 9 het grieks* te v9d5 01 ma> datg5e1 wat tot v]zo5+ di5t1 zo5middel1 ( scil4 1 zo5(f]1 cf4 ,deismann1 ,die spra*l4 ,=s*ung d] grie*4 ,bibel1 ,giess5 #ahih ,s4 #af4 #ag2 e5 1 ,gal4 #c3ac1 die d5 vloek d] wet van ons ov]nam2 als de slang 9 de woe/n1 aan het kruis v]hoogd1 ,joh4 #c3ad1 #h3bh1 #ab3cc1 en als e5 t>wegraan1 9 de a>de /]v5de1 om alzoo veel vru*t te drag51 ,joh4 #ab3bd4 ,de betrekk+1 wa>9 deze (f]&e van ,*ri/us tot ons en onze zonde /aat1 wordt ev5zoo op ze] v]s*ill5de wze uitg$rukt4 ,h geeft ( /elt zn lev51 ,mk4 #aj3de1 ,joh4 #aj3ae1 heiligt zi*1 ,joh4 #ag3ai1 wordt zonde en vloek gemaakt1 #e ,cor4 #e3ba1 ,gal4 #c3ac1 is ov]gelev]d1 ,rom4 #d3be1 heeft zi* ov]gegev51 ,gal4 #b3bj1 heeft gel$51 #a ,petr4 #c3ah1 is gekruisigd en ge/orv51 ,joh4 #aa3ej1 #ea1 ,rom4 #e3f1 #a ,cor4 #ae3c1 #b ,cor4 #e3ae1 #a ,!ss4 #e3aj1 en dat wel als e5 1 ,mt4 #bj3bh1 ,mk4 #aj3de1 9 de plaats van vel51 ( c4 g54 p]s41 ,joh4 #aj3ae1 #aa3ej1 #ea1 ,rom #e3f1 #h1 #b ,cor4 #e3ae1 #ba1 ,gal4 #c3ac1 ,ef4 #e3b1 ,hebr4 #b3i1 t5 behoeve van ons1 van zn volk1 cf4 ,phil4 #ac1 1 9 gratiam tuam1 zoodat g 't niet behoeft te do52 ( c4 g54 rei1 ,joh4 #f3ea1 #a ,cor4 #ae3c1 ,hebr4 #aj3ab1 t5 behoeve van de zond51 om ze weg te do51 ( t5 behoeve van het lev5 d] w]eld1 opdat deze door ,*ri/us' dood het lev5 erlange2 ( c4 g54 p]s41 ,mt4 #bf3bh1 #a ,joh4 #b3b1 om1 t] wille van vel5 ( van de geheele w]eld2 ( c4 g54 rei1 ,rom4 #h3c1 ,hebr #aj3f1 #ah1 #a ,petr4 #c3ah1 #a ,joh4 #b3b1 #d3aj1 om1 t] wille van de zonde2 ( c4 acc4 rei1 ,rom4 #d3be1 t] oorzake van1 van wege de zonde4 ,hetge5 ,*ri/us door deze zne (f]&e v]worv5 heeft1 is te veel s*i] om op te noem54 ,voor zi*zelv5 v]wi]f ,h da>door zne gans*e v]hoog+1 de op/&+1 ,ef4 #a3bj1 de hemelva>t1 #a ,petr4 #c3bb1 de zitt+ t] re*t]h& ,gods1 ,ef4 #a3bj1 ,hebr4 #ab3b1 de v]heff+ tot ,ho(d d] geme5te1 ,ef4 #a3bb1 d5 naam bov5 all5 naam1 ,phil4 #b3i-aa1 de ,middela>%e]lkheid1 ,hebr4 #b3i1 de he]s*app ov] alle d+5 9 hemel en a>de1 ,mt4 #bh3ah1 ,ef4 #a3bb1 #a ,cor4 #ae3bdv41 het laat/e oordeel1 ,joh4 #e3bb1 #bg4 ,en v]d] v]wi]f ,h voor de zn51 voor de m5s*heid1 voor de w]eld e5e onafzi5b>e reeks van zeg5+54 ,h is zelf 9 zn p]soon het inbegrip van al die zeg5+51 het li*t d] w]eld1 ,joh4 #h3ab1 het w>e brood1 #f3ce1 de w>e wn/ok1 #ae3a1 de weg1 de wa>heid1 de op/&+ en het lev51 #aa3be1 #ad3f1 onze 1 1 1 1 #a ,cor4 #a3cj1 onze 1 ,ef4 #b3ad1 de e]/gebor5e en de e]/el+1 die door vel5 gevolgd wordt1 ,rom4 #h3bi1 #a ,cor4 #ae3bc1 de twe$e en laat/e ,adam1 #a ,cor4 #ae3de1 het ho(d d] geme5te1 ,ef4 #a3bb1 de hoek/e5 van het ,godsgeb\w1 ,ef4 #b3bj2 en da>om is er ge5 geme5s*ap aan zne weldad5 dan door geme5s*ap aan zn p]soon4 ,ma> uit ,hem vloei5 to* alle weldad5 voort3 de gans*e 1 ,mt4 #a3ba1 ,luk4 #b3aa1 ,joh4 #c3ag1 #ab3dg1 en dan nad] de v]gev+ d] zond51 ,mt4 #bf3bh1 ,ef4 #a3g1 de wegnem+1 onz] zond51 ,joh4 #a3bi1 #a ,joh4 #c3e1 de re9ig+ ( bevrd+ van e5 kwaad gewet51 ,hebr4 #aj3bb1 de re*tva>digmak+1 ,rom4 #d3be1 de g]e*tigheid1 #a ,cor4 #a3cj1 de 1 ,gal4 #c3bf1 #d3e1 #f1 ,ef4 #a3e1 de vrmo$ige toegang tot ,god1 ,ef4 #b3ah1 #c3ab1 de aflegg+ door ,god van zn toorn op grond van ,*ri/us' (f]&e1 d4 i4 de 1 ,rom4 #c3be1 #a ,joh4 #b3b1 #d3aj1 ,hebr4 #b3ag1 de da>voor b ,god 9 de plaats getr$51 nieuwe1 v]zo5de1 niet me] v&ige ma> gun/ige vr$ev]h\d+ tot de w]eld1 1 ,rom4 #e3ajv41 #b ,cor4 #e3ah-bj1 en de vr$ev]h\d+ des m5s*5 9 betrekk+ tot ,god1 ,rom4 #e3a2 v]d] de gave des ,h4 ,gee/es1 ,joh4 #ae3bf1 ,hd4 #b1 ,gal4 #d3f1 de w$]geboorte en het l&s*ap uit ,god1 ,joh4 #a3ab1 #ac1 de heiligmak+1 #a ,cor4 #a3cj1 de geme5s*ap aan ,*ri/us' dood1 ,rom4 #f3cv41 de af/]v+ van de zonde1 ,rom4 #f3fv4 ,gal4 #b3bj1 de kruisig+ aan de w]eld1 ,gal4 #f3ad1 de re9ig+1 ,ef4 #e3bf1 #a ,joh4 #a3g1 #i1 en de afwass*+1 #a ,cor4 #f3aa1 ,op4 #a3e1 #g3ad1 d] zond5 door de bespr5g+ met het blo$ van ,*ri/us1 ,hebr4 #i3bb1 #ab3bd1 #a ,petr4 #a3b1 de w&el 9 d5 ,gee/ en 9 de nieuwigheid des lev5s1 ,rom4 #f3d1 de geme5s*ap aan de op/&+ en de hemelva>t van ,*ri/us1 ,rom4 #f3e1 ,ef4 #b3f1 ,phil4 #c3bj1 de navolg+ van ,*ri/us1 ,mt4 #aj3ch1 #a ,petr4 #b3bav42 alv]d] de bevrd+ van d5 vloek d] wet1 ,rom4 #f3ad1 #g3a-f1 ,gal4 #c3ac1 ,col4 #b3ad1 de v]vull+ van het oude en de inwd+ van e5 nieuw v]bond1 ,mk4 #ad3bd1 ,hebr4 #g3bb1 #i3ae1 #ab3bd1 de v]loss+ uit de ma*t van ,satan1 ,luk4 #aa3bb1 ,joh4 #ad3cj1 ,col4 #b3ae1 #a ,joh4 #c3h1 ,col4 #a3ac1 de ov]w9n+ d] w]eld1 ,joh4 #af3cc1 #a ,joh4 #d3d1 #e3d1 de bevrd+ van d5 dood en van de vreeze des doods1 ,rom4 #e3abv41 #a ,cor4 #ae3eev41 ,hebr4 #b3ae1 de ontkom+ aan het oordeel1 ,hebr4 #aj3bg1 #bh2 en e9delk1 de op/&+1 t5 jong/5 dage1 ,joh4 #aa3be1 #a ,cor4 #ae3ba1 de hemelva>t1 ,ef4 #b3f1 de v]he]lk+1 ,joh4 #ag3bd1 de hemels*e erf5is1 ,joh4 #ad3a1 #a ,petr4 #a3d1 het eeuwige lev51 hi] re$s aanvang5de met het gelo(1 ,joh4 #c3ae1 #cf en e5s zi* t5 volle op5b>5d 9 he]lkheid1 ,mk4 #aj3cj1 ,rom4 #f3bb1 de nieuwe hemel en a>de1 #b ,petr4 #c3ac1 ,op4 #ba3a1 #e1 de w$]opri*t+ all] d+51 ,hd4 #c3ba1 #a ,cor4 #ae3bd-bh4 #d4 ,de ges*i$5is d] le] van ,*ri/us' w]k v]toont e5 &] k>akt] dan die van het dogma d] tr9iteit en van ,*ri/us' p]soon4 ,er is ge5 bepaalde /rd ov] gevo]d1 die tot e5e s*]pe en kl>e =mule]+ geleid heeft4 ,de ,s*rift 0 9 de bes*rv+ van dat w]k ook zoo veelzdig2 en 9 de ges*i$5is d] !ologie kwam5 all]lei voor/ell+5 van het w]k van ,*ri/us op1 die e5 k]n van wa>heid bevatt51 cf4 ,bhr1 ,die ,lehre d] ,kir*e vom ,tode ,jesu 9 d5 drei er/5 ,jahrh4 #ahcb4 ,baur1 ,die *ri/l4 ,lehre v4 d4 ,v]shnung 9 ihr] ges*4 ,entw4 #ahch4 ,dorn]1 ,entw4 d4 ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i #ahea4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son u4 ,w]k ,,ii #aac f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s41 deel ,i4 ,art4 ,v]shnung 9 ,h]zog van ,s*oeb]le91 9 ,h]zog van ,h4 ,s*midt1 en voorts de dogm5hi/4 w]k5 van ,hag5ba* enz4 ,de apo/olis*e vad]s sluit5 zi* aan b het spraakgebruik d] ,h4 ,s*rift en zegg5 alle51 dat ,*ri/us uit liefde voor ons gel$5 en zi* opge(f]d heeft1 ,b>n4 #g4 ,ign4 ad ,eph4 #a4 ,polyc4 ad ,phil4 #a4 ,diogn4 #i4 ,spo$ig e*t] tra*tte m5 zi* van het w]k van ,*ri/us e5ige me]d]e rek5s*ap te gev54 ,en dan kom5 t]/ond v]s*ill5de voor/ell+5 naa/ elk&] voor2 van d5 beg9ne af w]d ,*ri/us niet alle5 bes*\wd als pr(eet ma> ook als kon+ en prie/]4 ,soms word5 deze drie ambt5 ook uitdrukkelk naa/ elk&] g5oemd2 ,eusebius spreekt van ,*ri/us als 1 ,hi/4 eccl4 ,i #c1 en v]wante uitsprak5 kom5 ook voor b ,lactantius1 ,greg4 ,nyss41 ,augu/41 de civ4 ,x #f enz41 cf4 ,krauss1 ,das ,mittl]w]k na* dem ,s*ema des munus triplex1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahgb ,s4 #eie-fee4 ,dat neemt niet weg1 dat de e5e ( &]e voor/ell+ soms e5zdig op d5 voorgrond tre$t4 ,de nadruk valt er dan op1 dat ,*ri/us de ,logos is1 die op a>de v]s*e51 om d5 m5s*5 de volle wa>heid te op5b>5 en hun e5 voorbeeld te gev5 van deugd1 ,j4 ,apol4 ,i #aj4 ,ir541 adv4 ha]4 ,v #a4 ,t]tull41 de orat4 #d4 ,clem4 ,alex41 ,/rom4 ,v #ab4 ,orig41 de pr9c4 ,,iii #e1 #f4 c4 ,cels4 ,i #fg4 #fh4 ,a?an41 de inc>n4 #af4 ,( ook wordt de zonde me] als ma*t dan als s*uld gevoeld en di5ov]e5kom/ig het w]k van ,*ri/us me] opgevat als v]loss+ dan als v]zo5+2 ,god is m5s* geword51 opdat ,h de m5s*5 van de z9nelkheid1 /]felkheid en daemon5he]s*app v]loss5 en h5 ,gode gelk1 het eeuwige lev5 en de on/]felkheid deela*tig mak5 z\1 ,ir541 adv4 ha]4 ,,iii #af1 #f4 #bj1 #b ,,iv #b ,v #a4 ,a?an41 de inc>n4 #g4 ,greg4 ,nyss41 ,cate*4 magna #ag-bf enz4 ,e5e &]e1 bek5de en 9 we]wil van de teg5spraak van ,gregorius ,naz41 ,orat4 #db1 #dh1 door vel5 gehuldigde voor/ell+ 01 dat ,*ri/us zi* 9 zn dood tot e5 losgeld1 loksps ( val/rik aan ,satan _h ov]gegev5 en dez5 alzoo door li/ ov]wonn5 en de m5s*5 uit zne he]s*app v]lo/ _h1 ,orig41 op ,mt4 #bj3bh4 ,greg4 ,nyss41 ,orat4 cat4 #bb-bf4 ,damasc41 de fide or?od4 ,,iii #a4 #bg enz4 ,en e9delk komt ook van d5 beg9ne af re$s de g$a*te voor1 dat ,*ri/us zi* 9 zn ld5 en /]v5 voor ons en 9 onze plaats ,gode ge(f]d heeft1 om de v]zo5+1 de v]gev+1 de heiligmak+ en de gans*e zaligheid te v]w]v54 ,ze] s*oon v9d5 we deze g$a*te re$s 9 d5 brief aan ,diognetus c4 #i1 cf4 ,clem5s ,rom41 ,i ad ,cor4 #g4 ,b>nabas c4 #e4 #f4 #g4 ,volg5s ,ju/9us ,m>tyr is ,*ri/us niet alle5 m5s* geword51 om zi* ons ld5 deela*tig te mak5 en g5ez+ te br5g51 om aan de ongehoorzaamheid1 die 9 de w]eld gekom5 01 e5 e9de te mak51 om de ma*t van ,satan en van d5 dood te ov]w9n52 ma> zn dood is ook e5 (f] voor alle zond>51 die zi* will5 beke]51 het pas*a1 dat voor all5 gesla*t is1 de oorzaak van de v]gev+ d] zond51 ,dial4 c4 #dj4 #aaa1 cf4 ,semis*1 ,ju/9 d] ,mrtyr] ,,ii #daf f4 ,veel duidelk] zegt ,ir5aeus1 dat ,*ri/us1 die door zne m5s*word+ met ons 9 geme5s*ap /aat en 9 heel onz5 toe/& is +egaan1 ,v praef4 cf4 ,,iii #ah4 #g4 ,v #af1 #b1 door zn ld5 en dood ons ,gode v]zo5d1 ,,iii #af1 #i1 ons 9 de gun/ van ,god1 teg5 wi5 w gezondigd hadd51 h]/eld1 d5 ,vad] voor ons v]zo5d1 onze ongehoorzaamheid door zne gehoorzaamheid go$gemaakt en de v]gev+ d] zond5 9 het gelo( ons ges*onk5 heeft1 ,v #ag1 #a4 ,en d]gelke opvatt+ van het ld5 van ,*ri/us als e5 (f] voor onze zond51 dat ons de g]e*tigheid en het lev5 v]wi]f1 komt ook b ,orig5es1 ,a?anasius1 ,cyrillus1 ,gregorius ,nyss41 ,damasc5us voor1 ,?omasius1 ,,ii #abe f4 ,ook 9 het ,we/5 w]d deze voor/ell+ ov]g5om5 en v]d] ontwikkeld4 ,t]tullianus zag 9 de religie e5e re*tsv]h\d+1 wa>9 de m5s* aan ,gods wet is ond]worp5 en voor ov]tr$+5 aan ,god door de po5it5tia heeft te voldo52 ev5als 9 de tr9iteit1 zoo bra*t ,t]tullianus 9 de le] van de boete v]s*ill5de t]m5 9 zwang1 deo (f5so satisfac]e1 deum iratum plac>e1 reconcili>e1 deum prom]]i enz41 die nog wel niet door hemzelv5 ma> to* re$s door ,cyprianus1 ,hil>ius1 ,ambrosius e4 a4 op ,*ri/us en zne (f]&e w]d5 toegepa/1 ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #ae f41 cf4 ,i #ebd4 ,augu/9us telde v]s*ill5de vru*t5 van ,*ri/us' (f]&e op1 die alle hi]op ne]kom51 dat z e5]zds ons bevrd heeft van s*uld1 smet1 dood en duivel en &]]zds ons v]li*t+1 lev5 en zaligheid ges*onk5 heeft1 ,khn]1 ,augu/9us ,ans*auung von d] ,erlsungsb$eutung ,*ri/i1 ,heidelb]g #ahii ,s4 #ah4 ,naa/ de e?is*e1 de my/is*e en de loskoop+/heorie komt ook de juridis*e ( satisfactoris*e b hem voor4 ,*ri/us is m$iator1 reconciliator1 r$emptor1 salvator1 m$icus1 pa/or enz41 ,h is sac]dos en sacrificium tegelk2 ,h is het w>e en e5ige (f] voor de zond51 de civ4 ,x #f4 ,en*ir4 #cc4 #da2 zelf zond] s*uld1 nam ,h onze /raf ov]1 om da>m$e onze s*uld te betal5 en aan onze /raf e5 e9de te mak51 c4 ,fau/4 ,man4 ,,xiv #d4 ,delicta no/ra sua delicta fecit1 ut ju/itiam suam no/ram ju/itiam fac]et4 ,zne mal$ictio is onze b5$ictio2 ,*ri/us de te sibi habebat c>nem1 de se tibi salutem1 de te sibi mortem1 de se tibi vitam1 de te sibi contumelias1 de se tibi honores1 ,en>r4 9 ps4 #fj4 ,de voor/ell+51 die w b de k]kvad]s ov] het ld5 van ,*ri/us aantreff51 ke]5 9 de s*ola/iek t]ug4 ,ma> ,anselmus' ges*rift ,cur ,deus homo gaf to* aan de satisfactoris*e opvatt+ e5 ov]wi*t ov] alle &]e4 ,het nieuwe van ,anselmus be/ond niet da>91 dat h ,*ri/us' dood als e5e (f]&e voor onze zond5 bes*\wde4 ,ma> t]wl m5 vroeg] mee/ gezegd _h1 dat de m5s*word+ en voldo5+ niet absoluut noodzakelk 01 zo*t ,anselmus na> e5 grond1 om het teg5deel te betoog54 ,h vond di5 da>91 dat op de zonde altd aut po5a aut satisfactio volg5 moet en dat1 indi5 ,god de m5s*heid v]gev5 en beh\d5 wil1 ge5 &] dan e5 ,godm5s* die satisfactio aan ,god br5g5 en zne e] ,hem t]uggev5 kan4 ,ma> omdat ,*ri/us ,godm5s* 01 0 zn gans* vrwillige dood van zoo groote wa>de1 dat ,h niet alle5 bevrdde van /raf ma> bov5di5 ook nog v]di5de2 en die v]di5/e /ond ,h1 wl ,h ze zelf niet behoefde1 voor de m5s*heid af1 9 wi] plaats ,h ,gode de e]e t]uggegev5 _h4 ,onv]&]d nam niem& deze bes*\w+ van ,anselmus ov]4 ,de absolute noodzakelkheid van ,*ri/us' m5s*word+ en voldo5+ w]d mee/al ontk5d2 ,duns ,scotus /ond geheel aan de &]e zde1 loo*5de de one9digheid d] s*uld en de one9digheid van ,*ri/us' v]di5/e1 ontk5de1 dat ,*ri/us' (f] 9 zi*zelf g5oegzaam 01 le]de1 dat het door ,god voldo5de 0 g]ek5d1 en h]leidde m5s*word+ en voldo5+ tot zuiv]e willekeur1 tot het dom9ium absolutum 9 ,god1 cf4 deel ,,ii #baa2 ma> ook ,?omas a*tte ze niet vol/rekt noodzakelk en noemde ze conv5i5s1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #a art4 #a4 #b4 qu4 #df art4 #a-c4 ,voorts be/re$ e5 enkele1 n4l4 ,abael>d heel de satisfactiele] en /elde da> teg5ov]1 dat ,*ri/us' m5s*word+ en ld5 niet e5e op5b>+ van ,gods g]e*tigheid ma> alle5 van zne g5ade en liefde 02 dat ,*ri/us van het beg9 tot het e9de zns lev5s ons door zn woord en voorbeeld gele]d _h en da>door e5e liefde 9 ons wekt1 welke van de zonde bevrdt en ons tot ,gods k9d]5 maakt1 en dat hi]9 de v]loss5de en v]zo55de kra*t van ,*ri/us' p]soon en w]k geleg5 is1 ,h]zog #a1 #af4 ,v]s*ill5de elem5t5 9 de voor/ell+ van ,anselmus zn lat] door all5 v]worp51 zooals heel het privaatre*telk k>akt]1 dat h aan de voldo5+ geeft1 de opvatt+ van de zonde als bele$ig+ en van de voldo5+ als e]eh]/el1 de e5zdige nadruk1 di5 h op ,*ri/us' dood legt met misk5n+ van zn lev51 de teg5/ell+ die h maakt tuss*5 po5a en satisfactio1 de me*anis*e v]b9d+1 die h legt tuss*5 satisfactio en m]itum1 tuss*5 ,*ri/us' v]di5/e en de r$51 wa>om z d] m5s*heid t5 go$e komt4 ,ma> dat neemt niet weg1 dat de le] van ,anselmus to* 9 ha> wez5lke be/&deel51 als voldo5+ voor de zond5s*uld aan ,gods g]e*tigheid1 om da>door voor ons de g]e*tigheid en het lev5 te v]w]v51 9 de lat]e !ologie e5e blv5de beteek5is heeft v]kreg54 ,de v]loss+1 door ,*ri/us aangebra*t1 is door ,anselmus het e]/ en het duidelk/ opgevat als e5e bevrd+1 niet 9 de e]/e plaats van de gevolg5 d] zonde1 van d5 dood en van de ma*t van ,satan1 ma> all]e]/ van de zonde zelve en h>e s*uld2 de v]loss+ van ,*ri/us w]d 9 de e]/e plaats e5e v]zo5+ van ,god en m5s*4 ,to* is dit 9 de s*ola/ieke en ,rooms*e !ologie veel m9d] tot zn re*t gekom5 dan 9 de ,prote/ants*e4 ,?omas bep]kt de voldo5+ niet met ,anselmus ho(dzakelk tot d5 dood1 ma> breidt ha> uit tot heel het ld5 en de gans*e gehoorzaamheid van ,*ri/us1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #df2 ook v]kla>t h de ov]dra*t van ,*ri/us' v]di5/e op de zn5 bet] dan ,anselmus da>uit1 dat ,*ri/us het ho(d en de geme5te zn li*aam is1 ib4 qu4 #h2 ma> h br5gt het 9 de bes*\w+ van ,*ri/us ld5 to* tot ge5 e5heid1 vat het a*t]e5volg5s op als m]itum1 satisfactio1 sacrificium1 r$emptio1 ib4 qu4 #dh en noemt dan als zne vru*t5 de lib]atio a peccato1 a pote/ate diaboli1 a po5a peccati1 reconciliatio1 aditus p>adisi1 ib4 qu4 #di4 ,de v]zo5+ /aat hi] nog niet op d5 voorgrond en z komt ook e]/ t5 volle da>door tot /&1 dat ,*ri/us als e5 =ma virtutis et humilitatis ons tot navolg+ wekt1 door zne liefde en g5ade tot liefde ons beweegt en 9 het gelo( van de zonde ons bevrdt2 objectieve en subjectieve zde d] v]zo5+1 v]gev+ en v]nieuw+ word5 niet g5oegzaam uit elk&] geh\d51 ib4 #dh art4 #a4 #di art4 #a en voorts ,lomb>dus en &]e comm4 op ,s5t4 ,,iii di/4 #ah4 #ai4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv #g4 #i4 ,lat] blft dit ook nog zoo b vele ,rooms*e !olog51 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii4 ,,xiii4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iv #bie sq4 ,deh>be's v]kl>+ d] ka?4 gelo(s- en z$ele]1 ,utre*t #ahhh ,,ii #bfgv41 ma> &]5 /ell5 to* heel het w]k van ,*ri/us ond] het begrip r$emptio1 ( satisfactio 7en m]itum7 ( beh&el5 het ook 9 het s*ema d] drie ambt51 ,cat4 ,rom4 ,i c4 #c qu4 #g4 ,p]rone1 ,prael4 !ol4 ,,iv #ahci p4 #cji4 ,lieb]mann1 ,in/it4 !ol4 ,,ii #bfd4 ,di]+]1 ,ka?4 ,dogm4 #dfe4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #cji-ded4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,,iv #aih sq4 #bef sq4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,,ii #gjh4 ,de ,re=matie _h oorspronkelk ov] het w]k van ,*ri/us ge5 &]e le] dan ,rome1 en v]d$igde de voldo5+ van ,*ri/us met h& en t& teg5 de ,soc9iaans*e be/rd+4 ,to* /elde ze ha> kra*t5s ha> beg9sel ond] e5 nieuw gezi*tspunt en 9 e5 &] v]b&4 ,wl z de zonde all]e]/ als s*uld _h le]5 k5n51 kwam 9 het w]k van ,*ri/us de v]zo5+ op d5 voorgrond te /aan4 ,de zonde 0 van di5 a>d1 dat ze ,god v]toornde2 om di5 toorn te /ill51 om aan ,gods g]e*tigheid te voldo51 da>toe 0 9 de e]/e plaats de voldo5+ door d5 ,godm5s* noodzakelk4 ,deze bra*t ha> da>door aan1 dat ,h zi* als ,borg des ,v]bonds 9 onze plaats /elde1 de volle s*uld en /raf d] zonde op zi* nam1 en aan d5 gans*5 eis* d] wet ,gods zi* ond]wi]p4 ,het w]k van ,*ri/us be/aat dus niet zooze] 9 humilitas1 niet alle5 9 zn dood1 ma> 9 zne gans*e1 zo[el actieve als passieve gehoorzaamheid4 ,en ,h volbra*t dit w]k 9 zn driev\dig ambt1 niet alle5 als pr(eet door ons te le]5 en e5 voorbeeld te gev5 en tot liefde ons op te wekk51 ma> ook als prie/] en kon+1 ,calvn e]/ 9 d5 ,cate*4 ,g5ev41 da>na 9 de editie d] ,in/itutie van #aeci en dan van hem all5gs door ,g]ef41 ,lu?4 en ,rooms*e !olog5 ov]g5om54 ,de objectieve en de subjectieve zde d] v]zo5+ zn da>door duidelk ond]s*eid54 ,*ri/us heeft alles volbra*t4 ,alle weldad5 ligg5 objectief 9 zn p]soon beslot54 ,wl ,*ri/us door zne (f]&e aan ,gods g]e*tigheid heeft voldaan1 heeft ,h objectief de v]h\d+ van ,god en m5s* en da>door ook alle &]e v]h\d+5 des m5s*5 tot zonde1 dood1 ,satan1 w]eld v]&]d4 ,de e]/e weldaad is da>om de v]gev+ d] zond51 en t5gevolge da>van ook de bevrd+ van smet1 dood1 wet1 ,satan4 ,*ri/us is de e5ige ,middela> ,gods en d] m5s*51 de alg5oegzame ,zaligmak]1 de hoog/e pr(eet1 de e5ige prie/]1 de wa>a*tige kon+4 ,cf4 ,lu!r en ,melan*ton b ,?omasius ,,ii #afh f4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv #cbj-cca4 ,,xvi #ca-fc4 ,qu5/$t ,,iii #dej-dfj4 ,hollaz1 ,ex4 #gbh-gfd4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 #hjf-hei4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ae-ag4 ,polanus1 ,sy/4 ,!ol4 ,,vi c4 #bg-bi4 ,maccovius1 ,coll4 !ol4 ,i #bbh sq4 ,voetius1 de m]ito ,*ri/i1 ,disp4 ,,ii #bbh-bhd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv4 ,id4 ,de satisfactione ,*ri/i #afia4 ,ow51 v]s*ill5de tractat5 9 deel ,x van zn ,works1 ,ed9burgh ,cl>k #ahfb4 ,moor ,,iii #hdb sq4 ,m4 ,vitr+a ,v #cae sq4 ,,vi #e sq4 #e4 ,het w]k van ,*ri/us w]d e*t]1 ev5als zn p]soon1 door &]5 geheel &]s v]/aan4 ,de ,ebioniet5 zag5 9 ,*ri/us sle*ts e5 pr(eet1 die door zn le] en voorbeeld d5 m5s* kra*t geeft tot d5 /rd teg5 de zonde4 ,voor de ,gno/iek5 0 ,*ri/us e5 aeon van ,goddelke w%eid1 die 9 e5e s*nba> m5s*elke g$aante op a>de v]s*55 01 om door v]li*t+ en k5nis de m5s*5 uit de b&5 d] mat]ie te bevrd5 en h5 tot te mak54 ,teg5ov] dit speculatief rationalisme h&haafd5 de ,montani/5 het bov5natuurlk1 transc5d5t k>akt] des ,*ri/5doms1 niet alle5 9 d5 p]soon van ,*ri/us1 ma> ook 9 de door d5 ,h4 ,gee/ zi* voortzett5de op5b>+1 welke ?ans nog het deel d] geloovig5 is en de *ri/elke religie uit d5 k9d]lk5 9 d5 mannelk5 leeftd doet ov]gaan4 ,9 de duali/is*e1 pan!i/is*e1 apocalyptis*e en lib]t9i/is*e sect5 d] ,middeleeuw5 bleef er ev5zoo voor ,*ri/us ge5 &]e beteek5is ov]1 dan dat ,h 9 zn td aan de m5s*5 hun w>e wez5 en be/emm+ _h geop5ba>d1 wa>door z nu zelf 9 het tdp]k des ,gee/es word5 kunn5 wat ,*ri/us 02 wat de ,s*rift van ,*ri/us le]t1 wordt 9 elk ,*ri/5 v]wez5lkt2 het eig5lk /]v5 en op/aan van ,*ri/us heeft plaats 9 de w$]geboorte van i$]5 m5s*4 ,al deze g$a*t5 w]kt5 na 9 de eeuw d] ,h]vorm+ en leidd5 tot e5e /]ke be/rd+ van de le] van ,lu!r en ,calvn4 ,niet de ,*ri/us voor ons1 ma> de ,*ri/us 9 ons1 niet het ,woord ma> de ,gee/ 0 het wez5 d] religie4 ,osi&] le]de1 dat ,*ri/us de eeuwige1 ,goddelke wez5sg]e*tigheid 9 zne m5s*elke natuur _h m$egebra*t1 en deze d5 zn5 door het gelo( in/ort en alzoo h5 re*tva>digt1 ,h]zog #aa1 #abe f4 ,c>l/adt1 ,frank1 ,s*w5cfeld1 ,weigel e4 a4 zag5 9 het v]tr\w5 op ,*ri/us' toeg]ek5de g]e*tigheid e5e geva>lke dwal+2 onze zaligheid ligt niet 9 hetge5 ,*ri/us buit5 en voor ons ma> 9 wat ,h 9 en door ons doet1 9 de my/ieke geme5s*ap met ,god1 ,erbkam1 ,ges*4 d4 prot4 ,sekt5 #bdg f4 #cdj f4 #dda f4 ,deze my/ieke opvatt+ van de v]loss+ door ,*ri/us vond ook lat] b vel5 +ang4 ,bhme bes*\wde d5 toorn ,gods en d5 dood als reele1 physis*e ma*t51 welke ,*ri/us door zn dood v]wonn5 heeft en 9 wi] plaats ,h e5 nieuw ,goddelk lev5 9 de m5s*heid uit/ort1 ,joh4 ,claass51 ,j4 ,bhme1 se9 ,leb5 u4 se9e !os4 ,w]ke ,,iii #ca-gf4 ,b de ,kwak]s heeft de v]loss+ wel ha> oorzaak 9 ,*ri/us1 ma> ,*ri/us is zelf niet &]s dan de saamvatt+ van de g5ade en het li*t 9 de m5s*heid2 de eig5lke1 w>e v]loss+ is die1 welke 9 ons ges*i$t1 ,b>clay1 ,v]antwoord+ van de w>e ,*ri/4 ,godgel4 ,am/4 #ageg bl4 #aed4 ,anto9ette ,b\rignon en ,poiret noemd5 het plaatsv]vang5d ld5 onmogelk en onbehoorlk2 ,*ri/us kwam niet op a>de om voor ons te voldo51 ma> om ons ,gods v]gev5de liefde te pr$ik5 en door zn le] en voorbeeld ons van zonde te re9ig51 ,m4 ,vitr+a ,,vi #ea4 ,ev5zoo vatte ,j4 ,c4 ,dippel het ld5 en /]v5 van ,*ri/us op als e5 voorbeeld van zn gee/elk middela>s*ap1 wa>door ,h d5 oud5 m5s* 9 ons doodt en d5 nieuw5 doet op/aan2 de v]loss+ ges*i$t 9 ons2 e5e objectieve v]zo5+ is niet noodig1 want er is ge5 toorn 9 ,god1 ib4 #ef4 ,dorn]1 ,entw4 ,,ii #ibd4 ,volg5s ,z9z5dorf is ,*ri/us de ,s*epp] en ,ond]h\d] all] d+51 de ,jehova des ,o4 ,t41 die da>9 ,gods liefde heeft geop5ba>d1 dat ,h zoo kle91 zoo arm1 zoo n$]ig is geword5 en zooveel heeft gel$52 zn ld5 is niet zooze] /raf en voldo5+ aan ,god1 als wel vrwillig en liefd]k m>tela>s*ap2 zn blo$1 zn dood is da>door de bron van het lev5 d] m5s*heid2 de m>tela>swond5 van ,*ri/us' zde zn de matrix van het m5s*elk gesla*t1 de oorsprong van d5 ,gee/1 die van ,*ri/us 9 all5 zi* uit/ort1 ,plitt1 ,z9z5dorfs ,!ol4 ,i #bia4 ,,ii #aid f4 ,s*neck5burg]1 ,vorles4 b] die ,lehrbegriffe d] kle94 prot4 ,kir*5p>tei5 #aie f4 ,sw$5borg hield het gelo(1 dat het ld5 aan het kruis de v]loss+ 01 voor e5e gronddwal+1 die met de le] d] tr9iteit de k]k te gronde _h g]i*t4 ,het ld5 aan het kruis 0 niet de v]loss+ ma> 0 voor ,jezus de laat/e v]zoek+ en1 wl ,h /a&e bleef1 het middel zn] v]he]lk+2 to5 w]d het m5s*elke 9 ,hem met het ,goddelke zns ,vad]s v]e5igd1 to5 w]d ,god wa>lk m5s*1 kon ,h de v&ige1 z9nelke ma*t5 d] hel nad]5 en ze ov]w9n52 de v]loss+ is e5e voortga&e1 door ,god als m5s* teweeggebra*te ond]w]p+ d] hel en ord5+ des hemels1 ,sw$5borg1 ,die wahre *ri/l4 ,religion #ahgc ,s4 #afi-bje4 ,ma> niet alle5 van my/ieke1 ook van rationali/is*e zde kwam er be/rd+ van de k]kelke le] ov] het w]k van ,*ri/us4 ,hi]toe kan g]ek5d word5 de le] van ,/anc>us1 dat ,*ri/us alle5 na> zne m5s*elke natuur onze middela> en onze g]e*tigheid is1 ,h]zog #ad1 #eij f42 en ook de ontk5n+ d] ob$i5tia activa door ,k>g 7,p>simonius71 en door ,joh4 ,piscator1 die zne d5kbeeld5 het e]/ uite5zette 9 e5 brief t5 j>e #afjd1 opg5om5 9 de ,epi/4 prae/4 virorum p4 #aef1 cf4 ,!ses !ol4 ,,xv #ah4 #ai4 ,k>g nam 9 #aegj zn gevoel5 t]ug1 do* ,piscator vond /eun b ,m>t9ius1 ,crocius1 ,pi]ius1 ,p>eus1 ,w5del9us1 ,h4 ,alt+ e4 a41 en oef5de lat] door ,cam]o1 ,placaeus1 ,capellus enz4 e5 s*adelk5 invlo$ op de ,g]ef4 !ologie4 ,ma> de ern/ig/e en degelk/e be/rd+ van de satisfactio vic>ia kwam van d5 kant d] ,soc9ian54 ,wel noem5 z ,*ri/us nog pr(eet1 prie/] en kon+1 ,cat4 ,rac4 qu4 #aja1 ma> feitelk mak5 z het prie/]lk ambt tot e5 aanhangsel van het kon9klk ambt4 ,to5 ,*ri/us op a>de 01 0 ,h alle5 pr(eet1 die vr het beg9 van zn op5ba> optr$5 door ,god 9 d5 hemel 0 opg5om5 7raptus 9 coelum1 ,joh4 #c3ac1 #ca1 #f3cf1 #fb1 #h3bh1 #aj3bh1 ,cat4 ,rac4 qu4 #aie71 da> door ,god zelf met de wa>heid 0 bek5d gemaakt1 en alzoo 9 /aat 01 om de wet te volmak5 met nieuwe gebod51 ,cat4 ,rac4 qu4 #bjiv1 en aan de ond]h\d]s di] gebod5 het eeuwige lev51 ib4 qu4 #ceb en de heilig5de kra*t des ,gee/es1 qu4 #cfa te belov54 ,deze zne le] heeft ,*ri/us beve/igd door zn zondeloos lev51 door zne wond]5 en vooral door zn dood en zne op/&+ ib4 qu4 #cgd4 ,zn dood 0 noodig1 om zne volgel+5 9 hunne vroomheid en heilig5 w&el t5 e9de toe te do5 volh>d51 qu4 #chj1 en om ,gods liefde tot ons kla> en duidelk te beve/ig51 qu4 #chc42 en zne op/&+ /rekte1 om ons aan zn voorbeeld te do5 zi51 dat z1 die ,gode gehoorzaam zn1 van all5 dood word5 bevrd1 en om aan ,*ri/us zelf de ma*t te s*5k51 om aan all51 die ,hem gehoorzam51 het eeuwige lev5 te s*5k51 qu4 #chd4 ,de dood van ,*ri/us _h hi] dus e5e geheel &]e beteek5is dan 9 de le] d] k]k2 h vormde ge5 zelf/&ig mom5t 9 het w]k van ,*ri/us ma> di5de alle51 e5]zds om zne le] te beve/ig5 en &]zds om ,hem te do5 kom5 tot de op/&+1 welke ,hem e]/ tot ,kon+ en ,he] 9 d5 hemel maakte1 qu4 #chf4 ,en ook dit is ,h eig5lk e]/ geword5 door zn hemelva>t4 ,de op/&+ behoort nog tot d5 /aat d] v]n$]+1 want ook da>na _h ,h nog e5 /]felk li*aam1 qu4 #dfe4 ,ma> b de hemelva>t kreeg ,h e5 v]he]lkt li*aam1 en w]d ,h v]hev5 tot ,kon+1 ,he] en ,god4 ,als zoodanig ontv+ ,h van ,god de ma*t1 om hun1 die zn voorbeeld volg51 9 all5 nood te ond]/eun5 en h5 t5 laat/e met de on/]felkheid te beloon54 ,dat ,h dit do5 kan1 is zn kon9klk2 dat ,h dit do5 wil1 is zn hoogeprie/]lk ambt1 qu4 #dgf4 ,prie/] 0 ,h dus op a>de nog niet1 qu4 #dhc2 zn dood 0 niet het eig5lke (f]1 ma> de inleid+ en voorb]eid+ ertoe2 het w>e (f] br5gt ,h nu 9 d5 hemel1 ev5als de ,o4 ,t4 hoogeprie/] de v]zo5+ e]/ 9 het all]heilig/e tot /& bra*t1 qu4 #dac4 ,en dat (f] be/aat da>91 dat ,h de v]zo5+ volbr5gt1 d4 i4 ons van d5 di5/ en de /raf d] zonde bevrdt4 ,van dit /&punt uit moe/5 de ,soc9ian5 de le] d] voldo5+ ev5 /]k be/rd5 als die van de tr9iteit en de ,godheid van ,*ri/us1 cf4 vooral ,cate*4 ,rac4 qu4 #chh-dad en ,f4 ,soc9us1 ,praelect4 !ol4 c4 #ae en de ,jesu ,*ri/o ,s]vatore1 ,bibl4 ,fr4 ,pol4 ,,ii #aba-beb4 ,voore]/ is z na> hun oordeel 9 /rd met de ,s*rift2 de voor/&]s kunn5 ge5 enkele zek]e plaats voor hun gevoel5 bbr5g52 de ,s*rift zegt duidelk1 dat ,god de zonde uit g5ade v]geeft en v]gev+ sluit voldo5+ uit2 de uitdrukk+1 dat ,*ri/us voor ons gel$5 heeft enz41 heeft ge5 plaatsv]vang5de beteek5is1 ma> zegt alle51 dat ,*ri/us gel$5 heeft voor ons1 niet om ,god te voldo51 ma> om ons van de zonde te bevrd52 de woord5 v]loss+1 v]zo5+ en d]g4 duid5 alle5 aan1 dat ,*ri/us ons d5 weg gewez5 heeft1 om van d5 di5/ en de /raf d] zonde bevrd te word51 ma> vol/rekt niet1 dat ,god door e5 (f] moe/ v]zo5d word51 want ,god 0 ons g5adig gez9d en heeft ons dit door ,*ri/us bek5d gemaakt4 ,voorts is de voldo5+ ook niet noodzakelk2 de g]e*tigheid en b>mh>tigheid 9 ,god zn niet met elk&] 9 /rd1 z zn ook ge5 eig5s*app51 ,gode van nature eig51 ma> z zn effectus ipsius voluntatis en hang5 van zn wil af2 ( ,god de zond5 /raff5 ( v]gev5 wil1 wordt 9 het geheel niet door zne natuur ma> door zn wil bepaald2 ,god kan ev5go$ en bet] dan e5 m5s* de zond5 zond] voldo5+ v]gev52 ja zne g]e*tigheid wordt door de voldo5+ te niet g$aan1 omdat ze d5 ons*uldige /raft en d5 s*uldige vr laat uitgaan1 en zne b>mh>tigheid v]lie/ ha> wa>de1 als z e]/ na voldo5+ zi* betoon5 kan2 ,god heeft dan ook altd aan d5 b]\:ebb5de v]gev+ belo(d en gewild1 dat w ,hem da>9 z\d5 navolg54 ,v]volg5s is de voldo5+ ook onmogelk2 de ob$i5tia passiva is onmogelk1 omdat wel gelds*uld5 ma> ge5 p]soonlke z$elke s*uld5 op e5 &] kunn5 word5 ov]g$rag52 e5 ons*uldige te /raff5 voor de zonde van e5 &]1 is onre*tva>dig en wre$2 en al w>e dit mogelk1 die &]e z\ dan hoog/5s voor n enkel m5s* de /raf d] zonde1 d4 i4 d5 eeuwig5 dood1 kunn5 ond]gaan1 ma> nooit voor vele ( voor alle m5s*52 en wat de ob$i5tia activa aangaat1 deze is nog veel m9d] mogelk1 want tot de ond]h\d+ van ,gods wet is elk p]soonlk voor zi*zelf v]pli*t1 ma> kan de e5 nooit voor d5 &] ov]nem52 bov5di5 zn de ob$i5tia passiva en activa met elk&] 9 /rd1 wie de e5 volbr5gt1 is van de &]e vr2 ,*ri/us heeft ze dan ook niet volbra*t1 ,h heeft d5 eeuwig5 dood niet gel$5 ma> is t5 d]d5 dage opge/aan uit de dood52 hoe zwa> ook1 zn ld5 0 e9dig2 zne ,goddelke natuur kon het niet one9dig mak5 9 wa>de1 omdat z niet ld5 en /]v5 kon1 ( z z\ i$] mom5t 9 dat ld5 one9dig en dus al het &]e ov]bodig mak52 bov5di5 wat kon ons dat bat51 da> de m5s* _h gezondigd1 en hoe kon ,god 7de ,zoon7 aan ,god zelv5 7d5 ,vad]7 voldo58 ,e9delk is de le] d] voldo5+ ook s*adelk1 wl z ,*ri/us met zne b>mh>tigheid bov5 ,god met zn eis* van voldo5+ v]heft1 ons tot groot]5 dank aan ,*ri/us dan aan ,god v]pli*t1 en ook de deur voor zorgeloo%eid en goddeloo%eid op5t2 alle zond5 zn imm]s voldaan1 w kunn5 dan zondig5 zooveel w will54 ,en de dood van ,*ri/us b$oelde jui/1 dat w van de zonde bevrd z\d5 word5 en 9 e5 nieuw godzalig lev5 z\d5 w&el56 ,de kritiek van ,fau/us ,soc9us op de satisfactiele] 0 zoo s*]p en voll$ig1 dat lat]e be/rd]s niet &]s kond5 do5 dan zn argum5t5 h]hal54 ,de ,remon/rant5 tra*tt5 de voldo5+ van ,*ri/us nog wel te h&hav51 ma> nam5 to* feitelk alle erteg5 +ebra*te b$5k+5 ov]2 z le]d5 niet alle5 met ,rooms*5 en ,lu!rs*51 dat ,*ri/us voor alle m5s*5 voldaan _h1 ma> ook ontk5d5 z1 dat ,*ri/us alle /raff5 le$1 die ,god op de zonde _h ge/eld1 dat ,h d5 eeuwig5 dood ond]g+1 dat zne ob$i5tia activa plaatsv]vang5d 04 ,zelfs zn ld5 en /]v5 0 ge5 satisfactio pl5>ia pro peccatis1 ge5 solutio debitorum1 die imm]s v]gev+ van ,gods zde en gelo( van onze zde ov]bodig z\ mak52 ma> e5e (f]&e1 e5e volkom5e1 tot 9 d5 dood geh&haafde1 toewd+ van ,*ri/us aan ,god1 welke door ,hem als voldo5de voor alle zond5 aangem]kt w]d4 ,op grond van die (f]&e laat ,god nu door het evangelie aan all5 de v]gev+ d] zond5 aanbi$51 opdat elk1 die gelo(t1 zalig worde2 ma> ,*ri/us v]wi]f niet de w]kelke zaligheid voor de zn51 do* sle*ts de mogelkheid1 om zalig te word51 voor all52 ( iem& w]kelk zalig wordt1 hangt van hemzelv5 af1 ,conf4 en ,apol4 ,conf4 c4 #h4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,iii c4 #ah-bc4 ,ook ,hugo de ,groot w5dde 9 zne ,def5sio fidei ca?olicae de satisfactione ,*ri/i #afag e5e pog+ aan tot re*tva>dig+ van de le] d] voldo5+4 ,h leidde ze da>toe af1 niet uit d5 wil ,gods no* ook uit zne /raff5de g]e*tigheid1 ma> uit de ju/itia ,dei rectoria1 d4 i4 uit de noodzakelkheid voor ,god1 om 9 de w]eld orde en wet1 re*t en g]e*tigheid te h&hav5 en rek5+ te h\d5 met het bonum commune4 ,door die re*tsorde e*t] op te vatt5 als e5e w]eldorde1 welke buit5 ,god /ond1 maakte ,h ,gods g]e*tigheid da>aan di5/ba> en ond]ges*ikt2 v]&]de h de voldo5+ van ,*ri/us 9 e5 onv]di5d ld51 9 e5 /rafexempel t] afs*rikk+ van &]51 9 e5 maatregel van reg5t5w%eid2 en liet h onv]kla>d1 hoe ,*ri/us da>voor ,god moe/ wez51 en hoe ,god e5 ons*uldige alzoo kon do5 ld5 en zn ld5 als voldo5+ voor &]5 aanm]k5 kon4 ,to* hoeveel b$5k+5 de ,soc9iaans*e en ,remon/rants*e le] uitlokk5 kon1 z kreeg ga&eweg de ov]h&4 ,de supranaturali/51 zooals ,mi*aelis1 ,/orr1 ,morus1 ,knapp1 ,/eudel1 ,re9h>d1 ,dogm4 #ajg1 ,munt+he1 ,v9ke1 ,egel+1 ,weg d] zaligheid ,,ii #age enz41 (s*oon soms nog me55de1 de k]kelke le] te v]d$ig51 droeg5 zakelk ge5 &]e le] voor dan die van de ,remon/rant5 ( van ,hugo ,grotius4 ,hetzelfde 0 het geval 9 de ,new ,engl& ,!ology4 ,de oud]e ,jona?an ,edw>ds v]d$igde nog de or?odoxe le]1 ,works ,i #ehb2 ma> ,edw>ds ,jr41 ,smalley1 ,maxey1 ,burge1 ,dwight1 ,emmons1 ,spr+1 droeg5 de g\v]nem5teele !orie van ,grotius voor1 cf4 ,e4 ,p>k1 ,! atonem5t1 disc\rses & treatises ( ,jon4 ,edw>ds1 ,smalley1 ,maxey1 ,emmons etc41 ,new-,york #ahfj4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t p4 #cbh4 ,ma> vel5 g+5 nog v]d] en v]wi]p5 heel de le] d] voldo5+4 ,erne/i1 de (ficio ,*ri/i triplici1 ,opusc4 !ol4 #aggc p4 #dac be/re$ de le] d] drie ambt5 da>m$e1 dat de nam5 van pr(eet1 prie/] en kon+ onduidelke1 ,oudte/4 voor/ell+5 zn en elk ambt de beide &]e re$s 9 zi* begrpt4 ,tlln] v]nieuwde 9 zn de ob$i5tia ,*ri/i activa comm5tatio #agee alle ,soc9iaans*e b$5k+51 niet alle5 teg5 de dadelke gehoorzaamheid van ,*ri/us ma> teg5 heel de le] d] voldo5+4 ,en met hem betoogd5 ,bahrdt1 ,/e9b>t1 ,eb]h>d1 ,lffl]1 ,h5ke1 ,wegs*eid]1 ,in/4 #adj-adb1 ,hobbes1 ,levia?an *4 #da1 ,locke1 ,*ubb1 ,col]idge1 ,john ,taylor1 ,prie/ley enz41 dat ,*ri/us ge5 op5b>+ 0 van ,gods g]e*tigheid ma> van zne liefde en b>mh>tigheid2 dat ,god de zonde niet /raft dan met zulke natuurlke /raff51 welke uit de zonde vanzelve voortvloei5 en e5 pa$agogis* k>akt] drag52 dat de le] d] plaatsv]vang+ e5 onz9nige g$a*te is van ,augu/9us en ,anselmus en 9 de ,s*rift 9 het geheel niet ( alle5 uit accommodatie1 9 ,o4 ,t4 symbol5 voorkomt2 dat de dadelke gehoorzaamheid van ,*ri/us1 indi5 ze plaatsv]vang5d w>e1 onz]zds alle gelo(1 beke]+1 z$elke v]bet]+ onnoodig mak5 z\2 en vooral1 dat v]gev+ d] zond51 k9ds*ap ,gods1 re*tva>digmak+ niet aan de z$elke v]nieuw+ ( heiligmak+ vooraf kan gaan ma> da>op volg5 moet en da>van afhankelk is4 ,de religie w]d geb\wd op de moraal2 het zwa>tepunt uit het objectieve 9 het subjectieve v]legd2 ,v]shnung van ,erlsung afhankelk2 ,god e5 di5a> van d5 m5s*4 ,zoo kon de dood van ,*ri/us alle5 nog zn e5 voorbeeld van deugd en beve/ig+ d] wa>heid 7,eb]h>d1 ,lffl]71 ( e5e op(f]+ t5 bate d] m5s*5 en e5 bews van ,gods liefde 7,s*w>ze71 ( e5e factis*e v]kl>+ ,gods1 dat ,h aan wie zi* beke]t1 de zond5 v]gev5 wil 7,morus1 ,kpp51 ,klaib]1 ,/udl971 ( e5 middel om v]tr\w5 op ,god te wekk51 van de zonde af te s*rikk5 7,tlln]1 ,egel+71 ( ook1 om ons van de v]ke]de g$a*te1 dat ,god toornt en /raft1 te bevrd5 7,/e9b>t71 ( e5e symbolis*e voor/ell+ van de vrwillige ov]name door d5 z$elk5 m5s* van de /raf1 die h 9 zn zondig5 toe/& heeft v]di5d1 ,kant1 ,religion #hd f41 cf4 v4 d4 ,willig51 ,oordeelk4 ,ov]zigt ov] de v]s*4 wz51 op welke m5 zi* heeft voorge/eld het v]b& tuss*5 d5 dood van ,j4 ,c4 en de zaligheid d] m5s*51 ,godg4 ,bdr4 ,,ii #ahbh bl4 #dhe-fjc4 ,brets*neid]1 ,sy/4 ,entw4 #fjh f4 ,baur1 ,*r4 ,lehre v4 d4 ,v]shnung #dgh f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i cap4 #g4 #h4 #f4 ,9 de nieuw]e !ologie heeft het niet ontbrok5 aan pog+51 om de le] van ,*ri/us' ambt en w]k na> de vele da>teg5 +ebra*te b$5k+5 te wzig5 en to* 9 nieuw5 vorm te h&hav54 ,algeme5 w]d z da>b geleid door het /rev51 om de juridis*e le] van de voldo5+1 wa>b ,*ri/us 9 onze plaats d5 eis* van ,gods g]e*tigheid v]vulde1 om te zett5 9 die van e5e p]soonlke1 religieus-e?is*e w]kzaamheid van ,*ri/us1 wa>door ,h niet 9 ,god1 die altd liefde is1 ma> 9 ons1 hetz dan me] 9 ons v]/& ( 9 ons h>t ( 9 onz5 wil v]&]+ bra*t4 ,s*ell+ en ,hegel s*rev5 e*t] aan het ,*ri/5dom als hi/oris* v]s*nsel nog sle*ts e5e voorbga&e wa>de toe4 ,dat ,god 9 e5 bepaald p]soon m5s* wordt en dan voor &]] zonde ldt en /]ft1 is ond5kba>4 ,ma> symbolis* opgevat1 bevat het diepz9nige wa>heid4 ,de p]soon en het w]k van ,*ri/us zn de hi/oris*e inkle$+ van de idee1 dat de w]eld als zoon ,gods1 uit ,hem uitga&e en tot ,hem t]ugke]5de1 noodzakelk ld5 moet en alzoo tot he]lkheid +aan2 de aan d5 td en de e9digheid ond]worp5 w]eld en m5s*heid is de ld5de en /]v5de ,god1 ,s*ell+1 ,w]ke ,i #e ,s4 #chf-cje2 de v]zo5+ ,gods is e5 noodzakelk1 objectief mom5t 9 het w]eldproces1 ,god v]zo5t zi* met zi*zelf en ke]t uit de v]vreemd+ tot zi*zelf t]ug1 ,hegel1 ,w]ke ,,xii #bdi-bef4 ,zoo voortr$5e]5de1 zeide von ,h>tmann1 ,god kan m niet1 ma> ik kan ,god v]loss51 nur dur* mi* kann ,gott erl/ w]d54 ,das reale ,dase9 i/ die ,inc>nation d] ,got!it1 d] ,weltprocess die ,passionsges*i*te des fleis*geword55 ,gottes und zuglei* d] ,weg zur ,erlsung des im ,fleis*e ,gekreuzigt51 ,das sittl4 ,bewu/se9 #ahhf ,s4 #fhh4 ,9 de mod]ne !ologie1 die wel zoov] niet gaat ma> to* pr9cipieel door de philosophie van ,hegel en ,kant behe]s*t wordt1 erlangt de p]soon van ,*ri/us dan ook ge5 hoog]e beteek5is dan die van bevrd] van de wettis*e1 hi/oris* aanvangspunt van de *ri/elke religie2 urbildli*e v]wez5lk+ van het k9ds*ap ,gods1 van de e5heid van ,god en m5s*2 v]kondig] van ,gods vad]liefde en voorbeeld d] geme5te1 ,pfleid]]1 ,grundriss #abh4 #acc4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 #aae4 #abe f4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 #hjb4 #hae f4 ,lipsius1 ,dogm4 #fai f41 cf4 v4 ,h>tmann1 ,die ,krisis d4 ,*ri/4 9 d] mod4 ,!ol4 #ahhj4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,i #dajv4 ,hoek/ra1 ,godg4 ,bdr4 #ahff bl4 #bgcv4 ,id4 ,grondslag1 wez5 en op5b4 van het godsd4 gelo( bl4 #bjav4 ,hoog] /aat de p]soon en het w]k van ,*ri/us b ,s*lei]ma*]2 wel le]de h iets geheel &]s dan de k]k bele$1 al sloot h zi* ook b ha> spraakgebruik en b de le] van de drie ambt5 aan1 ma> het 0 hem er to* om te do51 om aan ,*ri/us e5e blv5de plaats 9 het ,*ri/5dom te v]zek]54 ,de ,erlsung komt b ,s*lei]ma*] tot /& door de my/is*e v]e5ig+ van d5 m5s* met ,*ri/us4 ,*ri/us n4l4 deelde altd 9 de geme5s*ap met ,god1 en 0 da>door heilig en zalig4 ,als zoodanig kwam ,h tot ons1 g+ 9 9 onze geme5s*ap1 kreeg deel aan ons ld51 le$ prie/]lk met ons m$e en h&haafde zne heiligheid en zaligheid tot 9 de diep/e sm>t1 tot 9 d5 dood des kruises toe4 ,zoo e]/ +a&e 9 onze geme5s*ap1 neemt ,h da>na1 niet door zn woord en voorbeeld sle*ts ma> door de my/ieke w]k+ die er uitgaat van heel zn p]soon1 ons op 9 zne geme5s*ap1 en doet ons door zne v]loss5de w]kzaamheid 9 zne heiligheid en door zne v]zo55de w]kzaamheid 9 zne zaligheid deel52 de ,erlsung1 d4 i4 de w$]geboorte1 de heiligmak+ gaat ev5als b ,rome en het rationalisme aan de ,v]shnung1 aan de v]gev+ d] zond5 vooraf1 ,*r4 ,gl4 #aja-ajd4 ,deze my/is*e sub/itutie!orie bleef de grondg$a*te 9 de v]zo5+sle] d] ,v]mittelung/heologie1 ,nitzs*1 ,sy/4 d4 *r4 ,lehre #hj4 #acd-acf4 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik #eda-eeh4 ,s*oeb]le91 art4 ,v]shnung 9 ,h]zog en ,pr9cip u4 ,sy/4 d4 ,dogm4 #ahb f4 #fdg f4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #hac-ijh4 ,m>t5s51 ,dogm4 #aef-afi1 ook ,h(mann 9 zn ,s*riftbeweis1 die da>om door ,philippi1 ,?omasius1 ,delitzs* e4 a4 be/r$5 w]d1 cf4 ,weiszck]1 ,um 0 h&elt es si* 9 dem ,/reit b] die ,v]shnungslehre8 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #aheh ,s4 #aee-ahh4 ,v]want is ook de le] d] v]zo5+ b ,rits*l4 ,deze is niet 9 v]b& te br5g5 met ,god als re*t]1 met zne wrek5de g]e*tigheid ( toorn1 met e5 re*tsorde van loon en /raf2 want dat is e5e juridis*e1 f>izees*e opvatt+ van de v]h\d+ van ,god en m5s*1 die 9 de religie niet ?uis behoort4 ,god is wez5lk liefde1 en zne g]e*tigheid be/aat da>91 dat ,h onv]&]lk de m5s*5 tot de zaligheid br5g5 en e5 ,godsrk 9 h5 v]wez5lk5 wil4 ,ma> nu is de m5s*heid vanwege de zonde v]re van ,god1 z gaat gebukt ond] het bewu/zn van s*uld1 z heeft het gevoel1 dat z 9 e5 toe/& van /raf v]ke]t1 z vree/ en durft ,god niet nad]51 z leeft niet 9 geme5s*ap met ,god4 ,da>om is ,*ri/us gekom5 om ons de liefde ,gods te op5b>54 ,de le] d] drie ambt5 ontmoet b ,rits*l bezwa>2 het woord ambt hoort alle5 9 e5 re*tsgeme5s*ap ?uis2 9 e5e z$elke geme5s*ap d] liefde is het bet] te sprek5 van e5 b]oep2 de drie ambt5 zn b ,*ri/us ook niet uit elk&] te h\d5 en loop5 9 elka>2 indi5 m5 ze beh\d5 wil1 /aat het kon9klk ambt op d5 voorgrond1 ,*ri/us is aange/eld tot kon+1 om e5e geme5te1 e5 rk ,gods op a>de te /i*t51 en da>toe heeft ,h ,god geop5ba>d als pr(eet1 en zi* voor de zn5 ,gode opge(f]d als prie/]4 ,*ri/us /ond n4l4 9 e5e gans* bzond]e v]h\d+ tot ,god1 ,h maakte het doel ,gods1 om n4l4 de m5s*5 te v]e5ig5 tot e5 rk ,gods1 tot zne lev5/aak2 en heel zn lev51 ld5 en /]v5 moet ond] dit gezi*tspunt opgevat1 als e5 z$elk b]oep1 dat ,h v]vulde1 niet als e5 borgto*t ( middela>s*ap1 als e5 plaatsv]vang+ voor ons4 ,9 die z$elke lev5/aak g+ ,jezus op1 da>aan wdde ,h zi* geheel1 ,h bleef er tr\w aan tot 9 d5 dood toe4 ,alzoo lev5de1 heeft ,h ,gods wil volbra*t1 zn doel met de m5s*heid g]ealise]d1 zne liefde1 g5ade1 tr\w geop5ba>d1 en tegelk 9 dit zn va/h\d5 aan zne lev5/aak tot 9 d5 dood toe zi* t5 bate d] zn5 ,gode opge(f]d en toegewd4 ,door deze zne z$elke gehoorzaamheid heeft ,*ri/us ge5 w]k+ op ,god uitgeoef5d1 als( deze van toornig gun/ig w>e ge/emd geword51 no* ook bew]kt1 dat de geloovig5 losgeko*t zn uit de ma*t van ,satan ( van d5 dood2 ma> wel v]kreg51 dat all51 die ev5als ,*ri/us ,gods wil tot d5 hunn5 mak51 9 zne geme5s*ap het s*uldbewu/zn1 het ongelo(1 het wantr\w51 de v]ke]de g$a*te1 als( ,god toornde en /rafte1 mog5 aflegg5 en 9 we]wil van hunne zond5 aan ,gods liefde en tr\w geloov5 en 9 de v]gev+ d] zond5 roem5 mog5 7re*tva>dig+71 en da>na ook zelv5 positief kunn5 +aan 9 de nieuwe v]h\d+1 wa>9 ,god tot h5 /aat1 en alle v&s*ap teg5 ,god kunn5 aflegg51 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii vooral c4 #f-h1 en voorts ,h]rmann1 ,d] ,v]kehr des ,*ri/5 mit ,gott #ahhf ,s4 #ic f4 ,s*ultz1 ,grundriss d4 ev4 ,dogm4 #dd-df4 ,kaftan1 ,wes5 d] *r4 ,rel4 #bdf f4 ,dogm4 ,s4 #ddf f4 ,ha]+1 ,zu ,rits*l's ,v]shnungslehre1 ,zuri* #ahhh4 ,id4 ,zur ,v]shnungslehre1 ,gtt4 #ahic4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #ejd-eac4 ,ziegl] 9 ,gotts*icks ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,k4 #ahie4 ,rieb]gall1 ib4 #ahig ,s4 #dfa-eab4 ,eckl91 ,d] ,heilsw]t des ,todes ,jesu1 ,basel #ahhh4 ,khl1 ,die ,heilsb$eutung des ,todes ,*ri/i1 ,b]l9 #ahij4 ,ook 9 &]e l&5 w]d5 soortgelke pog+5 tot my/is*e ( e?is*e recon/ructie van de le] d] voldo5+ beproefd4 ,hi] te l&e be/r$5 de ,gron+] ,godgele]d5 de k]kelke le] en zag5 9 ,jezus' dood1 die door de m5s*5 g$aan1 door ,jezus gel$5 en door ,god toegelat5 01 vooral 9 v]b& met zne op/&+1 e5e op5b>+ van ,gods liefde1 van ,jezus' volmaak!id en van de zonde d] m5s*51 welke dez5 voor hunne boo%eid doet s*rikk51 ,jezus' groo!id le]t bewond]5 en ,gods liefde geloov51 ,h(/$e de ,groot1 ,de ,gron4 ,godg4 #aha4 ,*antepie de la ,saussaye nam 9 zne le] d] v]zo5+ de d5kbeeld5 van ,s*lei]ma*] en de ,v]mittelung/heologie ov]1 cf4 mne ,!ol4 van ,*4 d4 ,i4 ,s4 #dh4 ,9 ,engel& le]d5 ,?omas ,ersk9e1 ,! unconditional fre5ess ( ! gospel #ahbh en ,dr4 ,john ,mc ,leod ,campbell1 ,! nature ( ! atonem5t1 #e ed4 #ahgh1 dat ,*ri/us niet ,gods liefde v]wi]f ma> op5ba>de en zoo ,gods v]teg5woordig] 0 b ons4 ,ma> ,h 0 ook onze v]teg5woordig] b ,god1 doordat ,h1 +a&e 9 onze geme5s*ap1 de diep/e sm>t le$ ov] de zonde als s*uld voor ,god en als bron all] ell5de1 op ,gods g]i*t ov] de zonde het am5 uitsprak en als het w>e 9 onze plaats beld5is da>van de$1 en alzoo als ons ,ho(d e5e g]e*tigheid en lev5 v]wi]f1 welke niet juridis* ons toeg]ek5d ma> wel my/is* en e?is* ons meeg$eeld wordt4 ,horace ,bu%nell1 ,vic>i\s sacrifice gr\nd$ 9 pr9ciples ( univ]sal obligation1 ed4 ,new-,york #ahff1 tra*tte het ld5 van ,*ri/us geheel te v]kl>5 uit het plaatsv]vang5d k>akt]1 dat alle liefde draagt4 ,maurice1 ,doctr9e ( sacrifice #ahed1 ,k+sley1 ,f4 ,rob]tson e4 a4 zag5 9 de volmaakte zelfov]gave van ,*ri/us aan d5 wil des ,vad]s het wez5 d] door ,hem aangebra*te v]zo5+2 alle heil to* vloeit voor d5 m5s* uit de (f]&e van zi*zelv5 voort4 ,cf4 ,orr1 ,*r4 view #cdf4 ,pfleid]]1 ,entw4 d] prot4 ,!ol4 #ahia ,s4 #dfj f4 ,clem51 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahib ,s4 #fdd f4 ,9 ,frankrk kom5 voor deze my/is*e ( e?is*e opvatt+ van de le] d] v]zo5+ vooral 9 aanm]k+3 ,press5s1 ,essai sur le dogme de la ,rdemption1 ,bullet9 ,?ol4 #ahfg4 ,dur&1 ,etude sur la ,rdemption1 ,revue de ?ol4 et de philos4 #ahhi4 ,mngoz1 ,p* et ,rdemption4 ,bovon1 ,etude sur l'oeuvre de la ,rdemption #ahic s4 ,ongewzigd bleef de k]kelke le] s*i] b niem&1 ma> to* w]d ze 9 ho(dzaak nog voorg$rag5 door ,?oluck1 ,lehre v4 d4 ,snde u4 v4 d4 ,v]shn] #ahbc4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #b4 ,?omasius1 ,*ri/i ,p]son und ,w]k ,,ii4 ,vilm>1 ,dogm4 #dh4 ,bhl1 ,dogm4 #cfa f4 ,bula1 ,die ,v]shnung des ,m5s*5 mit ,gott dur* ,*ri/um od] die ,g5ug?uung1 ,basel #ahgd4 ,koell+1 ,die satisfactio vic>ia1 d4 i4 die ,lehre v4 d4 /ellv]tr4 ,g5ug?uung des ,h]rn ,jesu1 ,i ,gt]sloh #ahig4 ,gess1 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #aheg ,s4 #fgi-geb4 #aheh ,s4 #gac f4 #ahei ,s4 #dfg f4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #fab f4 ,ebr>d1 ,dogm4 #cif f4 ,id4 ,die ,lehre v4 d4 /ellv]tr4 ,g5ug?uung #aheg4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #aeg f4 ,khl]1 ,wiss4 v4 d4 *r4 ,lehre ,s4 #cfc f4 ,id4 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung1 ,leipzig #ahih4 ,*4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #dhj4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #cgh4 ,ar*4 ,alex4 ,hodge1 ,! atonem5t1 ,philad4 #ahfg4 ,dale1 ,! atonem5t1 #ah ed4 ,london #ahif4 ,craw=d1 ,! doctr9e ( ,h4 ,scr4 resp4 ! atonem5t1 ,ed9b4 ,london #ahga4 ,c&li%1 ,! atonem5t1 its reality1 complet5ess & ext5t1 ,london #ahfa4 ,hugh ,m>t91 ,! atonem5t 9 its relations to ! cov5ants1 ! prie/hood1 ! int]cession ( our ,"l1 ,ed9b4 ,hunt] z4 j4 ,george ,smeaton1 ,! doctr9e ( ! atonem5t z taught by ,*ri/ ,himself1 ,ed9b4 ,cl>k ,lyttelton1 ,! atonem5t1 9 ,gore's ,lux mundi #ahib p4 #bja-bbi4 ,john ,scott ,lidgett1 ,! spiritual pr9ciple ( ! atonem5t z a satisfaction made to ,god = ! s9s ( ! _w1 ,london #ahih4 ,m]le d',aubign1 ,l'expiation de la croix1 #b ed4 ,p>is #ahfg4 ,bois1 ,la ncessit de l'expiation1 ,revue ?ol4 de ,montauban #ahhh4 ,id4 ,expiation et solid>it1 ib4 #ahhi4 ,grtillat1 ,expos de ?ol4 sy/4 ,,iv #cjj s41 enz4 #g4 ,heel de beld5is d] ,*ri/5heid conc5tre]t zi* da>91 dat ,jezus is de ,*ri/us4 ,met deze aanspraak1 dat ,h de ,*ri/us 01 trad ,jezus zelf op2 door dit gelo( kwam5 de ,*ri/55 zo[el teg5ov] de ,jod5 als teg5ov] de ,heid55 als e5e bzond]e secte te /aan2 na> d5 naam van ,*ri/us w]d5 de geloovig5 te ,antio*ie het e]/ ,*ri/55 g5oemd4 ,de naam ,jezus1 en #c p4 imp4 hi4 naa/ 1 ,ps4 #aaf3f a4 v4 1 r$d51 help51 en dus ,h1 n4l4 ,ihvh1 zal help51 lat] v]kort tot 1 1 ,jhesus1 ,jezus1 w]d wel op uitdrukkelk bevel des engels door ,jozef aan zn zoon gegev51 ,mt4 #a3ba1 omdat ,h de volkom5 ,zaligmak] 01 ,hd4 #d3ab1 ,hebr4 #g3be1 ma> 0 to* ond] ,israel e5 gewone naam1 ,num4 #ac3af1 #a ,s4 #f3ad1 #ah1 #b ,k4 #ae3cj1 #bc3h1 ,hos4 #a3a1 ,hagg4 #a3a1 ,za*4 #c3a1 ,ezr4 #b3b1 #f1 ,neh4 #g3g1 #aa1 #ci1 #aj3bd enz41 ,hd4 #g3de1 ,hebr4 #d3a1 ,col4 #d3aa4 ,9 d5 naam ,*ri/us da>5teg5 komt zn ambt1 zne wa>digheid uit4 ,de ,jezuit5 noem5 zi* na> d5 naam ,jezus en matig5 zi* da>m$e e5 naam aan1 die niem& toekomt1 want zaligmak] is ,*ri/us alle52 ma> z hebb5 dan ook dikw]f het oordeel ov] zi* gebra*t1 dat z te m9d] ,*ri/55 word5 na>mate z me] ,jezuit5 zn4 ,ma> de geloovig5 noem5 zi* na> d5 naam ,*ri/us1 want z zn met ,hem gezalfd tot pr(et51 prie/]s en kon+54 ,van de &]e nam51 die zn ambt en w]k a&uid51 komt vooral 9 aanm]k+ die van 1 #a ,tim4 #b3e1 ,hebr4 #h3f1 #i3ae1 #ab3bd1 m$iator1 seque/]1 int]cessor1 int]v5tor1 omdat ,h 9 het v]bond d] g5ade door zn p]soon en w]k ,god en m5s* met elk&] v]e5igt en v]zo5t4 ,9 de eeuw d] ,h]vorm+ ont/ond ov] dit middela>s*ap van ,*ri/us e5 niet onbelangrk ges*il4 ,teg5ov] ,osi&]1 die de wez5sg]e*tigheid ,gods 9 ,*ri/us voor de mat]ia onz] re*tva>digmak+ hield1 v]d$igde ,/anc>us1 hoogl4 te ,knigsb]g1 de /ell+1 dat ,*ri/us alle5 middela> 0 na> zne m5s*elke natuur en dus ook alle5 op grond van zne m5s*elke v]worv5e g]e*tigheid ons re*tva>dig5 kon1 ,h]zog #ad1 #eij4 ,h kon zi* da>voor b]oep5 op ,augu/9us1 de civ4 ,,xi #b1 ,conf4 ,x #dc1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #ai1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #bf art4 #b1 die all5 zeid51 dat ,*ri/us alle5 m$iator 01 9 quantum homo1 nam 9 quantum ,deus non m$iator s$ aequalis ,patri e/2 en deze !olog5 w]d5 door ,/anc>us heel wat hoog] ges*at1 dan de ,h]vorm]s3 plus valet unus ,petrus ,lomb>dus1 quam c5tum ,lu!ri1 duc5ti ,melan*tones1 trec5ti ,bull+]i1 quadr+5ti ,petri m>tyres et qu+5ti ,calv9i2 qui omnes si 9 mort>io contund]5tur1 non exprim]etur una uncia v]ae !ologiae4 ,lu!rs*5 en ,g]e=me]d5 kwam5 da> t5 /]k/e teg5 op en bewe]d51 dat ,*ri/us middela> 0 na> beide natur51 dat ,h als zoodanig van eeuwigheid 0 aange/eld en dat ,h het ambt van middela> ook re$s 9 de dag5 des ,o4 ,t4 _h v]vuld4 ,die symb4 ,b*] d] ev4 lu?4 ,k4 ed4 ,mll] #fbb4 #fhd4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv #cbe4 ,qu5/$t ,,iii #bgc4 ,calvn1 9 twee briev51 ,c4 ,r4 ,,xxxvii #ccg-ceh1 de di5>5 d] k]k van ,zuri* 9 twee briev51 ,h]zog #ad1 #eib4 ,polanus1 ,synt4 !ol4 p4 #dcj4 ,turret9os1 ,?4 ,el4 ,,xiv qu4 #b4 ,de ,rooms*5 hield5 /a&e1 dat ,*ri/us alle5 middela> 0 na> zne m5s*elke natuur1 ma> z moe/5 to* erk5n51 dat ,*ri/us1 om middela> te zn1 beide ,god en m5s* moe/ wez51 dat beide natur5 het suppositum en de sub/antia m$iatoris uitmaakt5 en kond5 dus alle5 nog bew]51 dat ,*ri/us de middela>sw]k51 (f]51 ld51 /]v5 volbra*t 9 zne m5s*elke natuur1 dat deze dus alle5 0 het pr9cipium quo1 pr9cipium =male van de middela>sw]k51 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,v c4 #a-h4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii c4 #a-d4 ,do* deze s*eid+ tuss*5 d5 p]soon en het w]k des middela>s is niet vol te h\d52 de middela>sw]k5 hebb5 jui/ dit eig5a>dige1 dat z door d5 n5 p]soon met beide natur5 zn v]ri*t4 ,dat wil niet zegg51 gelk ,petavius aan ,lu!ran5 en ,calv9i/5 to$i*t1 ib4 ,,xii #d1 #i1 dat dez5 aan de ,goddelke natuur van ,*ri/us p] sese et ab humana divulsa1 het middela>sw]k toes*rv54 ,niet na> zne ,goddelke natuur als zoodanig1 als ne en gelk met d5 ,vad] en d5 ,gee/1 is de ,zoon middela>1 ma> wel na> die ,goddelke natuur ' 1 quat5us secundum eam volunt>ia illa disp5satione gratiae se submis]it1 ,polanus p4 #dcj4 ,de ,s*rift noemt dan ook me]mal5 ,*ri/us na> zne ,goddelke natuur subject d] v]n$]+1 ,joh4 #a3ad1 #b ,cor4 #h3i1 ,phil4 #b3f2 de k]kvad]s lat5 me]mal5 9 d5zelfd5 gee/ zi* uit1 ,petavius ,,xii #a2 ,augu/9us1 ,lomb>dus en ,?omas b$oeld5 niets &]s1 dan dat ,*ri/us niet na> zne ,goddelke natuur als zoodanig1 ab humana natura divulsa1 ma> alle5 als m5s*geword5 ,zoon van ,god middela> 0 en wez5 kon2 en t5 slotte moe/5 de ,rooms*e !olog5 dit zelv5 we] teg5 ,/anc>us v]d$ig54 ,er s*uilt hi] a*t] e*t] nog e5 &] v]s*il4 ,indi5 ,*ri/us n4l4 alle5 middela> is na> zne m5s*elke natuur 9 d5 z9 van ,bell>m9us en ,petavius1 dan is ,h ook ge5 middela> gewee/ vr zne vlees*word+ ma> is ,h dit e]/ begonn5 te zn 9 het mom5t zn] ontvang5is en is het ,o4 ,te/4 dus feitelk van e5 middela> v]/ok5 gewee/1 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii #d1 #aj4 ,ma> al is het ook1 dat de ,zoon e]/ vlees* is geword5 9 de volheid des tds1 to* is ,h van eeuwigheid v]kor5 en aange/eld tot middela>4 ,er kan hi] niet teg5 +ebra*t word51 dat ook ,david1 ,salomo enz4 van eeuwigheid tot kon+ v]kor5 en 9 di5 z9 gezalfd zn4 ,want da>b be/aat dit groote ond]s*eid1 dat ,david1 ,salomo enz4 en alle v]kor55 vr hunne ontvang5is sle*ts 9 de idee en het besluit ,gods be/ond51 ma> de ,zoon 0 9 d5 beg9ne b ,god en zelf ,god4 ,zne v]kiez+ tot middela> is niet buit5 ,hem om ges*i$1 z draagt het k>akt] van e5 pactum salutis2 het v]loss+sw]k is e5 geme5s*appelk w]k van ,vad]1 ,zoon en ,gee/1 en is t]/ond na d5 val door alle drie p]son5 begonn5 uitgevo]d te word54 ,9 d5zelfd5 z9 als de ,vad] van eeuwigheid ,vad] zn] k9d]5 en de ,h4 ,gee/ van eeuwigheid ,troo/] d] geloovig5 is gewee/1 is de ,zoon van eeuwigheid tot middela> aange/eld en t]/ond na d5 val als middela> opgetr$54 ,re$s ond] het ,o4 ,t4 0 ,h als pr(eet1 prie/] en kon+ w]kzaam4 ,de gevall5 w]eld is t]/ond aan d5 ,zoon als middela> t] v]zo5+ en v]loss+ ov]gegev54 ,en 9 de volheid des tds is ,h1 die re$s middela> 01 9 het vlees* geop5ba>d1 #a ,joh4 #a3b1 #c3e1 #h4 ,hi]uit is te v]kl>51 dat het kon9klk ambt b ,*ri/us op d5 voorgrond tre$t2 als zoodanig wordt ,h 9 het ,o4 ,t4 vooral geteek5d en voorspeld2 en met di5 titel tre$t ,h vooral ond] zn volk op4 ,ma> dat kon+s*ap van ,*ri/us is van dat van a>ds*e vor/5 ze] ond]s*eid52 het heeft zn type alle5 9 het !ocratis*1 9 het ,davidis* kon+s*ap1 hetwelk wez5lk van dat van &]e kon+5 ond]s*eid5 is2 het is e5 kon+s*ap 9 ,gods naam1 aan ,gods wil ond]ges*ikt1 alles he5leid5d tot ,gods e]2 het is ge5 kon+s*ap van geweld en wap551 ma> het he]s*t en rege]t op e5e gans* &]e1 veel bet]e wze2 het he]s*t door ,woord en ,gee/1 door g5ade en wa>heid1 door re*t en g]e*tigheid4 ,de kon+ is da>om tegelk]td pr(eet en prie/]2 zn ma*t /aat 9 di5/ van de wa>heid en de g]e*tigheid4 ,omdat het kon+s*ap van ,*ri/us e5 geheel eig5a>dig k>akt] draagt1 mak5 vel5 bezwa> om van zn kon9klk ambt te sprek5 ( bezig5 d5 titel van kon+ b ,*ri/us 9 ov]dra*telk5 z91 ,wegs*eid] #add4 ,s*olt5 ,l4 ,h4 ,k4 ,i #cfiv4 ,ja vel5 a*t5 het bet]1 b ,*ri/us niet van ambt ma> van p]soonlk b]oep te sprek51 want ambt hoort 9 e5e re*tsgeme5s*ap ?uis en ,*ri/us' kon9krk is e5 rk d] liefde en niet des re*ts1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #djb4 ,ind]daad is e5 ambt van b]oep1 amba*t1 betrekk+ da>9 ond]s*eid51 dat het e5e ov]heid ond]/elt1 op e5e aan/ell+ door die ov]heid b]u/1 en die ov]heid di5t met zn p]soon1 niet voor loon4 ,ma> zoo is het jui/ het woord ambt1 dat t5 aanzi5 van ,*ri/us behoort gebezigd te word54 ,want ,h heeft zi*zelv5 de middela>swa>digheid niet aang5om51 ma> ,god heeft ,hem v]kor51 g]oep51 aange/eld1 ,ps4 #b3g1 #hi3ai-ba1 #aaj3a-d1 #acb3ag1 ,jes4 #db3a1 ,hebr4 #e3d-f2 de naam ,*ri/us is ge5 b]oeps-1 ma> e5 ambtsnaam1 e5 titel1 e5e wa>digheid1 wa>op ,jezus aanspraak heeft1 omdat ,h door ,god zelv5 v]kor5 is4 ,ond] het ,o4 ,t4 w]d5 vooral de kon+5 gezalfd1 ,ri*t4 #i3h1 #ae1 #a ,sam4 #i3af1 #aj3a1 #af3ac1 #b ,sam4 #b3d1 #e3c1 #ai3aj1 #a ,kon4 #a3cd1 #ci1 #b ,kon4 #i3a1 #aa3ab1 #bc3cj1 wa>s*nlk met de heilige zalfolie1 #a ,kon4 #a3ci1 ,ps4 #hi3ba2 gezalfde 0 de naam van d5 !ocratis*5 kon+1 ,ps4 #bj3g1 #bh3h1 #hd3aj1 #hi3ci enz4 ,de zalv+ met olie 0 symbool van de ,goddelke wd+1 van de to]u/+ met d5 ,gee/ ,gods1 #a ,sam4 #aj3a1 #i1 #aj4 ,en deze zalv+1 niet 9 uitw5dig51 symbolis*51 ma> 9 gee/elk51 wez5lk5 z9 w]d ,*ri/us deela*tig1 ,jes4 #aa3b1 #db3a1 #fa3a1 ,ps4 #b3f1 #de3h1 #hi3ba1 ,luk4 #d3ah1 ,joh4 #c3cd1 ,hd4 #d3bg1 #aj3ch1 ,hebr4 #a3i1 b zne ontvang5is uit d5 ,h4 ,gee/1 ,luk4 #a3ce en b d5 doop door ,johannes1 ,mt4 #c3af1 ,mk4 #a3aj1 ,luk4 #c3bb1 ,joh4 #a3cb4 ,en ev5 reel als zne zalv+1 van welke die ond] het ,o4 ,t4 sle*ts s*aduw 01 0 ook zn kon+s*ap4 ,het !ocratis*1 ,davidis* kon+s*ap 0 er sle*ts de zwakke type van1 en heeft 9 het kon+s*ap van ,*ri/us zne wez5lke v]vull+ gekreg54 ,*ri/us is niet 9 m9d]5 ma> 9 me]d]51 9 veel wa>a*tig] z9 kon+ dan ,david en ,salomo4 ,want tot de idee van d5 !ocratis*5 kon+ behoorde1 dat h e5 man na> ,gods h>t moe/ zn1 aan ,gods wet gebond5 moe/ wez5 en niet als e5 despoot bov5 zne bro$]5 zi* v]heff5 mo*t1 ,deut4 #ag3ad-bj4 ,aan deze kon+swet hield5 ,israels kon+5 zi* niet1 en zoo v]wa*tte de pr(etie e5 &]51 bet]5 kon+1 die1 zelf gezalfde des ,he]5 en kne*t ,gods1 zn volk rege]5 z\ door wa>heid en g]e*tigheid1 en zne v&5 ov]w9n5 z\4 ,als zulk e5 kon+ tre$t ,*ri/us op2 ,h /i*t e5 rk ,gods1 dat nu alle5 gee/elk en z$elk be/aat ma> be/emd is1 om ook uitw5dig en li*amelk e5maal zi* te op5b>5 9 de /ad ,gods1 wa> alle goddelooz5 gebann5 zn en ,god alles 9 all5 wez5 zal4 ,en omdat ,h zulk e5 kon+ is1 e5 kon+ 9 wa>a*tig51 voll5 z91 da>om sluit zn kon+s*ap ook het pr(etis* en prie/]lk ambt 94 #h4 ,dit driev\dig ambt van ,*ri/us v9dt e*t] b vel5 bezwa>1 omdat het e5e van het &]e niet te ond]s*eid5 is1 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #ebj f4 ,,iii #chf f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #aeh4 #bjb4 ,kaftan1 ,dogm4 #dhf4 #eca4 ,het moet dan ook toege/emd1 dat ge5 enkele w]kzaamheid van ,*ri/us uitsluit5d tot n ambt te bep]k5 is4 ,zne woord5 zn e5e v]kondig+ van wet en evangelie1 en wz5 alzoo op het pr(etis* ambt2 ma> ,h spreekt als ma*!bb5de en alles gehoorzaamt zn bevel1 ,mk4 #a3abb1 #d3da1 ,luk4 #d3cb enz42 zelf noemt ,h zi* kon+1 9 de w]eld gekom51 om d] wa>heid getuig5is te gev51 ,joh4 #ah3cg4 ,zne wond]5 zn teek55 zn] le]1 ,joh4 #b3aa1 #aj3cg enz41 ma> ook op5b>+ van zne prie/]lke b>mh>tigheid1 ,mt4 #h3ag en van zne kon9klke ma*t1 ,mt4 #i3f1 #h1 #ba3bc4 ,9 zne voorb$e komt niet alle5 zn hoogeprie/]lk ma> ook zn pr(etis* en kon9klk ambt uit1 ,joh4 #ag3b1 #i1 #aj1 #bd4 ,zn dood is e5e beld5is en voorbeeld1 #a ,tim4 #f3ac1 #a ,petr4 #b3ba1 ,op4 #a3e1 ma> ook e5e (f]&e1 ,ef4 #e3b en e5 betoon zn] ma*t1 ,joh4 #aj3ah4 ,de dogmatiek is da>om ook v]leg5 gewee/ met wat er tot i$] ambt 9 het bzond] uit ,jezus' lev5 en w]k5 te br5g5 viel4 ,ond] het pr(etis* ambt w]d gewoonlk beh&eld het le]51 voorspell5 en wond]5 do52 ond] het prie/]lk ambt het (f]51 voorbidd5 en zeg552 ma> voor het kon9klk ambt bleef 9 d5 /aat d] v]n$]+ dan niet me] ov] dan de hulde d] wz5 uit het oo/51 de into*t 9 ,j]uzalem1 de aan/ell+ van de apo/el51 de in/ell+ d] sacram5t52 geisole]de feit51 die t5 deele ev5go$ tot de &]e ambt5 kunn5 gebra*t word54 ,nog moeilk] w]d de aanwz+ van het ond]s*eid 9 d5 /aat d] v]hoog+2 want ,jezus' pr(etis*e w]kzaamheid zet zi* wel voort 9 het le]5 zn] geme5te door ,woord en ,gee/1 ma> ook als kon+ rege]t en bes*]mt ,h zne k]k door deze beide2 en zne hoogeprie/]lke voorb$e is ge5 smeek+ ma> e5 kon9klk will51 ,joh4 #ag3bd4 ,het is dan ook e5e atomi/is*e bes*\w+1 die bepaalde w]kzaamh$5 uit het lev5 van ,jezus losmaakt en da>van enkele tot het pr(etis*1 en &]e tot het prie/]lk en het kon9klk ambt br5gt4 ,*ri/us is gi/] en h$5 dezelfde 9 eeuwigheid4 ,h v]ri*t ma> niet pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamh$51 do* is zelf 9 heel zn p]soon pr(eet1 prie/] en kon+4 ,en alles wat ,h is1 spreekt en doet1 br5gt die drierlei wa>digheid tot op5b>+4 ,wel kan voor ons 9 de e5e w]kzaamheid me] zn pr(etis*1 en 9 e5e &]e zn prie/]lk ( zn kon9klk ambt uitkom52 en wel tre$t zn pr(etis* ambt me] 9 de dag5 des ,o4 ,t4 en 9 zne omw&el+ op a>de1 zn prie/]lk ambt me] 9 zn ld5 en /]v51 zn kon9klk ambt me] 9 zn /aat van v]hoog+ op d5 voorgrond2 ma> w]kelk draagt ,h alle drie ambt5 tegelk en oef5t ze alle drie /e$s tegelk]td uit1 zo[el vr als na zne m5s*word+1 beide 9 d5 /aat d] v]n$]+ en di5 d] v]hoog+4 ,da>om is e*t] het sprek5 van drie ambt5 b ,*ri/us ge5 willekeur1 ge5 oo/]s*e beeldspraak1 die zond] bezwa> kan prsgegev5 word52 ook is het e5e ambt niet tot e5 d] beide &]e te h]leid54 ,s*eid+ is niet mogelk1 ma> ond]s*eid is er ze] zek]4 ,om middela>1 om volkom5 zaligmak] te wez51 moe/ ,h door d5 ,vad] tot alle drie ambt5 aange/eld en door d5 ,gee/ tot alle drie bekwaamd word54 ,imm]s1 de idee van m5s* bevat deze drierlei wa>digheid en w]kzaamheid re$s 9 zi*2 h heeft e5 ho(d1 om te k5n51 e5 h>t1 om zi* te gev51 e5e h& om te rege]5 en te leid52 en di5ov]e5kom/ig w]d h 9 d5 aanvang door ,god toeg]u/ met k5nis en v]/&1 met g]e*tigheid en heiligheid1 met he]s*app en he]lkheid 7zaligheid74 ,de zonde1 die d5 m5s* v]di]f1 w]kte 9 op al zne v]mog5s en 0 niet alle5 onwet5dheid1 dwaa%eid1 dwal+1 leug51 bl9dheid1 dui/]nis1 ma> ook ong]e*tigheid1 s*uld1 z$elke v]dorv5heid en voorts nog ell5de1 dood en v]d]f4 ,da>om moe/ ,*ri/us1 zo[el als ,zoon en beeld ,gods voor zi*zelv5 als ook als middela> en zaligmak] voor ons alle drie ambt5 drag52 ,h moe/ pr(eet zn1 om de wa>heid ,gods te k5n5 en te op5b>52 prie/]1 om zi* ,gode te wd5 en 9 onze plaats zi* ,gode op te (f]52 kon+1 om na> ,gods wil ons te rege]5 en te bes*]m54 ,le]51 v]zo55 en leid52 disc]e1 acquir]e en applic>e salutem2 w%eid1 g]e*tigheid en v]loss+2 wa>heid1 liefde en ma*t1 alle drie zn tot onze volkom5e zaligheid noodig4 ,pr(eet is ,h 9 zne v]h\d+ van ,god tot ons2 prie/] 9 zne v]h\d+ van ons tot ,god2 kon+ 9 zne v]h\d+ als ho(d tot de m5s*heid4 ,het rationalisme erk5t alle5 zn pr(etis*1 het my/icisme alle5 zn prie/]lk1 het *iliasme alle5 zn kon9klk ambt4 ,ma> de ,s*rift ziet 9 ,hem alle drie1 en deze /e$s en tegelk1 onz5 hoog/5 pr(eet1 onz5 e5ig5 prie/]1 onz5 eeuwig5 kon+4 ,h is kon+1 do* ,h rege]t niet door het zwa>d ma> door zn ,woord en ,gee/2 ,h is pr(eet1 ma> zn woord is ma*t en ges*i$t2 ,h is prie/]1 ma> ,h leeft door te /]v51 ov]w9t door te ld5 en is alma*tig door zne liefde4 ,h is altd alles te zam51 nooit het e5 zond] het &]1 9 zn sprek5 en h&el5 ma*tig als e5 kon+ en 9 zne kon9klke he]s*app vol van g5ade en wa>heid4 ,witsius1 ,ex]c4 #aj 9 ,symbolum1 ,amesius1 ,m$4 ,!ol4 ,i #ai1 #aa4 ,leydeck]1 de v]it4 relig4 ref4 ,,iv #i1 #c4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ajb4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #b ,s4 #e4 #f4 ,ebr>d1 ,dogm4 #cii4 ,h]aut #ejiv4 #i4 ,deze ,*ri/us is 9 heel zn p]soon en 9 zn gans*e w]k e5 op5b>+ van ,gods liefde4 ,de ,gno/iek5 en vooral ,m>cion maakt5 e5e s*]pe teg5/ell+ tuss*5 d5 ,god des toorns1 d] wrake1 d] g]e*tigheid1 die zi* 9 het ,o4 ,t4 op5ba>de en d5 ,god d] liefde en d] g5ade1 die 9 het ,n4 ,t4 9 ,*ri/us zi* _h bek5d gemaakt1 deel ,,ii #bjj4 ,ma> zulk e5e teg5/ell+ is d] ,s*rift onbek5d4 ,ihvh ,elohim 9 het ,o4 ,t4 is wel re*tva>dig1 heilig1 v]5d voor zne e] en toorn5de teg5 de zonde1 ma> ,h is ook g5adig1 b>mh>tig1 ga>ne v]gev5de en groot van go$]ti]5heid1 ,ex4 #bj3e1 #f1 #cd3f1 #g1 ,deut4 #d3ca1 ,ps4 #hf3ae enz4 ,9 het ,n4 ,t4 is ,god1 de ,vad] van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 de ,god all] g5ade en b>mh>tigheid1 ,luk4 #f3cf1 #b ,cor4 #a3c1 #a ,petr4 #e3aj2 er is ge5 teg5/ell+ tuss*5 d5 ,vad] en ,*ri/us2 ev5 liefd]k1 b>mh>tig en ga>ne v]gev5de als ,*ri/us is1 is ook de ,vad]2 het zn zne woord51 die ,*ri/us spreekt1 zne w]k51 die ,h doet4 ,de ,vad] is zelf de ,zaligmak]1 1 ,luk4 #a3dg1 #a ,tim4 #a3a1 ,tit4 #c3d1 #e1 deg5e1 die 9 ,*ri/us de w]eld met zi*zelv5 v]zo5d en de zond5 ha> niet toeg]ek5d heeft1 #b ,cor4 #e3ah1 #ai4 ,*ri/us heeft da>om d5 ,vad] niet e]/ door zn w]k tot liefde en g5ade bewog51 ma> de liefde des ,vad]s gaat vooraf en komt 9 ,*ri/us tot op5b>+1 ,*ri/us is e5e gave van ,gods liefde1 ,joh4 #c3af1 ,rom4 #e3h1 #h3cb1 #a ,joh4 #d3i1 #aj4 ,wel zegt ,paulus 9 ,rom4 #c3be1 #bf1 dat ,god ,*ri/us ,jezus tot e5e v]zo5+ door het gelo( 9 zn blo$ op5lk1 voor all] oog1 heeft voorge/eld 2 en hi]b is zond] twfel aan de g]e*tigheid als deugd ,gods te d5k51 die vanwege het zond] v]zo5+ lat5 voorbgaan van de door ,jod5 en ,heid55 vroeg] ond] ,gods lankmo$igheid begane zond5 niet tot op5b>+ s*e5 te kom5 en da>om s*e5 niet te be/aan2 het 0 dus noodig1 dat ,god ,*ri/us 9 d5 teg5woordig5 td1 9 de volheid des tds1 tot e5e v]zo5+ door zn blo$ /elde1 opdat ,h zelf bleek re*tva>dig te zn en ook re*tva>dig5 kon d5g5e1 die uit het gelo( van ,jezus is4 ,ma> ook hi] is de g]e*tigheid ,gods niet als 9 /rd met zne g5ade en liefde g$a*t4 ,imm]s1 de g]e*tigheid ,gods betoonde zi* niet da>91 dat z de zond>5 /rafte voor hunne ov]tr$+51 ma> dat z 9 ,*ri/us e5e v]zo5+ door zn blo$ voor/elde1 zoodat ,god nu 9 de v]gev+ d] zond5 to* zelf re*tva>dig bleek en tegelk d5 geloovige re*tva>dig5 kon4 ,de g]e*tigheid ,gods n4l4 be/aat 9 de ,s*rift all]e]/ da>91 dat ,h re*tva>dig oordeelt1 d5 s*uldige niet voor ons*uldig en d5 ons*uldige niet voor s*uldig h\dt2 en dan v]volg5s1 dat ,h de arm51 de ell5dig51 deg551 die p]soonlk wel s*uldig zn ma> zakelk het re*t aan hunne zde hebb51 helpt en r$t en 9 hun re*t erk5t4 ,9 dez5 laat/5 z9 wordt g]e*tigheid dan aan b>mh>tigheid1 tr\w1 wa>heid v]want2 ma> z is van deze to* altd da>9 ond]s*eid51 dat z vooral let op de anomalie1 die er be/aat tuss*5 het re*t1 dat iem& heeft en d5 toe/&1 wa>9 h v]ke]t1 deel ,,ii #aidv4 ,ook hi] b ,paulus is ,gods g]e*tigheid niet met zne go$heid1 b>mh>tigheid1 tr\w1 wa>heid id5tis*1 ma> z is nog veel m9d] da>aan teg5ge/eld4 ,imm]s is z jui/ die deugd ,gods1 welke ,*ri/us gaf tot e5e v]zo5+1 opdat ,god de zond5 v]gev5 kon uit g5ade4 ,van e5 /rd van ,gods g]e*tigheid en liefde1 gelk het evangelis* gezang #abe3e di5 voor/elt1 is er dus ge5 sprake4 ,9 onz5 zondig5 toe/& kan ons dit wel zoo voorkom52 ma> 9 ,god zn alle deugd5 n en 9 volle h>monie4 ,e5]zds is da>om de voor/ell+ te v]w]p51 als( ,*ri/us enkel e5e op5b>+ van ,gods /raff5de g]e*tigheid w>e4 ,de ,god d] op5b>+1 de ,vad] van onz5 ,he]e ,jezus ,*ri/us1 is ge5 heid5s*e god1 wi5s nd en haat teg5 de m5s*5 door all]lei (f]s afgew5d moet word52 het (f] draagt 9 de ,s*rift1 ook 9 het ,o4 ,te/41 e5 gans* &] k>akt]1 het ond]/elt het v]bond d] g5ade4 ,ook kwame er dan e5e gno/is*e teg5/ell+ tuss*5 ,vad] en ,zoon1 die d5 ,zoon als d5 ,god d] g5ade v]re bov5 d5 ,vad] als d5 ,god d] wrake v]heff5 en ,oud en ,nieuw ,te/41 s*epp+ en h]s*epp+1 natuur en g5ade uit elk&] rukk5 z\4 ,ma> &]]zds is ,*ri/us ook niet op te vatt5 als e5e betoon+ van ,gods liefde alle51 al?ans niet van e5e liefde1 gelk w ons die m5igmaal d5k5 en die van de liefde ,gods 9 de ,s*rift t5 e55male v]s*ilt4 ,9 dat geval to* bleve niet alle5 het ld5 en /]v5 van ,*ri/us1 dat de ,s*rift ongetwfeld als e5e /raf voor onze zonde voor/elt1 geheel onv]kla>d2 ma> het woord van ,paulus wi]d ook re*t/reeks we]sprok51 dat ,god ,*ri/us da>toe tot e5e v]zo5+ gaf1 opdat ,h zelf re*tva>dig bleke te zn en re*tva>dig5 kon d5g5e1 die uit het gelo( van ,jezus is4 ,de ,s*rift le]t ons veele]1 dat 9 ,*ri/us en zne (f]&e alle ,gods deugd5 tot lui/]rke op5b>+ kwam54 ,de g5ade gaat da>b voorop1 ma> z wordt door alle &]e gevolgd4 ,z realise]t zi*zelve 9 d5 weg van re*t en g]e*tigheid1 ,jes4 #a3bg1 #e3af4 ,h9t] dem ,zorne i/ als letztes ,ag5s die ,liebe geborg51 wie h9t] ,gewitt]wolk5 die ,sonne 7,delitzs*74 ,cf4 ov] ,rom4 #c3be1 #bf1 behalve de comm5t>5 van ,philippi1 ,?oluck1 ,mey] enz41 ,pfleid]]1 ,d] ,paul9ismus #adc f4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #ajj4 ,fricke1 ,d] ,paul94 ,grundbegriff d] 4 1 errt]t auf ,grund von ,rm4 #c3ba-bf1 ,leipzig #ahhh4 #aj4 ,dit leidt vanzelf tot de 9 de !ologie druk besprok5 vraag1 ( deze weg des re*ts voor ,god noodzakelk 01 om zne g5ade te op5b>51 dan wel ( ,h ook zond] voldo5+ v]gev5 kon4 ,scotus g+ uit van het absolutum dom9ium ,dei en a*tte m5s*word+ en voldo5+ alle5 door ,gods willekeur bepaald2 ,a?anasius1 ,augu/9us1 ,?omas1 ,calvn1 ,musculus1 ,zan*ius1 ,twissus e4 a4 oordeeld5 ze niet vol/rekt noodzakelk ma> to* 9 ov]e5/emm+ met ,gods w%eid als hoog/ pass5d en ges*ikt2 ,ir5aeus1 ,basilius1 ,ambrosius1 ,anselmus1 ,beza1 ,piscator1 ,voetius1 ,turret9us1 ,ow51 de ,moor e4 a4 neigd5 er toe1 om ze voor vol/rekt noodzakelk te h\d51 cf4 deel ,,ii #bjg-baf en ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bch4 ,het is te begrp51 dat vel5 liev] d5 middelweg bew&eld5 dan 9 ,god de willekeur t5 troon te v]heff5 ( zne alma*t door e5e absolute necessitas te bep]k54 ,to* is er ge5 bezwa>1 om hi]b van noodzakelkheid te sprek51 indi5 deze ma> go$ v]/aan wordt4 ,de wil 9 ,god is no* e5e van alle deugd5 en van heel het wez5 ,gods ges*eid5 =meele willekeur1 no* ook e5e door al die deugd5 en door dat gans*e wez5 gebond5 en da>om onvre keuze4 ,de wil ,gods is dikw]f voor ons de laat/e grond d] d+5 en w hebb5 da>9 te b]u/51 ook al wet5 w niet1 wa>om ,god zoo en niet &]s geh&eld heeft4 ,ma> 9 ,god heeft die wil altd wze en heilige r$55 voor zn z en niet &]s h&el51 want ,h h&elt nooit dan 9 ov]e5/emm+ met alle zne deugd51 met zne liefde1 w%eid1 g]e*tigheid enz4 ,en deze ov]e5/emm+ van d5 wil ,gods met al zne deugd5 is ge5 dwang1 ge5 bep]k+ voor di5 wil1 ma> jui/ de w>e1 hoog/e vrheid4 ,zoo te will5 en te h&el5 als zne heilige1 wze1 alma*tige1 liefd]ke natuur zelve wil1 dat is voor ,god beide de hoog/e vrheid en de hoog/e noodzakelkheid4 ,zoo is het ook met de vlees*word+ en voldo5+2 z mog5 noodzakelk heet51 niet als e5 dwang1 die ,gode van buit5 af opgelegd wordt en wa>aan ,h niet ontkom5 kan1 ma> wel als dad5 en h&el+51 die 9 ov]e5/emm+ met zne deugd5 zn en deze op het lui/]rk/ tot op5b>+ br5g54 ,voore]/ to* le]t de ,s*rift1 dat ,god alles doet om zns zelfs wil1 ,spr4 #af3d1 ,rom4 #aa3cf2 de laat/e grond en het laat/e doel1 ook van m5s*word+ en voldo5+1 kan niet ligg5 9 het s*epsel1 9 de zaligheid van d5 zonda> ma> moet ligg5 9 ,god zelf4 ,om zns zelfs wil heeft ,h zn zoon 9 de w]eld gezond5 tot e5e v]zo5+ voor onze zond51 opdat alzoo zne deugd5 tot op5b>+ z\d5 kom54 ,en ind]daad is er ge5 feit1 dat die volmaak!d5 ,gods zoo 9 het li*t /elt als de m5s*word+ en de voldo5+4 ,niet e5e enkele deugd tre$t da>door 9 het held]/ li*t1 ma> alle te zam51 zne w%eid1 g5ade1 liefde1 b>mh>tigheid1 lankmo$igheid1 re*tva>digheid1 heiligheid1 ma*t enz4 ,al is er gewoonlk alle5 sprake van ,gods g5ade en re*tva>digheid1 to* mog5 de &]e deugd5 niet word5 v]get54 ,*ri/us is 9 zn p]soon1 woord en w]k de hoog/e1 volkom5/e1 alzdig/e op5b>+ ,gods1 zn kne*t1 zn beeld1 zn ,zoon2 ,h heeft ons d5 ,vad] v]kla>d4 ,indi5 ,god zi* op het he]lk/ op5b>5 wilde1 dan 0 da>toe de s*epp+ en de h]s*epp+1 de m5s*word+ en de voldo5+ noodzakelk4 ,9 de s*epp+ w]d5 re$s zne deugd5 op5ba>1 ma> veel rk] en hoog] nog 9 de h]s*epp+2 de zonde weet ,h alma*tig te gebruik5 als e5 middel1 om zi*zelf te v]he]lk54 ,t5 twe$e is het de le] d] ,s*rift1 dat ,god als de vol/rekt re*tva>dige en heilige de zonde haat met ,goddelk5 haat1 ,g54 #ah3be1 ,ex4 #bj3e1 #bc3g1 ,ps4 #e3f1 #g1 ,nah4 #a3b1 ,rom4 #a3ah1 #cb4 ,er is e5e absolute teg5/ell+ tuss*5 ,god en de zonde1 da>9 noodzakelk uitkom5de1 dat ,h met al zne deugd5 er teg5 reage]t2 ,h wil de zonde niet1 ,h heeft er ge5 lu/ en welgevall5 aan1 ,h haat ze en toornt er teg54 ,zonde kan niet be/aan1 zond] dat z door ,god gehaat en ge/raft wordt4 ,god kan zi*zelv5 niet v]loo*552 ,h kan het re*t d] zonde niet erk5n52 ,h kan aan ,satan ge5 gelke re*t5 gev5 met zi*zelv54 ,jui/ omdat ,h de vol/rekt heilige is1 moet ,h de zonde hat54 ,eig5lk /emt i$] dat toe2 ook al zegt m5 dat ,god de zonde zond] voldo5+ v]gev5 kan en als de hoog/e liefde ook v]gev5 moet2 to* erk5t elk nog1 dat ,god de zonde v]geeft1 d4 i4 dat ,h ze uit g5ade niet /raft1 ma> tot die /raf wel het re*t en de ma*t bezit4 ,zelfs de ,he] ,*avannes vond op de v]gad]+ van mod]ne !olog5 we9ig in/emm+ met zne /ell+1 dat de uitdrukk+ v]gev5de liefde0 e5e contradictio 9 adjectis is en niets beteek5t1 ,bbl4 v4 d4 ,h]v4 #bh ,juni #ahie4 ,t5 d]de is ,god ze] zek] ,vad] d] m5s*51 ma> deze naam geeft lang niet de gans*e v]h\d+ we]1 wa>9 ,god tot zne s*epsel5 /aat4 ,h is ook ,s*epp]1 ,ond]h\d]1 ,rege]d]1 ,s\v]e91 ,wetgev]1 ,re*t] enz41 en het is e5zdig en tot dwal+ leid5de1 indi5 m5 9 n dez] nam5 met voorbzi5 d] &]e de volle op5b>+ ,gods aans*\wt4 ,zoo is ,god t5 opzi*te d] zonde ge5 s*uldeis*] en ge5 bele$igde "p alle51 die de s*uld kwts*eld5 en de bele$ig+ v]get5 en v]gev5 kan4 ,ma> ,h is zelf de ,gev]1 ,bes*]m]1 ,wrek] d] wet1 de p]soonlke g]e*tigheid1 en als zoodanig kan ,h de zonde niet v]gev5 zond] voldo5+1 ,hebr4 #i3bb4 ,9 die qualiteit kan ,h het re*t d] wet niet t5iet do52 want het gaat hi] niet om e5 p]soonlk1 privaat re*t1 wa>van m5 af/& kan do51 ma> om de g]e*tigheid1 d4 i4 om de deugd5 en de e]e van ,god zelv54 ,wel z\ m5 hi]teg5 zi* b]oep5 kunn5 op het re*t van gratie1 dat de a>ds*e ov]heid m5igmaal uitoef5t2 ma> dit re*t van gratie is ha> alle5 da>om gegund1 wl z feilba> is en 9 vele gevall5 e5e te zw>e ( zelfs onv]di5de /raf oplegt4 ,9 ,god kan zoo iets niet vall52 ,h is de g]e*tigheid zelve1 behoeft door de gratie de ju/itia niet te h]/ell51 doet ze door ha> ook niet te niet1 ma> laat ze saam 9 het kruis van ,*ri/us tot op5b>+ kom54 ,t5 vi]de is de z$ewet als zoodanig ge5 willekeurige1 positieve wet1 ma> 9 de natuur van ,god zelv5 gegrond2 z is ook ge5 onp]soonlke1 van ,god onafhankelke1 9 zi*zelve ru/5de ma*t1 zoodat ,*ri/us niet aan ,god ma> aan ha> eis* volde$1 cf4 ,dale1 ,! atonem5t1 lect4 #i2 ma> z is uitdrukk+ van zn wez54 ,god1 de wet h&hav5d1 h&haaft zi*zelf en omgeke]d4 ,da>om is z onv]brekelk en ons*5dba>4 ,door heel de ,s*rift he5 draagt z dat k>akt]2 onze eig5 consci5tie geeft er getuig5is aan2 en heel de zoog5aamde z$elke w]eldorde met h>e v]s*nsel5 van v]antwoordelkheid1 pli*tbesef1 s*uld1 b]\w1 ang/1 wroeg+1 /raf enz41 is op deze ons*5dba>heid d] z$ewet geb\wd4 ,*ri/us is dan ook niet gekom51 om de wet te ontb9d5 ma> te v]vull51 ,mt4 #e3ag1 #ah1 ,rom4 #aj3d2 ,h heeft ha> maje/eit en he]lkheid geh&haafd2 en het gelo( doet de wet niet te niet ma> beve/igt ze1 ,rom4 #c3ca4 ,t5 vfde1 de zonde draagt 9 de ,s*rift vel]lei k>akt]2 z is onv]/&1 dwaa%eid1 s*uld1 smet1 onre9heid1 s*&e enz41 z wordt v]gelek5 b e5e gelds*uld1 en is ond] e5 &] gezi*tspunt ook we] e5e bele$ig+ van ,god4 ,ma> zoo komt z 9 de ,s*rift ook voor als e5e misdaad1 crim51 e5 v]grp teg5 de g]e*tigheid1 e5e s*5nis van de maje/eit ,gods1 welke ons ond] zn oordeel br5gt1 ,rom4 #c3ai1 en des doods wa>dig maakt1 ,rom4 #a3cb4 ,9 dit k>akt] eis*t ze /raf en is er zond] voldo5+ ge5 v]gev+2 alle5 9 d5 weg van het re*t is z1 zoo wat ha> s*uld en smet als wat ha> ma*t en he]s*app aangaat1 volkom5 te ov]w9n54 ,t5 zesde mag hi]aan nog toegevoegd1 dat de zonde zoo groot is1 dat ,god ha>1 e] ,h ze onge/raft liet blv51 aan zn5 liev5 ,zoon ,jezus ,*ri/us met d5 bitt]5 en smadelk5 dood des kruises ge/raft heeft4 ,indi5 de re*tva>digheid op e5e &]e wze w>e te v]krg5 gewee/1 z\ ,*ri/us te v]geefs ge/orv5 zn1 ,gal4 #b3ba1 #c3ba1 ,hebr4 #b3aj4 ,om alles saam te vatt51 vlees*word+ en voldo5+ zn da>toe ges*i$1 dat ,god we] als ,god door zne s*epsel5 z\ word5 erk5d en geerd4 ,zonde 0 misk5n+ van ,god en van al zne deugd51 he5w5d+ tot en aanbidd+ van het creatuur4 ,ma> 9 ,*ri/us heeft ,god zi*zelf we] geop5ba>d1 