,maximes van ,la ,ro*ef\cauld           
,illu/ratie3 ,po/ret                    
,,maximes                               
van                             ,la     
,ro*ef\cauld                            
,v]taald door                           
,dr4 ,d4 ,f4 ,s*eurle]                  
,illu/ratie3 ,uitgev] logo              
',s-,,grav5hage                         
,,m>t9us ,,nijh(f                       
#aibb                                   
,,inh\d4                        ,inleid+
                         #g             
,voorr$e d] uitgave van #affe    #ij    
,voorr$e d] uitgave van #afgh    #if    
,maximes                          #ii   
,portret van ,la ,ro*ef\cauld           
door hemzelf                    #beb    
,portret van ,la ,ro*ef\cauld           
door ,k>d9aal de ,retz          #bff    
,regi/]                        #bga     
,,inleid+4      ,i4    ,zeld5 volgd5    
hevig ontro]5de gebeurt5iss5 elk&] z    
onafgebrok5 op1 als 9 ,frankrijk g$ur5de
 de eeuw1 na d5 dood van  ,kon+ ,h5drik 

,,ii4 ,het l& 0 bezig zi* tot e5        
organis* geheel te  vorm5 ma> de        
om/&igh$5 w>5 da>toe niet gun/ig4 ,e5   
reeks  onbekwame1 kra*tlooze kon+51     
zond] lev5sdoel1 veelal speelbal van    
gun/el+51 volgd5 elk&] op en bov5di5    
h]haalde zi* telk5s  het rampzalige     
feit1 dat hij1 die d5 troon moe/        
be/ijg51 veel  te jong 0 om de teugels  
van het bew9d 9 h&5 te nem54 ,frans     
,,ii1 die 9 #aeei kon+ w]d1 0 #ae ja>   
oud1 en /i]f na a*tti5  ma&54 ,zijn     
opvolg]1 ,k>el ,,ix1 _h to5 d5 leeftijd 
van #aj j>5  b]eikt4 ,op het oog5blik1  
dat deze ov]le$1 0 hij niet oud] dan    
#bd4 ,h5drik ,,iii1 die nu d5 troon     
be/eeg1 0 #bc ja> oud1 ma> 9  d5 oorlog 
teg5 de ,hug5ot5 _h hij t5 m9/e         
geleg5heid gehad  zek]e zelf/&igheid te 
v]w]v54 ,e5 dolk/oot van e5 fanatiek5   
monnik maakte e5 e9de aan zijn lev51 dat
 aan ,frankrijk ge5 heil _h  gebra*t    
7#aehi74    ,naa/ en bov5 deze drie     
bro$]s /ond altijd de mo$]1 ,ca?>9a  de 
,m$ici1 e5 k>akt]volle vr\w1 e5         

wond]lijk m5gsel van  he]s*zu*t en      
slimheid1 nu e5s s*]p doorta/5d1 dan we]
  wankelmo$ig4 ,wanne] erg5s de woord5  
van d5 ,pr$ik] kunn5 word5  aangehaald1 
dan is het hi]3 ,wee u1 l&1 welks kon+  
e5 k9d is04    ,me] dan ooit /ak5 de    
p>tij5 het ho(d op1 om zi* van het      
opp]gezag mee/] te mak54 ,het volk1 door
 middel d] p>lem5t51  begon zi* te do5  
geld51 ma> bov5al 0 het de adel1 die van
 d5  kon+ e5 willoos w]ktuig tra*tte te 
mak54    ,e5 d]de ma*t _h zi* 9 d5 ,/aat
 gevormd3 de ,hug5ot54 ,de vrije        
uitoef5+ van d5 ,prote/ants*5 godsdi5/ 0
 voorzek] e5  ho(ddoel van hun optr$51  
ma> niet kan word5 ontk5d1 dat ook zij  
dong5 na> het bezit van het ro] van     
/aat4    ,zoo kwam het niet m9d] dan    
a*tmaal tot e5 ,hug5ot5-oorlog4 ,nu  e5s
 sloot m5 vr$e 9 het voordeel d]        
,prote/ant51 aangevo]d  door de         
,b\rbons1 dan w$] w>5 de ,ka?oliek51    
ond] de ,guises1  aan de w9n5de h&4 ,en 
aangezi5 het ,h( no* de opp]ma*t van de 
ne1 no* die d] &]e p>tij kon g$oog51    

trad het met niets  ontzi5de heftigheid1
 afwissel5d teg5 beide op4 ,moordaanslag
 op d5  admiraal de ,coligny1           
,b>?olomeus-na*t1 moord d] ,guises1 enz4
 enz4 ,de  ,italiaans*e me?odes w]d5    
toegepa/4    ,met de troonsv]heff+ van  
,h5drik ,,iv1 #aehi1 s*e5 e5 bet]       
tijdp]k te zijn aangebrok54 ,er 0 e5    
p]soonlijkheid opgetr$51  die wi/ wat   
hij wilde en d5 mo$ _h datg5e te do51   
wat hem  noodzakelijk toes*e51 zelfs t5 
d]de male e5 v]&]+ van  gelo(6 ,en da>  
er kra*t van hem uitg+ w]d hij          
toegejui*t4 ,de  vij&5 joeg hij het l&  
uit1 v]s*eid5e /ukk5 gebi$ voegde  hij  
aan het rijk toe2 de geldmiddel5 liet   
hij behoorlijk behe]5 en  weldra 0 hij  
de mee/ populaire kon+1 di5 ,frankrijk  
ooit gehad  heeft4 ,dat hij op het punt 
van z$elijkheid uit]/ vrije begripp5 _h 
0 ge5 h9d]paal4 ,m5 0 da> s$]t lang aan 
gew5d4    ,zijn vroeg]5 gelo(sg5oot51 d5
 ,hug5ot51 s*onk hij het ,edict  van    
,nantes4 ,hij v]le5de hun da>bij        
vrijh$51 ma> niet v]d]1 dan  hij met    

zijn kon9klijk gezag oirba> a*tte4 ,jui/
 0 hij voornem5s  zi* 9 d5 d]tigj>ig5   
oorlog te m5g5 met het doel ,frankrijk  
d5  ,rijn als gr5s te v]s*aff51 to5 e5  
moord5a> hem ne]velde4  ,e5 voor zijn l&
 ze] ko/ba> lev5 w]d hi]door plotsel+   
afgesn$54    ,k5s*ets5d voor de         
to5malige toe/&5 is hetge5 nu ges*i$de4 
,de ,kon+ liet sle*ts e5 a*tj>ig5 zoon  
na1 ,lodewijk ,,xiii4 ,m5 wi/  niet re*t
 op welke wijze de mo$]1 ,m>ia de       
,m$ici1 tot ,reg5tes uit  te roep54     
,toevallig _h het ,p>lem5t zitt+4       
,da>aan w]d onv]wijld  v]zo*t te voorzi5
 9 het reg5ts*ap en de rege]+ van het   
rijk3  er w]d aan toegevoegd1 dat er ge5
 onzek]heid kon be/aan aanga&e  de      
keuze1 namelijk die d] ,kon+9-,w$uwe4   
,de zitt+ 0 nauwelijks geop5d ( de      
g5]aal d] infant]ie trad  b9n51 d5 deg5 
9 de h&1 om de ,he]5 er op te wijz51 dat
 de  zaak spo$ v]eis*te4 ,e5 uitnoodig+ 
om plaats te nem5 w]d door  hem         
afgeslag54 ,op gelijke wijze v]s*e5 de  
,h]tog de ,guise4 ,het  gevolg 01 dat   

het gew5s*te besluit onmiddelijk w]d    
g5om54 ,twee  en e5 half uur na d5 moord
 0 de ,reg5tes b5oemd2 do* bij nad]     
inzi5 vond het ,h(1 dat op deze wijze   
het aanzi5 van het ,p>lem5t  te ze] 0   
ge/eg54 ,er w]d dus teg5 d5 volg5d5 dag 
e5 ,lit de  ,ju/ice0 9 het ,p>lem5t     
b]oep51 alwa>1 als( er niets besli/ 01  
de ,kon+9-,w$uwe en de jonge ,kon+ met  
groote /atie v]s*551  toesprak5 hield5  
en t5 slotte het arre/ w]d uitgesprok51 
dat de  ,kon+ zijn mo$] tot ,reg5tes    
b5oemde4 ,e5 sprek5d bewijs van het     
gebrek aan afbak5+ d] bevoegdh$54    ,de
 ,reg5tes 0 door ha> zwak k>akt] niet   
opgewass5 teg5 de  moeilijkh$5 van ha>  
taak4 ,re$s vi] ja> lat] v]kla>de de    
,kon+ zi* me]d]j>ig en 9 #afag volgde   
zelfs de v]bann+ zijn]  mo$]2 ha>       
gun/el+ ,conc9i w]d v]moord4            
,lodewijk _h niet de kra*t van zijn vad]
 gerfd4 ,hij 0 bep]kt van  gee/1        
jalo]s*1 a*t]do*tig4 ,zijne e]/e        
raadgev]s hielp5 hem  niet ov] de       
moeilijkh$5 he51 da>9 kwam e]/ 9 #afbd  

v]&]+1  to5 ,ri*elieu de leid+ kreeg4   
,bij uit/ek m]kwa>dig is de s*ets1  die 
de ,k>d9aal 9 zijn ,politiek ,te/am5t0  
van d5 toe/& van  ,frankrijk bij zijn   
optr$5 geeft3    ,to5 ,uwe ,maje/eit    
besloot mij tegelijk]tijd zitt+ 9 uw5   
raad en  voor de leid+ d] zak5 e5 groot 
deel van uw v]tr\w5 te s*5k51  kan ik   
na> wa>heid v]kl>51 dat de ,hug5ot5 d5  
,/aat met u  deeld51 dat de groot5 zi*  
g$roeg5 als( zij ge5 ond]dan5 en  de    
ma*tig/e g\v]neurs d] prov9cin als( zij 
s\v]e9 9 hun  ambt w>5444444 i$] mat    
zijn v]di5/e met d5 maat/af zijn]       
v]metelheid4444 ,de mee/ ond]nem5d5 w>5 
het mee/ gea*t en  gevoeld5 zi* veelal  
het gelukkig/40    ,9 de #ah j>5 van    
zijn behe] heeft de ,k>d9aal niet /il   
gezet52  het e9ddoel 0 de v]/]k+ van het
 mon>*ale beg9sel4 ,de  op/&ige hooge   
adel moe/ word5 ov]wonn51 de ,hug5ot5   
v]jaagd  uit eig5 ve/+5 en /]kt51 teg5  
,engel&1 ,spanje en ,oo/5rijk  moe/     
word5 front gemaakt4 ,tallooze intriges 
en complott5 maakt5  hem het lev5 zuur1 

ma> hij wi/ zi* te v]d$ig52 vele groote 
,he]5 moe/5 voor d5 s*]pre*t] het ho(d  
buig51 en zelfs d5  ,kon+ dwong hij zijn
 vij&5 aan hem uittelev]54 ,bij zijn    
dood 0  ,frankrijk e5 kra*tige /aat     
geword54 7#afdb74    ,en to5 we9ige ma&5
 lat] zijn ,kon+ ov]le$ 0 er w$]om      
sle*ts e5 knaap1 ditmaal #d ja> oud1 om 
optevolg54 ,en w$]om e5  ,kon+9-,w$uwe1 
,anna van ,oo/5rijk1 als ,reg5tes4      
,onmiddelijk gaf  deze de leid+ ov] aan 
,maz>91 die het voorbeeld van zijn      
voorgang]  volgde en zi* tot taak /elde 
de c5tralisatie van het ,rijk v]d]      
doortevo]5 en 9 de buit5l&s*e politiek  
e5 rol te spel54 ,met  zijn             
s*]pz9nigheid en taaiheid wi/ hij m5ig  
succes te behal51  ma> het aantal       
teg5/&]s groeide voortdur5d aan4 ,bij   
alle  p>tij5 w]d de ,italiaan0 doodelijk
 gehaat4 ,zoodo5de kon het tot  d5      
wond]lijk5 burg]oorlog kom51 die d5 naam
 van ,fronde draagt1  en g$ur5de de j>5 
#afdh-afec de ontwikkel+ van ,frankrijk 
t5  e55male v]h9d]de4 ,van d5 aanvang   

aan 0 deze oorlog1 feitelijk  alle5 de  
v]drijv+ van d5 ,k>d9aal t5 doel        
hebb5de1 tot  mislukk+ g$oemd4 ,adel en 
,p>lem5t1 die hi] sam5g+51 hadd5 te  ze]
 teg5/rijdige belang5 om tot e51 beide  
p>tij5 bevr$ig5d1  resultaat te kunn5   
kom54 ,wel gelukte het hun d5 ,k>d9aal  
tijdelijk  te dw+5 het l& te v]lat51 ma>
 dit 0 sle*ts van kort5 duur4  ,no* de  
hooge adel1 no* de gee/elijkheid ond]   
,k>d9aal de ,retz1  no* de p>lem5t5     
hadd5 voldo5de ui?\d+sv]mog5 om het teg5
  de ,kon9klijke rege]+ vol te h\d54 ,e5
 algeme5e mo$eloo%eid en  e5 ov]al op d5
 voorgrond tr$5d v]lang5 na> ru/ maakt5 
e5  e9de aan d5 burg]oorlog4 ,tot aan   
zijn dood1 #affa1 bleef ,maz>9 zijn  po/
 bekle$52 da>na nam ,lodewijk ,,xiv zelf
 de teugels van het bew9d  9 h&51 en hij
 bleek de s*itt]5d/e v]p]soonlijk+ van  
het  begrip d] absolute mon>*ie te zijn4
 ,hij v]di5de d5 naam van ,roi  ,soleil4
    ,voor ,frankrijk 0 e5 d] s*itt]5d/e 
tijdp]k5 zijn]  ges*i$5is aangebrok54   
,,ii4    ,franois ,,vi1 ,h]tog de la    

,ro*ef\cauld1 w]d d5 #ae ,septemb] #afac
  gebor54 ,als oud/e van #ab k9d]5 droeg
 hij aanvankelijk d5 naam  van ,pr9s de 
,m>cillac1 na> e5 d] familie-go$]52 e]/ 
na d5  dood van zijn vad]1 9 #afej1     
erfde hij d5 ,h]tog5lijk5 naam4 ,zijn   
familie behoorde tot de oud/e en        
voornaam/e gesla*t5 van ,frankrijk4     
,zij /amde af van ,f\cauld ,i1 ,seigneur
 de la ,ro*e en ,ang\mois04  ,kon+      
,lodewijk ,,xi noemde ,jean de la       
,ro*ef\cauld re$s3 fal et am  c\s90 en  
,frans ,i betitelde het ho(d d] familie 
met3 trs *]  et am c\s9 et p>ra904 ,fi] 
bewe]de ,m>cillac 9 #afdh teg5ov]       
,maz>93    ,ik kan bewijz51 dat s$]t    
drie eeuw5 onze kon+5 het niet b5$5  zi*
 gea*t hebb5 ons te beh&el5 als         
blo$v]want540    ,zijn ov]grootvad] w]d 
,calv9i/ en vond op ,/4 ,b>?olomeus zijn
  dood4 ,de grootvad] di5de d5 ,kon+ van
 ,nav>ra en w]d door soldat5  d] ,ligue 
v]moord4 ,de vad] w]d 9 #afaj ,ka?oliek 
en 9 #afbb tot  ,h]tog en ,pair v]hev54 
,9 de ad]5 van d5 s*rijv] d] ,maximes   

vloeide e*t] nog heel wat calv9i/5blo$4 
,van zijn prille jeugd wet5 wij zoo go$ 
als niets4 ,hij ontv+ ge5  klassieke    
opleid+1 lat] erk5de hij zelf3 met de   
,latijns*e taal op  ge5 go$5 voet te    
/aan4    ,hij 0 #ae ( #af ja> to5 hij 9 
het huwelijk trad4 ,het is wel          
m]kwa>dig1 dat aanga&e de vr\w van zulk 
e5 voornaam en b]oemd  man ongeve] niets
 bek5d is4 ,wij wet5 e*t] dat zij a*t   
k9d]5  t] w]eld bra*t4 ,v]d] is het     
bek5d dat ha> e*tg5oot hemel en  a>de   
bewoog ha> het re*t op e5 tab\ret aan   
het ,h( te bezorg51  ma> het heeft er   
all5 s*ijn van1 dat dit m9d] e5         
uitvloeisel 0  van groote liefde tot    
zijn vr\w1 dan van zijn v]lang5 spo$ig  
d5  rang van ,h]tog te v]krijg54 ,ha>   
/]fja> is onbek5d2 m5 v]mo$t  dat het   
#afgj is4    ,9 #afbi di5de hij bij het 
leg] 9 ,itali1 en to5 de veldto*t  0    
geindigd kwam hij aan het ,h(1 wa> hij  
e5e /]ke g5eg5heid  opvatte voor e5     
h(dame1 ,m>ie de ,haute=t 7de platonis*e
 bem9de  van d5 ,kon+74 ,door ha> kwam  

hij 9 de nad]e omgev+ d]  ,kon+91 ,anna 
van ,oo/5rijk1 en zoo g]aakte hij       
betrokk5 9 de  geva>lijke intriges teg5 
d5 ,k>d9aal4 ,9 zijn ,mmoires erk5t la  
,ro*ef\cauld3    ,ik me5de dat de p>tij 
d] ,kon+9 de e5ige 01 die m5            
fatso5%alve kon volg54 ,zij 0 ongelukkig
 en w]d v]volgd1 en de  ,k>d9aal 0 e]d] 
ha> tiran dan ha> m9na>04    ,het is hem
 spo$ig geblek51 dat de =tu9 niet altijd
 aan de zijde  van het fatso50 /aat4    
,ov] het algeme5 0 het zijn ongeluk     
altijd de p>tij te kiez51 die  v]loor4  
,9 #afce 0 hij bij het leg]1 dat met de 
troep5 van ,fr$]ik  ,h5drik 9 de        
,zuidelijke ,n$]l&5 de ,spanja>d5       
be/re$4 ,ook da>  behaalde hij ge5 roem 
en t5gevolge van te vrijmo$ige opm]k+5  
w]d hem de toegang tot het h( ontzegd4  
,e]/ 9 #afcg w]d hij er  w$] toegelat51 
e5 uit]/ kritiek oog5blik1 want de      
,kon+9  w]d bes*uldigd1 met behulp d]   
,h]tog9 de ,*evreuse1 de groot/e  en    
onv]saag/e intrigante uit die dag51 9   
v]/&h\d+ te /aan  met d5 ,kon+ van      

,spanje4 ,e5 feit is het dat ,anna 9    
briefwissel+  /ond met ha> bro$] ,kon+  
,filips1 en ,ri*elieu de$ zijn be/ de   
vor/9 gevang5 te zett5 en te lat5       
v]/oot54 ,het 0 9 die dag5  dat het     
fanta/is*e plan w]d b]aamd van e5 vlu*t 
d] ,kon+9 met  ha> h(dame1 ond] leid+   
van la ,ro*ef\cauld4 ,met veel zelfk5nis
  s*reef hij lat]2    ,ik 0 op e5       
leeftijd1 wa>op m5 ga>ne de mee/        
buit5gewone  en g]u*tmak5de d+5 doet1 en
 ik da*t dat er 9 die ri*t+  niets mooi]
 0 dan gelijktijdig de ,kon+9 aan d5    
,kon+1 h>5  e*tg5oot1 en aan d5         
,k>d9aal1 die jalo]s op ha> 01 te       
ontvo]5  en ,mademoiselle d',haute=t te 
ontnem5 aan d5 ,kon+1 die v]liefd op    
ha> 004    ,hebb5 wij welli*t te mak5   
met e5 gevolg van zijn h>t/o*telijk     
lez5 van romans8    ,tot uitvo]+ kwam   
het niet2 da>5teg5 w]d ontdekt dat      
,m>cillac  w$] 9 v]b9d+ 0 getr$5 met de 
voortvlu*tige ,h]tog9 de  ,*evreuse4    
,het liep go$ voor hem af1 want na a*t  
dag5 ,ba/ille kwam  hij vrij met e5     

v]bann+ na> zijn ka/eel ,v]teuil4 ,m5   
krijgt  d5 indruk dat de ,k>d9aal hem   
ev5e5s als e5 we9ig geva>lijk1          
opgewond5 jongel+1 en zijn optr$5 als e5
 gasconnade ( galant  avontuur bes*\wde4
    ,9 #afci maakte hij d5 veldto*t 9 de
 ,spaans*e ,n$]l&5 m$e  en hij g$roeg   
zi* zoo mo$ig1 dat de ,k>d9aal hem d5   
rang van  g5]aal-majoor aanbood4 ,het 0 
e*t] de ,kon+91 die hem d5 raad  gaf het
 aanbod aftewijz51 t5 e9de ge5]lei      
v]pli*t+ aan d5  m9i/] te hebb54 ,de    
pr9s bleef voortgaan hulp te v]le55 aan 
sam5zwe]d]s1 zelfs aan deelnem]s van het
 complot van ,c9q ,m>s6    ,e9delijk    
kwam de dag1 wa>na> zoo lang 0 uitgezi53
 de /]fdag  van d5 ,k>d9aal1 ,dec4 '#db1
 en de ,kon+ volgde hem we9ige ma&5     
lat]1 ,mei '#dc4 ,wie de ,kon+9 ge/eund 
hadd5 me5d51 dat ?ans  hun oog5blik     
gekom5 04 ,bitt]e ontgoo*el+2 de ,kon+9 
w]d  ,reg5tes1 ma> nog d5 zelfd5 dag w]d
 ,maz>91 e5 ,italiaan1  aanbevol5 door  
,ri*elieu1 e]/e ,m9i/]4 ,9 zijne        
,mmoires en  vooral 9 zijn ,apologie    

bes*rijft la ,ro*ef\cauld duidelijk hoe 
hem te mo$e w]d te ond]v9d51 dat de     
,kon+91 aan wie hij zi*  z geheel gewijd
 _h1 en t5 behoeve van wie hij me] dan  
e5s alles  op het spel _h gezet1 niet   
b]eid w]d gevond5 hem e5 ambt te        
v]le551 ov]e5kom/ig zijn rang en        
v]di5/e4 ,9 de dag5 h>]  v]drukk+ mo*t  
zij ga>ne de di5/5 van d5 ridd]lijk5    
jong5  man hebb5 aanva>d1 nu zij de     
opp]ma*t 9 h&5 _h en veelal  door de    
oog5 van ,maz>9 keek1 w]d zij           
onv]s*illig teg5ov] hem1  die alle      
aanbi$+5 afsloeg en bepaaldelijk w5s*te 
e5 ambt te  bekle$5 9 ha> p>ticuli]5    
di5/04 ,zoo ont/ond /ond e5  toe/& van  
v]vreemd+1 die ze] ongun/ig op het gemo$
 van d5  teleurge/elde w]kte4 ,0 het hem
 to* bek5d dat hij weg5s zijn  tr\we    
di5/5 aan de ,kon+9 op5lijk e5 m>tela>0 
w]d g5oemd  en zij zelf van ha>         
s]viteur0 sprak4 ,dit _h j>5 g$uurd1 en 
z  ze] s*e5 zij hem g5eg51 dat zij      
v]kla>de1 wanne] hij aan het  front 01  
de nieuwsblad5 weg te w]p51 zoodra zij  

er niets ov] hem  9 _h gevond54    ,nu  
de om/&igh$5 v]&]d w>5 s*e5 dat alles te
 zijn  v]get54 ,da>5teg5 moet erk5d     
word5 dat hij1 t5 gevolge van  zijn     
opvatt+ van fatso51 e] en ridd]lijkheid1
 zijn neig+ tot  het romantis*e en zijn 
e]zu*t1 ge5 gemakkelijk m5s*0 04        
,ondanks alle erv>+5 me5de hij zi* niet 
los te kunn5 mak5 van  intrigant5 als de
 ,h]tog9 de ,*evreuse1 die e5 nieuw     
kabaal _h  v]oorzaakt 9 v]b& met het    
v9d5 van twee liefdesbriev51 die  aan e5
 da>aan geheel ons*uldige w]d5          
toeges*rev54 ,da>5teg5  joeg hij &]e    
groote he]51 zooals d5 ,h]tog van       
,orleans1 oom van  d5 ,kon+1 teg5 zi* 9 
het h>nas door onvoorzi*tige uitlat+54  
,telk5s zi5 wij hem w$] p>tij kiez5 voor
 de p>tij1 die het t5  slotte v]lie/4 ,0
 het ridd]lijkheid1 onb]ad5heid1 zu*t   
tot  oppositie1 naiveteit1              
edelmo$igheid1 onh&igheid8 ,miss*i5 0   
e5 we9ig van dit alles 9 het spel1 ma>  
het gevolg 01 dat hij  zi*1 zo[el op    
militair als op /aatkundig gebi$1 t5    

slotte elke  mogelijkheid tot slag5     
afsne$4    ,het 0 9 #afdf dat hij 9     
nad]e aanrak+ kwam met e5 vr\w1 die  e5 
groote rol 9 zijn lev5 heeft gespeeld3  
,anne-,gnevive de ,b\rbon1  do*t] van d5
 ,pr9s van ,cond4 ,zij 0 9 #afai 9 de   
gevang5is  te ,v9c5nes1 wa> ha> vad]    
opgeslot5 01 gebor54 ,zo[el door  ha>   
s*oonheid als door ha> gee/ wi/ zij i$] 
te betoov]54 ,9  #afdb huwde zij d5 #bd 
ja> oud]5 ,h]tog de ,longueville        
7,h5drik  ,,ii van ,orleans71 ma>       
huwelijk/r\w 0 e5 deugd1 die 9 di5  tijd
 we9ig beoef5d w]d4 ,onteg5zeggelijk is 
deze zu/] van d5  groot5 ,cond e5 d]    
ho(dp]son5 van de ,fronde gewee/1 ma>   
het  is moeilijk uittemak5 ( het la     
,ro*ef\cauld 01 die ha> aanzette  ( dat 
het omgeke]de het geval 04 ,voor het    
laat/e is nog al wat  te zegg51 want zij
 0 buit5gewoon en]giek4 ,opm]kelijk is  
het  dat tijdg5oot5 de intieme v]h\d+   
van dit pa> ho(dzakelijk aan  eig5belang
 van zijne zijde toes*rijv51 ma>        
oordeelvell+5 van  deze tijdg5oot51 mee/

 all5 bij de e9delooze intriges         
betrokk51  mag m5 niet te grif aannem54 
,d5 indruk maakt het1 dat hij ind]daad  
e5 h>t/o*t voor ha> _h opgevat1         
wa>teg5ov] /aat dat ,madame  de ,svign1 
die hem veel _h ontmoet1 en hem g5eg5 01
 #g ,oct4 #afgf  s*reef3 ,ik gelo( niet1
 dat hij ooit wat m5 noemt v]liefd is   
gewee/04 ,9 zijn ,mmoires v]kla>t hij   
onomwond5 hoe bij hem het  plan tot     
rijpheid kwam de p>tij d] ,kon+9 te     
v]lat5 en zi* bij  h>e teg5/&]s         
aantesluit54 ,wat hij ha> vroeg w]d     
geweig]d1  zelfs de militaire aan/ell+1 
hem vroeg] door d5 ,k>d9aal  aangebod51 
do* op ha> raad van de h& gewez54       
,zoo veel onnutte bemoei+5 en           
we]z9wekk5de erv>+5 bra*t5  mij e9delijk
 op &]e g$a*t5 en d$5 mij geva>volle    
weg5  opzoek5 om aan de ,kon+9 en d5    
,k>d9aal mijn wrok te betoon504    ,de  
op5lijke breuk volgde e]/ e5 pa> ja>    
lat]4 ,madame de  ,longueville v]trok   
#ba ,juni #afdf na> ,mun/]1 wa> ha> man 
betrokk5  0 bij de vr$esond]h&el+51 en  

we9ige dag5 lat] voegde  ,m>cillac zi*  
als vrijwillig] w$]om bij het leg] 9    
,vla&]54  ,ev5 als de vorige maal _h hij
 ge5 geluk1 want re$s 9 ,augu/us w]d    
hij voor ,m>dijck door drie musketkogels
 gewond1 t5 gevolge wa>van  hij na>     
,p>ijs t]ug moe/ ke]54 ,door bemoei+5   
van zijn vad]  w]d hem v]gund het       
g\v]neurs*ap van ,poit\ te koop51 e5    
po/1  die hem e*t] vol/rekt niet        
aantrok4 ,to5 9 #afdh de moeilijkh$5    
tuss*5 ,maz>9 en het p>lem5t begonn51   
trad hij te ,poiti]s  tr\w op voor het  
,h( en d5 ,k>d9aal1 en hij erk5t dat er 
to5 e5  to5ad]+ tuss*5 hem en d5 ,m9i/] 
0 ont/aan4 ,zelfs _h m5  hem d5 titel   
van ,h]tog belo(d1 aan welk5 rang het   
vurig bege]de  re*t op e5 tab\ret t5    
hove voor zijn gemal9 v]bond5 04 ,het   
niet nakom5 dez] bel(te1 ondanks        
v]s*ill5de rappels1 de$ hem  t]ugvall5 9
 de oppositie4 ,zes &]e hovel+5 w]d5 met
 deze  ond]s*eid+ wel b$a*t1 hij alle5  
niet4    ,inmiddels 0 buit5 hem om e5   
ov]e5kom/ geslot5 tuss*5  voorname      

p>lem5tsl$51 en l$5 van d5 all]hoog/5   
adel1 zooals  ,pr9s ,conti1 d5 ,h]tog de
 ,longueville1 d5 ,coadjuteur de ,retz  
enz41  tot het vo]5 van e5 gewap5d v]zet
 teg5 de rege]+4 ,het 0 het  beg9 van d5
 burg]oorlog1 die 9 de e]/e plaats g]i*t
 0 teg5  ,k>d9aal ,maz>9 en zijn zw>e   
bela/+5 en 9 het algeme5 teg5  de       
absolute mon>*ie4 ,zoodo5de reikt5 elk&]
 de h& edel5 en  p>lem5tsl$51           
natuurlijke vij&51 die alle5 sam5 kond5 
gaan zoo  lang het gold het v]drijv5 van
 de to5malige rege]+4 ,behoorlijke      
plann5 voor het geval van slag5 kond5   
niet be/aan2 p]son51 die  het ro] 9 h&5 
z\d5 kunn5 nem51 ontbrak54 ,v]s*ill5de  
groote  he]5 begonn5 d5 /rijd met we9ig 
ov]tuig+4    ,m>cillac w]d door ,mevr\w 
de ,longueville na> ,p>ijs opontbod5 t5 
e9de zi* bij het complot aantesluit5 en 
hij gaf onmiddelijk aan de  roep/em     
gehoor4 ,ook hi] w$] g+ het initiatief  
niet van hem uit4    ,het maakt d5      
indruk dat ,mevr\w de ,longueville de   
ziel d] beweg+  01 al w]d ha> bro$]1 de 

