,,k5nisle] ,,contra ,,mat]ie-,,realisme ,bijdrage tot ,kritiek0 en ,k,a,n,tbegrip ,,door ,,leo ,,polak ,,am/]dam--#aiab--,w4 ,,v]sluys ,soviel i/ gewiss3 w] e9mal ,kritik geko/et hat1 d5 ekelt auf imm] alles dogmatis*e ,gews*e1 womit er vorh] aus ,n vorlieb nahm1 weil se9e ,v]nunft etwas b$urfte und ni*ts bess]es zu ihr] ,unt]haltung f9d5 konnte4 ,die ,kritik v]hlt si* zur gewhnli*5 ,s*ulmetaphysik g]ade wie ,*emie zur ,al*imie1 od] wie ,a/ronomie zur wahrsag5d5 ,a/rologie40 ,alle ,metaphysik] s9d demna* von ihr5 ,ges*ft5 fei]li* und gesetzmssig s lange susp5di]t1 bis sie die ,frage3 ,wie s9d syn!tis*e ,erk5ntnisse a priori mgli*8 gnug?u5d w]d5 beantwortet hab540 ,kant1 ,prolegom5a4 ,,inh\d4 ,ho(d/4 ,bladz4 ,voorr$e ,,xi-,,xvi ,i4 ,inleid+4 ,de betek5is van het probleem d] k5nisle]3 ,hoe zijn syn!tiese oordel5 a priori mogelik8 en het v]gezi*t van ,kant's cop]nicaans0 antwoord #a-bd ,,ii4 ,de dogmatiese v]dubbel+ van de gewa>word+s9h\d #be-eb #a4 ,het subject van individueel bewu/zijn #be-bi #b4 ,de secundaire0 en de primaire0 eig5s*app5 hebb5 gelijke subjectieve oorsprong en zijn gelijkelik objectief #bi-ch #c4 ,de object5 als pha5om5a01 afhankelik van het subject d] natuur1 zijn als zodanig imman5t0 en reik5 niet tot het ,an-si*01 zijn niet oorzak51 ma> d]ivat5 van gewa>word+ #ch-dd #d4 ,het transobjectieve 7,an-si*07 als oorzaak van gewa>word+ kan niet gek5d1 ma> moet als w]kelikheid g$a*t word5 #dd-eb ,,iii4 ,de dogmatiese v]dubbel+ van de gewa>word+svorm #ec-fh #a4 ,de ruimte als vorm0 van de beweg+sz9 7,heymans7--en v]gelijk+ met de vorm0 van toongewa>word+5 #ec-fb #b4 ,kant als gee/elik ,cop]nicus3 vorm0 niet pha5om5al0 ma> ideal01 dus uitsluit5d subjectief-1 niet transc5d5t-bepaald4 ,tr5del5burg's d]de mogelikheid0 onmogelik #fb-fh ,,iv4 ,het ,transobjectieve 7,an-si*07 9 zijn tweel$ige k5ni/heoretiese functie3 sub/raat d] pha5om5a en gewa>word+soorzaak4 #fi-ib #a4 ,kant's tweerlei ,an-si*03 de tijd als vorm0 van bewu/zijn #fi-ge #b4 ,het reale ( sub/ratum d] natuur en de causaliteit4 ,het psy*iese en de ruimte #ge-ha #c4 ,het ,an-si*-loos imman5t idealisme0 als t]ugval 9 reali/ies physicisme4 ,de go$e ,b]keley1 halluc9aties en na-,kantiaanse ong]ijmdheid0 #ha-ib ,v4 ,kant's wa>nem+sle] en ha> mod]ne reali/ies- dogmatiese misvatt+ #ic-afb #a4 n ruimte1 n tijd1 n ,erfahrung0 #ic-if #b4 ,kant's ruimtele] en ,h>tmann's 7b5ev5s ,klpe's en ,boll&'s7 misv]/& #if-ada #c4 ,dogmatiese ,kantv]hegel+ #ada-afb ,,vi4 ,resultat54 ,de v]h\d+ van gee/ en natuur1 li*aam en ziel #afc-bdf #a4 ,zeg mij hoe gij wa>neemt en ik zal u zegg5 wie gij zijt4 ,dogmaties realisme van pragmatism5 en idealism50 #afc-ahb #b4 ,de /rijd tuss5 dualisme en mat]ialisme--e5 hopeloos dilemma #ahb-aig #c4 ,de v]loss+4 ,de w>e krities-moni/iese het]og5eteit0 en id5titeit01 wa>door de le] van ov]gang 7causalisme1 ,we*selwirkung07 v]vall5 is en de le] van d5kbeeldige sam5gang 7ideel p>allelisme7 zegevi]t4 ,besluit #aig-bdf ,opm]k+5 tot toeli*t+ en beve/ig+ #bdg-dbi ,naamregi/] #dca-dcd ,n4,b4 ,9 citat5 duidt spatir+ au!ntieke1 cursiv]+ mijn ond]/rep+ aan1 t]wijl tuss5voegsels b9n5 7 7 au!ntiek1 b9n5 van mij zijn4 ,de vetg$rukte sijf]s v]wijz5 na> de ,opm]k+504 ,al heb ik e5 ,litt]atuurlij/ t5 slotte to* ma> a*t]wege gelat51 da> de tek/ zelf omtr5t de v]w]kte1 beh&elde en te v]gelijk5 litt]atuur voldo5de orinte]t1 de v]korte boeka&uid+5 hi] en da> v9dt m5 9 het v]loop van het w]k wel v]kla>d2 ,heymans' ,c4 ,s*ets e5] critis*e ges*i$5is van het ,causaliteitsbegrip 9 de nieuw]e wijsbege]te04 ,,v]zoeke ,,vooraf ,,te ,,corrig]53 p4 #gb r4 #ad v4 b4 /aat3 het #b4 lees3 #b4 11 #ajh 11 #f 11 11 11 dat 11 om dat 11 #aaj 11 #ab 11 o4 11 matt] 11 matt]s 11 #aad 11 #a 11 11 11 0 11 wat 11 #agd 11 #aa 11 b4 11 i4c4 11 i4e4 11 #bag 11 #ae 11 o4 11 to 11 tot 11 #bcf 11 #a 11 11 11 #eg4 11 #eg ,,naamregi/]4 ,bella> ,spruyt ,,xv wordt ,,xvi ,b]keley ,,xii ,v4 11 ,,xiii ,hume ,,xii 11 ,,xiii ,vauv5>gues ,,xiv 11 ,,xv ,,aan ,,mijn ,,oud]s ,,9 ,,diepe ,,v]]+ ,,en ,,tot ,,dank ,,voor ,,het ,,voorre*t ,,van ,,vrije ,,/udie04 ,,voorr$e4 ,de nige f\t van het mat]ialisme1 wa>mee het /aat en valt1 is het mat]ie-realisme1 e5 f\t1 die het met zijn duali/iese b$ill]s geme5 heeft4 ,die blijv5 mee/al ev5 v] b5$5 het mat]ialisme als zij zi* v]hev5 wan5 bov5 deze d5kwijze van opp]vlakkige en vulgaire gee/504 ,imm]s zij miss5 dan ond] me] het wet5s*appelik inzi*t d] mat]iali/51 dat er voor de gee/1 voor het bewu/zijnslev5 als zodanig1 9 de ruimtew]eld ge5 plaats en ge5 taak te d5k5 valt1 e5 inzi*t1 dat tot de wanhopig/e pog+5 leidt1 de gee/ bij de natuur 9 te lijv5 en da>door1 na> e5 gelukkige woordspel+ van ,pr(4 ,boll&1 te v]zak54 ,t]wijl het reali/ies dualisme dan v]geefs wor/elt met de onmogelikh$5 d] w$]zijds-causale v]h\d+1 ,we*selwirkung01 tuss5 psy*e en physis1 en aan natuurwet5s*appelike beg9sel5 als de geslot5 natuurcausaliteit0 en het beh\d van en]gie0 langs vel]lei sluikweg5 tra*t te ontsnapp51 blijft het psy*ophysies p>allelisme zijn] moni/ies0-gez9de teg5/&]s bevang5 9 e5 epipha5om5alisme1 dat ge5 raad weet met zijn eig51 tr\w5s zeld5 doorda*te1 consequ5ties3 en]zijds de invlo$loo%eid van alle bewu/zijn1 van heel de kultuur1 van het ,d5k51 het ,gemo$slev5 en het ,will5 op alle w]eldgebeur51 zelfs op de objectieve voortbr5gsel5--na> m5 moe/ m55--van wet5s*ap en kun/ 7wiskunde-boek5 zond] k5nis ( besef en s*ild]/ukk5 zond] z9n5 ( gevoel ont/aan67 en &]zijds de onv]kla>ba>heid en teg5/rijdigheid van e5 blijkba> evolutie-produkt zond] mogelike selectoriese wa>dij6--,uit al deze aporien en ant9omien ov] en we] bevrijdt volkom5 en uitsluit5d de k5nisle]1 wi] kritiek0 het mat]ie-realisme als onbewu/ dogmatisme k5m]kt en uitdrijft4 ,de zuiv] !oretiese k5nisle]1 die niet preekt en niet s*impt1 niet v]lokt no* v]di*t1 ma> betoogt en bewij/4 ,hoe trie/ is zelfs die agno/ici/iese blijmo$igheid van e5 ,lange1 die zi* met het surrogaat d] ,di*tung0 moet behelp5 9 de geme9e ,wirkli*keit0 van zijn ruimtelik ,heelal01 wa>uit hij ge5 ,ueb]weg1 ge5 ,/rauss t]e*t kan help52 die zi* zelf aan mat]ialisme en fatalisme moet ov]gev51 zolang hij nur ,wirkli*es gelt5 las/04 ,onze anti-reali/iese kritiek da>5teg5 behoeft sle*ts te lat5 geld5 wat w]kelik is--om ook ,lange's ideali/ies0 psy*ophysies mat]ialisme te bov5 te kom54--,jui/ de ,wirkli*keits]k5ntnis na* d5 kausal5 ,relation501 door ,dil!y's naturalisme-teg5-wil-en-dank t] hant]+ afgezond]d voor de mat]iali/51 voor ,comte en ,av5>ius1 ov]w9t het mat]ialisme1 ov]w9t ,comte en ,av5>ius4 ,kritiek contra ,mat]ie-realisme0 is e5 species van het g5us kritiek contra dogma4 ,en zolang die twee teg5ov] elk&] /aan als vuur en wat]1 zolang wa> en onwa>1 e*t en vals elka> uitsluit51 zolang zal de wijsbege]te de mo$ en de kra*t moet5 hebb51 de blaam d] e5zijdigheid0 te trots]54 ,onv]draagzaamheid is de oude zonde van bekromp5 ziel54444 jeg5s m5s51 drag]s van ideen2 v]draagzaamheid is de mod]ne zonde van ruime gee/54444 jeg5s ideen zelf4 ,teg5ov] het mat]ie-realisme wordt hi] de v]d$ig+ ond]nom5 d] grs/5 ,n>rheit1 die je e9 ,m5s*5hirn ausgebrtet hat1 des philosophis*5 ,idealismus1 d] die ,exi/5z d] mat]iell5 ,welt leugnet01 dus van het immat]ialisme0 van ,b]keley1 dat sle*ts da>om zo onw$]legba>0 is1 als ,hume en de be/e kritiese d5k]s het hebb5 bevond51 wijl het4444 gelijk heeft4 ,wij loo*550 dus het be/aan0 van de mat]ie1 van de natuur1 ons eig5 li*aam incluis1 si quis unquam philosophus4 ,ma> wa*t nog ev5 met uw spot4 ,t5 volle geldt1 wat ,b]keley's uitgev] ,fras] 9 zijn ,preface voor de ,?ree ,dialogues betwe5 ,hylas en ,philon\s0 van #agac1 ! gem ( ,briti% metaphysical lit]ature01 omtr5t ,b4's wa>nem+s- en mat]ie-le] opm]kt3 ,! hi/ory ( objections to ! doctr9e is v mu* a hi/ory ( its misconception04 ,s9ds ,kant zelf ,b]keley misk5d heeft1 pleegt ,kant-or?odoxie de neus op te hal5 voor de go$e biss*op04 ,da>om a*t ik het e] en pli*t nu e5s jui/ op de ov]e5/emm+ tuss5 ,b]keley en ,kant1 trots alle v]s*il1 de volle nadruk te legg54 ,want ,b]keley blijft1 bov5 alle quasi-,kantiaanse ,ansi*0-v]zak]s1 de grote b]eik] d] object-imman5tie1 aanva>d en v]diept door het vorm0-idealisme van ,kant1 op zijn beurt elem5t van het zuiv] psy*isme van ,heymans4 ,op ,kant's eig5 wa>nem+sle] is ,fras]'s woord zek] niet m9d] toepasselik4--,die kritis]5de ,kant-misvatt+1 speciaal van het mod]ne realisme1 als zodanig te on?ull5 en uit de weg te ruim51 zal e5 aanm]kelik deel zijn van mijn taak4 ,ge5 nieuwv]zonn5 filos(ies /elsel1 ge5 nieuwb$a*te k5ni/heorie wordt hi] gebod54 ,dat hoorde bij de tijd51 to5 er filos(5 w>5 bij de vleet 7en m5 filos(ien voor 't kiez50 _h71 ma> de filos(ie niet be/ond4 ,nu1 dank zij de k5nisle]1 ook de wijsbege]te me?odies zi* heeft opgew]kt tot exacte wet5s*ap1 mag zi* voorlopig tevr$5 /ell5 wie het inzi*t1 tot dusv] door de m5%eid 9 ha> be/e d5k]s en vors]s b]eikt1 nu jui/ niet re$s te bov5 gaat1 ma> sle*ts v]worv5 heeft1 om het te bezitt54 ,groot en he]lik is deze gee/elike v]worv5heid1 te dank5 aan de k5nisle] als wet5s*ap d] wet5s*app51 als zelfbesef d] wa>heidsvors+1 aan niets en niem& rek5s*ap s*uldig dan aan zi* zelf1 autonoom en soev]e94 ,beati possid5tes--ma> hoe g]+ is tot nog toe hun getal4 ,zo go$ als i$] zijn proza spreekt1 zo go$ heeft i$] zijn k5ni/heoreties en metaphysies /&punt4 ,to* zijn er lek5 9 k5nisle] en wijsbege]te 9 't algeme51 als 9 elke &]e wet5s*ap4 ,zelfs zijn het niet ma> de e]/e de be/e1 do* ook de e]/e en be/e gee/514444 op eig5 gebi$1 bij voorkeur dat d] natuurwet5s*app5 ( van de godgele]dheid14444 die 9 volkom5 naiveteit01 als volslag5 lek51 het onv]va>d opnem5 teg5 de dwaa%$5 d] grootmee/]s zelf1 die to* ook specialiteit5 zijn1 zij het dan ook van het niet-speciale4 ,p\r savoir une *ose il faut l'avoir apprise1 al heeft de wijsbege]te1 als elke wet5s*ap1 miss*i5 zelfs bov5 elke wet5s*ap1 ha> ontdekk]s1 g5ien die v9d51 wat de m5%eid s9ds heeft te l]51 en al is hi] miss*i5 me] dan eld]s het wet5 niets1 het begrijp5 alles4 ,met di5 v]/&e1 dat er veel besefloos wet5 is--,9 e95 hohl5 ,kopf geht das mei/e ,wiss50--ma> ge5 onwet5d begrijp54 ,zond] k5nis ge5 begrip4 ,ma> is dan 9 deze z9 de wijsbege]te le]ba>1 begrijpba> voor e5 gewoon m5s08 ,zij mag ha> grad5 k5n5 van aanleg en begaafdheid--ik gelo( ind]daad1 dat de dui/]heid m9d] eig5 is aan de filos(ie dan aan de filos(54 ,dui/]heid en diepz9nigheid zijn twee4 ,m5ig brakke sloot s*ijnt bodemloos diep omdat hij troebel is--m5ig diepe beek is doorzi*tig tot op de bodem4 ,en nog h$5 leeft ,s*op5hau]'s inktvis1 die zi* 9 e5 wolk van zelfges*ap5 dui/]nis hult ond] de leuze3 mea calig9e tutus4 ,frau5 s9d abweis5d1 um anzuzieh51 ,philosoph5 dunkel1 um erklrt zu w]d510 luidt #acc van ,paul ,re's grimmige ,eitelkeit0 en #hc3 ,d5 ,philosoph5 i/ w5ig] d>an geleg51 v]/&5 als bewund]t zu w]d54 ,s erklrt si* ihre ,dunkelheit40 ,hoe aanve*tba> deze v]kl>+0 ook zijn mag1 die /ellig heel wat onma*t /empelt tot kwade tr\w1 zij bevat het elem5t van wa>heid1 door ,vauv5>gues gevoeld3 ,la cl>t e/ la bonne foi des philosophes04 ,het armzalig/e heuveltje1 mits ma> /eil g5oeg1 is te v]hev5 voor de voetgang]1 die langs 't glooi5d b]gpad de hoog/e topp5 b]eikt4 ,zulke pad5 na> bov5 te wijz5 en te ban5 zal mijn doel zijn4 ,het subjekt d] natuur be/aat ev5ze]1 dus ev5m91 als de natuur4 ,zi$a> e5 slotsom van mat]ie-kritiek1 zoals ik die erg5s 9 mijn v]toog heb ge=mule]d1 die zond] toeli*t+ zek] door de mee/e lez]s ev5m9 z\ word5 begrep5 als aanva>d4 ,mijn e]zu*t hi]omtr5t zal e*t] jui/ en e]/ dan t5 volle bevr$igd zijn1 als mijn uite5zett+5 en v]kl>+5 i$] hunn] van deze tweel$ige wa>heid hebb5 doordrong54 ,dan heeft mijn ges*rift het zijne g$aan1 om wat tot nog toe de dwaa%eid van enkel5 01 te mak5 tot de wij%eid van all51 d4w4z4 van alle ern/ige1 r$elike zoek]s d] wa>heid4 ,dus niets nieuws8 ,miss*i5 to* wel4 ,zij het ook m9d] nova dan wel nove4 ,nieuw li*t op oude wa>heid4444 en op nieuwe dwal+4 ,en welli*t de e]/e pog+1 altans t5 onz5t #a1 om de gemiddelde ontwikkelde leek0 met voldo5de wijsg]ige belang/ell+ niet alle5 door l]+5 te wekk51 ma> tev5s door voorbeeld5 te trekk5 uit de dogmatis*5 ,s*lumm]0 en krities te orint]54 ,oorspronkelik 0 mijn v]h&el+ b$oeld als k5ni/heoretiese inleid+ tot e5 e]lang g]e$ re*tsgele]d proefs*rift ov] de ,grondslag5 van het ,/rafre*t1 speciaal ov] de ,v]geld+4 ,ma> to5 ze g+ uitdij5 tot de ond]havige1 didakties-polemiese kritiek1 die tot het re*t 9 we9ig nauw] v]b& /aat dan tot de gee/eswet5s*app5 als zodanig1 besloot ik tot afzond]like uitgave4 ,zo zij die ont/aanswijs m$e v]onts*uldig+ voor het rhapsodiese van de bijgevoegde ,opm]k+51 wa>van het mat]iaal sy/ematies] v]w]k+ en uitw]k+ vraagt1 ma> ook 9 deze vorm tot nad] orint]+ di5/ig moge blijk54 ,al mag ik van ge5 hoogl]a> d] wijsbege]te mij le]l+ noem5 7sle*ts van ,pr(4 ,bella> ,spruyt heb ik enkele colleges kunn5 bijwon51 wa>van de wa>de mij de/ijds door nog onvoldo5de voorb]eid+ wel grot5deels moe/ ontgaan7 en al v9dt ook e5 le]l+0 zijn weg 9 de wijsbege]te niet dan zov] hij autodidakt0 is1--wie ik als mee/]s dankba> v]e] moge mijn w]k getuig54 ,door di*t kreupelh\t van misvatt+ en v]w>r+ hebb5 wij ons opwa>ts pad te zoek52 soms moet5 wortel5 van e]bi$wa>dige w\dreuz5 uit de weg gehakt1 ook al is hun s*oonheid ons niet ontgaan ( al is 't voor ng zo vel5 9 hun s*aduw zoet ru/54 ,en van v]gezi*t5 zull5 we we9ig g5iet5 ond]weg1 ma> e5maal bov5 welli*t des te me]4 ,mijn kritiek zal helaas ,h>tmann zelf niet me] b]eik54 ,( ze hem van ongelijk _h ov]tuigd8 ,9 elk geval1 zijn w]k met z'n geweldige w]fkra*t leeft voort1 en mo*t niet onbe/r$5 blijv54 ,ma> laat ik hi] 9 mijn e]/e ges*rift het slotwoord d] voorr$e uit zijn e]/el+sw]k tot het mijne mog5 mak53 ,wem die ,resultate d] vorlieg5d5 ,arbeit anmass5d ers*e95 m*t5 d5 er9n]e i* d>an1 dass es ke9e &]e ,piett geg5 die ,h]o5 d] ,wiss5s*aft gibt als die1 ihre ,erzeugnisse sorgfltig] als die j$es &]n zu prf540 ,,ho(d/uk ,i4--,,inleid+4 ,,de ,,betek5is ,,van ,,het ,,probleem ,,d] ,,k5nisle]3 ,,hoe ,,zijn ,,syn!tiese ,,oordel5 ,a ,,priori ,,mogelik8 ,,en ,,het ,,v]gezi*t ,,van ,,kant',s ,,cop]nicaans0 ,,antwoord4 ,m5 kan het geheel met ,dr4 ,jelg]sma e5s zijn1 dat het ,kantianisme e5 groote h9d]paal is gewee/ en nog is voor de vrije en onbelemm]de ontwikkel+ van het wijsge]ig d5k51 en dat de vooruitgang d] mod]ne wijsbege]te voor e5 groot deel afhangt hi]van1 f en 9 welke mate zij er 9 zal slag5 dez5 h9d]paal uit d5 weg te ruim50--en to* da>naa/ van oordeel zijn1 dat ind]daad de philosophie van ,kant niet alle5 voor de ges*i$5is d] wijsbege]te van ze] groot belang is gewee/1 ma> ook voor de mod]ne wijsbege]te nog van zoo groot belang is1 dat de positie van i$] wijsge] wordt bepaald door zijn v]h\d+ tot ha>04 #b ,nu bloeit er e5 v]he]lik5de ,kant-my?ologie 7op de wijze van e5 ,*amb]la9 #c ( ,woltmann1 ( zelfs enkel5 van het ,m>burg] gilde7 ev5 v]bl9d voor zijn groot/e tekortkom+5 als ,re's cyniese qualificatie3 ,unkl> und unehrli*0 bl9d is voor ,kant's w>e groo!id1 ma> &]zijds di5t teg5ov] alle ,kantwe]legg+0 la ,haeckel ( ,pes*1 ,zieh5 ( ,dietzg5 7om ,n$]l&]s we] ong5oemd te lat57 e]bi$ig erk5d en geh&haafd1 dat ,kant het grondprobleem all] k5nisle]1 en mitsdi5 all] exakte wijsbege]te1 heeft ontdekt #d en de oploss+ zo al niet geheel dan to* voor e5 deel heeft gegev5 ( altans gewez54 ,ik noem het probleem d] mogelikheid van syn!tis*e ,urteile a priori0 #e--van sam5voeg5de oordel5 bij voorbaat4 ,dit is ht kritiese0 probleem4 ,en niets is v]wond]lik] dan de misvatt+ en misk5n+1 z[el van dit probleem als van ,kant's g5iale oploss+1 nog h$51 e5 eeuw na zijn dood1 9 e5 tijd1 die met re*t en r$5 prat gaat op zijn ,empirie4 ,to* heeft alle5 e5 empiricus dit probleem kunn5 /ell51 deze oploss+ kunn5 wijz54 ,imm]s1 v]tal5 we de vraag/ell+--h]leid5 we ha> tot de e5v\dig/e vorm1 dan moet ze luid53 ,hoe kunn5 we me] wet51 dan ons de erv>+1 de inductie heeft kunn5 l]51 ja hoe is zelfs e5 conclusie uit inductie ( enige inductieve wet5s*ap mogelik1 d4w4z4 logies]wijze mogelik8--,hume 0 de e]/e gewee/1 die gem]kt _h1 dat de inductieve wet5s*ap zelf e5 probleem is1 behoort te zijn voor e5 d5k5d empiricus4 #f ,de ,erv>+ is onze be/e ,le]mee/]es0--deze wa>heid bevat voor e5 r$elik d5k5de gee/ de we]legg+ van het ,empirisme6--,dit moet l]5 inzi5 wie ,kant wil begrijp54 ,uit ge5 enkel e9dig getal gevall5 hoe groot1 hoe onmetelik het ook zij--volgt logies ook ma> iets1 ook ma> de g]+/e wa>s*ijnlikheid zelfs1 voor enig nieuw geval4 #g ,wie door erv>+ wijz] wordt--moet al wijz] zijn dan hij door erv>+ word5 kan4 ,wat kan1 pr9cipieel1 erv>+ #h ons lev]58 ,nooit iets &]s dan comp>atieve algeme5heid0444 dat b4v4 tot dusv]re zo en zoveel mal51 9 v]b& met deze bepaalde plaats1 e5 zek]e wa>heid heeft gegold54 ,nooit dat deze wa>heid ov]al1 t5 all5 tijde1 dus ook morg5 nog1 zal geld51 dat ha> niet-geld5 onmogelik is4--,erfahrung lehrt uns zw>1 dass etwas s od] s bes*aff5 sei1 ab] ni*t1 dass es ni*t &]s se9 knne4 ,f9det si* also er/li* e9 ,satz1 d] zuglei* mit se9] ,no?w5digkeit g$a*t wird1 s i/ er e9 ,ur!il a priori444 ,zweit5s3 ,erfahrung gibt niemals ihr5 ,ur!il5 wahre od] /r5ge1 sond]n nur ang5omm5e und comp>ative ,allgeme9heit 7dur* ,induction71 s dass es eig5tli* heiss5 muss3 s viel wir bi%] wahrg5omm5 hab51 f9det si* von dies] od] j5] ,regel ke9e ,ausnahme4 ,wird also e9 ,ur!il 9 /r5g] ,allgeme9heit g$a*t1 d4i4 s1 dass g> ke9e ,ausnahme als mgli* v]/attet wird1 s i/ es ni*t von d] ,erfahrung abgeleitet1 sond]n s*le*t]d+s a priori gltig40444 ,kant besluit dan3 ,no?w5digkeit und /r5ge ,allgeme9heit s9d also si*]e ,k5nzei*5 e9] ,erk5ntniss a priori10444 t]wijl eig5lik al van deze beide crit]ia j$es fr si* unfehlb>0 is4 #i 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fdi74 ,nu heeft zelfs 9 onze tijd nog e5 t]e*t b]oemde filos(5-ri*t+1 ( -s*ool1 zo m5 wil1 die van ,wundt1 will5 ontk5n5 dat erv>+ nimm] algeme5-geldige1 apodiktiese oordel5 kan oplev]54 ,zo zegt ,wundt 9 z'n ,logik3 dem ,satz1 dass ,erfahrungs9halte niemals e95 apodiktis*5 ,*>akt] besitz51 fehlt die ,begrndung40 ,en zelfs zijn em95te le]l+ ,eisl] zegt het hem na1 ,dass die ,erfahrung uns ke9e unb$+te ,allgeme+ltigkeit d] ,erk5ntnis v]s*aff5 kann1 das hat ,kant mehr behauptet od] ang5omm5 als kritis* d>getan40 ,e9fhrung 9 die ,erk5ntni/heorie1 p4 #aci4 ,en3 ,kant htte wohl vor ,auf/ellung se9es ,apriorismus grndli*] d>tun soll51 inwief]n und w>um die ,allgeme+ltigkeit und ,notw5digkeit d] ,axiome ni*t aus d] ,erfahrung 9 d]5 ,be>beitung dur* das ,d5k5 entspr+5 knne40 ,nu komt dit bijvoegsel3 9 d]5 ,be>beitung dur* das ,d5k50 niet te pas1--want het geldt hi] jui/ de ,erfahrung0 zond] ,be>beitung01--het zuiv] gegev5e4--,en het lijkt mij niet voor teg5spraak vatba>1 dat deze erv>+ #ao4 sle*ts feit5 kan lev]51 nooit noodw5digheid en #bo4 sle*ts biezond]e feit51 zij 't ook ontelba> vele1 ( algeme5heid 7,kon/anz07 9 alle tot dusv] voorgekom5 en bek5de gevall51 nimm] dus de vol/rekte algeme5heid1 wa>uit kan word5 geconclude]d t5 opzi*te van e5 nietgegev5 geval4--,we begrijp5 nu ook1 dat de ond]s*eid+ tuss5 apriori en apo/]iori betrekk+ heeft op het ont/aan onz] ov]tuig+51 onz] zek]h$54 ,apo/]iori1 a*t]af01 wet5 we l wat ons gegev50 wordt1 wat we wa>nem5 en belev51--0 wir dur* ,e9drcke empfang501--zodra e*t] z\ blijk51 dat we noodw5dige0 ( algeme5 geldige0 wet5s*ap bezitt51 dus ons bev9d5 op t]re91 v]d] en hog] geleg5 dan erv>+01 wa>nem+1 reikt1 7het zgn4 logiese apriori1 het apriori t4o4v4 het geld5 d] oordel53 voor alle mogelike gevall5 noodw5dig7 en 9 dze z9 onafhankelik van erv>+0 7 apriori7 zijn1--wet5 we tev5s zek] dat444 erv>+ ons da> niet heeft kunn5 br5g51 dat deze zek]heid precies zov] zij logies apriori is444 ook g5eties0 apriori moet zijn4 ,hoe z\ de wa>nem+ me] kunn5 gev5--dan ze heeft1 hoe z\ er me] uit te hal5 zijn--dan er 9 ligt8 #aj ,die splits+ d] onafhankelikheid van erv>+0 9 e5 g5etiese1 na> 't ont/aan onz] zek]heid1--en e5 logiese1 na> de gr5z51 de /rekk+1 het geld50 onz] zek]heid1--is dus k5ni/heoreties irrelevant1 altans het heeft ge5 z91 er ,kant e5 v]wijt van te mak51 dat hij tuss5 die twee niet e95 s*>f51 b]all erk5nb>5 ,unt]s*i$0 heeft gemaakt4--,beide vall5 sam5 en het logiese apriori is vol/rekt afhankelik van het g5etiese4 ,bij ,kant be/ond da>ov] volkom5 kla>heid4 ,m5 leze sle*ts ,k4 d4 r4 ,v4 ,e9leitung ,i en ,,ii4 ,en als ,vaih+] er op wij/1 dat de g5etiese onafhankelikheid van erv>+ ook1 behalve het niet-afgeleid-zijn uit de wa>nem+1 z\ kunn5 betek553 niet ont/aan na> aanleid+ van wa>nem+51 belev5iss51 dan is de opm]k+ jui/1 ma> ook al we] irrelevant1 da> niem& met me] nadruk de erv>+ als conditio s9e qua non al onz] k5nis heeft aangewez51 dan jui/ ,kant3 ,dass all uns]e ,erk5ntniss mit d] ,erfahrung anfange1 d>an i/ g> ke9 ,zweifel0 enz4 ,het is dus nauweliks te begrijp5 en ge5sz9s te v]onts*uldig51 dat zelfs d5k5de kopp5 altijd nog ma> we] het ,kantse apriori tijdelik opvatt51 trots ,kant's uitdrukkelike v]kl>+3 ,d] ,zeit na* geht also ke9e ,erk5ntniss 9 uns vor d] ,erfahrung vorh]1 und mit dies] fngt alle an40 7aanhef d] ,e9leitung ,k4 d4 r4 ,v47 ( zelfs als aangebor50 duid51 trots de precies ev5 /ellige uitspraak3 ,die ,kritik erlaubt s*le*t]d+s ke9e angeborn5 ,vor/ellung52 alle insgesammt1 sie mg5 zur ,ans*auung1 od] zu ,v]/&esbegriff5 gehr51 nimmt sie als erworb5 an40 #aa--,nunquam satis dicitur1 quod nunquam satis discitur3 niet vaak g5oeg kan de a&a*t geve/igd word5 op de b]oemde1 ook me?odologies zo belangrijke1 v]kl>+ uit de inaugurele r$e van #aggj 7de mundi s5sibilis atque intelligibilis =ma et pr9cipiis073 ,cum itaque 9 ,metaphysica non rep]iantur pr9cipia empirica2 conceptus 9 ipsa obvii non qua]5di sunt 9 s5sibus1 s$ 9 ipsa natura intellectus puri1 non tanquam conceptus connati1 s$ e legibus m5ti insitis 7att5d5do ad ejus actiones occasione exp]i5tiae7 ab/racti1 adeoque acquisiti40 7,uitg4 ,ros5kr4 ,i 3 #cac74 ,a priori betek5t d]halve ev5m9 vr0 als zond]0 erv>+ -- en wanne] ,pr(4 ,zieh5 9 zijn ,psy*ophysiologis*e ,erk5ntni/heorie0 7p4 #fj7 zegt bij wijze van ,kant-polemiek3 ,bekanntli* i/ das ,wort a priori doppels9nig3 e9e ,vor/ellung i/ a priori1 ins(]n sie vor d] ,erfahrung vorh]geht2 e9 ,satz i/ a priori1 ins(]n er ohne ,erfahrung gilt 7,bey]sdorff1 ,vaih+] u4 a474 ,legt man diese ,def9ition5 zugrunde und v]/eht man unt] ,erfahrung ,empf9dung51 s gibt es fr die hi] entwickelte ,erk5ntni/heorie w$] aprioris*e ,vor/ellung5 no* aprioris*e ,stze401 dan zal hij mij wa>s*ijnlik nauweliks gelov51 als ik hem antwoord4444 s gibt es fr die ,kantis*e ,erk5ntni/heorie w$] aprioris*e ,vor/ellung5 no* aprioris*e ,stze60 #ab ,laat ons nu nog ev5 nauwkeurig bepal51 wat dat syn!ties0 betek5t1 om elke misvatt+ van het grondprobleem te voorkom54 #ac ,het /aat teg5ov] analyties04 ,beide zijn hi] eig5s*app5 van oordel51 niet van begripp54 ,e5 oordeel be/aat uit ond]w]p 7subject7 en gezegde 7pra$icaat7 en beide word5 bepaald door begripp51 het ond]w]p-begrip en 't gezegde-begrip4 ,elk begrip be/aat we] uit voor/ell+51 de k5m]k50 van het begrip1 wi] opsomm+ de def9itie0 van het begrip heet4 ,de analyse0 van e5 begrip is het ontl$501 splits5 9 k5m]k51 de syn!se0 het sam5/ell50 uit de k5m]k5de voor/ell+54 ,e5 analyties oordeel is e5 zodanig1 welks gezegde-begrip v]kreg5 is door ontl$+1 analyse1 van het subject-begrip4 #ad ,alle &]e het5 syn!ties4 #ae ,die er/]5 knnte man au* ,erlut]ungs-1 die &]5 ,erweit]ungs-,ur!ile heiss51 weil j5e dur* das ,prdicat ni*ts zum ,begriff des ,subjects h9zu?un1 sond]n dies5 nur dur* ,z]gli$]ung 9 se9e ,!ilbegriffe z]fll51 die 9 selbig5 s*on 7obs*on v]worr57 g$a*t w>53 dah+eg5 die letzt]5 zu dem ,begriffe des ,subjects e9 ,prdicat h9zu?un1 wel*es 9 j5em g> ni*t g$a*t w> und dur* ke9e ,z]gli$]ung desselb5 htte knn5 h]ausgezog5 w]d50 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #ci74 ,m5 lette er wel op1 dat 't er dus alln op aankomt1 hoe e5 oordeel tot /& is gekom54 ,da>mee v]valt de teg5w]p+ teg5 ,kant's fundam5tele ond]s*eid+1 als z\ deze onzek]1 onbruikba> moet5 het51 da> sommige oordel5 voor d5 n analyties1 voor d5 &] syn!ties kunn5 zijn4 ,zo vooral de ,kant-v]zak5de !oloog ,s*lei]ma*]4 ,zo jui/ als de praemisse is1 zo av]e*ts is de gevolgtrekk+4 ,imm]s er volgt alle5 uit1 dat we aan de symbol51 wa>9 e5 oordeel is beli*aamd 7klank5 ( lett]tek5s71 niet zo ma> kunn5 zi51 ( het b$oelde oordeel analyties is4 ,ma> dit neemt niet weg1 dat elk concreet w]kelik oordeel als psy*iese realiteit1 als ov]tuig+ van e5 d5k5d subject1 sle*ts f 't e5 f 't &] kan zijn--imm]s sle*ts f op deze f op g5e wijze kan zijn tot /& gekom5 en dat we bov5di5 bij de oordel5 d] wet5s*app51 wa>omtr5t de vraag analyties ( syn!ties ge/eld wordt1 uit het v]b& nag5oeg altijd de wijze van ont/aan kunn5 opmak54--7cf4 ,heymans1 ,g4 u4 ,el4 p4 #ajg74 ,m5 ziet nu gemakkelik 91 dat alle analytiese oordel5 onafhankelik van erv>+ uit het gegev5 subjekt-begrip word5 afgeleid1 dus 9 ,kant's t]m5 a priori zijn #af4 7,ook zijn deze alle apodikties74 ,d5n es wre ung]eimt1 e9 analytis*es ,ur!il auf ,erfahrung zu grnd51 weil i* aus me9em ,begriffe g> ni*t h]ausgeh5 d>f oud-duits1 betek5t3 hoef um das ,ur!il abzufass51 und also ke9 ,zeugniss d] ,erfahrung dazu n?ig habe40 ,bij syn!tiese oordel5 is het mogelik1 dat ik het pra$icaat e5v\dig uit erv>+ haal2 dit zijn de zgn4 empiriese0 oordel5 7,kant zegt e*t] ook ,erfahrungsur!ile074 ,erfahrungsur!ile1 als sol*e1 s9d insgesammt syn!tis*04 ,dit zijn dus syn!tiese oordel5 a po/]iori4 ,en alle oordel5 nu1 die n syn!ties zijn1 n apodikties ( vol/rekt algeme51 bewijz5 da>door te zijn3 syn!tiese oordel5 a priori4 ,wat heeft nu de wet5s*ap met syn!tiese oordel5 a priori0 te mak58 ,want het spreekt van zelf1 w>5 zij e5 uitv9dsel1 e5 gelo( ( dogma van zek]e ,immanuel ,kant1 zij v]di5d5 deswege we9ig me] a&a*t dan enig &] gee/elik maaksel ( p>tikuli] dogma van wie ook4 ,ma> hoe1 wanne] e5s bleek1 dat zij niet uitv9d+ do* ontdekk+ w>51 dat zij niet alle5 be/&deel ma> zelfs grondslag w>5 van4444 alle exakte wet5s*ap8 ,hoe1 wanne] e5s bleek1 dat de axioma's0 d] wiskunde n* willekeurige vrije0 7op conv5tions0 b]u/5de7 def9ities1 n* 't zij d5knoodw5digh$50 7wi] ongeldigheid e5 contradictie z\ oplev]571 't zij erva>ba>h$5 zijn 79 hun absoluut exakte geldigheid1 voor alle tijd en alle ruimte7 en dat de induktieve wet5s*ap ge5 /ap kan do5 zond] te /aan op de bodem van e5 syn!ties oordeel a priori8 ,m5 moet wel erk5n51 dat alsdan de vraag na> de mogelikheid01 dus de logiese fund]+1 de re*tva>dig+1 de wa>heidswa>de en de betr\wba>heid di] oordel5 z\ inh\d5 de vraag na> het go$ re*t1 de m5s5-mogelikheid en de wa>heidswa>de d] wet5s*ap zelve6 ,niet me] ( m9d]4--,m5 hore nu we] ,kant3 ,9 all5 !oretis*5 ,wiss5s*aft5 d] ,v]nunft s9d syn!tis*e ,ur!ile a priori als ,pr9cipi5 en?alt540 7,k4 d4 r4 ,v4 #b;de dr4 ,abs*n4 #e1 p4 #fej74 ,da> is voore]/ de wiskunde en wel speciaal de meetkunde4 ,nog ,leibniz1 gelijk vr ,kant alle filos(51 a*tte ha> analyties4 ,kant 0 hi] de g5iale ontdekk] van ha> syn!tiese natuur4 ,dass die g]ade ,l9ie zwis*5 zwei ,punkt5 die krze/e sei1 i/ e9 syn!tis*] ,satz4 ,d5n me9 ,begriff vom ,g]ad5 en?lt ni*ts von ,grsse1 sond]n nur e9e ,qualitt4 ,d] ,begriff des krze/5 kommt also gnzli* h9zu1 und kann dur* ke9e ,z]gli$]ug aus dem ,begriffe d] g]ad5 ,l9ie gezog5 w]d540 #ag ,hetzelfde geldt van het axioma d] _/_/ lijn54 ,hoe komt dan de meetkunde bij deze wet5s*ap4444 hoe weet i$] uw]1 dat de ruimte onbegr5sd1 one9dig groot is8 ,dat spreekt van zelf08 ,zek]--ma> voor de k5nis-kritiek spreekt alles van zelf--behalve jui/ alles wat van zelf spreekt04 #ah ,en niets is1 s9ds ,kant1 s*itt]5d]1 onom/otelik] bewez51 door de ond]zoek+5 d] metageometrie01 door ,lobatsjefski1 ,riemann en ,helmholtz1 dan dat ind]daad onze meetkunde syn!ties1 dus niet d5knoodw5dig0 7,dietzg57 is4 7#b7 ,to* heeft de ,euklidiese meetkunde niets van ha> selb/v]/ndli*e ,gltigkeit0 v]lor54 ,to* v]ri*t zij n]g5s ( nooit nauwkeurige met+51 ( ha> volkom5 exakte /ell+5 wel ind]daad geld5444 ( wel e5 vlakke driehoek w]kelik precies #ahj heeft6 ,w>um =d]n wir bei e9] ma!matis*5 ,beweisfhrung ni*t j5e pe9li*e ,sorgfalt d] ,messungsme?od51 j5e gewiss5hafte ,auss*liessung /r5d] ,um/nde1 ohne wel*e ke9e physikalis*e ,beweisfhrung uns b]zeug5 kann8 ,w>um d>f die exacte/e ,wiss5s*aft1 ohne etwas von ihr] ,exac!it e9zubss51 mit dem rohe/5 ,mat]iale arbeit580 7,heymans1 ,g4 u4 ,el4 p4 #adb74 ,naturwiss5s*aft 7,physica7 en?lt syn!tis*e ,ur!ile a priori als ,pr9cipi5 9 si*4 ,i* w nur e9 ,pa> ,stze zum ,beispiel anfhr51 als d5 ,satz3 dass 9 all5 ,v]nd]ung5 d] krp]li*5 ,welt die ,quantitt d] ,mat]ie unv]nd]t bleibe1 od] dass 9 all] ,mit!ilung d] ,bewegung ,wirkung und ,geg5wirkung j$]zeit e9&] glei* se9 mss54 ,an beid5 i/ ni*t alle9 die ,no?w5digkeit1 mi?9 ihr ,ursprung #ai a priori1 sond]n au*1 dass sie syn!tis*e ,stze s9d1 kl>40 7#c7 7,k4 d4 r4 ,v4 pag4 #fec74 ,hoe kan1 hoe wil de natuurkunde1 die fi]e1 exakte1 zegevi]5de wet5s*ap1 deze ha> grond/ell+51 en vooral het causaliteitsbeg9sel1 dit fundam5t all] inductie1 zond] 't welk zij ge5 /ap z\ kunn5 do51 re*tva>dig58 #bj ,door inductie8 ,ma> de mogelikheid all] inductie b]u/ op de causaliteit4 ,ook onze met de mond anti-causali/iese empiri/5 en positivi/5 gev5 aan het a priori alle5 e5 &]e naam3 ,gelijkvormigheid van het ,natuurv]loop01 functionele afhankelikheid0444 en m551 dat het dan v]dw55 is4 ,zij noem5 de grond wa>op zij gaan lu*t0444 en wan5 te vlieg56--,zij all5 zijn ov]tuigd1 gelijk elk van u1 m'n lez]s444 dat ge5 enkele v]&]+ ges*i$t--zond] oorzaak1--zond] iets voorafga&s1 wa>op ze noodw5dig volgt4 ,en dat ge5 wa>nem+1 nog zo vaak h]haald1 ons ooit causaal v]b&01 noodw5dig sam5gaan1 lev]t1 da>aan twijfelt1 al s9ds ,hume1 to* wel ge5 d5k5de gee/ me]4 #ba ,ma> nem5 wij &]e voorbeeld5 dan het nog altijd be/r$5e d] causaliteit4--,da> is het logiese probleem444 i$] uw] weet1 dat er 9 't heelal n]g5s ( nooit logiese teg5spraak kan zijn #bb2 dat nooit iets enige eig5s*ap tegelijk z[el kan hebb5 als niet hebb51 dat elk d+ elke eig5s*ap ( heeft ( niet heeft444 t]tium non datur0 7#d7444 dat uw logiese gevolgtrekk+5 uit jui/e1 w>e praemiss5444 ook eeuwig geld5 voor heel de w]kelikheid1 jui/1 wa> zijn1 moet5 zijn4 ,i$] uw] weet 7zelfs wie 't niet mag ( wil wet571 dat de tijd nimm] e5 beg9 kan hebb5 gehad1 ( nooit e5 e9de kn hebb51 zelfs al z\ ook alles 9 de tijd ont/aan 7ges*ap507 zijn ( te niet gaan444 ,ma> zelfs weet i$] uw]1 en mog5 wij als grondslag van heel het causale d5k5 en vors5 bes*\w51 dat niets uit niets kan zijn ont/aan4--,gigni ,de nihilo nihil1 9 nihilum nil posse rev]ti04--,hoe weet gij dat alles444 en hoe weet de ,beweg+sle]0 ha> axioma's van tijd en ruimte8 ,al deze be/a&e exakte wet5s*app53 wiskunde1 natuurkunde1 logica zijn als zodanig gegev5 feit51 al z\d51 des ne51 ng zoveel enkel+5 de wa>de1 de wa>heid er van loo*55 ( betwijfel54 ,va/ /aat1 dat niets van dit alles uit wa>nem+ 7die imm]s sle*ts feitelike1 nooit noodw5dige wa>heid lev]t71 uit inductie1 kan zijn ont/aan #bc2 va/ /aat ook1 dat we ons zelf te go$ k5n5 als r$elik d5k5de wez5s1 om niet te wet51 dat we onze ov]tuig+5 niet uit niets kunn5 s*epp51 dat er e5 grond1 e5 voldo5de grond0 voor moet zijn4 ,wa> hal5 wij 9 al deze gevall5 dan het pra$icaat v&aan 7#e71 indi5 no* uit erv>+1 no* uit het subjektbegrip8 #bd ,wa> is die v]borg51 ma> lev5de bron onz] k5nis8 ( moet5 wij ons met e5 kluitje van zgn4 op5b>+0 lat5 /ur5 9 het riet van r$ev]zak5d gelo(1 van zuiv] dogmatiese 08 ,w5n i* auss] dem ,begriffe ,a h9ausgeh5 soll um e95 &]n ,b1 als damit v]bund5 zu erk5n51 0 i/ das1 worauf i* mi* /tze und wodur* die ,syn!sis mgli* wird1 da i* hi] d5 ,vor!il ni*t habe1 mi* im ,felde d] ,erfahrung dana* umzuseh5804444 ,es liegt also hi] e9 gewisses ,geheimniss v]borg540 ,het gaat er dus om1 mit gehrig] ,allgeme9heit d5 ,grund d] ,mgli*keit syn!tis*] ,ur!ile a priori aufzudeck51 die ,b$+ung51 die e9e j$e ,art d]selb5 mgli* ma*51 e9zuseh51 und diese ganze ,erk5ntniss 7die ihre eig5e ,gattung ausma*t7 9 e9em ,sy/em na* ihr5 ursprngli*5 ,quell51 ,ab!ilung51 ,umfang und ,gr5z51 ni*t dur* e95 fl*tig5 ,umkreis zu bezei*n51 sond]n voll/ndig und zu j$em ,gebrau* h9rei*5d zu be/imm540 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #da s474 ,zi$a> het probleem en het program4 #be ,wel mo*t ,kant 9 e5 noot s*rijv53 ,wre es e9em von d5 ,alt5 e+efall51 au* nur diese ,frage aufzuw]f51 s wrde diese alle9 all5 ,sy/em5 d] re95 ,v]nunft bis auf uns]e ,zeit m*tig wid]/&5 hab51 und htte s viele eitele ,v]su*e ersp>t1 die1 ohne zu wiss51 womit man eig5tli* zu ?un hat1 bl9dl+s unt]nomm5 word540 ,want zijn probleem/ell+ alle5 re$s s*eidt twee w]eld5--,dogma0 en ,kritiek04 ,e5 nieuwe wet5s*ap 0 gebor5--de exak!idswijsbege]te1 wi] mat]iaal het feit d] exakte wet5s*app5 zelf is1 de k5nisle]1 de ,transc5d5tal-philosophie01 die de ,s\v]e9e1 de ,ri*t]es z\ word5 van alle &]e4 7#f7 ,en ,kant is de g5iale d5k] gewee/1 die het probleem niet alle5 heeft ge/eld1 ma>--altans 9 beg9sel--tev5s opgelo/4 ,zi$a> zijn geweldige1 zijn onv]gankelike groo!id4 ,en de groot%eid di] oploss+ 0 het probleem1 dit groot/e1 algeme5/e all] wet5s*ap1 wa>dig4 ,het 0 zijn gee/elike ,cop]nicus-daad1 zijn ,revolutie4 ,ik noemde zijn vorm-idealisme #bf4 ,wie dat begrip vorm0 e5maal begrep5 heeft1 als v]kl>+s-hypo!se all] syn!sis a priori--en e5 &]e is er niet alle5 nimm] voor gegev51 ma> zelfs nauweliks als mogelik d5kba>6--die weet1 wa>om wa>lik hi] de zgn4 ,subjectiviteit0 tev5s l\t] ,subjectiviteit betek5t en tegelijk]tijd ,objectiviteit0 9 de /r5g/e z9 van vol/rekte noodw5digheid 7apodicticiteit7 en da>op b]u/5de algeme5heid1--dat ind]daad de mogelikheid van =meel ( transc5d5taal realisme01 7,h>tmann7 niet is 9 te zi51 en het objectief pha5om5alisme0 van ,kant1 9 plaats van 9 /rijd met zijn le]1 #bg jui/ de onmiddellike konsekw5tie da>van is1 en wel v]re van e5 negatief dogmatisme0 ( zelfs e5 fals*e ,anw5dung vom ,satz des ausges*loss55 ,dritt50 te zijn 7,h>tmann671 jui/ deze kritiek0 ( we]legg+0 tot positief dogmatisme en l\t] wanbegrip /empelt4 ,wat zal ons door het ,kriticisme0 en zijn vorm-idealiteit b]eikt blijk58 ,niets me] ( m9d] dan3 ,i4 ,de we]legg+ 9 beg9sel van alle dogmatisme 7#g71 ergo3 #a4 ,de we]legg+ e5s en voor altijd van alle ontologisme 7,hegel7 #bh4 #b4 ,de we]legg+1 e5s en voor altijd1 van alle object- ( ruimte-realisme1 dus z[el van alle duali/iese k]k- en vulgus-metaphysica1 als van elk mat]ialisme 7en spiritisme1 zo dit nog de e] v]di5t1 hi] g5oemd te word57 #bi4 #c4 ,we]legg+ van alle ,empirisme0 en ,rationalisme04 ,,ii4 ,de grondve/+ en v]kl>+ 79 beg9sel altans7 van de axioma's1 de grondbeg9sel5 d] wet5s*app51 speciaal van de exakte03 de wiskunde z[el als de natuurkunde4 ,,iii4 ,de k5ni/heoretiese begr5z+ van ,natuur0 en ,natuurwet5s*ap0 en mitsdi53 ,de mogelikheid1 lat] door ,wundt1 ,heymans1 ,riehl en ,eisl] v]wez5likt1 d] v]zo5+0 van ,gee/es- en ,natuurwet5s*app51 door en]zijds de bevrijd+ dus d] ,psy*ologie en ,sociologie van alle ,naturalisme 7biologie1 organiese0 !orien1 h]s5physiologie7 en &]zijds de v]loss+ d] ,natuurwet5s*app5 7de physiologie vooral67 van alle ,psy*isme 7duali/ies +rijp5 van ziel01 teleologies vitalisme1 etc47 #cj ,zi$a> het ,ergebnis0 van ,kant's wijsbege]te1 ,kant's ,b$eutung fr die ,geg5w>t0 7#h7444 en voor de ,toekom/6--,zi$a> het ,acquisit d] ,philosophie01 dank zij ,kant4 ,de re/ is voor e5 te groot deel niet wa>heidsdi5/1 ma> apologie1 met al de slangekronkel+5 wa>toe deze helaas de ,r$e zelfs van de be/5 v]laagt4 ,ik durf g]u/ bew]51 dat ,kant z'n roem grot5deels aan z'n f\t5 heeft te dank54 ,niet aan z'n kritiek1 z'n ,ba?os d] ,erv>+0 #ca1 ma> aan z'n dogma1 z'n ,pa?os d] ,ideen01 zijn ,praktiese ,po/ulat501 zijn ,primaat0 d] ,praktiese ,r$e0 wa>door en de z$ele] en het !oreties gewet51 vooral 9 ,duitsl&1 nu re$s e5 eeuw lang bezo$eld en v]giftigd zijn4 ,o wond]e ironie d] wa>heid6 ,het 0 ,kant ind]daad eig5lik niet om de re*tva>dig+ d] syn!tiese oordel5 a priori 9 de wet5s*app5 te do51 ma> om die biezond]e syn!tiese oordel5 a priori1 welke de dogmatiese zgn4 ,metaphysica1 het ,gelo(01 v]gt444 welke nodig zijn om de alle erv>+smogelikheid ov]s*rijd5de 7dus aprioriese7 oordel5 ov] ,god1 vrijheid en on/]felikheid0444 te r$d504--,quo semel e/ imbuta rec5s s]vabit odorem ,te/a diu4 ,ma> zie--voor de mogelikheid van alle syn!tiese oordel5 a priori gaf ,kant's ontdekk+1 ,kant's revolutie1 de grondve/+1 de oploss+444 behalve jui/ voor die d] ,metaphysica #cb4 ,ja1 zij bewees zelfs e5s en vooral1 de pr9cipile onmogelikheid van wet5s*ap0 omtr5t die na> hij wa&e onontbe]like ,gelo(s>tikel56 ,*ronos _h z'n eig5 k9d]5 v]slond54 ,het gaat er dus nu om1 ,kant's begrip vorm0 te begrijp54 ,voor ons ond]w]p behoev5 we ons 9 ho(dzaak sle*ts met de e]/e zijn] beide zgn4 ,ans*auungs=m501 ,ruimte en ,tijd1 bezig te h\d51 al blijkt deze 9 w]kelikheid niet1 gelijk ,kant me5de1 de vorm0 all] z9n51 ma> wa>s*ijnlik de vorm van sle*ts n enkele z90 #cc1 t]wijl de twe$e het be/ de vorm0 van alle bewu/zijn g5oemd wordt4 ,ik zal dus e5 deel van ,kant's ,transc5d5tale ,ae/hetik0 beh&el51 ind]daad die be/ fundi]te von ,kants ,auf/ellung504 ,ik b5 het met ,s*op5hau] e5s1 dat deze alle5 voldo5de 0 gewee/1 om ,kant on/]felik te mak51 ja ,kant 0 er mij niet m9d] om gewee/1 hadde hij l wat da>na van hem v]s*55 is nooit ges*rev54 ,de s(ism5 van zijn transc5d5tale ,analytik01 de fantasm5 van zijn ,s*ematismus01 z'n moraal-!ologis]5de ,ideen0 le]1 de sy/eemmak]ij en p>odir5de analogiezoek]ij van zijn &]e ,kritik0 en4444 hij 0 dan t5m9/e vrij geblev5 van me] dan n zonde teg5 de ,heilige ,gee/ d] ,wa>heid4 ,deze ,ae/hetik0 7n4b4 le] d] wa>nem+1 7 alle5 en da>van we] alln ,kant's ruimtele] #cd is voldo5de1 ma> ook nodig444 om alle ruimt$ogmatiek1 da>mee alle object-realisme1 da>mee alle k]kelik dualisme 7spiritualisme0 noem5 het de franse anti-mat]iali/57 z[el als alle mat]ialisme te fnuik51--da>mee salva sci5tia naturali1 met volkom5 e]bi$ig+ van natuurwet5s*ap en natuur1 zond] enige duali/iese en anti-me*ani/iese inm5g+1 de gee/ te bevrijd5 van de natuur01 van de /(01 die te vor5 re$s alles onwrikba> bes*ikt en besli/ heeft--ov] ons1 9 ons14444 ma> zond] ons6--wij de zi5de1 de will5de m>ionett5 di] bl9de willoze ma*t--1 aldus de gee/eswet5s*ap te v]loss5 van het naturalisme1 en da>mee ook het ,re*t1 en speciaal het ,/rafre*t #ce1 mogelik te mak56 ,en dat alles uit de simpele le] d] z9tuigelike1 bet] z9nelike1 wa>nem+1 uit de elem5taire k5niskritiek6 ,lijkt het niet e5 sprookje1 wond]like fanta/]ij8 ,niet alle5 dus de mogelikheid d] meetkunde1 ma> zelfs de mogelikheid van het re*t444 afhankelik1 hoe middellik dan ook1 van444 de vorm0 le] van gewa>word+58 ,het antwoord luidt nu e5maal3 ,ind]daad--we moet5 de ruimte opheff5--om voor de gee/444 ruimte te krijg56 #cf ,en ik wilde1 dat ik mijn lez]s1 zov] ze nog ruimte-dogmatici zijn1 dus bijna all51--ma> iets kon gev51 kon do5 voel51 van die he]like vrijheid1 wa>9 het ,ik1 het will5de1 d5k5de subjekt1 met zijn in/9kt5 en h>t/o*t51 zijn beg9sel5 en ov]tuig+51 zijn a&o5+5 en ontro]+51 zijn haat en zijn gee/drift zi* h]v9dt en h]w9t als e5 w]kelike1 invlo$rijke1 doel/ell5de en v]antwoordelike ma*t4 ,ma>--al g5oeg1 ( te veel1 tot l( van de wa>heid4 ,want het is de wa>heid4 ,laat ons na deze inleid+ nu de gang van ons w]k ov]zi54 ,de /rekk+ d] kritiek is 9 heel ha> wez5 anti-dogmaties3 ,elk syn!ties oordeel dat a priori wil geld51 moet rek5s*ap gev5 van zijn mogelikheid01 zijn go$ re*t1 zijn k5nisbron4 ,anti-dogmaties mitsdi5 9 tweerlei z93 #a4 ,elk syn!ties oordeel a priori1 dat onmogelik01 zond] mogelike k5nisbron1 blijkt1 wordt als dogma0 afgewez5 en v]worp54 #b4 ,elk syn!ties oordeel a priori1 wa>voor de mogelike k5nisbron wordt aangewez51 h\dt op dogma0 te zijn4 ,het e]/e deel van dit w]k d] kritiek is dus zuiv] negatief1 het twe$e deel positief1 zov] het de s4 o4 a pr4 d] erv>+01 d] objectieve wet5s*app51 en da>door deze zelf1 grondve/4 ,het heeft e*t] tev5s middellik we] e5 niet m9d] belangrijke negatieve /rekk+1 die wij zo aan/onds zull5 aanwijz54 ,kant heeft namelik e5 pr9cipieel mogelike k5nisbron voor s4 o4 a pr4 ontdekt 9 de k5nisvorm1 de gee/eswettelikheid van het k5nisv]mog5 zelf1 die alle k5n501 b]u/5d op wa>nem5 en d5k51 dus alle ,erfahrung0 7 erv>+swet5s*ap07 e]/ mogelik maakt4 ,de da>op /eun5de syn!tiese oordel5 geld5 dan e*t] eo ipso wel a priori1 bij voorbaat1 ma> uitsluit5d t5 aanzi5 van alle betrokk5 k5nis9h\d1 van mgli*e ,erfahrung04 #cg ,indirekt v]krijgt dan dit positieve deel1 dat als grondve/+ d] wet5s*app5 van em95t k5ni/heoreties belang is1 we] deze voor de metaphysica all]gewi*tig/e /rekk+1 als =meel0 ( transc5d5taal0 idealisme de afwijz+ mee te br5g5 van dogmaties-v]dubbel5d vorm-realisme1 da>door de we]legg+ te lev]5 van het transc5d5taal realisme04 ,dit alles zal u 9 de loop van mijn betoog volkom5 duidelik word54 ,9 ho(d/uk ,,ii zull5 wij nu e]/ t5 aanzi5 van de wa>nem+s9h\d do5 zi51 hoe syn!tiese oordel5 a priori niet mogelik zijn2 heeft m5 e5maal de reali/iese transc5d5te v]dubbel+ van die inh\d als dogmaties l]5 zi5 en v]w]p51 dan zal het begrijp5 van ho(d/uk ,,iii te gemakkelik] vall51 wa> nu e]/ positief wordt aangewez51 hoe syn?4 oordel5 a priori wel mogelik zijn1--om dan onmiddellik da>uit te besluit51 dat e5 k5ni/heoretiese vorm0 transc5d5taal 7 a priori t5 aanzi5 van alle mogelike betrokk5 inh\d7 moet1 ma> transc5d5t niet kan geld51 dat dus de transc5d5te v]dubbel+ van zulk e5 vorm0 z[el z9l$ig als dogmaties is en mitsdi5 te v]w]p54 ,9 ho(d/uk ,,iv zull5 wij dan de metaphysiese resultat5 d] wa>nem+skritiek nad] 9 og5s*\w nem51 speciaal t5 aanzi5 van het ,transobjectieve1 9 zijn k5ni/heoretiese v]h\d+ tot natuur en bewu/zijn1 wa>bij wij zull5 aanton5 dat en wa>om ,kant's ,an-si*0 e5 noodzakelik complem5t is van zijn krities ,pha5om5alisme4 ,aldus voorb]eid en toeg]u/1 h&hav5 wij 9 ho(d/uk ,v ,kant's wa>nem+sle] en zijn krities idealisme0 teg5 de mod]ne be/rijd+1 wa>door wij de geleg5heid krijg51 heel wat reali/ies misv]/& en dogmatisme uit de weg te ruim54 ,e5 slo?o(d/uk v]gewi/ zi* 9 e5 sam5vatt5d ov]zi*t van de voornaam/e gewonn5 resultat54 ,,ho(d/uk ,,ii4 ,,de ,,dogmatiese ,,v]dubbel+ ,,van ,,de ,,gewa>word+s9h\d4 #a4 ,,het ,,subject ,,van ,,individueel ,,bewu/zijn4 ,ik ga dus nu het naief0 object-realisme van ongeve] i$] van mijn lez]s we]legg51 door te bewijz51 dat het onbewu/ dogmaties is4 #ch ,en ik zeg hem erbij1 als mij deze we]legg+ niet lukt1 ligt dat alln aan mij1 niet aan de zaak zelve4 #ci--,ook rek5 ik er op1 dat ge reali/ies en wet5s*appelik g5oeg gevoelt om e5 in/9ktieve afke] van1 e5 hekel aan1 deze ,kantse le] te hebb51 die u het ta/ba>/e1 het zek]/e1 uw eig5 erv>+ en die d] hele natuurkunde1 s*ijnt te will5 wegr$5]51 om er iets geheel on]va>ba>s1 buit5issigs01 voor 9 de plaats te /ell54 #dj ,want het is wa>1 wij will5 aanton51 bewijz51 dat er zond] subject444 ev5m9 vorm ( grootte ( beweg+1 /( ( kra*t met heel de ruimte da>bij1 be/aat1 als kleur ( klank6 ,heel de natuur1 en heel ha> ruimte1 heel de ruimtelike1 z9nelike w]eld1 dus het onmetelik heelal d] a/ronomie444 9 de lett]lik/e z9 sle*ts e5 produkt van subjectiviteit1 van wa>nem5 en d5k56--,is er iets absurd]s d5kba>8 ,we zull5 zi54 ,gij zijt1 hoop ik1 g5oeg natuurwet5s*appelik gevormd0 om te wet51 dat er ge5 kleur5 ( klank5 be/aan01444 dat kleur5 eig5lik0 ae!rtrill+5 zijn0 van bepaalde1 precies b]ek5de snelheid en l5gte1444 en klank5 niets dan lu*ttrill+54 #da ,het is e5 feit1 dat deze orakeltaal3 kleur1 li*t is0 ae!rtrill+444 7(3 is e5 beeld0 ( gevolg0 van ae!rtrill+1 ( deze wordt wa>g5om5 als0 li*t1 kleur1 enz47 al heel wat arme pro- en contra-naturali/iese gee/5 van de wijs heeft gebra*t4 ,laat ons dan e5s zi51 wat we da>van al ( niet hebb5 te aanva>d54 ,wat e5 kleur-gewa>word+ is1 rood1 wit1 gro51 weet gij all5 precies en volkom5 uit onmiddellike erv>+444 t5zij gij ongelukkig]wijs kleurz90 mi/444 en dan is ge5 ng zo diep d5k51 ge5 ng zo s*]pe def9itie1 ge5 ng zo duidelike1 beeld5de bes*rijv+1 laat /aan e5 ae!rtrill+-=mule1 9 /aat1 u ook ma> e5 zweem van e5 voor/ell+ te gev5 van wat met kleur0 b$oeld wordt4--,rood enz4 is inh\d van e5 zgn4 gewa>word+01 iets wat erv>5 wordt1--iets psy*ies01 iets bewu/s04 ,met e5 gewa>word+ b$oel5 wij eo ipso iem&s 7mijn0 ( uw0 ( e5s &]s7 gewa>word+4 ,hij die gewa> wordt1 die de gewa>word+ krijgt0 ( heeft01 heet het ,subject d] gewa>word+4 ,dus3 ge5 gewa>word+ zond] ,subject4 ,dat is wat wij b$oel5 met het psy*iese01 dat het de belev5iss5 van e5 ,subject0 zijn3 g$a*t51 gemo$sa&o5+51 wa>nem+51--ze zijn absoluut z9l$ig zond] d5k5d1 lijd5d ( zi*v]heug5d1 wa>nem5d ,subject4 #db ,met ,subject vrijwel synoniem 9 deze z9 is3 gee/1 zelf1 ziel1 bewu/zijn1 ik #dc1 ma> da> deze alle 9 vel]lei afwijk5de z9 word5 gebruikt1 h\d ik mij aan 't woord ,subject1 da> dit uitsluit5d en afdo5de de biezond]e betrekk+ a&uidt van het bewu/e1 gee/elike1 psy*iese tot eig5 inh\d04 ,dit subject nu heeft belev5iss51 erv>+51 #dd en deze zijn psy*ies01 individueel en word5 als zodanig door niem& &]s ( erv>5 ( gek5d1 en door het ,subject onmiddellik z gek5d1 z erv>5 als ze zijn1 da> ze ex hypo!si1 p] def9itionem1 niets zijn dn deze z'n erv>+54 #de ,dit zijn 7( s*ijn5 altans7 all]elem5tair/e wa>h$51 uit wi] misk5n+1 v]wa>loz+ ( zelfs loo*5+ niettem9 enige d] belangrijk/e filos(5ri*t+5 van onze tijd lev56 ,wat kunn5 we nu belev51 onmiddellik erv>58 ,i$] subject uitsluit5d zijn eig5 belev5iss54 #df ,dit is het nig ons gegev5e01 het uitgangspunt van alle wijsbege]te1 alle w]eldbes*\w+1 alle wet5s*ap4 ,op het v]volg vooruitlop5d z\ ik hi] re$s kunn5 inlass51 dat ge5 ,subject ooit iets nd]s erva>t dan zijn eig5 belev5iss51--dat wij k5ni/heoreties 7wat nog niet wil zegg53 ontologies7 9 de vol/e z9 van 't woord3 v5/]loze monad5 zijn4 ,dit g5iale woord van ,leibniz behoeft sle*ts uit het metaphysiese1 transc5d5te rijk van het ,zijn 9 het k5ni/heoretiese1 imman5te rijk van het ,bewu/zijn te word5 ov]gebra*t--om de kiem te word5 van heel de wa>nem+skritiek2 e5 kritiek1 die negatief ne]komt op deze grondg$a*te3 ,wa>nem+ is nimm] reproductief4 #dg #b4 ,,de ,,secundaire0 ,,en ,,de ,,primaire0 ,,eig5s*app5 ,,hebb5 ,,gelijke ,,subjectieve ,,oorsprong ,,en ,,zijn ,,gelijkelik ,,objectief4 ,zijn dus eig5 belev5iss5 het nige gegev5e01 ev5wel bes*\wt i$] onz]1 filoso( ( niet1 e5 g$eelte da>van als doorgaans v]oorzaakt door iets nd]s dan hij zelf is1 door e5 niet-ik4 #dh ,welk g$eelte8 ,de gewa>word+51 al wat onze zgn4 z9n50 ons lev]53 geluid-1 li*t-1 kleur-1 reuk-1 ta/-1 smaakgewa>word+51 ja1 het naieve d5k5 bes*\wt de z9n5 als de v5/]s01 wa>door m5 onmiddellik uit kan kijk5 9 de w]eld rondom1 9 het niet-ik1 neemt aan1 dat ons wa>nem50 e5 reproductie1 e5 afbeeld+ is van iets &]s1 dat onafhankelik van 't wa>nem5d ,subject be/aat4 ,de inh\d d] gewa>word+ 7rood1 rond1 zoet1 geurig7 wordt als tr\we reproductie1 als welgelijk5d portret1 als kopie bes*\wd van e5 eig5s*ap1 die tot het niet-ik1 de buit5w]eld01 behoort--en wa>aan ons gewa>word5 niets ( zo we9ig mogelik v]&]t4 ,wat b$oelt nu de natuurkunde1 als zij met ,locke de zgn4 secundaire qualiteit5 subjectief0 noemt 9 teg5/ell+ tot 't objectieve08 ,ha> le]1 dat er ge5 kleur51 ge5 li*t ( dui/] 7#aa71 geluid no* /ilte1 ge5 zoet ( bitt] ( w>m ( geurig be/aat buit5 ons1 onafhankelik van het gewa>word5d ,subject1 wil dan zegg51 dat dit alles uitsluit5d gewa>word+s9h\d is1--dus niet reproductie door het ,ik van wat re$s kleur ( geur ( klank enz4 ws1 ma> 444 produkt van de ,gee/1 van het ,subject2--dat het uitsluit5d voor en door e5 gewa>word5d ,subject ont/aat en be/aat4 ,m5 drukt dit vaak onnauwkeurig en v]w>r5d aldus uit3 zond] oog ge5 li*t1 zond] oor ge5 geluid1 enz4--,die s*ijnba> nietige1 ma> e*t naturali/iese1 f\t heeft al heel wat v]w>r+ en onheil aang]i*t4 ,imm]s1 dat oog kijkt niet1 e5 oor1 dat z\ moet5 hor5 heeft 79 dubbele z97 ge5 z91--zi51 hor51 proev51 9 n woord3 gewa>word50 is sle*ts eig5 aan1 e5 functie01 e5 v]ri*t+1 e5 belev5is van 444 e5 ,subject1 dat wet5 we nu ns en voor go$--al w>5 er hond]d og5 en ge5 zi5d ,subject1--er w>e ge5 li*t enz4 7#ab7--;,dus3 zond] ,subject no* li*t no* dui/]1 klank no* kleur ( geur4 ,dit alles weet0 teg5woordig i$]e51 ma> is ook i$] zi* da>van bewu/1 doordrong5 van de /rekk+ en betek5is8 ,heeft m5 wel ooit ov]wog51 dat dus het gezi*tsv]mog5 alln alle li*t5 van hemel en a>de ont/eekt1 dat alln de gehoorz9 al lui/]5d de w]eld v]vult van geluid8 ,dat er 9 concreto1 9 w]kelikheid1 ge5 ongezi5 li*t be/aat8 ,0 ik het e]/gebor5e ,subject1 dan z\ er vr mij no* dui/]nis no* li*t1 ge5 kleur no* toon t] w]eld hebb5 be/aan4 #di ,ma>--zo d5kt de door natuurwet5s*ap v]li*te lez] 444 zo er al ge5 li*t0 01 er 0 to* de oorzaak0 all] li*tgewa>word+51--er 0 to* trill5de ae!r1--en zo al ge5 klank1 dan to* golv5de lu*t1--de mat]ie01 de /(1 met ha> onv]gankelike kle9/e deeltjes w5telde1 w]velde1 wemelde van eeuwigheid h] 9 de e9deloze ,ruimte4 ,ma> da> /aat nu de k5niskritiek en spreekt3 ,gij hebt gehoord1 dat tot de oud5 gezegd is--er is sle*ts /( en kra*t 9 de ruimte1 ma> ik zegge u3 ook /( n kra*t n ruimte zijn ganselik niet--dan b9n5 9 u6 ,w$]om dus3 ons bewu/zijn alln heeft alle /( en alle kra*t en de ruimte met heel ha> one9digheid1--hl de z9nelike w]eld ges*ap54 ,0 ik het e]/gebor5 ,subject1 dan z\ er vr mij ev5m9 /( ( beweg+ ( ruimte be/aan hebb5--als li*t ( dui/]nis4 #ej ,zi$a> de geweldige le] d] pha5om5aliteit0 van de mat]ile w]eld4 ,met n slag wordt het naief realisme01 de physica-metaphysica van k]k en volk en wet5s*ap0 geveld1--weggevaagd heel de w]eld wa>op zij /ond5 't zij tot supra-naturali/iese negatie01 't zij tot naturali/iese affirmatie04 ,de gee/ is van de ,natuur niet alle5 de wetgev]1 zoals ,kant zeide1 ma> zelfs de =mele0 s*epp]1 de subjectieve be/aansgrond1 de conditio s9e qua non1 het ,prius4 ,en dit is de bes*eid5/e =mul]+1 die ooit van het wez5 onz] wa>nem+ kan word5 gegev54 ,/el u g]u/1 ont/elde lez]4 ,de p>adoxale s*ijn b]u/ geheel op e5 misv]/&1 en wel3 uw reali/iese opvatt+ van het begrip ,natuur04 ,onze gee/ is ge5 ,zeus ( ,jahweh r$ivivus4 ,hij s*ept ge5 nieuwe w]kelikh$51 ge5 zelf/&ige d+50 444 die k5t hij zelfs niet e5s--het enige nieuwe1 dat hij s*ept0 #ea1 produce]t01 te voors*ijn br5gt0 7setzt0 zegt de ,duitse k5nisle]71--is de wijze1 wa>op hij zelf reage]t op de w]k+ d] w]kelikheid1 zijn de v]&]+51 modificaties01 die hij zelf ond]gaat1 erva>t1 beleeft4--,het wa>nem5d ,subject kan n]g5s en nooit buit5 zi* zelv5 tr$5 ( kijk51 zi* te buit5 gaan01--het erva>t1 aans*\wt nooit iets &]s dan eig5 belev5is1--en niets &]s1 niets van enig niet-ik kan ooit het ,subject b9n5dr+54 #eb ,wij behoev5 voore]/ niets te do51 dan dezelfde g$a*t5gang1 die de natuurwet5s*ap s9ds lang heeft aanva>d voor ,locke's zgn4 secundaire eig5s*app501 konsekw5t te volg51 ook voor de zgn4 primaire01--ook voor massa1 ge/alte1 grootte1 beweg+ 7kra*t71 voor alle meetkundig-me*aniese eig5s*app54 #ec ,wij zull5 gaan aanton51 dat ze precies ev5 secundair0 zijn1 ev5 444 subjectief 7( objectief07 en op dezelfde grond5 als kleur en temp]atuur en geluid4 ,op dit punt altans zijn ,kant en ,b]keley het volkom5 e5s4 #ed ,het enige1 wat we ooit van enig niet-ik kunn5 bem]k51 zijn onze gewa>word+501 de enige belev5iss51 die we op rek5+ /ell5 van e5 niet-ik4 ,de enige eig5s*ap01 die we dus ooit aan enig niet-ik door wa>nem+ kunn5 l]5 k5n51--is deze relatieve3 het v]mog51 e5 subject zek]e gewa>word+5 te v]s*aff51 dus tot het produc]5 van bepaalde gewa>word+5 te dw+54 ,als voorbeeld5 zull5 we nem5 kleur en ge/alte1--b4v4 van e5 rode bal01 van #a d,m4 middellijn1 die vr mij op tafel ligt4 ,wat b$oelt nu i$]e51 als hij zegt dat zulk e5 voorw]p rood0 is8 ,niets &]s1 dan dat elk ,subject 7met normale kleurz97 ond] bepaalde om/&igh$5 7als hij er na> kijkt7 e5 roodgewa>word+ krijgt4 ,ook de k5nisle] b$oelt niets &]s1 en ontk5t niet dat er 9 deze z9 objectief rode d+50 zijn4 #ee ,wat zij ontk5t en we]legt is sle*ts dat deze d+50 ( object501 i4c4 de rode bal1 de oorzaak z\d5 zijn van onze 7rood-rond-7gewa>word+51 en dus als zodanig1 vr en onafhankelik van de gewa>word+51 z\d5 be/aan ( die gewa>word+s-inh\d tot eig5s*ap hebb54 ,het v]s*il tuss5 het realisme en de kritiek heeft betrekk+ op dat krijg50 d] gewa>word+1 op a>d en wez5 van de oorzaak onafhankelik van ons1 die ons die gewa>word+ en ha> bepaalde inh\d geeft04 ,want aan elke gewa>word+ valt e5 gewa>word+s-inh\d te ond]s*eid54 ,deze is hi]3 rood1 het rode4--,hoe is nu deze inh\d te v]kl>58 ,hoe kom ik aan deze bewu/zijns9h\d8--,het naief realisme0 van elk onbevang5e1 van elk1 die nimm] van natuurkunde heeft v]nom51 antwoordt3 doordat er e5 d+ da>buit5 be/aat1 dat e5 eig5s*ap heeft 7onv]s*illig ( 't wordt wa>g5om5 ( niet71 gelijk aan de inh\d mijn] gewa>word+--zodat ik e5v\dig deze eig5s*ap1 dit roodzijn0--wa>neem1 bem]k4 ,mijn gewa>word+s9h\d rood0 is e5 ongeve] volkom5 gelijk5d spiegelbeeld ( portret van deze eig5s*ap rood06 7#ac7--;,de kritiek da>5teg5 antwoordt3 ,ik krijg die bepaalde gewa>word+s9h\d niet1 doordat e5 d+ 7de rode bal07 met re$s z9nelike eig5s*app5 7rood1 rond1 enz47 deze eig5s*app5 9 mij reproduce]t1 ( hoe dan ook ov]br5gt1--ma> doordat iets niet-z9neliks 7het reale0 van de rode bal--v]kl>+ zie b5$5 pag4 #ge ss47 die wa>nem+s9h\d 9 mij produce]t en door deze betrekk+ tot mij en &]e soortgelijke subject5 e]/ z9nelike eig5s*app5 krijgt4 ,er is ma> heel we9ig nad5k5 en 9 't geheel ge5 z9tuig-physiologie voor nodig1 om de onh\dba>heid