zne s\v]e9iteit h]/eld1 al zne deugd5 g]e*tva>digd1 zn naam v]he]lkt1 zne ,godheid geh&haafd4 ,het 0 ,god1 ook 9 het w]k d] v]loss+1 all]e]/ om zi*zelv51 om zn eig5 glorie te do54 ,cf4 ,voetius1 ,disp4 ,i #cgb ,,ii #bch sq4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ah1 #cd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv #aj4 ,id4 de satisf4 ,*ri/i1 disp4 #a en #b4 ,heidegg]1 ,corpus ,!ol4 ,,xix #hj sq4 ,heppe1 ,dogm4 #cda4 ,ebr>d1 ,dogm4 #dbg4 ,m>t5s51 ,*ri/l4 ,e?ik ,,ii #aee f4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #fad4 ,*4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #dhg4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t p4 #dh4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #cgh4 ,hugh ,m>t91 ,! atonem5t1 ,ed9b4 z4 j4 p4 #agb enz4 #aa4 ,de ,soc9ian5 en hunne gee/v]want5 e*t] hebb5 deze noodzakelkheid d] voldo5+ ze] ern/ig be/r$52 hunne argum5t5 kom5 alle hi]op ne]1 dat re*t en g5ade1 voldo5+ en v]gev+1 en dus v]d] ook wet en evangelie1 ,oud en ,nieuw ,te/am5t1 s*epp+ en h]s*epp+ enz41 met elk&] 9 /rd zn en elk&] uitsluit54 ,de *ri/elke religie is n4l4 volg5s h5 de absoluut gee/elke en z$elke religie1 van alle natuurlke en z9nelke elem5t5 bevrd4 ,god is niet te d5k5 als ,re*t] ma> als ,vad]2 /raff5de g]e*tigheid1 heiligheid1 haat1 toorn teg5 de zonde zn ge5 deugd5 9 ,god ma> alle5 de liefde4 ,de ,o4 ,t4 religie /ond nog op het /&punt d] wet1 vatte de v]h\d+ van d5 m5s* tot ,god als re*tsv]h\d+ op2 het f>izeisme dreef dit op de spits en ,paulus b$i5de zi* nog van dit f>izees* spraakgebruik en be/re$ de f>izees*e comb9atie van wetsv]vull+1 g]e*tigheid en loon niet4 ,ma> to* leidt ,paulus de onv]vulba>heid d] wet niet af uit des m5s*5 zondigheid do* uit de natuur d] wet zelve1 die niet di5t om lev5 te gev5 ma> om de zonde te v]me]d]54 ,de *ri/elke religie vat h dus to* zuiv] als ,erlsungsreligion op1 als g5ade1 v]gev+1 gelo(4 ,en dat is z ind]daad4 ,z is enkel religieus-e?is*1 heeft ge5 kosmis*e1 juridis*e1 metaphysis*e be/&deel5 me]1 z is enkel heilsle]1 en al het &]e1 de le] van ,god1 d5 m5s*1 de zonde1 de w]eld enz41 moet van uit dit /&punt1 *ri/ologis* en sot]iologis*1 h]zi5 en omgew]kt word54 ,de /aat is de sfe] des re*ts1 ma> religie en re*t /aan lnre*t teg5ov] elka>4 ,cf4 bov5 bl4 #cbbv4 en voorts ,wegs*eid]1 #adb4 ,h(/$e de ,groot1 ,de ,gron4 ,godg4 #aha4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #dfv41 #egv4 ,s*weiz]1 ,gl4 d] ev4 ref4 ,k4 #fc f4 ,*ri/l4 ,glaub4 #id f4 ,pfleid]]1 ,paul9ismus #hf-aaj1 #aej-aei4 ,holtzmann1 ,neute/4 ,!ol4 ,,ii #ajh f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #h-ad1 #bbc-bfe4 ,kaftan1 ,dogm4 #edd f4 v4 ,h>tmann1 ,religionsphilos4 ,i #edf f4 ,heel deze teg5/ell+ is e*t] vals* en is 9 de *ri/elke !ologie altd als m>cionitis* v]worp54 ,t5 e]/e to* is het onwa>1 dat g]e*tigheid en g5ade 7liefde7 9 ,god e5e teg5/ell+ z\d5 zn2 niet alle5 k5t heel de ,s*rift aan ,god ook de deugd5 van g]e*tigheid1 heiligheid1 toorn en haat teg5 de zonde toe1 dl4 ,,ii #aiev41 ma> de g5ade ond]/elt zelfs de g]e*tigheid 9 ,god en is zond] ha> niet te h&hav54 ,imm]s1 g5ade is die deugd 9 ,god1 wa>door ,h om e5e ( &]e r$5 van zn re*t af/& doet2 indi5 ,h alzoo niet als de re*tva>dige en heilige re*t heeft om te /raff51 kan er b ,hem van g5ade ge5 sprake zn4 ,ev5zoo is de hoog/e liefde 9 ,god1 d4 i4 de v]gev5de liefde1 die 9 ,*ri/us is geop5ba>d1 ge5 liefde me]1 indi5 de zonde na> ,gods re*tva>dig oordeel ge5 /raf v]di5de4 ,wie het re*t ontk5t1 ontk5t ook de g5ade4 ,t5 twe$e is re*t en religie 7z$elkheid7 vol/rekt ge5 teg5/ell+4 ,godsdi5/ en z$elkheid zn zelve e5 re*t1 dat ,god op ons heeft2 ,h eis*t 9 zne wet1 dat de m5s* ,hem liefhebbe bov5 alles en d5 naa/e als zi*zelv54 ,da>m$e word5 godsdi5/ en z$elkheid niet v]laagd ( v]uitw5digd1 ma> integ5deel 9 hun w>e beteek5is geh&haafd4 ,god wil1 dat de m5s* ,hem liefhebb5 zal met geheel zn h>t en met geheel zn v]/& en met al zne kra*t52 ,h eis*t d5 gans*5 m5s* voor zn liefd$i5/ op4 ,godsdi5/ en z$elkheid z\d5 niet kunn5 be/aan1 indi5 z niet worteld5 9 het re*t ,gods op zn s*epsel4 ,de z$elke orde wordt 9 dez5 z9 door de re*tsorde g$rag54 ,veel diep] dan het religieus en het e?is* bewu/zn wortelt 9 d5 m5s* nog het re*tsgevoel4 ,zelfs b h51 die all5 godsdi5/ en alle z$elkheid hebb5 uitges*ud1 leeft het dikw]f nog kra*tig op4 ,en wel is het wa>1 dat de volmaakte m5s* ,god en d5 naa/e liefheeft spontaan en na> de inspraak zn] heilige natuur2 ma> dit v]&]t niets aan het feit1 dat jui/ die di5/ uit liefde met ,gods wet ov]e5komt en da>9 voorges*rev5 wordt4 ,de z$ewet is wel t] dege e5 eis* en e5 re*t ,gods1 al is het dat z d5 gans*5 m5s* opeis*t en e5 di5/ 9 gee/ en wa>heid v]langt4 ,want gelk godsdi5/ en z$elkheid wortel5 9 e5 re*t ,gods1 zoo is omgeke]d dat re*t ,gods ge5 ab/racte1 =meele willekeur1 ma> jui/ 9 ,gods natuur gegrond2 de re*tsorde draagt zelve we] e5 e?is* k>akt] en v9dt 9 de z$elke orde beve/ig+ en /eun1 deel ,,ii #bja4 ,t5 d]de is da>om de bew]+ onjui/1 dat de z$elke w]eldorde e]/ door de zonde e5e wettelke geword5 is1 ,kaftan1 ,dogm4 #cgj4 #ede4 ,wettelk is ze wel voor d5 m5s* door de zonde geword51 9 di5 z91 dat de liefde tot ,god en d5 naa/e ?ans als e5 gebod buit5 en teg5ov] hem /aat1 wa>aan h niet beantwoord5 kan1 dat h ov]tr$5 heeft1 en welks /raf h v]di5t4 ,ma> wettelk is ze niet door de zonde geword51 als z\ z niet ru/5 9 e5 re*t en e5 wet ,gods4 ,de ,lu!rs*e !ologie heeft dit wel alzoo gele]d1 deel ,,ii #eef4 #eeh1 ma> de ,g]e=me]de heeft &]s en bet] geoordeeld4 ,de wet is wel t] dege de1 ook afgezi5 van de zonde1 9 ,gods wez5 gegronde norma voor heel de z$elke w]eldorde4 ,deze is zelfs niet d5kba> zond] e5e wet4 ,alle godsdi5/ en z$elkheid ond]/elt e5e wet4 ,wa> ge5 wet is1 is ook ge5 ov]tr$+4 ,wie de z$elke w]eldorde van de wet losmaakt1 maakt ze objectief en subjectief tot willekeur en graaft het fundam5t ond] ha> voet5 weg4 ,t5 vi]de1 wie re*t en g5ade alzoo duali/is* teg5ov] elk&] plaat/1 raakt op alle punt5 met de ,s*rift 9 /rd4 ,de /atus integritatis1 als lev5 van d5 na> ,gods beeld ges*ap5 m5s* 9 ov]e5/emm+ met de z$ewet1 is niet lang] te h&hav54 ,zonde is ge5 s*uld en v]di5t ge5 /raf1 &]s dan 9 het bewu/zn van d5 zonda>4 ,de wet heeft ge5 eeuwige ma> alle5 e5e tdelke1 voorbga&e1 pa$agogis*e beteek5is4 ,het ,o4 ,te/4 als godsdi5/ d] wet1 gaat ons niet me] aan4 ,de le] van de g]e*tigheid ,gods en van de voldo5+ 9 ,*ri/us is e5 joods*1 f>izees* inkruipsel 9 de !ologie van het ,n4 ,te/4 ,de v]gev+ d] zond5 is e5 subjectief tot inzi*t kom51 dat z ge5 s*uld zn en ge5 /raf v]di554 ,de heiligmak+ is z$elke1 autonome zelfontwikkel+4 ,de k]k is alle5 e5e religieus-e?is*e geme5s*ap en heeft met re*t en wet niets van do54 ,ond] d5 s*n van de *ri/elke religie zuiv]d] op te vatt51 wordt ze van ha> h>t en k]n b]o(d4 ,e9delk1 t5 vfde1 indi5 e*t] g5ade1 liefde1 v]gev+ geheel onv]di5d zn en alle het vrwillig af/& do5 van e5 re*t ond]/ell51 dan kan ze] zek] met ,soc9us1 de ,*ri/o ,s]vatore ,i #a1 de vraag nog word5 g$aan1 ( ,god van dat re*t ge5 af/& kan do5 zond] voldo5+ te eis*52 ,god is to* traag tot toorn1 lankmo$ig en b>mh>tig en v]geeft 9 de ,s*rift m5igmaal1 zond] dat er van e5ige voldo5+ sprake is1 als er ma> opre*t b]\w aanwezig is1 ,deut4 #cj3a-c1 ,j]em4 #c3ac1 #ad1 #ah3h1 ,mt4 #ah3bdv41 ,luk4 #ae3aav4 ,b deze vraag1 indi5 z w]kelk ern/ig geme5d is1 is er dan ge5 v]s*il me] de jure ma> alle5 de facto4 ,re*t _h ,god1 om voldo5+ te eis*52 g5ade en v]gev+ ond]/ell5 het2 alle5 is er v]s*il ov]1 ( ,god die voldo5+ geeis*t heeft4 ,het zal /raks blk51 dat het ld5 en /]v5 9 wa>heid e5 satisfactoris* k>akt] draagt4 ,teg5ov] deze w]kelkheid is de vraag na> de mogelkheid1 ( ,god van zn re*t op voldo5+ ge5 af/& _h kunn5 do51 van ze] ond]ges*ikte beteek5is4 ,ma> 9 elk geval is het ongeoorlo(d1 met de v]gev+ de voldo5+ te be/rd51 als z\ de e5e de &]e uitsluit54 ,want niet alle5 word5 z 9 de ,s*rift met elk&] v]bond51 ,lev4 #d3ca1 ,rom4 #c3bd-bf1 ,hebr4 #i3bb1 ma> z word5 ook 9 die v]h\d+ tot elk&] geplaat/1 dat de voldo5+ jui/ d5 weg tot de v]gev+ ontsluit4 ,b gelds*uld5 heft de voldo5+ de v]gev+ wel op1 wl het hi]b 9 het geheel niet aankomt op d5 p]soon1 die betaalt1 ma> alle5 op de som1 die betaald wordt4 ,ma> b z$elke s*uld5 is dat gans* &]s4 ,deze zn p]soonlk en moet5 9 d5 s*uldige zelf word5 ge/raft4 ,indi5 hi] al e5 plaatsv]vang] toegelat5 wordt1 dan is het toelat5 van zulk e5 plaatsv]vang] en het lat5 geld5 van zne v]di5/5 voor die van d5 s*uldige to* altd e5e daad van g5ade4 ,voldo5+ geeft ,*ri/us aan ,god1 ma> v]gev+ s*5kt ,god aan ons2 de v]gev+ is niet met het oog op ,*ri/us ma> met het oog op ons g5ade4 ,de voldo5+ van ,*ri/us op5t voor ,god d5 weg1 om zond] kr5k+ van zn re*t uit g5ade de zond5 te v]gev5 en d5 goddelooze te re*tva>dig54 ,indi5 de zonde van di5 a>d is1 dat re*t en g]e*tigheid1 wet en wa>heid niet de m9/e s*ade ld51 ook al wordt ze niet ge/raft1 dan is ook de g5ade d] v]gev+ niet groot4 ,ma> als de zonde zoo groot is1 dat ,god1 e] ,h ze onge/raft liet blv51 met d5 bitt]5 en smadelk5 dood des kruises aan zn5 liev5 ,zoon ,jezus ,*ri/us ge/raft heeft1 dan komt de rkdom van ,gods g5ade1 de ma*t zn] v]gev5de liefde aan het li*t4 ,dan v9dt ook de m5s* voor zn bes*uldig5d gewet5 9 die voldo5+ ru/ en troo/ en kan h zond] e5ige vreeze 9 de v]gev+ zn] zond5 zi* v]heug52 want de volkom5 g5oegdo5+ wa>borgt de vol/rekte1 onb]\welke1 eeuwige v]gev+4 ,cf4 ,maccovius1 ,coll4 !ol4 ,i #bgd4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ah1 #ce4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xiv qu4 #aj1 #h4 ,id4 ,de satisfactione p4 #dd4 ,hoornbeek1 ,soc94 ,confut4 ,,ii #fbi4 ,petrus de ,witte1 ,w$]legg+e d] ,soc94 ,dwal+51 ,am/4 #affb ,,ii #ijv4 ,leydeck]1 ,vis v]it4 p4 #hb4 ,moor ,,iii #ajca4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #chb4 ,m>t91 ,! atonem5t #ahc etc4 #ab4 ,het w]k1 dat ,*ri/us voor de zn5 volbra*t1 be/ond 9 het algeme5 9 zne vol/rekte en volmaakte gehoorzaamheid aan ,gods wil1 ,mt4 #c3ae1 #bj3bh1 #bf3db1 ,joh4 #d3cd1 #e3cj1 #f3ch1 ,rom4 #e3ai1 ,gal4 #d3d1 ,phil4 #b3g1 #h1 ,hebr4 #e3h1 #aj3e-aj enz4 ,deze rke g$a*te is 9 de !ologie m5igmaal niet tot ha> re*t gekom54 ,het ld5 van ,*ri/us is dikw]f van de daad d] gehoorzaamheid1 die zi* da>9 uitsprak1 losgemaakt en alzoo tot voorw]p d] vrome bepe9z+ gemaakt4 ,9 de *ri/elke k]k zn a*t]e5volg5s de m>tel>51 de monnik51 de b$ela>s1 de geesela>s als de e*te discipel5 van ,jezus bes*\wd2 ascese en zelfpnig+ 9 all]lei vorm w>5 de *ri/elke deugd5 b uitnem5dheid2 de navolg+ van ,*ri/us be/ond 9 e5 copier5 en naboots5 van dad5 en toe/&5 uit zn lev51 bepaaldelk uit zn ld52 ,*ri/us 0 de groote ld]1 de v]hev5 m>tela>1 wi5s ld5 voorw]p van contemplatie en imitatie moe/ zn1 ,zckl]1 ,askese und ,mn*?um1 ,i #ahig ,s4 #ade f4 ,moll1 ,joh4 ,brugman ,,ii #a-ig4 ,b ,anselmus be/ond de voldo5+ van ,*ri/us1 da> ,h tot gehoorzaamheid aan ,gods wet al voor zi*zelf v]pli*t 01 alle5 9 zn ld5 en /]v51 dat door ,hem als e5 opus sup]]ogationis aan zn lev5 toegevoegd en als e5 vrwillig ges*5k aan d5 ,vad] aangebod5 w]d4 ,de ,rooms*e !ologie spreekt zi* ov] de actieve gehoorzaamheid van ,*ri/us niet e5/emmig en ondubbelz9nig uit4 ,tr5te maakt wel meld+ van de sanctissima passio van ,*ri/us1 ,,vi c4 #g1 ma> de !olog5 v]w]p5 ze geheel ( vatt5 ze to* zoo op1 dat ,*ri/us niet 9 onze plaats de wet ,gods v]vuld heeft1 ,bell>m9us1 de ju/if4 ,i #b1 de ,*ri/o ,v #i4 ,bossuet1 ,ges*4 d] v]&]+5 v4 d4 ,prot4 k]k51 v]t4 door ,b]5ds #ahbi ,,ii #cdj4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #cba4 #cda4 ,ook ond] de ,prote/ant5 kom5 b ,my/iek51 ,w$]doop]s1 ,h]rnhutt]s enz41 opvatt+5 van het ld5 van ,*ri/us als ,etwas ,sa*li*es voor1 die aan zne actieve gehoorzaamheid te kort do54 ,zelfs ,p>simonius en ,piscator loo*5d5 ha>1 wl ,*ri/us re$s voor zi*zelf tot deze gehoorzaamheid v]pli*t 0 en deze gehoorzaamheid dus wel e5 necess>ium requisitum p]sonale 01 ons t5 go$e1 no/ro bono1 ma> ge5 be/&deel van zne voldo5+1 no/ro loco volbra*t2 omdat de ,h4 ,s*rift altd aan het ld5 en /]v5 van ,*ri/us alle5 onze gans*e zaligheid1 beide de v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev51 v]b9dt2 en omdat de geloovig51 ook al hebb5 z de v]gev+ en het eeuwige lev51 to* tot ond]h\d+ d] wet v]pli*t blv54 ,de ,lu!rs*5 zag5 hi]9 ,ne/orianisme en zeid51 dat de p]soon van ,*ri/us na> beide natur5 ,he] d] wet 0 en dus ook niet als m5s* vanzelf voor zn p]soon aan de wet ond]worp5 01 ,g]h>d1 ,,xvi #eg4 #ei4 ,qu5/$t ,,iii #bhd4 ,s*neck5burg]1 ,zur kir*l4 ,*ri/ol4 #eh-gc4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s ,i #bgd4 ,ma> de ,g]e=me]d5 kond5 alzoo niet sprek51 wl ,*ri/us als wa>a*tig m5s* wel zek] v]pli*t 01 om de wet te ond]h\d51 en ,god lief te hebb5 bov5 al en d5 naa/e als zi*zelf4 ,to* v]wi]p5 z t]e*t het gevoel5 van ,piscator4 ,want t5 e]/e1 de ,h4 ,s*rift vat heel het lev5 en w]k van ,*ri/us op als n geheel en maakt nooit s*eid+ tuss*5 e5e ob$i5tia vitae1 die ,h voor zi*zelf1 en e5e ob$i5tia mortis1 die ,h voor ons volbra*t4 ,het is n w]k1 dat de ,vad] ,hem heeft opg$rag5 en dat ,h 9 zn dood t5 e9de br5gt1 ,joh4 #d3cd1 #ag3d1 #ai3cj4 ,zn di55 voltooit zi* 9 het gev5 zn] ziel tot e5 losprs voor vel51 ,mt4 #bj3bh4 ,zelfs ,paulus1 die all5 nadruk legt op het kruis van ,*ri/us1 ziet 9 zn dood niet zne gans*e ma> de vole9dig+ zn] gehoorzaamheid4 ,h is geword5 ond] de wet1 ,gal4 #d3d1 9 gelkheid des zondig5 vlees*es1 ,rom4 #h3c1 heeft niet geleefd t5 gevalle van zi*zelv51 1 ,rom4 #ae3c1 heeft b zne m5s*word+ zi* al v]nietigd en de ge/alte van e5 di5/kne*t aang5om51 heeft zi* voortdur5d v]n$]d en is gehoorzaam geword5 tot d5 dood toe1 1 ,phil4 #b3g1 #h1 #b ,cor4 #h3i en zoo is het n en ne 1 die aan vel5 de s*5kt1 ,rom4 #e3ah1 #ai4 ,het is da>om geheel met de ,s*rift 9 /rd1 om het satisfactoris* w]k van ,*ri/us te bep]k5 tot zn ld51 ( zelfs zooals ,jac4 ,alt+ de$1 ,op4 ,v #cic-cie1 cf4 e*t] p4 #dgh-dhj1 tot het ld5 g$ur5de de drie ur5 dui/]nis aan het kruis4 ,het b]oep op plaats5 als ,za*4 #c3i1 ,joh4 #ai3cj1 ,rom4 #f3aj1 ,hebr4 #g3bg1 #a ,petr4 #c3ah1 wa> gezegd wordt1 dat ,*ri/us nmaal1 op het h\t1 gel$5 heeft en uitg]oep5 heeft3 het is volbra*t1 bew/ hi]teg5 niets1 omdat 9 het ld5 en /]v5 heel het voorafga&e lev5 van ,*ri/us is opg5om51 saamgevat en voltooid1 cf4 ,moor ,,iii #ihe sq4 ,ma/ri*t ,v #aa1 #cd4 #ah1 #bi4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii #f4 ,misc4 ,s4 ,,ii #gga4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ix #df4 ,ex4 v4 h4 ,ontw4 v4 ,tol4 ,x #dfg-dga4 ,veele] is heel het lev5 en w]k van ,*ri/us van zne ontvang5is af tot 9 zn dood toe plaatsv]vang5d van a>d4 ,de aannem+ d] m5s*elke natuur zelve en op zi* zelve draagt dit k>akt] nog niet1 omdat alle middela>sw]k5 de twee natur5 ond]/ell52 ma> zne heilige ontvang5is en geboorte en al zne heilige w]k51 zn 9 het ne w]k van ,*ri/us begrep51 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #ah1 #b4 ,heid4 ,cat4 qu4 #cf en #fj4 ,n$4 ,gel4 art4 #bb1 cf4 ,acta ,syn4 ,dordr4 sess4 #agb4 #agc4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bhb4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,i #ia4 #abb f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #bhg4 ,t5 twe$e is het zek] wa>1 dat ,*ri/us als m5s*1 voor zi*zelf d] wet ond]worp5 02 alle5 ma>1 zne m5s*word+ en zn m5s*-zn is niet voor ,hem zelv5 ma> voor ons ges*i$4 ,*ri/us is nooit gewee/ en mag nooit bes*\wd als e5 p]sona privata1 e5 individu naa/ en op gelke ln met &]52 ,h 0 van d5 aanvang af e5e p]sona publica1 de twe$e ,adam1 sponsor et caput electorum4 ,gelk ,adam voor zi*zelv5 zondigde en da>door s*uld en dood op all5 laadde1 wi] repres5tant h 02 zoo heeft ,*ri/us door zne g]e*tigheid en gehoorzaamheid de v]gev+ en het lev5 voor al de zn5 v]worv54 ,me] nog1 zek] 0 ,*ri/us als m5s* aan de wet ,gods ond]worp5 als regel des lev5s2 zelfs de geloovig5 word5 nooit van de wet 9 di5 z9 ontslag54 ,ma> ,*ri/us heeft zi* nog 9 e5e geheel &]e v]h\d+ tot de wet ge/eld1 n4l4 tot ha> als wet van het w]kv]bond4 ,adam 0 niet alle5 tot ond]h\d+ d] wet v]pli*t1 ma> de wet w]d hem 9 het w]kv]bond nog ond] e5e &]e =ma voorgeh\d51 n4l4 als weg tot het eeuwige lev51 hetwelk h nog niet bezat4 ,*ri/us e*t] _h door zne v]e5ig+ met de ,goddelke natuur het eeuwige en zalige lev54 ,da>van de$ ,h vrwillig af/&2 ,h heeft zi* aan de wet van het w]kv]bond ond]worp5 als weg tot het eeuwige lev5 voor zi* en de zn54 ,de gehoorzaamheid1 die ,*ri/us bra*t aan de wet1 0 dus e5e gans* vrwillige4 ,niet zn dood alle51 gelk ,anselmus zeide1 ma> heel zn lev5 0 e5e zelfv]loo*5+1 ne zelf(f]&e1 door ,hem als ,ho(d 9 de plaats d] zn5 gebra*t4 ,t5 d]de1 dat de geloovig5 nog altd tot ond]h\d+ d] wet als regel des lev5s v]pli*t zn1 bew/ da>teg5 niets4 ,indi5 dit iets bewees1 z\ al het satisfactoris*e uit ,jezus' lev5 en ld5 v]dwn54 ,want de geloovig5 hebb5 nog all]lei ld5 als gevolg d] zond5 te drag51 z word5 nog v]zo*t door ,satan en v]lokt door de w]eld1 z zondig5 nog telk5male en moet5 nog /]v5 enz41 en zoo z\ ,*ri/us h5 van niets1 no* van de zonde no* van h>e gevolg5 hebb5 bevrd4 ,jac4 ,alt+ r$5e]de zoo en zeide da>om1 dat ,*ri/us de zn5 alle5 van d5 eeuwig5 dood door zne hels*e ang/5 g$ur5de de drie ur5 dui/]nis aan het kruis1 ma> niet van het ld51 d5 li*amelk5 dood enz4 _h bevrd4 ,ma> deze bes*\w+ van het w]k d] v]loss+ is zond] twfel v]ke]d4 ,de v]loss+ is volkom51 e5e v]loss+ van d5 gans*5 m5s* na> ziel en li*aam1 van alle zond5 en gevolg5 d] zonde4 ,en deze is volbra*t 9 en door ,*ri/us' lev5 en /]v54 ,ma> gelk zn kon9krk door ,hem ond]s*eid5 is 9 e5 onzi*tba>1 gee/elk en e5 zi*tba>1 op a>de e5s te /i*t5 rk2 gelk ,h zelf e5maal gekom5 is om te ld5 en /raks w$]kom5 zal om te oordeel5 lev5d5 en dood52 zoo wordt de v]loss+1 door ,*ri/us aangebra*t1 langzam]h& uitgew]kt en toegepa/1 e]/ gee/elk1 da>na li*amelk4 ,nu 9 deze b$eel+ word5 de geloovig5 gee/elk bevrd van elke s*uld en ma*t d] zonde en h>e gevolg51 van w]eld1 ,satan1 dood2 z hebb5 de v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev52 wet1 ,satan1 dood kunn5 hun deze niet me] ontroov52 en e5s zull5 z ook uitw5dig1 li*amelk van alle zonde en ma*t d] zonde bevrd word54 ,de gans*e h]s*epp+1 zooals ze voltooid zal zn 9 d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de1 is vru*t van het w]k van ,*ri/us4 ,gelk het e5zdig is1 om met ,alt+ de vru*t van ,*ri/us' w]k alle5 9 de v]loss+ van d5 eeuwig5 dood te zi52 ev5 e5zdig is het1 om met ,rits*l die vru*t tot de gee/elke1 e?is*e he]s*app van d5 ,*ri/5 ov] zonde en w]eld 9 het ,diesseits1 te bep]k54 ,de gans*e p]soon van ,*ri/us1 beide met zne actieve en passieve gehoorzaamheid1 is de borgto*t voor de gans*e v]loss+4 ,cf4 ov] de actieve gehoorzaamheid4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #af1 #e4 ,,iii #ad1 #ab4 ,comm4 op ,rom4 #e3ai1 ,gal4 #d3d4 ,gom>us1 ,!ses !ol4 disp4 #ai1 #i4 ,junius1 ,!ses !ol4 #cf1 #h4 ,synopsis pur4 !ol4 #bi1 #ce4 ,turret9us1 ,?4 ,el4 ,,xi #bb4 ,,xiv #ac4 ,clopp5burg1 ,op4 ,i #ejd sq4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii #c1 #ah sq4 ,coccejus1 de fo$]e ,v #ic4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #bha4 ,g]h>d1 ,,xvi #eg sq4 ,wal*1 ,comm4 de ob$4 ,*ri/i activa #agee4 ,baur1 ,v]shnung #dghv4 ,philippi1 ,d] ?tige ,gehorsam ,*ri/i #ahda4 ,id41 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #b ,s4 #adb f4 ,frank1 ,*r4 ,wahrheit ,,ii #agb4 ,id41 ,neue kir*l4 ,zeits4 #ahib ,s4 #hef4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s ,i #bga f4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t #bdh-bfd enz4 #ac4 ,t]wl ,piscator en vele &]5 de ob$i5tia activa van de voldo5+ uitslot51 komt 9 de nieuw]e !ologie de ob$i5tia passiva niet tot ha> re*t4 ,nadat ,soc9ianisme en ,rationalisme de k]kelke satisfactiele] aan e5e s*]pe kritiek hadd5 ond]worp51 tra*tt5 vel5 9 d5 teg5woordig5 td ha> nog te h&hav51 door ze 9 my/is*5 ( e?is*5 z9 om te w]k51 bov5 bl4 #cbgv4 ,de voor/ell+ is dan 9 ho(dzaak deze1 dat ,*ri/us' ld5 en /]v5 niet noodig 01 om aan ,gods g]e*tigheid te voldo5 no* door ,god als e5 (f] voor onze zond5 geis*t w]d1 ma> dat het de consequ5tie 0 van zn lev5 9 gehoorzaamheid aan ,gods wil1 het bews dat ,h 9 zn religieus-e?is* b]oep ,gode getr\w bleef tot 9 d5 dood toe1 het hi/oris* noodzakelk gevolg van zn heilig lev5 te midd5 van e5e zondige w]eld4 ,teg5ov] zulke opvatt+51 die het ld5 en /]v5 van ,*ri/us geheel van d5 p]soon losmak5 en als ,etwas ,sa*li*es op zi*zelf /ell51 bezit deze voor/ell+ e5 onmisk5ba> re*t4 ,*ri/us is to* de getr\we getuige1 ,op4 #a3e1 ,h heeft ond] ,pontius ,pilatus de go$e beld5is betuigd1 #a ,tim4 #f3ac1 zn ld5 en /]v5 is ge5 lot ma> e5e daad1 ,h heeft ma*t1 om het lev5 af te legg51 gelk om het aan te nem51 ,joh4 #aj3ah4 ,ma> to* wordt z zelve door niet m9d] ern/ige bezw>5 g$rukt4 #a ,re$s dit is van beteek5is1 dat de my/is*e en e?is*e !orien b ,jezus alle5 van e5 b]oep en niet me] van e5 ambt sprek54 ,hi]9 ligt re$s al het v]s*il4 ,indi5 ,*ri/us e5 b]oep uitoef5de1 dan heeft ,h zelf door zn aanleg1 opvo$+ enz4 zi* da>toe ontwikkeld1 /aat ,h niet bov5 ma> naa/ ons1 is ,h ons alle5 9 religieus5 en e?is*5 z9 vooruitge/reefd1 en kunn5 en moet5 w ons zooveel mogelk na> zn voorbeeld con=me]54 ,is ,*ri/us da>5teg5 gezalfd tot het ambt van pr(eet1 prie/] en kon+1 dan is ,h door ,god aange/eld1 heeft van ,hem e5 w]k ontvang5 om te do51 /aat ,h met gezag bov5 ons1 om ons te le]51 om ons voor ,gods aangezi*t te v]teg5woordig51 om ons te rege]5 na> zn5 wil1 ,m>t91 ,! atonem5t #aje4 #b ,gevolg van deze opvatt+ is1 dat het ld5 en /]v5 van ,*ri/us totaal onv]kla>d blft4 ,s*lei]ma*] leidde het da>uit af1 dat ,*ri/us als heilige ++ 9 onze zondige geme5s*ap2 h liet het be/aan 9 ,mitgefhl mit m5s*li*] ,s*uld und ,/rafwrdigkeit en zag 9 zn dood gevolg van zn ,eif] fr se95 ,b]uf1 ,*r4 ,gl4 #ajd1 #d4 ,rits*l zegt ev5zoo1 dat het de tr\w aan zn b]oep is1 welke ,*ri/us tot e5e (f]&e qualifice]t2 zn dood 0 ge5 (f]&e ma> e5 onb$oeld gevolg van het conflict tuss*5 ,hem1 d5 heilige1 en de zondige m5s*heid1 das ,accid5s se9] positiv5 ,treue im ,b]ufe1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ebe1 cf4 #dae f4 #dda f4 ,,ii #ccd f41 ,kaftan1 ,dogm4 #efe-efi4 ,khl1 ,die ,heilsb$eutung des ,todes ,*ri/i #aij f4 ,de ,gron+] ,godgele]d5 zag5 9 d5 dood van ,*ri/us e5e zaak1 door de m5s*5 g$aan1 door ,jezus gel$5 en door ,god toegelat51 en vatt5 het 9 ,mt4 #af3ba1 ,mk4 #h3ca1 ,luk4 #i3bb 9 z$elk5 z9 op1 ,p>eau et ,h4 de ,groot1 ,l9eam4 !ol4 *ri/4 ed4 #c p4 #aec4 ,h4 de ,groot1 ,de ,gron4 ,godg4 #aha4 ,e5e !orie nu1 die het ld5 en /]v5 van ,*ri/us voor toevallig v]kla>t1 is da>m$e re$s t5 volle geoordeeld4 #c ,de ,s*rift to* zegt duidelk1 dat ,jezus' ld5 en /]v5 van te vor5 bepaald en noodzakelk 04 ,wel tra*t m5 9 d5 nieuw]5 td aan te toon51 dat ,jezus e]/ blde en met groote v]wa*t+5 ond] zn volk optrad en de noodzakelkheid van zn dood e]/ inzag s$]t d5 dag te ,ces>ea ,philippi1 ,mt4 #af3bjv41 t5 gevolge van de v&s*ap1 die zi* langzam]h& teg5 zn p]soon ontwikkelde1 b4 v4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #bhd-bie4 ,ma> ,khl] noemt dit t]e*t e5e sage4 ,het ,messiasbewu/zn1 dat ,jezus blk5s zn doop door ,johannes van zn optr$5 af aan bezat2 de naam ,m5s*5zoon1 di5 ,h met kl>e bewu/heid en e5e bepaalde b$oel+ zi* toek5de2 de toepass+ op zi*zelv5 van ,jesaja's pr(etie1 ,luk4 #d3ba2 de voorspell+1 dat ,h als de bruidegom van zne discipel5 z\ wegg5om5 word51 ,mk4 #b3bj2 de v]gelk+ van zi*zelv5 met ,jona1 ,mt4 #ab3dj en b de slang 9 de woe/n1 ,joh4 #c3ad2 de pr$ik+ van het kon9krk d] hemel5 9 gee/elk5 z91 van de zelfv]loo*5+ en het kruisdrag51 van d5 haat en de v&s*ap d] w]eld1 ,mt4 #e1 #aj1 #aa3afv41 #ab3bev41 bewz5 ov]vlo$ig1 dat voor ,jezus' bewu/zn de dood van het beg9 af va//ond als het doel van zn lev52 zoo _h ,hem de pr(etie ond]wez51 ,nsg51 ,ges*4 d4 neut4 ,(f5b>ung ,i #ahia ,s4 #cie f4 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung #ahih ,s4 #aei f4 ,de dag van ,ces>ea ,philippi bra*t alle5 deze v]&]+1 dat ,jezus op5lk aan zne discipel5 v]kondigde1 dat ,h de ,messias 01 dat ,h ov]gelev]d z\ word5 en t5 d]d5 dage z\ op/aan1 ,mk4 #af3ba1 ,mk4 #h3ca1 ,luk4 #i3bb4 ,en ,h zegt erb1 dat dit alzoo moet zn1 niet omdat ,h z$elk v]pli*t 0 om te /]v5 ( zoo alle5 tr\w aan zn b]oep kon blv51 want e5e z$elke v]pli*t+1 om ov]gelev]d1 g$ood en zelfs opgewekt te word51 be/aat niet1 ma> wl het alzoo 9 ,gods raad 0 bepaald en 9 de ,s*rift 0 voorzegd1 ,mt4 #bf3ed1 ,luk4 #bb3bb1 #bd3bf1 #dd1 #df1 ,joh4 #c3ad1 #g3cj1 #h3bj1 #aj3ah1 #aa3i1 #ab3bc1 #ag3a1 #bj3i1 ,hd4 #b3bc1 #d3bh1 #a ,cor4 #ae3c1 cf4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #de4 #d ,de beide tek/5 ,mt4 #bf3ci en ,hebr4 #e3g zn hi]m$e ge5sz9s 9 /rd4 ,volg5s ,hebr4 #e3g bad ,h niet om bevrd+ van d5 dood1 als( ,h dez5 niet als noodzakelk erk5d _h2 want er /aat duidelk1 dat zn geb$1 nietteg5/a&e zn dood1 door ,god v]hoord is2 ma> ,*ri/us bad1 dat ,h 9 d5 dood niet mo*t omkom5 ma> da>uit g]$ en opgewekt en v]he]lkt mo*t word52 ,h kwam jui/1 om door zn /]v5 ,gods wil te do5 en heiligde ons door di5 wil1 ,hebr4 #aj3e-aj4 ,dit w]pt li*t op ,mt4 #bf3ci-db2 ,jezus bidt da> niet na> zn wil1 welk5 ,h jui/ aan di5 des ,vad]s ond]w]pt1 ma> na> de g5eigdheid1 welke d] m5s*elke natuur is +es*ap5 om eig5 v]d]f te ontvli$51 ,kantt4 ,/4 ,v]t42 ,h ziet teg5 d5 dood als dood op1 ma> bidt jui/1 dat ,god ,hem /]k5 moge1 om 9 zn /]v5 ,gods wil te do51 dat ,gods wil niet alle5 aan ,hem ma> door ,hem ges*i$5 moge4 #e ,het ld5 en /]v5 van ,*ri/us neemt 9 de ,s*rift zulk e5e plaats 91 dat het niet als het accid5s van zne b]oep/r\w kan word5 opgevat4 ,aan de bes*rv+ da>van is het groot/e g$eelte d] evangelin gewd4 ,en het wordt niet bes*rev5 als e5 m>tela>s*ap ma> als e5 g]i*t ,gods1 als de wil des ,vad]s1 als de (f]&e e5s prie/]s4 ,h /]ft niet voor zn gelo(1 ma> wordt re*t]lk v]oordeeld1 wl ,h bewe]t1 de ,zone ,gods1 de ,messias te zn4 ,h gaat niet v]heugd d5 dood te gemoet1 ma> is ontro]d1 b$roefd1 v]baasd1 beang/ tot d5 dood toe en is 9 zw>5 /rd1 zoodat zn zweet w]d gelk druppel5 blo$s1 ,mt4 #bf3cg1 #ch1 ,mk4 #ad3cc1 ,luk4 #bb3dd1 ,joh4 #ab3bg1 ,si la vie et la mort de ,socrate sont d'un sage1 la vie et la mort de ,jsus sont d'un ,dieu 7,r\sseau74 ,9 de pr$ik+ d] apo/el5 is het kruis van ,*ri/us het middelpunt en de oorzaak van alle heilsweldad54 ,veel me] dan op het lev51 valt op d5 dood van ,*ri/us de nadruk2 en die dood wordt altd 9 v]b& gebra*t met onze zond52 om d] zond5 wil is ,*ri/us ge/orv5 en da>door heeft ,h voor de zn5 de g]e*tigheid en het lev5 v]worv54 ,al mag dat ld5 en /]v5 niet losgemaakt word5 van d5 p]soon1 het is to* bepaald door ,god als zoodanig gewild1 door d5 ,zoon volbra*t2 het vormt 9 het lev5 van ,*ri/us niet e5 toevallig1 alle5 door de om/&igh$5 noodzakelk geword51 ma> e5 wez5lk1 onmisba> be/&deel2 da>door 9 de e]/e plaats is de v]zo5+ d] zond51 de g]e*tigheid en de zaligheid v]worv54 #f ,wel wordt da>teg5 +ebra*t1 dat ,god niet propt] ma> alle5 p] ,*ri/um de weldad5 van het v]bond d] g5ade ons s*5kt2 zoo vroeg] re$s ,soc9us e4 a4 en ?ans b4 v4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,i #bj ,,ii #dbfv4 ,gotts*ick1 ,propt] ,*ri/um1 ,zeits4 f4 ,!ol4 u4 ,kir*e #ahig ,s4 #ceb-chd4 ,de ,lu!rs*5 s*iep5 er zelfs behag5 9 om de ,g]e=me]d5 te bes*uldig51 dat z kra*t5s hun pra$e/9atiele] de voldo5+ van ,*ri/us moe/5 loo*55 en ,hem alle5 kond5 bes*\w5 als causa in/rum5talis d] zaligheid2 de ,g]e=me]d5 zeid5 imm]s ook zelv51 dat ,*ri/us niet fundam5tum en causa electionis 01 deel ,,ii #chj2 de v]kor55 w>5 al voorw]p van ,gods liefde1 e] ,*ri/us als hun middela> 0 aangewez5 en w>5 v]kor5 niet om ma> 9 en tot ,*ri/us1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xvi de ju/if4 #cf4 ,s*neck5burg]1 ,zur kir*l4 ,*ri/ol4 #ahdh ,s4 #de f4 ,id4 ,v]gl4 ,d>/4 ,,ii #bfd f4 ,s*weiz]1 ,gl4 d4 ev4 ref4 ,k4 ,,ii #cgi4 #chi4 ,ma> deze bes*uldig+ is onwa>4 ,*ri/us is ze] zek] bews en op5b>+ van de liefde des ,vad]s2 logis* gaat onze v]kiez+ tot zaligheid aan zne v]kiez+ tot middela> vooraf2 ,god is dus niet e]/ door ,*ri/us bewog51 om zond>5 lief te hebb54 ,ma> hi]9 be/aat jui/ de liefde ,gods1 dat ,h dat heil1 hetwelk ,h zond>5 wil s*5k51 9 d5 td voor h5 laat v]w]v5 door zn eig5 ,zoon1 en het alzoo hun s*5kt 9 ov]e5/emm+ met zne g]e*tigheid4 ,gods g5ade doet dus de g5oegdo5+ en de v]di5/e van ,*ri/us niet te niet1 ma> is jui/ de laat/e grond voor die v]di5/e1 quia m]o b5eplacito m$iatorem /atuit1 qui nobis salutem acquir]et1 ,calv4 ,in/4 ,,ii #ag1 #a4 ,imo quia prius diligit1 po/ea nos sibi reconciliat1 ib4 #af1 #c4 ,jam nos dilig5ti reconciliati sumus1 ib4 #d4 ,en deze beide1 ,gods liefde en de voldo5+ van ,*ri/us1 moe/5 en kond5 da>om sam5gaan1 wl w tegelk als s*epsel5 het voorw]p van zne liefde en als zond>5 het voorw]p van zn toorn w>51 ib4 #c4 ,zoo is het dus l\t] g5ade1 uit welke ,god de zond5 v]geeft1 ,h doet het om zns zelfs1 om zns groot5 naams wille1 ,jes4 #dc3bc-be1 ,eze*4 #cf3ba1 ,ef4 #a3ag1 #a ,joh4 #b3ab1 ma> dit is zoo we9ig da>m$e 9 /rd1 dat ,god ons de zond5 om ,*ri/us' wil v]geeft1 dat de naam ,gods ons e]/ 9 ,*ri/us is geop5ba>d4 ,dat ,god de zond5 v]geeft en het lev5 s*5kt alle5 uit g5ade1 om zns zelfs wil en niet om iets dat 9 ons is1 dat heeft ,*ri/us ons v]kondigd1 dat heeft ,h ons v]worv54 ,de v]gev+ uit g5ade1 als gez9dheid 9 ,god eeuwiglk aanwezig en aan de v]kiez+ en z5d+ van ,*ri/us voorafga&e 7amor b5evol5tiae71 is to* e]/ door ,*ri/us' (f]&e 9 d5 td mogelk gemaakt 7amor complac5tiae74 ,de weldad5 zelve zn door ,*ri/us v]worv51 al is de g5eg5heid1 om ze te s*5k5 aan de uitv]kor551 van alle eeuwigheid 9 ,god aanwezig gewee/4 ,*ri/us is tot zonde gemaakt1 opdat w z\d5 zn re*tva>digheid ,gods 9 ,hem4 ,h is geword5 uit e5e vr\w en geword5 ond] de wet1 opdat ,h ons van d5 vloek d] wet v]loss5 z\ en w de aannem+ tot k9d]5 v]krg5 z\d54 ,gelk ,adam de oorzaak is van zonde en dood1 zoo is ,*ri/us de bron van g]e*tigheid en lev51 ,mt4 #bj3bh1 #bg3bh1 ,joh4 #a3ah1 #ae3ac1 ,rom4 #e3abv41 #a ,cor4 #ae3ba1 #bb1 #b ,cor4 #e3ai-ba1 ,gal4 #c3ac1 #d3d1 #a ,joh4 #d3i4 ,zoo v]/aan1 is de uitdrukk+1 dat ,god ons de zond5 v]geeft en het eeuwige lev5 s*5kt propt] ,*ri/um1 om ,*ri/us' wil1 s*riftuurlk en door de gans*e ,*ri/5heid gele]d1 ook door de ,g]e=me]d51 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #af en #ag4 ,comm4 op ,joh4 #ae3ac1 ,rom4 #e3aj1 #b ,cor4 #e3ai1 #a ,joh4 #d3ai enz4 ,n$4 ,gel4 art #ba4 #bb4 #bc1 cf4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,i #bj4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,i #aij4 ,heid4 ,cat4 qu4 #cg4 ,petrus de ,witte1 ,w$]l4 d] ,soc4 dwal+5 ,,ii #agjv4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ah1 #bj4 #dav4 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,,iv #dj ,x #cj4 ,turret9us1 de satisf4 p4 #g4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #bfe f4 ,e9delk #g1 de my/is*e en de moreele !orie rak5 op alle punt5 met de ,s*rift en met de *ri/elke religie 9 /rd4 ,de e]/g5oemde a*t het wez5 d] religie geleg5 9 de my/is*e e5heid van ,god en m5s*4 ,deze is door de zonde v]/oord ma> door ,*ri/us h]/eld en wel niet zooze] door wat ,h doet als wel door wat ,h is1 door zn p]soon me] dan door zn w]k1 door zne geboorte me] dan door zn kruis4 ,hoe die my/is*e e5heid van ,god en m5s* nu door ,*ri/us h]/eld is1 is op dit /&punt moeilk te zegg54 ,hegel zeide1 dat die e5heid objectief be/aat1 ma> door ,*ri/us het e]/ duidelk +ezi5 en uitgesprok5 is4 ,s*lei]ma*] /elt het zoo voor1 dat ,*ri/us1 e]/ +a&e 9 onze zondige geme5s*ap1 da>na ons opneemt 9 de geme5s*ap van zne heiligheid en zaligheid4 ,de bemiddel+/heologie drukt zi* dikw]f zoo uit1 dat ,*ri/us e5 nieuw ,godm5s*elk lev5 ons in/ort4 ,al deze wz5 van voor/ell+ zn afkom/ig uit het pan!isme en zn1 zond] dit wsge]ig /elsel1 e5v\dig onv]/aanba>4 ,de moreele !orie gaat uit van de g$a*te1 dat ,god ge5 voldo5+ eis*t ma> 9 zne liefde ons ,*ri/us gaf1 opdat deze door zne le]1 lev5 en /]v5 ons van ,gods liefde v]zek]51 ons 9 onze v&ige gez9dheid v]&]5 en van de zonde afs*rikk5 z\4 ,en ook de g\v]nem5teele !orie van ,grotius ziet 9 ,god d5 ,rector mundi1 die p]soonlk wel z\ kunn5 en will5 v]gev51 do* 9 het belang d] w]eldorde de zonde exemplair1 tot e5 afs*rik voor &]51 /raff5 moet4 ,b al deze !orien nu kan m5 nog wel van ,*ri/us als ,zone ,gods1 van zn prie/]s*ap en (f]&e blv5 sprek51 ma> m5 spreekt dan 9 figuurlk5 z91 gebruikt de woord5 9 ongewone beteek5is en geeft aanleid+ tot misv]/&4 ,imm]s is het duidelk1 dat 9 het pan!isme en het deisme voor d5 ,*ri/us d] ,s*rift5 ge5 plaats is4 ,het hoogeprie/]s*ap van ,*ri/us v]&]t dan 9 e5 m>tela>s*ap1 zne (f]&e 9 e5 voorbeeld1 de *ri/elke religie 9 e5e pa$agogiek en de k]k 9 e5e s*ool4 ,g]e*tigheid is ge5 deugd ,gods1 ma> alle5 9 d5 /aat op h>e plaats4 ,zonde is ge5 s*uld en /raf ge5 re*t%]/el4 ,de m5s* is niet zoo boos1 ( h kan door e5 z$elk voorbeeld1 door e5 s*ok ( e5 indruk1 t5 go$e v]&]d word51 cf4 ,*4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #eff etc4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t1 *4 #ba4 ,de objectieve voldo5+ wordt omgezet 9 de subjectieve v]zo5+2 de eig5lke1 w>e v]zo5+ heeft dan e]/ plaats1 als de m5s* het voorbeeld van ,jezus volgt en zi*zelv5 v]&]t4 ,de geloovig5 ond] het ,o4 ,t4 hadd5 het voorbeeld van ,jezus nog niet1 zn dus f all5 v]lor5 f op e5e &]e wze zalig geword5 dan w1 en ,*ri/us is niet de e5ige naam1 ond] d5 hemel d5 m5s*5 t] zalig+ gegev54 ,bov5al blft b al de g5oemde !orien het v]b& onv]kla>d1 dat de ,s*rift legt tuss*5 d5 dood van ,*ri/us en de v]gev+ onz] zond5 en het eeuwige lev54 ,het is niet 9 te zi51 hoe de dood van ,*ri/us als e5 voorbeeld van deze weldad5 de grond kan zn1 wa>om ,god ons om ,*ri/us' wil de zond5 v]geeft en het lev5 s*5kt4 ,feitelk komt alles hi]op ne]1 dat ,*ri/us door zn beeld e5 diep5 indruk maakt op het v]/& ( op d5 wil ( ook op het gevoel van d5 m5s*1 en zoo hem bevrdt van de me5+1 dat ,god om zne zonde op hem toornt1 ( van de zelfzu*t1 die hem gebond5 h\dt1 ( van het gevoel van onzaligheid1 dat hem ne]drukt4 ,ma> 9 ge5 dez] gevall5 wordt aan d5 m5s* w>e vr$e en ru/ ges*onk54 ,want het gewet5 wordt da>door niet g]e9igd en het s*uldgevoel da>door niet wegg5om54 ,vr$e is er alle5 9 het blo$ des kruises6 #ad4 ,deze actieve en passieve gehoorzaamheid van ,*ri/us1 welke 9 de ,s*rift zoo duidelk gele]d wordt1 is niet te h&hav5 dan door ha> op te vatt5 als satisfactio vic>ia4 ,de be/rd]s dez] le] /ell5 het e*t] m5igmaal zoo voor1 dat m5 b het w]k1 ev5als b d5 p]soon van ,*ri/us ond]s*eid5 moet tuss*5 de zuiv]e feit51 en de !orien1 die da>ov] t] v]kl>+ opge/eld zn4 ,e]/ wordt deze ond]s*eid+ gemaakt met het oog op de k]kelke le] d] satisfactio vic>ia ma> weldra da>na ook met het oog op het ond]ws van de apo/el54 ,t5 slotte blft er dan niets ov] dan het naakte feit van het /]v5 van ,*ri/us zelf2 de int]pretatie en appreciatie van het feit is aan i$]s willekeur ov]gelat54 ,zoo /aat de zaak e*t] niet4 ,woord en feit gaan 9 ,gods op5b>+ saam2 ,*ri/us is prie/] ma> ook pr(eet2 ,h heeft zn eig5 p]soon en w]k v]kla>d2 ,h heeft zelf 9 zn woord zn dood ge9t]prete]d1 en de *ri/elke !ologie is da>aan gebond54 ,er zn dus niet vele !orien1 de moreele1 de g\v]nem5teele1 de my/is*e1 de privaat- en de publiekre*t]lke1 welke door de !ologie b wze van hypo!s5 t] v]kl>+ d] feit5 en v]s*nsel5 opge/eld word5 en als v]s*ill5de pog+5 t] oploss+ alle ev5veel re*t van be/aan hebb54 ,ma> de vraag is1 wat 9 al deze me5+5 en le]+5 met de ,s*rift ov]e5komt en da>9 gegrond is4 ,zoo de vraag ge/eld1 is er haa/ ge5 twfel mogelk1 ( de satisfactio vic>ia door de ,s*rift wordt gele]d4 ,de exegese1 die de ,soc9ian5 en de ,rationali/5 toepa/51 om ha> uit de ,s*rift te v]wd]51 neemt niem& me] voor zne rek5+4 ,en de uitlegg+ van ,rits*l moge om ha> s*]pz9nigheid e5 td lang hebb5 geboeid1 h>e onh\dba>heid wordt s*i] door niem& me] betwfeld1 cf4 ,kreibig1 ,die ,v]shnungslehre auf ,grund d4 *r4 ,bew4 #ahgh4 ,frank1 ,die ,!ol4 ,rits*ls #ahia4 ,pfleid]]1 ,die ,rits*l's*e ,!ologie1 ,jahrb4 f4 pr4 ,!ol4 #ahhi4 ,id4 ,entw4 d] prot4 ,!ol4 #bbh f4 ,orr1 ,! ,rits*lian !ology1 ,london #ahig4 ,onp>tdige lez+ d] ,h4 ,s*rift v9dt 9 ha> altd we] de k]kelke le] d] plaatsv]vang5de voldo5+ t]ug1 ,wegs*eid]1 ,in/it4 !ol4 #acf4 ,pfleid]]1 ,d] ,paul9ismus #acf f4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #fh4 ,,ii #ig4 #cac f4 enz4 ,de ,h4 ,s*rift to* laat ons 9 heel het w]k van ,*ri/us e5e v]vull+ zi5 van ,gods wet1 e5e voldo5+ aan zn eis*1 bov5 bl4 #caj4 ,als pr(eet1 prie/] en kon+1 9 zne geboorte en dood1 9 zn lev5 en ld51 9 zn woord5 en wond]51 9 zn sprek5 en h&el51 altd volbr5gt ,h ,gods wil2 ,h is gekom51 om di5 wil te do52 de wet ,gods 0 9 het b9n5/e zns +ew&s2 zn gans*e lev5 is ne volmaakte (f]&e1 ,gode tot e5e welriek5de reuk4 ,die wil ,gods is n1 en n is ook de wil van ,*ri/us1 en n zne (f]&e4 ,ma> to* laat zi* da>aan ze] duidelk e5e dubbele zde ond]s*eid54 ,tweel$ig imm]s 0 de eis*1 door ,god aan d5 gevall5 m5s* ge/eld1 n4l4 dat h de wet volkom5 ond]h\d5 en ook h>e ov]tr$+ door /raf h]/ell5 z\1 bov5 bl4 #bbj4 ,tweerlei zn de weldad51 die ,*ri/us ons v]worv5 heeft1 n4l4 de v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev54 ,beide zn niet id5tis*2 re*tva>digmak+ valt niet vanzelf sam5 met de hemels*e zaligheid4 ,adam 0 vr zne ongehoorzaamheid wel re*tva>dig1 ma> moe/ to* nog 9 d5 weg d] w]k5 het eeuwige lev5 v]w]v54 ,het /rafdrag5 is op zi*zelf nog vol/rekt niet n met het volbr5g5 d] wet2 de misdadig]1 die ge/raft wordt ma> ond] de /raf zi* v]h>dt1 v]vult het re*t do* beantwoordt ge5sz9s aan d5 gans*5 eis* d] wet4 ,bov5di51 ,*ri/us 0 de twe$e ,adam2 ,h kwam niet alle51 om voor ons de /raf te drag5 ma> ook om voor ons die g]e*tigheid en dat lev5 te v]w]v51 welke ,adam door zne gehoorzaamheid v]w]v5 moe/2 ,h bevrdde ons niet van s*uld en /raf alle5 en plaat/e ons niet aan het beg9 ma> aan het e9de van d5 weg1 di5 ,adam te bew&el5 _h4 ,h s*5kt ons veel me]1 dan w 9 ,adam v]lor51 niet alle5 de v]gev+ d] zond5 en de kwts*eld+ d] /raf1 ma> ook t]/ond 9 het gelo( het non posse pecc>e en het non posse mori1 deel ,,ii #eeg3 die 9 ,hem gelo(t1 wordt niet v]oordeeld en heeft het eeuwige lev51 ,joh4 #c3af1 #ah4 ,beide soort5 van weldad5 word5 da>om ook1 al zn ze 9 concreto nooit te s*eid51 to* dikw]f afzond]lk naa/ elk&] g5oemd1 ,dan4 #i3bd1 ,joh4 #c3cf1 ,hd4 #bf3ah1 ,rom4 #e3ag1 #ah1 ,gal4 #d3e1 ,op4 #a3e1 #f4 ,en zoo is het ook met de actieve en passieve gehoorzaamheid van ,*ri/us4 ,z zn ond]s*eid51 ma> vall5 9 concreto1 9 het lev5 en /]v5 van ,*ri/us1 altd sam54 ,de actieve gehoorzaamheid is ge5 uitw5dig toevoegsel aan de passieve1 no* omgeke]d4 ,ge5 enkele daad en ge5 enkel voorval 9 het lev5 ( ld5 van ,*ri/us is uitsluit5d tot de e5e ( tot de &]e te br5g54 ,ev5als ,*ri/us altd en 9 alles tegelk pr(eet1 prie/] en kon+ is1 zoo is ,h ook /e$s w]kzaam tot v]zo5+ van de s*uld d] zond5 en tot v]w]v+ van het eeuwige lev54 ,zelfs is het niet go$1 te zegg51 dat de v]gev+ d] zond5 alle5 door zne passieve1 en het eeuwige lev5 alle5 door zne actieve gehoorzaamheid is v]worv54 ,want zn ld5 0 ge5 drag5 d] /raf alle5 ma> ook volbr5g+ d] wet2 en zn w]k5 0 ge5 volbr5g+ d] wet sle*ts ma> ook e5 drag5 van h>e /raf4 ,zn do5 0 ld5 en zn ld5 0 daad4 ,het 0 n w]k1 dat ,*ri/us volbra*t1 ma> zoo rk1 zoo wa>devol 9 ,gods oog1 dat de g]e*tigheid ,gods er volkom5 door voldaan1 alle eis* d] wet er t5 volle door v]vuld en de gans*e1 eeuwige zaligheid erdoor v]worv5 is4 ,het satisfactoris*e van ,*ri/us' gehoorzaamheid be/aat niet da>91 dat ,h e5e wraakzu*tige ,godheid door blo$ bevr$igd1 ha> haat en nd door e5e quantiteit van ld5 ge/ild heeft2 ma> het is hi]9 geleg51 dat h van het beg9 tot het e9de van zn lev5 zn wil aan d5 gans*51 volmaakt51 heilig5 en liefd]k5 wil van ,god ond]worp51 en zi*zelf met lf en ziel en alle kra*t5 ,gode tot e5e volmaakte (f]&e geheiligd heeft4 ,ma> die wil van ,god omvatte na> de le] d] ,s*rift niet alle5 het lev5 ma> ook het ld5 van ,*ri/us2 en die (f]&e be/ond niet alle5 9 zn z$elk b]oep0 ma> ook 9 zn kruisdood4 ,wat ,god v]e5igd heeft1 zal de m5s* niet s*eid54 ,cf4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv #ac1 #aa sq4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ah1 #ad4 ,moor ,,iii #ifj sq4 ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #cbf4 #cda4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ajd1 #b4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #bgi f4 ,,iii #fa4 ,de gehoorzaamheid van ,*ri/us is e*t] niet alle5 e5e satisfactio2 z is e5e satisfactio vic>ia4 ,ook hi]ov] spreekt de ,s*rift zi* duidelk uit4 ,eig5lk ligt 9 alle zo5(f] de idee d] plaatsv]vang+ opgeslot52 het /elt 9 de plaats van d5 (f]a>1 die d5 toorn ,gods wa>dig is1 iets &]s1 dat ,hem w$] gun/ig /emm5 kan4 ,9 ,israels ges*i$5is treff5 w de idee d] plaatsv]vang+ re$s aan b ,abraham1 als deze op bevel van d5 ,engel des ,he]5 zne h& niet uit/rekt na> zn5 zoon1 ma> e5 ram t5 br&(f] (f]t 9 zns zoons plaats1 ,g54 #bb3ab1 #ac4 ,9 d5 ,oudte/4 cultus droeg b de zo5(f]s de h&oplegg+ de zond5 van d5 (f]a> op het (f]di] ov]1 ,lev4 #af3ba2 de v]zo5+ zelve komt niet 9 n ma> 9 drie act5 tot /&1 n4l4 sla*t+1 blo$spr5g+ en v]br&+2 s*oon met de zond5 van d5 (f]a> belad5 en alzoo des doods wa>dig1 wordt het (f]di] to* niet e5v\dig g$ood ma> gesla*t4 ,het is niet om d5 dood als zoodanig1 zond] me]1 te do51 want het (f]di] is be/emd om v]zo5+ te do5 en d5 (f]a> te h]/ell5 9 ,gods gun/4 ,die gun/ is niet te v]w]v5 door d5 dood van het (f]di] zond] me]1 ma> da>door dat het blo$1 de ziel1 het lev5 van het wel met de zond5 des (f]a>s belad5 en da>om g$oode1 ma> to* 9 zi*zelf volkom5 ons*uldig (f]di] ,gode toegebra*t en gewd wordt4 ,zoo doet dat blo$1 als de zelf(f]&e van e5 lev5d wez51 dat da>om niet g$ood ma> gesla*t wordt1 v]zo5+ ov] de zond5 van d5 (f]a>2 het maakt dat heel het di] 9 de v]br&+ ,gode is tot e5e aang5ame reuk2 de (f]a> zelf deelt dan volkom5 9 zne gun/1 het di] heeft van het beg9 tot het e9de zne plaats v]vang5 en alzoo hem v]zo5d en 9 ,gods geme5s*ap h]/eld4 ,aan dez5 cultus ontle5de ,jesaja de trekk5 voor zne teek5+ van d5 kne*t des ,he]52 de po5a vic>ia kan niet /]k] word5 uitg$rukt dan 9 ,jes4 #ec2 de kne*t des ,he]5 heeft onze krankh$5 op zi* g5om5 en onze sm>t5 g$rag52 ,h is om onze ov]tr$+5 v]wond1 om onze ong]e*tigh$5 is ,h v]brzeld2 de /raf1 die ons d5 vr$e aanbr5gt1 0 op ,hem1 en door zne /riem5 is ons g5ez+ geword54 ,de ,he]e heeft ons all] ong]e*tigh$5 op ,hem do5 aanloop54 ,om de ov]tr$+ des volks is de plage op ,hem gewee/4 ,h heeft zne ziel tot e5 s*uld(f] ge/eld4 ,zelf e5 re*tva>dige1 zond] onre*t ( b$rog1 draagt ,h de ong]e*tigh$5 d] zn54 ,dit alles wordt nog duidelk] 9 het ,n4 ,te/4 ,voore]/ komt de uitdrukk+ hi] 9 aanm]k+1 ,mt4 #bj3bh1 ,mk4 #aj3de1 #a ,tim4 #b3f2 het is na> zne afkom/ van 1 losmak51 het middel om iem& los te mak51 uit de gevang5is te bevrd51 en v&a> dikw]f losgeld4 ,9 de ,,lxx is het de v]tal+ van 1 ,lev4 #be3ea1 #eb ( 1 ,num4 #c3df ( 1 ,ex4 #ba3cj1 #cj3ab1 ,num4 #ce3ca1 #cb1 ,spr4 #f3ce1 #ac3h1 dat e*t] eld]s v]taald wordt door 1 #a ,sam4 #ab3c1 ,ps4 #di3h ( 1 ,am4 #e3ab1 ,jes4 #dc3c1 ( 1 ,jos4 #cf3ah4 ,nu is het wa>1 dat 9 het woord het plaatsv]vang5de en aequival5te nog niet vanzelf begrep5 is4 ,ma> to* is het onjui/1 met ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #fi de woord5 9 ,mk4 #aj3de zoo te v]/aan1 dat ,jezus' vrwillige dood e5e gave1 e5e b$ekk+1 e5 bes*]mmiddel is1 wa>door vel5 bewa>d blv51 niet voor d5 dood als lot all] s*epsel51 ma> voor de volle v]nietig+ en de doelloo%eid van het lev5 en dus bevrd word5 van de vreeze des doods4 ,want het woord moge op zi*zelf nog niet uitdrukk51 dat de losprs opweegt teg5 wat er door losgeko*t wordt2 to* ligt de g$a*te voor de h&1 dat iem&1 die erg5s re*t op heeft1 9 het algeme5 da>van ge5 af/& zal do51 dan teg5 behoorlke v]go$+2 9 ,jes4 #dc3c1 ,spr4 #ba3ah wisselt het da>om met 1 9 de plaats van4 ,en dan vooral1 de losprs1 di5 ,*ri/us bra*t1 heet eld]s e5e 1 e5 dure prs1 #a ,cor4 #f3bj1 #g3bc1 #a ,petr4 #a3ah4 #ai2 er wordt bepaald gezegd1 dat e5 m5s* ge5 1 losprs1 v]go$+1 aequival5t kan gev5 voor zne ziel1 ,mt4 #af3bf1 ,mk4 #h3cg1 cf4 ,ps4 #di3h2 en het woord wordt 9 het ,n4 ,t4 nog v]/]kt door de praepositie 1 ,jezus geeft zn lev5 tot e5 losprs 9 de plaats van vel51 die het wel moe/5 ma> niet kond5 do51 cf4 ,crem] s4 v4 ,ma> behalve de uitdrukk+ komt hi] 9 de twe$e plaats heel de ,n4 ,t4 le] van de (f]&e van ,*ri/us t] sprake4 ,de praeposities1 die het v]b& van die (f]&e tot ons en onze zond5 a&uid51 1 1 1 bov5 bl4 #cab1 beteek55 op zi*zelve niet3 9 de plaats van1 ma> t5 behoeve van1 t] wille van1 vanwege1 om1 t] oorzake van2 do* z legg5 tuss*5 ,*ri/us' (f]&e en onze zond5 e5 zoodanig v]b&1 dat de my/is*e1 moreele en symbolis*e int]pretatie d5 z9 d] ,s*rift 9 het geheel niet uitput4 ,natuurlk is het wel wa>1 dat ,*ri/us ook ons t5 voorbeeld gel$5 heeft en ge/orv5 is1 en dat all5 9 ,hem gekruisigd1 ge/orv5 en begrav5 zn4 ,ma> da>9 gaat de z9 d] ,s*rift niet op2 ja de my/is*e en moreele opvatt+ van ,*ri/us' ld5 en /]v5 is niet te h&hav51 t5z vooraf worde erk5d1 dat ,h 9 legal5 z9 plaatsv]vang5d voor ons gel$5 heeft en ge/orv5 is4 ,en dat le]t de ,s*rift zoo duidelk mogelk1 ook al gebruikt z de uitdrukk+ satisfactio vic>ia ev5m9 als die van tr9iteit1 m5s*word+1 ,godm5s* enz4 ,want als z zegt1 dat ,*ri/us1 s*oon p]soonlk zond] e5ige zonde1 na> d5 wil ,gods onze zonde op zi* g5om5 en g$rag5 heeft1 voor ons tot zonde is gemaakt en e5 vloek is geword51 na> di5zelfd5 wil ,gods da>voor met d5 v]vloekt5 kruisdood ge/raft is1 en da>door als causa m]itoria voor ons de v]zo5+1 de v]gev+1 de g]e*tigheid1 het lev51 de gans*e zaligheid voor ons v]worv5 heeft1 dan is dat niet &]s te d5k51 dan dat ,h zi* 9 onze plaats ge/eld en onze /raf g$rag5 heeft4 ,cf4 ,weiss1 ,lehrb4 d] bibl4 ,!ol4 #di b4 #hj enz4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,i #fd f4 ,,ii #ig f4 enz4 ,ov] de praep4 1 ,holw]da1 ,ja>b4 v4 wet4 ,!ol4 #ahfb bl4 #ebav4 #ae4 ,er zn e*t] van ouds teg5 deze satisfactio vic>ia ze] wi*tige bezw>5 +ebra*t4 ,gelds*uld5 kan de e5 van d5 &] ov]nem5 en voor hem betal52 ma> zond5 zn z$elke s*uld5 en he*t5 aan d5 p]soon4 ,z kunn5 uit d5 a>d d] zaak niet door e5 &] word5 ov]g5om54 ,het /rdt met ,gods g]e*tigheid1 die d5 s*uldige niet ons*uldig en d5 ons*uldige niet s*uldig h\dt4 ,het /rdt met d5 a>d d] zonde1 want wie ze voor e5 &] z\ will5 drag51 z\ to* nooit het s*rikkelk/e 9 de zonde1 d4 i4 de zelfbes*uldig+1 het b]\w1 de wroeg+ kunn5 ov]nem51 ma> alle5 het uitw5dige ld5 en /]v51 en dit w>e dan voor hem ge5 /raf d] zonde ma> e5e ka/d+1 e5e beproev+1 e5 m>tela>s*ap4 ,het /rdt met de w]kelkheid1 want ,*ri/us heeft niet d5 toorn ,gods g$rag5 ma> /e$s 9 zne liefde en gun/ g$eeld2 ,h heeft niet de gans*e /raf d] zonde g$rag51 want ,h /i]f no* d5 gee/elk5 no* d5 eeuwig5 dood2 en indi5 ,h ze ook g$rag5 _h1 dan to* alle5 voor n enkel m5s*1 nooit voor vel51 want ,h heeft die /raf dan to* ma> n maal g$rag52 al 0 ,h ook ,god1 dit kan de wa>de zn] (f]&e niet v]me]d]51 wl zne ,godheid to* niet ld5 kon1 bov5 #cbd4 ,vele van deze b$5k+5 vloei5 uit misv]/& voort1 dat da>om vooraf uit d5 weg moet word5 g]uimd4 ,t5 e]/e dan is het volkom5 wa>1 dat ,*ri/us nooit p]soonlk1 om en voor zi*zelv51 het voorw]p van ,gods toorn is gewee/2 ,h is nooit 9 eig5 p]soon e5 zonda> gewee/4 ,gno/iek5 en ,anabapti/5 maakt5 wel m5igmaal ond]s*eid tuss*5 e5e ,goddelke1 hemels*e1 on/]felke1 heilige en e5e m5s*elke1 a>ds*e1 onre9e1 /]felke li*amelkheid 9 ,*ri/us1 bov5 #bgev4 ,en de ,ant9omian5 v]/ond5 de plaatsv]vang+ zoo1 dat op ,*ri/us niet alle5 de s*uld en /raf ma> ook de smet en onre9heid d] zonde 0 ov]g$rag52 de v]wissel+ tuss*5 ,*ri/us en de uitv]kor55 0 zoo vol/rekt1 dat ,h zelf zonde is en z g]e*tigheid zn2 9 ,*ri/us zn z ov] hun zond5 b$roefd gewee/1 g]e*tva>digd1 w$]gebor52 de zond51 die z zelv5 do51 zn ge5 zond5 me]1 kwell5 h5 niet me] 9 de consci5tie1 hebb5 ge5 v]gev+ me] van noode en zn ma> dad5 van het vlees*1 van d5 oud5 m5s*1 ,hulsius1 ,de h$5daags*e ,ant9omian]y1 #b;e dr4 #agch bl4 #cggv4 ,hoornbeek1 ,summa ,controv4 #afec p4 #gjd4 ,witsius1 ,misc4 ,s4 ,,ii #geh-ghj4 ,en 9 lat]5 td zn deze gevoel5s soms v]nieuwd door de ,me?odi/51 ,s*neck5burg]1 ,vorles4 b] die kle9]5 prote/4 ,p>tei5 #adf1 door de ,irv+ian51 ,h]zog #g1 #aed1 door sommige volgel+5 van ,kohlbrugge1 ,bula1 ,die ,v]shnung des ,m5s*5 mit ,gott dur* ,*ri/um #ahgd4 ,bhl1 ,von d] ,inc>nation des gttl4 ,wortes #ahhd ,id4 ,dogmatik #bii f41 cf4 ,kuyp]1 ,de vlees*w4 des ,woords ,am/4 #ahhg1 ,inleid+ en bl4 #aeev4 ,ma> de ,s*rift le]t zoo besli/ en duidelk mogelk1 dat ,*ri/us p]soonlk vr 0 van alle zond51 bov5 #bif1 en de enkele plaats51 wa>op m5 zi* voor het teg5deel b]oept1 ,joh4 #a3ad1 ,rom4 #h3c1 ,hebr4 #b3ad sprek5 alle5 uit1 dat de ,zone ,gods e5e zwakke1 aan ld5 en dood ond]worp5e natuur aannam1 ma> niet dat ,h zelf 9 subjectiev5 z9 e5 zonda> 04 ,sommige !olog5 zooals ,*ryso/omus1 ,oecum5ius1 ,lu!r1 ,m>lorat1 ook ,calvn op ,gal4 #c3ac1 hebb5 ,*ri/us wel e5 zonda> g5oemd1 ma> b$oeld5 dat alle5 9 objectiev5 z91 zooals ,paulus zegt1 dat ,*ri/us zonde is gemaakt en e5 vloek is geword51 #b ,cor4 #e3ba1 ,gal4 #c3ac1 cf4 ,jes4 #ec3ab4 ,da>m$e geeft de apo/el niet te k5n51 dat ,*ri/us 9 zi*zelf e5 zonda> en e5 v]vloekte 01 ma> dat ,h door ,god w]d bes*\wd en beh&eld als e51 die s*uldig 0 aan de ov]tr$+ d] wet en ha> vloek op zi* gelad5 _h4 ,zelfbes*uldig+1 b]\w1 wroeg+1 beld5is van p]soonlke zond5 kon er da>om 9 ,*ri/us niet vall52 de gee/elke dood1 als onbekwaamheid t5 go$e en g5eigdheid tot alle kwaad1 is door ,hem niet gel$54 ,jui/ om de zond5 van &]5 te drag5 en voor deze te voldo51 kon en mo*t ,h zelf ge5 zonda> zn4 ,de p]mutatio p]son>um1 die er plaats _h tuss*5 ,*ri/us en de zn51 is niet 9 pan!i/is* physis*5 ( my/is*5 z9 te v]/aan1 ma> draagt e5 legaal k>akt]2 ,*ri/us is vrwillig 9 die v]h\d+ tot de wet en h>e eis*5 gaan /aan1 wa>9 w tot ha> /ond5 door onze ov]tr$+4 ,9 de twe$e plaats br5gt het plaatsv]vang5de van ,*ri/us' gehoorzaamheid vanzelf ook m$e1 dat z aequival5t is1 volkom5 beantwoord5d aan d5 eis* d] wet4 ,ma> deze gelkwa>digheid is door de ,re=matie to* &]s opgevat dan door ,rome4 ,duns ,scotus oordeelde1 dat ook wel e5 heilig m5s* ( e5 engel voor onze zond5 _h kunn5 voldo51 indi5 ,god het go$gevond5 _h1 want tantum valet omne creatum oblatum1 pro quanto ,deus acceptat illud et non plus1 #h;ent4 ,,iii di/4 #bj qu4 un4 n4 #i cf4 di/4 #ai qu4 un4 n4 #g4 ,en ev5zoo le]d5 lat] de ,remon/rant51 dat niet de ju/itia ,dei ma> alle5 de aequitas e5ige voldo5+ vord]de en dat m]itum quod ,*ri/us p]solvit juxta ,dei ,patris ae/imationem p]solutum e/1 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,iii #ba1 #f4 #h4 #i4 #bb1 #b4 ,episc41 ,in/4 ,!ol4 ,,iv sect4 #e c4 #c4 ,vlak da>teg5ov] noemde ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #dh art4 #b de passio ,*ri/i niet alle5 suffici5s s$ sup]abundans satisfactio pro peccatis humani g5]is1 cf4 ,cat4 ,rom4 ,i #e qu4 #ac1 #b4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iv #cag4 ,billu>t1 ,summa ,s4 ,?omae ,p>s ,,iii tom4 #b p4 #bjf-bbf4 ,s*eeb5 ,,iii #bjf4 #cdc enz4 ,zelfs w]d de vraag beh&eld1 ( niet n druppel blo$s van ,*ri/us tot v]zo5+ w>e voldo5de gewee/1 cf4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #cbg4 ,dorn]1 ,entw4 d] ,lehre v4 d4 ,p]son ,*ri/i ,,ii #hdc4 ,heel deze bes*\w+ zo[el b ,?omas als b ,duns ,scotus b]u/ op e5e z9nelke1 quantitatieve b]ek5+ van het ld5 van ,*ri/us4 ,9 pr9cipe heeft de ,h]vorm+ met dit b]ek5+ssy/eem gebrok54 ,dat blkt da>uit1 dat z zo[el de acceptilatio 7van acceptum f]re7 van ,scotus als de sup]abundantie van ,?omas v]wi]p1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii4 #bdg4 ,ma/ri*t ,v #ah1 #ch4 ,moor ,,iii #ajhd4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 pr4 #da2 dat z 9 het w]k van ,*ri/us naa/ de passieve ook de actieve gehoorzaamheid opnam2 dat z de (f]&e van ,*ri/us wel aequival5t ma> niet id5tis* noemde met wat w v]pli*t w>52 dat z ha> voor volkom5 suffici5t hield1 zoodat er no* op ,rooms*e no* op ,remon/rants*e wze e5e aanvull+ door ons gelo( en onze go$e w]k5 b noodig 02 en dat met "n de ,g]e=me]d5 zeid51 dat ,*ri/us' w]k 9 zi*zelf volkom5 voldo5de 0 tot v]zo5+ van de zond5 d] gans*e w]eld1 dat het1 indi5 ,h e5 kle9] getal _h will5 beh\d51 niet g]+] kon wez51 en indi5 ,h e5 groot] getal ( alle m5s*5 _h will5 beh\d51 niet groot] _h behoev5 te zn4 ,zond5 zn ook ind]daad ge5 gelds*uld51 en de voldo5+ is ge5 rek5som4 ,de ov]drag+ onz] zond5 op ,*ri/us is niet zoo me*anis* toegegaan1 dat deze e]/ van alle uitv]kor55 nauwkeurig b elka> opgeteld1 zoo op ,*ri/us gelegd en elk afzond]lk door ,hem voldaan zn4 ,*ri/us heeft ook niet alle m5s*elke leeftd5 doorloop5 no* ook da>9 afzond]lk voor de zond5 van elk5 leeftd voldaan1 zooals ,ir5aeus1 adv4 ha]4 ,,ii #bb1 #d en &]5 het voor/eld54 ,h heeft ook niet precies hetzelfde1 idem1 gel$5 als w no* op dezelfde wze2 want s*uldbewu/zn enz41 kon 9 ,hem niet vall51 d5 gee/elk5 dood als g5eigdheid t5 kwade k5de ,h niet1 en d5 eeuwig5 dood heeft ,h niet 9 vorm en duur ma> alle5 int5sief en qualitatief1 als v]lat+ door ,god1 gel$51 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #df art4 #e4 qu4 #dh art4 #b4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #af1 #ab4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ab1 #i4 #ba4 ,moor ,,iv #abb-acc4 ,witsius1 ,misc4 ,s4 ,,ii #ggj4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #ded4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,,ii #bci4 ,phillippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #b1 #bi4 ,s>torius1 ,lehre v4 d4 h4 ,liebe ,,ii #ge4 v4 ,oo/]zee1 ,dogm4 ,,ii #ehf4 ,zelfs ligt er 9 de acceptilatie e5ige wa>heid1 want het /rikte re*t ,gods vord]de1 dat i$] m5s* p]soonlk voor zi*zelv5 volde$2 en het is zne g5ade gewee/1 die ,*ri/us gaf tot e5 middela> des v]bonds en zne g]e*tigheid aan de bondg5oot5 to]ek5de4 ,met e5e quantitatieve b]ek5+ kom5 w dus b de satisfactio vic>ia niet uit4 ,het zn &]e dan meet- en weegb>e groo!d51 met welke w 9 de le] d] voldo5+ te do5 hebb54 ,de zonde is e5 heel de s*epp+ behe]s*5d en v]d]v5d beg9sel1 e5e ma*t1 e5 rk1 dat 9 vele dadelke zond5 zi* uitbreidt en organise]t4 ,de toorn ,gods is e5e v]bolg5heid1 die zi* ri*t teg5 de zonde des gans*5 m5s*elk5 gesla*ts1 ,heid4 ,cat4 #cg4 ,zne g]e*tigheid is die deugd1 wa>door ,h niet duld5 kan1 dat ,h door zne s*epsel5 als ,god wordt misk5d ( onte]d4 ,da>om be/aat de satisfactio vic>ia da>91 dat ,*ri/us als borg en ho(d 9 die v]h\d+ tot ,god1 tot zn toorn1 zne g]e*tigheid1 zne wet is gaan /aan1 9 welke het m5s*elk gesla*t da>teg5ov] /ond4 ,h is voor die m5s*heid1 welke ,hem t] v]zo5+ gegev5 is1 tot zonde gemaakt1 e5 vloek geword5 en heeft ha> s*uld en /raf op zi* g5om54 ,als de ,soc9ian5 zegg51 dat ,*ri/us to* 9 elk geval ma> voor n m5s* en niet voor vel5 kon voldo51 wl ,h de /raf d] zonde to* sle*ts n maal heeft g$rag51 dan gaat deze r$5e]+ van dezelfde quantitatieve b]ek5+ uit als de acceptilatie van ,duns ,scotus en de sup]abundantie van ,?omas4 ,want al op5ba>t zi* de zonde die door ,adam 9 de w]eld gekom5 is1 9 e5e ontelb>e reeks van zondige g$a*t51 woord5 en dad52 al wordt de toorn ,gods door i$] s*uldig m5s*5k9d individueel gevoeld2 het is en blft to* altd de ne1 ondeelb>e wet1 die ges*ond5 is1 de ne ondeelb>e toorn ,gods1 die teg5 de zonde van heel het m5s*elk gesla*t ontbr& is1 de ne1 ondeelb>e g]e*tigheid ,gods1 die door de zonde gekr5kt is1 de ne1 onv]&]lke1 eeuwige ,god1 die door de zonde gehoond is4 ,en da>om is de /raf van ,*ri/us ook ne1 ma> e5e1 die int5sief en qualitatief opweegt teg5 de zonde en s*uld van heel het m5s*elk gesla*t1 d5 toorn ,gods teg5 dat gans*e m5s*elke gesla*t v]zo5t1 de gans*e wet v]vult1 ,gods g]e*tigheid t5 volle h]/elt en ,god zelf 9 al zne deugd5 van wa>heid en g]e*tigheid1 van liefde en g5ade we] 9 het m5s*elk gesla*t tot erk5n+ br5gt4 ,imm]s w]d die /raf ook gelegd op ,hem1 die niet ma> e5 individu naa/ &]51 ma> de twe$e ,adam 01 ho(d van het m5s*elk gesla*t1 de ,zoon des m5s*5 en de ,zone ,gods tev5s4 #af4 ,zoo v]/aan1 is de le] d] satisfactio vic>ia alle5 nog te v]d$ig5 teg5 de b$5k+1 dat op z$elk gebi$ zulk e5e plaatsv]vang+ niet mogelk is4 ,t5 e]/e is e*t] da>teg5 op te m]k51 dat de idee d] plaatsv]vang+ ook op z$elk gebi$ diep 9 de m5s*elke natuur is gegrond1 en ond] alle volk5 9 prie/]s*ap en (f]&e zi* beli*aamd heeft en ook op all]lei wze 9 poezie en my?ologie is uitgesprok54 ,orig5es v]geleek ,*ri/us 9 zn dood re$s met h51 die volg5s klassieke ov]lev]+5 voor hun vad]l& ge/orv5 zn1 om het van pe/ ( &]e ramp5 te bevrd51 want het s*nt volg5s v]borg5 wett5 9 de natuur d] d+5 te ligg51 dat de vrwillige dood van e5 re*tva>dig m5s* t5 algeme55 nutte de ma*t d] booze gee/5 breekt1 c4 ,cels4 ,i #ca4 ,de *ri/elke !ologie haalde dan ook m5igmaal de voorbeeld5 van ,codrus1 ,curtius1 ,krat9us1 ,zaleucus1 ,damon en ,ph9tias en de gzela>s aan1 om da>m$e het plaatsv]vang5d ld5 van ,*ri/us op te held]54 ,natuurlk hebb5 deze voorbeeld5 ge5 &]e wa>de1 dan om te do5 zi51 dat de idee d] plaatsv]vang+ 9 de g$a*t5w]eld van ,griek5 en ,rome95 e5e groote plaats innam4 ,hetzelfde is het geval met de trag$ie1 wi] grondg$a*te zek] niet altd door ,s*uld und ,shne ma> wel door ,leid5s*aft und ,leid is we] te gev54 ,de dood van d5 held is 9 vele treurspel5 niet e5e eig5lke v]zo5+ voor begane zonde1 ma> to* altd e5e v]loss+1 door e5e ( &]e v]giss+1 dwal+ enz41 noodzakelk gemaakt en da>om ons t5 slotte v]zo55d en bevr$ig+ s*5k5d4 ,ma> ook zoo opgevat1 v]kondigt de trag$ie e5e groote wa>heid3 al het m5s*elk groote w&elt langs afgrond5 van s*uld1 en bevr$ig+ is er e]/ dan1 als het edele en groote 9 d5 dood te gronde gaat4 ,de ond]gang van ,ore/es1 ,o$ipus1 ,antigone1 ,romeo en ,julia1 ,max en ,!kla1 ,iphig5ie enz41 v]zo5t ons met h5 en met hun gesla*t2 alle m5s*li*5 ,gebre*5 shnet re9e ,m5s*li*heit 7,goe!74 ,en zoo is het ook dikw]f 9 de hi/orie3 de laat/e1 edele ,con/antn is1 /rd5de en /]v5de voor zn volk en l&1 e5 zo5 voor de gruwel5 d] ,byzantns*e keiz]s1 en de 9 v]gelk+ met zne voorgang]s ons*uldige ,lodewk ,,xvi boet 9 zn dood voor de zond5 van zn huis4 ,indi5 de hi/orie d] familin en gesla*t5 ons bek5d 01 z\ z ons tal van d]gelke voorbeeld5 lev]54 ,9 het de mortuis nil nisi b5e e]5 w all5 de v]zo55de kra*t van ld5 en dood4 ,ja1 alle lev5 en vreugde hi] op a>de is vru*t van sm>t en dood4 ,alles leeft van elk&]s dood4 ,de graankorrel moet /]v5 om vru*t te drag54 ,wat de e5 heeft gezaaid wordt door d5 &] gemaaid4 ,de mo$] geeft 9 b>5ssm>t en soms /]v5de1 het lev5 aan ha> k9d4 ,alle geboorte1 ook op het gebi$ d] g$a*te en d] kun/1 is uit dui/] tot li*t4 ,enkel5 w]k51 /rd51 ld51 en &]5 g5iet5 van hun arbeid4 ,w lev5 all5 van de met inspann+ v]worv5 s*att5 d] voorgesla*t54 ,alle edele go$]5 d] m5s*heid zn ond] /rd en ld5 door enkel5 voor all5 v]ov]d4 ,vooral draagt de liefde e5 plaatsv]vang5d k>akt]2 hi] op a>de is ze haa/ niet &]s d5kba> dan als m$e-ld51 2 wie het mee/ liefheeft1 ldt het mee/4 ,de mo$] ldt om1 91 met ha> k9d2 de vad] draagt r\w 9 het h>t om de afdwal+ van zn zoon4 ,natuur en m5s*heid le]51 dat er /ellv]tret5de ,krfte zn4 ,cf4 bov5 bl4 #ace en voorts nog ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 ,x #bd4 ,turret9us1 de satisf4 #ea4 ,petrus de ,witte1 ,w$]l4 d] ,soc4 dwal4 ,,ii #bbav4 ,bu%nell1 ,vic>i\s sacrifice #ahff4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #fbb4 de ,mai/re1 ,soires de ,/4 ,pet]sb\rg1 clairc4 sur les sacrifices4 ,al deze voorbeeld5 en r$5e]+5 zn zond] twfel ges*ikt1 om het plaatsv]vang5d ld5 van ,*ri/us e5ig]mate toe te li*t54 ,teg5ov] het individualisme en atomisme1 dat de m5s*heid uite5rukt en van de my/iek d] liefde niet weet1 zn ze van uitnem5de wa>de4 ,ma> to* zn ze niet 9 /aat1 om het ld5 van ,*ri/us te v]kl>54 ,vel5 blv5 wel b deze voorbeeld5 /aan en tra*t5 het ld5 van ,*ri/us te begrp5 als e5 natuurlk gevolg van zn +aan 9 onze zondige geme5s*ap1 b4 v4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ajd1 #d4 ,weisse1 ,philos4 ,dogm4 #hgf4 ,lange1 ,dogm4 ,,ii #hdj4 #hda4 ,h4 ,s*ultz1 ,d] ,begriff des /ellv]tr4 ,leid5s1 ,basel #ahfd enz4 ,ma> zoo komt de (f]&e van ,*ri/us niet tot ha> re*t4 ,wel is m5s*elke sympa?ie voor ,*ri/us1 en bov5al voor ,hem als d5 heilig5 en b>mh>tig5 ,hoogeprie/]1 oorzaak van diep1 sm>telk ld5 gewee/1 ,mt4 #h3ag1 #i3cf1 #ad3ad enz41 ma> z is niet de e5ige en de voornaam/e oorzaak1 ev5m9 als hong] en dor/1 v]volg+ van zne v&51 v]zoek+ van ,satan1 v]lat+ door zne discipel54 ,dan to* w>e het ld5 voor ,*ri/us sle*ts ld5 en ge5 /raf1 en ,h zelf niet me] dan e5 getuige1 e5 m>tela>1 e5 ld] gewee/1 alle5 gradueel v]s*ill5d van &]54 ,ma> ,*ri/us heeft zelf zn ld5 bes*\wd als e5e /raf1 door ,god om onze zond5 op ,hem gelegd1 ,mt4 #bj3bh1 #bf3bh1 #bg3df1 en heel de ,s*rift le]t1 dat ,h voor ons tot zonde is gemaakt en e5 vloek is geword51 #b ,cor4 #e3ba1 ,gal4 #c3ac4 ,e5 /ap v]d] gaan z1 die het ld5 van ,*ri/us op reali/is*e wze v]kl>5 uit de plaats1 die ,h 9 het m5s*elk gesla*t inneemt4 ,h is n4l4 niet e5 individu naa/ &]51 ma> ,c5tral9dividuum2 ,h heeft niet e5 m5s*elk p]soon ma> de m5s*elke natuur aang5om52 die natuur droeg de zonde en lag ond] d5 vloek2 en alzoo nam ,*ri/us met die natuur ook ha> s*uld en /raf op zi*4 ,gelk ,adam da>om onze v]teg5woordig] kon zn1 wl h de /amvad] 0 van heel het m5s*elk gesla*t1 zoo is ,*ri/us plaatsv]vang] van de geme5te1 die als zn li*aam uit ,hem als het ho(d wordt gebor5 en n met ,hem is4 ,en ev5als w b4 v4 op onz5 rug word5 ge/raft om hetge5 w met onze h& hebb5 misdaan1 zoo is ,*ri/us om onze zond5 ge/raft wl ,h n met ons is1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #dh art4 #a4 #b4 ,suppl4 qu4 #ac art4 #b4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #egv4 #eccv4 ,dale1 ,! atonem5t1 lect4 #aj4 ,scott ,lidgett1 ,! spiritual pr9ciple ( ! atonem5t1 *4 #g4 ,s>torius1 ,lehre v4 d4 h4 ,liebe ,,ii #fg f4 ,bild]dk1 ,op/4 v4 godg4 en z$ek4 inh\d1 ,i #a-ae enz4 ,deze reali/is*-my/is*e opvatt+ van ,*ri/us' plaatsv]vang+ is op zi*zelve volkom5 jui/ en wordt ook door de ,s*rift duidelk gele]d2 de geloovig5 to* zn zelv5 met ,*ri/us gekrui/1 ge/orv51 begrav51 opgewekt en 9 d5 hemel gezet1 ,rom4 #f-h1 ,gal4 #b3bj1 ,ef4 #b3f1 ,col4 #b3aa1 #c3c enz41 cf4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #aad-aba4 ,wl ,*ri/us niet alle5 v]zo5] ma> ook v]loss] is1 niet alle5 objectief de s*uld d] zonde moe/ wegnem5 ma> ook subjectief de ma*t d] zonde moe/ brek51 vormt deze my/ieke unie van ,*ri/us en de geloovig5 9 het w]k d] zaligheid e5 wez5lk en onmisba> be/&deel4 ,ma> to* is z niet de e5ige en de e]/e relatie1 welke tuss*5 ,*ri/us en de zn5 be/aat4 ,9 de ,s*rift is z op de fo$]ale geb\wd2 ,rom4 #f-h volgt op ,rom4 #c-e4 ,wanne] z da>van wordt losgemaakt1 v]lie/ z d5 grondslag1 wa>op z ru/5 moet2 gaat z ha> /eun zoek5 9 het pan!isme1 dat de h]s*epp+ v]&]t 9 e5 proces2 en v]legt de objectieve v]zo5+ me] en me] 9 de subjectieve v]loss+2 ,%$d laat b4 v4 de to]ek5+ van ,*ri/us' g]e*tigheid re$s afhang5 van w$]geboorte en gelo(1 ib4 #ecd1 cf4 ,dale #dbb enz4 ,dan alle5 is deze my/ieke unie 9 ha> s*riftuurlke beteek5is tegelk met de objectieve v]zo5+ van ,*ri/us' (f]&e te h&hav51 wanne] ,*ri/us all]e]/ als ,ho(d des v]bonds wordt bes*\wd en 9 fo$]ali/is*51 legal5 z9 voor de zn5 9 de plaats is getr$54 ,het v]bond d] g5ade gaat aan d5 p]soon en de (f]&e van ,*ri/us vooraf4 ,dat v]bond beg9t to* niet nadat ,*ri/us zn w]k heeft volbra*t1 met d5 ,h4 ,gee/1 met de weldad5 van w$]geboorte en gelo(2 ma> ook ,*ri/us zelf /aat 9 dat v]bond1 ,h is er de borg en de middela> van1 ,hebr4 #g3bb1 #h3f1 #ab3bd2 zn blo$ is bondsblo$ en da>om v]zo55d1 ,mt4 #bf3bh4 ,ja me] nog1 het v]bond d] g5ade is niet e]/ opg]i*t 9 d5 td1 ma> het heeft zn grondslag 9 de eeuwigheid1 het ru/ 9 het pactum salutis1 het is 9 de e]/e plaats e5 v]bond d] drie p]son5 9 het ,goddelk wez5 zelf4 ,vad] en ,zoon en ,gee/ zn alle drie 9 dat v]bond w]kzaam2 en zoo we9ig beg9t het e]/ 9 d5 td met de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es1 dat het veele] van eeuwigheid 9 d5 raad van ,god drieenig zn be/& en va/igheid heeft4 ,en da>uit wordt ook de satisfactio vic>ia van ,*ri/us v]kla>d4 ,z b]u/ op e5e ord9antie1 op e5e vre1 alma*tige1 g5adige bes*ikk+ ,gods4 ,dat wil vol/rekt niet zegg51 dat z willekeurig en onr$elk is4 ,all]lei v]h\d+5 9 natuur en m5s*heid bi$5 analogie van de plaatsv]vang+ b ,*ri/us4 ,ma> analogie is hi] en kan hi]1 ev5m9 als b ,adam1 bov5 bl4 #abiv4 id5titeit zn4 ,beid5 nem5 9 de m5s*heid e5e eig5a>dige plaats 92 z alle5 zn ho(d5 van heel het m5s*elk gesla*t2 hun invlo$ en w]k+ breidt tot alle plaats5 en td5 zi* uit4 ,en bov5 ,adam /aat ,*ri/us nog we]4 ,want ,adam 0 v]teg5woordig]1 ,*ri/us is plaatsv]vang] d] m5s*heid4 ,adam h&elde 9 onz5 naam ma> nam niets van ons ov]2 ,*ri/us kwam tot ons1 /elde zi* 9 onze plaats1 droeg onze s*uld en /raf en v]wi]f onze g]e*tigheid4 ,adam 0 ho(d van e5 v]bond d] w]k51 dat wankel 02 ,*ri/us is ho(d van e5 bet] v]bond1 dat van ge5 wankel5 weet4 ,adam 0 e5 m5s*1 s*oon zond] zonde1 a>ds* uit de a>de2 ,*ri/us 0 het vlees*geword5 ,woord1 de ,e5gebor5e van d5 ,vad]1 vol van g5ade en wa>heid1 de ,he] uit d5 hemel4 ,adam b$i]f wat go$ 01 ,*ri/us h]/elde en volmaakte wat b$orv5 04 ,zoov] als het g5adev]bond het v]bond d] w]k51 en het evangelie de wet te bov5 gaat1 zoo hoog /aat ,*ri/us bov5 ,adam4 ,zne satisfactio vic>ia is zelfs niet na> het v]bond d] w]k5 met zne wet te begrp52 z is wel niet contra legem1 want z beve/igt de wet1 ma> z is to* supra legem en gaat alle onze g$a*t5 ze] v]re te bov54 ,z is tot ge5 algeme55 regel t]ug te br5g5 no* door e5e algeme5e wet te v]kl>51 want z is ge5 v]s*nsel naa/ &]e1 ma> z is e5 concreet feit1 geheel e5ig 9 de ges*i$5is d] m5s*heid1 door niets v]kla>d en zelf alles v]kl>5d1 ru/5d 9 e5e bzond]e ord9antie ,gods4 ,en deze ord9antie ,gods is ge5 geisole]d wilsbesluit1 ma> draagt e5 v]bondmatig k>akt]4 ,de satisfactio vic>ia heeft ha> grondslag 9 d5 raad van ,god drieenig1 9 het lev5 d] hoog/e1 d] volmaakte en eeuwige liefde1 9 het onwankelba> v]bond d] v]loss+4 ,na> de ord9antin van dat v]bond neemt ,*ri/us de plaats d] zn5 9 en wisselt ,h hunne zonde teg5 zne g]e*tigheid1 hun dood teg5 zn lev5 94 1 1 1 1 1 ,ep4 ad ,diogn4 #i4 ,cf4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t #aih etc4 ,hugh ,m>t91 ,! atonem5t p4 #i etc4 #ag4 ,deze gehoorzaamheid heeft ,*ri/us volbra*t 9 heel d5 /aat zn] v]n$]+4 ,de =meele beh&el+ van de le] d] twee /at5 kwam b de ,lu!rs*5 op1 om de communicatio idiomatum met ,jezus' v]n$]+ 9 ov]e5/emm+ te br5g51 ma> w]d spo$ig ook door de ,g]e=me]d5 ov]g5om51 ,olevianus1 ,sub/4 fo$4 ,,ii #e4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ac4 ,junius1 ,!ses ,!ol4 c4 #bi4 ,synopsis pur4 !ol4 c4 #bg4 #bh enz4 ,s$]t ,s*lei]ma*]s kritiek1 ,*r4 ,gl4 #aje1 is z e*t] f geheel prsgegev5 f belangrk gewzigd4 ,z1 die het voorbe/aan en de op/&+ van ,*ri/us ontk5n51 hebb5 b deze le] ook ge5 belang me]1 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 #hbd f4 ,lipsius1 ,dogm4 #efg f4 ,&]51 die deze getuig5iss5 d] ,s*rift aannem51 hebb5 ha> dikw]f omgezet 9 e5e bes*rv+ van de all5gs zi* voltooi5de m5s*word+ van d5 ,logos1 ( van de ,godm5s*elke ontwikkel+ en volmak+ van ,*ri/us2 zne v]n$]+ wordt dan opgevat als e9e /ete ,erhhung se9es inn]5 ,leb5s1 welke de v]hoog+ vanzelve t5 gevolge _h1 ,m>t5s5 #aci f4 ,dorn] #ajd4 ,lange ,,ii #fce4 ,ro!1 ,e?ik #ecc f4 ,de le] d] twee /at5 wordt door e5e biographie van ,jezus v]vang51 die e*t] met het oog op de bronn5 onmogelk1 met het oog op d5 p]soon ongeoorlo(d is en da>om altd op e5e vals*e teg5/ell+ uitloopt tuss*5 d5 hi/oris*5 ,jezus en d5 apo/olis*5 ,*ri/us1 ,/rauss1 ,leb5 ,jesu #ahfd #a4 ,weiss1 ,leb5 ,jesu ,i #ahj4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #c4 #fc4 ,khl]1 ,d] sog54 hi/or4 ,jezus und d] ges*i*tli*e1 bibl4 ,*ri/us #ahib4 ,id4 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung #fh f4 ,kuyp]1 ,enc4 ,,iii #aeh4 ,er is ge5 s*eid+ te mak5 tuss*5 e5 vita ,*ri/i en e5 (ficium ,*ri/i1 gelk ,ebr>d wil1 ,dogm4 #djh4 ,zn gans*e lev5 /ond 9 di5/ van het ambt1 wa>toe ,h door d5 ,vad] aange/eld en 9 de w]eld gezond5 04 ,het dogma d] apo/olis*e pr$ik+ is de e5ige sleutel1 om de evangelis*e ov]lev]+ van ,*ri/us te ontsluit52 het e5ige middel1 om ons e5 beeld vol lev5 van d5 ,heil& d] w]eld te v]s*aff51 ,khl]1 ,v]shnung #fi4 ,*ri/us heeft ge5 oog5blik voor zi*zelf geleefd1 ,rom4 #ae3c1 ma> altd voor zne geme5te1 om ha> e5 voorbeeld te gev51 ,mt4 #aa3bi1 ,joh4 #ac3ad-af enz41 om ha> te di55 en zn lev5 te gev5 tot e5 rantso5 voor vel51 ,mt4 #bj3bh1 om zn g5ade en wa>heid1 zn li*t en zn lev5 ha> m$e te deel51 ,joh4 #a3af1 #f3ccv41 ,col4 #c3d4 ,de m5s*word+ zelve 0 re$s e5e 1 da>9 be/a&e1 dat ,h1 die 1 d4 i41 die 9 de g$aante ,gods1 op dezelfde wze als ,god be/ond en dit niet hield voor iets g]o(ds ( aangematigds1 to* van deze ,goddelke be/aanswze af/& de$ en de aannam1 zoodat ,h wa>lk aan e5 m5s* gelk w]d en 9 g$aante als e5 m5s* bevond5 w]d1 ,phil4 #b3g1 #h1 #b ,cor4 #h3i1 cf4 ,weiff5ba*1 ,zur ,auslegung d] ,/elle ,phil4 #b3e-aa1 ,k>lsruhe u4 ,leipzig #ahhd4 ,9 de v]wissel+ d] met de 1 van de ,goddelke be/aanswze met de m5s*elke be/ond zne 1 ex9anitio4 ,en zoodra deze _h plaats gehad1 begon zne 1 humiliatio1 da>9 be/a&e1 dat ,h ,gode gehoorzaam 0 en bleef tot d5 dood toe4 ,heel het lev5 van ,*ri/us van de ontvang5is af tot d5 dood toe 0 dus e5e v]n$]+ t5 gevolge van zne gehoorzaamheid1 e5 /e$s diep] +aan 9 de geme5s*ap onz] zonde en e5 /e$s v]d] zi* v]wd]5 van de hemels*e vreugde4 ,zne besnd5is1 ,luk4 #b3ba1 /rekte tot bews1 dat ,h wa>a*tig m5s* en ,abrahams zaad 01 dat ,h als zoodanig /ond 9 de geme5s*ap onz] zonde en het teek5 d] afsnd+ van die zonde ontvang5 moe/1 en dat ,god zn ,god en ,h ,gods ,zoon 04 ,zn doop1 di5 ,h als de ,heilige ev5m9 als de besnd5is voor zi*zelf van noode _h1 ,mt4 #c3ad1 ges*i$de1 omdat het ,hem als middela> betaamde1 1 al het re*t d] wet te voldo5 en de gans*e1 volle g]e*tigheid aan te br5g51 die de wet van ,hem eis*te2 omdat ,h als zoodanig 9 de geme5s*ap d] zond>5 /a&e1 het teek5 en zegel zn] geme5s*ap met ,god ontvang5 moe/1 als de ,zoon1 9 wi5 de ,vad] al zn welbehag5 _h2 en omdat ,h met d5 ,h4 ,gee/ gezalfd en bekwaamd en alzoo +ewd moe/ word5 tot zn op5lk optr$5 als de ,*ri/us die zelf alle5 doop5 kan met d5 ,h4 ,gee/ en met vuur1 ,mt4 #c3aa-ag1 cf4 p>all41 ,hd4 #aj3ch1 ,bornemann1 ,die ,taufe ,*ri/i dur* ,joh4 9 d] dogm4 ,beurteilang d] *ri/l4 ,!olog5 d] vi] er/5 ,jahrh41 ,leipzig #ahif4 ,de v]zoek+1 die t]/ond na d5 doop plaats _h en voorts telk5s tot 9 ,ge?semane toe zi* h]haalde1 cf4 1 ,luk4 #d3ac1 ,joh4 #ab3bg1 ,mt4 #bf3ci1 ,hebr4 #d3ae1 #e3g1 #a ,petr4 #b3bc1 _h t5 doel1 dat ,*ri/us1 die zoo pas het teek5 en zegel van zn geme5s*ap met ,god en de gav5 des ,h4 ,g4 ontvang5 _h1 deze geme5s*ap ook teg5ov] alle v]leid+ van ,satan en w]eld z\ h&hav51 als de twe$e ,adam het v]bond met ,god niet v]brek5 ma> voor zi* en de zn5 9 /& h\d5 en beve/ig5 z\1 en als de b>mh>tige ,hoogeprie/]1 9 alles v]zo*t znde als w1 ons 9 onze zwakh$5 en v]zoek+5 z\ t] hulpe kom54 ,al de woord5 en w]k51 welke ,*ri/us g$ur5de zn lev5 gesprok5 en g$aan heeft1 zn e5e uitvo]+ van ,gods wil1 ,joh4 #e3aiv41 #f3ch en hebb5 t5 doel1 om d5 naam1 de deugd51 d5 raad en het welbehag5 ,gods beide 9 wet en evangelie bek5d te mak51 ,mt4 #aa3bg1 ,joh4 #a3ah2 om zne prie/]lke b>mh>tigheid te toon5 aan alle arm51 krank5 en v]lor551 ,mt4 #h3ag1 #aa3e2 om zne kon9klke ma*t te bewz5 ov] ,satan1 w]eld1 zonde en al hunne w]k+54 ,luk4 #aj3ah1 ,joh4 #ab3ca1 #ad3cj1 #af3cc1 #ah3cg4 ,het ld5 van ,*ri/us1 dat met zne m5s*word+ beg9t ma> 9 de passio magna zi* voltooit1 is de wil en het gebod van d5 ,vad]1 ,mt4 #bf3ci1 #db1 ,joh4 #aj3ag1 #ah1 bews van zne vol/rekte gehoorzaamheid1 ,phil4 #b3h1 ,hebr4 #e3h1 en voor de zn5 tot e5 voorbeeld voor hun lev51 #a ,petr4 #b3ba1 tot e5 rantso5 voor hunne zond51 ,mt4 #bj3bh1 #bf3bh1 tot e5e ov]w9n+ d] w]eld1 ,joh4 #af3cc1 ,col4 #b3ae4 ,zne v]oordeel+1 niet alle5 door het sanh$r9 ma> ook door d5 w]eldlk5 ,rome9s*5 re*t] ,pontius ,pilatus ges*i$de da>toe1 dat ,h niet heimelk door e5 sluipmoord ( 9 e5 opro] /]v5 z\1 ma> na> de uitspraak van het to5maals be/e en deugdelk/e re*t1 na behoorlk ond]zoek1 op5lk1 9 d5 weg des re*ts g$ood z\ word51 en dat da>b n zne p]soonlke ons*uld1 ,mt4 #bg3ah-bd1 n de grond van zne v]oordeel+1 n4l4 zne beld5is1 de ,zone ,gods en de ,messias ,israels te zn1 ,mt4 #bf3fc1 #bg3aa1 n de wil van ,god1 ,hd4 #b3bc1 #d3bg1 #bh1 n het k>akt] van zn dood als e5 /]v5 voor &]51 ,mt4 #bj3bh1 duidelk en onw$]sprekelk voor all] oog 9 het li*t z\d5 tr$54 ,de dood d] kruisig+1 crudelissimum tet]rimumque supplicium1 en gewoonlk sle*ts op slav5 en erge misdadig]s toegepa/1 _h deze beteek5is1 dat ,*ri/us1 9 naam d] wet tot de s*rikkelk/e en smadelk/e /raf v]oordeeld znde1 aan