,pr9s de ,conti1 als het ho(d aangezi54 
,cond1 ha> &]e bro$]1 die zi* e]/ _h    
will5 aansluit51  draaide t5 slotte om  
en nam het bevel d] ,kon9klijke troep5  
op zi*1  die ,p>ijs beleg]d54 ,het h(   
vlu*tte na> ,/4 ,g]ma92 ,conti en  zijn 
zu/] nam5 hun intrek 9 het /adhuis van  
,p>ijs1 t5 e9de het  wantr\w5 d] bevolk+
 teg5 h5 weg te nem54 ,all]lei groo!d5  
slot5 zi* bij de p>tij van het ,p>lem5t 
aan3 de ,h]tog5 de  ,beau=t1 d',elbeuf1 
de ,b\illon1 de ,luynes2 ,tur5ne1 de    
,m>kies de  ,noirm\ti]1 enz41 m5 ziet3  
,m>cillac 0 9 go$ gezels*ap4    ,9 e5   
geve*t teg5 de troep5 van ,cond w]d hij 
ern/ig gewond1  zoodat hij p]soonlijk   
niet me] kon optr$5 voor dat de s*ikk+  
van ,rueil 7#aa ,ma>t '#di7 e5 e9de aan 
de vij&elijkh$5 maakte4 ,het  0 ,mevr\w 
de ,longueville1 die bij de ond]h&el+5  
zijn belang5  beh>tigde4 ,9 het /adhuis 
0 zij mo$] geword5 van e5 zoon1  wa>van 
het vad]s*ap algeme5 aan ,m>cillac w]d  
toeges*rev54 7#bh  ,jan4 '#di74    ,lang
 duurde de vr$e niet3 ,maz>9 en ,cond   

v]droeg5 elk&] ze]  sle*t en de ,m9i/]1 
bevreesd voor te groot aanzi5 van ,cond1
 liet  hem 7#ah ,jan4 '#ej7 met ,conti  
en ,longueville gevang5 zett54 ,mevr\w  
de  ,longueville wi/ zi*1 door op raad  
van ,m>cillac de vlu*t te nem51  te     
r$d52 hijzelf begaf zi* na> ,poit\ om te
 tra*t5 ,bordeaux 9  op/& te br5g54     
,hi]m$e 0 het twe$e b$rijf d] ,fronde   
begonn51 ev5  onv]kwikkelijk als het    
e]/e4 ,ook het d]de en laat/e 0  niet   
bet]4 ,geldgebrek1 onh&igheid van ,cond1
 afwezigheid van  geme5s*appelijk       
e9dbelang bij de fronde]5de bondg5oot54 
,da>teg5ov] de taaiheid en geslep5heid  
van d5 ,k>d9aal en de  kra*t1 die van   
het kon+s*ap uitg+4 ,e5 d] en]giek/e    
figur5 is  wel ,mevr\w de ,longueville  
geblev51 die het bov5di5 niet toela*te  
na> h>5 e*tg5oot t]ugteke]54 ,la        
,ro*ef\cauld wordt door me]  dan n      
tijdg5oot geprez5 om zijn kordaat optr$5
 als soldaat1 ma>  lauw]5 viel5 er niet 
voor hem te behal54 ,zijn ka/eel        
,v]teuil  w]d v]woe/ en bij e5 geve*t 9 

d5 ,faub\rg ,/4 ,anto9e 7#b ,juli  '#eb7
 w]d5 hem bijna de oog5 uit het ho(d    
ges*ot54    ,wat baatte het dat de      
,pr9s5 uit hun gevang5s*ap w]d5         
ontslag51  wat hielp het dat ,maz>9     
tijdelijk het l& moe/ v]lat58 ,de ,kon+ 
de$ 9 ,octob] #afeb zijn fee/elijk5     
into*t 9 ,p>ijs en nog ge5  ja> lat] w]d
 de vr$e geslot51 met volkom5 ov]w9n+   
door de  ,mon>*ie4    ,la ,ro*ef\cauld's
 toe/& 0 all]treurig/4 ,zijn =tu9       
wanhopig  a*t]uitgegaan en natuurlijk   
ge5]lei uitzi*t op e5 rege]+sambt1  hem 
wa>dig4 ,zijn v]h\d+ tot ,mevr\w de     
,longueville 0 geindigd1  da> zij zi* de
 h(mak]ij van d5 ,h]tog de ,nem\rs _h   
lat5  welgevall54 ,de wijze1 wa>op hij  
to5 teg5 ha> is opgetr$51  behoort niet 
tot zijn lui/]rijke dad54 ,hij trok zi* 
t]ug op zijne  bezitt+51 ,v]teuil en    
,ro*ef\cauld1 9 de e]/e plaats om zi*   
te wijd5 aan het h]/el van zijn v]mog54 
,da>naa/ begon hij zijn  lett]kundige   
loopbaan4    ,gelijk hi]bov5 re$s w]d   
gemeld _h hij niet ge/ude]d4  ,ges*rift5

 van zijn h& uit zijn prille jeugd zijn 
niet bek5d4  ,het oud/e docum5t is e5   
brief van #afch1 wa>9 hij zijn h\d+     
teg5ov] de ,h]tog9 de ,*evreuse1 de     
teg5/&/] van ,ri*elieu  v]d$igt4 ,hi]   
hebb5 wij e5 uitmunt5d ge/eld /uk1 dat  
voor e5  jong m5s* van groote va>digheid
 getuigt4    ,het twe$e docum5t         
dagteek5t van elf j>5 lat] en is w$] e5 
apologie1 ditmaal de v]d$ig+ van zijn   
p>tij-kiez5 teg5 de  ,kon+9 9 #afdi4    
,e]/ 9 #ahee is het 9 druk v]s*552 ,ad4 
,regni]1  die de monum5tale uitgave d]  
w]k5 van la ,ro*ef\cauld bezorgde1      
noemt het e5 d] e]/e voorbeeld5 van     
#ag;de eeuws* ,frans* proza1            
natuurlijk1 gespi]d1 fl9k en vloei5d4   
,hi] is ev5wel nog ge5  lett]kundige aan
 het woord1 het is e5 teleurge/elde     
e]zu*tige1 e5  bele$igd edelman1 ( iem&1
 die zi* als zoodanig bes*\wt4    ,de   
e]/e maal1 dat hij als s*rijv] voor het 
publiek trad1 0  9 #afei met zijn       
bijdrage aan e5 bundel1 getiteld3       
,recueil des  portraits et loges en v]s 

et en prose1 ddi  ,s4 ,a4 ,r4           
,mademoiselle4  ,p>is1 ,m4,,dc4,,lix04  
7,met ,mademoiselle wordt b$oeld de     
do*t] van d5  bro$] van ,lodewijk       
,,xiii74 ,zij _h e5 lett]kundig salon4  
,zijn bijdrage draagt het ops*rift3     
,portrait de ,m4 ,r4 ,d4 fait p>        
lui-mme04 ,sle*ts +ewijd5 kond5 wet5 wie
 hi] aan het woord 04  ,sommig5 mog5    
v9d51 dat m5 hi] met v]rega&e ijdelheid 
te mak5  heeft1 jui/] komt het mij voor 
het /uk als e5 voortbr5gsel uit e5  kr+ 
van to5malige s*oone-gee/5 te bes*\w54  
,9 het #c;de b$rijf van le ,misantrope  
legt ,molire ,aca/e e5  bespiegel+ 9 d5 
mond1 wa>van de zelfg5oegzaamheid       
e5igsz9s aan  de bewoord+5 van la       
,ro*ef\cauld do5 d5k54 ,e5e fijne       
spott]nij  van d5 di*t]4    ,opm]kelijk 
is o4a4 wat de ,h]tog 9 zijn portret van
 zijn  lett]kundig5 arbeid zegt4 ,ik    
s*rijf e5 go$ proza en di*t met  go$    
gevolg2 mijn g$i*t5 zijn niet sle*t2 en1
 indi5 ik na> d5  roem hunk]de1 die op  
dat gebi$ te behal5 is1 dan a*t ik mij  

met  we9ig arbeid 9 /aat e5 go$5 naam te
 v]w]v540 ,lat] zegt hij  nog e5s e5    
vrij go$ oordeel ov] di*tw]k50 te       
bezitt54    ,na> aanleid+ hi]van e5ige  
opm]k+54 ,t5 e]/e moet word5  erk5d1 dat
 bezwa>lijk e5 t]loops ne]ges*rev5      
voorspell+  s*itt]5d] kon uitkom54 ,de  
s*rijv] is z algeme5 erk5d1 dat  we9ige 
j>5 gel$5 op ,frans*e s*ol5 de le]l+5   
het bewu/e  portret0 bij wijze van taal-
 en /ijloef5+1 van buit5 moe/5  le]54   
,t5 twe$e m]k ik op1 dat iem&1 die z ov]
 zijn proza en zijn  v]z5 spreekt1 veel 
me] moet hebb5 ges*rev51 dan ons bek5d  
is4  ,veel is miss*i5 v]lor5 gegaan1 (  
door hem v]nietigd4 ,van zijn  v]z5 is  
niets tot ons gekom54 ,m5 heeft e5s iets
 v]nom5 omtr5t  e5 h&s*rift met g$i*t51 
ma> het is bij die nevela*tige  m$$eel+ 
geblev54 ,voor zijn dood v]br&de hij    
zijn papi]54    ,re$s spo$ig na het e9de
 van d5 oorlog begon hij e5 ze]         
belangrijk ges*rift1 zijne ,mmoires1 die
 feitelijk e5 apologie moet5  zijn van  
zijn g$rag g$ur5de de onlu/5 tijd5s het 

reg5ts*ap4  7#afdc-afec74 ,hi]m$e heeft 
hij zi* tot #afei bezig geh\d54 ,lat]   
voegde hij er het tijdvak #afbd-afdc aan
 toe4    ,met dit ges*rift zi5 wij hem  
h&el5 zooals lat] met de ,maximes3  hij 
v]tr\wde zi* de e9dr$actie niet toe1 r$5
 wa>om hij  afs*rift5 bij vri5d5 liet   
rondgaan om opm]k+5 ( v]bet]+5          
uittelokk54 ,zelf bleef hij /e$s aan het
 vijl5 en slijp51 wa>aan  e5 groot      
aantal v]s*ill5 tuss*5 de afs*rift5 en  
drukk5 te  wijt5 is4    ,ma> dat 9 de   
w]eld z5d5 van afs*rift5 _h nog         
b$5kelijk]  gevolg53 ,zij kwam5 9 h&5   
van p]son51 die er belang bij hadd5  het
 h&s*rift te lat5 drukk51 buit5 d5      
s*rijv] om4 ,dit ov]kwam  ?ans la       
,ro*ef\cauld4 ,e5 drukk] te ,r\aan      
bela/te zi* met die  taak1 ma> de       
s*rijv]1 tijdig gewa>s*uwd1 0 nog bij   
ma*te de  oplaag 9 beslag te lat5 nem54 
,hi]toe kon hij ov]gaan omdat de  drukk]
 9 ,frankrijk woonde1 ma> to5 9 #affb1  
kwansuis te ,keul51  ma> feitelijk te   
,brussel1 e5 boek v]s*e51 getiteld3     

,mmoires  de ,m4 ,d4 ,l4 ,r4 sur les    
brigues  la mort de ,l\is ,,xiii1 les   
gu]res  de ,p>is et de ,guy5ne et la    
prison des ,pr9ces4 ,*ez van ,dyck1     
,cologne01 0 de s*rijv] ma*teloos4 ,het 
boekje v]wekte e5 /orm  van             
v]ontwa>dig+4 ,de oorlog 0 nog ge5 ti5  
ja> geindigd en de  ho(dp]son5 w>5 bijna
 all5 nog 9 lev54 ,en wie w5s*te aan dat
  alles h]9n]d te word58    ,de s*rijv] 
zag zi* g5oopt w$] tot zelfv]d$ig+ ov]  
te gaan4  ,bewa>d is geblev5 e5 door hem
 afgelegde v]kl>+1 inh\d5de de  v]zek]+1
 dat de uitgave buit5 hem om is ges*i$1 
dat het groot/e  deel van het boek niet 
van zijn h&1 en het ov]ige s*romelijk   
v]vals*t is4 ,aan de ,m>kiez9 de ,sabl  
en de ,he]5 de ,lianc\rt  en ,esprit _h 
hij getoond wat er 9 zijn eig5 h&s*rift 
/ond en  da>uit bleek b4v4 dat er niets 
griev5ds teg5 ,cond 9 /ond4    ,mog5    
sommig5 zi* bij die v]kl>+ hebb5        
ne]gelegd1 het spreekt  van zelf1 dat   
het boekje vele lez]s heeft gevond54 ,er
 be/aan  talrijke drukk5 van1 wa>ond]   

met groote wijzig+54 ,deze zijn wel     
buit5 wet5 van d5 s*rijv] aangebra*t4   
,behalve met zijn hi/oris*-apologetis*  
w]k begon hij zi* met  &]5 arbeid bezig 
te h\d54 ,m5 neemt aan dat dit 9 '#eh-ei
  ges*i$de4    ,9 elk opzi*t            
teleurge/eld t]uggekom5 uit di5         
maal/room van  intriges1 di5 oceaan van 
zelfzu*t1 eig5belang1 hui*el>ij en      
tr\weloo%eid1 wa>9 hij j>5 lang geleefd 
_h1 _h zi* bij hem  e5 gemo$sge/eldheid 
ontwikkeld1 wa>van wij 9 zijn           
zelfportret  duidelijke aanwijz+5 hebb54
 ,hij erk5t zijn zwa>mo$igheid en       
bewe]t1 dat m5 hem 9 drie ( vi] j>5     
nauwelijks drie ( vi]  maal heeft zi5   
la*54 ,hij h\dt bij voorkeur van ern/ige
 gesprekk5  en v]kie/ bov5al z$ekundige 
ond]w]p54 ,naa/ zijn neig+ tot  het     
op/ell5 van v]d$ig+5 van zijn g$rag     
ontwikkelde zi* e5  pe9z5 ov] en zoek5  
na> de oorzak5 en beweegr$55 van alles1 
wat hij _h zi5 do54 ,het is t5 e55male  
begrijpelijk1 dat zijn  lev5s9zi*t niet 
optimi/is* z\ zijn4    ,m5 heeft        

gevraagd hoe hij aan zijn /( 0 gekom5 en
 ( hij niet  bij &]e morali/5 z\ hebb5  
geput4 ,hi] op wordt re$s geantwoord  9 
e5 h&s*rift uit de #b;de helft d]       
,x,v,i,ide eeuw 7,bibl4 ,nat4 ,n\v4     
,acq4 fr4 #dccc74 ,bijna alles0 z\ hij  
hebb5 ov]g5om5 uit e5  boekje1 getiteld3
 ,la ,sonde de la ,consci5ce01 te ,g5ve 
9 #afcd  v]s*554 ,s*rijv] 0 ,jean       
,v]neuil1 die het uit het ,engels* _h   
v]taald4 ,de oorspronkelijke titel 03 ,!
 ,my/]y ( ,selfdeceiv+1  by ,daniel     
,dyke1 ,london1 #afae04 ,9 het h&s*rift 
m]kt m5 op3 ,hij  voegt er alle5 het    
mooie ,frans* aan toe04    ,niet ga>ne  
z\ ik iets te kort do5 aan de v]di5/e   
dez]  volkom5 v]get5 s*rijv]s1 zek]     
brave1 vrome prote/ant51  ma> de        
ges*i$5is heeft re$s ha> oordeel        
gesprok53 hun w]k  is volkom5 v]get51   
t]wijl de bundel van la ,ro*ef\cauld    
zijn  wa>de zal blijv5 beh\d5 zoo lang  
m5 ,frans* zal lez54 ,niet als          
/ijloef5+1 ma> om g5ot te smak5 van de  
gee/ige wijze1 wa>op  hi] k]na*tige     

g$a*t5 zijn uitg$rukt4    ,nog me]      
v]telt het h&s*rift3 ,mevr\w de ,sabl   
heeft de ,maximes  h]zi52 de mooi/e kom5
 van ha>4 ,hij doet er niets aan zond]  
het  ha> te toon54444 ,die m>kiez9 is   
het orakel1 dat door het geheele  ,h(   
wordt g]aadpleegd4 ,zij vleit 9 hooge   
mate de eig5liefde1 wanne]  zij m5s*5   
aanspreekt04    ,wie zulke ov]drev5     
b]i*t5 voor wa> mo*t will5 aannem51     
moge e5 brief lez51 door d5 s*rijv]     
g]i*t aan ,mademoiselle de  ,scudry1 de 
bek5de romans*rijf/]4 ,da>9 zegt hij3   
,gij hebt  e5ige mijn] laat/e maximes   
dusdanig v]fraaid1 dat zij veele] aan  u
 dan aan mij toebehoor54 ,ik w5s*       
h>t/o*telijk1 dat u dezelfde  g5ade aan 
de &]e z\dt will5 bewijz504    ,m5 ziet3
 hij 0 niet bang hem v]le5de hulp te    
erk5n51 ma> hij  zal v]mo$elijk veel    
zulke briefjes hebb5 ges*rev51 want het 
0  nu e5maal zijn gewoonte de vri5d5 en 
vri5d9n5 te raadpleg54  ,indi5 nu       
,mevr\w de ,sabl zoo buit5gewoon knap 0 
gewee/1 is het  wel bevreemd5d1 dat de  

door ha> nagelat5 maximes niets om het  
lijf  hebb54    ,er zijn s*ild]s en     
beeldh\w]s1 die van hun w]k ge5 afs*eid 
kunn5 nem51 die altijd nog iets te      
wijzig5 v9d54 ,bijkans met  geweld moet 
m5 t5 slotte hun s*ild]ij ( beeld uit   
het ateli]  lat5 weghal5 om e5 e9de aan 
het getob te mak54 ,e5 d]gelijk  kun/5a>
 0 la ,ro*ef\cauld4 ,segrais v]haalt dat
 de ,h]tog hem  cahi]s met spreuk5      
toezond1 met v]zoek die vijf ( zes wek5 
ond]  zi* te h\d51 t5 e9de zo[el vorm   
als inh\d ru/ig te beoordeel51  en dat  
er spreuk5 zijn1 die me] dan d]tig maal 
he5 en we] zijn  gezond54    ,van die   
voortdur5de v]&]+5 kan m5 ze] m]kwa>dige
 /aaltjes  v9d5 door het v]gelijk5 d]   
h&s*rift5 en v]s*ill5de drukk54  ,vaak  
komt het voor dat hij zijn oordeel      
v]za*t1 t5 m9/e m9d]  algeme5           
toepasselijk maakt1 e5 v]za*t+          
toeges*rev5 aan d5  invlo$ van ,mevr\w  
de ,lafayette1 zijn intieme vri5d91 van 
wie nog  aan/onds sprake zal zijn4      
,b4v4 ,nr4 ,x4 ,hi]9 /ond oorspronkelijk

 altijd01 hetge5 lat]  w]d bijna        
altijd04    ,,ccv4 ,de deugdzaamheid d] 
vr\w5 is dikwijls ha> gehe*!id aan  ha> 
naam en ha> ru/04 ,het bep]k5de woord   
dikwijls0 is e]/ 9  lat]e drukk5        
+evoegd4    ,,ccxxii4 ,er zijn we9ig    
m5s*51 die bij de e]/e nad]+ van d5     
oud]dom niet d$5 blijk5 op welke wijze  
hun li*aam en gee/ zull5  v]zwakk504    
,oorspronkelijk /ond 9 plaats van we9ig0
 het veel  v]d] /rekk5d ge504           
,,cclxiii4 ,hetge5 m5 vrijgevigheid     
noemt is mee/al sle*ts de  ijdelheid van
 te gev51 die wij hoog] s*att51 dan     
hetge5 wij  gev504 ,de aanhef 0 e]/3 ,er
 be/aat ge5 vrijgevigheid1 het is       
sle*ts de ijdelheid van te gev501 enz4  
,,ccclxxi4 ,de jeugd is e5 voortdur5de  
roes3 zij is de koorts van het  v]/&04  
,hi]9 is h]haaldelijk v]&]d4 ,vroeg]    
heette het3 de  koorts d] gezondheid2 de
 dwaa%eid van het v]/&01 lat]3 de       
koorts van het lev52 de dwaa%eid van het
 v]/&04    ,e5 opm]kelijk voorbeeld is  
,,ccxli4 ,behaagzu*t is de grondslag    

van het gemo$ d] vr\w51 ma> all5 br5g5  
ha> niet 9 praktijk1  omdat de          
coquett]ie van sommig5 9 b$wang wordt   
geh\d5 door vrees  ( door het v]/&04    
,de aanhef heeft hem veel ho(dbrek5     
geko/3 9 #affe s*reef hij  alle vr\w501 
9 #afff 0 dit de mee/e vr\w50 geword54  
,t5  slotte w]d het 9 #afga de vr\w504  
,da> heeft de invlo$ zijn]  vri5d9n5 zi*
 zek] do5 geld56    ,het w>5 ze]        
voorname1 begaafde en ontwikkelde dames1
 die  vri5d9n51 en gelukkig is m5ig     
briefje van ha> h& bewa>d  geblev51 jui/
 t5 opzi*te van la ,ro*ef\cauld en zijn 
maximes en  het is ze] de moeite wa>d te
 lez5 wat zij elk&] kort voor het 9     
druk v]s*ijn5 van d5 bundel s*rev54     
,de ,pr9ces de ,guymn1 geb4 ,anne de    
,rohan1 s*rijft b4v4 9 '#fc aan  de     
,m>kiez9 de ,sabl1 e5 ern/ige vri5d9 van
 d5 s*rijv]1 e5ige  maximes te hebb5    
gezi51 en te geloov51 dat zij me] op het
 humeur  van d5 s*rijv] gegrond zijn dan
 op de wa>heid1 hij beoordeelt  i$] na> 
zi* zelf04    ,ha> vri5d9 0 het volmaakt

 hi]m$e e5s3 de s*rijv] heeft  9 zijn   
humeur de maxime d] luiheid gevond51    
want nooit 0 er e51  groot] dan de      
zijne01 en deze bew]+ w]kt zij nog v]d] 
uit4    ,t]loops zij opgem]kt1 dat 9 e5 
bes*rijv+ van de prov9cie1  wa> la      
,ro*ef\cauld gebor5 is1 wordt v]meld dat
 de bewon]s ov]  het algeme5 als lui    
geld54 7,jean ,g]vais1 ,mmoires sur     
l',ang\mois4  #agbf74    ,mevr\w de     
,lianc\rt s*reef aan dezelfde dame1 dat 
zij aanvankelijk  ont/eld 0 gewee/ ov]  
de wre$e beoordeel+ d] deugd51  ma>1    
v]d] lez5de1 _h zij to* a>dige en zelfs 
go$e d+5  aangetr(f54 ,alle5 moe/5 hi]  
en da> e5ige woord5 gewijzigd  word54   
,en ,mademoiselle de ,v]tus 7,ca?4      
,fran4 de ,bretagne71 vri5d9  van de    
,h]tog9 de ,longueville1 riep ,madame de
 ,sabl te hulp1 om er  voor te zorg51   
dat de jonge #ad;j>ige ,graaf de ,sa9t  
,paul 7zoon van  ,mevr4 de ,longueville 
en4444 d5 ,h]tog de la ,ro*ef\cauld7 de 
maximes  niet te lez5 z\ krijg54        
,mevr\w de la ,fayette1 lat] de intieme 

en tr\we vri5d9 van d5  s*rijv]1 riep1  
ook 9 '#fc1 uit3 welke v]dorv5heid moet 
m5  9 gee/ en h>t bezitt5 om 9 /aat te  
zijn iets d]gelijks te  b$5k504 ,bov5di5
 v]zo*t zij ,mevr4 de ,sabl h>e maximes 
7het  w]d mode die te mak57 t] le51 als 
teg5gif van die van d5 ,h]tog4    ,ze]  
opm]kelijk is de beoordeel+ van de h&   
van de ,h]tog9 de  ,s*omb]g1 geb4 ,m>ie 
de ,haute=t1 de platonis*e liefde van   
,lodewijk  ,,xiii4 ,hi]bov5 w]d re$s    
gemeld1 dat la ,ro*ef\cauld ind]tijd    
voor  ha> e5 w>me g5eg5heid _h opgevat4 
,op5h>tig erk5t zij1 nog  niet zoo v] te
 zijn gekom5 van 9 de w]eld no* e]1 no* 
go$heid1  no* e]lijkheid te v9d54 ,zij  
a*t da>om de ,maximes geva>lijk4 ,dan   
/aat zij bij e5ige spreuk5 /il1 die zij 
prij/1 om te e9dig5 met  de raadgev+ aan
 d5 s*rijv] om niet ov] te gaan tot het 
lat5  drukk51 om niet alle v]tr\w5 te   
v]liez51 dat m5 9 hem z\  kunn5 /ell54  
,d]gelijke beoordeel+5 blev5 hem        
voorzek] niet v]borg51 en hij1  die to* 
re$s ge5 man van /]k initiatief 01 zag  

er teg5 op die  m9 gun/ige me5+ te      
trotse]54    ,hoe nu te h&el58 ,het     
middel 0 w]kelijk niet zoo moeilijk te  
v9d54 ,met het 9 druk v]s*ijn5 zijn]    
,mmoires _h hij er niet  lang gel$5 m$e 
k5nis gemaakt1 zooals hi]bov5 w]d       
m$eg$eeld4  ,ik z\ niet ga>ne bew]51 dat
 de ,h]tog die publicatie z\ hebb5  9 de
 h& gew]kt2 da>voor zijn de v]vals*+5 al
 te plomp1 ma>  hij _h er zek] uit      
gele]d1 dat het alles wa>d is zi* op e5 
gegev5 oog5blik te kunn5 v]s*uil5 a*t]  
het uitvlu*t3 de  uitgave heeft buit5   
mijn wet5 plaats gehad en is v]vals*t4  
,ma>  ook zond] die erv>+ k5de la       
,ro*ef\cauld volkom5 nauwkeurig de  rol1
 die de ,holl&s*e boekh&el speelde4     
,alles wat 9 ,frankrijk  geva> liep 9   
beslag te word5 g5om51 w]d gretig door  
,holl&s*e  ag5t5 aanva>d4 ,e5maal 9 hun 
l& aangekom5 en g$rukt1 w>5  er hond]d  
geleg5h$5 het g$rukte ov] de gr5z5 te   
smokkel54  ,bov5di5 0 de boekh&el 9     
,holl& veel bet] uitg]u/ om d5  v]koop  
d] uitgav5 te bevord]54 ,m5 moet de     

titellij/5 zi5 om te  kunn5 beseff5 wat 
9 de ,x,v,i,ide en ,x,v,i,i,ide eeuw 9  
de ,n$]l&5 de  productie van ,frans*e   
boek5 beteek5t4 ,ziehi] e5 kle9e greep  
uit  de all]belangrijk/e w]k53          
,desc>tes1 ,disc\rs de la ,m?ode4       
,leyde1 #afcg4    ,corneille1 ,le ,cid4 
,leyde1 #afch4    ,n\velles de div]s    
qu>ti]s4 ,am/]dam1 #afci4 7,de e]/e     
,frans*e  c\rant74    ,corneille1       
,l'illu/re ,?tre4 ,leyde1 #afdd4        
,pascal1 ,les ,prov9ciales4 ,cologne1   
#afeg4    ,pascal1 ,p5ses sur la        
,religion4 ,am/]dam1 #afhd4    ,molire1 
,le ,fe/9 de ,pi]re4 ,am/]dam1 #afch4   
,de ,bussy ,rabut91 ,hi/oire am\reuse de
 ,france4 ,am/]dam1 #afga4    ,het      
aantal ,frans*e c\rant5 0 legio1 en 9 de
 #ah;de eeuw bleef de  /room van        
,frans*e boek5 aanh\d54 ,e]/e drukk5 van
 de groot/e  s*rijv]s w>5 niet zeldzaam6
 ,voltaire1 ,montesquieu1 ,r\sseau1     
,bayle1 ,crbillon1 enz4    ,het 0 dus   
vol/rekt ge5 buit5gewoon feit1 dat 9    
#affd 9 d5 ,haag  e5 e]/e druk d]       