van e]/g5oemde v]dubbel5de reproductie0-1 kopie0- ( spiegel0-!orie 9 te zi5 7#ad7 en to* is het nog de algem5e opvatt+1 voor de secundaire0 eig5s*app5 van heel de massa1 voor wie de natuurkunde niet be/aat1 en voor de primaire0 qualiteit5444 zelfs van ongeve] alle natuurkundig5 en physiolog5 er bij--ja zelfs van k5ni/heoretici #ef4 ,twee ov]weg+51 re$s 9 ext5so gegev5 door ,b]keley #eg1 we]legg5 deze le] volkom53 #a4 ,al _h het niet-ik onafhankelik van de gewa>word+ re$s e5 eig5s*ap gelijk aan1 ( ook ma> gelijk5d op1 ov]e5kom/ig met1 de gewa>word+s9h\d 7kleur1 beweg+1 ge/alte7 444 dan z\ nog niet n enkel subject da> ook ma> 't m9/e ( g]+/e van kunn5 te wet5 kom5--nooit is iets &]s gegev5 dan gewa>word+ 7ook bij 't diep/e01 inn]lik/e0 ond]zoek1 van s*eikunde ( mikroskopie7--en met de w]kelikheid onafhankelik van deze is dus elke v]gelijk+ absoluut uitgeslot5 #eh4 7#ae7 ,wij hebb5 hi] dus het voorbeeld van e5 syn!ties oordeel a priori zond] d5kb>e k5nisbron--dus van e5 als zodanig v]w]pelik444 dogma06 #b4 ,deze gelijkheid1 die dus volg5s de e]/e ov]weg+ enkel dogmaties01 geheel willekeurig1 zond] enige r$elike grond1 kan word5 aang5om51 en e5 wond]like1 onbegrijpelike h>monia prae/abilita b5ev5s e5 geheel onnodige v]dubbel+ z\ v]g51--is bov5di5 nog onmogelik1 ond5kba>1 e5 z9l$igheid4 ,want wat ons enkel bek5d is als e5 psy*iese wa>de1 als e5 a&o5+1 belev5is1 modificatie van e5 ,subjekt1 als ,bewu/zijnsbiezond]heid 7zie p4 #bg71 hoe z\ datzelfde rood0 b4v4 d5kba> zijn 444 zond] ,subjekt1 zond] ,bewu/zijn6 ,m5 begrijpt dus zond] moeite1 dat 9 deze z9 het ,bewu/zijn het prius is 7natuurlik dus niet 9 tijdelike z9 van iets dat voorafgaat01 ma> 9 de logiese z9 van iets dat voorond]/eld1 noodw5dig inbegrep5 is1 als mogelikheidsvoorwa>de7 #ei niet alle5 van alle gewa>word+5 als zodanig1 ma> ook van alle gewa>word+s- ( z9nelike eig5s*app51 dus 444 van heel de mat]ie1 da> deze1 als zodanig1 ge5 &]e dan z9nelike1 i4e4 op de z9n51 de wa>nem+ betrokk51 eig5s*app5 heeft4 ,zoveel /aat ons dus nu re$s va/3 de inh\d d] gewa>word+ kan niet e5 afbeeld+1 ov]name1 zijn van eig5s*app5 van het niet-ik1 die onafhankelik van alle wa>nem+ to* met die inh\d z\d5 ov]nkom54 ,het niet-ik heeft dus al deze 7z9nelike7 eig5s*app51 de kleur1 de vorm1 uitsluit5d aan mogelike wa>nem+ te dank51 zond] deze kan het ge5 kleur0 hebb5--ma> ev5m9 vorm ( grootte4 ,het e]/e geeft zelfs het naturalisme toe1 het laat/e niet4--,ma> deze algem5e ov]weg+5 zijn to* re$s voldo5de om enige van de erg/e misvatt+5 van het pha5om5alisme uit de weg te ruim54 ,lat5 we dus tot go$ begrip ons bij dat e]/e bepal54 ,vr ons ligt nog de rode bal4 ,de kleur heeft hij te dank5 aan de kleurz94 ,ma> is en blijft die bal dan niet rood1 ook al wordt hij door ge5 /]vel+ ooit gezi51 ev5als 't e5 ( &] rood ge/e5te1 dat onontdekt erg5s 9 de a>dkor/ s*uilt8 ,ze] zek]4 ,ma> wat betek5t dat rood zijn08 ,niets &]s dan dit3 ls e5 subjekt met bepaald soort 7normale07 kleurz9 er na> kijkt1 ond]gaat het e5 v]&]+1 g5aamd3 het krijg50 van e5 roodgewa>word+1--het wordt m4a4w4 g5oopt1 g5oodzaakt1 de gewa>word+s9h\d rood0 te produc]5 #fj4 ,de subjectiviteit d] kleur5 wil dus no* voor de natuurwet5s*ap 7voor wie het ,an-si*1 de oorzaak0 9 het niet-ik1 ae!rtrill+5 zijn1 die ze onafhankelik van wa>nem5de ,subject5 a*t1 ev5als de niet-natuurkundig5 't do5 met de kleur567 no* voor ,kant zegg51 dat het van ons will5 en believ5 ( alle5 van onze gee/ z\ afhang51 b4v4 rood ( blauw1 donk] ( li*t te zi51 ( dat er ge5 v]s*il z\ be/aan tuss5 kleur-1 klank-1 beweg+s- enz4 halluc9atie en -wa>nem+4 #fa ,deze teg5w]p+ ligt to* zo voor de h&3 voor de naieve opvatt+ is de wa>nem+ reproductie1--de halluc9atie productie1 en zo is 't e5 a>dige naief-g$a*te =mul]+1 als ,ta9e1 tot het inzi*t gekom5 dat de wa>nem+ nooit reproduce]t1 ha> e5 w>e halluc9atie0 noemt6 #c4 ,,de ,,object5 ,,als ,,pha5om5a01 ,,afhankelik ,,van ,,het ,,subject ,,d] ,,natuur1 ,,zijn ,,als ,,zodanig ,,imman5t0 ,,en ,,reik5 ,,niet ,,tot ,,het ,,an-,,si*01 ,,zijn ,,niet ,,oorzak51 ,,ma> ,,d]ivat5 ,,van ,,gewa>word+4 ,wat betek5t nu objectief0 7b4v4 objectief wit krijt67 en wat is de k5ni/heoretiese betek5is d] object5 7de ruimtelike d+501 voorw]p50 als tafels1 b]g51 plant51 m5s- en di]lijv51 dus de object5 all] natuurwet5s*app51 de natuur78 ,te zegg5 is het met n enkel woord3 ze zijn ,ers*e9ung501 ,pha5om5a0 #fb 7#ag74 ,de duidelike oms*rijv+1 de nauwkeurige =mul]+ is m9d] gemakkelik4 ,we kunn5 zegg53 e5 object is e5 d5kbeeldig 7dus ab/ract7 7#ah7 sam5/el 7sy/eem01 syn!se07 van mogelike gewa>word+s9h\d51 mogelik 7resp4 noodw5dig1 bij v]vull+ d] wa>nem+svoorwa>d57 voor e5 d5kbeeldig univ]seel subject met soortgelijke 7do* ideaal ontwikkelde7 z9n5 als de onze1 mogelik dus t5 dele 7resp4 noodw5dig op bepaalde voorwa>d57 voor elk subject als gij en ik4 ,het pla/ies zi5 #fc en de da>mee geassocie]de h]9n]+ aan ev5tuele ta/- en beweg+sgewa>word+51 help5 onze v]beeld+skra*t deze object51 geheel ab/racte sy/em5 van mogelikh$5 als zij zijn1 hypo/as]51 v]zelf/&ig5 voor onze gee/ tot de ruimtelike concreet voorge/elde0 zi*t- en ta/b>e d+504 ,de 7objectieve7 natuur0 is niets &]s dan het geheel dez] object5 ( ruimt$+5 ( pha5om5a1--9 hun ond]l+ v]b& van sam5zijn en v]&]51 gelijk dit als gevolg d] w]k+ van ond]/elde natuurkra*t50 begrijpba> wordt gemaakt en wiskundig ge=mule]d 9 de zgn4 natuurwett502 ook deze kra*t50 en wett50 zijn dus1 k5ni/heoreties gesprok51 zuiv] imman5t0 ( pha5om5aal01 geld5 sle*ts t5 aanzi5 van pha5om5a1 zijn dus afhankelik van voorond]/elde wa>nem+smogelikheid (tewel subjectiviteit en /aan als zodanig teg5ov] ,kant's ,an-si*1 teg5ov] de metaphysiese ( transc5d5te w]kelikheid4 7#ai7 ,het is dus l\t] v]beeld+ 79 dubbele z97 dat aans*\w+ zond] me] ons re$s object5 z\ lev]5 7,s*op5hau]7 9 plaats van individuele wa>nem+54 ,het d5k5 alle5 e*t] 7,coh57 br5gt het te m9d] tot object51 wa> het zelfs de simpele gewa>word+ niet v]s*aff5 kan4 ,uit d5k5 en wa>nem5 sam5 compone]t de gee/ zijn voorw]p51 gebond5 aan1 bepaald door1 eig5 wettelikheid 7vorm507 en door erv>+ gegev5 inh\d04 ,uit de inh\d van onze w]kelike gewa>word+5 compon]5 wij 7van syn!se0 spreekt het ,kantisme7 zuiv] hypo!ties de voor ons t5 all5 tijde en voor alle normale subject5 #fd geldige gewa>word+smogelikh$51 en onze gee/ beeldt heel zo'n e9deloze reeks ev5tualiteit5 met zijn taal door e5 enkel woord 7e5 rode bal071 e5 wond] van g5iale ekonomie1 als alle5 de selectie d] aeon5 kan voortbr5g54 ,zo objectiv]50 wij de inh\d5 onz] gewa>word+51 e5 giss5 #fe1 wa>bij altijd v]-giss5 mogelik is 7halluc9aties1 illusies1 zgn4 z9sb$rog0 9 drom51 hypnose enz471 ma> wij blijv5 da>bij geheel b9n5 het gebi$ van mogelike gewa>word+5 en wa>nem+51 van mogelike erv>+01 van bewu/zijnswa>d51 van sle*ts voor 7en door7 e5 wa>nem5d ,subject be/a&e w]kelikheid1 van het ,imman5te04 ,het ,subjekt1 de subjectiviteit1 het ,bewus/se9 b]haupt0 is het prius1 de conditio s9e qua non1 van heel deze empiriese realiteit04 ,ha> eig5s*app50 zijn l\t] betrekk+5 tot dat ,subject--d5kt m5 dit weg--dan is heel die w]eld mee v]dw55 7cum grano salis3 ohne ,g$ank5 ke9 ,phosphor074 ,wat de zon is voor de ja>getijd51 dat is dus de gee/ voor de /(4 ,d5k5 wij ons nu1 gelijk wij all5 do5 zond] uitzond]+1 van k9d tot ,kant1 en van ,hegel tot ,zieh5--7zelfs ,fi*te ( ,b]keley da*t niet &]s67 onze gewa>word+5 v]oorzaakt door e5 ,niet-,ik1--dus als e5 v]&]+ die ons ,ik ond]gaat1 dank zij de inw]k+ van iets &]s1 van de w]kelikheid1 van het van de gee/ onafhankelik-g$a*t be/a&e ( zijnde1 van het ,d+-an-si*0 #ff1 dan is het dus ook duidelik1 dat we door al onze erv>+01 door alle wa>nem51 door welk nog zo diep ( inw5dig ond]zoek ook 7#bj71 zij het met behulp van mikrotoom en mikroskoop1 met *emie1 met spectraalanalyse1 nooit van dat ,an-si*1 van enige eig5s*ap1 die iets op zi* zelf0 heeft 7onafhankelik van wa>nem+7 ook ma> e5 zweem l]5 k5n51--zelfs van e5 nad]5 ( b5ad]5 van het ,an-si* 7zoals enige ,kant's ,an-si*0 v]donk]eman5de ,neo-,kantian501 als ,coh5 en ,w9delb& en vooral ,natorp en ,knig will57 kan dus voor ,kant en voor ons ge5 sprake zijn3 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fg7 ,w5n wir diese uns]e ,ans*auung au* zum h*/5 ,grade d] ,deutli*keit br+5 knnt51 s wrd5 wir dadur* d] ,bes*aff5heit d] ,geg5/nde an si* selb/ ni*t nh] komm54 ,d5n wir wrd5 auf all5 ,fall do* nur uns]e ,art d] ,ans*auung1 d4i4 uns]e ,s9nli*keit voll/ndig erk5n51444 0 die ,geg5/nde an si* selb/ se9 mg51 wrde uns dur* die aufgeklrte/e ,erk5ntniss d] ,ers*e9ung d]selb51 die uns alle9 gegeb5 i/1 do* niemals bekannt w]d540 7p4 #fh7444 s dass wir dur* die er/]e sc4 die ,s9nli*keit het wa>nem+sv]mog5 die ,bes*aff5heit d] ,d+e an si* selb/444 g> ni*t erk5n51 und1 sobald wir uns]e subjective ,bes*aff5heit wegnehm51 das vorge/ellte ,object mit d5 ,eig5s*aft51 die ihm die s9nli*e ,ans*auung beilegte1 b]all oud voor b]haupt nirg5ds anzutreff5 i/1 no* angetr(f5 w]d5 kann04 #fg ,wat wij dus kunn5 wa>nem501 k5n50 van het niet-ik1 van het ,zijnde onafhankelik van ons ,zelf1 zijn alle5 de wijzig+51 die e5 ,subject bij 't gewa>word5 ond]gaat1 doordat het zijn z9n5 afficirt0 #fh en zov] wij onze gewa>word+5 als door dat niet-ik v]oorzaakt bes*\w51 lev]t hun inh\d dus niets van de w]kelikheid zelve1 ma> sle*ts e5 het]osubjectieve functie 79 ma!matiese z97 van de w]kelikheid4 ,heel de ruimtelike w]eld1 het objectief ,heelal1 is dus niets dan e5 ond]/eld1 fictief1 pot5tieel1 ab/ract sy/eem van subjectieve w]k+5 van het ,zijnde1 e5 attribuut0 d] ,sub/antie01 gelijk zij er one9dig1 imm]s willekeurig1 vele heeft1 grov] gezegd3 de v]tolk+ van het ,zijnde 9 de taal d] z9n5 #fi 7ik zeg hi] ov]al opzettelik z90 en niet z9tuig01 want dit laat/e is alwe] object01 li*aamsdeel1 ruimt$+1 dus pha5ome51 t]wijl de z9 als gee/esv]mog51 gee/elike functie1 tot het prius all] object5 behoort1 deze pas mogelik maakt07 en wij wet5 zek] dat dit ,zijnde zelf1 als transobjectieve1 dus 9 die z9 transc5d5te oorzaak 7#ba7 onz] gewa>word+51 op zi*zelf ge5 enkele eig5s*ap1 aan de gewa>word+s9h\d ontle5d1 kan hebb54 7#bb7 #d4 ,,het ,,transobjectieve 7,,an-,,si*07 ,,als ,,oorzaak ,,van ,,gewa>word+ ,,kan ,,niet ,,gek5d1 ,,ma> ,,moet ,,als ,,w]kelikheid ,,g$a*t ,,word54 ,wel e*t] spreekt het vanzelf dat ook voor ,kant de a>d onz] gewa>word+5 m$e bepaald wordt door het transobjectief afficir5d0 ,an-si* 7de bov5g5oemde ,an-si*-loo*5a>s lat5 ons door de imman5te object50 affizi]51 de object5 die als zodanig aan dat ,affizi]54444 hun ont/aan te dank5 hebb5674 ,wat z\ ,kant zi* v]baasd hebb5 ov] de voortwoek]+ van het misv]/&1 als z\ de aanname van e5 ,d+-an-si* e5 inconsequ5tie0 gewee/ zijn444 imm]s hij zelf _h het transc5d5t gebruik0 d] ,kategorien v]bod501 onmogelik gemaakt1 dus ook die d] w]kelikheid0 en causaliteit0 bij 't ,affizi]504 ,zo ,h>tmann b4v4 e tutti quanti6 ,ook ,w9delb& en heel 't teleologies apriorisme 7,rick]t vooral7--bij ons te l&e wijl5 ,pr(4 ,bella> ,spruyt en e5 enkele zijn] le]l+5--m55 't ,an-si* te moet5 lat5 vall56 ,zij all5 v]get5 het fundam5tele v]s*il1 door ,kant gemaakt tuss5 wa>nem51 belev5 7 erk5n507 en d5k5 7 erwg5074 ,d5k5 kan ik zond] zweem van de befaamde1 door ,maimon uitgevond51 contradictie 7zolang ik ma> zond] contradictie blijf1 w5n i* mir nur ni*t selb/ wid]spre*e0 ,k4 d4 r4 ,v4 ,vorr4 z4 #b4 ,ausg471 0 i* w0--zo go$ het niet- als het ongek5d-be/a&e1 god5 en duivels1 het niets1 het ,an-si*1 e5s &]s bewu/zijn zo go$ als het onbewu/e1 -#b1 etc4 etc4 ,ma> k5n51 belev51 wa>nem5 7( wet5 als mogelike erv>+7 kan ik alln het aan z9n5 en v]/& gegev5e01 de w]kelike 7( mogelike7 ,modification5 des ,gemts0 7#bc74 ,e5 ,&]-,ik b4v41 e5 gee/1 is wond]wel te d5k51 ma> onmogelik wa> te nem5 7--wat jamm] is voor de clairvoyante gee/5zi5]s als ,leadbeat] c4s4 #gj--74 ,ja zelfs noemt ,kant de niet-k5b>e d+5 t]e*t sle*ts d5kba>1 intelligibilia01 eld]s ,geg5/nde des ,d5k5s04 ,i$] uw] heeft zond] moeite e5 ,&]-ik0 g$a*t1 nu ik het noemde 7b4v4 e5 van zijn k5niss57 en da>bij ge5sz9s de zond]l+e waan gehad1 dat het be/aan van dit &]e ,subjekt afhankelik z\ zijn van444 dit g$a*t word5 door u ( mij6--'t ,wordt wa>lik tijd1 dat die diepz9nige ,fi*teaanse vraag1 ( iets dat niet g$a*t is1 iets &]s dan e5 g$a*te1 g$a*t kan word50444 uit de k5nisle]betog5 v]dwijne4--,ze b]u/ geheel op de dubbelz9nigheid van iets d5k50444 wa> iets0 #a4 prolepties de g$a*te zelf kan betek551 #b4 het 9 ov]weg+ g5om5 b$oelde01 voorge/elde0 voorw]p0 ( ond]w]p0 van 't d5k54 ,dit b$oel50 ( me950 is dus vol/rekt ge5 nieuwe v9d+1 die ,kant v]bet]t0 7aldus ,?iele c4s47 ma> zuiv] ,kants4--,en wie ook de gewa>word+5 zelf1 het wa>nem+smat]iaal1 tot g$a*t50 maakt en de wa>nem+svorm5 7de ruimte b4v47 tot kategorien0 7,coh57 heeft met dit ,intellectualisme ,kant's le] t5 grondig/e b$orv54 #ga ,toegegev5 di5t1 dat bij ,kant de jui/e opvatt+1 dat kategorien1 als d5k vorm501 eo ipso moet5 geld5 t5 aanzi5 van al wat g$a*t wordt1 dus z91 betek5is h\d5 t5 aanzi5 van het transc5d5te1 het intelligibele01 zodat dit kategorieel kan word5 g$a*t1 gekrui/ wordt door e5 &]e le]1 die de kategorien1 jui/ wijl zij1 bij ,kant1 ge5 zuiv]e d5kvorm5 zijn 9 de hun toeb$eelde objektvorm5de functie1 t5 aanzi5 van het transc5d5te z9l$ig a*t1 hun lk gebruik0 7ook tot d5k501 niet sle*ts tot k5n5071 elke betek5is di5aanga&e ontzegt4 ,na> e]/g5oemd r$ebeleid luidt #bb 7van de ,transc5d5tale ,d$uction d] re95 ,v]/&esbegriffe73 ,die ,kategorie hat ke95 &]n ,gebrau* zum ,erk5ntnisse d] ,d+e1 als ihre ,anw5dung auf ,geg5/nde d] ,erfahrung40 en wa>s*uwt ,kant uitdrukkelik bij #bg1 als hij zijn resultaat aldus =mule]t3 ,folgli* i/ uns ke9e ,erk5ntniss a priori mgli* als l$igli* von ,geg5/nd5 mgli*] ,erfahrung40 9 e5 noot3 ,damit man si* ni*t voreilig] ,weise an d5 besorgli*5 na*!ilig5 ,folg5 dieses ,satzes /osse1 w i* nur 9 ,er9n]ung br+51 dass die ,kategori5 im ,d5k5 dur* die ,b$+ung5 uns]] s9nli*5 ,ans*auung ni*t e+es*rnkt s9d1 sond]n e9 unbegr5ztes ,feld hab51 und nur das ,erk5n5 dess51 0 wir uns d5k51 das ,be/imm5 des ,objects1 ,ans*auung b$rfe1 wo1 beim ,mangel d] letzt]51 d] ,g$anke vom ,objecte brig5s no* imm] se9e wahr5 und ntzli*5 ,folg5 auf d5 ,v]nunftgebrau* des ,subjects hab5 kann0444 ,9 dezelfde sfe] ontwikkelt zi* dan heel zijn intelligibele ,causalitt01 met ha> praktiese0 uitwass51 en ha> zuiv]e !oretiese kiem1 te v9d5 9 het ho(d/uk ov] de ond]s*eid+ van ,pha9om5a en ,nooem5a #gb 7p4 #bbf73 ,vom ,begriffe d] ,ursa*e wrde i*1 7w5n i* die ,zeit weglasse1 9 d] etwas auf etwas ,&]es na* e9] ,regel folgt7 9 d] re95 ,kategorie ni*ts weit] f9d51 als dass es s etwas sei1 woraus si* auf das ,dase9 e9es ,&]n s*liess5 ls/04 ,de twe$e opvatt+ v9dt m5 9 hetzelfde ho(d/uk 9 de #b;e druk aldus ge=mule]d3 ,wo diese ,zeite9heit ni*t angetr(f5 w]d5 kann1 mi?9 beim ,n\m5on1 da hrt d] ganze ,gebrau*1 ja selb/ alle ,b$eutung d] ,kategori5 vllig auf0 7p4 #fhe74 #gc ,wij kunn5 ons e*t] met ,kant's kategorienle] hi] niet lang] oph\d51 #gd ma> hebb51 nu wij wet51 hoe het transobjectieve krities d5kba> is1 nog op deze twee vrag5 te antwoord53 ,moogt gij met ,kant het ,an-si*1 toegegev5 dat het zond] zelfwe]sprek+ wordt g$*t1 ook als w]kelik aannem51 als transobjectieve oorzaak onz] gewa>word+58 ,is dit niet 9 /rijd met ,kant's causaliteitsle]--en afgezi5 van deze me] hi/oriese kwe/ie--hebt gij k5niskrities het re*t1 met het causaliteitsbeg9sel alle gr5z5 van mogelike erv>+ te ov]s*rijd51 door e5 transobjectief niet-ik voor onze gewa>word+5 v]antwoordelik te /ell58 ,deze laat/e vraag is natuurlik belangrijk] dan die omtr5t ,kant4 ,ma> wij behoev5 er 9 deze v]h&el+ sle*ts tweerlei op te antwoord53 #a4 ,i$]1 filoso( ( niet1 hij zij ,b]keley ( ,hegel1 ,hume ( ,fi*te1 elk positivi/ en elk scepticus1 ook de fel/e1 pr9cipieel/e anti-metaphysicus1 ja zelfs elk zgn4 solipsi/0 als v4 ,s*ub]t-,sold]n1 hoe imman5t0 hij zi* ook wane1 i$] is kla>-blijkelik ov]tuigd1 dat de inh\d van zijn gewa>word+5 niet uitsluit5d door hemzelf wordt bepaald1 zo m9 van zijn d5k5 ( gevoel5 als van zijn will5 alle5 afhankelik is--en i$] a*t mitsdi5 zijn gewa>word+5 m$e v]oorzaakt door e5 niet-ik4 ,v]s*il en /rijd blijkt mett]daad sle*ts hi]ov] te be/aan3 moet dit niet-gegev51 ond]/eld1 oorzakelik niet-ik objectief1 mat]ieel1 ruimtelik1 dan wel transobjectief1 immat]ieel1 onruimtelik word5 g$a*t4 ,assepoes06 d5kt ,dr4 ,dr ,m\w4 ,t5 onre*te4 ,imm]s3 #b4 ,het go$ re*t1 de logiese re*tva>dig+ van deze causale1 ik-ov]s*rijd5de ov]tuig+1 met ha> aanname van e5 w]kelik niet-ik als concrete oorzaak onz] gewa>word+51--is e5 uitgemaakte zaak4 ,ik a*t het v]spilde moeite1 we] als kwe/ie te beh&el51 wat e5 ,heymans m4i4 endgltig erl$igt0 heeft4 ,ik v]wijs dus na> zijn ,e9fhrung 9 die ,metaphysik0 #cj 7,die ,b]e*tigung zur ,annahme e9] ,auss5welt07 en zijn ,gesetze und ,elem5te des wiss5s*aftli*5 ,d5k5s0 #ii4 ,en da> nu de object51 als pha5om5a1 na> bov5 is betoogd en nog nad] zal word5 uitgew]kt en toegeli*t1 die concrete oorzaak niet kunn5 zijn1 zo moet iets transobjectiefs als w]kelik en oorzakelik word5 aanva>d4 ,hoe en 9 welke z9 het da>bij tev5s zijn functie als reale ( sub/ratum d] pha5om5a0 krijgt1 als dasj5ige 0 d5 ,ers*e9ung5 zu ,grunde liegt01 zull5 wij /raks zi51 9 ho(d/uk ,,iv4 ,wat nu die e]/e vraag betreft1 aanga&e ,kant1 ook hi]omtr5t zij tweerlei opgem]kt 7g]i*t tot wie die vraag /ell5673 #a4 ,ook al z\ ,kant's imman5te01 empiriese0 causaliteit het transobjectieve niet kunn5 b]eik51 wij voor ons zijn no* aan ,kant's kategorienle] 9 't algeme51 no* aan zijn causaliteitsle] 9 't biezond] gebond54 ,zijn ,beweis0 ( wel bewijz5 voor zijn twe$e ,analogie d] ,erfahrung0 a*t ook ik e5 mislukk+1 ev5wel niet geheel ,kant onwa>dig01 integ5deel1 ook 9 ha> s*ijnb>e ong]ijmdheid geheel ligg5d 9 de lijn van ,kant's d5k53 ,het door ,kant we]legd dogmaties realisme maakt de objekt5 tot oorzaak d] gewa>word+51 objectieve volgorde tot oorzaak van noodw5dige wa>nem+svolgorde4 ,nu is omgeke]d het objekt produkt1 afhankelik van gewa>word+1 gewa>word+ prius van objekt1--ev5zo1 r$5e]t ,kant1 is noodw5dige wa>nem+svolgorde prius van objectieve volgorde 9 plaats van omgeke]d4 ,ergo1 conclude]t ,kant1 zond] causaliteit ge5 objectieve tijdv]h\d+54 ,de conclusie no*tans b]u/ op de onjui/e v]e5zelvig+ d] noodw5digheid 7,ntigung2 onafhankelikheid van individuele willekeur2 ,succession na* e9] ,regel01 die b9dt7 van bepaalde wa>nem+svolgorde1 en da>uit afgeleide objectiviteit van ope5volg+1 met causaalv]b&1 e5 begrip veel rijk] van inh\d1 zodat objectief tijdv]s*il tuss5 #b gebeurt5iss5 na* e9] ,regel0 mogelik en k5ba> is1 zond] ond]l+ causaalv]b& 7b4v4 twee horloges1 zo g]egeld1 dat zij #e m9ut5 ( zo we9ig m5 wil blijv5 v]s*ill571 zond] dat het volg5de uit0 het voorga&e hoeft te volg51 ( aequival5t0 met zijn oorzaak hoeft te zijn enz41 en zond] sam5hang met de geldigheid van het causaliteitsbeg9sel zelf1 dat elke v]&]+ ha> oorzaak moet hebb51 wa>uit zij noodw5dig volgt4 ,hoeveel intutieve wij%eid er moge s*uil5 9 ,kant's a&uid+1 dat er tuss5 ons apriories wet5 omtr5t de tijd en ons apriories wet5 omtr5t de causaliteit v]b& moet zijn1--zo m9 als objectief ruimte-v]s*il causaalv]b& ond]/elt1 trots alle van willekeur onafhankelike noodw5digheid en ,regelmssigkeit0 d] ruimtebepal+1 ev5m9 het objectief tijdv]s*il4 ,en al z\ beid]lei objectiv]+1 zov] zij b]u/ op inductie1 op het causaliteitsbeg9sel /eun51 zij z\ nog ge5sz9s de geldigheid van het causaliteitsbeg9sel bewijz54 ,ook hi] zij v]d] v]wez5 na> de ,kantwe]legg+ t] zake door ,heymans 9 zijn ,s*ets e5] kritis*e ,ges*i$5is van het ,causaliteitsbegrip 9 de nieuw]e wijsbege]te01 #ahij4 #b4 ,zelfs met aanva>d+ van ,kant's causaliteitsle] is e5 transobjectieve1 transmat]ile gewa>word+soorzaak niet 9 /rijd4 ,want zijn imman5te0 causaliteit geldt ge5sz9s1 als na> ,h>tmann's misvatt+ 7af te h&el5 9 ho(d/uk ,v71 sle*ts individueel 7subjectief071 zelfs niet uitsluit5d physies1 voor het veld d] uss]e ,erfahrung01 ma> voor heel het gebi$ van ,kant's ,erfahrung01 heel zijn natuur01 die l het tijdelike1 het t]re9 van physica n psy*ologie 7,kant's ,physiologie d] ,seele07 omvat1 zodat het transobjectieve 9 de z9 van het transphysiese1 transmat]ile1 causaal 7tijdelik7 kan zijn1 ons afficir50 kan bij het gev50 d] gewa>word+1 zond] enige zelfwe]sprek+ van ,kant4 ,kant noemt nu z[el dit transphysiese1 tijdelike1 van mogelike 7uitw5dige7 wa>nem+ onafhankelike1 als het transpsy*iese1 tran/ijdelike1 van mogelik bewu/zijn onafhankelike1 ,an-si*04 ,deze ond]s*eid+ van tweerlei ,an-si*0 bij ,kant1 die heel wat misv]/& en s*ijnb>e zelfwe]sprek+ uit de weg ruimt1 zal ik nad] besprek5 bij de beh&el+ van het ,transobjectieve1 dus 9 ho(d/uk ,,iv4 ,als nu deze wat lange en z'n belang de g$uldige lez] niet volkom5 duidelik mo*t zijn geword51 dan belo( ik1 dat de volg5de ho(d/ukk5 er het nodige li*t wel op zull5 w]p54 ,,ho(d/uk ,,iii4 ,,de ,,dogmatiese ,,v]dubbel+ ,,van ,,de ,,gewa>word+svorm4 #a4 ,,de ,,ruimte ,,als ,,vorm0 ,,van ,,de ,,beweg+sz9 7,,heymans7--,,en ,,v]gelijk+ ,,met ,,de ,,vorm0 ,,van ,,toongewa>word+54 ,wat is nu e5 k5nisvorm01 9 teg5/ell+ tot de betrokk5 k5nisinh\d08 ,we h]9n]5 ons1 dat deze ond]s*eid+ di5t t] v]kl>+ van de raadselige mogelikheid0 d] onloo*5b>e syn!tiese oordel5 a priori van de wet5s*app51 9 casu 7want wij bepal5 ons tot de le] d] wa>nem+57 van de meetkunde en de beweg+sle]1 geb\wd op ons apodicties syn!ties wet5 omtr5t tijd en ruimte4 ,indi5 nu onze wa>nem+5 gevolg zijn van de inw]k+ van het van ons onafhankelik ,zijnde op onze gee/1 dan zal hun a>d1 hun ho$anigheid m$e door de a>d van onze gee/ word5 bepaald1 i4c4 van ons wa>nem+sv]mog5 7,s9nli*keit074 ,wanne]1 zooals wij moet5 aannem51 onze erv>+ e5 product is van de inw]k+ d] d+5 #ge op onz5 gee/1 dan ligt het 9 d5 a>d d] zaak1 dat ha> inh\d wordt bepaald door de eig5s*app5 van de d+5 en van d5 gee/ gezam5lijk4 ,(1 nog wat nauwkeurig]1 ha> algeme5 k>akt] zal van de eig5s*app5 van d5 gee/1 h>e concreete bepaaldheid 9 i$] bizond] geval van die d] d+5 afhankelijk zijn4 ,noem5 wij nu1 na> e5e voor de h& ligg5de analogie met vorm en inh\d d] 9 e5 vat beslot5 vloei/(1 het e]/e d5 vorm1 het twe$e d5 inh\d d] erv>+1 dan moet blijkba> de aanwezigheid d] vormbepal5de factor5 9 d5 gee/ aan die d] erv>+sgegev5s voorafgaan1 wanne] ook de e]/e niet dan na> aanleid+ van de twe$e tot bewu/zijn kom540 ,heymans1 ,c4 p4 #ahe4 ,w5n si* ab] die ,sa*e s v]hlt1 s muss si* (f5b> fr j$e ,wahrnehmung die allgeme9e1 nur 9 d] ,organisation des ,subjekts begrndete ,=m d]selb5 aus ihrem spezifis*51 von dem e9wirk5d5 ,objekte mitbe/immt5 ,inhalte auss*eid5 lass54 ,i* sehe e9e grne ,wiese3 dass i* b]haupt ,f>be sehe1 gehrt 9 dies] ,wahrnehmung (f5b> zur ,=m1 d5n es hngt auss*liessli* von d] eig5tmli*5 ,affizi]b>keit des ,gesi*tss9nes ab2 dass i* ab] diese be/immte grne ,f>be 9 diesem be/immt5 ,teile des ,sehfeldes wahrnehme1 das i/ d] ,inhalt d] ,wahrnehmung1 d] von objektiv5 ,faktor5 mitbe/immt wird40 ,heymans1 ,g4 u4 ,el4 p4 #ahb4 ,het is duidelik1 dat deze ond]s*eid+ van vorm en inh\d ons altans e5 mogelikheid lev]t van syn!tiese oordel5 a priori4 ,imm]s het ligt 9 d5 a>d d] zaak1 dat de =meele elem5t5 door d5 gee/ 9 de gewa>word+5 gelegd1 9 ge5e enkele gewa>word+ kunn5 ontbrek51 en dus ook met volkom5 zek]heid 9 toekom/ige gewa>word+5 kunn5 word5 voorspeld40 ,heymans1 ,c4 p4 #ahf4 ,en welke me] afdo5de v]kl>+ z\ er voor de beve/ig+ d] axioma's door de erv>+ gegev5 kunn5 word5 dan deze1 dat die axioma's door logis*e r$5e]+ uit de elem5t5 zelve1 die aan de erv>+ te gronde ligg51 v]kreg5 zijn80 ,kant heeft met zijn =meel ,idealisme0 e5 nieuwe bron van wa>heid ontdekt 9 het k5n5de ,subjekt4 ,zo behoort tans tot de zek]/e v]worv5h$5 d] wet5s*ap1 de subjectiviteit d] ,ruimte--als ,vorm0 van wa>nem+4 ,ma> de v]w9n+ van het ruimte-realisme en -empirisme s*ijnt wel tot de moeilik/e v]ri*t+5 van het d5k5 te behor54 ,zelfs voor zr s*]pz9nige1 voor grte d5k]s1 voor metaphysici van pr(essie01 om van filos(ie-pr(essor50 ma> te zwijg51 /ond hi] tot op deze dag veelal e53 ,tot hi]toe en niet v]d]04 ,ik b5 niet naief g5oeg1 te wan51 dat ik al m'n lez]s 9 enige pag9a's z\ kunn5 ov]tuig5 van e5 le]1 die ind]daad ons 9 e5 heel nieuw milieu1 e5 heel nieuwe w]kelikheid v]plaat/1 wa>9 m5 zi* niet dan na tijd5-lang en +espann5 d5k5 orinte]t4 ,de grondoorzaak e*t] van alle v]zet teg5 ,kant's ruimtele] ligt 9 de talloze misv]/&5 7t5 dele te wijt5 aan ,kant zelf71 die zijn begrip vorm0 pleegt te v]wekk51--en de zond]l+e1 dwaze1 onaannemelike consequ5ties1 die dat misv]/& aan die ruimte-idealiteit wel moet toes*rijv54 ,dit altans kan ik hi] voor de v]spreid+ van deze wa>heid do51 enige /55 des aan/oots uit de weg ruim51 wa>ov] bov5b$oeld5 gevall5 zijn4 ,de pa> bladzijd51 wa>9 ,kant zijn ruimte-le] uitnzet 7,k4 d4 r4 ,v4 pp4 #ej-ed7 behoef ik hi] wa>lik niet ov] te s*rijv51 ik rek5 dat i$] uw] deze gelez5 en ov]da*t heeft1 gelijk ook de ,e9leitung0 en de gehele ,transc5d5tale ,ae/hetik01 dus tot en met p4 #ge van de ,k4 d4 r4 ,v4 #gf4 ,om de ruimte als vorm0 van wa>nem+ te do5 begrijp5 beg9 ik ma> we] met v]gelijk+ uit het gebi$ d] kleur5 en klank51 da> hi] t5m9/e de subjectiviteit0 7het be/aan uitsluit5d door en voor de wa>nem+7 s9ds lang 79 !orie altans67 geme5-go$ is van wet5s*ap en bes*av+ #gg4 ,ik beg9 met deze v]gelijk+ o4a4 omdat ,kant ha> uitdrukkelik ongeoorlo(d v]kla>t1 p4 #ef1 en om dus mete5 ev5tuele vrees voor slaafse ,kant-naprat]ij te suss54 ,en ,kantmisduid+ is hi] niet 9 't spel4 ,imm]s1 ,kant's v]bod is e5 7volkom5 v]kla>b>e7 v]giss+ geblek5 #gh 7vgl4 ,heymans1 ,g4 u4 ,el4 p4 #bbf71 gelijk de psy*ologie s9ds ook heeft bewez51 dat de ruimte ge5sz9s vorm0 van heel ons wa>nem+sv]mog51 als zodanig1 ma> enkel van n 7volg5s &]5 twee7 bepaalde z97n57 kan zijn4 ,het is wa>1--gelocalise]d1 ruimtelik1 is de inh\d al onz] gewa>word+51 ma> we wet5 tans dat b4v4 smaak1 geur1 geluid1 ja zelfs--na> de grote ontdekk+ van de g5iale jonge ,b]keley 9 zijn ,new ,!ory ( ,vision0--al wat we zi51--oorspronkelik onruimtelik is1 sle*ts met behulp van qualitatieve v]s*ill51 die we als ruimtelikheids-symbol5 7locaaltek5s07 l]5 duid51 wordt gelocalise]d #gi4 ,de ruimte kan dus 9 elk geval sle*ts de vorm zijn van de ruimtez97n571 welke dat dan ook zij7n74 ,wat hangt nu1 bij 't hor5 van klank5 b4v41 uitsluit5d van 't ,subject af1 en wat m$e van het niet-ik8 ,( ik e5 a ( e5 c hoor1 en welke c1 b4v4 groot1 kle9 ( e5ge/reept enz41 ik hoor1 dat hangt niet van mij1 van de gee/ af1 7no* voor de klank-naiveteit1 no* voor de natuurwet5s*ap1 no* voor ,kant674 ,dus3 no* welke1 no* wat voor soort ton5 7a1 c2 orgel-muziek1 zang etc471 no* hoe vaak1 ( hoe lang ik die ton5 hoor1 no* welke ton5 ik sam5 hoor4 ,dat alles behoort dus tot de inh\d 7de mat]ie07 d] klankgewa>word+54 ,ik kan da>omtr5t ook niets wet51 dan 't bij erv>+0 gegev5e4 ,ma> wat ik wel van te vor5 #hj met absolute zek]heid kan wet51 dat is de v]h\d+1 wa>9 alle a's en c's en e's enz41 wa> en wanne] ik ze ook te hor5 krijg1 tot elk&] zull5 moet5 /aan4 ,ik weet1 dat elke a1 c1 enz4 z'n va/e plaats 9 het toonladd]/elsel moet hebb51 wa>door z'n int]val1 z'n v]wants*ap1 z'n con- en dissonantie met elke &]e wordt bepaald1 zodat de toonladd]--met al z'n trapp50 en drieklank51 en de da>door alle5 re$s gegev51 van alle willekeur onafhankelike wett5 van h>monie en modulatie 7#be7--va//aat als e5 heel /elsel van syn!tiese oordel5 a priori1 van wett50 wa>aan alle mogelike1 v]l$5 en toekom/ige1 toonreeks5 en toonv]b9d+5 ond]worp5 zijn1--omdat en zolang het zijn de zuiv] subjectieve1 psy*iese natuur-wett50 van het hor5 en voel51 van de muzikale ontvankelikheid ( app]ceptie4 ,al deze wett5 hebb5 betrekk+ op de eig5s*app5 van het toon/elsel1 het door ons geab/rahe]d en gecon/rue]d s*ema all] mogelike toongewa>word+54 ,deze e5dim5sionele 7sc4 9 en afmet+3 van laag tot hoog1 zi* uit/rekk5de7 s*aal1 dit s*ema1 wa>op elke ooit te hor5 toon a priori z'n plaats heeft1 is de vorm0 onz] toongewa>word+54 ,dit s*ema be/aat0 natuurlik niet &]s1 dan als e5 ,g$ank5d+01 z'n wa>heid0 be/aat enkel hi]91 dat het de w]kelike wijze is1 wa>op 7vorm01 wa>907 e5 ,subjekt alle ton5 moet ord551 localis]504--,elke toon heeft da> z'n bepaalde plaats--welke dat is1 hangt natuurlik van de gegev50 toon af1 behoort tot de inh\d0 d] erv>+4--,de toets5reeks van e5 piano geeft ons e5 niet ona>dig aans*\welik beeld van het ton5s*ema1 ma> natuurlik bezit dit zelf ge5 &]e w]kelikheid1 dan elke &]e ab/rakte =mul]+ van e5 geheel van mogelikh$51 dan b4v4 elke natuurwet04 ,ook is het e5 mat]iali/ies 7( zo m5 wil1 naturali/ies7 vooroordeel1 te m551 dat de eig5s*app5 van die vorm natuurwet5s*appelik v]kla>d0 z\d5 kunn5 word51 dat de physica er iets mee te mak5 _h1 dat b4v4 gegev5s omtr5t lu*ttrill+5 ons exac!id1 wiskunde1 9 de h>moniele] z\d5 kunn5 br5g5 #ha1 wat ,vis*] a>dig noemt de ,ma!matisirung des ,s*n50 #hb4 ,die trill+sgetall5 hebb5 hoeg5aamd niets met de k5m]k51 de qualiteit5 van ons toonladd]/elsel te mak54 ,t5 opzi*te van #c n trill+5 p] seconde be/aat tuss5 #d n1 #e n ( #f n trill+5 p] seconde ge5 &] dan dit quantiteitsv]s*il4 ,dat ik bij #f n precies dezelfde toon1 ma> e5 octaaf hog]0 hoor als bij #c n1 da>5teg5 bij #d n e5 heel &]e toon1 nl4 e5 die met de oorspronkelike e5 re9e qu>t0 vormt en met die zelfde hog]e0 e5 re9e qu9t0444 en bij #e n trill+5 we] e5 die met de beide e]/g5oemde e5 grote sext en e5 kle9e t]ts tot int]val heeft1 enz4--1 heel die qualitatieve p]iodiciteit 7telk5s van n tot #b n71 die sam5rijg+ van octav501 wa>b9n5 telk5s alle mogelike v]s*ill5de ton5 beslot5 ligg51--het b]u/ uitsluit5d op de inri*t+ van onze klankz91--7we] niet te v]w>r5 met het z9tuig ( het h]s5c5trum voor geluid71--absoluut niets da>van is me*anies01 quantitatief1 te v]kl>501 da> quantiteit ev5m91 't zij logies1 't zij ontologies1 ooit 9 qualiteit omslaat0 #hc als h]s5celbeweg+ ( welk objekt ook kan word5 omgezet0 91 ( ov]gaat0 tot444 bewu/zijn4 ,bij de kleur5 hebb5 we precies hetzelfde4 ,het ne1 zuiv] subjectieve kleur5s*ema1 de vorm0 van de kleurz91 geldt noodw5dig voor alle kleur5 die we ooit te zi5 kunn5 krijg51 wa> en wanne] ook4 ,altijd moet voor ons e5 v]zadigd geel veel me] op wit gelijk5 dan e5 v]zadigd blauw ( rood2 zo lijkt vol blauw me] op zw>t dan vol rood2 zo is ons wit0 e5 precies ev5 enkelv\dige gewa>word+ als gro50 ( geel ( zw>t enz4--,en dit alles heeft we] alle5 betrekk+ op onze kleur5z91--zelfs volkom5 k5nis omtr5t ae!rtrill+sv]s*ill5 kan ons absoluut niets da>omtr5t l]54--,en het kleur5s*ema bev9dt zi* ev5m9 erg5s buit5 ons als dat d] ton54 ,m5 zal nu ge5 moeite hebb5 om te begrijp51 wat de b$oel+ is1 als we de ruimte noem5 de vorm0 van e5 bepaald soort gewa>word+5--wa>s*ijnlik 7na> ik teg5ov] ,riehl1 ,liebmann en ,wundt c4s4 #hd1 mt ,heymans #he aanneem7 die van de beweg+sz94 ,dat betek5t dan dat de ruimte sle*ts het s*ema is onz] mogelike beweg+sgewa>word+52 deze kunn5 we willekeurig teweegbr5g51 ma> altijd sle*ts 9 #c ond]l+ onafhankelik v]&]like qualiteit5 #hf1 en elke gewa>word+ zal t5 opzi*te van elk dez] #c volkom5 bepaald zijn1 e5 plaats0 moet5 hebb5 9 onze drie-dim5sionele beweg+s vorm01 gelijk elke toon z'n plaats0 heeft op de n-dim5sionele toons*aal4 ,de ruimte d+50 zijn dan niets dan voor%&s onbek5de1 ma> nooit ruimtelik te d5k51 oorzak51 die beweg+sgewa>word+5 op van onze willekeur onafhankelike wijze belemm]51 en hun ruimtelike eig5s*app5 be/aan enkel 9 hun bepaalde v]h\d+ tot1 hun mogelike v]h9d]+ van1 onze mogelike beweg+sgewa>word+5 #hg4 ,ons s*ema is dus we] de vorm1 wa>na> we deze eig5s*app5 bepal52 en 9 deze onze ruimte heeft dus elk d+ z'n precies bepaalde plaats1 voor ,b]keley no* ,kant1 voor ,heymans no* voor e5 onz]1 anti-reali/51 hangt het van willekeur1 van e5 individu af1 ( iets ook ma> e5 duiz5d/e millimet] lang] ( kort] is #hh1 v]d]af ( di*t]bij zi* bev9dt dan iets &]s #hi enz444--ma> al deze hun ruimtelike eig5s*app51 plaats1 vorm1 grootte1 beweg+1 krijg5 de d+5 pas met1 en uitsluit5d met betrekk+ tot1 dit ons wa>nem+ss*ema1 zij hebb5 enkel z9 als inh\d van deze vorm1 zijn zond] deze als hun prius 9 't geheel niet mogelik ( d5kba>4 7#bg7 #b4 ,,kant ,,als ,,gee/elik ,,cop]nicus3 ,,vorm0 ,,niet ,,pha5om5al01 ,,ma> ,,ideal01 ,,dus ,,uitsluit5d ,,subjectief-1 ,,niet ,,transc5d5t-,,bepaald4 ,,tr5del5burg',s ,,d]de ,,mogelikheid0 ,,onmogelik4 ,tans zijn we dan gekom5 aan het belangrijk inzi*t 9 de idealiteit0 van e5 k5nisvorm1 als de subjectieve voorwa>de voor de mogelikheid van alle desbetreff5de k5nis9h\d en da>uit afgeleide pha5om5a01 als s*ema1 wet ( regel1 wa>na> zi* alle mogelike inh\d noodw5dig heeft te s*ikk51 zodat zijn aan die vorm0 te dank5 eig5s*app5 bij voorbaat 7a priori7 te k5n51 met zek]heid te voorspell5 zijn4 ,het spreekt imm]s vanzelf1--wat ma> altijd we] zelfs door e5 ,wundt c4s4 7,klpe vooral67 gelijk door ,h>tmann1 ,pauls5 e4a4 en e5 ,adickes voorwa> nog m$e1 wordt misk5d1 ( misvat--1 dat e5 wa>nem+svorm1 ook uitsluit5d subjectief bepaald moet zijn1 dat het ge5 z9 heeft d5 ,fall zu setz50 7die door ,kant b]seh5 z\ zijn6 ,tr5del5burg's befaamde ,lcke07 dass die ,realitt5 selb/ j55 ,=m5 uns]es ,ans*au5s und ,d5k5s entspre*51 ihn5 glei*540 7,klpe1 ,i4 ,kant01 p4 #ge74 ,ik zie niet 91 wat het z\ moet5 betek55 zelfs1 dat e5 ab/rakt s*ema van alle mogelike gewa>word+5 van e5 bepaalde soort1 dus de =mul]+1 de wet van e5 bepaalde bewu/zijnsreactie444 tev5s0 eig5 z\ zijn aan de transc5d5te0 d+51 de w]kelikheid4 ,0 i/ d5n ab] unt] e9] subjectiv5 ,=m zu d5k51 die zuglei* objectiv se9 soll8 ,soll5 etwa au* die ,objecte lees3 die ,d+e an si* aufnehm5de' ,=m5 hab580 vraag ik met ,h]mann ,coh5 7,kants ,!orie d] ,erfahrung p4 #afb74 ,re$s van de mat]ie0 d] gewa>word+5 7h>d1 gro51 zoet enz47 is het na> wij bov5 hebb5 bewez5 e5 dogma zond] grond en zond] z91 dat zij tev5s onafhankelik van de gewa>word+51 als eig5s*ap0 op-zi*-zelve z\de be/aan2 hoeveel te me] van e5 vorm01 sc4 e5 s*ema1 e5 v]h\d+swet van mogelike gewa>word+51 die 9 't geheel niet van het gewa>geword5e1 ma> uitsluit5d van de gewa>word5de gee/ afhankelik kan word5 g$a*t4 ,deze vorm0 kn alle5 subjectief0 g$a*t word51 en geldt ds1 kra*t5s deze subjectiviteit1 noodw5dig en algeme5 voor alle desbetreff5de inh\d1 is dus da>door objectief0 9 de /r5g/e z9 van het woord444 #ij ,jui/ dit is ,kant's ,cop]nicaanse revolutie3 ,het gek5de1 de natuur 7die ,erfahrungswelt07 heeft de algem5e eig5s*app5 ruimtelikheid en tijdelikheid niet te dank5 aan onbek5de1 transc5d5te1 algem5e eig5s*app5 van het ,an-si*1 het onafhankelik-van-k5n5-,zijnde 7deze word5 ons dus niet als algem5e inh\d0 d] erv>+0 door het ,an-si*1 door e5 transc5d5te ruimte en e5 transc5d5te tijd1 gegev52--zo ja1 dan w>e die algeme5heid sle*ts e5 voorlopige v]ond]/ell+ van op z'n hoog/ feitelike1 nooit noodw5dige geldigheid1 zodat onze axioma's omtr5t de one9digh$5 tijd en ruimte met al hun apodictiese ov]s*rijd+ all] erv>+smogelikheid1 gelijk de da>op geb\wde volkom5 exacte wet5s*app5 meetkunde en phoronomie1 l\t] zelfb$rog en dogma z\d5 zijn71 ma> aan ruimtelik- en tijdelikmak5de eig5s*app5 van de k5n5de subjectiviteit2 word5 dus als vorm0 d] erv>+ door het ,subject aan het gek5de v]le5d en hun algeme5heid is eo ipso noodw5dig en die noodw5digheid v]kla>d #ia4 ,ruimte en tijd zijn dus1 ,kantiaans gesprok51 niet pha5om5al01 ma> ideal0--zijn niet pha5om5a 7b5e fundata071 ma> functies van het transc5d5tale0 subject1 van het gee/elik prius d] pha5om5a4 ,dt is hun subjectiviteit04 ,subjectiviteit5 zijn nu e5maal niet d5kba> zond] subject4 #ib ,e5 ,ans*auungs=m ohne 7 onafhankelik van7 ,ans*auung1 is ev5 ond5kba> als444 e5 ,d5k=m 7zo de negatie7 ohne ,d5k56 ,zo m9 als iets negatiefs als zodanig 7niet-rood1 niet-/(felik7 be/aanba> te d5k5 is onafhankelik van het d5k51 zo m9 kan iets ruimteliks als zodanig be/aanba> word5 g$a*t onafhankelik van het wa>nem54 ,ge5 wond] dus dat ,kant die onmogelike dritte ,mgli*keit0 van ,tr5del5burg 7wa>op /raks zo wa> ,h>tmann z'n hele transc5d5tale realisme0 b\wt1 en wa>op tr\w5s re$s heel ,hegel's e5heid van zijn en d5k50 ru/1 heel de ,duitse zgn4 ,id5tittsphilosophie7 auss] a*t gelass5--ge5 ov]weg+ wa>dig heeft gekeurd1 als zijnde z9l$ig04 ,i* m*te g]ne wiss51 wie d5n me9e ,behauptung5 bes*aff5 se9 ms/51 damit sie ni*t e95 ,idealismus en?ielt54 ,ohne ,zweifel ms/e i* sag51 dass die ,vor/ellung vom ,raume ni*t bloss dem ,v]hltnisse1 0 unsre ,s9nli*keit zu d5 ,objekt5 hat1 volkomm5 gemss sei1 d5n das habe i* gesagt1 sond]n dass sie sog> dem ,objekt vllig hnli* sei2 e9e ,behauptung1 mit d] i* ke95 ,s9n v]b9d5 kann1 s w5ig1 als dass die ,empf9dung des ,rot5 mit d] ,eig5s*aft des ,z9nob]s1 d] 8 diese ,empf9dung 9 mir erregt1 e9e hnli*keit habe40 7,prol4 p4 #fh74 #ic ,ma> ge/eld al1 deze z9l$igheid hadde z91 w>e mogelik 7des ne571 dan z\ zij nog1 ev5als wij bov5 voor de gewa>word+s9h\d betoogd53 #a4 ,absoluut onm]kba>1 onv]ifie]ba> zijn2 #id ha> aan te nem5 w>e dus dogmatisme van 't zuiv]/e wat]1 wa>voor ge5 enkele grond ooit kan word5 gegev5 ( g$a*t zelfs4 ,want wij hebb5 nooit met iets &]s te mak51 dan met onze0 empiriese0 objectieve0 ruimte1 en de da>9 zi* bev9d5de1 da>van afhankelike0 ruimt$+5444 7dat ,h>tmann met het naturali/ies realisme die objectieve natuur voor transc5d5t0 h\dt1 is ge5 f\t van ,kant74 #b4 ,z\ deze ov]e5/emm+ ( gelijkheid0 zelf444 e5 grondeloos wond]1 zuiv]e tov]ij #ie zijn en &]s niet4 ,tuss5 ons bewu/zijn en het bewu/zijn/ransc5d5te als zodanig be/aat zelfs ge5 d5kb>e geme5s*ap444 en to* z\d5 we er iets van bezitt51 van k5n50444 ja zelfs het als gelijk5d op0 787 het k5b>e444 k5n56 ,wie t] zake niet ondeskundig is1 begrijpt1 dat de aanhang]s van deze le] zelf hun b$oel+ misduid54 ,ze b$oel5 de ne objectieve ruimte en ha> natuur04 ,ze zijn aanhang]s van e5 empiries realisme0 444 en m55 transc5d5taal-reali/5 te zijn4 ,zek] is het bevreemd5d1 dat e5 zo s*]p en nu*t] d5k] als ,dr4 ,dr ,m\w t5 deze diep g5oeg ond] ,h>tmann's invlo$ /aat1 om zelfs te wan51 dat ,heymans hi] door ,h>tmann z\ kunn5 ( moet5 word5 v]bet]d1 dat 9 ,h>tmann de g$a*t5 van ,kant tot ru/ige volwass5heid zijn gekom504 ,h>tmann's held]e1 zakelike1 zelfv]zek]de1 gezondv]/&elike betoogtrant w]kt dan ook zo ov]r$5d1 dat niet alle5 de vele wet5s*appelik-ontwikkelde lek51 voor wie ,kant ontoegankelik blijft1 t]wijl de filoso( van het ,onbewu/e hun v]tr\wde leidsman is geword5 omtr5t ,philosophis*e ,frag5 d] ,geg5w>t0 en ,mod]ne ,probleme01 ma> ook s*rijv]s van naam #if ,kant's transc5d5taal idealisme01 zijn wa>nem+sle] 9 't biezond]1 door ,h>tmann's zgn4 transc5d5taal realisme0 we]legd en afg$aan a*t54 ,ind]daad =mule]t ,h4 z zuiv] de teg5w]p+51 die i$] onbevang5e0 voelt en d5kt1 dat het mij van groot belang toes*ijnt1 jui/ deze repres5tatieve ,kantmisvatt+ te niet te do54 ,ma> e] ik da>toe ov]ga1 zull5 wij ons nad] v]gewiss5 van de da>toe b5odigde1 m]5deels re$s bov5 gewonn51 k5ni/heoretiese resultat5 d] kritiek1 da>bij speciaal het ,transobjectieve beh&el5d 9 zijn v]h\d+ tot het objectieve en het individuele4 ,imm]s1 de kritiek heeft aan het ,objekt twee functies ontnom51 die beide onmisba> zijn3 die van gewa>word+soorzaak1 en die van concrete w]kelikheid1 onafhankelik van mogelike wa>nem+4 ,deze ha> ontk5n+ v]wij/ dus onmiddellik1 positief1 na> de ,drag] di] functies--na> het ,transobjectieve1 dat t5 aanzi5 van mogelike wa>nem+ an-si*0 ( transc5d5t0 moet het54 ,,ho(d/uk ,,iv4 ,,het ,,transobjectieve 7,,an-,,si*074 ,,zijn ,,tweel$ige ,,k5ni/heoretiese ,,functie3 ,,metaphysies ,,sub/raat ,,d] ,,pha5om5a ,,en ,,gewa>word+soorzaak4 #a4 ,,kant',s ,,twee,,rlei ,,an-,,si*04 ,,de ,,tijd ,,als ,,vorm0 ,,van ,,inn]like ,,wa>nem+0 7,,bewu/zijn74 ,wij k5n5 en ond]s*eid5 nu1 met ,kant1 deze drierlei k5ni/heoretiese wa>de3 #a4 ,de gewa>word+ en de voor/ell+ ( g$a*te1 het individueel-psy*iese1 onruimtelike1 wel tijdelike1 concrete1 w]kelike1 onmiddellik gek5de1 gegev5e0 van eig5 belev+4 #b4 ,de natuur0 7die ,welt d] ,ers*e9ung51 ,geg5/nde d] ,erfahrung1 empiris*e ,realitt1 empiris*5 ,objecte72--zij is niets dan het ab/ract geheel ( sy/eem all] mogelike gewa>word+s9h\d51 wa>van dus de inh\d5 van w]kelike gewa>word+5 niet gevolg zijn1 ma> g$eeltelike concrete v]wez5lik+ 7#bi71 actualis]+ 7,appreh5sion zegt ,kant wel72 zij ontle5t aan vorm en inh\d van gewa>word+5 ha> eig5s*app502 be/aat uit ruimtelike1 rode1 ronde1 geurige enz4 d+54 ,het is e5 sy/eem1 betrokk5 niet op u ( mij1 ma> op das ,bewus/se9 b]haupt01 niet op enig subject1 ma> op de subjectiviteit--e5 uit/ek5d woord1 om z[el het onp]soonlike uit te drukk51 als g$a*t5 aan e5 concrete ,algee/ enz4 uit te sluit54 #ig #c4 ,de oorzaak d] gewa>word+51 het mogelike-wa>nem+-ov]s*rijd5de1 transc5d5te1 het ,an-si*4 ,kant k5t tweerlei ,an-si*3 n 9 de m9d] /r5ge z9 van3 het van mogelike wa>nem+ onafhankelik be/a&e1 b4v4 e5 &]-ik2 dus het alln voor ,kant's inn]e ,s9n0 be/a&e3 ,zo1 wa> ,kant zegt3 7p4 #cjf7 ,dadur* wrde d] ,ausdruck wegfall5 dass nur ,seel5 7als besond]e ,art5 von ,sub/anz57 d5k51 es wrde vielmehr wie gewhnli* heiss51 dass ,m5s*5 d5k51 d4i4 eb5 dasselbe 0 als uss]e ,ers*e9ung ausg$ehnt i/1 inn]li* 7an si* selb/7 e9 ,subject sei1 0 ni*t zusamm5gesetzt1 sond]n e9fa* i/ und d5kt40 ,9 diezelfde g$a*t5gang volgt ev5 da>na e5 al9ea1 die tot motto z\ kunn5 /rekk5 aan het psy*omonisme1 en wa>na> alle reali/iese dogmatici niet dr+5d g5oeg v]wez5 kunn5 word53 ,v]glei*5 wir ab] das d5k5de ,i* ni*t mit d] ,mat]ie sond]n mit dem ,intelligibel51 wel*es d] uss]5 ,ers*e9ung1 die wir ,mat]ie n5n51 zum ,grunde liegt3 s knn5 wir1 weil wir vom letzt]5 g> ni*ts wiss51 au* ni*t sag53 dass die ,seele si* von diesem irg5d wor9 inn]li* unt]s*eide40 #ih ,het twe$e ,an-si*01 9 de /r5ge eig5like betek5is sc43 onafhankelik van alle v]h\d+ tot enig bewu/zijn1 dus niet alln van onze z9n50 na> het gewone spraakgebruik 7dus van de wa>nem+ en ha> vorm571 ma> ook van de inn]e ,s9n0 en ha> tijdvorm2 onafhankelik van heel onze ,s9nli*keit0 9 ,kant's z94 ,ov]duidelik en h]haaldelik def9ie]t en v]kla>t ,kant zelf dit ,an-si*3 ,p4 #ef3 die ,idealitt des ,raums 9 ,ansehung d] ,d+e1 w5n sie dur* die ,v]nunft an si* selb/ sie an si* selb/6 erwog5 w]d51 d4i4 ohne ,rcksi*t auf die ,bes*aff5heit uns]] ,s9nli*keit zu nehm50 7,deze woord5 geld5 onv]&]d voor het ,an-si* 9 de #a/e gelijk 9 de #b;de z91 zo m5 ond] ,s9nli*keit0 dan ma> voor 't #a/e geval de z9n5 v]/aat 9 de gewone betek5is1 9 't #b;de geval er ,kant's inn]e ,s9n0 das ,ans*au5 uns]] ,selb/ und unsres inn]n ,zu/&es0 7p4 #fj7 ond] begrijpt474 ,w5n wir von uns]] ,art1 uns selb/ inn]li* anzus*au5 und v]mittel/ dies] ,ans*auung au* alle uss]5 ,ans*auung5 9 d] ,vor/ellungskraft zu befass51 ab/rahir51 und mi?9 die ,geg5/&e nehm51 s wie sie an si* selb/ se9 mg51 s i/ die ,zeit ni*ts40 7p4 #fa74 ,p4 #fb3 de w]kelikheid an si* selb/ 7ohne ihr ,v]hltniss auf uns]e ,ans*auung704 ,p4 #adc3 ,d+e an si* 7ohne ,rcksi*t1 ob1 und wie sie uns gegeb5 w]d5 mg5701 welk begrip gegeb50 op zijn beurt nog e5s nauwkeurig wordt oms*rev53 dass f]n] die e9zige ,art1 wie uns ,geg5/nde gegeb5 w]d51 die ,modification uns]] ,s9nli*keit sei04 ,ev5zo 9 de aanhef p4 #dh3 diese ,ans*auung f9det ab] nur ,/att1 s(]n uns d] ,geg5/& gegeb5 wird2 dieses ab] i/ wi$]um nur dadur* mgli*1 dass er das ,gem? wij zegg5 teg5woordig3 de psy*e auf gewisse ,weise afficire4 ,die ,fhigkeit 7,receptivitt71 ,vor/ellung5 dur* die ,art1 wie wir vor ,geg5/nd5 afficirt w]d51 zu bekomm51 heis/ ,s9nli*keit04 #ii ,al de zelfteg5spraak1 die m5 ,kant t5 aanzi5 van het ,an-si* v]wet5 heeft1 v9dt ha> v]kl>+1 zov] zij onloo*5ba> is1 9 die tweerlei z9 van het ,an-si*4 ,alle teg5/rijdigh$5 v]dwijn51 indi5 m5 sle*ts die beide uitn h\dt3 #a4 het meta-physies psy*ies ,an-si* #ajj1 dat causaal kan zijn1 ons afficirt01 en zelf we] afhankelik is van #b4 het meta-psy*ies ,an-si*4 ,al wat van het e]/e gezegd wordt is dus 9 de grond sle*ts het 9 de bewu/zijnssfe] getranspone]de symbool van het twe$e1 eig5like1 van alle bewu/zijn onafhankelike ,an-si*4 ,we kunn5 dus ook zegg53 m5 moet ond]s*eid5 het ,an-si* an-und-fr-si* en de ,ers*e9ung0 van dit ,an-si*0 voor de inn]e ,s9n01 dus z'n v]tijdelik+ 7heel het bewu/zijnslev51 het psy*iese als zodanig74 ,t]wijl dan deze tijdelike 7en a4z4 pha5om5ale07 w]eld nog we] door ha> v]h\d+ tot het wa>nem+sv]mog51 tot de uitw5dige z9nelikheid1 ha> ruimtelik1 9 eng]e z9 z9nelik01 /(felik1 physies0 w]eldpha5ome5 meebr5gt en da>van het ,an-si*1 de grond01 kan word5 g5oemd4 ,wij behoev5 bij elke plaats sle*ts te vrag53 /aan wij hi] a*t] ruimte- en tijd-kritiek ( a*t] de #a/e1 ma> nog vr deze laat/e4 ,het ,an-si* als afficir5d01 als oorzaak0 7#cj7 van gewa>word+1 als gelijktijdig met zijn ,ers*e9ung1 is tijdelik g$a*t1 ma> onruimtelik1 on/(felik4 ,het kan dus b4v4 d5k5d subject0 zijn1 gelijk 9 het ,psy*omonisme4 ,deze hele conceptie /aat dus1 en is ook bij ,kant /ellig ont/aan1 vr zijn tijdkritiek1 die hij zond] twijfel na en na> analogie van zijn ruimtekritiek heeft ontdekt1 #aja gelijk die analogie de grote drijfkra*t van ,kant's hele sy/eem is gewee/4 #ajb ,opm]kelik is b4v4 hoe pas 9 de ,prolegom5a 7 #aj7 de ari?metica 9 dezelfde v]h\d+ tot de tijdkritiek komt te /aan1 als de meetkunde tot de ruimtele]1 t]wijl van die rek5kunde 9 de ,ae/hetik zelve444 niet g]ept wordt444 t]e*t4 ,want deze analogie1 hoe voor de h& ligg5d en v]leidelik ook1 is f\t en wa>deloos1 al wordt die f\t ook door ng zoveel ,kant-discipel5 gelovig nagepraat3 ,coh51 ,natorp1 ,/amml] en zelfs de zelf/&ige ,s*op5hau] en ,riehl4 #ajc ,heymans heeft gelijk1 dat hij ze nauweliks e5 enkel z9netje van we]legg+ wa>dig keurt 7,g4 u4 ,e4 #ce74 ,kant's g5iale ruimte-vond/1 die hem v]hief bov5 heel de z9nelike w]eld1 die heel de natuur 9 ha> gewa&e zelf/&igheid voor hem t]ug de$ de9z5 en v]z9k51 bra*t hem tot de v]metel/e1 mee/ wid]s9nis*e01 all] wijsg]ige hypo!s53 ook de tijd is sle*ts vorm01 geldt sle*ts transc5d5taal01 en heel onze bewu/zijnsw]eld is dus pha5ome51 nit 9 die banale positivi/iese z91 wa>9 met en na ,comte elk wet5s*appelik0 s*rijv]1 elk mat]iali/1 spreekt van de physiese en de psy*iese v]s*ijnsel501 wa>mee hij dan de geweldige wa>heid te v]/aan wil gev51 dat al onze k5nis m5selike01 relatieve0 k5nis is 7phnomnes0 bij ,b]gson1 ,lvy-,bruhl en tal van &]571 ma> 9 die diepe kritiese betek5is van het woord1 die1 elke voor/ell+smogelikheid ov]s*rijd5d1 de gee/ nog enkel de negatie ov]laat t] b]eik+ van het begrip d] meta-psy*iese ontijdelikheid4 ,van dit tijdloos1 tijd/ell5d ,an-si* is alle wet5s*ap ons ontzegd2 hi] is de gr5s1 niet van ons d5k51 wel van ons k5n5 b]eikt1 hi] _h ,kant's geprangde gelo( e9delik de ruimte gevond51 wa> het we] vrij kon adem54 ,hi] beg9t de metaphysica 9 de niet-wet5s*appelike z91 die eig5lik metapsy*ica di5de te het52--bij ,kant de moraal!ologie1 bij zijn dogmatiese epigon5 het /elsel4 ,hi] kan1 dat spreekt vanzelf1 van causaliteit01 zov] deze tijd1 imm]s v]&]+1 ond]/elt1 ge5 sprake me] zijn4 ,hi] re/5 ons sle*ts door analogie v]worv51 negatieve gr5sbegripp503 gelijk het ruimtelik heelal sle*ts e5 gewa>word+sfunctie is van de ruimte/ell5de1 onruimtelike psy*iese w]kelikheid1 zo is deze zelf sle*ts e5 bewu/zijnsfunctie van het tijdfund]5d1 ontijdelik ,an-si*01 dat als zodanig eo ipso1 onafhankelik van en transc5d5t voor alle mogelike bewu/zijn1 vol/rekt onk5ba> en sle*ts p] negationem d5kba>1 ma> tev5s1 bij aanva>d+ d] nooit we]legde1 wa>s*ijnlik wel nimm] te we]legg51 tijdkritiek1 onloo*5ba> is444 en de diep/e grond van ons eig5 wez54 ,sle*ts de dogmadod5de k5niskritiek kan deze gr5s all] mogelike k5nis /ell5--sle*ts het dogma kan ha> loo*55 7het tijd-realisme7 ( wan5 ha> te ov]s*rijd5 7het speculatief idealisme074 ,en met de ne eeuwige wa>heid 9 ha> niet-tijdelik onv]&]ba> niet-be/aan v]w>re to* niem& lang] het ,an-si* 9 zijn tijdloos wijl tijd/ell5d zijn4 ,want de wa>heid is1 als geheel all] mogelike w>e oordel51 e5 functie van het oordeelv]mog51 dus van d5kbeeldig bewu/zijn1 t]wijl het ,an-si* niet alle5 niet afhangt van het bewu/zijn1 ma> jui/ omgeke]d alle bewu/zijn als z'n tijdfunctie e]/ mogelik maakt4 ,zond] bewu/zijn ge5 wa>heid1 niet omgeke]d2 zond] ,an-si* ge5 bewu/zijn1 niet omgeke]d6--,de gee/1 imm]s het d5kbeeldig subject d] mogelike w>e oordel51 is het prius d] wa>heid1 het ,an-si* is het prius van zijn v]tijdelik+1 van de gee/4 #b4 ,,het ,,reale ,,( ,,sub/ratum ,,d] ,,natuur ,,en ,,de ,,causaliteit4 ,,het ,,psy*iese ,,en ,,de ,,ruimte4 ,de v]h\d+ van grond tot pha5ome5 e5 causale0 te noem5 is altijd onzuiv]1 ja zelfs kortweg onjui/1 onv]s*illig ( m5 't begrip causaliteit res]ve]t uitsluit5d voor de tev5s ruimtelike pha5om5ale v]h\d+ van zgn4 oorzaak en gevolg0 9 de physica 7pseudo-causaliteit0 van ,heymans7 ( wel het uit/rekt ov] het t]re9 van het psy*ies gebeur54 ,9 ge5 d] beide gevall5 behoev5 wij de door ,zieh5's reali/ies misv]/& ons aangewrev5 dubbele causaliteit0 #ajd voor onze rek5+ te nem54 ,want na> de e]/g5oemde t]m9ologie heeft elke beweg+ ha> oorzaak0 uitsluit5d 9 voorafga&e beweg+1 na> het &]e zuiv]d] woordgebruik is het 7v]mo$elik psy*ies7 reale1 wa>van de beweg+ pha5ome5 is1 wel oorzaak van elke concrete psy*iese beweg+sgewa>word+1 niet e*t] van het ab/ract sy/eem van bepaalde mogelike gewa>word+s9h\d51 ge=mule]d tot e5 bepaalde beweg+04 ,ik a*t het dus aanbevel5swa>dig1 vooral teg5ov] reali/ies misv]/&1 voor deze specifieke v]h\d+ van ,reale tot ,pha5ome5 de k5ni/heor4 naam ,grond0 79 de z9 van hetge5 t5 grondslag ligt07 ( reel ,sub/raat0 te beh\d54 #aje ,het pha5ome50 van e5 reale0 is het geheel d] pha5om5ale 7op het univ]seel subject betrokk57 eig5s*app5 van dit reale1 e5 niet-tijdelike v]h\d+ dus1 9 teg5/ell+ tot de causale4 ,e5 voorbeeld zal dit betoog volkom5 duidelik mak53 ,na> het psy*omonisme is de psy*e sub/ratum1 reale1 van het pha5ome5 h]s551 t]wijl we niet kunn5 zegg53 de psy*e is oorzaak van de h]s552 oorzaak e*t] is de psy*e actueel van alle concrete en pot5tieel van alle mogelike h]s5gewa>word+51 #ajf door ha> zuiv] causale inw]k+ op 7,afficirung0 van7 het wa>nem+sv]mog5 van e5 &]e psy*e4 ,het physies pha5ome5 van deze zuiv] psy*iese rele inw]k+ van de ene psy*e op de &]e is de ruimtelike 7pseudo-7inw]k+ van het ene bre9 op het &]e4 ,van deze physiese bre9v]&]+ is dus het psy*iese nimm] oorzaak01 alle5 we] reel sub/raat04 ,t]wijl het dus na> het realisme van elk allooi h]s55 zijn1 die ons de h]s5gewa>word+5 gev5 7 hun eig5s*app5 do5 reproduc]57 is het voor de k5nis-kritiek het niet-ruimtelik reale d] h]s55 7b4v4 na> het monisme iets psy*ies71 dat ons de h]s5gewa>word+5 geeft 7 de h]s5eig5s*app5 doet produc]574 ,het reale is dus niet oorzaak van de natuur1 ma> z\ oorzaak zijn van de gewa>word+5 van het subject d] natuur1 indi5 dit be/ond 79 plaats van te zijn sle*ts g$a*t prius1 hypo!sis01 van e5 sle*ts g$a*t betrekk+/elsel74 ,zi$a> 7voor 't e]/ zov] ik weet1 en zo exakt mogelik7 causaal ontle$ de betek5is van de k5nis-!oretiese /ell+3 het reale 7 ,d+ an si*0 transc5d5taal ,object0 ,sa*e0 ,geg5/& b]haupt0 enz47 is sub/ratum 7 das wahre ,korrelatum01 d] transc5d5te ,grund07 d] natuur4 ,moge na deze toeli*t+ voor ge5 van mijn lez]s me] onduidelik zijn het v]s*il tuss5 #a3 rele individuele gewa>word+51 #b3 ph5om5ale object5 7het ruimtelike heelal71 #c3 het rele sub/ratum van #b1 van de objectieve w]eld4 7#ca7 ,vrag5 we na> het ont/aan1 de h]kom/ onz] gewa>word+51 dan hebb5 wij met #b niets te mak51 enkel met concrete realiteit4 ,niet het objekt1 ma> zijn reel sub/raat v]oorzaakt onze gewa>word+4 ,ae!rtrill+50 zijn dus nimm] oorzaak van ma> zijn integ5deel afleidsel uit gewa>word+54 ,onze kleurgewa>word+5 zijn0 dus niet alle5 ge5 ae!rtrill+51 ma> ev5m9 gevolg0 van ae!rtrill+52 de k5ni/heoreties-zuiv]e v]h\d+ van beide is deze3 het reel sub/ratum d] ae!rtrill+5 v]oorzaakt 7indirect7 onze kleurgewa>word+52 nad] uitgew]kt3 dezelfde onruimtelike realiteit die op onze kleurz9 zodanig inw]kt1 dat onze gee/ de rood-gewa>word+ produce]t 7i4e4 dat wij e5 kleur1 i4c4 rood1 wa>nem57 z\ op onze beweg+sz91 indi5 deze 7b5ev5s onze tijdz97 ma> fijn g5oeg ontwikkeld w>e1 zodanig inw]k51 dat e5 bepaalde1 door ons geproduce]de beweg+s-gewa>word+ #djj billio5 maal p] seconde z\ word5 g]emd1 dat wij #djj billio5 trill+5 p] seconde z\d5 wa>nem54--,&] voorbeeld3 ,als wij e5 tafel zi51 word5 onze vorm-kleur-grootte-gewa>word+5 niet v]oorzaakt door e5 niet-gegev51 rele1 concrete tafel 7die be/aat niet71 no* door die objectieve tafel1 die we zegg5 wa> te nem50 7d4w4z4 die we ons voor/ell5 na> aanleid+ van onze gewa>word+51 en wa>op we deze betrekk571 ma> door het rele1 en als zodanig vorm-1 kleur-1 grootte-loze sub/ratum van 't objekt tafel4 ,doet die tafel dan niets 9 dit w]kelik proces8 ,ne54 ,als we vrag5 na> de invlo$ van die tafel /ell5 we ons op pha5om5aal1 ruimtelik /&punt2 ergo1 die tafel w]kt uitsluit5d 9 op onze h]s55 via lu*t1 ae!r1 z9tuig52 we zijn op het gebi$ d] beweg+51 d] natuur01 d] z9nelike erv>+04 ,we h\d5 ons bezig met de w]eld d] ruimte--en da> mog5 al ( niet gekleurde1 kl9k5de1 geurige1 ( enkel beweg5de voorw]p5 zijn 7al na> we ons het voorond]/eld subjekt met kleur-1 geluids- enz4 -z91 ( enkel met beweg+sz9 w5s5 te d5k571--ook m5s5-li*am51 z9tuig51 h]s551--nooit1 al doorkruis5 we 7physiologies gesprok5067 die ne one9dige ruimte d] ne e9dige natuur 9 alle ri*t+51 nooit ( n]g5s zull5 we da> ook ma> iets psy*ies1 e5 g$a*te1 e5 gewa>word+ als zodanig1 e5 v]lang51 e5 h]9n]+ aantreff51--ge5 subject1 ge5 gee/0 is da>1 9 de ruimte1 te v9d54 ,dat wet5 we met absolute analytiese zek]heid4 #ajg ,als b4v4 de he] ,f4 van ,e$5 met het ,spiritisme 7#cb7 zegt 7,de ,blijde ,w]eld1 #aijc1 pag4 #hj71 dat 9 deze kam] zi* miss*i5 wie weet hoeveel gee/5 bev9d51 #ajh--;dan kunn5 we met de apodiktiese aprioriese /elligheid d] k5nisle] antwoord53 ge5 enkele6 ,9 deze kam] kan zi* ex hypo!si niets &]s bev9d5 dan444 mat]ie4 ,ma> wijzelf dan1 ik b5 to* hi] 9 deze kam]1 en ik b5 to* e5 gee/8 hoor ik de he] v4 ,e$51 en niet hem alle51 #aji antwoord54--,ook gijzelf1 als gee/1 bev9dt u niet 9 deze kam]4 #aaj ,wa> precies z\ uw gee/ dan zijn8 ,9 uw li*aam1 uw h]s551 soms8 ,welke plaats1 welke vorm heeft uw gee/ da>8 7#cc7 ,wat zi* 9 de ruimte1 9 de kam]01 bev9dt is enkel en alle5444 uw li*aam1 alias444 mat]ie4 ,en zo gij uw eig5 gee/ zoekt1 wilt localis]51 9 de kam]01--gij zult n]g5s &]s t]e*t kom5 dan bij uw444 bre94--,ma> ik01 het ,subject1 b5 to* hi]04 ,zek]1 do* dit hi]0 is1 zo zag5 we jui/ bov51 e5 zuiv] individueel psy*ies1 onruimtelik begrip4 ,probe] ma>1 het te objectiv]51 te plaats5 9 de ene ruimte444 en op hetzelfde og5blik zijt ge we] 9 de /(felike w]eld t]e*t gekom51 is uw ik v]vang5 door uw bre94 7#cd7 ,wij wet5 nu imm]s1 dat zi* onmogelik 9 de ruimte kan bev9d51 wat zelf die ruimte /elt04--,op ,kant's wijs gezegd3 ,de gee/ is niet 9 de ruimte1 ma> de ruimte is 9 de gee/4 7#ce7--;,dit geldt n4b4 ook van elke individuele gee/1 al /elt deze niet de ne univ]sele ruimte1 ma> de ruimtelikheid zijn] gewa>word+s9h\d54 ,teg5ov] het neo-realisme d] zgn4 ,neo-,kantian5 kan dit niet s*]p g5oeg geh&haafd word54 ,zo lez5 wij op p4 #efe van ,bella> ,spruyt's ,ges*i$5is d] ,wijsbege]te3 ,wat wij van onze jeugd af bes*\w5 als onafhankelijk van ons be/a&e zijn zek]e d+5 9 de ruimte2 ma> ruimte en al wat da>9 is1 is afhankelijk van ons k5v]mog5 tot zov] heel go$ d4w4z4 natuurlijk niet van ons individu1 dat zelf ruimte inneemt1 ma> van het syn!tis* elem5t 9 ons k5v]mog51 dat 9 alle m5s*5 voorkomt en wa>aan ruimte ha> be/aan dankt40 ,het door mij gecursive]de mag alle5 ges*rev5 word5 door444 e5 mat]iali/ d4w4z4 iem&1 voor wie het individu0 betek5t444 /(4 #c4 ,,het ,,an-,,si*-,,loos ,,imman5t ,,idealisme0 ,,als ,,t]ugval ,,9 ,,reali/ies ,,physicisme4 ,,de ,,go$e ,,b]keley1 ,,halluc9aties ,,en ,,na-,,kantiaanse ,,ong]ijmdheid04 ,tr\w5s1 heel dat ,an-si*-loo*55d e?is]5d irrealisme1 deze ,kantv]zak+ 9 naam van ,kant1 wa>van 9 ,duitsl& ,w9delb&1 ,rick]t1 ,natorp de ho(dv]teg5woordig]s zijn en dat hi] te l&e e5 e*o gevond5 heeft 9 ,bella> ,spruyt1 ,kohn/amm en ,dr4 ,ov9k1 b]u/ 9 de grond op het oude1 door ,kant v]nietigde1 object-realisme1 op physicisme 7om de teg5/ell+ teg5 het psy*isme s*]p] te do5 uitkom5 dan met het woord naturalisme1 da> natuur0 jui/ bij deze ri*t+ al het causaal-v]bond5e1 heel de w]eld 9 tijd en ruimte1 heel ,kant's ,erfahrungswelt1 dus 9 elk geval ook het psy*iese omvat74 ,zij all5 moet5 ,kant's le] v]lat5 re$s bij die fundam5tele vraag3 hoe kom5 we aan onze gewa>word+58 ,zij loo*55 het ,an-si* dat ons voor ,kant #aaa en 9 wa>heid de gewa>word+5 geeft1--voor hun is het begrip gegev5 zijn' 7is7 het all]la/ig/e van de geheele ,erk5ntniskritik01 zoals ,dr4 ,ov9k 7,twm4 ,ts4 #ahig1 p4 #eed7 het uitdrukt1--natuurlik1 want nu blijft hun als oorzaak onz] gewa>word+ alle5444 het object ov]6 ,en hoeze] m5 nu dit object ook idealis]50 moge--het is en blijft e5 gewa>word+s-d]ivaat1 e5 ruimtelik iets4 7#cf7 ,bij ons polemise]t ,dr4 ,ov9k 7,kant's ,transc5d5tale ,me?ode1 ,twm4 ,ts4 #ahig1 p4 #cff7 aldus3 ,en dan die zoog5aamde subjectiviteit d] z9nelijke gewa>word+56 ,deze moet5 9 de ziel v]oorzaakt zijn door de d+51 die dan natuurlijk als re$s exi/e]5de g$a*t word54 ,en exi/e]5 do5 ze dan ev5 natuurlijk 9 de ruimte2 dus die ruimte is er al40--,ev5 natuurlijk0 444 sle*ts voor ,dr4 ,ov9k's naturalisme4--,want die d+50 zijn natuurlik niet de natuurd+52 en exi/]5 do5 ze dus ev5 natuurlik444 niet 9 de ruimte4--,dr4 ,ov9k's irrealisme1 dat ,kant's pha5om5aal object als h&el+0 en het ,d+-an-si* als taak0 wil opvatt5 7,deze uitdrukk+ heeft het voordeel1 dat zij radicaal het quasi van zelfsprek5d begrip zijn' en exi/e]5' opheft0671 v]valt dan ook radicaal 9 mat]ie-realisme3 e5 individueele ziel1444 op e5 bijzond]e 8 wijze gebond5 aan e5 lev5d /(felijk li*aam1 dat we] we]8 dus gebond5 aan0 wil bij u zegg53 afhankelijk van086 van &]e niet-lev5de /(felijke li*am5 afhankelijk is10444 7p4 #cff74 ,dr4 ,o4 a*t dan ook mogelik1 nog wel b9n5 het t]re9 d] empiris*e wet5s*ap0144 het con/rue]5 e5] causale betrekk+ tuss*5 die twee01 sc4 de zi* beweg5de li*am5w]eld0 en de z9nelijke gewa>word+5 als bloote toe/&5 van het con/ante ,ik40 ,zo[el het zoog5aamde subject als het zoog5aamde object zijn voor de ,erk5ntni/heorie twee prov9cin van het ne rijk d] pha5om554 ,en het is de taak d] empiris*e wet5s*ap de betrekk+ tuss*5 die twee te ontdekk540 ,wij hebb5 9 het voorga&e aangetoond1 #a4 wa>om die betrekk+ ge5 causale kan zijn1 tuss5 onruimtelike bewu/zijn/oe/&5 zelf1 en de ruimtelike k5ni/heoretiese functie van het bewu/zijn1 g5aamd natuur1 en #b4 dat no* voor de physica 7die van bewu/zijn/oe/&5 als zodanig opzettelik ab/rahe]t7 no* voor de psy*ologie 7die zi* uitsluit5d met deze bemoeit7 die betrekk+ na> ha> ontologies w]kelike wez5 e5 voorw]p van ond]zoek kan zijn4 ,ik z\ dus niet wet51 welke empiris*e wet5s*ap0 deze betrekk+ z\ kunn5 ond]zoek51 aangezi5 de psy*ophysica bij de door erv>+ gegev51 t5 onre*te dus g5aamde1 p>alleliteit0 alias gelijktijdigheid van beide blijft /aan1 zond] de v]kl>+ da>van zelfs ma> te vrag54--,zond] k5nisle] en metaphysica1 die wel voor ons empiris*e wet5s*ap0 mog5 het51 ma> jui/ voor ,dr4 ,ov9k's transc5d5talisme0 met z'n normatieve me?ode als teg5/ell+ teg5 de empiriese wet5s*ap word5 gepone]d1 komt m5 hi] ge5 /ap v]d] dan het444 psy*ophysies mat]ialisme1 wa>9 dan ook1 hoeze] zij het 9 pha5om5ologiese t]m5 transpon]51 n ,mn/]b]g1 n ,natorp n ,rick]t1 n 7t5 onz5t7 ,ov9k n ,spruyt zijn blijv5 /ek54 ,zo noemt ,spruyt-,kohn/amm op pag4 #dcf de natuurd+50 de uitw5dige oorzak5 van het ont/aan d] gewa>word+04 ,pag4 #eda3 ,de w]kelijke eik is de inh\d e5] voor/ell+ van d5 volmaakt5 gee/1 die onb]ispelijk en voll$ig d5kt wat er van e5 eik kan en moet g$a*t word54 ,mijn voor/ell+ is dus de ze] gebrekkige opvatt+1 die ik van d5 inh\d di] goddelijke voor/ell+ heb kunn5 v]w]v504 ,dit zog5aamd objectief idealisme0 /aat lijnre*t teg5ov] ,kant's krities idealisme3 ,kan en moet g$a*t word50 444 op welke grond8 ,en hoe wilt gij wet51 dat uw voor/ell+ de opvatt+0 van de inh\d0 van e5 goddelijke voor/ell+0 is86 ,gij maakt van het k5ni/heoreties subject d] natuur1 dat natuurlik sle*ts de subjectieve functie1 het pha5ome50 d] w]kelikheid k5t01 en dat van het begrip natuur het onontbe]lik prius is1 e5 metaphysies en metapsy*ies ,god1 e5 ond5kba>1 altans wet5s*appelik onbruikba>1 subjekt d] w]kelikheid1 dat e5 bepaald sy/eem van oordel5 er op na h\dt1 en 't ge5 da>mee /rijdt v]w]pt1444 alle5 omdat hij dat zo wil 7( moet0 ook hij87 zond] enige w]kelikheidsgrond1 zond] &]e w]kelikheid0 dan die deze god belieft voor te /ell5 7( te s*epp5871 t]wijl het onbegrijpba> blijft1 hoe wij van de voor/ell+5 van deze god ooit enig v]mo$5 z\d5 kunn5 krijg56 ,en dat z\ imman5te0 wijsbege]te zijn6 ,zo zet m5 ,kant aan kant6 ,dat deze goddelike gee/ moet0 kan voor u zelf ge5 z9 hebb51 no* e?ies1 no* causaal6 ,imm]s3 wij moet51 volg5s u e?ies1 omdat wij aan hem als crit]ium gebond5 zijn1 ma> wat kan hm b9d58 ,pag4 #efi3 ,wij zi5 d5 s9aasappel1 het voorw]p1 als het model aan1 d5 maat/af1 wa>na> zi* onze voor/ell+ moet ri*t504 ,n4b4 die s9aasappel1 die pas ont/aat door onze voor/ell+0 #aab1--;die al z'n eig5s*app5 te dank5 heeft aan de wa>nem5de gee/6 ,en hoe k5t gij dan uw model8 ,hoe wilt gij v]gelijk5 met uw model8 ,dat model1 wa>van ge zelf bewe]t1 dat het niet gegev51 ma> tot taak ge/eld 7aufgegeb507 is6--,pag4 #ejj3 ,de conclusie ligt voor de h& gegev53 wij k5n5 aan onze ruimtelike k5nis 't zelfde k>akt] van algeme5heid en noodzakelike wa>heid toe als aan de logica1 dat ook de ruimtelike wa>h$5 niets &]s zijn dan regels1 die ons zegg5 hoe wij v]pli*t zijn sic6 de d+5 te aans*\w540 ,het behoeft nauweliks gezegd1 dat 9 heel ,kant's ,ae/hetik0 dat woord v]pli*t zijn0 niet voorkomt1 zo m9 als het begrip4 ,we belev5 e*t] 9 dit w]k het g5oeg51 dat ,spruyt's onkants en onjui/ e?icisme z[el t5 aanzi5 van de ruimte als t5 aanzi5 van de logica capitule]t voor de w]kelike ,kantiaanse 7natuur7wettelikheid van onze d5k5de en aans*\w5de gee/3--wat de ruimte betreft p4 #efc re$s3 ,ons k5v]mog5 oordeelt 9 die sc4 meetkundige /ell+5 alle5 ov] de wett5 wa>op het van nature de gewa>word+5 tot ruimtebetrekk+5 v]b9dt40 ,rectissime6--,ev5zo 9 zake logica3 op pag4 #eij s4 wil ,b4 ,spruyt e]/ het absoluut re*t0 afleid5 uit 't feit1 dat ook e5 positivi/0 re*t me5t te hebb5 op e5 billijke critiek04 ,no*tans1 e5 billijke0 critiek 7zoals we 9 't v]loop van ons w]k #aac nad] zull5 zi57 wil zegg53 e5 kritiek1 die het beoordeelde no* bet] no* sle*t] maakt1 dan het is1 no* me] no* m9d] l( ( blaam geeft1 dan er aan toekomt01 dan het v]di5t0 ( wa>d is01 kortom wa>heid bij de beoordel+1 i4e43 zi* /ipt h\d5 aan de w]kelikheid #aad4 ,ook hi] dus sle*ts ne wa>heid 79 beoordel+71 gegrond op de ne w]kelikheid 7des positivi/s w]kelike opvatt+74--,zo fund]5 wij dus ook hi] de ,idee d] wa>heid0 zond] enige onbehoorlike behoorlijkheid0 #aae4 ,ev5 zo met die pli*t tot logies d5k51 die wij loo*551 aangezi5 wij de mogelikheid van onlogies d5k5 ontk5n54--,pag4 #eia3 ,ma> hi]m$e is tev5s dat onvoorwa>delijk k>akt] van d5 pli*t erk5d4 ,de eis* van logis* te d5k5 kan alle5 toegegev5 word5 door iem&1 die erk5t1 dat het niet van ons p]soonlijk go$v9d5 afhangt1 hoe wij lev5 zull51 ma> dat wij gebond5 zijn1 zek]e g$ragslijn te volg54 ,de$ hij het niet1 hij z\ zi* uit elk dispuut kunn5 r$d5 door te v]kl>53 ,het lu/ mij h$5 niet1 normaal te d5k51 v&aag zie ik ge5 bezw>5 9 't aannem5 van teg5/rijdigh$54'0 ,wel1 de s*rijv] di] regel5 z\ zo iem& niets geldigs kunn5 antwoord54 ,wij e*t] wel4 ,wij z\d5 hem v]wijz5 na> diezelfde s*rijv] op p4 #cib1 wa> hij z\ lez53 ,wanne] ik d5 maior en d5 m9or van e5 syllogisme mij duidelijk voor/el1 b5 ik vol/rekt niet me] vrij1 zus ( zoo te oordeel54 ,wat willekeurig is1 is alle5 het uitsprek5 van het oordeel 9 woord52 de vorm+ van het oordeel gaat buit5 onz5 wil om40 ,dit is volkom5 jui/--al heeft ,spruyt's teleologisme da>mee zi* zelv5 we]legd4--,heel die ontk5n+ en] w]kelikheid0 als prius en norm van het zuiv] !oreties begrip wa>heid01 z[el bij het zog5aamde pragmatisme0 als bij dit e?icisme is zond] dogmaties object-realisme dan ook nauweliks d5kba>4 ,en de bov5g5oemde s*rijv]s beve/ig5 dit v]b& t5 volle4 ,zo v9d5 we nog bij ,spruyt1 behalve het re$s g5oemde1 op p4 #hb de gewa>word+ als het psy*is*e gevolg van z9tuigsprikkel+06 en op p4 #hf wordt gewaagd van betr\wb>e wa>nem+51 die ons toon51 hoe de w]kelijke /(felijke sic6 w]eld v]s*ijnt aan m5s*5 met normale z9n5 en normaal v]/&406 ,ditzelfde1 zij 't ook nog zo anti-naturali/ies 444 naturalisme0 sijpelt door op p4 #eff b4v41 wa> b$oeld wordt3 de be/&deel5 d] /(felijke w]eld0 en dan /aat3 de be/&deel5 d] w]kelijkheid0 zijn de inh\d van ideale voor/ell+5 van het ,subject'06 ,omtr5t die grote vraag3 hoe kom5 we aan onze gewa>word+51 en wat is hun betek5is t4o4v4 object en ,an-si*1 v9d5 we dan ook l\t] onkla>heid en ,kant-v]zak+4 ,nem5 we e5 s9aasappel wa>1 dan is de gewa>word+s9h\d 7oranje1 rond enz47 bij ,kant oorspronkelike1 d4w4z4 7niet re-7productieve reactie van de gee/ 79 eig5 oorspronkelike vorm07 op de inw]k+ van qualitatief onbek5de w]kelikheid 7zodat de inh\d enkel effect1 nooit kopie is en de vorm no* 't e51 no* 't &]72 bij ,spruyt1 die ge5 &]e w]kelikheid0 heeft dan de object51 is de kleur1 g$aante1 enz4 copie0 van e5 w]kelijke0 objekteig5s*ap1 d4w4z4 van de inh\d van e5 goddelijke0 voor/ell+4--,voor ,kant 7en ,b]keley en ,heymans7 maakt de wa>nem+ het object mogelik1--voor ,spruyt 7en alle reali/57 maakt het object de wa>nem+ mogelik4 #aaf ,maakt het krities enig v]s*il ( m5 van ,gods s9aasappel 7het goddelik object van 't objectief idealisme07 dan wel van niem&s s9aasappel 7het subjectloos ,an-si* van het dogmaties realisme7 de kopie me5t te hebb58--,b]keley1 de go$e ,b]keley01 0 nog e5 /uk krities] en r$elik] en444 kantiaans]1 trots ,kant6 ,die maakte t5m9/e niet het goddelik objekt1 ma> ,god zelf tot bron onz] gewa>word+51 niet het produkt1 ma> het onk5b>e transc5d5te produc5s--ev5als1 9 de grond1 ,kant4--,spruyt's kritiek op ,b]keley is dan ook ev5 reali/ies als onjui/4 ,b]keley z\ moet5 zegg53 de s9aasappel be/aat niet als ik er niet na> kijk4 ,dit z\ jui/ zijn indi5444 ik0 het k5ni/heoreties subject van de s9aasappel0 w>e1 i4p4v4 enkel van mijn s9aasappelgewa>word+54 ,deze f\t heeft ,b]keley e*t] nooit begaan6 ,dat het be/aan van de s9aasappel sle*ts van 7zij het ook d5kbeeldige7 wa>nem+ afhangt1 dit hft ,b]keley gezegd3 zond] p]cipi ge5 esse6 en het is n ,kantiaans n jui/6--,b]keley heeft niet opgem]kt1 dat het v]s*il tuss*5 w>e d5kbeeld5 e5]zijds en onw>e d5kbeeld51 halluc9aties en illusies &]zijds wegvalt1 als i$] ond]/eld wordt alle5 zijn eig5 ziel/oe/&5 te k5n540 ,t]e*t heeft ,b]keley dat niet opgem]kt04 ,want het is onjui/4--,natuurlik k5t i$] alle5 zijn eig5 ziel/oe/&51 9 de /r5ge z9 van het woord k5n50 #aag4 ,ma> e5 objectief0 oordeel3 dr1 op zveel m4,m4 af/& van die tafelr&1 ligt e5 s9aasappel van zveel gram enz401 is er e5 ov] mogelike 7inbegrep53 ond] bepaalde om/&igh$5 noodw5dige7 ziel/oe/&5 van alle mogelike subject5 van bepaalde soort4 ,dit oordeel is al ( niet wa>4 ,p]cipitur ,*ima]a1 ergo e/0 h\dt ,spruyt aan ,b]keley voor4 ,natuurlik1 e/ ,*41 sc4 als gewa>word+sgroep ( g$a*te4 ,ma> niet objectief1 als voorw]p 9 de ruimte4 ,imm]s voor het ,subject d] natuur en d]halve voor alle mogelike individuele subject51 als co5osubjectieve wa>nem+smogelikheid1 be/aat zij niet4 ,b]keley _h dus miss*i5 wat voorzi*tig] zijn b$oel+ uitg$rukt door van de natuurd+5 7niet van de subject56 n4b47 te zegg51 9 pl4 v4 esse p]cipi1 esse p]cipi posse1 e5 am5dem5t 7lat] v]wez5likt door de p]man5t possibilities ( s5sation0 van zijn l&g5oot ,/u>t ,mill71 door ,b4 zelf444 uit voorzi*tigheid afgewez5 #aah4 ,spruyt zelf geeft e5 alles behalve imman5te0 eig5 opvatt+ van het v]s*il3 ,halluc9aties be/aan1 ma> zijn ge5 w>e voor/ell+51 omdat zij niet ov]e5/emm5 met de w]kelijkheid40 ,dat is e5 wa>heid als 444 e5 zek] lev5d objekt1--ook voor ,b]keley6 ,de enige vraag is ma>3 ,wat betek5t hi] w]kelijkheid08 geeft m5 het gelo( aan die w]kelijkheid op0 444 ,aan welke w]kelikheid8 ,aan e5 be/aan1 onafhankelik van wa>nem5de subjectiviteit8 ,die w]kelikheid0 loo*5t ,b]keley444 t]e*t4 ,( aan e5 be/aan voor elk normaal wa>nem5d subject8 ,die aanva>dt ,b4444 t]e*t4 #aai ,het zij mij v]gund ,b]keley's eig5 woord5 hi] aan te hal5 7,pr4 ( ,h4 ,k4 sect4 #f p4 #aeh73 ,"s tru?s !re are s ne> & obvi\s to ! m9d1 t a man ne$ only op5 8 eyes to see !m4 ,su* ,i take ?is important "o1 viz4 t all ! *oir ( heav5 & furniture ( ! e>?1 9 a ^w all ^? bodies :i* compose ! mighty frame ( ! _w1 h n any subsi/5ce )\t a m9d1 t _! be+ is to be p]ceiv$ or kn[n2 t consequ5tly s long z !y are n actually p]ceiv$ by me1 or d n exi/ 9 my m9d or t ( any o!r creat$ _s1 !y mu/ ei!r h no exi/5ce at all1 or else subsi/ 9 ! m9d ( "s ,et]nal ,_s--x be+ p]fectly un9telligible1 & involv+ all ! absurdity ( ab/raction1 to attribute to any s+le "p ( !m an exi/5ce indep5d5t ( a _s4 ,to be conv9c$ ( :i*1 ! read] ne$ only reflect1 & try to sep>ate 9 8 own ?\ghts ! be+ ( a s5sible ?+ f its be+ p]ceiv$40 ,op smetteloos imman5te wijze spreekt ,b]keley ov] de ond]s*eid+ tuss5 objektieve w]kelikheid en *im]a3 ,dial4 ,,iii1 p4 #ccj3 ,phil4 tot ,hylas1 na de voornaam/e ond]s*eid+s-crit]ia g5oemd te hebb53 ,9 %ort1 by :atev] me?od y di/+ui% ?+s f *im]as on y\r s*eme1 ! same1 x is evid5t1 w hold ^u m9e4 ,=1 x mu/ be1 ,i presume1 by "s p]ceiv$ diff]5ce2 & ,i am n = depriv+ y ( any "o ?+ t y p]ceive40 ,b]keley d5kt er dus niet aan1 de objekt51 de pha5om5a1 te loo*551 integ5deel2 hij ontdekt en betoogt jui/ hun imman5tie1 geheel 9 ov]e5/emm+ met ,kant1 al is bij hem van ,kant's kritici/iese ond]s*eid+ tuss5 vorm en inh\d nog ge5 sprake4 #abj ,ma> wat ,b]keley altans s*ijnba>1 en na> ,kant's misduid+ 7#ch71 die hem ,kant's v]wijt van my/is*5 und s*wrm]is*5 ,idealismus0 heeft op de hals gehaald1 loo*5t1 zijn 444 dezelfde ,sa*5 an si* selb/01 die 444 ,bella> ,spruyt ontk5t1 die ,sa*50 7,d+e an si*71 wa>van ,kant zei3 die zu bezweifeln i/ mir niemals 9 d5 ,s9n gekomm504 ,als ,kant zelf 9 #eg van zijn ,prolegom5a als ,bes*luss0 de summa geeft van heel zijn k5niskritiek1 zijn ,gr5zbe/immung d] re95 ,v]nunft01 zegt hij3 ,na* d5 all]kl>/5 ,beweis51 die wir ob5 gegeb5 hab51 wrde es ,ung]eim!it se91 w5n wir von irg5d e9em ,geg5/&e mehr zu erk5n5 h(ft51 als zur mgli*5 ,erfahrung desselb5 gehrt1 od] au* von irg5d e9em ,d+e1 wovon wir annehm51 es sei ni*t e9 ,geg5/& mgli*] ,erfahrung1 nur auf das m9de/e ,erk5ntnis ,anspru* ma*t51 es na* se9] ,bes*aff5heit1 wie es an si* selb/ i/1 zu be/imm50444 ,kant's hele le] s*]pt 93 ,het is ong]ijmd1 te m55 dat de objekt5 die wij k5n5 ,d+e an si* zijn4 ,ma> dan3 ,es wrde ab] &]]seits e9e no* grss]e ,ung]eim!it se91 w5n wir g> ke9e ,d+e an si* selb/ e9rum5 444 wollt506 ,m5 ziet nu1 hoeveel me] re*t de ideali/iese0 v]d$ig]s dez] laat/e po/-kantiaanse ong]ijmdheid0 hebb51 zi* 7neo-7,kantian5 te noem51 dan de gewone reali/iese0 aanhang]s d] prae-kantiaanse ong]ijmdheid06 #aba ,,ho(d/uk ,v4 ,,kant',s ,,wa>nem+sle] ,,en ,,ha> ,,mod]ne ,,reali/ies-,,dogmatiese ,,misvatt+4 #a4 ,n ,,ruimte1 ,n ,,tijd1 ,n ,,erfahrung04 ,tans gaan wij ov] tot de v]d$ig+ van ,kant's ,ae/hetik0 teg5 ,h>tmann's misv]/&1 9 zijn ,kritis*e ,grundlegung des ,transc5d5tal5 ,realismus0 en ,das ,grundproblem d] ,erk5ntnis/heorie0 #abb4--,t] orint]+ ga nog deze korte vooraf4 ,niem& z\ zi* me] v]wond]d hebb5 dan ,kant1 _h hij kunn5 lez51 hoe hi] e5 filoso( z'n uit]/e be/ doet om te bewijz5 dat de ne one9dige ruimte e5444 trans9dividuele1 v]makelik]wijze transc5d5t0 g5aamde1 betek5is heeft1 en dat b4v4 de atom5 d] natuurwet5s*ap ruimtelik moet5 word5 g$a*t6 ,en die n4b4 ,kant da>m$e waant te be/rijd56--,en die zi* uitput 9 betog5 voor het trans9dividueel be/aan d] 444 natuurobject51 door hem 9 ons*uld ,d+e-an-si* g5oemd6 ,die1 om tot ,kant's empiris*e ,realitt0 te kom51 hele ho(d/ukk5 nodig heeft en dan deze noemt--teg5 ,kant--transc5d5tale ,realitt06 ,die 9 de ond]titel van zijn ,kritis*e ,grundlegung des transc5d5tal5 ,realismus0 ,=tbildung d] erk5ntnis/heoretis*5 ,pr9cipi5 ,kant's0 noemt1 wat deze sle*ts d]zelv] ,=ts*affung0 z\ hebb5 bevond56 ,het zij hi] dan nog1 teg5ov] zulke b]g5 van wanbegrip1 nadrukkelik gecon/ate]d1 dat ook voor ,kant sle*ts ne objectieve one9dige ,ruimte be/aat1 gelijk er sle*ts ne ,erfahrung is1 m4a4w41 dat ,kant er nimm] de onmogelike1 zond]l+e m5+ op na heeft geh\d51 als z\ van de ne ruimte d] wiskunde ( d] natuurkunde1 ( van het ne ruimtelike ,heelal444 enig individu het subjekt1 het bewu/zijnsbetrekk+spunt zijn1 e5 misv]/& wa>van wij /raks 7opm4 #ci7 bij ,paul ,re de koddige consequ5ties zull5 beh&el54 ,het spreekt van zelf1 dat het 't ne ,univ]salsubject all] mogelike gewa>word+5 7en voor de inn]e ,erfahrung0 tev5s all] mogelike &]e belev5iss57 is1 dat als prius moet word5 g$a*t van de w]eld d] ,erfahrung1 van de natuur #abc4--;,die ,b$+ung5 a priori e9] mgli*5 ,erfahrung b]haupt s9d zuglei* ,b$+ung5 d] ,mgli*keit d] ,geg5/nde d] ,erfahrung40 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #abd1 cf4 p4 #aef71 v]taald3 ,het ne ,subjekt en ,prius d] ,natuurwet5s*ap is tev5s het ,subject en ,prius d] ,natuur4 ,op p4 #abc ,k4 d4 r4 ,v4 zegt ,k4 uitdrukkelik3 ,es i/ nur e9e ,erfahrung1 9 wel*] alle ,wahrnehmung5 als im dur*gngig5 und gesetzmssig5 ,zusamm5hange vorge/ellet w]d52 eb5 s wie nur e9 ,raum und e9e ,zeit i/1 9 wel*] alle ,=m5 d] ,ers*e9ung und alles ,v]hltniss des ,se9s od] ,ni*tse9s ,/att f9d54 ,w5n man von v]s*i$55 ,erfahrung5 spri*t1 s s9d es nur s viel ,wahrnehmung51 s(]n sol*e zu e9] und d]selb5 allgeme95 ,erfahrung gehr540 enz4444 ,op p4 #abe3 ,alle mgli*5 ,ers*e9ung5 gehr51 als ,vor/ellung51 zu dem ganz5 mgli*5 ,selb/bewus/se940444 ,dat er sle*ts ne ,w]eldruimte1 sle*ts ne ,natuur be/aat wet5 we dus we] met de zek]heid van 444 e5 analyties oordeel4 ,imm]s deze mat]ile 7inh\delike7 nheid is het onmiddellik gevolg van de =mele0 nheid van hun univ]seel ,subjekt #abd4 ,dit is ,kant's ,e9heit d] ,app]ception01 voor hem d] transc5d5tale ,grund d] no?w5dig5 ,gesetzmssigkeit all] ,ers*e9ung5 9 e9] ,erfahrung40 7p4 #ace74 #b4 ,,kant',s ,,ruimtele] ,,en ,,h>tmann',s 7,,b5ev5s ,k,,lpe',s ,,en ,,boll&',s7 ,,misv]/&4 a4 ,het e]/e argum5t4 ,h&hav5 wij tans ,kant's ruimtele] teg5 de reali/iese be/rijd+ van ,h>tmann 7,klpe1 ,boll&7 #abe4 ,kant's argum5t5 voor het =meel k>akt]1 de transc5d5tale ,idealitt01 van de ruimte zijn gelijk bek5d is de volg5de3 #a4 ,de ruimtelike wa>nem+ is niet k5bron d] ruimte1 ma> omgeke]d1 voorond]/elt re$s de ruimte1 wordt door deze pas mogelik gemaakt4 ,de ruimte is niet e5 begrip1 uit ruimtelike1 gelocalise]de gegev5s afgeleid1 ma> omgeke]d1 alle localis]+ ges*i$t 9 de ne ruimte als ha> prius en ond]/elt deze dus re$s4 ,alle biezond]e1 bepaalde ruimtelikheid betek5t sle*ts3 bepaalde v]h\d+ tot1 g$eeltelike v]vull+ van1 de ene gehele ruimte met ha> dri$im5sionele one9digheid4 ,teg5 dit voor mij onwe]legba> argum5t vo]t nu ,h>tmann aan #abf3 ,mag d] ,raum s*on vor d] ,erfahrung vorh&5 se9 od] ni*t1 s i/ er do* vor d] f]tig5 ,erfahrung ke9esfalls im ,bewus/se9 vorh&52 das ,bewus/se9 l]nt d5 ,raum ni*t frh] als die ,erfahrung1 sond]n er/ an und 9 dies] k5n50 7p4 #aai74 ,wel1 dit twe$e z9deel bevat ongeve] ,kant's eig5 woord5 en 9 elk geval ,kant's eig5 m5+4 ,nog ns3 ,d] ,zeit na* geht also ke9e ,erk5ntniss 9 uns vor d] ,erfahrung vorh] und mit dies] fngt alle an40 ,dat ik dus1 zodra mij erv>+ gegev5 is1 i4c4 ruimtelike erv>+1 zodra ik e5 kam] met huisraad er9 heb l]5 k5n51 pas door ab/ractie1 d5k5d1 kan s*eid53 de ruimtelike d+5 en de ruimte wa>9 zij zi* bev9d5 b5ev5s hun ruimtelikheid zuiv] als zodanig1 dat wil ,kant wa>lik niet loo*554 ,de polemiek t5 deze van ,h>tmann s*]mt 9 de lu*t4 ,k4's b$oel+ is sle*ts3 ,als wij nu deze ruimte zuiv] ov]h\d51 dan hebb5 wij ons tot bewu/zijn gebra*t de wijze wa>op wij van meet af z9nelik g]eage]d1 wa>g5om5 hebb51 zij 't ook onbewu/1 dank zij de natuur1 de wettelikheid van onze eig5 gee/ 7niet van ons d5k5674--,lat5 we 't v]gelijk5 met de logica1 wa> iets soortgelijks geldt3 ,de negatie is ge5 uit het ond]s*eid5 van biezond]e teg5del5 geab/rahe]d begrip2 ma> integ5deel1 om te kunn5 d5k5 ( erv>51 om iets1 wat ook ma>1 9 concreto te kunn5 ond]s*eid5 van iets &]s01 moet al de gee/ ov] de negatie bes*ikk51 moet re$s voor de gee/ elk z-zijn betek553 niet &]s-zijn1 en elk &]s-zijn3 niet z-zijn4--,aphori/ies3 de negatie is niet uit ond]s*eid+1 ma> alle ond]s*eid+ uit negatie4 ,kantiaans3 ,de negatie is niet erv>+sbegrip ma> kategorie4--,to* zijn we ons pas ze] laat1 en door logiese ab/ractie1 van deze oorspronkelike1 zuiv] subjectieve1 zuiv] =mele wettelikheid van ons d5k5 bewu/ geword54 ,die ab/ractie geeft ons dus niet pas die wettelikheid1 ma> toont ons e]/ wat we re$s bezitt51 en wel het deel1 dat we niet van buit5 af1 uit erv>+1 hebb5 gekreg51 ma> dat we tot de erv>+ uit ons zelv5 hebb5 bijg$rag54 ,precies zo bij de ruimte4 ,alle5 hebb5 we hi] natuurlik niet e5 d5kvorm #abg4 ma> e5 wa>nem+s-7volg5s h$5daagse bov5 aanva>de !orie gewa>word+s-7vorm4 ,da>om beweegt zi* hi] het empirisme1 ev5als bij de logica1 noodw5dig 9 e5 circulus vitiosus4 ,het kan ruimte en negatie alle5 hal5 uit gegev5s die 444 pas door ruimte en negatie mogelik zijn geword54 #abh ,voor het =meel0 k>akt] nu van e5 k5nis-elem5t is dit jui/ n d] zuiv] k5ni/heoretiese k5m]k51 na> ,kant fijn en diepz9nig bespeurd heeft4 ,hor5 we nu ,h>tmann1 p4 #abj3 ,hij cite]t e]/ van ,kant3 ,s w5n i* von d] ,vor/ellung e9es ,krp]s das1 0 d] ,v]/& davon d5kt1 als ,sub/anz1 ,kraft1 ,!ilb>keit etc1 +lei*51 0 davon zur ,empf9dung gehrt1 als ,undur*dr+li*keit1 ,hrte1 ,f>be etc4 absond]e1 s bleibt mir aus dies] empiris*5 ,ans*auung no* etwas brig1 nmli* ,ausdehnung und ,ge/alt0444 ,niem& zal will5 betwijfel5 dat dit ab/racta zijn1 en ,die ,rumli*keit i/ aan beide geme5 en also e9e ,ab/raction aus ,ausdehnung und ,ge/alt1 d4h4 e9e ,ab/raction zweit] ,ordnung04444 ,w5n also ,kant es behufs d] ,begrndung d] ,aprioritt 9 ,abr$e zu /ell5 wagt1 dass die ,rumli*keit uns g> ni*t &]s als dur* ,ab/raction aus d] ,erfahrung gegeb5 se9 knne1 s wid]spri*t er se9em eig55 bess]5 ,wiss540 ,van durv5 gesprok56 ,0 diese =male ,seite d] rumli*5 ,ans*auung vor d] ,ent/ehung d] ,erfahrung444 sei1 und ob dieselbe dur* d5 ,/(f d] ,empf9dung als sol*5 empiris* gegeb51 od] im ,geg5satz zu d]selb5 subjective ,zu?at sei1 d>b] kann ke9e re9 psy*ologis*e ,speculation jemals ,aufklrung br+51 sond]n nur e9e psy*ophysis*e 6 ,betra*tung4 ,s viel /eht fe/1 dass d] von ,kant ang5omm5e ,geg5satz 9 d] ,ent/ehung d] ,mat]ie und d] ,=m d] ,ans*auung grundfals* und dur* ke95 ,unt]s*i$ d] inn]5 ,wahrnehmung begrndet i/0 zoveel /aat altans va/1 dat deze teg5/ell+ en ha> k5nis-!oretiese betek5is aan ,h>tmann is ontgaan2 d5n d] concrete ,empf9dungs9halt und die concrete ,=m d] ,ans*auung b$oeld3 die concrete ,bettigung d] ,=m d] ,ans*auung drng5 si* beide mit glei* unwid]/ehli*] ,gewalt dem ,bewus/se9 als f]tig gegeb5e und ni*t willkrli* zu nd]nde auf2 beide s9d ,producte d] ,seele1 also 9 ihr] specifis*5 ,natur und ,qualitt 7z4,b4 ,f>be1 ,rumli*keit7 re9 subjectiv4441 beide ab] au* 9 ihr] concret5 ,be/imm!it 7diese ,f>be1 diese ,ge/alt7 von auss51 d4h4 transc5d5t1 b$+t40 ,het z\ mij teg5vall5 als ik voor mijn lez]s hi] nog moe/ bijvoeg53 ,precies zo wil het ,kant2 sle*ts misv]/& di*t hem e5 willkrli* zu nd]nde0 vorm ( vormvull+ toe4 ,nu wij e5maal er 90 zijn1 beh&el ik tegelijk]tijd de kritiek van ,oswald ,klpe1 filos(ie-pr(4 te ,wrzburg 7tans 9 ,bonn71 teg5 dat #a/e argum5t 9 zijn ,immanuel ,kant1 ,d>/ellung und ,wrdigung0 #aijg4 7#da7 ,deze vo]t drierlei aan3 #a43 ,niet alle gewa>word+51 ma> alle5 die van gezi*ts- en ta/-z9 word5 onmiddellik gelocalise]d4 ,op de vraag w>um diese ,zutat uns]es ,erk5ntnisv]mg5s bloss dies5 beid5 ,s9n5 unmittelb> zuteil geword5 sei0444 kann ,kant von se9em ,/&punkte aus ke9e befri$ig5de ,antwort geb540 ,dit is1 na> m5 weet1 de voor/ell+ van ,wundt4 ,heymans e*t] heeft mij ov]tuigd1 dat zelfs niet e5s door e5 psy*iese s*pf]is*e ,syn!se0 7door ,riehl1 ,kr4 ,i #cjd_/e1 met ,kant's ,syn!sis a priori s*romelik v]w>d7 de ruimtelikheid ont/aat1 ma> sle*ts eig5 is aan n enkele1 de beweg+s-z91 zodat de localis]+ d] gezi*ts-gewa>word+5 sle*ts e5 uit locaal-tek5s0 afgeleide1 associatieve is4 #abi ,_h ,kant van de psy*ologiese ond]zoek+51 wa>op z[el de ene als de &]e !orie /eunt1 k5nis kunn5 nem51 hij z\ enkel geantwoord hebb53 ,go$1444 dan is de ruimte niet vorm0 ( s*ema des uss]5 ,s9nes b]haupt ma>444 ,=m0 j5] beid5 ,s9ne1 ( j5es e9zig5 ,s9nes4--,en hij z\ er bij hebb5 kunn5 voeg51 dat het voor de beantwoord+ van bov5/a&e vraag ge5 v]s*il maakt ( m5 de ruimte als vorm0 dan wel als mat]ie0 d] gewa>word+ bes*\wt1 imm]s wa>om /elt sle*ts n z9 geluid5 ( kleur58--en dat 9 dit laat/e geval het realisme0 dat de gea*te vrag] hi] 9 petto s*ijnt te h\d5 altans ge5 enkele beantwoord+smogelikheid op het idealisme0 vr z\ hebb54 ,klpe's #b;de teg5w]p+ luidt3 ,fr die unmittelb>e ,raumauffassung im ,gebiete des ,ta/- und ,gesi*tss9nes dageg5 i/ das ,gebund5se9 an die rumli*e ,=m au* dann v]/ndli*1 w5n sie mit d5 ,empf9dung5 dies] ,s9ne j$]zeit gegeb5 i/1 zu d]5 ,eig5s*aft5 gehrt1 wie die ,tonhhe als e9e sol*e d] ,tonempf9dung5 od] die ,f>be als e9e sol*e d] ,f>b5empf9dung5 gilt40 ,voore]/ z\ ,kant dit voor de ruimtelikheid 9 teg5/ell+ tot de ruimte0 v]mo$elik volkom5 met ,klpe e5s zijn gewee/4 ,m5 heeft dan de keuze tuss5 ,kant's cop]nicaanse1 de algeme5heid als noodw5dig v]kl>5de1 c5traal-bepal5de vorm0 ( ,klpe's anti-cop]nicaanse1 de 7sle*ts voorlopig geldige7 algeme5heid sle*ts als onv]kla>ba>1 toevallig feit con/at]5de1 p]iph]ies-bepaalde mat]ie04 ,die ,raumbe/immung5 wrd5 dann ni*t er/ dur* uns 9 e9e an si* raumlose ,masse von ,empf9dung5 h9e+etrag51 sond]n eb5so unmittelb> 9 und mit d5 ,empf9dung5 vorge/ellt w]d51 wie d]5 ,/rke od] ,qualitt40 ,klpe zal to* niet het misv]/& del51 dat we de ruimtelike gewa>word+5 volg5s ,kant e]/ an-si*0 ruimteloos0 z\d5 krijg5 en er dan ,raumbe/immung5 z\d5 h9e9trag58 ,t5 ov]vlo$e zij dan nogmaals h]haald1 dat ook voor ,kant de gewa>word+5 van de z97n57 wi5s 7wi]7 vorm0 de ruimte is1 eo ipso onmiddellik ruimtelik zijn1 op e5 bepaalde1 van willekeur onafhankelike1 wijs4 ,we hebb5 da>mee tev5s ,klpe's #c;de teg5w]p+ beantwoord3 wie es mgli* sei1 dass die ,e9drcke dies] ,s9ne 9 e9] ganz be/immt5 ni*t willkrli* von uns abzund]nd5 ,=m wahrg5omm51 od] an e95 be/immt51 ni*t beliebig zu whl5d5 ,ort v]legt w]d540 ,antwoord1 m4i4 afdo5de3 ,doordat de 7onruimtelike7 w]kelikheid 9 e5 bepaalde1 niet na> willekeur te wijzig51 v]h\d+ /aat tot de ruimtez97-n574 ,klpe antwoordt reali/ies3 ,wir mss5 hi]na* zum m9de/5 v]lang51 dass etwas ,raumhnli*es #acj1 d] rumli*5 ,ordnung uns]] ,s9nese9drcke ,entspre*5des1 au* d5 die ,s9nli*keit affizi]5d5 ,d+5 zukomme1 dass d5 s gesetzmssig auftret5d5 ,unt]s*i$5 9 d5 s9nli*5 ,wirkung5 e9e ,gesetzmssigkeit d] sie h]vorruf5d5 ,ursa*5 korrespondi]t40444 ,jamm]1 dat ,klpe zijn t]e*t geliefkoosde v]gelijk+ met de kleur5 enz4 jui/ hi] geheel v]geet3 teg5 die ,gesetzmssigkeit heeft ,kant1 dunkt mij1 ge5 bezwa>1 ma> zelfs al w>e de ruimte mat]ieel0 i4p4v4 =meel01 moet de oorzaak onz] kleurgewa>word+5 etwas ,f>b5hnli*es0 hebb58 ,diese ,s*wi]igkeit hat ,kant nirg5ds b]cksi*tigt ges*weige d5n beseitigt40 ,wie /ruikelt ov] e5 /rootje wijte dat niet aan de wegb]eid]4 b4 ,het twe$e argum5t4 ,we gaan ov] tot ,kant's #b;de argum5t3 ,d] ,raum i/ e9e no?w5dige ,vor/ellung1 a priori1 die all5 uss]5 ,ans*auung5 zum ,grunde liegt4 ,man kann si* niemals e9e ,vor/ellung davon ma*51 dass ke9 ,raum sei1 ob man si* glei* ganz wohl d5k5 kann1 dass ke9e ,geg5/nde d>9 angetr(f5 w]d540 ,ruimtelike d+5 ond]/ell5 altijd1 br5g5 van zelf mee1 heel de ruimte1 t]wijl deze vol/rekt ge5 vull+0 ond]/elt1 nodig heeft1 ma> l$ig0 kan word5 g$a*t4 ,de ruimte is dus het prius d] mat]ie1 niet omgeke]d4 ,hor5 wij hi]teg5 we] e]/ ,h>tmann3 ,gesetzt d5 ,fall1 man knnte d5 ,raum ni*t wegd5k5 und she ihn als aprioris*e ,b$+ung d] ,mgli*keit d] ,ers*e9ung5 an1 s wrde d>aus nur folg51 dass wir ni*t im ,/&e s9d1 e9e &]e ,mgli*keit des ,v]hltnisses zwis*5 ,object5 und ,raum uns vorzu/ell51 ke9eswegs ab]1 dass es au* das ,wahre sei1 s wie wir die ,sa*e anseh540 ,da> deze skepsis &]e ruimte en &]e objekt5 ond]/elt dan de gegev5e1 kunn5 we ze hi] als uit+ van e5 voor ons niet me] geld5d dogmatisme t] zijde /ell5444 ,indess5 i/ diese ,bem]kung b]flssig1 da die von ,kant behauptete ,unmgli*keit g> ni*t be/eht4 ,kant selb/ lief]t d5 be/5 ,beweis davon1 d5n er behauptet1 dass die reale ,welt 7d4h4 die ,welt d] ,d+e an si* und d] ,i*'s an si*7 unrumli* sei4 ,wre es nun unmgli*1 die ,rumli*keit und d5 ,raum von d5 ,d+5 wegzud5k51 s wre die ,behauptung ,kant's e9e d] ,e9ri*tung des m5s*li*5 ,vor/ellungsv]mg5s wid]spre*5de1 also unvollziehb>e und damit wiss5s*aftli* g]i*tete4 ,j$]1 d] se9e ,seele1 se9 ,i*1 unrumli* d5kt1 bewei/ dadur* die ,mgli*keit1 vom ,raum zu ab/rahir51 d4h4 d5 ,raum von d5 ,d+5 wegzud5k540 ,niet alle5 die reale ,welt0 ma> zelfs re$s die ,welt d] inn]5 ,erfahrung0 is voor ,kant1 gelijk van zelf spreekt1 onruimtelik4 ,vrage3 hoe onnozel moet m5 ,kant a*t5 om jui/ hem de bew]+ toe te di*t51 dat wij niet z\d5 v]mog5 vom ,raum zu ab/rahir51 d4h4 d5 ,raum von d5 ,d+5 6 wegzud5k506 #aca ,en dat na> aanleid+ van ,kant's ev5 simpele als onbetwi/b>e opm]k+1 dat wij de uss]e ,ers*e9ung50 dus het physiese1 de natuurd+5 79 teg5/ell+ met de zgn4 inn]e ,ers*e9ung501 het psy*iese7 niet zond] ruimte kunn5 d5k51 wel omgeke]d de ruimte zond] li*am54--,to* heeft niem& fijn] dan ,kant +ezi51 hoe elk d] helft5 dez] e5v\dige wa>heid het realisme 9 de groot/e v]leg5heid moe/ br5g54--,nem5 we de #a/e helft3 w>5 de li*am5 7de atom51 de veld51 de huiz51 de planet51 de zonne/elsels7 w]kelik be/a&e1 concrete sub/anties1 dan 0 dus de ruimte1 deze be/aansvoorwa>de z[el van li*amelikheid als van beweg+1--ook de be/aansvoorwa>de van sub/anties1 e5 w]kelik iets dus1 dat zelf no* sub/antie no* eig5s*ap van sub/anties z\ kunn5 zijn1 en to*--als be/aansvoorwa>de1 op z'n m9/ zelf z\ moet5 be/aan6 ,als wat8 ,imm]s1 volg5s de #b;e helft kan het n* zelf li*aam 7subsi/ir5d0 zegt ,kant71 n* eig5s*ap ( v]h\d+ van li*am5 7inhrir5d07 zijn1 want444 het z\ imm]s blijv5 be/aan1 ov]blijv51 al da*t5 we alle li*am5 er uit weg4 ,en zond] dat het dan1 na> i$] onbevang5e moet toegev51 als e9dig z\ kunn5 word5 g$a*t4 #acb ,o wond]lik1 't zij e9dig ( one9dig1 altijd ev5 onmogelik ond+6 ,zijt ge one9dig1 dus niet inhrir5d0 ma> subsi/ir5d01 dan t* zond] afmet+5--imm]s het prius gij all] afmet+2 zond] kra*t1 zond] zwa>te1 zond] we]/&1 zond] beweg+1 zond] n enkele physiese eig5s*ap--imm]s de vrond]/ell+ all] beweg+1 all] physica6 ,en wie1 welk e9dig01 tijdelik wez51 heeft u dan uitgemet5 ( gepeild1 dat wij zek] zijn van uw one9digheid8 ,zo heeft dan ook het realisme en empirisme zi*1 consequ5t1 g5oopt gezi51 u voor inhrir5d0 te v]kl>51--niet me] beweg+ en atom5 afhankelik van de ruimte1 ma> omgeke]d1 horribile dictu1 de ruimte afhankelik van beweg+ 7,tr5del5burg #acc1 ,w>t5b]g 7#db77 ( li*am5 7,h>tmann76--,en zo moet5 dan deze zi* zelf wat wijs mak5de gee/5 bew]51 dat voor hun de w]kelike0 ruimte444 e9dig is1 wat ,w>t5b]g aldus1 ko/elik zi* zelf we]legg5d1 uitspreekt3 die ,welt1 als 9 si* ges*loss5es ,ganze1 s*lies/ au* d5 ,raum e9 und begr5zt si* selb/2 0 j5seits 6 dies] ,gr5z5 liegt1 das wiss5 wir ni*t2 wir wiss5 nur1 das es dort 6 ke95 ,raum mehr giebt40 7,das ,problem des ,wirk5s und die moni/is*e ,weltans*auung1 p4 #aej74 7#dc7 ,de specifiek anti-reali/iese /rekk+ van ,kant's #b;e argum5t is dus deze3 de ne one9dige ruimte is be/aansvoorwa>de1 vr-ond]/ell+ voor li*am5 en beweg+ 7no?w5dige ,vor/ellung a priori1 die all5 uss]5 ,ans*auung5 zum ,grunde liegt074 ,w>5 nu deze reel1 dan z\ ook de ruimte reel1 e5 w]kelik ond+01 moet5 zijn4 ,klpe heeft dit argum5t we] ev5m9 begrep5 als ,h>tmann4--,volg5s ,klpe i/ hi] die ,notw5digkeit d] ,raumans*auung als sol*e1 unabhngig von ihr] ,b5utzung zu e9zeln5 rumli*5 ,be/immung51 d] ,n]v des ,beweises4 ,im er/5 ,argum5t wird uns gesagt3 die ,raumbe/immung ges*ieht nur auf ,grund e9] s*on a priori gegeb55 ,raumvor/ellung 862 hi] wird erklrt3 e9e ,anw5dung uns]] ,raumans*auung auf ,geg5/nde i/ g> ni*t er=d]li*1 wir knn5 sie 86 au* ohne sol*e hab51 9 uns trag5401 b$oeld is d] ,na*weis e9] selb/ndig 6 fr si* be/eh5d51 si* selb/ g5g5d5 ,raumans*auung04 ,we kunn5 nu re$s v]wa*t51 dat zijn #c ,e9wnde0 teg5 het aldus g$uid argum5t ,kant we9ig zull5 d]53 #a4 ,ni*t frei und selb/ndig1 sond]n an die ,erfahrung gebund5 s9d wir1 w5n wir nur be/immte ,s9nese9drcke rumli* unmittelb> auffass51 w5n wir dem ,tis* und dem ,/uhl1 d5 ,ge/irn5 und d5 ,ti]5 besond]e ,=m5 beileg5 und be/immte ,lag5 anweis540 ,klpe d5kt dus dat we volg5s ,kant frei und selb/ndig0 7na> believ58 na> s*epp]sluim8 ma> e5 wa>bij zi* de m5%eid van alle l&5 en tijd51 zo 't s*ijnt1 9 e5 wond]ba>like h>monia prae/abilita mag v]heug57 aan de di]5 des velds hun ge/alt51 aan de ge/]nt5 hun plaats z\d5 aanwijz58 ,dat we ons de l$ige ruimte wel kunn5 d5k501 niet voor/ell501 bewij/ no* iets voor het empirisme 7,b]keley7 teg5ov] het apriorisme 7,kant7--imm]s dat de ne ruimte zelf nog iets &]s is dan het begrip ruimte0 gev5 ook de empiri/5 toe--1 no* voor het realisme 7,locke1 ,hegel1 ,comte1 ,h>tmann1 ,klpe7 teg5ov] het idealisme 7,b]keley1 ,kant1 ,s*op5hau]1 ,heymans7--want ook ( jui/ t5 aanzi5 van de wl-voor/elb>e mat]ie0 d] gewa>word+5 zijn er ideali/56 #b4 ,da die unmittelb>e ,raumans*auung auf zwei ,s9ne bes*rnkt i/1 s gibt es au* raumlose ,vor/ellung50444 ,von d] ,notw5digkeit e9] auf si* selb/ ge/ellt5 ,raumans*auung knnte dah] bei e9em ohne ,gesi*ts- und ,ta/s9n gebor55 ,individuum g> ni*t g]$et w]d540 ,hi]teg5 zij opgem]kt3 ,kant noemt de ruimte niet voorwa>de van voor/ell+50 ma> van uss]5 ,ers*e9ung50 i4e4 li*am51 ruimt$+54--,kant z\ dus antwoord53 indi5 ind]daad de ruimte sle*ts vorm is van die beide z9n51 dan kan er voor zulk e5 ,individuum ev5m9 e5 ruimtew]eld1 li*amelikheid1 als ruimte be/aan6 ,en mij dunkt1 ,klpe zal de e]/e zijn1 dat toe te gev54--,laat mij ,klpe eraan h]9n]51 dat de ruimte voor ,kant1 9 plaats van auf si* selb/ ge/ellt01 jui/ sle*ts is ,=m d] ,s9nli*keit1 van het wa>nem+sv]mog51 en dus3 ohne ,s9nli*keit1 ohne ,s9ne1 ohne ,ans*auung444 ke9 ,raum6--,kant zegt enkel3 ,wie ruimtelikh$51 ruimtelike d+5 /elt1 heeft heel de ruimte re$s voorond]/eld2 hi]uit volgt alle53 wie dit laat/e niet z\ v]mog51 wie dus1 't zij zond] wa>nem+sv]mog5 ( zond] ruimtez97n57 gebor5 is1 voor hem z\d5 ge5 li*am51 ge5 natuurd+51 no* af/&51 no* beweg+51 no* ge/alt51 no* groot ( kle91 kortom niets van heel de ruimtelike ord5+ d] d+51 be/aan ( d5kba> zijn4 ,dat de ruimte e*t] onafhankelik van ons wa>nem+sv]mog5 niets0 is1 dat zegt de ruimte-ideali/ ,kant1 zo go$ als ,b]keley1 ondubbelz9nig en ov]vlo$iglik4 ,en plaats voor alle3 p4 #ef3 ,wir behaupt5 also die empiris*e ,realitt des ,raumes 79 ,ansehung all] mgli*5 uss]5 ,erfahrung7 ob zw> zuglei* die transc5d5tale ,idealitt desselb51 d4i41 dass er ni*ts sei1 s bald wir die ,b$+ung d] ,mgli*keit all] ,erfahrung weglass51 und ihn als etwas1 0 d5 ,d+5 an si* selb/ zum ,grunde liegt1 annehm5402 dit laat/e op dezelfde pag4 te vor5 nog precies oms*rev53 die ,idealitt des ,raums 9 ,ansehung d] ,d+e1 w5n sie dur* die ,v]nunft an si* selb/ erwog5 w]d51 d4i4 ohne ,rcksi*t auf die ,bes*aff5heit uns]] ,s9nli*keit zu nehm540 #c4 ,dass die ,naturwiss5s*aft ihr5 ,geg5/nd5 rumli*e ,eig5s*aft5 und ,beziehung5 zus*reibt1 b]uht d>auf1 dass diese zu dem von uns unabhngig ,gegeb55 gehr51 das e9e dur* das ,individuum ni*t willkrli* zu bee9fluss5de ,gesetzmssigkeit aufwei/4 ,dabei wird dur* ,messung und ,b]e*nung dafr gesorgt1 dass uns]e ,raumvor/ellung ke95 modifizi]5d5 ,e9fluss auf die objektive ,raumbe/immung gew9nt1 dass also die zahlrei*5 ,tus*ung51 d55 wir bei d] unmittelb>5 rumli*5 ,auffassung unt]lieg51 ni*t auf die ,objekte d] ,natur]k5ntnis b]trag5 w]d54 ,d>aus ergibt si* die ,unt]s*eidung e9es subjektiv5 und e9es objektiv5 ,raumes1 und die ,e9si*t1 dass uns]e subjektive ,raumvor/ellung mit ,eig5tmli*keit5 individuell] ,art behaftet i/1 die ihre ,b$eutung fr e9e allgeme+ltige und notw5dige 8 ,raumbe/immung wes5tli* e9s*rnk54 ,wre d] ,raum l$igli* e9e ,=m uns]] ,s9nli*keit1 s wrde die ,mgli*keit e9] ,geometrie eb5s[5ig v]/ndli* se91 wie diej5ige e9] ,naturwiss5s*aft40 ,en dit alles teg5 ,kant6 ,z\ deze ,newtoniaan niet ond]s*eid5 hebb5 de subjectieve01 lees individuele1 ruimtevoor/ell+51 en de objectieve0 7dus van het subject all] mogelike gewa>word+5 afhankelike7 ruimte d] natuurwet5s*ap8 ,kant1 wi5s ruimtele] jui/ de vooralsnog nige v]kl>+ van de ,mgli*keit niet e9]1 ma> d] ,geometrie1 en niet e9]1 ma> d] ,naturwiss5s*aft gegev5 heeft6--,( z\d5 soms voor ,klpe de kleur5 9 de natuur1 9 de plant5w]eld b4v41 niet zu dem von uns unabhngig ,gegeb55 gehr51 das e9e dur* das ,individuum ni*t willkrli* zu bee9fluss5de ,gesetzmssigkeit aufwei/08 ,voor de v]w>r+ van k5ni/heoretiese subjectiviteit met willekeur0 ( individuele afhankelikheid1 wa>teg5 re$s ,colli] en ,b]keley voor twee eeuw5 zi* afdo5de v]we]d hebb51 z\ m5 to* h$5daagse ,pr(essor5 als ,wundt1 ,klpe1 ,adickes te go$ hebb5 gea*t1 en zoveel &]51 die 9 naam van de natuurwet5s*ap teg5 ,kant's ruimtele] opkom54 #acd c4 ,h>tmann teg5 het d]de en vi]de argum5t2 re9e ,ans*auung0 en de phy*ologie2 ,wundt's ,=m04 ,kant's #c;de ,ruimte-argum5t luidt 7#b;de dr473 ,d] ,raum i/ ke9 discursiv]1 od]1 wie man sagt1 allgeme9] ,begriff von ,v]hltniss5 d] ,d+e b]haupt1 sond]n e9e re9e ,ans*auung40 ,niets welli*t heeft 9 de ges*i$5is d] wijsbege]te me] misv]/& gewekt dan de naam re9e ,ans*auung0 door ,kant aan ruimte en tijd gegev54 ,v]taal dat to* e5s 9 begrijpelike psy*ologiese t]m51 vraagt m5 dan ook onwillekeurig2 wij wet5 wat gewa>word+5 zijn1 wat voor/ell+51 wat begripp51 ma> wat is nu e5 re9e ,ans*auung08 ,want re90 betek5t na> ,kant's eig5 def9itie3 vrij van elk empiries0 elem5t1 i4c43 vrij van al 0 zur ,empf9dung gehrt04 ,dus no* gewa>word+1 no* begrip1 ma> voor/ell+ zond] gewa>word+selem5t8 ,kant's ond]s*eid+ tuss5 vorm0 en inh\d0 van ons wa>nem+sv]mog5 heb ik 9 ho(d/uk ,,iii uitvo]ig toegeli*t4--,kant g+ uit van het erv>+sfeit1 dass das ,manni*faltige d] ,ers*e9ung 9 gewiss5 ,v]hltniss5 geordnet1 anges*auet wird0 7#b;de druk3 9 gewiss5 ,v]hltniss5 geordnet w]d5 kann071 nl4 9 ruimte en 9 tijd2 zo pleegt ook de mod]ne psy*ologie1 b4v4 ,wundt en de zijn51 te ond]s*eid5 ,/(f0 en ,=m0 d] wa>nem+1 nl4 de gewa>word+s9h\d 7kleur51 geluid5 enz47 en hun ruimtelik-tijdelike ord5+4 ,nu is de ,=m0 voor ,kant niet1 als bij ,wundt1 deze ord5+ zelve1 ma> de subjectieve ,b$+ung d] ,mgli*keit dez] ord5+2 met ,kant's eig5 woord53 dasj5ige44441 wel*es ma*t1 dass das ,manni*faltige d] ,ers*e9ung 9 gewiss5 ,v]hltniss5 geordnet1 anges*auet wird1 n5ne i* die ,=m d] ,ers*e9ung40 ,deze vorm01 die e5 bepaald soort ord5+ van gewa>word+5 mogelik maakt1 kan niet zelf we] gewa>word+ zijn3 ,da das1 wor9n5 si* die ,empf9dung5 alle9 ordn5 und 9 gewisse ,=m ge/ellt w]d5 knn51 ni*t selb/ wi$]um ,empf9dung se9 kann1 s i/ uns zw> die ,mat]ie all] ,ers*e9ung nur a po/]iori gegeb51 die ,=m d]selb5 ab] muss zu ihn5 insgesammt im ,gem! a priori b]eit lieg51 und dah]o abgesond]t von all] ,empf9dung knn5 betra*tet w]d540--,wat de betek5is van dit a priori is1 en hoe wij tot 't bewu/zijn van deze vorm0 kom51 is bov5 uite5gezet4--,i$] zal nu inzi51 dat deze vorm0 iets &]s is dan 'n begrip03 dat hij tot de ,s9nli*keit0 behoort1 die ons ,ans*auung5 lief]t0--niet tot het v]/&01 wa>uit ,begriffe entspr+504 7#dd7 ,deze vorm0 niet te bezitt5 z\ e5 gebrek zijn van het wa>nem+sv]mog51 van de z9n51 niet van het v]/& 7#de71 na> de s*]pe ond]s*eid+ tuss5 beide1 re$s door ,b]keley 9 ov]e5/emm+ met ,kant--en 9 teg5/ell+ tot het intellectualisme van ,leibniz en ,hegel c4s4 #ace--;gemaakt3 ,to p]ceive is "o ?+1 to judge is ano!r0 444 ,?+s are sugge/$ & p]ceiv$ by s5se4 ,we make judgem5ts & inf]5ces by ! und]/&+40 #acf ,voor deze vorm0 zelf1 no* voor onze wet5s*ap da>omtr5t1 is dus e5 zuiv] psy*ologiese t]m te v9d51 omdat het e5 onbewu/e functie ( wettelikheid is van ons wa>nem+sv]mog51 die wel is wa> uitsluit5d zi* doet geld51 9 w]k+ tre$t 7,/att f9det07 bij geleg5heid van0 wa>nem+5--ma> to* ge5sz9s door ( uit deze ont/aat1 9 teg5deel1 deze ord5t1 bepaalt1 voor zov] dit van het wa>nem5d subject afhangt1 t]wijl alle concrete bepaaldh$5 dez] ord5+ 7dus wat ,wundt de ,=m0 noemt7--afhang5 van de op het subjekt inw]k5de w]kelikheid4 #acg ,nu heeft ,kant deze functie1 deze vorm1 die dus niet empiris*0 ma> re90 is 7en bov5di5 transc5d5tal0 9 de z9 van3 het empiriese subjectief bepal5d71 zelf ook ,ans*auung0 g5oemd3 ,diese re9e ,=m d] ,s9nli*keit wird au* selb] re9e ,ans*auung heiss540 ,deze ind]daad wat willekeurige naamgev+ heeft ontzaglik veel misv]/& en v]w>r+ gewekt #ach en is to* zo begrijpelik3 ,wij br5g5 ons deze vorm0 tot bewu/zijn--door te ab/rah]51 e5 z9nelik voorw]p1 e5 li*aam dus1 9 g$a*t5 nem5d1 e]/ van 't ge5 hi] enkel g$a*te1 begrip1 v]/&sw]k is3 sub/antie1 kra*t enz41 dan van wat gewa>word+s9h\d is3 kleur1 h>dheid etc4--en zeg ik nu1 dat deze laat/e elem5t5 uitmak5 de wa>nem+s-inh\d1 alias de empiris*e ,ans*auung01 dan zal het ov]blijv5de1 de ruimtelikheid1 behor5 tot de wa>nem+svorm03 re9e ,ans*auung04 ,zi$a> ,kant's g$a*t5gang1 tans 9 z'n eig5 woord53 ,s1 w5n i* von d] ,vor/ellung e9es ,krp]s das1 0 d] ,v]/& davon d5kt1 als ,sub/anz1 ,kraft1 ,!ilb>keit etc41 imglei*51 0 davon zur ,empf9dung gehrt1 als ,undur*dr+li*keit1 ,hrte1 ,f>be etc4 absond]e1 s bleibt mir aus dies] empiris*5 ,ans*auung no* etwas brig1 nmli* ,ausdehnung und ,ge/alt4 ,diese gehr5 zur re95 ,ans*auung1 die a priori1 au* ohne e95 wirkli*5 ,geg5/& d] ,s9ne od] ,empf9dung als e9e blosse ,=m d] ,s9nli*keit im ,gem! 9 de gee/ ,/att f9det40 ,dit is nu nog ma> naamgev+2 zakelik is het e5 vooruitlop5 op 't ge5 de ,ae/hetik zelf zal bewijz51 dat nl4 w]kelik de ruimte en de tijd niet tot de mat]ie0 behor5--'t ge5 ruimte-empirisme z\ implic]5 en wat b4v4 van ,b]keley en ,colli] de m5+ 01 en het ng is van ,ma* c4s41 die ,rume0 ev5als ,f>b50 en ,tne0 ,empf9dung5 noem51--ma> tot de vorm01 e5 !orie1 wa>door het feitelik1 wet5s*appelik ruimte- en tijd-apriorisme gemplice]d en gexplice]d 7gegev5 en v]kla>d7 z\ zijn4 ,van de ,ae/hetik is dan ook dit ,=malisme0 7vorm0le] teg5ov] ,mat]ialisme0 als inh\ds0le]7 de ho(dzaak1 al br5gt het tev5s ,idealisme0 mee1 aangezi5 de vorm01 9 teg5/ell+ tot de mat]ie0 7,cap4 ,,iii #b71 uitsluit5d subjectief bepaald is4 ,we begrijp5 nu--t]loops--het misv]/& van ,wundt c4s41 die de vorm0 tev5s objectief bepaald will5 hebb51 teg5ov] ,kant's extrem5 ,subjectivismus0444 dat komt doordat ,wundt de ruimtelike 7( tijdelike7 ord5+ zelve vorm0 noemt1 9 plaats van datg5e wat deze ord5+ subjectief mogelik maakt4 ,ruimte-reali/5 moet5 dan ook 9 't geheel niet van ,ans*auungs=m50 sprek51 aangezi5 zij die no* k5n51 no* erk5n54 ,voor hun wordt niets dan e5 g$a*teloos en onre*tmatig ov]g5om5 woord1 wat mett]daad heel e5 w]eldbes*\w+ insluit4 7#df7 ,kant drukt dus door die keuze van de naam ,ans*auung0 zo pla/ies mogelik uit1 dat voor hem de ruimte behoort tot onze ,s9nli*keit1 tot het wa>nem+s-1 niet tot het d5kv]mog54 #aci ,natuurlik is het nooit 9 ,kant opgekom51 het begrip ruimte0 te loo*551 ,kant die e]/ geeft z'n ,errt]ung dieses ,begriffes01 dan z'n ,transc5d5tale ,errt]ung des ,begriffs vom ,raume04 ,dit is toevoegsel van de #b;de druk4 ,go$1 ma> 9 de #a/e gelijk 9 de #b;de v9d5 we b4v4 7pag4 #ajd_/e ,k4 d4 r4 ,v473 ,wir hab5 jetzt s*on zwei]lei ,begriffe von ganz v]s*i$5] ,art1 die do* d>9 mit e9&] b]e9komm51 dass sie beid]seits vllig a priori si* auf ,geg5/nde bezieh51 nmli*1 die ,begriffe des ,raumes und d] ,zeit1 als ,=m5 d] ,s9nli*keit1 und die ,kategori51 als ,begriffe des ,v]/&es0 444 ,wir hab5 ob5 die ,begriffe des ,raumes und d] ,zeit1 v]mittel/ e9] transc5d5tal5 ,d$uction t4 ,d4 betek5t3 re*tva>dig+ van het gebruik a priori zu ihr5 ,quell5 v]folgt0444 ,ma> het begrip ruimte is iets &]s dan de ruimte zelf1 gelijk het begrip pa>d0 iets &]s is dan e5 pa>d4 #adj ,volg5s de empiri/5 nu is het begrip ruimte op dezelfde wijze ont/aan als b4v4 het begrip pa>d1 nl4 door g5]alis]+ en ab/rah]+1 e5 logiese1 discursieve0 7 van 't biezond]e trapsgewijs voorts*rijd5d tot het algem5]e7 v]w]k+ van het onmiddellik 7intutief7 gegev5 biezond]e4 ,dit biezond]e v]s*aft ons dus e]/ het algem5]e4--,zo z\d5 ook de biezond]e ruimt5 ons tot de algem5e ruimte hebb5 gebra*t4 ,dit nu is onmogelik1 zegt ,kant1 om drie r$55 7de #c;de vormt het laat/e ruimte>gum5t73 #a4 de ruimte zelf is444 iets biezond]s1 e5 s+ul>e1 9 de taal d] logica3 heel de omvang van het begrip ruimte be/aat uit n exempla>--ergo kan het ge5 discursief0 ( algeme50 begrip zijn1 als pa>d1 met zijn omvang van talloze exempl>54 ,het biezond]e1 s+ul>e nu1 kan alln onmiddellik1 niet door afleid+1 word5 gek5d1 intutief dus ( door aans*\w+04 ,alle zog5aamde biezond]e ruimt50 zijn sle*ts del5 van de ne ruimte4 #ada #b4 ,deze del5 zijn enkel d5kba> als del51 ,e9s*rnkung501 van de gehele ruimte zelf1 deze laat/e is het prius1 is voorond]/eld1 9 teg5/ell+ tot de exempl>5 van 'n algeme5 begrip als pa>d #adb1 die zelf 't begrip e]/ mogelik mak54 #adc ,da>uit volgt voor ,kant we]1 als bij de vorige argum5t51 de aprioriese natuur van de ruimte1 t]wijl dan gewez5 wordt op de ev5ze] aans*\welike als aprioriese1 apodiktiese natuur van de meetkundige bewijsvo]+4 #add #c4 ,de ruimte wordt als e5 groo!id1 zij 't ook e5 one9dige groo!id1 g$a*t4 ,dat is alle5 bij e5 ,e9zeld+1 e5 s+ul>e1 mogelik--niet bij e5 algeme5 begrip1 als pa>d0 7wel bij e5 bepaald pa>d71 t]wijl e5 algeme5 begrip1 iets wat aan voet en el en elk l5gt$+1 elke groo!id1 geme5 is1 niet e5 biezond] soort groo!id 7one9dig groot7 kan zijn2 e5 begrip kan wel aan e5 one9dig aantal te d5k5 voor/ell+5 geme5 zijn3 m5s en de individu5 9 't one9dige1 ma> kan nooit e5 one9dig getal voor/ell+5 9 zi* bevatt51 zo als alle del5 d] ruimte en alle ruimt$+5 tegelijk zi* 9 de ruimte bev9d54 #ade ,ziehi] dus ,kant's b$oel+1 wanne] hij de ruimte als re9e ,ans*auung0 /elt teg5ov] e5 discursief begrip4 ,zi5 wij nu ,h>tmann's begrip hi]omtr5t4 ,het is e5 summum6 ,hij beg9t met ,kant's teg5/ell+ ,ans*auung-,begriff voor ganz v]kehrt0 te v]kl>54 ,die ,ans*auung im eng]5 ,s9ne i/ nur e9 ,begriff von ni$rig]] ,ab/ractions-7und ,comb9ations-7,/ufe1 d] ,b]griff drukf\t i/ nur e9e ,ans*auung von hh]] ,ab/ractions-7und ,comb9ations-7,/ufe40 ,deze def9itie s*5k5 we ,h4 graag4 ,hij ond]/reept dan3 es giebt fr das ,bewus/se9 ke9e re951 d4h4 ans*auungsfrei51 ,begriffe0--7dat kl9kt als e5 e*o van ,kant's eig5 uitspraak3 ,begriffe ohne ,ans*auung s9d le]067--en ( er nu al ( niet e5 re9e ,ans*auung0 fr das ,bewus/se9 zu gew9n50 zij1 imm] wird sie dur* d5 ,ab/ractionsprocess ihr] ,gew9nung zum discursiv5 od] allgeme95 ,begriff ge/empelt1 ohne das dies ihrem ,*>akt] als re9e ,ans*auungs=m d5 g]+/5 ,e9trag ?ut40 ,h>tmann v9dt het dus1 wa> ,kant's argum5t de ,id5titt0 tuss5 algeme5 begrip en re9e ,ans*auung0 zum ,geg5satz v]dreht01 ,komis*444 wel*e ,mhe si* ,kant giebt1 zu beweis51 dass d]selbe ,ans*auung sei1 als ob dadur* irg5d etwas geg5 se9e begriffli*e ,natur und geg5 se9 ,ab/rahirtse9 aus ,erfahrung5 bewies5 wre40 ,ik hoop dat nu de lez] het komis*e0 van ,h>tmann's v]maak inziet4 ,we hebb5 z[el die ab/ractie uit erv>+0 als het aans*\w5 van het s+ul>e nu duidelik g5oeg v]kla>d4 ,het gaat nog komis*]0 word53 ,d] er/e ,satz1 dass man nur e95 e9ig5 ,raum vor/ell5 knne1 i/ ri*tig fr d5 ,/&punkt des transc5d5tal5 ,realismus1 ab] fals* fr d5 ,kantis*5 ,/&punkt des transc5d5tal5 ,idealismus4 ,d5n d] transc5d5tale ,reali/ bezieht se95 ,vor/ellungsraum auf e9 transc5d5tes ,correlat wel*es letzt]e s*le*?9 nur ,e9es1 und zw> fr alle ,bewus/se9e num]is* ,id5tis*es1 also objectiv ,e9ziges i/2 d] transc5d5tale ,ideali/ h+eg5 lugnet e9 sol*es num]is* id5tis*es ,correlat all] subjectiv5 ,vor/ellungsrume1 fr ihn hat d] ,raum ke9e h"h als subjective ,realitt1 und da alle ,subjecte glei*e ,b]e*tigung hab51 s hab5 au* alle subjectiv5 ,vor/ellungsrume glei*e ,b]e*tigung2 er i/ also logis* gezwung51 s viel ,rume vorzu/ell51 als er ,subjecte vor/ellt40 ,we zi5 dus--,kant's transc5d5taal idealisme k5t1 na> bov5 7,cap4 ,v #a p4 #ic ss47 precies is uite5gezet1 sle*ts n ,ruimte1 n ,tijd1 n ,erv>+1 n ruimtelik-tijdelike pha5om5ale ,w]eld4 ,ma> na> ,h>tmann's opvatt+ van ,kant's ,/&punkt des transc5d5tal5 ,idealismus0 z\d5 er volg5s die le] sle*ts individuele ruimt501 tijd50 enz4 zijn4 ,ergo 4444 is d] ,kantis*e ,/&punkt des transc5d5tal5 ,idealismus0 niet gesnapt door 4444 ,kant6 ,aldus ,h>tmann4 #adf--;,h4 doet dan nog ev5 e5 ontdekk+1 wa>ov] hij zelf h*li* er/aunt0 is 7wa>ov] e*t] ha> we]legg]1 re$s voor #b eeuw51444 we] de go$e ,b]keley1 h*/ er/aunt z\ zijn gewee/71 nl4 dat zelfs t4a4v4 e5 individu die ,behauptung d] ,s+ul>itt fr d5 ,/&punkt des transc5d5tal5 ,idealismus fals*0 is4 ,re9 subjectiv betra*tet besitz5 wir0 namelik zwei ganz getr5nte ,wahrnehmungsrume1 d5 ,gesi*tsraum und d5 ,ta/raum01 ma> we m]k5 da> nooit wat van1 omdat d] ,in/9ct0 4444 beide in/9ctiv alli*t s(ort und imm] auf ihr transc5d5tes ,correlat bezieht1 wel*es d] ,v]/& als ,e9es weiss04--,o k5nisle] d] in/9ctieve wet5s*ap van het transc5d5te6--,h>tmann's paganisme hi] n met ,dr4 ,kuyp]'s in/9ctief mat]ialisme van mom5t50 en relaties04 ,kant's ,prmisse von d] ,e9zigkeit des ,raumes i/ also fr se95 ,/&punkt 9 j$] ,h9si*t unhaltb>4 ,die ,art d] d>aus gezog55 ,s*lsse i/ es ni*t w5ig]40 ,wi5s ,prmisse en wi5s ,s*lsse hi] 9 j$] ,beziehung unhaltb> zijn8 ,sapi5ti sat4--,alle5 wil ik nog ev5 aan/ipp5 hoe ,h>tmann de he]like geleg5heid tot misv]/&51 die ,kant's als un5dli*e ,grsse gegeb5 vorge/ellt0 bi$t1 niet ongebruikt laat4--,ik zal da> niet v]d] op +aan1 alle5 nog 9 't voorbijgaan opm]k51 dat ,h>tmann zi* g5oodzaakt ziet1 zijn real5 ,raum04444 begriffli* als j$]zeit endli* zu supponir51 da er ni*t weit] rei*t als die mat]iell5 ,d+e an si* 61 d]5 ,dase9s=m 6 er i/04 #adg ,opm]kelik dan3 ,0 die ,behauptung d] actuell5 ,endli*keit des real5 ,raumes p>adox ers*e95 ls/1 i/ nur d] ,um/& dass d] ,g$anke /ets zur ,ueb]s*reitung e9] ev5tuell5 ,gr5ze si* g]eizt fhlt1 und dabei v]gis/1 dass er1 als bewus/] ,g$anke1 auf d5 real5 ,raum g> ni*t influirt4 ,dasselbe gilt von d] subjectiv-ideal5 und d] real5 ,zeit dus ook deze e9dig61 wo die ,p>adoxie des real5 ,zeit5des und ,zeitanfanges brig5s lei*t] b]wund5 zu w]d5 pflegt40 ,h>tmann geeft dan v]d] zijn eig5 metaphysica van tijd en ruimte1 wa>9 deze ni*t ,subsi/5z =m51 sond]n ,exi/5z =m50 word51 na> zijn ond]s*eid+ van ,wes50 en ,dase90 enz41 wa>mee wij ons hi] niet zull5 oph\d54 d4 ,klpe teg5 het d]de en vi]de argum5t4 ,we ri*t5 ons nu we] tot ,klpe's b$5k+5 teg5 het voorlaat/e en laat/e argum5t4 ,teg5 