d5 /r5g/5 eis* d] wet heeft voldaan1 als e5 gehang5e ,gode tot e5 vloek is geword51 ma> da>door ook de v]vloek+ d] wet van ons heeft wegg5om51 ,deut4 #ba3bc1 ,gal4 #c3ac1 en van alle kwaad1 wa>toe de wet ons om onze zond5 v]oordeelt1 volkom5 heeft bevrd2 het kruis is da>om het middelpunt en de k]n van het evangelie1 #a ,cor4 #a3bc1 #b3b1 ,gal4 #f3ad4 ,het blo$ dat ,*ri/us v]goot--non infirmitate1 s$ pote/ate mortuus e/1 ,aug41 de nat4 et gr4 #bf--;bew/1 dat ,h zn lev5 vrwillig ,gode heiligde1 dat ,h het bra*t als e5e (f]&e1 en da>door de v]zo5+ en d5 vr$e tot /& bra*t1 ,mt4 #bf3bg1 ,hd4 #bj3bh1 ,rom4 #c3be1 #e3i1 ,ef4 #a3g1 ,col4 #a3bj1 ,hebr4 #i3ab1 #bb4 ,t5 slotte heeft ook de begraf5is van ,*ri/us e5e bzond]e beteek5is2 z wordt h]haaldelk v]meld1 ,jes4 #ec3i1 ,mt4 #ab3dj1 #bg3ei1 #fj1 ,luk4 #aa3bi1 #bc3ec1 ,joh4 #ai3dj-db1 ,hd4 #ac3bi1 #a ,cor4 #ae3c1 #d4 ,ze is niet alle5 bews da>van1 dat ,h wa>lk ge/orv5 en dus ook uit d5 dood opge/aan is1 ma> h>e beteek5is ligt vooral hi]91 dat ,*ri/us1 (s*oon zn gee/ ov]gev5de 9 de h&5 zns ,vad]s1 die ,hem opnam 9 het p>ads1 ,luk4 #bc3dc1 #df1 to* drie dag5 v]ke]d heeft 9 d5 /aat des doods1 tot het rk d] dood5 behoord heeft1 en alzoo de /raf d] zonde1 ,g54 #c3ai1 t5 volle g$rag5 heeft4 ,aan di5 /aat des doods1 d5 ,hades1 is ,h niet ov]gelat51 zn vlees* heeft ge5 v]d]f5is gezi51 ,h is imm]s t5 d]d5 dage opgewekt2 ma> ,h heeft dan to* 9 d5 ,hades v]ke]d1 ,mt4 #ab3dj1 ,hd4 #b3bg1 #ca4 ,&]e plaats5 d] ,s*rift zn er niet1 die van de begraf5is van ,*ri/us ( van zn v]blf 9 d5 /aat des doods sprek51 want de n$]dal+ 1 ,ef4 #d3i w/ blk5s de teg5/ell+ op zn n$]dal5 na> de a>de door zne m5s*word+1 cf4 ,mey] t4 p42 en #a ,petr4 #c3ai-bb spreekt 9 ge5 geval van hetge5 ,*ri/us de$ tuss*5 zn dood en op/&+1 ma> f van hetge5 ,h de$ na zne op/&+ f vr zne vlees*word+2 de woord5 duid5 aan1 dat ,*ri/us1 die1 wl e5 s>kis* li*aam deela*tig1 g$ood is1 to* omdat het ,hem eig5 01 we] opgewekt is1 zoodat zn lev5 na de op/&+ ge5 s>kis* ma> e5 pneumatis* lev5 04 ,de desc5sus ad inf]os1 1 ,hades1 niet hel1 geh5na1 9 ,grieks*51 ,rooms*51 ,lu!rs*5 z9 heeft da>om to* 9 dez5 tek/ ge5 /eun4 ,ma> spo$ig kwam 9 de *ri/elke k]k de g$a*te op1 dat ,*ri/us 9 d5 td tuss*5 zn dood en op/&+ na> d5 ,hades 0 gegaan4 ,het voor e5ig5 td ontdekte ,evangelium ,petri vs4 #da #db laat e5e /em uit d5 hemel tot ,jezus zegg53 1 wa>op het antwoord luidt3 1 de hels*e ma*t5 zn ontbloot4 ,volg5s ,h]mas1 ,sim4 ,,ix #af1 #e-g zett5 de apo/el5 na hun dood hun pr$ik+ voort1 en wel aan h51 die vroeg] 9 g]e*tigheid ontslap5 w>51 cf4 ook ,clem5s ,alex4 ,/rom4 ,,vi #f1 #de4 #df4 ,en ,t]tullianus1 de an4 #ee4 ,ir5aeus1 adv4 ha]4 ,i #bg1 #c4 ,,iv #bg1 #b en ,v #ca1 #a-b1 le]5 dat ,*ri/us apud inf]os ( 9 ea quae sunt sub t]ra is ne]g$aald1 om de geloovig5 des ,o4 ,t4 9 de weldad5 van zn w]k te do5 deel54 ,volg5s ,ruf9us #daj _h het symbool d] k]k te ,aquileja ook dit artikel3 crucifixus sub ,pontio ,pilato et sepultus desc5dit 9 inf]no2 wa>s*nlk g+ van hi] dit artikel 9 v]s*ill5de beld5iss5 ov]1 9 dat van de synode te ,sirmium #cei1 ,nice #cei1 ,con/ant9opel #cfj1 ,tol$o #fcc1 9 het symbolum ,quicumque en zoo ook 9 v]s*ill5de lat]e vorm5 van het zoog5aamd apo/olis* symbool1 cf4 behalve de vele dogm5hi/4 w]k5 van ,h>nack1 ,hag5ba* enz41 de w]k5 ov] het apo/4 symbool van ,casp>i1 ,h>nack art4 ,apo/ ,s4 9 ,h]zog1 ,zahn1 ,das ap4 ,symbol1 ,erlang5 #ahic4 ,katt5bus*1 ,das apo/4 ,symbol ,i #ahid ,s4 #ajc f4 ,id4 ,*ri/l4 ,welt #ahhi n4 #bg4 #bh4 ,id4 ,zur ,wrdigung des ,apo/olikums1 ,hefte zur ,*r4 ,welt n4 #b1 ,leipzig #ahib ,s4 #bi4 ,hahn1 ,bibl4 d] ,symb4 u4 ,glaub5sregeln d] alt5 ,kir*e #ahig4 ,de ,grieks*e k]k1 ,conf4 ,or?od4 qu4 #di1 v]/aat ond] d5 desc5sus ad inf]os1 dat ,*ri/us met zne ,goddelke natuur en met zne ziel na> d5 ,hades is gegaan en de ziel5 d] heilige voorvad]5 bevrd en met d5 moord5a> aan het kruis1 na> het p>ads heeft ov]gebra*t4 ,de ,rooms*e k]k1 ,cat4 ,rom4 ,i c4 #f1 cf4 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,,iv #f-af4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii #ai4 #bj ,,xiii #ae-ah ,s*eeb5 ,,iii #bih f4 enz41 le]t1 dat ,*ri/us1 w]kelk1 met zne ziel1 na zn dood1 ad inf]os is afg$aald en da> zoo lang geblev5 is1 als zn li*aam ru/te 9 het graf1 om de ziel5 d] vrom51 die da> s9e ullo doloris s5su1 beata r$emptionis spe su/5tati1 quieta habitatione fruebantur1 ma> to* ,gods aans*\w+ mi/51 te bevrd51 om als ov]w9na> de daemon5 n$] te slaan en hun de buit d] ziel5 te ontroov54 ,de ,lu!rs*e k]k1 ,symb4 ,b4 ed4 ,mll] #eej4 #fif beldt1 dat ,*ri/us na> beide natur51 met ziel en li*aam na de begraf5is na> de hel is gegaan1 d5 duivel ov]wonn51 de ma*t d] hel v]/oord en aan d5 duivel alle kra*t en ma*t ontnom5 heeft2 de !olog5 breidd5 dit zoo uit1 dat ,*ri/us op d5 morg5 van d5 d]d5 dag1 na de vivificatio1 resurrectio int]na en vr de resurrectio ext]na1 met ziel en li*aam na> de hel is gegaan1 en da> aan ,satan en alle v]doemde gee/51 door e5e pra$icatio non evangelica s$ legalis1 el5ctica1 t]ribilis1 zne ov]w9n+ ov] dood en ,satan bek5d gemaakt heeft1 ,frank1 ,!ologie d] ,concondi5=mel ,,iii #cig-ded4 ,s*mid1 ,dogm4 d] ev4 lu?4 ,k4 #bgg4 #bhh f4 ,de ,g]ef4 beld5iss5 zn niet e5/emmig en v]/aan ond] de n$]dal+ t] hel de hels*e sm>t51 die ,*ri/us le$ aan het kruis1 ,calvn1 ,in/4 ,i #af1 #h-ab1 ,cat4 ,g5ev4 #a1 ,cat4 ,heid4 qu4 #dd1 en zoo ,beza1 ,danaeus1 ,p>eus1 enz4 ( het w]kelk he5gaan van ,*ri/us alle5 met zne ziel na> de hel1 om alda> zne ma*t bek5d te mak51 ,repet4 ,anh4 #i1 en ev5zoo ,zan*ius1 ,aretius1 ,al/$2 ( het he5gaan van ,*ri/us na> de hel met ziel en li*aam beide met hetzelfde doel1 ,coll4 ,lips4 #i2 ( d5 /aat des doods1 wa>9 ,*ri/us drie dag5 v]ke]de1 ,cat4 ,we/m4 b ,niemey] #ee1 en zoo ,olevianus1 ,p]k9s1 ,amesius1 ,mol9aeus1 ,bronghton1 ,vossius1 ,bo*>tus1 ,pe>son1 ,s*ult5s1 ,vriemoet enz42 t]wl sommig5 deze v]s*ill5de gevoel5s tra*tt5 te v]e5ig51 ,sohnius1 ,op4 ,,iii #caa4 ,witsius1 ,v]kl4 van het apo/4 symbool1 #ah #iv4 ,burmannus1 ,synopsis !ol4 ,v #ba #ac-ad4 ,ma/ri*t ,v #ac1 #e4 ,synopsis pur4 !ol4 #bg1 #cb4 ,heidegg]1 ,corpus !ol4 #ah1 #cb4 enz4 ,de groote v]s*eid5heid van gevoel5s v]kla>t1 dat vel5 aan het artikel ge5 go$5 z9 wi/5 te he*t5 en het geheel v]wi]p51 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ii1 #a1 ( ook dit artikel aangrep51 om aan hunne le] van e5e voortdur5de evangeliepr$ik+ en van e5e ,missionsan/alt 9 de plaats van d5 tuss*5toe/& e5 k]kelk /empel te gev51 cf4 vooral ,gd]1 ,die ,lehre v4 d4 ,ers*e9ung ,jesu ,*r4 unt] d5 ,todt5 #ahec4 ,spitta1 ,*ri/i ,pr$igt an die ,gei/]1 ,gtt+5 #ahij4 ,ind]daad /aat de zaak met dit artikel aldus1 dat #a de uitdrukk+ n$]g$aald t] hel1 voorzoov] ze aan tek/5 als ,hd4 #b3bg1 #ca1 ,ef4 #d3i1 ontle5d mo*t zn1 hi/oris* e5e gans* &]e beteek5is heeft v]kreg51 dan welke 9 die tek/5 is v]vat2 #b dat de ,grieks*e en ,rooms*e v]kl>+ van dit artikel1 als z\ ,*ri/us na> d5 ,hades gegaan zn1 om de vrom5 des ,o4 ,t4 te bevrd51 9 de ,s*rift niet d5 m9/5 /eun v9dt2 #c dat de ,lu!rs*e opvatt+1 dat ,*ri/us zne ma*t aan ,satan heeft bek5d gemaakt1 wel1 gelk lat] blk5 zal1 gegrond is op /ellige uitsprak5 d] ,s*rift1 ma> niet kan aangem]kt word5 als e5e jui/e v]kl>+ d] woord53 n$]g$aald t] hel1 wl deze 9 dat geval niet z\d5 behoor5 tot d5 /aat d] v]n$]+ ma> tot di5 d] v]hoog+1 welke e]/ met de op/&+ beg9t2 #d dat de nieuw]e me5+1 als z\ ,*ri/us t] helle gegaan zn1 om het evangelie te pr$ik5 aan all51 die het hi] op a>de niet hebb5 gehoord1 ev5m9 om dezelfde r$5 kan bes*\wd word5 als e5e jui/e v]kl>+ van dit gelo(s>tikel2 #e dat #a ,petr4 #c3ai hoog/5s zegt1 hoewel lat] aangetoond zal word5 dat ook dit de jui/e me5+ niet is1 dat ,*ri/us na zne op/&+ het evangelie v]kondigd heeft aan de tdg5oot5 van ,noa* ma> tot e5e uitbreid+ van de evangeliepr$ik+ tot alle ( tot &]e v]lor55 vol/rekt ge5 re*t geeft2 en #f dat de woord5 n$]g$aald t] helle1 9 ov]e5/emm+ ook met wat ,ruf9us zegt1 dat z e5e uitbreid+ zn van ,jezus' begraf5is nog het be/ te v]/aan zn van d5 /aat des doods1 wa>9 ,*ri/us als middela> drie dag5 v]ke]de1 om de /raf d] zonde t5 e9de toe te drag5 en ons da>van te v]loss54 ,zoo is heel het lev5 van ,*ri/us uitgeloop5 op zn dood als de volkom5e g5oegdo5+ aan de g]e*tigheid ,gods4 ,en door die ne (f]&e heeft ,h 9 eeuwigheid volmaakt alle deg551 die geheiligd word54 #ah4 ,de vru*t van deze gehoorzaamheid van ,*ri/us is niet m9d] dan de gans*e zaligheid4 ,ond] dit begrip word5 alle weldad5 sam5gevat1 welke ,*ri/us voor de zn5 v]worv5 heeft4 ,god heet 9 de ,s*ift 1 ,luk4 #a3dg enz41 ma> ook ,*ri/us draagt di5 naam1 omdat ,h zn volk zalig maakt van hunne zond51 ,mt4 #a3ba1 ,luk4 #b3aa4 ,h is de 1 ,hebr4 #b3aj1 1 ,hebr4 #e3i1 en zn evangelie is het evangelie 1 ,ef4 #a3ac4 ,deze is e5e bevrd+ van de zonde en al h>e gevolg5 en e5 deelg5oots*ap aan de hoog/e zaligheid2 z /aat da>om teg5ov] 1 #b ,cor4 #g3aj1 1 ,phil4 #a3bh1 1 #a ,!ss4 #e3i1 en duurt tot 9 eeuwigheid1 ,hebr4 #e3i4 ,da>om begrpt z vele bzond]e weldad5 ond] zi*1 die alle 9 de ,s*rift ook afzond]lk word5 g5oemd4 ,bov5aan /aat de 1 reconciliatio1 v]zo5+4 ,de (f]&e van ,*ri/us heeft n4l4 volg5s de ,s*rift objectieve1 ook voor ,god geld5de beteek5is4 ,9 het ,o4 ,t4 hadd5 de (f]s de b$oel+1 om de zond5 des (f]a>s voor ,gods aangezi*t te b$ekk51 1 ,,lxx 4 ,deze v]zo5+ heeft nu wel n]g5s ,god tot re*t/reeks* object1 ma> z heeft to* met betrekk+ tot ,hem plaats1 ges*i$t voor zn aangezi*t1 ,lev4 #a3c1 #f3g1 #aj3ag1 #ae3ae1 #cj1 #ai3bb1 ,num4 #ae3bh1 #ca3ej1 en b$oelt1 om door het b$ekk5 d] zonde zn toorn af te w5d51 ,num4 #h3ai1 #af3df1 en ,hem g5adig te /emm51 1 1 propitium r$d]e1 plac>e4 ,ev5zoo is ,*ri/us 9 het ,n4 ,t4 1 ,rom4 #c3be1 1 #a ,joh4 #b3b1 #d3aj1 e5 b>mh>tig en getr\w hoogeprie/] met betrekk+ tot de d+5 b ,god1 1 ,hebr4 #b3ag2 als hoogeprie/] heeft ,h met de (f]&e zn] volmaakte gehoorzaamheid de zond5 van zn volk b$ekt en alzoo ,gods toorn afgew5d en zne g5ade v]worv54 ,wel is door ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,rationali/5 en ook de mee/e nieuw]e !olog51 cf4 b4v4 ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #ajd1 #d4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #bcj f4 ,kaftan1 ,dogm4 #dfj1 bewe]d1 dat ,god liefde is1 niet behoeft v]zo5d te word5 ma> zelf de auteur d] v]zo5+ is4 ,ma> dit b]u/ voor e5 deel op misv]/& en wordt ov]ig5s door de ,s*rift we]sprok54 ,deze le]t to* duidelk1 ook 9 het ,n4 ,t41 dat ,god toornt ov] de zond51 ,rom4 #a3ah1 ,gal4 #c3aj1 ,ef4 #b3c1 dat ook ,h zn]zds moe/ v]zo5d word51 ,rom4 #e3i1 #aj1 #b ,cor4 #ae3ah1 #ai1 ,gal4 #c3ac1 en dat ,*ri/us da>toe e5 is gewee/1 ,rom4 #c3be1 ,hebr4 #b3ag1 #a ,joh4 #b3b1 #d3aj4 ,dit /rdt e*t] vol/rekt niet da>m$e1 dat ,god liefde is en zelf d5 ,*ri/us tot e5e v]zo5+ voor onze zond5 gegev5 heeft4 ,zn toorn is imm]s ge5 booze h>t/o*t van haat ( nd1 zne g]e*tigheid is ge5 dor/ na> wraak1 ma> beide zn met de hoog/e liefde be/aanba>4 ,gelk e5e mo$] te me] sm>t heeft ov] de afdwal+ van ha> zoon1 na>mate z hem me] liefheeft2 gelk e5 re*t] soms e5 blo$v]want ( vri5d v]oordeel5 moet1 aan wi5 h als p]soon zi* innig v]bond5 gevoelt1 zoo ook kan 9 ,god de toorn teg5 de zonde met de liefde jeg5s zne s*epsel5 sam5gaan4 ,odit 9 unoquoque no/rum quod fec]amus1 amavit quod fec]at1 ,b$a b ,turret41 de satisf4 #hf4 ,diligit omnes hom9es quantum ad naturam quam ipse fecit1 odit tam5 eos quantum ad culpam1 quam contra eum hom9es contrax]unt1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #di art4 #d4 ,om onze zond5 zn w wel voorw]p5 van ,gods toorn1 v]um quia ,dom9us quod suum e/ 9 nobis p]d]e non vult1 adhuc aliquid inv5it1 quod pro sua b5ignitate amet1 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #af1 #c4 ,en dit is w$]om niet zoo te d5k51 als( ,god op het oog5blik van ,*ri/us' (f]&e ine5s van gez9dheid en /emm+ v]&]d is4 ,want 9 ,god is er ge5 v]&]+ no* s*aduw van omke]+2 al zne eig5s*app5 zn met zn wez5 n2 9 de eeuwigheid is er ge5 vr en ge5 na4 ,als de ,s*rift spreekt van ,gods toorn en van zne v]zo5+ met ons1 dan spreekt z niet onwa> ma> to* na> onze m5s*elke bevatt+4 ,v]&]+ is er niet 9 het wez5 ,gods1 ma> wel 9 de relatie1 wa>9 ,h tot zne s*epsel5 /aat4 ,h /elt zi* ook niet 9 relatie tot het s*epsel1 als( dit e5igsz9s be/aan z\ buit5 ,hem1 ma> ,h /elt zelf alle d+5 en alle m5s*5 9 die relaties tot zi*zelf1 welke ,h eeuwiglk en onv]&]lk wil en jui/ zoo1 op die wze en 9 dat mom5t des tds1 wa>9 z 9 de w]kelkheid plaats grp51 cf4 deel ,,ii #abev4 ,da>om is het ook ,god zelf1 die 9 ,*ri/us de v]zo5+ aanbr5gt1 #b ,cor4 #e3ai2 ,h v]zo5t zi*zelv5 door de (f]&e des kruises2 ,h br5gt 9 de gehoorzaamheid van ,*ri/us zi*zelf en al zne deugd5 tot erk5n+ en h&haaft zi*zelv5 als ,god voor het oog van al zne creatur52 het is1 wl ,*ri/us wa>a*tig ,god is en voor dit ,goddelk w]k ook wa>a*tig ,god moe/ zn1 het is ,god zelf1 die door het kruis alle d+5 met zi*zelv5 v]zo5t4 ,h plaat/ 9 ,*ri/us de geme5te 9 die v]h\d+ tot zi*zelv51 dat z ,hem1 d5 onv]&]lke1 niet me] 9 zn toorn ma> 9 zne g5ade aans*\wt4 ,jam dilig5ti nos sibi reconciliavit4 ,quia prius diligit1 po/ea nos sibi reconciliat4 ,cf4 ,augu/9us1 de tr94 ,v #af4 ,en*ir4 #cc4 ,lomb>dus e4 a4 op ,s5t4 ,,iii di/4 #ai1 #f4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #di art4 #d4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #af1 #b-d4 ,turret9us1 de satisf4 p4 #di4 #hf4 #hg4 ,moor ,,iii #ddh-dej4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #b1 #bfc4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #fab4 ,frank1 ,*r4 ,wahrh4 ,,ii #aha f4 #aid f4 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]s4 #cfb f4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #dja etc4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t *4 #i enz4 ,door de (f]&e van ,*ri/us is er dus e5e v]h\d+ van v]zo5+ en vr$e tot /& gekom5 tuss*5 ,god en m5s*4 ,*ri/us heeft als de zonde geshnt en da>door ,god v]shnt4 ,het ond]s*eid tuss*5 1 en be/aat niet da>91 dat g5e objectief en deze subjectief is4 ,ook de is e5e objectieve1 door ,god zelf tot /& gebra*te relatie tuss*5 ,hem en de w]eld1 #b ,cor4 #e3ah1 #ai4 ,ma> 9 het is ,*ri/us als middela> het subject1 w5dt1 door zne (f]&e de zond5 b$ekk5de1 ,gods toorn af en v]w]ft zne g5ade4 ,ma> 9 het is ,god zelf het subject1 #b ,cor4 #e3ai2 door ,*ri/us te gev5 tot 1 br5gt ,h tuss*5 zi* en de w]eld e5e v]h\d+ van vr$e tot /&4 ,h toornt niet me]2 wat ,hem tot onz5 maakte1 n4l4 de zonde1 is door ,*ri/us' (f]&e b$ekt2 ,h /i*tte 9 ,*ri/us e5e zoodanige v]h\d+1 wa>9 w ,hem niet me] teg5 ons hebb52 ,h legde zne v&s*ap af1 wl h>e oorzaak1 de zonde1 is wegg5om5 door d5 dood van ,*ri/us1 en /aat nu tot de w]eld 9 e5e v]h\d+ van vri5ds*ap en vr$e2 is dus de door expiatio1 placatio1 ,v]shnung tot /& gekom5e reconciliatio1 ,v]shnung4 ,deze is de inh\d van het evangelie2 alles is volbra*t1 ,god is v]zo5d1 er is onz]zds niets me] te do52 en heel de be/aat 9 de uitnoodig+ tot de m5s*53 1 legt g ook uw]zds de v&s*ap af1 gaat 9 9 die v]h\d+ van vr$e1 9 welke ,god door de (f]&e van ,*ri/us zi* tot zond>5 ge/eld heeft1 gelo(t het evangelie1 ,rom4 #e3i1 #aj1 #b ,cor4 #e3ah-ba1 cf4 ,ef4 #b3af1 ,col4 #a3bj-bb1 ,crem] s4 v4 4 en 41 ,philippi op ,rom4 #e3aj1 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #ii f4 ,re$s hi]m$e is die gans*e voor/ell+ geoordeeld1 welke voldo5+ en v]zo5+ s*eidt en de laat/e e]/ tot /& doet kom51 wanne] de m5s* gelo(t en zi* beke]t4 ,de m5s*5 v]zo55 zi* niet met ,god1 als( z met en naa/ ,god het subject d] v]zo5+ w>52 ma> ,god heeft de w]eld met zi*zelv5 v]zo5d1 zond] ha> to$o51 buit5 ha> om1 zond] dat z er het m9/e aan toegebra*t heeft ( aan behoeft toe te br5g52 m5s*5 ontvang5 alle5 de v]zo5+ als e5e gave1 ,rom4 #e3aa1 en nem5 ze aan door het gelo(1 #b ,cor4 #e3bj4 ,ma> uit deze ne weldaad d] v]zo5+1 door ,*ri/us v]worv51 vloei5 all]lei weldad5 voort4 ,dat kan ook niet &]s4 ,als de v]h\d+ tuss*5 ,god en de w]eld 9 het re9e is1 dan komt te zn] td alles 9 orde1 ook de v]h\d+ tuss*5 hemel en a>de1 engel5 en m5s*51 m5s*5 ond]l+1 en ook de v]h\d+ d] m5s*5 tot zonde1 dood1 w]eld1 ,satan enz4 ,9 de sfe] van het re*t is het pleit besli/4 ,god heeft gelk en da>om wordt ,h vroeg] ( lat] ov]al1 op alle t]re91 en voor alle creatur5 9 het gelk ge/eld4 ,het re*t is aan zne zde en het zal e5s door all5 gewillig ( onwillig word5 erk5d4 ,9 de 1 de vr$ev]h\d+ ,gods 9 ,*ri/us tot de w]eld1 ligg5 dus all]lei &]e weldad5 opgeslot54 ,de vru*t5 van ,*ri/us' (f]&e zn niet tot e5ig t]re9 bep]kt2 z bepal5 zi* niet1 gelk teg5woordig zoo vel5 me551 tot het religieus-e?is*e lev51 tot het h>t1 de b9n5kam]1 de k]k1 ma> z breid5 tot heel de w]eld zi* uit4 ,want ma*tig moge de zonde zn1 niet gelk de misdaad is de g5adegift2 de g5ade ,gods en de gave door de g5ade is bov5mate ov]vlo$ig1 ,rom4 #e3ae4 ,de weldad51 die uit de ,gods 9 ,*ri/us ons toekom51 zn te vele om te noem51 bov5 bl4 #cabv4 ,z kunn5 +$eeld 93 juridis*e1 n4l4 v]gev+ d] zond51 ,mk4 #ad3bd1 ,hebr4 #i3bb1 re*tva>digmak+1 ,rom4 #c3bd1 #d3be1 #e3i1 #h3cd1 #a ,cor4 #a3cj1 #b ,cor4 #e3ba1 aannem+ tot k9d]51 ,gal4 #c3bf1 #d3e1 #f1 re*t op het eeuwige lev5 en de hemels*e erf5is1 ,rom4 #h3ag1 #a ,petr4 #a3d1 ook v]loss+1 1 ,ef4 #a3g1 ,col4 #a3ad1 ,hebr4 #i3ae1 dat e*t] soms ruim]e beteek5is heeft1 ,rom4 #c3bd1 #h3ba1 #bc1 #a ,cor4 #a3cj1 ,ef4 #a3ad1 #d3cj1 #a ,petr4 #a3ah1 #ai2 my/is*e1 be/a&e 9 het gekruisigd1 begrav51 opgewekt en 9 d5 hemel gezet word5 met ,*ri/us1 ,rom4 #f-h1 ,gal4 #b3bj1 ,col4 #c3a-ac2 e?is*e1 n4l4 w$]geboorte1 ,joh4 #a3ab1 #ac1 lev5dmak+1 ,ef4 #b3a1 #e1 heiligmak+1 #a ,cor1 #a3cj1 #f3d1 afwass*+1 #a ,cor4 #f3aa1 re9ig+1 #a ,joh4 #b3i1 bespr5g+1 #a ,petr4 #a3b1 na> li*aam1 ziel en gee/1 #b ,cor4 #e3ag1 #a ,!ss4 #e3bc2 moreele1 be/a&e 9 de navolg+ van ,*ri/us1 die ons zn voorbeeld heeft nagelat51 ,mt4 #aj3ch1 #af3bd1 ,luk4 #i3cc1 ,joh4 #h3ab1 #ab3bf1 #b ,cor4 #h3i1 ,phil4 #b3e1 ,ef4 #b3aj1 #a ,petr4 #b3ba1 #d3a2 oeconomis*e1 n4l4 de v]vull+ van het ,oudte/4 v]bond1 de inwd+ van e5 nieuw v]bond1 ,mk4 #ad3bd1 ,hebr4 #g3bb1 #i3ae1 #ab3bd1 de vrheid van de wet1 ,rom4 #g3av41 ,gal4 #b3ai1 #c3ac1 #be1 #d3e1 #e3a enz41 de uitwiss*+ van het h&s*rift d] wet1 de afbrek+ van d5 muur des afs*eidsels1 de v]zo5+ van ,jood en ,heid5 en van alle &]e 9 de m5s*heid be/a&e teg5/ell+5 tot de e5heid 9 ,*ri/us1 ,gal4 #c3bh1 ,ef4 #b3aa-bb1 ,col4 #b3ba2 physis*e1 n4l4 de ov]w9n+ d] w]eld1 ,joh4 #af3cc1 van d5 dood1 #b ,tim4 #a3aj1 ,hebr4 #b3ae1 van de hel1 #a ,cor4 #ae3ae1 ,op4 #a3ah1 #bj3ad1 van ,satan1 ,luk4 #aj3h1 #aa3bb1 ,joh4 #ad3cj1 ,hebr4 #b3ad1 #a ,cor4 #ae3ee1 #ef1 ,col4 #b3ae1 #a ,petr4 #c3bb1 #a ,joh4 #c3h1 ,op4 #ab3aj1 #bj3b enz4 ,9 n woord3 de gans*e h]s*epp+1 de volkom5e h]/ell+ van de door de zonde met s*uld belad5e1 v]dorv5e en uite5geslag5 w]eld en m5s*heid is de vru*t van ,*ri/us' w]k4 ,objectief1 pr9cipieel1 9 de sfe] van het re*t heeft ,h die h]s*epp+ tot /& gebra*t door zn kruis4 ,to5 is tuss*5 ,god en w]eld de ge/i*t4 ,en da>om zal ,*ri/us te zn] td--want het gaat alles 9 va/e orde--de geme5te e5s zond] vlek ( rimpel aan d5 ,vad] voor/ell51 het kon9krk ,gode ov]gev5 en ,god alles 9 all5 zn1 #a ,cor4 #ae3bb-bh4 ,9 de !ologie is deze rkdom d] weldad5 van ,*ri/us /e$s erk5d4 ,door ,*ri/us1 zeide ,clem5s ,alex41 is de a>de e5 geword54 ,m5 sprak van ,*ri/us als m$iator1 r$emptor1 reconciliator1 lib]ator1 disp5sator1 salvator1 m$icus1 dom9us1 pa/or1 rex enz41 duidde het w]k1 door ,hem tot /& gebra*t1 aan als 1 1 deificatio1 vivificatio1 salvatio1 lib]atio1 r$emptio1 re/itutio1 purgatio1 reg5]atio1 illum9atio1 resurrectio enz41 en tra*tte soms al die weldad5 ook e5ig]mate te classifice]51 zooals 9 de bek5de v]sregels3 ,propitians1 purgans1 r$im5s1 ut victima1 sponsor ,salvavit1 sic jura ,dei v]umque requirunt1 ( ond] de ho(d5 expiatio1 remissio1 consummatio enz41 cf4 ,a?an41 de inc>n4 #ed4 ,greg4 ,naz41 ,or4 #b4 ,eusebius1 ,dem4 ,ev4 ,,iv #ba4 ,aug4 de pecc4 m]4 ,i #bf4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #dh4 #di4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv #a4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii c4 #f4 #g4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ah4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bbi sq4 ,ma/ri*t1 ,v #ah1 #bb4 ,turret9us1 de satisf4 #cag4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #aba4 ,ma> tot e5e logis*e orde en g]egelde beh&el+ kwam het to* mee/al niet4 ,de bes*\w+ van het w]k van ,*ri/us als satisfactio en m]itum1 die s$]t ,anselmus opkwam1 kon dit gemis niet v]go$52 beide zn alle5 logis* ond]s*eid51 want hetzelfde w]k van ,*ri/us is satisfactio1 inzoov] ,h zne (f]&e ,gode bra*t en aan zn eis* volde$1 en het is m]itum1 inzoov] ,*ri/us da>door b ,god voor ons de zaligheid v]wi]f1 ,?omas1 ,,iii qu4 #dh art4 #a en #b4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii #i4 ,p]rone1 ,prael4 ,,iv #caa4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ag #a4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bbh4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ah1 #ad4 #bj4 ,qu5/$t ,,iii #bbe4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #bhc enz4 ,beide begripp5 /ell5 het w]k van ,*ri/us ook te e5zdig ond] de categorie van w]k en v]di5/e2 het is veelme] de vraag wat ,*ri/us v]di5d0 heeft en hoe dit met zne (f]&e 9 v]b& /aat4 ,9 d5 nieuw]5 td heeft m5 da>om deze t]m5 bna geheel lat5 vall5 en 9 plaats da>van de vru*t van ,*ri/us' w]k als ,erlsung ( ,v]shnung aang$uid4 ,de e]/e oms*rv+ kwam vooral door ,s*lei]ma*] 9 e]e2 wel spreekt h ook van e5e nieuwe s*epp+1 die door ,*ri/us tot /& gebra*t wordt1 ma> deze valt hem to* met de ,erlsung saam1 ,*r4 ,gl4 #hi1 #a4 #b2 en ond] ha> v]/aat h de m$$eel+ zn] zondelooze volkom5heid1 #hh1 de opname d] geloovig5 9 de kra*t van zn ,godsbewu/zn1 #ajj1 welke niet magis*1 no* empiris*1 ma> my/is* ges*i$t door s*epp5de ,goddelke w]kzaamheid1 door de zelfop5b>+ van ,*ri/us 9 zne geme5te1 #ajj1 #b1 #c4 ,da>naa/ neemt ,s*lei]ma*] dan nog e5e v]zo55de w]kzaamheid van ,*ri/us aan1 da>9 be/a&e1 dat ,h de geloovig5 opneemt 9 de geme5s*ap zn] onge/oorde zaligheid en h5 door middel van zne lev5sgeme5s*ap met ,hem doet deel5 9 de v]gev+ d] zond51 #aja4 ,rits*l da>5teg5 vat de w]k+ van ,*ri/us saam ond] re*tva>dig+ en v]zo5+2 de vru*t5 van zn lev5 be/aan niet 9 ,um/immung van ,god uit e5 v]toornd re*t] 9 e5 g5adig ,vad]1 ,,ii #bjh f4 #bag f4 ,,iii #dci1 niet 9 eig5lke loskoop+1 ,,ii #bba1 niet 9 bevrd+ van d5 dood1 ,,ii #hf1 ook niet 9 het my/ieke /]v5 en op/aan met ,*ri/us1 want ,rom4 #f is /]ke symboliek en lev]t ge5 /( voor e5 dogma1 ,,ii #bbf f42 ma> ,*ri/us v]zek]t en wa>borgt ons door heel zn p]soon en lev51 dat ,god liefde is2 ,h laat ons trots onze zond5 toe tot de geme5s*ap met ,god1 ,,iii #ejf f4 ,de re*tva>dig+1 welke ,*ri/us ons s*5kt1 is niet kwts*eld+ van s*uld en /raf1 niet to]ek5+ van zne g]e*tigheid1 ma> wegnem+ van het s*uldbewu/zn1 en da>door van de s*eid+ tuss*5 ons en ,god1 ,,iii #ea1 #fa1 de wegnem+ van de g$a*te1 dat de zonde de geme5s*ap met ,god v]h9d]t1 ,,iii #fj4 ,gevolg en w]k+ van deze re*tva>dig+ is de v]zo5+2 deze to* be/aat da>91 dat h1 die de re*tva>dig+1 welke eig5lk e5 go$ d] geme5te is1 9 het gelo( aanneemt1 nu ook subjectief 9 die nieuwe v]h\d+ tot ,god +aat1 zn]zds de v&s*ap aflegt en 9 v]h\d+ van vr$e tot ,god zi* /elt2 z is e5 e?is*e v]&]+ 9 ons1 ,,ii #bcj f4 #cdb f4 ,,iii #gd-gf4 ,unt]ri*t #cg4 ,er is groot v]s*il tuss*5 ,s*lei]ma*] en ,rits*l3 b g55 /aat de p]soon1 b dez5 het w]k van ,*ri/us op d5 voorgrond2 b d5 e]/5 komt de subjectieve v]&]+ des m5s*5 tot /& langs my/is*5 weg1 door lev5sm$$eel+1 b d5 twe$5 langs e?is*5 weg1 door le] en voorbeeld2 de e]/e weldaad is b ,s*lei]ma*] de ,erlsung1 de m$$eel+ van ,*ri/us' zondelooze volkom5heid1 en b ,rits*l de objectieve1 syn!tis*e re*tva>dig+1 die all]e]/ e5 go$ d] geme5te is4 ,ma> b dat v]s*il is de ov]e5/emm+ nog groot]3 ,*ri/us is b beid5 de zondelooze m5s*1 die 9 bzond]e geme5s*ap met ,god /aat2 de passieve gehoorzaamheid wordt 9 het w]k van ,*ri/us door beid5 ontk5d2 zn ld5 en dood is sle*ts het noodzakelk gevolg van zne t5 e9de toe geh&haafde tr\w aan ,god2 het v]b& tuss*5 ,*ri/us' w]k en de vru*t5 da>van 9 d5 geloovige1 9 de geme5te blft b beid5 onheld]2 beid5 v]legg5 het zwa>tepunt d] v]loss+ en d] v]zo5+ uit het objectieve w]k van ,*ri/us 9 de subjectieve v]&]+ d] geloovig52 en zelfs1 al s*nt ,rits*l de re*tva>dig+ als e5 objectieve weldaad d] geme5te en als e5 syn!tis* oordeel aan het gelo( te lat5 voorafgaan1 feitelk wordt to* ook b hem1 niet voor de geme5te 9 ha> geheel ma> wel voor i$] individu1 de re*tva>dig+ van de subjectieve v]zo5+ afhankelk1 cf4 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahhh ,s4 #ba4 #bb4 ,kbel1 ,ueb] d5 ,unt]s*i$ d] posit4 u4 d] lib]4 ,ri*tung 9 d] mod4 ,!ol4 #ahic ,s4 #aej4 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung #cb f4 ,bov5al e*t] kom5 beid5 da>9 ov]e51 dat z de w]k+ van ,*ri/us' lev5 en ld5 tot het religieuse en e?is*e gebi$ bep]k54 ,nu is het wa>1 dat z zelfs b deze bep]k+ ge5 van beid5 held] 9 het li*t /ell51 hoe de p]soon en het w]k van ,*ri/us deze v]&]+ op religieus en e?is* gebi$ kan tot /& br5g54 ,ma> to* is het t] &]e zde tot op zek]e hoogte te begrp51 dat1 indi5 de vru*t van ,*ri/us' w]k tot dit t]re9 bep]kt wordt1 ook zn w]k en zn p]soon zoo opgevat wordt als door ,s*lei]ma*] en ,rits*l ges*i$t2 want het is wa>1 wat e]/g5oemde zegt3 die eig5?mli*e ,?tigkeit und die auss*liessli*e ,wrde des ,erls]s weis5 auf e9&] zurck und s9d im ,selb/bewus/se9 d] ,glubig5 unz]tr5nli* e9s1 ,*r4 ,gl4 #ib4 ,b deze opvatt+ is te v]/aan1 dat de passieve gehoorzaamheid wordt ontk5d1 dat de ,godheid van ,*ri/us sle*ts is e5 zn van ,god 9 ,hem1 dat op/&+1 hemelva>t enz41 onnoodig zn2 e5e pan!i/is*-my/is*e ( e5e dei/is*-moreele w]k+ van ,*ri/us' p]soon en w]k is dan t] zalig+ voldo5de4 ,ma> dat is to* wa>lk niet 9 ov]e5/emm+ met de le] d] ,h4 ,s*rift2 het is e5e misk5n+ van d5 p]soon van ,*ri/us en e5e v]kle9+ van zn w]k4 ,*ri/us is ma> niet e5 do* de eeuwige en e5gebor5 ,zoon van ,god1 het afs*nsel zn] he]lkheid en het uitg$rukte beeld zn] zelf/&igheid1 zelf ,god1 bov5 alles te prz5 9 d] eeuwigheid4 ,en de vru*t van zn lev5 en /]v5 is ma> niet zek]e magis*e ( moreele invlo$1 die van ,hem 9 de w]eld uitgaat1 do* is niet m9d] dan de 1 ,hd4 #c3ba1 de 1 1 ,ef4 #a3aj4 ,dit w]k d] h]s*epp+ heeft zn beg9sel en oorsprong 9 de volmaakte (f]&e van ,*ri/us1 ( liev] nog 9 de 1 welke ,god 9 ,*ri/us tuss*5 zi* en de w]eld tot /& gebra*t heeft4 ,god wil niet w9n5 door ov]ma*t4 ,li*t w>e het voor ,hem gewee/1 de gans*e w]eld 9 zn toorn te v]nietig5 en aan e5e &]e w]eld en m5s*heid het aanzn te s*5k51 ,num4 #ad3ab4 ,ma> ,god v]hoogt zi* 9 g]i*t en heiligt zi* 9 g]e*tigheid1 ,jes4 #e3af4 ,de zonde is ge5 physis*e1 ma> e5e e?is*e ma*t4 ,satan heeft 9 de zonde zn ongoddelke ma*t ov] de w]eld1 en de zonde heeft h>e kra*t 9 de wet1 #a ,cor4 #ae3ef4 ,zoo heeft het ,gode behaagd1 deze ma*t op z$elke wze1 9 d5 weg van re*t en g]e*tigheid te ov]w9n54 ,niet door geweld ( ma*t1 ma> door het kruis1 dat d5 s*uldbrief d] wet te niet de$1 heeft ,god ov] de ov]h$5 en ma*t5 getriumfe]d1 h5 van hun wap5ru/+ b]o(d1 en op5lk 9 hun s*&e t5toonge/eld1 ,col4 #b3ae4 ,en da>om nu1 wl ,god 9 d5 weg des re*ts de zonde en heel ha> ma*t ov]wonn5 heeft1 da>om is ,h vr1 zelfs zne w$]p>td]s re*t]s znde1 om d5 goddelooze te re*tva>dig51 ,rom4 #d3e2 niem& kan bes*uldig+ inbr5g5 teg5 de uitv]kor55 ,gods1 ,rom4 #h3cc4 ,god is het1 die re*tva>digt1 en die 9 de re*tva>dig+ van d5g5e1 die uit het gelo( van ,jezus is1 zelf blkt de re*tva>dige te zn1 ,rom4 #c3bf4 ,god kan dat do51 beh\d5s1 ja tot roem van zne g]e*tigheid1 omdat ,*ri/us ge/orv5 en opgewekt is1 ,rom4 #h3cd4 ,op grond van die (f]&e kan ,h w]eld en m5s*heid aan de zonde ontrukk51 zn kon9krk uitbreid51 alle d+5 ond] ,*ri/us als ho(d v]gad]5 en e5s alles 9 all5 zn4 ,niem&1 ook ,satan niet1 kan da>teg5 iets inbr5g52 aan het e9de zal elk moet5 erk5n51 dat ,god re*tva>dig en dat ,*ri/us de wettige1 de re*tmatige ,he] is1 ,phil4 #b3aa4 ,tuss*5 de weldad51 die ,*ri/us v]worv5 heeft1 en zn p]soon en (f]&e1 be/aat dan ook ge5 physis* ( magis* v]b&1 als( e5ige sub/antie van ,godm5s*elk lev51 ,goddelke natuur enz4 uit ,hem 9 ons w]d ov]ge/ort1 zooals !osoph5 het zi* voor/ell54 ,ma> ,god heeft zi* zelf 9 ,*ri/us d5 kon9klk5 weg des re*ts geba&1 om aan zn gevall5 s*epsel d5 rkdom zn] g5ade te v]he]lk54 ,uit de door ,hem zelf1 buit5 de w]eld om1 ge/i*te1 objectieve vloei5 d] m5s*heid alle bov5g5oemde weldad5 om ,*ri/us' wille toe1 de re*tva>digmak+1 de heiligmak+1 de volkom5e v]loss+1 de gans*e h]s*epp+4 ,en wl dit w]k d] h]s*epp+ zoo groot is1 groot] nog dan dat d] s*epp+ en d] ond]h\d+1 da>om moe/ ,h1 aan wi5 dit w]k w]d opg$rag51 niet alle5 wa>a*tig en re*tva>dig m5s*1 ma> ook /]k] dan alle s*epsel51 d4 i4 tegelk wa>a*tig ,god zn4 ,dezelfde1 door wi51 ,god de w]eld s*iep1 kon ook alle5 de middela> d] h]s*epp+ zn1 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv c4 #a4 #ai4 ,int5sief is het w]k van ,*ri/us van one9dige wa>d1 ma> ook ext5sief breidt het tot heel de w]eld zi* uit4 ,gelk de w]eld het voorw]p is gewee/ van ,gods liefde1 ,joh4 #c3af1 zoo is ,*ri/us gekom5 om die w]eld niet te v]oordeel5 ma> te beh\d51 ,joh4 #c3ag1 #d3db1 #f3cc1 #ea1 #ab3dg2 9 ,hem heeft ,god de w]eld1 alle d+5 9 hemel en op a>de1 tot zi*zelv5 v]zo5d1 ,joh4 #a3bi1 #b ,cor1 #e3ai1 ,col4 #a3bj en v]gad]t ze 9 deze b$eel+ tot n1 ,ef4 #a3aj2 de w]eld1 door d5 ,zoon ges*ap51 is ook voor d5 ,zoon als ha> erfg5aam be/emd1 ,col4 #a3af1 ,hebr4 #a3b1 ,op4 #aa3ae4 ,door ,orig5es is hi]uit afgeleid1 dat ,*ri/us door zn ld5 en /]v5 de gans*e w]eld v]lo/ heeft1 niet alle5 alle m5s*5 ma> ook alle &]e r$elke wez5s1 n4l4 de gevall5 engel51 en voorts alle s*epsel51 de pr9c4 ,i #f42 ,*ri/us 1 1 9 ,joann4 ,i #dj4 ,h is wel sle*ts e5maal ge/orv51 9 de vole9d+ d] eeuw51 ,hebr4 #i3bf1 ma> de kra*t van zn dood is g5oegzaam tot v]loss+ niet alle5 van de teg5woordige w]eld ma> ook van die1 welke vroeg] be/aan heeft ( lat] be/aan zal1 en niet alle5 van de m5s*5 ma> ook van de hemels*e gee/51 de pr9c4 ,,ii #c1 #e4 ,hom4 9 ,lev4 ,i #c1 cf4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,i #bed4 ,dit univ]salisme is e*t] door de *ri/elke k]k5 altd v]worp51 b4 v4 ,con/4 #edc c4 #g4 #ab2 en feitelk zn deze altd 9 zoov] p>ticul>i/is*1 dat z 9 ,col4 #a3bj bep]k5 en niet tot de gevall5 engel5 uitbreid54 ,ma> desniettem9 heeft m5 uit deze en &]e plaats51 wa> het woord w]eld ( all5 met de (f]&e van ,*ri/us 9 v]b& wordt gebra*t1 ,jes4 #ec3f1 ,rom4 #e3ah1 #h3cb1 #a ,cor4 #ae3bb1 #b ,cor4 #e3ae1 ,hebr4 #b3i1 #a ,tim4 #b3d1 #f1 #b ,petr4 #c3i1 #a ,joh4 #b3b1 het besluit getrokk51 dat ,*ri/us voor alle m5s*51 ho(d voor ho(d1 voldaan _h en dat de satisfactio vic>ia dus als univ]seel moe/ word5 opgevat4 ,de k]kvad]s vr ,augu/9us sprek5 geme5lk ze] univ]sali/is* ov] d5 heilswil ,gods en ov] de v]zo5+ van ,*ri/us1 cf4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xiii c4 ,i4 #b2 ma> de eig5lke kwe/ie be/ond 9 di5 td nog niet en kon to5 ook nog niet opkom51 wl m5 aan ,gods zde alle5 e5e praesci5tia aannam en aan 's m5s*5 zde op zne wilsvrheid1 s*oon door de zonde v]zwakt1 d5 nadruk liet vall51 deel ,,ii #cai4 ,9 d5 pelagiaans*5 /rd moe/ z e*t] aan de orde kom52 en ,augu/9us1 0 de e]/e1 die duidelk de p>ticuli]e voldo5+ le]de4 ,wel zegt ,augu/9us me]mal5 met de ,s*rift1 dat ,god all] zaligheid wil1 dat1 indi5 e5 voor all5 ge/orv5 is1 all5 ge/orv5 zn1 dat wie v]lor5 gaan1 niet hebb5 will5 geloov51 dat wie gelo(t1 dat vrwillig doet1 ,petavius1 ib4 c4 #c1 dat ,*ri/us e5 v]zo5+ is voor de geheele w]eld en alle d+51 hemels*e en a>ds*e1 met elk&] v]zo5d heeft1 ,khn]1 ,augu/9s ,ans*auung v4 d4 ,erlsungsb$eutung ,*ri/i #ahij ,s4 #fb4 ,ma> dit alles bew/ hoeg5aamd niets teg5ov] dit &]e1 door ,augu/9us ev5 kla> en duidelk uitgesprok51 dat de heilswil ,gods en de v]zo5+ 9 ,*ri/us bep]kt is tot de pra$e/9ati4 ,voore]/ volgt dit re$s 9 het algeme5 uit ,augu/9us' le] ov] de pra$e/9atie en ov] de g5ade1 deel ,,ii #cbj2 als het getal d]g551 die zalig zull5 word51 eeuwig en onv]&]lk door ,god is bepaald en hun alle5 de g5ade des gelo(s en d] volh>d+ ges*onk5 wordt1 dan is da>tuss*59 de /ell+ niet me] te h&hav51 dat ,*ri/us voor alle m5s*5 ho(d voor ho(d heeft voldaan4 ,t5 twe$e vat ,augu/9us #a ,tim4 #b3d altd op 9 bep]kt5 z92 wel geeft h van di5 tek/ v]s*ill5de v]kl>+51 nu e5s1 dat omnes qui salvi fiunt nisi ipso vol5te non fiunt1 ,epi/4 #ajg1 de civ4 ,,xiii #bc1 en dan1 dat ond] alle m5s*5 te v]/aan zn alle pra$e/9ati1 die uit alle volk5 en klass5 van het m5s*elk gesla*t zn v]kor51 ,en*ir4 #ajc4 de corr4 et gr4 #ad4 c4 ,jul4 ,,iv #h1 ma> ov]al1 wa> h d5 tek/ opzettelk v]kla>t1 v]/aat h hem 9 bep]kt5 z91 cf4 ,petavius1 de ,deo ,,xi #g1 #aj4 de inc>n4 ,,xii #d4 ,en t5 d]de br5gt h d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us telk5male alle5 met de v]kor55 9 v]b&2 ,god riep door ,*ri/us populum cr$5tium tot de adoptie1 ,conf4 ,,ix #a2 ,*ri/us heeft door zne op/&+ nos pra$e/9atos tot e5 nieuw lev5 g]oep51 door zn blo$ ju/ific&os peccatores vrgeko*t1 de tr94 ,,iv c4 #ac4 ,omnis1 qui ,*ri/i sangu9e r$emptus e/1 homo e/1 non tam5 omnis1 qui homo e/1 etiam sangu9e ,*ri/i r$emptus e/1 de conj4 adult4 ,i #ae4 ,non p]it unus ex illis1 pro quibus ,*ri/us mortuus e/1 ,epi/4 #ajb ad ,evod41 cf4 ,wigg]s1 ,augu/4 und ,pelag4 ,i #cac4 ,vitr+a ,,vi #adg4 ,hoewel het semipelagianisme spo$ig de ov]h& kreeg1 blev5 er to* vel5 ook op dit punt aan ,augu/9us getr\w4 ,met b]oep op #a ,tim4 #b3d zeid5 de ,semipelagian51 dat ,god alle m5s*5 met gelke liefde omvat en all5 e5e gelke mate van g5ade to$eelt4 ,da>op antwoordde ,prosp]1 dat omnium cura e/ ,deo1 et nemo e/1 quem non aut evangelica pra$icatio aut legis te/ificatio aut ipsa etiam natura conv5iat2 s$ infidelitatem hom9um ipsis adscribimus hom9ibus2 fidem autem hom9um donum ,dei esse fatemur1 s9e cujus gratia nemo currit ad gratiam4 ,en wat betreft de p>ticul>iteit d] voldo5+1 ,*ri/us is wel pro totius mundi r$emptione crucifixus1 propt] v]am humanae naturae susceptionem et propt] communem 9 primo hom9e omnium p]ditionem2 pote/ tam5 dici pro 8 tantum crucifixus1 quibus mors pr(uit1 ,resp4 ad cap4 cal4 ,gall4 #h4 #i4 ,hoe gematigd dit uitg$rukt z1 alle volgel+5 van ,augu/9us1 ,prosp]1 ,lucidus1 ,fulg5tius enz41 /emd5 to* hi]9 ov]e51 dat1 hoeze] ,god voor alle m5s*5 zorgt en hun all]lei weldad5 s*5kt1 ,h to* niet op gelke wze de zaligheid van all5 wil2 dat ,h niet all5 e5e zelfde mate van g5ade v]le5t2 en dat ,*ri/us1 s*oon 9 zek]5 z9 voor all5 ge/orv51 to* efficacit] alle5 ge/orv5 is voor h51 wi5 zn dood w]kelk t5 go$e komt4 ,ma> de synode van ,arles #dge dwong ,lucidus tot h]roep+ van zne le]1 dat ,*ri/us alle5 ge/orv5 0 voor h51 die w]kelk zalig word54 ,en de synode van ,orange #ebi zeide alle51 dat omnes baptizati kunn5 v]vull51 wat tot de zaligheid noodig is1 cf4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xiii c4 #e-g4 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #ega-ehb4 ,9 de #i;e eeuw kwam het vraag/uk opnieuw t] sprake2 ,gotts*alk le]de1 dat ,*ri/us baptismi sacram5to 7reprobos7 luit1 non tam5 pro eis crucem subiit neque mortem tulit neque sangu9em fudit4 ,lupus zeide1 dat ,*ri/us niet voor alle m5s*5 ge/orv5 is1 ma> wel voor alle geloovig51 ook voor h51 die lat] het gelo( we] v]liez54 ,remigius maakte e5e d]gelke ond]s*eid+4 ,en de synode van ,val5ce #hee sprak 9 d5zelfd5 gee/2 z v]wi]p1 dat ,*ri/us zn blo$ _h ge/ort etiam pro illis impiis1 qui a mundi exordio usque ad passionem ,dom9i 9 sua impietate mortui aet]na damnatione puniti sunt1 en bele$1 dat die prs alle5 betaald 0 voor h51 de quibus ipse ,dom9us no/] dicit3 sicut ,moyses exaltavit s]p5tem 9 des]to1 ita exalt>i oportet ,filium hom9is1 ut omnis qui cr$it 9 ipso non p]eat s$ habeat vitam aet]nam1 c4 #d4 ,ook de s*ola/iek bleef 9 ho(dzaak nog aan ,augu/9us getr\w2 #a ,tim4 #b3d moet niet zoo opgevat1 als( ,god wel wilde wat niet ges*i$t1 als( ,h wilde1 dat er ook beh\d5 w]d51 die het feitelk niet word51 ma> deze tek/ wil zegg51 nullum hom9um fi]i salvum nisi quem salvum fi]i ipse volu]it1 ( dat er all]lei m5s*5 uit alle volk5 en /&5 zalig zull5 word51 ( ook wel1 me] 9 d5 z9 van ,damasc5us1 dat ,god all] zaligheid wil1 n4l4 voluntate antec$5te1 conditionale1 d4 i4 indi5 z zelf will5 en tot ,hem kom51 ma> dan 0 deze wil magis velleitas quam absoluta voluntas1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,i di/4 #df1 #b en ook op #a ,tim4 #b3d4 ,bonav5tura1 ib4 art4 #a qu4 #a4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,i qu4 #ai art4 #g qu4 #bc art4 #d ad #c4 ,en wat de satisfactie aangaat1 de s*ola/iek le]de wel1 dat z sup]abundans 0 en ges*i$de pro peccato humani g5]is1 totius humanae naturae enz41 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,iii qu4 #df art #a1 ma> z betoogde de mogelkheid d] voldo5+ vooral da>m$e1 dat ,*ri/us het ho(d 0 en de geloovig5 de l$5 zns li*aams1 en bra*t de voldo5+ da>om telk5s alle5 met de geloovig5 9 v]b&2 zoo zegt ,?omas1 caput et m5bra sunt quasi una p]sona my/ica et ideo satisfactio ,*ri/i ad ommes fideles p]t9et sicut ad membra1 ,,iii qu4 #dh art4 #b2 quia ipse e/ caput no/rum1 p] passionem suam lib]avit nos tanquam membra sua a peccatis1 quasi p] pretium suae passionis1 sicut si homo p] aliquod opus m]itorium quod manu ex]c]et1 r$im]et se a peccato quod p$ibus commisisset1 ,,iii qu4 #di art4 #a4 ,en ,,iii qu4 #gi art4 #g4 zegt h3 passio ,*ri/i prode/ quidem omnibus quantum ad suffici5tiam1 s$ effectum non habet nisi 9 illis qui ,*ri/i conjunguntur p] fidem et *>itatem4 ,dat deze efficacitas niet afhangt van 's m5s*5 vren wil1 ma> van ,gods v]kiez+ en ,*ri/us' (f]&e zelve1 blkt 9 het algeme5 uit ,?omas' le] van de gratia en bepaald ook da>uit1 dat h ,,iii qu4 #dh art4 #f zegt3 passio ,*ri/i effici5t] causat salutem humanam2 cf4 ook ,lomb>dus3 ,*ri/us electos tantum sicut se dilexit eorumque salutem optavit1 ,s5t4 ,,iii di/4 #ca1 #d4 ,*ri/us se tr9itati obtulit pro omnibus1 quantum ad pretii suffici5tiam1 s$ pro electis tantum quantum ad efficaciam1 quia pra$e/9atis tantum salutem effecit1 ib4 ,,iii di/4 #bj1 #c4 ,lat] w]d ditzelfde gevoel5 9 de ,rooms*e k]k nog v]d$igd door ,bajus1 ,jans5ius1 ,quesnel4 en zelfs ook door ,tapp]1 ,e/ius1 ,sonnius e4 a41 cf4 ,rivetus1 ,op4 ,,iii #dch4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #aee-aei4 ,ma> het semipelagianisme drong 9 ,rome's k]k hoe lang] hoe diep] door1 en da>door w]d het vooral na ,tr5te s*i] algeme5e le]1 dat ,god voluntate antec$5te all] zaligheid wil1 dat ,*ri/us voor all5 voldaan heeft1 en dat de voluntas consequ5s rek5t met het go$e ( sle*te gebruik1 dat de m5s*5 van hun vrheid en van de g5ade mak51 deel ,,ii #cbe1 en voorts ,trid4 ,,vi c4 #b en #c4 ,cat4 ,rom4 ,i #c1 #g4 ,innoc4 ,x 9 damn4 #e propos4 ,jans4 ,bell>m9us1 de sacrif4 missae ,i #be4 de po5it4 ,i #b4 de amiss4 gr4 ,,iv #d4 ,becanus1 ,manuale ,controv4 ,,iii #a qu4 #a4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xiii c4 #ad4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,iv #cbb4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #cef4 ,jans51 ,prael4 !ol4 ,,ii #gdh enz4 ,en hi]m$e zn 9 het wez5 d] zaak e5/emmig de ,grieks*e k]k1 ,damascemus1 de fide or?od4 ,,ii c4 #bi4 ,conf4 or?od4 qu4 #cd4 #dg2 de ,lu!rs*51 ,symb4 ed4 ,mll] p4 #gha4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vii c4 #f4 ,qu5/$t1 ,,iii #caa-cbd4 ,hollaz1 ,ex4 #gde4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 #hbd2 de ,remon/rant51 ,conf4 en ,apol4 conf4 ,,viii #aj4 ,arm9ius1 ,op4 #aec4 ,episcopius op #a ,joh4 #b3b4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*ri/4 ,,iv c4 #c-e2 en voorts de ,m5noniet51 ,kwak]s1 ,h]rnhutt]s1 ,me?odi/5 enz4 ,de ,g]e=me]d5 /aan met hun le] van de p>ticuli]e voldo5+ dus vr wel alle54 ,en da>b komt dan nog1 dat z ond] elk&] vol/rekt niet e5/emmig w>5 en langzam]h& /e$s v]d] van elk&] afwek54 ,v]s*ill5de beld5iss5 sprek5 gematigd en algeme51 b4 v4 de conf4 ,anhalt41 b ,niemey] p4 #fce4 #fci1 ,m>*41 ib4 #fej4 #fea1 ,lips41 ib4 #ffb1 ,?orun41 ib4 p4 #fgd2 de ,anglicana zwgt ervan2 de ,cat4 ,heid4 spreekt ze ook niet re*t/reeks uit1 al is qu4 #cg t5 onre*te als e5 bews voor de algeme5e voldo5+ aangehaald1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,vi #acf2 de ,frans*e1 ,n$]l41 ,s*ots*e confessie le]5 ha> niet dan p] consequ5tiam4 ,9 de canones van ,dordre*t wordt ze duidelk gele]d1 ma> tev5s gezegd1 dat de (f]&e van ,*ri/us 0 inf9iti valoris et pretii1 abunde suffici5s ad totius mundi peccata expi&a1 ,,ii #c1 en voorts komt ze nog voor 9 de ,we/m4 conf4 ,,viii #a4 #e4 #h4 ,cat4 major et m9or ,cons4 ,helv4 #ac4 ,wal*4 art4 #afic4 ,ook ond] de !olog5 0 er ge5 e5/emmigheid4 ,sommig5 me5d51 dat het wel go$ 0 te zegg51 dat ,*ri/us' (f]&e voor alle m5s*5 voldo5de w>e gewee/1 indi5 ,god ha> voor all5 efficax _h will5 mak52 ma> m5 kon to* eig5lk niet zegg51 dat z voldo5de 0 voor all52 want indi5 ,*ri/us niet efficacit] voor all5 ge/orv5 01 dan 0 ,h het ook niet suffici5t]2 en indi5 m5 dan to* zoo g+ sprek51 gaf m5 aanleid+ tot misv]/& en b]eidde de geva>lke ond]s*eid+ voor van voluntas antec$5s en consequ5s1 van gratia suffici5s en efficax1 ,beza1 ,piscator1 ,twissus1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bea sq4 ,&]5 sprak5 e*t] met ,augu/9us en de s*ola/ici zoo1 dat ,*ri/us suffici5t] voor all51 efficacit] alle5 voor de uitv]kor55 ge/orv5 01 ,calvn op #a ,joh4 #b3b4 ,h4 ,alt+1 ,probl4 !ol4 #agd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv qu4 #ad4 ,ma/ri*t1 ,v #ah1 #ba4 #ci4 ,moor ,,iii #ajce-ajge enz4 ,op de ,dordts*e synode sprak5 de buit5l&s*e afgeva>digd5 ov] de dignitas en suffici5tia van ,*ri/us' (f]&e zoo ruim mogelk2 de ,engels*e godgele]d5 zeid5 zelfs1 dat ,*ri/us 9 zek]5 z9 voor all5 ge/orv5 02 sic ,*ri/us pro omnibus mortuus e/1 ut omnes et s+uli1 m$iante fide1 poss9t virtute hujus remissionem peccatorum et vitam aet]nam consequi1 !sis #c4 ,9 ,engel& 0 er teg5ov] de /r5g-g]e=me]de s*ool van ,twissus1 ,ru!r=d e4 a4 e5e me] gematigde ri*t+1 v]teg5woordigd door ,dav5ant1 ,calamy1 ,reynolds1 ,arr[smi?1 ,seaman enz41 en vooral door ,ri*>d ,baxt]4 ,hun gevoel5 kwam zakelk geheel ov]e5 met dat van de ,frans*e !olog51 ,cam]o1 ,te/>dus1 ,amyraldus enz42 er 0 e5 voorafga& besluit1 wa>na> ,*ri/us voor all5 conditioneel1 ond] voorwa>de van gelo(1 _h voldaan1 en e5 &] volg5d bzond] besluit1 wa>na> ,h voor de uitv]kor55 z _h voldaan1 dat ,h hun ind]td ook het gelo( s*5kt en onfeilba> h5 tot de zaligheid leidt1 deel ,,ii #cda4 ,9 de ,s*ots*e k]k kwam de le] d] p>ticuli]e voldo5+ 9 v]b& met het algeme5e aanbod d] g5ade h]haaldelk t] sprake2 z 0 zelfs m$e e5e van de oorzak5 voor de s*eid+ d] ,ersk9e's 9 #agcc4 ,om de neonomiaans*e ri*t+ te ontgaan1 die het gelo( tot e5e wettis*e voorwa>de maakte en het evangelie da>om alle5 be/emd liet zn voor bepaalde1 gequalifice]de p]son51 le]d5 de zoog5aamde ,m>r[m5 7,james ,hog1 ,?omas ,bo/on1 ,ralph en ,eb5ez] ,ersk9e1 ,alex&] ,moncrieff enz41 cf4 deel ,i #abh71 dat ,*ri/us' (f]&e e5 legal1 f$]al suffici5cy bezat voor alle m5s*5 en grondd5 da>op het algeme5e aanbod van g5ade4 ,sommig5 g+5 nog v]d]1 maakt5 ond]s*eid tuss*5 e5e algeme5e en bzond]e g5ade1 e5 uit- en inw5dig v]bond 7,?omas ,mair #aged71 ( le]d5 e5e algeme5e voldo5+ 7,james ,fras]1 #afih1 ma> zne v]h&el+ on ju/ify+ fai? w]d e]/ 9 twee /ukk5 gepublice]d #agbb en #agdi71 ( ontk5d5 zelfs geheel de voldo5+ 7,dr4 ,m4 ,gill1 ,practical essay on ! dea? ( ,*ri/1 #aghf74 ,9 deze eeuw w]d de p>ticuli]e voldo5+ 9 ,s*otl& w$]om het ond]w]p van e5 langdurig5 /rd4 ,9 #ahbj gaf de ,unit$ ,associate ,synod ( ! ,secession ,*ur* e5e v]kl>+1 wa>b z de algeme5e voldo5+ wel v]oordeelde1 ma> to* le]de1 dat ,*ri/us' (f]&e voor all5 voldo5de 0 en all5 gebra*t _h 9 e5 salvable /ate4 ,zo[el t] re*t]- als t] l9k]zde vond deze v]kl>+ bezwa>2 sommig5 ontk5d51 dat all5 re*t hadd5 op ,*ri/us1 en be/r$5 de algeme5e voldo5+ 9 elk5 z91 ,palaemon 9 zne ,lett]s ^u ,!ron & ,aspasio1 ,sym+ton1 ,haldane1 en vooral ,dr4 ,m>%all2 &]5 le]d5 besli/ de algeme5e voldo5+1 ,william ,pr+le1 ,john ,mc ,leod ,campbell1 ,james ,morison1 ,rob]t ,morison1 ,a4 ,c4 ,ru!r=d1 ,john ,gu?rie2 de beide pr(essor5 ,balm] #ahdd en ,br[n w]d5 zelfs door ,m>%all aangeklaagd1 ma> to* door de synode 9 #ahde vrgesprok51 cf4 ,&rew ,rob]tson1 ,hi/ory ( ! atonem5t controv]sy 9 connexion ) ! ,secession ,*ur* f its orig9 to ! pres5t "t1 ,ed9b4 #ahdf4 ,ev5zoo w]d 9 &]e l&5 de le] d] bzond]e voldo5+ 9 d5 gee/ van ,grotius ( van ,amyraldus v]zwakt ( ook besli/ v]worp51 9 ,engel& door ,daniel ,:itby1 teg5 wi5 ,jona?an ,edw>ds optrad2 9 ,am]ika door de ,edw>dean ( ,new-,engl& !olog51 ,emmons1 ,taylor1 ,p>k1 ,fiske enz42 9 ,duits*l& door ,p4 ,volckmann e4 a42 hi] te l&e vooral door ,v5ema1 cf4 ,ypey1 ,ges*4 d] *r4 k]k 9 de #ah;e eeuw ,,vii #accv4 ,teg5woordig is de le] d] bzond]e voldo5+ bna algeme5 prsgegev51 ook door ,van ,oo/]zee1 #aaa1 #f4 ,le] d] ,zal4 n4 #ff4 ,heid4 ,cat1 bl4 #agf4 ,ebr>d1 ,dogm4 #dcj4 ,da>5teg5 wordt ze nog v]d$igd door ,*4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #edd-efb4 ,a4 ,a4 ,hodge1 ,! atonem5t p4 #cdg-dbi4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,,ii #dfd-dhj4 ,w4 ,cunn+ham1 ,hi/orical ,!ology1 #b ed4 ,ed9b4 ,cl>k #ahfd ,,ii #cbc-cgj4 ,rob]t ,s4 ,c&li%1 ,! atonem5t1 its reality1 complet5ess & ext5t1 ,london #ahfa4 ,hugh ,m>t91 ,! atonem5t1 ,ed9b4 ,hunt] z4 j4 ,kuyp]1 ,dat de g5ade p>ticuli] is4 ,en z vond 9 d5 laat/5 td we] /eun b ,rits*l1 volg5s wi5 het correlaat van ,*ri/us' (f]&e niet is de enkele m5s* no* ook alle m5s*5 ma> bepaaldelk de geme5te2 z alle5 is 9 het bezit van de re*tva>dig+ en vol van v]gev+ d] zond51 z wordt 9 de ,s*rift altd voorge/eld als het voorw]p d] w]k+51 welke er van ,*ri/us uitgaan1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #dg-fg4 #bje f4 #cje f4 ,,ii #baf f4 ,,iii #ajc f4 #bj4 ,9 dit belangrk ges*il ov] de wa>de van ,*ri/us' (f]&e is er volkom5 ov]e5/emm+1 t] e5] zde hi]ov]1 dat niet alle ma> alle5 sommige m5s*5 de weldad5 van ,*ri/us feitelk deela*tig word51 en &]zds da>ov]1 dat de (f]&e van ,*ri/us op zi*zelve volkom5 voldo5de w>e1 om niet alle5 sommige ma> alle m5s*5 te do5 deel5 9 de v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev54 ,de univ]sali/5 zn 9 de practk dus all5 de p>ticul>iteit d] g5ade toeg$aan2 en de p>ticul>i/5 beld5 all5 zond] uitzond]+ de univ]saliteit d] (f]&e van ,*ri/us1 wat ha> inn]lke wa>de betreft4 ,zelfs z1 die bezwa> hebb5 9 de woord51 dat ,*ri/us suffici5t] voor all5 en efficacit] voor de uitv]kor55 ge/orv5 is1 erk5n5 to* volmondig1 dat de mat]ia m]iti van ,*ri/us volkom5 voldo5de is voor de v]zo5+ van de zond5 van alle m5s*51 en wat z will51 is alle5 dit1 dat de =ma m]iti1 d4 i4 de v]di5/e van ,*ri/us1 niet op zi*zelve ma> 9 ord9e ad reprobos bes*\wd1 niet alle5 niet efficax ma> ook niet suffici5s kan heet51 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bed4 ,het v]s*il loopt dus alle5 ov] de vraag1 ( het de wil en de b$oel+ ,gods 01 dat ,*ri/us zne (f]&e bra*t voor de zond5 van alle m5s*5 zond] uitzond]+1 dan wel alle5 voor de zond5 d]g551 die ,hem van d5 ,vad] gegev5 zn4 ,zoo ge/eld1 s*nt de vraag haa/ voor ge5 tweerlei antwoord vatba>4 ,want t5 e]/e1 br5gt de ,s*rift doorloop5d de (f]&e van ,*ri/us alle5 met de geme5te 9 v]b&1 hetz deze door vel51 ,jes4 #ec3aa1 #ab1 ,mt4 #bj3bh1 #bf3bh1 ,rom4 #e3ae1 #ai1 ,hebr4 #b3aj1 #i3bh1 door zn volk1 ,mt4 #a3ba1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #b3ag1 #g3bg1 #ac3ab1 door zne s*ap51 ,joh4 #aj3aa1 #ae1 #bev41 ,hebr4 #ac3bj1 door zne bro$]51 ,hebr4 #b3aa1 door k9d]5 ,gods1 ,joh4 #aa3eb1 ,hebr4 #b3ca-de2 door de ,hem van d5 ,vad] gegev551 ,joh4 #f3cg1 #ci1 #dd1 #ag3b1 #i1 #bd1 door zne geme5te1 ,hd4 #bj3bh1 ,ef4 #e3be1 door zn li*aam1 ,ef4 #e3bc1 ( ook door ons als geloovig51 ,rom4 #e3i1 #h3cb1 #a ,cor4 #e3g1 ,ef4 #a3g1 #b3ah1 #c3ab1 ,col4 #a3ad1 ,tit4 #b3ad1 ,hebr4 #d3ad-af1 #g3bf1 #h3a1 #i3ad1 #aj3ae1 #a ,joh4 #d3aj1 #a ,petr4 #c3ah1 #b ,petr4 #a3c1 ,op4 #a3e1 #f1 #e3i1 #aj enz4 aang$uid wordt4 ,rits*l heeft hi] t]e*t we] de a&a*t op geve/igd2 want1 al is het ook1 dat h hi]toe kwam door gans* &]e ov]weg+51 het feit zelf /aat to* va/3 9 de ,s*rift zn niet alle m5s*5 ho(d voor ho(d1 ma> is de geme5te das ,correlat all] an d5 ,opf]tod ,*ri/i geknpft5 ,wirkung51 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #baf4 ,de ov]weg+5 b ,rits*l zn e*t] &]e dan b de ,g]e=me]d52 deze laat/5 zeid53 niet all5 ma> de geme5te d] uitv]kor554 ,rits*l zegt3 niet de enkele ma> de geme5te en tra*t alzoo de unio my/ica1 de geme5s*ap van de geloovig5 individueel met ,*ri/us uit de ,s*rift te v]wd]54 ,ma> 9 de zaak zelve is er to* ov]e5/emm+4 ,teg5ov] deze kl>e1 doorloop5de le] d] ,s*rift hebb5 de enkele tek/51 wa>op de univ]sali/5 zi* b]oep51 we9ig gewi*t4 ,de uitdrukk+ all5 9 ,jes4 #ec3f1 ,rom4 #e3ah1 #a ,cor4 #ae3bb1 #b ,cor4 #e3ae1 ,hebr4 #b3i1 cf4 #aj bew/ niets1 ( z bew/ veel me] dan de univ]sali/5 bew]5 en z\ t5 go$e kom5 aan de le] van ,orig5es ov] de w$]h]/ell+ all] d+54 ,de univ]sali/5 zn da>om zelf g$wong51 om het woord all5 9 deze plaats5 te bep]k54 ,van me] gewi*t zn tek/5 als ,eze*4 #ah3bc1 #cc3aa1 ,joh4 #a3bi1 #c3af1 #d3db1 #ac3bb1 #a ,tim4 #b3d1 #f1 ,tit4 #b3aa1 ,hebr4 #b3i1 #b ,petr4 #c3i1 #a ,joh4 #b3b1 #d3ad1 wa> de wil ,gods ( de (f]&e van ,*ri/us 9 v]b& wordt gebra*t met het beh\d van all5 ( van de w]eld4 ,ma> deze tek/5 zn ge5 van alle 9 /rd met de bov5g5oemde uitsprak51 die ,*ri/us' weldad5 tot de geme5te bep]k54 ,imm]s1 het ,n4 ,te/4 is e5e gans* &]e b$eel+ dan het ,o4 ,v]bond2 het evangelie is niet tot n volk bepaald ma> moet gepr$ikt aan alle creatur51 ,mt4 #bh3ai2 er is ge5 aannem+ des p]soons b ,god1 er is ge5 ond]s*eid me] van ,heid5 en ,jood1 ,hd4 #aj3cd1 #ce1 ,rom4 #c3bi1 #aj3aa-ac4 ,ja zelfs1 als 9 ,jes4 #ec3aa1 #ab1 ,mt4 #bj3bh1 #bf3bh1 ,rom4 #e3ae1 #ai1 ,hebr4 #b3aj1 #i3bh van vel5 sprake is1 voor wie ,*ri/us ge/orv5 is1 dan ligt da>aan niet de teg5/ell+ t5 grondslag1 die er lat] dikw]f ond]ges*ov5 is1 dat niet all5 ma> sle*ts vel5 zull5 zalig word54 ,ma> de g$a*te1 wa>uit dit sprek5 van vel5 opkomt1 is e5e gans* &]e1 n4l4 niet voor enkel5 is ,*ri/us ge/orv51 ma> voor vel51 voor ze] vel54 ,h geeft zn lev5 voor vel51 ,h v]giet zn blo$ voor vel51 ,h zal vel5 re*tva>dig mak52 niet we9ig5 zn het1 ma> vel51 die door de gehoorzaamheid van n5 tot re*tva>dig5 ge/eld word54 ,de ,s*rift is niet bevreesd1 dat er te vel5 zull5 zalig word54 ,en da>om1 uit diezelfde ov]weg+1 zegt z1 dat ,god ge5 lu/ heeft 9 d5 dood des goddelooz51 dat ,h wil1 dat all5 tot beke]+ kom5 en zalig word51 dat ,*ri/us e5e v]zo5+ is en zn lev5 gegev5 heeft voor de w]eld en dat aan alle creatur5 het evangelie moet gepr$ikt word54 ,als de univ]sali/5 hi]uit afleid51 dat de voldo5+ gans* algeme5 is1 dan kom5 z n met de ,s*rift n met de w]kelkheid 9 /rd2 want deze le]5 beide als om /rd1 dat niet all5 ma> sle*ts vel5 met het evangelie bek5d word5 en tot wa>a*tige beke]+ kom54 ,9 al die plaats5 is er da>om sprake1 niet van de voluntas b5eplaciti die ons onbek5d is en ge5 regel van ons g$rag kan ( mag zn2 ook niet van e5e voluntas antec$5s1 die aan onze wilsbesliss+ voorafgaat en da>na> zi* ri*t2 ma> van de voluntas signi1 die ons zegt1 wa>na> w 9 het ,n4 ,v]bond ons hebb5 te g$rag54 ,z geeft ons het re*t en legt ons d5 pli*t op1 om het evangelie te br5g5 tot alle m5s*5 zond] uitzond]+4 ,e5 &]5 grond dan dez5 duidelk geop5ba>d5 wil van ,god hebb5 w voor het algeme5e aanbod d] g5ade niet noodig4 ,voor wie ,*ri/us bepaald ge/orv5 is1 hebb5 w van te vor5 ev5m9 noodig te wet51 als wie door ,god t5 eeuwig5 lev5 v]kor5 zn4 ,de roep+ ru/ wel op p>ticuli]e basis1 want z behoort tot en gaat uit van het v]bond1 do* z ri*t zi*1 9 ov]e5/emm+ met ,gods geop5ba>d5 wil en met de 9 zi*zelve alg5oegzame wa>de van ,*ri/us' (f]&e1 ook tot h51 die buit5 het v]bond zn1 opdat ook z 9 dat v]bond opg5om5 word5 en 9 hun gelo( zelf het bews hunn] v]kiez+ ontvang51 cf4 deel ,,ii #baf-bbb4 ,9 de twe$e plaats h\dt de ,s*rift 91 dat de (f]&e en de voorb$e van ,*ri/us1 en zoo ook de v]w]v+ en de toepass+ d] zaligheid onv]brekelk saamhang54 ,de (f]&e is de grond van ,*ri/us' voorbidd+2 de laat/e /rekt zi* da>om ev5 v] als de e]/e uit4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,iii #ai4 #aa erk5t dan ook1 int]cessionem non esse actum reipsa ab oblatione1 quat5us 9 coelo p]agitur1 di/9ctum4 ,indi5 de int]cessie dus p>ticuli] is1 gelk ze is1 ,joh4 #ag3i1 #bd1 ,rom4 #h3cd1 ,hebr4 #g3be1 #a ,joh4 #b3a1 #b1 dan is het ook de (f]&e4 ,wel b]oept zi* ,limbor* ,,iv #d1 #g da>teg5 op ,luk4 #bc3cd1 ma> hi] bidt ,jezus niet om de zaligheid zn] v&5 do* alle5 om de niet-to]ek5+ van dat s*rikkelk misdrf1 wa>aan z 9 hunne onwet5dheid zi* s*uldig maakt51 als z d5 ,messias kruisigd54 ,en ev5zoo is er e5 onlosmakelk v]b& tuss*5 de v]w]v+ en de toepass+ d] zaligheid4 ,alle weldad5 van het g5adev]bond hang5 saam1 ,rom4 #h3bh-cd1 en v9d5 ha> grond 9 d5 dood van ,*ri/us1 ,rom4 #e3h-aa4 ,de v]zo5+ 9 ,*ri/us br5gt de beh\d5is en zaligheid m$e4 ,*ri/us is imm]s het ho(d en de geloovig5 zn zn li*aam1 dat uit ,hem zn wasdom bekomt1 ,ef4 #d3af1 ,col4 #b3ai2 ,h is de hoek/e5 en z zn het geb\w1 ,ef4 #b3bj1 #ba4 ,h is de e]/gebor5e en z zn zne bro$]51 ,rom4 #h3bi4 ,de geloovig5 zn dan ook objectief met en 9 ,hem ge/orv51 gekrui/1 begrav51 opgewekt1 9 d5 hemel gezet4 ,dat is3 de geme5te is ge5 toevallig willekeurig aggregaat van individu51 dat ev5 go$ kle9] als groot] kan zn1 ma> z vormt met ,*ri/us e5 organis* geheel1 dat 9 ,hem als twe$5 ,adam beslot5 ligt1 zooals de gans*e m5s*heid voortkomt uit d5 e]/5 ,adam1 cf4 ,ro!1 ,!ol4 ,e?ik ,i ,s4 #eja4 ,de toepass+ moet da>om ev5 v] zi* uit/rekk5 als de v]w]v+ d] zaligheid2 z is 9 deze begrep5 en da>van de noodzakelke uitw]k+4 ,tr\w5s ligt dat ook 9 d5 a>d d] zaak4 ,als ,jezus wa>lk ,zaligmak] is1 dan moet ,h zn volk ook w]kelk zalig mak51 niet 9 mogelkheid ma> 9 w]kelkheid4 ,de univ]sali/5 zn e*t] g$wong51 om de zaligheid zelve gans* &]s op te vatt5 en aan d5 naam van ,jezus te kort te do54 ,9 de logika geldt de regel3 quo major ext5sio1 m9or compreh5sio4 ,en deze regel is ook op vel]lei &] t]re91 z is ook hi] van toepass+4 ,ond] d5 s*n van het w]k van ,*ri/us te e]51 wordt het door de le] d] algeme5e voldo5+ v]zwakt en bep]kt4 ,als ,*ri/us to* voor all5 voldaan heeft1 sluit de v]w]v+ niet noodzakelk de toepass+ d] zaligheid 94 ,deze laat/e is dan iets1 dat er miss*i5 toevallig bkomt ma> dat er niet vanzelf m$e gegev5 is en er niet van nature uit voortvloeit4 ,de toepass+ d] zaligheid is dan niet en kan niet wez5 het w]k van ,*ri/us1 ma> hangt t5 slotte altd af van d5 wil des m5s*54 ,deze moet het w]k van ,*ri/us aanvull51 toepass51 tot w]kelkheid do5 ov]gaan4 ,dat is1 voor ,*ri/us blft alle5 ov] de v]w]v+1 niet van de w]kelkheid ma> sle*ts van de mogelkheid d] zaligheid1 niet van de feitelke reconciliatio ma> van de pot5tieele reconciliabilitas4 ,*ri/us v]wi]f voor ,god alle5 de mogelkheid1 om e5 v]bond d] g5ade met ons aan te gaan1 de v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev5 ons te s*5k51 indi5 w n4l4 geloov54 ,het voornaam/e van het w]k d] zaligheid1 datg5e wat ons w]kelk zalig doet word51 dat blft voor ons nog te do5 ov]4 ,*ri/us maakte het v]bond d] g5ade zelf niet va/ 9 zn blo$1 ,h maakte niet dat de zond5 van zn volk v]gev5 zn1 ma> ,h sprak alle5 uit1 dat er van ,gods kant ge5 bezwa> is1 om e5 v]bond met ons aan te gaan en de zond5 ons te v]gev51 indi5 w en nadat w onz]zds geloov54 ,voor ons heeft ,*ri/us dus eig5lk niets v]worv51 ma> alle5 voor ,god de mogelkheid om ons te v]gev51 als w de gebod5 des evangelies v]vull54 ,de univ]sali/5 kom5 er da>om all5 toe1 om de wa>de en kra*t van ,*ri/us' w]k te v]m9d]54 ,wat z1 en dan nog sle*ts s*nba>1 w9n5 aan quantiteit1 v]liez5 z aan qualiteit4 ,rome le]t1 dat de zond51 vr d5 doop begaan1 d4 i4 9 d5 regel de erfzonde1 9 d5 doop v]gev5 word54 ,ma> na d5 doop blft de concupisc5tia ov]1 die wel zelve ge5 zonde is ma> aanleid+ tot zondig5 wordt4 ,de dan begane zond5 word5 wel 9 het sacram5t d] boete v]gev51 wat de s*uld en de eeuwige /raf betreft2 ma> de tdelke /raf moet door d5 m5s5 zelf hi] ( 9 het vagevuur word5 g$rag51 ,trid4 ,,vi #cj4 ,,xiv c4 #h4 #i4 c4 #ab-ad enz4 ,de ,remon/rant5 zeid51 dat ,god 9 d5 dood van ,*ri/us alle zond>5 zoo met zi* v]zo5d heeft1 ut p] et propt] hoc ipsum ac sacrificium 9 gratiam cum iis r$ire et o/ium salutis aet]nae viamque immortalitatis p&]e ipsis volu]it1 ,conf4 ,,viii #i4 ,de ,kwak]s lat5 ,*ri/us' w]k da>9 be/aan1 dat ,h de v]zo5+ ons aangebod5 en ,god tot v]gev+ g5eg5 heeft gemaakt1 ,b>clay1 ,v]antwoord+ #ageg bl4 #aec4 ,en tot gelke slotsom moet5 all5 kom51 die e5e algeme5e voldo5+ le]54 ,het zwa>tepunt wordt uit ,*ri/us 9 d5 ,*ri/5 gelegd2 het gelo( is de w>e v]zo5+ met ,god1 cf4 ,kbel1 ,unt]s*i$ #ace f4 ,de ,g]e=me]d5 w>5 e*t] van e5e &]e g$a*te4 ,de satisfactio vic>ia is ge5 f]tige ,grsse1 ma> sluit pr9cipieel de gans*e h]s*epp+ 9 zi*4 ,het w]k van ,*ri/us is dan e]/ af1 wanne] ,h het kon9krk d5 ,vad] ov]geeft4 ,h op5de niet de mogelkheid van zalig te word51 ma> maakt zalig altd door1 op grond van zne (f]&e1 aan het kruis volbra*t4 ,zaligmak] is ,h1 die niet alle5 voor onze zond5 ge/orv5 ma> da>om ook opgewekt en t5 hemel gev>5 is en nu als de v]hoogde ,heil& voor zne geme5te bidt4 ,h heiligde zi*zelv51 opdat ook de zn5 geheiligd word5 9 wa>heid1 ,joh4 #ag3ai1 ,h gaf zi* voor de geme5te ov]1 opdat ,h ze heilig5 en zi*zelv5 he]lk voor/ell5 z\1 ,ef4 #e3be-bg4 ,beid5 zn uit n51 n4l4 ,god1 ,hebr4 #b3aa1 en zn als het w>e n ,*ri/us1 #a ,cor4 #ab3ab4 ,9 en met ,*ri/us s*5kt ,god aan de geloovig5 alles1 wat z behoev51 ,rom4 #h3cbv41 ,ef4 #a3c1 #d1 #b ,petr4 #a3c2 de v]kiez+ 9 ,*ri/us br5gt alle zeg5+5 9 ,*ri/us m$e1 de aannem+ tot k9d]51 de v]loss+ door zn blo$1 ,ef4 #a3cv41 de gave des ,h4 ,gee/es1 #a ,cor4 #ab3c1 het gelo(1 ,phil4 #a3bi1 de beke]+1 ,hd4 #e3ca1 #aa3ah1 #b ,tim4 #b3be1 e5 nieuw h>t en e5 nieuw5 gee/1 ,j]4 #ca3cc1 #cd1 ,eze*4 #cf3be-bg1 ,hebr4 #h3h-ab1 #aj3af4 ,cf4 ,c4 ,dordr4 ,,ii #hv4 ,pr(4 ,leid5ses 9 ,c5sura ,conf4 ,rem4 ,,viii #i4 ,trigl&1 ,antapologia c4 #af4 ,ma/ri*t1 ,v #ah1 #db4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #i4 #bfi ,v #bgj4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii #g4 ,misc4 ,sacra ,,ii #gha4 ,vitr+a ,,vi #abf4 ,moor ,,iii #ajhf sq4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,,ii #bf4 ,9 de d]de plaats is hi]aan nog toe te voeg51 dat het univ]salisme tot all]lei vals*e /ell+5 leidt4 ,het br5gt s*eid+ tuss*5 de drie p]son5 van het ,goddelk wez51 want de ,vad] wil all] zaligheid1 de ,zoon voldoet voor all51 ma> de ,h4 ,gee/ bep]kt de gave des gelo(s en d] zaligheid tot we9ig54 ,het br5gt twee/rd tuss*5 de b$oel+ ,gods1 die all] beh\d w5s*t1 en d5 wil ( de ma*t ,gods1 die de zaligheid feitelk niet aan all5 wil ( kan deela*tig mak54 ,het laat d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us aan de v]kiez+ en het v]bond voorafgaan1 zoodat ,*ri/us er geheel buit5 komt te /aan en niet plaatsv]vang5d kan voldo51 wl er ge5 geme5s*ap is tuss*5 ,hem en ons4 ,het doet te kort aan de g]e*tigheid ,gods1 die de v]gev+ en het lev5 voor all5 v]w]v5 laat en ze to* niet uitdeelt4 ,het ri*t d5 vren wil op1 die de ma*t heeft om te geloov51 het w]k van ,*ri/us al ( niet ong$aan kan mak5 en de besliss+1 ja heel het resultaat d] w]eldges*i$5is 9 h&5 heeft4 ,het leidt tot de le]1 gelk de ,kwak]s t]e*t opm]kt51 ,b>clay1 ,v]antw4 van de ,w>e ,*ri/4 ,godg4 bl4 #ib1 dat indi5 ,*ri/us voor all5 ge/orv5 is1 ook all5 hi] ( hi]namaals 9 de geleg5heid moet5 word5 ge/eld1 om ,hem aan te nem5 ( te v]w]p52 want het w>e gans* onre*tva>dig om h51 wi] zond5 alle v]zo5d zn1 te v]oordeel5 en te /raff51 alle5 omdat z buit5 de geleg5heid w>51 ,*ri/us door het gelo( aant5em54 ,en het komt tot de /ell+1 9 duidelke teg5spraak met heel de ,h4 ,s*rift1 dat de e5ige zonde1 wa>om iem& v]lor5 gaan en ge/raft kan word51 het ongelo( is2 alle &]e zond5 zn imm]s v]zo5d2 tot zelfs die van d5 m5s* d] zonde1 d5 anti*ri/ toe4 #ba4 ,(s*oon dus de satisfactio vic>ia als v]w]v+ van de volkom5e zaligheid niet voor alle m5s*5 ho(d voor ho(d is uit te breid51 is da>m$e niet bewe]d1 dat ze voor h51 die v]lor5 gaan1 niet de m9/e beteek5is heeft4 ,er is hi] tuss*5 de geme5te en de w]eld niet enkel s*eid+ en teg5/ell+4 ,het /aat niet zoo1 dat ,*ri/us voor de e]/e alles1 voor de twe$e niets heeft v]worv54 ,b de v]w]p+ van het univ]salisme mag niet v]get51 dat de v]di5/e van ,*ri/us ook b de e]/e ha> gr5z5 en b de twe$e h>e wa>de en beteek5is heeft4 ,9 de e]/e plaats di5t imm]s wel b$a*t1 dat ,*ri/us als zoodanig wel de ,h]s*epp] ma> niet de ,s*epp] all] d+5 is4 ,gelk de ,zoon volgt op d5 ,vad]1 zoo wordt de s*epp+ door de h]s*epp+1 de natuur door de g5ade1 de geboorte door de w$]geboorte ond]/eld4 ,ond] de v]di5/5 van ,*ri/us is da>om niet 9 /rikt5 z9 begrep51 dat de uitv]kor55 gebor5 word5 en lev51 dat z vo$sel1 deksel1 kle$+ en all]lei natuurlke weldad5 ontvang54 ,wel kan gezegd1 dat ,god w]eld en m5s*heid na d5 val niet me] z\ hebb5 lat5 be/aan1 indi5 ,h er ge5 &]e hoog]e b$oel+ m$e gehad _h4 ,wel is er de gratia communis om de gratia specialis2 en ook s*5kt ,god aan de uitv]kor55 met de zaligheid 9 ,*ri/us ook vele &]e natuurlke zeg5+51 ,mt4 #f3cc1 ,rom4 #h3bh1 #cb1 #a ,tim4 #d3h1 #b ,petr4 #a3c4 ,ma> to* is het v]ke]d1 om met ,h]rnhutt]s en ,pieti/5 de gr5z5 tuss*5 natuur en g5ade1 s*epp+ en v]loss+ uit te wiss*51 en ,*ri/us 9 des ,vad]s plaats te zett5 op d5 troon van het heelal4 ,zelfs de v]kiez+ en het v]bond d] g5ade1 die beide de object5 en deelg5oot5 ond]/ell51 zn niet door ,*ri/us v]worv5 ma> gaan aan zne v]di5/5 vooraf4 ,de ,vad] b]eidt met zne s*epp+ het w]k d] h]s*epp+ voor en leidt na> ha> he52 de ,zoon gaat met zn arbeid diep1 zoov] als de zonde reikt1 tot 9 het w]k d] s*epp+ t]ug4 ,ma> to* zn beide w]k5 ond]s*eid5 en niet te v]m5g51 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bga-bgc4 ,9 de twe$e plaats heeft ,*ri/us niet voor elk d] zn5 hetzelfde v]worv54 ,er is ond]s*eid tuss*5 de geloovig51 voordat z tot het gelo( kom51 9 gesla*t1 leeftd1 /&1 rang1 k>akt]1 gave enz41 ond]s*eid ook 9 mate en graad van boo%eid en v]dorv5heid4 ,en wanne] z tot het gelo( kom51 is er ond]s*eid 9 de g5ade1 die hun ges*onk5 wordt2 e5 iegelk wordt g5ade gegev5 na> de mate d] gave van ,*ri/us1 ,rom4 #ab3c1 #a ,cor4 #ab3aa1 ,ef4 #c3g1 #d3g4 ,het natuurlk ond]s*eid tuss*5 de m5s*5 wordt door de g5ade wel g]e9igd na> niet uitgewis*t2 het wordt zelfs door ond]s*eid van gee/elke gav5 v]me]d]d1 want het li*aam van ,*ri/us be/aat uit vele l$51 opdat het n organisme z1 e5e s*epp+ en e5 kun/w]k ,gods4 ,t5 d]de is de geme5te niet van1 ma> to* 9 de w]eld2 z leeft en beweegt zi* midd5 9 die w]eld en hangt op all]lei wze met ha> saam4 ,de geloovig5 word5 uit het m5s*elk gesla*t toegebra*t1 en omgeke]d is er veel kaf ond] het kor51 zn er rank5 aan d5 wn/ok1 die ge5 vru*t5 drag5 en uitg]oeid word54 ,als ,*ri/us da>om 9 de plaats d] zn5 g+ /aan1 moe/ ,h het vlees* en blo$ aannem51 dat alle m5s*5 deela*tig zn4 ,door zne vlees*word+ heeft ,h het gans*e m5s*elk gesla*t geerd2 na> d5 vlees*e is ,h bro$] van alle m5s*54 ,en zelfs zn w]k heeft voor all5 wa>d1 ook voor deg551 die nooit 9 ,hem geloov54 ,want al is het1 dat ,*ri/us het natuurlke lev5 niet 9 eig5lk5 z9 door zn ld5 en /]v5 v]worv5 heeft1 het m5s*elk gesla*t is to* da>om gespa>d1 omdat ,*ri/us kom5 z\ om het te beh\d54 ,*ri/us is niet het ho(d all] m5s*51 niet all] pr(eet1 prie/] en kon+1 want ho(d is h van de geme5te en tot kon+ is ,h gezalfd ov] ,sion4 ,ma> alle m5s*5 hebb5 wel veel aan ,*ri/us te dank54 ,het li*t s*nt 9 de dui/]nis en v]li*t e5 iegelk m5s* kom5de 9 de w]eld2 de w]eld is door ,hem gemaakt en blft dat1 s*oon z ,hem niet heeft gek5d2 ook als ,*ri/us s*5kt ,h aan de ongeloovig5 vele weldad51 roep+ door het evangelie1 v]man+ tot beke]+1 het hi/oris* gelo(1 e5 e]ba> lev51 all]lei gav5 en kra*t51 ambt5 en b$i5+5 9 het midd5 d] geme5te1 zooals b4 v4 zelfs het apo/elambt aan e5 ,judas4 ,sans ,jsus-,*ri/ le monde ne subsi/]ait pas1 c> il faudrait1 ou qu'il fut dtruit ou qu'il fut comme un enf] 7,pascal74 ,zelfs als ,h hangt aan het kruis1 bidt ,h nog om v]gev+ voor die s*rikkelke zonde1 wa>aan de ,jod5 op dat oog5blik zi* s*uldig mak54 ,cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bge4 #bgf4 ,t5 vi]de breidt het w]k zi* tot de r$elooze s*epsel5 uit4 ,m5 kan niet met ,orig5es zegg51 dat ,h iets voor h5 gel$5 en iets voor h5 v]di5d heeft4 ,ma> als ,*ri/us tot zonde is gemaakt en de zonde d] w]eld heeft g$rag51 dan heeft ,h ook de zonde met al h>e gevolg5 te niet g$aan4 ,de bevrd+ d] creatuur van de di5/ba>heid d] erf5is1 de v]he]lk+ d] s*epp+1 de v]nieuw+ van hemel en a>de is e5e vru*t van het kruis van ,*ri/us1 ,rom4 #h3aiv4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bfd4 #bfe4 ,t5 vfde hebb5 ook de engel5 9 d5 hemel nut en voordeel van het w]k van ,*ri/us4 ,er is ge5 g5oegzame grond voor de bew]+1 dat ,*ri/us voor h5 de p]sev]antie en de he]lkheid v]wi]f1 (s*oon vel5 alzoo met b]oep op ,job #d3ah1 #ae3ae1 ,ef4 #a3aj1 ,col4 #a3bj1 #a ,tim4 #e3ba1 ,hebr4 #ab3bb1 #bc hebb5 gele]d1 ,augu/9us1 de cons4 evang4 #ce4 ,cyvillus1 de ador4 #i4 ,gregorius1 ,b]n>dus1 ,diez1 ,val5tia1 ,su>ez en ook ,calvn op ,ef4 #a3aj en ,col4 #a3bj4 ,polanus1 ,synt4 ,!ol4 ,,vi #bg4 ,zan*ius1 ,op4 ,,iii #aei-afd4 ,bucanus1 ,in/4 !ol4 ,,vi qu4 #cj4 ,dav5antius op ,col4 #a3bj4 ,walaeus1 ,synopsis pur4 !ol4 ,,xii #cc en ,loci ,comm4 ,op4 ,i #aie enz4 ,imm]s1 engel5 hebb5 voor zi*zelf ,*ri/us niet noodig als ,v]zo5] ( ,beh\d]1 z zn wez5lk ond]s*eid5 van de m5s*51 die alle5 na> ,gods beeld zn gemaakt4 ,indi5 ,*ri/us voor h5 de gratia en gloria v]w]v5 moe/1 z\ dit leid5 tot de g$a*te1 dat de ,zone ,gods to* de m5s*elke natuur1 (1 bet] nog1 de natuur d] engel5 _h moet5 aannem51 al w>e de m5s* niet gevall51 cf4 deel ,,ii #ddd1 en voorts ,lomb>dus1 ,?omas1 ,bonav5tura1 ,scotus op ,s5t4 ,,ii di/4 #e4 ,,iii di/4 #ac4 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,i qu4 #fb ,,iii qu4 #h art4 #d4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii #aj4 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,i p4 #cje4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,i #dgf4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xxxi #db4 ,gom>us op ,col4 #a3bj4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bfc4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 nova ,,xii #bd4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv qu4 #c4 ,moor ,,ii #cec4 ,vitr+a ,,iii #bf ,,vi #agh4 ,to* doet e5v\dige ontk5n+1 dat ,*ri/us iets voor de engel5 v]di5d heeft1 aan ,ef4 #a3aj en ,col4 #a3bj ge5 re*t w$]v>54 ,er /aat to* duidelk1 dat ,god alle d+51 1 d4 i4 niet m5s*5 ( engel5 alle5 ma> 9 het algeme5 al het ges*ap5e1 de gans*e s*epp+1 de w]eld1 het heelal1 nad] nog oms*rev5 door 1 dat ,god die gans*e s*epp+ v]zo5d heeft door ,*ri/us1 niet ond]l+ ma> tot zi*zelv51 1 en 9 ,hem voor zi*zelv5 w$]om sam5 en tot e5heid br5gt4 ,de le] van de h]/ell+ all] d+5 v9dt 9 deze tek/5 ge5 /eun2 z wordt door heel de ,s*rift v]worp5 en heeft 9 de *ri/elke k]k sle*ts nu en dan v]d$ig+ gevond54 ,indi5 deze alzoo buit5geslot5 is1 dan kunn5 deze beide tek/5 niet &]s v]/aan word51 dan dat na> ,paulus' voor/ell+ de duivel5 en de goddelooz5 e5maal t] hel word5 v]wez5 en dat dan 9 d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de met h>e bewon]s de gans*e s*epp+ wordt h]/eld4 ,deze s*epp+ nu1 9 organis*5 z9 g$a*t1 0 als geheel door de zonde 9 v&s*ap teg5 ,god ge/eld en ond]l+ uite5geslag5 en v]woe/4 ,er ligt hi] niet 91 dat de go$e engel5 p]soonlk en individueel de v]zo5+ behoefd51 no* ook1 dat ,*ri/us voor de r$elooze s*epsel5 ld5 en /]v5 moe/4 ,ma> wel ligt er de ond]/ell+ aan t5 grondslag1 dat de zonde de relatie all] s*epsel5 zo[el tot ,god als tot elk&] gewzigd en v]/oord heeft4 ,en dat is imm]s ook zoo4 ,de zonde heeft de m5s*5w]eld tot e5 voorw]p van ,gods toorn gemaakt en 9 zi*zelve g$eeld en v]woe/4 ,de v]h\d+ d] engel5 tot ,god is gewzigd1 niet alle5 voorzoov] vel5 zn afvallig geword51 ma> ook doordat de go$e engel5 sle*ts e5 deel vormd5 van het geheel d] gee/51 dat ,god _h g$i5d4 ,augu/9us1 ,en*ir4 #fa4 #fb en &]5 w>5 van me5+1 dat deze breuke 9 de engel5w]eld geslag51 door de uitv]kor55 uit de m5s*heid w]d geheeld en dat da>9 de beteek5is van ,*ri/us' v]zo5+ voor de m5s*heid be/ond4 ,dit gevoel5 is niet aannemelk2 m5s*5 zn soortelk v]s*ill5d van de engel5 en e5e gelk/ell+ van het getal d] uitv]kor5 m5s*5 met dat d] gevall5 engel5 mi/ all5 grond 9 de ,s*rift4 ,ma> to* is het wa>1 dat de val van zoovele engel5 heel het organisme d] engel5w]eld moet hebb5 v]/oord2 ev5als e5 leg] geheel en al 9 het ong]e$e gebra*t1 en onbekwaam tot d5 /rd wordt gemaakt1 als vele (fici]5 en mans*app5 uit de gel$]5 tot d5 v& ov]gaan4 ,zoo is ook de engel5w]eld als leg] ,gods voor zn di5/ uite5geslag54 ,ze heeft ha> ho(d1 ha> organisatie v]lor54 ,en deze ontvangt ze nu t]ug 9 d5 ,zoon1 en wel 9 d5 ,zoon niet alle5 na> zne ,goddelke natuur ma> ook na> zne m5s*elke natuur4 ,want niet alle5 de v]h\d+ tot ,god1 ook die tot de m5s*5w]eld 0 door de zonde v]/oord4 ,en nu is het ,*ri/us1 die als ,he] d] engel5 en als ,ho(d d] geme5te engel5 en m5s*5 beid5 9 de re*te v]h\d+ plaat/ tot ,god en ev5zoo tot elk&]4 ,door zn kruis h]/elt ,h het organisme d] s*epp+1 9 hemel en op a>de1 en deze beide ook w$]om saam4 ,het onbezielde en r$elooze 9 de s*epp+1 d4 i4 hemel en a>de zelv51 zn da>b niet uitgeslot54 ,dat kan da>om al niet1 omdat de v]h\d+ van de engel5 tot d5 hemel en die van de m5s*5 tot de a>de niet me*anis* ma> organis* is4 ,hemel en a>de zelv5 zn met d5 val d] engel5 en d] m5s*5 gezonk5 b5$5 hun oorspronkelk5 /aat2 de gans*e s*epp+1 1 zu*t te zam5 en is te zam5 9 b>5snood4 ,die gesammte ,creatur fhrt glei*sam e9e grosze ,seufz]symphonie aus 7,philippi72 alle l$5 van die s*epp+ zu*t5 en hebb5 sm>t1 geme5s*appelk1 9 v]b& met elka>1 ,rom4 #h3bb4 ,gelk dan ook 9 het oude v]bond de tab]nakel en alle g]e$s*app5 tot d5 di5/ met blo$ bespr5gd w]d51 ,ex4 #bd3c-h1 ,hebr4 #i3ba1 zoo ook heeft ,*ri/us door zn kruis alle d+5 v]zo5d en e5 nieuw5 hemel en e5e nieuwe a>de v]worv54 ,de gans*e s*epp+1 gelk ze e5s volmaakt1 zond] vlek en rimpel1 voor ,gods aangezi*t zal /aan1 is het w]k van ,*ri/us1 d5 ,he] d] he]5 en d5 ,kon+ d] kon+51 ,hebr4 #ab3bb-bh4 #bb4 ,indi5 dit nu het groote w]k is1 door d5 ,vad] aan ,*ri/us opg$rag51 om n4l4 ,zaligmak] te wez5 9 voll5 z9 en de gans*e h]s*epp+ tot /& te br5g51 dan spr+t het t]/ond 9 het oog1 dat de /aat d] v]hoog+ da>toe ev5 noodig is als de /aat d] v]n$]+4 ,e5e arme voor/ell+ van ,*ri/us' p]soon en w]k moet5 z wel hebb51 die de op/&+1 de hemelva>t en de zitt+ t] re*t]h& ,gods zond] s*ade voor gelo( en lev5 me55 te kunn5 prsgev5 en g5oeg hebb5 aan het hi/oris* beeld van ,jezus1 dat op dezelfde wze als dat van &]e groote mann5 9 de hi/orie voortleeft en invlo$ oef5t4 ,omgeke]d is het te begrp51 dat wie 9 ,jezus niet me] ziet dan e5 bzond] vroom m5s* en 9 zn w]k niet &]s dan e5e religieus-e?is*e h]vorm+1 heel d5 /aat d] v]hoog+ voor het *ri/elk lev5 wa>deloos a*t en de feit5 d] op/&+ en d] hemelva>t ontk5t en be/rdt4 ,de ,s*rift gaat e*t] van e5e gans* &]e g$a*te uit4 ,het is de gekrui/e ma> ook de opge/ane en v]hoogde ,*ri/us1 di5 de apo/el5 v]kondig54 ,van uit dat /&punt d] v]hoog+ bezi5 en bes*rv5 z zn a>ds*e lev51 zn ld5 en /]v54 ,van het w]k1 dat ,h ?ans als de v]hoogde middela> uitvo]t1 heeft ,h 9 zn kruis de grondslag5 gelegd4 ,het kruis is 9 d5 /rd teg5 zonde1 w]eld1 ,satan zn e5ig wap5 gewee/4 ,door het kruis heeft ,h 9 de sfe] van het re*t ov] alle ,gode v&ige ma*t getriumfe]d4 ,ma> da>om heeft ,h 9 d5 /aat d] v]hoog+ ook het ,goddelk re*t1 de ,goddelke aan/ell+1 de kon9klke ma*t en bevoegdheid ontvang51 om het w]k d] h]s*epp+ t5 volle uit te vo]51 al zne v&5 te ov]w9n51 al de ,hem gegev55 te zalig5 en het gans*e kon9krk ,gods te voltooi54 ,op grond van de ne1 volmaakte (f]&e1 aan het kruis ges*i$1 deelt ,h 9 ov]e5/emm+ met d5 wil des ,vad]s al zne weldad5 uit4 ,die weldad5 zn ge5 physis*e ( magis*e naw]k+ van zn a>ds*e lev5 en /]v52 de ges*i$5is van het ,godsrk is ge5 evolutioni/is* proces4 ,het is de lev5de1 de aan de re*t]h& ,gods v]hoogde ,*ri/us1 die met bewu/heid1 met vrma*t al deze weldad5 uitdeelt1 zne v]kor55 v]gad]t1 zne v&5 v]w9t en de w]eldges*i$5is he5leidt na> d5 dag zn] p>\sie4 ,h is nog altd 9 d5 hemel als middela> w]kzaam2 ,h 0 niet alle5 ma> is nog onze hoog/e pr(eet1 onze e5ige hoogeprie/] en onze eeuwige kon+4 ,gi/] en h$5 is ,h dezelfde tot 9 eeuwigheid4 ,9 d5 /aat d] v]n$]+ heeft ,h door zn lev5 en /]v5 de voorwa>de v]vuld1 om nu 9 d5 /aat d] v]hoog+ op grond van zne volmaakte (f]&e de s*epp+ ,gods vr te mak5 van de di5/ba>heid d] zonde en d] v]d]f5is1 en alle d+5 ond] zi* als het ho(d be5 te v]gad]54 ,de h]s*epp+ is de voortga&e daad van d5 middela>4 ,*ri/us is de aan ,gods re*t]h& v]hoogde1 ma> to* altd op a>de1 9 zne k]k1 9 ambt1 woord1 sacram5t1 9 v]gev+1 w$]geboorte1 gelo( enz41 pres5te en w]kzame ,he] uit d5 hemel4 ,9 dit li*t krgt de /aat d] v]hoog+ e5e1 wel dikw]f misk5de ma> to* voor le] en lev5 hoog/belangrke beteek5is2 op/&+ en hemelva>t zn voor het w]k d] h]s*epp+ ev5 noodzakelk als vlees*word+ en kruisdood4 ,9 de ,s*rift word5 deze feit5 dan ook niet sle*ts v]meld do* telk5s op d5 voorgrond geplaat/ en 9 ha> rke beteek5is v]kla>d4 ,de op/&+ van ,*ri/us _h volg5s heel het ,n4 ,t4 plaats t5 d]d5 dage2 9 ,mt4 #ab3dj1 ,mk4 #h3ca enz4 zn t] wille van de v]gelk+ met ,jona de deel5 d] dag5 en na*t5 voor vol g]ek5d1 ,m4 ,vitr+a ,v #eig1 ( sle*ts als e5e algeme5e oms*rv+ van e5 ze] kort5 td b$oeld1 ,khl]1 ,zur ,lehre v4 d4 ,v]shnung #bjg f4 ,z be/ond 9 de v]rz5is van datzelfde li*aam1 dat van het kruis afg5om5 en 9 d5 h( van ,jozef van ,arima!a begrav5 02 het w]d wel v]&]d en v]he]lkt1 zoodat het ge5 ma> e5 w]d1 ,luk4 #bd3af1 #cf1 ,joh4 #ab3ad1 #ai1 #a ,cor4 #ae3ddv41 ,phil4 #c3ba1 ma> het bleef to* e5 m5s*elk 1 ,mt4 #bh3e1 #i1 ,luk4 #bd3ci1 #dj1 #dc1 ,joh4 #bj3bg1 #ba3be1 ,hd4 #a3aa1 #a ,cor4 #ae3cgv41 ,op4 #a3g4 ,de v]s*ill5de pog+51 om deze op/&+ op &]e wze te v]kl>5 7,reim>us71 als s*ndood 7,rationali/51 ,s*lei]ma*]1 ,hase1 ,h]d]1 ,gfrr]71 visio51 hetz dan geheel subjectief 7,/rauss1 ,lang1 ,hol/51 ,hausra?1 ,r5an71 ( als objectief1 door ,god bew]kt 7,keim1 ,s*weiz]1 ,s*5kel7 zn tot op d5 huidig5 dag del geblek51 ,/eude1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhg ,s4 #bjc-bid4 ,nsg51 ,neut4 ,(f5b>ung ,i #fcg f4 ,lo(s1 ,die ,auf]/ehungsb]i*te und ihr ,w]t1 ,*ri/l4 ,welt #cc1 ,leipzig ,mohr #ahih4 ,na de op/&+ bleef ,*ri/us nog e5 td lang op a>de1 zo[el om door v]s*ill5de v]s*n+5 zne jong]5 van de wa>heid zn] op/&+ te ov]tuig51 als ook om h5 voor te b]eid5 voor hun ambt en hun het bews te lev]51 dat ,h1 al z\ ,h het vroeg]e v]ke] niet me] met h5 op551 wl ,h na de op/&+ niet me] tot de a>de ma> tot d5 hemel behoorde1 ,joh4 #bj3ag1 to* onv]&]lk dezelfde 9 liefde jeg5s h5 z\ blv51 #ac3a1 en eeuwiglk met h5 z\ zn tot de vole9d+ d] w]eld1 ,mt4 #bh3bj4 ,de v]s*n+5 hadd5 de e]/e a*t dag5 te ,j]uzalem plaats1 ,joh4 #bj3bf1 wa> de discipel5 om het paas*fee/ nog blv5 moe/51 en e9digd5 da>m$e1 dat ,jezus zn5 jong]5 d5 ,h4 ,gee/ gaf en de apo/olis*e volma*t s*onk1 ,joh4 #bj3bb1 #bc4 ,lat] volgd5 zne v]s*n+5 9 ,galilea1 wa>he5 de discipel5 t]ugke]d5 en wa> de mee/e volgel+5 van ,jezus woond51 ,joh4 #ba1 ,mt4 #bh3af1 #a ,cor4 #ae3f4 ,mat!us en ,johannes besluit5 met deze v]s*n+5 van ,jezus 9 ,galilea hun evangelie en v]meld5 de hemelva>t niet4 ,volg5s ,luk4 #bd3di1 ,hd4 #a3d moe/5 de discipel5 9 ,j]uzalem blv51 totdat z aang$aan w>5 met kra*t uit de hoogte2 ,luk4 #bd spreekt van ge5 v]s*n+5 9 ,galilea1 ,hd4 #a3c ond]/elt ze4 ,zek] heeft ,jezus zn5 discipel5 b e5 d] v]s*n+5 9 ,galilea ook w$]om bevol51 na> ,j]uzalem te gaan en da> te v]wa*t5 de bel(te des ,vad]s4 ,als ,h dan 9 ,j]uzalem w$] voor de laat/e maal aan h5 v]s*nt1 zegt ,h dat z 9 ,j]uzalem blv5 moet5 totdat die bel(te v]vuld is4 ,dan leidt ,h h5 na> buit5 tot aan ,be?anie1 ,luk4 #bd3ej1 na> d5 ,olfb]g1 ,hd4 #a3ab4 ,en da> s*eidde ,h van h51 1 en w]d van h5 opg5om5 9 d5 hemel1 1 t5 onre*te door ,tis*5dorf 9 ,luk4 #bd3ea weggelat51 1 ,hd4 #a3i1 1 ,hd4 #a3b1 #aa1 #bb1 #a ,tim4 #c3af4 ,s*oon door ,joh4 ,mt4 en ,mk41 wi5s evangelie volg5s vel5 met #af3h e9digt1 niet v]meld1 /aat de hemelva>t to* op grond van vele kl>e getuig5iss5 d] ,s*rift va/4 ,johannes ond]/elt ze1 #f3fb1 #ad3b1 #bj3ag1 ,paulus w/ erop1 ,rom4 #aj3f1 ,ef4 #b3f1 #d3i1 #aj1 ,col4 #c3a en noemt ze 9 #a ,tim4 #c3af4 ,petrus maakt er meld+ van1 #a ,petr4 #c3bb1 cf4 ,hd4 #b3cc1 #c3ba1 #g3ef2 de brief aan de ,hebren k5t ze1 #f3bj1 #i3bd4 ,voorts ligt z t5 grondslag aan de ,n4 ,t4s*e le] van ,jezus' zitt+ aan de re*t]h& ,gods1 ,hd4 #b3cc1 #e3ca1 #g3ef1 ,rom4 #h3cd1 ,ef4 #a3bj1 ,col4 #c3a1 ,hebr4 #a3c1 #h3a1 #ab3b1 #a ,petr4 #c3ba1 aan zne voorb$e 9 d5 hemel1 ,rom4 #h3cd1 ,hebr4 #g3be1 #i3bd-bh1 #a ,joh4 #a3a1 #b1 aan al de w]kzaamh$51 die ,h van uit d5 hemel op a>de1 voornamelk1 9 zne geme5te v]ri*t1 en aan de v]wa*t+ zn] w$]kom/1 ,mt4 #bd3c enz4 ,deze v]hoog+ heeft all]e]/ voor ,*ri/us zelv5 de groot/e beteek5is4 ,vroeg] w]d 9 de dogmatiek gewoonlk ook de vraag beh&eld1 ( ,*ri/us door zne volmaakte gehoorzaamheid ook iets voor zi*zelv5 v]di5d _h4 ,anselmus zeide1 dat ,*ri/us voor zn onv]pli*t /]v5 wel loon v]di5d _h ma> dit aan de zn5 _h afge/aan1 ,cur ,deus homo ,,ii #ai4 ,de mee/e s*ola/ici1 ,lomb>dus1 ,s5t4 ,,iii di/4 #ah4 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,iii qu4 #ai art4 #c qu4 #dh art4 #a qu4 #di art4 #f4 ,bonav5tura1 ,brevil4 ,,iv c4 #g2 voorts de mee/e ,rooms*e1 ,bell>m9us1 de ,*ri/o ,v c4 #i4 #aj1 ,becanus1 ,!ol4 s*ol4 ,,iii tr4 #a c4 #ad qu4 #e4 ,id41 ,manuale ,controv4 ,,iii #b qu4 #d2 en ze] vele ,g]e=me]de !olog51 ,zan*ius1 ,op4 ,,vi #aba1 ,,viii #dgg1 #ejb4 ,piscator op ,phil4 #b3i4 ,gom>us op ,phil4 #b1 ,op4 ,i #ecj sq41 ,clopp5burg1 ,op4 ,i #cje4 #hhh1 ,rivetus1 ,op4 ,,ii #hcf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bfe-bfg4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #ad1 #g4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,xviii #ci4 ,moor ,,iii #fjj e4 a41 gav5 op de bov5g5oemde vraag e5 beve/ig5d antwoord1 en oordeeld5 dan1 dat de geb$sv]hoor+1 ,joh4 #aa3db1 ,hebr4 #e3g en vooral heel de /aat d] v]hoog+1 de op/&+1 hemelva>t1 zitt+ t] re*t]h& ,gods en w$]kom/ t5 oordeele moe/5 bes*\wd word5 als loon voor zne v]di5/51 ,jes4 #ec3aa1 ,luk4 #bd3bf1 ,joh4 #ag3d1 #e1 ,phil4 #b3i1 ,hebr4 #b3aj1 #ab3b4 ,&]5 e*t] zeid51 dat ,*ri/us niets voor zi*zelv5 ma> alles voor ons heeft v]di5d1 ,joh4 #ag3ai1 #a ,cor4 #a3cj1 #a ,tim4 #a3ae enz41 en dat da>om de v]hoog+ wel e5 gevolg ma> ge5 loon 0 voor zne v]n$]+1 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ag1 #f4 ,comm4 op ,phil4 #b3i4 ,polanus1 ,sy/4 ,,vi #bf4 ,junius1 ,!ses !ol4 #bi1 #aa4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,ii #g1 #h1 ,m>esius1 ,sy/4 ,!ol4 #de4 ,kantt4 ,/at4 ,v4 b ,phil4 #b3i enz41 en ev5zoo de ,lu!rs*e !olog51 ,g]h>d ,loc4 ,,iv #cbi4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #cbd4 ,buddeus1 ,in/4 p4 #ghg4 ,hollaz1 ,exam5 p4 #gdh enz4 ,met de ,s*rift 9 de h&1 is de bov5ge/elde vraag e*t] niet &]s dan beve/ig5d te beantwoord54 ,z /elt to* telk5s d5 /aat d] v]n$]+ voor als d5 weg en het middel voor ,*ri/us1 om d5 /aat d] v]hoog+ te v]krg51 ,jes4 #ec3aj-ab1 ,mt4 #bc3ab1 ,luk4 #bd3bf1 ,joh4 #aj3ag4 ,het 9 ,phil4 #b3i duidt niet sle*ts de ordo en consequ5tia ma> bepaald de causa m]itoria aan2 omdat ,*ri/us zoo diep zi* v]n$]d heeft1 vs4 #e-h1 da>om heeft ,god ,hem ook zoo uit]mate v]hoogd4 ,vooral de brief aan de ,hebren legt op dit m]itoris* v]b& tuss*5 ,*ri/us' v]n$]+ en v]hoog+ telk5s /]k5 nadruk1 #a3c1 #b3i1 #aj1 #e3g-aj1 #aj3ab1 #ab3b2 ,*ri/us is zelf door het ld5 geheiligd1 d4 i4 niet ,gode gewd ( z$elk volmaakt geword51 ma> voltooid1 tot voll5 wasdom en rpheid gebra*t1 geword51 da>9 be/a&e1 dat ,h nu met e] en he]lkheid is gekroond1 #b3i1 en tot e5 1 e5e oorzaak d] eeuwige zaligheid geword5 is1 #b3aj1 #e3i4 ,de r$51 wa>om vel5 bezwa> hadd51 om van e5 v]di5/e van ,*ri/us voor zi*zelv5 te sprek51 lag 9 de oppositie teg5 de ,soc9ian51 die ,*ri/us e]/ 9 d5 /aat d] v]hoog+ tot d5 rang d] ,godheid liet5 kom54 ,ma> al is deze voor/ell+ ook onjui/1 de ,s*rift zegt duidelk1 dat de v]hoog+ ook voor ,*ri/us van groote beteek5is is gewee/ en met zn /aat van v]n$]+ 9 m]itoris* v]b& /aat4 ,de ,g]ef4 !ologie heeft jui/ het voorre*t1 dat z deze le] d] ,s*rift veel bet] tot ha> re*t kan do5 kom5 dan de ,lu!rs*e4 ,imm]s1 op ,lu!rs* /&punt blft er voor e5 v]di5/e van ,*ri/us voor zi*zelv5 en zelfs voor e5 /aat d] v]hoog+ ge5 plaats op54 ,de ,logos to*1 9 het e]/e mom5t d] vlees*word+ de m5s*elke natuur aannem5de1 maakte deze vatba> voor de inwon+ van de volheid d] ,godheid en voor de m$$eel+ d] ,goddelke eig5s*app54 ,al heeft de ,godm5s* deze eig5s*app5 9 e5 twe$e mom5t ook we]1 t5 aanzi5 van het gebruik ( al?ans van het publieke gebruik afgelegd1 ,h bleef ze to* beh\d51 bov5 bl4 #bde4 ,en de /aat d] v]hoog+ kan b de ,lu!rs*5 da>om niets &]s wez51 dan e5 w$]om 9 gebruik ( 9 publiek gebruik nem5 van de 9 di5 z9 afgelegde ,goddelke eig5s*app54 ,*ri/us ontv+ dus b zne v]hoog+ niets wat ,h niet re$s _h2 non data e/ ,*ri/o 9 exaltatione nova pot5tia1 virtus aut maje/as1 quam antea non habuit1 s$ collata ei tantum fuit pl5a facultas adm9i/r&i ejus regni1 quod p] ipsam unionem accep]at1 ,qu5/$t ,,iii #cfh1 cf4 ,g]h>d ,loc4 ,,iv #cjf sq4 #cbi4 ,hollaz1 ,ex4 #ggd4 ,buddeus1 ,in/4 #ghh4 ,s*neck5burg]1 ,zur kir*l4 ,*ri/ol4 #ic-aad4 ,deze t]ugnem+ van het gebruik d] ,goddelke eig5s*app5 _h volg5s de ,lu!rs*5 plaats 9 het mom5t d] revivisc5tia ( vivificatio1 en deze is dus eig5lk de e]/e trap d] v]hoog+4 ,wel wordt door ,g]h>d1 ,qu5/$t e4 a41 de desc5sus ad inf]os de e]/e trap g5oemd2 ma> wl deze desc5sus bepaaldelk is ges*i$ na> de m5s*elke natuur van ,*ri/us1 na> ziel en li*aam beide1 moet de vivificatio da>aan voorafgaan2 en ,buddeus1 ,in/4 p4 #ghi en &]51 cf4 ,vitr+a ,v #egc1 gev5 ha> da>om t]e*t de e]/e plaats 9 d5 /aat d] v]hoog+4 ,van deze vivificatio le]5 de ,lu!rs*5 v]d]1 dat z ges*i$de niet alle5 door ,*ri/us' ,goddelke ma> ook door zne m5s*elke natuur2 deze _h da>toe wel niet vanzelve de ma*t1 ma> z bezat to* van het mom5t d] inc>natie af de ,goddelke eig5s*app51 bepaaldelk ook de vis vivificans2 en alzoo anima ,*ri/i1 virtute div9itatis p]sonalit] sibi communicata1 corpus utpote proprium suum templum vivificavit1 ,qu5/$t ,,iii #dce4 ,voorts nam ,*ri/us na> zne m5s*elke natuur 9 datzelfde mom5t d] vivificatie al die ,goddelke eig5s*app5 we] 9 gebruik1 die z 9 de inc>natie ontvang5 ma> 9 de ex9anitie1 al?ans wat het gebruik ( het publiek gebruik aangaat1 afgelegd _h2 d4 i4 z _h op datzelfde oog5blik we] het gebruik d] omnisci5tia1 omnipot5tia1 omnipraes5tia en vis vivificans1 ,qu5/$t ,,iii #aed-aih4 ,da>uit volgt1 dat de gradus exaltationis b de ,lu!rs*5 eig5lk ge5 v]s*ill5de1 op elka> volg5de trapp5 9 de v]hoog+ kunn5 zn4 ,9 het mom5t d] vivificatie 0 de m5s*elke natuur van ,*ri/us t]/ond1 door h>e v]e5ig+ met d5 ,logos1 alma*tig1 alwet5d1 alomteg5woordig4 ,de desc5sus ad inf]os1 die door de ,lu!rs*5 tot de v]hoog+ g]ek5d wordt1 is e5e op5b>+ van ,*ri/us' maje/as div9a 9 de hel2 de resurrectio is sle*ts e5e resurrectionis manife/atio voor de m5s*51 ,buddeus p4 #ghi2 beid5 hadd5 dan ook plaats clauso sepulcro1 ev5als de v]s*n+ van ,jezus aan de discipel51 ,joh4 #bj3ai plaats _h occlusis =ibus1 ,qu5/$t ,,iii #dda2 de hemelva>t heet wel e5 v]a et realis loci mutatio1 inzoov] ,*ri/us zi*tba> voor het oog zn] jong]5 is opgev>51 ma> is to* alle5 e5e visibilis en localis1 ge5sz9s e5e invisibilis abs5tia corporis ,*ri/i 9 t]ris1 want ook na> zne m5s*elke natuur is en blft ,*ri/us alomteg5woordig1 z het ook op onzi*tb>e wze1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv #bai4 ,,xxviii #bd4 ,qu5/$t1 ,,iii #chj4 ,buddeus1 ,in/4 #gif4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,,iv #a ,s4 #ahe1 cf4 ,vitr+a ,v #fja4 ,moor ,,iv #bdf2 en de sessio ad dextram ,dei e9delk be/aat da>91 dat ,*ri/us1 bepaaldelk na> zne m5s*elke natuur1 deelheeft aan de div9a1 inf9ita ac imm5sa virtus et maje/as ,dei1 vooral ook aan zne alomteg5woordigheid1 en deze uitoef5t 9 zn kon9krk d] g5ade en d] ma*t1 ,qu5/$t1 ,,iii #chc-chh1 #ddc-dej4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,iv #bah4 ,buddeus p4 #gig4 ,b$5kt m5 nu1 dat al deze eig5s*app5 aan de m5s*elke natuur van ,*ri/us re$s 9 het mom5t d] vlees*word+ zn m$eg$eeld en dat ,h wel het gebruik ma> nooit het bezit da>van afgelegd heeft2 dan blkt1 dat volg5s de ,lu!rs*e voor/ell+ aan ,*ri/us 9 d5 /aat d] v]hoog+ niets is m$eg$eeld1 wat ,h niet re$s van zne ontvang5is af aan bezat4 ,*ri/us is t]/ond b zne vlees*word+ datg5e1 wat ,h word5 kan2 ,h is 9 e5s ook na> zne m5s*elke natuur voltooid1 2 er is ge5 ontwikkel+ b ,hem mogelk2 de v]hoog+ 0 er al b zne ontvang5is en kan dus niet opgevat word5 als e5 loon4 ,de ,lu!rs*e le] is op dit punt aan de ,rooms*e v]want1 die ,*ri/us re$s op a>de compreh5sor laat zn en alle gav51 voor welke de m5s*elke natuur vatba> is1 re$s b de vlees*word+ aan ,*ri/us laat m$$eel52 en z di5t t] v]d$ig+ van e5zelfde religieus belang1 n4l4 de li*amelke teg5woordigheid van ,*ri/us 9 het avondmaal4 ,de ,g]ef4 !ologie _h e*t] e5e &]e opvatt+4 ,wel h\dt z teg5 de ,soc9ian5 en ook teg5 vele nieuw]e !olog5 /a&e1 dat ,*ri/us niet e]/ door zne op/&+ tot pr(eet1 prie/] en kon+ geword5 en tot d5 rang d] ,godheid v]hev5 is4 ,want de ,s*rift getuigt h]haaldelk1 dat ,h 9 d5 beg9ne b ,god en zelf ,god 01 ,joh4 #a3a1 #ag3e1 ,rom4 #h3c1 #b ,cor4 #h3i1 ,gal4 #d3d1 ,phil4 #b3i1 ,hebr4 #a3c enz41 en dat ,h re$s van eeuwigheid door d5 ,vad] tot pr(eet1 prie/] en kon+ gezalfd en als zoodanig 9 de dag5 des ,o4 ,t4 en td5s zne omw&el+ op a>de w]kzaam 01 #b ,tim4 #a3i1 ,tit4 #c3d1 ,hebr4 #ac3h1 #a ,petr4 #a3aa1 #bj4 ,wat ,*ri/us dus 9 d5 /aat d] v]hoog+ voor zi*zelv5 ontv+1 kan niet be/aan hebb5 9 de ,goddelke natuur ( d5 rang d] ,godheid1 no* ook 9 het ambt van pr(eet1 prie/] en kon+1 dat op ,goddelke v]kiez+ en aan/ell+ b]u/2 ma> het be/ond 9 de v]hoog+ zelve1 9 de op/&+1 hemelva>t1 zitt+ t] re*t]h& ,gods en w$]kom/ t5 oordeele1 9 de middela>%e]lkheid1 wa>toe ,h na> beide natur5 v]hev5 w]d1 ,jes4 #ec3aj-ab1 ,luk4 #bd3bf1 ,joh4 #ag3e1 ,phil4 #b3i1 ,hebr4 #b3aj1 #ab3b1 cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bgg4 ,volg5s ,rom4 #a3c is ,*ri/us 1 d4 i4 9 d5 weg des vlees*es1 door geboorte uit e5e vr\w1 ,gal4 #d3d1 geword5 uit ,david2 ma> 1 kra*t5s d5 ,gee/ d] heiligheid1 die 9 ,hem woonde en ,hem 9 heel zn lev5 geleid _h1 w]d ,h uit en door de op/&+ door ,god v]ord9e]d en aange/eld1 1 cf4 ,hd4 #ag3ca1 als ,zoon ,gods 9 kra*t4 ,geboorte en op/&+ /aan hi] teg5ov] elk&]4 ,door de geboorte w]d ,*ri/us het zaad ,davids1 ,rom4 #i3e1 nam ,h aan 1 ,rom4 #h3c1 w]d ,h zwak1 #b ,cor4 #ac3d2 ma> door de op/&+ w]d ,h op5lk als ,zone ,gods aange/eld4 ,dat wil niet zegg5 en kan niet beteek551 dat ,h to5 e]/ de ,goddelke natuur ( d5 rang en d5 naam van ,god ontv+1 want het teg5deel blkt uit ,rom4 #a3c1 #h3c1 #cb1 ,gal4 #d3d1 enz42 ma> t]wl ,h b zne m5s*word+ de met de v]wisselde1 ,phil4 #b3i1 ontvangt ,h nu b de op/&+ de he]lkheid t]ug1 die ,h te vor5 b d5 ,vad] _h1 ,joh4 #ag3b1 wordt ,h nu 1 #a ,cor4 #b3h1 1 #a ,cor4 #a3bd1 ontvangt ,h e5 naam bov5 all5 naam1 d4 i4 d5 naam van 1 ,joh4 #bj3bh1 ,hd4 #b3cf1 #a ,cor4 #ab3c1 ,phil4 #b3i1 #aj1 en da>9 de 1 het re*t1 de bevoegdheid en de ma*t1 om als middela>1 als pr(eet1 prie/] en kon+ ov] alle s*epsel5 te he]s*51 zne v&5 te ond]w]p51 zn volk te v]gad]5 en de gevall5 s*epp+ voor ,god te h]w9n51 ,ps4 #b1 #gb1 #aaj1 ,mt4 #bh3ah1 #a ,cor4 #ae3bav41 ,ef4 #a3bj-bc1 ,phil4 #b3i-aa1 ,hebr4 #a3cv41 #a ,petr4 #c3bb1 ,op4 #a3e enz4 ,9 de op/&+ heeft ,god ,hem op5lk tot ,zoon ,gods1 ,he]1 ,kon+1 ,middela> aange/eld en tot ,hem gezegd3 ,g zt mn ,zoon1 h$5 heb ,ik u geg5]e]d1 ,hd4 #b3cf1 #ac3cc1 #ag3ca1 ,hebr4 #a3e4 ,ind]daad is ,*ri/us door zne op/&+ +etr$5 9 e5 nieuw5 /&2 ,h is als middela> bov5 alle s*epsel5 aan ,gods re*t]h& v]hoogd4 ,9 die v]hoog+ deelt 9 zek]5 z9 ook zne ,goddelke natuur4 ,gelk niet ma> de m5s*elke natuur van ,*ri/us do* de p]soon des ,zoons subject d] v]n$]+ 01 zoo is ook diezelfde p]soon na> beide natur5 subject d] v]hoog+4 ,h _h imm]s zne afgelegd en zne ,goddelke natuur a*t] het kle$ e5] zwakke m5s*elke natuur v]borg52 niem& zag 9 ,hem ( kon 9 ,hem zi5 d5 ,e5gebor5e van d5 ,vad]1 t5z dan met het oog des gelo(s1 ,joh4 #a3ad4 ,ma> nu1 9 d5 /aat d] v]hoog+1 /raalt zne ,goddelke he]lkheid e5 i$] 9 de oog52 wie ,hem ?ans ziet1 moet beld51 dat ,*ri/us de ,he] is tot he]lkheid ,gods des ,vad]s4 ,ma> voorts deelt 9 die v]hoog+ ook zne m5s*elke natuur4 ,het woonde ook re$s 9 ,*ri/us vr zne op/&+1 van zne ontvang5is af aan1 want ,h 0 ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/1 ,luk4 #a3ce1 0 vol des ,h4 ,gee/es1 ,luk4 #d3a1 ontv+ ,hem zond] mate1 ,joh4 #c3cd1 enz41 cf4 ,mt4 #ab3ah1 #bh1 ,luk4 #d3ad1 ,hd4 #a3b1 #d3bg1 ,hd4 #aj3ch4 ,ma> deze he]lkheid1 die ,*ri/us inw5dig bezat1 kon zi* to* niet na> buit5 op5b>52 ,h 0 vlees*1 en w]d kra*t5s de zwakheid des vlees*es ook g$ood aan het kruis1 #b ,cor4 #ac3d4 ,ma> 9 d5 dood heeft ,h die zwakheid afgelegd1 en heeft ,h all5 sam5hang met zonde en dood v]brok54 ,god1 die zn eig5 ,zoon voor ons 9 d5 dood gaf en da>9 het oordeel ov] de zonde voltrok1 heeft ,hem door zn5 ,gee/1 die als 9 ,*ri/us zelv5 en ook 9 alle geloovig5 woont1 ,rom4 #h3aa1 uit de dood5 opgewekt1 opdat ,h nu niet me] 9 zwakheid des vlees*es ma> 9 kra*t des ,gee/es lev5 z\4 ,g$ood is ,h dus wel 9 vlees*1 ma> ,h is lev5d gemaakt 9 ,gee/1 #a ,petr4 #c3ah4 ,de ,gee/ ,gods heeft to* 9 ,*ri/us1 ook to5 ,h vlees* 01 gewoond als de behe]s*5de ma*t van zn lev51 als 1 zoodat ,*ri/us zi* altd door di5 ,gee/ leid5 liet en d5 ,vad] gehoorzaam bleef tot 9 d5 dood toe2 en da>om moet die ,gee/ zi* nu ook 9 ,*ri/us b de op/&+ als op5b>51 die d5 dood 9 ,*ri/us en ook e5maal 9 de geloovig5 volkom5 ov]w9t1 ,rom4 #h3aa4 ,zoov] is ,*ri/us nu bov5 alle zwakheid des vlees*es v]hev51 dat ,h geword5 is door de op/&+ tot e5 1 #a ,cor4 #ae3de2 ,h heeft ook na de op/&+ nog wel e5 1 ,h is dezelfde ,jezus1 ,hd4 #i3e1 ,rom4 #d3bd1 #h3aa1 #a ,cor4 #ab3c1 #b ,cor4 #a3ad1 #d3ev4 ,h is de twe$e en laat/e ,adam1 #a ,cor4 #ae3de2 ,h heeft datzelfde 1 wa>m$e ,h opge/aan is1 ma> het is e5 1 9 plaats van de 1 en 1 welke aan het 1 de eig5 zn1 gans* &]e eig5s*app5 n4l4 de 1 1 deela*tig1 #a ,cor4 #ae3dbv41 ,phil4 #c3ba4 ,ja1 9 #b ,cor4 #c3ag zegt ,paulus3 2 de apo/el wil da>m$e niet e5e oms*rv+ gev5 van het sub/antieele wez5 van ,*ri/us2 ma> h komt tot deze uitspraak1 wl h betoog5 wil1 dat de ,*ri/55 vr zn van de wet4 ,die vrheid to* v9dt da>9 ha> grond1 dat de ,he]1 d4 i4 de v]hoogde ,*ri/us de ,gee/ is1 d4 w4 z4 dat de ,gee/ ,gods nu 9 ,*ri/us zoo absoluut woont en zoo t5 innig/e n met ,hem is1 dat da>door aan alle onvrheid e5 e9de wordt gemaakt1 1 4 ,de uitdrukk+ bew/1 dat ,paulus 9 het beg9 van het v]s aan ge5 id5tifice]+ van ,*ri/us en d5 ,h4 ,gee/ d5kt2 de ,h4 ,gee/ is de ,gee/ van ,*ri/us1 omdat ,h 9 ,*ri/us zelv5 woont en omdat ,*ri/us zi* door ,hem aan de zn5 m$$eelt1 vs4 #ah4 ,en zoo is ,*ri/us nu deg5e1 9 wi5 woont1 ,col4 #b3i1 cf4 #a3ai4 ,h is het zi*tb>e 1 ,col4 #a3ai4 ,goddelke he]lkheid wordt 9 zne m5s*elke natuur op5ba> en /raalt van zn aangezi*t af1 #b ,cor4 #c3ah1 #d3d1 #f4 #bc4 ,ma> gelk 9 d5 /aat d] v]n$]+1 zoo is ,*ri/us alwat ,h 9 d5 /aat d] v]hoog+ geword5 is1 t5 go$e voor zne geme5te4 ,wat ,h voor zi*zelf en voor de zn5 als loon op zn arbeid ontv+1 is niet te s*eid54 ,h is 1 ,col4 #c3aa4 ,het pl]oma1 dat 9 ,*ri/us woont1 moet ook won5 9 de geme5te2 z wordt v]vuld 1 ,ef4 #c3ai1 ,col4 #b3b1 #aj4 ,god is het1 die ,*ri/us v]vult1 ,col4 #a3ai1 ,*ri/us is het1 die de geme5te v]vult1 ,ef4 #a3bc4 ,de geme5te is da>om zn pl]oma1 dat1 wat ,h volmaakt en van zi*zelv5 uit 771 langzam]h&1 ,ef4 #d3aj1 met zi*zelv5 v]vult1 en dat da>om all5gs vol en v]vuld wordt en zoo op h>e beurt ,*ri/us v]vult1 ,ef4 #a3bc2 het completum wordt e5 complem5tum4 ,want de geme5te is er niet zond] ,*ri/us1 ma> ,*ri/us is er ook niet zond] de geme5te2 ,h is ha> 1 ,ef4 #a3bb1 ,col4 #a3ah1 en z is zn 1 dat uit ,hem gevormd wordt en zn wasdom bekomt1 ,ef4 #d3af1 ,col4 #b3ai en alzoo opwa/ 1 ,ef4 #d3ac4 ,de v]e5ig+ tuss*5 ,*ri/us en de geme5te is zoo nauw als tuss*5 wn/ok en rank51 bruidegom en bruid1 man en vr\w1 hoek/e5 en geb\w4 ,z kan met ,hem de ne ,*ri/us heet51 #a ,cor4 #ab3ab4 ,om ha> te volmak51 is ,h v]hoogd aan 's ,vad]s re*t]h& en zet ,h zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid 9 d5 hemel voort4 ,ev5als 9 de dag5 des ,o4 ,t4 en van zne omw&el+ op a>de1 is ,*ri/us ook ?ans nog de e5ige pr(eet en le]a> van zne geme5te4 ,er is ge5 &]e mee/]1 ,mt4 #bc3h1 #aj2 er is naa/1 bov5 ( 9 de plaats van ,*ri/us d] geme5te ge5 wa>zegg]1 ge5 orakel1 ge5 en?usiasme1 ge5 spiritisme1 ge5 onfeilba> pausdom van noode4 ,want ,*ri/us is de w%eid1 alle s*att5 d] w%eid en d] k5nis zn 9 ,hem v]borg51 #a ,cor4 #a3bd1 #cj1 ,col4 #b3c2 en het is ,*ri/us zelf1 die door zn ,woord en ,gee/ zne geme5te ond]w/1 opdat z all51 van ,god gele]d1 pr(et5 z\d5 zn en de groote dad5 ,gods z\d5 v]kondig51 ,num4 #aa3bi1 ,j]4 #ca3cc1 #cd1 ,mt4 #aa3be-bg1 ,joh4 #f3de4 ,heb4 #h3aj1 #aa1 #a ,joh4 #b3bj4 ,en zoo blft ,h ook 9 d5 /aat d] v]hoog+ nog w]kzaam als prie/]4 ,nadat ,h op ,golgo?a zne (f]&e heeft volbra*t1 is ,h als hoogeprie/]1 niet met het blo$ van bokk5 en kalv]5 ma> met zn eig5 blo$1 ,hebr4 #i3ab-ad1 door d5 tab]nakel van zn li*aam1 #i3aa en het voorhangsel van zn vlees* he51 #aj3bj1 +egaan 9 het hemels*e heiligdom1 dat 9 het heilige d] heilig5 op ,sion zn voorbeeld _h1 #f3bj1 #i3ab1 #bd1 om da> voor de zn5 voorb$e te do5 en voor ,gods aangezi*t te v]s*n51 #g3be1 #i3bd4 ,de ,soc9ian5 tra*tt5 hi]uit af te leid51 dat ,*ri/us nog niet 9 eig5lk5 z9 prie/] 0 op a>de1 dat zne (f]&e aan het kruis niet het w>e (f] ma> sle*ts de inleid+ en voorb]eid+ ervan 02 ev5als ond] het ,o4 ,te/4 de v]zo55de acte niet be/ond 9 het sla*t5 van het (f]di] ma> 9 de bespr5g+ van het blo$ op het alta> ( op het v]zo5deksel1 ,lev4 #af3aa-af1 zoo br5gt ,*ri/us de v]zo5+ niet op a>de ma> 9 d5 hemel tot /&1 cf4 ,soc9us de ,j4 ,*ri/o ,s]vatore1 ,bibl4 ,fr4 ,pol4 ,,ii #afd4 ,volkelius1 de v]it4 relig4 ,,iii #cg4 ,fock1 ,d] ,soc94 #fce4 #fdf f41 en ?ans nog ,w4 ,milligan1 ,! asc5sion & heav5ly prie/hood ( our ,"l1 ,london #ahib1 ,do$es1 ,ja>b4 v4 ,wet ,!ol4 #ahdf bl4 #bicv4 #cac f4 ,seeb]g1 ,d] ,tod ,*ri/i 9 s4 ,b$eutung fr die ,erlsung #ahie ,s4 #ad4 #af f4 enz4 ,t]e*t is dit door &]5 be/r$51 want b het ,o4 ,t4 (f] zn de v]s*ill5de v]zo55de h&el+5 wel temporeel ges*eid5 ma> z vorm5 to* n geheel2 het is het blo$ van e5 gesla*t di]1 dat door zne uit/ort+ en bespr5g+ d5 (f]a> 9 ,gods gun/ h]/elde en van de zonde en h>e /raf bevrdde4 ,9 d5 brief aan de ,hebr4 wordt da>om ook ev5als 9 heel het ,n4 ,t4 de v]zo55de kra*t toegek5d aan de e5maal op het kruis door ,*ri/us gebra*te (f]&e1 #b3ag1 #g3bg1 #h3c1 #i3ab1 #bf1 #bh1 #aj3aj1 #ad1 #ah1 #ac3ab2 da>door zn alle weldad51 v]gev+1 re9ig+1 heiligmak+1 volmak+ v]worv54 ,omdat ,*ri/us nu e5maal aan 't kruis zi* opge(f]d heeft en ge/orv5 is1 kan ,h het zelfs niet voor de twe$e maal do51 want i$] m5s* /]ft ma> e5s1 zne (f]&e 9 d5 dood is voor ge5 h]hal+ vatba>1 #i3bf-bh4 ,het +aan van ,*ri/us met zn blo$ 9 het hemels*e heiligdom kan da>om na> de me5+ van d5 brief aan de ,hebren niet als e5e (f]&e word5 opgevat4 ,wel wordt e5s1 9 #i3g gezegd1 dat de hoogeprie/] het blo$1 wa>mee h ++ 9 het all]heilig/e1 (f]de1 1 voor zi*zelf en des volks misdad52 ma> deze (f]&e des blo$s is dan to* wez5lk ond]s*eid5 van die1 welke da>buit51 9 d5 voorh(1 plaats _h2 en zoo heet ook alle5 het br5g5 des blo$s 9 het ,o4 ,te/4 ,ma> van ,*ri/us' +aan met zn blo$ 9 d5 hemel wordt n]g5s gezegd1 dat het e5 (f]&e is2 het is dat niet en kan het niet zn2 door de ne (f]&e heeft ,h alles volbra*t1 #i3bf-bh1 #aj3ab1 #ad4 ,het +aan van ,*ri/us met zn blo$ 9 het b9n5/e heiligdom heeft da>om alle5 t5 doel1 om het door zn dood v]worv5 heil voor ,gods aangezi*t ons t5 go$e te do5 geld54 ,jui/ omdat door de blo$/ort+1 d4 i4 door de (f]&e aan het kruis1 de v]zo5+ volbra*t is1 kan ,*ri/us als hoogeprie/] met zn blo$ 9 d5 hemel +aan en voor ,gods aangezi*t v]s*n51 #i3ab-ad1 #bf4 ,zne prie/]lke w]kzaamheid 9 d5 hemel be/aat da>om ook niet 9 e5ige (f]&e1 ma> 9 zne voorb$e en v]s*n+ voor ,gods aangezi*t t5 gun/e van zn volk1 #g3be1 #i3bd1 cf4 ,rom4 #h3cd1 #a ,joh4 #b3b4 ,to* ligt er wa>heid 9 de door ,?alh(]1 ,h&bu* d] ka?4 ,liturgik ,i #ahid ,s4 #bbc-bcf uit ,hebr4 #h3a-d afgeleide voor/ell+1 dat ,*ri/us1 s*oon met ne (f]&e alles volbra*t hebb5de1 to* 9 d5 hemel die (f]&e op hemels*e wze nog voortzet en zne daad van gehoorzaamheid op ,golgo?a aan de re*t]h& des ,vad]s /e$s v]nieuwt4 ,want de (f]&e van ,*ri/us1 e5s aan het kruis ges*i$1 leeft niet bloot 9 de h]9n]+1 ma> 9 de gez9dheid voort1 wa>uit ze voortkwam4 ,er is 9 d5 hemel ge5 h]hal+1 ge5 v]nieuw+1 ge5 reproductie van de (f]&e aan het kruis2 ma> die (f]&e1 e5s volbra*t1 w]kt voort 9 de v]s*n+ voor ,gods aangezi*t en 9 de voorb$e voor ons1 #g3be1 #i3bd4 ,da>om kan e5]zds gezegd1 dat ,*ri/us door ne (f]&e all5 volmaakt heeft1 #aj3bd1 en &]zds1 dat ,h all51 die door ,hem tot ,god gaan1 volkom5 zalig maakt1 alzoo ,h altd leeft1 om voor h5 te bidd51 #g3be4 ,cf4 ,clopp5burg1 ,op4 ,,ii #hhi-ijb4 ,nic4 ,arnoldus1 ,religio ,soc94 ,fran4 #afed p4 #fgh-gjf4 de ,witte1 ,w$]l4 d] ,soc4 dwal4 ,,ii #aebv4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,v #g1 #ae sq4 ,maccovius1 ,coll4 !ol4 ,i #bdj sq4 ,ja>b4 v4 ,wet4 ,!ol4 ,,iv #ahv4 ,weiss1 ,bibl4 ,!ol4 d4 ,n4 ,t4 #aba4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iii #ddc f4 ,m>t91 ,atonem5t #aae4 ,da>om ook1 wl ,*ri/us prie/] 0 en is en eeuwiglk blft1 heeft de geme5te op a>de ge5 prie/] me] noodig2 alle geloovig5 zn prie/]s1 ,rom4 #ab3a1 #a ,petr4 #b3e1 ,op4 #a3f4 ,ge5 (f]&e voor de zonde behoeft me] gebra*t1 ook ge5 onblo$ige me] 9 de mis1 want van de ne (f]&e1 aan het kruis volbra*t1 gaat 9 de voorb$e van ,*ri/us1 e5e voortdur5de sprake uit tot ,god1 niet om wrake1 als uit het blo$ van ,abel1 ma> om g5ade en v]gev+1 ,hebr4 #ab3bd4 ,de voorb$e van ,*ri/us is ge5 smeek+ me] als 9 de dag5 zns vlees*es1 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #bj1 #bj1 ma> is de /&va/ige en g5adige wil van ,*ri/us1 ,joh4 #ag3bd1 om op grond van zne (f]&e al zn volk tot de hemels*e zaligheid te leid54 ,zoo is ,*ri/us onze e5ige prie/]1 die na> de ord5+ van ,mel*iz$ek eeuwig blft1 met zne (f]&e voortdur5d onze zond5 b$ekt1 altd b d5 ,vad] als onze ,p>acleet optre$t1 teg5ov] alle bes*uldig+5 van ,satan1 w]eld en eig5 h>t onze "p opneemt1 onze geb$5 en dankzegg+5 d5 ,vad] aang5aam maakt1 /e$s e5 vrmo$ig5 toegang tot d5 troon d] g5ade ons v]zek]t1 en alle zeg5+5 d] g5ade uit zne volheid ons toekom5 doet1 ,luk4 #bb3cb1 ,joh4 #ad3af1 #ag3iv41 ,rom4 #a3g1 #h3cbv41 #a ,cor4 #a3c1 #b ,cor4 #a3b1 ,ef4 #a3c1 #a ,tim4 #d3h1 ,hebr4 #g3be1 #i3bd1 #a ,joh4 #b3b4 ,en zoo is en blft ,*ri/us ook onze eeuwige kon+4 ,(s*oon ook tot dit ambt van eeuwigheid gezalfd1 is ,h to* na> zne m5s*elke natuur e]/ b zne v]hoog+ als kon+ opgetr$54 ,to5 ontv+ ,h d5 naam van ,he]1 w]d tot ,zone ,gods v]ord9e]d en ontv+ alle ma*t 9 hemel en op a>de4 ,kon+ is ,*ri/us 9 de e]/e plaats ov] zn volk1 9 het regnum gratiae1 ,ps4 #b3f1 ,jes4 #i3e1 #aa3a-e1 ,luk4 #a3cc1 #ai3ba-bc1 #bc3db1 #dc1 ,joh4 #ah3cc1 #ai3ai2 en ,h betoont dit kon+s*ap da>91 dat ,h zne geme5te v]gad]t1 bes*]mt1 rege]t en tot de eeuwige zaligheid leidt1 ,mt4 #af3ah1 #bh3bj1 ,joh4 #aj3bh4 ,ma> omdat zn kon+s*ap e5 geheel &] k>akt] draagt dan dat van de vor/5 d] a>de1 wordt ,h 9 het ,n4 ,t4 veel me] g5oemd het ho(d d] geme5te1 #a ,cor4 #aa3c1 ,ef4 #a3bb1 #d3ae1 #e3bc1 ,col4 #a3ah1 #b3ai2 ,h rege]t niet door geweld1 ma> door re*t en g]e*tigheid1 door g5ade en liefde1 door ,woord en ,gee/4 ,dan wordt ,h ook 9 het ,n4 ,t4 vooral nog als kon+ bes*rev51 wanne] er sprake is van de ov]w9n+ zn] v&54 ,want opdat ,h zne geme5te wa>lk v]gad]51 bes*]m5 en t] eeuwige zaligheid leid5 kunne1 moet ,h ook als middela> ma*t hebb5 ov] alle s*epsel51 ,ps4 #b3i1 #gb3h1 #aaj3a-c1 ,mt4 #bh3ah1 #a ,cor4 #ae3bd1 #bg1 ,ef4 #a3bb1 ,phil4 #b3i-aa1 #a ,petr4 #c3bb1 ,op4 #a3e1 #ag3ad4 ,er ligt hi] niet 91 dat de w]eld positief door ,*ri/us wordt g]ege]d1 ma> wel1 dat z ond] zne ma*t /aat1 ,hem ond]worp5 is en e5s1 z het ook onwillig1 ,hem als ,he] erk5n5 en huldig5 zal4 ,bepaaldelk hoort hi] ook toe zne ma*t ov] het rk van ,satan4 ,de voor/ell+ van vele k]kvad]s1 dat ,*ri/us zne (f]&e aan ,satan bra*t en door li/ hun zne buit ontnam1 is ons*riftuurlk4 ,ma> to* heeft ,*ri/us door zn kruis ook ov] de w]eld d] gevall5 gee/5 d5 triumf behaald4 ,h kwam op a>de1 om de w]k5 des duivels te v]brek51 #a ,joh4 #c3h1 en /re$ teg5 hem heel zn lev51 ,luk4 #d3ac1 vooral 9 d5 laat/5 td1 to5 het de ure en de ma*t d] dui/]nis 01 ,luk4 #bb3ec4 ,h 0 de /]k]e1 ,luk4 #aa3bb1 en de duivel _h niets aan hem1 ,joh4 #ad3cj4 ,h zag hem re$s als e5 bliksem uit d5 hemel vall5 en ontnam hem zne wap5ru/+1 ,luk4 #aj3ah1 #aa3bb4 ,vooral door het kruis heeft ,h ov] de ov]h$5 en ma*t5 getriumfe]d1 ,col4 #b3ae1 ontnam hem de wap55 van zonde1 dood en w]eld1 ,joh4 #af3cc1 #a ,joh4 #d3d1 #a ,cor4 #ae3ee1 #ef1 ,hebr4 #b3ad en wi]p hem buit5 het gebi$ van zn rk1 ,joh4 #ab3ca4 ,en zn triumf vi]de ,h ov] de booze gee/5 bepaald 9 de op/&+4 ,9 #a ,petr4 #c3ai-bb wordt dit duidelk gele]d4 ,er is da> ge5 sprake van e5e n$]dal+ van ,*ri/us na> de hel1 om aan de v]lor55 het evangelie te v]kondig54 ,er /aat to*1 dat ,*ri/us e]/ lev5d gemaakt d4 i4 opge/aan 0 en to5 he5g+ om te pr$ik54 ,alle grond ontbreekt om met de ,lu!rs*5 tuss*5 de vivificatio en de resurrectio e5 temporeel ond]s*eid te mak5 en 9 di5 tuss*5td dan de n$]dal+ t] helle te plaats54 ,ook is er n]g5s 9 de ,s*rift e5ige aanwz+1 dat ,*ri/us na zne op/&+1 voor dat ,h t5 hemel vo]1 nog e]/ na> de hel is gegaan4 ,aan de &]e zde is ook de exegese onh\dba>1 dat ,*ri/us 9 d5 ,gee/ na> de tdg5oot5 van ,noa* is gegaan en hun heeft gepr$ikt2 slaat duidelk op d5 lev5d gemaakt5 ,*ri/us2 1 cf4 vs4 #bb laat ge5 &]e opvatt+ toe2 de pr$ik+ van ,*ri/us 9 d5 ,gee/ aan ,noa*s tdg5oot5 vr vele eeuw5 doet hi] niets t] zake4 ,de p]icoop bevat dan ook heel iets &]s4 ,petrus v]maant de geloovig51 om wel do5de te ld5 en da>9 ,*ri/us na te volg54 ,h to* le$ wel do5de1 want ,h le$ voor de zond51 als e5 re*tva>dige voor de onre*tva>dig51 en wel met dit doel1 dat ,h ons1 onre*tva>dig51 tot ,god z\ br5g54 ,dat is wel do5de ld56 ,en nu is ,*ri/us wel 9 het vlees* g$ood1 ma> ,h is lev5dgemaakt en opge/aan 9 ,gee/1 d4 i4 wl het beg9sel van heel zn lev5 01 als ,gee/4 ,en als zoodanig1 als lev5dgemaakte1 opge/ane ,gee/1 als ,he] en ,kon+1 he5ga&e1 1 d4 i4 niet na> de hel1 ma> blk5s vs4 #bb he5ga&e na> d5 hemel1 heeft ,h d5 gee/5 9 de gevang5is gepr$ikt4 ,dat is3 zn he5gaan na> d5 hemel als opge/ane ,he]1 ,hd4 #b3cf1 0 e5 tot de gee/5 9 de gevang5is4 ,wat de inh\d van dat 01 wordt niet gezegd en behoeft niet gezegd4 ,het op/aan en t5 hemel v>5 0 zelf het rke1 ma*tige1 triumfantelke van ,*ri/us tot de gee/5 9 de gevang5is4 ,dat ,petrus dat van ,*ri/us door zne hemelva>t nu bepaaldelk br5g5 laat aan die gee/5 9 de gevang5is1 die 9 ,noa*s dag51 9 we]wil van ,gods lankmo$igheid en nietteg5/a&e z het b\w5 d] ark zag51 ongehoorzaam w>51 heeft e5 dubbele r$54 ,t5 e]/e zn die tdg5oot5 van ,noa* 9 de ,s*rift /e$s de mee/ goddelooze van alle m5s*5 gewee/2 en t5 twe$e zn z omgekom5 en ,noa* met de zn5 g]$ door e5zelfde wat]4 ,ev5zoo is het wat] des doops door de op/&+ van ,*ri/us het v]d]f voor de goddelooz5 en de beh\d5is voor de geloovig54 ,want ,*ri/us die opge/aan is en di5 doop +e/eld heeft en er kra*t aan v]le5t1 zit aan ,gods re*t]h&1 nadat door de hemelva>t alle engel5 en kra*t5 en ma*t5 ,hem ond]danig zn gemaakt4 ,*ri/us le$ wel do5de en ov]won1 lat5 de geloovig5 zn voet/app5 drukk56 ,en ev5als ov] alle gevall5 gee/51 zoo heeft ,*ri/us als middela> ook ma*t 9 zn regnum pot5tiae ov] al zne v&54 ,en ,h zal niet ru/51 voordat z all5 ond] zne voet5 zn gelegd4 ,als ,*ri/us aan het e9de d] dag5 zne geme5te en alle zne v&5 ov]wonn5 zal hebb51 dan zal ,h de 1 het kon+s*ap1 het kon9klk ambt1 aan d5 ,vad] ov]gev54 ,zn middela>sw]k is dan vole9digd4 ,het w]k1 dat de ,vad] ,hem opdroeg1 is volkom5 volbra*t4 ,god zelf is dan kon+ eeuwiglk en altoos4 ,ov] d5 a>d dez] ond]w]p+ van ,*ri/us aan d5 ,vad] ont/ond re$s vroeg v]s*il4 ,m>cellus van ,ancyra s*reef e5e v]h&el+ ov] de ond]w]p+ des ,he]5 ,*ri/us1 en w]d bes*uldigd van de le]1 dat het rk van ,*ri/us en ook de v]e5ig+ d] m5s*elke natuur met d5 ,logos e5 e9de nem5 z\1 ,s*wane1 ,d4 ,g4 ,,ii #acf4 #adh4 ,m>cellus w]d door ,eusebius en lat] door ,basilius be/r$52 het ,nica5o-,con/ant9opolitanum voegde aan de beld5is1 dat ,*ri/us w$]kom5 z\ om te oordeel5 lev5d5 en dood51 de woord5 toe3 1 cujus regni non erit f9is1 ,hahn1 ,bibl4 d4 ,symbole u4 s4 w4 #afd-aff1 cf4 ,petavius1 de inc>n4 ,,xii #ah4 ,pes*1 ,prael4 ,,iv #hd4 ,lat] le]d5 de ,soc9ian51 dat ,*ri/us1 di5 de ,vad] tdelk tot /adh\d] aange/eld _h1 e5maal aftr$5 z\1 ev5als e5 veldhe]1 na de ov]w9n+ behaald te hebb51 zne ma*t en he]s*app aan d5 vor/ t]uggeeft1 en z leidd5 da>uit af1 dat de ,zoon ,gods1 wl ,h e5maal ond]worp5 z\ word5 aan d5 ,vad]1 niet de hoog/e ,god kon zn1 cf4 da>teg5 ,petavius1 de tr94 ,,iii #e4 ,bi/]feldius1 de uno ,deo1 ,patre1 ,filio ac ,spiritu ,s ,i #b1 #bf4 ,vitr+a ,v #ddc-ddf4 ,ond] de ,g]e=me]d5 0 er ook v]s*il2 sommig5 zeid51 dat het kon+s*ap van ,*ri/us oeconomis* en tdelk 01 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #ad1 #c4 #ae1 #e4 comm4 op #a ,cor4 #ae3bh4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 nova ,,xii #cf4 ,p>eus op #a ,cor4 #ae1 ,kuyp]1 ,enc4 ,,ii #cba2 &]5 w>5 van oordeel1 dat er wel v]&]+ komt 9 de wze van rege]5 ma> dat zn kon+s*ap to* eeuwig is1 ,ma/ri*t1 ,v #h1 #i4 ,moor ,,iii #aabi4 ,vitr+a ,v #ddc4 ,het v]s*il is gemakkelk 9 di5 z9 op te loss51 dat het middela>s*ap d] v]zo5+1 en dus 9 zoov] ook het pr(etis*1 prie/]lk en kon9klk ambt van ,*ri/us e5 e9de neemt2 ,god zal kon+ en alles 9 all5 wez52 ma> wat blft is het middela>s*ap d] v]e5ig+1 ,*ri/us blft pr(eet1 prie/] en kon+1 zooals dit met de m5s*elke natuur vanzelf gegev51 9 het beeld ,gods opgeslot51 #aoog/ en rk/ 9 ,*ri/us als ,beeld ,gods v]wez5lkt is4 ,*ri/us is en blft het ho(d d] geme5te1 uit wi5 alle lev5 en zaligheid eeuwiglk ha> toevloeit4 ,wie dit wilde ontk5n51 z\ ook moet5 kom5 tot de le]1 dat de ,zoon e5maal zne m5s*elke natuur aflegg5 en v]nietig5 z\2 en da>voor ontbreekt 9 de ,s*rift alle grond4 ,,ho(d/uk ,,viii4 ,ov] de weldad5 des ,v]bonds4 #dc4 ,,de ,,heilsorde4 #a4 ,ons h>t is tot ,god ges*ap51 en het ru/ niet1 voordat het ru/e v9dt 9 ,hem4 ,9 zoov]re i$] m5s* bewu/ ( onbewu/ /reeft na> e5 onv]&]lk go$ en e5 duurzaam geluk1 kan gezegd word51 dat elk m5s* ook zoekt na> ,god1 die alle5 het hoog/e go$ en de eeuwige zaligheid is1 ,hd4 #ag3bg4 ,ma> z zoek5 ,hem dan to* niet op de re*te wze en niet da>1 wa> ,h te v9d5 is4 ,de heid5s*e godsdi5/5 wet5 van ge5 v]bond d] g5ade1 z k5n5 d5 p]soon van ,*ri/us niet1 en h\d5 alle d5 weg d] w]k5 voor de via salutis4 ,het pr9cipe van het ,heid5dom is negatief de v]loo*5+ van d5 wa>a*tig5 ,god en van de gave zn] g5ade1 en positief de waan1 door eig5 kra*t en w%eid zi*zelf de zaligheid te kunn5 v]w]v54 ,komaan1 laat ons e5e /ad b\w5 en e5 tor51 welks opp]/e 9 d5 hemel z en laat ons e5 naam voor ons mak51 ,g54 #aa3d4 ,hetz de w]k51 wa>langs het ,heid5dom d5 weg na> de zaligheid zoekt1 e5 me] c]emonieel ( e5 me] e?is* k>akt] drag51 hetz ze me] positief ( me] negatief van a>d zn1 altd is de m5s* to* zn eig5 zaligmak]2 alle godsdi5/51 buit5 de *ri/elke1 zn autosot]is*4 ,9 de laag/e godsdi5/5 is het besef van zonde s*i] geheel v]lor5 en wordt vr$e1 v]zo5+1 geluk v]kreg5 door magis*e h&el+5 en =meele c]emonin2 hoog]e godsdi5/5 voeg5 er all]lei z$elke pli*t5 aan toe en mak5 van hun v]vull+ de zaligheid afhankelk4 ,ook de ,islam k5t ge5 eig5lke v]loss+ ma> b9dt d5 +ang 9 het p>ads aan het re*tz9nig gelo( en aan de ond]h\d+ d] voorges*rev5 geb$5 en go$e w]k54 ,b het ,buddhisme be/aat de v]loss+ 9 de door v]s*ill5de middel5 te bew]k5 dood+ van de bege]te na> het zn1 ,falke1 ,buddha1 ,moh41 ,*ri/us ,,ii #ahig ,s4 #ajc f4 ,en de wsbege]te heeft het niet v]d] gebra*t2 de e5ige weg t] zaligheid is het pad d] deugd1 de z$elke zelfvolmak+2 zelfs ,kant en ,s*op5hau]1 die met het oog op de aangebor5 zondigheid e5e w$]geboorte noodzakelk a*tt51 zn to* we] gee9digd met e5 b]oep te do5 op d5 wil1 de w%eid en de kra*t van d5 m5s*4 ,gans* &]s is de me5+ d] ,s*rift4 ,re$s 9 het ,o4 ,t4 is het ,god1 die t]/ond na d5 val tuss*5 m5s* en slang uit g5ade v&s*ap zet en d5 m5s* aan zne zde ov]br5gt1 ,g54 #c3ae1 die ,abraham en het uit hem gebor5 volk van ,israel t5 eig5dom v]kie/1 ,g54 #ab3a1 ,ex4 #ae3ac1 #af1 #ai3d1 #bj3b1 ,deut4 #g3fv41 die er het v]bond m$e opri*t en er zne wett5 aan s*5kt1 ,g5 #ae3a1 #ag3b1 ,ex4 #b3bd1 #be1 ,deut4 #d3e-ac1 die het blo$ op het alta> t] v]zo5+ geeft1 ,lev4 #ag3aa1 en alles aan zn wnga>d te ko/e legt1 ,jes4 #e1 ,j]4 #b3ba4 ,ma> kra*t5s die v]kiez+ en op d5 grondslag van dat v]bond is het volk nu ook v]pli*t1 om1 op /raffe van d5 vloek d] wet1 ,deut4 #bg3f1 voor ,gods aangezi*t 9 opre*!id te w&el5 en zne gebod5 te ond]h\d51 ,g54 #ag3a1 ,ex4 #bj1 ,deut4 #aj3ae1 #af enz4 ,de bondsbetrekk+ h+ niet van die wetsond]h\d+ als e5e voorafga&e voorwa>de af2 z 0 ge5 w]kv]bond ma> ru/te alle5 op ,gods v]kiez5de liefde4 ,ma> z moe/ to* 9 d5 w&el na> 's ,he]5 wet ha> bews en zegel ontvang54 ,imm]s kon z van ,israels zde niet met e5 volkom5 h>t aanva>d en dus 9 ,israel niet tot wa>a*tige w]kelkheid word51 dan door zulk e5 gelo(1 dat tev5s liefde en lu/ _h1 om 9 d5 weg des v]bonds te w&el54 ,het v]bond sluit1 indi5 het ge5 idee ma> realiteit is1 de v]pli*t+ en de neig+ 91 om na> d5 eis* des v]bonds te lev54 ,ma> da>om spreekt het ook vanzelf1 dat het volk teg5ov] het v]bond en zne wet e5e ze] v]s*ill5de h\d+ aannem5 kon4 ,er w>5 ant9omi/is*e goddelooz51 voorloop]s d] ,sadducen1 die zi* om ,god no* zn gebod bekomm]d51 en met de vrom5 d5 spot drev51 ,ps4 #ad3b1 #cf3b1 #db3d1 #aa1 #id3b1 ,mal4 #b3ag1 #c3ad2 er w>5 f>izees*-gez9d51 die op uitw5dige ond]h\d+ d] wet d5 nadruk legd5 en da>aan de g]e*tigheid en de zaligheid v]bond51 ,am4 #f3a1 ,j]4 #g3d4 ,ma> tuss*5 deze beid5 9 /ond5 de we9ige getr\w51 de opre*te vrom51 die ge5sz9s onv]s*illig w>5 voor 's ,he]5 wet1 integ5deel ha> bepe9sd5 d5 gans*5 dag en liefhadd5 met heel hunne ziel1 ma> die to* van h>e ond]h\d+ hun g]e*tigheid en zaligheid niet afhankelk liet5 zn4 ,want al is het1 dat z zi* m5igmaal ze] /]k op hunne g]e*tigheid b]oep5 en ,god oproep51 om hun re*t te do51 ,ps4 #g3i1 #ag3av41 #ah3ba1 #bf3av41 #ce3cd1 #da3ac1 #dd3ah1 #ba1 #ga3b1 #aai3aba1 #b ,kon4 #bj3c1 ,job #af3ag1 ,neh4 #e3ai1 #ac3ad enz41 to* do5 diezelfde p]son5 tegelk ootmo$ig beld5is van hunne zond51 roep5 ,gods v]gev+ 9 en pleit5 op zne g5ade1 ,ps4 #ca3aj1 #aa1 #cb3av41 #ch3bv41 #dj3ac1 #da3e1 #acj3c1 #e1 ,jes4 #f3e1 #ec3d1 #fd3f1 ,j]4 #c3be1 ,mi*4 #g3i1 ,neh4 #a3f1 #i3cc1 ,dan4 #i3e1 #g1 #ah1 enz4 ,de g]e*tigheid dez] vrom5 is ge5 p]soonlke qualiteit1 ma> e5e eig5s*ap d] zaak1 die z voor/aan2 z hebb5 het re*t aan hunne zde1 omdat z zi* v]lat5 op ,god1 deel ,,ii #aig4 #aih4 ,dit v]tr\w5 op ,god is het wez5lk1 wat 9 het ,o4 ,t4 de re*tva>dig5 tot re*tva>dig5 maakt2 z geloov5 aan ,god1 1 ,g54 #ae3f1 ,ex4 #ad3ca1 #b ,*r4 #bj3bj1 ,jes4 #bh3af1 ,hab4 #b3d1 v]tr\w5 op ,hem1 1 ,ps4 #d3f1 #i3aa1 nem5 tot ,hem de toevlu*t1 1 ,ps4 #g3b1 #ah3c1 vreez5 ,hem1 1 ,ps4 #bb3bd1 #be3ab1 hop5 op ,hem1 1 1 ,ps4 #ca3be1 #cc3ah1 v]wa*t5 het van ,hem1 1 ,ps4 #be3ba1 v]beid5 ,hem1 1 ,ps4 #cc3bj1 /eun5 op ,hem1 1 ,ps4 #agb3h1 1 ,ps4 #eg3h1 hang5 ,hem aan1 1 1 ,ps4 #ia3ad1 #b ,kon4 #ah3f enz4 ,dit gelo( wordt tot g]e*tigheid g]ek5d1 ,g54 #ae3f1 gelk eld]s het h\d5 van ,gods gebod5 g]e*tigheid heet1 ,deut4 #f3be1 #bd3ac4 ,dat nu deze subjectieve g]e*tigheid1 die wez5lk 9 v]tr\w5 op ,god be/aat1 ook e5e vru*t van ,gods g5ade en e5e w]k+ zns ,gee/es is1 tre$t uit d5 a>d d] zaak 9 het ,o4 ,t4 nog niet zoo duidelk aan het li*t4 ,ma> to* ontbrek5 ook hi]voor de gegev5s niet4 ,van e5e eig5e g]e*tigheid is er b ,israel nooit sprake2 het is v]kor5 nietteg5/a&e zne h>dnekkigheid1 ,deut4 #i3d-f4 ,god is de bron van alle lev5 en li*t1 van alle w%eid1 kra*t1 zaligheid1 ,deut4 #h3ag1 #ah1 ,ps4 #cf3aj1 #fh3bj1 #ba1 #cf1 #gc3be1 #bf1 ,j]4 #b3ac1 #ca4 ,niet ons1 ma> ,uw5 naam geef e]e1 is het geb$ van ,israels vrom51 ,ps4 #aae3a2 ootmo$ is de /emm+ hunn] ziel1 ,g54 #cb3aj1 ,ps4 #aaf3ab1 e5 gebrok5 en v]slag5 h>t zn ,gode aang5aam1 ,ps4 #ea3ai1 ,jes4 #eg3ae4 ,niet d5 m5s* ma> ,gode wordt altd alle gave toeges*rev5 en voor alles de dank gebra*t2 alles wordt opg]oep51 om ,hem te lov52 alles wordt 9 d5 geb$e van ,hem bege]d1 niet alle5 r$d+ uit gev>5 ma> ook k5nis van ,gods wet1 v]li*t+ d] oog5 enz4 ,god is het to* die zi* ontf]mt di5s ,h wil1 ,ex4 #cc3ai1 en 9 zn boek s*rft1 wie lev5 zal1 ,ex4 #cb3cc4 ,h belo(t1 zond] e5ige voorwa>de1 dat ,h hun ,god en z zn volk zull5 zn1 ,ex4 #ai3f1 ,lev4 #bf3ab1 en dat ,h altd we] na ontr\w en afval van ,israels zde1 zi* hunn] ontf]m51 beke]+ en lev5 gev5 zal1 ,ex4 #cb3cj-ce1 ,num4 #ad1 #af3de-ej1 ,lev4 #bf3dj-dd1 ,deut4 #d3ca1 #h3e1 #cj3a-g1 #cb3cf-dc1 ,neh4 #i3ca4 ,h v]geeft de zond5 om zns naams wil1 ,ex4 #cd3g enz41 en z5dt zn5 ,h4 ,gee/1 die de bew]k] is van alle gee/elk lev51 ,num4 #aa3be1 #bi1 ,neh4 #i3bj1 ,ps4 #ea3ac1 #adc3aj1 ,jes4 #fc3aj1 cf4 deel ,,ii #bcj4 ,en als de ges*i$5is dan le]t1 dat ,israel telk5s het v]bond on!iligt1 v]laat1 v]nietigt1 ,deut4 #ca3bj1 #a ,kon4 #aa3aa1 #ai3aj1 #ad1 ,j]4 #bb3i1 #cb3cb enz41 dan v]kondigt de pr(etie1 dat ,god zn]zds het v]bond nimm] v]brek5 en zn volk nooit v]lat5 zal4 ,h kan het niet do5 om zns naams en zns roems wil voor de ,heid551 ,num4 #ad3af1 ,deut4 #cb3bf1 #bg1 #a ,sam4 #ab3bb1 ,joel #b3ag-ai1 ,jes4 #dc3ba1 #be1 #dh3h-aa1 ,j]4 #ad3g1 #bj1 #ba1 ,eze*4 #bj3dc1 #dd1 #cf3cb4 ,het is e5 eeuwig v]bond1 dat niet wankel5 kan1 wl het va/ligt 9 ,gods go$]ti]5heid1 #b ,kon4 #ac3bc1 #a ,*ron4 #af3ag1 ,ps4 #hi3a-e1 #aje3bj1 #ajf3de1 #aaa3e1 ,jes4 #ed3aj4 ,h /aat als het w>e voor beide "pen 91 niet alle5 voor zi*zelf ma> ook voor zn volk1 en ,h zal alzoo e5 nieuw v]bond opri*t51 zn ,woord en ,gee/ niet van h5 do5 wk51 hunne zond5 om zns naams wil v]gev51 ov] all5 zn5 ,gee/ uit/ort51 e5 vlees*5 h>t hun s*5k51 de wet 9 hun b9n5/e s*rv5 en h5 9 zne inzett+5 do5 w&el51 ,deut4 #cj3f1 ,jes4 #dd3c1 #ei3ba1 ,j]4 #bd3g1 #ca3cav41 ,eze*4 #aa3ai1 #af3fj1 #ah3ca1 #cf3bf1 #ci3bi1 ,joel #b3bh1 ,mi*4 #g3ai enz41 cf4 deel ,,ii #aha4 #ahb4 #b4 ,voorafgegaan door ,johannes d5 ,doop]1 tre$t ,jezus 9 het ,n4 ,t4 op met de pr$ik+ van het kon9krk d] hemel54 ,dat kon9krk wordt e5]zds voorge/eld als e5 s*at1 die 9 de hemel5 bewa>d en als e5 loon aan de re*tva>dig5 uitg$eeld wordt1 ,mt4 #f3bj1 #ac3dc1 #ai3ba1 #be3df4 ,om het deela*tig te word51 is e5e &]e1 bet]e g]e*tigheid noodig dan die d] f>izen1 ,mt4 #e3bj2 het moet vr alle d+5 gezo*t1 ,mt4 #f3cc1 t5 ko/e van alles geko*t word51 #ac3dd-df1 #ai3ba1 ,mk4 #i3dc-dg1 #aj3bh1 #bi4 ,ma> deze voor/ell+ gaat 9 e5e &]e ov]2 de es*atologis*e beteek5is van het kon9krk ,gods maakt voor de religieus-e?is*e plaats4 ,imm]s1 w]k en loon /aan hi] 9 ge5 v]h\d+2 het kon9krk ,gods 9 es*atologis*5 z9 heet wel e5 loon1 ma> het gaat 9 wa>de alle w]k zoo v]re te bov51 dat alle d5kbeeld van loon v]valt1 ,mt4 #ai3bi1 #bj3ac-ae1 #be3ba1 ,mk4 #aj3cj1 vooral ,luk4 #ag3aj4 ,de g]e*tigheid1 die v]eis*t wordt om 9 het kon9krk 9 te gaan1 is zelve e5 go$ van dat kon9krk1 ,mt4 #f3cc1 ev5als ook de v]gev+ d] zond51 ,mt4 #bf3bh1 ,luk4 #a3gg1 #bd3dg enz4 ,en dit kon9krk met al zne go$]51 v]gev+1 g]e*tigheid1 eeuwig lev51 is nab en komt door ,gods wil1 ,mk4 #a3ae1 #i3a2 het is e5e gave1 die ,h uit g5ade s*5kt1 ,mt4 #be3cd1 ,luk4 #ab3cb2 en ,h s*5kt het1 niet aan de re*tva>dig5 ma> aan de toll5>5 en zond>51 ,mt4 #i3ac1 aan de v]lor551 ,mt4 #ah3aa1 aan de arm5 enz41 ,mt4 #e1 aan de k9d]k5s1 ,mt4 #ah3c1 ,mk4 #aj3ae2 en hunn] is re$s hi] op a>de het kon9krk d] hemel51 ,mt4 #i3ae1 #aa3aa1 #ac3af1 #ag1 #bc3ac1 ,mk4 #aj3ae1 ,luk4 #ag3ba4 ,om dat kon9krk deela*tig te word5 is dus ge5 eig5 g]e*tigheid noodig1 ma> alle5 beke]+1 1 resipisc5tia1 m5tis mutatio1 z9sv]&]+1 en gelo(1 1 d4 i4 het aannem5 van en v]tr\w5 op het evangelie van het kon9krk als e5e gave ,gods aan v]lor551 ,mk4 #a3ae1 en dus v]tr\w5 op ,god1 ,mk4 #aa3bb1 op ,jezus' woord en ma*t1 ,mt4 #h3aj1 #i3b1 ,mk4 #d3dj1 op ,jezus' p]soon als ,messias1 ,mt4 #bg3db1 ,mk4 #i3db1 ,joh4 #a3ab1 #b3aa1 #f3bi1 #ag3h1 #bj3cj1 ,hd4 #i3bb1 #ag3c1 #ah3e enz4 ,ma> ook deze en zn zelve we] g5adegav5 ,gods1 ,mt4 #aa3be1 #bg1 #ae3ac1 #af3ag1 ,luk4 #aj3bb1 ,joh4 #f3dd1 #fe1 #ab3cb1 zoodat alle5 deg551 die uit de wa>heid zn1 ,joh4 #h3dc1 #dg1 #ab3ci1 #ah3cg1 die door d5 ,vad] aan d5 ,zoon gegev5 zn1 #f3cgv41 #ag3b1 #f1 #i1 #aj3bf1 #aa3eb1 die re$s w$]gebor5 zn1 #a3ab1 #ac1 #h3dg tot het gelo( kom54 ,9 de apo/olis*e v]kondig+ wordt dit alles veel bre$] uitgew]kt4 ,de v]h\d+ van de objectieve v]w]v+ en de subjectieve toepass+ des heils tre$t dan held]d] 9 het li*t4 ,als ,jezus ge/orv5 en opgewekt is1 dan wordt het zn discipel5 duidelk1 dat het kon9krk1 hetwelk ,h gepr$ikt heeft1 met al zne go$]5 van v]gev+1 g]e*tigheid en eeuwig lev51 door zn ld5 en /]v5 v]worv5 is2 en dat ,h jui/ da>toe door d5 ,vad] opgewekt en v]he]lkt is1 opdat ,h deze weldad5 aan de zn5 toepass5 z\4 ,de toepass+ is van de v]w]v+ onafs*eidelk4 ,het is n w]k1 dat aan d5 middela> is opg$rag52 en ,h zal niet ru/51 voordat ,h het gans*e kon9krk voltooid d5 ,vad] ov]gev5 kan4 ,ma> to*1 hoe onv]brekelk v]w]v+ en toepass+ d] zaligheid ook sam5hang51 er is ond]s*eid4 ,g5e bra*t ,*ri/us tot /& op a>de1 9 d5 /aat d] v]n$]+1 door zn ld5 en /]v51 deze volbr5gt ,h van uit d5 hemel1 9 d5 /aat d] v]hoog+1 door zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid aan de re*t]h& des ,vad]s4 ,da>om oef5t ,h deze toepass+ d] zaligheid ook uit door d5 ,h4 ,gee/4 ,zelf is ,h door zne v]hoog+ geword5 tot ,he] uit d5 hemel1 tot lev5dmak5d5 ,gee/1 #a ,cor4 #ae3de1 #dg1 #b ,cor4 #c3ag4 ,de ,gee/1 die van zne ontvang5is af ,hem bekwaamd _h en me] en me] op ,hem uitge/ort 01 is nu het pr9cipe van heel zn v]he]lkt lev5 geword52 al het natuurlke1 a>ds*e lev5 heeft ,h afgelegd2 ,h is nu de ,he] uit d5 hemel1 de lev5dmak5de ,gee/2 de ,gee/ van ,god is zn ,gee/1 is ,gee/ van ,*ri/us geword54 ,hi]m$e /aat 9 v]b& het woord 9 ,joh4 #g3ci1 dat de ,gee/ nog niet 01 ov]mits ,*ri/us nog niet 0 v]he]lkt4 ,er kan hi] niet m$e b$oeld zn1 dat de ,h4 ,gee/ vr de v]he]lk+ van ,*ri/us nog niet be/ond ( niet w]kte1 want re$s 9 het ,o4 ,t4 0 er ge5 kra*t en ge5 gave dan door d5 ,h4 ,gee/1 deel ,,ii #bcj2 ,*ri/us zelf 0 met di5 ,gee/ gezalfd zond] mate1 ,joh4 #c3cd2 en ook ,elizabe? en ,johannes de ,doop] heet5 met di5 ,gee/ v]vuld1 ,luk4 #a3ae1 #da4 ,de beteek5is kan ge5 &]e zn1 dan dat de ,gee/1 (s*oon ,h vroeg] ook vele gav5 s*onk en vele kra*t5 w]kte1 to* e]/ na de v]he]lk+ van ,*ri/us p]soonlk 9 de geme5te d] geloovig5 als 9 zn tempel is blv5 won54 ,het is met d5 ,h4 ,gee/ als met ,*ri/us zelv54 ,de ,zone ,gods 0 van eeuwigheid gezalfd tot middela>2 ,h w]kte als pr(eet1 prie/] en kon+ ook re$s 9 de dag5 des ,o4 ,t42 ma> vlees* is h to* e]/ geword5 9 de volheid des tds4 ,zoo is er ook e5e volheid des tds voor d5 ,h4 ,gee/4 ,als ,*ri/us zn w]k heeft volbra*t1 is ,h niet alle5 zelf geword5 tot lev5dmak5d5 ,gee/1 ma> is de ,gee/ van ,god1 van ,vad] en ,zoon1 ook t5 volle geword5 de ,gee/ van ,*ri/us1 di5 ,h uitz5dt1 door wi5 ,h als ,he] uit d5 hemel zn w]k op a>de uitvo]t1 die zne plaats v]vangt1 alles uit het zne neemt1 ,hem v]he]lkt en ,hem zelv5 op gee/elke wze 9 de geme5te won5 doet4 ,de ,h4 ,gee/ br5gt n4l4 ge5 v]wd]+1 ma> de innig/e geme5s*ap tuss*5 ,*ri/us en zne geme5te tot /&4 ,wel is ,h van ,vad] en ,zoon ond]s*eid51 1 ,joh4 #ad3af1 naa/ beid5 bzond] g5oemd1 ,mt4 #bh3ai1 #a ,cor4 #ab3d1 #b ,cor4 #ac3ac1 ,op4 #a3d4 ,ma> ,h is ook n met h5 9 wez5 en kan hunne geme5s*ap da>om t5 volle aan de geloovig5 deela*tig mak54 ,zne w]kzaamheid be/aat to* vol/rekt niet alle5 9 de m$$eel+ van de weldad5 van ,*ri/us4 ,wanne] ,*ri/us door zn ld5 en /]v5 alle5 de v]gev+ d] zond5 _h v]worv51 dan w>e het g5oeg1 dat de ,h4 ,gee/ de v]kondig+ van dit evangelie bekra*tigde1 ,joh4 #ae3bf1 #bg1 ,hd4 #e3cb1 #a ,cor4 #b3d1 #b ,cor4 #d3ac1 #a ,!ss4 #a3e1 #f1 #a ,petr4 #a3ab1 de w]eld van ongelk ov]tuigde1 ,joh4 #af3h-aa1 het gelo( 9 de h>t5 w]kte1 #a ,cor4 #b3e1 #ab3c1 ,ef4 #a3ai1 #bj1 #b3h1 ,col4 #b3ab1 ,phil4 #a3bi1 #a ,!ss4 #b3ac1 en de geloovig5 van hun k9ds*ap v]zek]de1 ,rom4 #h3ae4 #af4 ,ma> deze objectieve1 re*t]lke weldaad d] v]gev+ is de e5ige niet2 z wordt door de e?is*e en my/is*e weldaad d] heiligmak+ aangevuld4 ,*ri/us neemt de s*uld d] zonde niet alle5 weg ma> breekt ook h>e ma*t4 ,h is1 n voor all51 ge/orv51 opdat de lev5d5 niet me] zi*zelv5 ma> ,*ri/us lev5 z\d51 #b ,cor4 #e3ae4 ,9 de voldo5+ aan de wet1 die de kra*t d] zonde is1 d4 i4 9 de v]gev+1 is ook 9 beg9sel de ma*t d] zonde gebrok52 wa> g]e*tigheid is1 da> is ook lev52 ,rom4 #c-e wordt gevolgd door ,rom4 #f-h4 ,*ri/us is niet alle5 ge/orv51 ma> ,h is ook opge/aan en v]he]lkt2 ,h is en blft de ,he] uit d5 hemel1 de lev5dmak5de ,gee/1 die niet alle5 voor de geme5te /i]f ma> ook 9 ha> woont en w]kt4 ,deze geme5s*ap nu tuss*5 ,*ri/us en de geme5te wordt tot /& gebra*t en ond]h\d5 door d5 ,h4 ,gee/4 ,de ,h4 ,gee/ is da>om niet alle5 deg5e1 die het gelo( w]kt en van het k9ds*ap v]zek]t1 ma> ,h is ook auteur van e5 nieuw lev52 en het gelo( is niet ma> aannem+ van e5 getuig5is ,gods do* ook aanvang en beg9sel van e5 heilig5 w&el1 #b ,cor4 #e3ag1 ,ef4 #b3aj1 #d3bd1 ,col4 #c3i1 #aj4 ,9 en door d5 ,gee/ komt ,*ri/us zelf tot de zn51 ,joh4 #ad3ah1 leeft 9 h51 ,rom4 #h3i-aa1 #b ,cor4 #ac3e1 ,gal4 #b3bj1 ,ef4 #c3ag1 ,col4 #c3aa1 gelk omgeke]d de geloovig5 door di5 ,gee/ 9 ,*ri/us zn1 lev51 d5k51 h&el51 ,joh4 #ag3ba1 ,rom4 #h3a1 #i1 #aj1 #ab3e1 #a ,cor4 #a3cj1 #b ,cor4 #e3ag1 ,gal4 #c3bh1 #f3be1 ,ef4 #a3ac1 ,col4 #b3f1 #aj2 ,col4 #c3aa1 cf4 ,deismann1 ,die neut4 ,=mel 4 #ahib1 die e*t] t5 onre*te de =mule /e$s 9 local5 z9 opvat4 ,en niet alle5 ,*ri/us1 ma> ook ,god zelf komt door di5 ,gee/ won+ 9 h5 mak5 en v]vult h5 met zne volheid1 opdat ,h t5 slotte alles 9 all5 z1 ,joh4 #ad3bc1 #a ,cor4 #c3af1 #ag1 #f3ai1 #ae3bh1 #b ,cor4 #f3af1 ,ef4 #b3bb4 ,en door de geme5s*ap aan d5 p]soon van ,*ri/us1 bew]kt de ,h4 ,gee/ ook de geme5s*ap aan al zne weldad51 aan zne 1 #a ,cor4 #b3f-aj1 1 #a ,cor4 #f3aa1 1 ib41 ,rom4 #ae3af1 #b ,!ss4 #b3ac1 1 ,rom4 #h3b1 #bc4 ,h v]zek]t de geloovig5 van hun k9ds*ap1 ,rom4 #h3ad-ag1 ,gal4 #d3f en van de liefde ,gods1 ,rom4 #e3e2 ,h maak h5 vr van de wet en laat h5 saam als ne geme5te 9 de w]eld optr$51 lev5d door e5 eig5 beg9sel1 /a&e ond] e5 eig5 ho(d1 ,hd4 #b1 #b ,cor4 #c1 ,gal4 #d3ba-f3aj1 bov5 bl4 #bag4 ,h v]b9dt de geloovig5 tot n li*aam1 #a ,cor4 #ab3ac1 leidt h5 tot n5 ,vad]1 ,rom4 #h3ae1 ,gal4 #d3f1 ,ef4 #b3ah1 br5gt all5 tot de beld5is van ,*ri/us als ,he]1 #a ,cor4 #ab3c1 maakt h5 n van h>t en ziel1 ,hd4 #d3ca1 #cb1 ,gal4 #e3bb1 ,phil4 #b3a1 #b1 en doet h5 saam opwass5 tot e5 volkom55 man 9 ,*ri/us1 #a ,cor4 #c3aj-ae1 ,ef4 #d3a-af1 ,col4 #b3ai4 ,h is de auteur van w$]geboorte1 ,joh4 #c3e1 #f1 ,tit4 #c3e1 lev51 ,joh4 #f3fc1 #g3ch1 #ci1 ,rom4 #h3b1 #b ,cor4 #c3f1 v]li*t+1 ,joh4 #ad3ag1 #ae3bf1 #af3ac1 #a ,cor4 #b3f-af1 #b ,cor4 #c3ab1 #d3f1 ,ef4 #a3ag1 #a ,joh4 #b3bj1 #d3f1 #e3f1 gav51 ,rom4 #ab3c-h1 #a ,cor4 #ab3dv41 v]nieuw+ en heiligmak+1 ,rom4 #h1 ,gal4 #e3af1 #bb1 ,ef4 #c3af1 v]zegel+ en v]he]lk+1 ,rom4 #h3aa1 #bc1 #b ,cor4 #a3bb1 #e3e1 ,ef4 #a3ac1 #ad1 #d3cj4 #c4 ,dat het gelo( 9 ,*ri/us de weg t] zaligheid 01 /ond natuurlk 9 de *ri/elke k]k van d5 beg9ne aan va/4 ,wie niet gelo(t 9 het blo$ van ,*ri/us1 wordt v]oordeeld1 ,ign41 ,smyrn4 #f4 ,w word5 niet g]e*tva>digd door onszelf1 door onze w%eid ( vroomheid ( go$e w]k51 ma> door het gelo(1 ,clem41 #a ,cor4 #cb4 ,ju/9us zegt1 dat niem& zalig wordt dan door de v]di5/5 van ,*ri/us1 die d5 vloek op zi* nam en voor all5 volde$1 ,dial4 c4 #ie1 die all5 v]lo/1 welke boete do5 en geloov51 ib4 c4 #ajj1 en spreekt h]haaldelk van e5e g5ade1 die aan onze w]k5 voorafgaat1 ons v]li*t en leidt tot het gelo(1 ,dial4 c4 #aai4 ,apol4 ,i #aj4 ,ir5aeus b9dt de zaligheid niet alle5 aan het gelo( 9 ,*ri/us1 bv4 adv4 ha]4 ,,iv #b1 #g4 ,v #ai1 #a1 ma> zegt ook1 dat de ,h4 ,gee/ gezond5 is1 om d5 wil des ,vad]s 9 m5s*5 uit te w]k5 en h5 te v]nieuw51 en dat die ,gee/ noodig is als de reg5 en de dauw1 om het l& vru*tba> te mak51 ,,iii #ag1 cf4 ,v #aj1 #b4 ,zelfs getuigt ,orig5es1 dat de wil des m5s*5 uit zi*zelv5 onbekwaam is1 om zi* te beke]51 nisi div9o vel juvetur vel muniatur auxilio4 ,god is prima et praecipua causa op]is1 de pr9c4 ,,iii #a1 #ah cf4 #b1 #e4 ,nog /]k] wordt de z$elke v]dorv5heid van d5 m5s* en de noodzakelkheid van de g5ade des ,h4 ,gee/es uitgesprok5 door de latns*e patres1 ,t]tullianus1 ,cyprianus1 ,ambrosius1 op wi] uitsprak5 ,augu/9us zi* dan ook b]oept1 c4 duas epi/4 ,pelag4 ,,iv #h-aj4 ,zoo zegt e]/g5oemde3 haec erit vis div9ae gratiae1 pot5tior utique natura1 hab5s 9 nobis subjac5tem sibi lib]am arbitrii pote/atem1 de an4 #ba4 ,van ,cyprianus1 ,te/4 ,,iii #d zn de door ,augu/9us telk5s aangehaalde woord53 9 nullo glori&um qu&o no/rum nihil sit4 ,ambrosius k5t re$s e5e inw5dige g5ade1 die inw]kt op d5 wil en hem voorb]eidt3 a ,deo praep>atur voluntas hom9um2 dat ,god door de heilig5 v]e]d wordt1 is ,gods g5ade1 9 ,lucam ,i #aj4 ,to* w]d de le] van de toepass+ des heils 9 de e]/e td5 ze] we9ig ontwikkeld en t5 deele ook re$s vroeg 9 v]ke]de ban5 geleid4 ,al zn er hi] en da> enkele te/imonia v]itatis evangelicae1 ov] het geheel w]d het evangelie to* spo$ig opgevat als e5e nieuwe wet4 ,gelo( en beke]+ gold5 wel algeme5 als noodzakelke weg tot de zaligheid2 ma> deze /ond5 to* t5 slotte 9 de vrheid van d5 m5s*4 ,de zaligheid 0 wel objectief door ,*ri/us v]worv51 ma> om ha> deela*tig te word51 0 de vre m$ew]k+ des m5s*5 van noode4 ,het gelo( 0 9 d5 regel niets me] dan de ov]tuig+ van de wa>heid des ,*ri/5doms1 en de beke]+ kreeg spo$ig het k>akt] van e5e boete1 die voor de zond5 volde$4 ,de zond51 vr d5 doop begaan1 w]d5 wel 9 d5 doop v]gev52 ma> die na d5 doop moe/5 door boete word5 go$gemaakt4 ,wel w]d de po5it5tia ook nog m5igmaal bes*\wd als e5 h>telk le$wez5 ov] de zonde1 ma> de nadruk viel to* /e$s me] op de uitw5dige dad51 wa>9 z zi* op5b>5 moe/1 zooals bidd51 va/51 aalmoes gev5 enz41 en deze go$e w]k5 w]d5 als e5e satisfactio op]is opgevat4 ,heel de sot]iologie w]d v]uitw5digd4 ,als weg d] zaligheid gold niet de toepass+ des heils door d5 ,h4 ,gee/ aan het h>t van d5 zonda>1 ma> de prae/atie van zoog5aamde go$e1 dikwls geheel willekeurige w]k54 ,de navolg+ van ,*ri/us be/ond 9 het nado5 en copier5 van het lev5 en ld5 van ,*ri/us1 dat lev5dig voor de oog5 ges*ild]d w]d2 m>tel>51 ascet51 monnik5 w>5 de be/e ,*ri/551 ,cf4 behalve de dogm5hi/4 w]k5 van ,mns*]-v4 ,coelln1 ,hag5ba*1 ,s*wane1 ,h>nack enz41 ,vossius1 ,hi/4 ,pelag4 #a4 #c4 ,wigg]s1 ,aug4 u4 ,pelag4 ,i #ddj f4 ,suic]us1 s4 v4 1 1 4 ,l&]]1 ,das ,v]hltniss von ,gnade und ,freiheit 9 d] ,aneignung des ,heils1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #aheg ,s4 #ejj-fjc4 ,wrt]1 ,die *r4 ,lehre b] das ,v]hltniss von ,gnade u4 ,freiheit von d4 ap4 ,zeit5 bis auf ,aug4 ,freiburg #ahef4 ,dr4 ,h4 ,wir?1 ,d] ,v]di5/begriff 9 d] ,*r4 ,kir*e4 ,i ,d] ,v]di5/begriff bei ,t]t4 ,leipzig #ahib4 ,veel v]d] dan e5 zn] voorgang]s week ,pelagius van de le] d] g5ade af2 h v]liet d5 *ri/elk5 grondslag1 wa>op z all5 nog /ond5 en v]nieuwde het zelfg5oegzaam pr9cipe van het paganisme1 bepaaldelk van de ,/oa4 ,niet alle5 to* sne$ h elk v]b& door tuss*5 ,adams en onze zonde1 zoodat no* s*uld no* smet no* zelfs de dood e5 gevolg van de e]/e ov]tr$+ 02 ma> ook het ,*ri/5dom v]loor zne absolute beteek5is2 de zaligheid 0 niet aan ,*ri/us gebond5 ma> kon ook v]kreg5 word5 door de lex naturae en de lex positiva4 ,van e5e gratia int]na1 van e5e w$]b>5de g5ade des ,h4 ,gee/es1 die niet alle5 het v]/& v]li*tte ma> ook d5 wil boog1 kon er da>om b ,pelagius ge5 sprake wez54 ,wel sprak h van g5ade1 ma> h v]/ond da>ond] alle53 a7 het posse 9 natura1 de gave van het kunn5 will51 welke ,god aan i$] m5s* s*onk1 gratia creans1 b7 de objectieve g5ade van de pr$ik+ d] wet ( des evangelies1 en van het voorbeeld van ,*ri/us1 welke zi* ri*tte tot het v]/& van d5 m5s* en hem ond]wees aanga&e d5 weg d] zaligheid1 gratia illum9ans1 en c7 de v]gev+ d] zond5 en de toekom/ige zaligheid1 welke aan d5 m5s*1 die gelo(de en go$e w]k5 de$1 ges*onk5 z\d5 word54 ,de g5ade 9 d5 e]/g5oemd5 z9 0 dus aan alle m5s*5 eig52 de g5ade 9 d5 twe$5 z9 0 niet vol/rekt noodzakelk1 ma> di5de alle5 om d5 m5s* de v]w]v+ d] zaligheid te v]gemakkelk51 z 0 ge5 gratia op]ans ma> alle5 e5 adjutorium voor d5 m5s*2 z w]d ook niet aan all5 ges*onk5 ma> alle5 aan zulk51 die ze door het go$ gebruik van hun natuurlke kra*t5 zi* hadd5 wa>dig gemaakt2 z 0 ge5 gratia praep>ans 7excitans71 no* ook e5e gratia irresi/ibilis1 welke veele] e5 fatum sub nom9e gratiae is2 en e9delk 0 z niet noodig en w]d ze door ,god niet tot elke go$e daad1 ad s+ulos actus1 ges*onk51 ma> alle5 tot sommige2 vele go$e w]k5 w]d5 door d5 m5s* zond] e5ige g5ade v]ri*t1 ,wigg]s ,i #bbj f4 ,het semipelagianisme matigde dit /elsel en le]de1 dat de m5s* door ,adams zonde wel niet gee/elk dood ma> to* krank 0 geword51 dat zne wilsvrheid niet v]lor5 ma> to* v]zwakt 01 en dat de m5s* dus1 om het go$e te do5 en de zaligheid te v]krg51 d5 b/& d] ,goddelke g5ade van noode _h4 ,ma> die g5ade1 welke het v]/& v]li*t en d5 wil ond]/eunt1 mag nooit losgemaakt word5 van ma> moet /e$s 9 v]b& bes*\wd met de d5 m5s* ov]geblev5 wilsvrheid4 ,g5ade en wil w]k5 saam1 en wel zoo1 dat de g5ade na> ,gods b$oel+ univ]seel en voor all5 be/emd is1 ma> feitelk alle5 t5 go$e komt aan h51 die van hunne wilsvrheid e5 go$ gebruik mak54 ,no/rum e/ veile1 ,dei p]fic]e4 ,soms moge nu1 als b ,paulus1 de g5ade voorafgaan2 9 d5 regel is to* de wil de e]/e2 het beg9 des gelo(s en het volh>d5 er9 is zaak van d5 wil2 de g5ade is alle5 noodig voor de v]me]d]+ des gelo(s2 ,god helpt1 die zi*zelv5 helpt4 ,e5e gratia op]ans1 irresi/ibilis is er niet2 en zelfs e5e gratia praev5i5s wordt 9 d5 regel ontk5d1 ,wig]s1 ,,ii #cei f4 #d4 ,uitga&e van 's m5s*5 vol/rekte z$elke b$orv5heid door ,adams zonde en van zne algeheele onbekwaamheid tot e5ig gee/elk go$1 kwam ,augu/9us ook tot e5e geheel &]e le] van de g5ade4 ,m5igmaal duidt h ook de objectieve weldad51 het evangelie1 d5 doop1 de v]gev+ d] zond5 enz4 met d5 naam van g5ade aan4 ,ma> deze g5ade is niet g5oeg2 er is nog e5e &]e van noode1 e5e gratia int]na1 spiritalis1 die het v]/& v]li*t en d5 wil buigt4 ,e]/ _h ,augu/9us nog &]s gele]d1 n4l4 dat ,god ons riep ma> dat het geloov5 onze zaak 01 zoo 9 zn ges*rift de div]sis quae/ionibus van het ja> #chf en de lib]o arbitrio #chh-cie4 ,ma> lat]1 ongeve] #cif1 kwam h vooral door #a ,cor4 #d3g tot e5 &] inzi*t1 de div4 qu4 adv4 ,simpl4 #cig4 ,en nu zegt h1 dat de g5ade niet alle5 be/aat 9 e5e uitw5dige pr$ik+ van wet en evangelie1 die ons le]t en v]maant1 en 9 di5 z9 ons hulpe bi$t1 ma> z is vooral e5e occulta inspiratio ,dei1 inspiratio fidei et timoris ,dei1 e5 adjutorium b5e ag5di adjunctum naturae atque doctr9ae p] inspirationem flagrantissimae et lum9osissimae c>itatis1 de gratia ,*ri/i #ce1 e5e subm9i/ratio virtutis1 ib4 #b1 e5e inspiratio c>itatis p] ,spiritum ,sanctum1 ib4 #ci4 ,zelve e5e vru*t d] v]kiez+1 ipsius pra$e/9ationis effectus1 de pra$4 sanct4 #aj1 wordt ze uitg$eeld1 niet na> v]di5/e ma> na> ,gods b>mh>tigheid1 de dono p]s4 #ab4 c4 duas ep4 ,pelag4 ,i #bd4 ,da>om is z vanzelf gratuita2 z w>e ge5 gratia1 indi5 ze niet gratis ges*onk5 w]d1 de pecc4 orig4 #bd4 ,de ,h4 ,gee/ blaa/ wa>he5 ,h wil1 non m]ita sequ5s s$ m]ita faci5s1 ib4 ,de g5ade gaat aan alle v]di5/5 vooraf1 z is e5e gratia praev5i5s1 praep>ans1 antec$5s en op]ans2 nol5tem praev5it1 ut velit1 ,en*ir4 #cb4 ,z v]li*t inn]lk het v]/&1 neemt er de coecitas uit weg1 de pecc4 m]4 ,i #i2 w]kt het gelo(1 dat e5e gave ,gods is1 en s*ept 9 d5 m5s* d5 go$5 wil1 de liefde tot het go$e en het v]mog5 om het go$e te do5 en neemt er de infirmitas uit weg2 fateamur1 int]na atque occulta1 mirabili ac ineffabili pote/ate op]>i ,deum 9 cordibus hom9um1 non solum v]as revelationes s$ etiam bonas voluntates1 de gratia ,*r4 #bd4 ,deze g5ade is da>b irresi/ibilis1 z w]kt indecl9abilit] en insup]abilit] op d5 wil des m5s*5 91 de corr4 et gr4 #ab2 z wordt door ge5 h>t zoo h>d v]worp51 a nullo corde duro respuitur1 ,god neemt door de g5ade het /e55 h>t weg en geeft er e5 vlees*5 h>t voor 9 de plaats1 de pra$4 sanct4 #h4 ,de uitv]kor551 die ha> ontvang51 kunn5 door ha> niet sle*ts tot ,*ri/us kom51 ma> z kom5 ook w]kelk tot ,hem4 ,ma> dit is niet zoo te v]/aan1 als( ,god door de g5ade d5 vren wil des m5s*5 ond]drukte ( v]nietigde2 integ5deel1 de g5ade maakt d5 wil jui/ vr van de slav]n d] zonde4 ,lib]um ergo arbitrium evacuamus p] gratiam8 ,absit1 s$ magis lib]um arbitrium /atuimus4 ,sicut enim lex p] fidem1 sic lib]um arbitrium p] gratiam non evacuatur s$ /atuitur quia gratia sanat voluntatem1 de spir4 et litt4 #cj cf4 #cc4 #cd4 de gratia et lib4 arb4 de civ4 ,,xiv #aa4 c4 duas ep4 ,pel4 ,i #b4 ,da>om kon ,augu/9us ook zegg51 cons5tire vocationi ,dei vel ab ea diss5tire1 propriae voluntatis e/1 de spir4 et litt4 #cd1 want beid51 wie gelo(t en wie niet gelo(t1 do5 dat vrwillig1 nemo cr$it nisi vol5s4 ,zoo v] 0 h er e*t] v&aan om door deze uitspraak de besliss+ t5 slotte we] 9 de h&5 van d5 m5s* te legg51 dat h onmiddellk voortgaat3 dit woord v]zwakt niet ma> beve/igt het woord des apo/els3 wat hebt g dat g niet hebt ontvang54 ,accip]e quippe et hab]e anima non pote/ dona1 de quibus hoc audit1 nisi cons5ti5do2 ac p] hoc1 quid habeat et quid accipiat ,dei e/2 accip]e autem et hab]e utique accipi5tis et hab5tis e/4 ,iamsi ad illam pr(unditatem scrut&am quisquam nos co>ctet1 cur illi suadetur ut p]suadeatur1 illi autem non ita1 duo sola occurrunt int]im quae respond]e mihi liceat2 o altitudo diviti>um1 et3 numquid iniquitas apud ,deum8 de spir4 et litt4 #cd4 ,en gelk het beg91 zoo is ook de voortgang des gelo(s en d] liefde alle5 aan ,gods g5ade te dank52 de gratia op]ans gaat ov] 9 de gratia coop]ans1 consequ5s1 subsequ5s1 z w]kt het will5 niet alle5 ma> ook het w]k5 en het volbr5g54 ,zond] ,*ri/us kunn5 w niets do52 en da>om1 ut incipiamus1 dictum e/3 mis]icordia ejus praev5iet me1 ut p]ficiamus1 dictum e/3 mis]icordia ejus subsequetur me1 c4 duas ep4 ,pel4 ,,ii #i4 ,het is ,god1 qui praep>at voluntatem et coop]&o p]ficit quod op]&o incipit4444 ,ut ergo velimus1 s9e nobis op]atur2 cum autem volumus1 et sic volumus ut faciamus1 nobiscum coop]atur2 tam5 s9e illo vel op]ante ut velimus vel coop]ante cum volumus1 ad bona pietatis op]a nihil valemus1 de gr4 et lib4 arb4 #ag4 ,vol5tem subsequitur ne fru/ra velit1 ,en*ir4 #cb4 ,en die g5ade is niet tot enkele ma> tot alle go$e dad5 van noode2 voluntas hom9is ,dei gratia ad omne bonum actionis1 s]monis1 cogitationis adjuvatur1 c4 duas ep4 ,pel4 ,,ii #e4 ,objectief en subjectief is het w]k d] zaligheid van het beg9 tot het e9de e5 w]k van ,gods g5ade en van zne g5ade alle54 ,cf4 ,wigg]s1 ,i #bdd f4 ,lu?>dt1 ,die ,lehre vom frei5 ,will5 #ahfc ,s4 #cj f4 ,het pelagianisme w]d v]oordeeld op de ,synode te ,c>?ago #dah1 wi] canones door paus ,zosimus en lat] door ,coele/9us ,i w]d5 go$gekeurd1 voorts op het concilie te ,efeze #dca en op de synode te ,orange #ebi2 op deze laat/e synode w]d ook het semipelagianisme v]worp5 en h>e canones w]d5 door ,bonifacius ,,ii bekra*tigd1 ,d5z+]1 ,en*ir4 n4 #fd sq41 cf4 deel ,,ii #cbbv4 ,hi]door w]d het k]kelke le]1 dat de gans*e m5s* door ,adams zonde b$orv5 is1 en dat beide1 initium en augm5tum fidei1 te dank5 zn niet aan onszelv51 aan onze natuurlke kra*t51 ma> aan de g5ade ,gods1 die ons niet alle5 le]t wat w te do5 en te lat5 hebb51 ma> ons ook s*5kt1 ut quod faci5dum cognov]imus1 etiam fac]e diligamus atque valeamus1 ,d5z+] n4 #fh2 aan de infusio1 op]atio1 inspiratio1 illum9atio van d5 ,h4 ,gee/ 9 ons1 die onz5 wil voorkomt1 voorb]eidt1 van het ongelo( tot het gelo( h]/elt 7corrig5s71 en ons doet will5 en w]k51 ib4 #adg sq4 ,de noodzakelkheid d] gratia int]na1 praev5i5s is s$]t door all5 gele]d4 ,ook de synode te ,*i]sy #hec1 die ,gotts*alk v]oordeelde1 bele$3 habemus lib]um arbitrium ad bonum1 praev5tum et adjutum gratia14444 gratia lib]atum et de corrupto sanatum1 ib4 #bhj4 ev5als ,rabanus zeide1 dat ,god ,spiritu ,sancto intus regit et zelo spiritali =is con=tat1 b ,weiszck]1 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahei ,s4 #ede4 ,de s*ola/iek w&elde 9 ditzelfde spoor4 ,lomb>dus zegt1 dat de m5s* door de zonde de wilsvrheid v]lor5 heeft1 en dat h non valet erigi ad bonum efficacit] vol5dum vel op]e impl5dum1 nisi p] gratiam lib]etur et adjuvetur2 lib]atur quidem ut velit et adjuvatur ut p]ficiat1 ,s5t4 ,,ii di/4 #be1 cf4 comm4 op4 ,ef4 #b3d-aj1 ,rom4 #e3a1 #b1 #f3bc enz4 ,volg5s ,?omas kan de m5s* zond] g5ade wel all]lei natuurlk go$e d+5 do51 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #aji art4 #a en #b1 ma> h heeft g5ade noodig1 ut sanetur et ut bonum sup]naturalis virtutis op]etur1 art4 #b1 om ,god lief te hebb51 art4 #c1 om de wet te ond]h\d51 art4 #d1 om het eeuwige lev5 te v]w]v51 art4 #e1 om zi*zelv5 voor de g5ade d] re*tva>digmak+ voor te b]eid51 art4 #f1 om uit de zond5 op te /aan1 art4 #g1 om te kunn5 niet-zondig51 art4 #h1 en h heeft telk5s nieuwe g5ade noodig1 om het go$e te k5n5 en te do51 art4 #i en da>9 te volh>d51 art4 #aj4 ,en ev5zoo /elde ,tr5te va/1 dat de volwass551 om zi* voor te b]eid5 voor de g5ade d] re*tva>digmak+1 de gratia praev5i5s van noode hebb51 zoodat z1 qui p] peccata a ,deo av]si erant1 p] ejus ezeitantem atque adjuvantem gratiam ad conv]t5dum se ad suam ipsorum ju/ificationem4444 dispon5tur1 ,,vi #e4 ,rome le]t dus besli/ de noodzakelkheid d] gratia praev5i5s 7actualis1 excitans7 en v]w]pt alzoo het pelagianisme en het semipelagianisme1 dat het initium en augm5tum fidei aan de kra*t5 van d5 natuurlk5 m5s* toes*reef4 ,nu kan er wel gevraagd word51 ( ,rome ond] die gratia praev5i5s iets me] v]/aat dan de uitw5dige roep+ des evangelies1 die z$elk inw]kt op v]/& en wil1 en welke ook door ,pelagius c4 s4 erk5d w]d4 ,soms to* is de oms*rv+ di] g5ade ze] zwak2 ,tr5te id5tifice]t ze met de roep+1 qua nullis eorum exi/5tibus m]itis vocantur1 ib4 ,ma> to* s*nt ,rome ond] die gratia praev5i5s e5e inw]k+ des ,h4 ,gee/es op v]/& en wil te v]/aan4 ,de synode te ,orange sprak van e5e ,sancti ,spiritus infusio et op]atio 9 nobis2 ,tr5te noemde ze excitans en oms*reef ze door de woord53 tang5te ,deo cor hom9is p] ,spiritus ,sancti illum9ationem1 ib4 cf4 c4 #c4 ,?omas zegt1 dat die g5ade1 wa>door e5 volwass5e voor de re*tva>digmak+ zi* voorb]eidt1 niet be/aat 9 aliqua habitualis gratia ma> wel 9 e5e op]atio ,dei ad se animam conv]t5tis1 ,i qu4 #fb art4 #b ad #c1 e5 auxilium ,dei int]ius mov5tis sive inspirantis bonum propositum1 ,,ii #a qu4 #aji art4 #f qu4 #aab art4 #b ,,iii qu4 #hi art4 #a ad #b4 ,bonav5tura noemt ze ook wel gratia gratis data en zegt1 dat de m5s* ha> noodig heeft tot voorb]eid+ voor de re*tva>digmak+ en dat ze zn vren wil excitat1 ,brevil4 ,v #c4 ,bell>m9us oms*rft ha> als e5e gratia auxilii specialis1 als e5e motio ( actio1 qua ,deus hom9em movet ad op]&um1 de gratia et lib4 arb4 ,i c4 #b1 en /elt ha> als speciale auxilium1 gratia extr9secus excitans et adjuvans teg5ov] de gratia intus inhabitans1 de gratia infusa1 ,spiritus ,s4 9 nobis inhabitans1 de ju/if4 ,i c4 #ac4 ,ook 0 er ov] het wez5 van die voorb]eid5de g5ade ond] de !olog5 groot v]s*il2 de ,?omi/5 hield5 ze voor e5e qualitas physica sup]naturalit] infusa1 entitas qua$am physica2 ,mol9a1 ,lessius1 ,ripalda vatt5 ze op als e5e illu/ratio m5tis et inspiratio voluntatis2 ,su>ez1 ,tann] e4 a4 da*t51 dat z niet iets ges*ap5s 01 ma> dat de ,h4 ,gee/ zelf onmiddellk d5 wil bewoog4 ,ma> to* wordt z algeme5 opgevat als e5 gratuitum auxilium1 donum ,dei int]num et sup]naturale1 als e5e illu/ratio m5tis en motio imm$iata voluntatis1 welke niet alle5 vires morales ma> ook vires physicas aan d5 m5s* toevoegt en hem 9 /aat /elt1 zi* voor de re*tva>digmak+ voor te b]eid51 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #bfb1 #bfh4 ,p]rone ,v p4 #f4 ,kleutg51 ,!ol4 d4 ,vorz4 ,,ii #aeb f4 ,jans5 ,,iii p4 #h sq4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,v #bj4 #df4 ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,viii #ai f4 ,sim> #dib4 ,s*eeb5 ,,iii #fhc f4 #e4 ,ma> da>mee is de v]w]p+ van het semipelagianisme b ,rome ook geindigd2 langs e5 omweg wordt het to* we] b9n5gehaald4 ,t5 e]/e to* le]t ,rome1 dat de wilsvrheid door de zonde v]zwakt ma> niet v]lor5 is1 ,syn4 ,araus4 c4 #h4 #ac4 #be4 ,trid4 ,,vi c4 #a en c4 #e2 de m5s* kan zond] g5ade vele natuurlk en burg]lk go$e w]k5 do51 die vol/rekt ge5 zonde zn2 h kan ,god als ,s*epp] k5n5 en liefhebb51 e5 e]ba> lev5 leid52 en al valt het moeilk1 op d5 duur de gans*e wet te ond]h\d5 en alle v]zoek+5 we]/& te bi$51 op zi*zelf is het to* niet onmogelk4 ,de homo naturalis is op zi*zelf e5 compleet m5s*1 deel ,,ii #ebe1 cf4 ,pes*1 ,v #ff4 #ajj4 ,t5 twe$e wkt ,rome da>9 van ,augu/9us af1 dat het de gratia praev5i5s opvat als e5e g5ade1 die wel het v]mog5 s*5kt om te geloov5 ma> niet het geloov5 zelf4 ,integ5deel1 aan i$] volwass5e die ond] het evangelie leeft1 wordt de gratia praev5i5s 7actualis7 ges*onk51 ma> het /aat 9 de ma*t van d5 m5s*1 om deze aan te nem5 ( te v]w]p54 ,hoc etiam secundum fidem ca?olicam cr$imus1 zeide de synode te ,orange c4 #be1 quod accepta p] baptismum gratia omnes baptizati1 ,*ri/o auxiliante et coop]ante1 quae ad salutem p]t95t1 poss9t et debeant1 si fidelit] labor>e volu]9t1 adimpl]e4 ,en ,tr5te v]kla>de1 dat de m5s* de gratia praev5i5s kan toe/emm5 en met ha> sam5w]k51 ma> ha> ook kan v]w]p51 ,,vi c4 #e en c4 #d4 ,ond] de !olog5 0 er hi]ov] e*t] groot v]s*il4 ,de ,augu/9ian51 ond] welke ,b]ti de voornaam/e is1 le]5 dat de gratia praev5i5s 7actualis1 suffici5s7 wel het posse ma> niet het velle geeft4 ,opdat de m5s* niet alle5 kunne ma> ook wille geloov5 en w]kelk geloove1 en de gratia suffici5s dus ind]daad efficax worde1 da>toe is noodig e5e delectatio victrix1 die de teg5ge/elde c>nalis delectatio ov]w9t en het posse 9 velle doet ov]gaan4 ,de wil moet dus omgezet word5 door e5e delectatio victrix1 die /]k] is dan de concupisc5tia4 ,de ,?omi/51 ,bannez1 ,gonet1 ,lemos1 ,billu>t e4 a4 zegg5 ev5zoo1 dat de gratia suffici5s wel het posse ma> niet het velle geeft en1 om dit laat/e te bew]k51 door e5e actio ,dei physica1 promotio ( pra$et]m9atio physica moet aangevuld word54 ,augu/9ian5 en ,?omi/5 /emm5 dus da>9 ov]e51 dat de efficacia gratiae niet van d5 wil des m5s*5 ma> van de g5ade zelve afhangt1 en dat op de delectatio victrix ( pra$et]m9atio victrix de daad des gelo(s onfeilba> volgt2 z v]s*ill5 e*t] hi]91 dat de laat/5 e5 wez5lk objectief ond]s*eid aannem5 tuss*5 de gratia suffici5s en de gratia efficax1 t]wl de e]/5 oordeel51 dat deze beide niet wez5lk v]s*ill51 ma> dat er grad5 9 de g5ade zn1 wa>door e5e g5ade1 die 9 d5 e5 sle*ts suffici5s is1 9 d5 &] van wege de m9d]e v]h>d+ efficax kan wez54 ,ma> m5 kan niet zegg51 dat deze voor/ell+ aan het ,tr5ts*e ass5tire vel abjic]e volle re*t laat w$]v>54 ,de ,mol9i/5 liet5 da>om de efficacia d] g5ade afhang5 van d5 wil des m5s*51 en de ,congrui/51 zooals ,bell>m9us1 de gratia et lib4 arb4 ,i #ab ,,iv #ad-af1 liet5 ze bepaald word5 door de praevisa gratiae congru5tia ( incongru5tia met d5 toe/& en de om/&igh$5 van h51 tot wie de g5ade op e5 bepaald oog5blik kwam1 cf4 deel ,i #ibv4 en voorts ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #cge4 ,p]rone1 ,v #ach4 ,lieb]mann1 ,in/it4 !ol4 ,,ii #cch4 ,jans5 ,,iii #gi4 ,d5s1 ,!ol4 ,,ii #bai4 ,s*zl]1 ,neue ,unt]s4 b] das ,dogma v4 d4 ,gnade1 ,ma9z #ahfg ,s4 #hg f4 ,sim>1 ,dogm4 #ejb4 ,pes*1 ,prael4 ,v #acf-afd4 ,s*eeb51 ,dogm4 ,,iv #a1 #ahih ,s4 #bjb f4 ,de ,rooms*e le] komt da>om hi]op ne]3 de 9 de k]k gebor5 k9d]5 ontvang5 9 d5 doop de w$]geboorte 7ju/ificatio1 gratia infusa71 ma> z1 die op lat] leeftd het evangelie hoor51 ontvang5 de gratia suffici5s1 die 9 e5e v]li*t+ des v]/&s en e5e v]/]k+ van d5 wil door d5 ,h4 ,gee/ be/aat4 ,de m5s* kan deze g5ade v]w]p5 ma> h kan ze ook toe/emm54 ,indi5 h ze toe/emt1 gaat de gratia excitans 9 de gratia adjuvans ( coop]ans ov]2 de m5s* w]kt met ha> m$e om zi* voor de ju/ificatio 7gratia infusa1 habitualis7 voor te b]eid54 ,deze voorb]eid+ omvat deze zev5 mom5t51 dat de m5s*1 door ,gods g5ade geholp51 ,gods ,woord gaat geloov51 gaat inzi5 dat h e5 zonda> is1 hope krgt op ,gods b>mh>tigheid1 ,hem beg9t lief te hebb51 de zonde beg9t te hat51 zi* voorneemt zi* te lat5 doop5 en e5 nieuw lev5 te leid51 ,trid4 ,,vi c4 #f4 ,het gelo( neemt hi] ge5 c5trale plaats 9 ma> is met de zes &]e praep>ationes ad gratiam ju/ificantem gecoord9e]d2 het is dan ook niets &]s dan e5e toe/emm+ van de wa>heid des ,*ri/5doms1 d4 i4 van de le] d] k]k 7fides in=mis7 en krgt zne re*tva>dig5de kra*t e]/ door de liefde 7fides c>itate =mata71 welke 9 de gratia infusa meeg$eeld wordt2 op zi*zelf en alle5 g5om51 kan het niet re*tva>dig51 ma> heet het alle5 re*tva>dig5d gelo(1 wl het humanae salutis initium1 fundam5tum et radix omnis ju/ificationis1 d4 i4 de e]/e d] bov5g5oemde praep>ationes is4 ,als de m5s* zi* nu alzoo voorb]eid en g$aan heeft quod 9 se e/--hetz dit be/a 9 het go$ gebruik zn] door de g5ade ond]/eunde1 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #a qu4 #aji art4 #f ad #b4 qu4 #aab art4 #c1 ( ook van zne natuurlke kra*t51 ,?omas1 ,,ii #a qu4 #ih art4 #f4 cf4 ,!ol4 ,wirceb4 ,,vii #bhh4 ,d5s1 ,!ol4 ,,ii #bji4 ,pes*1 ,prael4 ,v #aad-abj--kan ,god hem de gratia infusa niet weig]54 ,wel heeft de m5s* door die voorb]eid+ deze g5ade niet v]di5d1 want z gaat ha> 9 wa>de v]re te bov52 ma> het is to* billk1 dat ,god d5g5e1 die zoo zn be/ doet1 na> e5 m]itum de congruo met de gratia infusa loone4 ,deze wordt hem ges*onk5 9 d5 doop en be/aat 9 de inwon+ des ,h4 ,gee/es1 de in/ort+ van bov5natuurlke deugd51 de geme5s*ap aan de ,goddelke natuur1 en wordt gevolgd door de v]gev+ d] zond51 welke met ha> de beide deel5 d] re*tva>digmak+ uitmaakt1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #aac4 ,de v]gev+ d] zond5 is b ,rome dus de negatieve ke]zde van de positieve v]nieuw+ des m5s*52 v]gev5 wordt de zonde1 omdat en 9 zoov]re z uitg$elgd is4 ,wanne] de m5s* nu 9 d5 doop deze gratia infusa deela*tig is geword51 dan kan h ze wel w$] door doodzond5 v]liez51 en &]e zond5 heeft h te boet51 niet alle5 met contritio cordis ma> ook met confessio oris en satisfactio op]is2 ma> 9 de gratia infusa heeft h to* de bov5natuurlke kra*t ontvang51 om go$e w]k5 te do5 en da>door alle volg5de g5ade1 ja zelfs het eeuwige lev5 na> e5 m]itum de condigno te v]di554 ,want de go$e w]k5 die h doet1 vloei5 voort uit e5 bov5natuurlk pr9cipe en zn da>om e5 bov5natuurlk loon wa>dig4 ,en hi]uit wordt duidelk1 wa>om het deze ,rooms*e le] van de g5ade t5 slotte te do5 is4 ,de g5ade di5t alle51 om d5 m5s* het v]di55 van de hemels*e zaligheid w$] mogelk te mak54 ,dat 0 9 d5 grond zelfs b ,augu/9us het geval4 ,de g5ade1 hoe zond] v]di5/e ook ges*onk51 be/ond b hem niet all]e]/ 9 de v]gev+ d] zond5 ma> 9 de w$]geboorte1 9 de in/ort+ d] liefde1 die tot het do5 van go$e w]k5 en alzoo tot het v]w]v5 van het eeuwige lev5 9 /aat /elt4 ,accepit 7homo7 ju/itiam1 propt] quam beatitud9em accip]e m]]etur1 de tr94 ,,xiv #ae4 ,de v]di5/5 gaan niet aan de g5ade en het gelo( vooraf1 ma> z volg5 er to* op1 ad ,simplic4 ,i qu4 #b4 ,cr$5do m]itum comp>atur1 #hc qu4 qu4 #fh4 ,gratia praev5it m]itum1 non gratia ex m]ito s$ m]itum ex gratia2 omnia m]ita praec$it gratia1 ut dona ,dei consequantur m]ita mea1 ,aug4 b ,lomb>dus op ,ef4 #b3d-aj4 ,ipsa gratia m]itur aug]i1 ut aucta m]eatur et p]fici1 voluntate comitante1 non duc5te1 p$issequa non praevia1 ,ambrosius b ,lomb>dus op ,rom4 #e3a1 #b4 ,lat]1 to5 de le] van het beeld ,gods als donum sup]additum opkwam1 w]d dit nog erg]4 ,het begrip d] g5ade ond]g+ to5 e5e belangrke wzig+4 ,de g5ade w]d iets1 dat niet alle5 voor d5 gevall5 m5s* van noode 02 ma> ook ,adam moe/ door ha> van gewoon1 natuurlk m5s* tot beeld ,gods v]hev5 word54 ,na d5 val krgt de g5ade dus tweerlei taak1 t5 e]/e om d5 m5s* van de zonde te v]loss5 7gratia sanationis1 m$ic9alis71 en t5 twe$e1 om hem op te heff5 tot de bov5natuurlke orde 7gratia elevans71 ,?omas1 ,s4 ,?4 ,,ii #a qu4 #aji art4 #b4 ,voor het e]/e is de g5ade sle*ts toevallig1 sle*ts 9 z$elk5 z9 noodzakelk2 voor het twe$e is z absoluut en physis* noodzakelk4 ,de laat/e dr+t da>om de e]/e hoe lang] hoe me] op d5 a*t]grond2 de e?is*e teg5/ell+ van zonde en g5ade maakt plaats voor de physis*e van natuurlk en bov5natuurlk4 ,g5ade is b ,rome e5e op magis*e wze1 door bemiddel+ van prie/] en sacram5t1 9 e5 natuurlk m5s* +e/orte1 bov5natuurlke1 ges*ap5e1 physis*e kra*t1 welke hem opheft tot de bov5natuurlke orde en hem 9 /aat /elt1 om door go$e w]k5 alle volg5de g5ade en langs dez5 weg aan het e9de ook de hemels*e zaligheid ex condigno te v]di554 #f4 ,het ,rooms*e boetewez5 bra*t ,lu!r tot zn re=matoris* optr$54 ,er g+ e5 geheel nieuw li*t voor hem op1 to5 h de ,s*riftuurlke beteek5is d] le]de k5n54 ,9 het e]/e zev5tal van zne #ie /ell+51 en voorts 9 zn s]mo de po5it5tia en ,s]mon v4 ,sakr4 d] ,busse1 zette h deze beteek5is d] boete uite51 en le]de1 dat het voornaam/e /uk d] boete niet be/aat 9 de private bie*t1 wa> de ,s*rift niets van weet1 no* 9 de g5oegdo5+1 want ,god v]geeft de zond5 om niet1 ma> 9 e5 wa>a*tig le$wez5 ov] de zond51 9 e5 ern/ig voornem5 om ,*ri/us' kruis te drag51 9 e5 nieuw lev51 en 9 het woord d] absolutie1 d4 i4 d] g5ade 9 ,*ri/us4 ,de boet5de komt tot de v]gev+ d] zond5 niet door g5oegdo5+ en prie/]lke absolutie1 ma> door v]tr\w5 op het woord ,gods1 door het gelo( aan ,gods g5ade4 ,niet het sacram5t1 het gelo( re*tva>digt4 ,zoo kwam ,lu!r er toe1 om zonde en g5ade 9 het middelpunt d] *ri/elke heilsle] te plaats54 ,de v]gev+ d] zond5 hangt niet af van e5e boete1 die altd onvolmaakt blft1 ma> ru/ 9 ,gods bel(te en wordt de onze alle5 door het gelo(1 cf4 ook ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #dd4 #aij f4 #bjb f4 #bac f4 #bbc f4 ,ma> ov] de v]h\d+1 wa>9 ,lu!r boete en gelo( tot elka> /elde1 is er groot v]s*il4 ,volg5s ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #aih f4 me5de ,lu!r e]/ wel1 dat w>e boete vru*t 0 van het gelo( aan het evangelie en van de liefde tot ,god2 ma> lat] z\ h1 vooral na ,melan*tons ,unt]ri*t d] ,visitator5 van #aebh1 om ge5 vals*e g]u/heid te kweek51 het door de wet gew]kte b]\w vr het gelo( hebb5 geplaat/1 jui/ omgeke]d als ,calvn1 die 9 de e]/e uitgave d] ,in/itutie het b]\w aan het gelo( ma> lat]1 9 d5 ,cate*4 ,g5ev4 van #aech en 9 de twe$e en volg5de uitgav5 d] ,in/itutie1 het gelo( aan het w>e b]\w z\ hebb5 lat5 voorafgaan1 cf4 ook ,h>nack1 ,d4 ,g4 ,,iii #gdi f4 ,h]rmann 9 ,gotts*ick's ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,k4 #ahia ,s4 #bh-ha4 ,het hi/oris* ond]zoek van ,lipsius1 ,lu!rs ,lehre v4 d4 ,busse1 ,jahrb4 f4 prot4 ,!ol4 #ahib ,s4 #afa-cdj1 heeft e*t] 9 het li*t ge/eld1 dat er van zulk e5 omke] 9 de le] d] boete b ,lu!r ge5 sprake is4 ,de po5it5tia be/aat b hem altd 9 twee /ukk53 contritio1 k5nis van en b]\w ov] de zond51 gew]kt door de wet1 en fides1 gelo( aan de g5ade ,gods 9 het evangelie van ,*ri/us4 ,god v]breekt e]/ door de pr$ik+ d] wet het h>de h>t van d5 zonda> en leidt hem dan door het gelo( tot d5 troo/ van het evangelie4 ,ma> als de zonda> alzoo ,gods g5ade le]t k5n51 dan krgt h e]/ w>e liefde tot het go$e en wordt da>uit die e*te boete gebor51 welke heel het lev5 door blft en 9 e5e af/]v+ van d5 oud5 en op/&+ van d5 nieuw5 m5s* be/aat4 ,wel legt ,lu!r nu e5s1 teg5ov] de ,rooms*e w]kheiligheid1 me] d5 nadruk da>op1 dat de w>e boete uit het gelo( voortkomt en heel het lev5 omvat2 en dan we]1 teg5ov] het ant9omianisme1 me] da>op1 dat het wa>a*tig gelo( door e5e v]brek+ des h>t5 voorafgegaan wordt2 ma> zakelk is ,lu!rs le] altd dezelfde geblev51 contritio 7po5it5tia 9 eng] z971 fides en bona op]a zn de drie deel5 d] via salutis1 cf4 ,k/l91 ib4 ,i #cf4 #gb1 #aei4 #cfh4 ,,ii #ge4 #dic4 #dif f41 en 9 ,h]zog art4 ,busse4 ,sieff]t1 ,die neue/5 !ol4 ,=s*ung5 b] ,busse u4 ,glaub51 ,b]l9 #ahif4 ,deze voor/ell+ is ook die d] ,lu!rs*e beld5iss*rift51 ed4 ,mll] #da4 #afg4 #cab4 #ecd4 #fcd en d] e]/e dogmatici1 ,br5z1 ,/rigel1 ,*ytraeus e4 a4 tot ,g]h>d toe2 de heilsorde w]d 9 deze drie loci afgeh&eld4 ,nu 0 ,lu!r b deze heilsorde 9 d5 e]/5 td /e$s uitgegaan van de absolute pra$e/9atie2 ma> lat] legde h1 zond] ze te h]roep51 het zwa>tepunt 9 de op5b>+ ,gods 9 ,*ri/us1 9 de algeme5e aanbi$+ des heils1 9 woord en sacram5t4 ,melan*ton kwam s$]t #aebg tot het syn]gisme en le]de1 dat b de beke]+ ook de wil m$ew]kt1 ass5ti5s nec repugnans v]bo ,dei1 wl h nog beh\d5 heeft de facultas applic&i se ad gratiam1 ,loci1 c4 de lib4 arb4 ,de ,=mula ,concordiae v]wi]p wel uitdrukkelk de le]1 dat de wil uit eig5e1 natuurlke kra*t5 zi* na> de g5ade s*ikk5 kan1 ed4 ,mll] #fjg1 cf4 #fjh4 #gac4 ,ma> z le]de to* naa/ elka> de pra$e/9atie en onma*t des m5s*51 ib4 #eid4 #gje1 en de univ]saliteit en resi/ibiliteit d] g5ade1 #eee4 #fjb1 en vond de v]zo5+ da>91 dat de m5s* nog beh\d5 heeft capacitatem non activam s$ passivam1 nog t] k]k kan gaan enz41 en vooral da>91 dat h nog patitur 7en pati pote/71 ut ,deus 9 se op]etur1 ib4 #fji4 #faj4 ,lat] w]d dit 9 de ,lu!rs*e !ologie gewoonlk zoo uitgew]kt1 dat ,god aan all51 die ond] het evangelie lev51 9 d5 doop ( door de pr$ik+ des ,woords e5e gratia suffici5s 7motus bonos inevitabiles1 irresi/ibiles7 s*5kt1 wa>door de wil des m5s*5 zoo bevrd en v]nieuwd wordt1 dat h f alle5 niet-we]/aan1 ,gods g5ade 9 zi* tot w$]geboorte en beke]+ lat5 w]k5 en geheel passief erond] v]ke]5 kan1 f ook wel positief met ha> m$ew]k5 kan1 ,g]h>d1 ,loc4 ,,xi n4 #ef4 #eg4 #ha4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #eje4 #ejh4 #eaj4 #eac4 ,hollaz1 ,ex4 #gid4 #hfa sq4 #hgb sq4 ,buddeus1 ,in/4 !ol4 #iba sq4 ,s*mid1 ,dogm4 d4 ev4 l4 ,k4 #big-cfi4 ,lu?