,maximes v]s*e51 en wel ond] d5 titel3  
,s5t5ces et ,maximes de ,morale4 ,a la  
,haye1 *ez ,jean et ,daniel  ,/euck]1   
,,ci,i,,clxiv40    ,het boek 0 voorzi5  
van het drukk]sm]k d] ,elzevi]s1 en e5  
d]  e]/e uitgav5 d] ,/euck]s1 die lat]  
me] belangrijke w]k5 de  w]eld hebb5    
+ezond54 ,de naam van d5 s*rijv] w]d    
niet v]meld4    ,is deze druk van #affd 
v]s*55 met voork5nis van d5 s*rijv]8    
,bewijz5 zijn er niet om e5 bepaald     
beve/ig5d antwoord te gev51  ma> de     
mogelijkheid is niet uitgeslot52 bijna  
z\ m5 zegg53 de  wa>s*ijnlijkheid is    
niet g]+4 ,het 0 e5 veelvuldig gebruikte
  kun/greep en de wijze1 wa>op er 9 d5  
druk van #affe ov] wordt  gesprok51 wekt
 a*t]do*t4    ,er wordt het v]mo$5      
geuit1 dat de s*rijv] zijn h&s*rift 9   
zijn ka/ z\ hebb5 lat5 ligg5 w>e het    
niet1 dat e5 sle*te  kopie1 die 9 omloop
 01 en die zelfs s$]t e5ig5 tijd 9      
,holl&  0 t]e*t gekom51 e5 zijn] vri5d5 
_h g5oopt hem 7d5 uitgev]7  e5 &]e kopie
 te gev51 die volg5s di5 vri5d1 geheel  

en al  ov]e5komt met het                
oorspronkelijke04 ,algeme5 neemt m5 aan1
 dat  deze voorr$e door d5 ,h]tog is    
opge/eld2 het b$5ksel van di5  vri5d0   
geeft aanleid+ om het v]d]e van het     
v]haal ev5m9 te  geloov54 ,aan/onds zal 
nog word5 gewez5 op de buit5gewone      
snelheid1  wa>m$e de druk van #affe     
volgde en die de v]rass+ uit d5 ,haag   
uit]/ onwa>s*ijnlijk maakt4    ,hoe het 
zij2 de ,haags*e uitgave _h het ijs     
gebrok52 ma> zij is z  zeldzaam geword51
 dat vele j>5 lang ha> be/aan als e5    
leg5de is  bes*\wd1 zelfs 9 het         
monum5tale w]k3 ,les ,gr&s ,ecriva9s de 
la  ,france1 publis p> ,ad4 ,regni]1    
,p>is1 #ahfh-ahhc40 ,v]get5 0 dat  zek]e
 ,pat] ,&ry 9 #ahad e5 exempla>1 door   
hem gezi51 v]meldt1  en het toeval      
wilde1 dat e5 exempla> 9 h&5 0 gevall5  
van e5  boek5liefhebb]1 die ze] go$ het 
belang van dit boekje besefte1 ma>  het 
niem& gunde de vond/ w]eldkundig te     
mak54 ,e]/ na zijn dood  9 #ahha kwam   
het zeldzame boekje uit zijn ka/ te     

voors*ijn4    ,inmiddels _h ,alph4      
,willems1 de ges*i$s*rijv] d] ,elzevi]s1
 e5  twe$e exempla> gevond51 en er 9    
#ahgi e5 bes*rijv+ van gegev54  ,9 #ahhc
 volgde e5 keurig v]zorgde h]druk door  
,alph4 ,pauly4    ,voorb]eid ( niet1 de 
,h]tog heeft met d5 druk van #affe niet 
lang  op zi* lat5 wa*t51 want het       
privilegie is van #ad ,jan4 #affd1 en   
het  a*ev d'imprim]0 van #bg ,oct4      
#affd4 ,dit feit v]/]kt ze] het  v]mo$51
 dat de zoog5aamde onbes*eid5heid niet  
onv]wa*t kwam4  ,hoe z\ de s*rijv]1 die1
 volg5s de voorr$e1 niet aan drukk5     
da*t1  zoo snel g]e$ hebb5 kunn5 zijn   
met het lat5 s*rijv5 van de  ,inleid+ en
 het lat5 drukk58    ,opm]kelijk is het 
hoe we9ig zek] de s*rijv] van zijn      
succes 04  ,re$s 9 zijn voorr$e somt hij
 op1 welk5 teg5/& hij v]wa*t  en        
v]s*uilt hij zi* zelfs a*t] de          
,k]kvad]s4 ,e9delijk voegt  hij e5 lang5
 brief bij aan d5 lez]01 welk5 brief m5 
hem  heeft gegev50 en die hem ges*ikt   
voorkomt als v]d$ig+ teg5  de critici1  

die zi* 9 hun m5s*elijk5 hoogmo$0       
gekwet/  a*t54 ,9 di5 brief 7ook        
disc\rs0 g5oemd71 m5 weet niet wie  hem 
heeft opge/eld1 beg9n5d met bijna       
k9d]a*tige toespel+5 op  de             
p]soonlijkheid van la ,ro*ef\cauld1 wi5s
 naam v]zweg5 wordt1  word5 de ,maximes 
met behulp van e5 lange reeks aanhal+5  
uit  b]oemde s*rijv]s en di*t]s uit alle
 tijd5 v]d$igd4 ,m5 vraagt  zi* af hoe  
het mogelijk 01 dat de ,h]tog1 e5 man   
van zooveel  smaak en v]nuft1 heil kon  
zi5 9 e5 d]gelijk ges*rift4 ,allesz9s   
begrijpelijk is het1 dat de uitgev]1    
,claude ,b>b91 van me5+ 01  dat deze    
brief het boek ongeluk aanbra*t en het  
a*t]wege-lat5 9  volg5de drukk5 e5      
aanbevel+ van het w]k a*tte4    ,de     
s*rijv] da>5teg5 vond deze apologie nog 
niet e5s voldo5de2  door zijn vri5d91   
,mevr\w de ,sabl1 liet hij e5 aanbevel5d
 artikel  9 het ,j\rnal des ,savants0   
van #i ,ma>t #affe s*rijv54 ,ha> ontw]p 
is bewa>d geblev52 de vorm1 wa>9 het w]d
 opg5om51 is voorzek]  van d5 s*rijv]   

zelf4 ,wat hem m9d] behaagde s*rapte    
hij4    ,het boek zag het li*t ond] d5  
titel2    ,rflections ou ,s5t5ces et    
,maximes morales4 ,a ,p>is *ez ,claude  
,b>b94444 ,m4,,dc4,,lxv4    ,het bevatte
 #cad maximes 7teg5 #ahi 9 d5 ,haags*5  
druk7 en maakte  onmiddelijk zulk e5    
opgang1 dat 9 hetzelfde ja> niet m9d]   
dan drie  nadrukk5 v]s*554    ,la       
,fonta9e wijdde er e5 fabel aan en      
,mevr4 de ,ma9t5on liet d5  s*rijv] door
 ,n9on de ,l5clos zegg51 dat naa/ het   
,boek ,job1 zijn  ,maximes ha> e5ige    
lectuur vormd54    ,wat de druk van     
#affe bov5al m]kwa>dig maakt is de      
om/&igheid dat  er zoo vele v]s*ill5de  
/at5 van be/aan4 ,de s*rijv] hield niet 
op aan d5 tek/ te vijl5 en te wijzig54  
,zoolang er nog exempl>5  9 voorraad w>5
 liet hij sommige bladzijd51 wa>9       
gewijzigd 01  ov]drukk5 en hi]voor      
zoog5aamde c>tons0 inplakk54 ,re$s heeft
  m5 elf v]s*ill5de /at5 van het boek 9 
dit opzi*t aangetr(f54  ,er behoort     
bibliographis* tal5t toe om d5 weg 9 dit

 doolh( te  v9d54    ,9 #afff v]s*e5 bij
 d5zelfd5 uitgev] e5 nieuwe druk1       
n\velle  dition0 gewa>m]kt1 met #cjb    
maximes4 ,het ,disc\rs0 is hi]          
weggelat5 en m5 lee/ niet zond] glimla*1
 dat de ,maximes bij het  publiek zoo   
veel in/emm+ gevond5 hebb5de1 m5 ha> ge5
 groot]  onre*t z\ kunn5 do5 dan te     
me551 dat zij e5 apologie noodig  z\d5  
hebb504 ,to* is1 na d5 dood van d5      
s*rijv]1 het ,disc\rs  w$] te voors*ijn 
gehaald4    ,9 #afga volgde de d]de druk
 met #cda maximes en het volg5de ja>    
zag5 twee drukk5 te ,r\aan en te ,lyon  
het li*t1 feitelijk ge5  nadrukk51 want 
m5 _h v]zuimd het afgeloop5 privilegie  
van '#fd te  v]nieuw54 ,zoodo5de v]s*e5 
e]/ 9 #afge de (ficieele vi]de druk     
7met #dac maximes74    ,e5 ja> lat] zi5 
wij de ,gebro$]s ,/euck] 9 d5 ,haag w$] 
te  voors*ijn tr$51 ditmaal met e5      
h]druk van de uitgave van #affe4 ,met   
e5 nieuw privilegie van #c ,juli #afgh  
v]s*e5 da>na de vijfde druk1  w$]om bij 
,claude ,b>b91 met #ejd maximes4 ,dit 0 

de laat/e uitgave1  door d5 s*rijv]     
h]zi54 ,twee ja> lat] ov]le$ hij1 ma>   
dat hij  tot het laat/ aan zijn boek    
vijlde1 blijkt uit het feit1 dat er     
zelfs  van dez5 druk e5 exempla> met e5 
c>ton0 bek5d is4 ,het is hi]  niet de   
plaats de v]d]e lotgevall5 van het boek 
te volg51 dat 9  vele tal5 is ov]gezet4 
,b4v4 9 het ,engels* voor het e]/ 9     
#afhe1  9 het ,duits* 9 #afii1 9 het    
,italiaans* 9 #agfc1 het ,spaans* 9     
#aghd en 9 het ,russis* 9 #aghh4        
,voor mijne v]tal+ heb ik geme5d mij te 
moet5 bepal5 tot d5  vijfd5 druk1 d5    
laat/5 door d5 s*rijv] bezorgd1 en te   
moet5  weglat5 wat la ,ro*ef\cauld 9    
vroeg]e uitgav5 ges*rapt _h1  ev5als    
hetge5 9 zijn nalat5s*ap gevond5 is1 do*
 door hem zelf  niet w]d opg5om54       
,teg5ov] d5 s*rijv] kwam mij dit het    
mee/  jui/e /&punt voor4    ,het e9de   
van de ,fronde 0 het ke]punt 9 het lev5 
van la  ,ro*ef\cauld geword54 ,alle     
illusies van het spel5 van e5 voorname  
politieke rol w>5 v]vlog52 9            

lett]kundig5 arbeid moe/ hij  troo/     
zoek5 teg5 zijne geldelijke zorg5 en    
zijn zi* s$]t  '#eb op5b>5de kwaal1 de  
ji*t1 om/&igh$51 die m5 bij de          
beoordeel+ zijn] uit+5 niet uit het oog 
mag v]liez54    ,v]ke]d z\ m5 ev5wel do5
 zi* la ,ro*ef\cauld als e5  m5s*5hat]  
voorte/ell54 ,ge5 bet] middel om zi*    
hi]van te  ov]tuig5 dan het lez5 d]     
briev5 van ,mevr4 de ,svign1 die hem    
vele j>5 en van nabij k5de4 ,da> ziet m5
 d5 s*rijv] grapjes  mak51 bonbons z5d51
 s*at]la*5 ov] briev5 van ,mevr4 de     
,grignan4 ,voorzek]1 b]i*t5 aanga&e     
droevige1 zwa>mo$ige bui5  ontbrek5     
niet3 de kwell+5 d] ji*tpijn5 w>5       
ondragelijk1  ma> de bes*rijv+5 van de  
wijze wa>op hij de slag5 van het        
noodlot droeg1 dood en v]wond+ zijn]    
nabe/a&51 mak5 hem ze]  sympa?iek4 ,le  
coeur de ,m4 de la ,ro*ef\cauld p\r sa  
famille e/  une *ose incomp>able04 ,hoe 
g+ hij gebukt ond] d5 dood van d5  zoon 
van ,mevr4 de ,longueville1 d5 ,comte de
 ,/4 ,paul1 wi5s portret  als dessus de 

porte0 9 zijn kam] h+4 ,telk5s /uit m5  
op de  mee/ wa>de]5de uitdrukk+52 c'e/  
l'homme le plus aimable que  j'ai jamais
 vu01 s*reef zij 9 #afgb4 ,9 #afhj lee/ 
m5 nog3 ,je n'ai  jamais vu un homme si 
obligeant ni plus aimable1 dans l'envie 
qu'il a  de dire des *oses agrables02 en
 to5 hij kort da>na 0 ov]l$5  heette    
het3 ,jamais homme n'a t si bi5 pleur04 
,en niet zond] v]baz+1 ziet m5 hoe zij1 
ti5 j>5 na zijn dood1  sprek5de ov] het 
mak5 van vri5d51 er ha> do*t] op wij/   
hoe  gelukkig het voor ,mevr4 de        
,lafayette is zi* zoo vele vri5d5 te    
hebb5 gemaakt1 iets wat la ,ro*ef\cauld 
ha> gele]d _h4 ,lee/ m5  wat hij ov]    
vri5ds*ap s*rijft 7e5 soort h&elszaak67 
dan z\ m5  zoo iets niet v]wa*t hebb54  
,niet mag uit het oog word5 v]lor51 dat 
de mee/e uit+5 van ,mevr4  de ,svign    
dagteek55 uit d5 tijd van zijn v]h\d+   
met ,mevr4 de  ,lafayette4    ,g5oemde  
briefwissel+ is tev5s e5 rijke bron voor
 de /udie d]  ,maximes 9 het algeme5 en 
van la ,ro*ef\cauld 9 het bijzond]4     

,zij vormd5 blijkba> voortdur5d het     
ond]w]p van gesprek en van              
g$a*tewissel+ p] brief4 ,voor d5 v]tal] 
doet zi* bij het  nalez5 van dit alles  
wel e5s e5 oog5blik van le$v]maak voor4 
,mevr4 de ,svign zond b4v4 #bj ,jan4    
#afgb uit naam van d5 s*rijv] aan  ha>  
do*t] e5 exempla> d] 9 het vorige ja>   
v]s*55 nieuwe  uitgave4 ,en wat voegt   
zij er aan toe8 ,il y en a des div9es2  
et   ma honte1 il y en a que je n'ent5ds
 po9t3 ,dieu sait comme v\s les         
ent5drez40    ,wanne] e5e z hoog/a&e    
vr\w1 z go$ bek5d met d5 s*rijv]  en d5 
kr+1 wa>9 hij v]ke]de1 erk5de hem       
somtijds niet te  begrijp51 dan behoeft 
m5 zi* twee en e5 halve eeuw lat] niet  
te  s*am5 wanne] m5 bij het lez5 van    
sommige ,maximes tot e5 zelfde  v]zu*t+ 
komt4    ,9 v]b& hi]m$e is ook hoog/    
m]kwa>dig e5 uit+ van  ,corb9elli e5    
soort philoso(1 e5 intimus van ,mevr4 de
 ,svign1 aan  wi] briev5 hij vaak lange 
bes*\w+5 toevoegde4 ,9 zulk e5 brief    
van #ah ,dec4 #afgh beh&elt hij de      

moeilijkh$5 van het begrijp5 d]         
,maximes4 ,je tr\ve qu'on se s]t de mots
 dans la conv]sation qui1  tant exam9s1 
sont ord9airem5t quivoques1 et qui1  =ce
 de les  sass]1 ne signifi5t po9t1 dans 
la plup>t des expressions1 ce qu'il     
semble  t\t le monde qu'ils doiv5t      
signifi]40 ,dan vraagt hij om  opgave   
van het v]s*il van beteek5is van e5     
reeks van woord51  zooals3 bon s5s en   
jugem5t-raison1--bon s5s1 humeur1       
caprice  en biz>r]ie--bon s5s en bon    
esprit--plaisant en agrable  enz4 enz4  
,om te e9dig5 met de volg5de z9sn$e2 ,ne
 v\s amusez  pas  me dire que ce sont la
 plus "p synonymes3 c'e/ le langage o   
des p>resseux o des ignorants4 ,je suis 
aprs  df9ir t\t1 bi5 ou  mal1 il        
n'importe4 ,faites la mme *ose1 je v\s  
en prie04    ,dit lez5de vraagt m5 zi*  
onwillekeurig ( m5 e5 v]tal] zijn  nood 
hoort klag54                       99   
99       99       99       99           
,aanga&e zijn naa/e omgev+ moet all]e]/ 
v]meld word51 dat  zijne e*tg5oote1 die 

hem 9 '#ee zijn a*t/e en laat/e k9d     
s*onk1  op zijn ontwikkel+ niet d5 m9/5 
invlo$ s*ijnt te hebb5  uitgeoef5d4 ,9  
de vele1 vele briev5 en &]e s*riftur51  
die uit  dit tijdvak zijn bewa>d        
geblev51 wordt ha> naam zelfs niet      
g5oemd4  ,da>5teg5 zijn het twee &]e    
vr\w5 gewee/1 die1 wat het laat/e       
tijdvak van zijn lev5 betreft1          
onafs*eidelijk aan d5 naam van la       
,ro*ef\cauld zull5 v]bond5 blijv52      
,mevr\w de ,sabl en bov5al  ,mevr\w de  
,lafayette4    ,e]/g5oemde1 e5 ze]      
ern/ige vr\w en niet onbegaafd1 _h na   
het  sluit5 van d5 vr$e 9 '#ec1 e5      
lett]kundig salon1 alwa> zi*  p]son5 van
 all]lei ri*t+ v]toond54 ,de ga/vr\w 0 9
 de  ,fronde geheel buit5 het g$rang    
geblev5 en di5t5gevolge geheel          
onafhankelijk4 ,e5 eig5a>digheid van ha>
 salon 0 de voorliefde  voor het mak5   
van spreuk5 en maximes4 ,m5 kan zegg5   
dat la  ,ro*ef\cauld 9 di5 kr+ tot het  
sam5/ell5 van zijn bundel is  gekom54   
,ma> ,mevr\w de ,sabl sloot zi* me] en  

me] aan bij de ri*t+  d] ,jans5i/5 en   
liet zelfs voor zi* e5 won+ b\w5 naa/   
het  kloo/] ,port ,royal1 zond] zi*     
ev5wel uit de w]eld t]ugtetrekk54  ,en 9
 ,port ,royal _h zi* ,mevr\w de         
,longueville afgezond]d4 ,met  het      
groei5 d] g5eg5heid voor deze           
ongelukkige vr\w v]koelde de  v]h\d+ met
 d5 ,h]tog4 ,dit dagteek5t van om/reeks 
#affe1 het  v]s*ijn5 d] ,maximes4       
,?ans volgde als vri5d9 de vr\w1 die d5 
groot/5 invlo$ op  zijn lev5 heeft gehad
 en tot het e9de heeft beh\d53 mevr\w de
  ,lafayette1 geb4 ,m>ie ,madele9e      
,pio*e de ,la ,v]gne4 ,zij 0 9 #afcc    
gebor5 en 9 '#ee gehuwd met e5 man van  
wi5 m5 ev5 we9ig afweet  als van de     
e*tg5oote van d5 ,h]tog4 ,9 '#ef 0 zij  
w$uwe1 m5 weet  niet s$]t wanne]4       
,zij 0 e5 hoog/ m]kwa>dige vr\w3 ,mevr\w
 de ,svign sprak van  ha> goddelijk     
v]/&1 dat ha> nooit 9 d5 /eek liet04    
,niem&  m9d] dan ,boileau v]kla>de1 dat 
zij de gee/rijk/e vr\w 9  ,frankrijk 0  
en die het be/ s*reef04 ,volg5s d5      

k>d9aal de  ,retz 0 zij ze] mooi en ze] 
bem9lijk4 ,mevr\w de ,svign v]telt1  dat
 zij ook voor de d+5 van het dagelijks* 
lev5 bizond] knap  04 ,segrais zegt1 dat
 drie ma&51 nadat zij begonn5 0 ,latijn 
te  le]51 zij er me] van wi/ dan ha>    
mee/]s4 ,niettem9 hield zij  die        
gele]dheid zorgvuldig v]borg51 om vooral
 ge5 gele]de vr\w te  s*ijn54           
,da>naa/ _h zij e5 voor die dag51 wa>9  
het briev5s*rijv5  zoo ze] 9 de mode 01 
zeldzame eig5s*ap1 te wet53 e5 afke]    
van het s*rijv5 van welk5 brief ook4    
,zij kwam da>m$e wel e5s 9  bots+ met   
ha> groote vri5d91 ,mevr4 de ,svign1 aan
 wie zij e5s  v]kla>de3 ,si j'avais un  
amant1 qui v\lt de mes lettres t\s les  
mat9s1 je romprois avec lui04 ,ma> het 0
 de zelfde vr\w1 die1  baanbrek5d1 aan  
,frankrijk met ha> ,pr9cesse de ,clves0 
d5 be/5  roman d] #ag;de eeuw s*onk4    
,m5 z\ v]ke]d do5 met de v]h\d+ tuss*5  
d5 ,h]tog en ,mevr\w  de ,lafayette op n
 lijn te /ell5 met de hond]d5 liaisons0 
9 de  to5malige h(kr+54 ,zij k5de d5    

s*rijv] re$s e5 ti5tal j>51  en m5 moet 
aannem51 dat van e5 intimiteit e]/      
sprake 0 om/reeks  het oog5blik van het 
v]s*ijn5 d] ,maximes4 ,hij voelde zi*   
aangetrokk5 door deze vr\w1 die hooge   
tal5t5 aan fijngevoeligheid  en         
liefd]ijkheid pa>de4 ,ha> trok zijn fijn
 v]nuft aan1 en zij  /elde zi* tot taak 
d5 door teg5spo$ en ziekte bitt] geword5
 man  van zijn ov]drev5 zw>tgalligheid  
aftebr5g54 ,m5 sla de briev5 van        
,mevr\w de ,svign na om te zi5 hoe zij1 
ha> be/e vri5d91 ov]  beide m5s*5       
oordeelt1 en m5 begrijpt welk e5        
pra*tig5 invlo$  deze vr\w op hem       
uitoef5de4 ,wat de ,maximes aangaat zij 
9 h]9n]+  gebra*t1 dat de e]/e druk     
sle*ts #cad maximes bevatte2 die van    
#afgh telt er #ejd4 ,het /aat va/1 dat  
die me]d]e numm]s en de ze]  belangrijke
 wijzig+5 9 de vroeg] gepublice]de      
mee/al aan ov]leg  met ha> te dank5     
zijn4 ,da>5teg5 heeft hij ongetwijfeld  
e5 groot  a&eel gehad 9 het s*rijv5 van 
ha> ,pr9cesse de ,clves04    ,e5 ramp 0 

het voor hem1 zoo vaak door ji*t aan    
zijn /oel  geklui/]d1 dat ha> gezondheid
 ze] sle*t 0 en ha> belette zi*  te     
v]plaats54    ,uit de briev5 van ,mevr4 
de ,svign ziet m51 dat ,mevr4 de        
,lafayette  en la ,ro*ef\cauld als e5   
vol/rekt bije5hoor5d pa> w]d5  bes*\wd4 
,hij bewoonde het hotel ,lianc\rt1 rue  
de ,se9e1 zij e5  huis1 met pra*tig5    
tu91 rue ,vaugir>d1 alles ,faub\rg ,/4  
,g]ma94  ,v&a> dat de b]oemde           
briefs*rijf/] aan ha> do*t] e5v\dig de  
groet5 ov]bra*t van le faub\rg04        
,mevr\w de ,lafayette me5de niet        
vru*teloos op ha> vri5d te hebb5        
+ew]kt4 ,hij heeft1 zeide zij1 mijn gee/
 ges*]pt1 ik heb zijn h>t  h]vormd4     
,tot aan zijn dood heeft ha> tr\we      
liefde voortbe/aan4 ,zij  ov]leefde hem 
d]ti5 j>54    ,w]d er hi]bov5 op gewez51
 dat de ,h]tog nog enkele pog+5 de$  9  
het op5b>e lev5 t]ug te ke]51 weldra zag
 hij hi]van voor go$  af om zi* bov5al  
aan de belang5 van zijn oud/5 zoon te   
wijd54  ,hij /ond hem zijn pairs*ap af  

en de zoon van d5 oudfrondeur w]d  e]/  
gr& matre de la g>de-robe01 lat] zelfs  
gr& v5eur01  all]hoog/e ambt5 t5 hove4  
,het ja> #afgb 0 hem hoog/ noodlottig3  
bij d5 ov]to*t van het  ,frans*e leg]   
ov] d5 ,rijn w]d zijn oud/e zoon zwa>   
gewond en  sneuveld5 zijn vi]de zoon en 
de ,h]tog de ,longueville1 de zoon van  
mevr\w de ,longueville1 9 de dag5 d]    
,fronde gebor54 ,m5 sla w$]om  de briev5
 van ,mevr\w de ,svign op om te zi5 hoe 
zwa> hem deze  slag5 viel5 en hoe hij er
 zi* ond] hield4    ,geleidelijk g+ zijn
 gezondheid a*t]uit4 ,vleugjes van      
bet]s*ap  ontbrak5 niet1 zelfs niet d5  
dag voor zijn dood4 ,hij ov]le$ #ag     
,ma>t #afhj2 9 de arm5 van ,bossuet1 die
 hem b$i5d _h1 /i]f hij4      ,,iii4    
,re$s wees ik er op met welke a>zel+5 la
 ,ro*ef\cauld zijn boek  de w]eld       
inzond4 ,hij a*tte niet alle5 e5        
voorb]i*t1 ma> zelfs  e5 lange apologie 
en e5 tijds*rift-artikel onmisba>3 ma>  
to5 het  boek succes _h1 v]kla>de de    
s*rijv]1 het 0 sle*ts e5 ja>  lat]1 dat 

m5 zijn w]k ge5 groot] nadeel z\ kunn5  
do51 dan door  het toevoeg5 van e5      
apologie4    ,inmiddels zijn me] dan    
twee en e5 halve eeuw v]/rek5 en de     
,maximes word5 nog /e$s bes*\wd als te  
behoor5 tot de klassieke  ,frans*e      
prozaw]k54 ,is er ?ans nog ( op nieuw e5
 apologie noodig8    ,e5 toeli*t+1 na>  
mijne me5+1 voorzek]1 omdat het w]k niet
  go$ begrep5 kan word5 zond] nad]e     
k5nis van de om/&igh$51  wa>aan het zijn
 ont/aan te dank5 heeft4 ,e5 apologie1  
hoog/5s  9 di5 z91 dat ik z\ will5      
v]kl>5 hoe ik tot het mak5 dez]  v]tal+ 
gekom5 b54    ,de om/&igheid1 dat er nog
 altijd ge5 ,n$]l&s*e v]tal+  van       
be/aat1 heeft hi]bij ge5 ho(drol        
gespeeld1 e]d] nog het  v]leidelijke van
 te tra*t5 de fijne ,frans*e uitdrukk+5 
9 eig5  taal ov]tezett54 ,9 ge5 geval   
heb ik er aan g$a*t proseliet5 te  w9n5 
voor e5 ov]drev5 pessimisme en cynisme4 
,laat ik zelfs voorop/ell5 dat er 9 d5  
bundel tal van spreuk5  zijn1 die vel5  
we9ig belang zull5 inboezem54 ,ik d5k   

hi]bij  b4v4 aan die1 welke betrekk+    
hebb5 op vor/51 veldhe]5 enz4  ,de      
omgev+1 wa>9 de s*rijv] j>5 lang leefde1
 d$5 hem die  uit de p5 vloei54         
,v]volg5s zijn er v]s*eid5e maximes1    
wa>9  hij zijn grondg$a*te1 dat alle    
deugd v]kapte ondeugd is01 tot  het     
all]uit]/e doordrijft4 ,soms wordt hij  
/ocijns3 heb ge5  m$elijd51 le]t hij1 en
 hij v]kla>t dit gevoel 9 eig5 boezem   
lief/ geheel te will5 uitroei54 ,en hij 
gaat v]d]3    ,,cdlxiii4 ,dikwijls is er
 me] hoogmo$ dan go$heid 9 ons beklag d]
  ongelukk5 onz] vij&52 het di5t om h5  
te do5 gevoel51 dat wij  door hun       
bewijz5 van m$elijd5 te gev51 bov5 h5   
/aan4    ,,cclxiv4 ,m$elijd5 is         
dikwijls44 h&ig vooruitzi5 van de       
ongelukk51  die ons kunn5 ov]kom52 wij  
gev5 &]5 hulp om ze er toe te  br5g5 ons
 die 9 gelijksoortige gevall5 ev5e5s te 
v]le551 en  deze di5/51 die wij hun     
bewijz51 zijn1 eig5lijk gezegd1 weldad51
  die wij bij voorbaat aan ons zelf     
bewijz540    ,hoe beoordeelt hij        

vri5ds*ap08    ,,lxxxiii4 ,wat de m5s*5 
vri5ds*ap hebb5 g5oemd is niets dan  e5 
ov]e5kom/1 e5 w$]ke]ig ontzi5 van       
belang51 en e5  uitwissel+ van go$e     
di5/52 het is t5 slotte niets dan e5    
h&el1 wa>bij het eig5belang altijd iets 
d5kt te w9n54 ,9  vroeg]e drukk5 heette 
het e5 h&elszaak04    ,hi] mag niet     
word5 v]zweg5 dat v]s*ill5de tijdg5oot5 
niet  veel bet] ov] vri5ds*ap da*t54    
,gematigdheid4 ,da>van heeft m5 e5 deugd
 gemaakt2 t5 g]ieve van  middelmatige   
m5s*54 ,,cccviii4    ,/&va/igheid 9 de  
liefde4 ,zij is e5 doorloop5de          
on/&va/igheid1 wa>door ons h>t zi*      
a*t]e5volg5s he*t aan  alle de          
eig5s*app5 van d5 p]soon1 di5 wij       
liefhebb54 4444,,clxxv4    ,e5 d]gelijke
 spreuk maakt d5 indruk te zijn uitg$a*t
 9 e5  prijskamp van gee/igh$54         
,vr\welijk fatso54 ,er zijn we9ig       
fatso5lijke vr\w51 die ha>  b]oep niet  
mo$e zijn4 ,,ccclxvii4    ,het begrip   
van b]oep0 is hi] h9d]lijk en           
onwelvoegelijk4    ,deze voorbeeld5 mog5

 vol/aan3 het is e*t] gew5s*t1 dat de   
lez]  er op voorb]eid zij zulke         
buit5sporigh$5 te zull5 ontmoet54       
,ma> bij ti5tall5 zal hij spreuk5       
ontmoet51 t9tel5d van  gee/4 ,bij vele  
ti5tall5 zal hij opm]k+5 teg5kom51 die  
op  het e]/e gezi*t ov]drev5 mog5       
s*ijn51 do* wa>van hij1 bij  e5ig       
nad5k51 de diepe wa>heid zal moet5      
erk5n54 ,altijd is de  ho(dg$a*te hetge5
 aan het beg9 als ops*rift is           
ne]ges*rev53  ,onze deugd5 zijn mee/al  
niets dan v]kapte ondeugd504 ,t]loops   
zij er op gewez51 dat dit ops*rift e]/ 9
 d5 vi]d5 druk van #afge  voorkomt4     
,en hi]m$e zijn wij gekom5 tot hetge5   
mij de onv]gankelijke  v]di5/e van dit  
boek toes*ijnt4 ,9 fijn5 vorm1 met      
we9ige  welgekoz5 woord51 word5 bew]+5  
opg$is*t1 die tot nad5k5  /emm5 en 9    
vele1 vele gevall51 zal de lez]1 9 eig5 
boezem1 van  dad51 wa>ov] hij ze]       
voldaan 01 beweegr$55 v9d51 die er      
geheel &]s uitzi51 dan hij aanvankelijk 
geme5d _h4 ,van m5ige  h&el+ zal het    

aureool voor go$ v]dwijn51 9 m5ig opzi*t
 zal  m5 inzi5 bes*eid5] ov] zi* zelf te
 moet5 d5k54 ,e5 d]gelijke  opfriss*+   
kan nooit &]s dan nuttig zijn4 ,ma> m5  
zij voorzi*tig  met die bes*\w+5 te veel
 op &]5 toetepass54 ,dit vo]t tot  e5   
b$5kelijke argwaan1 tot het v]lies van  
elk v]tr\w5 9 go$e  b$oel+54 ,en hi]door
 z\ m5 lijnre*t 9 /rijd g]ak5 met d5    
s*rijv]1 die met nadruk zegt3 het is    
smadelijk] zijn vri5d5  te wantr\w5 dan 
door h5 te word5 b$rog501 7,,lxxxiv7 en 
ons  wantr\w5 re*tva>digt het b$rog van 
&]50 7,,lxxxvi74 ,teg5ov]  zi* zelf kan 
dit wantr\w5 m9d] kwaad3 er zal altijd  
nog voldo5de  r$5 tot tevr$5heid met zi*
 zelf ov]blijv54                        
,,voorr$e ,,van ,,de ,,e]/e ,,uitgave   
,,van ,,p>ijs1 #affe4                   
,aan d5 ,lez]4      ,ziehi] e5 portret  
van het m5s*elijk h>t1 dat ik het       
publiek  aanbi$ ond] d5 naam van        
,rflections ou maximes morales4 ,het    
loopt  kans niet aan i$] te behag51     
omdat m5 miss*i5 zal v9d5 dat het  al te

 go$ gelijkt1 en niet g5oeg vleit4 ,het 
heeft d5 s*ijn als(  de s*ild] nooit het
 plan heeft gehad dit w]k het li*t te   
do5  zi5 en dat het nog 9 zijn ka/ z\   
ligg51 w>e het niet dat e5  sle*t       
afs*rift1 dat 9 omloop 0 en zelfs e5ige 
tijd gel$5 9  ,holl& is bel&1 e5 zijn]  
vri5d5 _h v]pli*t er mij e5 &]  te gev51
 dat volg5s hem1 geheel ov]e5komt met   
het oorspronkelijke4  ,ma> hoe          
nauwkeurig het moge zijn1 miss*i5       
ontkomt het to* niet  aan de v]oordeel+ 
van zek]e p]son51 die niet kunn5 v]drag5
  dat m5 zi* gaat bezigh\d5 met 9 het   
b9n5/e van hun h>t  doort$r+51 en die   
het re*t me55 te bezitt5 te belett5 dat 
&]5 h5 z\d5 k5n51 omdat zij zi* zelf    
niet will5 k5n54 ,het  is wa> dat1      
aangezi5 deze ,maximes vol zijn van die 
soort5 wa>h$51  wa>aan de m5s*elijke    
hoogmo$ zi* niet kan aanpass51 het bijna
  onmogelijk is1 dat hij er niet teg5 9 
op/& komt1 en dat zij zi*  ge5          
v]oordeela>s op d5 hals z\d5 hal54 ,het 
is ook voor h5 dat  ik e5 brief bijvoeg1