het #c;e de drie volg5de3 #a4 ,s ri*tig es i/1 dass d] allumfass5de ,raum si* zu d5 e9zeln5 ,rum5 ni*t v]hlt1 wie e9 ,begriff zu se95 ,exempl>5 od] e9 ,gattungsbegriff zu se95 ,art51 s folgt d>aus do* nur1 dass dies] allumfass5de ,raum zur ,wahrnehmung1 g5au] zur ,gesi*tswahrnehmung1 als e9e ,be/imm!it d]selb5 gehrt40 ,deze opm]k+1 wil zij z9 hebb51 v]w>t ruimtelikheid en ruimte1 en b$oelt dan dat de e]/e tot de inh\d1 mat]ie1 van het gegev5e behoort1--e5 spezifis*e ,eig5s*aft d] ,gesi*tswahrnehmung od] -vor/ellung0 is4 ,afgezi5 van de psy*ologiese onh\dba>heid dez] ook door bij geop]e]de bl9dgebor55 gecon/ate]de feit5 we]legde optiese ruimtele] #adh1 is 't moeilik te vatt51 hoe de ene alomvatt5de ruimte eig5s*ap van enige wa>nem+ z\ kunn5 zijn4--,kant's betoog van de z9nelikheid d] als e5heid1 intutief1 gek5de ruimte1 9 teg5/ell+ tot ha> v]/&elikheid1 blijft hi] ong]ept4 ,zuglei* i/ au* die hi] bezei*nete ,eig5tmli*keit d] optis*5 ,raumauffassung dur*aus zu dem ,gegeb551 ,vorgefund55 zu re*n51 das e9e hnli*e subjektiv-objektive ,natur v]rt1 wie sie d5 ,f>b51 d5 ,tn5 und &]5 ,be/&teil5 uns]] ,s9neswahrnehmung allgeme9 zuge/&5 wird40 ,hi] spreekt we] dezelfde ,wundtiaanse v]haspel+ van de bepaalde ruimtelike ord5+ d] d+5 met de ruimte zelf1 en dezelfde da>uit voortspruit5de ,kant-misduid+1 als re$s vroeg] is gesignale]d en enige bladzijd5 v]d] zi* aldus uit 7p4 #ei73 ,die transz5d5tale ,ae/hetik hat von ,kants b$eut5d5 ,na*folg]n nur ,s*op5hau] e9fa* ang5omm54 ,zw> hat man au* na*h] die ,aprioritt des ,raumes und d] ,zeit im ,s9ne d] ,subjektivitt v]tret54 ,ab] 6 indem die ,k5ntnis be/immt] ,lag51 ,entf]nung5 und ,grss5 als e9e empiris* erworb5e galt1 und indem d5 ,ri*tungsunt]s*i$5 und ,ab/nd51 kurz d] rumli*5 und zeitli*5 ,ordnung e9e objektive ,gesetzmssigkeit geg5b]ge/ellt wurde1 i/ d] ,kantis*e ,/&punkt des ,phnom5alismus tats*li* aufgegeb5 word540 ,integ5deel1 da>bij z\ m5 zuiv] ,kantiaan kunn5 blijv51 zolang m5 zi* niet aan dogmatiese1 transc5d5te tijd ( ruimte z\ bezondig54 ,imm]s1 ook voor ,kant heeft elke bepaalde ruimtelikheid dezelfde subjektiv-objektive0 natuur als elke bepaalde kleur ( toon4 ,alle drie zijn dus uitsluit5d subjectief1 ma> 9 hun biezond]heid m$e bepaald door van ons en onze wa>nem+ onafhankelik be/a&e oorzak5 d] a&o5+51 d] wijzig+5 van ons wa>nem+sv]mog51 die zelf als zodanig no* kleurig1 no* kl9k5d1 no* ruimtelik zijn4 ,ma> de ene ruimte /aat niet gelijk met kleur ( klank1 ma> met het ene kleur5s*ema1 de ene toons*aal1 wa>op elke mogelike kleur ( klank ev5 zo ha> plaats aangewez5 v9dt als elk li*aam 9 de ruimte--gelijk bov5 uitvo]ig is betoogd4 #b4 ,daneb5 d>f man ni*t b]seh51 dass es sehr wohl au* e95 ,begriff vom ,raume geb5 kann1 d] ni*t auf ,e9s*rnkung5 d] ,raumans*auung b]uht40 ,wat m5 niet mag ov] 't ho(d zi5--is #a41 dat ,kant zelf wel enige notie van het begrip ruimte heeft v]rad51 #b41 dat e*t] ,kant n]g5s dit begrip laat b]u/5 op ,e9s*rnkung5 d] ,raumans*auung01 e5 fund]+1 wa>van mij de z9 zelfs ontgaat4 #adi ,wird etwa d] ,raum als e9e ,mannigfaltigkeit von drei ,dim5sion5 def9i]t1 s i/ damit e9 ,raumbegriff aufge/ellt1 d] mit uns]] ,raumans*auung ni*t id5tis* i/40 ,indi5 hi] met ,dim5sion1 na> ik wil aannem51 niets specifiek ruimteliks is b$oeld en dus niet e5 vicieuse cirkeldef9itie is gegev5 7indi5 dus von drei ,dim5sion50 wil zegg53 driev\dig1 i4e4 door drie onafhankelik v]&]lik5 bepaald071 dan z\ na> deze def9itie van ,klpe b4v4 het p>allelogram1 ( het geluid 7#a3 int5siteit1 #b3 toonhoogte1 #c3 klankkleur7444 de ruimte zijn6 ,de jui/e def9itie van de ruimte als ,grundbegriff d] ,geometrie0 kan ,klpe v9d5 9 de ,gesetze und ,elem5te0 van ,heymans1 de aanhang] en beve/ig] van ,kant's ,ae/hetik1 van zijn kritiese1 =meel-apriori/iese oploss+ van het probleem d] syn!tiese oordel5 a priori t5 aanzi5 van ruimte en tijd 9 meetkunde en wiskundige beweg+sle]4 #c4 ,dass endli* die geometris*5 ,stze des ,euklid ni*t aus allgeme95 ,begriff51 sond]n aus d] ,ans*auung abgeleitet w]d51 kann man zugeb5 ohne damit die ,unmgli*keit e9es ,raumbegriffes selb/ndig]1 von dem ans*auli*5 ,*>akt] des ,raumes unabhngig] ,art an]k5n5 zu mss540 ,deze ,unmgli*keit e9es ,raumbegriffes selb/ndig] ,art enz40 te erk5n51 heeft ,kant nimm] gebod54--,seitdem e9e ,ni*t-,euklidis*e ,geometrie exi/i]t1 gibt es geometris*e ,stze1 die ni*t aus uns]] optis*5 ,raumans*auung abgeleitet w]d540 ,de niet-,euklidiese meetkunde is me]mal5 teg5 ,kant aangevo]d1 ma> 9 dit v]b& v]mo$elik nooit4--,imm]s1 voor de v]d$ig+ van begrip0 teg5ov] aans*\w+0 _h ,klpe e5v\dig na> de analytiese meetkunde kunn5 v]wijz5--die e*t] alli*t niet onbek5d is geblev5 aan ,kant4 ,teg5 ,kant's slot>gum5t 7zie bl4 #aag7 vo]t ,klpe aan3 #a4 ,als e9e un5dli*e gegeb5e ,grsse kann d] ,raum ni*t anges*aut w]d54 ,j$e ,raumans*auung i/ als sol*e begr5zt und somit endli*40 ,dit is e5v\dig e5 woord-misvatt+1 gevolg van ,kant's taalslordigheid4 ,met vorge/ellt0 b$oelt ,kant hi] niet anges*aut0 ma> g$a*t04 ,dat spreekt van zelf4 ,ma> t5 ov]vlo$e zegt ,kant het enige regels v]d] zelf3 ,glei*wol wird d] ,raum s g$a*t06--,klpe zegt dan nog van deze one9digheid03 ,es i/ dadur* m4a4,w4 nur zum ,ausdruck gebra*t1 dass wir uns j5seits all] e95 be/immt5 ,raum begr5z5d5 ,fl*5 imm] wi$] ,rumli*es vor/ell5 knn5 op deze grond mag alle5 e5 ,kantiaan1 niet enig reali/1 na> ,h>tmann zelf volkom5 jui/ heeft opgem]kt1 de ruimte voor one9dig v]kl>51 und dass alle bi%]ig5 ,v]su*e1 die ,grss5 und ,entf]nung5 des ,welt5raumes 6 abzumess51 ke9 def9itives ,ziel gefund5 hab540 ,dit is we] e5 van die wond]like v]giss+51 wa>van de ,kantbe/rijd+ het geheim bezit4 ,ge/eld al--des ne5--1 dat m5 op enige a/ronomiese met+0 z\ moet5 ( kunn5 wa*t5 om 9 ( ook buit5 de meetkunde de ruimte def9itief0 voor one9dig te h\d51 z\ ,klpe zelf niet onmiddellik toegev51 dat wat gemet50 wordt--sle*ts de ruimte w]eld is1 nimm] de w]eldruimte8 ,en ge/eld e5s1 dat wl e5 def9itives ,ziel0 b]eikt1 en de met+ all] ,grss5 und ,entf]nung50 van het ruimtelik heelal voltooid w>e1 z\ dan iem& t] w]eld oph\d51 het ,euklidies axioma d] re*te lijn te aanva>d5 ( zi* die nauwkeurig gemet5 en begr5sde w]eld/elsels te d5k5 &]s dan 9 444 de one9dige ruimte8--,die ans*auli*e ,natur des ,raumes kann dah] g]ade dur* das ,m]kmal d] ,un5dli*keit ni*t na*gewies5 w]d540 ,het begrip ruimte is to* niet bij geval one9dig8--,en van e5 one9dig groot d+1 het ond+0 ruimte1 wil en kan ,klpe zelf niets wet51--zodat hem alle5 het re$s we]legd1 zi* zelf we]legg5d one9dig groot ab/ractum0 re/1 wa>mee wij ,klpe 444 aan ,kant mog5 zett54 #b4 ,dass ab] d] ,raum e9e un5dli*e ,m5ge von ,vor/ellung5 9 si* en?lt1 hat mit se9] ,un5dli*keit ni*ts zu tun4 ,d5n j$] endli*e ,raumteil kann infolge se9] /etig5 ,er/reckung na* all5 ,ri*tung5 ohne angebb>e ,gr5ze z]legt und geteilt w]d540 ,deze wa>heid heeft met ,kant's one9digheid we] ni*ts zu tun4 ,want niet ma> e5 one9dig aantal one9dig kle9e del51 do* jui/ e5 one9dig aantal del5 van e9dige willekeurige grootte bevat m]kwa>dig]wijze de ruimte4 e4 ,h>tmann's veelzijdigheid t] zake van ,kant's transc5d5tale ,errt]ung 7meetkundefund]+74 ,z[el ,h>tmann als ,klpe ri*t zi* t5 slotte teg5 ,kant's ,transc5d5tale ,errt]ung des ,begriffes vom ,raume01--dus teg5 zijn v]kl>+1 fund]+ d] meetkunde4--,imm]s1 na> ,kant zelf def9ie]t1 b$oelt hij met die ,transc5d5tale ,errt]ung03 die ,erklrung e9es ,begriffs als e9es ,pr9cips1 woraus die ,mgli*keit &]] syn!tis*] ,erk5tnisse a priori e+eseh5 w]d5 kann40 ,t5 deze geldt het die apodiktis*e ,gewis%eit all] geometris*5 ,grundstze und die ,mgli*keit ihr] ,con/ruction5 a priori40 ,ov] ,kant's v]h\d+ tot de meetkunde heb ik bov5 gesprok54 ,hoe de door ,kant's g5ie ontdekte1 nog tamelik l$ige0 mogelikheid van e5 v]kl>+ en logiese re*tva>dig+ van de meetkunde als syn!tiese en aprioriese wet5s*ap1 tans tot v]vulde w]kelikheid is geword51 kan de belang/ell5de w$] nalez5 9 ,heymans' ,gesetze und ,elem5te01 die ,geometrie1 speciaal #ea en #eg4 ,da> zal hij tev5s de afdo5de we]legg+ v9d5 van het meetkunde-empirisme 7 #di en #ej71 zodat het geheel ov]bodig w]k z\ zijn e5 ,h>tmann en ,klpe nog e5s expliciet te gaan be/rijd54 ,het enige nieuwe to*1 wat ,h>tmann hi] br5gt1 is de veelzijdigheid van zijn v]w>r+4 ,tweerlei h\d+ to* is teg5ov] ,kant's meetkunde-kritiek logies mogelik1 t5zij m5 het syn!ties-apriori/ies k>akt] van de meetkunde erk5t3 m5 kan f be/rijd51 dat de meetkundige axioma's syn!tiese oordel5 zijn1 dus ha> analyties k>akt] will5 volh\d5 7dan blijft zij natuurlik 9 ,kant's z9 a priori071 f hem de syn!tiese natuur toegev51 ma> de apriori/iese a>d loo*551 dus tra*t5 uit erv>+ de axioma's af te leid54--,h>tmann e*t] ziet kans1 alle drie tegelijk te do53 ha> z[el voor analyties als syn!ties 7#dg7 te v]kl>5 en dit laat/e z[el a po/]iori als a priori1--en nog bov5di5 ha>1 wat de toepasselikheid0 betreft1 op 444 ,d+e an si*0767 te betrekk51 wa>omtr5t de erv>+ 767 ons bij inductie het ,euklidies k>akt] z\ hebb5 gele]d6 ,dit alln z\ voldo5de zijn om ,h4 voorgo$ te do5 s*rapp5 van de lij/ d] kritiese d5k]s1 indi5 niet zijn b$oel+ t5m9/e nog e5 we9ig ons*uldig] w>e dan zijn uit+1 aangezi5 hij alle5 ma>1 9 z'n dogmatiese v]bl9d+1 con/ant1 zo hi] als eld]s1 voor ,d+e an si*0 h\dt1 wat enkel 444 natuur-object5 zijn4 ,van dit alles sle*ts enkele /aaltjes2 wie er belang 9 /elt leze het geheel zelf ev5 door1 pp4 #aca-acf4 ,hij beg9t met de opm]k+ la ,/u>t ,mill3 ,es h&elt si* hi] um zwei vllig von e9&] zu tr5n5de ,probleme1 nmli* um das1 0 die ,geometrie fr ,figur5 uns]] ,e9bildungskraft1 und um das1 0 sie fr ,figur5 d] ,wahrnehmung i/40 ,9 de e]/g5oemde kies ik de /( willekeurig1 ma> volg me9] subjectiv5 ,no?w5digkeit 9 d] ,=m d] ,v]knpfung01 9 laat/g5oemde is elke willekeur buit5geslot51 und es spielt dafr e9e uss]e od] transc5d5te ,no?w5digkeit mit e9] inn]5 od] subjectiv5 dur*e9&]4 ,d5n w5n i* an das ,d+ an si* e9] ,tafel h]antrete #dh1 und fhle mi* von d]selb5 s afficirt1 dass i* auf me9] ,wahrnehmung 6 d] ,tafel die ,zei*nung e9es ,dreiecks vorf9de1 s i/ dabei ke9e ,willkr me9]seits im ,spiele2 es hngt ni*t von mir ab ob i* e9 ,dreieck od] e9 ,vi]eck wahrnehme1 sond]n von d] dur* d5 ,zei*n] vorh] b$+t5 ,bes*aff5heit des ,d+es an si* d] ,tafel b$oeld is natuurlik e5v\dig het bord zelf4 ,die geometris*5 ,gesetze me9] ,wahrnehmung /imm5 ab] mit d55 me9] ,e9bildungskraft vllig b]e91 obwohl die er/]5 fr mi* a po/]iori1 die letzt]5 a priori b$+t s9d4 ,man d5ke si* z4,b4 die ,tafel v]hllt1 s dass mir successive e9e ,ecke na* d] &]5 aufg$eckt wird1 ab] imm] nur e9e auf e9mal4 ,obwohl i* hi]bei niemals die ,ans*auung e9es ,dreiecks bekomme1 ergiebt do* die successive empiris*e ,messung d] drei ,w9kel e9e ,summe von #ahj40 ,ik v]oorlo( mij ov] deze miraculeuse h>monia prae/abilita1 deze auffall5de ,analogie0 7p4 #acb71 vi] opm]k+53 #a4 ,no* gij1 no* iem& &]s heeft ooit die met+ geprobe]d4 #b4 ,meet hond]d ke]1 mits met de nodige nauwkeurigheid1 en dan g>&e] ik u1 dat ge niet n enkele maal precies #ahj #j #j zult v9d54 #c4 ,ge zult desniettem9 met ge5 enkele ng zo m9imale afwijk+ van #ahj #j #j g5oeg5 nem51 ma> elk me] ( m9d] aan onnauwkeurigheid1 van uw in/rum5t5 ( uw meet-me?ode1 toes*rijv54 ,er is dus ge5 sprake van1 dat we hi] z\d5 afwa*t51 wat ons de erv>+01 de inductie le]t4 #d4 ,ge zult bij al uw met5 uitsluit5d met gewa>word+5 en met comb9aties en v]gelijk+ van gewa>word+s9h\d5 te do5 hebb51 die u dus omtr5t het transc5d5te hoeg5aamd niets l]51 ook al droomt ge nog voort 9 de naieve ( dogmatiese waan1 dat uw wa>nem+5 het ,an si*444 reproduc]51 ( hoe dan ook we]gev54 ,en nu we] ,h>tmann aan 't woord3 ,na z'n met+1 die hem precies #ahj oplev]de1 pr(ete]de hij vr de on?ull+ d] figuur3 de b55 van die drie hoek5 vorm5 e5 6 ,en zie3 ,indem i* nun die ,v]hllung von d] ,tafel ganz wegnehme und die ,wahrnehmung des /ckweise gemess55 ,dreiecks als e9heitli*e ,ans*auung empfange1 f9de i* me95 ,s*luss1 und damit die ,voraussetzung1 auf wel*e si* d]selbe /tzte sc4 volg5s ,h43 als het ,an si*0 mij iets laat zi5 wat aan mijn meetkunde-wett5 van e5 beantwoordt1 dan moet 't mij ook 'n hele v]ton5 empiris* be/tigt4 ,diese ,ueb]e9/immung i/ ab] nur dann mgli*1 w5n 9 dem ,d+ an si* d] ,zei*nung zwis*5 d5 real5 ,correlat5 dess51 0 9 d] ,ans*auung die ,seit5 und ,w9kel s9d1 analoge gesetzmssige ,v]hltnisse be/eh51 wie zwis*5 d5 ,seit5 und ,w9keln d] ,ans*auung1 w5n also1 allgeme9 gespro*51 9 d5 ,d+5 an si* ,gesetze walt51 wel*e e9e auffall5de ,analogie mit d5 ,gesetz5 d] subjectiv5 ,geometrie hab51 und nur ins(]n von dies] si* unt]s*eid5 knn51 als e9e &]weitige 7ni*t rumli*e7 ,dase9s=m des ,d+es an si* e9e ,modification 9 ihn5 b$+t4 ,falls h+eg5 die ,rumli*keit und ,zeitli*keit selb/ ,dase9s=m5 d] ,d+e an si* s9d1 s s9d die ma!matis*5 ,gesetze fr das ,dase9 d] ,d+e an si* und fr das ,d5k5 id5tis*2 dann gew9nt die ,erklrung d] fragli*5 ,ueb]e9/immung die h*/e ,e9fa*heit4 ,dass e9e sol*e ,ueb]e9/immung /att f9det1 wiss5 wir nur aus ,erfahrung1 und hat diese ,annahme d5 h*st5 ,grad von ,wahrs*e9li*keit1 d5 die ,induction nur v]leih5 kann1 da no* nie e9 ,fall con/atirt i/1 wo auf die ,comb9ation /ckweis] ,wahrnehmung5 die ,gesetze d] subjectiv5 ,ma!matik ni*t htt5 pass5 woll51 wo also e9e ,incongru5z d] =mal5 ,dase9sgesetze und d] =mal5 ,d5kgesetze entdeckt word5 wre40 ,zoveel z9n51 zoveel f\t54 ,voor de ne w]kelike meetkunde1 die met d5kwett5 ev5m9 iets te mak5 heeft als met be/aanswett5 van ,d+e an si*1 ma> n syn!ties1 dus niet d5kwettelik ma> aans*\welik1 is n a priori geldt t5 aanzi5 van mogelike 7imman5te7 ruimt$+51 #aej tr$5 bij ,h>tmann twee niet-be/a&e meetkundes01 twee ond+5 9 de plaats1 de e]/e e5 analytiese1 imm]s uitvloeisel uns]es eig55 ,d5kv]mog5s01 ergo a priori geldig1 en de twe$e e5 syn!tiese1 a po/]iori geld5d t4a4v4 het ,transc5d5te44444 en die beide zijn dan we]4444 id5tis*064444 e5 id5titeit1 die dan gek5d wordt4444 bij erv>+1 erv>+0 t4a4v4 ,d+e an si*6 ,ma> met deze meetkunde-wij%eid is ,h>tmann's maat nog niet volgemet54 ,imm]s1 nadat hij op pag4 #acd en #ace nog heeft uitgeweid ov] d] subjectiv5 ,d5kno?w5digkeit04444 d] logis*5 ,unmgli*keit &]s zu d5k50 van de ma!matis*5 ,gesetze 7e5 ,d5kno?w5digkeit1 die z[el door ,kant als door de metageometrie we]legd is7 en ,kant door de he] v4 ,kir*mann mores heeft lat5 l]53 ,auss]dem ab] gilt das empiris*e ,ur!il nur fr das s+ulre ,object1 whr5d das =mal-logis*e ma!matis*e ,ur!il fr e9e ganze ,gattung von ,object5 gilt1 e9e ,allgeme9heit1 d]5 ,grund ,kant 9 ke9] ,weise geahnt hat ko/elik1 d5 vielmehr v4 ,kir*mann 9 d] ,/etigkeit1 d] die mgli*5 zu e9em ,begriff gehrig5 ,figur5 dur*lauf5d5 ,g$ank5bewegung na*gewies5 hat1 und vor ihm ,b5eke0 en hij tot de slotsom kwam3 ,a priori i/ also das ma!matis*e ,ur!il ni*t weg5 se9] do* nur sehr cum grano salis zu v]/eh5d5 apodictis*5 ,gewis%eit1 sond]n weg5 se9] re9 logis*5 ,=malitt401 wordt op dezelfde pag4 doodleuk toegegev5 7blijkba> weet ,h4 niet wat hij zegt7 het feit01 dat das ma!matis*e ,ur!il0 7dus ook het rek5kundige67 syn!ties a priori is6 ,ma> m5 hore met welk aan e5s ,h>tmann's onbevang5heid voorbeh\d5444 voorbeh\d3 7p4 #ace s47 ,rume i* ,kant nun au* willig die ,?atsa*e e91 dass das ma!matis*e ,ur!il e9 syn!sis*es drukf\t ,ur!il a priori i/1 s kann i* do* ni*t zugeb51 dass diese ,syn!s5 ni*t auf all5 ,gebiet5 d] ,ma!matik s sehr 9 ihre ,elem5te z]legt w]d5 knnt51 dass man zuletzt alle ma!matis*5 ,syn!s5 aus ,m9imals*ritt51 wie z4,b4 wi$]holt5 ,anw5dung5 des ,satzes vom ,wid]spru*1 erbau5 knnte4444 ,es liegt nur e9 sol*es ,b$rfniss fr die er/5 ,anfnge d] ,ma!matik ni*t vor1 weil dort das ,mat]ial e9fa* 6 g5ug i/1 um au* ungebt5 ,kpf5 logis*e ,syn!s5 von etwas grss]] ,spurweite zumu!n zu knn54 ,do* dies nur beilufig40 ,beilufig bewij/ hi] ,h>tmann afdo5de1 dat hij van heel ,kant's bov5 toegeli*te teg5/ell+ syn!ties 7 niet logies ( analyties afleidba>1 d4w4z4 niet uit wi$]holt5 ,anw5dung5 des ,satzes vom ,wid]spru*7 en analyties 7 uitsluit5d door die logiese d$uctie te v]krijg571 dus van de grondslag van heel ,kant's kritiek en heel de k5niskritiese wijsbege]te1 tittel no* jota begrep5 heeft4 ,wir s9d mit uns]] ,kritik zu ,ende01 zegt p4 #acf4 ,von all5 ,grnd5 ,kant's hat au* ni*t e9] si* bewhrt04 ,zo is het--mits m5 voor ,kant leze ,h>tmann4 ,we hebb5 nu gezi51 dat ,h>tmann behoort tot deg551 die wijz] do51 te zwijg5 dan te sprek5 ov] ,kant4--,kant's kriticisme heeft hij op niet n enkel punt b]eikt1 all]m9/ 9 zijn wa>nem+sle]1 zijn ,ae/hetik04 ,h>tmann en zijn /elsel v]teg5woordig5 jui/ op de univ]seel/e wijs het onbewu/e dogma4 ,ma> ,h>tmann v]ke]t nog bov5di5 9 de go$ige waan1 dat hij1 wijl eig5lik zelf tot ,kant's wa>nem+s9zi*t1 ,kant's wa>heid0 gekom51 zij het dan langs bet]e weg1 toegeeflik0 kan zijn voor ,kant's go$b$oelde dol+51 voor de transc5d5tale ,ae/hetik6 ,es wird dah] ,alles d>auf ankomm51 zu unt]su*5 ob die transc5d5tale ,ae/hetik d] gewhnli*5 ,behauptung d] ,kantian] gemss e95 grundleg5d5 ,beweis fr die ,kant's*5 ,grundstze zu lief]n v]mag4 ,s*op5hau] sagt b] dies5 ,abs*nitt d] ,kr4 d4 r4 ,v43 ,die transc5d5tale ,ae/hetik i/ e9 s b]aus v]di5/volles ,w]k1 dass es alle9 h9rei*5 knnte1 ,kant's ,nam5 zu v]ewig5 ,ik hoop1 dat ook mijn lez]s dit tans met ,s4 e5s zijn44 ,ihre ,beweise hab5 s volle ,ueb]zeugungskraft1 dass i* die ,lehrstze d]selb5 d5 unum/ssli*5 ,wahrheit5 beizhle'4444 ,i* b9 s ketz]is*1 zu bem]k51 dass i* bei wi$]holtem ,/udium d] transc5d5tal5 ,ae/hetik 9 v]s*i$55 ,p]iod5 niemals das ,g]+/e von d] ,ueb]zeugungskraft dies] ,beweise v]sprt habe1 dass i* vielmehr er/ dann ,na*si*t geg5 dies5 ,!il d] ,kant-,s*op5hau]'s*5 ,philosophie b5 l]nte1 als i* auf ganz &]s>tigem ,wege zu j5] ,wahrheit gelangt w>1 wel*] diese ,beweise di55 soll540 ,het is jamm]1 ma> ,kant heeft de e] van deze ,h>tmann's ,na*si*t0 niet v]di5d4444 de infra-kritiese wa>heid01 door ,h>tmann b]eikt1 heeft niets geme5 met ,kant's wa>heid1 ,kant's v]hev5-g5iale kritiek2 toegeeflikheid op grond van e5s-gez9dheid blijft dus buit5geslot5--van we]szijd56 f4 ,boll& aan de h& van ,h>tmann4 ,zo is dus met ,h>tmann's realisme0 en zijn kritiek op ,kant's idealisme0 voldo5de afg]ek5d4 ,en e5 ,h>tmann is wa>lik nog het gro5e h\t van het reali/ies v]we] teg5 ,kant6--,de massa1 die tot ,kant niet komt1 pleegt 9 hem di5s we]legg]0 te huldig5 en na te prat54 ,en ook da>om moe/ e5s s*]p met deze s*ijnkritiek afg]ek5d1 omdat heel het reali/ies dogmatisme1 dat ond] het patronaat van ,hegel en ,h>tmann hi] te l&e zoveel anti-reali/ies g]u*t maakt1 diezelfde f\t5 door z'n voormann5 en nog zoveel erg] dwaa%$5 door de dii m9orum g5tium laat rondbazu95 en aldus z'n be/ doet1 het krities idealisme bij bezonn5 ma> on+ewijde wa>heidzoek]s voorgo$ te blam]54 ,vr all5 v]di5t hi] ,pr(4 ,boll& te word5 g5oemd4 ,gelijk ,h>tmann vr en b5$5 ,b]keley1 dus v]re vr en b5$5 ,kant1 is blijv5 /aan1 zo heeft ,pr(4 ,boll& het k5nis-!oreties nimm] v]d] gebra*t dan tot ,h>tmann1 d5 groot/5 en veelzijdig/5 wijsge]ig5 d5k] onz] dag501 d5 ,mee/] d] huidige metaphysica01 van zijn ,het ,w]eldraadsel0 af1 aan welks inh\d hij zijn pr(essoraat te dank5 _h1 tot zijn ,het ,boek d] ,spreuk50 toe1 uit #aiji1 en wat hij s9ds nog ges*rev5 heeft1 laat/elik b4v4 ,de ,logica01 #aiaa4 ,ke9 toll]es ,v]seh5 kann se9 ,gib/ e9em e9 ,fe/ und ld/ ihn ni*t e940 ,nog n toll]es ,v]seh50 kan er zijn3 iem& 7niet1 gelijk 9 voor\d]like tijd51 als s*im1 ma> 9 lev5d5 lijve7 te do5 aanzitt5 bij z'n eig5444 begraf5ismaal4 ,aldus ges*i$t 9 ,het ,w]eldraadsel met het dogmaties mat]ie-realisme4 ,aan elke pag9a m]kt m5 het helaas1 dat de he] ,boll& aan de h& van ,ed4 v4 ,h>tmann zijne e]/e s*r$5 op het mo]assig pad d] wijsbege]te gezet heeft04 ,en niet alle5 zijn e]/e6 ,deze zi* noem5de ,kriton0 is zelf1 jamm] g5oeg1 e54444 ,hylas0 geblev54 ,re$s 9 ,natuurwet5s*ap en ,wijsbege]te0 pp4 #cc-hb v9d5 wij de alzijdige en beg9selva/e diepz9nigheid van e55 ,edu>d von ,h>tmann0 7p4 #hj7 9 het op p4 #ci 7gelijk op p4 #bac7 tot ,kant g]i*t v]wijt van negatief dogmatisme0 en wa> de he] ,b4 zi* met ,e4 v4 ,h>tmann lijnre*t teg5ov] ,kant0 wil /ell5 door4444 het m5s*elijk wet5 e5e me] dan illusoris*e beteek5is0 te gev54 ,dit is het zuiv] dogmaties begrip van wet50 en k5n50 7cf4 p4 #bfi o4 c471 dat ,kant's le] als e5 soort agno/icisme0 opvat 7zie p4 #bac en ,zuiv]e ,r$e0 p4 #bi_/cj1 b5$5 beh&eld71 wijl het1 niet de onmogelikheid van het k5n51 integ5deel1 ma> de onmogelikheid van e5 dogmaties1 reproductief k5n51 bewij/ en v]kla>t4--,jui/ omdat door heel dit anti-realisme 7m5 hore de titels d] artikel53 ,het objectivisme en zijne e5zijdigheid04444 ,de li*amelijke v]s*ijnsel5 en hunne gewa&e zelf/&igheid067 het grote allesbehe]s5de v]s*ilpunt tuss5 reali/ies dogmatisme en kriticisme niet g5oemd no* gek5d wordt3 de reproductieve1 reflectieve1 9 pl4 v4 de productieve k5nisopvatt+ 7gelijk ik dat bov5 9 d5 br$e beh&eld heb71 omdat het zelf geheel 9 deze reflectiele] v]/rikt is geblev51 da>om leeft het zelf uit en 9 de f\t wa>teg5 het zi* wil k]51 spottet se9] selb/ und weiss ni*t wie4 ,9 onze gee/elijke gewa>word+5 reflecte]5 6 wij de beweg+sv]s*ijnsel5 d] zi*t- en ta/b>e voorw]p50 7p4 #hc74444 n zo'n z9netje is afdo5de4 ,m5 leze heel dat artikel ,de li*amelijke v]s*ijnsel5 enz40 pp4 #abf-agg1 m5 v9dt er al die reali/iese f\t5 bijn3 ,gevolgelijk bepal5 zi* alle gegev5s1 wa>door ik tot k5nis d] buit5w]eld g]aak1 tot de gewa>word+5 mijn] z5uw506 't ,zij mijn] z5uw50 hi] g5itiv4 obj4 ( g5it4 subj4 is1 de dwaa%eid wordt er nauweliks grot] ( kle9] door4 ,nog op dezelfde pag9a 7#acg7 het5 die gegev5s3444 die poov]e z5uwprikkel+506 #aea ,op pag4 #adi1 ov] het kijk5 door e5 gaatje 9 e5 s*ijf3 ,ma> het feitelijk beeld1 dat ons dit reusa*tig v]gezi*t v]s*aft1 kan to* niet groot] zijn dan het s*ijfj51 wa>door wij dat alles aans*\w51 en de groot]e afmet+5 d] p]spectivis* voorh&5e buit5w]eld moet dus e5e projectie onz] v]beeld+ zijn40 ,e5 gegev5 ruimtelik iets1 van bepaalde grootte1444 dat wij sle*ts v]grot56 ,ook hi]1 als bij die z5uwprikkel+51 maakt onze gee/ van kle9e ruimte grote ruimte1 dus bij wijze van wat de psy*ologie illusie0 noemt 79 teg5/ell+ tot de halluc9atie074 #aeb ,alle gezi*tswa>nem+ is bijgevolg e5e soort van phantasie ( fata morgana1 e5 imag9air voortbr5gsel van onz5 gee/0444 7p4 #adi71 nog n /ap v]d] en we b]eik5 het he]lik ma*twoord van e5 di] hegelianis]5de dii m9ores 7,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan73 ,zi5 is e5 gezi*tsb$rog40 7p4 #abh ,de ,weg tot het ,inzi*t071 de ruimtelikheid is e5e inbeeld+0 7p4 #bjb71 de ruimtevoor/ell+0 e5444 algeme5 noodzakelijke illusie onzes bewu/zijns06 7p4 #bjg74--,mij lijkt niet ons go$e zi51 ma> wel het inzi*t des ,h]5 ,dr4 ,j4 ,d4 ,b4 d4 ,h444 gezi*tsb$rog4 ,hij _h het altans moeilik tegelijk]tijd dogmaties] #aec en v]ke]d] kunn5 zegg5 dan hij de$4 #aed ,do* tot de ,he] ,boll& zelf t]ugk]5d1 signal]5 wij 9 hetzelfde art4 de bov5we]legde individueel-subjectieve misvatt+ van het pha5om5on03 p4 #acb1 het inzi*t444 dat de li*amelijke w]eld sle*ts e5e soort van inbeeld+ 6 is04444 en de geheele door ons aans*\wde buit5w]eld sle*ts e5 onwez5lijk 6 en individueel 6 pha9om5on mag het50444 ,ge5 wond] dat aldus volg5s de wijsge] de li*amelijkheid d] ,natuur 8 zi* voor het geoef5d d5k5 v]vlu*tigt0 767 en dat we na des ,h]5 ,deuss5's ov]g5om5 diepz9nigheid1 als z\de de w]eld 9 tijd en ruimte mij als zoodanig alle5 door mijn v]/& bek5d0 en met ha> zelfs mijn eig5 li*aam444 v]d] niets dan mijne 6 voor/ell+0 zijn1 ook w$] aan ,kant toeges*rev5 zi5 het inzi*t 9 de zuiv]e imman5tie onz] wa>nem+5 en g$a*t501 welk inzi*t0 767 door ,kant tot die1 door ,h>tmann uitgevond51 negatieve dogmatiek0 z\ zijn misbruikt4 ,de lez] weet nu dat ,kant's inzi*t enkel geldt de zuiv]e imman5tie444 d] object51 d] ne objectieve1 van elk individu onafhankelike1 natuur1 welk inzi*t door ,h>tmann no* ,boll& ooit is b]eikt4--,zo lez5 wij op p4 #aee3 ,e5 en dezelfde galvanis*e /room wordt door de tong wa>g5om5 als zure smaak1 door het oog als blauwe li*t/reep1 door de huidz5uw als kittel+ en door het gehoor als geluid406 7#di7 ,m5 ziet1 het zuiv] ,lockiaans1 naief-reali/ies ap]u3 e5 beweg+ wordt wa>g5om5 als0 li*t ( geluid enz4 ,pag4 #aef maakt het ng erg]1 da> komt z[a> de mat]iali/iese introjectie03 de ton51--hi] de 9 h>e ho$anigheid ond]s*eid5e gewa>word+51--ont/aan dan 9 ons eig5 z5uw/elsel06 er is e5 gewa>word+sv]mog5 d] getr(f5e z9tuig50444 het kleurig vlak0 dat het oog zelf ons feitelijk m$$eelt0 ligt b9n51 niet buit5 ons0 444 7de zelfwe]legg+ v9dt m5 op p4 #aeh7 en zo vraagt p4 #afc3 wa> wordt m5 de /]eometris*e ta/ba>heid gewa>3 b9n5 zijne huid ( er buit560 7#ej7 ,aangezi5 we hi] to* e5maal de introjectie0 hadd51 krijg5 we nu ook billik]wijs1 om de d+5 we] op hun plaats te br5g51 e5 ejectie1 g5aamd projectie03 ,m5 b$5ke444 dat het dus physiologis* va/ /aat dat alle ta/ba>heid ons sle*ts bewu/ kan word5 9 e5e intutieve projectie van het middelpunt d] gevoelsz5uw5 #aee na> d5 buit5kant des li*aams06 ,g5iale intutie ind]daad6--,boll& b]eikt op deze wijze1 pag4 #aff_/g1 sle*ts e5 ,leibniz-,h>tmanniaans1 ma> ante- en anti-,kantiaans reali/ies dynamisme3 ,alle w]kelijkheid als zoodanig is kra*t40 #aef ,dit is1 wijl dogmaties-reali/ies1 ook go$ ,sp5c]iaans4 ,zo wordt 7p4 #afh_/i7 af/oot+ en aantrekk+ 9 natuurkundig5 z901 de objectieve opvatt+ van hetzelfde rele ,/reefv]mog501 dat subjectief als haat en liefde0 wordt opgevat444 ,op p4 #agj drukt de ,he] ,b4 ,met e5e bewu/e en dus gee/elijke kra*t ( inspann+0 7zelfs deze duali/iese zonde teg5 de physica67 teg5 de w]kelikheid1 die hij als tafel ziet1 en dit reale van het pha5ome5 tafel444 drukt teg5 hem t]ug met ev5r$ige /]kte6 ,heel de pha5om5aliteit van dit ruimtelike drukk5 zelf wordt444 ov] 't ho(d gezi51 en dus ook de kle9igheid1 dat hi] rele ruimte voorond]/eld wordt6--,wij /aan hi] e5v\dig voor de holl&se v]tal+ van g9dse ,h>tmann1 die an das ,d+ an si* e9] ,tafel h]antritt0 om ,kant's meetkundele] te we]legg56-- ,hoe we9ig ,boll&'s wild idealisme0 met ,kant's voorzi*tige kritiek te mak5 heeft1 blijkt ev5 duidelik uit het volg5d artikel1 ,de ruimtevoor/ell+50 7pp4 #agg-bbh74 ,op p4 #aic lez5 we van de ons eig5e voor/ell+svorm5 6 van ruimte1 tijd1 beweg+ 61 getal en oorzaak60 tonns de se tr\v] ensemble6 ,v]gelijk da>mee e5 ,kant3 ,dass s*liessli* die transc5d5tale ,ae/hetik ni*t mehr1 als diese zwei ,elem5te1 nmli* ,raum und ,zeit en?alt5 knne1 i/ d>aus kl>1 weil alle &]5 zur ,s9nli*keit gehrig5 ,begriffe1 selb/ d] d] ,bewegung1 wel*] beide ,/cke v]e9igt1 etwas ,empiris*es voraussetz54 ,d5n diese setzt die ,wahrnehmung von etwas ,bewegli*em voraus4 ,im ,raum1 an si* selb/ betra*tet1 i/ ab] ni*ts ,bewegli*es3 dah] das ,bewegli*e etwas se9 muss1 0 im ,raume nur dur* ,erfahrung gefund5 wird1 mi?9 e9 empiris*es ,datum40 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fe_/f74 7#ea7 ,9 dezelfde onbeh\w5 gee/ p4 #bbe3 ,9 alle d5kfunctin en te all5 tijde is tweemaal twee vi]2 e5e d]gelijke ubiquiteit 6 en tijdeloo%eid van logis*e wa>h$51 wij/ op de ruimteloo%eid en eeuwigheid van het logis*-dynamis*e door ,h>tmann b$a*te ,wez51 dat 9 zijne functin sle*ts tot e5e intutie g]aakt van e5e 9 tijd en ruimte geord5de toe/&5reeks40 ,hoeveel snell] b]eikt zulk e5 g5iale greep de idealiteit van tijd en ruimte1 dan moeizame ,kantiaanse transc5d5tale kritiek6 ,jamm]1 dat sle*ts hyp]-dogmatiese gee/5 er g5oeg5 mee nem54--,op p4 #bbf word5 dan zelfs de vrag53 relatief ( absoluut en ideel ( reel t4a4v4 beweg+444 e5v\dig v]haspeld #aeg2 beweg+ z\ niet reel1 ge5 wez5lijke v]plaats+0 kunn5 zijn1 wijl zij e5 sy/eem van va/e w]eldass5 insluit en deze laat/e niet te fixe]5 zijn40 ,wa>toe dus nog heel ,kant's kritiek en heel het ond]zoek van immat]iali/5 als ,heymans ov] het begrip absolute beweg+086 ,duidelik] nog blijkt de algehele misvatt+ d] kritiek 9 zake de tijd1 beh&eld 9 de intre]$e1 bij de aanva>d+ van het hoogl]a>sambt1 ,v]&]+ en ,tijd01 pp4 #bbh-bgg4 ,hi] vol/a da>van e5 enkel /aaltje 7vgk4 bov5 bl4 #ba noot #a73 ,volg5s ,kant is het ,an-si* niet-tijdelik1 is de tijd sle*ts vorm0 van de inn]e ,s9n4 ,aldus nu da>omtr5t ,b4 p4 #bed_/e3 ,m5 b$5ke wat dit zegg5 wil4 ,ontdaan van alle nevel5 e5] s*ools*e taal1 wordt hi]m$e b$oeld1 dat er ge5 v]l$5 is ( toekom/ dan 9 zoov]re wij ons dat inbeeld5 61 dat er 9 ge55 z9 te geloov5 valt aan e5e w]kelijkheid buit5 het bewu/e d5k5 n4b464 ,ge5 kosmis*e p]iod5 hebb5 voor en afges*eid5 van mijn 6 bewu/zijn hun v]loop gehad2 voor\d]s1 die ik ond]/rep+ van ,pr(4 ,b4 mij nooit heb voorge/eld1 hebb5 9 ge55 z9 ook ooit be/aan4 ,ons d5k5 6 van volgorde heeft ge5e v]teg5woordig5de wa>de t5 aanzi5 van e5 v]&]+sv]loop dat ons ook 9 bewu/elooz5 /aat omslot5 h\dt1 wij word5 en v]gaan niet 9 d5 ,tijd1 ma> hebb5 di5 sle*ts 9 onszelv51 en re$s onze ov]groot\d]s zijn niet dan onze eig5e d5kba>h$5 61 9 dez] voege1 dat zoo wij de rij van voor ons /a&e zielebeeld5 aan d5 leiddraad van het wortelbegrip d] v]oorzak+ a*t]wa>ts doorloop51 wij tot het b$5k5 6 van zulke be/aansoorzak5 g]ak5 9 onze bewu/e v]beeld+ 64 ,de z9 d] ,kantis*e tijd%ypo!se is dat er eig5lijk niets gebeurt40 ,en ,pr(4 ,boll& ontzegt ons het re*t1 om de onr$elijkheid1 dat er iets gebeurt1 onszelv5 9 ons eig5 /rev51 voel5 en d5k5 te v]loo*550 7p4 #bfc71 imm]s1 da>door cijf]5 wij al het gegev5e zelf weg1 e5e ma*telooze ma*tspreuk0 enz444447#eb74 ,wanne] dan nog op p4 #dbg wordt gewaagd van d5 d5kvorm 6 tijd'1 dat la/ig/e all] metaphysis*e problem50--en 9 n adem van de tijds9tutie 9 hypo/atis*51 dat is transego/is*5 6 en univ]seel51 z90 ( te wel e5e absolute 6 ( ons ik 6 ov]s*rijd5de beteek5is van d5 tijd0 444 dan moet5 we het de ,he] ,boll& nazegg53 de v]w>r+ is v]bij/]5d1 ma> exemplair04 ,imm]s3 ook voor ,kant's tijdidealisme is de ne objectieve univ]sele int]9dividueele en kosmis*e0 tijd onafhankelik van wat de he] ,boll& ( enig &] ik0 d5kt ( droomt ( zi* inbeeldt omtr5t de tijd1 heeft heel het w]eldgebeur5 met v]l$5 en toekom/ zijn bepaaldheid en w]kelikheid onafhankelik van wat de he] ,boll& ( enig &] ik0 d5kt ( droomt ( zi* inbeeldt omtr5t het w]eldgebeur52 zijn de individuele tijds voor/ell+5 ev5 repraes5tatief0 t5 aanzi5 van de eig5 tijds]v>+5 en van de ne w]kelike tijdelikheid1 als de ruimtevoor/ell+5 t5 aanzi5 d] eig5 ruimtelike gewa>word+5 en d] ne w]kelike ruimtelikheid1 als de kleurvoor/ell+5 t5 aanzi5 d] eig5 kleurgewa>word+5 en d] objectieve kleur54 ,ma> ev5als de ne one9dige ruimte1 wa>9 zi* heel de natuur0 bev9dt1 niet is de concrete onafhankelik be/a&e oorzaak van reproduc]5d ruimtebewu/zijn 7gelijk het dogmaties realisme gelo(t71 ma> integ5deel ab/ract product uit ruimte/ell5de bewu/zijnsfactor51 zo is de ne one9dige tijd wa>9 lles ges*i$t1 niet de concrete1 onafhankelik be/a&e oorzaak van reproduc]5d tijdbewu/zijn 7gelijk het dogmaties1 met onbewu/e intutie tov]5d realisme van ,h>tmann en ,boll& gelo(t71 ma> integ5deel ab/ract product uit tijd/ell5de subjectiviteit4 ,en zom9 als het subject d] ruimte e5 concreet individu is1 m5s ( godheid1 ev5m9 is het subject van de tijd de ,he] ,boll& ( welk nog zo absoluut0 ontologies ,wez51 ma> integ5deel w$] die sle*ts door f\tieve ,subreption0 gehypo/ase]de0 7#ec71 dus niet metaphysiese1 ma> zuiv] k5ni/heoretiese1 dus 9 concreto niet be/a&e ,=male ,e9heit des transc5d5tal5 ,bewus/se9s04 7#ed7 #c4 ,,dogmatiese ,,kantv]hegel+4 ,0 ,het ,w]eldraadsel0 van de ,h>tmanniaan ,boll& 9 begrijp5 en bezonn5heid v]re vr ,kant's kritiek blijv5 /aan--ook de ,zuiv]e ,r$e0 van de ,hegeliaanse ,pr(4 ,boll& heeft het eo ipso sle*ts tot zuiv] misv]/& van ,kant gebra*t3 ,we krijg5 tans ,h>tmann's voor e5 deel re$s aan ,hegel ontle5de f\t5 opg$i/ 9 het me?odies dialekt van ,hegel's dialektiese me?ode04 ,ook hi] dus die teg5/ell+ van het d+ voor mij0 en het d+ op zi*zelf01 dat als444 voorw]p 9 de ruimte wordt g$a*t1 t]wijl het ene tot het &]e 7van zi*zelf07 /aat als444 uitw]ksel tot oorzaak1 als uit+0 tot444 kra*t01 als v]s*ijnsel van het voorw]p0 tot het wez5 van het zakelijke03 ,9 zoov]re nu e*t] bij voorond]/ell+ van be/aanb>e zakelijkheid en zakelijke be/aanba>heid zond] teg5/rijdigheid veele5ige wa>neemba>heid als e5 zi* we]sprek5d d+ voor mij sle*ts e5 s*ijn voor mij zal heet51 zond] dat to* de wa>neemba>heid g$a*t worde buit5 betrekk+ tot de w]kelijkheid van e5 d+ ,b4 b$oelt3 zond] ,h>tmann's ,traum-illusionismus6 tot e5 d+ 9 de w]kelijkheid1 is het d+ voor mij het van het d+ op zi*zelf 6 v]s*ill5de voorw]p2 als s*ijn van het voorw]p1 dat gea*t wordt aan het d+ op zi*zelf zijne wa>heid te hebb51 heet de s*ijn bij ,boll&'s misv]/& ook we] ge5 7wez5looze7 s*ijn1 ma> 7wez5lijk7 v]s*ijnsel1 het v]s*ijnsel van het voorw]p e5 v]s*ijnsel van het voorw]p0 9 pl4 v4 het voorw]p zelf v]s*ijnsel061 dat zi* v]h\dt 8 tot het d+ op zi*zelf als tot zijn eig5lijk 6 wez54 ,zoo be/aat het d+ op zi*zelf eig5lijk sc4 voor ,b4's misvatt+ ook we] niet op zi*zelf2 welov]wog5 is het dan ook niets &]s dan het onond]vond5e en algeme5e wez5 van het zakelijke gegev51 de onond]s*eid5heid van het zijn des veele5ig5 d+s0 en wat dies me] zij4444 444 ,het wez5 van het voorw]pelijke zijn1 dat als onbek5d ge/eld wordt1 is uit]a>d all]onzakelijk/4--,do* onbek5d is het eig5lijk niet4 ,want het voorw]pelijke zijn zond] me] is als zoodanig ( 9 zijn wez5 e5 zijn 9 de ruimte0444 7p4 #bc ss474 ,zi$a> dan uw wez5lijke0 b$oel+1 uw ,h>tmanniaans mat]ie-realisme1 uitgew]kt op p4 #bg3 ,en gaat het d+ 9 het v]/& uite5 tot e5 d+ voor mij en e5 d+ op zi*zelf1 die zi* als uitw]ksel en oorzaak v]h\d5 n4b41 dan v]h\dt het zi* tot het &]e van zi*zelf mete5 als de uit+ tot de kra*t4 ,want kra*t' is de naam voor de oorzaak van het als uit+ 7( v]uitw5dig+7 aangem]kte v]s*ijnsel1 voor de w]kelijkheid1 die a*t] het v]s*ijnsel onwa>neemba> w]kzaam wordt gea*t40 ,van de pha5om5ale z9 di] kra*t501 9 teg5/ell+ tot ,kant's op zi*zelf0 mi/ ,pr(4 ,boll& dus elk begrip4 ,en aan zijn ,h>tmanniaanse1 dogmatiese teg5/ell+ tuss5 het d+ voor mij01 alias de individuele gewa>word+s- ( voor/ell+s-inh\d van wat ,boll& noemt het empirisme01 en het d+ op zi*zelf1 alias het natuurobject1 als voorw]p van zgn4 metaphysica0 7e5 wa>lik ev5 ,hegeliaanse als mat]iali/iese e5heid van metaphysica en 444 physica67444 wordt nu door ,boll&'s kritiekloo%eid zijn 787 gee/elijke vad]0 ,kant opgehang56 ,m5 hore3 het sc4 wet5s*appelijke v]kl>5 will5 zegt zi* niet1 dat het wez5 van het v]s*ijnsel het v]s*ijnsel zelf is1 9 eig5e idealiteit1 ma> /elt op half doorda*te wijze e5 dubbel 7( ond]vond5 en onond]vond57 be/aan van het d+1 dat eig5lijk e5 dubbelzi5 van het uite5d5k5d bewu/zijn zelf z\de kunn5 heet54 ,als /&punt van wijsbege]te ligt zulk 6 e5e voorloopige en half doorda*te v]e5ig+ van empirisme 6 en metaphysica 9 de ges*i$5is voor ons als het onmiddellijk en voor%&s subjectivi/is*e kriticisme van ,kant406 ,m5 begrijpt1 hoe krities nu dit kriticisme0 beh&eld wordt #aeh3 ,kantis*e grond/ell+ is de opm]k+1 dat er ond]s*eid is 9 het wez5 tuss*5 het d+ voor mij en het d+ op zi*zelf4440 #aei l\t] wanbegrip2 ov] wez50 spreekt ,kant niet2 en zijn teg5/ell+ is3 d+ voor 7i4e4 afhankelik van1 9 v]h\d+ tot7 algeme5 d5kbeeldig wa>nem+sv]mog5 a4z4 ( zelfs ,bewus/se9 b]haupt1 en d+1 onafhankelik van elk wa>nem+sv]mog5 ( zelfs elk bewu/zijn2 en het w>e is zoo voor hem eig5lijk de onond]s*eid5e dui/]nis1 die door e5 vals* li*t van subjectief gekleurde ( onw>e k5nis bes*551 do* nooit doors*55 wordt0444 dat valse li*t w]pt gij op ,kant2 #afj dit valse0 onw>e0 van onze k5nis0 is zuiv] dogmaties 7reproductief7 g$a*t1 voor ,kant is onze k5nis jui/ zuiv] en wa> en objectief 7i4e4 voor elk subject noodw5dig geldig71 omdat en zov] ze alle5 e5 betrekk+1 alle5 pha5om5a mitsgad]s hun wez50 geldt2 en t5 aanzi5 van het ,an si* als zodanig is er ge5 valse01 ma> 9 't geheel ge5 k5nis0 zelfs d5kba>4 ,nu krijg5 we dus bij ,boll& het e*te vulgaire misv]/&3 pha5ome5 s*ijn onwa>heid3 de k5nis d] ,kantis*e /ell+ heet niet zelve w$] k5nis van e5 sle*ts 6 subjectief bepaald v]s*ijnsel1 ma> algeme5 geldige k5nis van het noodzakelijk wez5 all] m5s*elijke k5nis op en voor zi* zelve4 ,t]wijl ,kant de k5ba>heid e5] bov5 subjectiviteit 6 uitga&e wa>heid loo*5t e5 onwa>heid3 ov] de k5ba>heid van wa>h$5 heeft ,kant het absoluut niet1 als hij van ,erk5ntniss0 spreekt1 en altans loo*5t hij die niet1 ma> v]kla>t en grondve/ ha> jui/1 sc4 de r$elike mogelikheid van algeme5-geldige1 noodw5dige en to* niet-analytiese wa>h$5 wil hij de bek5dheid met zulk e5e wa>heid aan h>e loo*5+ v]wekk5 #afa ,kant v]boll&/ tot e5 goo*ela> met e5heid van teg5deel5062 t]wijl hij het wet5 tot iets onwez5lijks maakt hij6 die het wet5 tot r$e1 de r$e tot wet5 heeft gebra*t6 moet het wet51 wa>9 de k5ba>heid van onwa>h$5 en de onwa>heid van onk5ba>h$5 beseft wordt44440 enz4 enz4 ,zoo g]aakt de ,kantis* kritis*e r$e met zi*zelve 9 e55 /rijd wa>door zij bov5 ha> subjectief 6 idealisme wordt uitg$rev5 tot het absoluut ideali/is*e' besef1 dat het tot zi*zelf kom5de w>e uit zi*zelf idee1 dat het op zi*zelf en voor zi*zelf sub- en objectief1 objectief en subjectief 9 e55444 is40 enz4 enz4 ,zo gaat het na> de1 door het ,kantis*e kriticisme h55 tot absoluut idealisme' v]held]de zi5swijze van ,hegel40 7,z4 ,r4 p4 #afg1 #b;e dr4 p4 #bjg #afb74 ,deze fundam5tele misvatt+ van heel ,kant's k5nisle]1 die waan1 dat voor het d5k501 voor wa>h$50 z\ geld51 wat alle5--en 9 heel &]e z9 #afc--op het k5n501 op w]kelikheid0 betrekk+ heeft1 is e*t ,hegeliaans4 ,wat ,pr(4 ,boll& ons hi] voorzet is sle*ts de holl&se1 v]dunde oploss+ van ,hegel's geconc5tre]de ,kantmisduid+3 ,na* ,kant i/ dageg5 dasj5ige1 0 wir d5k51 fals*1 d>um weil wir es d5k540 7,hegel1 ,kl4 ,logik1 #fj ,zus47 #afd4 ,laat ons hi]op zegg53 ,e]e1 wi5 e]e toekomt4 ,groot is de gee/ van ,hegel1 ma> 9 #aijj-aiaj spreekt zuiv]e r$e ,holl&s* en ,boll&s*40 #afe4 ,zek] is1 dat ,pr(4 ,boll& e5 groot k5ni/heoreticus z\de zijn1 indi5 d5k5 7te zijn7 en zijn n w>54 ,hegel en zijn volgel+5 da>5teg50 7teg5ov] d5 philosophie-pr(essor onz] dag5071 zegt ,pr(4 ,boll&1 hebb51 om te beg9n51 de !orie d] k5nis van ,kant's ,r$ecritiek altoos behoorlijk 9 aanm]k+ g5om51 en zij hebb5 gewet5 wat zij er aan hadd5 ook0444 7,z4 ,r4 p4 #bji1 #b;e dr4 p4 #bdd74 ,behoorlik8 miss*i5 9 zov]re zij g$aan hebb5 wat ze kond52--en te go$] tr\w zull5 zij v]kl>51 er nooit veel aan te hebb5 gehad1 want m5 heeft nu e5maal niet veel aan wat m5 niet vat4 ,is e5e !orie d] k5nis d5kle] ( zijnsle]80 vraagt p4 #baj4 ,ge5 van beide--imm]s k5nisle]1 die no* met de d5kle] 7logica07 no* met de zijnsle] 7ontologie07 te v]e5zelvig5 valt1 ma> beide voorond]/elt1 zo v] zij beide tot voorw]p van ond]zoek en kritiek neemt4 ,en 9 elk geval is het de !orie1 die ha> adept5 e5s en voor al afle]t1 te v]kondig5 e5e zi* subjective]5de voorw]pelijkheid0 7p4 #bjd1 #b;e dr4 p4 #bci7 ( de le] van het gee/ word51 van de zelfv]gee/elijk+1 d] natuur01 van natuurlijkheid1 die zi* v]gee/elijkt0 7p4 #baf1 #b;e dr4 p4 #bej71 aangezi5 de voorw]pelijkheid0 uit]a>d ge5 zi*0 heeft1 dat subjectiv]5 kan1 en er1 hadde het e5 zi*1 niets me] te subjectiv]5 z\ zijn2 aangezi5 de natuur1 g$a*t als iets &]s dan 7dialecties3 het &]e van07 de gee/1 ge5 zelf0 t] v]gee/elijk+0 heeft1 en e5 zelf0 444 re$s niets me] te v]gee/elijk50 v9dt4 ,het is de !orie1 die uite5zet1 dat en wa>om de ,natuur e5 ab/ractum is1 dat1 zelf van gee/ afhankelik1 nooit e5 concretum1 dus nooit enig subject1 onafhankelik bov5di5 van alle ruimtelikheid1 kan voortbr5g54 ,het is de !orie1 die dus e5s en voor al we]legt het natuurrealisme1 dat bij ,hegel en ,pr(4 ,boll& gelo(t aan de 9 de natuur slap5de en 9 aanleg aanwezige gee/01 me5t dat het lev5 des gee/es0 zi* 9 en uit de natuur ontwikkel50 z\de1 dat de gee/ de natuur tot voorond]/ell+0 z\ hebb54 7#ee7 ,het is de !orie1 die doet begrijp51 dat en wa>om beide del5 f\t zijn van de uitspraak3 en het is natuur1 die aans*\wt1 zo[el als natuur aans*\wd wordt0 7,z4 ,r4 p4 #bdg1 #b;e dr4 #bgg71 het e]/e1 wijl de natuur nu e5maal ge5 subject is no* word5 kan1 het twe$e1 wijl dit s5sualisme voorbijziet1 dat de aans*\w+1 als v]ri*t+ d] z9n51 niet reikt tot het gebi$ van het ab/rah]5d v]/&1 als ho$anig de natuur 9 wa>heid heeft te geld54 #aff ,het is de !orie1 die ons ha>zelve doet miss5 9 heel het dogmatisme #afg van ,zuiv]e ,r$e0 gelijk zij het ons le]t begrijp5 uit de naief-reali/iese sprong van beweg+ en lev5 9 ziel en gee/ op p4 #bhj 7#b;e dr4 #cia7 s41 wa> m5 ruimtelik lev51 imm]s lev5 als /(wissel+ en vormbe/5dig+1 wil v]k]5 94444 bezieldheid3 de door zi*zelve teweeggebra*te uitkom/1 het e5e1 dat zi* 9 het &]e v]ke]t1 om er zi* 9 te voorond]/ell5 en te h]/ell54 ,en 9 die zelfv]ke]+ van het lev51 9 dat lev5 d] zelfv]ke]+ is het1 dat de natuurlijke w]kelijkheid de w]kelijkheid is d] bezieldheid40 #afh ,het is de !orie wi] mat]ie-kritiek de beide teg5ge/elde reali/iese f\t5 aanga&e de v]h\d+ van li*aam en gee/ le]t begrijp5 en v]mijd51 sam5gevoegd 9 n ,erdmanniaanse z9 van ,z4 ,r4 op p4 #bhf 7#b;e dr4 #cif71 wa> het lev5de li*aam het orgaan d] ziel0 wordt g5oemd 79 dualisme7 ev5als de ziel van het lev5de li*aam de functie0 79 mat]ialisme74 ,het is t5 slotte de !orie1 die met ha> kritici/iese ant9omien-oploss+ voor ,hegeliaanse ,zuiv]e ,r$e0 ge5 treff5d] oordeel z\ kunn5 v9d51 dan er ligt 9 deze pa> woord5 van p4 #dih 7#b;e dr4 #efa73 e5e als zoodanig onnad5k5de e5heid van teg5deel504 ,e5e als zoodanig onnad5k5de e5heid van teg5deel5064444 zijn ooit wijz]1 v]/&ig] woord5 aan de ,mee/] dez] onnad5k5dheid ontglipt8 #afi ,hor5 wij hi] niet ,pr(4 ,boll&'s ,leitmotiv08 ,zijn spreuk #aca luidt3 ,het groote gebrek van de !orie d] k5nis is ha> gewa&e v]/&igheid404444 ik heb getra*t te do5 zi51 dat ,pr(4 ,boll&'s gewa&e me]-dan-v]/&igheid sle*ts is4444 zijn groot gebrek aan !orie d] k5nis4 ,zijn deel zij de k5nis d] ,begripsle]--begrip d] ,k5nisle] bleef hem on?\d54444 tot dusv]re4 ,we hebb5 nu gezi51 9 tek/ en ,opm]k+51 wat ,kant1 wat de k5nisle] voor ,hegel betek5t en voor e5 ,hegeliaan als ,pr(4 ,boll&4 ,hoe hoog ,kant en zijn kriticisme bov5 het b]eik van ,hegeliaans begrip ligt zij t5 slotte ook nog aan ,pr(4 ,boll&'s oud]e bro$] 9 ,hegel0 en volg5s ,pr(4 ,b4 van ,hegel e5 baanbrek5d exegeet0 g$emon/re]d1--aan ,james ,hut*ison ,/irl+ ,,ll4,d4 ,/irl+ is e5 van die hegelr5de hog]e !olog51 wi] dogmaties 7deels physies deels religieus-metaphysies7 realisme 7,nature0 en ,god02 ! f9ite0 en ! inf9ite0 etc47 voortfilos(e]t als _h er ge5 kritiek1 ge5 ,b]keley1 ,hume ( ,kant1 ooit be/aan1 die dit anti-dogmatisme wel k5t1 ma> er teg5ov] blijft /aan met e5 soort ,die ,bots*aft hr' i* wohl4 ,alle9 mir bleibt d] ,glaube0--en die dan ook ,kant v]hegelt1 o4a4 op de wijze1 re$s 9 ,opm4 #ag gewraakt1 door di5s ,unity ( ,app]ception0 te v]e5zelvig5 7o co9cid5tia oppositorum67 met zijn ,?\ght0 als ! all & 6 ! prius0 7,! ,secret ( ,hegel01 p4 #eh71 met zijn self-consci\sness0 welks subject04444 ,god0 is1 zijn ,ego01 ,ego z ,ego01 ,i-,me01 ,i ,,am ,,t ,i ,,am01 zijn ,self-,create & ,fir/01 ,inf9ite01 ,uncondition$01 et]nal ,reality01 ! ev]la/+ ,god01 ! concrete01 het enige eteon0 t ,is--,,ei',,mi01 ! absolute ,ratio01 kortom alpha & omega1 ! fir/ & ! la/1 ,dynamis1 ,en]geia1 ,entele*eia0 etc4 etc4--9 n woord ,hegel's ,begriff03 ,kant's ,re9e ,app]ception1 cle>$ into ,fi*te's ,ego1 is ,hegel's ,begriff404444 ,hegel's ,begriff 7,notion7 is ! ,imman5t ,dialectic ( ! ,ego's own self40 7,:at is ,?\ght801 aanhef van ,*apt] ,,xiv1 ov] ,hegel74 ,zo lev]t dan ! ,notion z ,ego1 or ! ,ego z ,notion0 ook hi] het ev5 simpel als ,hegeliaans-vanzelfsprek5d antwoord op ,kant's kritiese grondvraag1 dat ik re$s1 opm4 #dg1 9 ,pr(4 ,boll&'s v]tal+ heb gegev53 ! answ] to ,kant's c>d9al "q1 ,h[ are syn!tic judgm5ts priori possible8' is ?is ,!y are possible ?r\gh ! orig9al absolute id5tity ( diff]5ts'--& t is simply ! ,ego40 7ib4 p4 #cdd47--,zelfs l]a>t ,! ,secret ( ,hegel1 p4 #aij3 ,! notion is sic ! priori syn!tic judgm5t406 ,deze ,/irl+ nu wijdt speciaal aan ,kant ,ho(d/uk ,x 7pp4 #aji-bad7 van zijn ,:at is ,?\ght801 getiteld3 ,! ,g]man ,ref]5ce--,kant01 natuurlik sle*ts als voorb]eid+ van ,,xi3 ,fi*te1 ,,xii en ,,xiii3 ,s*ell+ en e9delik ,,xiv 7pp4 #cbg-dae73 ,hegel4 ,en voor dit ,x v]zoekt de s*rijv] nadrukkelik de a&a*t3 ,z simply ! key to all philosophy z su* at pres5t1 att5tion is specially invit$ to ?is *apt]40 ,wij aanva>d5 die uitnodig+1 al kunn5 ( will5 wij hi] niet 9 biezond]h$5 zijn driel$ige1 driel$ig-mislukte pog+5 volg5 en uitpluiz51 to criticise ,kant0 en da>toe fully to consid]0 7vgk4 p4 #add73 #a3 ,kant's doctr9e ( ! categories04 ,hi]omtr5t v]raadt ,/irl+ zijn ,kant-inzi*t niet m9d]1 positief1 door zijn onges*okt empirisme1 als1 negatief1 door zijn m]kwa>dig soort ,kant-afwijz+4 ,9 #bb to* lez5 wij 7p4 #afi s473 ,n[ we ass]t at once "h3 ,we h n an und]/&+ t1 z ,kant supposes1 ?9ks1 9 priori pigeon-holes ( its own1 ! connections ( ?+s4 ,su* pigeon-holes1 "u ! "n ( ! categories1 ,kant w\ld fa9 believe to exi/ 9 ea* ( u2 b su* physiological end[m5t ( ! bra9 is b a crude inv5tion volkom5 jui/1 b a crude inv5tion4444 ma> niet van ,kant1 he] ,/irl+61 let x be work$ out ) :at fond fai?1 ) :at int]m9able pa9s ( +5uity1 x may4 ,physiological pigeon-holes ( su* a quality1 no man has any dit kon ,kant's antwoord zijn1 al z\ de r$5 bij ,kant e5 ietwat &]e wez51 dan die hi] ,/irl+ gaat gev564 ,= z to :at !y are1 ! categories3 !y are b s _m1 g5]alisations f exp]i5ce d5k sle*ts aan negatie en noodw5digheid62 !y are b s _m common notions--g5]alis$ notions40 ,en wat v]d]op1 ov] de quantiteit 9 het axioma van de re*te lijn3 ,h ,i really pass$ ! l9e ?r\gh any pigeon-hole ( my bra9 :atev]1 9 ord] to make x1 z x 71 fire-pro(1 objectively valid80 en 7p4 #aga73 ,b s1 we c ask ( ,quality z we ask$ ( ,quantity3 9 :at pigeon-hole ( my bra91 !n1 does ,reality lie1 or ,negation lie1 or ,limitation lie804444 9 %ort1 !re is n "o ( ^! twelve categories ( ,kant t does n lie 9 exp]i5ce & may n be p]fectly well g5]alis$1 necessity 6 & all1 f exp]i5ce4 ,! innoc5ce ( ,kant "h is q t\*+ at times44440 ,! innoc5ce4444 ( ,kant86 #b3 ,kant's doctr9e ( objects0 7 #bj vv474 ,wat ,/irl+ da>van maakt1 zijn hegeliaans begrip van de pha5om5a en van het ,d+ an si*--dit kritieke punt voor i$] ,hegel+ 7s9ds ,hegel zelf671 die qua objekt-reali/1 ev5ze] de ,d+e an si* loo*5t als de objekt5 voor ,d+e an si* laat fung]51 dus beid]lei ,ung]eim!it0 7zie het slot van mijn ,ho(d/uk ,,iv1 p4 #ib7 heeft te tors5--da>op moet ik hi] het volle li*t lat5 vall51 t]wijl wij omtr5t zijn beh&el+ van #c3 ,kant's doctr9e ( exp]i5ce01 o4a4 9 #bd en #be kunn5 vol/aan met het signal]5 van de v]w>r+ 7zo op p4 #aif7 van ,kant's objectieve ,erfahrung0 met individuele ond]v9d+1 wa>omtr5t de lez] zi* o4 m4 mijn noot bij bl4 #d en bij bl4 #ai moge h]9n]54 #agj ,tans volge dus ,/irl+'s begrip van ,kant's ,ers*e9ung0 en ,d+ an si*0 en beid] v]h\d+4 ,ik wil u speciaal #bj1 getiteld3 ,philosophy ,/range at ,times0 en #ba ,"t & ,space0 lat5 zi5 en proev54 ,e5 voorspel1 dat #ad 7,kant on ,hume07 lev]t1 hoort er nog ev5 bij4 ,wij hebb5 9 de loop van ons v]toog me]mal5 na> behor5 gehekeld het reali/ies ap]u1 dat beweg+ laat wa>g5om5 word5 als01 v]s*ijn5 als0 kleur1 geluid enz41 dat deze laat/e h\dt voor v]s*ijn+swijze van 7h]s57beweg+4 ,het is dus niet zond] enige v]baz+1 dat we zi51 hoe ,/irl+ dit soort app>ition0 h\dt voor ,kant's ,ers*e9ung01 dus e5 ,hobbes zalft tot ,kant-antecipator6 ,aldus3 ,! date ( ,hobbes's d$ication 9 8 ,tripos is ,may #i1 #afdj'4 ,f p4 #e !re we extract ?is3 ,image or col\r is b an app>ition unto u ( ! motion :i* ! object worke? 9 ! bra94 ,z 9 vision1 s also 9 conceptions t arise f ! o!r s5ses1 ! subject ( _! inh]5ce is n ! object zoals voor ,kant en de kritiek1 voor wie de roodheid eig5s*ap is en blijft van het objekt1 de roos1 niet van h]s55 ( wa>nem]1 b ! s5ti5t4' ,t is sixty-n9e ye>s be=e ,b]keley1 & m ?an twice z _m be=e ,kant1 & x is n a doctr9e peculi> to !m integ5deel6 peculi> to reali/s64 ,we /ill h x1 or some?+ l x jui/1 9 su* s5sationi/s z ,mill1 ,ba91 ,lewes1 to leave out all ref]5ce precies6 to idealism1 anci5t or mod]n40 ,9 diezelfde v]bl9d+ gaat dan #ai1 p4 #aeg aldus door3 ,t we "k n ?+s1 b only ! impressions ( ?+s--:at he ,kant calls ,ers*e9ung51 :i* we may translate ,appe>ances1 rem9d+ t we saw ,hobbes "n !m 6 ,app>itions'1--?is %all be ! b$-rock on :i* 8 :ole /ratification %all re/40 ,wie aldus ,kant mat]ie-reali/ies v]hobbe/ en dan1 als ,/irl+ 9 #bj en ov]al1 het ,pha5om5on als s*ijn0 bes*\wt1 e5 m]e seem+0 en dus waant1 dat e5 grondige0 beh&el+1 e5 inw5dig01 9's ,inn]e d] ,natur0 doordr+5d ond]zoek ons het w]kelike0 ,d+-an-si* wel z\ l]5 k5n51 als het be/ond1 als het 90 ( a*t]0 ( wie weet wa> erg5s 9 de buurt0 van het natuurd+ v]s*ol5 /ak1 zodat dus het natuurond]zoek zelf bewij/14444 dat de zi*tb>e1 ta/b>e d+5-zelf4444 ge5 spooksels ( s*imm5 van onzi*tb>e ,d+5-zelf1 ma>4444 de d+5-zelf zijn 7 la ,haeckel's ( ,engels' ( ,ple*an['s s*eikundige we]legg+ van ,kant's ,d+-an-si*67 en dat er dus ge5 onzi*tba> ,d+-an-si* be/aat4444 zo iem& kan wel e5 baanbrek5d exegeet van ,hegel zijn1 ja zelfs voor e5 ,hegeliaan d] ,ne/or gesund] ,philosophie im v]e9igt5 ,knigrei*e0 7,pr(4 ,boll& 9 ,alte ,v]nunft und neu] ,v]/&01 p4 #bg7--van ,kant en kritiese wijsbege]te heeft hij zelfs het abc niet begrep54 ,laat ik u tans enige pag9a's van ,/irl+ zelf aanbi$5 t5 bewijze4 ,ik /el mij da>bij voor1 dat ik mijn lez]1 die het tot hi]toe met mij heeft volgeh\d51 enige voldo5+1 e5 soort eig5 oog/1 v]s*af1 wanne] hij bem]kt1 hoe hij nu heel deze1 to* 9 z'n soort sup]ieure1 misvatt+ doorziet en te bov5 is1 zodat ik sle*ts zijn a&a*t hoef te vrag5 en zelf ge5 ( we9ig comm5ta> me] te gev54 ,met de volg5de ov]gang tot #bj e9digt #ai3 ,t con/itutes ! :ole ( ,kant's doctr9e s f>3 ,t we h no k1 namely1 b :at reg>ds exp]i5ce2 & t we h no k ( any objects 9 exp]i5ce1 b :at are m]e appe>ances1 app>itions1 ,ers*e9ung51 ( s5se4 ,t1 h[ev]1 relatively det]m9es all2 = t1 9 ,kant's reg>d1 is 8 4 ,?+s are n 9 any respect ! gho/s :i* ,kant w\ld make ( !m40 ,nu komt #bj3 ,philosophy ,/range at ,times03 ,!re h be5 s _m /range ?+s f "t to "t said 9 :at is call$ philosophy1 t ! public1 possibly1 is n always s mu* 9 fault :5 x is he>d to mutt] t s-call$ great philosoph]s are to common folk1 n[ & !n1 also great fools4 ,&1 c]ta9ly1 ! idea ( mak+ all ^! common ?+s we see1 t\*1 & h&le1 to be only gho/s ( c]ta9 invisible o!r ?+s )9 !m1 or "u !m1 or ,heav5 kn[s :]e else 9 _! neighb\rhood1 is ab\t ! mo/ fooli% ( all ideas :i* h be5 ev]1 at any "t1 any:]e1 or by anybody1 broa*$4 ,voorwa>6 ,t %oe on y\r foot1 or t hat on y\r head1 is n ! real %oe on y\r foot or ! real hat on y\r head2 ! latt] is b ! gho/ ( ! true hat1 z ! =m] is b ! gho/ ( ! true %oe4 ,( ei!r hat or %oe we "k ! gho/ only3 :at ! true hat may be1 or :at ! true %oe may be1 we "k n4 ,we "k ?is only3 ,t x is ! culm9ation & p]fection ( k itself to "k only :at we "k n at all4 ,:at is ! ,?+-9-,itself ( t boy's m>ble1 or ( ?is pebble ,i pick up8 ,:at c be ! ,?+-9-,itself ( ?is m]e seem+ t drops f my p5 into ?is blot on ! pap]8 ,nay1 ( ! pap] itself1 :at c be ! ?+-9-itself8 ,! l9t has be5 s[n1 & gr[n1 & pull$1 & /eep$1 & skut*$1 & hackl$1 & spun1 & wov51 & blea*$1 & cal5d]$1 & boil$1 & />*$1 & blu$1 & beetl$1 & lapp$1 & press$1 & made a %irt (1 & worn by a man into a rag1 & gr\nd into pulp1 & siev$1 & actually conv]t$ into ?is bit ( pap] :i* we n[ t\*1--& yet1 = all t1 ! ?+-9-itself1 /ubborn ?r\gh all ^! processes & a ?\s& m1 has nev] once1 ev5 = a mom5t1 all[$ itself to come to ! surface1 b1 9 v tru?1 has always in/ead only giv5 its gho/ up1--its ,ers*e9ung1--its app>ition60 ,op deze wijze draaft de tek/ door1 tot we de conclusie krijg53 ,all t is v sorry /uff1 poor skimble-skamble /uff1 all t t poses & proses ab\t ! impossibility ( kn[+ :at sub/ance is #aga4 ,( c\rse1 ev5 z us$1 sub/ance has a mean+1 &1 ( c\rse1 ev5 z us$1 ?+-9-itself has a mean+2 b ! true mean+ ( ei!r ! "o or ! o!r t is common to ! :ole ( u z ord9>y human be+s1 x w\ld seem impossible = u z philosoph]s at all to recognise6 ,n[1 :y %\ld we feign1 & figure1 & inv5t all ?is difficulty8 ,! simple tru? simpel wel1 wa>heid ne5 ( ! matt] is ?is1 t !re are subjects & t !re are objects44440 ,halt e5 og5blikje6 ,om te lett5 op dit gewoon-dogmatiese tweetal3 subject en objekt--en de k5nis niets dan de v]h\d+ tuss5 die twee6 ,zo bij elk mat]ie-reali/1 t]wijl krities als konkrete w]kelikheid niet subjekt en objekt1 ma> subjekt en het transobjektieve teg5ov] elka> /aan en uit de causale v]h\d+ van die twee pas de gewa>word+1 wa>nem+1 k5nis ont/aat1 die de objekt5 niet afbeeldt1 ma> /elt1 produce]t1 mogelik maakt1 9 plaats van omgeke]d de objekt5 de wa>nem+4 ,re$s dus wie de k5nisle] opvat als de vraag na> de v]h\d+ tuss5 subjekt en objekt toont zi*4444 objekt-reali/1 alias dogmaticus6 ,aldus niet alle5 heel de ,hegel>ij 7ook o4a4 de ,neohegeliaan0 ,pr(4 ,dr4 ,jos4 ,kohl]1 het gele]d/e all] filos(iese zwets-g5ien 7#ef7 9 zijn ungeheu]li*e0 ,re*tsphilosophie7 ma> ook b4v4 nog de ,b]lijnse ,pr(4 ,g4 ,simmel #agb1 t]e*t e5 ,mei/] d5k]is*] ,v]fe9]ung0 g5oemd1 al filos(e]t hij me] dan hij filoso( is4 ,ma> k]5 we t]ug tot onze ,/irl+4 ,hij zeide dus3 ,! simple tru? ( ! matt] is ?is1 t !re are subjects & t !re are objects1 & t subjects z subjects "k & mu/ "k objects1 & t objects z objects are kn[n & mu/ be kn[n by subjects4 ,^! ?+s t we see1 & t\*1 & h&le are really1 & 9 v tru?1 ! ?+s 9 !mselves1 & ! only ?