>dt1 ,komp4 #eg-ff4 ,ond] invlo$ van dit b$ekte ( op5e syn]gisme kreeg de ordo salutis1 to5 z lat] uitgebreid en zooals b ,hollaz met v]wz+ na> ,hd4 #bf3ag1 #ah 9 de loci ov] de gratia vocans1 illum9ans1 conv]t5s1 reg5]ans1 ju/ificans1 r5ovans en glorificans beh&eld w]d1 b de ,lu!rs*5 deze g$aante3 ,*ri/5k9d]5 word51 wl z nog niet kunn5 we]/aan1 9 d5 doop w$]gebor5 en ontvang5 de gave des gelo(s2 &]5 word5 op lat] leeftd e]/ g]oep5 met e5e vocatio suffici5s1 die voor all5 gelk is en all5 voorziet van die v]li*t+ 9 het v]/& en van die kra*t 9 d5 wil1 welke h5 9 /aat /elt1 om de w]k+ van ,gods g5ade niet te w$]/aan2 9 geval z niet w$]/aan1 word5 z door de pr$ik+ d] wet tot contritio 7po5it5tia1 conv]sio 9 eng] z97 gebra*t en voorts w$]gebor5 en begiftigd met het gelo(1 dat e5e vru*t d] w$]geboorte is2 door het gelo( word5 z dan g]e*tva>digd1 krg5 de v]gev+ d] zond5 en v]d] a*t]e5volg5s de adoptio1 de unio my/ica1 de r5ovatio en de glorificatio4 ,ma> zoo g]egeld loopt het *ri/elk lev5 9 de w]kelkheid niet2 gelk de g5ade 9 ha> aanvang afhangt van d5 door bov5natuurlke kra*t v]/]kt5 wil1 zoo blft het b d5 voortgang en tot het e9de toe4 ,de g5ade is altd resi/ibel en da>om ook tot 9 de /]v5sure toe v]liesba> en ook we] v]krgba>1 niet e5s ma> zelfs h]haalde mal54 ,het zwa>tepunt ligt da>om b deze heilsorde 9 d5 m5s*2 al wordt nog zoo /]k uitgesprok51 dat ,god alle5 w$]ba>t en beke]t1 het hangt to* van het al ( niet we]/aan des m5s*5 af1 ( ,god dat do5 zal2 de m5s* heeft de besliss+ 9 h&51 h kan door te we]/aan heel het w]k van d5 ,vad]1 d5 ,zoon en d5 ,gee/ te niet do52 en h h\dt die besliss+ 9 h&5 tot zn dood toe4 ,nog nad] ligt het zwa>tepunt b deze heilsorde 9 gelo( en re*tva>digmak+4 ,roep+1 b]\w1 w$]geboorte drag5 n4l4 sle*ts e5 voorb]eid5d k>akt]2 z zn eig5lk nog ge5 weldad5 van het g5adev]bond1 z gaan als het w>e nog buit5 ,*ri/us om en di551 om d5 zonda> na> ,*ri/us he5 te leid54 ,e]/ als de m5s* gelo(t en door dat gelo( de g]e*tigheid van ,*ri/us aanneemt1 ziet ,god hem 9 ,*ri/us1 v]geeft hem de zond51 maakt hem vr van de wet1 neemt hem aan tot zn k9d1 lft hem 9 9 de geme5s*ap met ,*ri/us enz4 ,op het gelo(1 en wel bepaald op de daad des gelo(s1 komt alles aan4 ,oef5t de m5s* deze1 dan heeft h alles en alles 9 e5s1 vr$e1 troo/1 lev51 zaligheid1 ma> laat h deze na1 dan wordt alles wankel1 onva/1 v]liesba>4 ,zoo is er alles op g]i*t om dat gelo( te beh\d51 ma> gelk de ,lu!rs*e geloovige het w]k d] g5ade niet uit de eeuwige v]kiez+1 uit het v]bond laat opkom51 zoo zet h het ook niet met natuur en w]eld en m5s*heid 9 v]b&2 h is zalig 9 zn gelo( ma> laat dit niet inw]k5 op gez9 en s*ool1 maats*app en /aat4 ,het is hem g5oeg1 met ,*ri/us 9 geme5s*ap te lev51 ma> h voelt ge5 drang1 om ond] ,*ri/us als kon+ te /rd54 ,cf4 vooral ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 d4 lu?4 u4 ref4 ,lehrbegriffs1 #b ,?4 #ahee passim4 #g4 ,b alle ov]e5/emm+ droeg de heilsorde 9 de ,g]ef4 !ologie to* van huis uit e5 geheel &] k>akt]4 ,wel beh&elt ,calvn re*tva>digmak+1 ,in/4 ,,iii #ab-ah1 en v]kiez+ ib4 #ba-bd1 na gelo(1 w$]geboorte1 beke]+1 *ri/elk lev51 ma> h wil da>m$e ge5sz9s te k5n5 gev51 dat z dan e]/ objectief ont/aan4 ,de grondg$a*te1 wa>van ,calvn uitgaat1 is e5e geheel &]e2 de v]kiez+ is e5 eeuwig besluit1 al wordt de m5s* e]/ door het gelo( van ha> bewu/1 en de v]gev+ d] zond5 ru/ alle5 9 ,*ri/us1 al wordt z ons e]/ ges*onk5 9 het gelo(4 ,imm]s ke]t b ,calvn telk5s de g$a*te t]ug1 dat er ge5 geme5s*ap is aan de weldad5 van ,*ri/us dan door geme5s*ap aan zn p]soon1 ,in/4 ,,iii #a1 #a4 #c4 #b1 #bd4 #c1 #i4 #aa1 #aj enz4 ,hi]9 ligt 9 beg9sel al het v]s*il opgeslot51 dat 9 de heilsorde tuss*5 ,g]ef4 en ,lu?4 be/aat1 cf4 ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,,ii #caa-caf4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,i #aie ,,ii #bb4 ,philippi1 ,kir*l4 ,gl4 ,v #aae4 ,indi5 het to* wa> is1 dat de all]e]/e weldaad d] g5ade re$s de geme5s*ap aan d5 p]soon van ,*ri/us ond]/elt1 dan gaat de to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us aan de geme5te aan alles vooraf4 ,en dit is ook de ,g]ef4 le]4 ,re$s 9 de eeuwigheid1 9 de v]kiez+1 en nad] nog 9 het pactum salutis is er e5 b& gelegd tuss*5 d5 middela> en deg551 die ,hem gegev5 zn van d5 ,vad]4 ,to5 re$s is er 9 het besluit ,gods e5e unio my/ica tuss*5 beid5 gelegd en e5e plaatsv]wissel+ tot /& gekom54 ,kra*t5s dat v]bond is ,*ri/us m5s* geword5 en heeft ,h voor zn volk de zaligheid v]worv52 ,h kon dat do51 jui/ omdat ,h re$s met h5 9 geme5s*ap /ond1 hun borg en middela>1 hun ho(d en plaatsv]vang] 02 en de gans*e geme5te1 9 ,hem als ha> ho(d begrep51 is objectief met ,hem gekruisigd en ge/orv51 opge/aan en v]he]lkt4 ,alle weldad5 d] g5ade ligg5 dus 9 d5 p]soon van ,*ri/us voor de geme5te g]e$2 alles is volbra*t2 ,god is v]zo5d2 er komt niets van d5 m5s* b4 ,v]zo5+1 v]gev+1 re*tva>digmak+1 unio my/ica1 heiligmak+1 he]lkmak+ enz41 z kom5 niet tot /& na en door het gelo(1 ma> 9 objectiev51 actiev5 z9 zn z 9 ,*ri/us aanwezig2 z zn vru*t5 van zn ld5 en /]v5 alle52 en onz]zds word5 z alle5 aang5om5 door het gelo(4 ,god s*5kt ze en rek5t ze aan de geme5te toe 9 het besluit1 9 de op/&+ van ,*ri/us1 9 de roep+ door het evangelie4 ,op ,gods td kom5 z ook subjectief 9 het bezit d] geloovig54 ,want al is het1 dat de m5s* niets aan het w]k van ,*ri/us heeft toe te voeg51 ,*ri/us zelf heeft het ,hem opg$rag5 w]k met de v]w]v+ d] zaligheid nog vol/rekt niet voltooid4 ,h heeft op zi* g5om51 om zn volk w]kelk en t5 volle zalig te mak54 ,h tre$t als middela> niet af1 voordat ,h zne geme5te zond] vlek ( rimpel aan d5 ,vad] voorge/eld heeft4 ,de toepass+ des heils is e5 ev5 wez5lk be/&deel van de v]loss+ als de v]w]v+4 ,dempta applicatione1 r$emptio non e/ r$emptio4 ,*ri/us zet da>om 9 d5 hemel zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid voort4 ,de toepass+ des heils is zn w]k2 ,h is de h&el5de2 ,h deelt zi*zelf en zne weldad5 door e5e gratia irresi/ibilis en inamissibilis aan de zn5 m$e4 ,ook de sot]iologie is !ologis* te bes*\w51 als e5 w]k van ,vad]1 ,zoon en ,gee/4 ,en gelk de v]w]v+ d] zaligheid door ,*ri/us plaats _h 9 d5 weg des v]bonds1 zoo ges*i$t dit ook met h>e toepass+4 ,t5 e]/e is de toebr5g+ d] uitv]kor55 niet individuali/is* en atomi/is* te d5k51 want z zn all5 aan ,*ri/us gegev51 zn 9 het v]bond begrep51 word5 te hunn] td uit ,*ri/us1 als het li*aam met zne l$5 uit het ho(d1 gebor5 en al zne weldad5 deela*tig4 ,de geme5te is e5 organisme1 ge5 aggregaat2 het geheel gaat vr de deel54 ,sommige ,g]ef41 ,wollebius1 ,!ol4 c4 #ba-bg1 ,keck]mann1 ,sy/4 ,!ol4 #afjc p4 #cgj1 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 ,i c4 #bd-bi e4 a4 beh&eld5 da>om zelfs de le] d] k]k voor die des heils4 ,dit behoeft niet1 omdat de ,g]ef4 !ologie 9 het v]bond d] g5ade bezit wat deze !olog5 met deze hunne orde b$oeld52 het v]w>t ook de k]k als li*aam van ,*ri/us met de k]k als in/ituut1 zooals ook ,rits*l doet1 als h bewe]t1 dat ,calvn de k]k /elt bov5 de heilsorde1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #baf4 ,ma> het v]tolkt to* e5e w>e g$a*te2 het v]bond d] g5ade komt niet door de heilsorde tot /& ma> gaat eraan vooraf4 ,t5 twe$e zn w$]geboorte1 gelo(1 beke]+ ge5 voorb]eid+51 die buit5 ,*ri/us en het v]bond d] g5ade omgaan en d5 m5s* e]/ tot ,*ri/us he5leid54 ,ma> het zn weldad51 die re$s uit het v]bond d] g5ade1 uit de unio my/ica1 uit de s*5k+ van d5 p]soon van ,*ri/us voortvloei54 ,de ,h4 ,gee/1 die de auteur dez] weldad5 is1 is door ,*ri/us voor de zn5 v]worv52 de to]ek5+ van ,*ri/us gaat dus aan de gave des ,gee/es vooraf4 ,w$]geboorte1 beke]+1 gelo( leid5 niet e]/ na> ,*ri/us h551 ma> zn uit ,hem h]kom/ig4 ,t5 d]de nem5 gelo( en re*tva>digmak+ 9 de ,g]ef4 heilsorde niet die c5trale plaats 91 welke door de ,lu!rs*5 eraan toegek5d wordt4 ,want het gelo( br5gt op ge5]lei mani] de weldaad d] v]gev+ tot /&1 ma> neemt ze alle5 uit ,*ri/us aan4 ,de nadruk valt niet op het subject en zne erv>+51 ma> op het objectieve w]k van ,*ri/us4 ,het gelo( zelf is ma> e5 s*akel 9 de lange ket5 des heils4 ,het wortelt 9 de v]kiez+1 het is e5 weldaad van het g5adev]bond1 het is e5e gave van ,*ri/us1 het is e5e vru*t d] w$]geboorte1 het is zelfs als habitus 9 de k9d]5 des v]bonds en blft 9 beg9sel ook b de geloovig5 9 hun vall5 en /ruikel5 aanwezig1 het wordt zelfs b h51 die op lat] leeftd word5 toegebra*t1 niet magis* gew]kt ma> veele] door all]lei leid+5 des lev5s voorb]eid2 de bzond]e g5ade sluit b de algeme5e g5ade 9 de natuur zi* aan4 ,t5 vi]de1 dit gelo( br5gt de zek]heid d] zaligheid m$e1 want deze ligt onwankelba> va/ 9 d5 raad ,gods1 9 d5 p]soon van ,*ri/us1 9 het v]bond d] g5ade4 ,en wl de heiligmak+ ev5go$ e5e weldaad is van ,*ri/us als de re*tva>digmak+1 wl de go$e w]k51 9 welke de geloovig5 w&el5 moet51 door ,god 9 ,*ri/us voorb]eid zn1 kan het gelo( b de v]gev+ d] zond5 niet blv5 /aan1 ma> /rekt het zi* ook uit na> de volmaak!id1 die 9 ,*ri/us is1 zoekt het zi* uit de go$e w]k5 als zne vru*t5 te beve/ig5 en te v]/]k51 gordt het aan met d5 mo$ en de kra*t1 om niet alle5 met ,*ri/us 9 v]borg5 geme5s*ap te lev51 ma> ook ond] ,hem als kon+ teg5 zonde1 w]eld en vlees* op alle t]re9 te /rd5 en alles di5/ba> te mak5 aan de e]e van ,gods naam4 #h4 ,ma> naa/ deze voor/ell+5 van de heilsorde kwam5 nog vele &]e4 ,het my/icisme1 dat altd en ov]al1 9 ,indi en ,arabi1 ond] ,jod5 en ,griek51 b ,rooms*5 en ,prote/ant5 e5zelfde k>akt] v]toont1 laat al het objectieve en uitw5dige t]ugtr$5 b het inw5dige heilsproces4 ,het rek5t da>om 9 het ,*ri/5dom we9ig met de ,h4 ,s*rift1 d5 ,*ri/us voor ons1 voldo5+1 toeg]ek5de g]e*tigheid1 re*tva>digmak+1 k]k1 sacram5t5 enz41 ma> legt alle gewi*t op de inw5dige g5ade1 v]li*t+1 w$]geboorte1 ,*ri/us 9 ons1 +e/orte g]e*tigheid1 v]nieuw+ des ,h4 ,gee/es enz4 ,langs drie trapp5 zoekt het de volmaak!id te b]eik53 7via purgativa1 ascese71 7via illum9ativa1 m$itatio7 en 7via contemplativa1 ex/ase74 ,als de ziel n4l4 door ascese van heel de w]eld zi* afgetrokk5 en door m$itatie zi* geheel op n punt saamgetrokk5 heeft1 dan wordt z de aans*\w+ ,gods1 de v]goddelk+1 de trans=matie 9 ,*ri/us enz4 deela*tig1 dan v]lie/ z zi* en z9kt weg 9 ,god1 cf4 ,zell]1 ,philos4 d4 ,gr4 ,v #eii f4 ,voetius1 ,ex]c4 pietatis #ef sq4 ,hollaz1 ,ex4 !ol4 #bjh4 #gif4 #hba4 ,erbkam1 ,ges*4 d4 prot4 ,sekt5 #eb f41 en v]d]e litt4 b ,h]zog #ae1 #dhg-ejd4 ,vlak da>teg5ov] /aat het rationalisme1 dat door ,soc9ianisme en ,remon/rantisme voorb]eid w]d en 9 de #ah;e eeuw de gee/5 behe]s*te4 ,het ziet 9 ,*ri/us niet me] dan e5 pr(eet en le]a>1 die de wa>heid ,gods v]kondigd en met zn lev5 en dood bezegeld heeft2 door ,hem na te volg51 wordt de wel door de zonde v]zwakte ma> niet ma*telooze m5s* de zaligheid deela*tig4 ,de roep+1 welke 9 het evangelie tot hem komt1 oef5t da>om op zn v]/& en wil sle*ts e5 z$elk5 invlo$ uit4 ,als de m5s* uit eig51 vre keuze aan die roep+ gehoor geeft1 de wa>heid toe/emt1 op ,gods g5ade v]tr\wt en ,*ri/us' gebod5 volbr5gt--want 9 ass5sus1 fiducia en ob$i5tia be/aat het wez5 des gelo(s--dan wordt h om dit gelo(1 dat 9 beg9sel de gans*e gehoorzaamheid insluit en door ,god re$s uit g5ade1 om ,*ri/us' wil voor volkom5 gehoorzaamheid g]ek5d wordt1 g]e*tva>digd en b volh>d+ de eeuwige zaligheid deela*tig1 cf4 ,fock1 d] ,soc94 #fea-fhi4 ,conf4 ,rem4 en ,apol4 ,conf4 ,,vii4 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,iv #aa sq4 ,v #h sq4 ,,vi #d sq4 ,wegs*eid]1 ,in/4 !ol4 #adf sq4 ,brets*neid]1 ,dogm4 #agg f4 ,knapp1 ,glaub4 ,,ii #cbc f4 #chb f4 ,re9h>d1 ,dogm4 #acj4 ,op dezelfde wze als my/icisme en rationalisme1 /aan 9 de heilsorde ant9omianisme en neonomianisme teg5ov] elk&]4 ,het ant9omianisme is 9 het algeme5 die ri*t+1 welke 9 de e]/e plaats de toepass+ des heils geheel en al t]ugbr5gt tot en v]e5zelvigt met de v]w]v+ des heils4 ,*ri/us n4l4 heeft alles volbra*t1 ,h heeft niet alle5 onze s*uld ma> zelfs de smet d] zonde van ons ov]g5om51 ,h heeft niet alle5 de g]e*tigheid ma> ook w$]geboorte en heiligmak+ voor ons v]worv52 voor d5 m5s* blft dus niets te do5 ov]2 b]\w1 beke]+1 boete1 geb$ om v]gev+1 het do5 van go$e w]k51 het is alles onnoodig1 draagt e5 wettis* k>akt] en doet te kort aan de volmaak!id d] (f]&e van ,*ri/us4 ,de m5s* behoeft alle5 te geloov51 d4 i4 tot het inzi*t te kom51 dat h g]e*tva>digd1 w$]gebor51 geheiligd is1 dat h volmaakt is 9 ,*ri/us2 de zond51 die h dan nog doet1 zn ge5 zond5 me]1 z zn w]k5 van d5 oud5 m5s*1 die d5 geloovige als zoodanig niet me] aangaan1 want deze is volmaakt 9 ,*ri/us1 is van de wet bevrd en roemt 9 de g5ade4 ,gewoonlk blft het ant9omianisme hi]b e*t] niet /aan ma> doet nog e5 /ap v]d] t]ug2 het h]leidt e]/ de toepass+ des heils tot de v]w]v+ en dan deze w$] tot het besluit ,gods4 ,ook ,*ri/us heeft de zaligheid niet v]worv51 want deze lag eeuwig 9 ,gods besluit g]e$1 ma> ,h heeft alle5 ,gods liefde geop5ba>d2 geloov5 is da>om niets &]s dan d5 waan aflegg51 dat ,god op ons toornt2 zonde be/aat alle5 9 di5 waan4 ,d]gelke gevoel5s w]d5 oudtds door de ,gno/iek51 9 de ,middeleeuw5 door vele lib]t9i/is*e sect5 v]kondigd en vond5 9 de ,g]ef4 k]k +ang b de ,hattemi/5 en ,hebren1 cf4 ,hulsius1 ,de h$5daags*e ,ant9omian]ye1 #b;e dr4 #agch4 ,fruyti]1 ,kla] en kort v]toog van de val%eit en g$e=me]!it van het gevoel5 d] sog54 ,hebren #afig4 ,m4 ,leydeck]1 ,hi/4 en ,godg4 ,oef5+5 ov] de oorsprong1 voortgang en gevoel5s v4 d4 oude en nieuwe ,ant94 #agjj4 ,ypey1 ,ges*4 d4 *r4 ,k]k 9 de #ah;e ,e4 ,,vii #bijv4 ,j4 van ,leeuw5 9 ,n$4 ,ar*ief v4 ,k]k4 ,ges*4 ,,viii #ahdh bl4 #eg-afi4 van ,man5 9 ,gids1 ,sept4 ,oct4 #ahhe4 ,het is te begrp51 dat dit ant9omianisme jui/ 9 de ,g]ef4 k]k zooveel +ang vond2 de ,g]ef4 heilsorde toont er onmisk5ba> v]wants*ap m$e4 ,re$s van de ,re=matie af aan hadd5 vel51 wl remissio peccatorum fide non efficitur s$ accipitur1 de re*tva>digmak+ ( de v]gev+ d] zond5 vr het gelo( geplaat/ en het wez5 des gelo(s als cognitio1 c]titudo oms*rev51 ,lu!r b ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,i #bbc4 ,melan*ton b ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #aig4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #g4 #ad4 ,hyp]ius1 ,me?4 ,!ol4 #aegd p4 #bje4 ,urs9us op vr4 #ba ,heid4 ,cat4 ,olevianus1 ,v]kl>+ d] ,apo/4 gelo(sbel4 #b;e dr4 ,doesburg #ahfh bl4 #aca4 #bfa4 #dah4 #dfb en zoo v]d] ,p>eus1 ,tossanus1 ,piscator1 ,twissus e4 a4 ,vooral w]d dit gevoel5 9 ,engel& teg5ov] het veldw9n5d neonomisme met kla>heid ontwikkeld door de zoog5aamde ant9omian51 ma> die bet] als ant9eonomian5 word5 aang$uid1 ,john ,eaton1 ,! honeycombe ( free ju/ification b ,*ri/ alone1 ,london #afdb4 ,william ,eyre1 ,v9diciae ju/ificationis gratuitae #afed4 ,tobias ,crisp1 ,*ri/ alone exalt$ #afdc4 ,john ,saltm>%1 ,free grace #afde4 ,samuel ,crisp1 ,*ri/4 made s9 #afia4 ,?omas ,tully1 ,ju/ificatio paul9a s9e op]ibus #afgd4 ,isaac ,*auncy1 ,neonomianism unmask$ #afib4 ,id4 ,alexiph>macon1 a fre% antidote aga9/ neonomian bane #agjj1 cf4 ,witsius1 ,misc4 ,sacra ,,ii #gec sq4 ,hoornbeek1 ,summa ,contr4 #afec p4 #gja4 ,pfaff1 ,hi/4 !ol4 litt4 #beg sq4 ,wal*1 ,bibl4 !ol4 sel4 ,,ii #ajfi4 ,id4 ,e9l4 9 die ,religions/r4 auss4 d4 lu?4 ,k4 ,,iii #iii4 ,hi] te l&e w]d deze opvatt+ van de re*tva>digmak+ als voorafga&e aan het gelo(1 hetz dan 9 het besluit ,gods ( 9 de op/&+ van ,*ri/us ( 9 de bel(te des evangelies ( 9 de inw5dige roep+1 en di5ov]e5kom/ig ook de opvatt+ van het gelo( als cognitio en c]titudo v]d$igd door ,trigl&1 ,antapol4 #cad4 ,maccovius1 ,loci c4 #fi-gb4 ,coll4 !ol4 p4 #abh4 ,loc4 ,comm4 ,disp4 #afda p4 #cji4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dec sq4 ,v #bgg sq4 ,hoornbeek1 ,summa ,contr4 #gje1 en vooral 9 de #ah;e eeuw door ,holtius1 ,re*tv4 door het gelo( #agej4 ,comrie1 ,heid4 ,cat4 vr4 #ba4 ,id4 ,brief ov] de re*tv4 des zonda>s door de onmidd4 to]ek5+ d] g]e*t1 van ,*ri/us1 nieuwe uitg4 ,utre*t #ahhi4 ,ex4 v4 h4 ,ontw4 v4 ,tol41 voorr$e voor de #g;e ,sam5spraak4 ,wal*4 art4 #c4 ,brahe1 ,aanm4 ov] de vf ,wal*4 art4 #ageh bl4 #fjv4 ,godgele]de /ell+5 ov] de le] d] re*tv4 des zonda>s voor ,god1 opge/eld door ,j4 ,j4 ,brahe1 nieuwe uitgave door ,a4 ,capadose1 ,am/4 #ahcc1 cf4 ook ,h>tmann1 ,huisbbel op ,rom4 #d3e4 van ,?uyn51 ,korte ,uitlegg+ van het ,g]ef4 gelo( #agbb4 ,vrolikh]t1 ,twee ,godg4 v]h4 ov] w]kv]bond en to]ek5+ van ,*ri/us' dad4 gehoorz4 en ov] d5 a>d en het wez5 des gelo(s #agcb4 ,b4 ,s4 ,crem]1 ,summa !ol4 supran4 #agcj4 ,id4 ,evang4 ,gelo(sket5 d] wa>heid #agdj4 ,ma> lang niet all5 kond5 zi* 9 deze voor/ell+ v9d54 ,teg5ov] ha> /ond e5e &]e bes*rv+ d] heilsorde1 welke als neonomiaans*e kan aang$uid word5 en w$]om 9 e5e me] rationali/is*e en 9 e5e me] pieti/is*e te ond]s*eid5 is4 ,e]/g5oemde ri*t+ wortelt pr9cipieel re$s 9 de le] van ,piscator1 dat de actieve gehoorzaamheid van ,*ri/us niet tot de voldo5+ behoort1 en w]d weldra van groote beteek5is en invlo$ door de s*ool van ,saumur4 ,cam]o le]de alda>1 dat de wil altd het v]/& volgt en dat da>om t] beke]+ v]li*t+ des v]/&s g5oegzaam is4 ,amyraldus maakte de objectieve g5ade univ]seel4 ,pajon a*tte e5e inw5dige g5ade onnoodig en liet de efficacia d] roep+1 op de wze van ,bell>m9us1 afhang5 van h>e congruiteit met de om/&igh$51 wa>9 z tot iem& komt4 ,gevolg da>van 01 dat natuurlke onma*t1 w]kv]bond1 onmiddellke to]ek5+ van ,adams zonde en van ,*ri/us' g]e*tigheid enz4 ontk5d1 het gelo( met de w]k5 saamgevoegd en zoo als middel ( grond d] re*tva>digmak+ opgevat w]d4 ,dit ges*i$de o4 a4 9 ,engel& door ,george ,bull1 ,h>monia apo/olica #afgj1 die wel door vel5 be/r$5 ma> door ,morus1 ,glanville1 ,:itby1 ,tillotson1 ,cave enz4 v]d$igd w]d1 ,m4 ,vitr+a ,,iii #bif2 9 ,s*otl& door de ,anti-,m>r[m5 ,simson1 ,had[ e4 a41 bov5 bl4 #cie2 9 ,am]ika door de volgel+5 van ,jona?an ,edw>ds1 bov5 bl4 #abg2 en hi] te l&e door ,vlak1 die 9 zn ,eeuwig ,evangelie #afhd e5e re*tva>dig+ le]de uit de w]k5 des gelo(s1 door van d5 ,os #agdj1 die het gelo( oms*reef als v]tr\w5 op ,*ri/us en gehoorzaamheid aan zne gebod51 door ,j4 van d5 ,hon]t1 ,v]h4 van de re*tv4 des sonda]s uyt en door het gelo(1 en ,j4 ,j4 ,s*ult5s1 ,uitv4 ,wa>s*uw+ op v]s*eid5 /ukk5 d] ,kategismusv]kla>+e van ,al4 ,comrie #agee en 7,petrus ,bodda]t71 ,wolk van getuig5 voor de le] de re*tv4 door en uit het geloove1 v]zameld b geleg5heid van het 9 't li*t gev5 d] ,aanm4 ov] de vf ,wal*4 art4 door ,j4 ,j4 ,brahe1 die all5 de onmiddellke to]ek5+ ontk5d5 en het gelo( plaat/5 vr de re*tva>digmak+1 door ,kleman1 die 9 zne ,orde des heils #aggd e5 zoodanig door ,gods w%eid en go$heid gelegd v]b& tuss*5 's m5s*5 z$elke h&el+5 en de bov5natuurlke m$$eel+ des gelo(s aannam1 dat all5 die e5 behoorlk gebruik mak5 van hunne natuurkra*t51 zek] /aat kunn5 mak5 op de v]krg+ d] bov5natuurlke g5ade enz4 #i4 ,ma> het neonomanisme trad ook op 9 e5 pieti/is*5 vorm en maakte dan wel niet gelo( en gehoorzaamheid ma> to* gelo( en bev9d+ tot conditie d] re*tva>digmak+4 ,van d5 beg9ne af 0 er 9 de ,g]ef4 k]k en !ologie e5e practis*e ri*t+1 die w>s 0 van alle s*ola/iek en all5 nadruk legde op het lev54 ,z w]d vooral ge/eund en bevord]d door d5 wsge] ,petrus ,ramus1 die e5 /]k be/rd] van ,ari/oteles 01 9 de philosophie me] e5v\d v]langde en de !ologie oms*reef als doctr9a b5e viv5di1 wi] doel niet is notitia r]um s$ usus et ex]citatio1 cf4 ,tideman1 9 ,/ud4 en ,bdr4 op het gebi$ d] hi/4 ,!ol4 door ,moll en de ,hoop ,s*eff] ,,iii #ahgf bl4 #chi-dbi4 ,deze opvatt+ vond b vele ,g]ef4 !olog5 +ang1 te ,/rassburg b ,/urm1 te ,heidelb]g b ,tremellius1 te ,h]born b ,piscator1 9 ,n$]l& b ,snellius1 ,scalig]1 ,jac4 ,alt+1 te ,cambridge b ,p]k9s1 wi5s le]l+ ,amesius1 lat] 9 ,franek] hoogle]a> naa/ ,maccovius1 de !ologie ook oms*reef als doctr9a ,deo viv5di1 /udium pietatis1 zetel5d 9 d5 wil1 cf4 ,dr4 ,h4 ,viss*]1 ,guil4 ,amesius1 ,ha>lem #ahid4 ,zoo kwam er e5e practicale1 pieti/is*e ri*t+1 9 ,engel& bv4 v]teg5woordigd door ,r4 ,baxt]1 ,a call to ! unconv]t$ #affi1 ,daniel ,williams1 ,gospel tru? /at$ & v9dicat$ #afib1 ,b4 ,woodbridge1 ,! me?od ( grace 9 ! ju/ification ( s9n]s #afef en vele practicale s*rv]s1 en hi] te l&e voorge/aan door vele !olog5 en pr$ik]s1 ,witsius1 ,vitr+a1 ,lampe1 ,mel1 d',outre91 ,brakel1 ,hell5broek1 ,smytegelt1 ,franck51 ,gro5eweg51 ,bor/ius1 van d] ,groe1 ,eswl]1 ,s*ort+huis enz41 cf4 ,heppe1 ,ges*4 d4 ,piet4 u4 d4 ,my/ik 9 d] ref4 ,k4 ,leid5 #ahgi4 ,gbel1 ,ges*4 d4 *r4 ,leb5s 9 d] rh4-we/ph4 ev4 ,k4 #c ,bde #ahdi-ahfj4 ,rits*l1 ,ges*4 des ,pietismus1 ,i 9 d] ref4 ,k4 #ahhj4 ,na>mate de toe/&5 9 de k]k droevig] w]d5 en e5e doode or?odoxie de ov]h& nam1 legd5 deze s*rv]s all5 nadruk op de noodzakelkheid e5] wa>a*tige beke]+4 ,geboorte uit geloovige oud]s1 lidmaats*ap d] k]k1 doop1 avondmaal1 re*tz9nig gelo( 0 niet g5oeg4 ,m5 moe/ het wa>a*tig1 zaligmak5d gelo( deela*tig zn1 dat e5 geheel &] k>akt] droeg dan het td- en het wond]- en het hi/oris* gelo(4 ,het wa>a*tig gelo( ont/aat niet1 dan nadat s*rik voor de wet1 vreeze voor het oordeel1 ang/ ov] de zonde zn voorafgegaan4 ,het wez5 des gelo(s is ook ge5 toe/emm+ ( ov]tuig+ ma> be/aat veelme] 9 v]tr\w5 dan 9 k5nis2 het zetelt me] 9 het h>t en d5 wil dan 9 het v]/&4 ,en het is niet t]/ond c]titudo1 zek]heid2 ne51 er moet1 gelk ,gom>us1 ,op4 ,i #fed sq4 al gezegd _h1 ond]s*eid gemaakt tuss*5 e5 toevlu*tnem5d en e5 v]zek]d v]tr\w52 het e]/e maakt alle5 het wez5 des gelo(s uit1 het twe$e behoort tot het welwez5 en kan er veel lat] aan toegevoegd word54 ,dat gelo( als toevlu*tnem5d v]tr\w51 be/a&e 9 e5 hong]5 en dor/5 na> ,*ri/us en zne g]e*tigheid1 is e5e conditie1 welke aan de re*tva>dig+ voorafgaat2 het v]tr\wt zi* aan ,*ri/us toe1 t5 e9de g]e*tva>digd te word52 als het de g]e*tigheid van ,*ri/us heeft aang5om51 dan gaat het da>m$e tot ,god d5 ,vad]1 w/ ,hem op zne bel(t5 en wordt door ,hem g]e*tva>digd4 ,het gaat dus zoo e5v\dig en zoo gemakkelk niet toe1 als vel5 me552 het evangelie is niet voor alle m5s*51 het aanbod des heils is niet algeme51 de wet is voor all51 ma> het evangelie is alle5 voor zek]e beho$anigde0 zonda>s1 voor aanvankelk beg5adigd54 ,niem& mag geloov51 dan wie da>toe e]/ van d5 ,h4 ,gee/ de vrmo$igheid ontvang5 heeft2 m5 ho$e zi* voor e5 +ebeeld en voor e5 ge/ol5 gelo(6 ,da>om blft voortdur5de zelfbeproev+ noodig2 m5 kan zi* zoo li*t b$rieg52 het ond]s*eid is zoo fn tuss*5 d5 w$]gebor5e op zn sle*t/ en d5 onw$]gebor5e op zn be/2 er is zooveel gelkheid tuss*5 vals*e en w>e g5ade4 ,altd heeft de geloovige dus w$] zi*zelf te beproev5 en te toets5 aan de k5teek55 van het gee/elk lev52 de weg des heils is e5 smalle1 nauwe weg1 wa>langs zelfs de re*tva>dig5 nauwelks zalig word54 ,ook is het e5 lange weg4 ,van het toevlu*tnem5d tot het v]zek]d v]tr\w5 is e5 groote af/&2 da>tuss*5 beweg5 zi* vele klass5 en groep5 van m5s*51 ontdekt51 ov]tuigd51 bekomm]d51 heilbege]ig51 kle9- en zwakgeloovig5 enz4 ,de v]zegel+ en v]zek]+ volgt 9 d5 regel e]/ na lang5 td van twfel en /rd1 en komt dan m5igmaal op buit5gewone wze1 door e5e /em1 e5 gezi*t1 e5 plotsel+ invall5d troo/woord d] ,s*rift enz4 tot /&4 ,aan dit pietisme 9 de ,g]ef4 k]k is het ,lu!rs*e v]want1 dat door ,musaeus1 ,arnd enz41 en ook door ,g]ef4 s*rv]s1 als ,baxt]1 ,dyke1 ,bayle e4 a4 voorb]eid 0 en dan door ,sp5] #afce-agje e5e ma*tige beweg+ w]d en e5e groote uitbreid+ v]kreeg4 ,door pr$ik+1 tu*t1 collegia pietatis en vele ges*rift5 zooals ,pia desid]ia od] h]zli*es ,v]lang5 na* gottgefllig] ,bess]ung d] wahr5 *ri/li*5 ,kir*e #afge trad ,sp5] op teg5 de doode or?odoxie4 ,h wilde t]ugke] tot de 9 d5 doop ontvang5 ma> lat] v]lor5 g5ade d] w$]geboorte4 ,hi/oris* gelo( is ong5oegzaam2 er is e5 lev5d1 w]kzaam gelo( noodig voor de zaligheid4 ,en dit gelo( krgt m5 e]/1 als m5 zne zond5 le]t k5n5 door de pr$ik+ d] wet1 en e5e lange1 bange wor/el+ heeft gehad met duivel1 w]eld en vlees*1 zelfs tot v]twfel+ toe 7,busskampf72 dan komt da>uit het wa>a*tig gelo( tot ,dur*bru*4 ,dit gelo( be/aat da>om niet alle5 9 toe/emm+1 ma> 9 v]tr\w52 het is e5e erv>+1 e5e bev9d+ des h>t51 e5 lev5 d] ziel4 ,en als zoodanig is het ook e]/ e5 middel t] re*tva>dig+1 om dan da>na zi* te op5b>5 9 e5 heilig1 van de w]eld ond]s*eid51 zelfs van de adiaphora zi* on?\d5d lev54 ,cf4 ,wal*1 ,hi/4 u4 !ol4 ,e9l4 9 die ,religions/reit4 d] ev4 lu?4 ,k4 ,,ii #bci-dcf4 ,rits*l1 ,ges*4 d4 ,pietismus ,,ii #ahhd4 ,rigg5ba*1 ,h]zog #aa1 #fgb en de da> aangehaalde litt4 ,9 dit pietisme w]d ,z9z5dorf #agjj-agfj opgevo$1 en h bleef er e5/emmig m$e 9 afke] van de doode or?odoxie2 ma> het pietisme 0 hem to* te wettis*4 ,s*rik voor de wet en ang/ ov] de zonde1 s*oon niet v]ke]d en soms e5e voorb]eid5de kra*t hebb5de1 zn to* het w>e niet4 ,w>e boete1 (s*oon het woord boete m9d] jui/ is1 wl het aan /raf doet d5k51 komt voort uit het evangelie1 uit de pr$ik+ van d5 ld5d5 ,*ri/us4 ,z be/aat niet zooze] 9 ang/ en /rd1 9 klag5 en we551 ma> 9 v]tr\w5 op ,gods g5ade4 ,z is e5e zaak van het h>t1 van het gevoel4 ,da>om moet het h>t gevoelig gemaakt word51 en dat ges*i$t het be/ door de lev5dige s*ild]+ van ,*ri/us' ld5sge/alte1 van zn blo$ en wond54 ,da>door als door onmiddellke aans*\w+1 door e5 diep51 lev5dig5 indruk1 door e5 ,wund5blick1 wordt 9 het h>t het gelo( gebor51 zond] dat m5 e5 ,busskampf doorgemaakt heeft ( nauwkeurig het uur van zn w$]geboorte weet4 ,dat gelo( br5gt e5 unie1 e5 v]lov+1 e5 huwelk tuss*5 ,*ri/us en de ziel tot /&1 doet het h>t 9 de g5ade1 d4 i4 9 ,jezus' blo$ zwemm5 als 9 zn elem5t1 en doet d5 geloovige /e$s lev5 9 de liebe ,nhe van d5 ,heil&4 ,het re*tva>digt en w$]ba>t tegelk2 gelo( en liefde vall5 saam2 me] dan de objectieve re*tva>dig+ is de dynamis*e ,gee/esme$eel+1 de geboorte uit ,jezus' zde van wa>de4 ,uit ,hem gebor51 lev5 de geloovig5 zond] pieti/is*e ang/valligheid 9 zne nabheid1 do5 alles 9 zn naam1 /ell5 alles1 ook het huiselk en maats*appelk lev51 ond] zn regim5t1 en leid5 e5 opg]uimd1 *ri/elk lev51 cf4 ,plitt1 ,z9z5dorfs ,!ol4 ,i #cja-dec ,,ii #bdb-dbj ,,iii #de-bae4 ,spang5b]g1 ,idea fidei fratrum #aggh4 ,beck] 9 ,h]zog #ag1 #eac4 ,rits*l1 ,ges*4 d4 ,pietismus ,,iii #ahhf4 ,wat het pietisme 0 voor de ,lu!rs*e1 w]d lat] het me?odisme van ,wesley #agjc-agia en ,:itefield #agad-agga voor de ,g]ef4 k]k4 ,het wilde oorspronkelk niets &]s dan de slap5de k]k wakk] s*udd5 en de re*tz9nige ,*ri/5heid beziel5 met e5 nieuw lev54 ,da>toe moe/5 all]e]/ door e5e aangrp5de pr$ik+ van g]e*tigheid1 zonde1 oordeel1 v]doem5is de m5s*5 plotsel+ tot e5 diep besef van hun v]lor5 toe/& gebra*t2 dan 9 hetzelfde oog5blik1 zond] uit/el1 door het gelo( tot ,*ri/us geleid en van hun zaligheid v]zek]d2 en da>na tot e5 nieuw1 9 d5 di5/ van het kon9krk ,gods w]kzaam1 aan z5d+ en philan?ropie zi* toewd5d1 van all]lei middelmatige d+5 zi* on?\d5d1 zondeloos lev5 aangespoord word54 ,het me?odisme v]raadt1 9 ond]s*eid+ van het pietisme1 duidelk zn engels*5 oorsprong en g]e=me]de h]kom/4 ,het is wel ev5ze] e5e reactie teg5 de doode or?odoxie2 ma> het wil van ge5 voorb]eid+1 van ge5 geleidelk5 voortgang d] beke]+ wet52 het heeft ge5 langdurig5 ,busskampf1 ge5 e9delk intr$5d5 ,dur*bru*1 ge5 lat] volg5de ,v]siegelung2 het trekt alles op n punt saam1 plaat/ de beke]+ 9 het volle li*t des bewu/zns1 en h\dt boek van de g]$de ziel54 ,en als het de m5s*5 beke]d heeft1 v]zamelt het h5 niet 9 /ille1 t]uggetrokk5 kr+51 9 gezels*app5 en conv5tikels1 om da> de vroomheid aan te kweek52 ma> het organise]t h5 tot e5 leg]1 dat aanvall5d]wze te w]k gaat1 vol vuur de wde w]eld intrekt en ze /orm5d]h& voor ,*ri/us v]ov]t1 cf4 ,s*aff1 ,cre$s ,i #hhb ,,iii #hjg4 ,s*oell 9 ,h]zog #i1 #fha4 ,s*neck5burg]1 ,vorl4 b] die ,lehrbegriffe d] kle9]5 prot4 ,kir*5p>tei5 #ahfc d4 #ajc-aea4 ,lecky1 ,ent/ehungsges*4 u4 ,*>akt4 d] ,me?odismus1 aus d4 ,engl4 ,leipzig #ahhj4 ,kolde1 ,d] ,me?odismus und se9e ,bekmpfung1 ,erl4 #ahhf4 ,id4 ,die ,heils>mee1 ,erl4 #ahhe4 #aj4 ,ook 9 de nieuw]e !ologie loop5 de bes*rv+5 d] heilsorde v]re uite54 ,kant kwam door zne le] van het radikal ,bse tot de erk5t5is1 dat er b d5 m5s* e5e neue ,s*pfung plaats hebb5 moe/1 ,religion ed4 ,ros5kranz #ed4 ,desniettem9 ziet h 9 de beke]+ e5 w]k van d5 m5s*2 besluit1 ev5als ,pelagius met zn si debet1 pote/1 uit het du soll/ tot het du kann/2 en wekt elk op1 om te do5 wat 9 zn v]mog5 is om e5 bet] m5s* te word5 en dan voorts te hop5 op h"h ,mitwirkung1 ib4 #eh4 #ei4 ,al is het nu1 dat die beke]+ op a>de onvolkom5 blft1 ,god rek5t de gez9dheid voor de daad en re*tva>digt ons uit g5ade4 ,ook boet de m5s* na zne beke]+ nog altd voor de zond51 die h vroeg] b$rev5 heeft1 neemt de sm>t en /raf da>voor vrwillig op zi*1 en maakt zi* ook alzoo de v]gev+ wa>dig1 ib4 #hb4 #hf f4 ,nog /]k] dan door ,kant w]d het b$]f d] m5s*elke natuur door ,s*op5hau] gele]d2 ook h zeide da>om1 dat1 om d5 m5s* radikaal te v]bet]51 v]held]+ van het ho(d1 ontwikkel+ van het v]/& geheel onvoldo5de 01 dat er e5e w$]geboorte moe/ plaats hebb5 van de k]n van zn wez51 omdat op]>i sequitur esse1 ,die ,welt ,i #dgg f4 ,,ii #fib f4 ,ma> h buigt zelf ook we] van deze ln zn] g$a*t5 af en zoekt de v]loss+ van het ld5 t5 deele 9 kun/ en philosophie ma> vooral da>91 dat de m5s* 9 het li*t d] k5nis het gans*e ell5dige lev5 laat w]k5 als e5 quietief voor d5 wil1 d5 wil v]ne9e en alzoo +a 9 het nirwana1 wa> de wil volkom5 uitgeblus*t is1 ib4 ,i #ddh f4 ,hi]9 kwam ,s*op5hau] met ,s*ell+ ov]e51 wi5s negatieve philosophie da>m$e e9digde1 dat de zaligheid b]eikba> is1 niet langs het pad d] deugd en de ond]h\d+ d] wet1 ma> alle5 9 d5 weg van het bes*auli*e0 lev51 ,w]ke ,i #h ,s4 #bce f4 ,,ii #a ,s4 #eed f41 ma> die to* 9 zne positieve philosophie het uitsprak1 dat de m5s* de re*tva>dig+ en zaligheid alle5 deela*tig wordt door de religie1 door de geme5s*ap met d5 opge/an5 ,*ri/us1 d5n ,p]son su*t ,p]son1 ib4 #eff f4 ,,ii #d ,s4 #bag f4 ,en zoo ook zoekt von ,h>tmann de zaligheid niet 9 kun/1 philosophie1 religie ma> 9 het e5maal door de m5s*heid te nem5 besluit1 om het will5 te v]nietig51 9 de ,univ]salwill5sv]ne9ung1 ,philos4 d4 ,unb4 ,,ii #djj f4 ,b ,hegel is de v]zo5+ e5 proces 9 het ,goddelk wez5 zelf4 ,de m5s* is wez5lk n met ,god1 ma> h weet het niet4 ,zn en bewu/zn zn g$eeld1 de m5s* is voor zi*zelf e5 vreemde4 ,ma> ,*ri/us is de e]/e gewee/1 die zi* zn ,goddelk wez51 zn n-zn met ,god bewu/ w]d4 ,en wie ev5als ,*ri/us1 9 zne geme5s*ap1 die e5heid inziet en erk5t1 die is v]zo5d4 ,het komt hi]b op de gez9dheid aan2 de daad blft nog lang a*t] die gez9dheid t]ug ma> deze onvolkom5heid is e5 v]dwn5d mom5t en telt da>om b de v]zo5+ heel niet m$e1 ,philos4 d4 ,rel41 ,w]ke ,,xii #bff f4 ,9 ov]e5/emm+ met deze philosophie van ,hegel le]t de !ologie d] mod]n51 dat ,god en m5s*1 g5ade en wil 9 het w]k d] beke]+ ge5 teg5/ell+ vorm51 ma> dat de beke]+ tegelk en geheel e5e daad is van beide4 ,de g5ade valt n4l4 feitelk met de voorzi5igheid ,gods saam1 w]kt alle5 e?is* en pa$agogis*1 kweekt en v]/]kt zelve 9 de religieuse geme5s*ap de vatba>heid voor het heil 7facultas se applic&i ad gratiam74 ,op d5 duur zal z dan ook alle m5s*5 br5g5 tot het heil en all5 teg5/& ov]w9n54 ,de m5s* heeft ook 9 eig5lk5 z9 ge5 w$]geboorte van noode2 alle5 kan de beke]+ zoo heet51 als z van ,gods zde bes*\wd wordt4 ,die beke]+ be/aat zelve 9 boete1 d4 i4 b]\w ov] de v]l$5e zond51 gez9dheid om de /raf ervoor gewillig te drag5 en voortaan het lev5 te bet]51 en 9 gelo(1 d4 i4 v]tr\w5 op de g5ade ,gods 9 ,*ri/us4 ,als de m5s* zi* zoo beke]t1 dan wordt h da>9 ook t]/ond g]e*tva>digd4 ,de re*tva>dig+ n4l4 is ge5 transc5d5te daad ,gods ma> niets &]s dan de wegnem+ van het s*uldbewu/zn1 v]&]+ 9 het bewu/zn van de v]h\d+ tot ,god1 opheff+ van de tweespalt tuss*5 het natuurlk ik en zne be/emm+4 ,9 de beke]+ to* is de m5s* aanvankelk v]nieuwd en draagt als zoodanig d5 wa>borg d] volmak+ 9 zi*1 gelk 9 het zaad de plant s*uilt en 9 het k9d de man4 ,cf4 ,/rauss1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #cfb f4 #dfc4 #dib-dig4 ,bi$]mann1 ,*r4 ,dogm4 #hdg-iaa4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 #ach-afd4 ,lang1 ,v]su* e9] *r4 ,dogm4 #ai-be4 ,pfleid]]1 ,grundriss #agj4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #gfv4 #ajiv4 ,initia c4 #e4 ,me] 9 s*n dan 9 wa>heid v]s*ilt van deze heilsorde de voor/ell+1 welke ,s*lei]ma*] ervan geeft4 ,nadat ,*ri/us1 zoo zegt h1 +egaan is 9 onze geme5s*ap van zonde en ell5de1 heeft ,h de kra*t en de roep+1 om ons op te nem5 9 zne geme5s*ap van heiligheid en zaligheid4 ,dat ges*i$t door w$]geboorte en heilig+4 ,de w$]geboorte be/aat 9 beke]+ en re*tva>dig+1 welke beide e5 en hetzelfde zn1 de e5e maal van onze1 de &]e maal van ,gods zde bezi54 ,b de beke]+1 die w$] twee deel5 heeft3 boete en gelo(1 is de m5s* niet m$ew]k5d en ook niet geheel passief ma> receptief 79 d5 z9 van ,melan*tons facultas se applic&i ad gratiam71 zoodat dan ook de gans*e m5s*heid e5s voor de g5ade rp en de zaligheid deela*tig wordt4 ,de re*tva>dig+ is die daad ,gods1 wa>door de m5s* 9 de geme5s*ap met ,*ri/us wordt ge/eld2 z be/aat negatief 9 v]gev+1 d4 i4 v]oordeel+ van het oude1 en positief 9 adoptie1 d4 i4 opwekk+ van e5 nieuw lev52 en laat1 als ke]zde van de beke]+1 de v]gev+ feitelk ges*eid51 omdat en 9 zoov] de m5s* 9 de geme5s*ap van ,*ri/us e5 nieuw lev5 deela*tig is4 ,de ,v]mittelung/heolog5 hebb5 wel aan d5 p]soon van ,*ri/us en aan de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es e5e bre$]e plaats 9 de dogmatiek toegek5d2 ma> 9 de heilsorde zn z to* de g$a*t5 van ,s*lei]ma*] niet geheel te bov5 gekom54 ,t5 e]/e s*rv5 z bna all5 aan d5 m5s* de kra*t toe1 om de g5ade aan te nem5 ( te v]w]p51 hetz die kra*t afkom/ig is uit de s*epp+ ( voorzi5igheid ,gods1 ( uit de 9 doop ( roep+ ges*onk5 gratia praep>ans1 cf4 deel ,,ii #cdc4 ,en t5 &]e corrige]5 z ,s*lei]ma*] wel 9 zoov]re1 dat z de re*tva>dig+ h\d5 voor e5e objectieve daad ,gods1 ma> z lat5 ha> to* all5 ges*i$5 op grond1 niet van de toeg]ek5de ma> van de +e/orte g]e*tigheid van ,*ri/us1 zoodat z niet alle5 e5e re*t]lke ma> ook e5e me$eel5de1 heilig5de daad ,gods en e5e op de toekom/ le]51 cf4 b4v4 ,ne&]1 ,ges*4 d] ,pflanzung u4 ,leitung d] *r4 ,k4 #eea f4 ,nitzs*1 ,sy/4 d4 *r4 ,lehre #adf4 #adg4 ,m>t5s51 ,*r4 ,dogm4 #bcj4 #bca4 ,lange1 ,*r4 ,dogm4 ,,ii #ie4 ,ebr>d1 ,dogm4 #ddc4 ,s*b]le91 ,pr9zip u4 ,sy/4 d4 ,dogm4 #feb enz42 ook ,beck1 ,*r4 ,lehrwiss4 ,i #ebb f4 #ecc f4 ,*r4 ,glaub4 ,,ii #eie f41 cf4 ,die ,re*tf]tigungslehre d] ,pr(4 d4 ,!ol4 ,joh4 ,tob4 ,beck1 ,o4 ,f4 ,myrb]g und ,a4 ,w4 ,+man1 geprft u4 beleu*tet von mehr]5 evang4 ,!olog5 u4 von ,e4 ,t4 ,ge/r91 ,b]l9 #ahib2 en zelfs ,h5g/5b]g 9 de ,ev4 ,kir*5z4 van #ahff en #ahfg1 die zi* voor zn gevoel5 op d5 brief van ,jakobus en ook op ,luk4 #g3cfv4 b]iep1 cf4 ,bew4 d4 ,gl4 #ahfh ,s4 #cha f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #fdd f4 ,teg5ov] deze op het subject geb\wde re*tva>dig+ g+ ,rits*l we] na> d5 p]soon van ,*ri/us t]ug en zo*t 9 zn w]k d5 grond d] v]gev+4 ,wel niet 9 di5 z91 dat z door ,*ri/us v]worv5 0 en 9 e5e v]&]+ van ,gods gez9dheid be/ond1 want ,god is eeuwige liefde en /raff5de g]e*tigheid is er b ,hem niet4 ,ma> ,*ri/us heeft door zn volmaakte b]oep/r\w1 door zn onafgebrok5 geme5s*ap met ,god1 door zne volkom5e ov]gave aan ,gods wil to* v]kondigd en bewez51 dat ,god liefde is1 dat ,h niet toornt ( /raft ma> v]geeft4 ,dit nu 0 noodig1 niet omdat ,god v] van de m5s*heid1 ma> omdat de m5s*heid1 door h>e zonde1 welke eig5lk onwet5dheid1 ge5 objectieve s*uld ma> subjectief s*uldbewu/zn is1 v]re is van ,god4 ,da>om heeft ,*ri/us tot 9 d5 dood toe ,gods liefde v]kondigd en1 ,gods doel met de m5s*heid tot het zne mak5de1 e5 rk ,gods1 e5e geme5te ge/i*t1 9 welke ,h dat bewu/zn heeft ov]geplant1 dat ,god liefde is en de zonde v]geeft1 en dat z1 zond] dat h>e zonde ha> behoeft te h9d]51 9 de geme5s*ap met ,god lev5 kan4 ,de re*tva>dig+ is da>om b ,rits*l e5 syn!tis* oordeel1 niet op grond van de go$e w]k5 uitgesprok5 ma> aan die go$e w]k5 voorafga&e2 e]/ moet to* b d5 m5s* de vreeze voor ,god als d5 re*t] plaats mak5 voor het bewu/zn van zne geme5s*ap1 e] h go$e w]k5 do5 en zne z$elke roep+ v]vull5 kan4 ,voorts is die re*tva>dig+ ook ge5 uitspraak ov]1 ge5 erv>+ van d5 individueel5 geloovige1 ma> z is e5 go$ d] geme5te1 die weet trots h>e zonde 9 geme5s*ap met ,god te /aan2 z valt met de /i*t+ d] geme5te zelve saam1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #bf-aca4 ,kaftan1 ,dogm4 #dic f4 ,s*ultz1 ,grundriss d] ev4 ,dogm4 #eb4 ,de bzond]e p]son5 word5 deze weldaad d] re*tva>dig+ alle5 deela*tig1 door zi* aan te sluit5 b de geme5te en ze zi* toe te eig55 9 het gelo(4 ,dat gelo( is vr1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ecf2 de v]kiez+ heeft ook niet individueele m5s*5 ma> de geme5te tot object1 ib4 ,,iii #aad4 ,dat gelo( wordt ook niet magis* gew]kt1 ma> de opvo$+ is de gewone vorm1 wa>9 iem& tot het gelo( komt1 ,,iii #eee4 ,het be/aat wez5lk 9 v]tr\w51 is onafhankelk van hi/oris* ond]zoek en zn resultat5 en b]u/ op e5 diep5 indruk1 die door de z$elke groo!id van ,jezus op het onbevang5 gemo$ wordt gemaakt1 cf4 deel ,i #dec4 ,door dat gelo( krgt de m5s* e5 &] oordeel ov] ,god1 zi*zelv51 de w]eld2 h le]t ,god k5n5 als liefde1 weet1 dat zne zonde ge5e v]h9d]+ me] is voor de geme5s*ap met ,god1 a*t ramp5 en onheil5 ge5 /raff5 me] ma> he]s*t gee/elk ov] alle d+52 9 n woord1 zn s*uldbewu/zn is wegg5om5 en da>9 be/aat zne re*tva>dig+1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ch f4 ,gevolg van deze re*tva>dig+ is de v]zo5+1 het aflegg5 d] v&s*ap jeg5s ,god op grond van die re*tva>dig+1 ib4 ,,iii #gd-gf4 ,en met die re*tva>dig+ en v]zo5+ is wez5lk de w$]geboorte id5tis*1 want deze be/aat niet 9 e5e hyp]physis*e v]&]+1 ma> 9 e5e v]&]+ van /emm+ en gez9dheid1 ib4 ,,iii #eeg4 #efb4 #aa4 ,door de heilsorde1 ordo ( via salutis1 is te v]/aan de wze wa>op1 ( de weg wa>langs de zonda> 9 het bezit komt van de weldad5 d] g5ade1 die door ,*ri/us v]worv5 zn4 ,9 de dogmatiek kreeg z e]/ laat e5e zelf/&ige plaats en e5e e5igsz9s g]egelde beh&el+4 ,b de s*ola/ici is de /( voor dez5 locus nog v]spreid2 het voornaam/e1 dat hi] t] sprake komt1 is te v9d5 9 de comm5t>5 op ,s5t4 ,,ii di/4 #bf-bi1 ,,iii di/4 #be-bg en ,summa ,,ii #a qu4 #aji-aad4 ,het ,trid5t9um beh&elt al de op de g5ade betrekk+ hebb5de ond]w]p5 ond] d5 titel de ju/ificatione1 sess4 ,,vi4 ,de ,rooms*e !olog5 vatt5 de /( gewoonlk saam 9 e5 locus de gratia en br5g5 da>9 a*t]e5volg5s t] sprake de gratia actualis 7natura1 necessitas1 gratuitas2 suffici5tia1 efficacia enz471 de gratia habitualis 7ju/9catio7 en de fructus gratiae 7m]itum74 ,de ,h]vorm+ 0 oorzaak1 dat deze locus veel bre$] dan vroeg] beh&eld w]d2 z zelve sprak da>9 e]/ wel alle5 de po5it5tia1 de fide en de bonis op]ibus1 ma> breidde all5gs het aantal ond]w]p5 uit en h&elde a*t]e5volg5s de vocatione1 de illum9atione1 de reg5]atione1 de conv]sione1 de fide1 de ju/ificatione enz4 ,natuurlk w]d to5 spo$ig de behoefte gevoeld1 om deze uitgebreide1 rke /( we] ond] n ho(d saam te br5g54 ,calvn g+ da>9 re$s voor en gaf aan het d]de boek zn] ,in/itutie d5 titel3 de modo p]cipi5dae ,*ri/i gratiae1 et qui inde fructus nobis prov5iant et qui effectus consequantur4 ,&]5 sprek5 van de gratia ,sp4 ,s4 applicatrix 7,qu5/$t71 seu salutis consequ5dae modus 7,calovius71 r$emptionis applicatio 7,ma/ri*t71 ordo salutis seu salutis impetr&ae modus 7,re9h>d7 enz4 ,deze heilsorde heeft nu te wor/el5 met e5e eig5a>dige moeilkheid4 ,e5]zds to* is alles door ,*ri/us volbra*t1 de zonde v]zo5d1 de wet v]vuld1 de dood ov]wonn51 ,satan ond]worp51 de v]gev+ v]worv51 het lev5 9 onv]d]felkheid aan het li*t gebra*t4 ,m5 z\ v]wa*t51 dat z1 voor wie ,*ri/us ge/orv5 is1 t]/ond en volkom5 van zonde1 ld51 dood bevrd en de heiligheid en zaligheid deela*tig z\d5 word54 ,dit is e*t] niet het geval2 integ5deel word5 z 9 d5 td v]ma& tot gelo( en beke]+1 moet5 w$]gebor51 g]e*tva>digd1 geheiligd en v]he]lkt word51 blv5 9 dit lev5 aan zonde1 ld5 en dood ond]worp5 en gaan e]/ door vele v]drukk+5 9 9 het kon9krk d] hemel54 ,hoe is het e5e met het &]e te rm58 ,e5]zds alles volbra*t1 zoodat er voor d5 m5s* niets te do5 ov]blft2 en &]]zds s*nt aan d5 m5s* nog het voornaam/e te moet5 gebeur51 zal h de v]worv5e zaligheid deela*tig word54 ,de *ri/elke religie s*nt twee onv]zo5b>e /&punt5 9 te nem51 het het]o- en het autosot]is*e1 als z de v]w]v+ d] zaligheid geheel aan ,*ri/us toes*rft en ons to* opwekt1 om onze zaligheid uit te w]k5 met vreeze en bev+1 cf4 v4 ,h>tmann1 ,religionsphilosophie ,i #efi f4 ,twee klipp5 zn er da>om1 op welke de *ri/elke heilsorde altd geva> liep te /r&51 op het ant9omianisme aan d5 e55 en op het pelagianisme aan d5 &]5 kant4 ,het pelagianisme komt niet alle5 met de besluit5 ,gods 9 /rd1 deel ,,ii #cdi-ceg1 ma> het doet ook te kort aan d5 p]soon en het w]k van ,*ri/us4 ,na>mate het b de v]w]v+ d] zaligheid de w]kzaamheid des m5s*5 uitbreidt1 krimpt het die van ,*ri/us 94 ,het is to* duidelk1 dat1 indi5 het gelo(1 de beke]+1 de volh>d+1 voor het geheel ( voor e5 deel 9 's m5s*5 ma*t /aan en zn w]k zn1 indi5 de besliss+ ov] het feitelk zalig word5 t5 slotte1 als het er op aankomt1 9 de h&5 van d5 m5s* ligt1 dat dan ,*ri/us hoog/5s alle5 kan v]worv5 hebb5 de mogelkheid van het zalig word54 ,h heeft dan wel de geleg5heid geop5d1 ma> ( iem& ( we9ig5 ( vel5 ( all5 van die geleg5heid gebruik zull5 mak5 en blv5 mak51 hangt t5 slotte van de m5s*5 zelv5 af4 ,god liet h5 vr en legde de besliss+ 9 hunne h&54 ,dan volgt1 dat ,*ri/us ind]daad lang niet alles heeft volbra*t1 ma> dat het voornaam/e1 d4 i4 datg5e1 wat ov] het w]kelk zalig word5 besli/1 nog door d5 m5s* ges*i$5 moet4 ,*ri/us daalt dus af van de e5ige plaats1 die ,h 9 het w]k d] zaligheid inneemt2 ,h komt op ne ln te /aan met al die pr(et5 en le]a>s1 door welke ,god de m5s*5 ond]wez5 en opgevo$ heeft2 zn w]k wordt v]want aan en +evoegd 9 al die praep>atoire en pa$agogis*e w]kzaamh$51 welke ,god aan het m5s*elk gesla*t te ko/e heeft gelegd2 het evangelie d] g5ade is sle*ts gradueel van de lex naturae ond]s*eid54 ,en de m5s* zelf1 s*oon door al di5 opvo$5d5 arbeid ,gods geholp5 en ge/eund1 wordt opg]oep5 tot zelfw]kzaamheid4 ,van hem hangt het af1 ( h de geleg5h$51 die ,god hem bi$t1 aangrp5 en alzoo de zaligheid deela*tig word5 zal4 ,de pelagiaans*e voor/ell+ van de heilsorde wis*t het specifieke ond]s*eid tuss*5 het ,*ri/5dom en de heid5s*e godsdi5/5 uit1 vat ze alle saam 9 n proces en kan de ,*ri/elke religie hoog/5s e]5 als de e]/e ond] ha>s gelk54 ,z valt 9 het paganisme t]ug en laat de zaligheid v]w]v5 door de eig5 w%eid en kra*t van d5 m5s*4 ,en da>b ond]mnt het dan ook de zek]heid des gelo(s4 ,van de ,heid55 getuigt ,paulus1 dat z zond] ,*ri/us en da>om ook zond] ,god en zond] hope zn 9 de w]eld1 ,ef4 #b3ab4 ,uit de w]k5 d] wet is er ge5 re*tva>dig+1 is er ook ge5 zek]heid d] zaligheid2 na>mate iem& nauwkeurig] zi*zelf en zne go$e w]k5 ond]zoekt1 komt h tot de treurige ontdekk+1 dat zelfs zne be/e w]k5 onvolmaakt en met zonde bevlekt zn2 h moet zi* da>om met e5 b]oep op ,gods liefde1 die het ontbrek5de door de v+]s ziet en d5 wil neemt voor de daad1 ( met e5 gezag van k]k en prie/] zi* tevr$5 /ell5 en aan e5e vals*e g]u/heid zi* ov]gev52 zek]heid heeft en krgt h voor zi*zelv5 nooit4 ,ja1 wl de g5ade1 voorzoov] hem ges*onk5 en noodig1 niet alle5 resi/ibel ma> ook altd amissibel blft1 is h i$] oog5blik aan het geva> blootge/eld1 om we] te v]liez5 wat h heeft en uit te vall5 van de hope d] zaligheid4 ,er is op dit /&punt ge5 va/e gang1 ge5 ontwikkel+ van het *ri/elk lev5 mogelk4 ,zelfs is het gans* onzek]1 wat het resultaat d] w]eldges*i$5is zal zn1 ( er e5e geme5te1 e5 kon9krk ,gods zal kom52 de rege]+ d] w]eld b]u/ voor het voornaam/e1 dit is1 voor de eeuwige e9dbe/emm+1 9 h&5 van d5 m5s*4 ,de dwal+5 van dit rationali/is* pelagianisme spr+5 duidelk 9 het oog2 ma> ze zn ook aanwezig1 wa> het zi* hult 9 pieti/is* ( me?odi/is* gewaad4 ,pietisme en me?odisme w>51 ev5als zoovele &]e pog+5 tot re=matie des lev5s 9 ,prote/ants*e k]k51 teg5ov] de doode or?odoxie 9 hun re*t4 ,z b$oeld5 oorspronkelk niets &]s1 dan de slap5de ,*ri/5heid wakk] te s*udd51 wild5 ge5 v]&]+ aanbr5g5 9 de beld5is d] ,re=matie ma> deze alle5 toepass5 9 het lev54 ,ma> uit v]kla>b>e reactie zn z 9 dit hun /rev5 dikw]f te v] gegaan en tot e5 &] uit]/e ov]geslag54 ,ook z hebb5 het zwa>tepunt all5gs uit het objectieve 9 het subjectieve w]k d] zaligheid v]legd4 ,da>b is het dan 9 het wez5 d] zaak onv]s*illig1 ( m5 de zaligheid afhankelk maakt van gelo( en gehoorzaamheid dan wel van gelo( en bev9d+4 ,9 beide gevall5 tre$t de m5s* zelf op d5 voorgrond4 ,ook al loo*5de pietisme en me?odisme de v]w]v+ d] zaligheid door ,*ri/us niet1 het liet deze to* ongebruikt /aan en bra*t ze met de toepass+ 9 ge5 organis* v]b&4 ,het 01 om zoo te zegg51 e5 dood kapitaal4 ,de ambtelke w]kzaamheid van d5 v]hoogd5 ,*ri/us1 d5 ,he] uit d5 hemel1 trad 9 de s*aduw a*t] de erv>+5 en bev9d+5 van het subject4 ,9 het pietisme w]d de m5s* 9 plaats van na> ,*ri/us1 na> zi*zelv5 v]wez52 h moe/ e5 lang5 weg aflegg51 aan all]lei eis*5 en voorwa>d5 voldo51 aan vele en vel]lei k5teek55 zi*zelv5 beproev51 e] h geloov51 ,*ri/us zi* toeeig55 en van zne zaligheid v]zek]d mo*t wez54 ,het me?odisme tra*tte dit alles1 beke]+1 gelo(1 v]zek]dheid1 wel saam te trekk5 9 n ondeelba> mom5t1 ma> het sy/ematise]de deze me?ode1 s*oon ze] v]kort1 op dezelfde wze als het pietisme4 ,b beide is er e5e misk5n+ van de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es1 van de voorb]eid+ d] g5ade1 van het v]b& van s*epp+ en h]s*epp+4 ,en da>om komt het ook 9 ge5 van beide tot e5 wa>a*tig *ri/elk lev54 ,hetz dit pieti/is* zi* t]ugtrekke uit de w]eld ( na> me?odi/is*5 trant agressief 9 de w]eld optr$e1 het is altd iets ap>ts1 iets1 dat duali/is* /aat naa/ het natuurlk lev51 en dat da>om niet organis* inw]kt 9 gez9 en maats*app en /aat1 9 wet5s*ap en kun/4 ,met ( zond] de uni=m van het leg] des heils1 ,*ri/55 zn e5 bzond] soort m5s*51 die niet 9 ma> buit5 de w]eld lev54 ,de re=matoris*e teg5/ell+ van zonde en g5ade heeft m9 ( me] voor de ,rooms*e teg5/ell+ van natuurlk en bov5natuurlk plaats gemaakt4 ,puritanisme is uitg]uild voor ascetisme4 ,het wez5 d] heiligmak+ ligt 9 on?\d+ van middelmatige d+54 ,aan d5 &]5 kant /aat het ant9omianisme4 ,teg5ov] het pelagianisme v]d$igt het e5e belangrke wa>heid1 die w1 jui/ om het ant9omianisme te ov]w9n51 niet t5 halve ma> geheel en volkom5 erk5n5 moet54 ,het is wa>1 dat ,*ri/us alles volbra*t heeft en dat de m5s* aan zne (f]&e t] zaligheid niets toe te voeg5 heeft no* ook ma> iets toebr5g5 kan4 ,ma> het ant9omianisme 7niet te v]w>r5 met het eig5lk ant9eonomianisme 9 ,engel& en hi] te l&e7 b$i5t zi* van deze wa>heid alle51 om aan e5e gans* &]e le] +ang te v]s*aff54 ,want ze] zek]1 ,*ri/us heeft alles volbra*t4 ,ma> wil dat zegg51 dat niet w1 ma> dat ook ,*ri/us niets me] heeft te do51 nadat ,h gel$5 heeft en ge/orv5 is8 ,imm]s ne51 want ,*ri/us is ook opgewekt en v]he]lkt1 ,h is door en na zne op/&+ aange/eld tot ,zoon ,gods 9 kra*t1 tot ,he] uit d5 hemel1 tot lev5dmak5d5 ,gee/4 ,voor ,*ri/us blft er 9 d5 /aat d] v]hoog+ nog veel te do5 ov]2 ,h moet de zaligheid1 welke ,h v]wi]f1 ook toepass5 en uitdeel5 aan zne geme5te1 en heeft da>toe zn5 ,gee/ uitgezond51 opdat die de gans*e geme5te z\ w$]b>5 en 9 alle wa>heid leid54 ,het ant9omianisme misk5t nu deze toepass+ van het w]k d] zaligheid2 het loo*5t 9 beg9sel de p]soonlkheid en w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es4 ,9 d5 grond d] zaak komt het1 na> de wet1 dat twee uit]/5 elk&] rak51 met het pelagianisme ov]e54 ,ma> jui/1 omdat het inn]lk g$rev5 wordt door e5 &] belang dan dat van de volmaakte (f]&e van ,*ri/us1 s*rdt het nog v]d] voort en ontk5t ook en be/rdt de objectieve voldo5+4 ,*ri/us heeft n4l4 door zn ld5 en /]v5 niet de eeuwige zaligheid v]worv51 ma> ,h heeft alle5 ,gods liefde bek5d gemaakt2 de v]zo5+ en re*tva>dig+ zn al van eeuwigheid4 ,ev5als 9 het pelagianisme daalt ,*ri/us hi] tot d5 rang van e5 pr(eet en le]a> af4 ,ma> t]wl het pelagianisme tot deze dwal+5 komt door zn dei/is* beg9sel1 komt het ant9omianisme pr9cipieel op uit het pan!isme4 ,het lkt als twee druppels wat] op de philosophie van het gno/icisme1 van ,sp9oza en ,hegel4 ,god is wez5lk n met d5 m5s*2 ,h is van alle eeuwigheid v]zo5d2 toorn en g]e*tigheid zn m5s*elke voor/ell+54 ,alle5 voelt de m5s* zi* door zne e9digheid en bep]k!id v]re van ,god2 h d5kt1 dat ,god v]re is van hem1 dat ,h toornt ov] de zonde en voldo5+ eis*t4 ,en dat is e5e v]ke]de g$a*te1 welke de m5s* zi* van ,god vormt4 ,god is eeuwige liefde1 eeuwig v]zo5d1 eeuwig n met d5 m5s*4 ,en heel de v]loss+ be/aat dus da>91 dat de m5s* door middel van de pr$ik+ d] pr(et5 bet] +eli*t en v]li*t worde1 dat h d5 waan aflegge van d5 toorn en de /rafeis*5de g]e*tigheid ,gods1 dat h ,god als zn ,vad]1 zi*zelv5 als zn k9d erk5ne4 ,er is tot de v]loss+ niets &]s noodig dan deze v]li*t+2 da>9 be/aat z2 z omvat niets &]s dan het gelo(4 ,er is ge5 beke]+1 ge5 b]\w1 ge5 le$wez5 ov] de zond51 ge5 ang/ voor de hel1 ge5 vreeze des oordeels1 ge5 b$e om v]gev+1 ge5 heiligmak+1 ge5 go$e w]k5 van noode2 dat zn alle pelagiaans*e dwal+51 die aan de objectieve feit5 van ,gods g5ade en v]zo5+ te kort do54 ,op laag1 wettis* /&punt voelt m5 da>aan nog behoefte1 ev5als m5 dan de voldo5+ nog tot /& laat kom5 door ,*ri/us' (f]&e en van ,gods toorn en g]e*tigheid spreekt4 ,ma> dat zn religieuse voor/ell+51 symbolis*e inkle$+51 die voor het geme5e volk ha> wa>de hebb51 do* die op het /&punt d] 1 d] philosoph5 plaats mak5 voor de zuiv]e idee en het adaequate begrip4 ,ev5als het pelagianisme1 e9digt ook het ant9omianisme met totale misk5n+ van het wez5 des ,*ri/5doms1 z9kt tot het paganisme t]ug en /elt de v]loss+ van de zonde 9 rationali/is*e v]li*t+ ( morali/is*e v]bet]+ van d5 m5s*4 ,beide loo*551 9 ariaans*5 ( 9 sabelliaans*5 vorm1 de beld5is d] tr9iteit4 #ab4 ,alle5 op d5 grondslag d] tr9it>is*e beld5is is er plaats voor e5e heilsorde 9 s*riftuurlk51 *ri/elk51 g]e=me]d5 z94 ,uit die beld5is vloeit to* 9 de e]/e plaats voort1 dat de toepass+ van de zaligheid ond]s*eid5 is van h>e v]w]v+4 ,imm]s de ,heilige ,gee/ is wel 9 wez5 n met1 ma> to* als p]soon e5 &] dan de ,vad] en de ,zoon4 ,h heeft e5 eig5 wze van be/aan1 e5 eig5 orde van w]k54 ,al is het ook1 dat alle w]k5 ,gods na> buit5 ong$eeld en onges*eid5 zn1 er is to* 9 s*epp+ en h]s*epp+ e5e oeconomie op te m]k51 welke ons re*t geeft1 om van d5 ,vad] en onze s*epp+1 van d5 ,zoon en onze v]loss+1 van d5 ,gee/ en onze heiligmak+ te sprek54 ,wa>om kon ,*ri/us getuig51 dat de ,h4 ,gee/ nog niet 01 ov]mits ,h nog niet 0 v]he]lkt1 en wa>om moe/ de ,h4 ,gee/ op d5 ,p9k/]dag uitge/ort word51 indi5 de heiligmak+ niet e5 w]k w>e1 ond]s*eid5 van s*epp+ en v]loss+1 zooals de ,gee/ ond]s*eid5 is van ,vad] en ,zoon8 ,het w]k1 dat aan d5 ,middela> 0 opg$rag51 0 dan ook met zn ld5 en /]v5 niet beindigd4 ,*ri/us is niet 9 di5 z9 e5 hi/oris* p]soon als &]51 dat ,h1 na e5 td lang op a>de geleefd en ge>beid te hebb51 nu nog alle5 door zn gee/ naw]kt en door zn woord en voorbeeld invlo$ oef5t4 ,al heeft ,h op a>de al het w]k volbra*t1 dat de ,vad] ,hem opg$rag5 heeft te do51 9 d5 hemel zet ,h zne pr(etis*e1 prie/]lke en kon9klke w]kzaamheid voort4 ,da>toe is ,h jui/ opgewekt en v]he]lkt aan ,gods re*t]h&4 ,h is de lev5de ,he] uit d5 hemel4 ,die w]kzaamheid is e5e &]e1 dan welke ,h op a>de v]ri*tte1 al /aat z er ook m$e 9 het nauw/e v]b&4 ,door zne a>ds*e (f]&e heeft ,h volbra*t alles wat er te do5 viel 9 de sfe] van het re*t2 ,h heeft aan ,gods eis* voldaan1 de wet v]vuld1 alle weldad5 d] g5ade v]worv54 ,dat w]k is af en is voor ge5 v]me]d]+ ( v]m9d]+ vatba>2 er is niets aan toe en niets van af te do52 het is volmaakt4 ,de ,vad] ru/ er9 en heeft het bezegeld met de opwekk+ zns ,zoons4 ,alle weldad51 die ,god s*5kt 9 het v]bond d] g5ade1 s*5kt ,h p] et propt] ,*ri/um4 ,ma> er is ond]s*eid tuss*5 eig5dom en bezit4 ,gelk e5 k9d1 zelfs vr zne geboorte re$s re*t heeft op al de go$]5 zns vad]s ma> e]/ op veel lat]5 leeftd 9 het bezit da>van komt1 zoo ook hebb5 all51 die lat] geloov5 zull51 lang vr hun gelo( e5 eig5domsre*t 9 ,*ri/us op alle weldad51 die ,h heeft v]worv52 ma> z tr$5 9 het bezit da>van e]/ door het gelo(4 ,de v]w]v+ d] zaligheid eis*t dus h>e toepass+2 z sluit ha> 9 en br5gt ze voort4 ,gelk de v]hoog+ van ,*ri/us met zne v]n$]+1 gelk zne w]kzaamheid 9 d5 hemel met die op a>de1 zoo /aat de toepass+ d] zaligheid met h>e v]w]v+ 9 v]b&4 ,en die toepass+ is tweel$ig4 ,de v]loss+ door ,*ri/us is to* e5e v]loss+ van de zonde en al h>e gevolg54 ,h nam niet alle5 de s*uld en /raf van ons ov]1 ma> volbra*t de wet ook 9 onze plaats4 ,de toepass+ d] weldad5 van ,*ri/us moet di5ov]e5kom/ig be/aan 9 de re*tva>digmak+1 d4 i4 9 de v]zek]+ van de v]gev+ d] zond5 en het re*t op het eeuwige lev51 ma> ook 9 de heiligmak+1 d4 i4 de v]nieuw+ na> het beeld van ,*ri/us4 ,niet alle5 de s*uld1 ook de smet en de ma*t d] zonde moet wegg5om5 word54 ,het moet e5e volkom5e v]loss+1 e5e algeheele h]s*epp+ zn4 ,om deze op grond van zne volbra*te (f]&e uit te w]k5 en tot /& te br5g51 da>toe is ,*ri/us v]hoogd aan 's ,vad]s re*t]h&4 ,da>toe heeft ,h uitgezond5 d5 ,h4 ,gee/1 die niet alle5 getuigt met onz5 gee/1 dat w k9d]5 ,gods zn1 ma> die ons ook w$]ba>t en h]s*ept na> het ev5beeld ,gods4 ,dit w]k d] toepass+ is da>om e5 ,goddelk w]k1 ev5go$ als de s*epp+ des ,vad]s en de v]loss+ des ,zoons2 en de ,heilige ,gee/1 die het tot /& br5gt1 is da>om met d5 ,vad] en d5 ,zoon1 e5 e5ig ,god1 te lov5 en te prz5 9 d] eeuwigheid4 ,9 de twe$e plaats ligt 9 de beld5is d] tr9iteit opgeslot51 dat het w]k d] heiligmak+1 9 oeconomis*5 z9 aan d5 ,h4 ,gee/ opg$rag51 s*oon ond]s*eid51 to* ge5 oog5blik ges*eid5 is van het w]k d] v]loss+ en d] s*epp+1 welke door d5 ,zoon en d5 ,vad] word5 uitgevo]d4 ,dat blkt re$s da>uit1 dat de ,gee/ 9 het ,goddelk wez5 uitgaat van d5 ,vad] en d5 ,zoon en met h5 deszelfd5 wez5s deela*tig is4 ,en gelk ,h be/aat1 zoo w]kt ,h1 9 s*epp+ en ook 9 h]s*epp+4 ,da>uit volgt all]e]/1 dat het w]k des ,gee/es met het w]k des ,vad]s v]b& h\dt en sam5/emt4 ,er is tuss*5 beide ge5 teg5/ell+ en ge5 teg5spraak4 ,het is niet zoo1 dat de ,vad] all] zaligheid wil en de ,h4 ,gee/ ze sle*ts aan we9ig5 toepa/ ( omgeke]d1 ma> beid5 w]k5 saam1 omdat z n zn 9 wez54 ,er volgt da>uit ook1 dat natuur en g5ade1 hoe ond]s*eid5 ook1 elk&] niet uitsluit54 ,het ,rooms*e le]/elsel wordt geheel en al door de teg5/ell+ van natuur en bov5natuurlke g5ade behe]s*t2 en v]s*ill5de ,prote/ants*e ri*t+5 en sect5 zn 9 die dwal+ t]uggevall52 pietisme en me?odisme misk5n5 het re*t en de wa>de d] natuur zo[el vr als na de beke]+4 ,ma> de ,re=matie k5de pr9cipieel ge5 &]e teg5/ell+ dan die van zonde en g5ade4 ,ook de natuur 0 e5e s*epp+ ,gods en /ond ond] zne voorzi5igheid2 z is op zi*zelve van ge5 m9d]e wa>de dan de g5ade4 ,en da>om kon z aan de natuur1 d4 i4 aan de leid+ ,gods 9 het natuurlke lev5 zo[el b de volk5 als b de bzond]e p]son51 e5e pa$agogis*e beteek5is toek5n54 ,het is ,god zelf1 die de g5adige w]k+ des ,h4 ,gee/es re$s 9 de gesla*t5 voorb]eidt1 en de ,heilige ,gee/ sluit 9 zne w]kzaamheid b de leid+5 ,gods 9 het natuurlke lev5 zi* aan en tra*t door zne g5ade heel het natuurlke lev5 te h]/ell51 van de ma*t d] zonde te bevrd5 en ,gode te wd54 ,ma> uit de wez5se5heid van ,vad]1 ,zoon en ,gee/ volgt ook1 dat de ,h4 ,gee/ v]b& h\dt met het w]k van d5 ,zoon4 ,ook ,zoon en ,gee/ w]k5 elk&] niet teg51 zoodat de ,gee/ b4 v4 de zaligheid aan we9ig5 z\ toepass51 t]wl de ,zoon ha> to* voor all5 v]worv5 z\ hebb5 ( omgeke]d4 ,en 9 wez51 w]k5 z 9 hun ond]s*eid5e w]kzaamheid met elk&] sam54 ,door zne v]n$]+ is to* de ,zoon zelf geword5 tot lev5dmak5d5 ,gee/4 ,h leeft geheel en al door d5 ,gee/4 ,wat ,h ge/orv5 is1 dat is ,h d] zonde e5maal ge/orv52 wat ,h ?ans leeft1 leeft ,h ,gode4 ,h is de on/]felkheid1 het eeuwige1 gee/elke lev5 volkom5 deela*tig geword54 ,er is niets natuurlks1 psy*is* me] aan ,hem1 dat ld5 en /]v5 kan4 ,h heeft1 door d5 ,gee/ re$s op a>de voor zn w]k bekwaamd en met ,hem gezalfd zond] mate1 di5 ,gee/ t5 volle v]worv51 alle gav5 di5s ,gee/es ontvang51 leeft1 he]s*t en rege]t nu door di5 ,gee/4 ,de ,gee/ des ,vad]s en des ,zoons is geword5 zn ,gee/1 de ,gee/ van ,*ri/us4 ,zoo 0 ,h nog niet1 voordat ,*ri/us v]he]lkt 04 ,ma> ?ans is h de ,gee/ van ,*ri/us1 zn eig5dom1 zn bezit4 ,en di5 ,gee/ z5dt ,h da>om op d5 ,p9k/]dag1 om door ,hem alle zne weldad5 aan zne geme5te toe te pass54 ,de ,h4 ,gee/ v]w]ft die weldad5 niet1 ,h voegt er ge5 enkele aan toe1 want ,*ri/us heeft alles volbra*t4 ,h is 9 ge5 enkel opzi*t v]di55de oorzaak onz] zaligheid2 dit is ,*ri/us alle51 9 wi5 de volheid d] ,godheid li*amelk woont1 en wi5s w]k da>om niet behoeft aangevuld ( v]bet]d te word54 ,de ,h4 ,gee/ neemt integ5deel alles uit ,*ri/us2 gelk de ,zoon gekom5 is om d5 ,vad] te v]he]lk51 zoo is de ,h4 ,gee/ op zne beurt n$]g$aald1 om d5 ,zoon te v]he]lk54 ,van di5 ,zoon getuigt ,h1 uit zne volheid deelt ,h m$e g5ade voor g5ade1 tot di5 ,zoon leidt ,h h551 en door d5 ,zoon tot d5 ,vad]4 ,en alle weldad5 van ,*ri/us pa/ ,h toe1 aan e5 iegelk 9 zne mate1 te zn] td1 na> zne orde4 ,en ,h e9digt zne w]kzaamheid niet1 voordat ,h de volheid van ,*ri/us 9 zne geme5te heeft do5 won51 en deze geword5 is tot e5 volkom5 man en gekom5 is tot de mate d] grootte d] volheid van ,*ri/us4 ,da>om is de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es niet &]s dan e5e toepass5de2 de heilsorde e5e applicatio salutis4 ,de vraag is da>b gans*elk niet3 wat heeft de m5s* te do51 om de zaligheid deela*tig te word51 ma> alle53 wat doet ,god 9 zne g5ade1 om d] geme5te de door ,*ri/us v]worv5e volkom5e zaligheid deela*tig te mak54 ,ook de applicatio salutis is e5 w]k ,gods1 dat !ologis*1 niet an?ropologis* di5t bes*\wd te word54 ,teg5 deze opvatt+ d] heilsorde wordt e*t] altd van de zde van het pelagianisme het bezwa> +ebra*t1 dat op die wze het re*t des m5s*5 misk5d1 zne zelfw]kzaamheid ond]drukt en e5 goddeloos lev5 bevord]d wordt4 ,inzoov] dit bezwa> pr9cipieel de getuig5is d] ,s*rift z\ will5 omv]w]p51 dat uit de w]k5 d] wet ge5 vlees* zal g]e*tva>digd word51 is het op *ri/elk /&punt niet ontvankelk2 wie er aan tegemoet z\ will5 kom51 z\ op datzelfde oog5blik en 9 diezelfde mate d5 bodem d] ,s*rift v]lat54 ,inzoov] het w]kelk e5 bezwa> is en ov]weg+ v]di5t1 is het onwa> en b]u/ het op misv]/&4 ,want de opvatt+ van de applicatio salutis als w]k ,gods sluit niet uit1 ma> sluit 9 de volle erk5n+ van al die z$elke factor51 die ond] de leid+ van ,gods voorzi5igheid inw]k5 op v]/& en h>t van d5 onbeke]d5 m5s*4 ,onvoldo5de mog5 z zn t] zaligheid1 gelk ,s*rift en erv>+ duidelk uitsprek52 ma> van misk5n+ hunn] wa>de1 ook zelfs voor het w]k d] g5ade1 is er op zuiv] re=matoris* /&punt ge5 sprake2 het is ,god zelf imm]s1 die alzoo zne m5s*5k9d]5 leidt1 zi* aan h5 betuigt en van d5 hemel go$ doet ov] h51 ( z ,hem zoek5 en v9d5 mo*t54 ,voorts is niet 9 te zi51 wa>om de ,h4 ,gee/1 door het ,woord roep5de tot gelo( en beke]+1 te niet kan do5 die z$elke w]k+ des ,woords op h>t en gewet51 welke het pelagianisme eraan toes*rft4 ,de re=matoris*e le] h\dt niet m9d]1 z h\dt alle5 me] 91 dan door ,pelagius en zne volgel+5 erk5d wordt4 ,dez5 me55 met die z$elke w]k+ te kunn5 vol/aan2 ,augu/9us e*t] en zne m$e/&]s a*tt5 ha> ong5oegzaam ma> nam5 ha> to* t5 volle op 9 de g5adew]k+ des ,h4 ,gee/es4 ,v]d] is en blft de toepass+ des heils altd e5 w]k des ,gee/es1 e5 w]k van d5 ,heilig5 ,gee/1 van d5 ,gee/ van ,*ri/us1 en da>om nooit dw+5d en gewelddadig1 ma> altd gee/elk1 liefelk en za*t1 d5 m5s* niet beh&el5d als e5 /ok ( blok1 ma> als e5 r$elk wez51 v]li*t5d1 ov]tuig5d1 trekk5d1 buig5d2 zne dui/]nis do5de wk5 voor li*t en zne gee/elke ma*teloo%eid v]vang5d door gee/elke kra*t4 ,g5ade en zonde vorm5 e5e teg5/ell+2 de laat/e wordt alle5 ov]wonn5 door de ma*t d] e]/e2 ma> zoodra en 9 dezelfde mate als de ma*t d] zonde wordt gebrok51 valt de teg5/ell+ tuss*5 ,god en m5s* weg4 ,het is ,gods ,gee/1 die met onz5 ,gee/ getuigt1 dat w k9d]5 ,gods zn4 ,ik leef1 do* niet me] ik1 ma> ,*ri/us leeft 9 m1 en wat ik 9 het vlees* leef1 leef ik door het gelo( des ,zoons van ,god4 ,god is het1 die 9 ons w]kt beide het will5 en het w]k5 na> zn welbehag51 en die zelf ons onze zaligheid doet uitw]k5 met vreeze en bev+4 ,zoov] is het er v&aan1 dat deze !ologis*e bes*\w+ e5 goddeloos lev5 z\ kweek51 dat z alle5 de realiteit van e5 nieuw1 *ri/elk lev5 wa>borgt1 de geloovig5 van de va/heid hunn] zaligheid v]zek]t1 de zegepraal van het rk ,gods onfeilba> belo(t1 en het w]k des ,vad]s en des ,zoons 9 het w]k van ,god d5 ,heilig5 ,gee/1 de voltooi+ erlang5 doet4 ,het pelagianisme maakt alles wankel en onva/1 zelfs de zegepraal van het go$e en d5 triumf van het ,godsrk1 omdat het alles ophangt aan de onb]ek5b>e willekeur van d5 m5s*4 ,opkom5de voor de re*t5 van d5 m5s*1 tre$t het de re*t5 ,gods met voet5 en h\dt voor d5 m5s* sle*ts het re*t d] willekeur ov]4 ,ma> de ,re=matie1 opkom5de voor de re*t5 ,gods1 heeft da>9 ook we] het re*t des m5s*5 tot erk5n+ gebra*t2 want ook hi] geldt het woord d] ,s*rift3 die ,m e]51 zal ,ik e]51 ma> die ,m v]smad51 zull5 li*t gea*t word54 ,de !ologis*e bes*\w+ d] heilsorde neemt al het go$e 9 zi* op1 dat 9 de an?ropologis*e v]s*ol5 ligt2 ma> het omgeke]de heeft niet plaats4 ,god omvat d5 m5s*1 ma> wie met d5 m5s* beg9t1 sluit ,god uit4 #ac4 ,alle weldad5 des v]bonds1 welke ,*ri/us v]wi]f en de ,h4 ,gee/ toepa/1 kunn5 saamgevat word5 ond] d5 naam van g5ade4 ,van g5ade kan e*t] gesprok5 word5 9 v]s*ill5d5 z94 ,voore]/ kan ze a&uid5 de onv]di5de gun/ ,gods jeg5s zne s*epsel51 inzond]heid jeg5s zond>52 als zoodanig komt z 9 de le] van ,gods deugd5 t] sprake1 deel ,,ii #ahb4 ,v]volg5s kan ze de naam zn voor all]lei li*amelke en gee/elke weldad51 die door ,god uit g5ade aan zne s*epsel5 ges*onk5 word5 en alle gav5 d] g5ade1 ja zelve g5ade zn1 ,rom4 #e3bj1 ,ef4 #a3g1 #b3e1 #h1 ,phil4 #a3b1 ,col4 #a3b1 ,tit4 #c3g enz4 ,alv]d] kan gratie te k5n5 gev5 de bevalligheid1 welke iem& door de gav51 wa>m$e h na> ziel ( li*aam v]si]d is1 t5toonspreidt4 ,en e9delk heeft en gratia nog de beteek5is van dank1 door iem& aan e5 &] voor ontvang5e gun/ betoond 7gratias ag]e74 ,hi] hebb5 w alle5 met g5ade 9 d5 twe$5 z9 te do54 ,ma> ook zoo is het begrip nog veel te ruim4 ,want 9 dez5 locus kom5 niet t] sprake de objectieve weldad5 d] g5ade1 welke ,god 9 zne wet1 9 het evangelie1 9 ,*ri/us1 k]k1 sacram5t enz41 aan de m5s*5 gegev5 heeft en die eld]s afzond]lk 9 de dogmatiek beh&eld word54 ,hi] t] plaatse behoor5 alle5 die gav5 d] g5ade1 welke door d5 ,h4 ,gee/ subjectief en inw5dig aan d5 m5s* word5 meeg$eeld en die 9 v]b& met zne zaligheid /aan4 ,ook deze g5adegav5 zn w$] te ond]s*eid5 9 gav5 van ,gods algeme5e g5ade1 welke aan alle en all]lei m5s*5 9 me]d]e ( m9d]e mate ges*onk5 word52 9 gav5 van ,gods bzond]e g5ade1 welke alle5 het deel d] geloovig5 zn1 en 9 buit5gewone gav5 7*>ismata71 welke de ,h4 ,gee/ 9 de geme5te aan e5 iegelk uitdeelt1 gelk]ws ,h wil1 #a ,cor4 #ab3d-aa4 ,het is duidelk1 dat vooral de twe$e groep van g5adegav5 9 dit g$eelte d] dogmatiek op beh&el+ aanspraak heeft4 ,ov] deze g5ade be/aat tuss*5 ,rome en de ,re=matie1 bepaaldelk 9 h>e ,g]e=me]de ontwikkel+1 e5 belangrk v]s*il4 ,t5 e]/e le]t ,rome wel besli/ de noodzakelkheid d] gratia actualis 7praev5i5s1 antec$5s1 excitans1 ook wel op]ans g5oemd7 en v]w]pt alzoo het pelagianisme en semipelagianisme2 ook v]/aat het ond] die g5ade niet de uitw5dige roep+ door het evangelie alle5 met de da>aan v]bond5 z$elke w]k+ op v]/& en wil2 het d5kt da>b aan e5e illu/ratio intellectus en inspiratio voluntatis1 welke aan d5 m5s* niet alle5 vires morales ma> ook vires physicas toevoegt4 ,do* het vat deze g5ade b d5 aanvang en b d5 voortgang op als resi/ibel en amissibel2 de besliss+1 ( de m5s* die g5ade zal aannem51 met ha> zi* voorb]eid5 zal voor zne re*tva>dig+1 de g5ade d] re*tva>dig+ 7gratia infusa7 ontvang5 en t5 e9de toe beh\d5 zal1 hangt van hemzelv5 af4 ,t5 twe$e wordt de natuur d] g5ade b ,rome &]s oms*rev5 dan b de ,re=matie4 ,wel zegg5 de ,rooms*e !olog5 uitdrukkelk1 dat de gratia actualis en infusa ge5 sub/antie is ma> e5e qualiteit1 ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,viii #eef f4 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,v #agd1 ma> re$s van de gratia excitans heet het1 dat z niet moralit] ma> physice elevat facultates no/ras1 ut sup]naturalit] ag]e