 di5 m5 mij gegev5 heeft en die ges*rev5
 is  s$]t het h&s*rift bek5d is geword51
 en to5 i$]e5 er zijn  oordeel ov]      
uitsprak4 ,hij kwam mij vrij ges*ikt    
voor als antwoord  op de gewi*tig/e     
bezw>51 die m5 teg5 de maximes kan      
inbr5g51  en om de gevoel5s van d5      
s*rijv] toeteli*t52 hij is voldo5de  om 
te do5 zi51 dat hetge5 zij inh\d5 niets 
&]s is dan e5  korte z$ekundige v]h&el+1
 ov]e5kom5de met de d5kwijze van        
v]s*eid5e k]kvad]s1 en dat hij1 die ze  
ges*rev5 heeft1 groot  gelijk heeft     
gehad te geloov51 dat hij met zulke go$e
 gids5 niet  kon dwal51 en dat het hem  
geoorlo(d 0 van d5 m5s* te sprek51      
zooals de ,vad]s het d$54    ,ma> indi5 
de e]bi$1 hun v]s*uldigd1 niet bij ma*te
 is d5 wrevel  d] critici teg5teh\d51   
indi5 deze zi* niet ontzi5 de me5+  di] 
groote mann5 te v]oordeel5 door dit boek
 te v]oordeel51 dan  v]zoek ik d5 lez]  
hun voorbeeld niet te volg51 zijn gee/  
niet  te lat5 m$esleep5 door de e]/e    
opwell+ van zijn h>t1 en zoo  mogelijk  

te zorg5 dat de eig5liefde zi* niet 9 de
 beoordeel+  zal m5g52 want indi5 hij   
ha> raadpleegt moet hij niet v]wa*t5    
gun/ig gez9d te kunn5 zijn t5 opzi*te d]
 ,maximes2 da> zij de  eig5liefde       
bes*\w5 als het b$]f d] r$e1 zal zij    
niet 9 gebreke  blijv5 het v]/& teg5    
deze regels int5em54    ,m5 di5t er dus 
teg5 te wak5 dat de voor+5om5heid ze    
niet  re*tva>dige en zi* er van te      
doordr+51 dat niets me] ges*ikt  is de  
wa>heid dez] ov]pe9z+5 te bewijz5 dan de
 w>mte en de  spitsvondigheid1 die m5   
zal do5 blijk5 bij de be/rijd+3 ind]daad
  zal het moeilijk vall5 elk v]/&ig m5s*
 te do5 geloov51 dat  m5 ze op e5 &]5   
grond v]oordeelt dan di5 van v]borg5    
belang1  hoogmo$ en eig5liefde4 ,9 n    
woord1 de be/e p>tij1 die de lez]  kan  
kiez5 is zi* intepr5t51 dat niet n dez] 
spreuk5 9 het  bijzond] op hem slaat1 en
 dat hij de e5ige uitzond]+ is1 (s*oon  
zij e5 algeme5e /rekk+ s*ijn5 te        
bezitt52 da>na1 hi]voor /a  ik borg1 zal
 hij de e]/e zijn ze te ond]s*rijv5 en  

zal hij v9d51  dat zij het m5s*elijk h>t
 nog g5adig beh&el54 ,zi$a> wat ik 9    
het algeme5 ov] dit ges*rift wilde      
zegg52 wat de me?ode aangaat1  die m5 er
 9 zal wa>nem51 gelo( ik dat het gew5s*t
 gewee/ 0  aan elke spreuk e5 ops*rift  
te gev51 het beh&elde ond]w]p  a&uid5de1
 en dat zij ordelijk] gegroepe]d hadd5  
moet5 zijn2  ma> ik z\ dit niet hebb5   
kunn5 do5 zond] de geheele kopy1 die  m5
 mij gegev5 heeft1 geheel het ond]/-bov5
 te gooi52 en da> er  me]d]e spreuk5 met
 hetzelfde ond]w]p voorkom51 hebb5 zij1 
wi]  raad ik heb +ewonn51 geme5d dat het
 nuttig] 0 e5 ,regi/] sam5  te /ell51   
met behulp wa>van m5 kan v9d5 welke     
spreuk5 hetzelfde  ond]w]p beh&el54     
,,voorr$e ,,van ,,de ,,vijfde ,,uitgave1
 #afgh4                         ,de     
,uitgev] aan d5 ,lez]4      ,deze vijfde
 druk is v]me]d]d met me] dan hond]d    
nieuwe spreuk5  en nauwkeurig] dan de   
vi] e]/e4 ,de go$keur+1 aan de ,maximes 
door het publiek betuigd1 gaat bov5     
alles wat ik t5 h>5 gun/e z\  kunn5     

zegg51 en indi5 zij zijn wa>voor ik ha> 
h\d1 en wa>van ik  grond heb ov]tuigd te
 zijn1 z\ m5 ha> ge5 groot] onre*t kunn5
  do5 dan te geloov51 dat zij e5 v]d$ig+
 noodig z\d5 hebb54 ,ik  zal vol/aan met
 u op twee d+5 te wijz53 t5 e]/e1 dat   
met het  woord eig5belang0 niet altijd  
e5 mat]ieel belang b$oeld wordt1  ma>   
mee/al e5 belang van e] en roem2 t5     
twe$e 7hetge5 als het  w>e de grondslag 
is van al deze spreuk571 dat hij1 die ze
 gemaakt  heeft1 de m5s*5 sle*ts heeft  
bes*\wd 9 di5 droevig5 toe/&  van       
v]dorv5heid door de zonde1 en dat dus de
 wijze1 wa>op hij van  dat one9dig      
aantal gebrek5 spreekt1 die zi* als     
s*ijnb>e deugd5  voordo51 niet h5       
betreft1 die ,god er door e5 bijzond]e  
g5ade voor  beho$t4    ,wat de volgorde 
dez] spreuk5 aangaat1 zal m5 gemakkelijk
 inzi5 dat1  aangezi5 zij v]s*ill5de    
ond]w]p5 beh&el51 het bezwa>lijk 0  e5  
volgorde va/ te /ell52 en (s*oon er     
me]d]e met e5 zelfde  ond]w]p zijn1     
heeft m5 niet geme5d die altijd bije5 te

 moet5  plaats51 uit vrees d5 lez] te   
v]vel52 m5 v9dt ze e*t] 9 het  ,regi/]4 
,onze deugd5 zijn mee/al                
niets dan v]kapte ondeugd54      ,i4    
,hetge5 wij voor deugd aanzi5 is        
dikwijls niets dan e5 sam5loop van      
v]s*ill5de h&el+5 en van v]s*ill5de     
belang51 die de =tu9  ( onze ijv] wet5  
te regel52 en het is niet altijd uit    
dapp]heid en  uit kuis*heid dat mann5   
dapp] en vr\w5 kuis* zijn4      ,,ii4   
,de eig5liefde is de groot/e van alle   
vlei]s4      ,,iii4    ,welke ontdekk+5 
m5 9 het l& d] eig5liefde ook heeft     
gemaakt1  er blijv5 nog heel wat        
onbek5de l&/rek5 ov]4      ,,iv4        
,eig5liefde is h&ig] dan de h&ig/e m5s* 
t] w]eld4      ,v4    ,de duur onz]     
h>t/o*t5 hangt ev5m9 van ons af als de  
duur van ons  lev54      ,,vi4          
,h>t/o*t maakt dikwijls e5 zot van d5   
v]/&ig/5 m5s* en de  zot/5 v]/&ig4      
,,vii4    ,groote en s*itt]5de dad51 die
 het oog v]bl9d51 word5 door  politici  
voorge/eld als de uitkom/5 van groote   

plann51 t]wijl  zij gewoonlijk de       
uitw]k+ zijn van humeur en h>t/o*t54    
,zoo 0  de oorlog tuss*5 ,augu/us en    
,antonius1 di5 m5 toes*rijft aan de     
e]zu*t om zi* mee/]s van de w]eld te    
mak51 miss*i5 l\t] e5  uitw]k+ van      
jaloezie4      ,,viii4    ,h>t/o*t5 zijn
 de e5ige r$5a>s1 die altijd ov]tuig54  
,zij  zijn als het w>e e5 kra*t d]      
natuur1 wa>van de regels onfeilba>      
zijn1 en de e5v\dig/e man met h>t/o*t   
ov]tuigt bet] dan de  welsprek5d/e1 die 
er van ontbloot is4      ,,ix4          
,h>t/o*t5 hebb5 e5 kant van             
onre*tva>digheid en eig5belang1  die het
 geva>lijk maakt ze te volg5 en wa>voor 
m5 zi* moet ho$51  zelfs wanne] zij zoo 
r$elijk mogelijk s*ijn54      ,x4    ,er
 is 9 het m5s*elijk h>t e5 voortdur5de  
aanwas van h>t/o*t51  dusdanig dat de   
ond]gang van d5 e55 bijkans altijd de   
opkom/ van  e5 &]5 te weeg br5gt4       
,,xi4    ,h>t/o*t5 br5g5 vaak &]e voort1
 die aan h5 teg5ov]ge/eld  zijn3        
gi]igheid v]wekt soms v]kwi/+ en v]kwi/+

 gi]igheid2  dikwijls is m5 /&va/ig uit 
zwakte en onv]s*rokk5 uit  b$eesdheid4  
,,xii4    ,hoe veel moeite m5 zi* ook   
geve om zijn h>t/o*t5 met d5 s*ijn  van 
vroomheid en e] te b$ekk51 zij blijv5   
altijd a*t] die slui]s  zi*tba>4        
,,xiii4    ,onze eig5liefde duldt       
bezwa>lijk] de v]oordeel+ van onz5 smaak
  dan van onze me5+54      ,,xiv4    ,de
 m5s*5 zijn niet alle5 g5eigd de h]9n]+ 
te v]liez5 aan  weldad5 en onre*t3 zij  
hat5 zelfs deg551 die h5 v]pli*t hebb5  
en h\d5 op te hat5 wie h5 bele$igd      
hebb54 ,de inspann+ om het  go$e te     
beloon5 en zi* te wrek5 weg5s het kwade 
s*ijnt hun e5  la/1 wa>aan zij moeite   
hebb5 zi* te ond]w]p54      ,,xv4    ,de
 g5ade van vor/5 is vaak niets dan      
politiek om de g5eg5heid d]  volk5 te   
w9n54      ,,xvi4    ,die g5adigheid1   
die m5 voor e5 deugd laat geld51 bewij/ 
m5 nu  e5s uit ijdelheid1 soms uit      
gemakzu*t1 dikwijls uit vrees1 en bijna 
altijd uit alle drie te zam54           
,,xvii4    ,de gematigdheid d] gelukkige

 m5s*5 komt voort uit de kalmte1 die de 
go$e =tu9 aan hun gemo$s/emm+ geeft4    
,,xviii4    ,gematigdheid is e5 vrees te
 word5 b5ijd en v]a*t1 zoo als zij      
v]di551 die v]bl9d word5 door hun geluk2
 zij is e5 ijdele  pronk]ij van onze    
gee/kra*t1 en t5 slotte is gematigdheid 
d]  hoog/geplaat/e m5s*5 e5 v]lang5     
groot] te s*ijn5 dan hun  go$ ge/]nte4  
,,xix4    ,wij zijn all5 /]k g5oeg om   
&]mans ramp5 te drag54      ,,xx4    ,de
 ona&o5lijkheid d] wijz5 is niet &]s dan
 de kun/ van de  /orm5 9 hun h>t op te  
sluit54      ,,xxi4    ,t] dood         
v]oordeeld5 v]toon5 somtijds e5         
ona&o5lijkheid  en v]a*t+ van d5 dood1  
die sle*ts vrees is om hem 9 het        
aangezi*t te zi52 zoodat m5 kan zegg5   
dat die ona&o5lijkheid en  doodsv]a*t+  
voor hun gee/ zijn wat de bl9ddoek voor 
hunne oog5  is4      ,,xxii4    ,de     
philosophie ov]w9t gemakkelijk v]l$5 en 
toekom/ige ramp51  ma> de teg5woordige  
blijv5 ha> de baas4      ,,xxiii4       
,we9ig5 k5n5 d5 dood3 m5 aanva>dt hem   

gewoonlijk niet uit  va/b]ad5heid ma>   
uit domheid en uit gewoonte1 en de mee/e
 m5s*5  /]v5 omdat er niets teg5 te do5 
is4      ,,xxiv4    ,wanne] groote mann5
 zi* lat5 n$]drukk5 door d5 lang5 duur  
hunn] teg5spo$51 toon5 zij dat zij die  
sle*ts droeg5 door de  kra*t hunn]      
e]zu*t en niet door die hunn] ziel1 en  
dat1 op e5  groote ijdelheid na1 held5  
gelijk zijn aan &]e m5s*54      ,,xxv4  
,m5 moet groot] deugd5 bezitt5 om       
voorspo$ dan om teg5spo$ te  v]drag54   
,,xxvi4    ,de zon en d5 dood kan m5    
niet /rak aanzi54      ,,xxvii4    ,m5  
po*t soms op h>t/o*t51 zelfs de         
misdadig/e1 ma> de afgun/1  e5 b$eesde  
en s*uwe h>t/o*t1 wil m5 nimm] toegev5  
te bezitt54      ,,xxviii4    ,jaloezie 
is 9 zek] opzi*t re*tmatig en v]/&ig1   
da> zij er  sle*ts na> /reeft iets te   
bew>51 dat ons w]kelijk ( na> onze  me5+
 toebehoort2 afgun/ da>5teg5 is e5      
raz]nij1 die het geluk  van &]5 niet    
duld5 kan4      ,,xxix4    ,het kwade1  
dat wij do51 bezorgt ons niet zoo veel  

v]volg+ en haat  als onze go$e          
ho$anigh$54      ,,xxx4    ,wij hebb5   
me] kra*t dan go$5 wil2 en het is vaak  
alle5 om ons  teg5ov] ons zelf vrij te  
pleit51 dat wij d+5 onmogelijk a*t54    
,,xxxi4    ,indi5 wij zelf ge5 gebrek5  
hadd51 z\d5 wij er niet zooveel  behag5 
9 s*epp5 die bij &]5 op te m]k54        
,,xxxii4    ,jaloezie groeit door       
twijfel en klimt tot raz]nij ( e9digt   
zoodra  twijfel 9 zek]heid v]&]t4       
,,xxxiii4    ,de hoogmo$ weet altijd    
zijn s*ade 9 te hal5 en v]lie/ niets1   
zelfs wanne] hij van de ijdelheid af/&  
doet4      ,,xxxiv4    ,indi5 wij zelf  
ge5 trots bezat5 z\d5 wij ons ov] di5   
van &]5  niet beklag54      ,,xxxv4     
,de trots is bij alle m5s*5 gelijk2 er  
is sle*ts v]s*il 9 de  middel5 en mani]5
 hem te uit54      ,,xxxvi4    ,het     
s*ijnt dat de natuur1 die zoo kun/ig de 
organ5 van ons li*aam  heeft sam5ge/eld 
om ons gelukkig te mak51 ons ook d5     
hoogmo$ heeft  ges*onk5 om ons de sm>t  
te besp>5 onze onvolmaak!d5 te le]5     

k5n54      ,,xxxvii4    ,me] dan de     
go$heid heeft de hoogmo$ a&eel 9 de     
v]man+51 die  wij ri*t5 tot h5 die f\t5 
mak51 en wij b]isp5 h5 niet zoo ze]  om 
h5 te v]bet]5 als om h5 te ov]tuig51 dat
 wij er vrij van  zijn4      ,,xxxviii4 
,wij belov5 na> mate van onze hoop1 en  
wij h\d5 onze bel(t5 na>  mate van onze 
vrees4      ,,xxxix4    ,het eig5belang 
spreekt alle soort5 van tal5 en speelt  
elke rol1  zelfs die van belangeloo%eid4
      ,,xl4    ,het eig5belang1 dat d5  
e5 v]bl9dt1 maakt d5 &] held]zi5d4      
,,xli4    ,wie zi* te veel met kle9igh$5
 inlaat wordt gewoonlijk onges*ikt  voor
 groote d+54      ,,xlii4    ,wij hebb5 
ge5 voldo5de kra*t om ons v]/& geheel te
 volg54      ,,xliii4    ,de m5s* gelo(t
 dikwijls te leid5 t]wijl hij zelf      
geleid wordt1 en  t]wijl hij met zijn   
v]/& na> zek] doel /reeft1 sleept zijn  
h>t  hem ongem]kt na> e5 &]4            
,,xliv4    ,m5 behoort niet te sprek5   
van kra*t ( zwakheid van d5 gee/2  zij  
zijn 9 w]kelijkheid go$e ( sle*te aanleg

 onz] li*amelijke  organ54      ,,xlv4  
,de grill5 van ons humeur zijn nog      
grillig] dan die van de =tu94           
,,xlvi4    ,de gehe*!id aan ( de        
onv]s*illigheid teg5ov] het lev51 door  
de philosoph5 betoond1 0 niets dan e5e  
neig+ hunn] eig5liefde1  wa>ov] m5 ev5m9
 kan twi/5 als ov] d5 smaak d] tong ( de
  keuze d] kleur54      ,,xlvii4    ,ons
 humeur bepaalt de wa>de van alles wat  
de =tu9 ons s*5kt4      ,,xlviii4       
,het geluk hangt af van d5 smaak1 niet  
van de d+52 en gelukkig maakt  het bezit
 van wat m5 ga>ne heeft1 niet van hetge5
 &]5 bege]54      ,,xlix4    ,m5 is     
nooit zoo gelukkig ( zoo ongelukkig als 
m5 zi* inbeeldt4      ,l4    ,zij1 die  
zi* v]di5/elijk a*t51 /ell5 er e5 e] 9  
ongelukkig  te zijn1 t5 e9de &]5 en zi* 
zelf te ov]tuig51 dat zij met het       
noodlot kamp54      ,,li4    ,niets moet
 de +5om5heid met ons zelf zoo ze]      
v]m9d]5 als te  zi5 dat wij h$5 afkeur5 
wat wij voorhe5 go$keurd54      ,,lii4  
,hoe v]s*ill5d het lot d] m5s*5 ook moge

 s*ijn51 er is  niettem9 e5 zek]e       
v]eff5+ van go$ en kwaad1 die het v]s*il
  wegvaagt4      ,,liii4    ,hoe groote 
voordeel5 de natuur ook s*5k5 moge1 het 
is niet alle5  zij1 die held5 maakt2 het
 geluk moet m$ew]k54      ,,liv4    ,de 
v]a*t+ d] rijkdomm5 0 bij de philosoph5 
e5 v]borg5  v]lang5 om hun v]di5/e te   
wrek5 op de onre*tva>digheid van het    
lot1 door datg5e te v]a*t5 wat het hun  
on?ield2 het 0 e5 geheim  om zi* te     
bes*]m5 teg5 de v]n$]+ van de armo$e4   
,het 0  e5 omweg om tot het aanzi5 te   
g]ak51 dat zij door rijkdomm5 niet      
kond5 b]eik54      ,,lv4    ,de haat    
teg5 gun/el+5 is niets &]s dan v]zo!id  
op gun/4 ,de  ont/emm+ deze niet te     
bezitt5 wordt v]troo/ en v]za*t door de 
m9a*t+1 die m5 betoont voor h5 die ha>  
bezitt5 en wij weig]5  hun onz5 e]bi$1  
niet bij ma*te zijnde hun datg5e te     
ontnem51 wat  hun di5 van i$]e5 v]s*aft4
      ,,lvi4    ,t5 e9de 9 de hooge     
w]eld te kom51 geeft m5 zi* alle        
mogelijke  moeite het te do5 voorkom5   

als( m5 er re$s ?uis behoort4           
,,lvii4    ,(s*oon de m5s*5 zi* lat5    
voor/aan op hun groote dad5 zijn deze   
dikwijls niet de uitw]k+ van groote     
plann51 ma> van het toeval4             
,,lviii4    ,het s*ijnt dat onze dad5   
gelukkige ( ongelukkige ge/]nt5 hebb51  
wa>aan zij e5 groot deel van d5 l( en de
 blaam1 die m5 ha> geeft1  te dank5     
hebb54      ,,lix4    ,ge5 gebeurt5is   
zoo ongelukkig ( v]/&ige m5s*5 trekk5 er
  e5ig voordeel uit4 ,ge5 is er zoo     
gelukkig ( onv]/&ig5 wet5  ha> nog op   
hun eig5 nadeel te lat5 uitloop54       
,,lx4    ,de =tu9 /i]t alles t5         
voordeele van h51 die zij begun/igt4    
,,lxi4    ,het geluk en het ongeluk d]  
m5s*5 hangt niet m9d] van hun humeur    
dan van de =tu9 af4      ,,lxii4        
,opre*!id is op5h>tigheid4 ,m5 v9dt ha> 
bij ze] enkel51 en die1  welke m5       
gewoonlijk ziet1 is sle*ts e5 v]fijnde  
geve9sdheid1 om  het v]tr\w5 van &]5 te 
w9n54      ,,lxiii4    ,de afke] van    
lieg5 is dikwijls sle*ts e5 onm]kb>e    

e]zu*t1 om  aan onze bew]+5 gewi*t bij  
te zett5 en aan onze woord5 e5  heilig5 
e]bi$ te v]s*aff54      ,,lxiv4    ,de  
wa>heid doet 9 de w]eld niet zoo veel   
go$1 als ha> s*ijn kwaad  /i*t4         
,,lxv4    ,de voorzi*tigheid ov]/elpt m5
 met l(2 to* vrijwa>t zij ons niet  voor
 het g]+/e nadeel4      ,,lxvi4    ,e5  
v]/&ig man moet zijne belang5 regel5 en 
h5 leid51 elk  9 de jui/e volgorde2 deze
 wordt dikwijls door onze bege]lijkheid 
v]/oord1 omdat zij ons zoo veel         
tegelijk] tijd doet naloop51  dat wij1  
de m9/ belangrijke te ze] bege]5de1 de  
belangrijk]e  misloop54      ,,lxvii4   
,bevalligheid is voor het li*aam wat    
gezond v]/& voor d5 gee/ is4            
,,lxviii4    ,het is moeilijk de liefde 
te oms*rijv53 wat m5 er van kan zegg5   
is1  dat zij zi*1 9 de ziel1 op5ba>t als
 e5 h>t/o*t tot he]s*52  9 d5 gee/ als  
sympa?ie2 en 9 het li*aam als e5 v]hol51
  te$]e bege]te na vele heimelijkh$5 te 
bezitt5 wat m5 bem9t4      ,,lxix4      
,indi5 er e5e liefde be/aat1 re9 en vrij

 van inm5g+ onz] &]e  h>t/o*t51 dan is  
het die1 welke b9n5 ons h>t v]borg5 is  
en die  wij zelf niet k5n54      ,,lxx4 
,er be/aat ge5 v]momm+1 die lang5 tijd  
de liefde kan v]b]g5 die  er is1 ( ha>  
kan voorw5d51 wa> zij niet is4          
,,lxxi4    ,er zijn bijna ge5 m5s*51 die
 zi* niet s*am5 elk&] bem9d te  hebb51  
wanne] zij elk&] niet me] bem9n54       
,,lxxii4    ,indi5 m5 de liefde         
beoordeelt na> het me]5deel h>]         
uitw]k+51  v9dt m5 me] gelijk5is op haat
 dan op vri5ds*ap4      ,,lxxiii4    ,m5
 kan vr\w5 v9d51 die nimm] e5           
liefdes-avontuur hadd51 ma>  het is     
moeilijk er e5 aantetreff51 die er      
sle*ts n heeft doorleefd4      ,,lxxiv4 
,er is sle*ts n soort liefde1 ma> er    
be/aan duiz5d v]s*ill5de  namaaksels4   
,,lxxv4    ,de liefde kan1 ev5m9 als het
 vuur1 voortbe/aan zond] onafgebrok5    
aangewakk]d te word5 en zij h\dt op     
zoodra er niets me] te hop5  ( te vreez5
 ov]blijft4      ,,lxxvi4    ,met de w>e
 liefde is het ge/eld als met de        

gee/v]s*ijn+53 e5  i$] spreekt er van1  
ma> we9ig5 hebb5 ha> gezi54             
,,lxxvii4    ,de liefde le5t ha> naam   
aan e5 onmetelijk aantal v]h\d+51 die   
m5 ha> toes*rijft en wa>aan zij ev5 m9  
deel heeft als de ,doge aan  hetge5 te  
,v5eti gebeurt4      ,,lxxviii4    ,de  
liefde tot de g]e*tigheid is bij de     
mee/e m5s*5 niets dan  vrees om         
onre*tva>digh$5 te ond]gaan4            
,,lxxix4    ,zwijg5 is de be/e p>tij    
voor hem1 die niet zek] van zi* zelf is4
      ,,lxxx4    ,wat ons 9 onze        
vri5ds*app5 zoo v]&]lijk maakt is de    
om/&igheid1 dat het moeilijk valt de    
ho$anigh$5 d] ziel1 en  gemakkelijk die 
van het v]/& te le]5 k5n54      ,,lxxxi4
    ,wij kunn5 niets bem9n5 dan met     
betrekk+ tot ons zelf en wij do5  niets 
dan onz5 z9 en onz5 smaak volg51 wanne] 
wij onze vri5d5  bov5 ons zelf v]kiez54 
,niettem9 is het alle5 door die voorkeur
 dat  vri5ds*ap wa> en volkom5 kan zijn4
      ,,lxxxii4    ,de v]zo5+ met onze  
vij&5 is niets dan e5 v]lang5 onz5      

toe/& te v]bet]51 e5 oorlogsmoeheid1 en 
e5 vrees voor teg5slag4      ,,lxxxiii4 
,wat de m5s*5 vri5ds*ap hebb5 g5oemd is 
niets dan e5  ov]e5kom/1 e5 w$]ke]ig    
ontzi5 van belang51 en e5 uitwissel+    
van go$e di5/52 het is t5 slotte niets  
dan e5 h&el1 wa>bij het  eig5belang     
altijd iets d5kt te w9n54      ,,lxxxiv4
    ,het is smadelijk] zijn vri5d5 te   
wantr\w5 dan door h5 te word5  b$rog54  
,,lxxxv4    ,wij mak5 ons vaak wijs li$5
 te bem9n51 ma*tig] dan wij1 en to*  is 
het bloot eig5belang1 dat onze vri5ds*ap
 doet ont/aan4 ,wij gev5  ons niet aan  
h5 om het go$e1 dat wij hun will5       
bewijz51 ma> om  hetge5 wij v]wa*t5 te  
ontvang54      ,,lxxxvi4    ,ons        
wantr\w5 re*tva>digt het b$rog van &]54 
,,lxxxvii4    ,de m5s*5 z\d5 niet lang 9
 geme5s*ap blijv5 lev51 wanne] zij  niet
 elk&]s sla*t(f]s w>54      ,,lxxxviii4 
,de eig5liefde v]kle9t ( v]groot 9 ons  
oog de go$e ho$anigh$5  onz] vri5d5 na> 
mate van de voldo5+1 die wij van h5     
smak52 en  wij beoordeel5 hun v]di5/e   

na> de wijze1 wa>op zij zi* teg5ov]  ons
 g$rag54      ,,lxxxix4    ,i$] klaagt  
ov] zijn geheug51 niem& ov] zijn v]/&4  
,,xc4    ,9 het maats*appelijk v]ke]    
behag5 wij vak] door onze gebrek51  dan 
door onze go$e eig5s*app54      ,,xci4  
,de groot/e e]zu*t v]mijdt zorgvuldig   
zi* als zoodanig k5ba> te  mak51 wanne] 
zij op de vol/rekte onmogelijkheid /uit 
om tot ha>  doel te g]ak54      ,,xcii4 
,door iem&1 v]vuld van zijn eig5        
v]di5/e1 de oog5 te op55  bewij/ m5 hem 
e5 ev5 sle*t5 di5/ als m5 aan di5 gek te
 ,a!ne  bewees1 die gelo(de1 dat alle   
b9n5kom5de s*ep5 hem toebehoord54       
,,xciii4    ,grijsa>ds gev5 ga>ne wijze 
less5 als troo/ dat zij niet me] 9  /aat
 zijn sle*te voorbeeld5 te gev54        
,,xciv4    ,e5 groote naam1 9 /$e van te
 v]heff51 drukt hem t] n$]1 die  niet   
/]k g5oeg is hem hoog te h\d54          
,,xcv4    ,het bewijs van buit5gewone   
v]di5/e is te zi51 dat de hevig/e       
b5ijd]s ha> moet5 prijz54      ,,xcvi4  
,e5 ondankb>e is soms m9d] s*uld aan die

 ondankba>heid1 dan hij1  die de weldaad
 bewees4      ,,xcvii4    ,m5 v]gi/ zi* 
door te me55 dat v]/& en oordeel twee   
v]s*ill5de zak5 zijn3 het oordeel is    
niets dan de groo!id van  het li*t 9 het
 v]/&2 dat li*t dr+t tot op d5 bodem d] 
d+5 door1 m]kt op al wat het moet opm]k5
 en neemt ook wa>  wat s*ijnba> niet    
zi*tba> is4 ,dus moet m5 toegev5 dat het
 de  /]kte van het li*t 9 het v]/& is1  
die alle aan het oordeel  toeges*rev5   
w]k+5 te weeg br5gt4      ,,xcviii4     
,i$] spreekt 9 go$5 z9 van zijn h>t1 en 
niem& durft dit van  zijn v]/& te do54  
,,xcix4    ,de fijnheid van d5 gee/     
be/aat 9 het d5k5 aan smaakvolle en     
kies*e d+54      ,c4    ,de h(felijkheid
 van d5 gee/ be/aat 9 het op aang5ame   
wijze zegg5  van vri5delijke d+54       
,,ci4    ,het gebeurt dikwijls dat d+5  
zi* volkom5] voor onz5 gee/  opdo51 dan 
deze met veel kun/ z\ kunn5 tot /&      
br5g54      ,,cii4    ,het v]/& is      
altijd het sla*t(f] van het h>t4        
,,ciii4    ,all51 die hun v]/& k5n51    

k5n5 niet hun h>t4      ,,civ4    ,m5s*5
 en zak5 hebb5 hun gezi*tspunt3 er zijn 
er1 die m5 van  nabij moet bezi51 om er 
go$ ov] te kunn5 oordeel51 en &]51 die  
m5 nooit bet] beoordeelt dan op e5 af/&4
      ,,cv4    ,niet hij is v]/&ig1 die 
het v]/&ige toevallig v9dt1 ma> hij1    
die het k5t1 ond]s*eidt en er smaak 9   
v9dt4      ,,cvi4    ,om iets go$ te    
k5n5 moet m5 er de kle9/e ond]deel5 van 
k5n5 en1 da> deze bijna one9dig zijn1   
blijft onze k5nis altijd  opp]vlakkig en
 onvolkom54      ,,cvii4    ,het is e5  
soort coquett]ie te lat5 m]k51 dat m5 er
 vrij van is4      ,,cviii4    ,het v]/&
 v]mag niet lang de rol van het h>t te  
spel54      ,,cix4    ,de jeugd v]&]t   
van smaak door de vurigheid van het     
blo$1 en de  oud]dom beh\dt d5 zijn5    
door de ma*t d] gewoonte4      ,,cx4    
,m5 is met niets zoo vrijgevig als met  
raad4      ,,cxi4    ,hoe vurig] m5     
bem9t1 hoe li*t] de liefde 9 haat       
omslaat4      ,,cxii4    ,de gebrek5 van
 het v]/& v]me]d]5 bij het oud] word5   

ev5 als  die van het gelaat4            
,,cxiii4    ,er zijn go$e huwelijk5 ma> 
ge5 ko/elijke4      ,,cxiv4    ,m5 is   
ontroo/ba> ov] het b$rog van vij&5 en   
het v]raad van  vri5d5 en is vaak       
voldaan door zi* zelf b$rog5 te hebb54  
,,cxv4    ,het is ev5 gemakkelijk zi*   
zelf te b$rieg5 zond] het te bem]k51    
als moeilijk &]5 te b$rieg51 zond] dat  
zij het gewa> word54      ,,cxvi4       
,niets is m9d] opre*t dan de wijze1     
wa>op m5 raad vraagt en geeft3  wie er  
om vraagt s*ijnt e5 e]bi$ige v]e]+ te   
hebb5 voor de  gevoel5s van zijn vri5d1 
(s*oon hij er sle*ts aan d5kt de zijne  
door hem te lat5 go$keur5 en hem        
aansprakelijk te mak5 voor zijn  g$rag2 
en wie d5 raad geeft1 beloont het 9 hem 
ge/elde v]tr\w5  door vurig5 en         
belangelooz5 ijv]1 (s*oon hij mee/al 9  
d5 door  hem gegev5 raad sle*ts zijn    
eig5 belang ( roem zoekt4      ,,cxvii4 
,de mee/ v]fijnde slimheid is go$ te    
kunn5 voorw5d5 9 d5 val  te zijn        
geloop51 die voor ons 0 opge/eld2 en m5 