+s 9 !mselves1 t we c ev] see1 or t\*1 or h&le1 t we ne$ ev] see1 or t\*1 or h&le1 t we %all ev] see1 or t\*1 or h&le4 ,e5sdeels allemanswij%eid3 de wa>neemb>e d+5 zijn de nige wa>neemb>e d+52 &]deels allemansonwij%eid3 objekt5 zijn ,d+e-an-si*4 ,9 "o ^w1 ^! ?+s are ! ?+s 9 !mselves2 & s mu* are !y ! ?+s 9 !mselves1 t !y d act on ea* o!r1 & d sub/antially act on ea* o!r4 ,!y are n appe>ances2 !y are ?+s4 ,7 ?+s really only ,ers*e9ung51 only appe>ances1 only1 z said1 butt]flies on my :ite %eet )91 !y w\ld inde$ be irrespective ! "o ( ! o!r2 & any action t might be simulat$ betwe5 !m w\ld be only an action at second h& uitnem5d beeld voor de pha5om5ale causaliteit1 de pseudo-causaliteit061 only an action ( ! subject mis2 ( jui/4444 9 de etymologiese z93 van het sub/ratum61 & s only an action borr[$40 enz4 ,ma> kom1 #bj van ,/irl+ heeft ons al wel voldo5de ov]tuigd van zijn ,philosophy ,/range at ,times04444 laat ons ,"t & ,space01 die ons re/51 nog aan de dusnamige #ba af/aan3 ,z ,kant rules1 ,"t & ,space are f our bir? g5]al m5tal =ms ( body 861 g5]al priori =ms ( ! po/]iori1 )9 u4 ,& 8 argum5ts 9 pro( are excell5t--s mu* s t x w\ld be difficult to mat* !m1 z argum5ts1 any:]e else4 ,z we saw !n ( ?+s t !y are m]e appe>ances1 s we are to und]/& n[ ( ,"t & ,space t !y are b appe>ances also m5 h]9n]e zi* mijn ,ho(d/uk ,,iii1 #b4 ,w anybody 9 ?is _w believe t ne51 v]mo$elik1 unless "s ,g]man philosoph]s & a few ,h9doos8 ,h[ev] x 0 to ,kant or may be to ^!1 x is c]ta91 q z mu* to all true gesund0 zegt ,pr(4 ,boll& philosophy z to common s5se1 t ,"t & ,space are actual entities me] dan e5 eeuw na ,kant tijd en ruimte nog actual entities6 )\t1 ev5 z ! coat on my back or ! %oes on my feet are2 & t1 7 ! race to vani% f ! e>?1 an actual space & an actual "t w\ld rema9 beh9d1 ev5 z ^! articles ( my attire1 7 ,i dead to-morr[1 w\ld h o!r p to dispose ( !m4 ,kant has an utt] horror ( ,hirngesp9n/e--mean+ :at %all happ5 to e man :o w ?9k 9 indep5d5ce ( ! ,critical ma*9]y2 b 7 !re ev] m g5u9e ,hirngesp9n/e 7bra9-weav+s7 ?an t spectral 6 space & t spectral "t 9 ! head 6 ( ,kant himself80 ,da>mee is #ba uit4 ,wa>lik1 dat gev5 we ,/irl+ ga>ne gewonn51 die ,tijd en ,ruimte1 als ,hobbiaanse appe>ances1 als h]s5s*imm5 spok5d 9 ,kant's ho(d1 ze zijn niet m9d] b a crude inv5tion0 dan de kategorien als physiological end[m5t ( ! bra906 ,van ,/irl+ mog5 wij e*t] ge5 afs*eid nem51 e] wij het beeld hebb5 gezi51 dat voor zijn deels we] individualis]5de1 deels imm]s transc5d]5de misvatt+ d] natuurimman5tie ,kant's idealisme symbolise]t3 de mol5 van #be3 ,kant's ,!ory aga9--! ,mill03 ,! matt]1 ! sub/ance ( ! ?+s 9 ?is univ]se 6 is1 9 s]ies1 7#a7 b s mu* inw>d ,s5sation 9 my 6 own subject2 7#b7 ,categories t ?r[ ^! s5sations ( my own out into ,"t & ,space--categories1 too1 t are z ideal spid]s 9 pigeon-holes ( my own1 ideal also & private 62 la/ly1 7#c7 ,"t & ,space1 !mselves z mu* my own1 & z mu* m]e subjectivities )9 z ! s5sations1 & ! categories1 & ! pigeon-holes1 & my v subject itself4 ,nay1 ,god himself is relegat$ to a pigeon-hole n a bit bigg] s*&e6 ?an ! o!rs6 ,9 %ort1 h[ is ?is to be imag$ b by--say1 a little wood5 mill1 dipp$ into a /ream t sets its :eels ago+1 ! motion ( :i* :eels ( its own x is t seems1 b only seems1 to ?r[ up ar\nd x ?is va/ univ]se2 & all ! "t ! /ream1 :i* alone moves x1 is unse51 unkn[n1 & no m ?an--philosophically--at ! be/ dream$ (60 ,0 ooit--om op mijn mani] ook e5s hegeliaans te sprek5--v]gelijk+ erg] v]ongelijk+8 ,de ,conclusion van deze ,hegeliaan 7,*apt] ,,xv7 komt ne] op ,no return to ,kant0 4444 voorbeeldig gegrond als volgt 7p4 #dbb_/c73 ,c we return to ?is1 = example1 t any ord9>y ?+--a %oe--has an extraord9>y unse5 d\ble ( itself 9 a--,?+-9-,itself8 ,or t ! "t t ! "o-o'clock gun fires 91 & ! space ,&r's balloon m\nts 91 are1 nei!r ! "o nor ! o!r ( !m1 !re :]e we ?9k !y are1 outside ( u1 b bo?1 on ! contr>y1 inside8 ,or t cause1 ) ea* ( its o!r fell[-categories1 is n1 by any means1 a some?+ on 8 own acc\nt )\t1 b1 really1 a simple secretion ( ! cells or pigeon-holes ( our own bra9s8 ,or t ! ,i--:atev] ,i may possibly ?9k ! ,i ,i am--,i am n at all t ,i--h>dly ev5 an i--only ! dot on x80 ,m4a4w43 al is voor e5 ,hegeliaan ,! ,secret ( ,hegel01 dialekties1 geword5 tot e5 niet-geheim1 het geheim van ,kant blijft voor hem1 logies1 wat het 0--e5 geheim4 ,en erg]1 erg]lik] ,kant-v]hegel+1 dan al wat ik u van ,/irl+ tot hi]toe liet zi51 heeft tans te volg53 ,i h talk$ ( ! _w else:]e z hav+ be5 befool$' by ! sy/em ( ,kant1 & h ask$1 ,:]e1 accord+ to ?is sy/em1 is !re a s+le tru? 9 ! :ole huge univ]se8' ,i am /ill ( ! same m9d z to :at 9 t ref]5ce is conc]n$4444 ,kant's _w is b a soap-bubble a betwe5 an x & a y4--,nev]!less1 ,i say1 too1 t ! :ole ( philosophy t des]ves ! "n s9ce ,kant is s absolutely due to ,kant t x c prop]ly & compreh5sively receive no o!r "n ?an 84 ,fi*te has work$1 ,s*ell+ has work$1 ,hegel has work$--ea* ( !m has work$1 no "o ( !m has work$ b--9 ! qu>ry ( ,kant4 ,!re is no product 9 ,fi*te1 !re is no product 9 ,s*ell+1 !re is no product 9 ,hegel1 t is n to be nam$--,kantian4 ,fi*te's philosophy1 ,s*ell+'s philosophy1 ,hegel's philosophy--ea* ( ^!1 9 accurate & precise "n1 is ,kantian philosophy4 ,& ) ,kant & ^! we h 9 mod]n times all--all t is capital2--gratefully c\nt+ 91 z well1 an introductory few1 & leav+ prattle individually to ! irresponsible re/40 7o4 c4 p4 #ci_/dj74 ,hoeveel smadelik] is voor ,kant deze ,hegeliaanse l(1 dan alle ,hegeliaanse blaam6 ,ma>1 gelukkig1 precies ev5 onv]di5d6 ,hoe ,kantiaans0 e5 ,hegel+ zi* ook noem5 en wan5 moge1 ,kant kan alle s*uld1 alle v]antwoordelikheid voor zulk e5 ,kantiaan0 afwijz5 met e5 ,du glei*/ dem ,gei/1 d5 du begreif/1 ,ni*t mir60 ,,ho(d/uk ,,vi4 ,,resultat54 ,,de ,,v]h\d+ ,,van ,,gee/ ,,en ,,natuur1 ,,li*aam ,,en ,,ziel4 #a4 ,,zeg ,,mij ,,hoe ,,gij ,,wa>neemt ,,en ,,ik ,,zal ,u ,,zegg5 ,,wie ,,gij ,,zijt4 ,,dogmaties ,,realisme ,,van ,,pragmatism5 ,,en ,,idealism504 ,niet aan e5 t]ugblik ov] 't afgelegde pad zal dit slo?o(d/uk gewijd zijn4 ,wie onze weg wil ov]zi51 ook e] hij hem gaat1 zij v]wez5 na> ,voorr$e1 ,inleid+ en ,inh\dsopgaaf4 ,wij will5 nu g5iet5 van het nieuw-gewonn5 uitzi*t1 met krities oog e5 we9ig om ons he5 kijk5 op l&s*app51 heuvels en tor5s 9 't rond4 ,wij zijn dus het mat]ie-realisme k5niskrities te bov51 wet5 en begrijp51 9 welke z9 en op welke grond5 de w]kelikheid van de /(1 de natuur1 moet word5 geloo*5d4 ,de wortel van het mat]ie-realisme bleek ons de dogmatiese1 v]dubbel5de1 wa>nem+sle]1 die de natuurd+5 ( objekt5 door prikkels via z9tuig5 en h]s55 tot oorzak5 onz] gewa>word+5 maakt4 ,dat dogmatisme1 geme5 aan anti-!ologies mat]ialisme en anti-mat]iali/ies dualisme van volks- en k]k-metaphysica hebb5 wij uitg]oeid1 de objekt-imman5tie1 dus ook ,b]keley's immat]ialisme1 b]eikt1 en ,b]keley zelf1 wi5s idealisme0 s9ds ,kant door heel het koor van veilig zi* voel5de naprat]s zond] begrip voor dogmaties0 is uitgemaakt1 de hem toekom5de ere t]uggegev54 ,da> wij ons e*t] van meet af georinte]d hebb5 aan de kritiese grondvraag d] k5nisle] kond5 wij1 dank zij ,kant1 ons natuur-pha5om5alisme beve/ig51 zuiv]51 v]diep5 door het ruimte-idealisme4 ,zo is de weg geba& tot zuiv] krities ,immat]ialisme1 dat als zodanig1 negatief1 dualisme en mat]ialisme wa>lik te bov5 is en positief zijn voorlopig wa>s*ijnlik/e wijl be/ gefunde]de v]wez5lik+ v9dt 9 e5 moni/ies ,psy*isme4 ,dit zuiv] ,psy*isme--e5 naam m4i4 v]re te v]kiez5 bov5 psy*ies #agc monisme0 als kl>e teg5/ell+ tot zijn antipode1 het ,mat]ialisme1 z[l als tot het ,dualisme--kan door ge5 reali/1 hij zij mat]iali/ 7die als zodanig kleur bek5ne1 zi* niet lang] a*t] het pseudonym moni/0 v]s*uile67 ( duali/1 door ge5 wa>nem+sdogmaticus word5 b]eikt #agd4 ,pas a*t] de b]g van het wa>nem+sdogmatisme beg9t het pad na> het ,psy*isme4--,zo is de wa>nem+sle] e5 sjibbole? van elke wijsbege]te4 ,want wa>nem+sle] is beg9 en beg9sel van k5nisle]1 k5nisle] grondslag en ri*tsno] van zijnsle] en wa>dele]1 dus van wijsbege]te 9 ha> geheel4--,da>om op5t de transc5d5tale ,ae/hetik0 de ,kritik d] re95 ,v]nunft01 da>om w]d h&hav+1 v]d$ig+ en toeli*t+ van ,kant's wa>nem+sle] zulk e5 integr]5d deel van mijn kritiese taak4 ,geef mij uw wa>nem+sle]1 en ik zal u zegg51 wie gij 9 philosophicis zijt1 trots al wat ge w5/ ( s*ijnt1 d5kt ( zegt te zijn4 ,zeg mij1 hoe ge uw e5v\dig/e gewa>word+ krijgt1 hoe gij het lez5 van n regeltje druks v]kla>t en begrijpt en ik k5 uw plaats 9 zake dat c5trale wijsbege]te-probleem1 de v]h\d+ van li*aam en gee/1 ik weet 9 hoev]re gij dogmaticus ( criticus zijt t5 aanzi5 van ruimte en mat]ie1 van meetkunde en natuurwet5s*ap1 9 hoev]re ,kant en k5nisle] tot u en gij tot deze zijt doorg$rong51 voor welke moeilikh$5 gij /aat1 bewu/ ( onbewu/1 en welke gij te bov5 zijt4 ,zulk e5 toets/e5 is ons tans n enkele regel #age1 soms n enkel beeld #agf 9 zake wa>nem+6 ,da> hebt ge b4v4 ,b]gson4 ,9 zijn ,essai sur les ,donnes immdiates de la ,consci5ce0 lez5 wij op bl4 #ii3 ,de mme que la dure fuyante de notre moi se fixe p> sa projection dans l'espace homogne1 a9si nos impressions sans cesse *angeantes1 s'enr\lant aut\r de l'objet extrieur de huiz5 van e5 /ad zijn hi] b$oeld qui en e/ cause1 en adopt5t les cont\rs prcis et l'immobilit40--,zijn ze niet he]lik1 die enfants t]ribles van zulk soort tuss5z9netjes midd5 9 die diepz9nige grotem5s5deftigh$58 ,zo gewaagde re$s bl4 #fe van s5sations dont la cause e/ videmm5t situe dans l'espace0--non1 videmm5t6 ,en nu #c z9n5 wa>nem+sle] uit zijn ,matire et ,mmoire03 #a3 ,les branlem5ts des c5tres4444 sont donc mo9s niet zoze]6 la cause relle de la s5sation que la m>que de sa puissance et la condition de son efficacit40 ,jui/ dit mo9s0 is k>akt]i/iek voor ,b]gson's d5ktrant1 voor zijn exak!id1 dat k5m]k van intellektuele re9heid4 ,9 gelijke gee/ to* durft hij tablir positivem5t que le processus crbral ne rpond qu' une trs faible p>tie de la mmoire1 qu'il en e/ l'effet plus encore que la cause04444 etc4 #b3 ,il l'tat crbral n'en de la p]ception e/ ni la cause ni l'effet1 ni1 en aucun s5s1 le duplicat2 il la cont9ue simplem5t1 la p]ception tant notre 8 #agg action virtuelle et l'tat crbral notre action comm5ce40 7p4 #bfj74 #c3 ,slotz9 en slotsom van zijn boek3 ,l'esprit emprunte la matire les p]ceptions d'o il tire sa n\rriture1 et les lui r5d s\s =me de m\vem5t1 o il a imprim sa lib]t40 ,voor ons heeft da>mee ,b]gson vrijwel afg$aan4 ,wij wet5 nu1 dat zijn ,matire et ,mmoire0 re$s hond]d j>5 vr z'n v]s*ijn5 v]\d]d en we]legd 01 dat deze grote franse mode-wijsge] #agh e5 mat]ie-reali/ is zond] k5nis-kritiek en1 om op zijn mani] te sprek51 m9d] e5 mat]iali/ dan wel e5 duali/4 ,zijn jui/e qualificatie z\ zijn1 da> hij la ,zieh5's ,empf9dung0 image0 voor /( n voor gewa>word+ gebruikt1 op analoge wijze gewa>word+s9h\d tot gewa>word+s eig5s*ap 7ruimtelikheid b4v47 v]haspelt en la ,ma* gewaagt van le tableau sc4 d'images6 dans son ensemble1 c'e/--dire l'univ]s0--e5 imag9air-mat]iali/ies duali/1 met e5 corps0 dat pr\ve des s5sations0 en e5 mmoire du corps0 welks exi/5ce0 voor e5 deel j\e0 is en voor e5 deel rve06 ,geheel mijn indruk4 ,want van dat corps0 is voor hem de fonction ess5tielle de limit]1 en vue de l'action1 la vie de l'esprit06 ,le rle du corps n'e/ pas d'emmagas9] les s\v5irs dat z\ mat]ialisme zijn1 foei1 mais simplem5t ziet hoe simpel de *oisir1 p\r l'am5] la consci5ce di/9cte p> l'efficacit qu'il lui confre1 le s\v5ir utile04444 ,zo v]s*ill5 li*aam en gee/1 corps et esprit1 voor hem niet ruimtelik ma> tijdelik01 ( liev]1 da> voor hem het tijdelik-gee/elike gradueel ov]gaat0 9 het ruimtelik-/(felike1 niet zoze]0 ruimtelik als wel0 tijdelik3 ,a une di/9ction spatiale n\s sub/ituons une di/9ction temporelle0 met e54444 passage graduel des s\v5irs aux m\vem5ts01 gelijk de w>e qualitatieve tijd1 welks del5 niet juxtaposs0 zijn1 ma> se pntr5t0 en het inn]lik0 lev5 met z'n dure relle et concrte1 htrogne1--la dure vivante04444 door tell+1 quantific]+1 wet5s*appelike mat]ialis]+ p\r a9si dire04444 ruimtelik wordt3 ,il y a un espace rel1 sans dure04444 ,il y a une dure relle1 dont les mom5ts htrognes se pntr5t4444 le trait d'union entre ces deux t]mes1 espace et dure1 e/ la simultanx1 qu'on p\rrait df9ir l'int]section du temps avec l'espace406 ,m5 begrijpt1 dat deze eig5 wij%eid aanga&e tijd en ruimte van ,kant's tijd- en ruimte-kritiek niets moet hebb53 ,on ab\tit dcl>] matire et esprit galem5t inconnaissables06 ,dat soort matire1 dat soort esprit voor ,kant onk5ba>6 ,ne51 onk5ba> is ,kant voor ,b]gson's gee/1 die zijn begrip van de kantiaanse mogelikheid0 toont1 door1 diep-quasi-krities1 de h]s5beweg+5 7zelf dus mogelike wa>nem+s9h\d7 te noem53 ma p]ception possible de c]ta9s m\vem5ts crbraux01 op dezelfde pag9a 7,m4 et ,m4 p4 #bec71 wa> hij l'idalisme kanti50 wil lat5 sprek5 door de ov]gang van gewa>word+ na> natuurd+1 objekt1 te noem53 le passage de la s5sibilit l'ent5dem5t06 ,voor ,kant's idealisme physica contra s5sibilit6 ,op pag4 #bef wordt dan dat possible0 van ,kant's mogelike erv>+0 7wa>van z9 no* subjekt voor ons tans me] toeli*t+ behoeft7 als volgt misduid3 t\s les tats de consci5ce4444 possibles0 z\ nog ma> e5 kle9 deel zijn van la ralit matrielle1 p>ce que les images wi5s images8 dbord5t la p]ception de t\tes p>ts06 ,zo zijn dan e5s we] 7p4 #beg7 het ,kantiaanse phnomne0 en *ose0 voor ,b]gson4444 gewa>word+ en natuurd+4 ,hij moe/ e5s wet51 dat jui/ zijn *ose0 voor l'idalisme kanti54444 het phnomne is6 ,en als ,b4 9 zijn ,essai0 7p4 #gb7 van l'intuition ou plutt4444 la conception d'un milieu vide homogne0 bewe]t3 cet acte sui g5]is ressemble assez ce que ,kant appelait une =me a priori de la s5sibilit0--dan komt het mij voor1 dat hij zelf ressemble assez zek] ook v] buit5 ,frankrijk b]oemd geword5 kikk]tje4 ,ma> ik z\ da> bijna we] polemies word56 ,en zijn dan niet zijn p]ception en mmoire pures01 zijn phnomne d'endosmose01 zijn en-soi0 wanne] hij l]a>t3 la lumire r\ge4444 accomplit4444 correspond1 en-soi1 4444 des vibrations0 ev5 wijsg]ig als gele]d8 ,en impone]t mij niet die kra*t en /(1 gemat]ialise]de kra*t en gedealise]de /( van deze zi5]3 ,n\s voyons la =ce se matrialis]1 l'atome s'idalis]08 ,( die vrijheidsle]1 die wel niet zo zuiv] hi/orise]t als ,rick]t ( zo pr9cipieel subjective]t als ,mn/]b]g ( zo empiries psy*ologise]t als ,wundt1 ma> to* met ha> orig9eel uitgew]kte teg5/ell+3 ruimte--homoge5heid--wettelikheid--prakt iese1 me*anis]5de1 v]uit]lik5de wet5s*ap en]zijds en tijd--het]oge5heid--uniekheid--in/9kt en intutie--l'volution cratrice0 &]zijds1 met ha> wa>s*uw+ teg5 ces app>5ces trompeuses0 van g$et]m9e]dheid1 wa>ond] une psy*ologie plus att5tive n\s rvle p>fois des effets qui prcd5t leurs causes01 met ha> tot de slotz9 toe volh>d5d v]zet teg5 v]w>r+3 on confond succession et simultanx1 dure et t5due1 qualit et quantit0 en met ha> orig9ele vraag/ell+3 le temps e/-il de l'espace80 ( ook le temps peut-il se reprs5t] adquatem5t p> de l'espace80 en het nog orig9el] antwoord3 oui1 s'il s'agit du temps c\l2 non1 si v\s p>lez du temps qui s'c\le4 ,or l'acte libre se produit dans le temps qui s'c\le et non pas dans le temps c\l408 ,en is het niet eig5lik e5 wre$ v]maak1 ja heiligs*5nis ( op z'n za*t/ ,droog/oppel>ij1 om da> ,b]gson's nieuwe fraaie franse t$]-intutief-reali/ies-pragmati/ies-idea li/ies-glanz5de zeepbell51 die zo hoog en v] vlieg51 dat ze zelfs 9 het l& d] di*t]s en d5k]s al en vogue kom5 7ma> ook die d5k]s hebb5 wel e5s te veel g$i*t4444 en die di*t]s te veel g$a*t7 zo ma> met nu*t]e kritiese v+]s aan te rak5 en uitn te do5 spatt58 ,ne54 ,mais rev5ons nos m\tons3 ,de dogmatiese wa>nem+sle]1 prius en po/]ius van mat]ie-realisme1 leidt bij voldo5de doord5k5 onv]mijdelik tot skeptiese b$5k+51 tot relativism5 en subjectivism51 die op misk5n+ d] objectieve1 ev5m9 transc5d5te als individuele1 wa>heid b]u/5 en wi] mod]ne biologis]5de uit+ het pragmatisme vormt4 ,let ma> op hun wa>nem+sle]--en ge zult bij al die pragmati/5 van div]se pluimage1 bij ,po9c> als bij ,b]gson1 bij ,james c4s41 bij ,simmel en ,j]usalem en ,o/wald het mat]ie-realisme ontdekk54 ,bij voorbeeld3 ,po9c>3 ,la ,valeur de la ,sci5ce0 gewaagt telk5s t5 aanzi5 d] s5sations van l'objet qui les cause en b$oelt da>mee het natuurd+2 zo p4 #abi3 des m\vem5ts qui p]mettrai5t d'atte9dre l'objet qui les cause01 insgelijks p4 #bfc en p4 #bgj4--,zo dr+t dan ook ,po9c>'s meetkunde-logica niet door tot die onbewu/e ma> subjectief-=mele bron d] syn!sis a priori1 die wij 9 ,kant's vorm0 hebb5 l]5 k5n5 en die wel t] dege de rgle gnrale01 de rgle rig\reuse0 /elt 9 de plaats van ,po9c>'s pragmati/ies surrogaat d] raisons de commodit et de simplicit0 en de w]kelike bron d] axioma's teg5ov] ,p4's pragmati/iese v]kl>+ 7p4 #eh73 t\tes ces rgles1 t\tes ces df9itions ne sont que le fruit d'un opportunisme inconsci5t40 ,tr\w5s1 ,po9c>'s pragmatisme is van hoog intellectuali/ies gehalte4 ,mooi zegt hij op p4 #aff3 je ne dis pas3 la ,sci5ce e/ utile p>ce qu'elle n\s appr5d con/ruire des ma*9es2 je dis3 les ma*9es sont utiles1 p>ce qu'en travaillant p\r n\s elles n\s laiss]ont un j\r plus de temps p\r faire de la sci5ce40 en van de wet5s*ap zelf 7p4 #bag73 elle s]a intellectuali/e ou elle ne s]a pas0 ( op p4 #bge3 ,ce n'e/ que p> la ,sci5ce et p> l',art que val5t les civilisations0 #agi--;ja1 ook bij hem s*ijnt ev5 het diep] besef op te doem51 dat eig5lik heel die commodit op4444 wa>heid b]u/ en niet omgeke]d6 ,imm]s 7ook 9 &]e z9 transpragmati/ies1 zie mijn noot #b bij bl4 #ac7 v]kla>t hij op bl4 #bga aanga&e de wet5s*ap3 ,mais il e/ vrai qu'elle e/ commode1 il e/ vrai qu'elle l'e/ non seulem5t p\r moi1 mais p\r t\s les hommes1 il e/ vrai qu'elle re/]a commode p\r nos desc5d5ts2 il e/ vrai enf9 que cela ne peut pas tre p> has>d40 ,het is wa>1 voeg ik er bij1 ge5 toeval is het1 wa>op dat exakt voorspelba> onv]&]lik nut1 die w>e wa>de d] wet5s*ap b]u/1 het is ha> wa>heid6 ,georg ,simmel3 ,9 zijn ng me] zwa>lijvige dan zwa>gee/elike ,philosophie des ,geldes0 zi5 wij 9 't duidelik/ en kort/ be/ek die gang3 realisme weg5s dogmatiese wa>nem+sle]--relativisme--pragmatisme vr ons1 hoe krities en kantiaans ,simmel zi* ook pleegt voor te do51 zodat m5 we9ig vat op hem heeft4--,op p4 #i dan lez5 wij aanga&e de ,s9nese9drcke03 ,wahr5d diese ab]1 w5n au* 9 weit]em ,s9ne als subjectiv zu bezei*n51 do* auf ,re*nung des ,objekts selb/ ges*rieb5 w]d5--indem e9]seits gewisse ,bewegung5 des ,objekts selb/ sie h]vorruf51 und sie &r]seits auf dieses als se9e ,eig5s*aft5 projizi]t w]d50--me] hebb5 we hi] niet nodig #ahj4-- ,op p4 #fd_/e wordt dan betoogd1 hoe insekt51 ar5d5 en wij m5s5 er all5 ond]l+ v]s*ill5de ,weltbild]0 op na h\d51 woraus unmittelb> zu s*liess5 i/1 dass ke9es d]selb5 d5 auss]psy*is*5 ,welt9halt 9 se9] an si* sei5d5 ,objectivitt na*zei*net04444 ma> zie1 e5 h*/ auffall5de ,?atsa*e04444 op grond van w>e0 voor/ell+5 h&elt elke soort tot z'n beh\d1 op grond van v]ke]de1 fals*e'01 tot z'n s*ade1 als be/ond er ,k5ntnis j5] objektiv5 ,v]hltnisse1 wie sie an si* wr504444 en to*4444 is er ge5 me*anis*e ma> e5 niet-me*aniese8 ,abspiegelung01 ge5 si* mit d] absolut5 8 ,objectivitt deck5044446 ,ra ra hoe kan dat8 ,m5 vat het re$s--wa>0 betek5t biologies nuttig en fals*0 s*adelik6 ,aan ,kant ook gij1 ,pr(4 ,simmel6 ,u ontgaat met uw realisme e5v\dig we] het v]s*il tuss5 de kritiese wa>heid van het al ( niet jui/ objectiv]5 7 al ( niet jui/ oordel5 ov] mogelike erv>+7 en uw dogmaties begrip wa>heid0 7 ov]e5/emm+0 van wa>nem+s9h\d en ,an-si*1 ,k5ntnis0 van het transc5d5te als zodanig74 ,voil t\t6 ,zo ontwikkelt zi* 7p4 #fh7 ,simmel's ,relativismus 9 ,h9si*t d] ,erk5ntnispr9zipi50 v]idealise]d met ,kant's befaamde teg5/ell+ kon/itutief-regulatief 7als ob067 aldus3 dass die ,kon/itutiv51 das ,wes5 d] ,d+e e9-fr-allemal ausdrck5d5 64 ,grundstze z4,b48 9 regulative b]geh51 die nur ,aug5punkte fr das =ts*reit5de ,erk5n5 s9d40 ,an die ,/elle d] ,behauptung3 s und s v]halt5 si* die ,d+e--hat 9 ,h9si*t d] uss]/5 und allgeme9/5 ,ansi*t5 vielmehr die zu tret53 uns] ,erk5n5 hat s zu v]fahr5 als ob si* die ,d+e s und s v]hielt540--,dit heet dan 7p4 #fi7 die ,v]w&lung d] ,dogmatik 9 ,heuri/ik04444 en dezelve ge/attet4444 (f5b> e9e glei*zeitige ,gltigkeit entgeg5gesetzt] ,pr9zipi540 ,gelukkig zijn we hi] nog niet zo v] gekom5 als dat jong/e reali/ies-pragmati/iese1 quasi-ideali/iese1 zi* zelf voor ideali/is*] ,positivismus0 ( zo m5 wil positivi/is*] ,idealismus0 uitgev5de onta>d+sprodukt van het ,kantisme 7me] speciaal van ,kant's ,ideen-le]71 dat nu pas ond] de auspicin van niem& m9d] dan ,vaih+] als ,die ,philosophie des ,als ,ob0 7,sy/em d] !oretis*51 praktis*5 und religis5 ,fiktion5 d] ,m5s*heit auf ,grund e9es ideali/is*5 ,positivismus07 9 plaats van de oude1 kritiese1 vraag deze nieuwe1 kritieke1 vraag aan de orde wil /ell53 ,wie kommt es1 dass wir mit bewus/fals*5 ,vor/ellung5 do* ,ri*tiges errei*580 ,z v] heeft tot dusv]re ge5 pragmatisme het gebra*t1 om e5 met de pragmatiese /rijdige !oretiese wa>heid te erk5n54444 en opzettelik te v]loo*55--9 bewu/ zelfb$rog1 wijl m5 de leug5 niet miss5 kan1 niet miss5 wil6 ,d]halve lijkt het mij e51 ditmaal onbewu/1 zelfb$rog en voor de v]s*ill5de met "n g5oemde ,haupt/rmung5 d] ,philosophie d] ,geg5w>t0 7,volunt>isme1 biologiese ,k5nisle]1 ,nietzs*e c4s41 ,pragmatisme1 natuurwet5s*appelike ,k5niskritiek enz47 e5 onv]di5de smaad1 dat deze ,philosophie des ,als-,ob0 hun als ,konz5trationspunkt di550 kan door ha> gewa&e ,erk5ntnis1 dass e9 geme9sames ,b& die ,diff]5tiale d] ,ma!matik1 die ,atome d] ,naturwiss5s*aft1 die ,ide5 d] ,philosophie und sog> die ,dogm5 d] ,religion ums*l+t--die ,e9si*t 9 die ,notw5digkeit bewus/] ,fiktion5 als un5tbehrli*] ,grundlag5 uns]es wiss5s*aftli*5 ,=s*5s1 uns]es /hetis*5 ,g5iess5s1 uns]es praktis*5 ,h&elns40 ,twee voorbeeld5 li*t5 van meet af toe1 wa>op de vraag/ell+ /eunt en doelt3 #ao4 de atom5 en #bo4 de vrije wil1 voorbeeld5 zo ongelukkig mis als de vraag/ell+ zelf3 ,ad #aum3 ,wir op]i]5 mit ,atom5'1 obglei* wir wiss51 dass uns] ,atombegriff willkrli* und fals* i/1 und1 0 eb5 das ,m]kwrdig/e i/1 wir op]i]5 glckli* und erfolgrei* mit diesem fals*5 ,begriffe3 wir km5 ohne ihn ni*t s gut1 ja b]haupt ni*t zum ,ziele40 ,het is mij als immat]iali/ e5 wa> ironies g5oeg51 het voor onze go$e1 veelbela/]de atom5 op te nem5 en er nadrukkelik op te wijz51 dat en wa>om ons natuurkundig jui/ atoombegrip no* willekeurig is no* f\tief1 imm]s het be/aan d] atom51 zov] zij kunn5 be/aan1 ev5ze] van individuele willekeur onafhankelik als van onwa>heid gespe5d is4 ,uit het antwoord1 zo-ev5 omtr5t de kritiese wa>heid aan ,pr(4 ,simmel gegev51 blijkt re$s wa> de s*o5 wr+t4 ,atom5 behor5 al ( niet tot het rijk van mogelike erv>+01 van pha5om5a0--oordel5 da>omtr5t zijn al ( niet jui/1 i4c4 al ( niet wa> #aha4 ,atom5 zijn dus 9 elk geval ev5 d5kbeeldig0 als alle &]e natuurd+51 boek5 en b]g5 ( wat ook1 hebb5 met deze het idele subjekt geme54 ,ma> ( de natuurwet5s*appelike hypo!se0 ( ond]/ell+ van atom5 al ( niet jui/ is1 heeft de natuurwet5s*ap1 de erv>+01 zelf te besliss54 ,al word5 ze ng zo ideali/ies0 uitgemaakt voor ab/rakte begripsd+501 ,g$ank5d+e01 ,re*5m>k501 ,lck5bss] des ,v]/&es0 enz4 enz41 zij hebb51 is de atoomhypo!se jui/1 k5ni/heoreties precies dezelfde w]kelikheidswa>de als tafels en h]s55 en cell5 en alle &]e objekt5 ( ruimt$+5 #ahb3 die van ideel mogelike wa>nem+s9h\d54 ,wij moet5 dus wel ond]s*eid5 de k5ni/heoretiese betek5is van hypo!ties0 7heel de natuur be/aat sle*ts hypo!ties0 d4w4z4 sle*ts indi5 het subjekt d] natuur vrond]/eld wordt1 sle*ts als functie1 afhankelike1 van mogelike wa>nem+1 9 teg5/ell+ tot het be/aan op zi* zelf01 absoluut07 van de natuurwet5s*appelike z9 van hypo!ties0 7de atom51 ion51 e!r enz4 be/aan sle*ts hypo!ties01 d4w4z4 het is niet zek]1 ma> sle*ts me] ( m9d] wa>s*ijnlik1 ond]/ell+1 dat deze d+5 tot de ruimtew]eld1 tot het geheel d] ideel mogelike erv>+ op bepaalde wijze behor51 dat de ne wa>nem+sfunctie d] ne w]kelikheid ook deze d+5 bevat47 #ahc--,wa> wij het op z'n tijd bij ongeve] alle p>tij5 moet5 v]k]v51 is het wel aang5aam1 9 de /rijd tuss5 de ab/rakte01 me*aniese1 atomi/iese1 natuur en de zgn4 konkrete01 lev5de1 bonte1 klankrijke natuur van ,ma* c4s4 ook e5s aan beide p>tij5 gelijk te kunn5 gev53 k5ni/heoreties be/aan beide gelijkelik4444 pha5om5aal en zij v]s*ill5 alle5 9 subjekt3 het subjekt van ,ma*'s natuur heeft soortelik alle z9n51 dat d] me*anies-atomi/iese natuur alle5 de beweg+sz94 ,d5kbeeldig--9 die z9 dus fiktief0--is alle natuur als ha> subjekt1 niet me] en niet m9d] dan alle wa>heid1 als ab/ractum1 9 teg5/ell+ tot de w]kelikheid1 il concreto4 ,ad #bum3 die ,annahme d] ,will5sfreiheit i/ die notw5dige ,grundlage uns]] sozial5 und juri/is*5 ,ordnung5 ind]daad1 als n oorzakelik bepal5de n oorzakelik bepaalde1 dus det]m9i/iese vrijwilligheid1 teg5ov] wilbehe]s5de dwang en wiluits*akel5d fatalisme1 und do* sagt uns uns] logis*es ,gewiss51 dass die ,annahme d] ,will5sfreiheit e9 logis*] ,nons5s i/ sc4 9 de z9 van e5 indet]m9i/ies1 dus ong$et]m9e]d1 niet oorzakelik bepaald will54 ,ab] d>um geb5 wir j5e e]/b$oelde ,vor/ellung do* ni*t auf3 d5n sie i/ ntzli* ja un5tbehrli* en wat me] zegt--9 ov]e5/emm+ met de wa>heid1--logies en empiries gegrond640 ,zo hebb5 wij ook dit #b;e voorbeeld onmiddellik door de nodige ond]s*eid+1 om het pragmaties te zegg51 ons*adelik0 gemaakt1 ook dit punt 9 't re9e gebra*t en afg$aan4 ,de wis- en s*ei-kundig51 re*ts- en god-gele]d5 mog5 de re/ 7die ik niet gelez5 heb7 voor hun rek5+ nem54 ,van bezo$el+ en v]giftig+0 van het !oreties gewet5 9 ,duitsl& heb ik 9 ,ho(d/uk ,i gesprok5 als e5 noodlottig en niet alln aan ,kantv]plo]t+ te dank5 gevolg van ,kant's ,primat d] praktis*5 ,v]nunft04 ,ma> ev5 ons*uldig als de al dan niet hi/oriese0 ,jezus ( de di*t]s d] bijbelse v]hal5 zijn aan de k]kelike dogma/elsels ( aan de gruwel5 van ,roomse1 ,spaanse ( ,russiese ,inquisities1 ev5 we9ig s*uldig is ,kant aan deze anti-logiese ,nons5s01 deze heilloze ,quasi-wij%eid1 deze hopeloze zelf-begoo*el+s-dogmatiek1 die1 zo zij 9 wa>heid me5t--en niet als bewus/fals*e ,vor/ellung0 f+e]t--1 dass hi] e9 ,sy/em d] ,erk5ntni/heorie gebot5 wird01 ja zelfs dass hi]9 au* die ,keime zu e9] vollbefri$ig5d5 ,welt- und ,leb5sans*auung en?alt5 s9d01 zi* zelf zk] zal b$rieg51 imm]s zi* zelf zk] niet b$rieg5 zal4 ,want al wijzigt het realisme1 na> e5 woord van ,guyau1 zijn ignorabimus0 94444 illudemur01 m5 kan i$] t5 slotte will5s en wet5s knoll5 voor citro55 v]kop5--behalve zi* zelf6 ,t5 aanzi5 van de nieuwe quasi-k5niskritiese vraag0 gaan wij dus 9 naam van ,kant vooralsnog ov] tot de orde van de dag4 ,ook op het pragmatisme zelf hoeft hi] niet diep] +egaan--als uit+ van skepticisme voorond]/elt het onbewu/e k5nis-dogmatiek1 realisme2--voor ons is het voldo5de1 de dogmatiese wa>nem+sle] als zijn prius bij enkele van zijn voormann5 9 het li*t d] kritiek te hebb5 ge/eld4 ,want de kritiek is de rots 9 de br&+ d] h$5daagse filos(ien en quasi-filos(ien4 ,da> bov5 zi5 wij1 hoe die mod]ne pragmatism51 e?icism5 en ae/heticism51 die tot wa>heid dogmaties niet me] will5 en krities nog niet kunn5 kom51 van de nood e5 deugd mak5 door de wijsbege]te van wa>heidsvors+ te v]lag5 tot lev5sbroodw9n+1 braafheidsdi5/ ( kun/v]maak1 door het nuttige1 het z$elike ( het s*one uit te gev5 voor het w>e4 ,en ook de wemel+ van idealism50 en monism50 h$5 t5 dage wordt door de kritiek onv]biddelik op hun k5ni/heoreties1 al ( niet dogmaties-reali/ies gehalte gekeurd--en de wa>nem+sle] alle5 re$s op5ba>t het mat]ie-realisme z[el 9 ,h>tmanniaans konkreet monisme0 als 9 ,hegeliaans absoluut idealisme01 9 het e?ies idealisme0 van ,mn/]b]g en ,rick]t c4s4 als 9 het objectief idealisme0 van ,euck5 en ,b]gmann1 ev5ze] 9 het k5ni/heoreties monisme0 van de empiriocritici0 ( de ,imman5zphilosoph5 7met hun voor/ell+s- ( gewa>word+snaturalisme7 als 9 het moni/ies spiritualisme0 van duali/5 7t4a4v4 natuur en gee/7 als ,lotze en ,busse1 ( zelfs 9 het psy*o-monisme0 ( pan-psy*isme0 #ahd van e5 ,v]worn ( e5 ,=el4 ,t5 onz5t heeft ,dr4 ,r4 ,a4 ,r$d+ius 9 e5 op/el ,gee/ en ,/(0 7,vrag5 des ,tijds1 #aijg1 ,,ii3#aig-bbh7 geme5d de grondg$a*te van het psy*is* monisme van ,fe*n]0 we] te gev5 en toe te pass5 9 e5 uite5zett+1 die aldus beg9t3 ,wat op ons1 onze z9tuig51 inw]kt1 kan door ons wa>g5om5 word52 wij noem5 het li*aam ( d+40 t]wijl bl4 #bjb aldus v]volgt3 ,uit ontelb>e wa>nem+5 blijkt ons dan re$s dadelijk1 dat /(felijke gebeurt5iss5 9 onze h]s55 en gee/elijke gebeurt5iss5 op dezelfde plaats 6 en op hetzelfde tijd/ip voorvall54 ,ma> wat op dezelfde plaats en op hetzelfde tijd/ip voorvalt noem5 wij e5 e5heid40 ,zo is 9 #b z9n5 het monisme0--wel te v]/aan mat]ialisme--b]eikt1 met prikkel+scomplex51 die m5 voor/ell+5 noemt0 en met de zuiv] mat]iali/iese konsekw5ties van pp4 #baj ss41 e9dig5d 9 e5 typies mat]iali/ies-empiri/ies citaat uit ,kass[itz' ,allgeme9e ,biologie03 ,d] mod]ne ,m5s* tut das ,gute4444 weil ihm die e?is*5 ,grundstze dur* ,erziehung und ,beispiel sozusag5 zur zweit5 ,natur od]1 wie wir uns ausdrck5 mss51 zum gesi*]t5 ,besitz/&e se9] ,reflexapp>ate geword5 s9d40 ,ma> zelfs de e]bi$wa>dige ,fe*n] zelf1 hoe diep en fijn e5 gee/ ook1 is door onvoldo5de wa>nem+skritiek 7trill+5 oorzaak van gewa>word+1 ,z5d-,ave/a ,,ii p4 #ccb_/c en passim7 zijns ondanks diep 9 e5 mat]ie-realisme blijv5 /ek51 wa>voor het mat]ile die ,basis1 die ,unt]lage1 d5 ,sitz0 van het psy*iese vormt1 dat door de /( getrag50 wordt1 er op ru/0 7ib471 zodat all] ,gei/ von etwas ,leibli*em getrag5 wird und nur auf ,grund dieses ,trg]s be/eht0 7,,iii3 #bgc7 en met de gee/ als zelf-wa>nem+01 zelf0-pha5ome5 van de h]s554 ,re$s het beeld1 wa>mee zijn le] aanga&e de v]h\d+ van li*aam en gee/ 7,z4-,a4 ,,ii3 #cab-chg7 aanheft bevat die reali/iese onjui/heid3 ,um mit e9em ,bilde zu beg9n51 s i/ das ,leibli*e od] ,krp]li*e glei* e9] ,s*rift1 das ,gei/ige1 ,psy*is*e4444 wie d] zugehrige ,s9n d] ,s*rift1 9 sol*] ,weise ab]1 dass die1 als leb5dig zu fass5de ,s*rift si* selb/ nur unt] d] ,=m ihres ,s9nes1 ,&]n nur unt] d] ,=m d] uss]5 ,zei*5 ers*e95 kann40 7p4 #cac74 ,die leb5dige ,s*rift01 die si* selb/ als ,s9n ers*e9t01 dat zijn de zi* zelf als gee/ wa>nem5de h]s55 van het psy*o-physies mat]ialisme4 ,ergo3 ,ihm sc4 d]1 wel*] d5kt1 empf9det0 ers*e9t ,gehirn und ,n]v mit d5 d>9 vorgeh5d5 ,bewegung5 als ,g$anke1 ,empf9dung1 weil er selb/ ,gehirn und ,n]v i/1 e9em &]n als ,mat]ie und ,bewegung1 weil er ihn5 geg5b]/eht40 7p4 #cag74 ,als nu zijn voor/ell+ fr d5 er/5 ,anblick ganz mat]iali/is*0 mo*t lijk51 v]we]t ,fe*n] zi* met4444 mat]iell5 ,bewegung51 wel*e ,g$ank5 zu trag5 v]mog506 ,en zo kan e5 &] van het h]s5proces1 als hij het von auss5 ansieht0 7674444 natuurlik ni*t dieselbe ,ers*e9ung davon 6 hab54444 als das ,gehirn unmittelb> von si* selb/ auf se9em inn]n c5tral5 ,/&punct hat06 ,zo blijkt ,fe*n]'s teg5/ell+ van uss]n und inn]n ,/&punct d] ,betra*tung0 ruimtelik 7dus ruimte-reali/ies7 g$a*t1 9 plaats van k5ni/heoreties1 altans wat dat uss]e0 betreft4 ,en zo v]valt hij telk5s 9 het bek5de v]mat]ialise]de ,sp9ozisme3 n zelfde ,wes50 met zwei ,seit504444 en dat ,wez51 die ,sub/antia dan als ruimtelike1 /(felike w]kelikheid g$a*t4 ,vgk4 pp4 #cbd ss4 #ahe--,wij v9d5 bij ,fe*n] dan ook voortdur5d e5 zi5 van0 ( met0 het oog1 e5 lui/]5d oor enz4 7het li*aam duali/ies als orgaan0 d] ziel7 e5 opvatt+1 die hij gebruikt en nodig heeft voor zijn analogie van de a>de1 die met0 ons1 m5s51 kijkt1 hoort enz4 en wa>door hij 7,,iii3 #aab-d7 tot 7kras-mat]iali/iese7 passages komt als3 ,es i/ an si* sond]b> zu glaub51 dass das ,seh5 er/ h9t] dem ,auge beg9ne2 und man mag imm]h9 sag51 das ,gehirn sieht1 ab] es sieht dur* das ,auge1 wie das h"h ,wes51 dem wir angehr51 dur* uns sieht0 etc4 en dass1 0 im ,auge vorgeht dur* se9e ,=twirkung5 si* wirkli* im ,gehirn au* wi$]spiegeln kann06--,sle*ts ev5 nu en dan breekt de zon van het zuiv] psy*isme door de wolk5 van het mat]ie-realisme3 ,,ii3 #cdh3 d5n fr si* exi/irt g> ni*ts ,mat]ielles1 es hat als sol*es e9e ,exi/5z blos fr d5 ,gei/ geg5b]1 als ,ausdruck von etwas si* gei/ig selb/ ,ers*e95d5 fr &]5 ,gei/2 i/ 9 s(]n ganz ,function des ,gei/ig5 und ,v]hltnisses von ,gei/ zu ,gei/40 ,dat is /ral5d jui/4 ,ma>--re$s we] op p4 #cdi k]5 de ,bewegungsprocesse0 t]ug wie sie si* gei/ig selb/ ers*e9501 gelijk het ,,iii3 #bgf luidt3 d] ,fluss des ,gei/ig5 i/ ja nur die ,selb/]s*e9ung des leibli*5 ,flusses04 ,zo geeft ,fe*n] 7,,iii3 #aah7 de jui/e zelf-qualific]+ aan zijn le]3 ,begei/ung d] ,mat]ie04 ,ind]daad1 het blijft mat]ie-reali/iese beziel+0 van de /( 7i4c4 van de hele w]eld0 sc4 ruimtew]eld671 de zelfv]9w5dig+ d] natuur0 van ,pr(4 ,boll& c4s41 /r5g te s*eid5 en te ond]s*eid5 van het krities psy*isme4 #ahf ,van ,pr(4 ,boll&'s absoluut idealisme0 moge hi] na al het voorga&e nog n z9 wa>nem+sle] volg53 ,spreuk #dgb3 ,tuss*5 de w]eld sc4 de onbezielde ruimtew]eld1 de natuur6 en ha> bezielde v]5kel+ bemiddel5 de z9n5 9 v]s*eid5heid van ontvankelijkheid40 ,al kunn5 wij die ontvankelijkheid0 met gev5 en nem5 lat5 geld51 wij wet5 nu1 dat het 9 elk geval moet zijn3 tuss5 de 7onruimtelike7 w]kelikheid en ha> 7niet als /( bezielde ma> zelf zielse #ahg7 v]5kel+4 ,klaagt dus ,dr4 ,dr ,m\w 7,kritis*e ,/udies1 p4 #bab_/c71 na gewaagd te hebb5 van n ,zon1 n ,maan1 die afgespiegeld 6 ( gesymbolise]d word5 door de vele1 jui/ hi]door van droom5 v]s*ill5de1 bewu/zijn/oe/&50 en van de vele zonn5 9 de vele bewu/zijnsw]eld50 teg5ov] e5 ,d+-an-si* ,zon03 ,met e5 boll&i/ zal m51 zooals ik zei1 niet vaak zoov] kom51 dat hij het secundaire1 het reproductie-k>akt] van wa>nem+5 zo[el als van begripp5 inziet4 ,het symbolis*e van alle k5nis1 het sph+is*e van de ,natuur--da> wil hij niet aan40 dan moet5 wij da>teg5 opm]k53 het ongeluk is jui/1 dat de boll&i/5 de dogmatiese reproductie-le] d] wa>nem+ zond] b$5k+ del54 #ahh ,de sprek5d/e proeve van zulk boll&i/ies-reali/ies wa>nem+sdogmatisme lev]t ons de ,natuurfilos(ie0 van ,dr4 ,j4 ,clay4 ,deze ond]s*eidt 7,tijds*r4 v4 ,wijsbeg4 ,i3 #ejj-ead3 ,de ,natuur07 met de t]m51 die ook e5 zek]e ,sp9oza heeft gebruikt--zij het ook 9 ietwat &]e1 nl4 wijsg]ige1 z9--de natura naturata0 7bij ,sp9oza3 de natuur1 als attribuut0 d] sub/antie07 van de natura naturans 7bij ,sp9oza3 deus sive sub/antia1 het ,an-si* ( reale1 de zijnsgrond ( causa lib]a0 d] natuur7 als volgt3 natura naturata03 het voortgebra*te zakelijke1 het be/a&e0 7n4b467 (tewel het gezam5lijke d] bijzond]e v]s*ijnsel51 die be/aan en gebeur5 en die nu komt het de oorzaak zijn van onze gewa>word+504 ,dr4 ,clay voegt er bij3 zo wi/ het re$s het speculatieve d5k5 d] ,oud504444 natura naturans03 het voortbr5g5de onzakelijke1 het w]kzame1 het ideele0 (tewel het algeme5e ov]al w]k5de en s*epp5de beg9sel04 ,mo*t u nu dit natuur-realisme bij geval nog niet duidelik g5oeg zijn geblek51 ( mo*t gij 9 het s*epp5d beg9sel0 van ,dr4 ,clay's natura naturans0 to* nog iets van ,sp9oza's diepte v]mo$51 dan worde door e5 voorbeeld van elk1 dat ,dr4 ,clay zelf t] bes*ikk+ /elt1 uw twijfel weggevaagd3 natura naturans03 de wet0 van het beh\d van arbeidsv]mog50 7e5 s*epp5d beg9sel671 natura naturata03 7dus oorzaak van gewa>word+567 e5 li*aam erg5s op zek] oog5blik 9 beweg+06 ,sapi5ti sat4 #b4 ,,de ,,/rijd ,,tuss5 ,,dualisme ,,en ,,mat]ialisme--,,e5 ,,hopeloos ,,dilemma4 ,zo hebb5 wij dan nu1 met behulp van ,kant1 dank zij de kritiese wa>nem+sle] als integr]5d deel van de k5niskritiek1 het mat]ie-realisme #ahi we]legd1 als dogmaties afg$aan en zo zijn wij dualisme en mat]ialisme gelijkelik en 9 n5 te bov5 door ons immat]ialisme en 9 die z9 idealisme1 wa>van z[el het niet-reali/ies1 anti-naturali/ies monisme van b4v4 ,riehl1 als het psy*isme e5 v]wez5lik+ is4 ,zi$a> dan e5 van de grote resultat5 d] k5nisle] met ha> kritiek0 t5 aanzi5 van dat c5trale lev5sprobleem d] wijsbege]te1 de v]h\d+ van natuur en gee/1 van li*aam en ziel1 wa>van ,/umpf t]e*t v]kla>t3 ,d>9 gipfelt do* das ,be/reb5 j$] ,epo*e1 dass sie zu dies] fr die ganze ,weltans*auung massgeb5d5 ,frage e9e befri$ig5d]e ,/ellung gew9ne40 ,gee/1 bewu/zijn is het prius d] mat]ie4 ,mat]ie is no* het geheel d] w]kelikheid 7mat]ialisme7 no* zelfs e5 deel 7dualisme71 ma>1 als mogelike bewu/zijns9h\d1 objectief pha5ome5 d] w]kelikheid--zo luidt de kritiese we]legg+ van mat]ialisme en dualisme te gad]4 ,wij behoev5 dus1 zom9 als ,kant1 enig duali/ ( mat]iali/ nog afzond]lik te gaan be/rijd5--want all51 de dod5 en de lev5d51 ma> ev5ze] de nog kom5d5 zijn ns en voor al1 pr9cipieel1 a priori1 we]legd 9 hun dogmatiese conditio s9e qua non--het mat]ie-realisme4 ,zond] de kritiek blijft m5 b9n5 dat realisme1 wa> zond] e9de de /rijd wo$t tuss5 anti-!ologiese naturali/5 en anti- ( supranaturali/iese !olog54 ,geme5lik blijv5 beid5 ev5 diep b5$5 de wijsbege]te4 ,met dit v]s*il1 dat het gros d] !olog5 alles1 het gros d] naturali/5 niets van ha> wil wet54 ,ma> alles bet] wet5 will5 beid54 ,ongelo(lik laag is dan ook het algem5e peil van die /rijd1 inzond]heid wa> het gaat teg5 het mat]ialisme4 ,hoe m9d] de we]legg+ van het mat]ialisme lukt1 des te bet] de v]a*t+ en bes*imp+4 ,dat het onz$elik en v]d]felik is spreekt dus van zelf4 ,ma> het is erg]4 ,het is vulgair01 het is--anti-mat]iali/ies !olog5woord bij uitnem5dheid--opp]vlakkig04 ,dat kunt ge hor5 9 alle toonsoort5 en klankkleur5 uit de duali/iese boek5 en boekjes--en na>mate de sn>5 kle9] word51 des te hog] hun toon4 ,da>om kan het ge5 kwaad--al blijft de k5nisle] buit51 imm]s bov51 heel deze /rijd--er e5s uitdrukkelik op te wijz51 dat b9n5 het realisme1 dus 9 de ruimtew]eld1 het mat]ialisme teg5ov] het dualisme op nag5oeg alle punt5 gelijk heeft4 ,9 de w]eldruimte zijn ziel5 no* gee/51 ook is er ge5 zetel1 ge5 woonplaats d] ziel1 no* 9 de h]s55 ( eld]s 9 het li*aam1 no* da>buit5 9 heel de nooitgemet5 one9dige ruimte des heelals2 de ziel d5kt ev5m9 zond] h]s55 als zij wa>neemt zond] z9tuig5 7al d5kt zij1 voegt de k5nisle] er bij1 ev5m9 met0 de h]s551 qua orgaan1 als zij wa>neemt door middel van de z9tuig57--de nauw/e afhankelikheidsbetrekk+5 tuss5 gezond ( ziek gee/eslev5 en]zijds en normale ( ge/oorde h]s5functie &]zijds word5 door de dagelikse feit5 en proev5 van physiologie en pa?ologie onom/otelik bewez52 dat het beg9sel van het beh\d van arbeidsv]mog5 voor de lev5de organism51 voor h]s55 ( z5uw/elsels ge5 uitzond]+ maakt1 is k5ni/heoreties a priori ev5 zek]1 me?odologies ev5 onaanta/ba>1 als de algeme5geldigheid van het causaliteitsbeg9sel1 wa>van het e5 coroll>ium vormt1 en is door de bek5de proev5 van ,atwat] en ,rubn] a po/]iori beve/igd2 voor de ziel blijft 9 de ruimtew]eld ev5m9 e5 mogelike taak als e5 mogelike plaats ov]1 zodat ha> zelfs ,lotze's /\te tr\vaille-t5-h>5-behoeve niet z\ help5 7,mikrokosmus ,i3 #c3b3 p4 #cbi73 iets w]kt niet1 wa> het is1 ma> es sei da1 wo es wirke0--imm]s elke beweg+ is door de beide elem5t5 snelheid en ri*t+ volkom5 bepaald en elke bepaalde wijzig+ van n dez] beide elem5t5 v]ei/ e5 bepaalde1 exakt te b]ek551 kra*t01 die op e5 bepaald punt aangrijpt0 en die er volkom5 rek5s*ap van geeft1 9 die z91 dat zond] deze ruimtelike kra*t die wijzig+ onmogelik en met die kra*t onuitblijfba> noodw5dig is1 zodat alle w5s51 bege]t51 ov]tuig+51 wil ( gevoel1 b]aad ( doel/ell+ zond] deze physieke kra*t t5 aanzi5 van beweg+ niets v]mog51 niets v]kl>5 en met deze voor de natuurwet5s*ap1 voor physiologie en physica1 e5 ov]bodigheid zijn zond] invlo$ ( gevolg1 e5 toegift1 e5 suraj\t01 e5 epipha5ome502 de ruimtew]eld is het rijk van de me*anica1 van de a/ronomiese wettelikheid1 van het fatalisme2 de oude mat]iali/ ,feu]ba* heeft hi] gelijk3 de gee/ is das ,ni*ts d] ,physiologie06 ,en da>bij is de moni/iese1 alle organism51 het m5selike niet uitgezond]d1 omvatt5de ontwikkel+sle]1 met ha> onafwijsba>-logies grondbeg9sel van zuiv] imman5t-oorzakelike v]kl>+ van organiese en correlatieve kosmiese doeltreff5dheid1 door zulk e5 ov]/elp5d1 ov]weldig5d feitelik bewijsmat]iaal uit de v]s*ill5d/e wet5s*app5 7plant- en di]kunde1 anatomie1 embryologie1 palaeontologie7 ge/aafd1 dat teg5/&]s nog sle*ts deg55 zijn1 die niet bet] wet5 ( niet bet] mog5 ( will5 wet5 en dat het begriploos wond] van e5 my?ologiese1 duali/iese creatie0 uit niets ( uit gee/eloze /( ( /(feloze gee/1 als teg5/ell+ tot de evolutie01 nog sle*ts en t]nauw]nood gelo(d kan word5 door wie zulk e5 r$eloos transc5d5t dogma moet5 gelov54 ,bijgevolg--al weet teg5woordig elk respektabel !oloog1 dat het mat]ialisme het bewu/zijn niet kan v]kl>50--ik vrees1 dat er nog zijn1 die met de mond vol t&5 z\d5 /aan1 als m5 hun vroeg3 kunt gij het bewu/zijn dan wl ( bet] v]kl>580 en dan niet e5s z\d5 vatt51 wa>om zij zelf niet v]pli*t zijn tot wat zij van het mat]ialisme v]g5--en zek] niet1 dat het psy*o-physies mat]ialisme4444 ev5m9 v]pli*t is het bewu/zijn te v]kl>501 ev5m9 tra*t1 het bewu/zijn uit mat]ie af te leid501 als enig duali/4444 zodat het dan ook zelf p] slot van rek5+4444 ev5 duali/ies blijft2 en al weet teg5woordig elk respektabel !oloog1 dat gee/ en /( z het]oge50 zijn1 dat gee/ nooit uit /( ( beweg+ kan word5 afgeleid1 kan zijn voortgekom54444 ik vrees1 dat e5 enkele nog ietwat v]leg5 z\ /aan1 als hij moe/ opgev51 wa>om dan wl1 trots die he]like het]og5eteit01 /( en beweg+ uit gee/ kan voortkom5 ( ges*ap50 word5 en wa>om dan li*t en w>mte wel uit beweg+ kan ont/aan 7da> hoort m5 nooit van die het]og5eteit671 ( wa>om dan die het]og5eteit ge5 beletsel is voor ,we*selwirkung01 w$]k]ige causaliteit tuss5 gee/ en /(1 ge5 beletsel4444 aangezi5 nu e5maal voor het gros d] duali/5 heel die het]og5eteit niet veel me] is dan e5 gretig nagepraat dogma--niet zeld5 z go$ begrep51 dat het tev5s v]loo*5d wordt door het ev5 di]ba>-kl9k5d1 ma> helaas mat]ialisme-belijd5d4444 ignorabimus02 en al weet teg5woordig elk respektabel !oloog1 dat het mat]ialisme wet5s*appelik heeft uitg$i5d0 #aij1 dat het dood0 is--il y a des morts qu'il faut qu'on tue01 want het leeft1 niet 9 die oude1 dode1 p>adetrits d] !olog53 ,b*n]-,vogt-,moles*ott 7van deze laat/e vooral z\d5 ze nog veel kunn5 l]51 als ze hem laz5 9 plaats van hem eeuwig te dod571 niet 9 die oude edel-r$elike ,david ,fri$ri* ,/rauss1 die zo onv]bloemd en onv]va>d de konsekw5ties van het wet5s*appelik1 ma> helaas nog reali/ies1 d5k5 heeft getrokk51 als welli*t ge5 !oloog vr en nauweliks n na hem1 ma> het leeft1 het leeft /]k] en vurig] en ma*tig] dan ooit1 9 natuurvors]s1 biolog51 physiolog5 en pa?olog5 als ,fle*sig en ,meyn]t1 ,loeb en ,ramon y ,cajal1 ,v]worn en ,z&]1 ,=el en ,b5$ict en ,cram]1 ,pikl] en ,kroell en ,jg] en ,rau1 ,kass[itz en ,s*neid]1 9 de positivi/iese0 ma> naturali/iese volgel+5 van ,sp5c] en ,comte1 9 ,ba9 en ,lewes en ,huxley en ,maudsley1 9 ,paulhan en ,ribot en ,le ,dantec en ,solli] en ,grasset en ,delbet1 ( ,w9kl] en ,jelg]sma t5 onz5t1 9 veldw9n5de s5suali/iese filos(5s*ol51 het empiriokriticisme0 van ,av5>ius c4s41 9 ,ma* en ,petzoldt en ,zieh51 9 het en]getisme van ,o/wald als 9 het anti-en]getisme van ,boltzmann1 9 de psy*ologie van ,mn/]b]g c4s41 9 de via ,feu]ba* van ,hegel af/amm5de ,c>n]i en ,dietzg5 c4s41 9 sociolog5 en e?ici als ,gumpl[icz en ,durkheim en ,ratz5h(] en ,kautsky c4s41 ,cresson en ,bayet1 9 ongeve] heel de crim9ele an?ropologie en -sociologie1 van de prima tot en met de t]za scuola1 ,as*aff5burg zo go$ als ,f]ri1 ,v>gha1 ,laur5t1 ,g>(alo1 als ,bleul] en ,hamon e tutti quanti1 t5 onz5t b4v4 ,aletr9o1 ,wijna5dts ,franck5 en ,/e9metz1 het leeft en bloeit1 niet alle5 9 al die bek5de en de duiz5d5 m9d] ( niet bek5de mann5 d] wet5s*ap1 ma> ev5ze] 9 de /e$s wijd] kr+5 en lag51 die aan het k]kelik dualisme1 ma> niet aan het realisme ontwass51 natuurlik]wijze op5/aan en op5gaan voor e5 natuurwet5s*appelike w]eld- en lev5s-bes*\w+01 voor e5 beweg+1 die weliswa> nog niet adogmaties ( zuiv] anti-dogmaties kan d5k51 ma> to* re$s anti-dogmaties en zond] dogma d5k5 wil als b4v4 de ,moni/5bund1 voor de populair-wet5s*appelike mat]ialism5 van ,haeckel1 van ,cl\/on 7met e5 ti5tal ond]l+ /rijdige reali/iese !orien ov] de v]h\d+ van li*aam en gee/71 van ,paul ,dubois1 van ,duncan 7de niet ongewone v]b9d+ van mat]ialisme met desme1 die tr\w5s aan zijn geheel buit5gewone le]rijkheid t5 aanzi5 d] nieuwe natuurwet5s*ap1 ,! new ,k1 ge5 afbreuk doet7 en van de spr+-lev5de k]ngezonde bezield-naturali/iese ,bls*e1 ( t5 onz5t van ,dr4 ,buek]s 7met zijn ev5 dogmaties als dilettanties monisme07 en ,dr4 ,snijd]s1 ja1 het bloeit zelfs 9 het anti-naturalisme van natura-li/5-huns-ondanks als ,dil!y #aia en ,euck5 #aib ( t5 onz5t van ,embd5 #aic1 het leeft en bloeit niet alle51 dat dode0 mat]ialisme1 ma> wat me] zegt1 het heeft nog e5 grote1 e5 grootse taak--de ruimtew]eld van alle duali/iese smett51 van al wat ziel ( ziela*tig 7,psy*oid07 is1 te help5 zuiv]5 en v]loss54 ,da>na pas kan en zal het zelf t] ziele gaan4 ,want het mat]ialisme is de e]/e helft van de grote k5ni/heoretiese wa>heid wi] twe$e helft de dood is van het mat]ialisme3 de gee/ is niet 9 de ruimtew]eld1 ma> de ruimtew]eld 9 de gee/4--,al hebb5 dus dualisme en mat]ialisme het mat]ie-realisme geme5 en zijn zij 9 zov]re voor de k5niskritiek lood om oud ijz]1 zelfs k5ni/heoreties1 me?odologies heeft het mat]ialisme nog op het dualisme wat voor1 gelijk het dit veelal ov]treft 9 anti-dogmatiese gez9dheid4 ,en wanne] dit dualisme1 als 9 onze dag5--met behulp van t]ug-gevond50 zieltjes1 die als gele]de physiologiese bolletjes 9 de ruimte 7van hun atoom-won9kjes1 hun cell5 en hun z5uwban567 hun weg kunn5 en will5 v9d5 en hun taak en pli*t0 van gids51 telefoni/51 *efs0 volbr5g5 met de wa>lik bov5m5selike knapheid1 ordelikheid en liefheid van de spiriti/iese g$a*te/( 7zie ,mey]1 ,opm4 #cb7--zijn ev5 bl9de ma> to* alli*t m9d] bijgelovige1 me] wet5s*appelike m$e-reali/5 van de mat]iali/iese wal 9 e5 duali/iese modd]sloot tra*t te help51 dan heeft het van de k5niskritiek sle*ts de mat]iali/iese hoon te v]wa*t51 die zulk v]d]felik pog5 v]di5t4--,znd] mat]ie-kritiek is datzelfde mat]ialisme onwe]legba>1 dat mt de mat]ie-kritiek we]legd is4 ,zo blijft elke reali/iese1 dus duali/iese1 we]legg+0 van het mat]ialisme e5 ma*teloos1 hopeloos pog51 van te vor5 tot mislukk+ g$oemd4 ,zelfs de me] dan #dj bladzijd5 door heel ,busse's d5k5 en wet5 da>aan gewijd1 zijn v]lor51 v]spilde moeite1 die sle*ts bewij/1 dat uit mat]ie0 alle5 niets ziels is af te leid50 ( te v]kl>501 dat iets &]s1 gee/eliks1 naa/ de mat]ie di5t aanva>d1 dus oud nieuws1 door niem& g]$] toegegev5 dan door het psy*o-physies mat]ialisme1 dat dan ook door ,busse met de naam van ,pseudomat]ialismus0 wordt v]e]d en lat] als ,automat5!orie0 voor zijn realisme optre$t als de onh\db>e afs*rikwekk5de konsekw5tie van het4444 niet-reali/ies p>allelisme van ,wundt ( ,heymans1 die er jui/ de pr9cipieel/e be/rijd]s en we]legg]s van zijn4 ,tr\w5s1 wij zull5 /raks nog nad] zi51 hoe ook ,busse's dualisme1 als dat van zijn mee/] ,lotze 7e5 duali/1 voor wie qua d5k] mijn e]bi$ zek] niet g]+] is1 dan b4v4 voor ,fe*n]71 al wil het t5slotte e5 ideali/is*-spirituali/is*] ,monismus0 zijn1 het oude v]loo*5de mat]ie-realisme 9 zi* draagt als de p>asiet1 die het t5 dode doemt4 ,hoeze] dus het dualisme ook te kort s*iet 9 de /rijd teg5 het mat]ialisme1 dat van de kritiek zijn volle re*t krijgt tot lev5 en /]v51 er is &]zijds to* ook we] niem&1 die dat anti-mat]iali/ies dualisme1 zelfs 9 zijn onwet5s*appelik/e1 ja anti-wet5s*appelik/e uit+51 zo go$ kan begrijp5 en wa>d]5 als jui/ de criticus1 die inziet voor welk e5 taak het dualisme zi* op zijn beurt ge/eld ziet3 de v]lor50 gee/ te h]ov]5 op de natuur1 wat vrijheid1 wat lev51 wat armslag1 wat invlo$ te r$d5 voor r$e1 wil en gemo$1 te h]w9n5 op het noodlottig1 b5auw5d1 alma*tig1 onv]biddelik me*anisme d] mat]ie4 ,het voelt diep de ondragelikheid en onmogelikheid d] fatali/iese konsekw5tie3 wij zijn de m>ionett501 de slav5 en ons*uldige sla*t(f]s onz] h]s551 ons w]k is hun w]k1 wij hebb5 het toekijk5 en me$raai5 als bewu/e we]han51 die de w9d5 d] beweg+sw]kelikheid niet con/itu]50 ma> con/at]501 heel ons bewu/zijnslev51 ons d5k5 en di*t51 will5 en w5s5 is de reflex01 de ,abglanz01 de inn]e ,spiegelung01 de s*aduw0 van de w]k5de1 w]kelike toe/&5 en wijzig+5 van ons bre91 ons c5traal z5uw/elsel1 ons lijf-organisme2 zond] de al- ( niet-welwill5de m$ew]k+ van ons bewu/zijn1 zond] ons gee/eslev51 dus zond] gezi*t en gehoor en geheug5 en k5nis1 zond] behoeft5 en bege]t51 gevoel5s en begrip 7mits ma> met dezelfde og5- en or5- en h]s5beweg+ enz471 z\d5 alle d+54444 precies zo hun gang gaan als nu1 de grote0 w]eldboll5 en de kle9e0 cel- en atoom-w]eld5 v]d] w5tel5 niet alle51 ma> dezelfde boek5 ges*rev5 en g$rukt en geko*t en t] h& g5om5 7zij het ook niet gelez5 ( begrep571 dezelfde s*ol5 en k]k5 en laboratoria geb\wd en bevolkt 7zij het ook zond] gelo( en wet5s*ap71 dezelfde conc]t5 gegev5 en bezo*t 7ma> niet gehoord71 dezelfde w]k5 van beeld5de kun/ voortgebra*t 7ma> niet gezi5 no* bewond]d7 word51 po/- en telegraaf- en spoorwegv]ke]1 /aats9ri*t+ en re*tspleg+1 volk%ui%\d+ en gez9slev5 blijv51 wat ze voor de wa>nem+ zijn4444 zi$a> het epipha5om5alisme0 van de gee/ met zijn univ]sele onoorzakelikheid1 met l'univ]selle irresponsabilit01 de ,nuovi ,orizzonti0 voor re*t en z$ele]4444 ,absurd8 ,p>adox8 ,e5 geva>1 e5 pe/1 de dood d] kultuur8 ,alles wat ge wilt--ma> als het wa> is8 ,vivat v]itas1 p]eat mundus4 ,en da> /aat nu het arme dualisme1 ziet zijn heilig/e h onteig5d1 zijn hoog/e wa>d5 ontw]kelikt en ontwijd--heel de kultuur ontm5selikt1 v]zaakt en ontzield4 ,hoe begrijp5 en e]bi$ig5 wij zijn je ma9ti5drai06 ,en welk e5 tragiek 9 deze wor/el+1 van te vor5 v]lor56 ,want l wat het dualisme toek5t aan de gee/1 moet het anti-natuurwet5s*appelik ontnem5 aan de natuurwettelikheid1 aan het bre91 gelijk omgeke]d1 al wat de h]s5physiologie voor de word+ onz] dad51 onz] lev5sactie v]ov]t1 gaat t5 ko/e van de duali/iese ziel6 ,zo wordt dan voor het realisme elke gee/esvrijheid e5 indet]m9i/iese inbreuk op de natuurcausaliteit #aid1 elke gee/esoorzakelikheid e5 vitali/ies +rijp5 9 het natuurme*anisme4 ,ja1 wij mog5 zelfs zegg53 ,9 de wijsbege]te #aie is het indet]m9isme de fatalismevrees van het realisme--en ev5 zo3 het vitalisme is de automatismevrees van het realisme4 ,zo blijft de tweespalt wo$5 tuss5 gemo$ en v]/&1 tuss5 gelo(0 en wet5s*ap01 tuss5 natuur 7des gee/es7 en le] 7d] natuur71 wa>bij m5 van we]skant5 gewoonlik e5 e]bi$wa>dig ongelijk en e5 laakba> gelijk heeft4 ,en zie--niet alle5 het dualisme komt 9 op/& teg5 de ,automat5!orie0--het mat]ialisme zelf v]loo*5t deze zijn fatali/iese konsekw5tie op twee punt53 #ao4 ,t5 aanzi5 d] betek5is1 die het zelf aan de gee/ zijns ondanks mett]daad toek5t4 #bo4 ,t5 aanzi5 d] ontwikkel+sle]1 d] biologiese nutteloo%eid van het bewu/zijnslev54 ,wat het #a;e punt betreft kan ik mij bepal5 tot e5 aanhal+ van e5 anti-mat]iali/ als ,busse1 die op p4 #cc_/d wa> en wa>dig van de mat]iali/iese filos(5 getuigt3 ,praktis* w]t5 sie das ,gei/ige ganz &]s1 als sie es ihr5 ,!ori5 zufolge w]t5 ms/54 ,an ,idealismus d] ,ges9nung1 an ideali/is*] ,d5kweise bes*m5 sie--viele von ihn5 w5ig/5s--man*5 ,v]tret] ideali/is*] ,weltans*auung4 ,selb/los /ell5 sie si* 9 d5 ,di5/ d] ,wahrheit1 d]5 ,er=s*ung sie ihr ,leb5 gewidmet hab52 tief e+ewurzelt i/ ihn5 die ,v]ehrung1 die unb$+te ,a*tung vor d] ,wahrheit4 ,frei und (f51 mutig und ents*loss5 tret5 sie fr ihre b]zeugung5 e9 und geb5 lieb] irdis*e ,vorteile all] ,art auf1 als dass sie ihn5 untreu w]d54 ,unbekmm]t um alle ,v]lockung51 ,drohung51 ,v]leumdung5 und ,vorurteile halt5 sie treu zu d] ,fahne1 zu d] sie ges*wor51 halt5 sie fe/ an dem1 0 sie als wahr erkannt hab54 ,begei/]t /ell5 sie si* 9 d5 ,di5/ d] ,m5s*heit1 arbeit5 sie an d] ,v]vollkommnung und ,v]$lung des ,m5s*5ges*le*ts1 voll] ,en?usiasmus kmpf5 sie fr ,aufklrung und ,gei/esfreiheit1 leid5s*aftli* eif]n sie geg5 ,gewiss5szwang und ,kne*tung des ,gei/es40 etc4 ,en ik z\ er will5 bijvoeg53 heel die zgn4 /(v]]+0 #aif van het mat]ialisme is t5 slotte--wijl het aan zijn mat]ie0 alle gee/esfuncties1 ook de hoog/e van gevoel en begrip1 alle s*att5 van s*oonheid1 go$heid en wa>heid1 toes*rijft--en wijl bov5di5 de gee/ to* ook van zijn mat]ie het prius is en blijft--niets dan middellike v]]+ van de gee/6 #bo4 ,sle*ts bij hoge uitzond]+ d5kt en voelt e5 mat]iali/ niet moni/ies0 g5oeg1 om niet e5 aanhang] d] ontwikkel+sle]1 we kunn5 met e5 ,s*lagwort0 zegg51 om niet ,d>w9i/ te zijn1 9 die ruime z91 wa>9 ook b4v4 ,hugo de ,vries trots en vanwege zijn mutatie-le]1 e5 e*te ,d>w9i/ is4--,welnu1 het mat]ialisme is als epipha5om5alisme onv]5igba> met het ,d>w9isme--zond] e5 nauweliks noem5swa>d ma> to* /raks ev5 aan te /ipp5 wond]gelo(4 ,want e5 onoorzakelik begeleid+sv]s*ijnsel0 is ook biologies zond] nut1 e5 ov]tollige toegift4 ,wa>deloos is 9 de /ruggle = life heel het voel51 will5 en d5k51 wa>deloos zijn de bege]t5 en behoeft51 hong] en gesla*tsdrift1 wa>deloos de sociale in/9kt51 mo$ en haat en meegevoel1 wa>deloos geheug5 en d5kv]mog54444 en bijgevolg door ge5 selectie1 ge5 natuurlike teeltkeus tot ontwikkel+ te br5g51 no* te v]kl>5 no* te begrijp51 dan alle5 als uitbro$sels van e5 h>monia prae/abilita 7na> ,heymans opm]kt7 gelijk er door ge5 wond]gelo(1 ge5 ,als-,ob-filos(ie onwa>s*ijnlik] kon word5 b$a*t1 imm]s e5 h>monia prae/abilita van twee reeks51 door ge5 d5kba>1 laat /aan v]kla>ba> v]b& 9 tijd aan elk&] gepa>d1 wa>van de ne sle*ts ruimtelik-organiese elem5t5 bevat 9 e5 w]kelike evolutie1 die ge5 enkele begrijpelike evolutie-faktor me] heeft ov]geh\d5--en de &]e be/aat uit e5 niet-causale ope5volg+ van /e$s bewu/]1 rijk] en voll]1 ontwikkeld]0 psy*ies1 gee/elik lev54444 als l\t] ov]daad1 grondeloze luxe1 die biologies re*t no* r$5 van be/aan heeft en to*4444 zze] jui/ al datg5e bevat1 wat evolutie1 ook die d] e]/e reeks1 d] organism51 begrijpba> z\ mak51 zze] de s*ijn wekt als-(0 het zelf evolutie-faktor en evolutie-produkt w>e1 dat4444 de mat]iali/iese biolog5 zelf hun mat]ialisme voor deze s*ijn 9 de /eek lat51 die s*ijn voor w]kelikheid nem5 en hun eig5 p>allelisme door zielig causalisme brek54 #aig ,imm]s--aan de ijz]5 logica d] evolutie-le] is ge5 ontkom53 wat ge5 gevolg heeft1 heeft ge5 nut1 wat niet door wa>de1 niet teleologies v]kla>d kan word51 is niet oorzakelik te v]kl>51 ergo3 wat ge5 evolutionair gevolg heeft1 kan ge5 evolutionair gevolg zijn4 ,zo moet ook het mat]ialisme zelf aan de gee/1 aan het bewu/zijnslev5 toek5n51 wat het niet kan en mag1 imm]s aan de h]s551 aan het organisme te kort moet do54 ,het mat]ialisme kan zijn mat]ie ev5 m9 vrij h\d5 van duali/iese smett5 en buit5sporigh$5 als het dualisme zijn ziel voor mat]iali/iese afhankelikh$5 en bep]k+5 vrijw>5 kan4 #c4 ,,de ,,v]loss+4 ,,de ,,w>e ,,krities-,,moni/iese ,,het]og5e,,teit0 ,,en ,,id5titeit01 ,,wa>door ,,de ,,le] ,,van ,,ov]gang 7,,causalisme1 ,,we*selwirkung071 ,,v]vall5 ,,is ,,en ,,de ,,le] ,,van ,,d5kbeeldige ,,sam5gang 7,,ide,,el ,,p>allelisme7 ,,zegevi]t4 ,,besluit4 ,tot dan de ,kritiek aan heel dat hopeloos antagonisme tuss5 gee/ en natuur1 li*aam en ziel e5 e9d maakt door beid] e*te k5ni/heoretiese het]og5eteit0--en da>door het ,kun//ck0 volbr5gt1 aan elk van beide4444 alles te gev51 alles1 wat zij ma> kunn5 v]lang5 en krijg53 heel de w]kelikheid aan de gee/--heel de ruimtew]eld aan het li*aam6 ,elk krijgt op zijn beurt het rijk alln1 ma> ook alln zijn eig5 rijk1 de gee/ dat d] konkrete onafhankelike w]kelikheid zelf1 de natuur dat d] ab/rakte1 objectieve pha5om5aliteit1 #aih afhankelik van ha> d5kbeeldig subjekt4 ,met deze kritiese het]og5eteit1 hebb5 wij tev5s e5 twe$e belangrijk resultaat b]eikt t5 aanzi5 d] v]h\d+ van gee/ en natuur1 li*aam en ziel4 ,het geldt de grote teg5/ell+ causalisme 7naam1 die ik voor/el voor het ,duitse ,we*selwirkungslehre7 ( p>allelisme #aii--wil m5 bet]e1 miss*i5 m9d] beeld5de1 ma> altans begrippelik-zuiv]e holl&se t]m51 dan z\ ik voor/ell53 ,ov]gangsle] ( ,sam5gangsle]4 ,de kritiese het]og5eteit nu betek5t de pr9cipile1 k5ni/heoretiese we]legg+ ns en voor altijd van het causalisme4 ,mt het mat]ie-realisme /aat en valt zelfs de mogelikheid1 de d5kba>heid van de ,we*selwirkung1 van de w$]k]ige causaliteit1 dus van het causalisme1 van de ov]gangsle]4 ,want causaal-zijn1 oorzaak zijn1 kan alle5 wat w]kzaam1 dus wat w]kelik is1 9 causaal v]b& /aan kunn5 7en moet57 dus alle5 del5 d] w]kelikheid4 ,de natuur ( ruimtew]eld1 de natuurwet5s*appelike kosmos1 de /( ( mat]ie nu is pha5ome50--is dus niet e5 deel van de w]kelikheid 7als bij het dualisme--,busse #bjj b4v47 laat /aan de gehele w]kelikheid 7als bij het naturalisme71 ma> is e5 bepaalde v]h\d+ d] w]kelikheid4 ,ma> dan to* e5 w]kelike v]h\d+8 ,zelfs dat niet4 ,imm]s e5 d5kbeeldige v]h\d+1 de v]h\d+ van de w]kelikheid niet tot iets w]keliks1 ma> tot d5kbeeldige d5k5d-wa>nem5de subjectiviteit4 ,dus e5 ab/raktie4 ,ma> ge5 willekeurige1 imm]s e5 volkom5 7e9deutig07 bepaalde1 dus 9 die z9 7wa*t u voor ,hegeliaanse misduid+7 konkrete ab/raktie4 ,onbegrijpba>1 logies ondoorzi*telik1 0 het causalisme1 0 de ,we*selwirkung0 tuss5 d5k5de0 en ruimtelike0 sub/antie re$s bij de reali/iese het]og5eteit0 van ,desc>tes c4s4 wa>uit het occasionalisme0 voortkwam en het diep] monisme van ,sp9oza4 ,ma> deze onbegrijpelikheid moge voor e5 rationali/ies v]l$5 onaannemelik gewee/ zijn1 bij het positivi/ies h$5 v9dt zij we9ig b$5k+4 ,onmogelik e*t]1 ond5kba>1 is het causalisme pas geword5 door de k5niskritiese het]og5eteit tuss5 mat]ie en bewu/zijn als pha5ome5 en reale4--,v]vall51 we]legd1 is dus 9 n slag heel het twe$e deel van ,busse's ,gei/ und ,krp]03 ,die psy*ophysis*e ,we*selwirkung/heorie01 z[el het e]/e ho(d/uk3 ,die ,vorteile d] ,!orie0 als het twe$e3 ,die ,s*wi]igkeit504 ,met ge5 van beide hoev5 wij ons dus me] 9 te lat54 ,en ev5als wij te vor5 de loo*5+ van het ,an-si*1 van het reale1 het sub/ratum d] mat]ie als betr\wba> k5m]k van mat]ie-realisme #bja hebb5 l]5 k5n51 zo hebb5 wij tans e5 twe$e zek] symptoom van mat]ie-realisme 9 de ,we*selwirkung/heorie1 9 de ov]gangsle]4 #bjb ,e9e sol*e vorgegeb5e ,geme9s*aft zwis*5 zwe5 ,art5 von ,sub/anz51 d] d5k5d5 und d] ausg$ehnt51 legt e95 grob5 ,dualism zum ,grunde und ma*t die letzt]e1 die do* ni*ts als blosse ,vor/ellung5 des d5k5d5 ,subjects gewa>word+s9h\d51 niet van e5 enkel+6 s9d1 zu ,d+51 die fr si* be/eh540 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #cbi_/cj74 ,mt het mat]ie-realisme zijn dan ook al die zw>igh$5 aanga&e de sam5hang van gee/ en mat]ie v]dw551 want ev5 onmogelik als de causaliteit is tuss5 e5 reale als de gee/ en e5 pha5ome5 als de mat]ie1 ev5 bezwa>loos is de causaliteit1 en &]deels zelfs de id5titeit tuss5 gee/ en het reale van mat]ie6 ,want dit reale1 dat zek] on/(felik en onruimtelik is1 hoeft ov]ig5s 9 ge5 enkel opzi*t soortelik van de ons bek5de gee/elike1 zielse1 subjectieve w]kelikheid te v]s*ill51 kan da>mee volkom5 homoge5 en voor e5 deel id5tiek zijn4 ,wet5s*ap0 da>omtr5t1 e5 k5n5 van dat reale1 van dat ,an-si* is onmogelik3 ,da nun ,niem& mit ,grund vorgeb5 kann1 etwas von d] transsc5d5tal5 ,ursa*e uns]] ,vor/ellung5 uss]] ,s9ne zu k5n50 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #cbh74 ,ond]/ell+1 hypo!se blijft dit psy*i/ies ,monisme1 dat zo al niet zijn lev51 dan to* zijn lev5skra*t te dank5 heeft aan ,kant4 ,dies wil ik u en mij het voorre*t niet on?