poss9t1 ,pes*1 ,prael4 dogm4 ,v #ai1 en dus entitatieve bov5natuurlk is1 totum ord9em naturalem transc5d5s1 ib4 #ba4 ,en nog /]k] wordt van de gratia infusa gezegd1 dat z e5 gave ,gods is1 wa>door de m5s* 9 ord9em sup]naturalem elevatur et naturae div9ae aliquo modo p>ticeps fit1 ib4 #agb4 #ahh4 ,dit /aat t5 d]de da>m$e 9 v]b&1 dat de b$oel+ d] g5ade b ,rome e5e &]e is dan b de ,re=matie4 ,z heeft da> tweerlei taak1 ut elevet et sanet4 ,de e]/e dr+t de laat/e geheel 9 de s*aduw1 munus elev&i e/ pr9cipale et gratiae conv5it 9 omni ord9e sup]naturali4 ,munus antem san&i e/ secund>ium et gratiae accessit 9 ord9e naturae lapsae2 9 d5 e]/5 z9 is z absoluut1 9 d5 twe$5 sle*ts toevallig noodzakelk1 ib4 #cb4 #cc en zoo alle bov5 bl4 #ddav4 aangehaalde s*rv]s4 ,de g5ade is b ,rome 9 de e]/e plaats e5e bov5 de natuurorde aan d5 m5s* toegevoegde qualiteit1 wa>door h 9 beg9sel 9 e5e bov5natuurlke orde opg5om51 de ,goddelke natuur1 de heiligheid1 het k9ds*ap1 de geme5s*ap ,gods1 de inwon+ des ,h4 ,gee/es1 de aans*\w+ ,gods deela*tig wordt en zulke bov5natuurlke w]k5 v]ri*t5 kan1 welke ex condigno het eeuwige lev5 v]di554 ,de v]gev+ d] zond5 is hi] ond]ges*ikt1 het gelo( heeft sle*ts e5e praep>atoire wa>de2 ho(dzaak is de v]heff+ des m5s*5 bov5 zne natuur1 de v]goddelk+1 1 ,dionysius b ,he9ri*1 ,dogm4 ,!ol4 ,,viii #eie1 cf4 ook deel ,,ii #aeb4 #eah4 ,de ,re=matie v]wi]p deze neoplatonis*e my/iek1 ke]de tot de e5v\digheid d] ,h4 ,s*rift t]ug en kreeg da>om e5e geheel &]e voor/ell+ van de g5ade4 ,deze di5t niet1 om d5 m5s* op te nem5 9 e5e bov5natuurlke orde1 ma> om hem van de zonde te bevrd54 ,g5ade /aat niet teg5ov] natuur1 ma> alle5 teg5ov] zonde4 ,z 0 9 eig5lk5 z9 niet noodig b ,adam vr d5 val1 ma> is e]/ door de zonde noodzakelk geword52 z is da>om niet absoluut1 ma> sle*ts toevallig noodzakelk4 ,de physis*e teg5/ell+ van natuurlk en bov5natuurlk maakt voor de e?is*e van zonde en g5ade plaats4 ,wanne] de g5ade de zonde gans*elk met ha> s*uld en smet en /raf wegneemt1 dan heeft z ha> w]k v]ri*t4 ,dan is de m5s* vanzelf we] beeld ,gods1 want het beeld ,gods is ge5 donum sup]additum ma> behoort tot het wez5 van d5 m5s*4 ,er behoeft dus naa/ de g5ade1 die van de zonde v]lo/1 ge5 &]e g5ade te zn1 die d5 m5s* dan nog bov5 zne natuur v]heft4 ,wel heeft de g5ade volg5s de ,g]e=me]d5 ons me] t]ugges*onk51 dan w door ,adam v]lor5 hebb54 ,want ,*ri/us v]wi]f niet alle5 het posse non pecc>e en mori1 gelk de ,lu!rs*5 het voor/ell51 ma> ,h s*5kt aan de geloovig5 t]/ond het non posse pecc>e en mori2 ,h br5gt ons niet t]ug op dat punt van d5 weg1 wa> ,adam /ond1 ma> ,h heeft d5 gans*5 weg voor ons t5 e9de toe afgelegd4 ,h volbra*t niet alle5 de passieve ma> ook de actieve gehoorzaamheid1 ,h v]wi]f de onv]liesb>e zaligheid1 het eeuwige lev51 welke voor ,adam nog lag5 9 de toekom/4 ,jui/ omdat de be/emm+ van ,adam lag 9 de eeuwige zaligheid1 kon ,*ri/us deze 9 zne plaats voor ons v]w]v54 ,ma> de g5ade geeft to* niets me]1 dan wat1 indi5 ,adam w>e /a&e geblev51 9 d5 weg d] gehoorzaamheid door hem v]kreg5 z\ zn4 ,het g5adev]bond v]s*ilt van het w]kv]bond 9 d5 weg1 ma> niet 9 het e9ddoel4 ,het is e5zelfde go$1 dat 9 het w]kv]bond belo(d 0 en 9 het v]bond d] g5ade ges*onk5 wordt4 ,de g5ade h]/elt de natuur en vo]t ze op tot ha> hoog/e hoogte1 ma> z voegt er ge5 nieuw1 het]oge5 be/&deel aan toe4 ,da>uit vloeit voort1 dat de g5ade 9 de re=matoris*e !ologie 9 ge5 enkel opzi*t het k>akt] van e5e sub/antie kan drag54 ,wel bele$ de ,re=matie van de g5ade1 dat z niet alle5 uit-1 ma> ook inw5dig is1 dat z niet alle5 moreele ma> ook hyp]physis*e kra*t5 s*5kt1 dat z e5e qualiteit1 e5 habitus is4 ,ma> ook al drukte z zi* soms 9 dezelfde woord5 als ,rome uit1 z legde da>9 to* e5 &]5 z94 ,b ,rome is de g5ade e5 physis*e kra*t1 omdat z de natuur v]heff5 moet tot de bov5natuurlke orde2 indi5 z alle5 di5de1 om d5 m5s* van de zonde te bevrd51 z\ met het oog op de ,rooms*e le] van de zonde1 e5e moreele kra*t d] g5ade wa>s*nlk g5oeg zn4 ,do* de ,re=matie da*t &]s ov] de zonde2 deze 0 s*uld en tegelk e5 totaal b$]f d] m5s*elke natuur2 de m5s* 0 van nature dood 9 zond5 en misdad52 zne onma*t kan 9 zek]5 z9 e5e natuurlke heet51 bov5 bl4 #aej1 #aea4 ,en da>om moet de g5ade ook e5e zoodanige zn1 die het v]/& v]li*t en d5 wil buigt1 die dus niet alle5 z$elk ma> ook hyp]physis* w]kt en de kra*t5 h]/elt4 ,ma> b ,rome is deze physis*e w]k+ d] g5ade e5e teg5/ell+ van de e?is*e1 9 elk geval e5e de e?is*e v]re te bov5 ga&e2 b de ,re=matie is en blft z e?is*4 ,de natuurlke onma*t is imm]s 9 ha> a>d e5 gee/elke1 z$elke onma*t1 e5e onma*t t5 go$e1 enkel en alle5 door de zonde v]oorzaakt2 z heet alle5 natuurlk1 omdat z van nature0 d4 i4 kra*t5s de gevall51 zondige natuur d5 m5s* eig5 is1 niet door gewoonte1 opvo$+ enz4 9 hem aangebra*t is en dus ook niet door d]gelke z$elke ma*t5 kan wegg5om5 word54 ,de g5ade w]kt alle5 hyp]physis*1 omdat z die gevall5-natuurlke onma*t wegneemt en de oorspronkelk-natuurlke bekwaamheid t5 go$e h]/elt4 ,b ,rome geeft de g5ade 9 /rikt5 z9 e5e physis*e kra*t1 die de homo naturalis zond] het donum sup]additum1 ook al is h volkom5 zondeloos1 niet bezit en die hem afzond]lk ges*onk5 moet word54 ,het is di5 m5s* physis* onmogelk1 om bov5natuurlke go$e w]k5 te do51 zooals het hem physis* onmogelk is1 om met de h& aan de /]r5 te rak54 ,ma> van di5 a>d is de onma*t 9 de ,prote/ants*e beld5is niet2 en da>om is de g5ade hi] ook ge5 physis*e qualiteit 9 ,rooms*5 z91 ook al h]/elt z de oorspronkelke1 door de zonde v]lor5 kra*t t5 go$e4 ,en wl nu de zonde ge5 sub/antie is en aan d5 m5s* niets sub/antieels heeft ontnom51 kan ook de g5ade nooit als e5e sub/antie g$a*t word54 ,z is e5e h]/ell+ van de =ma1 welke d5 m5s* en de s*epsel5 9 het algeme5 oorspronkelk b de s*epp+ +$rukt 04 ,de h]s*epp+ is ge5 twe$e1 nieuwe s*epp+4 ,z voegt aan het be/a&e ge5 nieuwe s*epsel5 toe1 z br5gt er ge5 nieuwe sub/antie 91 ma> z is wez5lk re=matie4 ,ma> da>b /rekt int5sief de w]k+ d] g5ade ev5 v] als de ma*t d] zonde zi* uit4 ,de zonde heeft alles aangeta/1 heel het organisme d] s*epp+1 de natuur zelve d] s*epsel5 b$orv52 en da>om is de g5ade e5e kra*t ,gods1 die de m5s*heid ook inn]lk1 9 de k]n van ha> wez51 van de zonde bevrdt en ze e5s zond] vlek ( rimpel voor ,gods aangezi*t /elt4 ,da>om is e5e z$elk w]k5de g5ade niet g5oeg4 ,rome s*nt de g5ade te e]51 als z ha> absoluut noodzakelk noemt1 en physis*e kra*t5 laat s*5k51 die de natuur v] te bov5 gaan4 ,ma> t5 slotte maakt z heel die g5ade we] zoo onma*tig1 dat deze 9 h>e w]k+ afhangt van d5 wil van d5 m5s*4 ,z w]kt niets uit1 wanne] de wil ha> we]/aat4 ,en als de wil ha> toe/emt1 di5t z alle51 om d5 m5s* de kra*t5 te s*5k51 die tot het v]di55 van elke volg5de g5ade en van het eeuwige lev5 van noode zn4 ,z is e5 hulpmiddel voor d5 m5s* tot zn deificatie4 ,ma> b de ,re=matie is de g5ade het beg91 midd5 en e9de van heel het w]k d] zaligheid2 er komt niets 9 van de v]di5/e van d5 m5s*4 ,gelk de s*epp+ en de v]loss+1 zoo is ook de heiligmak+ e5 w]k ,gods4 ,uit ,hem en door ,hem is z1 en da>om leidt z ook tot ,hem h554 ,hem z de he]lkheid 9 d] eeuwigheid4 ,cf4 ov] het ,g]ef4 begrip d] g5ade3 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #cdb ,,vii #bff4 #ced4 ,polanus1 ,synt4 ,,ii c4 #ba4 ,m>tyr1 ,loci ,comm4 #bdh4 ,p]k9s1 ,w]k5 ,i #giiv4 ,twissus1 ,op4 ,i #fhe sq4 ,junius1 de natura et gratia1 ,op4 ,i #cjb-cje4 ,gom>us1 de gratia conv]sionis1 ,op4 ,i #he-abf4 ,moor ,i #fgj4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #agc enz4 #ad4 ,ond] d5 algeme55 naam d] g5ade zn vele bzond]e weldad5 begrep54 ,de ,s*rift is onuitputtelk 9 het opsomm5 d] zeg5+51 die ,*ri/us v]worv5 heeft4 ,de !ologie 0 er t5 all5 tde v]leg5 m$e1 om ze voll$ig en 9 g]egelde orde te beh&el54 ,to5 de ,h]vorm+ het w]k des ,h4 ,gee/es w$]om op d5 voorgrond plaat/e1 besprak z dit e]/ wel 9 de drie loci de po5it5tia1 de fide et de bonis op]ibus1 ma> z zag zi* weldra tot bre$vo]ig] beh&el+ g5oodzaakt4 ,en niet alle5 w]d het aantal loci uitgebreid1 ma> 9 hun inh\d en ond]l+e v]h\d+ kwam er all5gs1 vooral 9 de ,g]ef4 !ologie1 all]lei belangrke wzig+4 ,zoo w]d de w$]geboorte e]/ 9 ze] ruim5 z9 opgevat1 als de v]nieuw+ des m5s*51 en dus na het gelo( beh&eld1 ,calv4 ,in/4 ,,iii c4 #b4 #c4 ,beza1 ,tract4 !ol4 ,i #fga4 ,junius1 ,!ses !ol4 #cd1 #a4 ,n$4 ,gel4 art4 #bb1 ( ook zelfs voor heel de h]s*epp+ g5om51 zoodat z ook de re*tva>dig+ ( v]gev+ omvatte1 ,=m4 ,conc4 b ,mll] #faa2 ma> weldra zag m5 91 ook met het oog op de k9d]5 des v]bonds1 wi] doop teg5ov] het anabaptisme v]d$igd moe/ word51 dat de gratia reg5]ationis prior 9 nobis e/ quam fides1 quae illius e/ effectus1 ,polanus1 ,synt4 p4 #dfg1 en kwam er dus toe1 om de w$]geboorte te bep]k5 tot de in/ort+ van het e]/e lev5sbeg9sel en dus aan het gelo( te lat5 voorafgaan4 ,ov] d5 td di] w$]geboorte 0 en bleef er groot v]s*il2 t]wl ,rooms*5 en ,lu!rs*5 ha> b alle k9d]5 liet5 plaats hebb5 9 d5 doop1 zeid5 de ,g]e=me]d51 dat de g5ade d] w$]geboorte aan de uitv]kor5 k9d]5 des v]bonds ges*onk5 w]d ( re$s vr ( ond] ( na ( ook wel zond] nad]e bepal+ voor1 ond] ( na d5 doop1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djh sq4 ,witsius1 ,misc4 ,s4 ,,ii #fad4 #fbg4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #hj1 en dat z aan h51 die op lat] leeftd w]d5 toegebra*t1 ond] en na ( ook wel vr de roep+ v]le5d w]d1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dfa4 ,da>uit vloeide w$] voort1 dat de w$]geboorte 9 de dogmatiek niet alle5 vr het gelo( ma> ook vr de roep+ kwam te /aan2 e5e orde1 die da>m$e v]d$igd w]d1 dat v]bum ,dei nemo salut>it] &ire pote/ nisi qui sit reg5itus1 ,maccovius1 ,loci ,c4 p4 #gaj-gad4 ,coll4 !ol4 p4 #cih4 ,!ses !ol4 p] loc4 comm4 #afda p4 #cbj4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dde4 ,kuyp]1 ,het w]k v4 d4 ,h4 ,gee/ ,,ii #abhv4 ,e5 v]d] gevolg van deze orde 01 dat de po5it5tia1 die b de ,h]vorm]s aan het gelo( voorafg+ en door de wet bew]kt w]d1 zoo go$ als geheel kwam te v]vall52 tr\w5s1 ,lu!r en ,calvn hadd5 al ond]s*eid gemaakt tuss*5 de droefheid1 die uit de wet voortkwam en ook 9 onbeke]d5 vall5 kan1 en die &]e1 welke het gelo( re$s ond]/elde en e5e w>e droefheid ov] de zonde 04 ,de ,g]e=me]d5 nam5 da>om op het voorbeeld van ,calvn1 ,in/4 ,,iii #c1 #a4 #b de po5it5tia op 9 het *ri/elk lev51 en g+5 da>voor spo$ig1 wl po5it5tia ev5als boete e5 ,rooms*5 bsmaak v]kreg5 _h en onwillekeurig aan /raf de$ d5k51 e5 &] woord gebruik51 n4l4 resipisc5tia1 ,beza1 ,tract4 !ol4 ,i #cbg sq4 ,musculus1 ,loci ,comm4 #aefg p4 #eej4 ,deze beke]+ kreeg dus e5 geheel &]5 z94 ,als de w$]geboorte 9 d5 regel aan alles voorafg+ en b de k9d]5 des v]bonds 9 de jeugd plaat/ greep1 dan behoefde de beke]+ niet altd1 gelk het pietisme en me?odisme het lat] v]langde1 gepa>d te gaan cum notabili concussione et viol5ta tractione1 ma> kon z assiduo1 successive et suavit] ges*i$52 dan 0 het ook niet noodig1 dat iem& duidelk k5nis droeg en v]slag kon gev5 van de wze en d5 td zn] beke]+1 ,voetius1 ,dis1 ,,ii #dae4 #dfj1 zooals bv4 ,wesley wi/1 dat ze plaats _h #bd ,mei #agch 's avonds te #h-c_/d uur4 ,dan 0 z niet me] sam5getrokk5 op n punt1 ma> v]breidde z zi* door heel het *ri/elk lev5 he52 dan kon z ook niet me]1 gelk de po5it5tia vroeg]1 tot deel5 hebb5 de contritio en fides1 ma> be/ond z 9 e5e voortdur5de af/]v+ van d5 oud5 en op/&+ van d5 nieuw5 m5s*1 ,urs9us 9 zne v]kl>+ van ,zond4 #bc4 ,beza ib4 ,polanus1 ,synt4 p4 #dfh enz4 ,en e9delk1 om niet me] te noem5 en van de ond]s*eid+ van de roep+ 9 uit- en inw5dige1 van het gelo( 9 habitus en actus hi] niet v]d] te sprek5--w]d 9 de heilsorde nog deze wzig+ aangebra*t1 dat de re*tva>digmak+ zelfs vr de w$]geboorte en roep+ w]d geplaat/4 ,da>toe kwam m5 vooral 9 d5 /rd teg5 het neonomisme4 ,gelo( en beke]+ kond5 en mo*t5 to* ge5 wettis*e conditin zn1 door d5 m5s* te volbr5g51 om de v]gev+ deela*tig te word5 en zoo tot /& te do5 kom54 ,z w>5 imm]s gav5 des ,h4 ,gee/es1 weldad5 van het v]bond d] g5ade1 vru*t5 van het w]k van ,*ri/us4 ,ma> dan 0 er ook ge5 geme5s*ap aan die weldad5 mogelk1 dan na geme5s*ap aan d5 p]soon van ,*ri/us4 ,de to]ek5+ van zn p]soon met al zne weldad51 g+ dus aan de s*5k+ di] weldad5 vooraf3 de re*tva>digmak+ kreeg 9 de heilsorde de e]/e plaats4 ,desniettem9 is dit s*ema 9 de ,g]ef4 dogmatiek sle*ts zeld5 t5 e9de toe gevolgd en voll$ig toegepa/2 sle*ts enkel51 zooals ,maccovius1 hebb5 de orde3 ju/ificatio activa1 reg5]atio1 fides1 ju/ificatio passiva1 bona op]a4 ,de toe/&51 die er 9 de k]k all5gs intrad51 liet5 de toepass+ van het s*ema niet toe4 ,b e5 zuiv]5 k]k/aat is het mogelk te geloov51 dat de k9d]5 des v]bonds 9 hun jeugd word5 w$]gebor5 en successive et suavit] tot gelo( en beke]+ kom54 ,ma> als de w]eld de k]k b9n5dr+t en vel5 opgroei5 en j>5 lang lev51 zond] e5ige vru*t te toon51 des gelo(s en d] beke]+ wa>dig1 dan zi5 de ern/ig gez9d5 zi* g]oep51 om teg5 het v]tr\w5 op e5e w$]geboorte 9 de jeugd en het hi/oris* gelo( aan de v]gev+ d] zond5 te wa>s*uw5 en aan te dr+5 op wa>a*tige beke]+1 op zaligmak5d gelo(1 om alzoo 9 wa>heid de v]gev+ d] zond5 deela*tig te word54 ,teg5ov] e5e doode or?odoxie hebb5 pietisme en me?odisme met hunne revivals altd we] re*t van be/aan4 ,de heilsorde is e*t] door deze beide ri*t+5 v]&]d 9 e5e beke]+sges*i$5is van d5 zonda>1 die tot model /rekte voor i$] zond] ond]s*eid4 ,da>b w]d5 gewi*tige wa>h$5 misk5d en de heilsorde zelve v]vals*t4 ,deze heeft to* niet uite5 te zett51 hoe de m5s* tot beke]+ en v]zek]+ moet kom52 want alzoo wordt aan d5 ,h4 ,gee/ de wet ge/eld1 ne me?ode voor all5 gekoz5 en het an?ropologis*e /&punt 9 de plaats van het !ologis*e ges*ov54 ,ma> de heilsorde heeft aan te gev51 welke de weldad5 zn1 die ,*ri/us v]worv5 heeft en door d5 ,h4 ,gee/ toepa/1 en 9 welke orde z ligg5 9 het ,woord en 9 de g$a*te ,gods4 ,zoo bes*\wd1 is er nu #a ge5 twfel aan1 dat alle weldad5 van ,*ri/us weldad5 zn van het v]bond d] g5ade4 ,dat v]bond heeft zn grondslag 9 de eeuwigheid1 het ru/ 9 d5 raad en het welbehag5 ,gods4 ,*ri/us is middela> van dat v]bond en heeft da>om 9 d5 td plaatsv]vang5d voor de zn5 kunn5 voldo54 ,er heeft e5e to]ek5+ van ,*ri/us aan zne geme5te en van de geme5te aan ,*ri/us1 er heeft tuss*5 beid5 e5e v]wissel+ plaats gehad1 er is e5e unio my/ica gelegd1 die niet e]/ 9 d5 td tot /& komt ma> wortelt 9 de eeuwigheid4 ,indi5 m5 dit alles re*tva>dig+ wil noem51 is da> ge5 &] bezwa> teg51 dan dat m5 het woord bezigt 9 ongewon5 z91 van het spraakgebruik d] ,s*rift afwkt1 e5e zelfde zaak tweemaal beh&elt ond] v]s*ill5d5 naam 7e5s als pactum salutis1 dan als re*tva>dig+71 en aan zn uitgangspunt to* niet getr\w kan blv54 ,want ook z1 die 9 de ,g]ef4 k]k e5e eeuwige re*tva>digmak+ le]51 hebb5 to* nooit gezegd1 dat die plaatsv]wissel+ van ,*ri/us en zne geme5te 9 het pactum salutis re$s de gans*e1 volle re*tva>digmak+ 04 ,ma> z hebb5 ha> geh\d5 voor het e]/e mom5t en uitdrukkelk v]kla>d1 dat z 9 de op/&+ van ,*ri/us1 9 het evangelie1 9 de roep+1 9 de getuig5is des ,h4 ,gee/es door het gelo( en uit de w]k5 en 9 het laat/e oordeel voortgezet en voltooid moe/ word54 ,niem& hunn] heeft dan ook de re*tva>digmak+ beh&eld ( afgeh&eld 9 d5 locus ov] d5 raad ,gods ( het v]bond d] v]loss+2 ma> all5 hebb5 ze 9 de heilsorde1 en zelfs niet alle5 vr ma> ook dan nog we] na het gelo( als ju/ificatio passiva t] sprake gebra*t4 #b ,ev5m9 mag er op *ri/elk /&punt twfel aan zn1 dat alle weldad5 d] g5ade door ,*ri/us v]worv5 zn1 9 ,hem aanwezig zn en voor zne geme5te g]e$ ligg54 ,er behoeft van de zde des m5s*5 niets aan toegevoegd2 alles is volbra*t4 ,en wl deze weldad5 alle weldad5 des v]bonds zn1 9 d5 weg des v]bonds v]worv5 zn en 9 di5zelfd5 weg uitg$eeld word51 da>om is er ge5 geme5s*ap aan die weldad5 dan door geme5s*ap aan zn p]soon4 ,het v]bond1 de unio my/ica1 de to]ek5+ van ,*ri/us gaat vooraf2 hoe z\d5 w &]s d5 ,h4 ,gee/1 de g5ade d] w$]geboorte1 de gave des gelo(s ontvang5 kunn51 die imm]s alle door ,*ri/us v]worv5 en zn eig5dom zn8 ,het is dus niet zoo1 dat w e]/ buit5 ,*ri/us om door d5 ,h4 ,gee/ word5 w$]gebor5 en het gelo( ontvang51 om dan da>m$e tot ,*ri/us te gaan1 zne g]e*tigheid aan te nem5 en alzoo door ,god g]e*tva>digd te word54 ,ma> uit het welbehag5 des ,vad]s1 uit de volheid van ,*ri/us1 uit het v]bond d] g5ade vloei5 ook deze weldad5 ons toe4 ,indi5 m5 nu deze to]ek5+ van d5 p]soon van ,*ri/us1 die aan de s*5k+ zn] weldad51 dus ook aan w$]geboorte en gelo( voorafgaan1 re*tva>digmak+ wil noem51 dan zn da>teg5 9 ho(dzaak dezelfde b$5k+5 9 te br5g51 die bov5 g5oemd zn4 ,ma> dan v]geet m5 bov5di51 dat deze to]ek5+ van ,*ri/us met de re*tva>digmak+ ( v]gev+ niet id5tis* is2 dat alle weldad51 ook w$]geboorte1 gelo(1 heiligmak+ enz41 ev5go$ als de v]gev+ d] zond5 objectief 9 ,*ri/us g]e$ ligg5 en er dus als zoodanig ge5 orde aan te ontle55 is2 en dat de ju/ificatio passiva door en uit het gelo( e5e actie ,gods is1 e5e getuig5is des ,h4 ,gee/es 9 en met onz5 gee/1 die van de ju/ificatio activa niet temporeel te s*eid5 is4 #c ,de weg1 wa>9 deze /raks nad] te oms*rv5 weldad5 9 het bezit d] geloovig5 kom51 is die d] roep+ door ,woord en door ,gee/4 ,da>door bra*t ,god de s*epp+1 da>door br5gt ,h ook de h]s*epp+ tot /&4 ,vel5 hebb5 deze roep+ na de w$]geboorte geplaat/4 ,en zond] twfel gaat h alle k9d]5 des v]bonds1 die 9 hun jeugd word5 w$]gebor51 deze weldaad aan de roep+ vooraf4 ,to* is het /ell5 van deze gevall5 tot algeme55 regel ev5 geva>lk als het omgeke]de4 ,want t5 e]/e is er ond] de ,g]ef4 altd v]s*il en vrheid van gevoel5 gewee/ ov] d5 td d] w$]geboorte1 vr ( ond] ( na d5 doop4 ,de ,s*rift spreekt niet duidelk g5oeg1 om 9 dez5 e5e besliss+ te nem54 ,t5 &]e is het 9 vele gevall5 ze] moeilk aan te nem51 dat m5s*51 die 9 hun jeugd zn w$]gebor51 j>5 lang 9 all]lei zond5 lev5 en da>na e]/ tot beke]+ kom51 cf4 ook ,voetius1 ,disp4 ,,ii #daj2 de ,s*rift geeft hi]voor ge5 enkel bews4 ,t5 d]de gaat het niet aan1 om op het gebi$ d] z5d+ b de roep+ door het evangelie re$s de w$]geboorte te ond]/ell51 wl ,woord en ,gee/ da>door op b$5kelke wze ges*eid5 word54 ,t5 vi]de w/ de orde van be/aan b de p]son5 9 het ,goddelk wez5 en de orde van hun w]k5 9 s*epp+ en h]s*epp+ aan1 dat het ,woord aan d5 ,gee/1 k]/dag en paas*fee/ aan p9k/]5 voorafgegaan2 de ,h4 ,gee/ is de getuige van ,*ri/us4 ,en e9delk is de roep+ veel ruim] op te vatt51 dan ges*i$5 kan1 wanne] z na de w$]geboorte wordt geplaat/4 ,er is e5e vocatio univ]salis1 e5e vocatio g5]alis1 e5e vocatio specialis4 ,de roep+ 9 het algeme5 b$oelt vol/rekt niet alle51 om de w$]gebor55 tot gelo( en beke]+ te br5g51 ma> heeft beteek5is voor alle m5s*54 ,z is ge5sz9s uitw5dig alle5 ma> ook inw5dig en wordt re$s vroeg door k9d]5 v]/aan4 ,dat doov5 da>b niet hoor5 kunn51 is vol/rekt ge5 bezwa>1 omdat ,god zelf de roep5de is1 en1 gelk ,h b de s*epp+ alles door zn woord uit het niet te voors*n riep1 zoo b de h]s*epp+ de d+51 die niet zn1 roept als( z w>54 #d ,de weldad5 zelve1 die door de roep+ het deel d] geloovig5 word51 vall5 9 twee groep5 uite54 ,zonde is s*uld en smet1 v]brek+ van het w]kv]bond en v]lies van het beeld ,gods4 ,*ri/us volde$ door zne passieve en actieve gehoorzaamheid4 ,en zoo be/aan de weldad5 van ,*ri/us da>91 dat ,h ons 9 onze relatie tot ,god en alle s*epsel5 h]/elt 7re*tva>digmak+1 aannem+ tot k9d]51 *ri/elke vrheid71 en voorts ons na> ,gods beeld v]nieuwt 7w$]geboorte 9 ruim] z91 heiligmak+1 volh>d+74 ,de e]/e reeks van weldad5 wordt ons ges*onk5 door de v]li*t+ des ,h4 ,gee/es1 wordt door ons ontvang5 9 het gelo( als cognitio1 ass5sus1 c]titudo1 en zet ons bewu/zn om4 ,de twe$e groep van weldad5 wordt ons deel door de w$]b>5de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es1 9 het gelo( als fiducia cordis1 en v]&]t ons zn4 ,b de e]/e is ons oog na> het v]l$5 g]i*t1 na> d5 hi/oris*5 ,*ri/us1 na> het kruis en na> het evangelie1 dat da>van getuigt2 b de twe$e is onze blik na> bov5 geslag51 na> d5 lev5d5 ,he] 9 d5 hemel1 d5 kon+ d] k]k1 d5 bruidegom d] geme5te4 ,ond]s*eid5 zn deze weldad51 ges*eid5 zn ze niet4 ,het is ,*ri/us zelf1 de v]he]lkte ,heil&1 die door zn ,woord en ,gee/ ons gelo( op zne (f]&e ri*t en onze p]son5 opneemt 9 zne geme5s*ap4 ,het is e5zelfde gelo(1 wa>door ,h ons 9 ons bewu/zn v]zek]t en 9 ons zn v]nieuwt1 ons re*tva>digt en woont 9 onze h>t54 #e ,di5ov]e5kom/ig is de heilsorde 9 drie loci te beh&el53 roep+ en w$]geboorte 79 eng] z971 gelo( en re*tva>digmak+1 heiligmak+ en volh>d+1 cf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dcb sq4 ,9 d5 e]/5 locus tre$t ,*ri/us voornamelk op als pr(eet1 die door zn woord ons ond]w/ t] zaligheid2 de ,h4 ,gee/ is da>b de getuige van ,*ri/us1 die zn (ficium el5cticum uitoef5t1 en door de gratia praep>ans1 praev5i5s en op]ans ons het beg9sel des nieuw5 lev5s s*5kt4 ,9 d5 twe$5 is ,*ri/us voornamelk de prie/]1 die door het gelo( ons zne g]e*tigheid s*5kt en van de s*uld d] zond5 ons bevrdt2 de ,h4 ,gee/ oef5t da>b zn munus p>acleticum uit en maakt ons door de gratia illum9ans van onze zaligheid zek]4 ,9 d5 d]d5 tre$t ,*ri/us voornamelk op als onze kon+1 die ons door het gelo( rege]t en bes*]mt2 de ,h4 ,gee/ volbr5gt da>b zn munus sanctificans en h]s*ept ons door de gratia coop]ans1 cons]vans1 p]fici5s na> het ev5beeld van ,*ri/us4 ,9 ,rom4 #h3cj noemt ,paulus ev5zoo drie weldad5 op1 wa>9 de zi* realise]t1 n4l4 roep+1 re*tva>digmak+ en v]he]lk+4 ,al deze weldad5 vall5 9 d5 td2 ook het slaat niet op de v]he]lk+ na d5 dood ( d5 dag des oordeels1 ma> blk5s d5 aori/us op de v]he]lk+1 die de geloovig5 9 ,paulus' dag5 re$s op a>de ontv+5 door de inwon+ des ,gee/es1 cf4 #b ,cor4 #c3ah1 en die 9 de glorificatie b de op/&+ t5 jong/5 dage zi* voltooit1 #a ,cor4 #ae3ec1 ,phil4 #c3ba4 ,z word5 9 het gelo( alle tegelk aan de uitv]kor55 ges*onk51 cf4 ook #a ,cor4 #f3aa1 ma> da>om be/aat er ond] ha> nog wel e5e logis*e orde2 en deze wordt 9 d5 ordo salutis voorge/eld1 cf4 ,g5nri*1 ,/udi5 zur ,paul94 ,heilsordnung1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahih ,s4 #cgg-dca4 #dd4 ,,roep+ ,,en ,,w$]geboorte4 #a4 ,door ,woord en ,gee/ br5gt ,god de s*epp+1 en ook de h]s*epp+ tot /&4 ,door te sprek51 roept ,h alle d+5 uit het niet te voors*n4 ,g54 #a1 ,ps4 #cc3f1 ,joh4 #a3c1 ,hebr4 #a3c1 #aa3c2 door het woord zn] alma*t ri*t ,h de gevall5e w]eld we] op4 ,h roept ,adam1 ,g54 #c3i1 ,abram1 ,g54 #ab3a1 ,jes4 #ea3b1 ,israel1 ,jes4 #da3i1 #db3f1 #dc3a1 #de3d1 #di3a1 ,hos4 #aa3a1 ,j]4 #ca3c1 ,eze*4 #af3f1 en laat door zne di5>5 noodig5 tot beke]+ en lev51 ,deut4 #cj1 #b ,kon4 #ag3ac1 ,jes4 #a3afv41 ,j]4 #c1 ,eze*4 #ah1 #cc enz41 ,rom4 #h3bh1 #bi1 #b ,cor4 #e3bj1 #a ,!ss4 #b3ab1 #e3bd1 #b ,!ss4 #b3ad1 #a ,petr4 #b3i1 #e3aj enz4 ,wl deze roep+ ,gods 9 en door d5 ,zoon tot de m5s*5 komt en ,*ri/us de v]w]v] d] zaligheid is1 wordt z ook speciaal aan ,hem toeges*rev52 gelk de ,vad] alle d+5 door ,hem s*iep en ,h to* ook zelf de ,s*epp] all] d+5 is1 zoo is ,h ook zelf de roep5de1 ,mt4 #aa3bh1 ,mk4 #a3ae1 #b3ag1 ,luk4 #e3cb1 #ai3aj1 die arbeid]s 9 zn wnga>d uit/oot1 ,mt4 #bj3a-g1 t] bruil(t noodigt1 ,mt4 #bb3b1 de k9d]5 v]gad]t als e5e h5 h>e kiek5s1 ,mt4 #bc3cg1 apo/el5 en le]a>s aan/elt1 ,mt4 #aj1 #bh3ai1 ,luk4 #aj1 ,ef4 #d3aa1 wi] geluid ov] de geheele a>de uitgegaan is1 ,rom4 #aj3ah4 ,(s*oon de roep+ dus wez5lk van ,god ( van ,*ri/us uitgaat1 zoo b$i5t ,h zi* da>b to* van m5s*51 niet alle5 9 d5 eng]5 z9 van pr(et5 en apo/el51 h]d]s en le]a>s1 ma> ook 9 het algeme5 van oud]s en v]want51 van ond]wz]s en vri5d54 ,zelfs komt er e5e sprake tot ons uit al de w]k5 van ,gods h&51 uit de gang5 d] hi/orie1 uit de leid+5 en erv>+5 van ons lev54 ,alles spreekt d5 vrome van ,god4 ,al ges*i$t de roep+ 9 eng]5 z9 ook door het woord des evangelies1 deze mag to* niet ges*eid5 word5 van die1 welke door natuur en ges*i$5is tot ons komt4 ,het v]bond d] g5ade wordt g$rag5 door het algeme5e v]bond d] natuur4 ,*ri/us1 die de middela> des v]bonds is1 is dezelfde1 die als ,logos alle d+5 ges*ap5 heeft1 die als li*t 9 de dui/]nis s*nt en v]li*t e5 iegelk m5s*1 kom5de 9 de w]eld4 ,god laat zi* aan niem& onbetuigd1 ma> doet go$ van d5 hemel en v]vult ook de h>t5 d] ,heid55 met sps en vroolkheid1 ,ps4 #ai3b-d1 ,mt4 #e3de1 ,joh4 #a3e1 #i1 #aj1 ,rom4 #a3ai-ba1 #b3ad1 #ae1 ,hd4 #ad3af1 #ag1 #ag3bg4 ,er is da>om all]e]/ e5e vocatio realis te ond]s*eid51 die niet zooze] 9 duidelke woord5 als wel 9 zak5 7res71 door natuur1 ges*i$5is1 omgev+1 leid+5 en erv>+5 tot d5 m5s* komt1 die niet tot middel heeft het evangelie ma> de wet en door de wet 9 gez91 maats*app en /aat1 9 religie en moraal1 9 h>t en gewet5 d5 m5s* tot gehoorzaamheid en ond]w]p+ roept1 cf4 ,synopsis pur4 !ol4 #cj1 #b4 #c4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vi #b1 #ae4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #e1 #g-ae4 ,m>ck1 ,!ol4 #ag1 #aj4 ,moor ,,iii #chf4 #chg4 ,deze roep+ is wel onvoldo5de tot zaligheid1 omdat z van ,*ri/us en zne g5ade niet weet en dus niem& kan leid5 tot d5 ,vad]1 ,joh4 #ad3f1 ,hd4 #d3ab1 ,rom4 #a3af2 de w]eld heeft met ha> to* 9 h>e dwaa%eid en dui/]nis ,god niet gek5d1 ,joh4 #a3e1 #aj1 ,rom4 #a3bav41 #a ,cor4 #a3ba1 ,ef4 #b3ab4 ,ma> z is to* e5e rke bemoei5is van ,god met zn s*epsel1 e5 getuig5is van d5 ,logos1 e5e w]k+ van d5 ,gee/ ,gods1 die voor de m5s*heid van groote beteek5is is4 ,aan ha> is te dank51 dat de m5s*heid 9 we]wil van de zonde is kunn5 blv5 be/aan1 dat z zi* 9 gez9n51 maats*appen en /at5 heeft georganise]d1 dat er nog e5 besef van godsdi5/ en z$elkheid 9 ha> is ov]geblev5 en dat z niet weggezonk5 is 9 be/ialiteit4 ,alle d+5 be/aan te zam5 9 ,*ri/us1 die alles draagt door het woord zn] kra*t1 ,col4 #a3af1 ,hebr4 #a3ac4 ,bepaaldelk di5t z ook1 om zo[el 9 het lev5 d] volk5 als 9 dat d] bzond]e p]son5 voor de hoog]e en bet]e roep+ door het evangelie d5 weg te ban54 ,*ri/us b]eidt als ,logos door all]lei middel5 en weg5 zn eig5 w]k d] g5ade voor4 ,h trad da>om zelf op 9 de volheid d] td54 ,to5 de w]eld ,god door h>e w%eid niet heeft gek5d1 heeft het ,gode behaagd1 door de dwaa%eid d] pr$ik+ zalig te mak51 die geloov51 #a ,cor4 #a3ba4 ,het evangelie komt niet 9 e5s tot alle volk51 ma> zet 9 d5 weg d] hi/orie zn loop door de w]eld voort2 het komt ook b de bzond]e p]son5 9 dat oog5blik1 dat door ,god zelf 9 zne voorzi5igheid voorb]eid en bepaald is4 ,hoe belangrk deze vocatio realis e*t] ook z1 hoog] /aat de vocatio v]balis1 die niet alle5 door de geop5ba>de wet ma> bepaald ook door het evangelie tot de m5s*5 komt4 ,deze roep+ doet die door natuur en ges*i$5is niet te niet1 ma> neemt ze 9 zi* op en beve/igt ze2 alle5 gaat z er v]re bov5 uit4 ,imm]s is z e5e roep+1 die niet van d5 ,logos ma> bepaaldelk van ,*ri/us uitgaat2 die niet zooze] van de wet als wel van het evangelie als eig5lk middel zi* b$i5t2 die niet tot gehoorzaamheid aan ,gods wet ma> tot gelo( aan ,gods g5ade uitnoodigt2 en die ook altd gepa>d gaat met zek]e w]k+ en getuig5is van di5 ,gee/1 di5 ,*ri/us als zn ,gee/ 9 de geme5te uitge/ort heeft1 ,joh4 #af3h-aa1 ,mt4 #ab3ca1 ,hd4 #e3c1 #g3ea1 ,hebr4 #f3d4 ,deze roep+ is niet univ]seel 9 d5 z9 d] oude ,lu!rs*51 die met b]oep op ,mt4 #bh3ai1 ,joh4 #c3af1 ,rom4 #aj3ah1 ,col4 #a3bc1 #a ,tim4 #b3d bewe]d51 dat t5 tde van ,adam1 ,noa* en ,*ri/us het evangelie feitelk aan alle volk5 bek5d 0 gewee/ en door eig5 s*uld w$] v]lor5 0 gegaan1 ,=m4 ,conc4 b ,mll] #gji4 ,g]h>d1 ,loc4 ,,vii c4 #g4 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,iii #dfe-dgf2 cf4 ook de ,remon/rant5 e4 a4 b ,m4 ,vitr+a ,,iii #afg2 ma> z mag en moet to* gebra*t word5 tot alle m5s*5 zond] ond]s*eid4 ,de ,s*rift beveelt dit uitdrukkelk1 ,mt4 #bh3ai1 en zegt bov5di51 dat vel51 die niet kom51 to* g]oep5 w>51 ,mt4 #bb3ad1 ,luk4 #ad3af-ah1 ma> het evangelie v]wi]p51 ,joh4 #c3cf1 ,hd4 #ac3df1 #b ,!ss4 #a3h en da>om jui/ aan de s*rikkelke zonde des ongelo(s s*uldig /aan1 ,mt4 #aj3ae1 #aa3bb1 #bd1 ,joh4 #c3cf1 #af3h1 #i1 #b ,!ss4 #a3h1 #a ,joh4 #e3aj4 ,de univ]sali/5 br5g5 e*t] teg5 de ,g]e=me]d5 91 dat dez5 op hun /&punt zulk e5e algeme5e roep+ door het evangelie niet kunn5 aannem52 imm]s is ,*ri/us volg5s h5 niet voor all5 do* sle*ts voor de uitv]kor55 ge/orv52 en de pr$ik+ kan dus niet luid53 ,*ri/us heeft voor u voldaan1 uwe zond5 zn v]zo5d1 gelo( alle5lk2 ma> kan voor onbeke]d5 alle5 bevatt5 d5 eis* d] wet2 indi5 w het algeme5 aanbod d] g5ade h&hav51 is dit to* van ,gods zde niet ern/ig geme5d en bov5di5 onnut en del1 cf4 bv4 ,arm9ius1 ,op4 #ffa sq4 ,conf4 en ,apol4 ,conf4 ,rem4 c4 #g4 ,episcopius1 ,antidotum c4 #i1 ,op4 ,,ii #b p4 #ch1 ,limbor*1 ,!ol4 ,*r4 ,,iv #c1 #ab-ah4 ,deze b$5k+5 zn ongetwfeld van groot gewi*t1 en hebb5 van de zde d] ,g]e=me]d5 v]s*ill5de antwoord5 uitgelokt4 ,sommig5 kwam5 er toe1 om aan de zond>5 alle5 de wet te pr$ik5 en het evangelie alle5 aan te bi$5 aan h51 die re$s zi*zelv5 hadd5 le]5 k5n5 en behoefte gevoeld5 aan v]loss+2 &]5 h&haafd5 het algeme5e aanbod d] g5ade en re*tva>digd5 het da>m$e1 dat ,*ri/us' (f]&e g5oegzaam voor all5 0 ( dat ,*ri/us to* ook vele en vel]lei zeg5+5 v]worv5 _h voor h51 die niet 9 ,hem z\d5 geloov51 ( dat het evangelie hun alle5 aangebod5 w]d op conditie van gelo( en beke]+2 nog &]5 nad]d5 het univ]salisme en le]d51 dat ,*ri/us volg5s e5 e]/e1 algeme5 besluit ,gods voor all5 voldaan _h1 ( dat ,h voor all5 de wettelke mogelkheid1 om zalig te word51 v]worv5 en all5 9 e5 salvable /ate0 gebra*t _h1 ( ook zelfs1 dat de v]w]v+ d] zaligheid univ]seel en de toepass+ p>ticuli] 01 cf4 bov5 bl4 #ciev4 ,hoeze] het ook s*n5 kon1 dat de beld5is van v]kiez+ en p>ticuli]e voldo5+ iets &]s vord]de1 to* hebb5 de ,g]e=me]d5 9 d5 regel het algeme5e aanbod d] g5ade geh&haafd4 #b4 ,en dit volkom5 t]e*t4 ,want #a de ,s*rift laat er ge5 twfel ov]1 dat het evangelie aan alle creatur5 mag en moet gepr$ikt word54 ,( w dit met de p>ticuli]e uitkom/ rm5 kunn51 is e5e &]e vraag4 ,ma> het bevel van ,*ri/us is het e9de van alle teg5spraak4 ,regel voor onze g$rag+ is alle5 de geop5ba>de wil ,gods4 ,de uitkom/ van die pr$ik+ is va/ en zek]1 niet alle5 volg5s h51 die de pra$e/9atie beld51 ma> ook op het /&punt van h51 die alle5 de praesci5tia erk5n54 ,god kan niet b$rog5 uitkom52 voor ,hem kan het resultaat d] w]eldges*i$5is ge5 teleur/ell+ zn4 ,en met e]bi$ gezegd1 is het niet onze taak1 ma> ligt het voor ,gods rek5+1 om deze uitkom/ met de algeme5e aanbi$+ des heils 9 ov]e5/emm+ te br5g54 ,dit alle5 wet5 w1 dat die uitkom/ jui/ na> ,gods besluit gebond5 is aan en v]kreg5 wordt door al die middel5 en weg51 welke ons zn voorges*rev54 ,en da>ond] behoort ook de pr$ik+ van het evangelie aan alle creatur54 ,met het besluit van v]kiez+ en v]w]p+ hebb5 w da>b niets te mak54 ,het evangelie wordt aan m5s*5 v]kondigd1 niet als v]kor55 en v]worp551 ma> als zond>51 die all5 v]loss+ van noode hebb54 ,door m5s*5 b$i5d1 die d5 v]borg5 raad ,gods niet k5n51 kan het evangelie niet &]s dan algeme5 9 zne aanbi$+ zn4 ,gelk e5 net1 9 de zee geworp51 go$e en kwade viss*5 opvangt1 gelk de zon zo[el het onkruid als de t>we bes*nt1 gelk het zaad van d5 zaai] niet alle5 9 go$e a>de ma> ook 9 /e5a*tige en dorre plaats5 valt1 zoo komt het evangelie 9 zne b$i5+ tot alle m5s*5 zond] ond]s*eid4 #b ,de pr$ik+ van dat evangelie luidt niet tot elk m5s*1 ho(d voor ho(d3 ,*ri/us is 9 uwe plaats ge/orv51 al uwe zond5 zn v]zo5d en v]gev54 ,want1 al me55 de univ]sali/51 dit te kunn5 en te mog5 zegg5 tot i$] m5s* zond] e5ige nad]e bepal+1 to* blkt b e5ig nad5k51 dat ook op het /&punt d] univ]sali/5 dit ge5sz9s het geval is4 ,imm]s heeft ,*ri/us volg5s h5 sle*ts de mogelkheid d] v]gev+ en d] zaligheid v]worv52 w]kelk wordt die v]gev+ en zaligheid e]/1 als de m5s* gelo(t en geloov5 blft4 ,ook z kunn5 dus alle5 als inh\d des evangelies pr$ik53 gelo( 9 d5 ,he]e ,jezus1 en g zult v]gev+ d] zond5 en het eeuwige lev5 ontvang54 ,dit nu zegg5 de ,g]e=me]d5 ev5zoo2 ook z bi$5 zoo het evangelie aan alle m5s*5 aan en kunn51 mog5 en moet5 dat do54 ,de v]gev+ d] zond5 en de eeuwige zaligheid zn er1 ma> z word5 ons deel sle*ts 9 d5 weg des gelo(s4 ,ma> da>b is er tuss*5 de univ]sali/5 en de ,g]e=me]d5 to* nog e5 belangrk ond]s*eid1 dat geheel 9 het voordeel d] laat/5 is4 ,b g55 to* v]wi]f ,*ri/us alle5 de mogelkheid d] zaligheid2 ( deze w]kelk iem&s deel wordt1 hangt van hemzelf af2 het gelo( is e5e conditie1 e5 w]k1 dat de mogelke zaligheid e]/ tot w]kelke maakt1 en ze altd1 tot d5 dood toe1 9 het onzek]e laat4 ,ma> b de ,g]ef4 v]wi]f ,*ri/us de gans*e1 volle1 w]kelke zaligheid2 het gelo( is da>om ge5 w]k1 ge5 conditie1 ge5 v]/&elke toe/emm+ van de s5t5tie3 ,*ri/us is voor u ge/orv51 ma> e5 /eun5 op ,*ri/us zelv51 e5 v]tr\w5 op zne (f]&e alle51 e5 lev5d gelo(1 veel e5v\dig] dan het b de univ]sali/5 wez5 kan1 en dat veel zek]d] de zaligheid meebr5gt1 dan z op hun /&punt ooit belov5 kunn54 ,de f\t s*uilt alle5 b d5 m5s*1 die altd g5eigd is1 om de orde1 door ,god +e/eld1 om te ke]53 h wil van de uitkom/ zek] zn1 voordat h gebruik maakt van de middel51 en jui/ om van het gebruik ontslag5 te wez54 ,ma> ,god wil1 dat w d5 weg des gelo(s zull5 inslaan1 en v]zek]t ons dan 9 ,*ri/us onfeilba> de volkom5e zaligheid4 #c ,da>om is die aanbi$+ des heils van ,gods zde ook ern/ig geme5d en opre*t4 ,want ,h zegt 9 die aanbi$+ niet1 wat ,h zal do51 ( ,h het gelo( zal s*5k5 ( niet4 ,dat heeft ,h zi*zelf voorbeh\d5 en ons niet geop5ba>d4 ,h v]kla>t alle51 wat ,h wil1 dat w zull5 do51 dat w ons v]ootmo$ig5 zull5 en ons heil zoek5 9 ,*ri/us alle54 ,als da>teg5 +ebra*t wordt1 dat ,god dan to* de zaligheid aanbi$t aan zulk51 aan wie ,h beslot5 heeft1 het gelo( en de zaligheid niet te s*5k51 dan is dit e5 bezwa>1 dat ev5ze] van kra*t blft op het /&punt d] teg5/&]s4 ,want imm]s bi$t ,god dan ook de zaligheid aan aan zulk51 van wie ,h zek]1 va/1 onfeilba> weet1 dat z niet zull5 geloov54 ,niet alle5 to* volg5s de ,g]ef4 ma> volg5s alle beld]s van ,*ri/us /aat de uitkom/ d] w]eldges*i$5is eeuwig en onv]&]lk va/1 deel ,,ii #ceb4 ,het v]s*il is alle51 dat de ,g]e=me]d5 hebb5 durv5 zegg53 die uitkom/ is 9 ov]e5/emm+ met ,gods wil en b$oel+4 ,wat is en ges*i$t1 moet ,god1 al begrp5 w het niet1 hebb5 kunn5 will51 beh\d5s al zne deugd5 en volmaak!d52 &]s w>e ,god ge5 ,god me]4 ,de ges*i$5is kan en mag ge5 "p zn teg5ov] ,god4 ,alv]d] is da>om #d die pr$ik+ des evangelies ook niet del ( onnut4 ,als ,god uit onkunde ( onma*t door de algeme5e aanbi$+ w]kelk all] zaligheid b$oelde1 dan w]d z ind]daad onnut en del4 ,want hoe we9ig5 zn het1 b wie dit doel wordt b]eikt6 ,dan sluit z zelve e5e ant9omie 91 die t] oploss+ tot /e$s v]d]e afdwal+ van de ,s*rift v]leidt4 ,want indi5 de wil en b$oel+ ,gods1 indi5 de voldo5+ van ,*ri/us vol/rekt algeme5 is1 dan moet de aanbi$+ des heils ook zond] e5ige bep]k+ algeme5 zn4 ,en wl z dat blkba> niet is1 komt m5 er dan toe1 om met de oude ,lu!ran5 de ges*i$5is 9 het aangezi*t te we]sprek5 en te bew]51 dat door de apo/el5 het evangelie tot alle volk5 gebra*t is1 ( met vele nieuw]e !olog5 e5e evangelie-pr$ik+ ook nog aan g5e zde des grafs aan te nem51 cf4 bv4 ,w4 ,s*midt1 ,/ud4 u4 ,krit #ahhg ,s4 #a-dd1 ( erg] nog met het rationalisme en my/icisme te geloov51 dat de wet d] natuur ( het inw5dige li*t g5oegzaam tot de zaligheid is4 ,hoe v]d] m5 e*t] op deze wze1 9 /rd met de hi/orie1 de roep+ uitbreidt1 des te zwakk]1 kra*telooz] en del] wordt z4 ,9 qualiteit en int5siteit wordt v]lor51 wat m5 s*nba> 9 quantiteit en uitbreid+ w9t2 het conflict tuss*5 ,gods b$oel+ en de uitkom/ wordt hoe lang] hoe groot]4 #e ,al wordt dan ook door de roep+ de zaligheid sle*ts het deel van we9ig51 gelk i$] erk5n5 moet1 z h\dt da>om to* ook voor h51 die ha> v]w]p51 ha> groote wa>de en beteek5is4 ,z is voor all5 zond] ond]s*eid het bews van ,gods one9dige liefde en bezegelt het woord1 dat ,h ge5 lu/ heeft 9 d5 dood des zonda>s ma> da>91 dat h zi* beke]e en leve2 z v]kondigt aan all51 dat de (f]&e van ,*ri/us voldo5de is voor de v]zo5+ van alle zond52 dat niem& v]lor5 gaat1 wl z niet rk en kra*tig g5oeg is2 dat ge5 re*t d] wet1 ge5 ma*t d] zonde1 ge5 he]s*app van ,satan h>e toepass+ 9 d5 weg /aat2 want niet gelk de misdaad1 alzoo is de g5adegift4 ,zelfs is z dikw]f ook voor h51 die zi* v]h>d5 9 hun ongelo(1 de bron van all]lei zeg5+52 v]li*t+ des v]/&s1 hemels*e gave1 geme5s*ap des ,h4 ,gee/es1 g5iet+ van het woord ,gods1 kra*t5 d] toekom5de eeuw zn soms zelfs het deel gewee/ van h51 die lat] afvallig word5 en ,*ri/us v]smad51 ,hebr4 #f3d-f4 ,en dit niet alle51 ma> #f de uitw5dige roep+ door wet en evangelie b]eikt ook het doel1 dat ,god erm$e beoogt4 del en onnut is nooit1 wat ,god doet4 ,zn woord ke]t niet l$ig we]1 het doet al wat ,hem behaagt1 het is voorspo$ig 9 al datg5e1 wa>toe ,h het z5dt4 ,ma> dit is niet alle5 en niet 9 de e]/e plaats de eeuwige zaligheid d] m5s*5 ma> de e]e van zn eig5 naam4 ,9 de roep+ door wet en evangelie h&haaft ,god het re*t op zn s*epsel4 ,de zonda> me5t door de zonde vr te word5 van ,god en van zn di5/ ontslag54 ,ma> het is niet zoo4 ,het re*t ,gods op d5 m5s*1 ook op d5 diep/ gezonk5e1 is onv]vreemdba> en onkreukba>4 ,de m5s* kan1 ,god d5 di5/ opzegg5de1 diep ell5dig word51 ma> h blft e5 s*epsel1 en dus afhankelk4 ,h wordt door de zonde niet m9d] ma> veel me] afhankelk2 want h h\dt op e5 zoon te zn1 en wordt e5 di5/kne*t1 e5 slaaf1 e5 ma*teloos in/rum5t1 dat door ,god gebruikt wordt na> zn wil4 ,god laat d5 m5s* nooit los en geeft zne re*t5 op hem1 op zn di5/1 op zne volkom5e toewd+ met v]/& en wil en alle kra*t5 nooit prs4 ,en da>om roept ,h hem door natuur en ges*i$5is1 door h>t en gewet51 door zeg5+5 en g]i*t51 door wet en evangelie4 ,de roep+ 9 d5 ruim/5 z9 is de pr$ik+ van het re*t ,gods op zn gevall5 s*epsel4 #g ,als zoodanig h&haaft z 9 d5 m5s* en 9 de m5s*heid al die godsdi5/ige en z$elke beseff5 van afhankelkheid1 e]bi$1 ontzag1 pli*t1 v]antwoordelkheid enz41 zond] welke het m5s*elk gesla*t niet z\ kunn5 be/aan4 ,godsdi5/1 z$elkheid1 re*t1 kun/1 wet5s*ap1 gez91 maats*app1 /aat1 z hebb5 alle hun wortel en grondslag 9 die roep+1 welke van ,god tot alle m5s*5 uitgaat4 ,neem ha> weg1 en er ont/aat e5 oorlog van all5 teg5 all51 de e5e m5s* wordt e5 wolf voor d5 &]4 ,de roep+ door wet en evangelie h\dt de zonde teg51 m9d]t de s*uld1 en /uit het b$]f en de ell5de van d5 m5s*2 z is e5 gratia reprim5s4 ,z is e5 bews dat ,god ,god en voor niets onv]s*illig is1 dat niet alle5 het ,j5seits ma> ook het ,diesseits wa>de voor ,hem heeft4 ,hoeze] de m5s* dan ook g5eigd z1 om zi* a*t] zne onma*t te v]s*uil51 ( met ,pelagius en ,kant uit zn pli*t tot zne ma*t te besluit52 ook da>9 erk5t h1 dat ,gods re*t en onze pli*t onv]zwakt blv5 be/aan1 en dat h zelf ononts*uldigba> is4 ,ma> e9delk #h de roep+ is niet alle5 e5e gratia reprim5s ma> ook e5e gratia praep>ans4 ,*ri/us is tot e5e 1 tot e5 val ma> ook tot e5e op/&+ 9 de w]eld gekom51 ,mk4 #d3ab1 ,luk4 #b3cd1 #h3aj1 ,joh4 #i3ci1 #ae3bb1 #b ,cor4 #b3af1 #a ,pet4 #b3g1 #h4 ,en de roep+ door wet en evangelie b$oelt ook1 om door alwat z s*5kt en w]kt1 9 de m5s*heid en 9 d5 enkel5 m5s* de kom/ van ,*ri/us voor te b]eid54 ,9 ,remon/rants*5 z91 ,conf4 en ,apol4 ,,xi #d w]d zulk e5e gratia praep>ans door de ,g]e=me]d5 besli/ ontk5d1 ,c4 ,dordr4 ,i v]w4 #d4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #be sq4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vi #c1 #ai4 #bh4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #f1 #i4 ,het gee/elk lev51 dat 9 de w$]geboorte +eplant wordt1 is wez5lk v]s*ill5d van het natuurlk en z$elk lev51 dat eraan voorafgaat2 het komt niet door m5s*elke w]kzaamheid ( evolutie ma> door e5e s*epp5de daad ,gods tot /&4 ,sommig5 noemd5 da>om de w]kzaamh$51 die aan de w$]geboorte voorafgaan1 liev] actus antec$anei dan actus praep>atorii4 ,ma> to* kan er 9 go$5 z9 van gratia praep>ans gesprok5 word52 teg5ov] alle me?odi/is*e ri*t+51 die het natuurlke lev5 misk5n51 is ze zelfs van uitnem5de wa>de4 ,want de beld5is d] voorb]eid5de g5ade h\dt niet 91 dat de m5s*1 door te do5 quod 9 se e/1 door vltig t] k]k te gaan1 met ern/ na> ,gods woord te hoor51 zne zonde te erk5n51 na> v]loss+ te v]lang5 enz41 volg5s e5 m]itum de congruo1 de g5ade d] w$]geboorte1 v]di55 ( ook zi* voor ha> ontvankelk en vatba> mak5 kan4 ,ma> z h\dt 91 dat ,god ,s*epp]1 ,ond]h\d] en ,rege]d] all] d+5 is en dat ,h zelfs v]re van te vor5 9 de gesla*t5 het lev5 s*ikt van h51 die ,h te zn] td begiftig5 zal met het gelo(4 ,de m5s* is op d5 zesd5 dag niet door evolutie uit lag]e s*epsel5 ont/aan ma> door ,gods h& ges*ap52 to* mag zne s*epp+ door de voorafga&e dad5 ,gods voorb]eid heet54 ,*ri/us zelf is van bov5 gekom51 ma> zne kom/ is eeuw5lang voorb]eid4 ,natuur en g5ade zn ond]s*eid5 en mog5 niet v]w>d ( v]m5gd1 ma> ,god legt v]b& tuss*5 beide4 ,s*epp+1 v]loss+ en heiligmak+ word5 oeconomis* toeges*rev5 aan ,vad]1 ,zoon en ,gee/1 ma> deze drie zn de ne en wa>a*tige ,god en saam br5g5 z het gans*e w]k d] v]loss+ tot /&4 ,niem& kan tot ,*ri/us kom51 t5z de ,vad] hem trekke2 en niem& ontvangt d5 ,h4 ,gee/1 dan wi5 de ,zoon ,hem z5dt4 ,en da>om is er e5e gratia praep>ans4 ,god b]eidt zelf op m5ig]lei wze zn w]k d] g5ade 9 de h>t5 voor4 ,h wekt 9 ,za*eus de bege]te1 om ,jezus te zi51 ,luk4 #ai3c1 w]kt v]slag5heid ond] de s*>e1 die ,petrus hoort1 ,hd4 #b3cg1 doet e5 ,paulus t] a>de vall51 ,hd4 #i3d1 br5gt d5 /okbewa>d] tot v]leg5heid1 ,hd4 #af3bg en leidt zoo het lev5 van al zne k9d]5 ook vr en tot de ure van hunne w$]geboorte toe4 ,ook al zn z nog niet van hunne zde de v]zo5+ en re*tva>dig+ deela*tig1 al hebb5 z nog niet de w$]geboorte en het gelo(1 z zn to* re$s voorw]p5 zn] eeuwige liefde1 en ,h leidt h5 zelf door zne g5ade he5 tot di5 ,gee/1 die alle5 w$]b>5 en troo/5 kan4 ,alles /aat dan ook na> de ord5+ ,gods met hun lat]e toebr5g+ tot en roep+ 9 de geme5te 9 v]b&4 ,ontvang5is en geboorte1 huisgez9 en gesla*t1 volk en l&1 opvo$+ en ond]ws1 ontwikkel+ van v]/& en h>t1 bew>+ voor s*rikkelke zond51 voor de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ bov5al1 ( ook ov]gave aan all]lei boo%eid en ong]e*tigheid1 ramp5 en oordeel51 zeg5+5 en weldad51 pr$ik+ van wet en evangelie1 v]slag5heid en vreeze voor het oordeel1 ontwak+ d] consci5tie en behoefte aan r$d+1 het is alles e5e gratia praep>ans tot de w$]geboorte uit d5 ,h4 ,gee/ en tot de plaats1 welke de geloovige lat] 9 de geme5te innem5 zal4 ,en is wel de weg na> d5 hemel1 ma> vele zn de leid+5 ,gods1 zo[el vr als op di5 weg1 en rk en vr is de g5ade des ,h4 ,gee/es4 ,j]emia en ,johannes de ,doop] en ,timo!us word5 op &]e wze toegebra*t dan ,manasse ( ,paulus1 en v]vull5 9 d5 di5/ ,gods elk e5e ond]s*eid5e taak4 ,pietisme en me?odisme misk5n5 die leid+51 bep]k5 ,gods g5ade1 will5 all5 beke]5 en vorm5 na> n type4 ,ma> de ,g]ef4 !ologie e]bi$igt de vrma*t ,gods en bewond]t d5 rkdom zn] g5ade4 ,cf4 ov] wez5 en vru*t d] uitw5dige roep+1 behalve de vroeg] bl4 #baa g5oemde litt4 ov] de algeme5e g5ade3 ,twissus1 ,op4 ,i #ffj sq4 ,trigl&1 ,opuscula ,i #dcjv4 ,,ii #hjiv4 ,gom>us1 ,op4 ,i #ig sq4 ,synopsis pur4 !ol4 #cj1 #dj-df4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #bef4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vi #b1 #af4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xv qu4 #b en ook ,,xiv #ad1 #ea4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,ii #i1 #d4 ,,iii #e4 #bj4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 ,,xxi #i-aa4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 #ahg4 ,moor ,,iii #ajga4 ,hodge1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #fdav4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #dea4 ,,ii #dhbv4 ,c&li%1 ,! atonem5t #ahfa1 p4 #afiv4 ,a4 ,rob]tson1 ,hi/4 ( ! atonem5t controv]sy 9 conn4 ) ! secession ,*ur* #ahdf4 ,ov] de gratia praep>ans is te raadpleg53 ,musculus1 ,loci ,c4 #bd4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #cab4 ,urs9us op vr4 #hh-ij4 ,olevianus e4 a4 b ,heppe1 ,dogm4 d4d4 ,pr4 ,,ii #cgb4 ,p]k9s1 ,w]k5 ,,iii #abgv4 ,amesius1 ,casus ,consc4 ,,ii #d en disp4 !ol4 de praep>4 peccatoris ad conv]sionem1 b ,dr4 ,h4 ,viss*]1 ,g4 ,amesius #ahid p4 #abe4 ,brits*e !olog5 op de ,dords*e synode ov] het #c;e en #d;e art4 ,synopsis #cb1 #f4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #f1 #aa-ae4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djb-dbd4 ,moor ,,iv #dhb4 ,vitr+a1 ,gee/elk ,lev5 c4 #d4 ,e5hoorn1 ,wellev5 ,i #bbj4 ,van ,aal/1 ,gee/4 ,m5gel/(f51 #bih4 #cfi4 ,comrie ,cate*4 op vr4 #bj-bc4 ,ow51 ,re*tv4 uit het gelo( c4 #a bl4 #hcv4 ,kuyp]1 ,het w]k v4 d4 ,h4 ,g4 ,,ii #aaa4 #c4 ,s*rift en erv>+ getuig5 e*t]1 dat al deze w]k+5 d] vocatio ext]na niet altd en b all5 tot het opre*t gelo( en de zaligheid leid54 ,vanzelf r/ dus de vraag1 wat de diep/e en laat/e oorzaak van die v]s*ill5de uitkom/ is4 ,da>op w]d 9 de *ri/elke k]k 9 ho(dzaak drierlei antwoord gegev54 ,sommig5 zeid51 dat die v]s*ill5de uitkom/ te dank5 0 aan d5 wil des m5s*51 hetz die wil van nature ( door de g5ade van d5 ,logos ( door die 9 d5 doop ( ook door die 9 de roep+ de kra*t ontvang5 _h1 om het evangelie aan te nem5 ( te v]w]p54 ,op dit /&punt is er ge5 ond]s*eid van vocatio ext]na en int]na1 van vocatio suffici5s en efficax4 ,inn]lk en wez5lk is de roep+ altd en b all5 dezelfde2 z heet alle5 efficax na> de uitkom/1 als iem& ha> gehoor geeft4 ,na alwat vroeg]1 vooral deel ,,ii #ceev4 ov] het pelagianisme gezegd is1 behoeft dit antwoord ge5 bre$vo]ige we]legg+ me]4 ,het is duidelk1 dat het ge5 oploss+ bi$t4 ,m5 kan wel 9 de practk b de naa/e oorzaak blv5 /aan en bepaaldelk het ongelo( toes*rv5 aan d5 wil van d5 m5s*4 ,m5 spreekt dan ook na> wa>heid1 ,deut4 #cj3ai1 ,jos4 #bd3ae1 ,jes4 #fe3ab1 ,mt4 #bb3b1 #bc3cg1 ,joh4 #g3ag1 ,rom4 #i3cb enz42 de zondige wil van d5 m5s* is oorzaak van zn ongelo(4 ,ma> re$s 9 de practk s*rv5 alle vrom5 t5 all5 tde en ond] alle ri*t+5 hun gelo( en zaligheid alle5 aan ,gods g5ade toe1 deel ,,ii #cea4 ,er is niets1 dat h5 ond]s*eidt dan die g5ade alle51 #a ,cor4 #d3g4 ,en da>om kan dit ond]s*eid t] laat/e in/antie niet ligg5 9 d5 m5s*elk5 wil4 ,blft m5 da>b to* als de laat/e oorzaak /aan1 dan v]heff5 zi* 9 e5s al de psy*ologis*e1 e?is*e1 hi/oris*e en !ologis*e bezw>51 die t5 all5 tde teg5 het pelagianisme +ebra*t zn4 ,e5e onb]ek5b>e willekeur wordt +evo]d1 de zonde v]zwakt1 de besliss+ ov] de uitkom/ d] w]eldges*i$5is 9 h&5 van d5 m5s* gelegd1 de rege]+ all] d+5 aan ,god onttrokk51 zne g5ade te niet g$aan4 ,ook al s*rft m5 de ma*t1 om voor ( teg5 het evangelie te kiez51 aan de h]/ell+ door de g5ade toe1 de zaak wordt da>door to* niet bet]4 ,m5 vo]t dan e5e g5ade 91 die enkel en alle5 9 de h]/ell+ d] wilskeuze be/aat1 van welke de ,s*rift met ge5 woord meld+ maakt1 die eig5lk de w$]geboorte al ond]/elt en ze to* e]/ na go$e keuze van d5 wil tot /& br5g5 moet1 cf4 ,frank1 ,sy/4 d4 *r4 ,wahrh4 ,,ii #cbe4 ,ook raakt m5 op dit /&punt v]leg5 met al die millio55 van m5s*51 die nooit het evangelie hebb5 gehoord ( ook als k9d]k5s weg/i]v5 en die da>om nooit 9 de geleg5heid w]d5 ge/eld1 om ,*ri/us aan te nem5 ( te v]w]p54 ,de vre wil des m5s*5 kan da>om de laat/e oorzaak van gelo( en ongelo( niet zn4 ,e5 &] antwoord w]d da>om op de bov5ge/elde vraag door ,bell>m9us gegev52 h v]wi]p zo[el de le] van ,pelagius als van ,augu/9us1 zo*t e5 midd5weg te bew&el51 en zeide1 dat de efficacia d] roep+ da>van afh+1 ( z tot iem& kwam 9 e5 ges*ikt5 td1 als zn wil g5eg5 0 om ha> op te volg5 7congruitas71 de grat4 et lib4 arb4 ,i #ab4 ,,iv #aa1 en zoo v]d] de congrui/51 en 9 de ,g]ef4 k]k ,pajon1 ,kleman en ook ,%$d1 ,sy/4 ,!ol4 ,,ii #eaa-ebh1 die de zaligheid 9 ! highe/ degree probable noemt voor i$]1 die ern/ig en v]ig van de middel5 d] g5ade gebruik maakt4 ,ma> ook dit antwoord is onbevr$ig5d4 ,er ligt 9 de congruitas wel e5e belangrke wa>heid1 die door het me?odisme misk5d1 9 de ,g]ef4 le] van de gratia praep>ans tot ha> re*t komt4 ,ma> z is geheel onvoldo5de1 om de efficacia d] roep+ te v]kl>54 ,imm]s is z 9 ha>zelve niet &]s dan e5e suasio moralis1 welke uit]a>d onma*tig is dat gee/elk lev5 te s*epp51 hetwelk volg5s de ,s*rift door w$]geboorte 9 d5 m5s* ont/aat2 voorts ond]/elt z1 dat de m5s* 9 het e5e oog5blik niet1 9 het &]e wel ges*ikt is om de g5ade aan te nem51 en zoekt de zonde dus 9 de om/&igh$5 en v]zwakt die 9 d5 m5s*2 v]d] legt z de besliss+ 9 d5 wil des m5s*5 en roept da>door al de b$5k+5 we] op1 die bov5 g5oemd en door ,bell>m9us zelv5 teg5 het pelagianisme +ebra*t w]d52 en e9delk legt z tuss*5 roep+ en beke]+ sle*ts e5 v]b& van congruitas1 dat als z$elk van a>d /e$s door d5 wil v]brok5 kan word5 en da>om de efficacia d] roep+ niet wa>borg5 kan4 ,da>om w]d door de ,augu/9ian51 de ,?omi/5 en de ,g]e=me]d5 de oorzaak1 wa>door de roep+ b d5 e5 vru*t droeg en b d5 &] niet1 9 d5 a>d d] roep+ zelve gezo*t4 ,de e]/5 zeid51 dat er1 +eval de roep+ kra*tdadig is1 e5e delectatio victrix bkwam1 die niet alle5 het posse ma> ook het velle s*onk2 de ,?omi/5 sprak5 van e5e physica pra$et]m9atio ( actio ,dei physica1 welke het posse ag]e1 door de vocatio suffici5s ges*onk51 9 e5 ag]e de$ ov]gaan2 ma> de ,g]e=me]d5 hadd5 teg5 deze t]m5 bezwa>1 vooral teg5 de oms*rv+ van de daad ,gods 9 de beke]+ als e5e physis*e en sprak5 liev] van e5e vocatio ext]na en int]na4 ,deze ond]s*eid+ komt re$s b ,augu/9us voor1 de pra$4 sanct4 c4 #h1 w]d van hem ov]g5om5 door ,calvn1 op ,rom4 #aj3af1 ,acta ,syn4 ,trid4 c4 antidoto sess4 #f1 ,c4 ,r4 #ce1 #dhj4 ,in/4 ,,iii #bd1 #h enz41 en dan +eburg]d 9 de ,g]ef4 !ologie4 ,e]/ w]d deze tweerlei roep+ ook nog wel &]s g5oemd1 n4l4 vocatio mat]ialis en =malis1 signi en b5eplaciti1 communis en s+ul>is1 univ]salis en specialis enz41 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #cb1 ma> de naam van uit- en inw5dige roep+ kreeg de ov]h& en heeft all5gs de &]e v]drong54 ,al komt deze ond]s*eid+ nu met lett]lke woord5 9 de ,s*rift niet voor1 z is to* op ha> gegrond4 ,z vloeit #a re$s da>uit voort1 dat alle m5s*5 van nature gelk zn1 v]doemelk voor ,gods aangezi*t1 ,rom4 #c3i-ai1 #e3ab1 #i3ba1 #aa3cb1 dood 9 zond5 en misdad51 ,ef4 #b3b1 #c1 v]dui/]d 9 het v]/&1 #a ,cor4 #b3ad1 ,ef4 #d3ah1 #e3h1 het kon9krk ,gods niet kunn5de zi51 ,joh4 #c3c1 slav5 d] zonde1 ,joh4 #h3cd1 ,rom4 #f3bj1 v&5 ,gods1 ,rom4 #h3g1 ,col4 #a3ba1 die zi* d] wet niet kunn5 ond]w]p51 ,rom4 #h3g1 uit zi*zelv5 niets go$s kunn5 d5k5 ( do51 ,joh4 #ae3e1 #b ,cor4 #c3e1 en1 (s*oon het evangelie voor d5 m5s* is1 to* er v&ig teg5ov] /aan en het als e5 erg]nis ( dwaa%eid v]a*t51 #a ,cor4 #a3bc1 #b3ad4 ,uit d5 m5s* is da>om het ond]s*eid niet te v]kl>51 dat na de roep+ wa> te nem5 valt4 ,alle5 ,god en zne g5ade maakt ond]s*eid1 #a ,cor4 #d3g4 #b ,de pr$ik+ des ,woords is zond] me] niet voldo5de1 ,jes4 #f3i1 #aj1 #ec3a1 ,mt4 #ac3acv1 ,mk4 #d3ab1 ,joh4 #ab3ch-dj enz42 re$s 9 het ,o4 ,t4 w]d da>om de ,h4 ,gee/ belo(d1 die all5 le]5 en e5 nieuw h>t s*5k5 z\1 ,jes4 #cb3ae1 ,j]4 #ca3cc1 #cb3ci1 ,eze*4 #aa3ai1 #cf3bf1 ,joel #b3bh2 en da>toe w]d ,h op d5 p9k/]dag uitge/ort1 om met en door de apo/el5 te getuig5 van ,*ri/us1 ,joh4 #ae3bf1 #bg1 om de w]eld te ov]tuig5 van zonde1 g]e*tigheid en oordeel1 ,joh4 #af3h-aa1 om te w$]b>51 ,joh4 #c3ev41 #f3fc1 #af3ac1 en te leid5 tot de beld5is van ,jezus als d5 ,he]e1 #a ,cor4 #ab3c4 ,da>om wordt #c het w]k d] v]loss+ zo[el subjectief als objectief geheel aan ,god toeges*rev51 en wel niet 9 algeme55 z91 zooals ,h door zne voorzi5igheid alle d+5 voortbr5gt1 ma> bepaaldelk ook 9 di5 eng]5 z91 dat ,h door bzond]e ,goddelke kra*t de w$]geboorte en beke]+ w]kt4 ,het is niet desg551 die wil no* desg55 die loopt1 ma> des ontf]m5d5 ,gods1 ,rom4 #i3af2 de roep+ is realise]+ d] v]kiez+1 ,rom4 #h3bh1 #aa3bi4 ,het is ,god1 die het h>t v]nieuwt en er zne wet 9 s*rft1 ,ps4 #ea3ab1 ,j]4 #ca3cc1 ,eze*4 #cf3bf1 die v]li*te oog5 des v]/&s geeft1 ,ps4 #aai3ah1 ,ef4 #a3ah1 ,col4 #a3i-aa en het h>t op5t1 ,hd4 #af3ad1 die zn5 ,zoon als ,*ri/us k5n5 doet1 ,mt4 #aa3be1 #af3ag1 ,gal4 #a3af en tot ,hem h55leidt met gee/elke kra*t1 ,joh4 #f3dd1 ,col4 #a3ab1 #ac1 die het evangelie pr$ik5 doet1 niet alle5 9 woord51 ma> ook 9 kra*t en 9 d5 ,h4 ,gee/1 #a ,cor4 #b3d1 #a ,!ss4 #a3e1 #f en zelf d5 wasdom geeft1 #a ,cor4 #c3f-i1 die 9 n woord 9 ons w]kt beide het will5 en het w]k5 na> zn welbehag51 ,phil4 #b3ac1 en da>toe e5e kra*t bezigt1 welke gelk is aan de w]k+ d] /]kte zn] ma*t1 als ,h ,*ri/us uit de dood5 opgewekt en gezet heeft aan zne re*t]h&1 ,ef4 #a3ah-bj4 #d ,de daad zelve1 wa>door ,god deze v]&]+ 9 d5 m5s* teweegbr5gt1 heet dikw]f w$]geboorte1 ,joh4 #a3ac1 #c3cv41 ,tit4 #c3e enz41 en de vru*t da>van wordt aang$uid als e5 nieuw h>t1 ,j]4 #ca3cc1 1 #b ,cor4 #e3ag1 1 1 ,ef4 #b3aj1 1 ,rom4 #ad3bj1 zne 1 #a ,cor4 #c3i1 ,ef4 #b3ba enz41 dat is1 wat er 9 d5 m5s* door de g5ade tot /& gebra*t wordt1 is veel te rk en te groot1 dan dat het uit e5e suasio moralis van het woord d] pr$ik+ z\ kunn5 v]kla>d word54 ,e9delk #e de ,s*rift spreekt zelve van de roep+ 9 tweerlei z94 ,me]mal5 gewaagt z van e5e roep+ en noodig+1 die niet opgevolgd wordt1 ,jes4 #fe3ab1 ,mt4 #bb3c1 #ad1 #bc3cg1 ,mk4 #af3ae1 #af1 enz41 en dan kan z zegg51 dat ,god alles van zne zde g$aan heeft1 ,jes4 #e3d1 en dat de m5s*5 door hun onwil niet gelo(d en ,gods raad1 d5 ,h4 ,gee/1 de roep+ hebb5 we]/aan1 ,mt4 #aa3bjv41 #bc3cg1 ,luk4 #g3cj1 ,hd4 #g3ea4 ,ma> z k5t ook e5e roep+1 die ,god tot auteur heeft1 realise]+ d] v]kiez+ en altd kra*tdadig is2 zoo bepaaldelk b ,paulus1 ,rom4 #d3ag1 #h3cj1 #i3aa1 #bd1 #a ,cor4 #a3i1 #g3aev41 ,gal4 #a3f1 #ae1 #e3h1 ,ef4 #d3a1 #d1 #a ,!ss4 #b3ab1 #b ,tim4 #a3i1 cf4 ook #a ,petr4 #a3ae1 #b3i1 #e3aj1 #b ,petr4 #a3c2 de geloovig5 kunn5 da>om e5v\dig als 1 ,rom4 #a3g1 #a ,cor4 #a3b1 #bd1 1 ( 1 #a ,cor4 #g3bb1 d4 i4 g]oep55 door ,god1 die ,*ri/us toebehoor5 en 9 zne geme5s*ap lev51 word5 aang$uid4 ,da>naa/ k5t ,paulus wel e5e pr$ik+ des evangelies aan zulk51 die het v]w]p51 ma> hun is het evangelie e5e dwaa%eid1 #a ,cor4 #a3ah1 #bc1 e5e reuke des doods t5 doode1 #b ,cor4 #b3ae1 #af1 z v]/aan het niet1 #a ,cor4 #b3ad4 ,als e5e kra*t ,gods1 #a ,cor4 #a3ah1 #bd1 bew/ het zi* aan h51 die door ,god na> zn voornem5 g]oep5 word51 ,rom4 #h3bh1 #i3aa1 #aa3bh1 ,ef4 #a3d1 #e4 #d4 ,deze roep+1 9 d5 z9 van ,paulus opgevat1 komt da>door vanzelf 9 het all]nauw/e v]b& te /aan met wat eld]s w$]geboorte heet4 ,dat blkt re$s da>uit1 dat ,paulus1 de roep+ /e$s kra*tdadig nem5de1 van w$]geboorte bna niet spreekt4 ,sle*ts e5maal b$i5t h zi* van dit woord1 als h 9 ,tit4 #c3e zegt1 dat ,god ons niet heeft zalig gemaakt uit onze w]k51 ma> ov]e5kom/ig zne b>mh>tigheid 1 d4 i4 door middel van het bad d] door d5 ,h4 ,gee/ gew]kte w$]geboorte en v]nieuw+4 ,w$]geboorte wordt hi] met v]nieuw+ v]bond51 wl z er de aanvang en het beg9sel van is2 saam word5 z toeges*rev5 aan d5 ,h4 ,gee/2 en beide word5 als e5 bad g$a*t1 wa>9 de ,h4 ,gee/ de geloovig5 ond]g$ompeld heeft en wa>uit ,h h5 als nieuwe m5s*5 heeft do5 op/aan4 ,volg5s ,rom4 #f ges*i$t dit 9 d5 doop als teek5 en zegel van het g5adev]bond4 ,als de uitv]kor55 n4l4 g]oep5 word51 dan ontvang5 z t]/ond door het gelo( de re*tva>digmak+ en de aannem+ tot k9d]5 9 juridis*5 z91 ,rom4 #c3bb1 #bd1 #d3e1 #e3a1 ,gal4 #c3bf1 #d3e1 enz41 ma> tegelk da>m$e ook de geme5s*ap met ,*ri/us1 ,rom4 #f3cv41 de v]he]lk+ na> zn beeld1 ,rom4 #h3bi1 #cj1 #a ,cor4 #d3ae1 #b ,cor4 #c3ah1 ,gal4 #d3ai1 en dus1 wl ,*ri/us zelf lev5dmak5de ,gee/ is1 #a ,cor4 #ae3de1 #b ,cor4 #c3ag1 d5 ,gee/ van ,*ri/us als pr9cipe van e5 nieuw lev51 ,gal4 #c3b1 #d3f1 zoodat de geloovig5 nu gee/elke1 nieuwe m5s*5 zn1 #a ,cor4 #b3ae1 #b ,cor4 #e3ag1 ,gal4 #f3ae1 ,ef4 #b3ae1 #d3bd1 ,col4 #c3aj1 w&el5de 91 geleid door en tempel5 znde van d5 ,h4 ,gee/1 ,rom4 #h3ad1 #a ,cor4 #f3ai1 ,gal4 #e3be enz4 ,het woord w$]geboorte moge da>om b ,paulus sle*ts e5maal voorkom52 zakelk ligt z b hem to* t5 grondslag aan het nieuwe lev51 dat de g]oep5e 9 de geme5s*ap met ,*ri/us deela*tig wordt4 ,v]want is de voor/ell+ b ,petrus1 die ,i #a3bc de geloovig5 v]maant elk&] lief te hebb51 wl z zn 1 1 d4 i4 door ,god1 cf4 #a3c1 opnieuw gebor51 niet uit v]gankelk zaad1 zooals b de e]/e geboorte1 ma> uit onv]gankelk zaad1 d4 i4 het woord ,gods1 zooals het door de roep+ ,gods 9 d5 m5s* +eplant1 e5 1 ,jak4 #a3ba en het beg9sel van e5 nieuw lev5 wordt1 en dat door middel van het hun v]kondigde1 lev5de en blv5de woord van ,god cf4 vs4 #be4 ,ev5zoo zegt ,jakobus #a3ah1 dat ,god ons na> zn wil geba>d1 voortgebra*t heeft1 1 door het woord d] wa>heid1 opdat w1 ,*ri/551 de e]/el+5 van ,gods s*epsel5 z\d5 zn1 d4 i4 het w>e ,israel1 het bzond] eig5dom ,gods1 de re*tmatige erfg5am5 d] bel(te4 ,ov]al is hi] de w$]geboorte g$a*t als aanvang1 beg9sel1 grond d] heiligmak+1 door ,god ( zn ,gee/ inw5dig bew]kt1 en plaats hebb5de door middel van de roep+ door het woord4 ,ma> ,johannes bes*\wt de w$]geboorte uit e5 &] gezi*tspunt4 ,wat uit vlees* gebor5 is1 dat is vlees*1 #c3f en /aat v&ig teg5 ,god ov]4 ,zulk51 die alle5 op natuurlke wze gebor5 zn1 #a3ac1 zn uit1 #h3bc1 #ae3ai en behoor5 tot de w]eld1 #ad3ag1 #ai1 #bb enz41 zn van b5$51 #h3bc1 uit d5 duivel1 #h3dd1 begrp5 het li*t van d5 ,logos niet1 #a3e1 nem5 ,hem niet aan1 #a3aa1 hebb5 de dui/]nis liev] dan het li*t1 #c3ai1 #bj1 hoor5 niet1 #h3dg1 k5n5 ,god niet1 #h3ai1 #ae3ba1 zi5 het kon9krk ,gods niet1 #c3c1 w&el5 9 de dui/]nis1 #ab3ce1 hat5 het li*t1 #c3bj1 en zn di5/kne*t5 d] zonde1 #h3cd4 ,z kunn5 ook het kon9krk ,gods niet zi51 #c3c1 niet geloov51 #e3dd1 #ab3ci1 niet het woord ,gods hoor51 #h3dc1 niet tot ,*ri/us kom51 #f3dd1 d5 ,h4 ,gee/ niet ontvang51 #ad3ag4 ,en da>om is er w$]geboorte van noode4 ,deze is e5 1 d4 i4 van bov51 #c3c1 cf4 #c3ca1 #h3bc1 #ai3aa1 #bc1 1 #a3ac1 ,i #b1 #bj1 #c3i enz41 uit wat] en ,gee/1 #c3e1 d4 i4 uit d5 ,gee/1 #c3f1 #h1 wi5s re9ig5de w]kzaamheid 9 het wat] ha> beeld heeft1 cf4 ,eze*4 #cf3be-bg1 ,mt4 #c3aa1 geheimz9nig en wond]lk1 zoodat niem& oorsprong en wez5 ervan k5t1 #c3h4 ,deze w$]geboorte wordt da>om b ,johannes ook niet met het woord ( met de roep+ 9 v]b& gebra*t1 ma> gaat da>aan veele] vooraf4 ,imm]s w]kte ,*ri/us als ,logos ook re$s vr zne vlees*word+1 #a3a-ac2 ,h s*e5 als li*t 9 de w]eld1 ma> deze k5de ,hem niet1 #a3e1 #i1 #aj4 ,h kwam tot het zne1 tot ,israel1 en de zn5 nam5 ,hem niet aan1 #a3aa2 ma> to* 0 ook to5 zne kom/ niet geheel vru*teloos1 want zoovel5 als ,hem aannam51 kreg5 to5 al de ma*t om k9d]5 ,gods te word54 ,en dat w>5 dezulk51 die uit ,god gebor5 w>51 #a3ab1 #ac cf4 #a ,joh4 #e3a4 ,voordat de m5s*5 tot ,*ri/us kom5 en 9 ,hem geloov51 zn z al uit ,god1 #h3dg1 uit de wa>heid1 #ah3cg2 z word5 door d5 ,vad] gegev5 aan d5 ,zoon1 #f3cg1 #ci1 #ag3b1 #i2 ,h trekt ze tot ,*ri/us1 #f3dd2 en al wie zoo tot ,*ri/us komt1 w]pt ,h niet uit en v]lie/ ,h niet1 ma> bewa>t ,h tot het eeuwige lev51 #f3ci1 #aj3bh1 #ag3ab4 ,*ri/us komt1 om h51 die als door d5 ,vad] ,hem gegev5 zne s*ap5 re$s zn1 #aj3bg1 toe te br5g51 om h5 zne /em te do5 hoor5 en volg5 en tot ne kudde te v]gad]51 #aj3af1 #aa3eb2 om hun1 die al 9 zek]5 z9 k9d]5 ,gods zn1 #aa3eb1 de 1 het re*t en de bevoegdheid te s*5k51 om het te word51 om zi* als zoodanig1 als gebor55 uit ,god1 als 1 te op5b>5 en dit vooral te toon5 9 de bro$]lke liefde1 d4 i4 9 de liefde tot h51 die ev5e5s uit ,god gebor5 zn1 #a ,joh4 #e3a4 ,uit dit alles blkt1 dat ,johannes de w$]geboorte niet 9 de e]/e plaats als e5e e?is*e1 do* als e5e metaphysis*e daad ,gods d5kt1 door zn ,gee/ op wond]volle wze1 onmiddellk gew]kt1 opdat de alzoo w$]gebor55 jui/ 9 ,*ri/us geloov5 en als k9d]5 ,gods 9 bro$]lke liefde op5ba> z\d5 word54 ,t5 onre*te wordt deze le] van ,johannes door sommig5 tot e5 gno/is* dualisme h]leid1 ,s*olt51 ,het ,ev4 na> ,joh4 #ahfd bl4 #hiv4 ,holtzmann1 ,neut4 ,?4 ,,ii #dfh f4 ,het is imm]s ge5 dualisme1 dat van nature be/aat1 want alle d+5 zn oorspronkelk door d5 ,logos ges*ap51 #a3c2 de w]eld gans* 9 het algeme5 is het voorw]p van ,gods liefde1 #c3af2 ,god gaf zn ,zoon1 niet om de w]eld te v]oordeel5 ma> te beh\d51 #c3ag1 #ab3dg4 ,van nature behoor5 e*t] alle m5s*5 tot de w]eld1 die het li*t haat1 wl h>e w]k5 boos zn1 #c3ai1 #bj4 ,zoo hangt het dus van het gelo( af1 ( iem& het eeuwige lev5 ontvangt1 #c3ae1 #af1 #cf4 ,dat gelo( is e5 1 #f3bi1 het is e5 kom51 #e3dj1 #f3ce1 #cg1 #dd1 #g3cg1 e5 aannem51 #a3aa1 #ab1 #c3aav41 #e3dc1 e5 dor/5 en dr9k51 e5 hong]5 en et51 #d3ac-ae1 #f3ce1 #ejv41 #g3cg1 het gaat niet buit5 v]/& en wil om ma> heeft da>9 zn wortel1 #g3ag4 ,het ongelo( wordt da>om ook aan d5 onwil des m5s*5 toeges*rev51 #e3dj1 #h3dd2 de m5s* blft er v]antwoordelk voor1 #c3ai1 #i3da1 #ab3dc1 #ae3bb1 #bd4 ,en al is het ook1 dat de geloovig5 niet me] kunn5 v]lor5 gaan1 #aj3bh1 #bi1 z word5 to* v]ma&1 om 9 ,*ri/us en 9 zn woord te blv51 wl z &]s ge5 vru*t kunn5 drag51 #ae3d-aj4 ,(s*oon ,johannes dus de teg5/ell+ van gelo( en ongelo( tot e5e daad ,gods t]ugleidt1 wa>door ,h aan d5 e55 geeft wat ,h aan d5 &]5 on?\dt1 h wil da>m$e ge5sz9s de zelfw]kzaamheid en de v]antwoordelkheid des m5s*5 te niet do52 veele] laat h beide naa/ elk&] /aan1 ,holtzmann ,,ii #did f4 ,b alle v]s*il 9 voor/ell+1 is er da>om tuss*5 ,paulus en ,johannes ov]e5/emm+ 9 de zaak4 ,v]s*il is er da>91 dat ,paulus de w$]geboorte bes*\wt als d5 e?is*5 aanvang van e5 nieuw1 heilig lev5 en ha> tot /& laat kom5 door de kra*tdadige roep+ ,gods2 ,johannes vat ze op van h>e metaphysis*e zde en v]kla>t uit ha> het feit1 dat vel5 ,jezus' woord hoor5 en aannem51 door het gelo( tot ,hem gaan en het eeuwige lev5 ontvang54 ,op ov]e5kom/ige wze w]d 9 d5 e]/5 td d] ,h]vorm+ de w$]geboorte 9 ruim]5 z9 g5om5 voor de gans*e v]nieuw+ des m5s*51 t]wl z 9 lat] td bep]kt w]d tot de in/ort+ van het beg9sel des nieuw5 lev5s1 welke aan de daad des gelo(s voorafg+4 ,voeg5 w hi]aan nu nog het woord van ,jezus 9 ,mt4 #ai3bh toe1 dan blkt1 dat de ,s*rift van de w$]geboorte 9 drierlei z9 spreekt3 als beg9sel des nieuw5 lev5s1 dat door d5 ,gee/ ,gods vr het gelo( 9 d5 m5s* geplant wordt1 als de z$elke v]nieuw+ des m5s*5 door het woord en d5 ,gee/ van ,*ri/us1 en e9delk1 als h]/ell+ van de gans*e w]eld 9 ha> oorspronkelke volkom5heid4 ,zoo omvat de w$]geboorte het gans*e w]k d] h]s*epp+ van ha> all]e]/5 aanvang 9 d5 m5s* af tot ha> voltooi+ 9 d5 nieuw5 hemel en de nieuwe a>de toe4 ,deze gans*e h]s*epp+ heeft 9 ,*ri/us1 bepaaldelk 9 zne op/&+1 ha> grond1 #a ,petr4 #a3c1 ha> beg9sel 9 het woord en d5 ,gee/ van ,*ri/us1 ha> auteur 9 ,*ri/us zelv51 die de re=mator d] s*epp+ is4 ,hi]uit wordt ook het v]b& duidelk1 dat tuss*5 w$]geboorte en roep+ be/aat4 #a ,er is ge5 w$]geboorte zond] roep+4 ,gelk ,god 9 d5 beg9ne alle d+5 s*iep door te sprek5 en nog alle d+5 draagt door het woord zn] kra*t1 zoo br5gt ook ,*ri/us de h]s*epp+ tot /& door de ma*t van zn woord4 #b ,deze roep+ heeft tot inh\d niet e5 woord ,gods 9 het algeme51 ma> bepaaldelk het woord van ,*ri/us4 ,h heeft door zn ld5 en /]v5 het re*t tot de h]s*epp+ all] d+5 v]worv54 ,h heeft ha> 9 zne op/&+ pr9cipieel g]ealise]d2 wanne] ,*ri/us als middela> spreekt1 gehoorzaamt alles zn woord en komt uit d5 dood het lev5 te voors*n2 ,h maakt lev5d1 die ,h wil1 ,joh4 #e3ba1 #be1 #bhv4 ,inh\d d] roep+ is da>om het evangelie1 de blde boods*ap van ,*ri/us2 da>door alle5 word5 alle d+5 v]nieuwd4 #c ,dit woord van ,*ri/us1 voor e5 oog5blik da>gelat51 ( het uitw5dig1 hoorba> door m5s*5 gebra*t wordt ( niet1 moet 9 elk geval e5 word51 ,jak4 #a3ba4 ,e]/ als het 9 d5 m5s*1 9 de s*epsel5 +eplant wordt1 komt da>uit als 1 #a ,petr4 #a3bc het nieuwe lev5 te voors*n4 #d ,het evangelie1 het woord van ,*ri/us1 z v]kondig51 dat het niet alle5 tot de s*epsel5 gebra*t ma> 9 h5 +eplant wordt1 kan alle5 de ,h4 ,gee/4 ,gelk de s*epp+ ges*i$de door ,woord en ,gee/1 zoo volbr5gt ook ,*ri/us de h]s*epp+ door zn woord en zn ,gee/4 ,h is zelf geword5 tot lev5dmak5d5 ,gee/1 #a ,cor4 #ae3dg1 #b ,cor4 #c3ag1 en h]s*ept alle d+5 sprek5de door d5 ,gee/1 ,rom4 #h3iv4 #e ,deze w$]geboorte ond]/elt ge5sz9s het bewu/e lev5 en het actieve will54 ,z heeft1 als h]/ell+ d] s*epp+ 9 ,mt4 #ai3bh1 zelfs het r$eloos s*epsel tot object2 z valt blk5s enkele voorbeeld5 9 de ,s*rift 9 k9d]51 voordat z tot j>5 des ond]s*eids gekom5 zn2 imm]s is ook de k9d]doop geb\wd op de ond]/ell+1 dat k9d]5 zond] hun wet5 9 ,*ri/us tot g5ade kunn5 aang5om5 word52 z gaat volg5s ,johannes' evangelie aan het kom5 tot en geloov5 9 ,*ri/us vooraf4 ,9 al deze gevall5 is er e5e w$]geboorte alle5 door inw5dige1 zond] uitw5dige roep+4 #f ,ook wanne] z tdelk sam5valt met ( plaats heeft na de uitw5dige roep+1 1 #a ,petr4 #a3bc1 is z zelve to* altd onmiddelk1 wl z niet voortkomt uit het gepr$ikte woord1 ma> 1 ,joh4 #c3e1 #f1 #h1 1 #a ,petr4 #a3bc4 ,de ,h4 ,gee/ w]kt wel met en door1 ma> zne w]k+ is niet beslot5 b9n5 het gepr$ikte woord2 ,h maakt het zelf door de inw5dige roep+ tot e5 en doet da>uit het nieuwe lev5 te voors*n kom54 #g ,omdat het nieuwe lev5 e*t] nooit voortkomt no* voorkom5 kan dan uit het +eplante woord en d5 ,gee/ van ,*ri/us1 is het1 zoodra het tot bewu/zn ontwaakt1 aan het objectieve1 uitw5dige woord van ,*ri/us gebond51 dat met dat inw5dige hetzelfde evangelie tot inh\d heeft4 ,regel van le] en lev5 is alle5 de ,h4 ,s*rift4 #h ,inw5dige roep+ en w$]geboorte /aan 9 v]h\d+ als zaad en plant1 #a ,petr4 #a3bc1 als e5 sprek5 door en e5 hoor5 en le]5 van d5 ,vad]1 ,joh4 #f3de1 als trekk5 en volg51 #f3dd1 als gev5 en aannem51 #f3fe1 als aanbi$+ en 7passieve7 aanva>d+ des heils1 ,amesius1 ,m$4 ,!ol4 ,i #bf1 #gv4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #deb4 #dfc sq4 ,heidegg]1 ,corp4 ,!ol4 #ba1 #fa4 ,t]wl dus aan de w$]geboorte altd e5 sprek5 ,gods1 e5 voorafgaat1 bi$5 ons no* de ,s*rift no* de erv>+ g5oegzame gegev5s aan de h&1 om te bepal51 ( de w$]geboorte b volwass55 9 d5 regel ook plaats grpt na en door de uitw5dige roep+1 dan wel aan ha> voorafgaat1 ,voetius ,disp4 ,,ii #dfa4 ,uit het evangelie en de briev5 van ,johannes kan afgeleid word51 dat z logis*1 ma> to* niet1 dat z ook temporeel aan ha> voorafgaat2 en ,paulus1 ,petrus en ,jacobus h\d5 uit- en inw5dige roep+ /e$s met elka> 9 het nauw/e v]b&4 #e4 ,teg5 deze inw5dige roep+ en w$]geboorte wordt e*t] van pelagiaans*e zde altd het bezwa> +ebra*t1 dat z 9 het gee/elke e5 physis*5 dwang invo]t1 met de natuur van e5 r$elk wez5 9 /rd is1 d5 m5s* geheel passief maakt1 de z$elke vrheid en v]antwoordelkheid ond]mnt4 ,het pelagianisme is er da>om altd op uit1 om de we]/aanba>heid d] roep+ te h&hav5 en w$]geboorte1 beke]+1 heiligmak+1 volh>d+ enz4 te lat5 afhang5 van e5e besliss+ van d5 wil4 ,w$]gebor5 en g]e*tva>digd wordt h alle51 die vooraf vrwillig e5e ( &]e conditie volbr5gt1 gelo(t1 zi* beke]t1 gez9d is om ,gods gebod5 te ond]h\d5 enz4 ,het wikkelt zi* da>mee t]/ond 9 tal van onoplosb>e moeilkh$54 ,indi5 de m5s* tot het volbr5g5 van die conditin van nature 9 /aat is1 is h zoo go$1 dat er heel ge5 w$]geboorte 9 d5 z9 d] ,s*rift van noode is2 e5ige z$elke opvo$+ en v]bet]+ is dan me] dan voldo5de4 ,indi5 de m5s* de kra*t1 om het evangelie al dan niet aan te nem51 vooraf door de gratia praev5i5s 9 doop ( roep+ ontvang5 moet1 dan gaat er ook hi] e5 gratia irresi/ibilis aan het geloov5 vooraf1 want de gratia praep>ans wordt aan all5 zond] hun will5 ( wet5 ges*onk52 dan heeft feitelk de w$]geboorte al plaats vr de besliss+ van d5 m5s*1 want op]>i sequitur esse1 de daad volgt op het v]mog51 de wil1 die tot het aannem5 van het evangelie 9 /aat /elt1 is blk5s het evangelie van ,johannes re$s e5 v]nieuwde en h]bor5 wil4 ,alle5 is dan niet 9 te zi51 hoe er na dat alles nog e5e vre wilskeuze mogelk is2 de wil is imm]s door de buit5 zn to$o5 hem ges*onk5 go$e kra*t re$s t5 go$e g$et]m9e]d1 en jui/ 9 diezelfde mate t5 go$e g$et]m9e]d1 als z kra*t tot e5e go$e keuze ontv+2 hoe me] m5 d5 wil door de zonde v]zwakt laat zn en hoe me] kra*t m5 hem 9 de gratia praev5i5s s*5k5 laat1 des te me] en 9 diezelfde mate h\dt ook zne indiff]5te vrheid op4 ,da>b is het raadsela*tig1 wa>toe zulk e5e vre wilskeuze nog noodig is2 als ,god to* re$s van te vor5 en onw$]/&elk d5 m5s* 9 zoov]re v]nieuw5 moet1 dat h vr het evangelie kiez5 kan1 wa>toe di5t de h&hav+ van de indiff]5te wilsvrheid dan nog &]s1 dan alle5 om ,gods g5ade w$]om te v]del51 zn g5adev]bond we] ev5 wankel en onva/ te mak5 als dat d] w]k5 vr d5 val1 en ,*ri/us nog ma*telooz] en liefdelooz] voor te /ell5 dan ,adam8 ,want ,h heeft alles volbra*t en alles v]worv51 ma> als ,h het wil toepass51 /uit zne ma*t en zne liefde af op d51 nog wel met nieuwe kra*t5 toeg]u/5 wil van d5 m5s*6 ,alle5 om e5e s*nvrheid van d5 m5s* te r$d51 wordt ,god van zne s\v]e9iteit1 het g5adev]bond van zne va/igheid1 ,*ri/us van zne kon9klke ma*t b]o(d4 ,en als m5 er dan nog ma> iets m$e won2 ma> ind]daad v]lie/ m5 er alles b4 ,niet alle5 wordt b de volwass55 de indiff]5te wilsvrheid sle*ts 9 s*n g]$4 ,ma> b de k9d]5 blkt heel de le] onvoldo5de en de onb>mh>tigheid zelve4 ,want n van beide3 de gratia1 die aan de k9d]5 ges*onk5 wordt1 is voldo5de t] zaligheid en op5t hun1 indi5 z vroeg /]v51 de poorte des hemels--en dan word5 z beh\d5 zond] hun to$o5 en zond] zelf gekoz5 en besli/ te hebb52 ( z is niet voldo5de1 ma> dan zn ook alle k9d]k5s v]lor51 die vroeg1 voordat z kiez5 kond51 /i]v52 en van de k9d]51 die opwass51 vall5 er door vre wilskeuze we] duiz5d5 b duiz5d5 af4 ,het pelagianisme 9 zne v]s*ill5de vorm5 s*nt b>mh>tig te zn2 ma> het is niets &]s dan de b>mh>tigheid van d5 f>izer1 die zi* om de toll5a>s niet bekomm]t4 ,om de wilsvrheid b enkele duiz5d5 volwass55 te r$d51 en dan nog ma> 9 s*n1 geeft het1 na> ev5r$igheid1 millio55 van k9d]k5s aan de v]doem5is prs4 ,t5 slotte blft het e5 raadsel1 wat het pelagianisme da>op teg5 hebb5 kan1 dat ,god zne kra*tdadige g5ade aan zond>5 v]he]lkt4 ,indi5 het de vraag opwi]p1 wa>om ,god die g5ade sle*ts aan vel5 en niet aan all5 s*5kt1 z\ het b i$]e5 e5 welwill5d oor v9d54 ,wie heeft die vraag niet 9 zi* voel5 oprz5 en wie is er niet tot 9 het diep/e zn] ziel door ontro]d8 ,ma> die vraag ke]t op i$] /&punt we] en wordt door ,pelagius ev5 m9 als door ,augu/9us beantwoord2 all5 zond] ond]s*eid moet5 ru/5 9 het welbehag5 ,gods4 ,de beld]s van ,gods s\v]e9iteit zn hi]b 9 ge5 geval 9 ongun/ig] conditie dan de v]d$ig]s van d5 vren wil4 ,want1 gelk bov5 aangetoond w]d1 s*5kt de gratia ext]na volg5s de ,g]e=me]d5 aan all51 die ond] het evangelie lev51 m9/5s zooveel g5ade1 als volg5s de ,pelagian5 9 de zoog5aamde gratia suffici5s hun v]le5d en door h5 tot e5e vre keuze vr ( teg5 het evangelie g5oegzaam wordt gekeurd4 ,de le] d] inw5dige roep+ ontneemt aan de uitw5dige roep+ ge5 enkele zeg5+ en weldaad1 welke er na> het pelagianisme ( semipelagianisme1 volg5s ,rooms*51 ,lu!rs*5 ( ,remon/rant5 door ,god m$e v]le5d wordt4 ,op ,g]e=me]d /&punt blv5 alle uitw5dig g]oep55 objectief 9 dezelfde conditie v]ke]51 als wa>9 z na> &]e beld5iss5 zi* bev9d54 ,de bew]+ d] ,g]e=me]d5 is alle51 dat al die rke g5ade aan en 9 d5 m5s*1 als z niet bepaald g5ade d] w$]geboorte is1 ong5oegzaam is1 om d5 m5s* tot e5e vre1 besli/e aannem+ van het evangelie te br5g54 ,om te geloov5 9 ,*ri/us1 is volg5s de duidelke le] van het evangelie van ,johannes1 niet m9d] dan w$]geboorte van noode1 e5e w]k+ van ,gods kra*t als 9 de opwekk+ van ,*ri/us1 ,ef4 #a3ai1 #bj4 ,alle m9d]e g5ade1 hoe rk en he]lk1 is onvoldo5de2 e5e g5ade1 die zond] te w$]b>5 to* d5 wil zoov] h]/elt1 dat h vr het evangelie kiez5 kan1 wordt n]g5s 9 de ,s*rift gele]d en is ook e5e psy*ologis*e ong]mdheid4 ,al w>e deze hunne beld5is ook onjui/1 7des ne571 z br5gt hoeg5aamd ge5 v]&]+ t5 nadeele 9 d5 toe/& van h51 die volg5s de beld5iss5 van alle ,*ri/55 t5 slotte om hun ongelo( v]lor5 gaan4 ,do* bov5 de voor/&]s van de vre wilskeuze hebb5 die van de ,g]e=me]de religie dit 9 elk geval voor1 dat ,gods raad zal be/aan1 dat zn g5adev]bond niet wankelt1 dat ,*ri/us wa>a*tig en volkom5 ,zaligmak] is1 dat het go$e i4 e4 w4 e5s onfeilba> zal triumfe]5 ov] het kwade4 ,wat ern/ig bezwa> kan da>teg5 word5 +ebra*t8 ,indi5 w zond] ons wet5 d] v]doem5is 9 ,adam kunn5 deela*tig zn--e5 feit1 dat niem& loo*55 kan--wa>om z\d5 w dan niet veelme] zond] ons wet5 door ,god 9 ,*ri/us tot g5ade aang5om5 kunn5 word58 ,van dwang is to* b deze g5ade ge5 sprake4 ,om e5 oog5blik /]k te sprek51 indi5 deze g5ade niet kra*t5s ha> a>d dwang uitsloot en ,god w]kelk dwang gebruikte2 wie z\ dan to* nog aan het e9de het re*t ( ook zelfs d5 lu/ hebb5 zi* te beklag51 indi5 h alzoo aan het eeuwig v]d]f ontrukt en 9 het eeuwige lev5 ov]gebra*t w]d8 ,wie z\ d5 man gelk gev51 die zi* er ov] beklaagde1 dat m5 hem1 zond] zne wilsvrheid te e]bi$ig51 uit lev5sgeva> _h g]$8 ,ma> het is niet zoo2 er is 9 de inw5dige roep+ en w$]geboorte ge5 dwang b ,god1 1 ,ep4 ad ,diogn4 #g4 ,ge5 enkele vrome1 van wat beld5is ook1 die 9 het w]k d] g5ade van dwang heeft gesprok51 ook al w]d h als e5 br&h\t uit het vuur g]ukt4 ,veele] z\ het zn w5s* zn1 dat ,god met me] ma*t 9 hem de zonde brak en zond] d5 lang5 weg van /rd de zaligheid hem deela*tig maakte4 ,ma> zoo doet ,god 9 de g5ade niet2 alle dwang is met ha> wez5 9 /rd4 ,want imm]s de g5ade is ge5 physis*e kra*t4 ,de ,?omi/5 sprak5 van e5e physica pra$et]m9atio1 de ,rooms*5 vatt5 het beeld ,gods hoe lang] hoe me] op als e5 sub/antieel toevoegsel aan de natuur van d5 m5s*4 ,ma> de ,g]e=me]d5 sprak5 niet alzoo4 ,niet alle5 hield5 z het beeld ,gods voor wez5lk eig5 