wordt nimm]  gemakkelijk] b$rog51 dan   
wanne] m5 me5t &]5 te b$rieg54          
,,cxviii4    ,het voornem5 nimm] te     
b$rieg5 /elt er ons aan bloot dikwijls  
b$rog5 te word54      ,,cxix4    ,wij   
zijn zoo ze] gew5d ons teg5ov] &]5 te   
v]momm5 dat wij ons  t5 slotte teg5ov]  
ons zelf v]momm54      ,,cxx4    ,m5    
komt vak] tot v]raad uit zwakheid dan   
door e5 vooropgezet plan  om te v]rad54 
,,cxxi4    ,m5 doet dikwijls go$ om     
onge/raft kwaad te kunn5 do54           
,,cxxii4    ,indi5 wij aan onze h>t/o*t5
 we]/& bi$5 is dit me] door hun  zwakte 
dan door onze kra*t4      ,,cxxiii4     
,m5 z\ we9ig vreugde smak5 indi5 m5 zi* 
nimm] vleide4      ,,cxxiv4    ,de      
h&ig/5 gev5 zi* g$ur5de hun geheele lev5
 d5 s*ijn  slimmigh$5 aftekeur51 t5 e9de
 er zi* zelf van te b$i55 bij  gewi*tige
 geleg5h$5 ( gevall5 van groot belang4  
,,cxxv4    ,het g]egeld gebruik van     
slimmigh$5 is e5 k5teek5 van e5 kle95   
gee/1 en het gebeurt bijna altijd dat   
hij1 die er zi* van b$i5t1 om  zi* aan  

ne zijde te dekk51 zi* aan e5 &]e bloot 
geeft4      ,,cxxvi4    ,li/ en v]raad  
zijn alle5 het gevolg van gebrek aan    
bekwaamheid4      ,,cxxvii4    ,het w>e 
middel om b$rog5 te word5 is zi* slimm] 
te a*t5 dan  &]54      ,,cxxviii4       
,ov]drev5 gevoeligheid is e5 vals*e     
kies*heid en de w>e kies*heid  is e5    
gezonde gevoeligheid4      ,,cxxix4     
,soms is e5 gr(heid voldo5de om zi* door
 e5 slim m5s* niet te  lat5 beetnem54   
,,cxxx4    ,zwakheid is het e5ige       
gebrek1 dat m5 niet kan v]bet]54        
,,cxxxi4    ,het g]+/e kwaad van vr\w51 
die zi* aan de galant]ie hebb5          
ov]gegev51 is de galant]ie4             
,,cxxxii4    ,het is gemakkelijk] wijs  
voor &]5 te zijn1 dan voor zi* zelf4    
,,cxxxiii4    ,de e5ige go$e copien zijn
 die1 welke het bela*elijke van de      
sle*te  orig9eel5 toon54      ,,cxxxiv4 
,m5 is nooit zoo bela*elijk door de     
eig5a>digh$51 die m5 bezit1  als door   
die1 welke m5 zi* d5 s*ijn geeft te     
bezitt54      ,,cxxxv4    ,m5 is soms   

ev5 ze] 9 teg5spraak met zi* zelf als   
met &]54      ,,cxxxvi4    ,er zijn     
li$51 die nooit v]liefd z\d5 zijn gewee/
 als zij nooit  van liefde hadd5 hoor5  
sprek54      ,,cxxxvii4    ,m5 spreekt  
we9ig indi5 de ijdelheid er niet toe    
aanzet4      ,,cxxxviii4    ,liev]      
spreekt m5 kwaad dan 9 het geheel niet  
van zi* zelf4      ,,cxxxix4    ,e5 d]  
r$551 wa>om m5 zoo we9ig m5s*5 v9dt1 die
 v]/&ig  en aang5aam zijn 9 hunne       
gesprekk51 is dat er bijna niem& is1 die
  niet me] d5kt aan hetge5 hij wil      
zegg51 dan aan het gev5 van e5  jui/    
antwoord op hetge5 m5 hem zegt4 ,de     
knap/5 en beleefd/5  v]g5oeg5 zi* met   
het opzett5 van e5 a&a*tig gelaat1      
t]wijl  m5 op hetzelfde oog5blik 9 hun  
oog5 en 9 hun gee/ ziet1 dat zij  niet  
zijn bij hetge5 m5 hun zegt en haa/     
hebb5 t]ugteke]5 tot  wat zij will5     
zegg51 9 /$e van te ov]weg51 dat het e5 
sle*t  middel is zi* &]5 aang5aam te    
mak5 ( h5 te ov]tuig51 wanne]  m5 zi* z 
ze] inspant zi* zelf te behag51 en dat  

de kun/ go$  te lui/]5 en go$ te        
antwoord5 e5 d] groot/e volmaak!d5 is1  
die m5 9 e5 gesprek kan t5toonspreid54  
,,cxl4    ,e5 man van v]/& z\ dikwijls  
v]leg5 zitt5 zond] het gezels*ap  van   
dwaz54      ,,cxli4    ,wij roem5 er    
dikwijls op ons niet te v]vel5 en wij   
zijn z trots*1  dat wij ons niet 9 e5   
v]vel5d gezels*ap will5 bev9d54         
,,cxlii4    ,t]wijl het 9 d5 a>d ligt   
van groote gee/5 met we9ig woord5 veel  
te zegg51 hebb5 da>5teg5 de kle9e gee/5 
de gave van veel te  sprek5 en niets te 
zegg54      ,,cxliii4    ,het is veele] 
de wa>de]+ onz] eig5 gevoel5s1 die ons  
de go$e  ho$anigh$5 van &]5 doet        
ov]drijv51 dan de wa>de]+ hunn]         
v]di5/e2 en wij will5 l( oog/51 t]wijl  
het d5 s*ijn heeft dat  wij di5         
toezwaai54      ,,cxliv4    ,m5 prij/   
onga>ne en m5 prij/ niem& zond]         
eig5belang4 ,l(  is e5 beh5dige vlei]ij1
 heimelijk en fijn1 die op v]s*ill5de   
wijze bevr$igt wie hem toek5t en wie hem
 ontvangt3 de e5 aanva>t  hem als e5    

beloon+ voor v]di5/e1 de &] geeft hem om
 zijn  re*tva>digheid en doorzi*t te    
toon54      ,,cxlv4    ,wij kiez5       
dikwijls v]giftigde l(tuit+51 die1 als  
t]ugslag1 9  h51 die wij prijz51 gebrek5
 na> vor5 br5g51 welke wij op &]e  wijze
 niet z\d5 durv5 on?ull54      ,,cxlvi4 
,9 d5 regel prij/ m5 alle5 om geprez5 te
 word54      ,,cxlvii4    ,we9ig m5s*5  
zijn wijs g5oeg om e5 hun nuttige       
afkeur+ te  v]kiez5 bov5 l(1 die h5     
s*aadt4      ,,cxlviii4    ,er zijn     
v]wijt51 die l(1 en l(tuit+51 die       
kwaadsprek]ij  bevatt54      ,,cxlix4   
,het afwijz5 van l( is e5 v]lang5 om    
twee maal geprez5 te word54      ,,cl4  
,het v]lang5 d5 l( te v]di551 di5 m5 ons
 toezwaait1 v]/]kt  onze deugd2 de l(1  
di5 m5 het v]/&1 d5 mo$ en de s*oonheid 
toek5t1 draagt er toe bij die te        
v]hoog54      ,,cli4    ,het is         
moeilijk] zi* door &]5 niet te lat5     
behe]s*51 dan  &]5 te behe]s*54         
,,clii4    ,indi5 wij ons zelf niet     
vleid5 z\ de vlei]ij van &]5 ons niet   

kunn5 s*ad54      ,,cliii4    ,de natuur
 s*ept de v]di5/e2 de =tu9 br5gt ha> 9  
w]k+4      ,,cliv4    ,de =tu9 v]bet]t 9
 ons v]s*ill5de gebrek51 die het v]/&   
niet z\ kunn5 v]bet]54      ,,clv4      
,er zijn m5s*5 van v]di5/e1 die af/oot5d
 w]k51 en &]e1 die1  ondanks hunne      
gebrek51 aantrekk54      ,,clvi4    ,er 
zijn m5s*51 wi] e5ige v]di5/e da>9      
be/aat met voordeel  dwaa%$5 te zegg5 en
 te do51 en die alles z\d5 b$]v5 indi5  
zij hun g$ragslijn v]&]d54      ,,clvii4
    ,de roem van groote mann5 moet      
altijd word5 afgemet5 na> de  middel51  
wa>van zij zi* hebb5 b$i5d om hem te    
v]w]v54      ,,clviii4    ,vlei]ij is   
vals* geld1 dat alle5 ko]s heeft door   
onze ijdelheid4      ,,clix4    ,het is 
niet voldo5de groote ho$anigh$5 te      
bezitt52 m5 moet er e5  ri*tig gebruik  
van wet5 te mak54      ,,clx4    ,hoe   
v]bl9d5d e5 daad moge zijn1 zij mag niet
 voor groot doorgaan  indi5 zij niet het
 gevolg is van e5 groot opgezet plan4   
,,clxi4    ,er moet e5 zek]e v]h\d+ zijn

 tuss*5 dad5 en plann51 indi5  m5 er    
alle gevolg5 uit wil hal51 die er uit te
 hal5 zijn4      ,,clxii4    ,de kun/1  
middelmatige ho$anigh$5 go$ na> vor5 te 
br5g51  br5gt de a*t+ op e5 dwaalspoor  
en geeft dikwijls me] naam dan de       
w]kelijke v]di5/e4      ,,clxiii4    ,er
 zijn tallooze h&el+51 die bela*elijk   
s*ijn5 en wa>van de  v]borg5 r$55 ze]   
wijs en deugdelijk zijn4      ,,clxiv4  
,het is gemakkelijk] de ambt51 die m5   
niet heeft1 wa>dig te  s*ijn51 dan die1 
welke m5 bekle$t4      ,,clxv4    ,onze 
v]di5/e bezorgt ons de a*t+ d] e]lijke  
li$5 en onze  geluks/] die van het      
publiek4      ,,clxvi4    ,de w]eld     
beloont vak] d5 s*ijn van v]di5/e dan de
 v]di5/e  zelf4      ,,clxvii4          
,gi]igheid is e]d] het teg5ov]ge/elde   
van zu9igheid dan  vrijgevigheid4       
,,clxviii4    ,de hoop1 hoe b$riegelijk 
zij ook is1 leidt ons t5 m9/e langs e5  
aang5am5 weg tot het lev5se9de4         
,,clxix4    ,t]wijl luiheid en          
b$eesdheid ons aan onz5 pli*t h\d51     

krijgt onze  deugd er dikwijls al de e] 
van4      ,,clxx4    ,het is moeilijk te
 beoordeel5 ( e5 re91 opre*t en e]lijk  
g$rag  e5 uitw]k+ van re*ts*ap5heid (   
van h&igheid is4      ,,clxxi4          
,deugd5 v]liez5 zi* 9 eig5belang als    
rivi]5 9 de zee4      ,,clxxii4         
,wanne] m5 de v]s*ill5de gevolg5 van    
v]vel+ go$ beziet1 dan  v9dt m51 dat zij
 nog me] pli*t5 doet v]zuim5 dan        
eig5belang4      ,,clxxiii4    ,er zijn 
v]s*ill5de soort5 van nieuwsgi]igheid3  
de e5e uit  eig5belang1 die er ons toe  
br5gt te will5 v]nem5 wat ons van nut   
z\ kunn5 zijn2 de &]e uit hoogmo$1 die  
ont/aat uit het v]lang5  te wet5 wat &]5
 onbek5d is4      ,,clxxiv4    ,het is  
bet] ons v]/& te gebruik5 om de         
ongelukk5 te drag51 die  ons ov]kom51   
dan om het bezig te h\d5 met die1 welke 
9 aanto*t  zijn4      ,,clxxv4    ,de   
/&va/igheid 9 de liefde is e5e          
doorloop5de on/&va/igheid1  wa>door ons 
h>t zi* a*t]e5volg5s he*t aan alle de   
eig5s*app5  van d5 p]soon1 di5 wij      

liefhebb51 gev5de dan e5s d5 voorkeur   
aan deze1 dan we] aan g5e3 zoodat deze  
/&va/igheid sle*ts e5  on/&va/igheid is1
 bep]kt tot en opgeslot5 9 het zelfde   
voorw]p4      ,,clxxvi4    ,er zijn twee
 soort5 /&va/igheid 9 de liefde3 de e5e 
ont/aat  doordat m5 9 d5 bem9d5 p]soon  
/e$s nieuwe eig5s*app5 tot  bem9n5 v9dt1
 en de &]e omdat m5 er e] 9 /elt /&va/ig
 te  zijn4      ,,clxxvii4              
,be/5digheid v]di5t no* l(1 no* blaam1  
want zij is sle*ts het  voortdur5 van   
neig+5 en gevoel5s1 die m5 zi* zelf     
ontnem51 no*  gev5 kan4      ,,clxxviii4
    ,wat ons nieuwe k5niss5 doet        
liefhebb5 is niet zoo ze] de  moeheid1  
die wij t5 opzi*te d] oude gevoel51 (   
het g5oeg5 van  v]&]+1 als wel de       
ont/emm+ niet voldo5de bewond]d te word5
  door h51 die ons te go$ k5n51 en de   
hoop dit me] te zull5 word5  g$aan door 
h51 die ons niet zoo go$ k5n54          
,,clxxix4    ,wij beklag5 ons soms      
li*tva>dig ov] onze vri5d51 om bij      
voorbaat  onze li*tva>digheid te        

re*tva>dig54      ,,clxxx4    ,ons b]\w 
is niet zoo ze] het betreur5 van het    
kwaad1 dat wij d$51  dan wel vrees voor 
de gevolg51 die er voor ons uit kunn5   
ont/aan4      ,,clxxxi4    ,er is e5    
onbe/5digheid1 die ont/aat door         
li*tva>digheid van  het v]/& ( door zijn
 zwakte1 die het toegankelijk maakt voor
  alle me5+5 van &]51 en er is er e5    
&]e1 die e]d] te  v]onts*uldig5 is1 die 
het gevolg is van ov]v]zadig+4          
,,clxxxii4    ,de ondeugd5 behoor5 tot  
de sam5/ell+ d] deugd51 zooals de       
v]gift5 tot de sam5/ell+ d]             
g5eesmiddel53 de voorzi*tigheid  br5gt  
ze bije5 en matigt ze1 en b$i5t er zi*  
met go$ gevolg van  teg5 de kwal5 van   
het m5s*elijk lev54      ,,clxxxiii4    
,m5 moet t] e]e van de deugd erk5n5 dat 
de groot/e ramp5 d]  m5s*5 die zijn1    
wa>9 zij v]vall5 door misdad54          
,,clxxxiv4    ,wij bek5n5 onze f\t5 om  
door onze op5h>tigheid het nadeel te    
h]/ell51 dat zij ons bij &]5 do54       
,,clxxxv4    ,er zijn held5 zo[el 9 het 

go$e als 9 het kwade4      ,,clxxxvi4   
,m5 v]a*t niet all51 die ondeugd5       
bezitt51 ma> h51 aan wie elke  deugd    
ontbreekt4      ,,clxxxvii4    ,de naam 
van de deugd di5t het eig5belang ev5 go$
 als de ondeugd54      ,,clxxxviii4     
,de gezondheid d] ziel is niet zek]d]   
dan die van het li*aam2 en  hoe v]      
v]wijd]d m5 moge s*ijn5 van h>t/o*t51 m5
 loopt niet  m9d] geva> er door te word5
 m$egesleept1 dan ziek te word51  wanne]
 m5 gezond is4      ,,clxxxix4    ,het  
lijkt er na> als( de natuur bij elk5    
m5s* bij zijn geboorte  gr5z5 aan zijn  
deugd5 en ondeugd5 heeft afgebak5d4     
,,cxc4    ,sle*ts groote m5s*5 mog5     
groote gebrek5 hebb54      ,,cxci4      
,m5 kan zegg5 dat de ondeugd5 ons op    
onz5 lev5sweg opwa*t5 als  ga/he]5 bij  
wie m5 a*t]e5volg5s moet inwon52 en ik  
twijfel  ( de erv>+ ons ze z\ do5       
ontloop5 als het ons v]gund w]d d5      
zelfd5 weg twee maal te bew&el54        
,,cxcii4    ,wanne] de ondeugd5 ons     
v]lat5 vlei5 wij ons met d5 waan1 dat   

wij ha> hadd5 v]lat54      ,,cxciii4    
,er zijn in/ort+5 bij de ziekt5 d] ziel 
zooals bij die van het  li*aam2 hetge5  
wij voor g5ez+ aanzi5 is mee/al sle*ts  
e5  ops*ort+ ( e5 v]&]+ van kwaal4      
,,cxciv4    ,de gebrek5 d] ziel zijn als
 de v]wond+5 van het li*aam2 met        
hoeveel zorg m5 tra*t ze te g5ez51 er   
blijv5 altijd litteek5s en  elk oog5blik
 loop5 zij geva> w$] op5 te brek54      
,,cxcv4    ,wat ons dikwijls belet ons  
aan n enkele ondeugd ov]tegev51 is het  
feit dat wij er me]d]e hebb54           
,,cxcvi4    ,wij v]get5 spo$ig onze f\t5
 indi5 niem& dan wij die k5t4           
,,cxcvii4    ,er zijn m5s*5 van wie m5  
nooit iets kwaads z\ geloov5 zond] het  
te hebb5 gezi52 ma> er zijn er ge5 van  
wie het ons bevreemd5 z\1  indi5 wij het
 zi54      ,,cxcviii4    ,wij v]heff5 d5
 roem van sommig5 om di5 van &]5 omlaag 
te  hal5 en soms z\ m5 ,cond en ,tur5ne 
m9d] prijz5 indi5 m5 niet  op h5 beid5  
wilde afgev54      ,,cxcix4    ,het     
v]lang5 bekwaam te s*ijn5 v]h9d]t       

dikwijls het te word54      ,,cc4    ,de
 deugd z\ niet v] kom5 indi5 de         
ijdelheid ha> ge5 gezels*ap  hield4     
,,cci4    ,wie gelo(t 9 zi* zelf zoo    
veel te kunn5 v9d5 dat hij buit5  i$]e5 
kan1 v]gi/ zi* s*romelijk2 ma> wie      
gelo(t1 dat m5 niet  buit5 hem kan1     
v]gi/ zi* no* erg]4      ,,ccii4        
,s*ijnba> e]lijke h$5 zijn zij1 die hun 
gebrek5 voor &]5 en  zi* zelf v]b]g52   
e*t e]lijke zijn zij1 die ze ze] go$    
k5n5 en  er voor uitkom54      ,,cciii4 
,de wa>lijk welopgevo$e man laat zi* op 
niets voor/aan4      ,,cciv4    ,de     
t]ugh\d5dheid d] vr\w5 is e5 ops*ik en  
e5 blanketsel1 die  zij aan ha>         
s*oonheid toevoeg54      ,,ccv4    ,de  
deugdzaamheid d] vr\w5 is dikwijls ha>  
gehe*t zijn aan ha>  naam en ha> ru/4   
,,ccvi4    ,hij is de w]kelijk re*ts*ap5
 m5s*1 die w5s*t altijd  blootge/eld te 
zijn aan de blikk5 d] re*ts*ap5 m5s*54  
,,ccvii4    ,de dwaa%eid volgt ons 9    
alle tijdp]k5 des lev5s4 ,wanne] iem&   
wijs s*ijnt1 dan is dit alle5 omdat zijn

 dwaa%$5 ev5r$ig zijn  aan zijn leeftijd
 en zijn v]mog54      ,,ccviii4    ,er  
zijn onnoozele li$51 die zi* k5n5 en    
h&ig hun onnoozelheid  gebruik54        
,,ccix4    ,wie zond] dwaa%eid leeft is 
niet zoo wijs1 als hij wel d5kt4        
,,ccx4    ,met d5 leeftijd wordt m5     
dwaz] en wijz]4      ,,ccxi4    ,er zijn
 m5s*51 die op volksdeuntjes gelijk51   
die m5 sle*ts  g$ur5de e5ig5 tijd z+t4  
,,ccxii4    ,de mee/e m5s*5 beoordeel5  
hunne m$em5s*5 sle*ts na> d5  opgang1   
di5 zij mak51 ( na> hun =tu94           
,,ccxiii4    ,zu*t na> roem1 vrees voor 
s*&e1 het plan =tu9 te mak51  v]lang5   
na> e5 gemakkelijk] en aang5am] lev5 en 
lu/ &]5  omlaag te drukk51 zijn dikwijls
 de oorzak5 van d5 bij de m5s*heid  zoo 
hoog aanges*rev5 mo$4      ,,ccxiv4     
,dapp]heid is bij gewone soldat5 e5     
geva>lijk h&w]k1 dat zij  gekoz5 hebb5  
om hun brood te v]di554      ,,cccxv4   
,volmaakte dapp]heid en volslag5        
lafheid1 zijn twee uit]/51 wa>toe  m5   
zeld5 g]aakt4 ,de af/& tuss*5 ha> is    

groot en omvat alle  soort5 mo$3 tuss*5 
ha> is niet m9d] v]s*il dan tuss*5      
aangezi*t5 en humeur54 ,er zijn li$51   
die 9 het beg9 van d5  slag geva>       
trotse]5 en die 9 het v]d] v]loop door  
d5 duur  gemakkelijk v]flauw5 en        
ontmo$igd word52 er zijn er die tevr$5  
zijn indi5 zij aan de gebruikelijke e]  
hebb5 voldaan1 en die niet  v]d] gaan4  
,m5 ziet er1 die niet altijd ev5 go$ hun
 vrees mee/]  zijn2 &]5 lat5 zi* soms   
m$eslep5 door algeme55 s*rik1 we]  &]5  
vall5 aan omdat zij niet durv5          
a*t]blijv54 ,er zijn er wi]  mo$1 aan   
kle9e gev>5 gewoon1 h5 voorb]eidt zi*   
aan groot]e  bloot te /ell54 ,er zijn   
er1 die niet opzi5 teg5 deg5/oot51 en   
die bang zijn voor muskets*ot52 we] &]5 
zijn ru/ig teg5ov]  muskets*ot5 en zijn 
bevreesd voor deg5/oot54 ,al die soort5 
mo$  hebb5 dit geme5 dat de na*t1 die   
vreesa*tigheid v]groot1 en  go$e en     
sle*te dad5 v]hult1 vrijheid geeft zi*  
te ontzi54 ,er  is e5 nog algeme5]e     
soort zi* te sp>53 niem& doet 9 zek]e   

om/&igheid1 wat hij z\ do51 wi/ hij     
vooruit er van t]ug te  zull5 kom54 ,zoo
 is het duidelijk dat vrees voor d5 dood
 iets van de  dapp]heid afdoet4         
,,ccxvi4    ,w>e dapp]heid be/aat da>9  
zond] getuig5 iets te do51 dat m5 9     
/aat z\ zijn t5 aans*\we van e5 i$] te  
v]ri*t54      ,,ccxvii4                 
,onv]saagdheid is e5 buit5gewone kra*t1 
die de ziel v]heft bov5  b]o]+51 v]w>r+5
 en a&o5+51 welke het aans*\w5  van     
groote gev>5 9 ha> z\d5 kunn5 v]wekk51  
en het is door  deze kra*t1 dat held5 e5
 ru/ig ev5wi*t bew>5 en het vrije       
gebruik van hun v]/& 9 de mee/          
ont/ell5de en v]s*rikkelijke  om/&igh$5 
doet beh\d54      ,,ccxviii4            
,hui*el>ij is e5 e]bewijs van de ondeugd
 aan de deugd4      ,,ccxix4    ,de     
mee/e m5s*5 /ell5 zi* 9 d5 oorlog       
voldo5de bloot om hun  e] te r$d51 ma>  
we9ig5 will5 zi* altijd z v] bloot /ell5
  als noodig is om het doel te b]eik51  
wa>voor zij zi* bloot/ell54      ,,ccxx4
    ,i,jdelheid1 s*aamte en vooral      

temp]am5t zijn dikwijls de dapp]heid  d]
 mann5 en de deugd d] vr\w54            
,,ccxxi4    ,m5 wil zijn lev5 niet      
v]liez5 en m5 wil roem oog/53 v&a> dat  
de dapp]5 me] va>digheid en h&igheid    
bezitt5 om d5 dood te  ontgaan dan      
slimm]ds om hun bezit te bew>54         
,,ccxxii4    ,er zijn we9ig m5s*51 die  
bij de e]/e nad]+ van d5 oud]dom  niet  
d$5 blijk5 op welke wijze hun li*aam en 
gee/ zull5  v]zwakk54      ,,ccxxiii4   
,het gaat met de dankba>heid als met de 
go$e tr\w d] koopli$53  zij ond]h\dt het
 maats*appelijk v]ke] en wij betal5 niet
 omdat  het re*tva>dig is ons van di5   
pli*t te kwijt51 ma> om des te          
gemakkelijk] li$5 te v9d51 die ons      
borg54      ,,ccxxiv4    ,al deg551 die 
de pli*t5 d] dankba>heid v]vull51 kunn5 
zi*  da>om nog niet vlei5 dankba> te    
zijn4      ,,ccxxv4    ,dat m5 zi*      
v]rek5t t5 opzi*te d] dankba>heid1 die  
m5 van  v]le5de gun/5 v]wa*t1 komt da>  
van daan dat de hoogmo$ van d5  s*5k] en
 die van d5 ontvang] het niet e5s kunn5 

word5 ov] d5  prijs d] weldaad4         
,,ccxxvi4    ,ov]drev5 haa/ bij het     
afdo5 van zijn s*uld weg5s e5  v]pli*t+ 
is e5 soort ondankba>heid4              
,,ccxxvii4    ,gelukkige m5s*5 bet]5 zi*
 zeld52 zij me55 altijd gelijk te  hebb5
 als de =tu9 hun sle*t g$rag /eunt4     
,,ccxxviii4    ,hoogmo$ wil niet s*uldig
 zijn en eig5liefde wil niet betal54    
,,ccxxix4    ,het go$e1 dat wij van iem&
 ond]vond5 hebb51 eis*t dat wij dit  bij
 het kwaad1 dat hij ons doet1 9 aanm]k+ 
nem54      ,,ccxxx4    ,niets zoo       
aan/ekelijk als het voorbeeld1 en wij   
v]ri*t5 nimm]  aanm]kelijk go$s (       
kwaads1 dat ge5 navolg+ v9dt4 ,wij do5  
de  go$e dad5 na uit w$ijv] en de sle*te
 uit de boosa>digheid onz]  natuur1 die 
de s*aamte gevang5 hield en het         
voorbeeld 9 vrijheid  /elt4             
,,ccxxxi4    ,het is e5 groote dwaa%eid 
alle5 de wij%eid 9 pa*t te will5  hebb54
      ,,ccxxxii4    ,welke voorw5dsels  
wij ook aan onze droefheid gev51        
dikwijls zijn  sle*ts eig5belang en     

ijdelheid er de oorzaak van4            
,,ccxxxiii4    ,9 droefheid zijn        
v]s*ill5de soort5 hui*el>ij v]borg52 nu 
e5s1 ond] voorw5dsel van het v]lies van 
e5 di]b>e p]soon te  betreur51 bewe55   
wij ons zelf2 wij betreur5 de go$e me5+1
  die de ov]l$5e van ons _h2 wij        
betreur5 de v]m9d]+ van ons  v]mog51 van
 ons g5oeg51 van ons aanzi54 ,zoodo5de  
hebb5 de  dood5 de e] d] tran51 die     
sle*ts voor de lev5d5 vloei54 ,ik zeg   
dat het e5 soort hui*el>ij is1 omdat m5 
met dat soort droefheid  zi* zelf       
b$riegt4 ,er is e5 &] soort hui*el>ij1  
dat niet zoo  ons*uldig is1 omdat zij   
zi* aan de geheele w]eld opdr+t3        
namelijk  de droefheid van zek]e p]son51
 die na> d5 roem v]lang5 van  e5 s*oone 
en on/]felijke droefheid4 ,nadat de     
tijd1 die alles  ov]w9t1 die sm>t1 welke
 zij ind]daad l$51 heeft do5 oph\d51    
gaan zij voort met hun gewe51 hun klag5 
en hun zu*t52 zij gev5  zi* het voorkom5
 van r\wdrag5d51 en tra*t5 door al hun  
dad5  de ov]tuig+ te ve/ig51 dat hun    

sm>t sle*ts met hun lev5 zal  e9dig54   
,deze treurige en v]moei5de ijdelheid   
v9dt m5 gewoonlijk  bij e]zu*tige vr\w53
 da> ha> gesla*t ha> alle weg51 die  tot
 roem leid5 afsluit1 pog5 zij zi* b]oemd
 te mak5 door e5  ontroo/b>e droefheid4 
,er is nog e5 &] soort tran51 die uit   
kle9e bronn5 voortkom5 en gemakkelijk   
opdrog53 m5 huilt om d5  naam te hebb5  
te]gevoelig te zijn2 m5 huilt om        
beklaagd te word52  m5 huilt om bewe5d  
te word52 e9delijk huilt m5 om de s*&e  
te  voorkom5 van niet te huil54         
,,ccxxxiv4    ,het is vak] door hoogmo$ 
dan door gebrek aan inzi*t dat m5 zi*   
met  zooveel h>dnekkigheid v]zet teg5 de
 mee/ gangb>e me5+53 m5  v9dt de e]/e   
plaats5 9 de go$e p>tij bezet en m5 wil 
niet de  laat/e4      ,,ccxxxv4    ,wij 
troo/5 ons gemakkelijk ov] de teg5spo$5 
onz] vri5d51  indi5 die help5 om onze   
g5eg5heid jeg5s h5 te toon54            
,,ccxxxvi4    ,het s*ijnt dat de        
eig5liefde zi* door de go$h>tigheid laat
  misleid51 en dat zij zi* v]geet wanne]

 wij t5 di5/e van &]5  w]k54 ,intuss*5  
is dit de zek]/e weg om tot zijn doel te
 g]ak52  het is le55 met woek]1 ond]    
voorw5dsel van te gev52 t5 slotte is    
het elke5 op e5 slimme wijze onbem]kt   
voor zi* te w9n54      ,,ccxxxvii4      
,niem& v]di5t d5 l( van e5 go$ h>t te   
bezitt51 indi5 hij niet  de kra*t bezit 
kwaad te kunn5 zijn3 elke &]e go$heid is
 mee/al  niets dan luiheid ( gebrek aan 
wilskra*t4      ,,ccxxxviii4    ,het is 
niet zoo b$5kelijk d5 mee/5 m5s*5 kwaad 
te do51 als hun  te veel go$heid te     
bewijz54      ,,ccxxxix4    ,niets vleit
 onz5 hoogmo$ zoo ze] als het v]tr\w5 d]
 groot51  omdat wij het aanzi5 als het  
gevolg van onze v]di5/e1 zond] te  b$5k5
 dat het mee/al het gevolg is van       
ijdelheid ( van onma*t om  het geheim te
 bew>54      ,,ccxl4    ,m5 kan zegg52  
dat de bekoorlijkheid1 los van de       
s*oonheid1 e5  symetrie is1 wa>van m5 de
 regels niet k5t1 en e5 geheim v]b&     
tuss*5 de trekk5 ond]l+1 en van de      
trekk5 met de kleur51 en met  het       

geheele voorkom54      ,,ccxli4         
,behaagzu*t is de grondslag van het     
gemo$ d] vr\w51 ma> all5  br5g5 ha> niet
 9 praktijk1 omdat de coquett]ie van    
sommig5 9  b$wang wordt geh\d5 door     
vrees ( door het v]/&4      ,,ccxlii4   
,m5 valt &]5 dikwijls la/ig1 wanne] m5  
d5kt h5 nooit la/ig te  kunn5 zijn4     
,,ccxliii4    ,er zijn we9ig d+5 uit zi*
 zelf onmogelijk1 en de  doorzett+skra*t
 ontbreekt ons e]d] dan de middel54     
,,ccxliv4    ,het toppunt van s*r&]heid 
is de wa>de d] d+5 go$ te k5n54         
,,ccxlv4    ,het getuigt van groote     
h&igheid zijn h&igheid go$ te kunn5     
v]b]g54      ,,ccxlvi4    ,hetge5       
edelmo$igheid s*ijnt is dikwijls sle*ts 
v]borg5 e]zu*t1  die kle9e belang5      
m9a*t1 t5 e9de zi* met groot]e bezig te 
h\d54      ,,ccxlvii4    ,bij de mee/e  
m5s*5 is tr\w niets dan e5 uitv9d+ d]   
eig5liefde om v]tr\w5 te wekk52 het is  
e5 middel om ons bov5  &]5 te v]heff51  
en 9 het v]tr\w5 te word5 g5om5 voor de 
gewi*tig/e d+54      ,,ccxlviii4        