\d51 9 onze tans b]eikte resultat5 lett]lik op te kunn5 nem5 de pa> bladzijd5 zelf van ,kant1 die hi] mog5 volg53 ,d5n alle ,s*wi]igkeit51 wel*e die ,v]b9dung d] d5k5d5 ,natur mit d] ,mat]ie treff51 entspr+5 ohne ,ausnahme l$igli* aus j5] ers*li*55 duali/is*5 ,vor/ellung3 dass ,mat]ie1 als sol*e1 ni*t ,ers*e9ung1 d4i4 blosse ,vor/ellung des ,gem?s1 d] e9 unbekannt] ,geg5/& entspri*t1 sond]n d] ,geg5/& an si* selb/ sei1 s wie er auss] uns unabhngig von all] ,s9nli*keit exi/irt40 7p4 #cbi74 ,b$5kt man ab]1 dass beid]lei ,art von ,geg5/nd5 hi]9 si* ni*t inn]li*1 sond]n nur1 s(]n e9es dem &]n let wel3 d] ,geg5/& uss]] ,s9ne ers*e9t dem ,geg5/& des inn]5 ,s9nes1 d] ,seele uss]li* ers*e9t1 von e9&] unt]s*eid51 mi?9 das1 0 d] ,ers*e9ung d] ,mat]ie1 als ,d+ an si* selb/1 zum ,grunde liegt1 viellei*t s unglei*>tig ni*t se9 drfte1 s v]s*w9det diese ,s*wi]igkeit1 und es bleibt ke9e &]e brig1 als die onoplosb>e1 wie b]haupt e9e ,geme9s*aft von ,sub/anz5 mgli* sei0 7p4 #fii_/gjj uit de #b;e druk674 ,na de plaats1 9 de noot bij mijn tek/ bl4 #gh gecite]d en hi] te v]gelijk51 s*rijft ,kant3 ,ob nun ab] glei* die ,ausdehnung1 die ,undur*dr+li*keit1 ,zusamm5hang und ,bewegung1 kurz alles1 0 uns uss]e ,s9ne nur lief]n knn51 ni*t ,g$ank51 ,gefhl1 ,neigung od] ,ents*liessung se9 od] sol*e en?alt5 w]d51 als die b]all b]haupt ke9e ,geg5/nde uss]] ,ans*auung s9d1 s knnte do* wohl dasj5ige ,etwas1 wel*es d5 uss]5 ,ers*e9ung5 zum ,grunde liegt1 0 uns]5 ,s9n s afficirt1 dass er die ,vor/ellung5 von ,raum1 ,mat]ie1 ,ge/alt etc4 bekommt1 dieses ,etwas1 als ,n\m5on 7od] bess]1 als transsc5d5tal] ,geg5/&7 betra*tet1 knnte do* au* zuglei* das ,subject d] ,g$ank5 se91 wiewohl wir dur* die ,art1 wie uns] uss]] ,s9n dadur* afficirt wird1 ke9e ,ans*auung von ,vor/ellung51 ,will5 etc1 sond]n bloss vom ,raum und dess5 ,be/immung5 bekomm54 #bjc ,dieses ,etwas ab] i/ ni*t ausg$ehnt1 ni*t undur*dr+li*1 ni*t zusamm5gesetzt1 weil alle diese ,prdicate nur die ,s9nli*keit und d]5 ,ans*auung angeh51 s(]n wir von d]glei*5 7uns brig5s unbekannt57 ,object5 afficirt w]d54 ,diese ,ausdrcke ab] geb5 g> ni*t zu erk5n51 0 fr e9 ,geg5/& es sei1 sond]n nur3 dass ihm1 als e9em sol*51 d] ohne ,beziehung auf uss]e ,s9ne an si* selb/ betra*tet wird1 diese ,prdicate uss]] ,ers*e9ung5 ni*t beigelegt w]d5 knn54 ,alle9 die ,prdicate des inn]n ,s9nes1 ,vor/ellung5 und ,d5k51 wid]spre*5 ihm ni*t4 ,demna* i/ selb/ dur* die e+]umte ,e9fa*heit d] ,natur die m5s*li*e ,seele von d] ,mat]ie1 w5n man sie 7wie man soll7 bloss als ,ers*e9ung betra*tet1 9 ,ansehung des ,sub/rati d]selb5 g> ni*t h9rei*5d unt]s*i$54 ,wre ,mat]ie e9 ,d+ an si* selb/1 s wrde sie als e9 zusamm5gesetztes ,wes5 von d] ,seele1 als e9em e9fa*51 si* ganz und g> unt]s*eid54 ,nun i/ sie ab] bloss uss]e ,ers*e9ung1 d]5 ,sub/ratum dur* g> ke9e anzugeb5de ,prdicate erkannt wird2 mi?9 kann i* von diesem wohl annehm51 dass es an si* e9fa* sei1 ob es zw> 9 d] ,art1 wie es uns]e ,s9ne afficirt1 9 uns die ,ans*auung des ,ausg$ehnt5 und mi?9 ,zusamm5gesetzt5 h]vorbr+t1 #bjd und dass also d] ,sub/anz1 d] 9 ,ansehung uns]es uss]5 ,s9nes ,ausdehnung zukommt1 an si* selb/ ,g$ank5 beiwohn51 die dur* ihr5 eig55 inn]5 ,s9n mit ,bewus/se9 vorge/ellt w]d5 knn54 ,auf sol*e ,weise wrde eb5 dasselbe1 0 9 e9] ,beziehung krp]li* heis/1 9 e9] &]n zuglei* e9 d5k5d ,wes5 se91 dess5 ,g$ank5 wir zw> ni*t1 ab] do* die ,zei*5 d]selb5 9 d] ,ers*e9ung1 ans*au5 knn54 ,dadur* wrde d] ,ausdruck wegfall51 dass nur ,seel5 7als besond]e ,art5 von ,sub/anz57 d5k52 es wrde vielmehr wie gewhnli* heiss51 dass ,m5s*5 d5k51 d4i4 eb5 dasselbe 01 als uss]e ,ers*e9ung1 ausg$ehnt i/1 inn]li* 7an si* selb/7 e9 ,subject sei1 0 ni*t zusamm5gesetzt1 sond]n e9fa* i/ und d5kt40 7#cje_/f74 ,volgt op dezelfde bladzij de plaats1 wa>op ik re$s1 9 de tek/ bl4 #gj1 de volle a&a*t geve/igd heb3 ,het onk5ba> intelligibele sub/raat d] mat]ie behoeft 9 niets van de ziel te v]s*ill54 ,ja1 9 de #b;e druk geeft ,kant zelfs 9 e5 onbewaakt en we9ig opgem]kt #bje og5blik zijn beho$zame on?\d+ t5 aanzi5 van deze en d]gelijke hypo!s5 prijs en zegt positief3 ,also bleibt die ,beh>rli*keit d] ,seele1 als bloss ,geg5/&es des inn]5 ,s9nes1 unbewies51 und selb/ un]weisli*1 obglei* ihre ,beh>rli*keit im ,leb51 da das d5k5de ,wes5 7als ,m5s* #bjf7 si* zuglei* e9 ,geg5/& uss]] ,s9ne i/1 fr si* kl> i/40 7p4 #fib74 ,zo lev]t ,kant ons e5 voorbeeld van onze wa>heid3 wie het mat]ie-realisme te bov5 is1 kn ge5 causali/ me] zijn1 ge5 aanhang] d] ,we*selwirkungslehre01 kan ge5 ov]gang tuss5 gee/ en /( me] voor mogelik h\d54 ,bijgevolg is hij p>alleli/4 ,t]tium non datur4 ,zo hebb5 wij1 uitsluit5d op grond van het mat]ie-ph5om5alisme en de da>uit voortvloei5de k5ni/heoretiese het]og5eteit van gee/ en natuur1 die w$]k]ige w]k+ uitsluit1 ons krities1 niet-reali/ies p>allelisme b]eikt4 ,gelijk dus de nadel50 van de ov]gangsle] vanzelf voor ons v]dw55 zijn1 zo vall5 ons niet alle5 ,die ,vorteile des ,p>allelismus01 die ook ,busse 7,g4 u4 ,k4 #aai-abi7 moet erk5n51 vanzelf 9 de s*oot #bjg3 die ,mgli*keit1 die ,anspr*e ideal] ,weltauffassung mit d] ,=d]ung mat]iali/is*] lees me*ani/is*] ,natur]klrung zu v]e9ig50 en de ,v]trgli*keit mit d5 ,pr9zipi5 d] ,ges*loss5heit d] ,naturkausalitt und d] ,erhaltung d] ,en]gie01 ma> bov5di5 zijn al ,die ,na*teile des ,p>allelismus0 7niet m9d] dan pp4 #abi-cgi67 tegelijk met het realisme v]dw55 en 9 ev5zoveel ,vorteile0 v]ke]d4 ,dat zij hi] t5 slotte nog ev5 aangetoond 7voorzov] niet re$s e5 ,heymans ( e5 ,eisl] het hebb5 g$aan71 wa>door tev5s te bet] zal uitkom51 hoe wij al die ell5de1 wa>9 wij dualisme en mat]ialisme zag5 blijv5 /ek51 tans wa>lik a*t] en ond] ons wet54 ,busse beh&elt die ,na*teile des ,p>allelismus0 9 #c;en3 #a4 ,d] metaphysis*e ,unt]bau01 #b4 ,die ,kn/li*keit01 #c4 ,die ,konsequ5z5 und ihre ,undur*fhrb>keit04 #a4 ,d] metaphysis*e ,unt]bau0 7#abi-ahc74 ,busse ond]s*eidt3 a4 ,d] reali/is*-moni/is*e ,p>allelismus 7,neo-,sp9ozismus1 ,id5tittsphilosophie71 b4 ,d] ideali/is*-moni/is*e ,p>allelismus4 a4 ,elk reali/ies p>allelisme bleibt tats*li* im ,dualismus /eck50--trots alle nog zo v]leidelike1 nog zo moni/iese0 beeldspraak1 van b9n5- en buit5-kant1 concaaf--convex 7hol en bol71 wez5 en s*ijn1 c5trum ( inw5digheid en p]iph]ie ( opp]vlakkigheid--dat behoeft voor ons ge5 betoog me] en wordt des te gretig] toegegev51 wijl het immat]ialisme voortdur5d met reali/iese id5titeits-!orien en -beeld5 v]w>d en be/ookt wordt4444 o4a4 door ,busse4 b4 ,t5 aanzi5 d] e*te ideali/is*-moni/is*e0 ,id5titeitsle] faalt e*t] ,busse1 faalt elk reali/1 t5 en5male met die to* volkom5 begrijpelike vraag1 die ik hi] afdo5de wil beantwoord53 ,voor u1 ideali/51 moni/51 is het causalisme1 de ov]gangsle] eo ipso v]vall51 omdat de twee-heid v]vall5 is1 omdat van uw causale w]kelikheid de natuur ge5 deel uitmaakt--ma> is dan niet mete5 om dezelfde r$5 het p>allelisme1 de sam5gangsle] v]vall51 die imm]s ook e5 tweeheid1 twee reeks51 dus o4 i4 e5 dualisme1 ond]/elt2 en zo gij e5 p>allelisme beh\dt1 v]loo*5t gij niet uw monisme1 da> uw ne immat]ile w]kelikheid dan to* sam5gaat met iets &]s1 de natuur8 ,zi$a> de grote voordeh&ligg5de vraag d] reali/5 7,busse1 ,erh>dt1 ,/umpf1 ,boll& e tutti quanti74 ,en ziehi] het afdo5d antwoord1 toegeli*t door uite5zett+ en v]duidelik+ van de ideali/ies-moni/iese0 sam5gangsle]3 ,het krities1 immat]iali/ies p>allelisme tuss5 w]kelikheid en natuur ond]/elt ind]daad tweerlei1 twee reeks51 ma> sle*ts n w]kelike reeks1 de immat]ile w]kelikheid zelf1 en n pha5om5ale1 dus d5kbeeldige reeks1 de mat]ile natuur4 ,de ne tijdelike w]kelikheid heeft natuurlik tal van v>iabele afhankelik51 van functies1 9 wiskundige z91 imm]s tal van w]kelike ( d5kbeeldige v]h\d+swijz54 ,zo het geheel1 de reeks van ha> ges*i$kundige ja>tall5 9 de ges*i$boek5 ( van ha> duiz5d]lei mogelike /ati/ieke ja>cijf]s4 ,die ja>tall5 b4v4 gaan sam50 met1 p>allel aan1 het w]kelik gebeur51 als e5 bepaalde d5kbeeldige doorlop5de wettelike tijdfunctie1 zond] ov]gang01 zond] invlo$ op dat gebeur51 e5 sam5gang1 volkom5 v]kla>ba> en doorzi*tig1 niet b]u/5d op toeval1 ( willekeur ( wond]ba>like h>monia prae/abilita1 ma> op eig5 inn]like1 wettelik bepaalde1 noodw5dige sam5hang4 ,precies zo met de natuur1 die doorlop5de1 bepaalde1 d5kbeeldige wa>nem+sfunctie van de w]kelikheid1 dat geheel van al de inh\d5 d] gewa>word+51 die de w]kelikheid v]oorzak5 kan4 ,ook hi] e5 sam5gang1 e5 p>allelisme1 b]u/5d op de nauw/ d5kb>e sam5hang1 die van sub/raat en pha5ome51 hi] nog e5s zond] beeldspraak1 zond] holheid ( bolheid1 b9n5- ( buit5-kant1 ma> ook zond] mijn ja>tall50 ( /ati/iek501 exakt causaal te =mul]5 als volgt3 het sub/raat 7dus de on/(felike1 wa>s*ijnlik 9 ha> geheel zielse w]kelikheid7 is de oorzaak van de gewa>word+5 aan wi] inh\d het pha5ome5 7dus de natuur1 de /(felike voorw]p5w]eld7 zijn 7ergo z9nelike07 eig5s*app5 ontle5t4--,ma> ook het bov5gebruikte beeld kan ons nog v]d] van di5/ zijn1 gelijk de analogie nog v]d] gaat3 ev5als het d5kbeeldig ja>tall5/elsel aan e5 bepaalde eig5s*ap ( biezond]heid van de w]kelikheid zijn be/aan te dank5 heeft1 nl4 de tijdelikheid1 zond] zelf eig5s*ap ( deel d] w]kelikheid te zijn1 ev5als elke d5kbeeldige /ati/iek aan e5 bepaalde1 geab/rahe]de eig5s*ap ( zijde ( biezond]heid van de w]kelikheid ontle5d is 7/]felikheid1 gesla*tsv]s*il1 misdaad1 behoeftebevr$ig+ enz4 enz471 zond] zelf zulk e5 zijde d] w]kelikheid te zijn1 z heeft de natuur aan e5 bepaalde eig5s*ap d] w]kelikheid ha> be/aan te dank5--aan het v]mog51 gewa>word+5 te v]oorzak5--1 zond] zelf w]kelik ( gewa>word+ te zijn4--,ja>tall5 en /ati/iek5 hebb5 e5 grote symboliese wa>de1 k5nis-wa>de3 zij wijz5 op w]kelikheid1 ma> wijzig5 ha> niet4 ,alzo de natuur1 alzo het pha5ome5 t5 aanzi5 van zijn sub/raat en na> het psy*isme de h]s55 t4a4v4 de gee/4--,ook met de wa>heid1 9 teg5/ell+ tot de w]kelikheid1 heeft de be/aanswijze d] natuur ha> ov]e5kom/3 ,gelijk de natuur het d5kbeeldig geheel all] mogelike wa>nem+s9h\d5 is1 zo de wa>heid het d5kbeeldig geheel all] mogelike w>e oordel54 ,beide zijn gelijkelik e5 functie d] w]kelikheid 9 ha> v]h\d+ tot e5 d5kbeeldig univ]seel subjekt4 ,en ev5m9 als de onw]kelikheid van de wa>heid iets aan ha> wa>de1 ha> algeme5geldigheid1 ha> objectiviteit te kort doet1 ( de v]loo*5+ ( v]vlu*tig+ van de wa>heid betek5t1 ev5m9 doet de pha5om5aliteit d] natuur afbreuk aan ha> wa>de1 ha> objectiviteit1 die no* v]loo*5d no* v]vlu*tigd wordt1 zo m9 als de natuurwet5s*ap er iets van ha> belangrijkheid1 wa>heid ( exak!id bij ins*iet4 ,want de natuur moge dan niet zelf w]kelikheid zijn1 zij is die functie d] w]kelikheid1 op wi] k5nis heel onze geme5s*ap met m$em5s en buit5w]eld1 de mogelikheid dus van lev5 en sam5lev51 van doel/ell+ en doelb]eik+ b]u/4 ,ja1 nog e5 diep] z9 dan voorhe5 krijgt de natuur1 krijgt elk natuurlik gebeur5 als pha5ome51 door onmiddellik symbool te zijn van de transobjectieve on/(felike w]kelikheid zelve1 wa>9 en wa>uit wij zelf word5 en w]k5 als gee/elik1 d5k5d en will5d1 wez54 #bjh ,en gelijk de wa>heid eeuwig n en dezelfde z\ blijv51 al z\ er ge5 oordel5d enkel+ zijn en ge5 m5s die ha> k5de1 zo z\ de natuur dezelfde blijv5 die zij is1 al 0 er ge5 wa>nem5d individu en ge5 k5nis ( begrip d] natuur1 ge5 natuurwet5s*ap4 ,de w]kelikheid is het prius van ja>tall5/elsel en /ati/iek en wa>heid--zo ook van de natuur4 ,en gelijk het ja>tall5/elsel zijn eig5 rek5kundig v]b& en zijn diskree!id heeft1 t]wijl de w]kelikheid e5 qualitatief cont9um is en blijft1 zo heeft de natuur ha> eig5 me*aniese wettelikheid en ha> atomisme1 zond] invlo$ ( inbreuk op de nheid1 de gee/elike zelf/&igheid en eig5wettelikheid d] w]kelikheid4--,zo zijn gee/ en natuur dus wa>lik onges*eid5 ond]s*eid504 ,zij zijn en blijv5 het]oge50--de teg5/ell+ psy*ies0 en physies0 blijft beh\d51 wordt zuiv]d]1 gav]1 exakt] dan ooit te vor51 zodat zelfs voor het ,panpsy*isme psy*ies0 ge5 z9l$ig woord wordt1 doordat het correlatieve physies0 z\ v]vall53 het physiese zelf wordt niet psy*ies1 blijft sup]9dividueel1 en het psy*iese1 individuele1 niet physies1 ook de wa>nem+5 en voor/ell+5 behor5 uitsluit5d tot de psy*iese1 nooit tot de physiese reeks1 die niet e5s w]kelike1 sle*ts d5kbeeldige wa>nem+s9h\d5 bevat4 ,id5titeit0 tuss5 gee/ en /( blijft ev5 z9l$ig als altijd4 ,id5titeit is alln mogelik en wa>s*ijnlik geword5 tuss5 gee/ en het zek] immat]ieel sub/raat1 het reale d] /(4 ,zi$a> de kritiese ,id5titeitsle]04 #bji ,en e5 soort epipha5om5alisme0 is het ook--ma> precies het omgeke]de van het reali/iese3 ,de natuur niet feitelik ma> ideel epipha5ome5 van de w]kelikheid1 die ha> ontologies prius1 ha> conditio s9e qua non1 ha> grond is4 ,ds1 hoor ik vrag51 ook dezelfde teg5w]p+ 9 omgeke]de z93 de w]kelikheid z\ zond] natuur1 zond] organism51 zond] h]s55 precies zo ha> gang gaan8 ,ne51 niet dezelfde teg5w]p+1 want de w]kelikheid gaat re$s nu ev5zo zond] 7m$ew]k5de1 w]kelike07 natuur ha> gang als zond] 7m$ew]k5d1 w]kelik07 ja>tall5/elsel1--ma> ge5 enkele wijzig+ van de natuur1 is d5kba>1 die niet afhankelik z\ zijn van1 wijz5 op1 ha> w]kelikheidsgrond hebb5 91 e5 wijzig+1 e5 &]s-zijn van het sub/raat1 het reale4444 de on/(felike1 wa>s*ijnlik psy*iese w]kelikheid zelf4 #baj ,de betrekkelike zelf/&igheid 7zond] inm5g+ ( ov]gang7 van elk d] beide reeks5 b]u/ dus voor de w]kelike1 zielse reeks op ha> e*te zelf/&igheid en volkom5 onafhankelikheid van de natuur1 voor de /(felike1 pha5om5ale reeks e*t] uitsluit5d op ha> functionele bepaaldheid1 op nzelvigheid1 konsekw5tie van ab/raktie-beg9sel3 9 het geheel all] mogelike ja>tall5 ( /ati/iek5 d] lev5de w]kelikheid zal nooit iets &]s dan ja>tal ( /ati/iek voorkom5--9 het d5kbeeldig geheel all] mogelike wa>nem+s9h\d5 nooit iets &]s dan natuur1 ruimt$+1 objekt4 ,zi$a> de k5niskritiese zuiv]heid d] pha5om5ale natuur1 die ha> voor elke ziels9m5g+1 voor alle psy*ovitalisme1 alle mogelike ( liev] onmogelike ,seel5krfte01 't zij e5 ,psy*oid0 van ,dries* 7die met deze zijn ,seele als elem5t>] ,naturfaktor0 ,wundt's zielse natuur-entele*ie0 pr(ane]t7 ( ,re9ke's duali/iese ,dom9ant50 7e9e ,art von ,beseelung1 von ,dur*gei/igung d] mat]iell5 ,sub/anz07 pr9cipieel en a priori vrijwa>t en elk niet-reali/ als ,wundt ( ,heymans ( ,eisl] ( ,riehl eo ipso t5 aanzi5 d] natuur tot e5 anti-teleologies1 anti-vitali/ies me*ani/ maakt1 da> het voor hem #ao4 onmogelik is1 de ziel te v]natur5 tot ,naturfaktor01 aangezi5 dit e5 v]zak+1 e5 v]ontw]kelik+ z\ zijn van de ziel en aangezi5 ond] het d5kbeeldig geheel van mogelike bewu/zijns9h\d5 ge5 bewu/zijn zelf kan voorkom51 ond] pha5om5a ge5 reale1 ond] objekt5 ge5 subjekt1 zo m9 als de w]eld-voorvall5 zelf ond] de ja>tall5 en #bo4 onnodig1 het zielse bij de natuur 9 te lijv51 aangezi5 de doel/ell5de1 will5de1 bewu/ ( onbewu/ leid5de gee/1 om w]kzaam en w]kelik te zijn niet die bekromp5 bep]kte gebond5 invlo$ nodig heeft1 die de dualism5 en vitalism5 nog 9 de natuur aan de natuurkra*t51 aan pot5tile0 en actuele0 en]gie pog5 te ontfutsel51 ma> jui/ voor hem de enige bek5de1 welli*t de enige be/a&e1 oorzakelike w]kelikheidsma*t is1 de van natuur onafhankelike1 voor natuur onb]eikb>e #baa ma*t1 wa> heel de natuur aan ontbloeid is4 ,en nu t]ug tot ,busse om de vru*t5 te plukk5 van ons betoog4 ,da i/ nun zun*/ zu bem]k5101 aldus p4 #ade o4 c41 dass wir1 w5n wir uns auf d5 ,bod5 ideali/is*-spirituali/is*] ,weltans*auung /ell51 im eig5tli*5 und /r5g5 ,v]/&e natrli* e95 psy*ophysis*5 ,p>allelismus ni*t v]tret5 und fe/halt5 knn54 ,i/ die ,welt ihr] wahr5 und wirkli*5 ,bes*aff5heit na* nur psy*is*1 s gibt es 9 ihr au* nur psy*is*e ,vorgnge und e95 psy*is*5 ,zusamm5hang4 ,die physis*e ,reihe1 die d] ,reihe d] psy*is*5 ,prozesse p>allel geh5 soll1 v]s*w9det als sol*e auf diesem ,/&punkte1 ihre ,gli$] w]d5 zu ,be/&teil5 d] psy*is*5 ,reihe selb/40 ,bov5 we]legd--het physiese v]dwijnt niet als zodanig en wordt niet psy*ies 7die physis*e ,seite0 is niet ja 9 ,wahrheit au* e9e psy*is*e01 p4 #adf71 niet ,vor/ellung04 ,die ,vor/ellung5 d] ,krp] und ihr] ,aktion5 s9d selb/ ,bewus/se9s9halte1 gehr5 also d] psy*is*5 ,reihe an40 ,zek]1 ma> wij ond]s*eid5 die voor/ell+5 van pha5om5a zuiv] van de pha5om5a zelf4 ,ers*e9ung5 zijn ge5 ,vor/ellung51 als op p4 #adi4 ,belangrijk1 omdat er de grondf\t van heel ,busse's boek1 zijn reali/ies /&punt0 9 wordt blootgelegd1 is de noot op bl4 #aei1 wa> hij s*rijft3 ,es i/ wi*tig1 diese ,tatsa*e3 dass wir von d] ideali/is*5 ,kon/ruktion und dem mit ihr gegeb55 ,kausalzusamm5hang zur p>alleli/is*5 ,kon/ruktion und d] ,negi]ung psy*ophysis*] ,kausalitt nur gelang5 knn51 w5n wir d5 ,wahrnehmung5 d] physis*5 ,d+e und ,vorgnge im reali/is*5 6 ,s9ne wirkli*e ,d+e und ,vor/ellung5 wel s*rijff\t1 lees ,vorgnge geg5b] /ell51 also uns auf d5 ,/&punkt des naiv5 ,realismus /ell51 s*on hi] mit all] ,ents*i$5heit zu beton5 und fe/zuhalt54 ,dies] ,/&punkt i/ die ,voraussetzung s[ohl des ,p>allelismus als d] ihm entgeg5gesetzt5 ,annahme psy*ophysis*] ,we*selwirkung4 ,nur auf diesem ,/&punkt s9d beide und ihr ,geg5satz mgli*1 auf ideali/is*] ,basis v]s*w9det s[ohl d] psy*o-physis*e ,p>allelismus als die psy*o-physis*e ,we*selwirkung4 ,auf dies] reali/is*5 ,grundlage muss dah] au* d] ,/reit zwis*5 ,p>allelismus und ,we*selwirkungslehre ausgefo*t5 w]d54 ,es i/ ganz unzulssig1 ,na*teile1 die e9] dies] beid5 ,!ori5 auf d]selb5 etwa erwa*s5 und sie d] &]5 geg5b] ungn/ig] ers*e95 lass51 dadur* geg5/&slos ma*5 zu woll51 dass man si*1 9 die ,enge getrieb51 auf die ideali/is*-metaphysis*e ,auffassung1 also auf e95 ,/&punkt zurckzieht1 auf dem es w$] psy*ophysis*5 ,p>allelismus no* psy*ophysis*e ,we*selwirkung mehr gibt4 ,diese ,bem]kung wird spt] si* als wi*tig erweis540 #bab ,wij wet5 en begrijp5 nu1 hoe en wa>om auf ideali/is*] ,basis0 wel de psy*o-physiese ,we*selwirkung1 niet het ps4-ph4 p>allelisme v]dwijnt2 dat en wa>om wij teg5ov] d5 ,wahrnehmung5 d] physis*5 ,d+e und ,vorgnge0 niet im reali/is*5 ,s9ne0 wirkli*e ,d+e und ,vorgnge0 /ell51 ma> im ideali/is*5 ,s9ne pha5om5ale1 dus imman5t-objectieve ,d+e und ,vorgnge4 ,en ganz unzulssig0 is het1 om de nadel51 die uitsluit5d geld5 op ,busse's ,/&punkt des naiv5 ,realismus0 7en dan ook uitsluit5d aan naiv5 ,realismus0 te wijt5 zijn7 aan het krities p>allelisme 9 de s*o55 te s*uiv54 #bac ,imm]s het krities idealisme is ge5 /&punt0 wa>op m5 zi* na> believ5 al ( niet z\ kunn5 ( mog5 /ell5 7,busse passim1 b4v4 p4 #bei_/fj72 m5 is nog reali/ 7als ,busse7 en is het dan teg5 heug en meug ook t5 aanzi5 d] v]h\d+ van li*aam en gee/1 f m5 is het niet me] en kn het dus ev5m9 zijn 9 zake de v]h\d+ van li*aam en gee/ als t4a4v4 het li*aam op zi* zelf4 ,zo zal dus ge5 ideali/ zi* van zijn /uk lat5 br5g51 lat5 ne]trekk5 op reali/ies t]re94 ,wie e5 ideali/ ontmoet5 wil en uit het veld slaan1 die moet e]/ zi5 zijn veld te b]eik51 zi* op de hoogte te /ell5 van zijn idealisme4 ,omtr5t de ,id5titeit s*rijft nu ,busse op p4 #adf3 ,v]su*t man nun ab]1 d5 ,p>allelismus4444 auf d] ,grundlage ideali/is*-spirituali/is*] ,weltans*auung wirkli* dur*zufhr51 s muss man si* vor allem kl> ma*51 dass man man auf dies] ,grundlage wie das psy*ophysis*e1 s au* das ,pr9zip d] ,id5titt d] beid5 ,reih51 die ,zweiseit5!orie1 fall5 lass5 muss40 ,jui/1 zo m9 het e5 als het &]4 ,es hat auf ideali/is*em ,/&punkt ke95 ,s9n mehr1 zu sag51 die beid5 ,reih51 die ,vor/ellung5 d] krp]li*5 ,phnom5e und die inn5 9 demselb5 od] 9 e9em &]5 ,individuum entspre*5d5 psy*is*5 ,vorgnge1 sei5 id5tis*1 zwei ,seit5 e9] und d]selb5 ,sa*e40 #bad ,dat zegg5 wij ook niet4 ,we zegg5 met ,busse 7#adi73 ,e9e d]>tige ,id5titt ls/ si* nun ab] g> ni*t behaupt5 und wird au* von d] ,id5tittsphilosophie ni*t behauptet40 ,ma> als hij dan ,heymans zelf als volgt misduidt3 dass ab]1 wie uns hi] zw> ni*t explicite1 wohl ev5m9 ab] implicite zugemutet wird1 e9 ,gehirnprozess und die ,vor/ellung1 die e9 ihn beoba*t5des ,subjekt von ihm hat1 id5tis*1 zwei ,seit5 e9] und d]selb5 ,sa*e sei51 i/ e9e ,behauptung1 die im ,ern/ do* niem&1 d] si*1 w5n au* nur vorb]geh5d e9mal auf d5 ,bod5 reali/is*] ,ans*auungsweise /ellt1 wird v]fe*t5 woll54 ,damit i/ nun all]d+s ab] dies] ganz5 ,id5tittslehre das ,urteil gespro*5401 dan antwoord5 wij1 dat m5 zi* zelfs niet vorb]geh5d0 e9mal auf d5 ,bod5 reali/is*] ,ans*auungsweise0 hoeft te /ell51 om zulk e5 ,id5tittslehre0 voor onz9 te v]kl>51 dat e*t] voor het idealisme1 voor ,heymans 7als voor ,ebb+haus1 ma> deze h\dt zi* lang niet altijd vrij van reali/iese onzuiv]h$57 nooit e5 wa>nem+ ( voor/ell+ met e5 h]s5proces id5tiek0 is1 ma> altijd en uitsluit5d met het reale van e5 h]s5proces2 zo is dus b4v4 ,b's wa>nem+ 7b4v4 van ,c's h]s5proces7 het reale van e5 h]s5proces van ,b1 dat we] door ,a b4v4 wordt wa>g5om54 ,heymans b$oelt dus3 wat realit] wa>nem+ van ,b is en als zodanig uitsluit5d tot de w]kelike zielse reeks behoort1 kan zond] /rijdigheid ( v]e5zelvig+ van ongelijksoortigs pha5om5alit] h]s5proces van ,b zijn1 ma> behoort als zodanig uitsluit5d tot de natuurreeks4 ,gelijk m5 nu tot e5 go$ v]/a&] kan zegg51 al is het ietwat onnauwkeurig1 de w]kelikheid is 9 bepaald opzi*t 7nl4 voor en door d5kbeeldige wa>nem+7 natuur1 zo kan m5 ook zegg53 het ziels gebeur5 is 9 zek] opzi*t h]s5proces4 ,en zo ont/aat dan de zek] niet aanbevel5swa>dige1 reali/5 van de wijs br5g5de uitspraak3 hetzelfde0 behoort z[el tot de ene reeks als tot de &]e6 ,m5 h]leze nu ,busse's wond]like reali/iese ,heymans-misvatt+ 7#adg-aea71 wa>na> de s*liessli* zu ,grunde lieg5d5 psy*is*5 ,orig9alvorgnge1 auf wel*e do* alles ankommt04444 9 diesem ,p>allelismus b]haupt ke9e ,rolle0 z\d5 spel51 auss]halb des ,p>allelismus selb/0 z\d5 /aan1 en ,s*liessli* b$eutet do* die ,behauptung ,heymans1 dass e9e id5tis*e ,bewus/se9s]s*e9ung s[ohl als d] e95 wie als d] &]5 ,reihe zugehrig betra*tet w]d5 kann1 bei ,li*te 8 beseh5 ni*ts &]es1 als dass wir an j$] ,vor/ellung d5 ,akt des ,vor/ell5s und d5 vorge/ellt5 ,inhalt unt]s*eid5 knn5 und dass beide do* e9e untr5nb>e ,e9heit bild54 ,das wus/e man nun freili* s*on lange3 um das zu wiss5 brau*te man ni*t er/ die ,!orie des psy*ophysis*5 ,p>allelismus aufzu/ell54 ,0 ab] hat diese ,id5titt d] ,vor/ellung und des ,vor/ellungs9halts zu tun mit d]1 wel*e d] ,p>allelismus behauptet1 d] ,id5titt zwei] ,reih580 7#aej74 ,die laat/e vraag kon ,heymans' antwoord zijn op deze ,heymans-duid+4 ,zoveel ov] de id5titeit4 ,op bl4 #aea v]volgt dan ,busse3 ,ab] wir muss5 no* weit] geh51 ni*t nur die ,id5titt1 au* die ,p>allelitt d] beid5 ,reih5 muss auf ideali/is*em ,bod5 aufgegeb5 w]d54 ,um sie fe/zuhalt51 ms/5 wir e9e vllig rtselhafte1 un]klrli*e und unbegreifli*e pr/abili]te ,h>monie d] beid5 ,reih51 d] physis*5 und d] psy*is*51 voraussetz540 ,voor ons e5 afg$aan punt1 vgk4 bov5 bl4 #bjg en de noot bij bl4 #aii4 ,ook wet5 we nu1 wa>om wij ind]daad a lim9e0 p4 #aff mog5 en moet5 afwijz5 die ,mgli*keit1 dass 9 die physis*e ,reihe au* unt] ,um/nd5 e94444 psy*is*es ,gli$ e9tret5 knne04 ,wij zegg5 niet es pas/ e9e sol*e ,annahme ni*t 9 d5 ,p>allelismus h9e9 und de%alb i/ sie zu v]w]f5601 ma>3 es pas/ e9e sol*e ,annahme bloss 9 d5 naiv5 ,realismus' h9e91 und de%alb i/ sie zu v]w]f560 #b4 ,wij hebb5 da>mee ,busse pr9cipieel afg$aan tot bl4 #ahc--;en zull5 aan het twe$e nadeel03 ,die ,kn/li*keit d] p>alleli/is*5 ,!orie0 7#ahc-bjh71 speciaal t5 aanzi5 van het causaliteitsbeg9sel1 niet al te veel a&a*t wijd54 ,is de !orie wa>1 is het causalisme onmogelik jui/ dewijl alle5 w]kelikheid w]k5d1 e5 reale causaal kan zijn1 dan zijn wij ge5 ,naturali/5 d] re95 ,v]nunft01 die niet de natuurlike01 voor de h& ligg5de 7n*/lieg5de0 zegt ,b4 p4 #ahh74444 dwal+ z\d5 opgev5 voor e5 desnoods ziemli* gekn/elte0 wa>heid4 ,al b$5k5 ook wij bij tijd en wijle1 dat e5v\d het k5m]k van het w>e1 simplex v]i sigillum is1 bij tijd en wijle v]get5 wij da>om niet de nauwe v]wants*ap tuss5 simplex en simpel1 e5v\d en ,e9falt4--,ma>4444 zelfs die ,kn/li*keit0 valt mee1 want die ondoorzi*tigheid b]u/ we]1 als zo dikwels1 op doorzi*tloo%eid1 te wet5 op reali/iese v]w>r+ met de ,automat5!orie01 wa>teg5 ,busse zi* ri*t met zijn3 ,kausalitt und physis*e ,kausalitt s9d ke9e id5tis*5 ,begriffe04 ,het krities p>allelisme z\ wel wa>lik gekun/eld zijn1 ja lijnre*t 9 /rijd met het causaliteitsbeg9sel1 als het1 na> reali/ies misv]/&1 e5 deel d] w]kelikheid aan de causaliteit onttrok4 ,ma> jui/ het inzi*t dat niet alle5 al wat w]kelik is1 ma> ook alln wat w]kelik is1 causaal kan zijn1 maakt de psy*o-physiese ,we*selwirkungslehre onmogelik4 ,dus niet alle5 ,die ,we*selwirkungslehre01 ma> ev5ze] het moni/ies p>allelisme setzt alles ,wirkli*e 9 dur*gngige ,beziehung zue9&] und ls/ das ,kausalittspr9zip nirg5ds abbre*52 sie au* er /atui]t e95 lck5los5 univ]sell5 ,weltzusamm5hang40 7p4 #bjg7 #bae4 ,d] psy*ophysis*e ,p>allelismus dageg5 teilt die ,welt 9 zwei beziehungslos neb5e9&] h]lauf5de ,welt5 und su*t das ,wund] ihres dur*gngig5 ,p>allelgeh5s dur* das no* grss]e ,wund] ihr] heimli*5 ,id5titt zu erklr540 ,wond] en heimelikheid v]vall5 met die zwei ,welt50--en hoe beziehungslos0 reale en pha5ome51 gee/ en natuur wel zijn1 hebb5 wij met beeld en begrip v]kla>d en opgeheld]d4 ,en is e5v\dig]1 doorzi*tig] v]kl>+ d5kba> van het erv>+sv]b& tuss5 gee/eslev5 en h]s5proces1 v]/&s- en h]s5ontwikkel+1 zielsziekte en h]s5/or+1 dan deze1 dat het twe$e pha5ome5 is van het e]/e1 het e]/e reale van het twe$e8 #baf ,nog n reali/iese moeilikheid1 die we te bov5 zijn1 di5t hi] ond] #b aange/ipt3 hoe wij nu de s*ijnb>e ,we*selwirkung0 ( ov]gang v]kl>5 bij de wa>nem+ d] natuur zond] inw]k+ van de natuur 7objekt1 z9tuig1 h]s557 op de gee/ en bij de willekeurige beweg+ 7s*rijv5 b4v47 zond] inw]k+ van de wil op die beweg+1 ( om met onze typies-reali/iese teg5/&] ,/umpf te sprek5 7,leib und ,seele1 p4 #bj_/a73 die missli*e ,frage1 0 d5n nun eig5tli* die ,wirkung des ,will5s5ts*lusses zur ,krp]bewegung i/1 w5n ni*t die ,bewegung1 und 0 d5n eig5tli* die ,ursa*e d] ,empf9dung i/1 w5n ni*t die ,n]v5reizung40 ,antwoord3 ,ge5 objekt1 natuurd+1 z5uwprikkel+ is oorzaak d] gewa>word+ 7gelijk voor de dogmatiese wa>nem+sle]1 ook van u en de uw571 ma> het reale van objekt en z5uwprikkel+2 niet de beweg+1 ma> het reale d] beweg+ is het w]kelik gevolg van het wilsbesluit--de beweg+ is het pha5ome51 dat 9 dit reale en middellik dus 9 dat will5 zijn conditio s9e qua non heeft6 #bag 't ,is wa>lik1 e5s begrep51 zo k9d]lik e5v\dig1 haa/ groots van e5v\d6 ,da> zegt b4v4 nog v4 ,h>tmann 9 zijn ,kategori5-lehre0 7p4 #cig73 ,die ,erfahrung zeigt1 dass uns] ,gei/ =twhr5d von d5 ,d+5 bee9flus/ wird und se9]seits sie dur* ihr lees se9 ,h&eln und ,wirk5 bee9flus/1 dass d] bewus/e ,gei/ ganz und g> abhngig von se9em ,leibe1 d] ,leib ab] wi$]um 9 viel] ,h9si*t abhngig von d] ,willkr des ,gei/es i/4 ,diese ,erfahrung muss er/ dadur* beseitigt w]d51 dass sie fr e95 fals*51 trg]is*5 ,s*e9 erklrt wird2 dann er/ wird die ,bahn frei fr die ,behauptung1 dass het]og5e ,kausalitt 9 diesem eng]5 ,s9ne des ,wortes unmgli* sei4 ,es bleibt dann ab] die ,aufgabe be/eh51 zu zeig51 wie ohne het]og5e ,kausalitt dies] ,s*e9 ent/eh5 knne1 und an d] ,lsung dies] ,aufgabe s9d no* alle ,sy/eme ges*eit]t1 die die het]og5e ,kausalitt geleugnet hab540 ,de ,lsung dies] ,aufgabe0 bi$5 wij 9 n z9netje3 die s*ijnb>e causaliteits]v>+ ont/aat1 doordat m51 als v4 ,h>tmann1 reali/ies het 7pha5om5ale7 li*aam voor e5 reale h\dt--en doordat ind]daad onze gee/ voortdur5d door het niet-/(felik reale van de 7natuur7d+5 benvlo$ wordt en dit zijn]zijds door zijn actie en inw]k+ benvlo$t2 doordat de bewu/e gee/ duali/ies-ideali/ies geheel en al afhankelik is van en moni/ies-ideali/ies zelfs id5tiek is met1 het reale van zijn li*aam1 dit e*t] w$]om 9 m5ig opzi*t afhankelik is van de willekeur van de gee/6 ,zi$a>1 wat er aan is van die zgn4 ,erfahrung0 die wij volg5s ,h>tmann kn/li* umdeut50 moet54 ,en hi]mee is tev5s ,busse's !ma die ,deutung d] ,tatsa*e1 dass zwis*5 psy*is*5 und physis*5 ,vorgng5 e9 ,v]hltnis we*selseitig] ,abhngigkeit be/eht0 zo ongekun/eld mogelik afgeh&eld4 ,wij zijn g5ad]d tot #c4 ,die ,konsequ5z5 des reali/is* v]kannt56 psy*ophysis*5 ,p>allelismus und ihre ,undur*fhrb>keit0 7#bjh-cgh74 ,ook dit hele boekdeel is we]legd1 door de opm]k+1 dat ,busse volkom5 gelijk heeft omdat en zolang hij zi* teg5 de reali/iese duid+ van het p>allelisme ri*t1 die hij begrijpt en k5t--en volkom5 ongelijk teg5ov] het ideali/ies p>allelisme1 behalve teg5ov] dat van e5 ,sp9ozi/ zond] mat]ie-realisme als ,riehl1 wi5s kritis*] ,monismus01 de le]1 dat het psy*iese ev5ze] sle*ts pha5ome5 is en wel van hetzelfde causale reale als wa>van de natuur het is1 wez5lik0 faalt en wez5lik0 fal5 moet 9 zijn pog+51 het gee/elike1 de zielse reeks1 to* causaal te mak5 t5 aanzi5 van de natuur-reeks1 van beweg+51 al noemt hij het nog zo ze] wes5tli*0 't zij voor het reale 't zij voor de beweg+1 dus b4v4 ,vor/ellung und ,wille an d] ,bewegung1 d4i4 8 an dem ,vorgang1 d] d5 objectiv5 ,s9n5 als ,bewegung ers*e9t1 wes5tli* be!iligt0 7,k4 ,,iii1 p4 #ahc74 #bah ,hi] heeft ,busse gelijk 7p4 #bfe73 ,empf9dung und ,vor/ellung ab] hab5 an d] ,h]vorbr+ung des real5 ,vorganges1 d] uns als ,bewegung ers*e9t1 ke95 ,anteil1 da sie ja volg5s ,riehl nur ,ers*e9ung5 s9d und ,ers*e9ung5 do* ni*t ,d+e an si* produzi]5 knn540 ,ma> op deze grond heeft dan ook ,heymans re$s ,die ,lehre vom unbekannt5 ,&]50 9 zijn ,e9fhrung0 be/r$54 ,en ,busse's gelijk is hi]mee uitgeput4 ,dat zull5 wij nu zi53 a4 ,wat punt a betreft1 9 hoev]re het niet-reali/ies p>allelisme al ( niet v]pli*t is1 zu all5 psy*is*5 ,eig5tmli*keit5 die physis*5 ,analoga 8 anzugeb50 7#bjh-bbi71 da>ov] is bij ,wundt en ,eisl] al het nodige te v9d5 en het volgt uit wat wij zelf re$s hebb5 betoogd4 ,zo doet d] auf psy*is*] ,seite v]bleib5de ,re/01 de nheid en de ,syn!s50 van het bewu/zijn1 die 9 de natuurreeks ev5ze] ontbrek5 als444 het bewu/zijn zelf1 ev5m9 iets te kort aan het p>allelisme 7( omgeke]d71 als de re/01 die de lev5de cont9u v]lop5de w]kelikheid op de dode diskrete ja>tall5 vr heeft4 b4 ,en wat het twe$e punt betreft1 ,die ,ges*loss5heit des psy*is*5 und des physis*5 ,ges*eh5s0 7#bcj-cba71 alle5 t5 aanzi5 van dit laat/e1 van de natuur heeft ,busse bezw>51 g]i*t teg5 wat ,james' realisme noemt de automaton-!ory01 9 wa>heid dus de le]1 die uit de natuur1 ook met betrekk+ tot alle lev5de wez5s1 di] en m5s1 al het zielse1 gee/elike /r5g me?odies en pr9cipieel uits*akelt4444 zodat de natuur ev5 zuiv] me*anies v]loopt als zij4444 zuiv] pha5om5aal en zuiv] ruimtelik is4 ,al wat des gee/es is1 alle bewu/zijn1 alle d5k51 voel5 en will51 blijft dus krities1 me?odologies-noodw5dig uitges*akeld1 niet omdat het onw]kelik en w]keloos z\ zijn--ma> jui/ omdat het alln w]kelik en w]k5d is4 ,de me?odiese zuiv]+ d] natuur van alle psy*ism5 betek5t jui/ en b]u/ op de me?odiese vrijw>+ van de gee/1 van de w]kelikheid4 voor alle mogelike naturalism5 en me*anism54 ,het me*anisme d] natuur kan ev5m9 de w]kelikheid me*anis]51 automaties mak51 als de ruimte d] natuur de w]kelikheid ruimtelik ( de /(felikheid d] natuur de gee/ tot /( maakt1 ( ev5m9 als de sijf]5de /ati/iek de w]kelikheid zelf maakt tot e5 sijf]/elsel4 ,da>mee zijn we] ,busse1 pp4 #bcj-cba1 en al de zijn5 afg$aan--imm]s mt het natuur-realisme is het naturalisme v]vall54 ,al wat pha5om5aal is kan sle*ts pha5om5aal en pha5o-causaal1 al wat li*aam en beweg+ is sle*ts me*anies w]k5 en gew]kt word51 v]kl>5 en word5 v]kla>d--zo dus ook lev5 en ontwikkel+ d] organism51 't zij m5s ( di]1 zov] zij zi* beweg51 ruimt$+1 natuur zijn4 ,9 de natuur moet eo ipso elk elem5t1 elke wet1 elke v]kl>+ natuurlik zijn1 van heel de natuur en elk elem5t en elke wet e*t] ligt oorsprong1 grond en v]kl>+1 v]kl>+0 dus 9 de diep]e1 ontologiese1 rele z91 uitsluit5d 9 het reale d] natuur1 9 de w]kelikheid1 wa>toe de gee/1 wa>toe begrip en gevoel1 g$a*t5 en bege]t5 behor54 ,zond] deze w]kelikheid z\ heel die natuur er niet zijn4 ,ge5 manuskript b4v4--hoewel als z9l$ig molekul5- en atom5- ( elektron5-/elsel natuurkundig1 me*anies1 af te leid5 uit het ev5 gee/eloos molekul5- ( elektron5-spel van bepaalde h]s55--zond] zijn reale en zond] zijn auctor intellectualis et realis1 de d5k5de gee/1 wi5s wil en w]k op de betek5is1 de z9 van het manuskript g]i*t 0 en da>om en da>door de w]kelikheid zdanig benvlo$ en gewijzigd heeft1 dat tot ha> pha5om5a dit manuskript kwam te behor54 ,zo v]valt voor al deze en d]gelijke gevall5 7het telegram1 ,lu!r1 ,au/]litz0 etc47 alle p>adoxie01 wa> ,busse c4s4 zi* voor ge/eld zi5 7p4 #bef_/g73 ,mag au* imm]h9 d] ,gei/ e9es ,kant od] ,newton das dem ,manuskript d] ,kritik d] re95 ,v]nunft od] d] ma!matis*5 ,pr9zipi5 d] ,naturphilosophie zu ,grunde lieg5de intelligibele ,d+ v]ursa*t hab53 das ,manuskript selb/ i/ und bleibt zov] het betek5isloze s*eikundig-natuurwet5s*appelike /( is das zufllige ge5sz9s toevallig1 ma> wettelik1 op bov5-oms*rev5 diep1 w]kelik1 gee/elik v]b& b]u/5d ,produkt des ,spiels e9] ,anzahl von ,gehirnmolekl51 und diese ,ansi*t bleibt 8 s p>adox1 wie zuvor40 ,precies zo gaat het nu ook met die p>adoxie0 9 ,biologie0 en ,kulturges*i*te01 wa>omtr5t m5 b4v4 ,eisl]'s uitnem5d betoog 9 zijn ,leib und ,seele0 v]gelijke4 ,de w]kelike ,evolutie1 de w]kelike /ruggle = life0 is natuurlik we] zuiv] on/(felik1 e5 /rijd om behoeftebevr$ig+1 bege]tev]vull+1 wa>bij dus gevoel5s1 neig+51 in/9kt51 voorkeur en teg5z91 wa>nem+sv]mog5 d] ond]s*eid5 z9n51 pijn en g5ot1 geheug51 ov]leg en begrip de grote faktor51 voorwa>d5 en wap55 zijn1 t]wijl de p>allele pha5om5ale ontwikkel+ d] organism5 en organ5 ev5 vanzelfsprek5d zuiv] /(felik is en blijft4 ,en zo behoeft het nauweliks nog v]meld+1 dat dan ook nooit evolutie uit /( gee/ kan voortbr5g51 uit e5 pha5ome5 e5 subjekt ( e5 reale1 e5 k5ni/heoreties ( ontologies prius van e5 pha5ome5 #bai1 zo m9 als uit gee/ /( kan ont/aan1 ma> dat1 zuiv] moni/ies1 heel de w]kelike ontwikkel+ onruimtelik1 immat]ieel1 't zij t5 dele 't zij geheel psy*ies moet word5 g$a*t1 van de primitieve1 bl9d-in/9ktieve1 ond]- ( on-bewu/e1 vage1 niet- ( nauweliks-ond]s*eidb>e kiem51 elem5t5 en faktor5 van het zielse lev51 door specialis]+1 individualis]+1 conc5tr]+1 organis]+1 int5sific]+ tot de v]held]+1 v]ruim+1 v]rijk+1 v]diep+ van bewu/zijnslev51 tot de volle ontplooi+ van heel ons m5selik1 p]soonlik en geme5s*appelik begrips- en gemo$s-lev51 e5 ontwikkel+ tot /e$s ma*tig] behe]s+ d] subjektieve en objektieve voorwa>d5 van geluk1 e5 ontwikkel+ wa>aan al de gee/elike v]worv5h$5 onz] kultuur1 wij%eid en kun/5 en wet5s*app5 en de vooruitzi*t5 op e5 re*telik en z$elik geord5de maats*appelike sam5lev+1 op e5 ,blijde ,w]eld1 ontbloeid zijn4 c4 ,t5 slotte beh&elt ,busse's p>allelisme-kritiek ,die psy*ologis*5 ,konsequ5z5 des ,p>allelismus 7#cbb-cgh71 die #c;erlei z\d5 zijn3 3 ,die plurali/is*e ,seel5lehre01 die subjektlose ,psy*ologie01 3 ,die psy*ologis*e ,atomi/ik 7,m9d-,/uff-,!orie70 en 3 ,die me*ani/is*e ,psy*ologie0 7,association contra ,app]ception074 ,we] 9 n z9netje af te do51 gelijk mijn g$uldige lez] re$s zal hebb5 g$aan3 ,reali/ies als hij d5kt heeft ,busse gelijk1 ook dus t4a4v4 ,zieh5 en d]g4--ma> van het niet-reali/ies1 krities-ideali/ies p>allelisme is de enige psy*ologis*e ,konsequ5z1 dat het ge5 psy*ologis*e ,konsequ5z50 heeft6 ,want vol/rekt onafhankelik als de w]kelike reeks1 wa>toe al het psy*iese behoort1 is van de pha5om5ale reeks1 de natuur1 heeft en h\dt zij1 ( liev] krijgt jui/1 ha> volle vrije zelf/&ige eig5 wettelikheid1 psy*ologies1 logies ( e?ies en ha> van alle physiologism5 en naturalism5 pr9cipieel gezuiv]de psy*ologie1 onv]s*illig ( m5 het app]ceptieve1 actuali/iese volunt>isme zond] wil van ,wundt ( het me] sub/antiali/iese van ,eisl]'s organis*-teleologis*e0 psy*ologie aanva>dt1 dan wel b4v4 de bes*reib5de und z]gli$]nde0 psy*ologie van ,dil!y ( da>teg5ov] ,ebb+haus' psy*ologie van ,e9fa*/e seelis*e ,gebilde en ,allgeme9/e ,gesetze des ,seel5leb5s1 ( wel ,f\ille's ,psy*ologie des ,ides-=ces ( zijn en &]] speciale0 psy*ologie ( *>act]ologie 7?ologie07 ( b4v4 ,heymans' logica-psy*ologie4 ,zo volgt1 om dit voorbeeld te noem51 het d5k5 zijn eig5 logiese wettelikheid1 zond] dat het p>allele h]s5me*anisme iets te v]lang50 ( te erzeug501 te v]h9d]5 ( te v]oorzak5 heeft 7,busse1 p4 #cei en da>vr71 trots ,liebmann's reali/iese ,ant9omie0 en ,busse's physiologis]5d anti-psy*ologisme dat 7niet zond] reali/iese r$57 weit]e ,ant9omi5 e?is*] ,natur0 voorziet4 ,ma> hi] doem5 problem5 op1 die tot e5 &] gebi$ behor5 en niet afhankelik zijn van de teg5/ell+ idealisme--realisme ( p>allelisme--causalisme1 dus ba/a4 ,zo v]5igt het ideali/ies p>allelisme zond] doppelte ,wahrheit0 #bbj1 die het met ,busse kan v]foei51 zond] zelfwe]sprek+1 het psy*ologies det]m9isme t5 aanzi5 d] w]kelikheid1 wa>9 k>akt] en ov]tuig+1 wilskra*t en h>t/o*t1 v]/& en gemo$1 b]aad en gez9dheid oorzakelike det]m9]5de ma*t5 kunn5 zijn1 met het fatalisme t5 aanzi5 d] natuur1 wa>9 van wil ( wet51 van ziel ( in/9kt ( gevoel ge5 sprake kan wez51 zo m9 als 9 de w]kelikheid van zulk me*anisme04 ,als dan ook ,pr(4 ,bru9+ 9 zijn bov5v]meld ,gids op/el 7zie tek/bl4 #bai noot #a7 bewe]t 7p4 #dib_/c73 ,9 beide mat]ialisme en moni/ies psy*isme is de w]eldorde 9 ha> geheel e5 reusa*tig me*anisme1 de h&el5de p]soonlijkheid e5v\dig e5 automaat04444 dan antwoord5 wij3 voor het mat]ialisme hebt ge met uw reusa*tig me*anisme0 gelijk1 zov] dat mat]ialisme altans e5 e9dige massa aanva>dt1 7neemt het zijn mat]ie one9dig1 dan wordt ook het me*anisme niet reusa*tig1 ma> one9dig groot71 do* voor het psy*isme is niet precies de w]eldorde 9 ha> geheel0 ma>4444 ha> pha5ome5 e5 reusa*tig me*anisme0 en niet precies de h&el5de p]soonlikheid0 ma> z'n pha5ome51 z'n li*aam1 e5v\dig e5 automaat04 ,en voor de w]eldorde1 de w]kelikheid zelf van het psy*isme is reusa*tig0 ev5 z9l$ig als kle90 ( groot0 ( elke &]e afmet+1 da> het psy*iese nu e5maal ge5 afmet+5 heeft4 ,en e5 me*anisme08 ,tweerlei betek5is heeft me*anies3 #ao4 de eig5like1 ruimtelike1 physiese z93 w]ktuigelik0 zi* beweg5d1 volg5s de wett5 d] me*anica0 ( beweg+sle] en #bo4 de ov]dra*telike onruimtelike psy*iese z93 w]ktuigelik01 ma*9aal01 d4w4z4 zond] m$ew]k+ van wil en bewu/zijn1 willoos1 g$a*teloos1 als e5 automaat4 ,welnu1 van het #a;e kan moeilik sprake zijn 9 e5 onruimtelike w]eldorde en van het twe$e ev5m9 9 e5 w]eldorde1 wa> wil en bewu/zijn1 gemo$s- en d5klev51 subjekt en p]soonlikheid1 9 plaats van te word5 uitges*akeld ( zelfs ma> duali/ies gebond5 #bba aan enige w]kelike0 /( ( natuurwettelikheid1 integ5deel jui/ tot het welli*t enig w]kelike1 tot het zk] enig k5b>e w]kelike v]hev5 is6 ,da>om behoeft ge5 ideali/ zijn intellektueel gewet5 geweld aan te do5 door indet]m9isme om aan het fatalisme te ontkom5 7gelijk reali/5 als ,pr(4 ,bru9+7 en da>om is dan ook ge5 enkel krities ideali/1 zov] ik weet1 psy*ologies indet]m9i/4 #bbb ,dat is e5 heugelik resultaat te me] van de kritiek6 ,en ,pr(4 ,bru9+'s r$5]+ 7ib473 ,hebb5 wij1 na> de grondg$a*te van psy*is* monisme1 aan te nem51 dat de wa>g5om5--door d5 ideal5 ,beoba*t]' wa> te nem5--h]s5process51 die1 zooals er uitdrukkelijk wordt bijgevoegd dur*wegs d5 me*anis*5 ,gesetz5 si* unt]ordn5'1 e5v\dig de eig5a>dige vorm zijn1 wa>9 het 9 iem& plaats grijp5d psy*is* proces zi* 9 het bewu/zijn van d5 wa>nem] voordoet1 dan ligt da>9 onmiddellijk opgeslot51 dat dit psy*is* proces zelf volg5s de wett5 d] me*anica v]loopt0 is e5 r$5]+ van hetzelfde k5ni/heoreties gehalte als deze z\ zijn3 ,hebb5 wij1 na> de grondg$a*te van psy*ies monisme1 aan te nem51 dat de wa>g5om5 h]s5process51 die1 zoals er uitdrukkelik worde bijgevoegd1 geheel en al /(felik zijn en 9 de ruimte blijv51 e5v\dig de eig5a>dige vorm zijn1 wa>9 het 9 iem& plaats grijp5d psy*ies proces zi* 9 het bewu/zijn van de wa>nem] voordoet1 dan ligt da>9 onmiddellik opgeslot51 dat dit psy*ies proces zelf geheel en al /(felik is en 9 de ruimte zi* afspeelt06 ,ge5 wond] voorwa>1 dat de /]k/e1 de pr9cipieel/e teg5/&]s van elke m9d-/uff-!orie1 van elke mat]ialis]5de associatie-psy*ologie4444 de krities-ideali/iese p>alleli/5 zijn1 hoe monadologies zij dan ook veelal mog5 d5k54 ,en no* voor ,kant 7na> wij bov5 zag51 bl4 #bjd7 no* voor enig niet-reali/ geldt teg5 de le]1 die de h]s5process5 voor pha5ome5 van het zielelev5 h\dt1 het bezwa> 7van reali/5 als ,busse en ,be*]7 van de sam5ge/eldheid1 de atomi/iese /ruktuur #bbc d] mat]ie1 van de ,vielheit abtr5nb>]1 selb/ndig] mat]iell] ,teile0 7,be*]1 ,gehirn und ,seele1 p4 #ceg7 teg5ov] de nheid ( de cont9uteit van het reale4 ,want niet alle5 kan de ne cont9u v]lop5de w]kelikheid ha> vele vel]lei diskrete /ati/iek5 hebb51 niet alle5 heeft de g$a*te die n en ondeelba> is ha> vele ges*eid5 klank5 9 de taal en ha> nog talrijk] abtr5nb>e01 selb/ndige0 lett]s 9 het s*rift1 ma> bov5di5 is ook het gee/eslev51 de m5selike ziel b4v41 niet n en ondeelba> als e5 meetkundig punt ( als het dogmatiese ziel$+ van het oude duali/iese spiritualisme01 ma>--onv]s*illig ( aktuali/ies dan wel sub/antiali/ies g$a*t--9 elk geval e5 produkt van hond]d- en duiz5dv\dige gee/elike syn!se01 die wel ge5 sam5-/ell+1 ma> to* e5 v]smelt+01 e5 nword+ ond]/elt van wat e5 veelheid te vor5 0 en zelfs als elem5t0 ( factor0 tot &] zielsv]b&1 &]e individualiteit kan hebb5 behoord4 ,z alle5 zijn meta-physies1 psy*i/ies1 geboorte1 erfelikheid en bevru*t+ 7nword+ van twee individuele gee/elike kiemw]eld51 de sub/rata van sp]matozon en eicel71 het /]v5 als ont-b9d+ en die ondoorgrondelike assimilatie-process5 d] vo$+ altans enig]mate te begrijp5 #bbd1 t]wijl b4v4 nog ,busse z[el als ,lotze 9 het begriploos creatianisme zijn blijv5 /ek54 ,we mog5 nu de lez] v]zoek51 de kritiese slotsom aanga&e het p>allelisme zelf op te mak5 en die te v]gelijk5 met ,busse's ,gesamt]gebnis d] helaas niet 9 k5ni/heoretiese z9 kritis*5 ,unt]su*ung des psy*o-physis*5 ,p>allelismus0 7p4 #cgh_/i7 en da>mee afs*eid nem5 van ,busse's boek1 het be/e1 grondig/e1 dat er t5 gun/e d] ov]gangsle]1 d] ,we*selwirkung0 en teg5 de sam5gangsle] ges*rev5 is4 ,e] ik nu tot slot nog zal lat5 zi51 wat er wa> is van de ,v]zo5+0 tuss5 beide1 die 9 het jong/e wet5s*appelike w]k ov] li*aam en gee/1 ,be*]'s ,gehirn und ,seele1 aan de orde wordt ge/eld1 neem ik nog ev5 de uitgegev5 en h]drukte r$e ond] h&5 van ,pr(4 ,dr4 ,c>l ,/umpf ov] ,leib und ,seele1 wa>mee hij als voorzitt] het int]nationale congres voor psy*ologie te ,mn*5 9 #ahif 7en heel wat twi/ges*rijf7 geop5d heeft en die v]mo$elik aan ha> common-s5se-realisme soortgelijke twe$]angs-b]oemdheid te dank5 heeft als ,du ,bois-,reymond's mat]iali/iese ignorabimus-r$e4 ,aanleid+ is mij het feit1 dat ,/umpf's r$e t5 onz5t b4v4 v]taald is opg5om5 9 ,mr4 ,levy's ,indet]m9isme0 en ha> we]klank tans nog v9dt 9 de ,zuiv]e ,r$e0 van ,pr(4 ,boll&4 #bbe ,ook ,/umpf dan gaat het p>allelisme be/rijd54 ,ma> het ongeluk wil1 dat deze typiese reali/1 wi5s missli*e ,frage0 wij re$s bov5 op bl4 #bai beantwoord hebb51 van het p>allelisme sle*ts twee reali/iese vorm5 k5t #bbf 7p4 #ai71 nl4 #ao3 het epipha5om5ali/ies psy*o-physies mat]ialisme en #bo3 de duali/iese le]1 dat au* das ,psy*is*e0 e5 eig5 geslot5 causale reeks vormt 7dat is voor zijn reali/ies d5k5 ,panpsy*ismus0--het e*te kritiese psy*isme1 wa>voor alln het psy*iese w]kelik en causaal is1 be/aat voor hem niet e5s74 ,zo is het dus volkom5 v]kla>ba> 7nl4 uit gebrek aan kritiek en begrip71 dat hij moet getuig5 7p4 #ba73 ,ab] i* kann 9 d] ,p>allelittslehre b]haupt /att des gepries55 ,monismus nur e95 ,dualismus f9d51 wie er krass] no* niemals aufgetret5 i/4 ,die ,unglei*>tigkeit d] ,gebiete i/ beibehalt51 die ,we*selwirkung geleugnet1 von d] e9heitli*5 ,sub/anz1 die ohn$ies nur e9 ,s*e9behelf w>1 i/ ni*t mehr die ,r$e1 und s ers*e9t au* das ,p>allellauf5 d] zwei ,welt5 unfassli*] als selb/ na* d] v]ruf55 ,lehre d] ,geul9cx und ,malebran*e40 ,hoe unfassli* die p>alleliteit 9 wa>heid is1 zal bov5 wel geblek5 zijn4 ,zur ,sa*e selb/ mss5 wir uns die ,frage vorleg51 ob ni*t die ,konsequ5z d] ,natur=s*ung1 insbesond]e d] ,entwicklungslehre1 selb/ w5n wir die ,philosophie beiseite lass5 ne51 dan niet61 dah9 drngt1 die ,welt 9 all5 ihr5 ,teil5 als e9 kausal zusamm5hng5des ,ganzes aufzufass51 wor9 j$es ,wirkli*e se9e ,arbeit lei/et1 ke9es von d] allgeme95 ,we*selwirkung ausges*loss5 i/2 und--w5n dies j$] bejah5 wird jui/1 all]e]/ en op go$e grond de criticus6--die &]e ,frage1 ob die ,grnde1 na* d55 die gesamte ,welt des ,psy*is*5 n4b46 von d] ,wirkli*keit 9 diesem ,s9ne od] von d] allgeme95 ,we*selwirkung ausges*loss5 se9 soll1 s zw+5d s9d1 wie sie viel5 ers*e9540 7p4 #ba_/b74 ,dat het jui/ die gesamte ,welt des ,physis*5 is1 die von d] ,wirkli*keit 9 diesem ,s9ne od] von d] allgeme95 ,we*selwirkung0 moet uitgeslot5 zijn--ontgaat e5 ,/umpf 7als /raks e5 ,boll&7 natuurlik volkom54 ,ook ov] de het]og5eteit ore]t nu ,/umpf1 die1 na> wij op bl4 #bbe gezi5 hebb51 zo m9 als enig mat]iali/ teg5 het ont/aan van gee/ uit /( bezwa> z\ hebb5 ( wet51 als volgt3 ,die ,unglei*>tigkeit wird na* d5 ,unt]su*ung5 ,humes ke9 ,e9si*tig] mehr als ern/haftes ,argum5t gelt5 lass5 zolang hij reali/ blijft4 ,ursa*e und ,wirkung brau*5 ni*t glei*>tig zu se94 ,nur die ,erfahrung kann lehr51 0 als ,ursa*e und ,wirkung zu e9&] gehrt4 ,am w5ig/5 sollte d]j5ige die ,we*selwirkung des ,het]og55 bean/&51 d] se9e sub/anzielle ,e9heit lehrt3 d5n die sub/anzielle ,v]b9dung d] beid5 ,welt5 soll do* e9e no* innig]e se9 als die bloss kausale40--,dat ind]daad de v]h\d+ van grond en pha5ome5 nog innig]0 is1 dan die bloss kausale0 7imm]s het reale hoeft niet e5s feitelik 9 e5 bepaald geval causaal te zijn om to* zijn bepaald1 d5kbeeldig1 pha5ome5 te hebb57 en dat de ,we*selwirkung niettem9 onmogelik en ond5kba> blijft1 behoev5 wij er tans nog n woord aan te v]spill58 ,/umpf's v]nuftige pog+5 om dan het psy*iese causaal te mak5 9 de natuurreeks kunn5 wij met het /ilzwijg5 dat ze voor ons v]di55 voorbijgaan4 ,e]/ op bl4 #bi_/ca wordt ook enige reali/iese rhetoriek gewijd aan d] sog5annte ideali/is*e1 bess] psy*i/is*e ,monismus1 d] si* glei*falls als e9e b]w9dung od] h"h ,fassung d] alt5 ,p>allelittslehre gibt01 ma> hem toes*ijnt1 9 ,wahrheit ni*t b] die ,s*wi]igkeit5 h9auszufhr51 sond]n nur d>b] h9wegzutus*5401 rhetoriek van het volg5d allooi 7ik geef al wat ,/umpf er teg5 9 te br5g5 heeft73 ,nun sollte man d5k53 da1 wo ,kausalitt i/1 i/ au* ,realitt2 und solange wir ni*t im/&e s9d1 das ,fallgesetz als ,gesetz von ,will5/tigkeit5 zu v]/eh5 und an beoba*tb>5 ,will5/tigkeit5 zu v]ifizi]51 solange muss es eb5 als ,gesetz e9] ni*tpsy*is*5 ,realitt angeseh5 w]d54 ,ab] lass5 wir diese ,b$5k54 ,0 i/ d5n eig5tli* fr die ,beseitigung des bs5 ,dualismus gewonn51 w5n man die physis*5 ,d+e als blosse ,ers*e9ung5 def9i]t8 ,kann man das ,krp]li*e dadur* b]haupt wegdekreti]58 ,s9d ,ers*e9ung5 e9 absolutes ,ni*ts1 s9d ,ausdehnung1 ,ge/alt1 ,f>be nun wirkli* ganz aus d] ,welt v]s*wund58 ,w5n ni*t1 wo bleibt d] ,monismus8 ,und wird ni*t au* g]ade die ,v]s*i$5heit und d] ,geg5satz1 indem man sie als ,ers*e9ung5 mit dem ,wes5 kontra/i]t1 er/ re*t betont8 ,und s9d wir 8 uns1 aufri*tig gespro*51 b] das ,v]hltnis jetzt kl>] wie vorh]8 ,w>um muss d5n das ,wes5 b]haupt ers*e95 und s v]s*i$5 von si* selb/ ers*e958 ,mir w5ig/5s bleibt es unfassb>1 wie gei/rei*e 6 ,mnn] nur e95 ,aug5blick si* d>b] tus*5 knn51 dass mit sol*5 ,r$ew5dung5 das ,problem1 wel*es man damit 6 wegzus*aff5 me9t1 er/ anfngt1 und dass sie1 selb/ als ,r$ew5dung5 betra*tet1 e95 ,rcks*ritt geg5 die fru*tb>5 ,frage/ellung5 b$eut51 zu d55 wir 9 dies] ,angeleg5heit von &]n ,/&punkt5 aus b]eits gefhrt s9d3 weil sie eb5 v]leit51 si* bei d] bequem5 voor u to* te moeilike ,di/9ktion ,wes5--,ers*e9ung zu b]uhig5 und das ,v]hltnis d] beid5 zu e9&] als etwas ,bekanntes1 dur* si* ,kl>es1 ke9] 6 ,errt]ung ,b$rftiges h9zunehm540 #bbg ,elk nad] comm5ta> z\ g]+s*att+ van mijn