aan d5 m5s*1 ma> z weig]d5 zelfs1 om de g5ade ,gods 9 de vocatio int]na als e5e physis*e te oms*rv52 z 0 wel niet l\t] e?is* ( moreel1 ma> z 0 ook niet van physis*5 a>d1 en da>om het be/ als sup]naturalis en div9a te bepal54 ,z br5gt to* 9 ge5 enkel opzi*t e5ige nieuwe sub/antie 9 de be/a&e s*epp+ 91 gelk ,mani*en en ,anabapti/5 dat le]51 ,m4 ,vitr+a ,,iii #bbd sq4 ,dat doet z niet objectief1 inzoov] met de g5ade de p]soon en het w]k van ,*ri/us kan word5 aang$uid1 want ,*ri/us1 s*oon ontvang5 van d5 ,h4 ,gee/1 nam zne m5s*elke natuur aan uit ,m>ia en bra*t ze niet uit d5 hemel m$e4 ,ma> z doet het ook niet 9 subjectiev5 z94 ,de g5ade s*ept nooit1 z h]s*ept4 ,de w$]geboorte1 welke z tot /& br5gt1 beteek5t no* 9 ha> e]/e1 no* 9 ha> twe$e1 no* 9 ha> d]de beteek5is1 dat er van buit5 af e5ige sub/antie aan m5s* ( w]eld toegevoegd ( 9 h5 +$rag5 wordt4 ,het zn dezelfde m5s*51 die e]tds dui/]nis1 ,ef4 #e3e1 dood 9 zond5 en misdad51 ,ef4 #b3b1 roov]s1 gi]iga>ds enz41 #a ,cor4 #f3aa w>51 en die nu afgewass*51 geheiligd en g]e*tva>digd zn4 ,de cont9uiteit van het ik blft geh&haafd4 ,en zoo is het ook dezelfde hemel en dezelfde a>de1 die aan het e9de d] dag5 v]nieuwd zull5 word54 ,*ri/us is ge5 nieuwe1 twe$e ,s*epp]1 ma> ,h]s*epp]1 ,re=mator all] d+54 ,wl de zonde niet e5e sub/antie is ma> de =ma d] d+5 aangeta/ en v]woe/ heeft1 da>om kan de h]s*epp+ 9 ge5 creer5 van e5ige sub/antie1 ma> moet z 9 e5e h]/ell+ d] =ma1 9 re=matie be/aan4 ,re$s hi]door is alle g$a*te aan physis*5 dwang b de g5ade uitgeslot54 ,ma> er is me]4 ,niet alle5 br5gt z ge5 nieuwe sub/antie 9 de s*epp+ 91 ma> z ontneemt er ook niets wez5lks aan1 niets1 dat ha> 7(s*oon wel van nature01 to*7 wez5lk eig5 is4 ,de zonde behoort niet tot het wez5 d] s*epp+4 ,en de g5ade neemt niets &]s uit ons weg dan de zonde alle54 ,z ond]drukt niet1 z h]/elt de natuur2 non tollit s$ re/ituit et p]ficit voluntatem4 ,z neemt uit ons v]/& de dui/]nis1 uit onz5 wil de zwakheid1 de ma*teloo%eid weg4 ,z geeft ons t]ug1 wat w na> ons wez51 na> de idee1 moe/5 hebb5 do* door de zonde v]lor54 ,z h]s*ept ons na> het ev5beeld desg551 die ons ges*ap5 heeft4 ,het is wa>1 dat z1 gelk ze e5]zds niet 9 het inplant5 e5] nieuwe sub/antie be/aat1 zoo t] &]e zde niet 9 e5e uitw5dige1 z$elke v]bet]+ van gez9dheid en dad5 opgaat4 ,z is niet ma> e5e re=matio vitae1 gelk de ,soc9ian5 ha> oms*rev51 ,m4 ,vitr+a ,,iii #bbe cf4 #bbg2 de ,s*rift spreekt da>toe van de w$]geboorte 9 veel te /]ke bewoord+52 re$s het ,o4 ,t4 duidt ha> aan als e5e besnd5is des h>t51 ,deut4 #cj3f1 e5 s*epp5 van e5 re9 h>t en v]nieuw5 van e5 va/5 gee/1 ,ps4 #ea3ab1 e5 wegnem5 van het /e55 en gev5 van e5 vlees*5 h>t1 ,j]4 #ca3ccv4 ,eze*4 #aa3ai1 #cf3be1 en het ,n4 ,t4 bezigt de woord53 geboorte van bov51 ,joh4 #c3c1 uit ,god1 #a3ac1 uit d5 ,gee/1 #c3e1 #f1 #h1 w$]geboorte1 ,tit4 #c3e1 en zegt1 dat deg551 die deze weldaad ontv+51 da>door e5 nieuw s*epsel1 #b ,cor4 #e3ag1 ,gods maaksel1 ,rom4 #ad3bj1 ,ef4 #b3aj1 nieuwe m5s*51 ,ef4 #b3ae1 #d3aj1 #bd zn1 ne plante met ,*ri/us geword5 zn 9 zn dood en op/&+1 ,rom4 #f3e1 9 ,*ri/us ( 9 d5 ,h4 ,gee/ lev5 en w&el5 enz4 ,de weldaad d] w$]geboorte is dus veel te groot1 dan dat ze door e5e suasio moralis van het woord d] pr$ik+ z\ kunn5 word5 voortgebra*t1 z ond]/elt veele] e5e ,goddelke alma*tige kra*t1 ,ef4 #a3ai1 #bj2 en z is ook te rk1 dan dat z alle5 9 e5e v]&]+ van de dad5 ( uit+5 van de m5s*elke v]mog5s z\ be/aan4 ,imm]s is de zonde1 s*oon met e5e daad begonn5 znde1 9 de natuur des m5s*5 zelve +$rong52 z is ge5 sub/antia ma> ook ge5 actus alle52 z is e5e inn]lke v]dorv5heid van d5 gans*5 m5s*1 van zne g$a*t5 en woord5 en dad5 niet sle*ts1 ma> ook van zn v]/& en wil1 en w$]om van deze niet alle5 ma> ook van zn h>t1 wa>uit alle ong]e*tigh$5 voortkom51 van het inn]lk/e1 de k]n1 d5 wortel van zn wez51 van het ik des m5s*5 zelf4 ,en da>om is de w$]geboorte zulk e5e geheel bov5natuurlke1 all]kra*tdadig/e1 v]borg5e en onuitsprekelke w]k+ ,gods1 wa>door ,h indr+t tot 9 de b9n5/e deel5 des m5s*51 het geslot5 h>t op5t1 het h>de v]murwt1 het onbesn$5e besndt1 nieuwe ho$anigh$5 9 d5 wil in/ort en di5 van dood lev5d1 van kwaad go$1 van niet-will5de gewillig1 van w$]spannig gehoorzaam maakt1 ,c4 ,dordr4 ,,iii #aa4 #ab4 ,nieuwe ho$anigh$5 zn het dus wel1 welke de w$]geboorte 9 d5 m5s* inplant1 ma> het zn to* ge5 &]e1 dan die tot zn wez5 behoor51 hebbelkh$51 gez9dh$51 neig+51 die oorspronkelk 9 het beeld ,gods begrep5 w>5 en met ,gods wet ov]e5/emd51 en die de gevall51 zondige m5s*elke natuur van ha> dui/]nis en slav]n1 van ha> dood en ell5de bevrd54 ,al is het dan ook1 dat de g5ade1 die de w$]geboorte w]kt1 t]e*t irresi/ibilis ( nog bet] insup]abilis heet1 wl z all5 teg5/& van d5 zondig5 m5s* v]w9t2 al is z e5e gratia op]ans1 die 9 d5 m5s* w]kt zond] e5ige m$ew]k+ van zn wil2 to* is en blft z e5e pot5tissima simul et suavissima op]atio1 die 9 de m5s*5 niet als 9 /okk5 en blokk5 w]kt1 d5 wil en zne eig5s*app5 niet wegneemt no* hem dw+t met geweld1 ma> maakt hem gee/elk lev5de1 g5ee/1 v]bet]t en buigt hem op e5e wze1 die liefelk en tegelk kra*tig is4 ,cf4 ,c4 ,dordr4 ,,iii ,,iv en de oordeel5 d] afgeva>digd5 ov] het #c;e en #d;e art4 d] ,remon/rant51 voorts de w]k5 ov] de g5ade1 bov5 bl4 #dgi aangehaald en v]d] nog ,trigl&1 ,antapol4 c4 #bc-cc4 ,voetius1 de /atu electorum ante conv]sionem1 ,disp4 ,,ii #djb-dcb1 de reg5]atione1 ib4 #dcb-dfh1 an ,*ri/us electis et salv&is specialem gratiam reg5]ationis et fidei sit m]itus1 ib4 ,v #bgj-bgg4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xv qu4 #c-f4 ,spanhemius1 ,el5*us controv4 de religione1 ,op4 ,,iii #hge sq4 ,id4 ,disp4 !ol4 de qu9qu>ticulanis controv]siis1 ,op4 ,,iii #aafg-aahh4 ,hoornbeek1 ,!ol4 pract4 lib4 #f4 ,moor ,,iv #ddb-ecd enz4 #de4 ,,gelo( ,,en ,,re*tva>digmak+4 #a4 ,het gee/elk lev51 dat 9 de w$]geboorte +eplant wordt1 komt met het natuurlk lev5 da>9 ov]e51 dat het1 om toe te nem5 en op te wass51 gevo$ en v]/]kt word5 moet4 ,er is tuss*5 beide &]s wel e5 groot ond]s*eid1 want het gee/elk lev5 heeft zn oorsprong 9 ,god1 niet als ,s*epp] ma> als ,zaligmak]2 het is v]worv5 door de op/&+ van ,*ri/us2 het is e5 eeuwig lev51 dat niet zondig5 en niet /]v5 kan4 ,ma> desniettem9 heeft de w$]gebor5e voortdur5d noodig1 om met kra*t v]/]kt te word5 door d5 ,gee/ na> d5 inw5dig5 m5s*4 ,ook deze v]/]k+ des gee/elk5 lev5s is ev5go$ als zn oorsprong uit ,god en d5 rkdom zn] g5ade4 ,het lev5 van d5 gee/elk5 m5s* is ook na zn ont/aan ge5 oog5blik los te d5k5 van ,god en zne geme5s*ap4 ,het is 9 d5zelfd5 /rikt5 en bzond]5 z91 wa>9 het uit ,god is1 ook door en tot ,god4 ,h is het1 die het vo$t en ond]h\dt1 die het nimm] laat v>51 die het tot dad5 en w]kzaamh$5 doet ov]gaan1 die niet alle5 het kunn5 s*5kt ma> ook het will5 en w]k5 w]kt na> zn welbehag51 ,phil4 #b3ac1 #b ,cor4 #c3e4 ,het is e5 lev5 9 de geme5s*ap met ,*ri/us2 de geloovig5 zn 9 d5 doop ne plante met ,hem geword5 9 zn dood en ook 9 zne op/&+1 ,rom4 #f3e1 z zn 9 ,*ri/us en ,*ri/us leeft 9 h51 #b ,cor4 #ac3e1 ,gal4 #b3bj1 z kunn5 niets do5 zond] ,hem1 indi5 z niet blv5 9 ,hem als rank5 9 d5 wn/ok1 ,joh4 #ae3d1 #e2 z kunn5 alle5 /]k word5 1 ,ef4 #f3aj1 door d5 ,gee/ van ,*ri/us en 9 zne geme5s*ap1 ,rom4 #h3ac1 #bf1 #b ,cor4 #ac3ac1 ,ef4 #c3af4 ,ma> die ,gee/ w]kt 9 de w$]gebor55 na> v]s*ill5de zd54 ,dat kan en dat behoort zoo1 wl de nieuwe m5s* niet aan/onds 9 trapp501 ma> wel 9 deel50 volmaakt is4 ,9 de w$]geboorte wordt pr9cipieel de gans*e m5s* h]s*ap52 het ik des m5s*5 zelf /]ft en leeft uit en 9 ,*ri/us we] op1 ,gal4 #b3bj2 het is t]/ond e5 1 die 9 ,*ri/us ges*ap5 wordt1 ,ef4 #d3bd1 ,col4 #c3aj1 wel kle9 en te] ma> to* 9 alle deel5 compleet4 ,en da>om w]kt de ,h4 ,gee/ na> v]s*ill5de zd51 om d5 nieuw5 m5s* gelkmatig en ev5r$ig 9 al zne deel5 te lat5 opwass54 ,h w]kt als ,gee/ d] w%eid1 d] heiligheid en d] he]lkheid en si]t de geloovig5 met all]lei kra*t5 en gav5 en deugd51 ,rom4 #ae3ac1 #a ,cor4 #ab3cv41 ,gal4 #e3bb4 ,bepaaldelk w]kt ,h na> de zde des v]/&s de deugd5 van gelo(1 k5nis1 w%eid enz4 ,s*oon op geheimz9nige1 onnaspeurlke wze door d5 ,gee/ 9 d5 m5s* +eplant1 ,joh4 #c3h1 is het gee/elk lev5 to*1 zoodra het zi* 9 d5 m5s* bewu/ wordt1 van het e]/e oog5blik af gebond5 aan het ,woord ,gods4 ,het is door d5 ,h4 ,gee/ uit e5 1 uit de inw5dige1 evangelis*e roep+ van ,*ri/us gewekt2 het blft b zn wasdom aan dat woord gebond51 en dus1 zoodra het bewu/ wordt1 ook afhankelk van de ,h4 ,s*rift1 welke het woord van ,*ri/us is4 ,het gee/elk lev5 /aat kra*t5s zn a>d 9 rapport met de ,s*rift1 gelk de plant met d5 bodem1 wa>9 z wortelt en wa>uit z ha> sapp5 trekt4 ,niet met de ,s*rift alle5 als uitw5dig 9 lett]5 bes*rev51 ma> ook als b d5 voortduur door d5 ,h4 ,gee/ g$rag51 bezield en gesprok5 9 het h>t4 ,de vocatio int]na is niet alle5 noodig b het ont/aan ma> ook b d5 wasdom van het gee/elk lev54 ,z ges*i$t niet e5maal en is met de s*epp+ van het lev5 niet afgeloop51 ma> z zet zi* altd voort2 gelk ,god e]/ alles s*iep door het ,woord en da>na door datzelfde ,woord alle d+5 ond]h\dt1 zoo is de vocatio int]na ook w]kzaam b de ond]h\d+ en ontwikkel+ van het gee/elk lev54 ,de geloovig5 zn 1 ,rom4 #a3f1 die de hemels*e roep+ deela*tig zn1 ,hebr4 #c3a1 die b d5 voortduur door ,god g]oep5 word5 tot zn kon9krk1 totdat z het feitelk zull5 berfd hebb51 #a ,!ss4 #b3ab1 #e3bd4 ,de daad nu1 wa>door de ,h4 ,gee/ het ,woord van ,*ri/us 9 zn gee/elk5 z9 en inh\d v]/aan doet en het bewu/zn voor de wa>heid ontsluit1 draagt 9 de ,s*rift nog d5 bzond]5 naam van v]li*t+4 ,wl de zonde het v]/& v]dui/]d heeft1 ,rom4 #a3ba1 #a ,cor4 #a3ba1 #b3ad1 ,ef4 #d3ah1 #e3h1 is er ook noodig e5e 1 ,rom4 #ab3b1 ,ef4 #d3bc4 ,deze komt tot /& door ,god1 die door 1 9 d5 m5s*1 1 ,gal4 #a3af1 de v]h9d]+ wegneemt1 welke de re*te k5nis d] zak5 tot dusv]re belette1 ,mt4 #aa3be1 #af3ag1 ,gal4 #a3af1 cf4 deel ,i #bde4 ,h doet dit door d5 ,h4 ,gee/ te gev51 die e5 is1 ,ef4 #a3ag1 9 de wa>heid leidt1 ,joh4 #af3bc1 alles le]t1 ,joh4 #ad3bf1 #a ,joh4 #b3bj1 en de d+5 ,gods doet v]/aan1 #a ,cor4 #b3aj-af4 ,gelk ,h b de s*epp+ door zn ma*twoord het li*t uit de dui/]nis liet s*n51 zoo laat ,h het ook door d5 ,zoon1 ,mt4 #aa3bg en door d5 ,gee/ li*t word5 9 de h>t5 d] m5s*51 #b ,cor4 #d3f1 en maakt de oog5 des h>t5 v]li*t1 ,ef4 #a3ah4 ,da>door wet51 z de d+51 die hun door ,god 9 het evangelie w]d5 ges*onk51 #a ,cor4 #b3ab1 hebb5 z e5e en 1 d4 i4 e5e h5 p]soonlk aanga&e en op h5 inw]k5de k5nis1 van d5 ,vad]1 ,mt4 #aa3bg1 #b ,cor4 #d3f1 ,ef4 #a3ag1 van ,*ri/us1 ,mt4 #af3ag1 van de d+5 des ,gee/es ,gods1 #a ,cor4 #b3ad enz41 en zn z k9d]5 des li*ts1 ,luk4 #af3h1 ,ef4 #e3h1 #a ,!ss4 #e3e1 burg]s van het rk des li*ts1 #a ,petr4 #b3i1 ,col4 #b3ab en w&el5 9 het li*t1 ,ef4 #e3h1 #a ,joh4 #a3g1 #b3i1 #aj4 ,door de v]li*t+ des ,h4 ,gee/es gaat d5 m5s* e5 gans* nieuw li*t op ov] alle d+51 ov] ,god1 ,*ri/us1 zonde1 g5ade1 ,s*rift1 k]k1 w]eld1 dood1 oordeel enz4 ,9 ,gods li*t ziet h ?ans li*t4 ,deze k5nis wordt nu 9 de ,s*rift nad] oms*rev5 als e5e k5nis des gelo(s4 ,het is geheel 9 ov]e5/emm+ met de ,s*rift1 te zegg51 dat de k5nisse ,gods 9 het aangezi*t van ,*ri/us zalig maakt1 re*tva>digt1 v]gev+ d] zond5 en eeuwig lev5 s*5kt1 #a ,kon4 #h3dc1 #a ,*r4 #bh3i1 ,ps4 #hi3af1 ,jes4 #a3c1 #aa3i1 #ec3aa1 ,j]4 #d3bb1 #ca3cd1 ,hos4 #b3ai1 #d3a1 #f1 ,mt4 #aa3bg1 ,luk4 #a3gg1 ,joh4 #h3cb1 #aj3d1 #ad1 #ag3c1 ,rom4 #aj3c1 #b ,cor4 #b3ad1 ,gal4 #d3i1 ,ef4 #d3ac1 ,hebr4 #h3aa1 #a ,joh4 #e3bj1 #b ,petr4 #a3b1 #c3ah4 ,ma> wl z kra*t5s ha> oorsprong1 wez5 en voorw]p e5 geheel bzond] k>akt] draagt1 wordt z e5e k5nis des gelo(s g5oemd4 ,zoo bepaald1 wordt z e*t] da>m$e e*t] vol/rekt niet aang$uid als iets1 dat aan de m5s*elke natuur als zoodanig vreemd is en 9 d5 z9 van e5 donum sup]additum aan ha> toegevoegd wordt4 ,dui/]nis1 dwal+1 leug5 enz4 zn teg5natuurlk1 eig5s*app5 d] gevall5 natuur1 ma> het li*t d] k5nis behoort tot het beeld ,gods1 dat d5 m5s* oorspronkelk en wez5lk eig5 04 ,en ook de k5nis des gelo(s is ge5 vol/rekt bov5natuurlk toevoegsel aan d5 m5s*4 ,geloov5 gans* 9 het algeme5 doet i$] m5s*1 altd en op alle t]re91 vooral ook op dat d] wet5s*ap4 ,er is ge5 k5nis zond] e5ig gelo(2 het dualisme tuss*5 gelo( en wet5s*ap is !oretis* en practis* onmogelk4 ,zelfs spreekt m5 9 de dogmatiek1 behalve van zaligmak5d1 ook van hi/oris*1 ,mt4 #g3bf1 ,joh4 #ab3db1 #dc1 #ac3ag1 ,hd4 #bf3bg1 #bh1 ,jak4 #b3ai1 td-1 ,mt4 #ac3ba1 en wond]gelo(1 ,mt4 #i3b1 #ag3bj1 ,hd4 #ad3i1 #a ,cor4 #ac3b1 welke van het e]/e wel wez5lk ond]s*eid5 zn en ook 9 onw$]gebor55 vall5 kunn51 ma> er to* zooveel ov]e5kom/ m$e hebb5 moet51 dat z d5zelfd5 naam van gelo( kunn5 drag54 ,ma> zelfs het gelo( 9 eng]5 z91 de fides ju/ificans ( salvifica1 is ge5 donum sup]additum na> ,rooms*e opvatt+4 ,wel is het gelo( e5e gave ,gods1 ,hd4 #e3ca1 ,ef4 #b3h1 ,phil4 #a3bi1 vru*t van zne 1 #a ,cor4 #b3d1 #e1 ,ef4 #a3ai1 #a ,!ss4 #b3ac1 en bepaaldelk door d5 ,h4 ,gee/ ges*onk51 #a ,cor4 #ab3c1 #b ,cor4 #d3ac4 ,ma> z is to* e5e gave1 die niet 9 absolut5 z91 ma> sle*ts toevallig1 t] wille van de zonde1 noodzakelk is4 ,de h]s*epp+ to* br5gt nooit e5e nieuwe sub/antie 9 w]eld ( m5s*heid 92 ook 9 het gelo( s*5kt z aan d5 m5s* niet zulk e5 nieuw v]mog51 kra*t ( w]kzaamheid1 welke de oorspronkelke1 na> ,gods beeld ges*ap5 m5s*elke natuur niet bezat4 ,integ5deel1 de ,g]e=me]d5 bewe]d5 t]e*t teg5 de ,remon/rant51 b4v4 ,arm9ius1 ,op4 #afj1 dat ,adam vr d5 val 9 zne natuur de kra*t bezat1 om 9 ,*ri/us te geloov51 al k5de h natuurlk ,*ri/us niet en al _h h ,hem to5 als ,zaligmak] niet noodig1 ,gom>us1 ,op4 ,i #ic4 ,moor ,,iv #dfa4 ,%$d1 ,dogm4 ,!ol4 ,i #ded4 ,,ii #dhbv4 ,en z hield5 ev5zoo teg5 de ,rooms*5 /a&e1 dat ,*ri/us als m5s* op a>de door het gelo( _h geleefd1 bov5 #bid4 ,wl nu de w$]geboorte pr9cipieel e5e h]s*epp+ is van d5 gans*5 m5s* na> het ev5beeld desg551 die hem ges*ap5 heeft1 is het gelo(sv]mog5 7fides pot5tialis1 sem9alis1 habitualis1 sem5 ( radix fidei7 vanzelf met en 9 ha> gegev54 ,zooals k9d]k5s r$elke wez5s zn ante rationem actualem1 zoo zn z1 indi5 z k9d]5 des v]bonds zn1 ook fideles ante fidem actualem4 ,wel is het onjui/1 om met oud]e ,lu!rs*e !olog5 de w$]geboorte 9 donatio fidei te lat5 opgaan1 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #bbb1 want 9 de w$]geboorte word5 ev5go$ de sem9a spei1 c>itatis enz41 +eplant2 ma> to* wordt 9 ha>1 gelk alle v]mog5s en kra*t51 zoo ook het gelo(sv]mog5 h]/eld4 ,geloov5 9 ,god1 9 ,*ri/us enz41 is voor d5 w$]gebor5 m5s* als zoodanig ev5 natuurlk1 als het voor i$] m5s* natuurlk is1 om aan de zi5lke w]eld te geloov54 ,wel gaat1 gelk i$]e pot5tia e]/ door zek]e inw]k+ van buit5 tot actus ov]gaat en e5 t>wegraan alle5 9 d5 s*oot d] a>de ontkiemt1 zoo ook het gelo(sv]mog51 dat door de w$]geboorte is +eplant1 alle5 door de voortga&e vocatio int]na tot de daad des gelo(s ov]4 ,ma> 9 de w$]geboorte h]/elt ,god to* het lev5srapport1 dat er oorspronkelk tuss*5 ,hem en d5 m5s* be/ond2 na> ,gods beeld h]s*ap51 is de m5s* w$] v]want aan ,god zelf en aan al wat ,gods is1 aan zn5 ,*ri/us1 aan de d+5 des ,gee/es1 aan zn ,woord1 aan zne k]k1 aan zn hemel1 aan de d+51 die bov5 zn4 ,d] w]eld gekruisigd en d] zonde ge/orv51 leeft h ,gode4 ,en da>om1 v]li*t word5de door d5 ,h4 ,gee/1 k5t h ,god ook en is 9 die k5nis zalig1 ,joh4 #ag3c4 ,ma> dit mag niet zoo word5 v]/aan1 als( de w$]gebor5e deze k5nisse ,gods 9 ,*ri/us putte uit zn eig5 h>t1 uit de inw5dige ond]wz+ des ,h4 ,gee/es4 ,de my/iek heeft t5 all5 tde ,woord en ,gee/ teg5ov] elk&] ge/eld1 de lett] v]a*t1 het inw5dige woord t5 ko/e van het uitw5dige v]hev5 en da>voor zelfs zi* b]oep5 op de ,h4 ,s*rift1 ,jes4 #ed3ac1 ,j]4 #ca3cd1 ,mt4 #aa3be1 #bg1 #af3ag1 ,joh4 #f3de1 #a ,cor4 #b3aj1 #b ,cor4 #c3f1 ,hebr4 #h3aj1 #a ,joh4 #b3bj1 #bg4 ,da>teg5 valt op te m]k53 #a dat ze] zek] alle k5nis1 op natuurlk en gee/elk gebi$ e5e relatie1 e5e v]wants*ap tuss*5 object en subject ond]/elt4 ,om te zi5 is e5 oog noodig2 en object en subject moet5 bes*55 word5 door e5zelfde li*t4 ,om te k5n5 is v]/& noodig1 en het is dezelfde ,logos1 die het gek5de object en het k5n5d subject voor elk&] s*iep4 ,zoo ook moet op gee/elk t]re9 b het ,woord de ,gee/1 b de vocatio ext]na de vocatio int]na1 b de revelatie de illum9atie bkom51 om ons ,god te do5 k5n5 9 het aangezi*t van ,*ri/us4 #b ,de ,s*rift spreekt dit 9 bov5g5oemde en &]e plaats5 besli/ en duidelk uit4 ,9 ,gods li*t alle5 zi5 w het li*t4 ,ma> z zegt n]g5s1 dat de w$]gebor5e de /( dez] k5nis uit zi*zelv5 putt5 kan ( moet4 ,9 #a ,joh4 #b3bj-bg v]b9dt de apo/el de zalv+ des ,gee/es1 die de geloovig5 van d5 ,heilige1 d4 i4 van ,*ri/us ontvang5 hebb51 t5 nauw/e met de wa>heid1 welke z gehoord hebb51 vs4 #ba-bd2 als z da>9 blv51 blv5 z ook 9 d5 ,zoon en d5 ,vad] en hebb5 ge5 nad]e ond]wz+ me] noodig4 ,ov]al v]w/ de ,s*rift d5 geloovige buit5 zi*1 na> de op5b>+ ,gods 9 natuur1 wet en evangelie he51 ,deut4 #d3a1 ,jes4 #h3bj1 ,joh4 #e3ci1 ,rom4 #a3bj1 #ae3d1 #b ,tim4 #c3ae1 #a ,petr4 #a3be1 #b ,petr4 #a3ai enz4 #c ,9 het natuurlke is het zoo1 dat de m5s* wel e5 bewu/zn1 v]/&1 r$e meebr5gt ma> dat h to* all5 inh\d d] k5nis van buit5 v]krg5 moet1 deel ,i #afav4 ,,ii #civ4 ,veel me] is dit 9 het gee/elke het geval4 ,want al zn alle geloovig5 ook door d5 ,he]e gele]d1 z lev5 to* nog 9 het vlees*1 en blv5 tot dwal+ g5eigd4 ,telk5s v]heff5 zi* 9 h5 g$a*t51 die z gevang5 hebb5 te leid5 tot de gehoorzaamheid van ,*ri/us4 ,aan zi*zelv5 ov]gelat51 z\d5 z t]/ond v]vall5 tot dwal+ en leug54 ,en da>om is hi] e5e objectieve op5b>+ noodig1 die tot regel /rekt van le] en lev54 #d ,da> komt nog b1 dat niet zi5lke1 ma> onzi5lke1 gee/elke1 eeuwige d+5 het voorw]p dez] religieuse k5nis zn4 ,hetge5 ge5 oog heeft gezi5 en ge5 oor heeft gehoord en 9 's m5s*5 h>t niet is opgeklomm51 dat heeft ,god 9 het evangelie b]eid di51 die ,hem liefhebb54 ,hoe zull5 w deze d+5 k5n51 va/ en zek]1 t5z z ons 9 e5 getr\w beeld1 zuiv] en onv]m5gd1 voor de oog5 word5 geplaat/8 ,w w&el5 hi] niet door aans*\w52 zoo behoor5 w dan de he]lkheid des ,he]5 9 e5 spiegel te aans*\w51 om na> datzelfde beeld 9 g$aante v]&]d te word54 #e ,en e9delk1 gelk 9 het natuurlke i$] s*epsel vo$sel zoekt na> zn a>d1 zoo trekt ook 9 d5 geloovige het nieuwe lev5 altd we] na> het evangelie1 na> het woord van ,*ri/us1 na> de ,s*rift5 he5 als na> d5 grond1 wa>op het /eunt1 als na> het vo$sel1 wa>door het ge/]kt wordt4 ,niet ontbe]lk] ma> /e$s onmisba>d] en he]lk] wordt de ,s*rift d5g5e1 die opwa/ 9 het gelo(4 ,het getuig5is des ,h4 ,gee/es 9 zn h>t b9dt hem 9 dezelfde mate en kra*t aan de ,s*rift als aan d5 p]soon van ,*ri/us zelv51 deel ,i #ejbv4 ,uit dit alles wordt nu ook duidelk1 wa>om de religieuse k5nis 9 de ,s*rift als e5e k5nis des gelo(s oms*rev5 en het gelo( 9 het subjectieve w]k d] zaligheid zoo /]k op d5 voorgrond wordt geplaat/4 ,eig5lk gesprok51 maakt het gelo( ( de k5nis niet zalig1 ma> ,god maakt zalig 9 ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/4 ,h maakt zalig1 door de weldad5 des v]bonds1 door ,*ri/us1 door zi*zelv5 te s*5k5 aan d5 zonda>4 ,ma> wat z\ die zaligheid bat51 indi5 z ons niet bewu/ w>e en w er ge5 k5nis van droeg58 ,dan z\ z zelfs niet be/aan4 ,onbewu/e zaligheid is wel voor d5 ,buddhi/ het hoog/e1 en vel5 gev5 teg5woordig aan het niet-zn bov5 het zn de voorkeur4 ,ma> het hoog/e zn is voor d5 ,*ri/5 ,god te k5n5 en door die k5nis het eeuwige lev5 te hebb54 ,de k5nis is da>om niet e5 toevallig1 van buit5af kom5d toevoegsel aan de zaligheid1 ma> vormt da>9 e5 onmisba> elem5t4 ,er is ge5 zaligheid1 die niet gek5d1 niet g5ot5 wordt4 ,wat hadd5 w aan de v]gev+ d] zond51 aan de w$]geboorte en volkom5e v]nieuw+ door d5 ,h4 ,gee/1 aan de hemels*e he]lkheid1 indi5 w er ge5 bewu/zn en ge5 k5nis van hadd54 ,z z\d5 niet kunn5 be/aan1 z ond]/ell5 en eis*5 bewu/zn1 k5nis1 g5iet+1 en gev5 da>9 de zaligheid4 ,god maakt zalig1 door zi*zelv5 9 ,*ri/us te do5 k5n5 en g5iet54 ,wl e*t] de weldad5 van het v]bond d] g5ade hi] op a>de nog sle*ts t5 deele word5 ges*onk51 wl de geme5s*ap met ,god1 de w$]geboorte1 de heiligmak+ nog onvolkom5 zn1 wl de k5nis onvolmaakt is1 onzi5lke d+5 tot object heeft en aan de ,s*rift gebond5 is1 da>om is de k5nisse ,gods hi] op a>de e5 k5nis des gelo(s4 ,het gelo( is de e5ige weg1 wa>langs z v]kreg5 wordt1 de e5ige vorm1 wa>9 z optr$5 kan4 ,ja alle weldad51 v]gev+1 w$]geboorte1 heiligmak+1 volh>d+1 hemels*e zaligheid zn er voor ons sle*ts door het gelo(2 alle5 9 het gelo( g5iet5 w ze2 w zn alle5 9 hope zalig4 #b4 ,9 het ,o4 ,t4 ontbreekt nog e5 te*nis*e t]m voor gelo(4 ,de zaak ontbreekt niet1 want m5igmaal tre$t het heil op 9 d5 vorm van e5e bel(te1 die niet &]s dan door het gelo( kan word5 aanva>d4 ,dad5 en w]kzaamh$5 des gelo(s word5 ons da>om s*i] op i$]e bladzde v]haald4 ,ma> de religieuse v]h\d+ des m5s*5 tot ,god wordt gewoonlk door &]e woord5 uitg$rukt1 zooals3 ,god vreez51 di551 liefhebb51 aanklev51 v]tr\w51 zi* op ,hem v]lat51 /eun51 hop51 wa*t5 enz41 bov5 bl4 #dbg4 ,aan geloov5 is het mee/ v]want het woord met ( van 1 va/mak51 zi* va/mak51 va/h\d5 aan iets1 /eun51 v]tr\w51 ,g54 #ae3f1 ,ex4 #d3ca1 #ad3ca1 ,deut4 #i3bc1 vooral ,jes4 #g3i1 ,a*az1 die hulp zoekt b ,assur en da>op /eunt1 zal niet beve/igd word51 als h da>van niet afziet en alle5 op ,god zi* v]laat1 en ,hab4 #b3d1 de ,*alden mak5 hunne kra*t tot hun god en hunne ziel is opgeblaz51 ma> de re*tva>dige zal lev5 door zn v]tr\w5 op ,god en zne bel(te4 ,9 het lat]e ,jod5dom be/ond het gelo( niet alle5 9 het aannem5 van de wet als ,gods gave ma> ook 9 de me5+1 dat ,gods go$heid aanvull5 z\1 wat er aan de wetsg]e*tigheid ontbrek5 mo*t4 ,da>teg5ov] tre$t ,johannes de ,doop] met de pr$ik+ op1 dat zulk e5 gelo( en zulk e5e g]e*tigheid ge5 wa>de hebb51 dat voor all5 en doop noodig is1 om 9 te gaan 9 het rk van d5 ,messias4 ,jezus sluit zi* hi]b aan1 ma> voegt eraan toe1 dat dat rk 9 ,hem1 d5 ,zoon des m5s*51 gekom5 is2 ,h br5gt da>van de blde boods*ap en zegt3 beke]t u en gelo(t het evangelie4 ,zoolang ,jezus nu op a>de 0 en zelf pr$ikte1 be/ond het gelo( uit d5 a>d d] zaak all]e]/ hi]91 dat m5 p]soonlk 9 ,jezus onbepaald v]tr\w5 /elde en da>door ov]tuigd 01 dat ,god 9 en door ,hem sprak en wond]5 de$1 bv4 ,mt4 #h3aj1 #i3bh1 #ae3bh1 #ag3bj1 #ba3ba1bb enz4 ,jezus' p]soon _h zn correlaat 9 de woord51 die ,h sprak1 en de w]k51 die ,h de$1 en omgeke]d w]d5 deze woord5 en dad5 we] door zn p]soon gev]ifie]d4 ,ma> to5 ,jezus he5gegaan 01 kwam hi]9 deze v]&]+1 dat m5 p]soonlk niet me] ,hem ontmoet5 kon ma>1 om ,hem te le]5 k5n51 gebond5 0 aan het woord d] apo/el54 ,nu kreeg het gelo( als het w>e twee zd52 #a het als wa> aannem5 van de apo/olis*e getuig5is aanga&e ,*ri/us1 en #b het p]soonlk v]tr\w5 op di5 ,*ri/us1 als nu nog lev5de 9 d5 hemel1 en ma*tig1 om de zond5 te v]gev5 enz4 ,hoewel beide zd5 9 de ges*rift5 d] apo/el5 naa/ elk&] voorkom51 legt to* ,johannes vooral d5 nadruk op het e]/e mom5t1 c4 acc4 ( met e5 objectsz9 ( c4 dat4 rei1 ,joh4 #b3bb1 #d3ej1 #e3dg1 #f3fi1 #h3bd1 #aa3db1 #ac3ai1 #ag3h1ba1 #a ,joh4 #e3a1e2 ,paulus da>5teg5 op het twe$e1 en spreekt dan van c4 g541 van ,jezus1 ,rom4 #c3bb1 ,gal4 #b3af1 #bj1 #c3bb1 ,ef4 #c3ab1 ,phil4 #c3i1 van de wa>heid1 #b ,!ss4 #b3ac1 van het evangelie ,phil4 #a3bg1 1 #a ,!ss4 #a3h1 1 ,col4 #b3e1 ,phil4 #e1 1 ,gal4 #c3bf1 ,ef4 #a3ae1 #b ,tim4 #c3ae1 en van 1 ,rom4 #d3c1 ,gal4 #d3f1 #b ,tim4 #a3ab1 ,tit4 #c3h1 1 ,rom4 #d3e1 #bd1 1 ,rom4 #i3cc1 #a ,tim4 #a3af en vooral 1 ,rom4 #aj3aa1 ,col4 #b3e1 ,phil4 #a3bi enz4 ,ma> vol/rekte teg5/ell+ is dit niet1 want ,johannes spreekt m5igmaal van 1 #b3aa1 #c3af1 #ah1 #cf1 #d3ci1 #f3bi enz41 1 #a3ab1 #b3bc1 ,i #e3ac en ook 1 #c3ae1 #e3bd1 #ch1 #df1 #f3cj en 1 ,i #c3bc2 en ,paulus con/rue]t ook met en 1 ,rom4 #aj3i1 #a ,cor4 #ac3g1 cf4 #ae3ad1ag1 #a ,!ss4 #d3ad4 ,vooral is het v]ke]d1 de lat]e ond]s*eid+ van ,deo cr$]e en 9 ,deum cr$]e ( ook die van hi/oris* en zaligmak5d gelo( met de bov5g5oemde te v]e5zelvig54 ,m5igmaal to* sluit de con/ructie van met 1 bv4 dat ,jezus is de ,*ri/us1 wel t]dege het zaligmak5d gelo( 91 ,joh4 #f3fi1 #h3bd1 #aa3bg1 #ag3h1 ,i #a3e1 ,rom4 #aj3i2 en ( is dikw]f niet me] dan e5 hi/oris* gelo(1 ,joh4 #g3ca1 #djv41 #h3cjv41 #aj3db1 #aa3de1 #dh1 #ab3aa1 #db2 9 #a ,joh4 #e3aj /aat zelfs 4 ,en dit is ook begrpelk4 ,wa>lk geloov5 de getuig5is1 welke ,god getuigd heeft van zn5 ,zoon1 kan alle5 en doet alle5 h1 die e5 onbepaald v]tr\w5 /elt 9 d5 p]soon van ,*ri/us2 en omgeke]d1 wie op ,*ri/us v]tr\wt als ,zone ,gods1 neemt ook onvoorwa>delk de getuig5is ,gods aanga&e ,*ri/us door d5 mond d] apo/el5 aan4 ,het gelo( sluit dus 9 het ,n4 ,t4 twee elem5t5 93 v]tr\w5 op d5 p]soon van ,*ri/us en aanva>d+ van het apo/olis* getuig5is4 ,deze beide hang5 onv]brekelk sam51 z mak5 9 subjectiev5 z9 het wez5 des ,*ri/5doms uit4 ,indi5 ,*ri/us alle5 e5 hi/oris* p]soon w>e1 die door zn le] en lev5 ons e5 voorbeeld _h nagelat51 dan w>e e5 hi/oris* gelo( van de ov]gelev]de getuig5is g5oegzaam1 ma> dan kwam het ook niet tot w>e religie1 tot wez5lke geme5s*ap met ,god en hadde het deisme gelk4 ,indi5 ,*ri/us omgeke]d1 na> de me5+ van het pan!isme1 niet de hi/oris*e ma> sle*ts de ideale ,*ri/us w>e1 dan w>e gelo( aan e5e getuig5is gans* ov]bodig1 z\ ,*ri/us niets &]s wez5 dan het zn ,gods 9 ons1 ma> dan kwam het w$]om niet tot w>e geme5s*ap van ,god en m5s*1 wl deze het wez5lk ond]s*eid van beide ond]/elt4 ,ma> nu is ,*ri/us beide3 e5 hi/oris* p]soon1 de ,*ri/us d] ,s*rift51 en tev5s de v]he]lkte ,he] 9 d5 hemel1 die nog leeft en rege]t als het ho(d zn] geme5te4 ,h v]wi]f de zaligheid 9 het v]l$51 ma> pa/ ze zelf 9 het h$5 toe4 ,en deze weldad5 des v]bonds omvatt5 de h]s*epp+ van het zn en van het bewu/zn2 z be/aan 9 re*tva>digmak+ en 9 v]loss+1 9 li*t en 9 lev51 9 wa>heid en 9 g5ade4 ,z v]&]5 d5 m5s* 9 de w]eld d] g$a*te1 mak5 hem vr van leug51 dwal+1 dui/]nis1 do5 hem ,god k5n5 als d5 g5adige1 die de zond5 v]geeft1 /ell5 hem 9 de re*te relatie tot ,god en alle d+51 do5 hem b$5k5 de d+51 die bov5 zn en gev5 hem 9 het gelo( e5 va/5 grond d] d+51 die m5 hoopt1 en e5 bews d] zak51 die m5 niet ziet4 ,en z v]&]5 d5 m5s* ook 9 zn zn1 mak5 hem vr van de smet d] zonde1 do5 hem 9 het v]borg5e zns h>t5 lev5 9 de geme5s*ap met ,god door ,*ri/us 9 d5 ,h4 ,gee/1 mak5 hem e5 burg] d] hemel51 gebor5 van bov51 uit ,god1 h]s*ap5 na> de gelkvormigheid aan het beeld des ,zoons1 opdat ,h z de e]/gebor5e ond] vele bro$]54 ,en deze beide /aan 9 onlosmakelk v]b&4 ,want ,*ri/us1 die n$]g$aald is1 is dezelfde1 die ook opgev>5 is v]re bov5 alle hemel51 opdat ,h alle d+5 v]vull5 z\1 ,ef4 #d3aj4 ,de ,h4 ,gee/1 die w$]ba>t1 is dezelfde1 die ook 9 ons van ,*ri/us getuigt4 ,de ,s*rift leidt ons op tot ,*ri/us1 die bov5 is1 gezet5 aan ,gods re*t]h&1 en ,*ri/us1 die door d5 ,gee/ 9 onze h>t5 woont1 leidt ons t]ug tot de ,s*rift4 ,met het h>t gelo(t m5 t] re*tva>digheid1 ma> met d5 mond beldt m5 t] zaligheid1 ,rom4 #aj3aj4 ,het gelo( na> de ,s*rift sluit beide uit3 e5 gelo( des h>t51 dat niet beldt en e5e beld5is1 die niet wortelt 9 het gelo( des h>t54 ,het is my/is* en noetis* tegelk1 e5 onbepaald1 onwankelba> v]tr\w5 op ,*ri/us1 als die na> het getuig5is d] ,s*rift alles voor m volbra*t heeft en op di5 grond ?ans en eeuwiglk mn ,he] en mn ,god is4 ,cf4 ov] het gelo( 9 de ,h4 ,s*rift1 behalve de h&boek5 voor ,bb4 ,!ologie van ,weiss1 ,holtzmann enz41 ,s*latt]1 ,d] ,glaube im ,n4 ,t4 ,zweite ,be>beitung4 ,calw u4 ,/uttg>t #ahif4 ,c4 ,boetti*]1 ,das ,wes5 des relig4 ,glaub5s im ,n4 ,t4 ,b]l9 ,ga]tn] #ahif4 ,haussleit]1 ,0 v]/eht ,paulus unt] ,*r4 ,glaub58 ,greifsw4 ,/udin1 ,h4 ,crem]44444 d>gebra*t1 ,gt]sloh #ahie ,s4 #aei-ahb4 ,hu!r1 ,die ,b$eutung d] ,begriffe und 9 d4 ,joh4 ,s*rift51 ,jahrb4 f4 d4 ,!ol4 #ahgb ,s4 #a-cd4 ,crem] s4 v4 #c4 ,wat alzoo ong$eeld en 9 organis*e e5heid 9 de ,s*rift voorkomt1 is 9 de !ologie en 9 het *ri/elk lev5 m5igmaal uit elk&] g]ukt ( sle*ts me*anis* v]bond54 ,rome vat het gelo( op als ass5sus firmus ac c]tus ad ea omnia1 quae ,deus cr$5do proponit en v]w]pt de ,prote/ants*e def9itie1 dat het z\ zn e5e fiducia specialis1 dat m de zond5 v]gev5 zn2 v]tr\w5 is vru*t van het gelo( 9 d5 wil en kan e]/ op de re*tva>digmak+ volg51 wl &]s de ,prote/ant5 zelf niet z\d5 kunn5 volh\d51 dat alle5 het gelo( re*tva>digt2 9 v]tr\w5 zit imm]s ook hoop en liefde 94 ,dit gelo( als toe/emm+ is da>om b ,rome onvoldo5de t] re*tva>dig+1 het is met &]e w]kzaamh$5 wel e5e voorb]eid+ ervan1 ma> is 9 zi*zelf in=mis en moet door de liefde e5e fides =mata word54 ,b ,rome is het gelo( nog 9 het geheel niet e5e p]soonlke1 religieuse v]h\d+ tot ,god1 het draagt e5 inleid5d k>akt] en is voor e5 groot deel fides implicita1 e5 voor wa> aannem5 van alles1 quod cr$it sacrosancta mat] ecclesia4 ,de p]soonlke relatie tot ,god komt e]/ 9 de liefde tot /&1 en deze is het dan ook die re*tva>digt en zalig maakt1 cf4 bov5 bl4 #ddb en deel ,i #dgf4 ,9 het wez5 d] zaak komt da>m$e de opvatt+ van het gelo( 9 de ,grieks*e k]k1 b ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,rationali/5 enz4 ov]e52 het is op zi*zelf niets dan e5 hi/oris* voor wa> h\d51 eig5lk ge5 religieus ma> e5 erk5ntnis/heoretis* begrip1 niet uit de ,s*rift geput ma> van het gewone1 dagelks*e spraakgebruik 9 de !ologie +$rag54 ,de ,h]vorm+ heeft e*t] niet gevraagd3 wat is geloov5 9 het algeme58 en da>na> het religieuse begrip des gelo(s bepaald1 ma> z g+ na> de ,s*rift t]ug1 ond]zo*t welke beteek5is en plaats deze aan het gelo( toek5de1 kwam da>door tot e5e geheel &]e opvatt+ van de fides salvifica en zeide anti!tis* teg5ov] ,rome3 het is niet alle5 e5 firmus ass5sus ma> ook e5 c]ta fiducia2 het gelo( is de c5trale1 p]soonlke1 religieuse v]h\d+ des m5s*5 tot ,god4 ,ma> het valt niet te ontk5n51 dat deze bepal+ des gelo(s eig5a>dige moeilkh$5 m$ebra*t en tot all]lei v]s*ill5de zi5swz5 aanleid+ gaf4 ,t5 e]/e moe/ spo$ig de vraag opkom51 9 welke v]h\d+ deze beide elem5t5 des gelo(s tot elk&] /aan4 ,van d5 aanvang af /eld5 sommig5 d5 zetel van het gelo( 9 het v]/&1 oms*rev5 het lief/ door cognitio c]ta1 c]titudo1 en bes*\wd5 de fiducia als e5 gevolg en vru*t van het gelo( 9 d5 wil2 &]5 zo*t5 het wez5 des gelo(s 9 de fiducia en d$5 het zetel5 9 het h>t4 ,lat] ontwikkelde zi* dit v]s*il tot de teg5/ell+ van or?odoxie en pietisme2 de or?odoxie wilde door het v]/& tot het h>t1 door de le] tot het lev5 kom5 en w]d dikw]f onv]s*illig voor het lev52 het pietisme bew&elde d5 omgeke]d5 weg en a*tte m5igmaal de le] van g]+e beteek5is4 ,t5 twe$e kwam er spo$ig v]s*il ov] de v]h\d+ van gelo( en re*tva>digmak+4 ,de ,re=matie _h het gelo( opgevat als cognitio ( fiducia c]ta1 dat ,*ri/us mn ,zaligmak] is en dat m de zond5 v]gev5 zn4 ,ma> het s*e51 dat deze zek]heid niet aan de re*tva>digmak+ vooraf kon gaan do* da>op volg5 moe/2 zoo w]d er s$]t ,gom>us tuss*5 e5 actus directus en reflexus des gelo(s1 tuss*5 toevlu*tnem5d en v]zek]d v]tr\w51 tuss*5 wez5 en welwez5 des gelo(s ond]s*eid gemaakt4 ,dit v]s*il leidde lat] tot de teg5/ell+ van nomisme en ant9omisme2 het nomisme me5de1 dat er all]lei conditin en bev9d+5 aan de zek]heid van de v]gev+ d] zond5 moe/5 voorafgaan en /elde het wez5 des gelo(s dus 9 e5 zoek51 hong]51 dor/5 na> ,*ri/us enz42 het ant9omisme a*tte dit alles ov]bodig1 e5e v]del+ van het w]k van ,*ri/us en oms*reef het gelo( als va/e ov]tuig+1 dat de zond5 v]gev5 zn4 ,t5 d]de e9delk 0 de v]h\d+ van gelo( en w]k moeilk te oms*rv54 ,het 0 e5 lev5d gelo(1 fides sola do* niet solit>ia1 dat volg5s de ,h]vorm+ re*tva>digde4 ,9 teg5/ell+ met alle w]k5 /a&e1 mo*t het gelo( dus e5]zds vol/rekt ge5 w]k zn4 ,da> moet1 zegt ,comrie1 ,heid4 ,cat4 ,voorr$e ,,xxvi ,nk]k ,malga #ahef1 cf4 bl4 #dab1 9 de inn]lke natuur van het gelo( iets zn1 wa>door het van alle w]k51 hoe ook g5aamd1 ond]s*eid5 is4 ,aan de &]e zde 0 het to* e5 lev5d gelo( en dus wel e5 w]k en e5e daad1 want de pot5tia ( habitus fidei1 welke 9 de w$]geboorte wordt +eplant1 is =malit] nog ge5 fides1 ev5m9 als e5 ei re$s e5 kip is1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #djc4 #dii4 ,dit v]s*il ov] de v]h\d+ van gelo( en w]k leidde 9 de practk tot de teg5/ell+ van de ldelke en de w]kdadige ,*ri/552 g55 blv5 b de re*tva>digmak+ /aan en kom5 aan de heiligmak+ niet toe2 dez5 loop5 geva> de e]/e te misk5n5 en van de laat/e afhankelk te mak54 ,al deze bezw>5 en gev>5 e*t]1 welke aan de re=matoris*e opvatt+ van het gelo( v]bond5 zn1 pleit5 niet teg5 ma> voor ha>4 ,rome heeft e5e ze] e5v\dige en bevattelke def9itie van het gelo(1 ma> doet da>m$e jui/ te kort aan d5 rkdom van dit begrip 9 de ,s*rift4 ,het gelo( is to* ge5 aannem5 sle*ts van de getuig5is d] apo/el5 aanga&e ,*ri/us1 ma> e5 b& d] ziel aan ,*ri/us zelf1 die bov5 is1 gezet5 aan de re*t]h& ,gods4 ,het is b uitnem5dheid1 ,joh4 #f3bi1 het e5 en al 9 het *ri/elk lev51 het middel1 wa>door w ,*ri/us en al zne weldad5 deela*tig word51 de subjectieve bron van alle heil en zeg54 ,t]wl het ons door de ,s*rift b9dt aan d5 hi/oris*5 ,*ri/us1 heft het ons tegelk tot de onzi5lke w]eld op1 en doet ons lev5 9 geme5s*ap met d5 ,he] uit d5 hemel4 ,wa> het 9 d5 m5s* ook zetele1 het w]kt 9 op al zne v]mog5s en kra*t51 geeft er ri*t+ en leid+ aan1 behe]s*t zn v]/& en zn h>t1 zn d5k5 en do51 zn lev5 en h&el52 ,*ri/55 zn geloovig51 4 ,het is my/is* en noetis*1 receptief en spontaan1 passief en actief1 e5e teg5/ell+ van alle w]k5 en zelf het w]k ,gods b uitnem5dheid1 middel t] re*tva>dig+ en beg9sel d] heiligmak+1 heel ons lev5 begeleid5d en e]/ b d5 dood ov]ga&e 9 aans*\w+4 ,het is niet me] dan natuurlk1 dat de !ologie erm$e wor/elt1 om van dit gelo( e5e e5igsz9s jui/e oms*rv+ te gev54 ,en zelfs indi5 ha> dit gelukk5 mo*t1 is z to* nooit b ma*te het lev5 te behe]s*5 en alle e5zdigh$5 en dwal+5 9 de practk te voorkom54 ,to* is het mogelk1 9 de heilsorde aan het gelo( die plaats en beteek5is te gev51 welke na> de ,s*rift eraan toekomt4 #a ,da>toe di5t op d5 voorgrond geplaat/1 dat alle weldad5 des heils door ,*ri/us v]worv5 en 9 ,hem aanwezig zn1 en dat ,h zelf da>van1 als de ,he] uit d5 hemel1 door zn5 ,gee/ de uitdeel] en toepass] is4 ,no* gelo(1 no* beke]+ zn conditin1 die op e5ig]lei mani] de zaligheid v]w]v52 z zn alle5 de weg1 wa>9 de weldad5 des v]bonds 9 het subjectief bezit kom5 van h51 voor wie z v]worv5 zn4 #b ,9 zoov]re is het volkom5 jui/ te zegg51 dat de re*tva>digmak+ ev5als de &]e weldad5 des v]bonds aan het gelo( voorafgaat4 ,9 het pactum salutis is de ,zoon re$s als borg en middela> voor de zn5 opgetr$54 ,volg5s #b ,cor4 #e3ai heeft ,god de w]eld met zi*zelv5 9 ,*ri/us v]zo5d en ha> de zond5 niet toeg]ek5d1 en ,rom4 #d3be zegt duidelk1 dat ,*ri/us1 gelk ,h ov]gelev]d is om onze zond51 zoo ook opgewekt is 1 d4 i4 om1 t] wille van onze re*tva>digmak+1 omdat w objectief 9 ,hem door zn ld5 en /]v5 9 onze plaats g]e*tva>digd w>54 ,de is niet van d5 da>9 ond]s*eid51 dat deze objectief en g5e subjectief is4 ,ook de e]/e is objectief2 de inh\d van het evangelie luidt3 ,god is v]zo5d1 neemt die v]zo5+ aan1 gelo(t het evangelie1 bov5 bl4 #chc4 ,v]zo5+1 v]gev+1 heiligmak+ enz41 kom5 niet door ons gelo( ( onze beke]+ tot /&1 ma> z zn volkom5 v]worv5 door ,*ri/us2 en ,h deelt ze uit na> zn wil4 #c ,te me] di5t dit va/geh\d51 wl er ge5 geme5s*ap aan de weldad5 van ,*ri/us is dan door de geme5s*ap aan zn p]soon4 ,de weldad5 des v]bonds zn ge5 /(felke go$]51 die bezet5 en g5ot5 kunn5 word5 zond] en buit5 d5 middela> van dat v]bond4 ,ma> z zn 9 ,hem beslot5 en be/aan nooit en n]g5s onafhankelk van ,hem4 ,als gezegd wordt1 dat ,*ri/us ze v]worv5 heeft1 geeft dit te k5n51 dat ,god al die weldad51 zond] s*5d+ zn] g]e*tigheid1 uit g5ade s*5k5 kan 9 de geme5s*ap van ,*ri/us4 #d ,met "n behoort ond] die weldad51 die ,*ri/us v]worv5 heeft1 ook de gave des ,h4 ,gee/es4 ,h is zelf ,gee/ geword51 ,h heeft door zn ld5 en /]v5 d5 ,gee/ des ,vad]s en des ,zoons ook gemaakt tot zn ,gee/1 tot d5 ,gee/ van ,*ri/us1 en deelt di5 da>om uit1 gelk]ws ,h wil1 t]wl die ,gee/ zelf alles uit ,*ri/us neemt4 ,de gave des ,h4 ,gee/es ond]/elt dus1 dat ,god zn5 ,*ri/us en dat ,*ri/us zi*zelf re$s meeg$eeld en ges*onk5 heeft4 ,ook de all]e]/e weldaad des heils is e5e weldaad des v]bonds1 welke de unio my/ica ond]/elt4 ,er is niet alle5 ge5 op/&+ ma> ook ge5 gekruisigd en begrav5 word51 ge5e af/]v+ van d5 oud5 m5s* dan 9 de geme5s*ap van ,*ri/us4 #e ,deze to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us en zne weldad5 moge nu ideel1 9 het besluit1 re$s van eeuwigheid hebb5 plaatsgehad2 ze moge objectief g]ealise]d zn 9 ,*ri/us als ho(d en middela>1 to5 ,h m5s* geword51 ge/orv5 en opgewekt is2 z moge ook zakelk de inh\d zn van het woord des evangelies2 z wordt to* e]/ individueel toegepa/ en uitg$eeld 9 de vocatio int]na1 en passief van 's m5s*5 zde aanva>d 9 de w$]geboorte4 #f ,deze reele s*5k+ van ,*ri/us en zne weldad5 9 de vocatio int]na is van zoo groote beteek5is1 dat er 9 het besluit en 9 de voldo5+ ge5 objectieve to]ek5+ van ,*ri/us is1 t5z z zi* ook1 al is het zelfs vr de geboorte1 9 de vocatio int]na individueel realise]e en dat er omgeke]d zond] w$]geboorte ge5 deel is aan ,*ri/us en zne weldad54 ,het ant9omianisme v]vlu*tigt d5 td2 voor ,god e*t] heeft hetge5 ges*i$t 9 d5 td beteek5is voor de eeuwigheid1 wl het zelf 9 de eeuwigheid zn grondslag en beg9sel heeft4 #g ,voor deg551 die opwass51 is e*t] ook w$]geboorte niet g5oeg4 ,wl de m5s* e5 r$elk wez5 is en het v]bond d] g5ade zne zelf/&igheid en vrheid niet doodt ma> jui/ h]/elt en beve/igt1 moet de w$]geboorte ov]gaan 9 dad5 des gelo(s4 ,het is ,*ri/us zelf1 die door d5 ,h4 ,gee/ d5 m5s* 9 zne geme5s*ap br5gt tot de vre oef5+ des gelo(s en d] beke]+4 ,en zooze] is het ant9omianisme ook hi] w$]om met zne pan!i/is*e v]vlu*tig+ van d5 td aan het dwal51 dat de ,s*rift jui/ aan het gelo(1 dat alle5 hi] op deze a>de geoef5d kan word51 de zaligheid v]b9dt4 #h ,dit gelo( heeft zelf ge5 condities1 die de m5s* e]/ v]vull5 moet om te mog5 geloov51 want de vrheid des gelo(s is voor elk ov]vlo$ig 9 de ,s*rift en het aanbod d] g5ade aanwezig4 ,ook is droefheid ov] de zonde ge5 conditie1 wl z als po5it5tia sle*ts 9 zek]5 z9 gratia praep>ans mag heet51 en als resipisc5tia jui/ vru*t en bews is van het gelo(4 ,ook is het gelo( zelf ge5 conditie tot de &]e weldad51 al?ans niet 9 di5 z91 dat deze er op e5ig]lei wze door tot /& z\d5 kom51 ma> hoog/5s alle5 zoo1 dat het gelo( subjectief noodig is1 om de 9 ,*ri/us voorh&5 weldad5 te ontvang5 en te g5iet54 #i ,wl de s*5k+ van ,*ri/us en zne weldad5 aan het gelo( voorafgaat en er op ge5]lei wze door v]oorzaakt ( bew]kt wordt1 kan het gelo( niet &]s zn en is het niet &]s dan de subjectieve1 bewu/e en actieve aanva>d+ van de ges*onk5 weldad54 ,de oms*rv+ van het gelo( door toevlu*tnem51 hong]51 dor/5 enz41 treft het wez5 niet1 wl deze alle uit+5 en w]kzaamh$5 zn van het gelo(1 en dit dus re$s ond]/ell54 ,de ond]s*eid+ van het gelo( 9 toevlu*tnem5d en v]zek]d v]tr\w5 moge als ond]s*eid+1 en met het oog op de practk1 wa>9 de geloovige telk5s aan het twfel5 wordt gebra*t1 e5ig re*t van be/aan hebb52 als s*eid+ is z af te keur5 en w]kt z ze] s*adelk voor d5 wasdom van het gee/elk lev54 #aj ,het gelo( als aanva>d+ van de door ,*ri/us v]worv5 en ges*onk5 weldad5 is niet temporeel van de gelo(sv]zek]dheid ges*eid51 ma> valt da>m$e onmiddellk sam54 ,gelk het wet5 als wet5 de bewu/heid van te wet5 vanzelf meebr5gt1 zoo sluit het gelo( ook na> zn a>d onmiddellke zek]heid 94 ,het /aat teg5ov] bezorgdheid1 ,mt4 #f3ca1 #h3bf1 #aj3ca1 vreeze1 ,mk4 #d3dj1 #e3cf1 twfel1 ,mt4 #ad3ca1 #ba3ba1 ,rom4 #d3bj1 ,jak4 #a3f1 ontro]+1 ,joh4 #ad3a1 het is onbepaald v]tr\w51 ,mt4 #ag3bj1 en d] ongezi5e d+51 ,hebr4 #aa3a4 ,uit die v]zek]dheid des gelo(s sprek5 en roem5 de vrom5 des ,o4 en ,n4 ,v]bonds1 ,g54 #di3ah1 ,ps4 #af3h-aj1 #bc3d-f1 #ca3b1 #ef3e1 #aj1 #eg3c enz41 ,rom4 #d3ah1 #ba1 #h3ch1 #b ,tim4 #d3g1 #h1 ,hebr4 #aa enz4 ,en to5 ,rome deze zek]heid v]wi]p1 ,trid4 ,,vi c4 #i en c4 #ac-ae1 heeft de ,h]vorm+1 heeft inzond]heid ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #adv4 enz4 deze zek]heid 9 het gelo( na> de ,s*rift we] aangewez54 ,fides numquam se ipsam ignorat1 ,sohnius1 ,op4 ,i #igf4 #aa ,de f\t van het ant9omianisme be/ond dan ook niet da>91 dat het het gelo( als zek]heid oms*reef1 ma> ze 0 hi]9 geleg51 dat het de ond]s*eid+ van v]w]v+ en toepass+ des heils1 van het w]k van ,*ri/us en van d5 ,h4 ,gee/ uitwis*te1 w$]geboorte1 beke]+ enz4 onnoodig en ongeoorlo(d a*tte1 ond] het gelo( niets &]s v]/ond dan e5 v]/&elk aannem5 van de s5t5tie3 u zn de zond5 v]gev51 en t5 slotte heel de v]gev+ ev5als de zonde zelve e5 waan a*tte zond] objectieve realiteit4 #ab ,als bewu/e en vre aannem+ van ,*ri/us met alle zne weldad5 kan het gelo( hi] op a>de niet &]s zn dan tegelk firmus ass5sus en c]ta fiducia4 ,*ri/us n4l4 is v]he]lkt en w k5n5 ,hem en zne weldad5 niet dan uit zn ,woord4 ,to* w]kt ,h niet als &]e hi/oris*e p]son5 alle5 na door zn voorbeeld1 woord en gee/1 ma>1 gelk ,h de e5ige v]w]v] d] weldad5 is1 zoo is ,h er ook de e5ige bezitt] en uitdeel] van4 ,h is zelf door zn ld5 en /]v5 geword5 tot lev5dmak5d5 ,gee/ en deelt zi*zelv5 met zne weldad5 aan de geloovig5 m$e4 ,door zn ,gee/ s*5kt ,h zi* aan h51 gelk ,h is en gelk ,h1 wl ,h opg5om5 is 9 d5 hemel en niet me] gezi5 kan word51 zi* door di5zelfd5 ,gee/ heeft lat5 bes*rv5 9 zn ,woord4 ,da>door h]s*ept ,h ons zn en ons bewu/zn1 ons do5 en ons d5k51 ons h>t en v]/&2 ,h w$]ba>t en ,h re*tva>digt ons en bevrdt ons alzoo van alle zonde1 zo[el van ha> smet als van ha> s*uld en van al h>e gevolg54 ,zelf pr(eet en prie/] en kon+1 maakt ,h ons tot pr(et51 die ,gods g$a*t5 v]kondig51 tot prie/]s1 die onszelv5 ,gode wd51 tot kon+51 die he]s*5 ov] w]eld en dood4 ,en het gelo( aanva>dt ,*ri/us gelk ,h zi* geeft1 ,*ri/um evangelio suo ve/itum1 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #f4 #ac ,( m5 het gelo( da>b oms*rve door cognitio ( door fiducia1 is de ho(dzaak niet2 beide vorm5 ge5 teg5/ell+4 ,calvn noemt het1 ,in/4 ,,ii #f1 #g e5e firma c]taque div9ae erga nos b5evol5tiae cognitio1 ma> zegt tev5s1 dat het me] is cordis quam c]ebri1 affectus quam intellig5tiae1 ib4 #h1 en spreekt er b ,rom4 #aj3aj van als e5e firma et efficax fiducia4 ,nauwkeurig gesprok51 gaat er 9 logis*5 z9 aan het gelo( e5 v]tr\w5 vooraf4 ,w geloov5 iem&s getuig5is1 wl w v]tr\w5 /ell5 9 zn p]soon4 ,het geloov5 als daad des v]/&s b]u/ imm]s re$s op e5e buig+ van d5 wil2 nemo cr$it nisi vol5s1 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dii4 ,en er volgt ook e5 v]tr\w5 op2 als ik iets va/ gelo(1 dan v]tr\w ik erop en ru/ er92 fides antec$it1 fides g5]at fiduciam2 ,calvn zegt1 dat de apo/el ,ef4 #c3ab ex fide d$ucit fiduciam1 ,in/4 ,,iii #b1 #ae1 cf4 ,piscator1 b ,heppe1 ,dogm4 #chg4 ,voetius1 ,disp4 ,v #bhh-cjj4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ie f4 ,ma> hoe m5 het ook bepale1 het gelo( is 9 zn wez5 altd zek]heid1 all5 twfel1 vreeze1 wanhoop buit5sluit5d4 ,9 d5 geloovige komt wel telk5s all]lei zorg en twfel op1 en heel zn lev5 heeft h da>m$e te /rd52 ma> het gelo( is 9 zi*zelf vol/rekte zek]heid1 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #agv4 ,zan*ius1 ,op4 ,,viii #gab sq4 ,de v]zek]+ komt niet lat] van buit5af1 aan het gelo( toe1 ma> zit er aan/onds 92 de v]s*ill5de dad5 des gelo(s 7actus fidei1 zooals k5nis1 toe/emm+1 v]tr\w51 ru/1 vr$e enz41 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dii-eab4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii c4 #g4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xiv qu4 #h1 wel te ond]s*eid5 van fructus fidei ( bona op]a7 zn ge5 trapp51 die temporeel op elk&] volg51 ma> wel zn er 9 die dad5 zelve all]lei grad53 er is kle9 en groot1 zwak en /]k gelo(1 er zn k9d]5 en jongel+51 mann5 en vad]s 9 het gelo(4 ,ma> het gelo( blft na> zn a>d va/e zek]heid1 onbepaald v]tr\w52 het is h$5 t5 dage nog hetzelfde wat het 0 9 ,jezus' td1 n4l41 dat b ,god alle d+5 mogelk zn1 ,mk4 #aj3bg1 #aa3bc1 #bd1 dat ,h1 die ,*ri/us uit de dood5 opgewekt heeft1 ,rom4 #d3bd1 #aj3i1 nog dood5 lev5d1 zond>5 zalig maakt en de d+51 die niet zn roept als( z w>51 ,rom4 #d3ag4 #d4 ,dit k>akt] des gelo(s komt duidelk uit1 wa> het optre$t als fides ju/ificans4 ,de re*tva>digmak+ is niet de e5ige vru*t des gelo(s1 want het gelo( neemt ,*ri/us en al zne weldad5 aan2 ook beke]+1 heiligmak+1 go$e w]k51 volh>d+ enz4 word5 ons deel sle*ts door het gelo(2 ma> to* is de re*tva>digmak+ e5e van de he]lk/e vru*t5 des gelo(s4 ,sommig5 keurd5 het woord re*tva>digmak+1 ju/ificatio af1 wl het door de sam5/ell+ met mak51 fac]e aanleid+ gaf tot e5e e?is*e opvatt+2 ma> ev5m9 als 9 de uitdrukk+ ,deum glorific>e1 magnific>e1 ,god grootmak51 ligt 9 het woord re*tva>digmak5 als zoodanig e5e z$elke v]&]+ opgeslot54 ,indi5 dit zoo w>e1 z\ het woord hi] t] plaatse onjui/ en voor re*tva>dig+ te v]wissel5 zn4 ,want de ,s*rift /elt de =5sis*e1 juridis*e beteek5is d] re*tva>digmak+ bov5 all5 twfel va/4 ,het hebr4 duidt die h&el+ van d5 re*t] aan1 wa>door h e5 m5s* voor ons*uldig v]kla>t1 en /aat teg5ov] 1 v]doem51 ,deut4 #be3a1 ,job #cb3b1 #cc3cb2 van ,god wordt het zoo gebruikt1 ,ex4 #bc3g1 #a ,kon4 #h3cb1 #b ,*ron4 #f3bc1 ,jes4 #ej3h4 ,de v]gev+ d] zond5 wordt 9 het ,o4 ,t4 door dit woord nog niet uitg$rukt2 deze wordt te k5n5 gegev5 door ( is 9 elk geval v]vat ond] de woord5 v]loss51 ,ps4 #ci3i1 #ea3af1 niet to]ek551 ,ps4 #cb3b1 v]get51 niet g$5k51 ,jes4 #dc3be1 ,j]4 #ca3cd1 a*t] d5 rug w]p51 ,jes4 #ch3ag1 uitdelg5 ( uitwiss*51 ,ps4 #ea3c1 #aa1 ,jes4 #dc3be1 v]gev51 ,ex4 #cd3i1 ,ps4 #cb3a4 ,het grieks*e woord beteek5t 9 het algeme53 re*t en billk a*t51 oordeel5 wat re*t is1 en kan dus zo[el 9 malam p>tem1 d5 goddelooze re*t do51 d4 i4 /raff51 als 9 bonam p>tem1 d5 re*tva>dige re*t do51 hem als zoodanig erk5n51 word5 gebezigd4 ,9 het ,n4 ,t4 heeft het ond] d5 invlo$ des ,o4 ,t4 /e$s e5e juridis*e en e5e gun/ige beteek5is v]kreg54 ,zoo komt het 9 het algeme5 voor1 ,mt4 #aa3ai1 wa> de ,w%eid1 natuurlk niet 9 e?is*5 ma> 9 juridis*5 z91 re*tva>dig v]kla>d wordt t5 opzi*te van1 1 h>e k9d]52 ev5zoo ,luk4 #g3bi1 wa> de toll5a>s ,god re*tva>dig51 en v]d] ,mt4 #ab3cg1 ,luk4 #aj3bi1 #af3ae1 #ah3ad4 ,ook b ,paulus /aat de =5sis*e beteek5is va/2 9 ,rom4 #c3d kan het ge5 e?is*e beteek5is hebb51 wl ,god het subject is1 die 9 zne woord5 g]e*tva>digd wordt2 voorts wisselt het af met 1 #d3c1 #e1 /aat teg5ov] 1 en 1 #h3cc1 #cd1 ev5als teg5ov] 1 #e3af4 ,het beteek5t iem& na g]e*telk ond]zoek van de s*uld vrsprek51 re*tva>dig v]kl>51 1 ,rom4 #e3ai4 ,nu kan het woord 1 1 re*tva>digmak5 op zi*zelf wel e5e e?is*e beteek5is hebb54 ,zoo wordt het me]mal5 door k]kvad]s gebezigd1 ,suic]us s4 v42 b ,lu!r en ,melan*ton en 9 de oud]e symbol5 d] ,lu?4 k]k1 vooral de ,apol4 ,conf4 ,aug41 wordt ju/ific>i 9 tweerlei z9 gebruikt1 als ju/os pronunti>i seu reput>i en ex inju/is ju/os effici seu reg5]>i1 ,symb4 ,b*] ed4 ,mll]1 p4 #ajj4 #ajh4 ,t5 onre*te is hi]uit door sommig51 ,lo(s1 ,die ,b$eutung d] ,re*tf]tigungslehre d] ,apologie fr die ,symbolik d] lu?4 ,kir*e1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhd ,s4 #fac-fhh1 ,ei*horn1 ,die ,re*tf]tigungslehre d] ,apologie1 ib4 #ahhg ,s4 #dae-dij en ,zitzlaff1 ,die wahre ,b$eutung d] ,glaub5sre*tf]tigung1 ib4 #ahih ,s4 #ebb f41 afgeleid1 dat de ,lu!rs*e ,re=matie de re*tva>digmak+ oorspronkelk niet 9 juridis*5 ma> 9 e?is*5 z9 opvatte en het gelo( als ipsa ju/itia bes*\wde2 ma> to* is t] &]] zde de bew]+ d] ,=mula ,concordiae1 b ,mll] #ebh4 #fac1 niet jui/1 dat reg5]atio 9 de ,apol4 ,conf4 hetzelfde is als ju/ificatio4 ,de teg5/ell+ tuss*5 ,rome en de ,re=matie 9 de re*tva>dig+ w]d 9 d5 e]/5 td niet ge=mule]d 9 de woord5 e?is* ( juridis*1 ma> 9 re*tva>digmak+ door w]k5 7liefde7 ( door gelo(1 om onze eig5 w]k5 ( om de 9 het gelo( aang5om5 g]e*tigheid van ,*ri/us4 ,do* deze ju/ificatio op grond van ,*ri/us' g]e*tigheid door het gelo( alle51 welke van d5 beg9ne aan ook door ,lu!r en ,melan*ton en 9 de oud/e ,lu!rs*e symbol5 als e5e re*tva>digv]kl>+ opgevat w]d1 w]d niet =meel ges*eid5 van ma> sam5g$a*t met e5e reg5]atio van d5 m5s*1 da>9 be/a&e1 dat h door datzelfde gelo( v]troo/ en opgebeurd en ,gode welgevallig w]d2 wat ook de ,=m4 ,conc4 we] erk5t1 als z zegt3 cum enim homo ju/ificatur1 id ipsum rev]a e/ qua$am reg5]atio1 quia ex filio irae fit films ,dei et hoc modo e morte 9 vitiam transf]tur1 ib4 p4 #fad1 cf4 v]d] ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,prot4 ,,ii #bgd f4 ,k/l91 ,lu!rs ,!ol4 ,,ii #ddg4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #eeg4 ,nitzs*1 ,ev4 ,dogm4 #ehc4 ,ook de ,g]e=me]d5 zeid5 soms1 dat het woord re*tva>digmak+ e5 ruim]5 z9 kon hebb5 en 9 ,jes4 #ec3aa1 ,dan4 #ab3c1 #a ,cor4 #f3aa1 ,tit4 #c3g1 ,op4 #bb3aa zoo v]/aan moe/ word51 bv4 ,synopsis pur4 !ol4 #cc1 #c2 t]wl &]5 ook 9 al die plaats5 de eng]e beteek5is van re*tva>digv]kl>+ va/hield51 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #h1 #f sq4 #ab1 #ad4 ,ma/ri*t1 ,!ol4 ,,vi #f1 #ai4 ,moor ,,iv #eej4 ,ow51 ,de re*tv4 uit het gelo(1 ,am/4 #agig bl4 #adj4 ,ind]daad laat het woord op zi*zelf toe1 om da>ond] heel het w]k d] v]loss+ te v]/aan4 ,de h]s*epp+ is1 gelk ze 9 ha> geheel e5e w$]geboorte g5oemd word5 kan1 ook van het beg9 tot het e9de e5e re*tva>digmak+1 e5e h]/ell+ van d5 /aat en d5 /& d] gevall5e w]eld en m5s*heid teg5ov] ,god en t5 opzi*te van zi*zelve4 ,ma> al is deze beteek5is van het woord niet onmogelk1 al is er op zi*zelf ook niets teg51 om te me551 dat de ,s*rift het woord soms 9 d5 z9 van heiligmak+ gebruikt ( deze er al?ans ond] opneemt1 exegetis* is dit to* niet wa>s*nlk4 ,jes4 #ec3aa zegt1 dat de kne*t des ,he]5 door zne k5nis1 d4 i4 p] cognitionem sui ( ook p] cognitionem suam1 vel5 re*tva>dig5 zal2 de juridis*e beteek5is is hi] niet alle5 mogelk ma> wordt wa>s*nlk door de bvoeg+3 en hunne ov]tr$+5 zal h drag54 ,ev5zoo wordt 9 ,dan4 #ab3c van de voorgang]s en le]a>s van het volk ,gods gezegd1 dat z er vel5 re*tva>dig51 d4 i4 door hun g]e*tigheid1 hun tr\w aan de wet1 voor vel5 t5 voorbeeld zn1 om h5 na te volg5 en alzoo ook ond] de re*tva>dig5 g]ek5d te word54 ,9 #a ,cor4 #f3aa is de juridis*e beteek5is van ?ans s*i] algeme5 erk5d2 ,paulus h]9n]t da> de ,cor9?irs1 dat z1 vroeg] 1 afgewass*51 geheiligd1 g]e*tva>digd zn2 blk5s het e]/e woord d5kt ,p4 aan d5 doop1 en de drie begripp5 duid5 niet aan1 dat de ,cor9?irs deze weldad5 successief1 temporeel na elka>1 hebb5 ontvang51 ma> blk5s het h]haalde bevatt5 z e5 climax2 to51 9 d5 doop1 zn z niet alle5 negatief van de zond5 van hun vorig5 w&el gewass*5 en positief geheiligd1 ma> z zn ook 9 e5 geheel &]5 /&1 9 d5 /& d] 1 geplaat/ door e5 re*t]lk oordeel ,gods2 en al die weldad5 zn hun deel geword5 9 d5 naam van d5 ,he]e ,jezus 2 ook deze laat/e woord5 slaan op de re*tva>dig+1 welke 9 ,*ri/us ha> objectiev5 grondslag heeft en 9 d5 ,gee/ zi* aan de geloovig5 realise]t1 ,glol1 ,d] h4 ,gei/ #adi f4 ,g5nri*1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahih ,s4 #djb f4 ,tit4 #c3g bevat ge5 enkele r$51 om van de gewone1 juridis*e beteek5is van af te wk54 ,9 ,op4 #bb3aa v]di5t de lez+ om de p>allelle vorm5 de voorkeur en beteek5t1 dat h die re*tva>dig is1 door re*tva>dig te h&el51 nog me] als re*tva>dige worde erk5d4 ,zoo ontbreekt dus alle /r+5t bews1 dat het woord 9 de ,s*rift ooit 9 e?is*5 z9 wordt gebezigd2 do* ook al w>e dit e5e enkele maal het geval1 als er sprake is van de re*tva>digmak+ des zonda>s voor ,god1 heeft het altd e5e juridis*e beteek5is4 ,de ,rooms*5 tra*t5 tev]geefs1 dit exegetis* resultaat omv] te /oot51 cf4 b4 v4 ,b4 ,b>tmann1 ,/4 ,paulus und ,/4 ,jacobus b] die ,re*tf]tigung1 ,freiburg #ahig ,s4 #fg f4 #e4 ,nu zegt ,god 9 zne wet1 dat de re*tva>dige re*tva>dig en de onre*tva>dige v]oordeeld moet word51 ,deut4 #be3a1 en all] gewet5 en re*tsgevoel /emt da>m$e 94 ,zelf h&elt ,god na> dez5 regel2 ,h h\dt d5 s*uldige ge5sz9s ons*uldig en d5 ons*uldige v]oordeelt ,h niet1 ,ex4 #bj3ev41 #cd3g1 ,num4 #ad3ah4 ,wie d5 goddelooze re*tva>digt en d5 re*tva>dige v]doemt1 zn d5 ,he]e e5 gruwel1 ja die beid51 ,spr4 #ag3ae1 cf4 ,ex4 #bc3g1 ,spr4 #bd3bd1 ,jes4 #e3bc4 ,en to* s*nba> lnre*t da>teg5 9 en als met zi*zelv5 9 teg5spraak1 ,rom4 #a3ah1 #b3ac1 zegt ,paulus1 dat ,god d5 goddelooze re*tva>digt1 #d3e4 ,de m5s* heeft n4l4 ge5e g]e*tigheid 9 zi*zelv51 op grond wa>van h door ,god vrgesprok5 z\ kunn5 word54 ,de ,pelagiaans*gez9d51 die d5 grond d] vrspraak v9d5 9 het gelo(1 d4 i4 9 de go$e gez9dheid1 de deugd5 en go$e w]k5 van d5 m5s* en deze als volkom5 aanm]k51 wl z d5 wa>borg d] volmaak!id 9 zi* drag5 ( ook om ,*ri/us' wil door ,god als volmaakt g]ek5d word51 kom5 op alle punt5 met de le] d] ,s*rift en de *ri/elke beld5is 9 /rd4 ,imm]s1 de ,s*rift getuigt1 dat uit de w]k5 d] wet ge5 vlees* kan ( zal g]e*tva>digd word51 ,jes4 #fd3f1 ,rom4 #c3ai1 #bj1 #h3g1 ,ef4 #b3b enz4 ,de w]k51 na de re*tva>dig+ uit het gelo( volbra*t1 kunn5 voor de re*tva>dig+ niet 9 aanm]k+ kom51 wl alsdan de orde des heils omgeke]d en de re*tva>dig+ van de heiligmak+ afhankelk z\ gemaakt word51 en ook die go$e w]k5 nog altd onvolkom5 en met zonde besmet zn1 niet beantwoord5de aan d5 voll5 eis* d] ,goddelke wet1 ,mt4 #bb3cg1 ,gal4 #c3aj1 ,jak4 #b3aj4 ,god als de wa>a*tige kan niet voor volmaakt h\d5 wat het niet is2 als de re*tva>dige en heilige kan ,h van d5 eis* d] wet ge5 af/& do5 no* met e5e halve g]e*tigheid1 die 9 d5 grond ge5e is1 zi* tevr$5 /ell54 ,de ,s*rift /elt dan ook de eig5 g]e*tigheid en de g]e*tigheid des gelo(s ( de g]e*tigheid ,gods teg5ov] elka>1 ,rom4 #aj3c1 ,phil4 #c3i2 z sluit5 elk&] uit als w]k5 en gelo(1 ,rom4 #c3bh1 ,gal4 #b3af1 als loon en g5ade1 ,rom4 #d3d1 #aa3f4 ,t]wl de wet dus d5 m5s* vanwege zne zonde v]oordeelt en v]oordeel5 moet1 heeft het ,gode behaagd1 e5e &]e g]e*tigheid te op5b>51 die grond zn] vrspraak kan zn4 ,deze g]e*tigheid wordt door ,paulus g5oemd4 ,de uitdrukk+ komt1 behalve ,jak4 #a3bj en #b ,petr4 #a3a1 b ,paulus voor 9 ,rom4 #a3ag1 #c3e1 #ba1 #bb1 #be1 #bf1 #aj3c1 #b ,cor4 #e3ba1 ,phil4 #c3i en heeft b hem e5 eig5a>dig5 z94 ,9 het ,o4 ,t4 is de g]e*tigheid ,gods die deugd1 wa>door ,h re*tva>dig oordeelt1 d5 s*uldige niet voor ons*uldig en d5 ons*uldige niet voor s*uldig h\dt1 en dan v]volg5s vooral de arm51 de ell5dig51 die p]soonlk wel s*uldig zn ma> zakelk het re*t aan hunne zde hebb51 helpt en r$t en 9 hun re*t erk5t1 bov5 bl4 #cdj4 ,ma> deze g]e*tigheid ,gods s*e5 b het e9de d] ,o4 ,t4 oeconomie geheel v]dw55 en te loor gegaan2 imm]s 0 de gans*e w]eld v]doemelk voor ,god1 ,rom4 #c3ai1 uit de w]k5 d] wet w]d niem& voor ,god g]e*tva>digd1 #c3bj1 de tevor5 ges*i$e zond5 w>5 9 ,gods lankmo$igheid /raffeloos voorbgegaan1 #c3be4 ,het 0 dus noodig1 dat zne g]e*tigheid w$]om geop5ba>d w]d4 ,dat de$ ,god nu1 niet door de gans*e w]eld te v]doem51 ma> door 9 ,*ri/us e5 1 e5 zo5middel ( zo5(f]1 voor de zond5 te gev54 ,da>door bleek1 dat ,god zelf re*tva>dig 01 ma> da>door w]d ook mogelk dat ,h1 beh\d5s1 ja 9 ov]e5/emm+ met zne re*tva>digheid1 re*tva>dig5 kon d5g5e1 die uit het gelo( van ,jezus is1 #c3be1 #bf4 ,imm]s1 en zoo komt ,paulus tot de hem eig5e wzig+ van het begrip d] --9 ,*ri/us1 9 het evangelie heeft ,god1 zond] de wet1 e5e teg5ov] de /a&e g]e*tigheid ,gods0 geop5ba>d4 ,zne g]e*tigheid als deugd heeft zi* da>9 het he]lk/ betoond1 dat ,h 9 het evangelie e5e &]e1 buit5 de w]k5 d] wet omga&e1 g]e*tigheid heeft ges*onk51 op grond wa>van ,h d5g5e1 die uit het gelo( van ,jezus is1 re*tva>dig5 kan4 ,g]e*tigheid ,gods heet deze1 niet omdat z e5e g]e*tigheid des m5s*5 is1 welke wel buit5 hem is ma> door hem 9 het gelo( is aang5om5 en w]kelk voor ,god0 7g54 object41 met b]oep b4v4 op ,rom4 #b3ac1 ,gal4 #c3aa1 1 #c3bj1 7 als zoodanig geldt1 ,lu!r1 ,calvn1 ,kantt41 ,philippi1 ,umbreit1 ,fritzs*e2 no* ook1 omdat z e5e g]e*tigheid des m5s*5 is1 welke hem +e/ort is en wa>door h voor ,god kan be/aan1 ,osi&]1 ,s*lei]ma*]1 ,ro!1 ,m>t5s51 ,nitzs*1 ,beck enz42 ma> wl z e5e g]e*tigheid is1 welke niet d] m5s*5 ma> ,godes is1 die ,h bezit1 welke ,h da>om ook alle5 geeft en gev5 kan1 die niet uit d5 m5s* ma> is1 ,rom4 #aj3c1 #e1 ,phil4 #c3i2 zoo de mee/e nieuw]e exeget51 hetz z d5 g5etivus me] opvatt5 als e5 g54 subjecti 7,haussleit]71 possessivus 7,fricke7 ( orig9is1 auctoris1 causae effici5tis 7,b5gel1 ,rck]t1 van ,h5gel1 ,w9]1 ,baur1 ,h(mann1 ,godet1 ,weiss1 ,pfleid]]1 ,holtzmann enz472 cf4 behalve de re$s vroeg] deel ,,ii #aihv4 g5oemde litt]atuur3 ,rauw5h(f1 ,disq4 de loco ,paul9o1 qui e/ de 1 ,l4 ,b4 #aheb4 ,lipsius1 ,die ,paul94 ,re*tf]tigungslehre1 ,leipzig1 #ahec4 ,ortloph1 ,zeits4 f4 lu?4 ,!ol4 u4 ,kir*e #ahfj4 ,s*ultz1 ,die ,lehre v4 d4 ,g]e*t1 aus d4 ,glaub5 im ,a4 u4 ,n4 ,b41 ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahfb ,s4 #eaj-egb4 ,crem] s4 v4 4 ,weiss1 ,bibl4 ,!ol4 #hb4 ,pfleid]]1 ,d] ,paul94 #ahc4 ,weiszck]1 ,das apo/4 ,zeitalt] #adc4 ,h4 ,beck1 ,die 4 bei ,paulus1 ,neue ,jahrb4 f4 d4 ,?4 #ahid ,s4 #bdi-bfa4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #abg4 ,hr+1 4 bei ,paulus1 ,tb+5 #ahif 7vat 4 als daad op1 re*tva>dig+ ,gods1 ev5als ,klb+1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahie ,s4 #g-ag74 ,al is deze g]e*tigheid nu e5e g]e*tigheid ,gods1 z wordt to* aan d5 m5s* meeg$eeld1 en het v]b& tuss*5 ha> en d5 m5s* wordt door ,paulus gelegd 9 het gelo(4 ,deze g]e*tigheid ,gods is er1 z wordt ev5m9 als de 1 #b ,cor4 #e3ai1 door d5 m5s*1 door het gelo( bew]kt1 ma> ligt objectief 9 ,*ri/us1 ,rom4 #d3be1 #a ,cor4 #a3cj1 z wordt geop5ba>d 9 het evangelie1 #a3ag1 #c3ba1 z is e5e gave1 e5e gave d] g5ade1 #c3bd1 #e3ae1 #af1 #ag2 desniettem91 ( liev] jui/ da>om1 #d3af1 is z 1 #c3bb1 ,phil4 #c3i1 1 #i3cj1 #aj3f1 e5e 1 #d3aa1 #ac1 9 het bezit des m5s*5 1 ,phil4 #c3i2 z wordt geop5ba>d 9 het evangelie en 1 #a3ag1 1 #c3bb1 cf4 #aj3d1 #aj2 ,god re*tva>digt 1 #c3bf1 ( 1 #c3cj1 ,gal4 #c3h1 en de m5s* wordt g]e*tva>digd 1 #c3bh4 1 #e3a1 ,gal4 #c3bd1 1 ,gal4 #b3af2 het gelo( wordt g]ek5d 1 ,rom4 #d3c1 #e1 #i1 #aa1 #bb1 en de re*tva>dige leeft 1 #a3ag1 ,gal4 #c3aa4 ,welke plaats komt nu na> deze uitdrukk+5 aan het gelo( 9 de re*tva>digmak+ toe8 ,afgezi5 van h51 die ,paulus mod]nise]51 het gelo( als go$e gez9dheid opvatt5 en ,god d5 wil lat5 nem5 voor de daad1 zn er sle*ts twee gevoel5s mogelk4 ,het e]/e is dat van ,rooms*51 ,remon/rant51 ,my/iek51 ,e?is*5 en vele nieuw]e ,prote/4 !olog51 die zegg51 dat het gelo( wel speciaal gelo( aan ,*ri/us is ma> het to* opvatt5 als de gans*e ( als e5 /uk van die g]e*tigheid1 op grond wa>van ,god d5 zonda> vrspreekt2 dat gelo( is wel onvolmaakt en niet beantwoord5de aan d5 eis* d] wet2 ma> ,god h\dt het to* voor e5e volmaakte g]e*tigheid en /elt er zi* m$e tevr$51 hetz om d5 wille van ,*ri/us1 ( omdat het to* e5e gehoorzaamheid aan ,gods wil 9 het evangelie is en d5 m5s* ,gode aang5aam maakt1 ( wl het 9 beg9sel volmaakt is en d5 wa>borg d] toekom/ige volmak+ 9 zi* draagt4 ,ma> deze me5+ is om all]lei r$55 met de ,s*rift 9 /rd4 #a ,de g]e*tigheid1 die de grond d] re*tva>digmak+ is1 is e5e g]e*tigheid ,gods en niet des m5s*52 z wordt d5 m5s* sle*ts t5 deel door e5e gave d] g5ade2 z ligt dus vr zn gelo( 9 ,*ri/us g]e$ en heeft ge5 enkele aanvull+ van noode4 ,god heeft n4l4 ,*ri/us ge/eld tot e5 1 #c3bd1 en deze ,*ri/us is ov]gelev]d om onze zond51 #d3be1 voor ons ge/orv51 #e3f-aa1 e5 vloek geword51 ,gal4 #c3ac1 tot zonde gemaakt1 #b ,cor4 #e3ba1 en is alzoo ook opgewekt om onze re*tva>digmak+1 ,rom4 #d3be1 d4 i4 omdat w 9 ,hem g]e*tva>digd w>52 ,h is onze g]e*tigheid1 #a ,cor4 #a3cj1 en w word5 g]e*tva>digd 1 #c3cd1 1 #e3i1 1 ,gal4 #b3af4 ,9 ,rom4 #e3abv4 betoogt ,paulus1 dat het b ,*ri/us toegaat als b ,adam4 ,op grond van ne ov]tr$+ zn alle m5s*5 v]oordeeld en d5 dood ond]worp52 ma> zoo is ook de g5adegave d] g]e*tigheid 9 ,*ri/us tot 1 d4 i4 tot e5 vrsprek5d oordeel voor vel51 #e3af4 ,door n to*1 d4 i4 het vrsprek5d oordeel ov] ,*ri/us 9 zne op/&+1 #d3be1 komt het b alle m5s*5 tot 1 d4 i4 de daad d] re*tva>dig+1 welke het lev5 meebr5gt1 #e3ah4 ,door de gehoorzaamheid van n5 word5 de vel5 tot re*tva>dig5 ge/eld1 1 #e3ai4 ,naa/ de g]e*tigheid1 welke ,god 9 ,*ri/us s*onk1 en op grond wa>van ,h ,*ri/us als middela> des v]bonds voor al de zn5 9 zne op/&+ re*tva>digde1 is er voor e5e g]e*tigheid1 be/a&e 9 gelo( ( liefde1 ge5e plaats4 ,de laat/e z\ de e]/e t5iet do54 #b ,n]g5s wordt het gelo( dan ook als grond d] re*tva>dig+ voorge/eld4 ,de g]e*tigheid1 de re*tva>dig+ is ( 1 ma> nooit 4 ,wel /aat ,phil4 #c3i1 dat ,paulus 1 bezat 1 op grond van zn gelo(1 ma> de g]e*tigheid1 welke ,paulus bezat1 wordt duidelk oms*rev5 als 1 2 alle5 zegt h1 dat h die g]e*tigheid ,gods voor zi*zelv5 bezat op d5 grondslag van het gelo(4 ,nooit komt het gelo( voor als de g]e*tigheid zelve ( als e5 g$eelte da>van2 integ5deel1 jui/ omdat z na> g5ade is1 is z uit het gelo(4 ,g5ade en gelo( /aan niet teg5ov] elk&]1 ma> wel gelo( en w]k51 g]e*tigheid des gelo(s en g]e*tigheid uit de w]k51 ,rom4 #c3bj-bh1 #d3d-f1 #ac1 #ad1 #i3cb1 #aj3e1 #f1 ,gal4 #b3af1 #c3aa1 #ab1 #bc1 #be1 #e3d1 #e1 ,ef4 #b3h1 #i4 ,het gelo( re*tva>digt niet door zn wez5 ( daad1 omdat het zelf g]e*tigheid is1 ma> door zn inh\d1 wl het gelo( 9 ,*ri/us1 onze g]e*tigheid is4 ,indi5 het gelo( om zi*zelf re*tva>digde1 z\ het object van dat gelo(1 n4l4 ,*ri/us1 geheel zne wa>de v]liez54 ,ma> het gelo(1 dat re*tva>digt1 is jui/ dat1 hetwelk ,*ri/us tot voorw]p en inh\d heeft4 ,indi5 da>om de g]e*tigheid uit de wet1 en het gelo( e5 w]k 01 dat v]di5/e en wa>de _h en d5 m5s* ,gode aang5aam maakte1 dan z\ ,*ri/us tev]geefs ge/orv5 zn1 ,gal4 #b3ba4 ,zoo we9ig komt het gelo( b de re*tva>dig+ als grond 9 aanm]k+ dat ,paulus zegg5 kan1 dat ,god d5 goddelooze re*tva>digt1 ,rom4 #d3e4 ,zelfs als zne le] de bes*uldig+ uitlokt1 dat z tot zorgeloo%eid en goddeloo%eid leidt1 v]d$igt h zi* nooit da>m$e1 dat het gelo( geheel ( t5 deele de grond d] re*tva>dig+ is1 ,rom4 #c3e-h1 #f3a1 ma> h\dt h /a&e1 dat er ge5e v]doem5is is voor deg551 die 9 ,*ri/us zn1 wl ,*ri/us voor h5 ge/orv5 en opgewekt is1 ,rom4 #h3cc1 #cd4 #c ,wl het gelo( dus ge5 w]k is ma> e5 af/& do5 van alle w]k1 e5 onbepaald v]tr\w5 op ,god1 die de dood5 lev5d maakt1 ,rom4 #d3ag1 die ,*ri/us opgewekt heeft1 #d3bd1 die 9 ,*ri/us e5e gegev5 heeft1 #c3bb-bf1 da>om kan de uitdrukk+1 dat het gelo( wordt toeg]ek5d tot g]e*tigheid1 niet beteek551 dat het zelf als e5 w]k d] g]e*tigheid 9 de plaats van ( naa/ de g]e*tigheid ,gods 9 ,*ri/us door ,god wordt aang5om54 ,het woord to* kan wel beteek553 iem& h\d5 ( rek55 voor dat wat h is1 #a ,cor4 #d3a1 #b ,cor4 #ab3f1 ma> het kan ook d5 z9 hebb5 van3 iem& iets 9 rek5+ br5g51 wat h p]soonlk niet heeft4 ,zoo word5 de zond5 d5g5e1 die gelo(t1 niet toeg]ek5d1 (s*oon h ze wel heeft1 ,rom4 #d3h1 #b ,cor4 #e3ai1 cf4 #b ,tim4 #d3af2 zoo w]d5 z wel toeg]ek5d aan ,*ri/us1 (s*oon ,h zond] e5ige zonde 01 ,jes4 #ec3d1 #e1 #f1 ,mt4 #bj3bh1 ,rom4 #c3be1 #h3c1 #b ,cor4 #e3ba1 ,gal4 #c3ac1 #a ,tim4 #b3f2 en zoo wordt op dezelfde wze aan hem1 die gelo(t1 de g]e*tigheid toeg]ek5d1 welke h niet heeft1 ,rom4 #d3e1 en da>om is dat to]ek55 1 #d3d1 het is e5 1 #d3f4 ,de woord53 het gelo( wordt toeg]ek5d tot g]e*tigheid1 zn e5e v]korte uitdrukk+ da>voor1 dat ,god zne 9 ,*ri/us geop5ba>de g]e*tigheid 9 het gelo( aan iem& to]ek5t en op di5 grond hem vrspreekt4 ,dit wordt beve/igd door die &]e uitdrukk+3 4 ,het gelo( is eig5lk niet pr9cipe en bron van het lev51 want ,*ri/us is het lev5 en geeft het lev51 ,rom4 #e3ag1 #ah1 #f3dv41 #b ,cor4 #d3aj1 #aa1 ,gal4 #b3bj1 ,col4 #c3c1 #d1 #b ,tim4 #a3aj1 cf4 ,joh4 #a3d1 #f3ccv41 #aa3be1 #a ,joh4 #a3b1 #e3aa enz4 ,wie gelo(t1 die heeft het lev51 jui/ omdat h het uit ,*ri/us ontvangt2 en zoo ook1 wie gelo(t1 heeft de 1 welke ,god 9 ,*ri/us hem s*5kt4 #d ,da>b komt t5 slotte dan nog1 dat1 indi5 het gelo( zelf grond d] re*tva>dig+ is1 ,god met e5e m9d]e g]e*tigheid zi* tevr$5 /elt1 dan die ,h eis*t 9 zne wet4 ,het evangelie beve/igt dan niet1 gelk ,rom4 #c3ca zegt1 ma> v]nietigt de wet4 ,god doet af/& van zn eig5 g]e*tigheid en v]loo*5t zi*zelv54 ,( ook rek5t ,h het gelo( voor iets1 dat het niet is1 voor e5e volkom5e en voldo5de g]e*tigheid1 en doet te kort aan zne wa>a*tigheid4 ,de bes*uldig+1 die door de voor/&]s d] ju/itia infusa teg5 de ju/itia imputata +ebra*t wordt1 dat ,god iem& h\dt voor wat ,h niet is1 ke]t tot h5zelv5 t]ug2 z jui/ lat5 ,god iets voor g]e*tigheid rek551 wat het niet is4 ,en bov5di5 nem5 z d5 troo/ d] geloovig5 weg4 ,indi5 ons gelo(1 dat dikw]f zoo kle9 is en zoo zwak en dikw]f geheel ond] twfel en vreeze wegs*uilt1 dat volg5s de v]d$ig]s van de ju/itia infusa zelfs geheel v]lor5 kan gaan1 indi5 dat gelo( de grond is van onze re*tva>dig+1 is het *ri/elk lev5 e5 lev5 van voortdur5de ang/ en onzek]heid2 9 plaats van na> ,*ri/us1 wordt het oog des gelo(s /e$s na> b9n51 na> zi*zelv51 geslag52 e5 wa>a*tig1 *ri/elk lev5 9 d5 di5/ van ,god wordt onmogelk1 want e]/ moet de vreeze voor ,god als ,re*t] omgezet zn 9 het bewu/zn zn] vad]lke liefde1 e] er van wa>lk go$e w]k5 sprake kan zn4 #f4 ,to* di5t het bezwa>1 dat teg5 de ju/itia imputata +ebra*t wordt1 ern/ig ov]wog5 te word54 #a ,bell>m9us1 de ju/if4 ,,ii c4 #g ontwikkelde het op deze wze3 de g]e*tigheid van ,*ri/us1 indi5 alle5 ons toeg]ek5d en dus buit5 ons blv5d1 kan de =ma niet zn1 wa>9 w voor ,god g]e*tva>digd word54 ,gods oordeel is to* na> wa>heid4 ,h kan iem& niet re*tva>dig v]kl>51 die het niet is2 zoolang de g]e*tigheid van ,*ri/us alle5 toeg]ek5d is en buit5 d5 m5s* blft1 is h niet re*tva>dig en kan h niet re*tva>dig v]kla>d word54 ,m5 zal zegg53 ma> de zonda> is to* door het gelo( met ,*ri/us' g]e*tigheid bekle$6 ,do*1 (s*oon dat zoo z1 indi5 iem& optre$t 9 tweerlei g$aante1 9 e5e =ma extr9seca en e5e =ma inha]5s1 dan wordt h niet na> de e]/e ma> na> de laat/e g5oemd4 ,laat e5 ,e?iopir e5 wit kle$ a&o51 h blft to* zw>t en wordt zoo g5oemd1 al is h ook wit na> de =ma extr9seca4 ,ja nog /]k]3 ook ,*ri/us kan 9 tweerlei =ma bes*\wd word52 na> de =ma intr9seca 0 ,h heilig1 na> de =ma extr9seca 0 ,h met onze zond5 belad52 to* wordt ,h niet na> deze ma> na> g5e g5oemd4 ,en zoo kan ook 9 de re*tva>dig+ de ju/itia imputata onze =ma niet zn2 w kunn5 alle5 g]e*tva>digd word5 op grond van e5e 9 ons won5de g]e*tigheid4 ,dit bezwa> van ,bell>m9us ke]t b alle be/rd]s d] re=matoris*e le] t]ug2 alwat m5 op de le] van de ju/itia imputata teg5 heeft1 komt hi]op ne]4 ,om nu met het laat/e te beg9n51 ,*ri/us wordt 9 de ,s*rift wel t]dege na> de =ma extr9seca g5oemd en beh&eld2 ,h heet zelfs tot zonde voor ons gemaakt en e5 vloek voor ons geword54 ,9 legal51 juridis*5 z9 kan ,*ri/us e5 zonda> heet51 (s*oon t] v]md+ van ant9omiaans* misv]/& de uitdrukk+ ge5 aanbevel+ v]di5t1 bov5 bl4 #cff4 ,en zoo wordt 9 ,rom4 #d3e en #e3f gezegd1 dat ,god d5 goddelooze re*tva>digt4 ,/]k] uitdrukk+5 dan deze kunn5 niet gebruikt word54 ,de teg5/&]s van de ju/itia imputata moet5 hun bezwa> niet teg5 ,lu!r en ,calvn ma> teg5 ,paulus inbr5g54 #b ,het beeld van d5 ,moor is ongelukkig gekoz54 ,de tweerlei =ma1 wa>9 de m5s* 9 de re*tva>digmak+ voorkomt1 /aan ond]l+ 9 gans* &]e v]h\d+ dan die van de zw>te huid en het witte kle$ b d5 ,e?iopir4 ,de m5s* is e5 goddelooze 9 e?is*5 z91 ma> h wordt om de g]e*tigheid van ,*ri/us e5 re*tva>dige 9 juridis*5 z92 het aantrekk5 van e5 wit kle$ br5gt e*t] hoeg5aamd ge5 legale v]&]+ van d5 ,e?iopir m$e4 ,jui/] is het beeld van het k9d1 dat1 9 g5ade door e5 rk man aang5om51 re$s als toekom/ig erfg5aam rk mag heet51 al heeft het op het oog5blik nog niets 9 zn bezit4 ,god v]kla>t d5 zonda> re*tva>dig1 neemt hem aan tot zn k9d1 belo(t hem ,*ri/us en al zne weldad51 en da>om is h re*tva>dig en wordt e5s 9 het bezit van alle s*att5 d] g5ade ge/eld4 #c ,de to]ek5+ van ,*ri/us' g]e*tigheid wordt e*t] door ,bell>m9us c4 s4 geheel v]ke]d opgevat4 ,z /ell5 zi* deze voor als e5e fictie1 die met de w]kelkheid 9 /rd is2 ju/itia imputata is volg5s h5 e5e g]e*tigheid1 die alle5 9 de v]beeld+ be/aat1 en ju/itia infusa is alle5 w>e1 wez5lke g]e*tigheid4 ,dat is e*t] e5e gans* v]ke]de voor/ell+4 ,de re*tva>digmak+ is ev5 wa>a*tig als de heiligmak+1 de to]ek5+ ev5 reel als de in/ort+4 ,dit is alle5 het v]s*il2 9 de ju/ificatie wordt de g]e*tigheid ons ges*onk5 9 juridis*51 9 de sanctificatie wordt z ons deel 9 e?is*5 z94 ,beide zn ev5 wez5lk en beide ev5ze] noodig4 ,e]/ moet de re*t] iem&s re*t op e5 zek] p& uitsprek51 e] deze da>van 9 het bezit kan kom52 het e]/e is ge5 fictie1 ge5 inbeeld+1 die er niets toe doet en met de w]kelkheid /rdt2 ne51 e]/ is de imputatio ju/itiae noodig1 de erk5n+ van het re*t1 en da>na kan e]/ de infusio ju/itiae volg51 de inbezitnem+ van datg5e1 wa> re*t op be/aat4 ,wanne] dit alles nu re$s wa> is b d5 a>ds*5 re*t]1 hoeveel te me] b d5 hemels*58 ,als ,god d5 goddelooze re*tva>digt1 dan is dat ge5 fictie1 ge5 imputatio putativa1 ma> dan is en wordt dat zoo4 ,zooals ,god re*t spreekt1 zoo is en zoo blft het eeuwiglk1 en zoo zal het ook e5s 9 d5 dag des oordeels door all5 word5 erk5d4 ,want ,god1 als ,h d5 goddelooze re*tva>digt1 doet dat op grond van e5e 1 welke ,h zelf 9 ,*ri/us aangebra*t heeft2 door ,*ri/us' (f]&e heeft ,h teg5ov] alle v&ige ma*t het re*t d] vrspraak van d5 goddelooze v]worv52 en als ,h re*t spreekt1 zal ,h het uitvo]5 ook4 ,de goddelooze is re*tva>dig 9 legal5 z91 h zal het dus zek] ook word5 9 e?is*5 z94 ,want ,god is deg5e1 die dood5 lev5d maakt en die de d+5 die niet zn1 roept als( z w>54 ,en het re*tva>dig5d gelo( be/aat jui/ 9 onwankelba> v]tr\w5 op di5 ,god d] wond]51 b wi5 alle d+5 mogelk zn4 #d ,de g]e*tigheid1 op grond wa>van de goddelooze g]e*tva>digd wordt1 is ind]daad zne eig5e niet2 z is e5e 1 /a&e teg5ov] de 4 ,ma> z is to* niet 9 di5 z9 e5e vreemde en buit5 hem /a&e1 dat z hem niets aangaat en niet 9 de m9/e relatie tot hem /aat4 ,integ5deel1 re$s 9 het pactum salutis heeft ,*ri/us zi* 9 betrekk+ tot de zn5 ge/eld en als middela> hun plaats +5om54 ,9 d5 /aat d] v]n$]+ is ,h om hunne zond5 ge/orv51 en ,h is opgewekt om hunne re*tva>digmak+4 ,er be/aat e5 v]bond d] g5ade1 e5e unio my/ica tuss*5 ,*ri/us en zne geme5te1 lang voordat de geloovig5 p]soonlk da>9 word5 opg5om52 &]s _h ,*ri/us ook niet voor h5 kunn5 voldo54 ,er heeft e5e to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us en al zne weldad5 van ,gods zde plaats1 e] de bzond]e p]son5 kom5 tot het gelo(4 ,bepaaldelk heeft die to]ek5+ en s*5k+ plaats 9 de vocatio int]na1 en de w$]geboorte is de passieve aanva>d+ van deze gave d] g5ade4 ,god moet ook e]/ gev51 opdat w z\d5 kunn5 ontvang54 ,de all]e]/e g5ade1 welke ons wordt ges*onk51 ond]/elt re$s de to]ek5+ van ,*ri/us1 want deze is de e5ige bron d] g5ade1 de v]w]v] en uitdeel] van d5 ,gee/1 die zn ,gee/1 de ,gee/ van ,*ri/us is4 ,e5e vreemde is dus de g]e*tigheid1 die de grond d] re*tva>dig+ is1 sle*ts 9 zek]5 z94 ,z is de g]e*tigheid van het ho(d ma> da>om ook van al de l$51 van d5 middela> ma> dus ook van al de bondg5oot54 #g4 ,do* ook hi]m$e is de re=matoris*e le] van de re*tva>digmak+ nog niet 9 het volle li*t ge/eld4 ,al moge het wa> zn1 dat er e5e to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us aan de zn5 re$s plaats heeft 9 het pactum salutis1 9 vlees*word+ en voldo5+1 9 uit- en inw5dige roep+2 deze is to* nog niet g5oeg1 z is de eig5lke re*tva>digmak+ nog niet4 ,het is wa> dat de ,g]ef4 !ologie re$s spo$ig g+ ond]s*eid5 tuss*5 de ju/ificatio activa1 die vr1 en de ju/ificatio passiva1 die na het gelo( plaats _h1 en de e]/e als de eig5lke re*tva>digmak+ teg5 de laat/e als e5 tot bewu/zn kom5 van de re$s ges*i$e re*tva>digmak+ g+ ov]/ell54 ,de ,s*rift geeft hi] 9 ,rom4 #d3be en #b ,cor4 #e3ai e5ig5 grond voor1 en ook 9 de nieuw]e !ologie is m5igmaal1 z het dan ook om &]e r$5 en met &]e b$oel+1 de jui/heid dez] ,g]ef4 g$a*te erk5d1 cf4 bv4 ,s*ell+1 ,w]ke ,,ii #d ,s4 #bag f4 ,dorn]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #ged f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #gf f4 ,kaftan1 ,dogm4 #dic f4 enz4 ,er ligt hi] zulk e5e belangrke wa>heid 91 dat de ontk5n+ da>van onv]mdelk tot ,remon/rants*e voor/ell+5 vo]t4 ,god wa*t niet met de vrspraak van d5 zonda>1 totdat deze als het w>e buit5 ,hem om de g]e*tigheid van ,*ri/us door het gelo( heeft opg5om52 de to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us en zne weldad5 gaat aan het gelo( vooraf1 z is ges*i$ 9 het besluit des ,vad]s1 9 de voldo5+ van ,*ri/us1 9 de vocatio int]na des ,h4 ,gee/es4 ,ma> hoe wa> dit alles ook z1 het is to* opm]kelk1 dat de ,s*rift deze to]ek5+ nooit met d5 naam van re*tva>digmak+ be/empelt ma> da>ond] /e$s v]/aat die vrspraak ,gods1 welke ges*i$t uit en door het gelo(4 ,op zn m9/ ligt hi]9 opgeslot51 dat de re*tva>digmak+ uit het gelo( 9 de orde des heils e5e gewi*tig] plaats inneemt dan deg551 die het zwa>tepunt legg5 9 de ju/ificatio activa1 ha> kunn5 toek5n54 ,behalve dat deze voor/ell+ van de le] d] re*tva>digmak+ afwkt van het doorloop5d spraakgebruik d] ,h4 ,s*rift1 geeft z ook aanleid+ tot misv]/&1 ziet zi* g5oodzaakt tot exegetis*e gewelddadigh$51 en laat de re*tva>digmak+ uit het gelo( niet g5oegzaam als vrsprek5de daad ,gods tot ha> re*t kom54 ,m5 kan wel van eeuwige re*tva>digmak+ sprek5 en ze 9 go$5 z9 b$oel5 en opvatt52 ma> zond] b$5k+ is de uitdrukk+ to* niet2 de ,g]e=me]d5 v]wi]p5 ha> bna zond] uitzond]+1 ook ,maccovius1 ,l4 ,c4 #fgf1 ,voetius1 ,disp4 ,v #bha1 ,we/m4 ,syn4 ,,xi #d1 en zelfs ,comrie1 ,brahe e4 a4 nam5 ze sle*ts aan 9 bep]kt5 en wel oms*rev5 z91 ,comrie1 ,brief ov] de regtv4 ,sneek #aheh bl4 #iav4 ,brahe1 ,godg4 ,/ell+5 ov] de le] d] re*tv4 ,am/4 #ahcc bl4 #bfv4 ,imm]s is 9 ,god niet alle5 de re*tva>digmak+1 ma> alwat ,h d5kt en doet eeuwig4 ,9 di5 z91 als actus imman5s1 is ook de s*epp+ eeuwig1 deel ,,ii #daa1 ma> wie da>om van eeuwige s*epp+ g+ sprek51 z\ v]w>r+ /i*t5 en e5 pan!i/is*e t]m9ologie invo]54 ,en zoo is het ook met de ond]h\d+1 de rege]+1 de w$]geboorte1 de roep+1 de heilig- en he]lkmak+1 en niet m9d] de re*tva>digmak+4 ,ook kan er 9 go$5 z9 van e5e re*tva>digmak+ 9 de op/&+ van ,*ri/us en 9 het evangelie gesprok5 word52 ma> to* is er tuss*5 deze en die1 welke uit het gelo( ges*i$t en die me] bepaald 9 de ,s*rift d5 naam van re*tva>digmak+ draagt1 e5 groot ond]s*eid4 ,g5e betreft to* ,*ri/us als borg d] zn51 ma> deze gaat ov] de geloovig5 zelv51 en niet alle5 ov] die geloovig5 als geheel1 als geme5te g$a*t1 gelk ,rits*l bewe]t1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ajc f41 ma> ook ov] h5 all5 p]soonlk1 zooals uit ,rom4 #c3bf1 #d3c1 #bd1 #e3ai1 #h3a1 #cj1 #aj3d1 #aj1 #a ,cor4 #f3aa1 ,gal4 #b3af1 ,phil4 #c3i enz4 onw$]sprekelk bewez5 wordt4 ,deze laat/e re*tva>digmak+ nu is ge5 toevallig elem5t1 dat b de eig5lke en wez5lke re*tva>digmak+ 9 ,gods besluit1 9 ,*ri/us' op/&+ ( 9 de roep+ door het evangelie bkomt2 ma> z vormt 9 de re*tva>digmak+1 die als het w>e 9 de eeuwigheid beg9t en e]/ 9 het laat/e oordeel ha> volle beslag krgt1 e5 onmisba> en all]belangrk/ mom5t4 ,de toepass+ des heils door d5 ,h4 ,gee/ mag 9 ge5]lei opzi*t tot e5e v]w]v+ des heils word5 gemaakt1 want de ,h4 ,gee/ neemt alles uit ,*ri/us2 ma> de toepass+ is to* op ha> t]re9 ev5 noodzakelk en van ev5 groote beteek5is als de v]w]v+4 ,van w$]geboorte1 gelo( en beke]+ wordt da>om 9 de ,s*rift de +ang 9 het kon9krk d] hemel5 afhankelk gemaakt4 ,en v]w]v+ en toepass+ /aan da>b 9 zoo nauw v]b&1 dat de e]/e niet zond] de laat/e en omgeke]d de laat/e niet zond] de e]/e d5kba> ( be/aanba> is4 ,de v]w]v+ br5gt noodzakelk de toepass+ m$e2 door zn ld5 en /]v5 heeft ,*ri/us ook v]worv51 dat al zne weldad51 dus ook de v]gev+ d] zond5 aan al de zn5 p]soonlk en individueel z\d5 word5 toegepa/4 ,het is ,*ri/us als ,zaligmak] niet alle5 om objectieve voldo5+ ma> ook om subjectieve v]loss+ d] zn5 van de zonde te do54 ,deze komt nu niet tot /& door e5e objectieve re*tva>digmak+ 9 het besluit ,gods ( 9 de op/&+ van ,*ri/us1 ma> z krgt dan e]/ ha> beslag1 wanne] de m5s* beide na> het zn en na> het bewu/zn van de zonde bevrd wordt1 en dus w$]gebor5 en g]e*tva>digd wordt4 ,op deze re*tva>digmak+ heeft nu gewoonlk de ,s*rift het oog1 als z dit woord gebruikt ( ook van v]gev+ d] zond5 enz4 spreekt4 ,paulus b "n d5kt b de re*tva>digmak+ niet aan e5e eeuwige daad 9 ,god1 want h spreekt van ha> als 1 4 ,ook geeft h met ge5 enkel woord te k5n51 dat z da>9 be/aat1 dat ,god op e5 gegev5 oog5blik1 bv4 als de m5s* gelo(t1 /il b zi*zelv51 9 =o coeli1 9 de hemels*e vi]s*a>1 hem vrspreekt van s*uld en /raf en re*t geeft op het eeuwige lev54 ,want alle5 de raad ,gods is e5 actus imman5s1 ma> alle &]e w]k5 ,gods1 s*epp+1 ond]h\d+1 rege]+1 v]loss+1 re*tva>digmak+ enz41 behoor5 tot de actus transeuntes2 z zn niet ratio ord9is ma> executio ord9is1 bov5 bl4 #f4 ,ook d5kt ,paulus b de re*tva>digmak+ uit het gelo( niet aan de zoog5aamde ju/ificatio passiva1 t5 m9/e niet1 als deze van de ju/ificatio activa temporeel ges*eid5 en als e5 tot bewu/zn kom5 van de re$s lang te vor5 ges*i$e re*tva>digmak+ opgevat wordt2 want h legt er jui/ all5 nadruk op1 dat ,god re*tva>digt uit en door het gelo(4 ,w /aan hi] als zoo dikw]f voor het my/]ie d] v]h\d+ van eeuwigheid en td4 ,als ,*ri/55 beld5 w1 dat het eeuwige will5 ,gods1 zond] op te h\d5 eeuwig te zn1 w]k+5 kan voortbr5g5 9 d5 td1 gelk zn eeuwig d5k5 ook tdelke d+5 tot inh\d hebb5 kan1 deel ,,ii #dac4 ,9 de re*tva>digmak+ uit het gelo( komt niet e5e eeuw5 gel$5 door ,god uitgesprok5 vrv]kl>+ e9delk tot bewu/zn van d5 m5s*2 ma> ,god1 die onv]&]lk is1 is zelf de h&el5de1 als ,h d5 zonda> vrspreekt door het gelo(4 ,van ,hem gaat1 zond] dat ,h oph\dt de ,eeuwige te zn1 die w]kzaamheid uit1 welke door d5 m5s* als re*tva>dig+ uit het gelo( ontvang5 en g5ot5 wordt4 ,de toepass+ is ev5go$ als de v]w]v+ des heils van oog5blik tot oog5blik e5e w]kzaamheid ,gods1 van d5 ,vad]1 d5 ,zoon en d5 ,h4 ,gee/4 ,ook 9 de re*tva>digmak+ uit het gelo( zn alle drie p]son5 betrokk54 ,het is de ,vad]1 die door d5 ,zoon en 9 d5 ,gee/ d5 zonda> re*tva>digt1 ,rom4 #h3cc1 #cd1 #a ,cor4 #f3aa4 ,paulus d5kt er niet aan1 om hi] s*eid+ te mak5 en de re*tva>digmak+ door d5 ,vad] 9 de eeuwigheid1 die van d5 ,zoon 9 de op/&+1 en die van d5 ,h4 ,gee/ 9 het bewu/zn van d5 m5s* te v]legg54 ,ma> gelk z alle drie saamw]kt5 9 de v]w]v+1 zoo w]k5 z ook saam 9 de toepass+ d] zaligheid4 ,9 g5e w]d de s*uld en /raf wegg5om5 en het lev5 v]worv52 9 deze wordt de m5s* door ,god ook van zne zde en subjectief 9 die v]h\d+ geplaat/1 wa>9 h objectief re$s /ond 9 ,*ri/us als zn borg en middela>4 ,gelk de w$]geboorte 9 subjectiev5 z9 van de smet d] zonde bevrdt1 zoo neemt de re*tva>dig+ de s*uld d] zonde weg4 ,beide zn ev5 noodzakelk1 ev5 reel1 ev5ze] gegrond 9 de (f]&e van ,*ri/us1 ma> ook 9 de toepass+ van e5e zelfde hooge beteek5is4 ,deze re*tva>digmak+ gaat da>om niet buit5 d5 m5s* om ma> ges*i$t uit en door het gelo(4 ,de ,s*rift d5kt da>b ongetwfeld mee/5tds aan het gelo( als actus4 ,ma> natuurlk is da>door het gelo( als habitus niet uitgeslot52 w$]gebor5 k9d]k5s en volwass5 geloovig5 hebb5 en h\d5 9 dez5 habitus fidei de vrspraak ,gods1 de getuig5is des ,h4 ,gee/es1 dat z k9d]5 ,gods zn1 ook al getuigt hun gee/ niet altd m$e4 ,ma> v]d] /elt de ,s*rift deze re*tva>digmak+ uit het gelo( s*]p en /r5g teg5 die uit de w]k5 ov]4 ,deze teg5/ell+ wil e*t] niet zegg51 dat het gelo( ge5 w]k is en ge5 beg9sel van go$e w]k54 ,z dw+t ons niet1 om zoolang te zoek5 totdat w 9 de inn]lke natuur des gelo(s iets v9d51 dat ge5 w]k1 ge5 daad ma> enkel passiviteit is1 ,de teg5/ell+1 die de ,s*rift en inzond]heid ,paulus maakt1 is deze1 dat de re*tva>digmak+ niet tot /& komt door de w]k5 d] wet1 d4 i4 niet 9 zulke w]k5 ha> grond1 ha> causa m]itoria heeft4 ,imm]s heeft ,god 9 ,*ri/us e5e &]e1 bet]e gegev51 dan die zondige w]k5 kunn5 bi$52 en die dat is ,*ri/us1 is de e5ige en g5oegzame grond onz] re*tva>digmak+4 ,9 de teg5/ell+ ' heeft de praepositie dus beide mal5 e5e v]s*ill5de beteek5is4 ,9 het e]/e lid geeft z te k5n51 dat w]k5 d] wet niet de kunn5 zn1 op grond wa>van ,god ons vrsprek5 kan2 ma> 9 het twe$e lid duidt z aan1 niet dat het gelo( zelf wel die g]e*tigheid kan zn1 ma> dat het die g]e*tigheid1 welke noodig is om g]e*tva>digd te word51 jui/ niet b d5 m5s* 9 zne w]k51 ma> buit5 hem 9 ,*ri/us zoekt4 ,de teg5/ell+ luidt dus zuiv] aldus3 niet de eig5 g]e*tigheid d] w]k51 ma> de g]e*tigheid ,gods 9 ,*ri/us4 ,(s*oon deze g]e*tigheid nu volkom5 door ,*ri/us v]worv5 is en 9 ,hem g]e$ligt1 (s*oon z 9 de vocatio int]na en dus 9 logis*5 z9 vr de w$]geboorte en het gelo( toeg]ek5d en ges*onk5 wordt1 z wordt to* van 's m5s*5 zde e]/ aanva>d 9 het gelo( 7habitus ( actus fidei7 en wordt dan e]/ de grond1 wa>op h zelf p]soonlk door ,god1 9 bov5g5oemd5 z9 g]e*tva>digd wordt4 ,het gelo( is da>om ge5 causa mat]ialis ( =malis1 het is zelfs ge5 conditio ( in/rum5tum 7causa in/rum5talis7 van de re*tva>digmak+2 want het /aat tot deze niet als bv4 het oog tot het zi5 ( het oor tot het hoor52 het is ge5 voorwa>de1 wa>op en ge5 in/rum5t1 wa>door w de re*tva>digmak+ ontvang51 ma> het is de daad van het aannem5 van ,*ri/us zelf en wel van ,*ri/us1 gelk ,h zi* inw5dig door d5 ,gee/ en uitw5dig door het ,woord aan ons geeft1 en dus de va/e1 zek]e bewu/heid dat ,h mn ,he] is en ik zn eig5dom b54 ,het gelo( is ge5 in/rum5t1 wa>m$e de m5s* ,*ri/us aanneemt1 ma> veel me] e5 middel des ,h4 ,gee/es1 wa>door ,h d5 m5s* ,*ri/us aannem5 en zn gee/ met zi*zelv5 getuig5 doet1 dat h e5 k9d ,gods is1 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #aa1 #e4 ,heid4 ,cat4 vr4 #fa4 ,n$4 ,gel4 art4 #bb4 ,witsius1 ,misc4 ,s4 ,,ii #gib4 #gig sq4 ,trigl&1 ,antapol4 p4 #eae4 ,ma/ri*t1 ,,vi #f1 #bh4 ,ow51 ,de re*tv4 uit het gelo( c4 #c4 ,moor ,,iv #fie4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #bie4 ,jon4 ,edw>ds b ,dorn] ,,ii #geb4 ,da>om /aat het gelo( niet 9 elk opzi*t teg5 alle w]k ov]4 ,het /aat teg5 de w]k5 d] wet ov] 9 dubbel5 z91 n4l4 da>9 dat z no* de causa mat]ialis no* de causa in/rum5talis d] re*tva>dig+ kunn5 zn4 ,het /aat ook teg5 de w]k5 des gelo(s 7ju/itia infusa1 ob$i5tia1 c>itas7 ov]1 zoodra deze ook ma> e5ig]mate bes*\wd word5 als grond d] re*tva>dig+1 als geheel ( t5 deele die g]e*tigheid vorm5de1 op grond wa>van ,god ons re*tva>digt2 want dat is ,*ri/us en ,*ri/us alle52 het gelo( is zelf ge5 grond d] re*tva>dig+ en dus ook niet de go$e w]k51 die er uit voortkom54 ,ma> het gelo( /aat niet teg5 de w]k5 des gelo(s ov]1 inzoov] deze1 als vru*t5 des gelo(s1 door d5 ,h4 ,gee/ als middel gebezigd word51 om d5 geloovige van de opre*!id zns gelo(s1 en alzoo van zne zaligheid te v]zek]51 ,heid4 ,cat4 vr4 #hf4 ,9 dez5 z9 is het gelo( zelf e5 w]k1 ,joh4 #f3bi1 het be/e w]k en beg9sel all] go$e w]k51 het e5ige w]k1 wa>door ,god ons hi] op a>de van onze s*uld bevrd5 en van onze g]e*tigheid 9 ,*ri/us v]zek]5 kan4 ,da>om zeid5 de ,g]e=me]d5 dan ook1 dat het wel is fides sola1 quae ju/ificat1 fides tam51 quae ju/ificat non e/ sola1 ,calvn1 ,c4 ,r4 #g1 #dgg4 ,in/4 ,,iii #aa1 #bj1 en sprak5 z na de ju/ificatio peccatoris ook nog van e5e ju/ificatio ju/i4 ,9 dez5 z9 zn ook ,paulus en ,jacobus niet met elk&] 9 teg5spraak4 ,wel is het niet jui/1 te zegg51 dat ,paulus alle5 van de ju/ificatio peccatoris en ,jacobus van de ju/ificatio ju/i spreekt4 ,ma> beid5 ontk5n51 dat de grond d] re*tva>digmak+ ligt 9 de w]k5 d] wet1 en beid5 erk5n51 dat het gelo(1 het lev5d gelo(1 het gelo(1 dat go$e w]k5 insluit en voortbr5gt1 het middel is1 wa>door de ,h4 ,gee/ ons van onze g]e*tigheid 9 ,*ri/us v]zek]t4 ,da>b is er alle5 dit v]s*il1 dat ,paulus /rd vo]t teg5 doode w]k5 en ,jacobus v]t teg5 e5 dood gelo(4 ,het gelo(1 dat re*tva>digt1 is de door d5 ,h4 ,gee/ 9 ons h>t gew]kte zek]heid van onze g]e*tigheid 9 ,*ri/us4 ,en da>om1 niet hoe ldelk]1 ma> hoe lev5dig] en hoe kra*tig] het is1 des te me] re*tva>digt het ons4 ,het gelo( w]kt m$e met de w]k5 en wordt volmaakt uit de w]k51 ,jak4 #b3bb4 ,cf4 ov] ,jacobus en ,paulus3 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #ag1 #aa sq4 ,comm4 op ,jac4 #b4 ,turret9us1 de concordia ,pauli et ,jacobi1 de satisf4 #chd sq4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #ba4 ,witsius1 ,oec4 fo$4 ,,iii #h1 #ba-bf4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #cag4 ,james ,bu*anan1 ,! doctr9e ( ju/ification1 ,ed9b4 #ahfg p4 #dia4 ,u/]i1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahhi1 #btes ,heft4 ,s*w>z ib4 #ahia1 #dtes ,heft4 ,bhm]1 ,neue kir*l4 ,zeits4 #ahih ,s4 #bea-bef4 #h4 ,ov] de deel5 d] re*tva>digmak+ 0 er 9 de k]k5 d] ,re=matie van d5 aanvang af e5ig v]s*il4 ,z1 die met ,piscator de ob$i5tia activa ontk5d51 moe/5 de ju/ificatie bep]k5 tot de v]gev+ d] zond5 en dus vroeg] ( lat] tot de gevolgtrekk+ kom51 dat de geloovig51 na door ,*ri/us bevrd te zn van de s*uld en /raf d] zonde1 zelv5 de wet hadd5 te volbr5g51 t5 e9de het eeuwige lev5 te v]w]v51 bov5 bl4 #cejv4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,i #bga4 ,,ii #fa f4 ,da>om w]d dit gevoel5 ook vr algeme5 v]worp52 al kon de v]gev+ d] zond5 ook synecdo*is*1 als p>s pro toto1 voor heel de re*tva>dig+ g5om5 word51 deze hield to* nog me] 9 dan de v]gev+ alle54 ,imm]s heeft ,*ri/us ons niet ma> 9 d5 /aat van ,adam vr d5 val h]/eld1 do* ook voor ons de wet ond]h\d5 en het eeuwige lev5 v]worv51 cf4 bov5 #ceav4 #cfa4 #cgc en vooral ook ,gom>us op ,luk4 #a3gg1 ,op4 #affd ,i #age sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xvi #d4 ,moor ,,iv #fha4 ,hodge ,,iii #abe4 #abg4 ,ma> al erk5de m5 vr algeme51 dat de re*tva>dig+ me] omvatte dan de v]gev+ d] zond51 to* 0 er nog we] v]s*il ov]1 wa>9 dat me]d]e be/ond4 ,oud]e !olog5 noemd5 dikw]f als twe$e deel d] re*tva>digmak+ de to]ek5+ van ,*ri/us' g]e*tigheid1 ,lu!r1 ,*emniz1 ,g]h>d1 ,qu5/$t1 ,polanus1 ,wollebius1 ,junius1 ,trelcatius1 ,rivetus1 ,n$4 ,gel4 art4 #bc enz41 cf4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #caa4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,,ii #bh4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #fa4 ,(s*oon dit niet bepaald onjui/ is1 wanne] hi] ond] de toeg]ek5de g]e*tigheid van ,*ri/us zne actieve gehoorzaamheid wordt v]/aan1 zn de deel5 to* niet zuiv] gecoord9e]d en mak5 z ook e5e te /]ke s*eid+ tuss*5 ,*ri/us' passieve en actieve gehoorzaamheid1 cf4 ,ma/ri*t1 ,,vi #f1 #ag4 ,bet] is het da>om1 om de re*tva>dig+ te oms*rv5 door de to]ek5+ van ,*ri/us' gans*e gehoorzaamheid1 gelk b ,paulus het woord afwisselt met 1 cf4 ,heid4 ,cat4 vr4 #fj4 ,synopsis pur4 !ol4 #cc1 #h2 en nog jui/] is het1 om de twee deel5 d] re*tva>digmak+ te lat5 be/aan 9 de v]gev+ d] zond5 en 9 de toek5n+ van het re*t t5 eeuwig5 lev51 wl deze weldad5 op de to]ek5+ van ,*ri/us' gans*e gehoorzaamheid geb\wd zn1 ,voetius1 ,disp4 ,v #bgi sq4 ,turret9us1 ,!ol4 ,el4 ,,xvi qu4 #d4 ,als twe$e deel w]d soms ook g5oemd de aannem+ tot k9d]51 ,turret9us1 ib4 ,,xvi qu4 #f4 ,rits*l1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ij4 ,pfleid]]1 ,paul9ismus #ahi4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #acd2 ma> &]51 zooals ,m>tyr1 ,l4 ,c4 p4 #ced1 bes*\wd5 deze liev] als e5e vru*t d] re*tva>digmak+4 ,wat nu de v]gev+ d] zond5 aangaat1 deze be/aat niet 9 de wegnem+ van de smet d] zonde1 gelk ,rome bewe]t1 inzoov]re het de re*tva>digmak+ laat be/aan 9 de infusio gratiae en de v]gev+ van de heiligmak+ laat afhang54 ,z be/aat ook niet alle5 9 de wegnem+ van de reatus culpae1 d4 i4 feitelk 9 de bevrd+ van de eeuwige /raf1 t]wl de /raf voor de peccata v5ialia1 na de infusio gratiae begaan1 door d5 m5s* zelf hi] ( hi]namaals 9 het vagevuur geboet moet word51 want s*uld en /raf zn correlate begripp51 bov5 bl4 #afb cf4 #ih4 ,ma> de v]gev+1 welke e5 deel d] re*tva>digmak+ is1 is niets m9d] dan de volkom5 kwts*eld+ van alle s*uld en van alle /raf d] zonde1 en niet alle5 van de v]l$5e en teg5woordige ma> ook van de toekom/ige zond54 ,sommig5 hadd51 uit vreeze voor het ant9omianisme1 teg5 deze rke en bre$e opvatt+ van de v]gev+ bezwa>1 en bep]kt5 ze da>om tot de kwts*eld+ van de s*uld d] v]l$5e en telk5s bel$5e zond51 met b]oep ook op ,mt4 #f3ab1 #a ,joh4 #a3i1 #b3a enz41 ,rivetus1 ,op4 ,,iii #ajii4 ,pictet1 ,*ri/4 ,godg4 ,,xi #aa1 #c4 ,brakel1 ,r$4 ,godsd4 #cd1 #ec-fb4 #ef1 #f4 #fb1 en voorts ook ,claude1 ,vlak e4 a4 ,teg5ov] het ant9omianisme v]d$igd5 z e5e belangrke wa>heid4 ,feit is1 dat de geloovig5 na ontvang5e v]gev+ nog 9 vel5 /ruikel51 soms zelfs 9 grove zond5 vall51 en all]lei w$]wa>digh$5 9 het lev5 als /raf blv5 ond]v9d54 ,rome me5t hi]uit te mog5 afleid51 dat de geloovig5 nog zelf voor hunne peccata v5ialia hebb5 te boet51 en doet alzoo aan d5 rkdom en de g5ade d] v]gev+ tekort2 het ant9omianisme wil deze laat/e e]5 en me5t da>om1 dat de zond51 die de geloovig5 b$rv51 niet voor rek5+ kom5 van d5 nieuw5 ma> alle5 van d5 oud5 m5s*1 en dat de geloovig5 zelfs om ge5 v]gev+ d] zond5 me] hebb5 te bidd54 ,da>teg5ov] hield5 alle ,g]e=me]d5 /a&e1 dat de v]gev+ wel wegneemt de reatus actualis ma> niet de reatus pot5tialis van de zonde2 d4 w4 z4 de v]gev+ neemt wel weg de /raf ma> niet de /rafwa>digheid van de zonde4 ,deze laat/e blft1 zoolang de zonde blft4 ,zonde br5gt1 ook en vooral b de geloovig51 s*uldbesef1 sm>t1 le$wez51 v]wd]+ van ,god1 v]ootmo$ig+ enz4 m$e2 z ontneemt de ru/ des gewet5s1 de vrmo$igheid en v]zek]dheid des gelo(s4 ,dat kan niet &]s2 de natuur d] zonde is zoo1 dat ze s*uldbesef en /rafwa>digheid noodzakelk insluit4 ,zelfs als de geloovig51 na re$s lang v]gev+ te hebb5 ontvang51 lat] diep] blik le]5 slaan 9 de v]dorv5heid van eig5 h>t1 hebb5 z behoefte om beld5is te do5 zelfs van de zond5 hunn] jeugd en hunne s*uld t]ug te leid5 tot hunne ontvang5is en geboorte toe1 ,ps4 #be3f1 #ea3f1 #g4 ,deze beld5is is dan ge5 voorwa>de d] v]gev+2 ma> wie zne zonde wa>lk k5t1 beldt ze vanzelf en voelt da>teg5ov] te /]k] behoefte aan d5 troo/ d] v]gev+4 ,da>om blft het geb$ om v]gev+ d5 geloovige dagelks noodig4 ,ma> h bidt dan niet 9 twfel en wanhoop1 h bidt niet als( h nu ge5 k9d ,gods me] w>e en de eeuwige v]doem5is we] te wa*t5 hadde1 do* h bidt uit en 9 het gelo(1 als e5 k9d1 tot zn ,vad] die 9 de hemel5 is1 en zegt am5 op zn geb$4 ,en dit bidd5 is niet alle5 e5e behoefte1 ma> het is ook noodig2 want de re*tva>digmak+ be/aat niet 9 e5e transc5d5te vrspraak van d5 zonda> b ,god 9 =o coeli1 ma> z is e5 actus transi5s1 die door d5 ,h4 ,gee/ +$rag5 wordt 9 het bewu/zn van d5 geloovige1 en 9 deze e5heid 9 de ,s*rift d5 naam van re*tva>digmak+ draagt4 ,beld5is en geb$ is da>om de weg1 wa>langs ,god dit bewu/zn d] v]gev+ 9 d5 geloovige we] opwekt en v]/]kt4 ,ond] de zonde gaat het s*uil2 het gelo( als habitus blft wel1 ma> het kan zi* niet me] uit5 9 dad54 ,opdat dit gelo( we] opleve1 opdat de ,gee/ ,gods we] luide en kra*tig met onz5 gee/ getuige1 dat w k9d]5 ,gods zn2 da>toe is na de zonde we] v]ootmo$ig+1 beld5is1 b$e om v]gev+ noodzakelk4 ,als w volkom5 9 het gelo( /ond51 z\d5 w nooit twfel5 aan de v]gev+ onz] zond51 aan ons k9ds*ap1 aan de toekom/ige erf5is1 en z\d5 w ook nooit e5ige ramp 9 dit lev5 opvatt5 ( gevoel5 als e5e /raf do* alle5 als e5e ka/d+ des ,he]54 ,do* volkom5 9 het gelo( te /aan1 z\ alle5 mogelk zn1 indi5 w ook bov5 de zonde v]hev5 w>54 ,wl dit niet zoo is en de zonde altd we] twfel m$ebr5gt1 da>om blft beke]+ en beld5is het middel1 wa>door ,god ons w$]om tot zne geme5s*ap br5gt en van zne gun/ v]zek]t4 ,da>uit mag e*t] niet met ,rivetus e4 a4 afgeleid1 dat ,god telk5s sle*ts de v]l$5e en bel$5e zond5 v]geeft4 ,imm]s zn alle zond5 d] geme5te op ,*ri/us ov]g$rag5 en heeft ,h ze alle 9 zn blo$ v]zo5d4 ,9 de to]ek5+ van ,*ri/us aan de uitv]kor55 9 pactum salutis1 vlees*word+ en op/&+1 9 uit- en inw5dige roep+ wordt ,h met al zne weldad5 hun ges*onk54 ,zoodra z deze gave ,gods aannem51 word5 z ook van hunne zde 9 e5s 9 e5e nieuwe relatie tot ,god ge/eld1 die onv]&]lk en onv]breekba> is4 ,en de w]kzaamh$5 des gelo(s mog5 e5 td lang ontbrek51 onv]liesba> is to* de gave des gelo(s1 wa>door z ,*ri/us +elfd zn en al zne weldad5 aannem51 ,joh4 #c vs4 #cf1 ,rom4 #h3cj1 ,gal4 #c3bg1 ,hebr4 #i3ab1 #aj3ab1 #ad enz4 ,da>om hebb5 de geloovig5 de vrmo$igheid1 om na i$]e /ruikel+ en na elk5 val met v]tr\w5 tot d5 troon d] g5ade te gaan en te pleit5 op de tr\w van ,hem1 wi5s g5adegift en roep+ onb]\welk zn1 ,rom4 #aa3bi1 ,hebr4 #d3ab1 #a ,joh4 #a3i1 cf4 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #aa1 #aa4 #bj1 #ai4 ,voetius1 ,disp4 ,v #bhb4 ,alt+1 ,!ol4 probl4 nova ,,xvii #aj4 ,witsius1 ,misc4 ,sacr4 ,,ii #hjf-hbj4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #cac4 ,deze weldaad van de v]gev+ d] zonde is zoo groot1 dat ze voor d5 natuurlk5 m5s* ongelo(lk is4 ,heid55 k5d5 ze niet en me5d5 door all]lei w]k5 de gun/ d] ,god5 te moet5 v]w]v52 ,celsus spotte er m$e en a*tte ze e5e dwaa%eid1 cf4 ,witsius1 de !ol4 g5tilium circa ju/ificationem1 ,misc4 ,sacr4 ,,ii #ffh-gba4 ,zelfs mak5 de mee/e ,*ri/55 ha> van gelo( en go$e w]k5 afhankelk4 ,alles pleit ook teg5 ha>1 de zonde zelve1 die /raf eis*t1 het gewet51 dat bes*uldigt1 de wet1 die v]oordeelt1 de w]eld1 die ge5 b>mh>tigheid k5t1 ,satan1 die e5 aanklag] is van heel het m5s*elk gesla*t1 ,god zelf1 wi5s g]e*tigheid en heiligheid de zonde niet g$oog5 kan4 ,de v]gev+ d] zond5 is e5e gave1 die alle5 door het gelo( aang5om5 en g5ot5 kan word54 ,z is ge5 voorw]p des gezi*ts ma> des gelo(s4 ,om ha> 9 wa>heid te beld51 is datzelfde gelo( noodig1 hetwelk ook alle5 tot het aannem5 van de ,goddelke autoriteit d] ,h4 ,s*rift1 van de ,godheid van ,*ri/us1 van zne voldo5+ en op/&+ 9 /aat /elt4 ,de bezw>51 teg5 alle deze dogmata +ebra*t1 zn 9 het wez5 d] zaak ge5 &]e1 dan die ook teg5 de v]gev+ d] zond5 geld54 ,de s*n is teg5 ha>4 ,ma> het gelo( is ook e5 va/e grond d] d+51 die m5 hoopt en e5 bews d] zak51 die m5 niet ziet4 ,het is het gelo( aan e5 ,god1 die wond]5 doet1 die de dood5 lev5d maakt1 die de d+51 die niet zn1 roept als( z w>51 en die d5 goddelooze re*tva>digt4 ,zooze] /aat deze v]gev+ d] zond5 9 de ,s*rift op d5 voorgrond1 dat z soms met de re*tva>digmak+ v]e5zelvigd wordt4 ,to* is met ha> nog e5e &]e weldaad v]bond51 die ev5 rk en he]lk is en die er wel niet van afges*eid5 ma> to* ond]s*eid5 mag word54 ,het is de toek5n+ van het re*t op het eeuwige lev51 ( de aannem+ tot k9d]51 door ,paulus t]/ond naa/ de v]loss+ van de wet g5oemd1 ,gal4 #d3e1 cf4 ,dan4 #i3bd1 ,hd4 #bf3ah1 ,op4 #a3e1 #f4 ,re$s 9 het ,o4 ,t4 heet ,god de ,vad] van zn volk en ,israel zn zoon1 deel ,,ii #aac4 ,ma> 9 het ,n4 ,t4 krgt dit vad]- en zoons*ap e5 veel diep] z94 ,god is nu1 niet 9 !ocratis*5 ma> 9 e?is*5 z91 de ,vad] d] geloovig51 en dez5 zn zne k9d]51 1 uit ,hem gebor51 en da>om door het gelo( 9 ,*ri/us de v]krg5d1 om het te word51 1 totdat z het e5s volmaakt zull5 zn1 wanne] z ,god zi5 zull5 gelk ,h is1 #a ,joh4 #c3b4 ,dit e?is*e k9ds*ap1 dat b ,johannes vooral voorkomt1 behoort e*t] hi] niet ma> b w$]geboorte en heiligmak+ t] sprake te kom54 ,da>5teg5 spreekt ,paulus van de 9 juridis*5 z94 ,ev5als de geloovig5 op grond van ,*ri/us' g]e*tigheid de v]gev+ d] zond5 ontvang51 zoo word5 z ook tot k9d]51 7niet 7 aang5om54 ,deze 1 welke dus op e5e v]kl>+ ,gods b]u/1 is door ,*ri/us v]worv51 ,gal4 #d3e1 en wordt door het gelo( ons deel1 #c3bf4 ,wie van de s*uld en /raf d] zonde is vrgesprok51 wordt da>m$e tegelk tot zoon aang5om5 en tot e5 voorw]p van ,gods vad]lke liefde ge/eld4 ,de geloovig5 word5 da>door 9 d5zelfd5 /& geplaat/ als ,*ri/us1 die de e]/gebor5e ond] vele bro$]5 is1 ,rom4 #h3bi4 ,h 0 de ,zone ,gods van natuur1 #h3cb1 en w]d zoo v]kla>d b zne op/&+1 #a3c2 de geloovig5 word5 door aannem+4 ,en ev5als ,*ri/us b zne op/&+ tot ,zoon ,gods 9 kra*t v]kla>d is 1 #a3c1 en de geloovig5 g]e*tva>digd zn 1 #a ,cor4 #f3aa1 zoo word5 z ook door het tot zon5 ,gods1 ,rom4 #h3ad-af1 en da>na ook door di5zelfd5 ,gee/ van dit hun zoons*ap v]zek]d1 ib4 ,gal4 #d3f4 ,als zon5 zn z dan tev5s ' 1 ,gal4 #c3bi1 #d3g1 ,rom4 #h3ag2 en wl deze erf5is nog 9 de toekom/ ligt1 is ook de 9 ha> volle v]wez5lk+ nog e5 voorw]p d] hope1 ,rom1 #h3bc4 ,de re*tva>dig+1 die 9 de eeuwigheid ha> aanvang heeft1 9 de op/&+ van ,*ri/us en de roep+ d] geloovig5 zi* realise]t1 krgt h>e voltooi+ e]/1 als ,god 9 het laat/e oordeel zne s5t5tie van vrspraak t5 aanhoor5 d] gans*e w]eld h]haalt en alle tong zal moet5 beld51 dat ,*ri/us de ,he] is tot he]lkheid ,gods des ,vad]s4 ,ma> al wa*t de ,re*tsfolge d] ,adoption0 nog1 de geloovig5 zn to* hi] op a>de re$s tot k9d]5 aang5om52 z word5 door d5 ,h4 ,gee/ als wa>borg en ond]p& v]zegeld tot d5 dag hunn] v]loss+1 #b ,cor4 #a3bb1 #e3e1 ,ef4 #a3ac1 #ad1 #d3cj1 en voor de hemels*e erf5is bewa>d1 gelk deze voor h51 #a ,petr4 #a3d1 #e4 ,door di5 ,gee/ word5 z voortdur5d geleid 71 niet als #b ,petr4 #a3ba71 ,rom4 #h3ad1 van de liefde1 die ,god tot h5 heeft1 #e3e1 cf4 vs4 #h1 en van hun k9ds*ap1 #h3ae1 #af1 ,gal4 #d3f v]zek]d1 en ?ans re$s vr$e1 ,rom4 #e3a1 ,phil4 #d3g1 #i1 #a ,!ss4 #e3bc1 en vreugde1 ,rom4 #ad3ag1 #ae3ac1 #a ,!ss4 #a3f deela*tig4 #df4 ,,heiligmak+ ,,en ,,volh>d+4 #a4 ,met de re*tva>digmak+ is de heiligmak+ v]bond51 welke er wel 9 a>d ma> niet 9 td van ond]s*eid5 is4 ,ov] beid] v]h\d+ is er 9 de *ri/elke k]k altd v]s*il en /rd gewee/1 ev5als 9 alle godsdi5/5 de b& van godsdi5/ en z$elkheid op v]s*ill5de wze wordt gelegd1 en er ond] de m5s*5 e5 groot ond]s*eid be/aat tuss*5 de religieuse en de e?is*e natur54 ,het nomisme1 opkom5d voor de belang5 van het z$elk lev51 maakt re*tva>digmak+ van heiligmak+1 godsdi5/ van z$elkheid1 de v]h\d+ tot ,god van die tot d5 naa/e afhankelk4 ,omgeke]d let het ant9omisme 9 de e]/e plaats op de eis*5 van het religieuse lev51 /elt de re*tva>digmak+ op d5 voorgrond en komt dikw]f aan de heiligmak+ niet toe2 de v]h\d+ tot ,god /aat geheel los van die tot d5 naa/e4 ,w]kelk ba>t het1 zo[el 9 le] als 9 lev51 groote moeilkheid1 om godsdi5/ en z$elkheid1 re*tva>digmak+ en heiligmak+ tot elk&] 9 het jui/e v]b& te /ell51 cf4 deel ,i #aic4 ,beide zn ond]s*eid52 wie ze v]m5gt1 ond]mnt het religieuse lev51 neemt d5 troo/ d] geloovig5 weg en maakt ,god aan d5 m5s* ond]ges*ikt4 ,het ond]s*eid van beide is hi]9 geleg51 dat 9 de re*tva>digmak+ de religieuse v]h\d+ des m5s*5 tot ,god wordt h]/eld1 en 9 de heiligmak+ zne natuur v]nieuwd en van de onre9heid d] zonde bevrd wordt4 ,het b]u/ 9 zn diep/e wez5 da>op1 dat ,god beide re*tva>dig en heilig is4 ,als ,re*tva>dige wil ,h1 dat alle s*epsel5 9 die v]h\d+ tot ,hem zull5 /aan1 wa>9 ,h h5 oorspronkelk geplaat/ heeft1 vr van s*uld en /raf4 ,als ,heilige eis*t ,h1 dat z alle re9 en onbesmet door de zonde voor zn aangezi*t zull5 v]s*n54 ,de e]/e m5s* w]d da>om na> ,gods beeld 9 g]e*tigheid en heiligheid ges*ap5 en _h ge5 re*tva>digmak+ no* heiligmak+ van noode1 al moe/ h ook d] wet gehoorzaam zn en uit h>e w]k5 g]e*tva>digd word5 en het eeuwige lev5 ontvang5 7ju/ificatio legalis74 ,ma> de zonde heeft d5 m5s* met s*uld belad5 en hem onre9 gemaakt voor ,gods aangezi*t4 ,om volkom5 van de zonde v]lo/ te word51 moet h da>om van ha> s*uld bevrd en van ha> smet g]e9igd word54 ,en dat ges*i$t 9 de reehtva>digmak+ en heiligmak+4 ,beide zn dus ev5 noodzakelk en word5 9 de ,s*rift met gelk5 nadruk gepr$ikt4 ,de re*tva>digmak+ gaat da>b 9 logis*e orde voorop1 ,rom4 #h3cj1 #a ,cor4 #a3cj1 want z is e5e ju/ificatio evangelica1 e5e vrspraak op grond van e5e 9 het gelo( ons ges*onk5 1 en niet 2 z is e5e juridis*e daad en 9 n oog5blik voltooid4 ,ma> de heiligmak+ is e?is*1 zet zi* voort door heel het lev51 en maakt de g]e*tigheid van ,*ri/us door de v]nieuw5de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es langzam]h& tot ons p]soonlk1 e?is* bezit4 ,rome's le] van de gratia ( ju/itia infusa is op zi*zelve niet onjui/1 alle5 is v]ke]d1 dat z de +e/orte g]e*tigheid tot d5 grond d] v]gev+ maakt1 en de religie dus b\wt op d5 grondslag d] z$elkheid4 ,ma> de geloovig5 word5 de g]e*tigheid van ,*ri/us wel wa>lk ook door infusio deela*tig4 ,re*tva>digmak+ en heiligmak+ s*5k5 dus dezelfde weldad51 ( bet] nog1 d5 gans*51 voll5 ,*ri/us2 alle5 v]s*ill5 z 9 de wze1 wa>op z ,hem s*5k54 ,9 de re*tva>digmak+ wordt ,h ons ges*onk5 9 juridis*51 9 de heiligmak+ 9 e?is*5 z92 door g5e word5 w re*tva>digheid ,gods 9 ,hem1 door deze komt ,h zelf door zn5 ,gee/ won+ 9 ons mak5 en v]nieuwt ons na> zn beeld4 ,s*oon re*tva>digmak+ en heiligmak+ dus 9 a>d ond]s*eid5 zn1 is het van niet m9d] belang1 het nauw v]b& tuss*5 beide ge5 oog5blik uit het oog te v]liez52 wie ze s*eidt1 ond]mnt het z$elk lev51 en maakt de g5ade di5/ba> aan de zonde4 ,9 ,god zn g]e*tigheid en heiligheid niet te s*eid52 ,h haat de zonde geheel en al1 niet alle5 zooals z s*uldig /elt ma> ook zooals z onre9 maakt4 ,de dad5 ,gods 9 re*tva>digmak+ en heiligmak+ zn onafs*eidelk v]bond52 1 1 ,rom4 #h3cj2 de br5gt m$e1 #e3ah2 wie door ,god is g]e*tva>digd en aang5om5 tot zn k9d1 deelt t]/ond 9 zne gun/ en beg9t onmiddellk te lev54 ,voorts heeft ,*ri/us niet alle5 voor de zn5 de zonde g$rag5 en de wet v]vuld1 ma> ,h kon dit alle5 do51 wl ,h al 9 v]bondsrelatie tot h5 getr$5 0 en dus hun ho(d en middela> 04 ,9 ,hem w>5 al de zn5 begrep52 en met en 9 ,hem zn z zelv5 ge/orv51 begrav51 opgewekt en 9 d5 hemel gezet1 ,rom4 #f3b-aa1 #b ,cor4 #e3ae1 ,gal4 #b3bj1 ,ef4 #b3e1 #f1 ,col4 #b3ab1 #c3a enz4 ,*ri/us is hunne ma> 9 d5zelfd5 z9 ook hun 1 #a ,cor4 #a3cj1 d4 i4 niet hunne heiligheid1 1 1 ma> hunne heiligmak+4 ,*ri/us n4l4 heeft door zn ld5 en /]v5 niet alle5 de g]e*tigheid aangebra*t1 op grond wa>van de geloovig5 door ,god vrgesprok5 word54 ,ma> alzoo heeft ,h ook die heiligheid v]worv51 wa>door ,h h5 ,gode wd5 en van alle smet d] zonde re9ig5 kan1 ,joh4 #ag3ai4 ,zne gehoorzaamheid tot d5 dood toe b$oelde to* de v]loss+ 9 h>e gans*e uitge/rek!id1 1 niet alle5 als loskoop+ uit de re*tsma*t d] zonde1 ,rom4 #c3bd1 ,ef4 #a3g1 ,col4 #a3ad1 ma> ook als bevrd+ van ha> z$elke he]s*app1 ,rom4 #h3bc1 #a ,cor4 #a3cj1 ,ef4 #a3ad1 #d3cj4 ,da>toe s*5kt ,*ri/us zi*zelv5 aan h5 niet alle5 objectief 9 de re*tva>digmak+1 ma> ,h deelt zi*zelv5 ook subjectief m$e 9 de heiligmak+1 en v]e5igt zi*zelv5 met h5 op gee/elke1 my/ieke wze4 ,deze unio my/ica wordt door de ,lu!rs*5 /e$s van de an?ropologis*e zde bes*\wd1 en komt dan natuurlk e]/ na re*tva>digmak+ en w$]geboorte 9 het dadelk gelo( tot /&1 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,i #ahb-bbe4 ,ma> de !ologis*e beh&el+ van de ,g]e=me]d5 leidde tot e5e &]e opvatt+4 ,de unio my/ica heeft ha> aanvang re$s 9 het pactum salutis2 vlees*word+ en voldo5+ ond]/ell51 dat ,*ri/us ho(d en middela> des v]bonds is2 het v]bond komt niet e]/ na ,*ri/us ( ook na de ov]tuig5de en w$]b>5de w]kzaamheid des ,h4 ,gee/es tot /&2 ma> ,*ri/us /ond zelf 9 het v]bond1 en alle w]kzaamheid des ,gee/es als ,gee/ van ,*ri/us ges*i$t uit en 9 het v]bond4 ,er is to* ge5 geme5s*ap aan de weldad5 van ,*ri/us dan door de geme5s*ap aan zn p]soon4 ,de to]ek5+ en s*5k+ van ,*ri/us aan de zn5 /aat voorop1 en onze inlv+ 9 ,*ri/us gaat we] vr de actieve aannem+ van ,*ri/us en zne weldad5 door de daad des gelo(s4 ,opre*t le$wez5 ov] de zonde1 hong]5 en dor/5 na> de g]e*tigheid1 toevlu*t nem5 tot ,*ri/us enz41 zn dad5 en w]kzaamh$51 welke het lev5 en dus de unio my/ica ond]/ell5 en da>uit voortvloei54 ,deze v]e5ig+ d] geloovig5 met ,*ri/us is e5]zds ge5 pan!i/is*e v]m5g+ van beid51 ge5 unio sub/antialis1 gelk z door het my/icisme van vroeg] en lat] td opgevat is2 ma> z is to* aan d5 &]5 kant ook ge5 l\t]e ov]e5/emm+ 9 gez9dheid1 wil en b$oel+1 zooals het rationalisme ze v]/ond en ?ans ,rits*l ze we] v]kla>d heeft1 ,!ol4 u4 ,metaph4 #ahha4 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,iii #ajf4 #eeb f4 ,ges*4 d4 ,pietismus1 #c ,bde #ahhj-hf passim4 ,h]rmann1 ,d] ,v]kehr des ,*ri/5 mit ,gott #ahhf4 ,gotts*ick1 ,lu!rs ,lehre v4 d4 ,gem4 des ,glubig5 mit ,*ri/us1 ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,k4 ,aug4 #ahih ,s4 #djf4 ,wat de ,s*rift van deze unio my/ica ons zegt1 gaat veel diep] dan e5e z$elke ov]e5/emm+ 9 wil en gez9dheid2 z v]kla>t uitdrukkelk dat ,*ri/us 9 de geloovig5 woont en leeft1 ,joh4 #ad3bc1 #ag3bc1 #bf1 ,rom4 #h3aj1 #b ,cor4 #ac3e1 ,gal4 #b3bj1 ,ef4 #c3ag1 en dat z 9 ,hem zn1 ,joh4 #ae3a-g1 ,rom4 #h3a1 #a ,cor4 #a3cj1 #b ,cor4 #e3ag1 ,ef4 #a3ajv42 z zn v]e5igd als rank en wn/ok1 ,joh4 #ae1 ho(d en l$51 ,rom4 #ab3d1 #a ,cor4 #ab3ab1 ,ef4 #a3bc1 #d3ae1 man en vr\w1 #a ,cor4 #f3af1 #ag1 ,ef4 #e3cb1 hoek/e5 en geb\w1 #a ,cor4 #c3aa1 #af1 #f3ai1 ,ef4 #b3ba1 #a ,petr4 #b3d1 #e1 cf4 ov] de unio my/ica ,calvn1 ,in/4 ,,iii #aa1 #e4 ,boqu9us1 ,zan*ius1 ,olevianus1 ,egl9 b ,heppe1 ,dogm4 d4 d4 ,pr4 ,,ii #cgb4 ,m>tyr1 ,l4 ,c4 #bei4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi c4 #ce4 ,amesius1 ,m$4 ,!ol4 #a c4 #bf4 ,voetius1 ,disp4 ,,ii #dei4 ,ma/ri*t ,,vi c4 #e4 ,witsius1 ,misc4 ,s4 ,,ii #ghh4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #gh4 ,comrie1 ,cate*4 op vr4 #bj-bc4 ,kuyp]1 ,het w]k v4 d4 ,h4 ,g4 ,,ii #afc4 ,pfleid]]1 ,paul9ismus #bad f4 ,krebs1 ,ueb] die unio my/ica1 ,m>burg #ahga4 ,weiss1 ,das ,wes5 des p]s4 ,*ri/5/&es1 ,/ud4 u4 ,krit4 #ahha ,s4 #cgg-dag4 ,deismann1 ,die neute/4 ,=mel 4 ,i4 ,m>burg #ahib4 ,deze unio my/ica is e*t] niet onmiddellk ma> komt tot /& door d5 ,h4 ,gee/4 ,en ook 9 ,hem ligt het v]b& va/ tuss*5 re*tva>digmak+ en heiligmak+4 ,de ,gee/1 di5 ,jezus aan zne discipel5 belo(d en 9 de geme5te uitge/ort heeft1 is n4l4 niet alle5 e5 ,gee/ d] 1 die de geloovig5 van hun k9ds*ap v]zek]t1 ma> ook de ,gee/ d] v]nieuw+ en d] heiligmak+4 ,deze ,gee/ heeft ,*ri/us zelf bekwaamd tot zn w]k en ,hem geleid van zne ontvang5is af tot zne hemelva>t toe4 ,door zne v]n$]+ is ,*ri/us v]hoogd aan 's ,vad]s re*t]h&1 v]he]lkt tot lev5dmak5d5 ,gee/1 v]w]v] en uitdeel] van d5 ,gee/1 die nu zn ,gee/1 de ,gee/ van ,*ri/us is4 ,door dez5 ,gee/ vormt en bekwaamt ,h ook zne geme5te4 ,de all]e]/e gave1 welke de geloovig5 ontvang51 wordt hun re$s m$eg$eeld door d5 ,gee/1 die alles uit ,*ri/us neemt1 ,joh4 #af3ad4 ,h is het1 die h5 w$]ba>t1 ,joh4 #c3e1 #f1 #h1 ,tit4 #c3e1 het lev5 s*5kt1 ,rom4 #h3aj1 9 de geme5s*ap met ,*ri/us inlft1 #a ,cor4 #f3ae1 #ag1 #ai1 tot het gelo( br5gt1 #a ,cor4 #b3iv4 #ab3c1 was*t1 heiligt1 re*tva>digt1 #a ,cor4 #f3aa1 #ab3ac1 ,tit4 #c3e1 leidt1 ,rom4 #h3ad1 ,gods liefde 9 hunne h>t5 uit/ort1 ,rom4 #e3e1 9 h5 bidt1 ,rom4 #h3bf1 all]lei deugd51 ,gal4 #e3bb1 ,ef4 #e3i1 en gav51 ,rom4 #ab3f1 #a ,cor4 #ab3d1 vooral de liefde1 #a ,cor4 #ac1 hun me$eelt1 h5 lev5 doet na> e5e nieuwe wet1 de wet des ,gee/es1 ,rom4 #h3b1 #d1 #a ,cor4 #g3i1 ,gal4 #e3f1 #f3b1 h5 v]nieuwt 9 v]/& en wil1 na> ziel en li*aam1 ,rom4 #f3ai1 #a ,cor4 #b3aj1 #b ,cor4 #e3ag1 #a ,!ss4 #e3bc2 9 n woord1 de ,h4 ,gee/ woont 9 h51 en z lev5 en w&el5 9 d5 ,h4 ,gee/1 ,rom4 #h3a1 #d1 #i-aa1 #a ,cor4 #f3ai1 ,gal4 #d3f enz4 ,cf4 deel ,,ii #bca4 #bdi en voorts nog ,pfleid]]1 ,d] ,paul9ismus #bbe f4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #adc f4 #b4 ,9 dez5 z9 is de heiligmak+1 ev5 go$ als de re*tva>dig+1 e5e gave en e5 w]k ,gods1 beurtel+s toeges*rev5 aan d5 ,vad]1 ,joh4 #ag3ag1 #a ,!ss4 #e3bc1 ,hebr4 #ac3bj1 #ba1 d5 ,zoon als 1 #a ,cor4 #ae3de1 ,ef4 #e3bf1 ,tit4 #b3ad1 en vooral ook1 gelk bov5 bleek1 aan d5 ,h4 ,gee/1 ,tit4 #c3e1 #a ,petr4 #a3b4 ,de geloovig5 zn da>b passief1 z word5 geheiligd1 ,joh4 #ag3ai1 #a ,cor4 #f3aa1 z zn met ,*ri/us ge/orv5 en opgewekt1 ,rom4 #f3dv41 z zn 1 #a ,cor4 #a3b1 ,gods 1 ,ef4 #b3aj1 1 #b ,cor4 #e3ag1 ,gal4 #f3ae1 1 ,rom4 #ad3bj2 1 #b ,cor4 #e3ah4 ,deze heilig+ be/aat all]e]/ hi]91 dat de geloovig5 van de w]eld afgezond]d word5 en 9 e5e bzond]e relatie tot ,god kom5 te /aan4 ,9 het ,o4 ,t4 duidde heiligheid die v]h\d+ van ,god tot zn volk en van het volk tot ,god aan1 welke 9 de v]s*ill5de wett5 oms*rev5 en g]egeld 01 deel ,,ii #ahd-aia4 ,ook 9 het ,n4 ,t4 heeft het begrip heilig deze beteek5is van e5e relatie beh\d54 ,er is sprake van heilige /ad1 ,mt4 #d3e1 heilige plaats1 #bd3ae1 heilig v]bond1 ,luk4 #a3gb1 heilig l&1 ,hd4 #g3cc1 heilige ,s*rift1 ,rom4 #a3b1 heilige b]g1 #b ,petr4 #a3ah1 heilige pr(et51 ,luk4 #a3gj1 heilige (f]&e1 ,rom4 #ab3b2 van ,*ri/us wordt gezegd1 (s*oon ,h zond] zonde 01 dat ,h zi* heiligde1 d4 i4 zi* 9 zn dood ,gode tot e5e heilige (f]&e voor de zn5 op(f]de1 ,joh4 #ag3ai2 en zoo heet5 de geloovig5 met e5 /a& epi!ton 1 omdat z door de roep+1 cf4 ,rom4 #a3g1 #a ,cor4 #a3b1 1 9 e5e bzond]e v]h\d+ tot ,god /aan en1 9 de plaats van het oude ,israel1 1 1 1 1 zn1 #a ,petr4 #b3i4 ,ma> deze v]h\d+ is ge5 l\t] uitw5dige2 dat 0 z al niet ond] het ,o4 ,te/41 want kra*t5s die heiligheid _h ,god zi* v]bond51 om ,israel zn v]bond en wet te gev51 om het te r$d5 ( ook te ka/d51 en 0 ,israel v]pli*t1 om 9 ,gods inzett+5 te w&el51 deel ,,ii #ahi4 ,nu is 9 het ,n4 ,t4 de wet 9 ,*ri/us v]vuld2 z regelt dus de heiligheidsv]h\d+ niet me]1 welke tuss*5 ,god en zn volk be/aat4 ,voor de wet is ,*ri/us 9 de plaats getr$52 9 en door ,hem regelt ,god de v]h\d+ tuss*5 zi* en zn volk2 de geloovig5 zn 1 #a ,cor4 #a3b2 en deze heiligt zn volk door d5 ,h4 ,gee/1 1 #a ,cor4 #f3aa1 die nu als zoodanig heet en het pr9cipe d] heilig+ is4 ,deze heilig+ be/aat vol/rekt niet alle5 da>91 gelk vel5 het ?ans voor/ell51 bv4 ,paul ,w]nle1 ,d] ,*ri/ und die ,snde bei ,paulus1 #ahig ,s4 #ca1 #ci1 #fb1 dat de ,*ri/55 van de w]eld afgezond]d en ,gode 9 uitw5dig51 cultis*5 z9 toegeeig5d zn2 ma> z heeft e5e diepe1 e?is*e beteek5is4 ,imm]s1 de ,h4 ,gee/ w$]ba>t1 re9igt1 v]nieuwt1 ,joh4 #c3c1 #a ,cor4 #f3aa1 ,tit4 #c3e2 met de inwon+ des ,h4 ,gee/es beg9t voor de geloovig5 e5e 1 ,rom4 #f3d1 welke e5e teg5/ell+ vormt met d5 vroeg]5 w&el 9 all]lei zond5 en ong]e*tigh$51 #a ,cor4 #f3aj1 ,ef4 #b3a2 z zn ?ans nieuwe m5s*51 #b ,cor4 #e3ag1 ,ef4 #b3aj1 #ae1 #d3bd1 ,gal4 #f3ae1 ,col4 #c3aj1 die ,gode lev5 en hunne l$5 /ell5 tot wap55 d] g]e*tigheid tot heiligmak+1 ,rom4 #f4 ,de relatie tot ,god 9 ,*ri/us door d5 ,h4 ,gee/ br5gt m$e1 dat de geloovig5 van alle s*uld en ook van alle smet d] zonde bevrd zn4 ,en da>om be/aat de heilig+ 9 het ,n4 ,t4 t5 volle da>91 dat de geloovig5 d5 beelde des ,zoons gelkvormig word5 gemaakt1 ,rom4 #h3bi1 ,gal4 #d3ai4 ,9 zoov] valt de heilig+ met de he]lkmak+ saam2 deze beg9t niet e]/ na dit lev51 ma> neemt t]/ond met de roep+ e5 aanvang2 die ,h riep1 re*tva>digde ,h en die ,h re*tva>digde1 v]he]lkte ,h 9 datzelfde oog5blik1 ,rom4 #h3cj2 en deze v]he]lk+ zet zi* 9 dit lev5 voort1 #b ,cor4 #c3ah1 totdat z voltooid wordt b de w$]kom/ van ,*ri/us1 #a ,cor4 #ae3di1 #eav41 ,col4 #c3d4 ,phil4 #c3ba1 cf4 deel ,,ii #aia4 ,uit deze he]lke bes*rv+ van d5 ,*ri/5/& 9 het ,n4 ,t4 is door vel5 9 vroeg] en lat] td afgeleid1 dat de ,s*rift de volmaakba>heid d] geloovig5 re$s 9 dit lev5 le]t2 zoo door de ,pelagian51 ,rooms*51 ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,anabapti/51 ,s*w5cfeld1 ,weigel1 ,bhme1 ,poiret1 ,labadie1 ,quieti/51 ,pieti/51 ,kwak]s1 ,h]rnhutt]s1 ,wesleyaans*e ,me?odi/5 enz41 cf4 b ,m4 ,vitr+a ,,iii #che-dad4 ,moor ,,iv #hje sq41 9 d5 nieuw]5 td vooral door ,moody1 ,sankey e4 a41 cf4 ,jell+haus1 ,das volle1 geg5wrtige ,heil dur* ,*ri/um1 #ahhj1 gematigd] 9 de lat]e uitgav51 #d;e ,aufl4 ,basel #ahih4 ,er is van &]e zde aan deze bew]+ /eun gebod54 ,rits*l m]kte het e]/ op1 dat ,paulus zelf1 nadat h beke]d 01 ge5 bewu/zn van onvolmaak!id _h1 en ook ov] die van de geloovig5 9 het geheel niet reflecte]t1 ,re*tf4 u4 ,v]s4 ,,ii #cfe f4 ,&]5 w]kt5 deze g$a*te uit en bes*uldigd5 d5 apo/el zelfs van e5 onpractis* idealisme1 dat ond] d5 indruk van ,jezus' spo$ige w$]kom/ b de geloovig5 aan ge5 zond5 da*t1 cf4 ,s*olz1 ,zur ,lehre vom arm5 ,snd]01 ,zeits4 f4 ,?4 u4 ,k4 #ahif ,s4 #dfc f4 ,clem51 ,*r4 ,lehre v4 d4 ,snde ,i #aji f4 ,holtzmann1 ,neut4 ,!ol4 ,,ii #aej1 vooral ,w]nle 9 zn bov5 aangehaald ges*rift1 cf4 ook ,k>l1 ,beitrge zum ,v]/ndniss d] sot]iol4 ,erfahrung5 u4 ,spekulationem des ,ap4 ,paulus1 ,/rassburg #ahig4 ,er ligt 9 deze bew]+ e5e wa>heid1 die niet be/r$5 ma> t5 volle di5t erk5d4 ,de ,s*rift kan s*i] ge5 woord5 g5oeg v9d51 om de he]lkheid te bes*rv5 van het volk ,gods4 ,z noemt ,isral 9 het ,o4 ,t4 e5 prie/]lk kon9krk1 door ,god uitv]kor51 voorw]p zn] liefde1 zn deel en erve1 zn zoon en kne*t1 volmaakt van s*oonheid door de he]lkheid ,gods1 ,ex4 #ai3e1 #f1 ,deut4 #g3gv41 #cb3f1 #h1 #i1 #ah1 ,jes4 #da3h1 ,eze*4 #af3ad enz42 en de geloovig5 9 het ,n4 ,t4 zn het z\t d] a>de1 ,mt4 #e3ac1 het li*t d] w]eld1 vs4 #ad1 uit ,god gebor5 en zne k9d]51 ,joh4 #a3ab1 #ac1 zn uitv]kor5 gesla*t en kon9klk prie/]dom1 #a ,petr4 #b3i1 #aj1 d] ,goddelke natuur deela*tig1 #b ,petr4 #a3d1 gezalfd met d5 ,h4 ,gee/1 #a ,joh4 #b3bj1 door ,*ri/us gemaakt tot kon+5 en prie/]s1 ,op4 #a3e1 niet kunn5de zondig51 #a ,joh4 #c3i1 #e3ahv4 enz4 ,wie de le] d] ,s*rift ov] zonde en g5ade v]w]pt1 kan 9 dit alles sle*ts ov]drv+ zi52 e5e radicale v]&]+ als w$]geboorte en heiligmak+ is dan no* noodig no* begrpelk4 ,ma> de ,s*rift oordeelt &]s2 z geeft aan de geme5te e5e hooge plaats1 noemt ha> met de s*oon/e nam5 en s*rft ha> e5e ,goddelke heiligheid en he]lkheid toe4 ,9 de ,rooms*e dogmatiek1 cf4 bv4 ,he9ri*-,gutb]let1 ,dogm4 ,!ol4 ,,viii #eej-fdc1 kom5 de deugd5 en gav51 welke de ,h4 ,gee/ aan de geme5te s*5kt1 gewoonlk bet] tot ha> re*t dan 9 de ,prote/ants*e1 welke m5igmaal 9 de re*tva>dig+ uit het gelo( en de v]wa*t+ van de hemels*e zaligheid de le] d] ,s*rift ov] d5 ,*ri/5/& uitgeput a*t4 ,de he]lkmak+ d] geme5te1 welke met de w$]geboorte e5 aanvang neemt1 is e*t] ev5ze] e5 voorw]p des gelo(s als de re*tva>digmak+4 ,dat de geme5te 9 ,*ri/us s*uldvr voor ,gods aangezi*t /aat1 is ev5 zwa> te geloov51 als dat z door d5 ,h4 ,gee/ 9 beg9sel geheiligd1 v]he]lkt en d5 beelde des ,zoons gelkvormig is gemaakt4 ,beide zn ev5ze] met d5 s*n d] d+5 9 /rd2 beide behoor5 tot die zak51 welke m5 niet ziet en die alle5 zek] zn voor het gelo(4 ,de ,s*rift weet dat ook zelve4 ,9 we]wil to* van de he]lke bes*rv+1 welke z geeft van d5 /& d] geloovig51 bes*\wt z dez5 to* als zond>5 en v]zwgt hunne ov]tr$+5 en hunne s*uldbeld5is niet1 bv4 b ,abraham1 ,g54 #ab3aa1 ,izak1 #bf3g1 ,jakob1 #bf3ce1 ,mozes1 ,num4 #bj3g-ab1 ,ps4 #ajf3cc1 ,david1 ,ps4 #ea enz41 ,salomo1 #a ,kon4 #h3df1 ,spr4 #bj3i1 ,jesaja1 cap4 #fd3f1 ,danil1 cap4 #i3d enz4 ,en ook ,paulus weet1 dat hem1 als h het go$e wil do51 het kwade bligt4 ,het is wa>1 dat ,paulus zi* /e$s held] bewu/ is van de groote v]&]+1 welke met hem heeft plaats gegrep54 ,h is met ,*ri/us d] w]eld gekruisigd1 en h leeft ?ans zelf niet me]1 ,*ri/us leeft 9 hem4 ,h is vr van de wet1 /aat re*tva>dig voor ,god1 is van zn k9ds*ap v]zek]d1 roemt 9 de g5ade1 door welke h alles v]mag1 /elt zi*zelv5 t5 voorbeeld1 draagt roem op zn apo/olis*5 arbeid en is zi* van zne tr\we ambtsv]vull+ bewu/1 bv4 ,rom4 #ae vs4 #ag1 #a ,cor4 #d3c1 #i3ae1 #ae3cj1 #ca1 ,,ii #a3ab1 #f3c1 #aa3aj1 ,phil4 #b3af1 #a ,!ss4 #b3aj1 #ai4 ,ma> desniettem9 beldt h1 dat h 9 het vlees* leeft1 ,gal4 #b3bj1 dat het vlees* /e$s bege]t teg5 d5 ,gee/1 ,gal4 #e3ag1 dat 9 zn vlees* ge5 go$ woont1 ,rom4 #g3ah1 en dat h de volmaak!id nog niet heeft v]kreg51 ,phil4 #c3ab4 ,vooral ,rom4 #g3g-bf is 9 dit opzi*t van groote beteek5is1 cf4 re$s bov5 bl4 #ajf2 hoeze] de re=matoris*e exegese van deze plaats 9 d5 nieuw]5 td mee/ prsgegev5 wordt1 heeft m51 alzoo h&el5de1 niet gewet5 wat m5 de$4 ,w]nle ov]drft ma> zegt to* niet geheel zond] r$53 9 d] ,t b$eutet das ,zurckgeh5 auf die alte 7grie*is*e7 ,tradition von ,rm4 #g e95 viel s*w]]5 ,s*lag fr uns]e ,dogmatik1 als 9 d] ,regel von ihr empfund5 wird4 ,gewhnli* ge/eht man zu1 dass ,rm4 #g si* ni*t auf d5 ,wi$]gebor55 bezieht1 ohne zu m]k51 dass dur* dies ,zuge/ndniss d] ,paul9ismus fr uns unbrau*b> wird1 t4a4p4 #ajh4 ,to* is dit niet de /]k/e grond voor het h&hav5 d] re=matoris*e uitlegg+ van ,rom4 #g4 ,deze ligt 9 d5 tek/ zelv54 ,het praes5s1 wa>9 ,paulus spreekt1 is alle5 van het teg5woordige te v]/aan4 ,9 ,wahrheit ma*t man d5 ,apo/el zum ,komdiant51 w5n man ihm zutraut1 er habe s1 wie hi] ges*ieht1 nur 9 d] ,er9n]ung an e95 lng/ v]gang55 ,zu/& r$5 knn51 ,clem5 t4a4p4 #aab1 die ook v]w/ na> van ,man51 ,paulus ,,ii #ahia bl4 #ga4 ,to* ziet ,clem5 ge5 kans1 om ,rom4 #g met de ov]ige uitsprak5 van ,paulus 9 ov]e5/emm+ te br5g5 en zegt da>om3 sie ent/ammt wohl e9] besond]s trb5 ,/immung des ,apo/els1 ni*t se9em son/ vorh]rs*5d5 ,bewus/se96 ,ma> b deze zonde en dit zondebesef 9 de heilig5 des ,o4 en ,n4 ,v]bonds komt nog1 dat de ,s*rift all]wege uitgaat van de ond]/ell+1 dat de zonde 9 de geloovig5 tot het e9de huns lev5s blft2 er blft hun voortdur5d noodig de b$e om v]gev+1 ,mt4 #f3ab1 #ac en de beld5is van zond51 #a ,joh4 #a3i4 ,al de v]man+5 en wa>s*uw+5 9 de ,s*rift ond]/ell51 dat de geloovig5 nog ma> hebb5 e5 kle9 beg9sel d] volmaakte gehoorzaamheid2 z /ruikel5 dagelks 9 vele d+51 ,jak4 #c3b2 indi5 z zegg51 ge5e zonde te hebb51 v]leid5 z zi*zelv51 #a ,joh4 #a3h4 ,ook ,paulus oordeelt ov] de geloovig5 niet &]s4 ,h plaat/ h5 ze] hoog1 noemt h5 uitv]kor551 g]oep551 heilig51 m]kt met vreugde de *ri/elke deugd5 op1 die 9 h5 op5ba> word51 en geeft hun ga>ne en h]haaldelk e5 roemvol getuig5is4 ,hi]9 ov]drft de apo/el zek] niet2 de v]&]+ moet groot gewee/ zn1 als h van de geloovig5 uit de ,heid55 getuig5 kon1 dat z vroeg] 9 all]lei s*rikkelke zond5 leefd5 ma> nu gewass*51 geheiligd1 g]e*tva>digd w>5 9 d5 naam van d5 ,he]e ,jezus en door d5 ,gee/ ,gods1 #a ,cor4 #f3aa4 ,desniettem9 heeft h e5 op5 oog voor de zond51 die de geloovig5 nog aanklev54 ,de ,cor9?irs zn nog vlees*elk1 #a ,cor4 #c3a-d1 de ,galatirs zn ongehoorzaam1 ,gal4 #e3gv41 9 de ,coloss]s is het go$e w]k wel begonn5 ma> niet vole9digd1 ,col4 #a3f1 ja1 hun lev5 is nog met ,*ri/us v]borg5 9 ,god1 #c3c4 ,9 ,rom4 #f zegt ,paulus niet1 dat de geloovig5 zondeloos zn1 ma> betoogt h1 dat het gelo( 9 ,*ri/us zi* met e5 lev5 9 de zonde niet v]draagt2 en da>om v]maant h h5 jui/1 om hunne l$5 ,gode te /ell5 tot wap55 d] g]e*tigheid1 ,rom4 #f3ac4 ,zond] telk5s op de re*tva>digmak+ t]ug te kom51 die e5s uit en door het gelo( ges*i$ is1 dr+t h er op aan1 dat de geloovig5 dez5 hunn5 nieuw5 /& 9 e5 w&el5 na> d5 ,gee/ op5b>5 en bewz5 zull54 ,en da>b v]di5t dit dan nog onze opm]kzaamheid1 dat de ,s*rift1 s*oon altd de onvolmaak!id van d5 geloovige ond]/ell5de1 to* nooit d5 eis* d] wet v]zwakt ( aanpa/ aan de practk4 ,de voor/&]s van de volmaakba>heid kunn5 di5 nooit h&hav51 hal5 de z$ewet na> b5$5 en mak5 tuss*5 doodzond5 en v]gefelke zond5 ( tuss*5 zonde do5 en zonde hebb5 ond]s*eid4 ,ma> de ,s*rift doet alzoo niet en h&haaft d5 voll51 onkreukb>5 eis* d] wet3 wee/ heilig1 want ,ik b5 heilig1 #a ,petr4 #a3af1 wee/ volmaakt1 gelk uw ,vad] 9 de hemel51 ,mt4 #e3dh1 ,jak4 #a3d2 de geloovig5 moet5 ,*ri/us navolg51 die ge5 zonde g$aan heeft1 #a ,petr4 #b3bav4 ,ef4 #e3a1 en 9 d5 dag van ,*ri/us 1 1 1 1 zn1 #a ,cor4 #a3h1 ,phil4 #a3aj1 #b3ae1 ,col4 #a3bb1 #a ,!ss4 #c3ac1 #e3bc4 ,met all5 ern/ en zond] oph\d5 word5 z da>om opgewekt tot e5 heilig5 w&el4 ,bov5 b de re*tva>dig+ bleek ons1 dat de ,*ri/5 van zne zaligheid zek] is1 alle5 door het gelo(1 zond] en onafhankelk van de w]k54 ,ma> 9 de heiligmak+1 9 het lev5 wordt1 na> het s*nt1 de zaligheid we] da>van afhankelk gemaakt1 ( de geloovig5 ,gods wil do5 en on/(felk voor zn aangezi*t w&el54 ,de heiligmak+1 die e]/ alle5 passief 01 ,phil4 #a3e1 #a ,!ss4 #e3bc1 krgt 9 e5s e5e actieve beteek5is1 ,rom4 #ab3a1 #b ,cor4 #g3a1 #a ,!ss4 #d3c1 ,hebr4 #ab3ad4 ,ev5als b de pr$ik+ van het evangelie het gelo( e5e gave ,gods is en to* de m5s* voor zne h\d+ teg5ov] ,gods roep+ v]antwoordelk is1 bv4 ,rom4 #i3a-bi en #i3cj-aj3ba1 zoo wordt hi] het bezit van alle weldad5 des v]bonds1 v]gev+1 k9ds*ap1 lev51 zaligheid vr alle w]k zek] ge/eld en to* telk5s met zooveel ern/ op go$e w]k5 aang$rong51 als( z e]/ da>door v]kreg5 moe/5 word54 ,het kon9krk ,gods is e5e gave1 door ,god na> zn welbehag5 ges*onk51 ,mt4 #aa3bf1 #af3ag1 #bb3ad1 #bd3bb1 ,luk4 #aj3bj1 #ab3cb1 #bb3bi1 en to* is het e5 loon1 e5 s*at 9 de hemel51 die met inspann+ gezo*t en door arbeid 9 d5 di5/ ,gods v]worv5 moet word51 ,mt4 #e3ab1 #bj1 #f3bj1 #ai3ba1 #bj3av4 enz4 ,de geloovig5 zn rank5 aan d5 wn/ok1 die zond] ,*ri/us niets kunn5 do5 en word5 to* v]ma&1 om 9 ,hem1 9 zn woord1 9 zne liefde te blv51 ,joh4 #ae2 z zn uitv]kor551 en moet5 to* zi* b5a>/ig51 om hunne roep+ en v]kiez+ va/ te mak51 #b ,petr4 #a3aj2 z zn door de ne (f]&e van ,*ri/us geheiligd en volmaakt1 ,hebr4 #aj3aj1 #ad1 9 wie ,god w]kt hetge5 ,hem welbehagelk is1 #ac3ba1 en to* moet5 z 9 het gelo( volh>d5 t5 e9de toe1 #c3f1 #ad1 #d3ad1 #f3aa1 #ab2 z hebb5 d5 nieuw5 m5s* aang$aan en moet5 ,hem /e$s a&o51 ,ef4 #d3bd1 ,col4 #c3aj2 z hebb5 het vlees* gekruisigd met de bege]lkh$5 en moet5 to* hunne l$5 dood51 die op de a>de zn1 ,gal4 #e3bd1 ,col4 #c3e2 (1 om al deze teg5/ell+5 saam te vatt53 e5]zds is het e5 feit1 dat de ,s*rift niet e5s ma> h]haaldelk van loon spreekt1 aan het g]+/e w]k1 9 ,jezus' naam v]ri*t1 loon v]b9dt1 aan het e9de e5 iegelk v]geld5 laat na> zne w]k5 en m5igmaal met het oog op dat loon op go$e w]k5 a&r+t1 ,mt4 #e3ab1 #f3d1 #af3bg1 #be3cd1 ,rom4 #b3f1 #a ,tim4 #d3g1 #h1 ,op4 #bb3ab enz42 en da>naa/ /aat ev5 va/1 dat er ge5 v]h\d+ van v]di5/e en loon be/aat tuss*5 wat de geloovige doet en wat h ontvang5 zal1 ,mt4 #bj3i1 ,mk4 #aj3cj1 ,luk4 #ab3cg1 #dc1 #dd2 dat h1 als h alles doet1 wat h s*uldig 0 te do51 nog e5 onnutte di5/kne*t is1 ,luk4 #ag3aj1 dat er ge5 loon is dan uit g5ade1 ,rom4 #d3c1 #d1 en dat alle weldad5 des v]bonds1 de heiligmak+ en de v]he]lk+1 ev5 go$ als de re*tva>digmak+1 door ,*ri/us v]worv5 zn1 9 ,hem g]e$ ligg5 en dus door de geloovig5 niet alle5 niet me] behoev5 ma> ook niet me] kunn5 v]di5d en alle5 k9d]lk 9 het gelo( kunn5 aang5om5 word54 ,vel5 hebb5 tuss*5 deze alw]kzaamheid ,gods 9 de g5ade en de to* da>naa/ geh&haafde zelfw]kzaamheid des m5s*5 e5e teg5/rdigheid gezi51 ,jezus1 ,paulus1 ,johannes van inn]lke teg5spraak bes*uldigd en voor zi*zelv5 de e5e aan de &]e opge(f]d4 ,zoo w]d dan gele]d1 dat de g5ade hoog/5s alle5 di5t1 om de wilskra*t t5 go$e b d5 m5s* te h]/ell5 en hem zelf aan d5 arbeid en aan het v]di55 te zett51 ( ook aan d5 &]5 kant bewe]d1 dat go$e w]k5 niet noodzakelk ( ook zelfs s*adelk voor de zaligheid zn4 ,ma> hoog bov5 al deze e5zdigh$5 /aat de ,h4 ,s*rift1 als de hemel bov5 de a>de1 als de g$a*t5 ,gods bov5 de g$a*t5 d] m5s*54 ,z h\dt beide va/1 pr$ikt beide met gelk5 nadruk en ziet tuss*5 beide ge5 teg5spraak no* /rd4 ,jui/ omdat ,god 9 de geloovig5 w]kt het will5 en het w]k51 hebb5 z huns zelfs zaligheid uit te w]k5 met vreeze en bev51 ,phil4 #b3ab1 #ac4 ,z zn ,gods maaksel1 ges*ap5 9 ,*ri/us ,jezus tot go$e w]k51 welke ,god voorb]eid heeft1 opdat z da>9 w&el5 z\d51 ,ef4 #b3aj4 ,god en m5s*1 religie en z$elkheid1 gelo( en liefde1 re*tva>digmak+ en heiligmak+1 bidd5 en w]k51 zn van nature ge5 teg5/ell+4 ,z zn het geword5 door de zonde2 en door ha> br5gt de m5s* telk5s we] /rd tuss*5 beide4 ,ma> z zn oorspronkelk t5 nauw/e v]e5igd2 z zn door ,*ri/us1 die onze vr$e is1 9 hunne e5heid h]/eld2 z zn 9 het *ri/elk lev5 9 beg9sel v]zo5d4 ,afhankelkheid valt hi] met vrheid saam2 de gebor55 uit ,god word5 k9d]5 ,gods omdat z het zn2 voor h5 geldt de wet3 w]de 0 du bi/6 ,go$e w]k5 zn da>om e5]zds zond] e5ige v]di5/e2 z zn imm]s onze niet1 ma> door ,god 9 ,*ri/us voor ons voorb]eid en door zn ,gee/ 9 ons gew]kt2 z zn door onze zwakheid /e$s onvolmaakt en met zonde besmet2 ze zn gans* ongeev5r$igd aan de zaligheid1 die ges*onk5 wordt2 ipsa hom9is bona m]ita sunt ,dei mun]a1 ,augu/9us1 ,en*4 #ajg4 ,en desniettem9 zn z dr+5d noodzakelk1 om het gebod ,gods1 ,rom4 #f3ah1 #g3d1 #h3ab1 #ac1 #a ,!ss4 #d3c1 om het doel d] v]loss+1 ,ef4 #a3d2 als vru*t5 des gelo(s1 ,jak4 #b3ad1 uit dankba>heid1 #a ,cor4 #f3bj1 ,col4 #a3aj1 #a ,!ss4 #b3ab1 t] v]he]lk+ ,gods1 ,joh4 #ae3h1 als weg tot de zaligheid1 ,hebr4 #ab3ad2 bona op]a via regni1 non causa regn&i 7,b]n>dus74 ,cf4 lat] d5 locus de vita *ri/iana4 #c4 ,op dezelfde wze als ov] de heiligmak+1 spreekt de ,s*rift ov] de volh>d+ d] heilig54 ,z v]maant de geloovig51 om te volh>d5 tot het e9de toe1 ,mt4 #bd3ac1 ,rom4 #b3g1 #h1 om te blv5 9 ,*ri/us1 9 zn woord1 9 zne liefde1 ,joh4 #ae3a-aj1 #ab3f1 #bd1 #bg1 #c3f1 #bd1 #d3abv41 om niet af te wk5 ma> het gelo( te beh\d51 ,col4 #a3bc1 ,hebr4 #b3a1 #c3ad1 #f3aa1 om getr\w te zn tot d5 dood1 ,op4 #b3aj1 #bf4 ,soms spreekt z zoo1 als( afval mogelk w>e2 wie me5t te /aan1 zie toe dat h niet valle1 #a ,cor4 #aj3ab2 wa>s*uwt teg5 hooggevoeligheid en dreigt 9 geval van ontr\w met zw>e /raf1 ,eze*4 #ah3bd1 ,mt4 #ac3bj1 #ba1 ,joh4 #ae3b1 ,rom4 #aa3bj1 #bb1 #b ,tim4 #b3ab1 ,hebr4 #d3a1 #f3d-h1 #aj3bf-ca1 #b ,petr4 #b3ah-bb4 ,zelfs s*nt z v]s*ill5de voorbeeld5 te noem51 wa>9 afval plaats heeft gehad1 ,david 9 zn ov]spel1 ,salomo 9 zne afgod]1 ,hym5eus en ,alex&]1 #a ,tim4 #a3ai1 #bj1 #b ,tim4 #b3ag1 #ah1 ,demas1 #b ,tim4 #d3aj1 vals*e pr(et5 en le]a>s1 die d5 ,he]1 die h5 ko*t1 v]loo*551 #b ,petr4 #b3a4 geloovig51 die van de g5ade en het gelo( afvall51 ,gal4 #e3d1 #a ,tim4 #d3a4 ,op deze tek/5 /eun5de1 hebb5 ,pelagian51 ,rooms*51 ,soc9ian51 ,remon/rant51 ,m5noniet51 ,kwak]s1 ,me?odi/5 enz41 en ook zelfs de ,lu!rs*5 de mogelkheid van e5 totaal v]lies d] ontvang5 g5ade gele]d1 ,m4 ,vitr+a ,,iii #dae sq4 ,da>5teg5 kwam ,augu/9us tot de beld5is d] p]sev]antia sanctorum2 do* wl h de onzek]heid en vreeze t5 opzi*te van de zaligheid 9 de geloovig5 heilzaam a*tte1 le]de h1 dat de door d5 doop w$]gebor55 de g5ade1 die z ontvang5 hadd51 we] v]liez5 kond51 do* ha>1 indi5 z behoord5 tot het getal d] pra$e/9ati1 9 elk geval vr d5 dood t]ug ontv+52 geloovig5 kond5 dus totalit] ma> uitv]kor55 kond5 niet f9alit] de g5ade v]liez54 ,9 de ,ka?olieke en ,rooms*e k]k /emd5 vroeg] en lat] vel5 met hem 92 ma> to* is deze le] alle5 door de ,g]e=me]d5 geh&haafd en met de c]titudo fidei v]bond51 ,zw+li1 ,op4 ,,iv #aba4 ,calvn1 ,in/4 ,,ii #c1 #aa4 #e1 #c4 ,,iii #bd1 #f4 #g enz4 ,polanus1 ,synt4 ,,vi #dc4 ,heid4 ,cat4 vr4 #a4 #ec4 #ed4 ,c4 ,dordr4 c4 #e4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #ci-da4 ,gom>us1 ,op4 ,,ii #bhj4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,iii #ac c4 #bj-bb4 ,moor ,,iv #chg ,v #aeh4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #dae enz41 en 9 d5 nieuw]5 td ,s*lei]ma*]1 ,*r4 ,gl4 #aaa4 ,s*weiz]1 ,*r4 ,gl4 ,,ii #cfh4 #eji4 ,s*olt51 ,l4 ,h4 ,k4 ,,ii #ejev4 ,van ,oo/]zee #aba4 ,nu is het b deze le] d] volh>d+ niet de vraag1 ( z1 die het w>e1 zaligmak5d gelo( deela*tig zn1 niet1 aan zi*zelv5 ov]gelat51 het w$] door eig5 s*uld en zonde z\d5 kunn5 v]liez52 ev5m9 ( b h5 niet soms feitelk alle w]kzaamheid1 vrmo$igheid en troo/ des gelo(s oph\dt en het gelo( zelf ond] de zorgvuldigh$5 des lev5s en de g5iet+5 d] w]eld 9 het v]borg5 zi* t]ugtrekt4 ,ma> de vraag is1 ( ,god het w]k d] g5ade dat ,h begon1 ook h&haaft1 voortzet en vole9digt1 dan wel ( ,h het soms door de ma*t d] zonde gans*elk te niet laat gaan4 ,de p]sev]antia is ge5 daad des m5s*5 ma> z is e5e gave ,gods4 ,augu/9us heeft dit go$ +ezi52 alle5 maakte h tuss*5 tweerlei g5ade ond]s*eid1 en a*tte e5e g5ade d] w$]geboorte en des gelo(s mogelk1 die 9 zi*zelve v]liesba> 0 en wa>aan1 om te blv5 be/aan1 nog van buit5 af e5e twe$e g5ade1 die d] p]sev]antia1 moe/ word5 toegevoegd4 ,de twe$e g5ade is dan e5 donum sup]additum1 h\dt met de e]/e ge5 v]b& en /aat feitelk zond] e5ig5 invlo$ buit5 het *ri/elk lev54 ,b de ,g]e=me]d5 0 de le] van de volh>d+ e5e gans* &]e2 z 0 e5e gave ,gods2 ,h waakt en zorgt1 dat het w]k d] g5ade voortgang en voltooi+ hebbe2 ma> ,h doet dit niet buit5 de geloovig5 om do* door h5 h554 ,h geeft 9 w$]geboorte en gelo( e5e g5ade1 die ook 9 zi*zelve e5 onv]liesba> k>akt] draagt2 ,h s*5kt e5 lev51 dat van nature eeuwig is2 ,h v]le5t weldad5 van roep+1 re*tva>digmak+1 v]he]lk+1 die ond]l+ onv]breekba> sam5hang54 ,al de bov5g5oemde v]man+5 en b$reig+51 die de ,s*rift tot de geloovig5 ri*t1 bewz5 dan ook niets teg5 de le] d] volh>d+4 ,z zn jui/ de weg1 wa>9 ,god zelf door de geloovig5 he5 zne bel(te en gave beve/igt2 z zn de middel51 wa>door de volh>d+ 9 het lev5 g]ealise]d wordt4 ,ook de volh>d+ to* is ge5 dwang ma> w]kt als gave ,gods op gee/elke wze op d5 m5s* 94 ,god wil jui/ op z$elke wze1 door v]man+ en wa>s*uw+1 d5 geloovige tot de hemels*e zaligheid leid5 en doet hem zelf gewillig1 door de g5ade des ,h4 ,gee/es1 volh>d5 9 gelo( en 9 liefde4 ,gans* v]ke]d is het da>om1 uit de v]man+5 des ,h4 ,s*rift tot de mogelkheid van het totale v]lies d] g5ade te besluit54 ,deze conclusie is ev5 onwettig1 als wanne] b ,*ri/us uit zne v]zoek+ en /rd tot zn posse pecc>e beslot5 wordt4 ,de zek]heid d] uitkom/ maakt de middel5 niet ov]bodig1 ma> ligt 9 ,gods be/el da>aan onv]brekelk va/4 ,paulus wi/ zek]1 dat niem& b de s*ipbreuk het lev5 v]liez5 z\2 to* zegt h3 indi5 deze 9 het s*ip niet blv51 g kunt niet beh\d5 word51 ,hd4 #bg3bb1 #ca4 ,wat de voorbeeld5 aangaat1 welke de ,s*rift voor w]kelk5 afval z\ aanhal51 dan is het onmogelk te bewz51 dat al die p]son5 f de w]kelke g5ade d] w$]geboorte hebb5 gehad 7,hym5eus1 ,alex&]1 ,demas1 p]son5 9 #a ,tim4 #d3a1 #b ,petr4 #b3a7 f ha> w]kelk 9 hun val hebb5 v]lor5 en dan lat] w$] t]ug hebb5 ontvang5 7,david1 ,salomo7 f ook ze w]kelk hebb5 gehad do* nooit t]ug ontv+5 7,hebr4 #f3d-h1 #aj3bf-ca1 #b ,petr4 #b3ah-bb74 ,deze laat/e tek/5 s*n5 het groot/e bezwa> 9 d5 weg te legg5 voor de beld5is d] p]sev]antia sanctorum4 ,to* is dit ma> s*n4 ,want ook z1 die de mogelkheid van afval le]51 moet5 aannem51 dat hi] van e5e gans* bzond]e zonde sprake is4 ,imm]s is volg5s h5zelv5 de g5ade wel v]liesba> ma> ook na totaal v]lies we] h]krgba>4 ,het gevoel5 d] ,montani/5 en ,novatian51 die uit deze plaats5 afleidd51 dat afgevall55 nooit me] 9 de k]k mo*t5 opg5om5 word51 is door de *ri/elke k]k5 algeme5 v]worp54 ,wanne] de ,s*rift dan to* uitdrukkelk zegt1 dat het onmogelk is1 om zulk51 van welke 9 die tek/5 sprake is1 w$]om te v]nieuw5 tot beke]+1 ,hebr4 #f3d1 #aj3bf1 #b ,petr4 #ah3bj1 #a ,joh4 #e3af1 dan is het onw$]sprekelk1 dat hi] e5e zonde b$oeld wordt1 die het oordeel d] v]h>d+ m$ebr5gt en beke]+ onmogelk maakt4 ,en zulk e5e zonde is er1 ook na> de beld5is van h51 die de mogelkheid van afval aannem51 sle*ts ne1 n4l4 de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/1 bov5 bl4 #aja4 ,indi5 dit nu zoo is1 leidt de le] van d5 afval d] heilig5 tot de gevolgtrekk+1 dat de la/]+ teg5 d5 ,h4 ,gee/ ook ( zelfs alle5 door w$]gebor55 b$rev5 kan word51 ,qu5/$t1 ,!ol4 ,,ii #aeg1 ( de bov5g5oemde tek/5 v]liez5 teg5 de p]sev]antia sanctorum alle bewskra*t4 ,ma> da>b komt nog me]4 ,z1 die total5 afval mogelk a*t51 moet5 ond]s*eid mak5 tuss*5 zulke zond51 wa>door de g5ade d] w$]geboorte niet1 en &]e1 wa>door z wel v]lor5 wordt2 z zn m4 a4 w4 g$wong51 om tot de ,rooms*e le] van de peccata mortalia en v5ialia de toevlu*t te nem51 t5z z z\d5 will51 dat die g5ade door i$]e1 ook de g]+/e1 zonde teloor g+4 ,hi]door e*t] wordt heel de moraal v]vals*t1 de natuur d] zonde misk5d1 e5e de gewet5s v]/rikk5de en b5auw5de casui/iek +evo]d4 ,voorts komt het op dit /&punt tot ge5 zek]heid des gelo(s1 tot ge5 ru/ig5 arbeid1 tot ge5 /ille ontwikkel+ en groei van het *ri/elk lev54 ,de cont9uiteit kan i$] oog5blik v]brok5 word52 ,hollaz1 ,ex4 #hhc tra*t te betoog51 dat de w$]geboorte drie1 vi] en me] mal5 v]lor5 en w$] t]ug-ontvang5 kan word51 cf4 ,s*neck5burg]1 ,v]gl4 ,d>/4 ,i #bcc f4 ,e9delk ontkomt de le] van d5 afval d] heilig5 zoo we9ig aan de moeilkh$51 die z ontwk5 wil1 dat z deze nog v]groot en v]me]d]t4 ,want indi5 z da>b va/h\dt de onv]&]lkheid van ,gods praesci5tia1 word5 to* e9delk alle5 z zalig1 van wie ,god dit eeuwig zek] gewet5 heeft2 en de m5s*elke wil kan deze zek]heid d] uitkom/ niet te niet do54 ,( ook moet z voorts*rd5 tot loo*5+ van pra$e/9atio en praesci5tia 9 elk5 z91 en dan maakt z alles wankel en onva/1 de liefde des ,vad]s1 de g5ade des ,zoons en de geme5s*ap des ,h4 ,gee/es4 ,god moge zne liefde hebb5 geop5ba>d1 ,*ri/us moge voor zond>5 ge/orv5 zn1 de ,h4 ,gee/ moge w$]geboorte en gelo( 9 het h>t hebb5 geplant1 de geloovige moge met ,paulus kunn5 zegg53 ik heb e5 v]maak 9 de wet ,gods na> d5 inw5dig5 m5s*2 t5 slotte is tot 9 de /]v5sure toe1 en wa>om ook nog niet aan g5e zde des grafs1 de wil van d5 m5s* de besliss5de en alles behe]s*5de ma*t4 ,het zal alles zn1 gelk h bepaalt4 ,de ,s*rift le]t e*t] geheel &]s4 ,re$s het ,o4 ,te/am5t spreekt het duidelk uit1 dat het v]bond d] g5ade niet afhangt van de gehoorzaamheid des m5s*54 ,wel br5gt het de v]pli*t+ m$e1 om 9 d5 weg des v]bonds te w&el51 ma> zelf ru/ het alle5 9 ,gods ontf]m+4 ,als desniettem9 de ,israeliet5 zi* telk5s aan ontr\w en e*tbreuk s*uldig mak51 leid5 de pr(et5 da>uit niet af1 dat ,god v]&]t1 dat zn v]bond wankelt en zne bel(te faalt4 ,integ5deel1 ,god kan en mag zn v]bond niet v]brek52 ,h heeft er zi* vrwillig1 met e5 dur5 e$ aan ,isral door v]bond52 zn roem1 zn naam1 zn e]e hangt eraan2 ,h kan zn volk niet v]lat52 het is e5 eeuwig v]bond1 dat van ge5 wankel5 weet2 ,h zal zelf aan zn volk e5 nieuw h>t en e5 nieuw5 gee/ gev51 de wet 9 hun b9n5/e s*rv5 en h5 9 zne inzett+5 do5 w&el51 bov5 bl4 #aid4 ,en als lat] ,paulus voor datzelfde feit van ,israels ontr\w /aat1 het h>t van droefheid v]vuld1 dan besluit h da>uit niet1 dat het woord ,gods is uitgevall51 ma> blft h geloov51 dat ,god zi* ontf]mt di5s ,h wil1 dat zne g5adegift5 en roep+ onb]\welk zn1 en dat niet all5 ,israel zn1 die uit ,israel zn1 ,rom4 #i-aa4 ,en ev5zoo getuigt ,johannes van h51 die afvallig word53 z w>5 uit ons niet1 &]s z\d5 z met ons geblev5 zn1 ,i #b3i4 ,wat afval er dus ook ond] de ,*ri/5heid plaats hebbe1 het mag ons nimm] do5 twfel5 aan de onv]&]lkheid ,gods1 aan de va/heid van zn raad1 aan de onv]breekba>heid van zn v]bond1 aan de tr\w zn] bel(t54 ,e] moet m5 alle s*epsel v>5 lat5 dan dat m5 niet v]tr\we op zn woord4 ,en dat woord is ne rke bel(te voor de erfg5am5 des kon9krks4 ,er zn niet enkele tek/51 die de volh>d+ le]52 het gans*e evangelie draagt en beve/igt ze4 ,de ,vad] heeft h5 v]kor5 vr de grondlegg+ d] w]eld1 ,ef4 #a3d1 h5 v]ord9e]d t5 eeuwig5 lev51 ,hd4 #ac3dh1 tot gelkvormigheid d5 beelde zns ,zoons1 ,rom4 #h3bi2 en deze v]kiez+ is onv]&]lk1 ,rom4 #i3aa1 ,hebr4 #f3ag en br5gt te h>] td roep+ en re*tva>dig+ en v]he]lk+ m$e1 ,rom4 #h3cj4 ,*ri/us1 9 wi5 alle bel(t5 ,gods ja en am5 zn1 #b ,cor4 #a3bj1 is ge/orv5 voor deg551 die ,hem gegev5 zn van d5 ,vad]1 ,joh4 #ag3f1 #ab1 opdat ,h hun het eeuwige lev5 geve en niem& hunn] v]liez5 z\1 ,joh4 #f3dj1 #ag3b2 en da>om s*5kt ,h hun het eeuwige lev5 en zull5 z niet v]lor5 gaan 9 eeuwigheid1 niem& zal h5 uit zne h& rukk51 ,joh4 #f3ci1 #aj3bh3 ,de ,h4 ,gee/1 die h5 w$]ba>t1 blft eeuwig b h51 ,joh4 #ad3af1 en v]zegelt h5 tot d5 dag d] v]loss+1 ,ef4 #a3ac1 #d3cj4 ,het v]bond d] g5ade is va/ en met e5 e$ beve/igd1 ,hebr4 #f3af-ah1 #ac3bj1 onv]breekba> als e5 huwelk1 ,ef4 #e vs4 #ca1 #cb1 als e5 te/am5t1 ,hebr4 #i3ag1 en kra*t5s dat v]bond roept ,god zne uitv]kor551 s*rft de wet 9 hun b9n5/e1 legt zne vreeze 9 hun h>t1 ,hebr4 #h3aj1 #aj3adv41 laat h5 niet v]zo*t word5 bov5 v]mog51 #a ,cor4 #aj3ac1 beve/igt en vole9digt het go$e w]k1 dat ,h 9 h5 begon1 #a ,cor4 #a3i1 ,phil4 #a3f en bewa>t h5 voor de toekom/ van ,*ri/us1 om de hemels*e erf5is deela*tig te word51 #a ,!ss4 #e vs4 #bc1 #b ,!ss4 #c3c1 #a ,petr4 #a3d1 #e4 ,door zne voorb$e b d5 ,vad] is ,*ri/us alzoo w]kzaam1 dat hun gelo( niet oph\dt1 ,luk4 #aa3cb1 dat z 9 de w]eld bewa>d word5 van d5 ,booze1 ,joh4 #ag3aa1 #bj1 dat z volkom5 zalig word51 ,hebr4 #g3bj1 dat de zond5 hun word5 v]gev51 #a ,joh4 #b3a en dat z all5 b ,hem zn zull5 en zne he]lkheid aans*\w51 ,joh4 #ag3bd4 ,de weldad5 van ,*ri/us1 welke de ,h4 ,gee/ h5 deela*tig maakt1 zn alle onb]\welk1 ,rom4 #aa3bi2 die g]oep5 is1 is v]he]lkt1 ,rom4 #h3cj2 die tot e5 k9d is aang5om51 is e5 erfg5aam des eeuwig5 lev5s1 ,rom4 #h3ag1 ,gal4 #d3g2 die gelo(t1 heeft hi] re$s het eeuwige lev51 ,joh4 #c3af4 ,en dat lev5 zelf is1 wl eeuwig1 ook onv]liesba>2 het kan niet /]v51 wl het niet zondig5 kan1 #a ,joh4 #c3i4 ,het gelo( is e5 va/e grond1 ,hebr4 #aa3a1 de hope is e5 ank]1 ,hebr4 #f3ai en bes*aamt niet1 ,rom4 #e3e1 en de liefde v]gaat nimm]me]1 #a ,cor4 #ac3h4 ,uit deze volh>d+ vloeit e5 rke troo/ voor de geloovig5 en e5 ov]vlo$ige zeg5 voor het *ri/elk lev5 voort4 ,omdat ,god het go$e w]k1 dat ,h begon1 ook na> zne bel(te vole9digt1 da>om kunn5 en mog5 de geloovig5 t5 all5 tde van hunne eeuwige zaligheid v]zek]d zn4 ,wie de re*tva>digmak+ alle5 uit het gelo( be/rd5 ( desniettem91 gelk de ,lu!rs*51 de p]sev]antia sanctorum v]w]p51 kunn5 deze c]titudo fidei niet aanva>d54 ,zelfs ,augu/9us durfde deze le] niet aan en zeide3 ,deus melius esse judicavit1 misc]e quosdam non p]sev]aturos c]to num]o sanctorum suorum1 ut quibus non exp$it 9 hujus vitae t5tatione securitas1 b ,s*weiz]1 ,c5traldogm5 ,i #db4 ,rome bepaalde dan ook1 dat niem& met zek]heid wet5 kan1 dat h ,gods g5ade v]kreg5 heeft1 t5z door bzond]e op5b>+1 ,trid4 ,,vi c4 #i en c4 #ac-ae1 en de ,rooms*e !olog5 sprek5 da>om alle5 van e5e c]titudo moralis1 conjecturalis1 ,?omas1 ,s4 ,!ol4 ,,ii #a qu4 #aab art4 #e4 ,bell>m9us1 de ju/if4 ,,iii c4 #b sq4 ,mhl] zeide1 dat het hem 9 de nabheid van iem&1 die altd van zne zaligheid zek] 01 im h*/5 ,grade unheimli* z\ zn1 en dat h de g$a*te niet van zi* z\ kunn5 w]51 dass etwas ,diabolis*es dabei unt]laufe1 ,symbolik ,s4 #aig4 ,ook de ,remon/rant5 en 9 lat]5 td de ,lu!rs*5 be/r$5 de c]titudo fidei1 al?ans voor de toekom/2 ma> de ,g]e=me]d5 bel$5 de electie en s*rev5 aan het gelo( de va/e v]zek]dheid d] zaligheid toe1 welke wel niet uit nieuwsgi]ige ond]zoek+5 na> d5 v]borg5 raad ,gods1 ma> to* uit de natuur en de vru*t5 des gelo(s door het getuig5is des ,h4 ,gee/es v]kreg5 kon word54 ,het gelo( to* is 9 zn a>d met all5 twfel 9 /rd2 de zek]heid wordt er niet lat] van buit5af aan toegevoegd1 ma> ligt er van d5 aanvang af 91 en komt er te h>] td uit voort2 het is imm]s e5e gave ,gods1 e5e w]k+ des ,h4 ,gee/es4 ,h getuigt da>9 met onz5 gee/1 dat w k9d]5 ,gods zn1 ,rom4 #h3ae1 ,gal4 #d3f1 doet de geloovig5 roem51 dat niets h5 s*eid5 zal van de liefde ,gods 9 ,*ri/us1 ,rom4 #h3ch en v]zek]t h5 van hunne toekom/ige zaligheid1 ,rom4 #h3bc1 #b ,cor4 #a3bb1 ,ef4 #a3ac1 #ad1 #d3cj4 ,en deze zek]heid des gelo(s geeft kra*t en /eun aan het *ri/elk lev54 ,want dit heeft ,rits*l held] 9 het li*t ge/eld3 b de ,rooms*5 is de re*tva>digmak+ e5e bekwaammak+ tot de z$elke be/emm+1 b de ,prote/ant5 is z de h]/ell+ d] religieuse v]h\d+ tot ,god4 ,deze laat/e moet voorafgaan1 e] er van e5 wa>lk *ri/elk lev5 sprake kan zn4 ,zoolang w nog /aan teg5ov] ,god als ,re*t]1 door de wet het lev5 zoek5 en met vreeze des doods bevang5 zn1 is de liefde niet 9 ons1 die de vru*t des gelo(s1 de v]vull+ d] wet1 de b& d] volmaak!id is en alle vreeze buit5sluit4 ,ma> als 9 de re*tva>digmak+ de vr$e met ,god1 het k9ds*ap1 de vrmo$ige toegang tot d5 troon d] g5ade1 de vrheid van de wet1 de onafhankelkheid van de w]eld ons ges*onk5 is1 dan vloei5 uit dat gelo( de go$e w]k5 vanzelve voort4 ,z di55 niet om het eeuwige lev5 te v]w]v51 ma> zn van het eeuwige lev51 dat elk geloovige re$s bezit1 op5b>+1 zegel en bews4 ,het gelo(1 dat de zek]heid insluit1 dat b ,god alle d+5 mogelk zn1 dat ,h dood5 lev5d maakt en de d+51 die niet zn1 roept als( z w>51 /elt altd tot groote d+5 9 /aat4 ,het zegt tot d5 b]g3 ^w opgehev5 en 9 de zee geworp52 en het ges*i$t alzoo1 ,mt4 #ba3ba4 ,cf4 ov] de c]titudo fidei3 ,calvn1 ,in/4 ,,iii #b1 #adv4 enz4 ,acta ,syn4 ,trid4 c4 antid4 ,c4 ,r4 #ce1 #dee4 ,zan*ius1 ,op4 ,,viii #bbg4 ,*ami]1 ,pan/r4 ,ca?4 ,,iii #ac c4 #h sq4 ,c4 ,dordr4 ,i #ab4 ,v #i-ab4 ,rivetus1 ,op4 ,,iii #dgj-dgh4 ,trigl&1 ,antapol4 c4 #da4 ,keck]mann e4 a4 b ,heppe1 ,dogm4 d4 ev4 ref4 ,k4 #abi-aca4 ,hoornbeek1 ,!ol4 pract4 ,,ii #fd sq4 ,love1 ,!ol4 ,w]k5 #abfv4 ,ersk9e1 ,de v]zek]+ des gelo(s1 ,w]k51 ,am/4 #ahef ,,vi4 ,m>%all1 ,evang4 ,heiligmak+ bl4 #aiev4 ,m4 ,vitr+a ,,iii #hi4 99 99 99 99 99 ,correcties3 ,pag4 #d3 sehepsel50 v]vang5 door s*epsel50 7de lag]e s*epsel5 en de kle9]e gebeurt5iss574 ,pag4 #h3 #a;,i0 v]vang5 door ,,ii0 7,heid4 ,cat4 ,x4 ,zan*ius1 ,op4 ,,ii #dbe74 ,pag4 #ag3 #a3d0 v]vang5 door #a3ad0 7,habakuk klaagt er ho(d/4 #a3ad wel ov]74 ,pag4 #ch3 en0 v]vang5 door en 90 7en 9 #b ,cor4 #c3aa is ,paulus van dezelfde me5+74 ,pag4 #ef3 me]0 v]vang5 door ne]0 7b deze oploss+ legd5 zi* ne] de ,pelagian574 ,pag4 #fb3 det0 v]vang5 door d]0 7de w]kelkheid d] zonde74 ,pag4 #fd3 al(0 v]vang5 door als(0 7als( ,god de zonde met geweld wilde ke]574 ,pag4 #fe3 imag9iret0 v]vang5 door imag9i]t0 79 d5 afgrond d] zonde h9e9 imag9i]t74 ,pag4 #hi3 van0 v]vang5 door vom0 7,die ,lehre v4 d4 ,snde u4 vom ,v]shn] #ahfb74 ,pag4 #ia3 #a,s#hb0 v]vang5 door #ahhb0 7,/ud4 u4 ,krit4 #ahhb ,s4 #bhd f474 ,pag4 #ia3 ,bi$]maun0 v]vang5 door ,bi$]mann0 7,bi$]mann1 ,dogm4 #fad f474 ,pag4 #ig3 #hi0 v]vang5 door #ih0 7cf4 ,dorn]1 ,gl4 ,,ii #ij-ih74 ,pag4 #aaa3 ov]lo$ig]0 v]vang5 door ov]vlo$ig]0 7de g5ade is ov]vlo$ig] en het lev5 is ma*tig]74 ,pag4 #aae3 s5ipelagianisme0 v]vang5 door semipelagianisme0 7,volg5s het semipelagianisme be/ond5 de gevolg574 ,pag4 #abb3 voorvloeide0 v]vang5 door voortvloeide0 79 de ,rooms*e !ologie voortvloeide74 ,pag4 #abb3 sup]addditum0 v]vang5 door sup]additum0 7langzam]h& kwam de le] van het donum sup]additum op74 ,pag4 #acf3 gebbr50 v]vang5 door gebhr50 7dass sie =twhr5d ,bses muss gebhr574 ,pag4 #acf3 willek5r0 v]vang5 door willekeur0 7met onb]ek5b>e willekeur nu e5s na> d5 e5574 ,pag4 #adj3 wet5s*apelk50 v]vang5 door wet5s*appelk50 7all5 nu*t]5 wet5s*appelk5 z974 ,pag4 #add3 inba]5t0 v]vang5 door inha]5t0 7z is zoo inha]5t aan de m5s*elke natuur74 ,pag4 #aec3 ansuseh50 v]vang5 door anzuseh50 7s9d anzuseh5 als eb5 s viele ,tig]74 ,pag4 #aef3 ,d5t40 v]vang5 door ,deut40 7het ,o4 ,te/4 zelf1 ,lev4 #ai3ah1 ,deut4 #cb3ce74 ,pag4 #afj3 ov]s*illig0 v]vang5 door onv]s*illig0 7h is er ev5m9 onv]s*illig voor74 ,pag4 #afc3 s*ulbewu/zn0 v]vang5 door s*uldbewu/zn0 7,wie uit het s*uldbewu/zn tot de s*uld wil opklimm574 ,pag4 #agj3 ,v]zweifl+0 v]vang5 door ,v]zweiflung0 7,k9d] d] ,ang/1 des ,s*reck5s1 ja d] ,v]zweiflung74 ,pag4 #agj3 zond]n0 v]vang5 door sond]n0 7sond]n nur zur ewig5 ,freude74 ,pag4 #age3 du0 v]vang5 door de la0 7,le problme de la d\leur1 ,etudes vang4 #ahfg74 ,pag4 #agf3 ,ps4 #hi3d,s0 v]vang5 door ,ps4 #hi3dh0 7,g54 #c3ai1 #ah3bg1 ,job #d3ai1 ,ps4 #hi3dhv41 #ij3c1 #ajc3adv41 #adf3d1 ,pr$4 #c3bj1 #ab3g74 ,pag4 #agi3 ,au?ropologie0 v]vang5 door ,an?ropologie0 79 zne ,/udie d] ,*ri/4 ,an?ropologie74 ,pag4 #agi3 celni0 v]vang5 door celui0 7aussi intact que celui de la vie74 ,pag4 #agi3 protoplasma0 v]vang5 door protoplasme0 7,la /ructure du protoplasme etc4 #ahie74 ,pag4 #ahc3 voort0 v]vang5 door voorts0 7en voorts ,polanus1 ,synt4 ,v c4 #ab74 ,pag4 #ahe3 ,i#f0 v]vang5 door #af0 7,hd4 #af3ag1 #ai3ae4 ,deze obsessio nu1 hoe ontzett5d ook74 ,pag4 #ahe3 anoloog0 v]vang5 door analoog0 7e5 analoog v]s*nsel zi5 optr$574 ,pag4 #ahe3 b0 v]vang5 door by0 7,) an introduction by ,rev4 ,f4 ,f4 ,ell9wood74 ,pag4 #aig3 wa>beid0 v]vang5 door wa>heid0 7to5 beeld1 nu wa>heid2 to5 s*em]1 nu li*t74 ,pag4 #bjb3 w]el0 v]vang5 door w]eld0 7do* de gewzigde w]eldbes*\w+ v]gde74 ,pag4 #bjh3 voorafgang0 v]vang5 door voorafg+0 7onze p]iode e5e &]e voorafg+74 ,pag4 #bcc3 b]s*app0 v]vang5 door he]s*app0 7ma> e5 religieus-e?is*e he]s*app74 ,pag4 #bdd3 onmiddelk0 v]vang5 door onmiddellk0 7w]d5 re*t/reeks en onmiddellk het deel74 ,pag4 #bde3 omg]md0 v]vang5 door ong]md0 7alwet5dheid enz4 is ong]md74 ,pag4 #bdi3 ,cri/us0 v]vang5 door ,*ri/us0 7de le] van ,*ri/us 9 de mod]ne dogmatiek74 ,pag4 #beh3 onmiddelk0 v]vang5 door onmiddellk0 7dat ,*ri/us onmiddellk zne plaats kon innem574 ,pag4 #bgb3 preumatis*0 v]vang5 door pneumatis*0 7psy*is* en pneumatis* lev574 ,pag4 #bgd3 #bf3dc0 v]vang5 door #bd3dc0 7e5e jonge vr\w1 en vooral e5e ongehuwde1 ,g54 #bd3dc1 ,ex4 #b3h74 ,pag4 #bgh3 philosopie0 v]vang5 door philosophie0 7de nieuw]e pan!i/is*e philosophie74 ,pag4 #bhd3 ?eol40 v]vang5 door ?ol40 7,revue de ?ol4 et de philos4 ,m>s #ahia74 ,pag4 #bij3 apotelesmatum0 v]vang5 door apo/elesmatum0 7apo/elesmatum en *>ismatum74 ,pag4 #cjb3 0 v]vang5 door 0 7de nam5 9 &]e tal51 zooals 1 1 sac]dos7 ,pag4 #cje3 0 v]vang5 door 0 7,e]/ 0 het (f] e5v\dig 1 gave1 ,g54 #d3c74 ,pag4 #cab3 alle50 v]vang5 door all50 7d5 naam bov5 all5 naam74 ,pag4 #caf3 ,augu/ius0 v]vang5 door ,augu/9us0 7,augu/9us ,ans*auung von d] ,erlsungsb$eutung ,*ri/i74 ,pag4 #ccj3 ,me0 v]vang5 door ,mc0 7en ,dr4 ,john ,mc ,leod ,campbell74 ,pag4 #cca3 o5vre0 v]vang5 door oeuvre0 7,etude sur l'oeuvre de la ,rdemption74 ,pag4 #cca3 b0 v]vang5 door by0 7! atonem5t z taught by ,*ri/ ,himself74 ,pag4 #cfc3 #ec0 v]vang5 door #eb0 7,lev4 #be3ea1 #eb74 ,pag4 #cgg3 #aa0 v]vang5 door #bb0 7en #a ,petr4 #c3ai-bb spreekt 9 ge5 geval74 ,pag4 #cic3 s*olatiek0 v]vang5 door s*ola/iek0 7de s*ola/iek le]de wel74 ,pag4 #cie3 ,dords*e0 v]vang5 door ,dordts*e0 7,op de ,dordts*e synode74 ,pag4 #dbb3 0 v]vang5 door 0 70 e5 tot de gee/574 ,pag4 #dbd3 eu0 v]vang5 door en0 7en het hoog/ en rk/ 9 ,*ri/us74 ,pag4 #dbf3 vepli*t0 v]vang5 door v]pli*t0 7is het volk nu ook v]pli*t74 ,pag4 #dcb3 gemeemte0 v]vang5 door geme5te0 7niet alle5 voor de geme5te /i]f74 ,pag4 #dcb3 ,gol40 v]vang5 door ,col40 7#a ,cor4 #c3aj-ae1 ,ef4 #d3a-af1 ,col4 #b3ai74 ,pag4 #dcd3 80 v]vang5 door bis0 7,freiheit von d4 ap4 ,zeit5 bis auf ,aug4 ,freiburg #ahef74 ,pag4 #dde3 poemit5tia0 v]vang5 door po5it5tia0 7,de po5it5tia be/aat b hem altd 9 twee /ukk574 ,pag4 #dea3 ,remon/antisme0 v]vang5 door ,remon/rantisme0 7dat door ,soc9ianisme en ,remon/rantisme voorb]eid w]d74 ,pag4 #deh3 ,dur*bur*0 v]vang5 door ,dur*bru*0 7ge5 e9delk intr$5d5 ,dur*bru*74 ,pag4 #dei3 bebb50 v]vang5 door hebb50 7e5e neue ,s*pfung plaats hebb5 moe/74 ,pag4 #dfd3 moeielkheid0 v]vang5 door moeilkheid0 7met e5e eig5a>dige moeilkheid74 ,pag4 #dfd3 eu0 v]vang5 door en0 7aan ,*ri/us toes*rft en ons to* opwekt74 ,pag4 #dfg3 aggressief0 v]vang5 door agressief0 7na> me?odi/is*5 trant agressief 9 de w]eld74 ,pag4 #dfg3 eu0 v]vang5 door en0 7ook toepass5 en uitdeel574 ,pag4 #eji3 ontne5t0 v]vang5 door ontneemt0 7ma> z ontneemt er ook niets wez5lks aan74 ,pag4 #eai3 0 v]vang5 door 0 7want ,johannes spreekt m5igmaal van 74 ,pag4 #ebg3 inzon-heid0 v]vang5 door inzond]heid0 7heeft de ,h]vorm+1 heeft inzond]heid ,calvn74 ,pag4 #ecb3 p>allele0 v]vang5 door p>allelle0 7om de p>allelle vorm5 de voorkeur74 ,pag4 #efb3 #af1 #af0 v]vang5 door #af0 7want ,ik b5 heilig1 #a ,petr4 #a3af1 wee/ volmaakt74 ,pag4 #efg3 aannnem50 v]vang5 door aannem50 7die de mogelkheid van afval aannem574