,grootmo$igheid m9a*t alles om alles te 
v]w]v54      ,,ccxlix4    ,er is niet   
m9d] welsprek5dheid 9 d5 toon d] /em1 9 
de oog5 en  9 de p]soonlijke h\d+1 dan 9
 de keuze d] woord54      ,,ccl4    ,de 
w>e welsprek5dheid be/aat 9 het zegg5   
van alles wat noodig en  van niets te   
zegg5 dan wat noodig is4      ,,ccli4   
,er zijn p]son5 wi5 hunne gebrek5 go$   
/aan en &]5 wi5 hunne  go$e eig5s*app5  
ontsi]54      ,,cclii4    ,het is ev5   
gewoon smak5 te zi5 v]&]51 als ongewoon 
neig+5  zi* te zi5 wijzig54             
,,ccliii4    ,belang br5gt alle soort5  
van deugd5 en ondeugd5 9 beweg+4        
,,ccliv4    ,n$]igheid is vaak niets dan
 gehui*elde ond]danigheid1 wa>van m5    
zi* b$i5t om &]5 te ond]w]p52 zij is e5 
kun/greep van d5  hoogmo$1 die zi* bukt 
om zi* te v]heff51 en1 (s*oon hij zi* op
  duiz5d]lei wijz5 voordoet1 is hij     
nooit bet] v]momd en 9 /aat  om te      
b$rieg51 dan wanne] hij zi* v]b]gt a*t] 
d5 mom van  n$]igheid4      ,,cclv4     
,alle gewa>word+5 hebb5 elk ha> eig5    

/emgeluid1 geb>5 en  gelaat/rekk51 en   
het is de go$e ( sle*te1 aang5ame (     
onaang5ame  sam5w]k+ van dit alles1 die 
iem& aantrekkelijk ( onaantrekkelijk    
maakt4      ,,cclvi4    ,9 alle /&5 d]  
maats*appij neemt i$] e5 zek]e g$aante  
en  h\d+ aan om datg5e te s*ijn51       
wa>voor m5 wil geh\d5 word53            
di5t5gevolge z\ m5 kunn5 zegg5 dat de   
w]eld sle*ts uit l\t]  momm5 is         
sam5ge/eld4      ,,cclvii4    ,de       
gewi*tigheid is e5 geheimz9nigheid van  
het li*aam1 uitgevond5  om de zwakheid  
van gee/ te v]b]g54      ,,cclviii4     
,go$e smaak komt e]d] van het oordeel   
dan van d5 gee/4      ,,cclix4    ,het  
g5oeg5 d] liefde is bem9n51 en m5 is    
gelukkig] door d5  h>t/o*t1 di5 m5      
heeft1 dan door di5 welk5 m5 v]wekt4    
,,cclx4    ,beleefdheid is e5 v]lang5   
beleefd beh&eld en voor welgemani]d     
geh\d5 te word54      ,,cclxi4    ,de   
opvo$+1 die m5 gewoonlijk aan jonge li$5
 geeft1 is e5 twe$e  eig5liefde1 die m5 
hun inpr5t4      ,,cclxii4    ,9 ge5    

enkel5 h>t/o*t he]s*t de eig5liefde zoo 
geweldig als  9 de liefde1 en m5 is     
altijd me] g5eigd de ru/ van het voorw]p
  zijn] liefde op te (f]51 dan die van  
zi* zelf te v]liez54      ,,cclxiii4    
,hetge5 m5 vrijgevigheid noemt is mee/al
 sle*ts de ijdelheid van te  gev51 die  
wij hoog] s*att5 dan hetge5 wij gev54   
,,cclxiv4    ,m$elijd5 is dikwijls e5   
gevoel van onze eig5 sm>t5 9 die van    
&]52 het is e5 h&ig vooruitzi5 van de   
ongelukk51 die ons  kunn5 ov]kom52 wij  
gev5 &]5 hulp om ze er toe te br5g5 ons 
die 9 gelijksoortige gevall5 ev5e5s te  
v]le551 en deze di5/51  die wij hun     
bewijz51 zijn1 eig5lijk gezegd1 weldad51
 die wij bij  voorbaat aan ons zelf     
bewijz54      ,,cclxv4    ,bekromp5heid 
van gee/ br5gt koppigheid voort en wij  
geloov5 niet  li*t hetge5 buit5 ons     
gezi*tsveld valt4      ,,cclxvi4    ,m5 
v]gi/ zi* door aant5em5 dat sle*ts de   
hevige h>t/o*t51  als e]zu*t en liefde1 
9 /aat z\d5 zijn de &]e te ov]w9n54     
,luiheid1 hoe futloos ook1 wordt hun    

dikwijls de baas3 zij ov]weldigt  alle  
plann5 en alle dad5 van het lev5 en     
v]nietigt en v]te]t er  ongem]kt alle   
h>t/o*t5 en deugd5 van4      ,,cclxvii4 
,de gretigheid om aan het kwade te      
geloov51 zond] het voldo5de  te hebb5   
ond]zo*t1 komt voort uit hoogmo$ en     
luiheid3 m5 wil  s*uldig5 v9d5 en m5 wil
 zi* niet de moeite gev5 de w&ad5 te    
ond]zoek54      ,,cclxviii4    ,wij     
wrak5 re*t]s om de beuzela*tig/e r$55 en
 to* g$oog5 wij  dat onze naam en onze  
roem van het oordeel d] m5s*5 afhang51  
die1  hetzij door naijv]1 vooroordeel5 (
 gebrek aan inzi*t1 teg5 ons  zijn1 en  
het is alle5 om hun /em te w9n51 dat wij
 op all]lei wijze  onze ru/ en ons lev5 
bloot /ell54      ,,cclxix4    ,er is   
bezwa>lijk iem& te v9d51 die s*r&] g5oeg
 is om al het  onheil dat hij /i*t1 te  
ov]zi54      ,,cclxx4    ,de v]kreg5 e] 
is borg voor die1 welke m5 v]krijg5     
moet4      ,,cclxxi4    ,de jeugd is e5 
voortdur5de roes3 zij is de koorts van  
het v]/&4      ,,cclxxii4    ,niets     

behoorde m5s*51 die groot5 l( hebb5     
v]di5d1 me]  te v]ootmo$ig5 dan de      
moeite1 die zij zi* gev5 om zi* door    
beuzel+5 te lat5 geld54      ,,cclxxiii4
    ,er zijn m5s*51 bij de sam5lev+ 9   
aanzi51 die als e5ige  v]di5/e niets    
bezitt5 dan de ondeugd51 noodig 9 de    
praktijk van  het lev54      ,,cclxxiv4 
,de aantrekkelijkheid van het nieuwe is 
voor de liefde wat het dons is  op de   
vru*t53 zij geeft er e5 lui/] aan1 die  
gemakkelijk v]dwijnt  en nimm] w$]ke]t4 
,,cclxxv4    ,go$h>tigheid1 die er zi*  
op voor/aat zoo gevoelig te zijn1 v]/ikt
  vaak door het g]+/e eig5belang4       
,,cclxxvi4    ,afwezigheid v]m9d]t de   
zwakke h>t/o*t5 en v]me]d]t de groote1  
zoo als de w9d het ka>sli*t uitblaa/ en 
het vuur doet opvlamm54      ,,cclxxvii4
    ,vr\w5 me55 dikwijls te bem9n51 ook 
al do5 zij het niet3 de  drukte van     
intrige1 de opw9d+1 die e5e galant]ie   
m$e br5gt1 de  natuurlijke neig+ tot het
 g5ot bem9d te word51 en de moeilijkheid
  te weig]5 br5g5 er ha> toe te geloov51

 dat zi* e5 h>t/o*t  van ha> heeft mee/]
 gemaakt1 t]wijl sle*ts coquett]ie 9 het
 spel  is4      ,,cclxxviii4    ,wat ons
 dikwijls ontevr$5 doet zijn ov] h5 die 
ond]h&el51 is  het feit1 dat zij bijna  
altijd het belang hunn] vri5d5 a*t]     
zett5  bij het belang om de ond]h&el+5  
te do5 slag51 wat hun belang  wordt door
 de e] van 9 hetge5 zij hadd5 ond]nom5  
te zijn geslaagd4      ,,cclxxix4       
,wanne] wij de g5eg5heid1 die vri5d5 ons
 to$rag51 ov]drijv5 dan  ges*i$t dit    
vaak niet zoo ze] uit dankba>heid als   
uit v]lang5 om  onze v]di5/e na> vor5 te
 br5g54      ,,cclxxx4    ,de bijval1   
di5 m5 s*5kt aan h5 die 9 de groote     
w]eld  b9n5tr$51 is dikwijls v]oorzaakt 
door d5 v]borg5 nijd1 di5 m5  da>9      
opg5om55 to$raagt4      ,,cclxxxi4      
,de hoogmo$1 die ons zooveel nijd       
bezorgt1 di5t ons dikwijls ook om  hem  
te matig54      ,,cclxxxii4    ,er zijn 
v]momde onwa>h$51 die zoo sprek5d op    
wa>heid gelijk51  dat het e5 bewijs van 
e5 sle*t oordeel z\ zijn er zi* niet    

door te  lat5 b$rieg54      ,,cclxxxiii4
    ,soms is er niet m9d] bekwaamheid   
noodig om voordeel te trekk5 uit  e5    
go$5 raad1 dan om zi* zelf go$ te rad54 
,,cclxxxiv4    ,er zijn sle*te m5s*51   
die m9d] geva>lijk z\d5 zijn indi5 zij  
ge5 enkele go$e eig5s*ap bezat54        
,,cclxxxv4    ,wat grootmo$igheid is    
wordt voldo5de door d5 naam aang$uid2   
niettem9 z\ m5 kunn5 zegg51 dat zij het 
gezonde v]/& van d5  hoogmo$ en het     
edel/e middel is om l( te v]w]v54       
,,cclxxxvi4    ,onmogelijk is het t5    
twe$5 male te bem9n5 wat m5 w]kelijk    
heeft  opgeh\d5 te bem9n54              
,,cclxxxvii4    ,het is niet zoo ze] de 
vru*tba>heid van d5 gee/1 die ons       
v]s*ill5de middel5 aan de h& doet voor  
e5 zelfde doelpunt1 als  wel gebrek aan 
oordeelskra*t1 dat ons doet /il /aan bij
 alles1 wat  onze v]beeld+ treft en dat 
ons belet dadelijk te erk5n5 wat het    
be/e is4      ,,cclxxxviii4    ,er zijn 
zak5 en ziekt5 die 9 sommige tijd5 door 
de g5eesmiddel5  v]]g]5 en de groote    

s*r&]heid be/aat 9 het erk5n5 van het   
oog5blik1 wa>op het geva>lijk is er     
gebruik van te mak54      ,,cclxxxix4   
,voorgew5de e5v\d is e5 v]fijnd b$rog4  
,,ccxc4    ,er zijn me] gebrek5 9 het   
gemo$ dan 9 het v]/&4      ,,ccxci4     
,de v]di5/elijkheid van d5 m5s* heeft   
ha> seizo51 ev5 als de  vru*t54         
,,ccxcii4    ,m5 kan van m5s*elijke     
gemo$s/emm+5 zegg51 zooals van de mee/e 
geb\w51 dat zij v]s*ill5de front5 hebb51
 deels aantrekkelijk1  deels            
onaantrekkelijk4      ,,ccxciii4        
,gematigdheid kan ge5 aanspraak mak5 op 
de v]di5/e van de  e]zu*t te be/rijd5 en
 te ond]w]p53 zij kom5 nimm] te zam54   
,gematigdheid is ma!id en luiheid d]    
ziel1 gelijk e]zu*t er de  bezigheid en 
ijv] van is4      ,,ccxciv4    ,wij     
hebb5 h51 die ons bewond]51 altijd lief 
en wij bem9n5 niet  altijd h51 die wij  
bewond]54      ,,ccxcv4    ,op v]re na  
wet5 wij niet alles wat wij will54      
,,ccxcvi4    ,het is moeilijk dieg55    
lieftehebb51 die wij niet a*t52 ma> niet

  m9d] moeilijk is het h5 lieftehebb51  
die wij veel hoog] s*att5  dan ons zelf4
      ,,ccxcvii4    ,de sapp5 9 het     
li*aam hebb5 e5 gewon5 en g]egeld5 loop1
 die  ongem]kt onz5 wil 9 beweg+ br5gt  
en be/uurt3 zond] dat wij dit  bem]k5   
zijn zij 9 beweg+ en oef55 e5 geheime   
he]s*appij 9  ons b9n5/e uit1 zoodat zij
 e5 voornaam a&eel 9 al onze dad5       
hebb51 zond] dat wij het kunn5 wa>nem54 
,,ccxcviii4    ,de dankba>heid d] mee/e 
m5s*5 is niets dan e5 geheime bege]te   
groot]e weldad5 te ontvang54            
,,ccxcix4    ,bijna i$] s*ept er g5oeg5 
9 kle9e di5/5 te v]geld53 vel5  zijn    
dankba> voor de kle9e1 ma> er is bijna  
niem&1 die niet  ondankba> is voor de   
groote4      ,,ccc4    ,er zijn dwaa%$51
 die m5 opdoet als besmettelijke ziekt54
      ,,ccci4    ,m5ige5 v]a*t geld en  
go$1 ma> we9ig5 v]/aan het te gev54     
,,cccii4    ,9 d5 regel is het sle*ts   
bij onbeteek55de geleg5h$51 dat wij  ons
 wag5 aan het geva> niet op d5 s*ijn    
aftegaan4      ,,ccciii4    ,hoeveel    

go$s m5 ons van ons v]telt1 nimm] v]telt
 m5 ons iets  nieuws4      ,,ccciv4     
,wij v]gev5 dikwijls h51 die ons v]vel51
 ma> wij kunn5 niet  v]gev5 h51 die wij 
v]vel54      ,,cccv4    ,het eig5belang1
 dat de s*uld krijgt van al onze w&ad51 
v]di5t  soms geprez5 te word5 weg5s onze
 go$e dad54      ,,cccvi4    ,m5 v9dt   
zeld5 ondankb>5 zoo lang m5 9 /aat is   
wel te do54      ,,cccvii4    ,het is   
ev5 gepa/ trots* t5 opzi*te van zi*     
zelf1 als bela*elijk  het t5 opzi*te van
 &]5 te zijn4      ,,cccviii4    ,m5    
maakt van gematigdheid e5 deugd om de   
e]zu*t d] groote mann5  9 te toom5 en om
 de middelmatige m5s*5 te troo/5 om hun 
g]+  geluk en hun g]+e v]di5/e4         
,,cccix4    ,er zijn m5s*51 voorbes*ikt 
om dwaas te zijn1 die niet alle5        
dwaa%$5 begaan na> believ51 ma> die door
 de =tu9 g$wong5  word5 ze te begaan4   
,,cccx4    ,er kom5 9 het lev5          
v]wikkel+5 voor1 wa>bij m5 e5 we9ig     
dwaas  moet zijn om er zi* behoorlijk   
door te slaan4      ,,cccxi4    ,indi5  

er m5s*5 zijn1 wa>van m5 de bela*elijke 
zijde nooit  ontdekt heeft1 dan komt dit
 omdat m5 ze niet voldo5de heeft        
nagegaan4      ,,cccxii4    ,dat geliev5
 zi* niet v]vel5 wanne] zij sam5 zijn   
komt da> van  daan dat zij altijd van   
zi* zelf sprek54      ,,cccxiii4    ,hoe
 komt het dat wij e5 geheug5 hebb51     
voldo5de om zelfs de  kle9/e bijzond]h$5
 te on?\d51 die ons zijn ov]kom51 en dat
  het niet voldo5de is om te on?\d5 hoe 
vaak wij dat alles aan d5  zelfd5 p]soon
 hebb5 v]teld8      ,,cccxiv4    ,het   
buit5gewone g5oeg51 dat wij smak5 door  
van ons zelf te sprek51  moet ons do5   
vreez5 het vol/rekt niet te v]s*aff5 aan
 h51 die  toehoor54      ,,cccxv4       
,hetge5 ons gewoonlijk belet het diep/e 
van ons h>t aan onze vri5d5  te toon5 is
 niet zoo ze] wantr\w5 9 h51 ma> 9 ons  
zelf4      ,,cccxvi4    ,zwakke m5s*5   
kunn5 niet opre*t zijn4      ,,cccxvii4 
,het is ge5 ongeluk ondankb>5 te        
v]pli*t51 ma> het is ondragelijk        
v]pli*t+ te hebb5 aan e5 one]lijk m5s*4 

,,cccxviii4    ,m5 v9dt middel5 om      
dwaa%eid te g5ez51 ma> m5 v9dt er ge5 om
  dw>se kopp5 re*t te zett54            
,,cccxix4    ,niet lang zal m5 de       
gevoel5s beh\d51 die m5 voor zijne      
vri5d5 en  weldo5]s moet koe/]51 indi5  
m5 zi* v]oorlo(t dikwijls van hun  f\t5 
te sprek54      ,,cccxx4    ,vor/5 te   
prijz5 weg5s deugd51 die zij niet       
bezitt51 /aat gelijk  hun /raffeloos    
bele$ig+5 toetevoeg54      ,,cccxxi4    
,wij zijn er nad] aan toe h5 lief te    
hebb51 die ons hat51 dan h51  die ons   
me] liefhebb5 dan wij w5s*54            
,,cccxxii4    ,sle*ts zij zijn          
v]a*telijk1 die vreez5 v]a*t te word54  
,,cccxxiii4    ,onze wij%eid is niet    
m9d] e5 speelbal van de =tu9 dan ons    
bezit4      ,,cccxxiv4    ,9 jaloezie is
 me] eig5liefde dan liefde4             
,,cccxxv4    ,wij troo/5 ons dikwijls   
door zwakheid ov] onheil1 wa>ov] het    
v]/& niet bij ma*te is ons te troo/54   
,,cccxxvi4    ,bela*elijkheid onte]t me]
 dan one]4      ,,cccxxvii4    ,wij     

bek5n5 kle9e gebrek5 alle5 om te        
ov]tuig51 dat wij ge5  groote bezitt54  
,,cccxxviii4    ,afgun/ is onv]zo5lijk] 
dan haat4      ,,cccxxix4    ,m5 gelo(t 
soms vlei]ij te hat5 ma> m5 haat sle*ts 
de wijze van  vlei54      ,,cccxxx4     
,m5 v]geeft alles zoo lang m5 bem9t4    
,,cccxxxi4    ,het is moeilijk] aan     
zijne bem9de getr\w te blijv51 wanne] m5
  gelukkig met ha> is1 dan wanne] m5    
door ha> sle*t beh&eld wordt4           
,,cccxxxii4    ,de vr\w5 zijn zi* niet  
bewu/ van d5 omvang h>] behaagzu*t4     
,,cccxxxiii4    ,vr\w5 zijn nooit       
ong5aakba>1 t5zij zij e5 bepaald5 afke] 
koe/]54      ,,cccxxxiv4    ,het ko/    
vr\w5 me] moeite ha> behaagzu*t dan ha> 
h>t/o*t te  ov]w9n54      ,,cccxxxv4    
,9 de liefde gaat bijna altijd het b$rog
 v]d] dan het wantr\w54      ,,cccxxxvi4
    ,er be/aat e5 soort liefde1 wa>van  
de ov]maat de jaloezie uitsluit4        
,,cccxxxvii4    ,het gaat met zek]e go$e
 eig5s*app5 als met de z9n53 wie er     
geheel van ontbloot is kan ze wa>nem5   

no* begrijp54      ,,cccxxxviii4        
,wanne] onze haat te hevig is1 plaat/   
zij ons b5$5 h51 die wij  hat54         
,,cccxxxix4    ,wij wa>de]5 ons geluk en
 ons ongeluk 9 v]h\d+ tot onze          
eig5liefde4      ,,cccxl4               
,gee/rijkheid di5t d5 mee/5 vr\w5 e]d]  
tot v]/]k+ van ha>  dwaa%eid dan van ha>
 v]/&4      ,,cccxli4    ,de h>t/o*t5 d]
 jeugd /aan het heil nauwelijks me] 9 d5
 weg dan  de lau:eid van d5 oud]dom4    
,,cccxlii4    ,het acc5t van het        
geboortel& blijft lev5 9 d5 gee/ en 9   
het  h>t1 ev5als 9 de taal4             
,,cccxliii4    ,om e5 groot man te zijn 
moet m5 van zijn gans*e geluk p>tij wet5
  te trekk54      ,,cccxliv4    ,de     
mee/e m5s*5 hebb51 ev5 als de plant51   
v]borg5  eig5s*app51 die het toeval aan 
het li*t br5gt4      ,,cccxlv4          
,om/&igh$5 mak5 ons aan &]5 bek5d1 en   
me] nog aan ons zelf4      ,,cccxlvi4   
,no* voor het v]/&1 no* voor het h>t d] 
vr\w5 kunn5 er regels  be/aan indi5 het 
temp]am5t1 er niet m$e ov]e5/emt4       

,,cccxlvii4    ,wij v9d5 we9ig m5s*5 met
 gezond v]/&1 behalve deg551 die  van   
onze me5+ zijn4      ,,cccxlviii4       
,wanne] m5 bem9t twijfelt m5 dikwijls   
aan datg5e1 wa>aan m5 het  mee/ gelo(t4 
,,cccxlix4    ,het groot/e wond] d]     
liefde is de g5ez+ van de behaagzu*t4   
,,cccl4    ,hetge5 ons het v9nig/ /emt  
teg5ov] h51 die met slimheid teg5  ons  
optr$51 is hun gelo( slimm] te zijn dan 
wij4      ,,cccli4    ,zwa> valt het te 
brek5 wanne] m5 elk&] niet me] bem9t4   
,,ccclii4    ,bijna altijd v]veelt m5   
zi* met h51 bij wie m5 zi* niet mag     
v]vel54      ,,ccliii4    ,e5 fatso5lijk
 man kan v]liefd zijn als e5 gek1 niet  
als e5 zot4      ,,cccliv4    ,er be/aan
 gebrek51 die1 go$ te pas gebra*t1 me]  
na> vor5 kom5  dan de deugd zelf4       
,,ccclv4    ,m5 v]lie/ soms m5s*51 die  
m5 me] mi/ dan betreurt en &]e1  die m5 
betreurt ma> we9ig mi/4      ,,ccclvi4  
,9 d5 regel prijz5 wij van gans*] h>te  
sle*ts h51 die ons  bewond]54           
,,ccclvii4    ,kle9e gee/5 trekk5 zi* de

 kle9e d+5 te /]k aan2 groote  gee/5 zi5
 ze alle en word5 er niet door aang$aan4
      ,,ccclviii4    ,deemo$ is het w>e 
k5m]k d] *ri/elijke deugd53 zond] hem   
beh\d5 wij al onze gebrek51 en zij word5
 sle*ts door hoogmo$  b$ekt1 die ze voor
 &]5 en dikwijls voor ons zelf v]b]gt4  
,,ccclix4    ,ontr\w moe/ de liefde     
uitbluss*5 en m5 behoorde niet jalo]s*  
te  zijn wanne] m5 er aanleid+ toe      
heeft4 ,sle*ts zij1 die v]mijd5         
aanleid+ tot jaloezie te gev51 zijn wa>d
 dat m5 jalo]s* op h5  is4      ,,ccclx4
    ,m5 maakt zi* bij ons door de kle9/e
 ontr\w1 die ons treft1 veel  me]       
gehaat1 dan door de gr(/e ontr\w teg5ov]
 &]54      ,,ccclxi4    ,jaloezie wordt 
met de liefde gebor51 ma> /]ft niet     
altijd met ha>4      ,,ccclxii4    ,de  
mee/e vr\w5 bewe55 d5 dood hunn] m9na>s 
niet zoo ze] uit  liefde tot h51 als om 
wa>dig] te s*ijn5 bem9d te word54       
,,ccclxiii4    ,het geweld1 dat &]5 ons 
a&o51 v]oorzaakt ons dikwijls m9d]  sm>t
 dan hetge5 wij ons zelf a&o54          

,,ccclxiv4    ,m5 weet voldo5de dat m5  
niet veel ov] zijn vr\w behoort te      
sprek51 ma> m5 weet niet voldo5de dat m5
 dit nog m9d] van zi*  zelf moet do54   
,,ccclxv4    ,er be/aan go$e eig5s*app51
 die onta>d5 9 gebrek5 wanne] zij       
aangebor51 en &]e1 die nooit volmaakt   
word5 wanne] zij aangele]d  zijn3 bij   
voorbeeld moet het v]/& ons bezit en ons
 v]tr\w5  be/ur51 da>5teg5 moet de      
natuur ons voorzi5 van go$heid en mo$4  
,,ccclxvi4    ,hoe wantr\w5d wij ook    
mog5 zijn teg5ov] h51 die met ons       
sprek51  wij geloov5 altijd dat zij     
teg5ov] ons opre*t] zijn dan teg5ov]    
&]54      ,,ccclxvii4    ,er zijn we9ig 
fatso5lijke vr\w51 die ha> b]oep niet   
mo$e zijn4      ,,ccclxviii4    ,de     
mee/e fatso5lijke vr\w5 zijn v]borg5    
s*att51 die sle*ts 9  veiligheid v]ke]5 
omdat m5 ha> niet zoekt4      ,,ccclxix4
    ,het geweld1 dat m5 zi* a&oet om    
niet te bem9n51 is dikwijls  wre$] dan  
de h>dheid1 wa>mee het voorw]p zijn]    
liefde hem  bejeg5t4      ,,ccclxx4     

,we9ig lafa>ds wet5 hoe laf zij zijn4   
,,ccclxxi4    ,bijna altijd is het de   
f\t van hem1 die bem9t1 niet te bem]k51 
dat  m5 hem niet me] liefheeft4         
,,ccclxxii4    ,de mee/e jonge li$5     
v]beeld5 zi* natuurlijk te zijn t]wijl  
zij  zi* sle*ts onbes*aafd en gr(       
g$rag54      ,,ccclxxiii4    ,er is e5  
soort tran51 dat dikwijls ons zelf      
b$riegt1 na e]/  &]5 te hebb5 b$rog54   
,,ccclxxiv4    ,wanne] m5 zijn meisje   
me5t te bem9n5 uit liefde tot ha>1 v]gi/
  m5 zi* ze]4      ,,ccclxxv4           
,middelmatige gee/5 v]oordeel5          
gewoonlijk alles wat bov5 hun  bevatt+  
gaat4      ,,ccclxxvi4    ,afgun/ wordt 
door w>e vri5ds*ap1 behaagzu*t door w>e 
liefde  v]drev54      ,,ccclxxvii4      
,het ho(dgebrek d] s*]pz9nigheid is niet
 da>9 geleg5 het doel  niet te kunn5    
b]eik51 ma> er voorbij te gaan4         
,,ccclxxviii4    ,m5 geeft wel raad1 ma>
 m5 le]t niet hoe h&el5d optetr$54      
,,ccclxxix4    ,wanne] onze             
v]di5/elijkheid a*t]uit gaat1 gaat ook  

onze smaak  a*t]uit4      ,,ccclxxx4    
,de =tu9 br5gt onze deugd5 en ondeugd5  
aan d5 dag1 zooals het  li*t de voorw]p5
 zi*tba> maakt4      ,,ccclxxxi4    ,het
 geweld1 dat m5 zi* a&oet om 9 de liefde
 tr\w te blijv51 is  we9ig bet] dan     
ontr\w4      ,,ccclxxxii4    ,onze dad5 
zijn als rijmwoord51 die i$] aanpa/ aan 
hetge5 hem  go$dunkt4      ,,ccclxxxiii4
    ,de lu/ om van ons zelf te sprek5 en
 onze gebrek5 te lat5 zi5 van  de zijde1
 wa>van wij die will5 v]toon51 is e5    
groot deel van onze  opre*!id4          
,,ccclxxxiv4    ,m5 behoorde zi* alle5  
te kunn5 v]wond]5 ov] het feit zi* nog  
te kunn5 v]wond]54      ,,ccclxxxv4     
,m5 is bijkans ev5 moeilijk te bevr$ig5 
wanne] m5 veel liefde  gevoelt als      
wanne] m5 er bijna ge5 me] bezit4       
,,ccclxxxvi4    ,niem& heeft vak]       
ongelijk dan zij1 die niet kunn5 v]drag5
  ongelijk te hebb54      ,,ccclxxxvii4 
,e5 dwaas heeft ge5 /( g5oeg om go$ te  
zijn4      ,,ccclxxxviii4    ,al w]pt de
 ijdelheid niet alle deugd5 t5 e55male  

omv]1 zij br5gt  ha> to* all5 aan het   
wankel54      ,,ccclxxxix4    ,wat ons  
de ijdelheid van &]5 zoo onuit/aanba>   
maakt1 is dat zij  de onze kwet/4       
,,cccxc4    ,liev] doet m5 af/& van zijn
 belang dan van zijn neig+4             
,,cccxci4    ,de =tu9 s*ijnt niem& zoo  
bl9d toe als aan hem1 die niet door  ha>
 begun/igd wordt4      ,,cccxcii4    ,m5
 moet de =tu9 beh&el5 als de gezondheid2
 er van g5iet5  wanne] zij go$1 g$uld   
oef55 wanne] zij sle*t is1 en ge5       
kra*tige middel5 aanw5d5 zond] dr+5de   
noodzakelijkheid4      ,,cccxciii4      
,burg]lijkheid gaat 9 het leg] soms     
v]lor51 aan het h( nimm]4               
,,cccxciv4    ,m5 kan slimm] zijn dan e5
 &]1 ma> niet slimm] dan alle &]54      
,,cccxcv4    ,m5 is soms m9d] ongelukkig
 wanne] m5 door e5 geliefde p]soon      
b$rog5 dan wanne] m5 er door            
teleurge/eld wordt4      ,,cccxcvi4     
,m5 beh\dt zijn e]/5 m9na> lang1 indi5  
m5 ge5 twe$5 neemt4      ,,cccxcvii4    
,9 het algeme5 miss5 wij d5 mo$ te      

zegg51 dat wij ge5 gebrek5  hebb51 en   
dat onze vij&5 ge5 go$e eig5s*app5      
bezitt52 ma> 9  bijzond]h$5 zijn wij er 
niet v] van v]wijd]d het te geloov54    
,,cccxcviii4    ,van al onze gebrek5 is 
luiheid deg5e1 die wij het gemakkelijk/ 
erk5n52 wij mak5 ons wijs dat zij zi*   
v]draagt met alle vre$zame  deugd51 en  
dat1 zond] de &]e geheel te v]nietig51  
zij er alle5  de w]k+ van v]h9d]t4      
,,cccxcix4    ,er is e5 soort           
voornaamheid1 die niet afhangt van de   
=tu93 zij  is e5 zek] voorkom51 dat ons 
ond]s*eidt en ons s*ijnt voor  te       
be/emm5 voor groote d+52 zij is e5      
gewi*tigheid1 die wij  onm]kba> onszelf 
v]/rekk54 ,het is door deze eig5s*ap dat
 wij van  &]5 e]bi$ afdw+52 en zij is   
het gewoonlijk1 die ons nog me]  bov5 h5
 v]heft dan geboorte1 wa>digh$5 en zelfs
 v]di5/e4      ,,cd4    ,er is v]di5/e  
zond] groo!id1 ma> er is ge5 groo!id    
zond]  e5ige v]di5/e4      ,,cdi4       
,voornaamheid is voor de v]di5/e wat    
opsmuk is voor e5 s*oonheid4            