lez]s zijn--sle*ts wil ik u tans nog van ,/umpf's r$e de ,n$]l&se e*o lat5 hor5 uit ,pr(4 ,boll&'s ,zuiv]e ,r$e0 7p4 #dca_/c73 ,k9d]lijk is ook de !orie van de psy*o-physis*e ev5wijdigheid'1 wa>9 op grond van het zoog5oemde axioom d] geslot5e natuurcausaliteit zie bov5 bl4 #bje e5e natuurlijk gee/elijke en gee/elijk natuurlijke w$]ke]igheid van w]k+ wordt v]loo*5d2 dit p>allelisme' voorond]/elt e5e me*ani/is* atomi/is*e w]eldopvatt+ zolang m5 vr de k5nisle] /aat--niet als m5 er a*t]0 is1 door onz5 l&g5oot ,heymans o4a4 o4a46 wel e5s 9 uit]/ b$5kelijk kl9k5de z9n5 begun/igd alln na> ,pr(4 ,boll& c4s4' grove misvatt+ en tot op h$5 nog altoos uitdrukkelijk te v]loo*55 e5 onwa>heid2 heel ,heymans' wijsbege]te1 niet alle5 zijn groot k5ni/heoreties ho(dw]k1 ma> speciaal zijn ,e9fhrung is e5 uitdrukkelike v]loo*5+ niet alle51 ma> de kritiese we]legg+ bov5di54444 edo* natuurlik uitsluit5d voor wie begrip heeft om te begrijp50 en voor wie d]halve zulk e5 uitdrukkelike0 v]loo*5+ ev5 bela*elik als ov]bodig z\ zijn1 t]wijl de &]54444 ru/ig mog5 doorgaan1 ,heymans te er5 met hun smaad4 ,intuss*5 laat deze de /(felijke reeks alle5 geld5 als subjectief 6 ideele v]s*ijnsel5 9 bewu/h$5 en hij bes*\wt het tweev\d d] ev5wijdigh$5 als e55 s*ijn 61 wa>bov5 e5 univ]seel bewu/zijn integ5deel1 i$] begrijp]6 z\de v]hev5 zijn2 hoewel hij zelf van zijn psy*is* monisme1 zijne zielige boll&s-holl&s ale5heidsle]1 spreekt1 is zijne metaphysica op grondslag d] ond]v9d+' dus e5 univ]seel bewu/zijnsspiritualisme1 wa>9 hij de ev5wijdigh$5 laat geld5 als e55 s*ijn voor--,god' dat deze god s*ijn z[el als deze s*ijn god sle*ts op ,pr(4 ,boll&'s dogmatiese waan en inbeeld+0 b]u/1 begrijpt nu na mijn kritiek hoop ik elk van mijn lez]s4 ,e5 beletsel voor e5 m9d]' dan univ]seel bewu/zijn1 ook zond] ond]grond van ond]v9d+ het /ijve i4p4v4 slappe8 psy*o-physis*e p>allelisme voor waan en inbeeld+ te h\d51 is die 8 !orie van onz5 proefond]v9delijk5 zielkundige #bbh niet voor wie er niet bij kan4 ,9 e5e op5+sr$e voor het psy*ologis*e congres van #ahif heeft ,c>l ,/umpf de zielig-natuurlijke 7( natuurlijk-zielige7 ev5wijdigheidsle]' t]e*t cf46 als e5 dualisme'1 e5e le] van tweespalt gequalifice]d1 die onbegrijpelijk] blijft dan zelfs het oude onv]held]de occasionalisme1 wa>9 voor het ob- en subjectieve corresponde]5 de alma*tige ,god aansprakelijk w]d ge/eld1 en hij heeft gewez5 op de noodzakelijkheid1 d5 sam5hang d] w]eld precies6 9 all5 deele' te erk5n5 als e5e algeme5e w$]ke]igheid van w]kzaamheid1 wa>van ook het psy*is*e zie bij ,/umpf6 niet is uitgeslot540 ,zuiv]e ,r$e0 v]volgt op bl4 #dcc3 de psy*o-physis*e p>alleli/5' ( zielig natuurlijke ev5wijdigheidsmann5 voeg5 da>aan aan de ondoorda*!id0 van de me*ani/is*e opvatt+ van w>mte niet als w>mte ma> als beweg+02 ondoorda*t is hi] alle5 dat boll&se niet als--ma> als0 dan de ondoorda*!id toe1 omzett+' van w>mte 9 beweg+ natuurlijk1 do* v]ke]+ ( omke]+ van w5s*5 9 beweg+5 onmogelijk te a*t5 natuurlik onmogelik1 ma> we] alln voor voldo5de k5nisle]begrip1 ev5 onmogelik als de v]k]+ van li*tbronn5 9 hun eig5 s*aduwbeeld5 (1 zuiv]d] nog1 van tijdvakk5 9 hun eig5 ja>tall564 ,ma> ko/elik1 dit ma>06 de w]kelijkheid zelve en als zoodanig is me] dan w]keloo%eid o uil 9 ,a!ne1 zij is als zoodanig de w]kzaamheid zelve1 en w]kzaam zijn is v]ke]51 omke]5 ( omzett5 betrekkelik61 hetzij m5 dit begrijpelijk v9dt ( niet40 ,ma>4444 dat jui/ tot deze w]kelike w]kzaamheid van w]kzame w]kelikheid4444 de natuur1 de physiese kosmos1 niet behoort dan voor kritiekloos dogmatisme1 dat is jui/ het voorond]/eld inzi*t d] kritiek1 wa>door zij alle zuiv]e r$]ijk]ij1 't zij die van de duitse ,pr(4 ,/umpf ( van de n$]l&se ,pr(4 ,boll&1 te bov5 is4 ,en het blijkt nu e5maal ,pr(4 ,boll&'s noodlot1 dat hij zelf n]g5s zielig] is1 9 de w>e z9 des woords1 dan wa> hij teg5 ,heymans en di5s zog5oemde zieligheid0 zi* ke]t en te ke] gaat4 ,en nu nog ,pr(4 ,eri* ,be*]'s ,gehirn und ,seele0 en zijn ,v]shnung von ,p>allelismus und ,we*selwirkung%ypo!se04 ,dit le]rijk boek to* bewij/ ons 9 elk geval n d+--dat m5 ov] heel de wet5s*ap d] h]s5physiologie van onze tijd kan bes*ikk5 7indi5 altans die k5nis e5s leb5dig5 und wirr5 ,me9ungskampfes01 die v]zamel+ van jamm]lik-we9ig zk]e feit5 en exp]im5t5 en erb>melik-veel me] ( m9d] int]essante1 aannemelike1 mogelike1 d5kb>e duid+51 opvatt+51 m5+51 voor/ell+51 bes*\w+51 ond]/ell+51 !orien en /elsels #bbi re$s wet5s*ap mag het57 en to* nog a*t]blijv5 bij begrip en inzi*t t5 aanzi5 van wel en niet mogelike v]h\d+ tuss5 h]s55 en gee/1 voor me] dan e5 eeuw zond] die h]s5physiologie door ,kant al b]eikt4 ,z ov]weg5d1 zo albehe]s5d is t5 deze de mat]ie-kritiek4 ,9 het #c;e deel nu1 ,das ,leib-,seele-,problem0 7#cbh-cif2 zie ov] #a en #b de laat/e noot7 lez5 wij aanga&e de het]og5eteit tuss5 li*aam en gee/ op bl4 #cfe3 ,da wird im ,ans*luss an alte metaphysis*-erk5ntni/heoretis*e ,vor/ellung5 gesagt1 ,seelis*es und ,krp]li*es knnt5 ni*t aufe9&] wirk51 weil sie s vllig v]s*i$5 sei54 ,dies zu ,desc>tes' ,zeit5 gewi*tige ,argum5t i/ freili* 9 uns]5 ,tag5 zurckgetret52 das hngt mit dem ,w&el d] ,kausalauffassung zusamm540 ,volkom5 jui/--zolang de mat]ie e5 reale blijft4 ,ma> als ,be*] op p4 #cff dan vraagt3 ,w] sagt uns1 dass dageg5 ,seelis*es und ,krp]li*es weg5 ihr] ,v]s*i$5heit ni*t aufe9&]wirk5 knn51 wo wir geg5seitige ,bee9flussung v]s*i$5] ,realitt5 do* son/ b]all seh58 ,nur die ,erfahrung knnte uns belehr51 dass zwis*5 ,seelis*em und ,krp]li*em e9 ,wirkungszusamm5hang unmgli* i/401 dan moet het antwoord luid53 ,de k5niskritiek1 die ons le]t1 dat en wa>om het li*amelike niet tot de ,realitt50 behoort1 dat en wa>om e9ordn50 van das ,seelis*e0 9 d5 ,naturzusamm5hang0 7p4 #chj7 ev5 onnodig als onmogelik en ond5kba> is1 gelijk diezelfde k5niskritiek de onmogelikheid le]t van ,be*]'s ,mgli*keit e9es ,zusamm5wirk5s krp]li*] und seelis*] ,faktor5 im ,gehirn0 7#cbg7 en w$]om de k5niskritiek het als e5 illusie van ,be*] moet k5s*ets51 als hij me5t 7#cff73 ,wird e9e spirituali/is*e ,deutung d] physis*5 ,ers*e9ung5 an]kannt1 s komm5 si* d] p>alleli/is*e ,monismus und die ,we*selwirkungslehre s nahe1 dass e9e ,ausshnung d] ,gegn] ni*t unmgli* ers*e9t40 ,van die ,v]shnung von ,p>allelismus und ,we*selwirkung%ypo!se0 to* kan ge5 sprake zijn--zolang w$]k]ige causaliteit1 ,we*selwirkung1 tuss5 gee/ en /( onmogelik blijft4 ,ja--als de ,we*selwirkungslehre0 deze z\ lat5 vall54444 als zij die ,mat]ie spirituali/is* deutet0 en dus ha> ,we*selwirkung tuss5 gee/ en /( v]vangt door die tuss5 gee/ en het on/(felik reale d] /(1 als zij gaat zegg5 7#cfg73 ,das uns bekannte ,seel5leb5 /eht4444 9 ,kausalbeziehung zu j5em ,seelis*51 das ni*t 9 uns]em ,bewus/se9 gegeb5 i/1 das physis*5 ,ers*e9ung5 zugrunde liegt40--dan is zij op hetzelfde og5blik1 niet het p>allelisme g5ad]d1 ma>4444 p>allelisme geword56 ,en zelfs al neemt gij nu1 zuiv] dogmaties1 mat]ielle 8 ,d+e-an-si*01 ,atome-an-si*0 aan 7#cgc7 #bcj en ,we*selwirkung tuss5 deze en ons zielelev5 7#cgd71 dan ng h\dt ge e5 zuiv] p>allelisme t4a4v4 zielelev5 en /( 7die ge5 ,d+-an-si*1 ma> ,ers*e9ung0 is4444 en blijft71 t5zij ge de natuurwet5s*appelike /(0 zelf voor dat ,d+-an-si* h\dt1 ma> dan zijt ge w$]om zuiv] reali/ies ov]gangsman1 causali/1 ,we*selwirkung/heoretik]4 ,en da> dit wel uw b$oel+ zal zijn 7vgk4 de laat/e noot71 /aat dan ind]daad uw ,auffassung d] ,we*selwirkungslehre wohl nh] als dem ,p>allelismus40 ,s*rijft gij e*t] 7#cgd_/e73 ,mit d5 mat]iell5 ,d+5-an-si*1 dem ,seel5leb51 und d5 9 diesem en?alt55 ,s9neswahrnehmung5 e9es ,teiles d] mat]iell5 ,d+e-an-si* komm5 wir 9 d] ,wiss5s*aft dur*weg aus40 en me5t gij3 ,/att von e9] ,v]shnung des ,p>allelismus mit d] ,we*selwirkungslehre knnte man also viellei*t bess] von e9] b]fhrung des er/]5 9 die letzt]e spre*5401 dan v]geet gij tweerlei3 #ao3 ,we*selwirkung wordt niet1 wordt nooit be/r$5 door enig krities p>alleli/ 7na> ook ,erh>dt waant 9 zijn ,psy*o-physis*] ,p>allelismus und erk5ntni/heoretis*] ,idealismus07 tuss5 gee/ en het on/(felik reale d] /(1 ma> uitsluit5d tuss5 gee/ en /(4 #bo3 ,ge5 wet5s*ap1 all]m9/ natuurwet5s*ap ( physiologie1 bekreunt zi* om uw dogmatiese mat]ielle ,d+e-an-si*04 ,natuurwet5s*ap bemoeit zi* uitsluit5d met de natuur1 d4w4z4 met de mat]ie1 het pha5ome51 de wa>neemb>e w]eld zelf en niet1 nooit ( n]g5s met ha> onwa>neemba> reale ( sub/raat4 ,,besluit4 ,hi]mee is dan de taak1 die ik mij met ,k5nisle] contra ,mat]ie-realisme0 als ,bijdrage tot ,kritiek0 en ,kant-begrip ge/eld heb1 t5 e9de gebra*t en heb ik de bel(t5 van de ,voorr$e na> v]mog5 v]vuld4 ,kritiek0 is al z dikwels voorgezegd 7en nagezegd74444 zond] resultaat1 dat ik e5s gepoogd heb1 tegelijk]tijd kritiek0 voor te do51 dus te gev51 inzond]heid ook 9 de ,opm]k+51 la critique en action4 ,al 0 die la/ mijn lu/1 da>door heb ik me] dan mij lief 01 na> inh\d en /ijl1 moet5 s*oolmee/]5--hi] doc]5d en corrig]5d da>--tot v]ontwa>dig+ van die specialiteit51 die ge p]soonlik bel$igt 9 hun le]--en tot g]+s*att+ van die hog]e middelmatigheid1 die sle*ts respekte]t1 wat ha> begrip te bov5 gaat en allang en bet] wi/1 wat ge ha> le]t4 #bca ,ma> da>door mag ik hop51 voor m5ige5 begrijpelik te hebb5 gemaakt1 wat hem tot dusv] onbegrijpba> 0 voorgekom54 ,om te begrijp5 zal de lez] ook hi] nog de moeite van a&a*tige /udie1 van eig5 nad5k5 zi* moet5 getroo/51 ma> da>voor zal hem dan ook 9 betrekkelik korte tijd de vru*t t5 deel kunn5 vall5 van die &]e moeite1 wa>aan de s*rijv] zelf tal van zijn be/e j>5 met graagte gegev5 heeft4 ,m5 kan met de k5nisle]problem51 als met alles1 zijn spel drijv54 ,ma> alle5 wie er mee gewor/eld en voor zijn deel ov]wonn5 heeft1 g5iet het voorre*t ook &]5 ov] hun zelfde moeilikh$5 he5 te kunn5 help54 ,en altijd zull5 er blijv51 voor wie die moeilikh$5 onov]komelik zijn4 ,ma> het is1 na> ,kant's woord uit de ,e9leitung van zijn ,prolegom5a ook eb5 ni*t ntig1 dass j$]mann ,metaphysik /udi]e01 9 de wet5s*appelike z9 d] kritiek4 ,want van de kun/ moge de bek5de v]sregel geld53 ,la critique e/ aise et l'art e/ difficile0--9 metaphysicis geldt veele] omgeke]d3 ,e/ difficile la critique et l'art ais04 ,en wanne] ik nu zie1 welke nooit-v]mo$e ze]- en hooggele]de1 wel- en ze]-e]wa>de misvatt+5 e5 kri/alheld] d5k] en s*rijv] als ,heymans nog te v]dur5 krijgt1 dan moet ik wel zond] valse bes*eid5heid me] blaam ( l( dan begrip v]wa*t5 en de mee/e voldo5+ zoek5 9 die /ille dank ( ondank1 die mij deels 9 't geheel niet1 deels uit de feitelike resultat5 zal blijk51 uit wat de toekom/ t5 onz5t 9 philosophicis zal oplev]51 uit wat er voortaan zal word5 g$a*t en g$rukt en inzond]heid4444 niet me] g$rukt4 ,da>aan zal ik m]k51 ( mij de kritiese orint]+ van mijn lez]s1 zoals ik mij die blijk5s de ,voorr$e heb voorge/eld1 al dan niet1 me] ( m9d] gelukt is4 ,want n d+ zal wel voor i$] geblek5 zijn3 de kritiek laat niet alles beim alt50 7,mess]1 ,/umpf7--zij s*ept e5 ,umw]tung d] ,w]te van filos(5 en filos(em54 ,dass sie1 als blosse ,speculation1 mehr dazu di5t1 ,irr?m] abzuhalt51 als ,erk5ntniss zu erweit]n1 ?ut ihrem ,w]! ke95 ,abbru*1 sond]n gibt ihr vielmehr ,wrde und ,anseh5 dur* das ,c5soramt1 wel*es die allgeme9e ,ordnung und ,e9tra*t1 ja d5 ,wohl/& des wiss5s*aftli*5 geme95 ,wes5s si*]t0 zegt ,kant's idealisme t]e*t 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fda74 ,zo is dan de ,kritiek0 en ha> dogmadod5de1 dogmavrije me?ode1 door ,oudheid no* ,middeleeuw5 no*1 zov] wij wet51 door ,oo/]se ,wij%eid b]eikt1 grond en glorie van de nieuwe wijsbege]te--en behoort ha> ov]w9n+ van het dogmatisme als zodanig en van het mat]ie-realisme 9 't biezond]1 tot de hoog/e intellektuele zeg5+51 die e5 m5s deela*tig kan word54 ,dies zij mijn besluit1 wat heel dit w]k getuig5 moge3 ,wilt gij wa>heid en kla>heid1 zoek e]/ de k5nisle] en ha> kritiek--en al het &]e zal u toegeworp5 word54 ,,e9de4 ,,opm]k+5 ,,tot ,,toeli*t+ ,,en ,,beve/ig+4 #bcb ,du *oc des op9ions jaillit la vrit40 #a 3 p4 #aa4 ,voor de teg5/ell+ v]gelijke m5 ,hegel1 ,kl4 ,logik1 p4 #ccc3 ,im ,vorbeigeh5 kann bem]kt w]d51 dass es e9 sond]b>] ,e9fall ,kants w>1 zu behaupt51 die ,def9ition d] g]ad5 ,l9ie1 dass sie d] krze/e ,weg zwis*5 zwei ,punkt5 sei1 sei e9 syn!tis*] ,satz1 d5n me9 ,begriff vom ,g]ad5 en?alte ni*ts von ,grsse1 sond]n nur e9e ,qualitt4 ,9 diesem ,s9ne i/ j$e ,def9ition e9 syn!tis*] ,satz0 444 ,dass ab] j5e ,def9ition analytis* i/1 erhellt lei*t1 indem die g]ade ,l9ie si* auf die ,e9fa*heit d] ,ri*tung r$uci]t1 die ,e9fa*heit ab] 9 ,beziehung auf ,m5ge g5omm5 die ,be/immung d] g]+/5 ,m5ge1 hi] des krze/5 ,weges1 giebt40 ,9 't voorbijgaan 444 demon/re]t zi* hi] de ,v]loss] d] ,g$a*te0 zelf 444 aan ,kant4 ,vgk4 ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #eeg3 ,die ,grndli*keit d] ,ma!matik b]uht auf ,def9ition51 ,axiom51 ,demon/ration54 ,i* w]de mi* damit begng51 zu zeig53 dass ke9es dies] ,/cke 9 dem ,s9ne1 d>9 sie d] ,ma!matik] nimmt1 von d] ,philosophie knne gelei/et1 no* na*geahmet w]d51 dass d] ,messkn/l]1 na* se9] ,me?ode1 9 d] ,philosophie ni*ts als ,k>t5gebude zu ,/&e br+e1 d] ,philosoph na* d] se9ig5 9 dem ,an!il d] ,ma!matik nur e9 ,ges*wtz erreg5 knne1 wiewol eb5 d>9 ,philosophie be/eht1 se9e ,gr5z5 zu k5n50444 ,zelfs de ,hegeliaan ,j4 ,hut*ison ,/irl+ moet ,kant teg5ov] ,hegel t5 deze gelijk gev51 ,:at is ,?\ght80 7#aijj71 p4 #aid3 ,nev]!less1 ! tru? is r ) ,kant0444 ,vgk4 v]d] ,opm4 #de4 #b 3 p4 #ab4 ,niem& m9d] dan ,helmholtz zelf me5de door zijn ond]zoek+5 tev5s ,kant we]legd te hebb5444 ook nd]e dan de ,euklidiese meetkunde bleek d5kba> en zelfs444 voor/elba>6 ,moe/ dus niet de meetkunde e5v\dig erv>+swet5s*ap zijn8--,ze] zek] is de aans*\welikheid van niet-,euklidiese meetkunde e5 argum5t teg5 ,kant--niet e*t] teg5 de v]bet]+ en uitw]k+ van ,kant's ruimte-le] 7door ,riehl-,heymans71 volg5s welke de ruimte niet van alle z9nelike wa>nem+ als zodanig1 ma> alln van e5 speciale z91 de beweg+sz91 de vorm01 het s*ema is1--zodat de aans*\welikheid t4o4v4 de gezi*tsz91 door ,helmholtz aangevo]d1 niets me] v]mag teg5ov] de niet-voor/elba>heid d] metageometrie t4a4v4 de beweg+sz94 7,zie ,heymans' ,g4 u4 ,e4 #ei jo4 #ed74 ,w>e door ,helmholtz' vond/ de meetkunde erv>+swet5s*ap geblek51 dan _h zij van 't og5blik di] ontdekk+ af moet5 oph\d5444 wiskunde te zijn4 ,het tijdp]k van444 meetkunde-met+5 en geometriese proev50 z\ zijn aangebrok56 ,ik vrees ge5 og5blik1 dat ons huidig positief empirisme deze positieve consequ5tie zal aanva>d54 ,zelfs de grote ,o/wald1 de wiskunde-empiri/1 die 9 de ,kultur d] ,geg5w>t01 dit ma*tig encyclopa$ies w]k1 ,i 3 ,,vi 7,sy/ematis*e ,philosophie71 art4 ,naturphilosophie01 de jui/heid0 d] ,euklidiese meetkunde teg5ov] de metageometrie exp]im5teel bewez5 wil zi5 7p4 #aej3 ob die e9e od] die &]e ri*tig' i/1 kann ni*t &]s ents*i$5 w]d51 als dur* e9e entspre*5de exp]im5telle ,unt]su*ung044471 dus b4v4 ( wel alle w]kelike0 absoluut-nauwkeuriglik #ahj hebb51--zelfs hij is inconsequ5t en inexact g5oeg1 om de tot dusv] g5om5 7867 proev5444 afdo5de te noem53 ,w5n e9e ,abwei*ung vorh&5 i/1 s muss sie bei sehr gross5 ,dreieck5 am lei*te/5 zu entdeck5 se94 ,man hat bi%] ke9e gefund5 b5 trovato6 und muss somit die ,euklidis*e ,geometrie fr ri*tig halt540 ,ma> wie weet1 empiri/ies gesprok51 ( niet to* nog erg5s bij e5 enorme0 die #ahj niet volkom5 blijk5 uit te kom56 ,ik durf zelfs /ell51 dat nooit en n]g5s die #ahj precies zijn uitgekom51 gemet50 ( gevond50444 trots ,o/wald's bew]+3 ,die sog5annte absolute ,g5auigkeit d] ma!matis*5 ,gesetze i/ dah] nur e9e ,annahme1 die si* bi%] bei all5 ,prfung5 bewhrt hat40444 ,ja1 wie weet1 ( niet op e5 goeie dag #e #g erg5s e5 ietsje me] ( m9d] blijkt dan #ce6 ,want hoe ongelo(lik het kl9k5 moge1 op p4 #adg_/h wordt1 9 enkele al9ea's1 ook ev5 het empiries en syn!ties k>akt] d] rek5kunde bewez506--,heel ,o/wald's beh&el+ van deze problem5 blijft v] b5$5 het peil di] problem5 zelf1 is 9 me] dan n betek5is des woords b5$5 kritiek1 en bes*am5d voor de ,kultur d] ,geg5w>t0 9 ,duitsl& zelf1 me] dan e5 eeuw na ,kant4 ,want wat ,kant eig5lik gezo*t en gevond5 heeft1 hoe en 9 welke z9 e5 wet5s*appelik man nog anti-empiri/1 nog apriori/ kan zijn 7om niet te zegg53 moet zijn71 het ligt alles volkom5 buit5 zijn gezi*tskr+ 7vgk4 b4v4 aang4 de me*anica p4 #afj71 al wordt ,kant gemo$elik g5oemd d] s*>fs9nig/e ,philosoph1 d5 das ,deuts*e ,volk h]vorgebra*t hat04--,hi] blijkt dat e5 zgn4 natuurfiloso(01 zelfs al behoort hij tot de all]groot/51 nog lang ge5 natuur-filoso( behoeft te zijn en dat er tuss5 wet5s*appelike1 k5niskritiese1 natuurfilos(ie en natuurwet5s*ap e5 &] v]s*il be/aat1 dan dat van w5ig] und mehr ,si*]heit0 d] door e5 alles behalve exacte inductie p] ,analogies*luss0 gewonn5 naturwiss5s*aftli*5 ,aussag506 7,vgk4 ov] ,o/wald opm4 #df74 ,heeft dus de ,euclidiese meetkunde van exp]im5t]5d positivisme blijkba> we9ig geva> te du*t51 ook de spok5 van het spiritisme zull5 zi* nog lang moet5 oef55 en ontwikkel51 niet alle5 prakties1 ma> vooral ook !oreties1 e] zij de wet5s*ap zull5 nop51 h5 7( ha>87 9 e5 #d;e dim5sie0 ond] dak te br5g5 7vgk4 ,wundt1 ,d] ,spiritismus1 e9e sog5annte wiss5s*aftli*e ,frage074 ,pr(4 ,l4 ,boltzmann1 de g5iale physicus en felle me*ani/iese teg5/&] van ,o/wald's en]getisme1 de man1 die e*t] bij ongeluk ook g]oep5 is om filos(iese colleges te gev51 zij 't ook ov] ,naturphilosophie01 en die nu als e5 he]like volmaakte ,caliban op het t]re9 d] wijsg]ige problem5 rondspr+t1 die zi* zelf da> dan ook1 met zijn oude ,wid]wille1 ja ,hass geg5 die ,philosophie0 voelt als d5 ,bock zum ,grtn] gema*t01 de arme k]el1 die met4444 ,hegel is begonn5 7o onbegonn5 beg971 wi5s ,un/]n0 hem to5 na> ,s*op5hau] en ,h]b>t bra*t en zo tot onbegrep5 brokk5 ,kant1 deze ronde ,condillac d] #bj;e eeuw 7zie zijn art4 ,ueb] die ,frage na* d] objectiv5 ,exi/5z d] ,vorgnge 9 d] unbelebt5 ,natur0 van #ahig1 opg5om5 9 zijn ,populre ,s*rift501 #aije1 p4 #afb71 de naief-dogmatiese metaphysicus1 die de metaphysica e5 gei/ige ,migrne0 s*eldt1 wijl hij zelf aan de hemicrania van het mat]ialisme labore]t 7,gei/ und ,wille komplizi]te ,wirkung5 von ,teil5 d] ,mat]ie01 ,vor/ellung1 ,wille und ,selb/bewus/se9 ,entwicklungs/uf50 van physikalis*-*emis*5 ,krft5 d] ,mat]ie01 t]wijl eld]s we]1 nog op dezelfde bladzij #cif o4 c41 duali/ies1 mit j$] ,wahrnehmung1 au* mit j$] ,will5s5ts*liessung1 re9 me*anis*e ,vorgnge v]bund5 s9d07 en dan 9 metaphysiese zelfv]loo*5+ zi* v]n$]t tot de v]kl>+ van p4 #cbd3 ,i* wre d] letzte d] die vorgebra*t5 ,ansi*t5 auf/ellte1 w5n sie irg5d e9e ,gefahr fr die ,religion b]g5 wrd501 de kriticus1 die e]/ ,s*op5hau] ev5tjes afmaakt met geweldige /omp54444 9 de lu*t1 en er dan leukweg bijvoegt3 ,eb5so unhaltb> wie si* die ,s*op5hau]s*5 ,g$ank5 erwies51 s*e95 mir nun au* die d] smtli*5 &]5 ,philosoph5 9 ihrem eig5tli*5 ,k]ne1 inklusive ,kant1 zu se91 0 zu erweis5 mir freili* jetzt die ,zeit fehlt401 die ,b]keley e]t als d] ,erf9d] d] grs/5 ,n>rheit4444 die je e9 ,m5s*5hirn ausgebrtet hat1 des philosophis*5 ,idealismus1 d] die ,exi/5z d] mat]iell5 ,welt leugnet01--welnu1 deze onv]va>de ,pr(4 ,boltzmann waagt zi* ook aan k5ni/heoretiese problem51 speciaal het apriorisme 9 wiskunde en logica3 ,als beho$zaam empiri/ wil hij zelfs de rek5kunde1 al doet ze zi* ook aan hem voor als a priori ri*tig01 van tijd tot tijd e5s aan de t& voel51 e5s4444 na-rek55 7,freili*1 w5n si* e9mal e9e ,me?ode1 zu s*liess51 dur* ,jahrtaus5de erprobt und v]]bt hat1 s*e9t sie uns a priori ri*tig1 und wir knn5 (t lange mit ihr ohne praktis*e ,erprobung weit] arbeit51 z4,b4 w5n wir v]trau51 dass uns die ,re*nung ri*tiges ergibt2 alle9 e9mal muss sie dur* ,tat5 erprobt word5 se91 und von ,zeit zu ,zeit muss sie wi$] erprobt w]d540 p4 #cid_/e74 ,ov] de ruimte luidt het dan1 p4 #chh3 b]haupt w> ,s*op5hau] 9 dem1 0 er als apriori/is* bezei*nete1 ke9eswegs besond]s glckli*4 ,s bezei*nete er es als apriori/is* kl>1 dass d] ,raum drei ,ausdehnung5 hat4 ,heute wiss5 die ,=s*]1 dass a priori' e9 mehr als drei dim5sional] ,raum d5kb>1 dass au* e9 ni*t ,euklidis*] ,raum ni*t und5kb> i/40 7p4 #chh74 ,als nu zulk e5 huidig vors] ma> niet v]geet1 dat jui/ ,kant die d5kba>heid van e5 metageometrie niet alle5 re$s wi/1 ma> zelfs4444 ontdekt heeft4 ,t5 aanzi5 van de d5kwett5 moet ,kant het aldus ontgeld53 ,man kann diese ,d5kgesetze apriori/is* n5n51 weil sie dur* die vieltaus5djhrige ,erfahrung d] ,gattung dem ,individuum angebor5 s9d4 ,j$o* es s*e9t nur e9 logis*] ,s*nitz] von ,kant zu se91 dass er d>aus au* auf ihre ,unfehlb>keit 9 all5 ,fll5 s*lies/4 ,na* d] ,d>w9s*5 ,!orie i/ dies] ,s*nitz] vollkomm5 erklrli*4 ,nur das1 0 si*] w>1 hat si* v]]bt4 ,0 unri*tig w>1 i/ abge/oss5 word54 ,s erhielt5 diese ,d5kgesetze e95 d]>tig5 ,ans*e9 von ,unfehlb>keit1 dass man sog> die ,erfahrung vor ihr5 ,ri*t]/uhl /ell5 zu drf5 glaubte4 ,da sie nun apriori/is* g5annt wurd51 s*loss man1 dass alles apriori/is*e unfehlb>1 vollkomm5 sei40 enz4--7,vgk4 nog pag4 #cii1 hoe voor hem de k5ni/heor4 begripp5 eig5tli* nur le]e ,worte s9d01 wijl hem heel de ,b$eutung d] ,frage/ellung0 blijkba> ontgaat474 ,e5 al ( niet feilb>e1 m9 ( me] jui/e1 d5kwet444 dat is de nieuw/e empiri/iese ontdekk+ ( liev] uitv9d+4 ,ma> ,pr(4 ,b4 zal veel v]gev5 word52 want hij weet niet wat hij doet1 9 gnoseologicis2 en aan zulk e5 reus op eig5 gebi$ zij het wond]lik v]maak 9 potsi]like bokkesprong5 op t]ra incognita ga>ne gegund4 ,dr4 ,ri*>d ,wahle 7de/ijds1 #ahid1 privaatdoc5t voor filos(ie aan de ,univ4 te ,we552 zal als braaf s*rijv] inmiddels wel ,pr(essor zijn geword571 die z[el 9 de inh\d als 9 de titel van zijn dik boek ,das ,ganze d] ,philosophie und ihr ,ende0 de v]giss+ begaat1 zijn zgn4 filos(ie voor de filos(ie te h\d52 wi5s physiologi/ies pha5om5alisme tuss5 !ologie en physiologie1 indet]m9isme en fatalisme1 ,ext5sivismus0 en ,agno/icismus0 he5 en we] waggelt2 die 9 zijn ,abs*luss0 tot int]essante conclusies komt als de volg5de 7p4 #ecg73 ,uns]e ,kritik all] ,dat51 die viel s*rf] als die ,kant's*e se9 mus/e1 i/ das ,grab j$] ,speculation und ,hypo!se0 7lees we] me9]0 i4p4v4 j$]072 die ,kritik uns]es ,wiss5s wurde hi] weit] h9ausgefhrt1 als es von d5 kritis*e/5 ,d5k]n son/ ges*eh5 i/40 7ja1 ganz h9ausgefhrt67 en op de slotpag9a #eci3 ,i/ das1 0 hi] gebot5 wurde1 ni*ts--gut1 s i/ es alles1 0 ,m5s*5 9 dem ,/reb5 na* ,ori5ti]ung im ,ganz5 je wiss5 w]d540 7we] dat bov5g5oemd f\tje--de he] ,wahle ziet zi* voor de m5%eid ( de wijsbege]te aan2 ov]ig5s heeft hij gelijk--het is niets--en alles wat ,wahle's ooit zull5 wet5472 van zulk e5 ,ueb]-,kant v]wond]t het ons niet1 op p4 #dd te lez53 ,do* j5] ,begriff d] a prioris*5 ,raumans*auung i/ s g> ni*t fundi]t1 dass es ihm s*on zu viel ,ehre an?un heis/1 w5n man die metama!matis*5 n4b4 ,betra*tung5 geg5 ihn 9's ,treff5 fhrt40444 ,damit hatte j$o* ,kant &]seits re*t1 dass die geometris*5 ,stze irg5d etwas absolut ,d5kno?w5diges sic s9d4 ,nur 6 se9e ,auffassung und ,erklrung ihr] ,natur i/ fals*40 ,sapi5ti sat4 ,de meetkunde/ell+5 b]u/5 dan voor hem we] e5s op def9ities--van wi] onvrijheid zijn naief realisme niets beseft1 t]wijl het de meta-geometrie alle5444 physies1 niet-meetkundig1 kan begrijp51 en da>mee zijns ondanks 7zo op p4 #ea7 de ruimte-aprioriteit beve/igt4 ,zelf gaat hij de axioma's444 bewijz54 ,wie zi* da>voor int]esse]t1 zij na> het boek zelf v]wez54 ,met g5oeg5 cite] ik hi] t5 slotte ,/ell+ ,,xiv uit het proefs*rift van ,ph4 ,a4 ,kohn/amm 7#aija73 ,t]wijl ,riemann en ,helmholtz me551 dat zij de onh\dba>heid van ,kant's opvatt+ omtr5t het apriori/is* k>akt] d] geometris*e axioma's hebb5 bewez51 hebb5 zij ind]daad sle*ts de jui/heid nad] aangetoond van e5 van ,kant's premiss51 d5 syn!tis*5 a>d di] axioma's40 #c 3 p4 #ac4 ,t] wa>s*uw+ wil ik er hi] op wijz51 dat de voorbeeld51 die ,dr4 de ,h>tog geeft 9 zijn ,kant0 f\t zijn1 z[el dat uit de wiskunde het geheel is groot] dan het deel01 e5 analyties oordeel 7cf4 explicite ,kant ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #feb3 ,e9ige w5ige ,grundstze0 enz471 als 9 de natuurwet5s*ap3 i$]e w]k+ moet e5 oorzaak hebb501444 e5 analyties oordeel uit het begrip w]k+0 7v]gelijk ov] deze tautologiese =mul]+1 ook bij ,mr4 ,levy1 ,het ,indet]m9isme1 p4 #ahb1 #ahh1 ,trg]1 ,wille1 ,det]m9ismus und ,/rafre*t1 p4 #gj s4 en ,busse1 ,philosophie und ,erk5ntni/heorie1 p4 #ahg74 ,als note gaie voeg ik hi] bij1 hoe op de volg5de pag9a g5oemde ,he] ,kant corrige]t3 ,kant _h de t]m syn!ties oordeel a priori moet5 v]vang5 door de e5v\dige opm]k+1 dat w>e k5nis onz5 gezi*tskr+ aanga&e de v]s*ijnsel5 6 moet uitbreid5 en dat 8 wel algeme5 en noodzakelijk40 ,jamm]1 dat ,kant deze voorli*t+ zelf niet heeft mog5 belev52 het _h hem de moeite van 't ,kantisme bespa>d4 ,ov] ,dr4 de ,h>tog's ,kant-begrip v]gelijk pag4 #aae noot #a4 #d 3 p4 #ad4 ,als ,hegel en zijn k>remann5 aan kom5 drag5 met de teg5/ell+0 ,a en -,a1 wa>tuss5 ,a ligt1 bewijz5 zij enkel 't v]s*il tuss5 de logiese 7contradictore07 teg5/ell+ 7 ,a en niet ,a1 l9ks en niet-l9ks7 en de 7contraire07 teg5ov]/ell+5 7l9ks-re*ts1 go$-sle*t1 zw>t-wit1 oud-jong enz47 niet te kunn5 ( &]s niet te will5 begrijp54 ,zo b4v4 ,j4 ,e4 ,erdmann 7niet te v]w>r5 met de huidige ,pr(4 ,b4 ,erdmann1 ,pauls5's opvolg] 9 ,b]lijn7 9 zijn ,grundriss d] ,logik und ,metaphysik1 #ig3 ,alles i/ e9 ,entgeg5gesetztes'1 od] ,a muss entw$] ,a od] - ,a se91 t]tium non datur 7i/ nur ,s*e971 i/ e9 ,satz1 d] vllig mit dem ,satze /reitet1 dass ,a eb5 nur ,a 7d4h4 w$] no* -7 se9 solle40 ,a muss entw$] ,a od] - ,a se91 t]tium non datur0 is uitsluit5d ,hegeliaanse1 lett]lik ,hegel nagewauwelde 7,enc4 #aai7 v]vals+ d] d5kwet3 ,etwas muss entw$] ,a od] ni*t ,a se91 t4 n4 d401 e5 v]vals+1 die m5 bij ge5 enkel v]/&ig0 logicus zal v9d5 en die p\r beso9 de la cause is uitgevond54 ,v]gelijk hi]voor re$s de jui/e opm]k+ van ,l&1 ,inleid+ tot de ,wijsbege]te1 p4 #afb s4 ,ook ,pr(4 ,boll& geeft van het pr9cipium exclusi t]tii 7b4v4 ,coll4 ,log4 p4 #egb ss47 e5 valse voor/ell+1 te wet53 ,a is f ,b f ,c04 ,het v]/& neemt deze onnozelheid niet voor zijn rek5+ en de dialektiek heeft gemakkelik spel teg5 deze papi]5 vij&4 ,wa>om z\ ,a niet precies ev5 go$ ,d1 ,e1 ,f1 enz4 kunn5 zijn als ,b ( ,c1 ( ,b en ,c enz4 tegelijk 7b4v4 ,a is f ,b f ,c f ,d1 e5 ,duits lidwoord is f mannelik f vr\welik f onzijdig2 ,a is ,b en ,c en ,d3 e5 magneet heeft e5 noordpool1 e5 midd5 en e5 zuidpool78 ,9 wa>heid zegt de d5kwet dan ook niets &]s dan3 ,a is l ( niet ,b1 ( zo m5 wil3 ,a is f ,b f niet ,b4 ,van onv]s*illig welk d5kvoorw]p geldt al ( niet onv]s*illig welk gezegde4 ,al wat g$a*t kan word5 heeft elke d5kb>e eig5s*ap f wel f niet4 ,m5 kan het zelfs met n lett] afdo53 ,al wat d5kba> is 79 ,pr(4 ,b4's dialekt3 elke mogelike d5kba>heid71 is l ( niet ,a4 ,deze b$oel+ mag m5 dan g]u/ aldus =mul]53 iets is f ,a f niet ,a0 7p4 #dgf71 ma> nooit ,a is f ,a f niet ,a0 7zo laat/elik nog we] 9 ,de ,logica1 #aiaa7 en nooit ,a is f ,b f ,c04 ,dit is onv]/& en niet e5 kant van het v]/&ig d5k54 ,wat ,a is kan niet niet ,a zijn en wat niet niet ,a is moet ,a zijn4 ,alles sam5gevat 9 de ene omke]b>e v]gelijk+3 ,a niet niet ,a4 ,9 woord53 ,beve/ig+ is uitsluit+ van ontk5n+1 ontk5n+ van ontk5n+ is beve/ig+4 ,beve/ig+ en ontk5n+ kunn5 d]halve n* beide wa>1 n* beide onwa> zijn4 ,onjui/ is de uitvlu*t van ,pr(4 ,boll& 7,e5heid van ,teg5deel51 p4 #ah7 dat zi* niet 7laat7 opgev51 wa>aan contraire en contradictoire bepal+5 te ond]k5n5 zijn04 ,imm]s de laat/g5oemde aan de zuiv]e ontk5n+ zond] me]4 ,twee op zi* zelf gelijkelik positieve begripp5 vorm5 dus als zodanig nooit e5 contradictie1 b4v4 vi]kant en rond1 zw>t en wit4 ,wat dus niet vi]kant is behoeft niet rond te zijn1 al kan het niet wl vi]kant zijn4 ,( ze elk&] desniettem9 ja dan ne5 uitsluit51 kan e]/ door begripsontl$+ blijk51 na> gelang er al ( niet contradictore elem5t5 te voors*ijn kom51 hi] b4v4 hoekig en niet-hoekig1 met en zond] re*te zijd54 ,hoeze] m5 e*t] op z'n ho$e heeft te zijn voor misleid5de klank en s*ijn van contradictie1 mog5 voorbeeld5 als de volg5de ton53 e5 niet-v]&]5de v]&]+ is niet e5 we]sprek+6 7,contradictoor1 dus z9l$ig1 w>e sle*ts e5 ge5-v]&]+-zijnde v]&]+674 ,want niet-v]&]5d wordt dan g$a*t 9 de z9 van si* ni*t nd]nd1 en e5 v]&]+ behoeft niet e5 v]&]+ van v]&]+1 e5 v]&]+ 9 de twe$e ma*t te zijn2 zij kan zi*zelf gelijk blijv51 zond] enige zelfwe]sprek+ 7,voorbeeld3 e5 e5p>ige beweg+1 e5 gelijkmatig v]lop5d zi* zelf gelijk blijv5d0 proces4 ,da>teg5ov] /aat dan e5 e5p>ig v]snelde beweg+1 als v]&]+ 9 de #b;e ma*t1 als e5 gelijkelik ( niet-v]&]5d v]&]5de v]&]+4 ,volgt e5 v]snell5d v]snelde beweg+ en zo 9 inf9itum474 ,e5 v]&]+ 9 zek] opzi*t kan dus1 v]/&ig gesprok51 ze] go$ niet-v]&]+ zijn444 9 &] opzi*t3 beweg+ is als zodanig v]&]+ van plaats en kan dus niet-v]&]+ zijn van snelheid4 ,ook hi] dus ge5 ontk5n+ en beve/ig+ van hetzelfde 9 hetzelfde opzi*t04 ,gelijk]wijs is dus ook e5 niet-v]me]d]5de 7( zelfs v]m9d]5de7 v]me]d]+ ge5 contradictio 9 adjecto4 ,niets van dit alles gaat het v]/&1 het zi*zelf behe]s5d en zi* niet te buit5 ga& v]/&1 te bov54 ,ma> zo v]1 tot het inzi*t dez] niet-we]sprek+1 wil ( kan zuiv]e r$e0 niet doord5k54 ,zij is dan ook met ha> be/5dige v]&]+1 ha> vol/rekte betrekkelikheid1 ha> algem5e biezond]h$5 en biezond]e algeme5h$51 ha> veelheid bevatt5de e5heid444 v]/&ig] 7( op ha> mani] dus domm]07 dan zij zelf wel weet ( wil wet54 ,hoe r$elik en billik het v]/& beh&eld wordt door ,zuiv]e ,r$e1 toont p4 #hf 7#b;e dr4 #abf73 dat de waan1 als( nu de roos f wit f zw>t z\de moet5 blijk51 e5e onnoozelheid mag heet54444 komt aan het v]/&ige d5k5 al we] niet tot bewu/zijn40 ,z\ ,pr(4 ,b4 ind]daad van het v]/&ige d5k50 zo we9ig v]/& hebb58 ,a ,a zegt het v]/& 9 /ell5d5 trant op besli/5 toon1 alles gelijkt op4444 zi*zelf0 7p4 #hc1 #b;e dr4 #abc7 7,h]hal+ van p4 #ab1 ,e5heid van ,teg5deel574 ,dit laat/e zegt alle5 onv]/&ige zgn4 r$e0--en alle5 het v]/& begrijpt1 wat ,pr(4 ,boll& misk5t1 welke wa>heid er v]borg5 ligt a*t] de f onbewu/ f t5d5tieus onv]/&ige =mul]+ ,a ,a4 ,9 n z9netje wordt dan 7p4 #he1 #b;e dr4 #abe7 de d5kwetv]vals+ ,a is niet ,b0 gelijk ge/eld met het logiese ,a is niet niet ,a01 als de b$oel+ van het zoog54 pr9cipe d] contradictie06 ,pp4 #he-hg bevatt5 dan ook l\t] misv]/&1 dat v]/& van v]/& blijkt te miss54 ,afdo5de is p4 #ia 7#aca73 en zal nu bij slot van rek5+ de grond/ell+ van het uitgeslot5 midd5 h>5 z9 niettem9 beh\d5 9 de v]pli*t+ ,heymans1 ,wundt1 ,lipps1 ,b4 ,erdmann we]legg5 dit logica-e?icisme d] g$a*te1 om e5e niet e5hoevige e5hoevigheid1 e5e niet gele geelheid ( onnutte nuttigheid af te w]51 dan wordt het de vraag1 ( de d5kwet' zi* niet aan eig5e z9l$igheid opheft40 ,pr( ,b4 a*t hi] z9l$ig1 iets wa>van hem sle*ts de z9 ontgaat4 ,mais on f]a ce jugem5t01 zegt ,leibniz 7te wet5 que t\tes vrits id5tiques ne s]v5t de ri5071 faute d'avoir assez mdit sur ces matires04 ,die z9 is deze1 dat b$oelde wet het prius is1 de voorond]/ell+ en het fundam5t van elke r$elike gevolgtrekk+ 7v]gelijk ,ges4 und ,el4 #ai en ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #aea3 ,dah] mss5 wir au* d5 ,satz des ,wid]spru*s1 als das allgeme9e und vllig h9rei*5de ,pr9cipium all] analytis*5 ,erk5ntniss gelt5 lass5074 ,ce qui fait voir que les propositions id5tiques les plus pures et qui p>aiss5t les plus inutiles sont d'un usage considrable dans l'ab/rait et gnral2 et cela n\s peut appr5dre qu'on ne doit mpris] aucune vrit01 zegt ,leibniz 9 zijn ,n\veaux ,essais sur l',ent5dem5t1 uitg4 ,janet1 ,i1 p4 #cbh4 ,uw smal5 op het nog niet tot r$e gebra*te v]/&0 bewij/ dus sle*ts dat uw r$e0 het nog niet tot v]/& gebra*t heeft4 ,to* zi5 wij 9 ,aans*\w+ en ,v]/&0 p4 #fa erk5d1 dat heel de rek5kunde uitsluit5d op de d5kwet van de teg5/rijdigheid b]u/3 ,meetkundige wa>h$5 b]u/5 nu e5maal niet1 gelijk de getall5le]1 uitsluit5d op de d5kwet d] teg5/rijdigheid40 ,en van deze d5kwet lev]t p4 #hj de zuiv]e =mul]+3 ,a is niet non ,a04 ,de erk5n+1 zond] me]01 van de nzijdige01 v]/&ige0 d5kwettelikheid 7dus3 niet niet ,a ,a71 geeft ,pr(4 ,boll& zelf b4v4 9 no4 #aai van zijn #ajja spreuk53 ,het absoluut negatieve en het relatief positieve zijn onges*eid5 ond]s*eid52 ontk5n+ van ontk5n+ is bepaalde beve/ig+40 ,hij geeft hi] e*t] tev5s e5 sprek5de proeve van g$a*teloze klank-associatie1 wa> ontk5n+ van ontk5n+ di5/ moet do5 als4444 het absoluut negatieve06 ,klonk da> niet twee maal ontk5n+086 ,v]gelijk ook no4 #cib4 ,ev5zo ,z4 ,r4 p4 #eb 7#ib71 wa> ,negatie van negatie1 absolute negativiteit0 optre$t als id5titeit van het contraire0--dus niet van het contradictore6 ,b$5kt m5 nu1 dat id5titeit0 7e5heid07 9 ,hegeliaans dialekt gebruikt wordt 9 de z9 van3 d5kba> 7r$elik07 v]b&1 en teg5deel50 wordt g5om5 voor wat ond]l+ v]s*ilt 7,coh5 raak3 d] ,wid]spru* muss si* die ,abplattung 9 d5 ,geg5satz gefall5 lass5071 dan ziet m51 hoe zorgzaam hi] de s*ijn van contradictie gecultive]d wordt op de bodem van e5 banale v]/&igheid04 ,zo v]n$]t m5 zi* voor het geme5 begrip1 door het te bov5 te will5 gaan4 ,heel dit odi pr(anum vulgus et arceo is dialecties op zijne wijze4444 vulgusdi5/4 #e 3 p4 #ae4 ,m5 misvatte deze k5niskritiese vraag niet als e5 alogies psy*ologisme04 ,natuurlik is de b$oel+ niet3 hoe kom5 wij1 gij en ik1 psy*ologies aan dat pra$icaat1 door welke toevallige associaties enz41 ma>3 hoe kom5 wij als d5k5de1 logiese wez5s1 bij de voorwrh\d+ van deze pra$icaat/oek5n+--hoe is deze logies te re*tva>dig508 ,heel dat veelal onv]kwikkelik gehaspel ov] transc5d5talisme0 en psy*ologisme01 wa>bij m5 't ov] en we] veel me] ns is1 dan m5 zelf v]mo$t 7imm]s n* loo*55 de ern/ige anti-psy*ologi/5 de bewu/zijns-natuur all] wet5s*ap1 #bcc al zijn er vel51 die het onp]soonlik subjekt d] wet5s*ap en d] wa>heid ov] 't ho(d zi51 n* loo*55 de bezonn5 psy*ologi/50 de kritiese1 logiese en teleologiese natuur van het probleem d] erv>+071 v]valt voor het inzi*t1 dat de kritiese re*tva>dig+ en de g5etiese v]kl>+ voor elk elem5t van de wet5s*ap z\d5 sam5vall5 9 de gegev5heid van de gezo*te logiese praemiss51 die tegelijk]tijd oorzaak en re*tva>dig+ 7to]eik5de grond07 d] aan kritiek ond]worp5 ov]tuig+ ( wa>heid zijn4 ,de logiese mogelikheid0 van e5 ov]tuig+ 7i4c4 van de syn!tiese oordel5 a priori7 is tev5s g5etiese mogelikheid voor e5 logies d5k5d subjekt--en omgeke]d4 ,en zond] voorond]/eld logies subjekt v]valt--zo hi] als g9ds--het hele probleem d] wet5s*ap01 z[el het probleem d] ma!sis als dat d] inductie4 ,i$] d]halve1 voor wie deze problem5 be/aan1 weet zi* met absolute zek]heid e5 logies d5k5d subjekt4 ,hume heeft dus eig5lik re$s door zijn probleem/ell+ zelve zijn eig5 alogies1 psy*ologies antwoord1 en het empirisme1 van te vor5 we]legd4 ,kant's pr9cipile vraag/ell+3 ,hoe zijn syn!t4 oordel5 a priori mogelik80 wil dan ook 9 de grond niets &]s zegg5 dan3 ,hoe is e5 oordeel ov] wat niet gegev5 s*ijnt te kunn5 zijn 7b4v4 tijdone9digheid3 toekom/ en v]l$52 ruimte-one9digheid3 axioma van de re*te lijn7 9 ov]e5/emm+ te br5g5 met het k5nis-axioma3 dat wij niets kunn5 wet5 zond] voldo5de gegev5s4 ,kant betek5t dus niet1 na> ondeskundige empiri/5 wel moet5 wan51 de v]zak+1 ma> jui/ de h&hav+ van dit axioma4 ,heymans' vroeg]-kantiaans psy*ologisme0 /aat krities bov5 het lat]-kantiaans transc5d5talisme0 van ,die ,philosophie im ,beg9n des zwanzig/5 ,jahrhund]ts01 bov5 het normatief neo-kantisme van ,w9delb& en de zijn51 door het inzi*t1 dat alle wa>de0 fund]+ behoeft en v]krijgt1 niet door e5 rationiali/ies b$a*t sy/eem van doele9d5 7,rei* d] ,zwecke071 ma> door de w]kelikheid0 d] empiries te v9d5 wett5 van oordel5de subjectiviteit4 ,voor deze feitelike gee/eswettelikheid1 wi] ontdekk+ de taak is d] analytiese me?ode01 wa>aan het empirisme zijn empiriese we]legg+ te dank5 heeft1 v]valt de befaamde ant9omie tuss5 natuurwet en norm04 ,heymans zoekt en v9dt het ,se91 wa>op alle ,soll5 b]u/ 7i4 pl4 v4 omgeke]d1 als bij ,lotze c4s471 niet 9 het gele5de maanli*t van e5 ,platonies transc5d5t absolutum 7das ,heilige0 wa>9 de ,prludi50 zi* oploss5 ( de heilige wirk5de ,realitt01 wa> ,rick]t's ,gr5z50 op uitlop51 p4 #gcf ss471 ma> 9 de eig5 zon d] zuiv] imman5te1 transc5d5tale autonomie4 ,vgk4 ook ,dr4 ,max ,adl]1 ,kausalitt und ,teleologie im ,/reite um die ,wiss5s*aft 7,m>x-,/udi5 ,i1 pp4 #aic-dcc71 go$ pp4 #cef ss4 ov] de ,d5knotw5digkeit als ganz e9fa* e9e be/eh5de ,gesetzli*keit0 7p4 #cfj7 en ov] die ,tats*li*keit d] =mal5 ,aktionsbes*aff5heit des ,bewus/se9s0 7p4 #djj s474 #f 3 p4 #af4 ,teg5 het ,kriticisme is s9ds ,hegel 7 #aj ,kl4 ,log47 h]haaldelik aangevo]d3 het z\ de ond]nem+ zijn van wie wil l]5 zwemm5 e] hij te wat] gaat4443 wie &]s zal de r$e kritis]51 dan444 de r$e zelf1--wi] kritiek dus alle5 wa>de heeft444 als we uitgaan van de onaanta/ba>heid van de kritis]5de ,r$e4 ,zo z\d5 we aan e5 petitio pr9cipii1 e5 cirkelr$5]+ ons s*uldig mak54 ,en ov]bek5d is ,lotze's woord3 ,da mi?9 dies] ,cirkel unv]meidli* i/1 s soll man ihn re9li* begeh540 ,negamus4 ,de zaak is1 dat we niets &]s zoek5 dan e5 re*tva>dig+ van de wet5s*ap voor444 het ,=um d] ,r$e1 niet voor e5 onmogelik1 ond5kba>1 absoluut0 ,=um4 ,met e5 r$elike re*tva>dig+ van ons wet5 zijn we voore]/ volkom5 tevr$5--en we zi5 niet 91 welke z9 re*tva>dig+0 nog z\ hebb5--zond] de eis5 d] r$e4 ,aldus ,riehl en ,heymans4 ,wie het bov5m5s*elijke en vol/rekte1 dat ons ideaal blijft0 nog zoekt 7v]gelijk ,boll&1 ,tweema&4 ,tijds*r4 #ahih1 p4 #dh1 en p4 #ef3 ,voorzek]'1 zegg5 wij met ,pr(4 ,w4 ,w9delb&1 de pog+ van ,hegel is444 mislukt'071 voor hem be/aat de k5niskritiek niet4 ,ge5 wond]1 dat e5 dogmaticus als de ,he] ,*ri/ian ,pes* ,s4 ,j4 s*rijft 9 e5 artikel ov] ,uns] heilig] ka?olis*] ,glaube0 7,/imm5 aus ,m>ia-,laa* #gg3 pp4 #dgc-dij71 wa>9 na> r4 k4 opvatt+ het al ( niet r4 k4 gelov5 tot e5 kwe/ie van go$- ( kwaadwilligheid wordt gemaakt3 ,die ,ka?olik5 glaub5 also weil sie glaub5 woll58 ,all]d+s6 wie au* die ,unglubig5 ni*t glaub5 weil sie ni*t glaub5 woll50444 ,glaub5 i/ die ,erfllung e9] ,pfli*t4 ,d>um wird d] ,glaube von ,gott belohnt1 d] ,unglaube be/raft40 7nog loon ook voor 't v]vull5 van die pli*t--dus befooide gehoorzaamheid0671 ge5 wond]1 dat e5 ,jezuet als hij zijn lez]s voorh\dt3 ,0 i/ das fr e9e ,wiss5s*aft1 die alle ,errung5s*aft5 m5s*li*5 ,d5k5s und ,=s*5s vor ihr5 ,ri*t]/uhl zieht und an dem lut]nd5 ,feu] ihres ,zweifels und ihr] ,kritik prft8 ,es giebt ke9e sol*e ,wiss5s*aft40 ,eppur4446 ,op p4 #dhh /aat dan ov] ,kant3 ,er hat se9e ,anhng] 9 e9e ,skepsis h9e+efhrt1 aus d] sie trotz alles heiss5 ,bemh5s d5 ,ausweg no* ni*t wi$]gefund5 hab54 ,hi] liegt e9e grosse ,v]sndigung an d] ,wahrhaftigkeit vor1 ni*t ab] 9 d] ,auss*liessung des freiwillig5 ,zweifels geg5b] si*] v]brgt5 ,wahrheit540 ,voorwa>--1 hi] liegt e9e grosse ,v]sndigung an d] ,wahrhaftigkeit vor6 ,9 dezelfde gee/ s*rijft 9 hetzelfde tijds*rift e5 &] ,jezuet1 de he] ,kon/ant9 ,kempf1 als e5 nieuwe ,brunetire1 e]/ ov] ,d] ,bankrott d] mod]n5 ,erk5ntnislehre0 7,,vii3 #adf vv47 om v]volg5s 9 ,end/ation5 d] mod]n5 ,philosophie0 het uitvo]ig we]gegev5 ,illusionisme van ,pr(4 ,l4 ,/e9444 aan ,kant 7blijkba> e5 go$e bek5de van lez]s en s*rijv]7 9 de s*o55 te s*uiv53 ,,viii3 #bha3 ,also ,ideale1 d4h4 na* ,/e9 v]]bte ,illusion51 s9d die ,tragepfeil] und ,qu]balk5' d] mod]n5 ,weltans*auung4 ,kann man deutli*] die ,haltlosigkeit und d5 ,bankrott d]selb5 e+e/eh51 kann man si* und se9e ,wiss5s*aft mehr blami]51 als es ,/e9 tut8 ,s*w]li*4 ,wir hab5 ihn de%alb s ausfhrli* ziti]t1 weil er er/5s deutli* zeigt1 woh9 e9e konsequ5te ,weit]5twickelung d] von ,kant angebahnt5 ,philosophie fhrt4 ,d] ,kants*e ,grundsatz3 ,uns]e ,erk5ntnis ri*tet si* ni*t na* d5 ,d+51 sond]n die ,d+e ri*t5 si* na* uns]] ,erk5ntnis'1 i/ d] ,haupts*eidepunkt d] philosophis*5 ,sy/eme1 und d] ,weg1 auf d5 j5] ,grundsatz h9wei/1 fhrt unfehlb> zum jh5 ,ab/urz 9 die bod5lose ,tiefe des ,skeptizismus4 ,je weit] man von da vorans*reitet1 um s dunkl] und nebelhaft] wird alles1 s dass man s*liessli* auf alles ke9e &]e ,antwort mehr weiss als3 ,es i/ e9e ,illusion40 ,ik hoop elk van m'n lez]s altans z v] te br5g51 dat hij de illusie van dit soort wijsg]5 7wa>toe ook de t5 onz5t veel nages*rev5 gele]de ,ca?re9 behoort en speciaal ,leslie ,j4 ,walk] 9 zijn ,!ories ( ,k07 omtr5t zulk e5 ,haupts*eidepunkt0 en ,kant's ,grundsatz0 doorziet en begrijpt1 dat ,kant nooit b$oeld heeft1 zo m9 als nig mij bek5d wijsg]ig /elsel1 de dogmatiese dwaa%eid te v]kondig51 dat de w]kelikheid na> de pijp5 van onze k5nis z\ dans5 #bcd1 ma> wel de k5nis-kritiese wa>heid1 dat de natuurd+51 de objekt51 sle*ts zijn en z-zijn bij de gratie d] k5n5de subjectiviteit1--e5 inzi*t1 dat niet alle5 dez] h]5 dogmaties realisme en dualisme we]legt1 ma> jui/ ook alle natuurwet5s*appelik skepticisme en individualisme v]nietigt4 't ,is al we] ,b]keley1 bij wie zij re$s uitnem5d betoogd kunn5 v9d5 7,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #hf vv471 hoe jui/ hun dogmatiese v]dubbel+ by suppos+ a two-fold exi/5ce ( ! objects ( s5se--! "o intelligible or 9 ! m9d wij z\d5 zegg53 imman5t1 ! o!r real & )\t ! m9d0 alias transc5d5t444 a mo/ gr\ndless & absurd notion1 is ! v root ( ,scepticism04 ,imm]s1 w]kt5 de z9n5 afbeeld5d1 na> enig model1 9 plaats van orig9eel-s*epp5d1 dan z\d5 ze ons be/ kunn5 b$rieg5 en heel &]e dan de w]kelike0 eig5s*app5 van de d+5 kunn5 v]ton54 ,s t1 = aught we "k1 all we see1 he> & feel1 may be only phantom & va9 *im]a1 & n at all agree ) ! real ?+s exi/+ 9 r]um natura4 ,all ?is sceptical cant foll[s f our suppos+ a diff]5ce betwe5 ?+s & ideas1 & t ! =m] h a subsi/5ce )\t ! m9d & unp]ceiv$04 ,wat ,kant zelf betreft1 9 de tek/ zett5 wij uite51 hoe jui/ en alle5 zijn kriticisme algeme5-geldige niet-analytiese wa>h$5 r$elik]wijze grondve/1 zodat ,kant het re*t heeft1 te v]kl>53 ,die ,kritik d] ,v]nunft fhrt also zuletzt no?w5dig zur ,wiss5s*aft2 d] dogmatis*e ,gebrau* d]selb5 ohne ,kritik dageg5 auf grundlose ,behauptung51 d55 man eb5 s s*e9b>e entgeg5setz5 kann1 mi?9 zum ,skeptizismus40 ,natuurlik beh&elt1 t5 onz5t1 ook de r4 k4 dogmaticus ,dr4 ,j4 ,?4 ,beys5s1 hoogl]a> 9 de wijsbege]te bij de rijksuniv]siteit te ,utre*t1 die tot de ,leuv5s*e s*ool0 behoort1 wa>teg5ov] dan nog e5 ultradogmatis*e0 ri*t+ /aat als de gangb>e01 9 zijn ,crit]iologie0 7#b;e dr4 #aiaa71 gent op de ,critriologie ,gnrale0 van zijn ,leuv5se autoriteit k>d9aal ,m]ci] 7wi5s ,kantbesef uit enkele z9netjes1 door zijn volgel+ met in/emm+ ov]g5om51 re$s afdo5de blijkt3 ,dira-'t-on que la sci5ce e/ un roman1 les ma?matiques une posie8 ,il faut p\rtant en v5ir l1 lorsqu'on prt5d que t\t objet de reprs5tation intellectuelle n'e/ que phnomnal40 ( eld]s3 ,si je ne connais que le mode d'app>ition des objets 6 ma 6 p5se 61 61 le rel empirique m'*appe aussi bi5 que le rel mtempirique40 en ri5 ne m'emp*e de pass] de la c]titude des n\mnes d'expri5ce het /aat er la c]titude des n\mnes mtaphysiques071 ,kant ond] het ho(d3 ,de ho(dvorm5 van het sceptis* subjectivisme0 7sc4 ,het ,transc5d5talisme0 en ,het ,empirisme0674--,zelfs al wilde m5 voor e5 og5blik afzi5 van de wa>heid1 die ook voor het b]eik5 van het kriticisme geldt3 ne peut qui ne veut1--dan nog /aat deze ,kant-we]legg+0 m4i4 te v] b5$5 ,kant-begrip om als wet5s*appelike ,kantbe/rijd+ 9 aanm]k+ te kom54 ,ma> ook hi] blijve mijn oordeel niet zond] z'n summi]e /av+4 ,re$s hoe ,kant's le] wordt we]gegev5 is de moeite van 't cit]5 wa>d3 ,als ,pr(4 ,beys5s om te beg9n5 7aanhef ,ho(d/uk ,,iii1 p4 #aed7 de def9itie geeft van het ,criticisme van ,i4 ,kant c4s41 dat hi] bet] altans liev] met d5 naam van ,transc5d5talisme wordt aang$uid0 maakt hij er al dadelik jui/ datg5e van1 wat ,kant4444 het fel/ en pr9cipieel/ heeft be/r$51 te wet53 d5k-rationalisme3 ,alle algeme5e en noodzakelijke k5nis is volg5s h5 a priori d4i4 onafhankelijk van alle erv>+ door het d5k5d v]/& uit eig5 d5kaanleg opgeb\wd406 ,d] ,grundsatz1 d] me95 ,idealismus dur*gngig regi]t und be/immt1 i/ dageg53 ,alles ,erk5ntnis von ,d+51 aus blossem re95 ,v]/&e od] re9] ,v]nunft1 i/ ni*ts als laut] ,s*e91 und nur 9 d] ,erfahrung i/ ,wahrheit4'--,das i/ ja ab] g]ade das ,geg5teil44440 zo antwoordde ,kant zelf 7,proleg4 p4 #afe76-- ,aldus voorb]eid krijgt de lez] van ,pr(4 ,beys5s nu e]/ e5 ov]e5kom/ige ,uite5zett+ van het ,sy/eem01 #a en dan de bijbehor5de #b3 ,de ,f\t5 van het ,transc5d5talisme04 --,de e]/e pag9a de be/e 7#aee7 van deze #a v]toont al e5 begrip la ,m]ci] van de ,kantse pha5om5a3 de gegev5s d] z9n5 zijn l\t] v]s*ijnsel51 indrukk51 pho5om5a401 gelijk eld]s 7no4 #hc7 die v]s*ijnsel50 de veelvuldige pho5om5ale indrukk50 het5 7die oe /aat er1 telk5s6 wat moet m5 van s*rijv] en zijn publiek d5k51 dat zulk e5 b>b>isme kan word5 volgeh\d5 9 zodanig w]k1 #b;e druk87 en p4 #aef3 als indrukk5 zijn zij volkom5 afhankelijk van d5 b\w d] organ5 en zelfs van hun oog5blikkelijk5 individueel5 toe/&406 ,en dit subjectivi/is* pho5om5alisme01 met hetzelfde door ,pr(4 ,beys5s' naveteit niet e5s gem]kte dogmaties-v]dubbel5de prikkel- en orgaan-realisme1 dat hem te vor5 al1 b4v4 9 zijn ov] de ,objectieve realiteit d] gewa>word+50 7no4 #fh7 ev5als 9 no4 #fj1 ,kritiek d] sceptis*e r$egrond501 heel het idealisme-probleem doet misvatt5 en v]mat]ialis]5 tot de k5ni/heoreties irrelevante vraag van p4 #adi 7vgk4 ook no4 #ef7 ( de gewa>word+5 7na> ha> voorw]pelijk5 inh\d7 van d5 a>d van prikkel en z9tuig5 beide afhankelijk zijn1 dan wel e5 zuiv] subjectiev5 oorsprong hebb5 en dus l\t] bewu/zijn/oe/& ( l\t] eig5 a&o5+5 zijn40 7irrelevant1 aangezi5 elk k5niskrities ideali/0 ( subjectivi/0 ( pha5om5ali/0 ( relativi/0--,pr(4 ,beys5s kieze welke lelike naam hij wil--erk5t1 dat physiologies elke gewa>word+sbepaaldheid e5 functie is van objectieve prikkel n organisme gezam5lik1 t]wijl deze gewa>word+sbepaaldheid als psy*iese realiteit causaal ev5m9 van prikkels als van de physiese organisatie afhangt1 imm]s niet van pha5om5a1 objekt51 ma> van hun realia1 i4c4 de subjectieve psy*iese organisatie en het transobjectieve sub/raat van de prikkels1 t]wijl die qualiteit als gee/esprodukt1 bewu/zijnsbiezond]heid1 n* ov]draagsel van eld]s0 n* afbeeldsel van iets buit5-psy*ies kn zijn2 aan het w]kelik k5niskrities idealisme0 probleem komt dus ,pr(4 ,beys5s zelfs da>1 wa> hij waant het te beh&el51 niet e5s toe671 dit ev5 onkants als onkrities1 reali/ies subjectivi/is* pho5om5alisme0 z\ de le] van ,kant zijn6 ,voor het geld5 a priori 7algeme5 en noodzakelik t5 aanzi5 van objekt57 van syn!tiese oordel5 de re*tva>dig+1 de mogelikheid0 te v9d51 dat 0 ,kant's grote probleem1 na> ik 9 de tek/ uite5zet4 ,volg5s ,pr(4 ,beys5s nu v9dt ,kant die re*tva>dig+ 91 la* niet14444 hun aprioriteit zelf6 ,ziehi] 7p4 #aeh_/i73 ,hoe dan de objectieve geldigheid van deze algeme5e en noodzakelijke oordeel51 da> zij imm]s a priori zijn1 te re*tva>dig58 ,jui/ door hun aprioriteit1 luidt het antwoord40 ,hoe komt ,pr(4 ,b4 aan deze enormiteit8 ,wel1 de def9itie1 die hij van a priori geeft4444 v]haspelt e5v\dig ,kant's subjectivi/is*e0 oploss+ met het probleem zelf6 ,aldus3 ,want wat a priori d4i4 9 d5 aanleg ( de natuur van het d5k5d subject gegev5 is1 wordt van zelf noodzakelijk g$a*t40--,diezelfde bladzij ref]e]t dan nog als volgt3 het is de wet van ons d5klev5 61 dat wij ons zelv5 de erv>+sd+5 a priori con/rue]5 door de d5k- en aans*\w+svorm5 a priori van onz5 gee/' ge raadt het nooit te objective]51 en z uit ons zelv5 door syn!se a priori de w]eld onz] k5nis 9 elk&] te zett5406 ,geobjective]de k5nisvorm56 ,ev5 ,kants als de apriori/is*e ( d5kwettelijke natuur d] begripp50 van diezelfde pag9a4 ,het wordt nog fraai] op p4 #afa_/b3 ,z is het begrip 7en het erv>+soordeel7 niet zelf de vru*t van erv>+1 ma> de voorwa>de-a-priori van mogelijke erv>+406 ,/el u voor1 het begrip1 dus ook e5 empiries begrip1 en zelfs e5 erv>+soordeel1 niet me] elem5t van erv>+01 ma> erv>+sgrond en transc5d5taal6 ,weet ,pr(4 ,beys5s wel wat hij zegt8 ,kan ,kant erg] v]/oe?aspeld word58 ,ja1 blijkba> wel4 ,want ,pr(4 ,beys5s' ,kantbegriploo%eid gaat zo v]1 dat hij a priori en transc5d5taal e5v\dig gelijk/elt1 v]e5zelvigt1 en op p4 #afh laat drukk53 ,voor ,kant c4s4 e*t] is alle k5nis1 de objectief geldige niet uitgezond]d dus ook de niet objectief geldige k5nis0 transc5d5taal861 transc5d5taal ( a priori04 ,welk e5 dubbele onwa>heid hi] g$ebite]d wordt beseft i$] +ewijde1 die weet1 dat a priori e5 zuiv] feitelik begrip is1 dat uitsluit5d teg5ov] a po/]iori /aat1 transc5d5taal da>5teg5 e5 zuiv] !oreties begrip1 voor al wat syn!tiese oordel5 a priori 7en dus ,erfahrung01 wet5s*ap1 zie mijn noot #a bl4 #ai7 mogelik maakt en re*tva>digt 7begrndet071 door ,kant dus gebruikt z[el voor het transc5d5tale ,object0 en]zijds en &]zijds speciaal de =mele0 k5niselem5t51 als voor heel het ond]zoek d] ,kritik01 de kritiese0 me?ode1 zelf en /a&e ev5ze] teg5ov] het transc5d5te1 t]re9 van oordel5 a priori1 als teg5ov] het empiriese4 ,transc5d5taal0 is dus niet e5s de objectief geldige k5nis01 de ,erfahrung01 zelf1 ma> wat deze4444 mogelik maakt4 ,en welk e5 ons*uldige dwaas z\ ,kant c4s40 zijn1 9 plaats van de geweldige dogmadod] die hij welbegrep5 blijkt en me] en me] voor alle toekom/ zal blijk51 als hij de k5nis a po/]iori1 die voorond]/ell+ van zijn le]1 z\ loo*55 ( misk5n56 --,g5oeg van ,pr(4 ,beys5s' ,uite5zett+0 van ,kant4 ,wij zijn aangel& bij #b1 ov] ,de f\t5 van het ,transc5d5talisme01 e5 1 die zi* wa>dig bij ha> voorgang/] aansluit en wi] ietwat te bes*eid5 titel v]di5t te word5 aangevuld tot3 ,de f\t5 van het ,transc5d5talisme0 van ,pr(4 ,beys5s4 ,ook da>van di55 nu nog enige proev5 9 't li*t ge/eld om te ton51 hoe v] ,pr(4 ,b4 b5$5 ,kant1 b5$5 de k5niskritiek1 blijft4 ,dat ,kant volg5s ,pr(4 ,b4 7no4 #gg1 p4 #afh7 ,9 de metaphysis*e d$uctie tra*t01 het apriori/is* ( 6 transc5d5taal k>akt] onz] s*ijnba> 6 objectieve k5nis4444 aan te toon50 behoeft tans ge5 v]d] comm5ta>4 ,ma> de c>do rei voor ons komt 9 no4 #ii ss4 7p4 #agj ss471 wa> m5 tra*t1 de la/ige syn!tiese oordel5 a priori1 dat feitelik uitgangspunt van heel de k5niskritiek1 dat tuss*5d+01 zoals ,pr(4 ,b4 zegt1 tuss5 analytiese en erv>+soordel51 kwijt te rak51 door ,kant's fundam5tele oordeelsond]s*eid+1 wa>van hij met g]e*tva>digde trots kon v]kl>53 ,diese ,e9teilung i/ 9 ,ansehung d] ,kritik des m5s*li*5 ,v]/&es un5tbehrli* und v]di5t dah] 9 ihr klassis* zu se901 te v]vang5 7als niet jui/0 en niet logis*067 door e5 &]e1 vrkritiese1 als volgt3 ,de bew]+ omtr5t het syn!tis* apriori/is* k>akt] van vele algeme5e ideele 8 oordeel5 b]u/ op e5e onzuiv]e begripsbepal+ d] 6 analytis*e en syn!tis*e oordeel54 ,kant bep]kt e]/g5oemde willekeurig en geheel onlogis*0 tot die1 welk] pra$icaat vormelijk ,kant gebruikt dit s*ola/ieke woordje niet tot d5 inh\d van het subject behoort404444 ,het 6 analytis* oordeel heeft e5 veel ruim]e beteek5is dan die1 welke ,kant er aan geeft4 ,het oordeel is blijkba> 8 dn analytis* geldig e5 nieuw begrip6 als( analyties0 en syn!ties0 e5 geldigheidsoort i4p4v4 e5 ont/aanswijs van oordel5 betr(61 als de uitspraak ( de v]b9d+ d] t]m5 b]u/ op zuiv]e begripsontl$+ en v]gelijk+4 ,zoo 8 /aan de analytis*e oordeel5 teg5ov] de erv>+soordeel5 ( teg5ov] dezulke1 wa>9 het v]b& d] t]m5 door erv>+ wordt gek5d40 ,en oordeels-v]del+1 zegt ,pr(4 ,beys5s t]e*t1 behoort de oordeels-vorm+ te geld51 de wijze wa>op wij het v]b& d] t]m5 te wet5 kom51 niet de begripsvorm+ d] t]m5 zelf4 ,v&a> dan ook1 dat de v]deel+ van ,kant1 die zi* eig5lijk afvroeg1 ( wij het begrip ,p4 ond] de vormelijke k5m]k5 van ,s4 t]ugv9d51 ja dan ne51 d5 naam van oordeels-v]deel+ niet v]di5t2 v&a> ook dat hij /ootte op dat tuss*5d+1 dat hij als syn!tis*-apriori/is* oordeel doopte40 ,hi] is ,pr(4 ,b4 de tolk van e5 ,kantmisduid+1 z v]rega& als ik niet voor mogelik _h geh\d54 ,ma> ab esse ad posse valet illatio--dies maak ik dankba> van deze door ,pr(4 ,b4 mij v]s*afte geleg5heid gebruik om de aanleid+ tot dusdanige misvatt+ weg te nem51 die ook mijn def9itie van e5 analyties oordeel 7zie bl4 #i7 aan e5 sle*t v]/a&] 7die ook ma> e5 half woord nodig heeft7 z\ kunn5 gev54 ,m5 lasse dus 9 mijn def9itie3 ,e5 analyties oordeel is e5 zodanig1 welks gezegde-begrip v]kreg5 is door ontl$+1 analyse1 van het subject-begrip0 a*t] gezegde-begrip0 93 qua talis04 ,want dat dit begrip 9 het gezegde1 en dat dus het oordeel zelf1 is v]kreg5 door ontl$+ van het subjektbegrip1 maakt het oordeel analyties4 ,ja1 al _h ,kant het niet uitdrukkelik 7vormelijk07 zelf gezegd1 dan nog sprak het vanzelf1 voor wie hem begrijpt1 dat zijn v]del+ uitsluit5d het v]b& d] t]m5 betreft en het ook voor ,kant volmaakt onv]s*illig0 is1 hoe wij 9 het bezit d] t]m5 kwam501 als begripp5 op zi* zelf bes*\wd1 dat hij niet vraagt1 hoe wij kom5 bij de k5nis van het pra$icaatsbegrip als begrip1 ma> bij het oordeel1 dus het pra$icaatsbegrip 9 het oordeel1 bij de toek5n+ van het pra$icaat aan het subjekt1 bij de wet5s*ap omtr5t het v]b&1 de v]h\d+ tuss5 beide4 ,welnu1 ,kant beg9t zelfs zijn inleid5de ,afdel+3 ,von dem ,unt]s*i$e analytis*] und syn!tis*] ,ur!ile0 aldus3 ,9 all5 ,ur!il51 wor9n5 das ,v]hltniss e9es ,subjects zum ,prdicat g$a*t wird14444 i/ dieses ,v]hltniss auf zwei]lei ,art mgli*4 ,entw$] das ,prdicat ,b gehret zum ,subject ,a als etwas1 0 9 diesem ,begriffe ,a 7v]/eckt] ,weise7 en?alt5 i/2 od] ,b liegt ganz auss] dem ,begriff ,a1 ob es zw> mit demselb5 9 ,v]knpfung /eht4 ,im er/5 ,fall n5ne i* das ,ur!il analytis*1 im &]n syn!tis*4 ,analytis*e ,ur!ile4444 s9d also diej5ig51 9 wel*5 die ,v]knpfung des ,prdicats mit dem ,subject dur* ,id5titt1 diej5ig5 ab]1 9 d55 diese ,v]knpfung ohne ,id5titt g$a*t wird1 soll5 syn!tis*e ,ur!ile heiss504 ,blijkt