,,cdii4    ,wat m5 bij de galant]ie het 
m9/ v9dt is liefde4      ,,cdiii4    ,de
 =tu9 b$i5t zi* soms van onze gebrek5 om
 ons te v]heff52 en  er zijn            
ongemakkelijke m5s*51 wi] v]di5/e sle*t 
beloond z\  word51 w>e het niet1 dat m5 
hun afwezigheid wilde koop54            
,,cdiv4    ,het s*ijnt dat de natuur 9  
het b9n5/e van onz5 gee/ tal5t5  en e5  
va>digheid v]borg5 heeft1 die wij niet  
k5n54 ,alle5 de  h>t/o*t5 hebb5 het re*t
 die aan het li*t te br5g5 en ons       
somtijds inzi*t5 te gev51 zek]d] en     
volmaakt] dan de kun/ z\  v]mog54       
,,cdv4    ,wij kom5 geheel nieuw bij elk
 lev5/ijdp]k aan1 en ons ontbreekt het  
dan dikwijls aan erv>+1 ondanks het     
aantal j>54      ,,cdvi4    ,coquette   
vr\w5 do5 het voorkom5 als( zij jalo]s  
w>5 op hun  m9na>s1 om te v]b]g51 dat   
zij naijv]ig zijn op &]e vr\w54         
,,cdvii4    ,zij1 die het sla*t(f] zijn 
geword5 van onze slimmigh$51 s*ijn5  ons
 lang niet zoo bela*elijk toe als wij   
onszelf voorkom51 wanne]  &]5 ons te    

slim af zijn gewee/4      ,,cdviii4     
,de geva>lijk/e bela*elijkheid van oude 
m5s*51 die bem9nelijk  zijn gewee/1 is  
te v]get51 dat zij het niet me] zijn4   
,,cdix4    ,wij z\d5 ons dikwijls s*am5 
ov] onze s*oon/e dad5 indi5 de  w]eld al
 de drijfve]5 zag1 die er ons toe       
gebra*t hebb54      ,,cdx4    ,het      
groot/e bewijs van vri5ds*ap is niet    
onze f\t5 aan e5 vri5d  bloot te legg51 
ma> om hem de zijne te do5 zi54         
,,cdxi4    ,er zijn haa/ ge5 gebrek51   
die niet e]d] v]s*oonba> zijn dan de    
middel51 die m5 bezigt om die te v]b]g54
      ,,cdxii4    ,hoe groote s*&e wij  
ook v]di5d hebb51 wij hebb5 het bijna   
altijd  9 onze ma*t onz5 go$5 naam te   
h]/ell54      ,,cdxiii4    ,m5 valt niet
 lang 9 d5 smaak wanne] m5 sle*ts n     
soort  gee/igheid bezit4      ,,cdxiv4  
,gekk5 en dwaz5 zi5 alles sle*ts door de
 bril hunn] luim54      ,,cdxv4    ,het 
v]/& helpt ons soms kra*tig dwaa%$5 te  
begaan4      ,,cdxvi4    ,lev5digheid1  
die met d5 oud]dom to5eemt1 gr5/ aan    

zo!id4      ,,cdxvii4    ,wie 9 de      
liefde het e]/ g5ez5 is1 is altijd het  
be/ g5ez54      ,,cdxviii4    ,jonge    
vr\w51 die niet coquet1 en mann5 van    
leeftijd1 die niet  bela*elijk will5    
zijn1 moet5 nooit van de liefde sprek5  
als van  iets1 wa>bij zij betrokk5 kond5
 zijn4      ,,cdxix4    ,wij kunn5 groot
 s*ijn5 9 e5 w]kkr+1 b5$5 onze v]di5/e1 
ma> wij s*ijn5 dikwijls kle9 9 e551 die 
groot] is dan wij4      ,,cdxx4    ,wij 
geloov5 vaak /&va/igheid te betoon5 9   
het ongeluk t]wijl  het sle*ts          
mo$eloo%eid is en wij drag5 het zond] te
 durv5 opzi51  zooals de lafa>ds zi*    
lat5 dood5 uit vrees van zi* te v]d$ig54
      ,,cdxxi4    ,v]tr\w5 lev]t aan het
 gesprek me] /( dan het v]/&4           
,,cdxxii4    ,alle h>t/o*t5 do5 ons f\t5
 begaan1 ma> de liefde vo]t tot de      
bela*elijk/e4      ,,cdxxiii4    ,we9ig5
 v]/aan de kun/ oud te word54           
,,cdxxiv4    ,wij zoek5 e5 e] 9 gebrek51
 teg5ov]ge/eld aan de onze2 wanne]  wij 
zwak zijn roem5 wij er op h>dnekkig te  

zijn4      ,,cdxxv4    ,s*]pz9nigheid   
heeft e5 s*ijn van e5e gave van         
voorspell51 die  onze ijdelheid me]     
/reelt dan alle &]e eig5s*app5 van het  
v]/&4      ,,cdxxvi4    ,de             
aantrekkelijkheid van het nieuwe en de  
lange gewoonte1 hoeze] zij  teg5ov]     
elk&] /aan1 v]h9d]5 ons gelijkelijk de  
f\t5 onz]  vri5d5 op te m]k54           
,,cdxxvii4    ,het me]5deel d] vri5d5   
do5 u g5oeg krijg5 van vri5ds*ap1 en  de
 mee/e vrom5 bezorg5 e5 afke] van       
vroomheid4      ,,cdxxviii4    ,wij     
v]gev5 gemakkelijk aan onze vri5d5 de   
gebrek51 wa>m$e wij  niet te mak5 hebb54
      ,,cdxxix4    ,vr\w51 die bem9n51  
v]gev5 veel gemakkelijk] groote         
onbes*eid5h$5 dan kle9e tr\weloo%$54    
,,cdxxx4    ,9 d5 oud]dom d] liefde1    
zooals 9 di5 van het lev51 leeft m5  nog
 sle*ts alle5 voor de kwal51 ma> niet   
me] voor de g5oeg5s4      ,,cdxxxi4     
,niets dat me] belet natuurlijk te zijn 
dan de lu/ het te s*ijn54               
,,cdxxxii4    ,9 zek]5 z9 eis*t m5 e5   

deel op van s*oone dad5 door die van    
gans*] h>te te prijz54      ,,cdxxxiii4 
,het w>e k5m]k van met groote eig5s*app5
 te zijn gebor51 is  gebor5 te zijn     
zond] afgun/4      ,,cdxxxiv4    ,indi5 
onze vri5d5 ons hebb5 b$rog5 behoeft m5 
hun  vri5ds*apsbetoon sle*ts met        
onv]s*illigheid te beantwoord51 ma>  m5 
behoort altijd gevoelig te blijv5 voor  
hun ongeluk4      ,,cdxxxv4    ,=tu9 en 
luim rege]5 de w]eld4      ,,cdxxxvi4   
,het is gemakkelijk] d5 m5s* 9 het      
algeme5 dan als e5l+ te  k5n54          
,,cdxxxvii4    ,m5 moet de v]di5/e van  
e5 m5s* niet beoordeel5 aan de h&  zijn]
 groote eig5s*app51 ma> na> het gebruik1
 dat hij er van  maakt4                 
,,cdxxxviii4    ,er is e5 soort lev5dige
 dankba>heid1 die de ons betoonde       
weldad5  niet alle5 kwijts*eldt1 ma> die
 zelfs onze vri5d5 nog teg5ov]  ons 9   
s*uld laat4      ,,cdxxxix4    ,na> vele
 d+5 z\d5 wij zek] niet zoo hevig       
v]lang5 indi5 wij  nauwkeurig k5d5      
datg5e wa>na> wij v]lang54      ,,cdxl4 

,dat de mee/e vr\w5 voor vri5ds*ap we9ig
 toegankelijk zijn komt  da>van dat zij 
flauw is1 wanne] m5 liefde gek5d heeft4 
,,cdxli4    ,zo[el 9 vri5ds*ap als 9    
liefde is m5 vaak gelukkig] door het    
onbek5de1 dan door hetge5 m5 weet4      
,,cdxlii4    ,wij tra*t5 de f\t51 die   
wij niet will5 aflegg51 ons als e5 e]   
aan te rek554      ,,cdxliii4    ,de    
hevig/e h>t/o*t5 lat5 ons bij wijl5 met 
ru/1 ma> de  ijdelheid h\dt ons /e$s 9  
beweg+4      ,,cdxliv4    ,oude dwaz5   
zijn dwaz] dan jonge4      ,,cdxlv4     
,zwakheid is groot] teg5/ell+ van de    
deugd dan sle*!id4      ,,cdxlvi4       
,wat de sm>t5 van v]n$]+ en jaloezie zoo
 pijnlijk maakt is dat de  ijdelheid    
niet kan help5 ze te drag54             
,,cdxlvii4    ,welvoegelijkheid is de   
m9/e van alle wett5 en die welke het    
mee/  wordt opgevolgd4      ,,cdxlviii4 
,e5 e]lijk gemo$ heeft m9d] moeite om   
zi* aan dw>sdrijv]s te  ond]w]p51 dan h5
 te leid54      ,,cdxlix4    ,wanne] de 
=tu9 ons bij v]rass+ op e5 hooge plaats 

zet1 zond]  ons da>he5 geleidelijk      
opgevo]d te hebb51 ( zond] ons da>toe te
  hebb5 opgeleid door onze v]wa*t+51 is 
het bijna onmogelijk er  zi* behoorlijk 
te h&hav5 en te toon5 dat m5 ha> wa>dig 
is4      ,,cdl4    ,onze hoogmo$ groeit 
vaak aan met hetge5 wij van onze &]e    
f\t5  v]liez54      ,,cdli4    ,ge5     
la/ig] zott5 dan zij1 die gee/ig zijn4  
,,cdlii4    ,er is niem& die zi*1 9     
welke ho$anigheid ook1 de m9d]e a*t van 
d5 man van aanzi51 di5 hij het mee/e    
e]t4      ,,cdliii4    ,9 groote zak5   
moet m5 niet zoo ze] tra*t5 nieuwe kans5
 te  s*epp51 dan wel de be/a&e te       
b5utt54      ,,cdliv4    ,niet vaak     
gebeurt het dat m5 e5 sle*t5 koop de$   
door af/& te  do5 van het go$1 dat m5   
van ons spreekt1 op voorwa>de van ge5   
kwaad te sprek54      ,,cdlv4    ,hoe   
ze] de w]eld g5eigd is v]ke]d te        
oordeel5 erk5t zij to*  vak] vals*e     
v]di5/e1 dan dat zij w>e v]di5/e onre*t 
doet4      ,,cdlvi4    ,m5 kan soms e5  
zot zijn al bezit m5 gee/1 ma> nimm] is 

m5 het  met gezond v]/&4      ,,cdlvii4 
,wij z\d5 v]d] kom5 door ons voor te do5
 zooals wij zijn1 dan door  pog5 te     
s*ijn51 wat wij niet zijn4              
,,cdlviii4    ,onze vij&5 kom5 9 hun    
oordeel ov] ons di*t] bij de wa>heid    
dan wij zelf4      ,,cdlix4    ,er zijn 
v]s*ill5de g5eesmiddel5 teg5 de liefde1 
ma> niet n is  onfeilba>4      ,,cdlx4  
,wij wet5 op v]re na niet wa>toe onze   
h>t/o*t5 ons kunn5 vo]54      ,,cdlxi4  
,de oud]dom is e5 tiran1 die op v]beurte
 van het lev5 alle v]mak5  van de jeugd 
v]bi$t4      ,,cdlxii4    ,de zelfde    
hoogmo$1 die ons de f\t5 doet afkeur51  
wa>van wij ons  vrij a*t51 doet ons de  
go$e eig5s*app5 m9a*t51 welke wij niet  
bezitt54      ,,cdlxiii4    ,dikwijls is
 er me] hoogmo$ dan go$heid 9 ons beklag
 d] ongelukk5  onz] vij&52 het di5t om  
h5 te do5 gevoel51 dat wij door hun     
bewijz5 van m$elijd5 te gev51 bov5 h5   
/aan4      ,,cdlxiv4    ,er is e5       
ov]maat van go$ en van kwaad1 dat zi*   
aan onze wa>nem+  onttrekt4             

,,cdlxv4    ,op v]re na wordt de ons*uld
 niet zoo go$ bes*]md als de misdaad4   
,,cdlxvi4    ,van alle hevige h>t/o*t5  
/aat d5 vr\w5 de liefde het m9/  sle*t4 
,,cdlxvii4    ,de ijdelheid laat ons me]
 d+5 9 /rijd met onz5 smaak do5 dan  het
 v]/&4      ,,cdlxviii4    ,uit sle*te  
eig5s*app5 zijn soms groote tal5t5      
gebor54      ,,cdlxix4    ,nimm] v]langt
 m5 iets vurig wanne] m5 het alle5 met  
het v]/&  v]langt4      ,,cdlxx4    ,al 
onze ho$anigh$5 zijn onwis en           
twijfela*tig1 zo[el de go$e  als de     
sle*te1 en zij zijn bijna altijd t5     
speelbal aan de  om/&igh$54             
,,cdlxxi4    ,9 ha> e]/e h>t/o*t5 bem9n5
 de vr\w5 d5 m9na>1 9 de  lat]e de      
liefde4      ,,cdlxxii4    ,de hoogmo$  
heeft zijn grill5 ev5 als de &]e        
h>t/o*t52 m5  s*aamt zi* te erk5n5      
jalo]s* te zijn1 en m5 gaat er prat op  
het  te zijn gewee/ en het te hebb5     
kunn5 zijn4      ,,cdlxxiii4    ,hoe    
zeldzaam w>e liefde ook moge zijn1 zij  
is het nog m9d] dan w>e  vri5ds*ap4     

,,cdlxxiv4    ,van we9ig vr\w5 duurt de 
beteek5is lang] dan de s*oonheid4       
,,cdlxxv4    ,het v]lang5 om beklaagd ( 
bewond]d te word5 is dikwijls het       
groot/e deel van onze v]tr\welijkheid4  
,,cdlxxvi4    ,onze afgun/ duurt altijd 
lang] dan het geluk van h51 die wij     
b5ijd54      ,,cdlxxvii4    ,de zelfde  
k>akt]va/heid1 die ons helpt liefde te  
we]/aan1 di5t  ook om ha> hevig en      
duurzaam te mak52 en zwakke p]son51 die 
altijd  door h>t/o*t5 bewog5 word51 zijn
 er bijna nimm] w]kelijk van  v]vuld4   
,,cdlxxviii4    ,de v]beeld+ kan niet   
zooveel teg5/rijdigh$5 uitd5k5 als er   
zi* van nature 9 i$]s h>t bev9d54       
,,cdlxxix4    ,sle*ts m5s*5 met         
k>akt]va/heid kunn5 w]kelijk za*tmo$ig  
zijn2 zij1 die za*t s*ijn51 zijn        
gewoonlijk sle*ts zwak en word5  li*t   
bitt]4      ,,cdlxxx4    ,v]leg5heid is 
e5 gebrek1 wa>ov] m5 niet zond] geva> de
 p]son5  b]ispt1 die m5 er van wil      
g5ez54      ,,cdlxxxi4    ,niets is     
zeldzam] dan w>e go$heid2 zelfs zij1 die

 me55 ha> te  bezitt51 zijn gewoonlijk  
sle*ts ins*ikkelijk ( zwak4             
,,cdlxxxii4    ,de gee/ he*t zi*1 uit   
luiheid ( vrees voor v]&]+1 aan hetge5  
hem gemakkelijk ( aang5aam is4 ,deze    
gewoonte bep]kt altijd de  gr5z5 van    
onze k5nis1 en nimm] heeft iem& zi* de  
moeite gegev5  zijn gee/ te ontwikkel5  
en te leid5 zoo v] als hij _h kunn5     
gaan4      ,,cdlxxxiii4    ,gewoonlijk  
spreekt m5 me] kwaad uit ijdelheid dan  
uit kwaadwilligheid4      ,,cdlxxxiv4   
,wanne] het h>t nog opgewond5 is door de
 ov]blijfsel5 e5]  h>t/o*t1 is m5 er    
nad] aan toe de prooi e5] nieuwe te     
word51  dan wanne] m5 geheel g5ez5 is4  
,,cdlxxxv4    ,zij1 die hevige h>t/o*t5 
hebb5 gehad1 zijn hun gans*e lev5       
gelukkig1 en ongelukkig er geheel van te
 zijn g5ez54      ,,cdlxxxvi4    ,er    
zijn nog me] m5s*5 zond] zelfzu*t1 dan  
zond] afgun/4      ,,cdlxxxvii4    ,wij 
hebb5 me] luiheid 9 d5 gee/ dan 9 het   
li*aam4      ,,cdlxxxviii4    ,de kalmte
 ( de opw9d+ 9 ons gemo$ hangt niet zoo 

ze] af van het  belangrijke1 dat ons 9  
ons lev5 ov]komt1 dan wel van e5        
aang5am5  ( onaang5am5 sam5loop van     
nietigh$51 die dagelijks gebeur54       
,,cdlxxxix4    ,hoe sle*t de m5s*5 ook  
mog5 zijn1 zij zull5 nooit d5 mo$  hebb5
 vij&5 van de deugd te s*ijn51 en wanne]
 zij ha> will5  v]volg51 gev5 zij zi* d5
 s*ijn van ha> voor vals* te h\d51 (    
zij beti*t5 ha> van w&ad54      ,,cdxc4 
,wel gaat m5 dikwijls van liefde tot    
e]zu*t ov]1 ma> zeld5 ke]t  m5 van      
e]zu*t tot liefde t]ug4      ,,cdxci4   
,uit]/e gi]igheid v]gi/ zi* bijkans     
altijd2 ge5 h>t/o*t  v]wijd]t zi* vak]  
van zijn doel1 ( /aat zoo ze] ond] de   
ma*t  van het teg5woordige1 t5 nadeele  
van de toekom/4      ,,cdxcii4          
,gi]igheid heeft dikwijls teg5ov]ge/elde
 uitw]k+52 e5 groot  aantal m5s*5 (f]5  
hun geheele bezit op aan twijfela*tige  
en  h]s5s*immige v]wa*t+52 &]e v]smad5  
groote toekom/ige  voordeel5 t5 bate van
 kle9e teg5woordige belang54            
,,cdxciii4    ,het s*ijnt1 dat de m5s*5 

me55 nog niet g5oeg gebrek5 te hebb53   
zij v]me]d]5 nog het aantal door zek]e  
zond]l+e eig5s*app51  wa>m$e zij zi*    
me55 optetooi52 en zij kweek5 die met   
zoo veel  zorg1 dat zij t5 slotte       
natuurlijke gebrek5 word51 die zij niet 
me]  bij ma*te zijn te v]bet]54         
,,cdxciv4    ,e5 bewijs dat de m5s*5    
bet] hunne f\t5 k5n51 dan m5 d5kt1  is  
dat zij nimm] ongelijk hebb5 wanne] m5  
h5 van hun g$rag hoort  sprek52 de      
zelfde eig5liefde1 die h5 gewoonlijk    
v]bl9dt1 v]s*aft  hun dan li*t en geeft 
hun zulk e5 jui/ inzi*t1 dat zij de     
g]+/e  d+51 die afgekeurd z\d5 kunn5    
word51 weglat5 ( v]momm54      ,,cdxcv4 
,jonge li$51 die hun intr$e 9 de w]eld  
do51 behoor5 v]leg5 (  onbezonn5 te     
zijn3 e5 h\d+ van bekwaamheid en        
zelfvoldaanheid  v]&]t gewoonlijk 9     
brutaalheid4      ,,cdxcvi4    ,ges*ill5
 z\d5 niet lang dur5 wanne] het ongelijk
 sle*ts aan  ne zijde 04      ,,cdxcvii4
    ,het helpt ge5 vr\w jong te zijn als
 zij niet mooi1 ( mooi te zijn  als zij 

niet jong is4      ,,cdxcviii4    ,er   
zijn m5s*51 z lu*?>tig en z li*tz9nig1  
dat zij er ev5  v] van v]wijd]d zijn w>e
 gebrek5 ( degelijke eig5s*app5 te      
bezitt54      ,,cdxcix4    ,9 d5 regel  
rek5t m5 e5e vr\w ha> e]/e galant]ie pas
 aan  wanne] zij er e5 twe$e heeft4     
,d4    ,er zijn m5s*51 zoo v]vuld met   
zi* zelf1 dat1 9 geval zij v]liefd      
rakan1 zij het tot /& br5g5 v]vuld te   
zijn van hun h>t/o*t1  do* niet van het 
voorw]p hunn] liefde4      ,,di4    ,de 
liefde1 hoe aang5aam zij moge zijn1     
behaagt me] door de wijz51  wa>op zij   
zi* uit1 dan door ha> zelf4      ,,dii4 
,we9ig gee/ met gezond v]/& v]veelt op  
d5 duur m9d] dan veel  gee/ met s*eeve  
d5kbeeld54      ,,diii4    ,jalo]s*heid 
is de groot/e all] ziekt5 en die1 welke 
het m9/e  m$elijd5 v]wekt bij de p]son51
 welke ha> v]oorzak54      ,,div4    ,na
 te hebb5 gesprok5 van de vals*heid van 
zoo vele s*ijnb>e  deugd5 is het billijk
 e5ige woord5 te zegg5 ov] de vals*heid 
van  de doodsv]a*t+4 ,ik me5 die        

doodsv]a*t+ welke de heid55 met  trots* 
aan eig5 kra*t5 toes*rijv51 zond] de    
hoop op e5 bet]  lev54 ,er is e5        
ond]s*eid tuss*5 het onv]s*rokk5        
ond]gaan van  d5 dood en hem te m9a*t54 
,het e]/e is vrij gewoon1 ma> ik h\d    
het &]e nooit voor opre*t4 ,niettem9    
heeft m5 alles ges*rev5  om met nadruk  
te ov]tuig51 dat de dood ge5 kwaad is1  
en de zwak/e  m5s*51 zoo wel als de     
held51 hebb5 duiz5d b]oemde voorbeeld5  
gegev5 om die zi5swijze te ve/ig54 ,to* 
betwijfel ik ( ooit iem&  met gezond    
v]/& er aan heeft gelo(d1 en de moeite1 
die m5 zi*  geeft om zi* zelf en &]5 te 
ov]tuig51 bewij/ vrij duidelijk dat     
deze ond]nem+ niet gemakkelijk is4 ,m5  
kan v]s*ill5de r$55  tot afke] van het  
lev5 hebb51 ma> m5 heeft nimm] oorzaak  
tot  het m9a*t5 van d5 dood2 zelfs zij1 
die zi* hem vrijwillig gev51  tell5 hem 
niet zoo g]+1 en zij ont/ell5 er ov] en 
v]w]p5  hem1 ev5 als de &]51 indi5 hij  
langs e5 &]5 dan d5 door  h5 gekoz5 weg 
komt4 ,de ongelijkheid1 die m5 9 d5 mo$ 

van e5  one9dig aantal dapp]e m5s*5     
bespeurt1 komt da> van daan1 dat  de    
dood zi* op v]s*ill5de wijze aan hun    
v]beeld+ voor doet en  d5 e55 tijd di*t]
 bij s*ijnt dan d5 &]53 zoodo5de komt   
het dat zij1 na gem9a*t te hebb5 wat zij
 niet k5n51 t5 slotte  vreez5 wat zij   
k5n54 ,m5 moet v]mijd5 hem 9 alle       
bijzond]h$5  9 het aangezi*t te zi51 wil
 m5 niet geloov51 dat hij het groot/e   
van alle euvels is4 ,de h&ig/5 en       
dapp]/5 zijn zij1 die de  mee/ gepa/e   
voorw5dsel5 zoek5 om hem niet 9 het     
aangezi*t te  zi54 ,ma> elk m5s*1 die   
hem weet te zi5 zoo als hij is1 a*t hem 
iets v]s*rikkelijks4 ,de noodzaak te    
/]v5 maakte de kra*t d]  philosoph5 uit4
 ,zij me5d5 go$smo$s da>he5 te moet5    
gaan1  wa>he5 m5 niet we]h\d5 kan te    
gaan2 en niet 9 /aat hun lev5  te       
v]eeuwig51 v]zuimd5 zij niets om hun    
naam te v]eeuwig5 en uit  de s*ipbreuk  
te r$d5 wat er uit kon word5 g]$4 ,/ell5
 wij er  ons m$e tevr$51 t5 e9de ons le$
 a*t] e5 vroolijk gelaat te  v]b]g51 met

 niet aan ons zelf te zegg5 al wat wij  
er van d5k51  en laat ons me] v]wa*t5   
van onze natuurlijke gea>dheid dan van  
die zwakke r$5]+51 die ons moet5 do5    
geloov5 dat wij d5 dood  met            
onv]s*illigheid te gemoet kunn5 tr$54   
,de roem met mo$ te  /]v51 de hoop      
betreurd te word51 de bege]te e5 mooi5  
naam a*t]  te lat51 de zek]heid bevrijd 
te word5 van de ell5de d] w]eld1  en    
niet me] aftehang5 van de nukk5 d] =tu91
 zijn hulpmiddel51  die m5 niet moet    
v]w]p54 ,m5 moet ze ev5wel niet         
onfeilba>  a*t54 ,zij zijn1 om ons g]u/ 
te /ell51 wat e5 heg dikwijls 9  d5     
oorlog doet1 om h5 te beveilig51 die e5 
plaats moet5 nad]5  van wa> m5 s*iet3 is
 m5 v] af dan v]me5t m5 dat zij volkom5 
kan dekk52 ra> komt m5 nad] bij1 dan    
ziet m5 dat zij e5 zwak  hulpmiddel is4 
,wij vlei5 ons wanne] wij geloov5 dat de
 dood ons  van nabij toes*ijnt wat wij  
er op e5 af/& van hadd5 g$a*t1  en dat  
onze gevoel5s1 die sle*ts zwakheid zijn1
 zoo /]k z\d5  zijn1 dat wij niet z\d5  

lijd5 bij het ond]gaan van de ruw/e all]
  beproev+54 ,m5 k5t ook de uitw]k+ d]  
eig5liefde sle*t door  te d5k5 dat zij  
ons z\ kunn5 help5 om als niets te a*t5 
wat  ha> noodzakelijk moet v]nietig52 en
 het v]/&1 wa>9 m5 zoo  veel hulpbronn5 
me5t te v9d51 is te zwak om 9 dit geval 
ons de  gew5s*te ov]tuig+ te v]s*aff54  
,integ5deel is het de r$e1 die  ons het 
vaak/ b$riegt1 en die1 9 plaats van ons 
m9a*t+ voor d5  dood 9 te boezem51 ons  
helpt ontdekk5 wat al akeligs en        
vreeselijks  er 9 is4 ,alles1 wat de r$e
 voor ons kan do51 is ons aant]ad5 de   
oog5 aftew5d5 en na> &]e d+5 te kijk54  
,cato en ,brutus koz5  b]oemde4 ,e5     
lakei v]g5oegde zi* e5ig5 tijd gel$51 op
 het  s*avot1 wa>op hij z\ word5        
g]adbraakt1 te dans54 ,dus1 hoewel de   
drijfve]5 v]s*ill51 zij hebb5 vaak de   
zelfde uitw]k+54 ,da>om  is het wa>1    
dat1 hoe groot het v]s*il tuss*5 groote 
m5s*5  en gewone /]vel+5 moge zijn1 m5  
duiz5d maal gezi5 heeft hoe  de e55 ev5 
go$ als de &]51 met hetzelfde gelaat d5 

dood  ++52 ma> altijd met dit v]s*il1   
dat 9 de doodsv]a*t+ d]  groote mann5   
het de zu*t na> roem is1 die h5 v]bl9dt1
 t]wijl het  bij de gewone m5s*5 sle*ts 
e5 uitw]k+ van gebrek aan inzi*t  is1   
dat h5 belette d5 omvang van hun ongeluk
 te erk5n51 en hun  vrijheid liet aan   
iets &]s te d5k54                       
,,portret                               
van                             la      
,ro*ef\cauld                            
door hemzelf4                           
#afeh4      ,ik b5 van middelb>e l5gte1 
gemakkelijk 9 mijne beweg+5 en go$      
gev5r$igd4 ,ik heb e5 bru9e             
gelaatskleur1 ma> vrij gelijkmatig2  e5 
hoog en r$elijk bre$ voorho(d2 zw>te1   
kle9e1 diepligg5de  oog51 zw>te en      
dikke1 go$ geteek5de w5kbrauw54 ,ik z\  
moeilijk  kunn5 zegg5 welk soort neus ik
 heb want zij is no* /omp1 no* dik1  no*
 spits1 no* ar5dsneus1 t5 m9/e na> ik   
me52 al wat ik weet  is dat zij e]d]    
groot dan kle9 is en dat zij e5 we9ig te
 laag  zit4 ,ik heb e5 groot5 mond en   

gewoonlijk vrij roode1 no* go$1 no*     
sle*t gevormde lipp54 ,mijn t&5 zijn wit
 en vrij go$ geplaat/4  ,vroeg] heeft m5
 mij gezegd1 dat ik e5 we9ig te veel k9 
_h3 ik heb  mij e5s beta/ en 9 d5       
spiegel gekek5 om te wet5 hoe het er m$e
  /aat1 en ik kan er niet go$ ov]       
oordeel54 ,de vorm van mijn gelaat  is  
vi]kant ( ovaal3 het z\ mij ze] moeilijk
 vall5 tuss*5 die  twee te kiez54 ,mijn 
ha> is zw>t1 van nature gekruld en      
da>bij dik  en lang g5oeg om van e5     
mooi5 kop te mog5 sprek54    ,ik heb    
iets droevigs en hoogh>tigs 9 mijn blik3
 dat doet de mee/e  m5s*5 geloov51 dat  
ik m9a*t5d b51 hetge5 vol/rekt het geval
  niet is4 ,ik beweeg mij gemakkelijk1  
zelfs e5 we9ig te veel1 wa>door  ik bij 
het sprek5 veel geb>5 maak4 ,ziehi]     
ronduit hoe ik me5  dat ik b51 wat het  
uit]lijk betreft en m5 zal1 gelo( ik1   
v9d51  dat hetge5 ik di5aanga&e d5k1    
niet v] van de wa>heid is4 ,met         
dezelfde getr\:eid zal ik te w]k gaan   
bij hetge5 nog aan mijn  portret        

ontbreekt1 en mij zal het no* aan       
vrijmo$igheid ontbrek5 om  ronduit te   
sprek5 van mijne go$e eig5s*app51 no*   
aan opre*!id  om rondbor/ig te erk5n5   
welke gebrek5 mij aanklev54    ,t5 e]/e1
 om van mijn humeur te sprek53 ik b5    
zwa>mo$ig1 en ik  b5 het 9 zulke mate1  
dat m5 mij s$]t drie ( vi] ja>          
nauwelijks  drie ( vi] maal heeft zi5   
la*54 ,to* z\ ik1 na> ik gelo(1 e5  vrij
 dragelijke en milde zwa>mo$igheid      
bezitt51 indi5 ik sle*ts  die _h1 welke 
uit mijn ge/el voortkomt2 ma> ik krijg  
er zoo veel  van &]e zijde1 en wat ik   
krijg is van zulke ho$anigheid1 v]vult  
dusdanig mijn v]beeld+ en h\dt mijn gee/
 zoo ze] bezig1 dat ik  d5 mee/5 tijd   
hetzij droom zond] e5 woord te uit5 (   
bijna ge5  a&eel neem aan hetge5 ik zeg4
 ,ik b5 ze] kortaf met deg551 die  ik   
niet k5 en zelfs met de mee/5 van h51   
die ik wl k51 b5 ik  niet ze]           
rondbor/ig4 ,dat is e5 gebrek1 ik weet  
het wel1 en ik zal  niets nalat5 om mij 
9 dit opzi*t te v]bet]52 ma> omdat e5   

zek]e somb]e uitdrukk+ 9 mijn gezi*t mij
 nog t]ugh\d5d] doet  lijk5 dan ik b51  
en het niet 9 onze ma*t /aat ons te     
ontdo5 van  e5 booze uitdrukk+1 die het 
gevolg is van het natuurlijke beloop  d]
 gelaat/rekk51 gelo( ik1 dat1 wanne] ik 
mij inw5dig zal hebb5  v]bet]d1 ik1 door
 mijn uit]lijk1 altijd sle*t zal blijv5 
/aan  aanges*rev54    ,ik heb gee/1 en  
ik a>zel niet het te zegg53 wa>toe      
da>omtr5t  pli*tpleg+5 te mak58 ,het    
gebruik5 van zoo veel omweg5 en het     
toepass5 van v]za*t+1 wanne] het geldt  
te sprek5 van zijne go$e  ho$anigh$51   
komt mij voor als het v]b]g5 van e5     
we9ig ijdelheid  ond] e5 s*ijn van      
bes*eid5heid1 en het zi* b$i55 van e5   
ze]  h&ig middel om van zi* veel me] te 
do5 geloov5 dan m5 zegt4 ,wat  mij      
aangaat1 ik b5 tevr$5 wanne] m5 mij no* 
voor mooi] h\dt  dan ik mij voordoe1 no*
 bet] geluimd dan ik mij afs*ild]1 no*  
gee/ig] ( v]/&ig] dan ik b54 ,nogmaals1 
ik heb v]nuft1 ma>  e5 v]nuft1 b$orv5   
door zwa>mo$igheid3 want1 (s*oon ik vrij

 go$  mijn taal mee/] b51 e5 go$ geheug5
 bezit1 en ik niet v]w>d  d5k1 b5 ik    
dusdanig ond] d5 druk van mijn v]driet1 
dat ik vaak  vrij sle*t uitdruk wat ik  
wil zegg54    ,het gesprek met bes*aafde
 m5s*5 is e5 d] g5oeg5s1 die mij het    
mee/ aantrekk54 ,ik heb ga>ne dat zulk  
e5 gesprek ern/ig zij en  dat z$ekunde  
er het leeuw5a&eel 9 heeft4 ,ma> ik weet
 het ook te  wa>de]5 wanne] het vroolijk
 is2 en al v]tel ik we9ig grapjes  om te
 la*51 dan is dit niet omdat ik niet z\ 
wet5 hoe ko/ba>  e5 go$ v]telde beuzel+ 
is1 ( omdat ik deze wijze van s*]ts51   
wa>9 zek]e slagva>dige en gevatte gee/5 
zoo ze] uitmunt51 niet  v]makelijk z\   
v9d54    ,ik s*rijf e5 go$ proza en ik  
di*t met go$ gevolg2 mijn g$i*t5  zijn  
niet sle*t2 en hunk]de ik na> d5 roem   
die op dat gebi$ te  behal5 is1 dan a*t 
ik mij met we9ig arbeid 9 /aat e5 go$5  
naam  te v]w]v54    ,ik h\d van lez51 9 
het algeme52 het mee/ van die boek51    
wa>9  iets te v9d5 is1 dat d5 gee/ kan  
vorm5 en de ziel kan v]/]k54  ,bov5al is

 het voor mij e5 groote voldo5+ te lez5 
met iem& van  v]/&3 want op die wijze   
d5kt m5 voortdur5d na ov] hetge5  m5    
lee/2 en uit de gemaakte opm]k+5 vormt  
zi* e5 bij uit/ek  aang5aam en nuttig   
gesprek4    ,ik heb e5 vrij go$ oordeel 
ov] de di*tw]k51 die m5 mij  toont1 ma> 
ik zeg mijn gevoel5 miss*i5 wat al te   
op5h>tig4  ,wat bov5di5 v]ke]d 9 mij    
g5oemd mag word5 is1 dat ik soms te     
pijnlijk-kies*keurig en e5 te /r5g      
beoordeela> b54 ,ik heb ge5  afke] van  
te hoor5 r$etwi/51 en dikwijls m5g ik   
mij vrij ga>ne  9 het ges*il2 ma> ik    
v]d$ig gewoonlijk mijn gevoel5 met te   
veel  w>mte2 en wanne] m5 teg5 mij e5   
onre*tva>dige zaak v]d$igt1  ^w ik door 
mijn h>t/o*t voor het go$ re*t wel e5s  
alles behalve  r$elijk4    ,ik gevoel   
voor deugd en b5 g5eigd tot het s*oone  
en heb e5 zoo  /]ke bege]te om e5 door  
en door e]lijk man te zijn1 dat mijne   
vri5d5 mij ge5 groot] g5oeg5 kunn5 do5  
dan mij ern/ig op mijn  gebrek5 te      
wijz54 ,zij1 die mij e5igsz9s van nabij 

k5n51 en die de  go$heid hebb5 gehad mij
 soms 9 dit opzi*t raad te gev51 wet5   
dat  ik h5 altijd met alle d5kb>e       
vreugde en gew5s*te ond]worp5heid  van  
d5 gee/ heb ontvang54    ,alle mijne    
h>t/o*t5 zijn vrij gematigd en bep]kt2  
bijna nooit  zag m5 mij 9 wo$e ont/ek51 
en gehaat heb ik niem&4 ,niettem9  b5 ik
 wel 9 /aat mij te wrek5 indi5 m5 mij _h
 bele$igd1 en  wanne] mijn e] betrokk5 0
 bij de bele$ig+1 mij aang$aan4 ,9      
teg5deel1 ik b5 er zek] van dat het     
pli*tsgevoel 9 mij zoo go$ de  rol van  
haat z\ v]vull51 dat ik mijn wraaknem+  
nog fell] z\ t5  uitvo] br5g5 dan e5 &]4
    ,e]zu*t a*t]volgt mij niet4 ,voor   
we9ig d+5 b5 ik bang1 en  9 het geheel  
niet voor d5 dood4 ,ik b5 we9ig         
toegankelijk voor  m$elijd51 en ik      
w5s*te wel er geheel vrij van te zijn4  
,to* is er  niets dat ik z\ v]zuim5 om  
de sm>t van e5 lijd] te v]m9d]52  en ik 
gelo( w]kelijk dat m5 alles behoort te  
do51 zelfs veel  m$elijd5 te betuig51   
want de ongelukkig5 zijn zoo dwaas1 dat 

dit  hun me] go$ doet dan wat ook t]    
w]eld4 ,ma> ik he*t er ook aan mij      
tevr$5 te /ell5 met het te betuig51 en  
er /r5g op te pass5  het niet te        
bezitt54 ,het is e5 h>t/o*t1 die 9 e5   
go$ gevormde  ziel n]g5s toe di5t2 die  
sle*ts het h>t v]zwakt1 en die m5 moet  
ov]lat5 aan de groote m5igte1 die1 nimm]
 iets do5de1 geleid door  v]/&1 h>t/o*t5
 noodig heeft om tot dad5 te g]ak54     
,ik heb mijn vri5d5 lief1 en ik heb h5  
dusdanig lief1 dat ik ge5  oog5blik z\  
a>zel5 mijne eig5 belang5 t5 hunn5 bate 
op te  (f]54 ,ik b5 ins*ikkelijk teg5ov]
 h52 ik v]draag g$uldig hun  sle*t      
humeur2 alle5 /reel ik h5 niet vaak en  
hun afwezigheid maakt  mij niet ze]     
ong]u/4    ,van nature b5 ik uit]/ we9ig
 nieuwsgi]ig t5 opzi*te van het  mee/e  
dat &]e li$5 zoo ze] bezig h\dt4 ,ik b5 
ze] geslot5 en  ik heb m9d] moeite1 dan 
wie ook1 om wat m5 mij 9 v]tr\w5 heeft  
gezegd1 vr mij te h\d54 ,ik b5 bij      
uit/ek /ipt op het h\d5 van  mijn woord2
 ik breek het nooit1 welke gevolg5 het  

door mij belo(de  ook voor mij moge     
hebb51 en ik heb dit mijn geheele lev5  
als e5  vol/rekt noodzakelijke wet      
bes*\wd4    ,teg5ov] vr\w5 neem ik e5   
ze] /ipte h(felijkheid 9 a*t2 en ik     
gelo( 9 hun teg5woordigheid nimm] iets  
te hebb5 gezegd wat ha>  pijnlijk _h    
kunn5 treff54 ,wanne] zij e5 go$ v]/&   
hebb5 geef  ik aan e5 gesprek met ha> de
 voorkeur bov5 e5 met mann52 m5 v9dt  er
 zek]e za*!id 91 die bij ons niet te    
v9d5 is2 en het s*ijnt  mij bov5di51 dat
 zij zi* zuiv]d] uitdrukk5 en e5        
aang5am]  t9t gev5 aan de d+51 die zij  
zegg54 ,galant b5 ik vroeg] wel  e5     
we9ig gewee/2 teg5woordig b5 ik het niet
 me]1 hoe jong ik mij  ook gevoel4 ,van 
h(mak]ij heb ik afgezi52 en ik b5 alle5 
v]baasd1  dat er nog zoo veel bes*aafde 
mann5 zijn1 die er zi* wel m$e          
bezigh\d54    ,ik jui* lev5dig de s*oone
 h>t/o*t5 toe2 zij zijn het bewijs  van 
zielegroo!id2 en (s*oon er 9 de onru/1  
die zij v]oorzak51  iets geleg5 is1     
teg5/rijdig met w>e wij%eid1 v]drag5 zij

 zi*  z go$ met de /r5g/e deugd1 dat m5 
h51 na> mijne me5+1 met  re*t niet z\   
kunn5 v]oordeel54 ,wanne] ik1 die alles 
k5 wat er  te$]s en kra*tigs 9 de groote
 a&o5+5 d] liefde is1 e5s zal  bem9n51  
dan zal het zek] op die wijze zijn2 ma> 
zooals ik gea>d  b51 gelo( ik niet dat  
al die k5nis1 die ik bezit1 ooit van    
mijn  v]/& na> mijn h>t zal v]huiz54    
,,portret                               
van                             la      
,ro*ef\cauld                        door
 d5 ,k>d9aal de ,retz4      ,9 de       
geheele figuur van la ,ro*ef\cauld is   
altijd iets1 ik weet  niet wat1 gewee/3 
hij heeft zi* van k9dsbe5 af1 9 intriges
  will5 m5g5 en to5 hij de kle9e belang5
 niet opm]kte1 die  nooit zijn zwak zijn
 gewee/1 en de groote niet k5de1 die1   
aan d5  &]5 kant1 nimm] zijne /]ke zijde
 w>52 hij is nimm] voor  e5ige ond]nem+ 
ges*ikt gewee/1 en ik weet niet wa>om1  
want hij  _h eig5s*app51 die1 bij i$] &]
 dieg5e1 welke hij mi/e1  z\d5 hebb5    
kunn5 v]vang54 ,zijn blik 0 niet vrzi5de

 g5oeg1  en hij zag zelfs niet          
gelijktijdig alles1 wat b9n5 zijn b]eik 
lag2 ma> zijn gezond v]/& en degelijk   
ov]pe9z51 gevoegd bij  zijn za*te       
mani]51 zijn ov]r$+skra*t1 en zijn      
gemakkelijk  optr$51 dat bewond]+swa>dig
 01 moe/51 me] dan het geval  01 opweg5 
teg5 de zwakte van zijn diep inzi*t4    
,hij _h altijd  e5 doorloop5de          
besluiteloo%eid1 ma> ik weet zelfs niet 
wa>aan  die is toe te s*rijv53 zij kan  
niet 9 hem gekom5 zijn door de          
vru*tba>heid zijn] v]beeld+1 die alles  
behalve lev5dig is2 ik  kan ha> niet    
wijt5 aan de onvru*tba>heid van zijn    
oordeel1 want1 al  bes*ikt hij er niet  
ov] bij zijn h&el5d optr$51 hij bezit e5
  go$5 voorraad v]/&3 wij zi5 de gevolg5
 dez] besluiteloo%eid  zond] er de      
oorzaak van te k5n54 ,hij is nimm]      
krijgsman gewee/1  (s*oon hij e5 e*t    
soldaat 02 uit zi* zelf 0 hij nooit e5  
go$  hovel+1 (s*oon hij /e$s de be/e    
voornem5s heeft gehad het te  zijn2 hij 
0 nimm] e5 go$ lid e5] p>tij1           

nietteg5/a&e hij er  zijn geheele lev5  
bij betrokk5 04 ,die b$eesdheid en      
v]leg5heid  9 zijn gezi*t1 dat gij van  
hem 9 het burg]lijke lev5 k5t1 heeft    
zi* 9 zak5 9 e5 soort van zelfv]d$ig+   
omgezet2 hij me5de er  /e$s behoefte aan
 te hebb53 hetge51 gevoegd bij zijne    
,maximes1 die  niet voldo5de deugd en   
gelo( adem51 en aan zijn gewoonte om zi*
  altijd uit e5 zaak met ev5veel ong$uld
 t]ug te trekk51 als hij er  zi* 9 _h   
begev51 mij tot de ov]tuig+ br5gt1 dat  
hij veel bet]  z\ hebb5 g$aan met zi*   
zelf te k5n5 en zi* tevr$5 te /ell5     
met1 zooals hij gekund _h1 door te gaan 
voor d5 beleefd/5 hovel+  van zijn eeuw4
                                        
,,regi/]                         ,,op   
,,de ,,ond]w]p5 ,,d] ,,maximes          
,de getall5 v]wijz5 na> de numm]s d]    
maximes4       ,aantrekk51 #aee1 #bgd1  
#dbf4     ,a>d1 #adb4     ,afgun/1 #bg1 
#bh1 #cbh1 #cgf1 #dcc1 #dgf1 #dhf4      
,afke]1 #dbg4     ,afwezigheid1 #bgf4   
,af/oot51 #aee4     ,ambt1 #afd4        

,armo$e1 #ed4       ,b$eesdheid1 #aa1   
#afi4     ,b$rieg51 #aae1 #aah1 #abg1   
#cce1 #cie1 #dcd4     ,behaagzu*t1 #bda1
 #ccb1 #ccd1 #cdi1 #cgf4     ,behe]s*51 
#aea4     ,beklag51 #dge4               
,bekromp5heid1 #bfe4     ,bekwaamheid1  
#aii4     ,bela*elijk1 #caa1 #cbf1 #djh1
 #dbb4     ,belang1 #cj1 #bec1 #cij4    
,beleefdheid1 #bfj4     ,beloon51 #ad4  
,belov51 #ch4     ,bem9n51 #ha1 #he1    
#aaa1 #bei1 #bgg1 #bhf1 #bid1 #ccj1     
#cca1 #cdh1 #cea1 #cfi1 #cga1 #cgd1     
#dga4     ,beoordeel51 #bab4     ,b]\w1 
#ahj4     ,be/5digheid1 #agg4           
,betreur51 #cee4     ,bevalligheid1 #fg1
 #bdj4     ,bevr$ig51 #che4             
,bewond]51 #dge4     ,brek51 #cea4      
,burg]lijkheid1 #cic4       ,copie1     
#acc4     ,coquett]ie1 #ajg1 #bda1 #djf1
 #dah4       ,dad51 #g1 #eg1 #eh1 #afj1 
#afa1 #afc1 #chb1 #dji1 #dcb4           
,dankba>heid1 #bbc1 #bbd1 #bbe1 #bgi1   
#bih1 #bii1 #dch4     ,dapp]heid1 #a1   
#bad1 #baf1 #bbj4     ,deemo$1 #ceh4    
,deugd51 #a1 #aga1 #ahc1 #ahf1 #ahg1    

#ahi1 #bjj1 #bah1   #bbj1 #ced1 #chh1   
#dhi4     ,di5/51 #bii4     ,dood1 #bc1 
#bf1 #bba4     ,doorzett+skra*t1 #bdc4  
,droefheid1 #bcb1 #bcc4     ,drijfve]51 
#dji4     ,dwaa%eid1 #aef1 #bjg1 #bji1  
#bca1 #cjj1 #cah1 #dae4     ,dw>se      
kopp51 #cah4     ,dwaz51 #adj1 #cji1    
#caj1 #chg1 #dad1 #ddd4                 
,edelmo$igheid1 #bdf4     ,e5v\d1 #bhi4 
,e]1 #ab1 #bai1 #bgj4     ,e]lijk1 #agj1
 #bjb1 #ddh4     ,e]zu*t1 #g1 #bd1 #fc1 
#ia1 #bdf1 #bff1 #dij4                  
,eig5a>digh$51 #acd4     ,eig5belang1   
#i1 #ci1 #dj1 #df1 #ahg1 #cje1 #did4    
,eig5liefde1 #b1 #c1 #d1 #ac1 #hh1 #bbh1
 #bcf1 #bdg1 #bfa1   #bfb1 #cci4        
,eig5s*app51 #ij1 #agf1 #bea1 #bhd1     
#ccg1 #cdd1 #cfe1   #dcc1 #dfh1 #dih4   
,fatso5lijk1 #cfh4     ,=tu91 #a1 #ag1  
#de1 #dg1 #fj1 #fa1 #aec1 #aed1 #bbg1   
#cbc1 #chj1 #cia1 #cib1 #cii1 #djc1     
#dce1 #ddi4     ,f\t51 #ahd1 #aif1 #dbb1
 #dbf1 #ddb1 #did4     ,fijnheid1 #abh4 
,galant]ie1 #aca1 #djb1 #dii4           
,gebeurt5is1 #ei4     ,geboortel&1 #cdb4

     ,gebrek51 #ca1 #ij1 #aij1 #aid1    
#bea1 #bii1 #cbg1 #ced1   #cfe1 #cig1   
#cih1 #djc1 #daa1 #dbd1 #dbh1 #dic1     
#dih4     ,gee/1 #dd1 #fg1 #ii1 #ajj1   
#aja1 #bhg1 #cdj1 #ceg1 #cge1   #def1   
#dhb1 #ejb4     ,gee/igheid1 #dac1 #dea4
     ,gee/kra*t1 #ah4     ,geheug51 #hi1
 #cac4     ,geld en go$1 #cja4          
,geliev51 #cab4     ,geluk1 #ah1 #dh1   
#di1 #ec1 #fa1 #cci4     ,gemakzu*t1    
#af4     ,gematigdheid1 #ag1 #ah1 #bic1 
#cjh4     ,gemo$1 #bij1 #dhh4           
,gemo$s/emm+51 #bib4     ,g5adigheid1   
#ae1 #af4     ,g5eg5heid1 #bgi4         
,g5ez+1 #aic4     ,gepa/1 #cjg4         
,ges*ill51 #dif4     ,gesprekk51 #aci4  
,ge/]nte1 #eh4     ,gev51 #cja4         
,gewa>word+51 #bee4     ,geweld1 #cfc1  
#cfi4     ,gewi*tigheid1 #beg4          
,gezi*tspunt1 #ajd4     ,gezond v]/&1   
#fg4     ,gi]igheid1 #aa1 #afg1 #dia1   
#dib4     ,go$e1 #aba1 #bbi1 #cjc1 #dfd4
     ,go$e wil1 #cj4     ,go$h>tigheid1 
#bcf1 #bcg1 #bch1 #bge1 #dfc1 #dha4     
,gr(heid1 #abi4     ,groo!id1 #djj4     

,groot man1 #cdc4     ,grootmo$igheid1  
#bdh1 #bhe4     ,grijsa>d1 #ic4         
,gun/el+1 #ee4       ,haa/1 #bbf4       
,haat1 #ee1 #gb1 #aaa1 #cbh1 #cch4      
,h&igheid1 #d1 #agj1 #bde1 #bfd4        
,h>t1 #aj1 #dc1 #ih1 #ajb1 #ajc1 #ajh1  
#cdf1 #dhd4     ,h>t/o*t51 #d1 #f1 #g1  
#h1 #i1 #aj1 #aa1 #ab1 #bg1   #abb1     
#ahh1 #bfb1 #bff1 #bgf1 #ccd1 #cda1     
#djd1 #dbb1 #ddc1   #dfj1 #dff1 #dga1   
#dhd1 #dhe4     ,held51 #ec1 #ahe4      
,ho$anigh$51 #bi1 #aei1 #afb1 #dgj4     
,hooge w]eld1 #ef1 #bhj4     ,hoogmo$1  
#cc1 #cf1 #cg1 #bbh1 #bcd1 #bci1 #bed1  
#bfg1   #bha1 #ceh1 #dej1 #dfb1 #dfc1   
#dgb4     ,hoop1 #ch1 #afh4     ,h\d+1  
#bdi4     ,hui*el>ij1 #bah1 #bcc4       
,humeur1 #g1 #de1 #dg4     ,huwelijk1   
#aac4       ,+5om5heid1 #ea4            
,jaloezie1 #g1 #bh1 #cb1 #cbd1 #ccf1    
#cfa1 #djf1 #ddf1 #dgb1   #ejc4         
,jeugd1 #aji1 #bfa1 #cda1 #die4         
,jong1 #die1 #dig4       ,kans51 #dec4  
,k>akt]va/heid1 #dgg1 #dgi4             
,k5niss51 #agh4     ,kies*heid1 #abh4   

,kle9igh$51 #da4     ,kra*t1 #cj1 #db1  
#dd1 #abb4     ,kuis*heid1 #a4          
,kwaad1 #aca4     ,kwaadsprek51 #ach1   
#adh1 #ded1 #dhc4     ,kwaadwilligheid1 
#dhc4       ,lafheid1 #bae1 #cgj4       
,la/ig1 #bdb4     ,leeftijd1 #bjg1 #baj1
 #bbb4     ,leid51 #dc4     ,lev51 #df1 
#dcj1 #dce4     ,lev5/ijdp]k1 #dje4     
,liefde1 #fh1 #fi1 #gj1 #ga1 #gb1 #gc1  
#gd1 #ge1 #gf1 #gg1   #gh1 #aaa1 #acf1  
#age1 #agf1 #bei1 #bfb1 #bff1 #bgd1     
#ccf1   #cdi1 #cec1 #cfa1 #cfb1 #cfi1   
#cgd1 #cgf1 #cha1 #che1 #cie1   #djb1   
#dag1 #dah1 #dbb1 #dcj1 #ddj1 #dda1     
#dei1 #dff1 #dga1   #dgc1 #dgg1 #dij1   
#ejj1 #eja4     ,liefhebb51 #bif1 #cba4 
,lieg51 #fc4     ,l(1 #fe1 #add1 #ade1  
#adf1 #adg1 #adh1 #adi1 #aej1 #bgb4     
,lot1 #eb4     ,luiheid1 #afi1 #bff1    
#cih1 #dhb1 #dhg4     ,luim1 #dce4      
,m$elijd51 #bfd4     ,me5+1 #ac4        
,middelmatig1 #cge4     ,m9d]e1 #deb4   
,m9na>1 #cif1 #djf4     ,misdaad1 #dfe4 
,mo$1 #bac1 #cig4     ,mom1 #bed4       
,mooi1 #dig4       ,naam1 7,groote71    

#id4     ,natuur1 #cf1 #fc1 #aec1 #ahi1 
#djd4     ,natuurlijk1 #cgb1 #dca4      
,n$]igheid1 #bed4     ,nieuwe1 #bgd4    
,nieuwsgi]igheid1 #agc4                 
,om/&igh$51 #bae1 #cde1 #dgj4           
,ona&o5lijkheid1 #bj1 #ba4              
,onbe/5digheid1 #aha4                   
,ondankba>heid1 #if1 #bbf1 #bii1 #cjf1  
#cag4     ,ond]h&el51 #bgh4             
,ondeugd51 #ahb1 #ahf1 #ahg1 #ahi1 #aia1
 #aib1 #aie1 #bgc4     ,one]lijk1 #cag4 
,ongeluk1 #fa1 #cci1 #chf1 #cie1 #dbj1  
#dif4     ,onnoozelheid1 #bjh4          
,onre*t1 #ad4     ,ons*uld1 #dfe4       
,ontr\w1 #cei1 #cfj4                    
,onv]s*rokk5heid1 #bag4     ,onv]/&ig51 
#ei4     ,onwa>h$51 #bhb4     ,oordeel1 
#ig1 #deh4     ,oorlog1 #bai4           
,op5h>tigheid1 #ahd4     ,opre*!id1 #fb1
 #aaf1 #agj1 #cff4     ,opvo$+1 #bfa4   
,oud]dom1 #aji1 #cda1 #djh1 #daf1 #dah1 
#dbc1 #ddd1 #dfa4     ,oud word51 #dbc4 
,philosoph51 #df1 #ed4     ,philosophie1
 #bb4     ,prijz51 #add1 #ade1 #adf1    
#cbj1 #cef4       ,raad1 #aaj1 #aaf1    

#bhc1 #cgh4     ,ramp1 #ai1 #bb4        
,re*t]s1 #bfh4     ,re*ts*ap5heid1 #agj1
 #bjf4     ,re91 #agj4     ,roem1 #aeg1 
#aih1 #bac1 #bba4     ,rijkdom1 #ed4    
,sapp51 #big4     ,s*am51 #dji4         
,s*&e1 #bac1 #dab4     ,s*]pz9nigheid1  
#cgg1 #dbe4     ,s*ijn1 #cjb4           
,s*ijn51 #deg4     ,s*oonheid1 #dgd4    
,s*r&]heid1 #bdd1 #bfi1 #bhh4           
,sla*t(f]1 #hg4     ,slim1 #bcf1 #cej1  
#cid1 #djg4     ,slimm]ds1 #bba4        
,slimmigh$51 #aag1 #abd1 #abe4          
,smaak1 #ac1 #beb1 #beh1 #cgi1 #dac1    
#dfg4     ,sprek51 #adb1 #cae1 #cai1    
#chc4     ,/&51 #bef4     ,/&va/ig1 #aa1
 #age1 #agf1 #agg1 #dbj4     ,/]v51 #bc4
       ,tal5t51 #djd1 #dfh4             
,teg5spo$1 #bd1 #be1 #bce4              
,teg5spraak1 #ace4     ,teg5/rijdigh$51 
#dgh4     ,toeval1 #eg4     ,tran51     
#cgc4     ,trots1 #cd1 #ce4     ,tr\w1  
#bdg1 #cha4       ,va>digheid1 #djd4    
,va/b]ad5heid1 #bc4     ,v]a*telijk1    
#cbb4     ,v]a*t+ van d5 dood1 #ba1     
#ejd4     ,v]beeld+1 #dgh4     ,v]bet]51

 #bbg4     ,v]di5/e1 #ib1 #ie1 #aec1    
#aee1 #aef1 #afe1 #aff1 #bgc1   #bia1   
#djj1 #dai1 #dcg1 #dee1 #dgd4           
,v]di5/elijk1 #ej1 #cgi4     ,v]gev51   
#ccj1 #dbh1 #dbi4     ,v]kwi/+1 #aa4    
,v]lang51 #dci1 #dfi1 #dge4             
,v]leg5heid1 #dhj4     ,v]momm51 #aai1  
#bef4     ,v]n$]+1 #ddf4     ,v]rad51   
#abj4     ,v]/&1 #db1 #dc1 #hj1 #hi1    
#ig1 #ih1 #ajb1 #ajc1 #aab1   #adj1     
#aed1 #agd1 #bij1 #cdf1 #cdg1 #dae1     
#dba1 #dbe1 #def1   #dfg1 #dfi1 #ejb4   
,v]/&ig1 #f1 #ff1 #aje1 #ajh4           
,v]tr\w51 #fb1 #bci1 #dba4     ,v]vel51 
#ada1 #agb1 #cjd1 #cab1 #ceb1 #ejb4     
,v]wond]51 #chd4     ,v]zo551 #hb4      
,vlei51 #abc1 #aeb1 #aeh1 #cbi4         
,volksdeuntjes1 #baa4     ,voorbeeld1   
#bcj4     ,voornaamheid1 #cii1 #dja4    
,voorspo$1 #be4     ,vooruitzi5dheid1   
#bfd4     ,vrees1 #af1 #ah1 #ch4        
,vri5d51 #hd1 #agi4     ,vri5ds*ap1 #gb1
 #hj1 #ha1 #hc1 #cgf1 #daj1 #dbg1 #dcd1 
#ddj1 #dda1 #dgc4     ,vroomheid1 #ab1  
#dbg4     ,vr\w51 #gc1 #aca1 #bjd1 #bje1

 #bbj1 #bda1 #bgg1 #ccb1   #ccc1 #ccd1  
#cdj1 #cdf1 #cfb1 #cfd1 #cfg1 #cfh1     
#djf1 #dah1   #dbi1 #ddj1 #dff1 #dga1   
#dgd1 #dig1 #dii4     ,vrijgevigheid1   
#bfc4     ,vij&1 #aad1 #deh4            
,wa>de]+1 #adc1 #cci4     ,wa>heid1 #fd4
     ,wantr\w51 #hd1 #hf1 #cae1 #cee4   
,weldad51 #ad4     ,w]eld1 #dee4        
,welopgevo$1 #bjc4     ,welsprek5dheid1 
#bdi1 #bej4     ,welvoegelijkheid1 #ddg4
     ,wet51 #bie4     ,will51 #bie4     
,wrek51 #ad4     ,wij%eid1 #acb1 #bjg1  
#bji1 #bca1 #cbc4     ,wijze less51 #ic4
     ,wijz51 #bj4       ,i,jdelheid1    
#af1 #acg1 #bjj1 #bfc1 #chh1 #chi1 #ddf1
 #dfg1   #dhc4     ,i,jver1 #a4         
,zak51 #bhh4     ,zelfb$rog1 #aad4      
,zelfv]tr\w51 #dge4     ,zelfzu*t1 #dhf4
     ,ziekt51 #bhh1 #ejc4     ,ziel1    
#bd1 #hj1 #ahh1 #aid4     ,zon1 #bf4    
,zott51 #f1 #cec1 #dea1 #def4           
,zwakheid1 #dd1 #abj1 #abb1 #acj1 #caf1 
#cbe1 #dbd1 #ddd1   #dgg1 #dgi4         
,zwijg51 #gi4