dus ,pr(4 ,beys5s' subtiele aanm]k+ op ,kant's oordeelsv]del+1 gelijk zijn v]kl>+1 hoe ,kant /ootte op dat tuss*5d+01 te b]u/5 op niets dan grove ,kantmisduid+1 hoeveel te erg] nog is de bew]+1 wa>aan ,pr(4 ,beys5s zi* z[el 9 no4 #gh als 9 no4 #hj bezondigt1 dat ,kant zelf deze ,kantmisduid+1 die ,kant's kritiese ond]s*eid+ v]doezelt1 ja uitwi/1 voor zijn rek5+ z\ hebb5 g5om56 ,ziehi]3 ,de analytis*e oordeel5 9 d5 z9 van ,kant begrep54444 zijn volg5s hem eig5lijk ev5ze] syn!tis* a priori1 omdat zij e5 voorafga&e syn!se a priori van het begrip1 hetwelk zij ontl$51 v]ond]/ell54 ,deze bew]+ nu /aat444406 ,deze bew]+ nu /aat4444 niet bij ,kant1 zov] ik weet4 ,z\ ,pr(4 ,beys5s zo go$ will5 zijn1 mij n plaats aan te wijz51 wa> ,kant bewe]t1 dat de analytiese oordel5 syn!tiese oordel51 ev5ze] syn!tis* a priori0 z\d5 zijn8 ,zo lang hij dat niet kan1 blijf ik er bij1 dat ,pr(4 ,beys5s' le] d] wa>heid0 ook hi] lelik onwa>heid spreekt4 ,des te lelik]1 wijl ,kant1 zij het t5 ov]vlo$e1 uitdrukkelik het teg5deel zegt1 nl41 dat de wijze1 hoe we aan de betrokk5 begripp5 kom51 er niets toe doet1 dat de begripp5 b4v4 zuiv] empiries 7syn!ties7 kunn5 zijn 9 e5 oordeel1 dat analyties1 dus a priori1 is en blijft3 ,alle analytis*5 ,urteile b]uh5 gnzli* auf dem ,satze des ,wid]spru*s und s9d ihr] ,natur na* ,erk5ntnisse a priori1 die ,begriffe1 die ihn5 zur ,mat]ie di551 mg5 empiris* se91 od] ni*t404444 ,eb5 d>um s9d au* alle analytis*5 ,stze ,urteile a priori1 w5nglei* ihre ,begriffe empiris* s9d04 ,van dze analytiese oordel5 a priori z\ dus ,pr(4 ,beys5s' ,kant 7gezuiv]d dan nog van die &]e hem aangewrev5 dwaa%eid1 de loo*5+ d] empiriese1 door ab/ractie en syn!se a po/]iori sam5ge/elde begripp57 zelfs syn!tiese oordel5 a po/]iori mak56 ,m5 vat dus1 hoeveel ,pr(4 ,beys5s' ,kant lijkt op de wijsge] ,kant6 ,v]di5t dus ,kant's oordeelsond]s*eid+ ha> naam 9 dubbele z91 n'en dplaise ,pr(4 ,beys5s c4s41 zij is bov5di5 ev5 ondubbelz9nig en grondve/5d voor de k5niskritiek1 als die van ,pr(4 ,b4 c4s4 v]w>r5d en k5niskrities irrelevant1 onbruikba> blijkt4 ,imm]s1 elk oordeel is l ( niet analyties1 l ( niet v]kreg5 door1 b]u/5d op1 de ontl$+ van het subjektbegrip1 zond] &]e k5nisbron1 't zij empiries ( transc5d5taal1 te behoev5 7vgk4 mijn tek/1 bl4 #i en #aj7 en uitsluit5d de analytiese oordel5 7na> ,kant's zuiv] indel+sbeg9sel7 zijn d5knoodw5dig0--9 die z91 dat hun ontk5n+ e5 logiese contradictie bevat1 wat bij de syn!tiese1 't zij a po/]iori 't zij a priori1 nooit het geval is4 ,das geme9s*aftli*e ,pr9zip all] analytis*5 ,urteile i/ d] ,satz des ,wid]spru*s40 ,syn!tis*e ,urteile b$rf5 e9 &]es ,pr9zip1 als d5 ,satz des ,wid]spru*s40 ,we wet5 dus a priori1 dat sle*ts s(ism5 uit zuiv]e begripsontl$+0 syn!tiese oordel5 kunn5 hal5 als het causaliteitsbeg9sel ( het axioma d] re*te lijn 7de ruimte-one9digheid7 ( enige afgeleide meetkunde/ell+4 ,a po/]iori beve/igt het ons ,pr(4 ,beys5s' voorbeeld4 ,zo t5 aanzi5 d] causaliteit 9 no4 #dh 7bl4 #aja vv47 en no4 #hj 7bl4 #agg vv474 ,als voorbeeld kan di55 de bov5 gegev5 7bl4 #aje7 bez9n+ op het oorzakelijkheidsbeg9sel40 zegt ,pr(4 ,b4 t]e*t op p4 #agb4 ,alda>1 9 no4 #dh1 wil ,pr(4 ,b4 7nog wel t] ,v]ificatie d] objectivi/is*e hypo!se01 wa>toe zelfs het gelev]d bewijs1 w>e het lev]ba>1 niets z\ bijdrag5 zond] de waan3 die op5b>+ van het v]b& d] begripp5 9 en door de ontv\w+ ( v]duidelijk+ van hun inh\d1 is niets &]s dan de objectieve kla>blijkelijkheid d] voorw]pelijke wa>heid401 e5 waan1 die v]geet1 dat e5 analyties oordeel--uit begripsontl$+ b4v4 van e5 d] ,r4 ,k4 ( ,z>a?u/riese ,duivels ( ,godp]son5--sle*ts omtr5t k5m]k5 van het subjektbegrip iets le]t1 ma> niets hoeg5aamd omtr5t de objectiviteit1 het al ( niet be/aan1 van het subjekt67 analyties bewijz51 dat kra*t5s zijn eig5 begrips9h\d0 i$] willekeurig word5 e5 oorzaak hebb5 moet01 dus v]oorzaakt-word5 is6 ,want het gebeur5 is kra*t5s eig5 begrip iets gevolgelijks1 jui/ omdat het komt' tot be/aan40 ,ziehi] al dadelik de petitio pr9cipii1 de b9n5smokkel+ van het syn!tiese oordeel a priori1 dat elk gebeur5 gevolg0 moet zijn van iets1 wa>door het gebeurt1 dus e5 grond0 moet hebb56 ,de misleid5de s*ijn van e5 analyties oordeel b]u/ hi] op e5 quat]nio t]m9orum3 de argeloze lez] misvat alli*t de b$oel+ van het onholl&se iets gevolgelijks0 9 die z91 wa>9 het ind]daad 9 het gebeur501 kom50 ligt opgeslot51 van iets dat volgt1 komt0 na iets1 als sequ5s1 ma> deze tijdelike z9 wordt door ,pr(4 ,b4 jui/ uitdrukkelik 7p4 #agh7 uitgeslot52 hij b$oelt het ontijdelik1 logies1 als iets dat volgt uit iets1 als consequ5s1 als gevolg0 van iets1 wa>door het komt0 79 het ,duits z\ dat nog makkelik] gaan1 wa> ,folge0 z[el sequ5s als consequ5s betek5t671 t]wijl het woord gevolg0 dan nog op de koop toe logies en causaal v]b& v]rad]lik]wijze v]e5zelvigt6--,is aldus de noodzakelikheid van e5 grond0 b9n5gesmokkeld1 dan v]volgt ,pr(4 ,b43 ,ma> niets is ge5 grond1 jui/ omdat het niets is4 ,word5 door niets is dus gelijkluid5d met niet-word52 uit niets wordt niets40 ,gelijkluid5d8 ,integ5deel4 ,met de syn!ties-aprioriese petitio pr9cipii1 dat elk word5 e5 grond0 moet hebb51 wa>door1 wa>uit het wordt1 /aat en valt het betoog1 dat sle*ts da>door nog iem& vangt1 wijl1 na> ,kant opm]kt1 de ,satz des zurei*5d5 ,grundes0 nu e5maal tot die syn!tis*e ,stze0 behoort1 die ihr niemals aus bloss] ,v]nunft1 mi?91 wie do* eure ,pfli*t w>1 a priori bewies5 habt1 die man eu* ab] do* g]ne e9rumt06--,op ov]e5kom/ige wijs gaat het 9 no4 #hj 7p4 #agh_/i73 ,imm]s wat be/aat1 en d5 voldo5d5 grond van dat be/aan niet 9 zi* zelv5 heeft1 moet d5 grond van zijn be/aan 9 e5 &] import6 hebb54 ,&]s z\ het d+ be/aan zond] voldo5d5 grond welnu1 wat z\ dat8 ,be/aan zond] voldo5de grond is nu e5maal ge5 logiese contradictie62 ( ook be/aan4444 en niet be/aan tegelijk04 ,de petitio pr9cipii is hi] we]3 ,be/aan zond] voldo5de grond is niet be/aan40 ,wat da>van te zegg58 #ao3 ,da> zelfs voor ,pr(4 ,b4 het beg9sel van voldo5de grond en dat d] teg5spraak ond]s*eid5 zijn1 is de bew]+ lett]lik e5 kla>blijkelike vormelike onwa>heid4 #bo3 ,betek5t hi] grond0 de ratio1 als logiese grond1 dus wat de praemiss5 voor e5 conclusie zijn1 dan is het e5 bew]+ van hetzelfde allooi als deze3 e5 bew]+ zond] voldo5de grond is ge5 bew]+06 ,uit deze mijn v]gelijk+ z\ ,pr(4 ,b4's oorzaak-rationalisme kunn5 l]5 ond]s*eid5 tuss5 gegrondheid en v]oorzaaktzijn6 #co3 ,v]/aat m5 ond] grond0 e5 soort begrip1 dat ook de oorzaak als be/aansgrond 7bet] ont/aansgrond7 bevat en b$oelt m53 ,be/aan zond] grond be/aat niet1 komt niet voor01 dan moge de bew]+ jui/ zijn--ze is het alle5 als syn!ties oordeel a priori1 wa>voor 9 het begrip be/aan ge5 zweem van e5 grond0 te v9d5 valt6--,de grond0f\t dus 79 dubbele z971 het wa>uit ,pr(4 ,beys5s' petitiones pr9cipii voortkom51 is de dogmatis*e ,s*lumm]0 van het s*ola/ieke rationalisme1 dat 9 de ratio0 7v]tal+ van 7 k5grond en oorzaak sam5vat1 imm]s de oorzaak1 die ont/aansvoorwa>de van v]&]+1 gemaakt tot be/aansgrond van cont+5te0 wez5s1 nog h\dt voor e5 bepaald geval van de logiese grond0--e5 dwal+1 inmiddels we]legd1 al s9ds de voorvorige eeuw1 door de ontdekk+5 en resultat5 d] wet5s*appelike causaliteitskritiek1 genaugure]d door e5 ,hume en e5 ,kant--we]legd dus op soortgelijke wijs als de bodem van alle dogmaties bijbelgelo( ond]mijnd is door de ontdekk+5 en resultat5 van de wet5s*appelike bijbelkritiek d] laat/e eeuw51 genaugure]d door e5 ,sp9oza4 ,al zull5 en s*ola/iek en bijbels dogmatisme hun trie/ be/aan als volgeh\d5 onwa>heid nog wel e5 poosje1 miss*i5 e5 eeuw ( wat1 voortslep5 4444 magna e/ v]itas et praevalebit4 ,nu ik de logiese f\t5 van ,pr(4 ,beys5s c4s4' s*ijnbewijz5 voor het causaliteitsbeg9sel heb g$emon/re]d #bce kan ik ov] de re/ des te kort] zijn4 ,ik wijs er dus sle*ts met e5 enkel woord op1 dat de analytiese0 natuur van het axioma d] re*te lijn1 we]legd door de metageometrie 7om ,kant er hi] buit5 te lat571 bewez50 wordt op p4 #agf door e5 en?ymema met de v]zweg5 onjui/e praemissa maior3 e5 som van4444 af/&sv]h\d+50 is grot] dan ne af/&sv]h\d+06 ,zo v]kondigt p4 #agb nog dat uit het wez5 van d5 driehoek als zoodanig4444 de gelijkheid zijn] hoek5 met twee re*te volgt40 7ev5als uit het wez50 van de m5s qua gee/0 zijn on/]felikheid volgt01 ( uit het wez5 van de ,r4 ,k4 ,k]k ha> onfeilba>heid en de wa>heid van alle ,r4 ,k4 dogmata b5ev5s de v]pli*t+ van e5 iegelik onz]1 zo nodig teg5 eig5 ov]tuig+ 91 onze r$e gevang5 te gev5 aan het ,r4 ,k4 gelo(1 teg5woordig nog sle*ts op /raffe van v]doem+1 aangezi5 ge5 w]eldlike arm0 me] ad extirp&a01 tot v]br&+ etc1 t] bes*ikk+ /aat7 als hadd5 ,riemann en ,helmholtz niet s9ds lang onw$]legba> 7endgltig07 bewez51 dat die gevolgtrekk+ twee syn!tiese oordel5 a priori ond]/elt1 te wet53 het axioma van de re*te lijn en het axioma d] _/_/ lijn51 zodat m5 sle*ts dit laat/e behoeft op te gev51 wat zond] enige zelfwe]sprek+ do5lik is1 om e5 1 kle9] dan #ahj1 en beide axioma's1 om zond] contradictie e5 van me] dan #ahj mogelik te mak56--,dan noemt bl4 #agf nog ongetwijfeld syn!tis*1 d4w4z4 6 aan de erv>+ ontle5d ( liev] da>op gegrond03 ,de wet van het beh\d d] /( en en]gie1 en ev5zoo die van de gelijkheid d] w]k+ en teg5w]k+01 dus die beg9sel5 van de natuurwet5s*ap 7iets heel &]s dan wett5 als b4v4 de gravitatiewet71 die ongetwijfeld syn!ties zijn1 d4w4z4 de gegev5 begripp5 bevatt5 niet de r$5 van het oordeel01 ma> ev5 ongetwijfeld apriories1 nademaal hun absoluut exakte geldigheid en zek]heid ook voor het tijdelik 7toekom/ en v]l$57 en ruimtelik 7de &]e zonne/elsels7 onb]eikb>e1 alle m5selike erv>+smogelikheid ov]s*rijdt4 ,ze word5 dan ook niet als toevallig voorlopig resultaat1 ma> als ri*tsno] en grondslag van het natuurwet5s*appelik ond]zoek gehante]d 7b4v4 9 de s*eikunde71 als po/ulat50 ( axioma's01 coroll>ia #bcf die ze zijn van het po/ulaat van ,hamilton3 de onmogelikheid van ont/aan en te niet gaan4 ,hub] is dan ook onbevang5 g5oeg om ze met e5 olike contradictio 9 adjecto empiris*e ,axiome0 te noem51 d4h4 ,stze1 die aus d] ,erfahrung /amm51 ab] do* 9 d] ,wiss5s*aft allgeme9e ,b$eutung hab50 7,notik od] ,kritik1 p4 #ach76 ,hoe dat mogelik is1 da> vraagt dit dogmatisme niet na>--alln voor het kriticisme word5 zulke axioma's01 als alle &]e1 tot probleem6 ,zoveel ov] ,pr(4 ,beys5s c4s4' v]we] teg5 de syn!tiese oordel5 a priori en het krities probleem4 ,wat 9 no4 #hb nu nog teg5 de le] d] begripsvorm+ a priori0 wordt te b]de gebra*t culm9e]t 9 k>d9aal ,m]ci]'s bov5g5oemde misvatt+ die de wet5s*ap tot e5 roman1 de wiskunde tot e5 pozie laat mak5 door le mme p\voir crateur du sujet p5sant01 die dus ,kant niet raakt1 t]wijl ,pr(4 ,beys5s op diezelfde bl4 #ahc nog toont1 zi* ,kant's gee/eswettelikheid als bron van objectief apriories-syn!ties wet5 niet &]s dan dogmaties-v]dubbel5d te kunn5 d5k51 imm]s als de inri*t+ onz] natuur1 wi] wet ov]e5kom/ig d5 a>d d] gegev5 6 object5 is +]i*t04 ,ov] de wijze wa>op 9 no4 #hc e5 bladzij ( #e ,kant's le] van tijd en ruimte moet te niet do51 vol/a de v]meld+1 dat teg5 het apriories k>akt] van ons ruimtelik wet5 o4a4 op het empiris* psy*ophysiologis* ond]zoek0 e5 b]oep wordt g$aan en v]wez5 na> de kritiek van ,zieh50 7,psy*ophysiologis*e ,erk5ntni/heorie071 gelijk er voor ,pr(4 ,beys5s op p4 #ahf3 ,als a priori ( zuiv]-subjectief gegev50 niets &]s ov]blijft dan wat ,helmholtz e5 physiologis*5 ,me*anismus d] ,n]v5' noemt06 ,e5 he]lik a priori6 ,ge5 wond]1 dat teg5 ,kant's pho5om5alisme01 behalve b4v4 ,mess] 7zie opm4 #da71 ook het ,lockiaans mat]ialisme van e5 ,o/wald te hulp wordt g]oep5 7no4 #fh71 want het mat]iali/ies ongelo( van de ,o/walds ( ,zieh5s en het duali/ies gelo( van de ,beys5s c4s4 is 9 v]h\d+ tot ,kant n pot nat3 het exact we]legd dogmatis*e ,gews*e0 van het mat]ie-realisme4 7,vgk4 voor deze v]wants*ap ook opm4 #ae7-- ,wat v]d] de #hc-he nog aan v]giss+5 br5g5 lat5 we welwill5d 9 de dui/]nis0 7vgk4 p4 #aia71 wa>9 ze zelf t4a4v4 het ,transc5d5talisme0 wel moet5 blijv54 ,en hi]m$e ba/a4 ,al wa>de] ik1 blijk5s het onev5r$ig tal bladzijd51 aan ,pr(4 ,beys5s' ,kantbeh&el+ hi] gewijd1 di5s ern/ig b$oelde pog+51 zi* met het kriticisme te met51 het 0 mijn pli*t1 te ton51 wat da>van t]e*tbr5gt wie1 met al zijn gee/ess*]pte1 met al zijn s*ola/ieke geoef5dheid1 voor de soev]e9e k5niskritiek de og5 niet mag en niet wil op551 dus ha> problem51 dus de syn?4 oordel5 a priori1 moet loo*55 en v]donk]eman51 omdat zijn wijsbege]te0 sle*ts de ancilla !ologiae01 de di5/meid1 ne51 slav9 van het dogmatisme mag zijn en1 hoe /akk]ig ong]ijmd #bcg het ook zij1 aan die 7,r4 ,k47 !ologie zi* heeft te ori5ti]5 und korrigi]506 ,arme slav9 van kon9klik5 huize--tot welke drogr$55 moet gij u l551 gij1 gevang51 9 domo petri06 ,ma> ook voor u geldt het woord3 de wa>heid zal u vrij mak56 #g 3 p4 #ag4 ,dogmatisme1 dogma4 ,e5 op het e]/e gehoor v]bij/]5de p>adox als die van de befaamde ,?omi/ ,hub] 9 zijn ,grundzge d] ,logik und ,notik1 p4 #ajg3 ,d] e9zige zulssige ,/&punkt d] ,kritik i/ d] ,dogmatismus0 toont wel1 hoe nodig het is1 precies te def9ir5 en toe te li*t51 wat met het door de kritiek0 we]legde dogmatisme0 b$oeld wordt4 ,want gold het sle*ts die ,an]k5nung von ,dogm51 d4h4 von fe//eh5d5 ,w>hrheit50 7ibid471 welk logicus z\ dan ge5 dogmaticus0 zijn8--,de k5niskritiese def9itie dan luidt3 e5 dogma is e5 onmogelik syn!ties oordeel a priori1 d4w4z4 e5 s4 o4 a pr4 zond] mogelike r$elike re*tva>dig+ 7transc5d5tale d$uctie071 e5 s4 o4 a pr4 zond] mogelike k5bron2 en 9 ietwat wijd]e z93 elk s4 o4 a pr41 zond] 7voldo5de7 grond aanva>d1 ( populair uitg$rukt3 e5 bew]+1 wa>van m5 ge5 r$elike rek5s*ap kan gev53 d5n eb5 d>9 be/eht ,v]nunft1 dass wir von all5 uns]5 ,begriff51 ,me9ung5 und ,behauptung51 es sei aus objectiv51 od] w5n sie bloss] ,s*e9 s9d1 aus subjectiv5 ,grnd51 ,re*5s*aft geb5 knn540 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #dhc74 ,dogmatisme heet elke le] ( ri*t+1 gegrond ( /eun5d op enig dogma4--,ov] de specifiek anti-dogmatiese /rekk+ nu van ,kant's kritiese0 7transc5d5tale07 vraag en het kritici/ies 7transc5d5tali/ies07 antwoord zal mijn v]toog zelf wel alle v]langde li*t v]spreid5 7vgk4 ook het ov]zi*t van pp4 #bb-bd7 en dus duidelik mak51 9 hoev]re het ontologisme en het ruimte- en mat]ie-realisme dogmaties zijn4 ,het dogma b4v41 wa>op laat/g5oemde le] b]u/1 is de /ell+1 dat de d+5 ook onafhankelik van mogelike wa>nem+1 ook buit5 betrekk+ tot het subjekt d] natuur1 z9nelike eig5s*app5 hebb51 ruimtelik zijn1 zi* beweg5 enz41 e5 voore]/ syn!ties en v]volg5s1 wijl alle erv>+smogelikheid ov]s*rijd5d1 apriories oordeel4444 zond] mogelike k5nisbron4--,empirisme en rationalisme kunn5 9 dit ges*rift sle*ts t]loops besprok5 word54 ,dogmaties is het e]/e1 wijl het syn?4 oordel5 a pr41 zond] ze als zodanig te k5n5 ( te erk5n51 zijns ondanks aanva>dt en hante]t1 dus a =tiori zond] van hun mogelikheid rek5s*ap te vrag51 laat /aan te gev54 ,het h\dt syn?4 oordel5 a priori voor s4 o4 a po/]iori4 ,het wil uit erv>+0 me] hal5 dan er 9 ligt1 h\dt dus e5 logies ong$ekt1 dogmaties1 saldo ov]1 precies zov] zijn syn!tiese oordel5 apriories zijn4 ,het rationalisme is dogmaties1 wijl het op zijn beurt z'n syn?4 oordel5 a pr4 wil hal5 uit de r$e01 uit e5 bron1 die alle5 voor analytiese oordel5 to]eik5d is4 ,het h\dt syn?4 oordel5 a pr4 voor analyties1 en heeft dus e5 logies ong$ekt1 dogmaties1 saldo precies zov] zijn aprioriese oordel5 syn!ties blijk54 ,welk e5 vlijms*]p wap5 die kritiese1 transc5d5tale1 vraag/ell+ is1 zal elk lez] ond]v9d51 zodra hij het zelf gaat hant]5--en zi* ge5 enkel oordeel me] laat opdr+51 zond] het e]/ te keur5 op zijn k5ni/heoreties gehalte3 al ( niet syn!ties1 a priori ( a po/]iori1 en het af te wijz5 indi5 het dogmaties blijkt4--,hij kan zi* dan het ironies g5oeg5 v]s*aff51 hele lij/5 van dogma's aan te legg5 uit de mee/ anti-dogmatiese s*rijv]s1 als de positivi/5 7,comte c4s41 ( ,laas ( ,petzoldt enz47 t5 aanzi5 van logica1 wiskunde en inductie 7b4v4 ,comte's inv>iabilit des relations relles subjectives et objectives0 ( ,petzoldt's ,voraussetzung vollkomm5] ,be/immheit4444 vollkomm5] ,e9deutigkeit alles ,ges*eh5s01 die op niets &]s b]u/ dan op zijn ov]wonn5 spook0 d]4444 sub/antie1 en heel zijn ,relativismus0 van ,elem5te0 la ,ma*1 van betrekk+5 zond] betrokk5h$51 die ov] 't ho(d ziet1 hoe elke relatie4444 re$s twee betrekkelike absoluta ond]/elt1 #bch en dat op de kep] bes*\wd sle*ts e5 zi*zelf en z'n prius v]loo*55d mat]ialisme blijkt1--( het empiri/ies-misk5d a priori 9 ,laas' ,idealismus und ,positivismus1 zijn wohlbegrndet5 ,gesetze0 b4v4 van ,,iii p4 #bdc1 gelijk zijn ,uni=mitt des ,naturlaufs0 etc47 en de mat]iali/5 als ,haeckel met zijn rele one9digh$53 mat]ie1 ae!r1 ruimte1 tijd4--,hegel's bladzijd5 wemel5 van dogmatiese syn?4 oordel5 a priori1 v]s*ol5 mee/al a*t] e5 also01 demna*01 somit0 enz41 ma> ook ,kant zelf heeft er zi* niet van bevrijd1 b4v4 ,proleg4 p4 #aea3 weil alles1 0 9 d] ,natur liegt1 do* auf irg5d e9e ntzli*e ,absi*t ursprngli* angelegt se9 muss0 ( ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fae3 ,dah] au* ,j$]mann die moralis*5 ,gesetze als ,gebote ansieht1 wel*es sie ab] ni*t se9 knnt51 w5n sie ni*t a priori angemess5e ,folg5 mit ihr] ,regel v]knpft5 und also ,v]heissung5 und ,drohung5 bei si* fhrt5401 e5 m]kwa>dige plaats1 door ,s*op5hau] kla>blijkelik niet gek5d1 wa> ,kant al van meet af1 m4i4 t5 onre*te1 capitule]t voor ,s*op5hau]'s kritiek op de contradictio 9 adjecto0 van e5 absolutem ,soll501 van unb$+t] ,pfli*t01 van e5 kategoris*em ,gebote03 ,j$es ,soll hat all5 ,s9n und ,b$eutung s*le*t]d+s nur 9 ,beziehung auf ang$rohte ,/rafe1 od] v]heiss5e ,belohnung40 ,da>uit volgt voor ,s*op5hau]1 dat elk ,soll5 9 ,kants ,spra*e zu r$51 wes5tli* und unauswei*b> hypo!tis* und niemals1 wie er behauptet1 kategoris*0 is1 ergo ,die vllige ,und5kb>keit und ,wid]s9nigkeit dieses d] ,e?ik ,kants zum ,grunde lieg5d5 ,begriffs e9es unb$+t5 ,soll5s0 7,,iii p4 #ejc76--,zo is ,kant's b]u*te le] d] v]geld+1 d] talio1 als inh\d van e5 kategoriese imp]ativus e5 door ,kant's eig5 kritiek onmogelik gemaakt1 met zijn k5nisle] en zijn e?ica /rijdig niet-=meel syn!ties oordeel a priori ( dogma6-- ,zo b]u/1 om t5 slotte nog enkele voorbeeld5 te nem5 uit heel &]e sf]51 de me?ode d] ekonomi/iese ges*i$5isbes*\w+1 die de misleid5de naam draagt van hi/ories mat]ialisme01 op het dogma 7e5 syn?4 o4 a pr4 zond] &]e k5nisbron dan erv>+71 dat de maats*appelike oorzak5 uitsluit5d ( 9 laat/e in/antie0 ekonomiese oorzak5 zijn4 ,ev5zo b]u/ alle zgn4 erv>+0 van inspiratie01 ( elk zgn4 con/at]50 van e5 wond]0 op onmogelike syn!tiese oordel5 a priori1 da> n transc5d5te causaliteit n inbreuk op de natuurwettelikheid pr9cipieel on]va>ba>1 onk5ba> zijn4 ,e5 wond]0 is dus nooit me] dan e5 v]kl>+%ypo!se voor erv>+sfeit5 en van alle d5kb>e hypo!s5 uit]a>d 7&]s 0 't ge5 wond]7 de onwa>s*ijnlik/e1 die dus altijd het laat/1 ergo nooit1 9 aanm]k+ komt4 ,9 ,hume's gee/ 7,if ! falsehood ( 8 te/imony w\ld be m miracul\s ?an ! ev5t :i* he relates1 !n1 & n b !n1 c he pret5d to comm& my belief or op9ion407 z\ m5 het1 s*]p]1 aldus kunn5 =mul]53 ,het wond] draagt pr9cipieel de bewijsla/--en moet da>bij pr9cipieel fal54-- #h3 p4 #ai4 ,zo luidt e5 ges*rift van ,pr(4 ,dr4 ,wilhelm ,j]usalem1 filos(ie-pr(essor te ,w554 ,m5 walgt van de ,kan?ielelikk]ij van deze en d]gelijke empiri/51 die van ,kant's k5nisle] ge5 besef hebb5 #bci2 die hi] en da> ,coh5's transc5d5talisme naprat51 ,kant-woord5 begriploos opzegg53 ,die ,funktion5 des ,v]/&es ab] w]d5 nur dur* s9nli*e ,ans*auung 9 ,aktion gesetzt und knn5 dah] nur fr ,geg5/&e mgli*] ,ans*auung ,geltung hab50 7dah]6 is 't niet e5 tr\vaille872 die zijn w]eldv]w9n5de le] van ruimte en tijd1 zijn groot/e daad1 wa>door hij wa>lik alln bov5 al die kruip5de1 ma> naief kritis]5de0 reali/iese vlei]tjes als e5 reus v]hev5 /aat1 natuurlik we]legd a*t5 door die mod]ne ,s9nesphysiologie0--2 voor wie ,kant's hele k5niskritiek niet be/aan heeft en die ha> dus als volgt =mul]53 ,9 d] ,erk5ntni/heorie hat uns ,kant fr alle ,zeit5 gelehrt1 dass uns] ,i*bewus/se9 uns]e ,s9nese9drcke ge/alt5 muss1 damit sie fr uns ,wirkli*keit bekomm50 7z9loze praat7 en die dan vad]lik gewag5 van ,kant's s g5ial angelegte ,e9si*t 9 d5 ,prozess des ,erk5n5s01 dewelke wir0 wirkli* frd]n knn501 door4444 das a priori und das ,transz5d5tale ,kants e9e entspre*5de sc4 biologis*-g5etis*e6 ,umw&lung0 te do5 erfahr503 ,an ,/elle d] angebor55 6 ,/ammfunktion5 des ,v]/&es drft5 sol*e tret51 die si* aus 6 e9] von all5 ,m5s*5 9 glei*] ,weise erlebt5 ,erfahrung bei all5 9 glei*] ,weise entwickeln4 ,indem wir s d5 haltb>5 ,unt]bau 6 von ,kants ,erk5ntni/heorie blossleg5 und da weit] zu bau5 su*504444 etc4 ,en dat smaalt dan nog van e5 &]1 hij moge si* uss]li* an ,kant anlehn51 d5 tief5 ,s9n von ,kants ,erk5ntni/heorie hat er ni*t erfas/40 ,dit zal wel e5 e*o zijn van wat hem vaak moet hebb5 toegeklonk51 helaas nooit uit hem zelf4 ,j]usalem--gij zijt e5 vreemdel+ 9 ,j]uzalem6 ,en zo iem& knielt dan natuurlik voor ,kant's e?ica1 voor de ,kategoriese ,imp]ativus1 die p>adeknol van de ,kant-k>remann51 en v]e]t devoot ,kant's quasi-metaphysica1 zijn ,teleologie en zijn ,religionsphilosophie4 ,wie ,*ri/us mit dem ,rufe3 ,seid vollkomm51 wie eu] ,vat] im ,himmel' ,unmgli*es von d5 ,m5s*5 =d]t um ihre ,krfte aufs h*/e zu spann51 s v]langt ,kant ,un]fllb>es1 um uns mit ewigem ,vorwrts/reb5 zu erfll540 7p4 #cb76 ,aldus beh&elt deze reali/ en empiri/ geblev5 filos(ie-pr(essor ,kant6 ,en s*rijft zijn ,e9leitung 9 die ,philosophie04444 ,wa> blijft e5 twe$e ,s*op5hau]8 #i3 p4 #bb4 ,mr4 ,j4 ,a4 ,levy wa>s*uwt op p4 #bfg van zijn ,het ,indet]m9isme0 d5 argelooz5 lez]01 dat ,riehl tot de erk5n+/heoretis*e 6 s5suali/51 kort] mat]iali/50 behoort4 ,ik z\ de be/ud]+ van ,riehl aan elk wet5s*appelik d5k] aanrad51 die z[el s5sualisme als mat]ialisme te bov5 wil kom54 ,m5 kan bij hem de onb>mh>tig ,kantiaanse we]legg+ v9d51 z[el van het skepties mat]ialisme van e5 ,du ,bois-,reymond 7zie b4v4 ,d4 ,philos4 ,krit4 ,,iii1 p4 #ahd71 als van het en]geties mat]ialisme van e5 ,o/wald1 ,/umpf en d]g41 dat zelfs door ,kantian50 als ,die ,ueb]w9dung des wiss5s*aftli*5 ,mat]ialismus01 gelijk het zi* zelf noemt1 is begroet4 ,v]nam5 niet de gee/eswet5s*app51 door het mat]ialisme v]laagd tot w]k+ van de /(0 ?ans de erk5n+ van h>5 rang1 als uitvloeisel van de en]gie086 ,0 het niet d] ,elektricittslehre bes*i$50 dur* die ,v]w&lung d] ,mat]ie 9 die ,kraft d5 ,sieg des ,idealismus h]beizufhr5086 ,uitnem5d da>teg5 ,riehl 9 zijn lez+5 t] inleid+ 9 de ,philosophie d] ,geg5w>t1 ,v3 ,naturwiss5s*aftli*] und philosophis*] ,monismus1 speciaal pp4 #aff-i4 ,das psy*is*e ,ges*eh5 i/ das ni*t5]getis*e ,ges*eh5 9 d] ,natur40 ,de mat]iali/0 ,riehl1 deze mijn hoogv]e]de gee/v]wante teg5/&]1 imm]s antipsy*ologi/ en zuiv] v]teg5woordig] van de le] van het onbek5de &]e0 7gelijk hij na> ,heymans' t]m9ologie z\ moet5 het571 /aat v] bov5 het niveau van al de half-mat]iali/iese1 half-duali/iese mat]ie-reali/51 die ,mr4 ,levy 9 zijn ,re*t] en ,wet0 ,i als de bevoegde deskundig50 teg5 ,pr(4 ,hamak] 7en ,pr(4 ,w9kl]7 oproept om het mat]ialisme te ontmask]501 als da> zijn3 ,johannes 3 duali/2 't is de eig5s*ap d] h]s551 bewu/ ,mll] te word54 ,horwicz 3 zoekt na> de zetel0 d] ziel1 die hij immat]ieel01 ma> to* uitgebreid0 mogelik a*t4 ,dond]s 3 duali/ en mat]ie-reali/4 ,vir*[ 3 dito 7v&a> de mat]iali/iese onwet5dheid ov] het wez5 des bewu/zijns074 ,huxley 3 psy*o-physies mat]iali/4 ,tyndall 3 duali/ies mat]ie-reali/ 7#b rele reeks51 v]b& onk5ba>74 ,ba9 3 dito4 ,ba/ian 3 mat]iali/2 met metaphysies-agno/ici/iese vrijheid04 7,das ,gehirn als ,organ des ,gei/es074 ,domri* 3 e5 oude dogmaticus d] ,we*selwirkung04 ,flgel 3 zielesub/antie mat]ie4 ,/umpf 3 ,van deze mat]ie-reali/ t] plaatse sle*ts e5 /ukje citaat1 dat buit5 de kwe/ie om1 geheel op het t]re9 d] psy*ologie zi* beweegt4 ,spill] 3 mat]ie-reali/4 ,claude 3 le c]veau e/ l'organe de l'intellig5ce au mme ,b]n>d titre que le cur e/ l'organe de la circulation06 e5 mat]iali/ met e5 modalit spciale0 en met e5 dt]m9isme01 zond]444 cause6 ,ri*et 3 mat]iali/2 le c]veau app>eil de mmoire01 le c]veau excute sa fonction en ayant quelque connaissance du mcanisme qui l'anime0 7t]wijl l'automate accomplit ses m\vem5ts sans consci5ce076 ,knap c]veau6 ,ja zelfs ,c'e/ en cela que l'acte crbral e/ vraim5t unique et sans analogue dans l'univ]s406 ,imm]s le c]veau e/ une =ce qui se connat01 wat we niet e5s van ,ri*et's mat]ialisme kunn5 zegg56--,voorts reali/iese twijfel aan de loi de la cons]vation de l'n]gie04 ,v]mo$elik da>om opg5om54 ,mr4 ,levy ond]s*eidt nl4 niet de kritiese inh\ds-begr5z+ van de duali/iese omvangs-bep]k+ dez] wet04 ,j4 ,r4 ,may] 3 met zijn drierlei categorien van be/a&e zak53 #a7 de mat]ie1 #b7 de kra*t en #c7 de ziel ( het gee/elijk beg9sel406 ,wagn] 3 met reali/iese ,we*selwirkung4 ,rokitansky 3 de naief-mat]iali/iese anti-mat]iali/1 voor wie als voor ,meyn]t de w]eld afhankelik is van de h]s551 dewijl onze k5nis4444 h]s5w]k is6 ,s*all] 3 mat]ie-reali/ 7,het li*aam1 ( de h]s5s1 ( dat deel d] h]s5s1 dat gewa>wordt074 ,j4 ,e4 ,erdmann 3 ziel functie van li*aam2 li*aam orgaan van ziel4 ,e4 ,pfleid]] 3 duali/ 7dus mat]ie-reali/71 volgt ,lotze4 ,fick 3 mat]ie-reali/4 ,ulrici 3 duali/1 met e5 anti-mat]iali/ies drogr$5tje4 7,vgk4 ook zijn ,d] sog5annte ,spiritismus1 e9e wiss5s*aftli*e ,frage0 en het e*t ,wundtse antwoord3 ,d] ,spiritismus1 e9e sog5annte wiss5s*aftli*e ,frage047 ,c>ri]e 3 de ziel vormt zi* de h]s5s tot orgaan01 9 de vi]heuvels h\dt de fantasie huis0444 ,ook eld]s1 blijkba>1 h\dt de fantasie huis6 ,s*ultze 3 erv>+1 als zek] gegev501 dat het psy*is*e en het li*amelijke4444 w$]ke]ig van elk&] afhang504 ,hyrtll 3 het naief dilemma3 mat]ialisme ( dualisme1 met ov]e5kom/ige ,we*selwirkung en niet m9d] naieve aangebor5 z$elijke ( ae/hetis*e ideen40 ,hyrtll moge het mat]ialisme knodsslag50 gev51 volg5s ,mr4 ,levy1--kritiek1 we]legg+ geeft hij niet4 ,ruete 3 9 dezelfde duali/iese gee/1 zielssub/antie0 en mat]ie1 het z9sorgaan lees3 z9tuig lev]t de grond/(1 de ziel s*ept zi* da>uit 64444 de gewa>word+504 ,s*ro$] van 3 dito--,ziel en ,li*aam02 peil3 onze a>ds*e grove d] ,kolk /(0 naa/ de li*tae!r1 die niet tot onze a>de0 behoort1 ma> e5e zelf/&igheid van het heelal0 is4 ,pid]it 3 7wordt als ,kantiaan gentroduce]d7--wa>nem+ o4 m4 uit kra*te van de inri*t+ van onze h]s551 z9sorgan5 lees z9tuig51 die als m$ia0 ons eig5s*app5 d] d+50 toevo]506 ,9 gelijk5 gee/0 7zegt ,mr4 ,l47 nog de volg5de mat]iali/53 ,meyn]t 3 met zijn onmogelike h]s5v]ri*t+0 la ,rokitansky4 ,=el 3 die ind]daad als anti-mat]iali/ optre$t 7geeft niet ,c>n]i aan ,b*n] en ,dr4 ,wijna5dts ,franck5 aan ,haeckel de mat]iali/5trap87 en hi] zelfs als e5 soort ,kantiaan funge]t 79 zov]re hij beg9t met e5 erk5n+/heoretis*5 grondslag1 woordelijk van ,kant ov]g5om5071 ma> wi5s panpsy*isme0 ik nu e5s z\ will5 ontmask]503 ,zijn ,gehirn und ,gei/0 di5t de bek5de hutspot op van causatief-mat]ialisme1 id5titeits-mat]ialisme en v]mat]ialise]d ,sp9ozisme3 --,alles 0 mir bewus/ wird re*ne i* naiv 8 als me9em ,i* zugehrig1 glei*gltig ob s9nli*e ,wahrnehmung d] ,auss5welt1 inn]5 ,s*m]z1 ,gefhl1 ,g$anke od] ,ents*luss4 ,9 6 j$em psy*is*5 ,ges*eh5 lieg5 j$o* 6 wie alle ,analys5 86 konsequ5t beweis51 zwei1 zw> e9 unz]legb>es ,d+ d>/ell5de1 j$o* an si* von je e9] v]s*i$55 ,seite alle9 zugngli*e ,ers*e9ung5 vor3 #a4 e9e nur indirekt von auss5 fe//ellb>e ,gehirnttigkeit od] ,en]gie2 #b4 ihr direkt von uns 86 beoba*tet]1 subjekti]t] ,reflex 7ihr ,bewus/se974 ,d] ,inhalt des ,bewus/se9s1 se9e ,qualitt und ,int5sitt1 wird von #a1 d4h4 von d] ,hirnttigkeit1 b$+t40 --,nun bea*te man1 dass si* 6 im ,bewus/se9 inn]e ,vorgnge uns]es ,hirnes1444 9 ,=m von ,er9n]ung51 ,gefhl51 ,woll51 ,d5k5 u4s4w41 spiegeln406 --,hirn/rung5 v]ursa*5 ,seel5- od] ,n]v5-/rung504446 --,intellig5z1 ,phantasie1 ,e?ik1 ,ae/hetik1 s9d b$+t' und von d] ,gehirnttigkeit abhngig1 d5n 6 sie s9d au* ,gehirnttigkeit40 --,het bewu/zijn is ,wirkung d] ,n]v5welle01 het ,gehirn ,organ0 d] ,seele6 --,die ,empf9dung f9det im ,gros%irn /att40 --,bewus/se9 und ,gehirnttigkeit s9d ,ers*e9ungs=m5 e9es und desselb5 ,d+es40 ,ergo3 ,da wir nun ,en]gie und ,bewus/se9 ni*t fr v]s*i$5e ,d+e1 sond]n fr ,ers*e9ung5 glei*] ,realitt5 79 uns]em ,gehirn 6 als ,neurokym und 6 ,introspektion7 halt51 wird bei dies] ,ans*auung d] ewige duali/is*e ,/reit zwis*5 ,mat]iali/5 und ,spirituali/5 absolut geg5/&slos4 ,alles i/ ,seele1 s gut wie ,en]gie4 ,ursprngli*] od] hh] i/ ke9] dies] untr5nb>5 ,begriffe1 da sie e9s s9d406--,aprs cela tirons l'*elle6444 ,dat 0 dus de ,kantiaanse ,=el1 en nu v]s*ijn5 o4a4 nog3 ,fle*sig 3 bek5d psy*o-physies mat]iali/1 met zijn bewu/zijn als begeleid5d v]s*ijnsel van biophysis*e voorvall50 7ma> ook ziel functie van li*aam en d5k5 9 de h]s5s0671 volg5s ,mr4 ,l4 van het mat]ialisme na> het s*ijnt afke]ig0 omdat er volgt4444 vol/rekt e*t] hi]m$e niet1 zond] me]1 als e5e resultante di] voorvall5 9 me*anis*5 z906 en von ,voit 3 7met h]s5514444 wa> 6 na al de zuiv] physis*e beweg+svoorvall5 e5 nieuw v]s*ijnsel14444 de gewa>word+1 wordt losgemaakt 607 en1 als mat]iali/ la/ n lea/1 ,kram> 3 met zijn /\te hypo!se01 de voor ,mr4 ,l4 belangwekk5de hypo!se04444 ontv\wt ,volkom5 9 aansluit+ aan ,kant's ae!r-!orie04444 de hypo!se4444 dat het wez5 d] ziel met dat van d5 w]eld-ae!r04444 id5tiek is1 die ae!r is jui/ de ziel06 --,en ademto*t van ,riehl's kriticisme444 en heel die b5t met aanvo]d] en al is weggeblaz54 #aj 3 p4 #be4 ,als dus e5 mat]ie-reali/ aan ,m>x en ,engels naief-realisme v]wijt op gezag van de k5niskritiek1 v]wijt hij hun bij ongeluk niets &]s dan z'n eig5 ,lockiaanse naieviteit0444 gelijk omgeke]d e5 ,m>xi/ met zijn bew]+3 ,m>x en vooral ,dietzg5 w>5 alles behalve naief-reali/0 etc4444 alle5 bewij/1 9 deze van gelijke beweg+ te zijn als zijn b\rgeois-teg5/&]4 ,volg5s ,pr(4 ,a4 ,dorn] 9 zijn ,encyklopdie d] ,philosophie0 #aiaj1 p4 #g is seit ,kant d] ,/&punkt des naiv5 ,realismus unmgli* geword51 d4h4 die ,me9ung1 dass uns]e unmittelb>e ,wahrnehmung die ,d+e objectiv zu erfass5 v]mge04 ,deze duali/ beseft all]m9/1 dat het door ,kant onmogelik geword5 naief-realisme0 de le] is1 dat de natuurd+5 de oorzak5 van onze gewa>word+5 z\d5 zijn1 van welk naief-realisme0 aanhang] is444 ,pr(4 ,dorn]4 #aa 3 p4 #cj4 ,hoe vaak en hoe kortzi*tiglik wordt dit1 door mij gespatie]de1 deel van de wa>heid v]get56 ,m5 gewaagt dan van de eeuwige na*t1--de nooit v]/oorde /ilte1 7( met ,franse w5d+3 sil5ce de mort03 ,b9et7 van het me*anies1 natuurkundig ,heelal444 ,zo ,du ,bois-,reymond 9 zijn befaamde ,leipzig] ,r$e van #ahgb b] die ,gr5z5 des ,natur]k5n5s03 ,/umm und f9/] an si*1 d4h4 eig5s*aftslos1 wie sie aus d] subjectiv5 ,z]gli$]ung h]vorgeht1 i/ die ,welt au* fr die dur* objective ,betra*tung gewonn5e me*anis*e ,ans*auung1 wel*e /att ,s*alles und ,li*tes ma> ev5ze] /att ,/ille und ,f9/]nis6 nur ,s*w+ung5 e9es eig5s*aftslos51 dort zur wgb>51 hi] zur unwgb>5 ,mat]ie geword55 ,ur/(fes k5nt40 ,ev5zo b4v4 de me] e?ici/ dan kritici/ geblev5 ,l\is ,li>d1 ,sci5ce positive et ,mtaphysique1 ,,ii3 ,i4 ,o dui/]e ,na*tansi*t0444 die ,na*t is enkel ,ansi*t van ,u6--,kant wij/ er erg5s t]loops ev5 op1 dat e5 bl9dgebor5e nooit enige voor/ell+ kan krijg5 van 444 de dui/]nis6--7p4 #def ,k4 d4 r4 ,v43 ,d] ,bl9dgeborne kann si* ni*t die m9de/e ,vor/ellung von ,f9/]niss ma*51 weil er ke9e vom ,li*te hat044474--,go$ ,lotze1 ,mikrokosmus ,i3 p4 #cij1 ov] die me*anis*e ,naturansi*t03 ,w$] f9/] no* hell1 w$] laut no* /ill1 vielmehr vllig beziehungslos zu ,li*t und ,klang liege die ,welt um uns h]0 etc4 #ab 3 p4 #cj4 ,het is dan ook e5 m]kwa>dig di*otomi/is*0 ( te wel duali/ies naief dogma bij !olog5 als t5 onz5t ,dr4 ,kuyp] 7b4v4 ,encyclopa$ie d] heilige ,godgele]dheid ,,ii1 pp4 #bf en #ce7 e tutti quanti en ,pr(4 de ,groot 7b4v4 ,d5k]s van onz5 ,tijd1 p4 #abg7 c4s41 dat 't zi5 somatis*]0 z\ zijn dan 't d5k51 ja geheel op ons b]u/5 z\6 ,dat is niet alle5 infra-,kantiaans1 ma> zelfs infra-,c>tesiaans oud-roe/1 al v9d5 we het nog t]ug bij e5 ,dietzg5 7,das ,wes5 d] m5s*li*5 ,kopf>beit1 p4 #fd74 ,desc>tes heeft het re$s 9 de #b;de van zijn ,m$itationes de prima philosophia van #afda voor altijd we]legd4--,wa>nem50 en d5k50 zijn en]zijds1 als gee/esv]ri*t+51 gelijkelik en geheel onli*amelik1 &]zijds ev5ze]1 voor de physiologie1 geheel en al somaties01 da> het d5k50 9 soortgelijke v]h\d+ /aat tot het c5traal z5uw/elsel als het wa>nem50 tot z9tuig5 en h]s55 beide4 #ac3 p4 #cd4 ,de zgn4 ,imman5z-philosophie geeft van het naief realisme de m4i4 volkom5 v]ke]de voor/ell+1 als z\ het z'n gewa>word+5 niet e5 afbeeld+ a*t5 van de eig5s*app5 d] d+51 ma> met deze444 v]nzelvig5 #bdj4 ,de gewone0 m5s5 z\d5 dus d5k51 gelijk altans deze empirio-kritici0 do5 7na> zij voorgev571 dat hun gewa>word+5 zelf444 zi* 9 de ruimte bev9d51 dus als ik b4v4 de maan zie1 is mijn maangewa>word+ op datzelfde mom5t na> de maan4 ,dat wil ik nog aannem54 ,ma> wa> bev9dt zi*1 op 't og5blik van mijn gewa>word+1 mijn ,sirius-gewa>word+1 ( de li*tgewa>word+ van e5 b4v4 #cjjj li*t-j>5 v]wijd]de /]1 die t] plaatse b4v4 #bjjj j>5 lang niet me] be/aat nu ik hem wa>neem8--,en wa> bev9d5 zi* mijn gewa>word+5 van wat ik a*t] e5 spiegel ev5 v]af0 zie als de d+5 zi* er vr bev9d586 ,de oploss+ is e5v\dig g5oeg3 mijn gewa>word+ is nooit erg5s &]s dan444 hi]01 d4w4z4 90 mij1 als ,subject1 en dit hi]0 heeft e5 zuiv] psy*iese betek5is1 die als zodanig no* met h]s5501 no* met ruimtelike introjectie0 iets te mak5 heeft4 #bda ,mijn maangewa>word+5 zijn precies ev5m9 op de maan als 9 mijn h]s551--,pauls5 heeft gelijk1 't ene is precies ev5 absurd als 't &]e1 al mak5 ,zieh5 c4s4 zi* zelf het e]/e wijs en alle gewoon-mat]iali/iese physiolog5 7,solli]1 ,=el1 ,haeckel1 ,re7 het laat/e4 ,zo bela*elik als hun elk de m5+ van de teg5p>tij voorkomt1 zo la*wekk5d is voor ons444 't e5 mt het &]4 ,de gewa>word+5 zijn 79 teg5/ell+ met de wa>nem+s9h\d57 onruimtelik1 uitsluit5d toe/&5 van 7907 het niet zelf ruimtelik 7 9 de ruimte zi* bev9d5d7 ma> ruimte/ell5d 7raumsetz5d7 ,subject--en sle*ts het het]osubjectief pha5ome5 van die gewa>word+5 a4z4 is wa>s*ijnlik 444 e5 h]s5toe/&6--,en ind]daad heb ik dus mijn gewa>word+ pas op 't og5blik1 dat 9 de pha5om5ale me*aniese w]eld het gezi*tsc5trum van mijn0 z5uw/elsel benvlo$ wordt door de gevolg5 van de ae!rtrill+51 die mijn netvlies tr(f54 ,9 dat c5trum ont/aat dan e5 beweg+swijzig+ en niets &]s4 ,natuurlik neem ik nu niet op de e5 ( &]e my/]ieuze1 bewu/eloos-clairvoyante wijze die beweg+/oe/& wa>1 ( zet0 deze zi* om0 9 gewa>word+ 7,h>tmann7 ( wordt 7door wie87 ov]gezet 9 e5 &]e vorm1 zodat ik mij hem0 bewu/ z\ word5 7v4 d4 ,b]gh v4 ,eys+a7 #bdb ( begaan de h]s55 e5 ,rckwirkung0 7,zieh57444 die gewa>word+ z\ gev54 ,niets van dat alles4--,ma> die h]s5wijzig+ is 7na> de wa>s*ijnlik/e1 e5v\dig/e hypo!se1 we] door ,kant 't e]/ ge/eld7 zelf niets &]s dan444 't 7het]osubjectief7 pha5ome51 het z9nelik 7( wa>nem+s-7symptoom 79 me] dan n z97 van444 mijn gewa>word+6 ,ons zgn4 p>allelisme0 7e5 sle*t gekoz5 naam1 want hij kan enkel op gelijktijdigheid doel51 da> ruimtelike p>alleliteit0 tuss5 /( en gee/ e5 woord z\ zijn zond] z9671 dat sle*ts 9 ri*t+ van ab/ractie1 9 me?ode van wet5s*appelik ond]zoek 7me?odologis*01 heuri/is*07 /r5g duali/ies is 7niet n enkele ov]gang0 ( ins*akel+0 ( v]oorzak+0 ov] en we] tuss5 physis en psy*e71 v9dt dus z'n e5v\dige1 moni/iese oploss+ 9 e5 sym-ptomatisme3 de physiese reeks sle*ts e5 ab/rakt1 d5kbeeldig1 op e5 univ]seel subject betrokk51 dus objectief1 symptom5sy/eem van444 de concrete psy*iese ,w]kelikheid1 ( zo m5 wil subjectiviteit1 die zelf dus we]1 als rijk van het ,bewu/zijn pha5ome50 kan zijn van het voor ons geheel onvoor/elba> tijdloos1 tijd/ell5d ,an si*04 #ad3 p4 #cd4 ,m]kwa>dige =mul]+ van het dogmaties 7reali/ies7 k5nisbeeld spiegel0 bij ,h]b>t1 ,s4 ,w4 ,,viii 7,kehrba* '#ic7 p4 #ahg1 ,allgem4 ,me?aphysik1 ,,ii3 ,,iv3 #bic3 ,man d5ke si* also e9 gei/iges ,wes51 e9e ,intellig5z1 l$igli* als e95 re95 ,spiegel fr mehr]e1 von e9&] s[ohl1 wie von dem ,spiegel unabhngige ,objecte4 ,wir frag5 hi] no* g> ni*t1 wie das ,v]hltniss1 v]mge dess5 die ,spiegelung erfolgt1 mgli* sey1 wir er9n]n uns ab]1 dass zur wahr5 und vollkomm55 ,erk5ntniss e9 sol*es ,v]hltniss muss ang5omm5 w]d51 und bem]k5 lei*t1 dass eb5 hi]1 9 d] ,metaphysik1 falls sie ,wahrheit gewhrt1 wir selb/ d]glei*5 ,spiegel seyn muss540 ,cf4 e*t] #cbg 7p4 #bce73 ,wie die ,krp] ursprngli* aus ,elem5t5 be/eh51 die ni*ts w5ig] als krp]li* s9d3 s be/eht das ,wiss5 dat dus afbeeldt86 aus ,anfng51 die mit e9em ,abbild5 ni*ts geme9 hab54 ,es be/eht aus ,empf9dung52 die ke9eswegs etwas uss]es abspiegeln1 d5n sie s9d l$igli* ,selb/]haltung5 d] ,seele40 ,de ,=m des ,wiss5s0 s*ijnt door ,h4 abbild5d0 g$a*t1 cf4 #bii1 jo4 #cii1 ov] de s9nli*e0 en de intelligibele ,raum04 ,t5 onz5t kan m5 de spiegel0-le] nog zuiv] ge=mule]d v9d5 9 het naief duali/ies idee- en mat]ie-realisme van ,dr4 ,a4 ,kuyp]'s zgn4 ,!orie d] ,k5nisse01 b4v4 ,enc4 ,,ii1 p4 #bi3 ,aldus opgevat komt dus de wet5s*ap' voor ons te /aan1 als e5 te zijn] tijd met noodzakelijkheid opgekom5e1 en /e$s voortga&e1 drang 9 d5 m5s*elijk5 gee/1 om d5 kosmos1 wa>mee hij 9 organis*e v]wants*ap /aat1 pla/is* na> zijn mom5t5 9 ons af te spiegel51 en logis* 9 zijne relatin door te d5k540 7,vgk4 ook p4 #cfe3 ,het is dus 9 d5 spiegel van ons m5s*elijk bewu/zijn1 dat de realiteit ha> beeld afspiegelt0 enz42 p4 #eei1 p4 #ajb1 p4 #ei1 en heel s*rijv]s vr-kritiese wa>nem+sle] passim74 ,gelukkig geeft de gele]de s*rijv] au!ntieke uitleg van de dui/]e t]m9ologie3 p4 #bf3 ,e5 atoom en de beweg+ van dit atoom ond]s*eidt zuiv] het mom5t en de relatio406 ,mr4 ,dr4 ,gew91 ,beg9sel5 van ,/rafre*t01 heeft mijn a&a*t op deze ,dr4 ,k4's ,wiss5s*aftslehre0 geve/igd1 da> ik nauwkeurig w5/e te wet51 op welke grond5 deze h]5 nog h$5 de wet5s*ap z\d5 will5 va/legg50 aan zek]e dogmata van e5 bepaalde k]kle]4 ,wel mog5 we dankba> zijn1 dat de wet5s*ap zelf 9 onze tijd na> ha> klui/]a>s niet me] behoeft om te zi54 ,miss*i5 e*t] v9d ik aanleid+1 het wet5s*appelik-wijsg]ig peil van ,dr4 ,kuyp]'s w]k nog e5s 9 e5 afzond]like kritiese v]h&el+ 7re$s manuskript7 9 het li*t te /ell51 opdat blijke1 wie die man is1 die zijn v+]s uit/eekt1 niet alle5 na> von ,s*op5hau]01 von ,nietzs*e01 von ,rits*l01 ma> ook na> e5 ,sp9oza en e5 ,kant4 #ae3 p4 #ce4 ,re$s physiologies kan dit zond] enige gele]dheid 9 enkele regels ook aan niet-ges*oold intellekt word5 duidelik gemaakt3 ,nem5 we ma> het zi5 van b4v4 e5 rood gebond51 met g\dlett]s b$rukt boek4 ,wat is physiologies dit hele zi58 ,ae!rtrill+5 7billio55 p] sekonde67 b]eik5 en v]&]5 7s*eikundig wa>s*ijnlik7 de millio55 /aafjes en kegeltjes d] beide netvliez54 7,da>op z\d5 nog1 van buit5 af1 #b ond]l+ v]s*ill5de omgeke]de gekleurde vlakke beeldjes te zi5 zijn1 ma> zelf pleg5 wij onze netvliez5 niet aldus te bezi5674 ,nu ont/aan 9 de gezi*tsz5uw51 met hun vezel- en cell5-w]eld51 twee ond]l+ v]s*ill5de1 onvoor/elba> sam5ge/elde 7*emiese ( elektriese ( wat voor7 beweg+sprocess51 die van kleur no* boek- ( lett]vorm ook ma> e5 spoor ( zweem bewa>d0 kunn5 hebb54 ,ge5 li*t ( kleur no* lett]vorm dr+t 9 d] eeuwigheid van buit5 door die z5uw5 he54 ,nog is er ge5 gewa>word+4 ,deze ont/aat niet1 e] 7na de bek5de splits+ en kruis+ van de gezi*tsz5uw57 de z5uwprocess5 e5 w$]om *emiese ( elektriese ( hoe dan ook me*aniese wijzig+ van bepaalde h]s5g$eelt5 hebb5 teweeggebra*t4 ,op dat og5blik pas is aan het subject 7onv]s*illig wat dit physiologies moge zijn ( niet-zijn7 iets gegev50 7het geheel van gewa>word+51 wa>door hij de rode b& met de g\d5 lett]s ziet71 dus nooit iets &]s1 dan wat physiologies 79 de w]eld van de ruimt$+57 e5 h]s5proces z\ blijk51 als zodanig voor het subject zelf onwa>neemba>1 ma> bov5di5 onbeli*t en ev5m9 op boek- ( lett]vorm als op het rood ( g\d ook ma> 9 de v]/e v]te gelijk5d en alle5 re$s door die eeuwig ondoorzi*telike z5uwmuur van alle da>a*t] ev5tueel aanwezige li*t1 kleur5 en ge/alt5 ges*eid56 ,en nu z\d5 de kleur5 en vorm51 die wij zi51 ov]e5kom5 7( zelfs n zijn67 met1 ( ma> gelijk5 op1 kleur5 en vorm51 die zi* a*t] die muur1 9 de buit5w]eld0 z\d5 bev9d58 ,o wond]ba>like tov]ij6 ,en nog grot] tov]ij1 dat wij van die ov]e5/emm+ ( gelijk5is ooit z\d5 wet51 want hoe will5 we v]gelijk501 control]5 met die w]kelike0 kleur5 en ge/alt51 wa> wij ev5m9 ooit door die li*tloze muur kunn5 he5dr+5 na> buit50 7want al onze physiologiese gegev5s0 zijn b9n5muurs67 als a*t]muurse lett]s ( kleur5 kunn5 doordr+5 na> b9n506 #bdc ,ov]weeg a&a*tig dit e5v\dige betoog1 dat gelijkelik geldt voor alle z9tuig51 en met ,leibniz' inzi*t 9 onze v5/]loo%eid0 zal u plotsel+ het besef opgaan1 hoe naef-dogmaties elke natuurreali/iese gewa>word+s9h\d-v]dubbel5de wa>nem+sle] moet zijn1 wa>9 to* dualisme en mat]ialisme gelijkelik bevang5 blijv51 ,zieh51 met zijn ruimtelike c]ebrale ,reih5folge d] ,empf9dung50 ( d]zelv] ,lage im ,gehirn01 die uns]em ,bewus/se90 ( zelfs uns]em ,gehirn0 gegeb50 z\ zijn1 zo go$ als ,?omas van ,aqu9o1 wi5s le] de hi] we]legde f\t aldus =mule]t3 ,want zi5 gebeurt alle5 dan1 als het voorw]p1 dat wa>g5om5 wordt1 op e5e ( &]e wijze aanwezig is 9 het wez5 dat ziet40 ,het z9tuig neemt d5 vorm van het /(felijke wez5 9 zi* op1 ma> niet de /( zelf1 gelijk 9 het 0 de vorm van e5 r+ wordt afg$rukt1 ma> niet het ijz] ( g\d1 wa>uit de r+ be/aat40 #bdd ( zijn h$5daagse volgel+5 als b4v4 ,pr(4 ,dr4 ,seba/ian ,hub]1 die 9 zijn gebeeldh\wde zgn4 ,notik od] ,kritik0 nog botweg het reali/ies dogma /elt 7 #bb73 ,ke9e ,erk5ntnis kommt zu/&e ohne ,v]e9ig+ 6 von ,subjekt und ,geg5/& d] ,erk5ntnis404444 ,s i/ d>an fe/ zu halt53 s[ohl die relativ5 als die absolut5 ,qualitt5 d] ,s9neswahrnehmung s9d objektiv real404444 ,die ,exi/5z d] ,auss5welt i/ demna* e9e unmittelb>e ,wahrheit1 wel*e e9es ,beweises ni*t b$>f40 ,wanne] mijn lez] nu die s*ell5 d] dogmatiese naiveteit van de og5 zijn gevall51 dan zal hij mij zek] niet1 op grond van deze mijn wat gr(-pla/iese ma> duidelike muurvoor/ell+1 de nog naiev] m5+ to$i*t51 dat we zond] die muur0--dus zond] gezi*tsz5uw5--wl ( bet] 444 de w]kelike0 vorm5 ( kleur5 z\d5 kunn5 zi506 ,ma> m5 kan nooit wet51 wa>toe de naiveteit 9 /aat is4 ,zegt niet ,alfr$ ,b9et 9 zijn ,l',ame et le ,corps01 #aije1 9 volle ern/1--vooraf gaat1 dat de li*am51 die de gewa>word+5 v]oorzak5 767 ons sle*ts door l'int]mdiaire de notre sy/me n]veux0 bek5d zijn en dit zelf we] alle5 bij wijze van s5sation 444 dat 't li*t ne brille que dans notre c]veau0 7p4 #bc71 dat dr alle5 le bruit se produit2 en dehors1 rgne un sil5ce de mort01--op p4 #bd3 ,en rsum1 notre sy/me n]veux qui n\s s]t entr] en communication avec les objets typies reali/ies g$a*t1 n\s emp*e1 d'autre "p1 de connatre leur nature4 ,il e/ un organe de relation avec le monde extrieur2 il e/ aussi1 p\r n\s1 une cause d'isolem5t4 ,n\s ne sortons jamais de n\s-mmes4 ,n\s sommes des emmurs40 ,m5 moet e5 ,fransman zijn om met zoveel bon s5s ov] dit ond]w]p 9 deze tijd aldus te kunn5 filos(]51--om k5ni/heoretiese wa>h$5 zo ongem]kt te v]k]5 9 hun dogmaties teg5deel4 ,9 elk geval is deze bon s5s heel wat sympa?iek]1 dan de v]frans+ van ,kantisme zond] bon s5s bij ,r5\vi] c4s41 ev5 onfrans als onkrities4 #af3 p4 #ci4 ,dr4 ,c4 ,j4 ,wijna5dts ,franck51 die kra*t5s intellekt en gee/esallure e5 van onze e]bi$wa>dig/e1 consequ5t/e mat]iali/5 z\ kunn5 zijn1 s*ijnt zi* zelf te will5 doem5 tot e5 allesbehalve b5ijd5swa>dige positie 9 de wijsbege]te t5 onz5t3 door zijn mat]iali/iese gee/v]want5 als duali/0 ( ideali/0 te word5 v]da*t--t]wijl psy*isme en dualisme hem niettem9 als mat]iali/ moet5 afwijz51 zodat hij met al zijn wet5 en kunn5 hi] und dort v]lor50 is1 als de vle]muis1 muis no* vogel4 ,wie tot wa>nem+sle] die van ,locke heeft 7het 9 de tek/ we]legd spiegel0-dogmatisme1 met e5 physiek-mat]ieele w]eld als oorzaak0 van de gewa>word+52 aldus b4v4 9 de ,psy*ologis*e ,omtrekk5 ,,ii #b1 ov] het ,pha5om5aal k>akt] onz] k5nis07 en als metaphysica het 7t5 onre*te7 anti-metaphysies wijl 7deels t]e*t7 anti-duali/ies naturalisme--die is mat]iali/--9 z'n go$e consequ5te og5blikk5 epipha5om5ali/0--en die moet de ,pauls5s ( ,adickes ge5 we]legg+ van het mat]ialisme0 en deszelfs gebrekkig51 erk5ntnis/heoretis*5' grondslag01 ja zelf ge5 trap aan ,haeckel1 gaan nado54 ,want hoe onv]di5d-za*t ,dr4 ,w4 ,f4's oordeel ook zij3 ,tr\w5s 9 wijsge]ig doorzi*t ligt niet ,haeckel's groot/e kra*t01 het lokt de opm]k+ uit1 dat altans ,dr4 ,w4 ,f4 ge5 enkel wijsg]ig inzi*t op ,haeckel vr heeft1 wl 9 zov]re b5$5 hem blijft1 als ,haeckel e5 apo/el is van zijn mat]iali/iese ov]tuig+ 7al v]kie/ ook hij het gesurpe]de mat]iali/iese modewoord monisme0 #bde bov5 het veelgesmade mat]ialisme07 en ,dr4 ,w4 ,f4 e5 v]loo*5a>4 ,dr4 ,w4 ,f4 is ge5 empiri/ ( mat]iali/ sans phrase1 hij is e5 wl-empiri/-ma>1 e5 wl-mat]iali/-ma>4 ,ik geef twee z9netjes1 die deze zijn h\d+ typ]53 ,wel kan m5 de wa>heid d] causaliteitswet will5 bewijz5 uit de erv>+ wel62 ma> het zoek5 na> zulke empiris*e gegev5s gaat alre$s uit van de aanwezigheid van e5 va/ causaal v]b&1 en v]ond]/elt re$s het be/aan van regelmaat en wet40 7,inleid+ tot de ,wijsbege]te1 p4 #hc4--;,dr4 ,w4 ,f4 ziet hi] het apriori natuurlik ev5 held] 91 als wie 't hi]uit z\ moet5 l]54 ,hij geeft dan ook ov] het apriorisme z[el 9 deze ,inleid+01 p4 #gf ss41 als eld]s1 b4v4 ,psy*ologis*e ,omtrekk51 p4 #fa ss41 sle*ts de bek5de v]mat]ialis]+ en ver,spencerisering t5 be/e1 met e5 ruimtelik z5uw/elsel als prius van ruimtevoor/ell+ en met typis*e d5kvorm501 die op de one9dige reeks0 erv>+5 van het m5s5gesla*t4444 b]u/5067 en3 ,de psy*is*e v]s*ijnsel5 drag5 e5 bizond] k>akt]1 dat ze niet zond] me] v]gelijkba> maakt met physis*e4 ,wl kan m5 hun k5m]k5d be/&deel1 het bewu/zijn1 e5 functie c #bdf van de h]s5w]kzaamheid noem51 e5 functioneel5 v]s*ijn+svorm a van bepaalde /(felijke process5 ond] bepaalde om/&igh$5 en voorwa>d54 ,ma> hoe het da>uit gebor5 wordt b1 blijft ons volkom5 dui/]1 aangezi5 voor onze voor/ell+ die beide groo!d5 z v]s*ill5d zijn van k>akt]1 dat wij de klove tuss*5 ha> niet kunn5 ov]brugg540 7,inlg4 p4 #aac_/d74 ,/el u voor1 het bewu/zijn gebor5 uit process51444 wi] logies prius het bewu/zijn is6 ,m5 ziet1 hoe go$ ,dr4 ,w4 ,fr4 heeft opge/ok51 dat psy*e en physis k5ni/heoreties het]oge50 zijn6 ,ma> teg5ov] het dogmaties agno/icisme van zijn e*t mat]iali/ies ,ignorabimus01 sc4 hoe1 hebb5 wij de kritiese zek]heid te /ell5 van ons e*t pha5om5ali/ies ,negamus01 sc4 dat6-- ,zo go$ en zo kwaad als bij ,haeckel1 w>5 bij ,dr4 ,w4 ,f4 all]lei 7op z'n m9/ #bdg #d7 v>iteit5 van mat]ialisme doorn3 7a7 het aequatief ( id5titeitsmat]ialisme3 bewu/zijn be/aat 91 is e5 v]s*ijn+svorm van1 h]s5process51 deze word5 bewu/02 da> naa/ 7b7 het causatief mat]ialisme3 bewu/zijn is e5 gevolg van h]s5process52 7c7 het attributief mat]ialisme3 bewu/zijn is e5 eig5s*ap ( toe/& ( functie0 van h]s5process52 en als v>iant da>van 7d7 het p>alleli/ies 7en wijl reali/ies /e$s m9 ( me] duali/ies3 de physiese reeks reel1 t]wijl aan de psy*iese to* ook e5 zek]e realiteit moeilik kan word5 ontzegd67 psy*o-physies mat]ialisme3 bewu/zijn gepa>d met1 begeleid+sv]s*ijnsel van1 h]s5process54 ,al deze vorm5 van mat]ialisme 7de voorbeeld5 volg5 onmiddellik7 hebb5 de k5ni/heoretiese grondslag geme51 nl4 dat het /(felike1 het h]s5proces1 #bdh g$a*t wordt als het primaire1 causale1 reale1 als e5 soort sub/raat01 a*t]grond01 be/aansvoorwa>de0 voor het gee/elike1 dat als secundair1 onw]kzaam 7dui/]067 bij-produkt ( bij-v]s*ijnsel optre$t4 ,dus precies het omgeke]de van de wa>heid1 die de k5ni/heorie le]t en ook dit mijn ges*rift duidelik tra*t te mak54 ,nu toon ik u bij ,dr4 ,w4 ,f4 e]/ deze mat]iali/iese wortel en v]volg5s zijn bont mat]iali/ies gewas1 wa>bij b4v4 id5titeit 7a7 en causaliteit 7b7 beurtel+s ontk5d en v]ond]/eld word51 en de functie0 van c e5 vage1 ruime afhankelikheid0 a&uidt1 die ook voor b en d moet fung]54 ,we hebb5 nl4 bij ,dr4 ,w4 ,f4 niet alle5 l'emb>ras du *oix1 ma> ev5ze] le *oix des emb>ras6 ,als volgt3 ,alle gee/esw]kzaamheid gaat gepa>d met d zek]e process5 9 het c5trale z5uw/elsel2 alle psy*is*e v]s*ijnsel5 v]ond]/ell5 e5 physis*5 a*t]grond4 ,zij zijn e5 functioneele uit+ c8 van bepaalde wijzig+5 9 e5 /(felijk sub/raat1 van zek]e ons 9 ha> wez5 onbek5de beweg+5 en omzett+58 9 die mat]ie1 die e5 psy*is* k>akt] v]krijg5 a ( c1 doordat zij met bewu/zijn gepa>d gaan d4 ,dit wil ev5wel ge5sz9s zegg51 dat /(felijke en gee/elijke v]s*ijnsel5 geheel 6 sam5vall5 en1 na> sommige mat]iali/is*e s*rijv]s bewe]d hebb51 geheel dus t5 dele8 te v]e5zelvig5 zijn4 ,want het is duidelijk1 dat bij e5 d]gelijke opvatt+ de begripp5 causaliteit dus b6 en id5titeit t5 e55male met elk&] v]w>d word54 ,wel zijn de bewu/zijnsv]s*ijnsel5 functies c van bepaalde mat]ieele v]&]+5 9 de georganise]de sub/antie2 ma> de betrekk+ tuss*5 die beide is niet e5v\dig zond] me] e5e van oorzaak en gevolg dus niet b 4444 n4b4 wijl 4444 niet a61 aangezi5 het mat]ieele en het psy*is*e 9 wez5 v]s*ill5d het]oge501 zie bov56 en dus niet onmiddellijk met elk&] v]gelijkba> zijn 9 di5 z91 dat het e5e z\ kunn5 v]kla>d word5 als e5e omzett+ dat z\ a zijn van het &]e40 7,p4,o4 p4 #bb74 ,brr4444 ,elke psy*is*e w]kzaamheid v]ond]/elt zek]e physis*e v]&]+1 ma> niet omgeke]d40 7k5ni/heoreties alln omgeke]d674 ,de bewu/zijnsv]s*ijnsel5 tr$5 sle*ts op bij bepaalde mat]ieele process51 wa>m$e zij 9 va/e regelmatigheid v]bond5 zijn d4 ,psy*is* k5n5 wij alle5 e5 reeks afzond]lijke v]s*ijnsel51 die i$] op zi*zelf langs physis*5 weg zijn te voors*ijn g]oep5 b1 da> i$] van h5 zek]5 physis*5 a*t]grond tot voorwa>de heeft40 7ib4 p4 #be74 ,zo s*rijft ,dr4 ,w4 ,f4 9 zijn ov] ,het v]b& tuss*5 li*aam en zielsv]s*ijnsel506 ,soortgelijk ell5dig geknoei 9 de ,inlg4 p4 #aji3 ,elke psy*is*e w]kzaamheid v]ond]/elt zek]e physis*e v]&]+51 ma> niet omgeke]d0 en p4 #aaa1 zijn geam5de]d ,haeckelisme3 ,de /(felijke h]s5process5 zijn niet zooze] te bes*\w5 niet zooze]6 als de onmiddellijke oorzaak d] psy*is*e h]s5process5861 dan wel als de onmisb>e voorwa>de da>van1 gebond5 als deze zijn aan d bepaalde physis*e beweg+5 en omzett+5 a840 ,op bl4 #aab volgt dan3 ,want al die feit5 bewijz5 wel de onmisk5b>e afhankelijkheid d] psy*is*e v]s*ijnsel5 van physis*e toe/&504444 ma> ,e5 afhankelijkheidsbetrekk+ is e5 veel ruim] begrip dan e5 causale betrekk+04444 en ,dr4 ,w4 ,f4's begripp5 moet5 ruim0 g5oeg zijn om het mat]ialisme van a1 b1 c en d tegelijk te omvatt56 ,imm]s1 tans volgt pag9a #aac_/d1 bov5 gecite]d1 wa> bewu/zijn uit h]s5process5 gebor5 wordt6 ,ma> nademaal ,dr4 ,w4 ,f4 me] dan n krities klokje heeft hor5 luid5 ov] het mat]ialisme1 geeft hij er na zoveel moois ook nog deze draai aan op p4 #aae34444 al moge het als w]eldbes*\w+ niet voldo514444 to* als w]khypo!se bij het natuurwet5s*appelijk ond]zoek04444 enz4 ,en deze zijn #e1 aan de we]legg+ van de mat]iali/is*e !orie0 gewijd1 e9digt nu symbolies met ,=el's ,gehirn und ,seele0 7vgk4 opm4 #i71 t]wijl eld]s de fatale 7imm]s h]s5fatali/iese7 slotsom luidt3 ,uit al het voorga&e volgt1 dat het wilsgevoel sle*ts e5 begeleid5d v]s*ijnsel is1 ma> dat de eig5lijke oorzaak van ons h&el5d optr$5 te zoek5 is 9 process5 van het c5trale z5uw/elsel04444 7,p4,o4 p4 #aje2 vgk4 ook ,sociale ,e?iek1 p4 #aag74 ,op deze gem5e mat]iali/iese wortel nu /oel5 de navolg5de mat]iali/iese /amm53 a 7aequatief mat]ialisme73 ,sle*ts e5 ze] g]+ deel d] process5 die zi* 9 ons c5trale z5uw/elsel afspel51 wordt ons 86 bewu/0 7,p4,o4 p4 #cb74 ,ev5zo3 ,het bewu/zijn alzoo is te bes*\w5 als e5 functie c ( begeleid5d v]s*ijnsel d van e5 kle9 g$eelte d] /(felijke process5 die zi* 9 het organisme afspel54 ,wij nem5 wa> dat bepaalde process5 gepa>d gaan met d bewu/zijn1 alhoewel het ons alsnog onmogelijk is aan te gev51 wa>van het afhangt ( dit al dan niet het geval is1 m4a4w4 ( e5 w]kzaamheid van het c5trale z5uw/elsel ons 8 al dan niet bewu/ wordt a40 7ib4 p4 #cf74 #bdi ,e9delik p4 #ei3 en zoo moet m5 wel met ,maudsley tot de slotsom kom51 dat e5 groot deel van ons d5k5 be/aat 9 onbewu/e h]s5w]kzaamheid40 b 7causatief mat]ialisme73 ,9 zijn ,sociale ,v]toog50 s*rijft ,dr4 ,w4 ,f41 nog wel onmiddellik na e5 zuiv] krities citaat van ,heymans1 op p4 #bdd3 ,ma> ov]ig5s 6 is het duidelijk1 dat de moreele deg5]atie van d5 misdadig] sle*ts het gevolg kan zijn van moleculaire afwijk+5 9 het c5trale z5uw/elsel1 al onttrekk5 die zi* nog t5 e55male aan onze z9tuigelijke wa>nem+0 en op p4 #bed3 ,want1 gelijk re$s bov5 opgem]kt1 elke moreele deg5]atie kan 9 laat/e in/antie sle*ts het gevolg zijn van afwijk+5 9 het c5trale z5uw/elsel1 al onttrekk5 deze zi* t5 e55male aan onze z9tuigelijke wa>nem+4 ,imm]s wij mog5 van de v]ond]/ell+ uitgaan1 dat aan alle psy*is*e v]s*ijnsel5 e5 physis* correlaat1 d4i4 e5 /(felijk sub/raat t5 grondslag ligt1 en dus ook dat alle zielkundige afwijk+5 t5 slotte wijz5 op zek]e somatis*e wijzig+540 ,op zulke plaats5 betrapp5 wij e5 s*rijv] en nglig1 zi5 wij zijn mat]ialisme en action1 niet wat hij er voorzi*tiglik van zegt1 ma> wat hij er feitelik en wez5lik van blijkt te d5k54 ,a*t] correlaat0 en sub/raat01 a*t] functie0 en v]s*ijn+svorm0 en al dat fraais me]1 maske]t ,dr4 ,w4 ,f4 dus eig5lik ook sle*ts het weg5s e5 zek]e welgeaccr$ite]de het]og5eteit0 zo braaf v]loo*5de b6--,ma> gaan we v]d]3 ,want niet de wa>g5om5 /(felijke w]eld buit5 ons1 ma> de psy*is*e gewa>word+5 b9n59 ons zijn het primaire en onmiddellijk empiris* gegev5e2 0 dit ma> tot ,dr4 ,w4 ,f4 doorg$rong51 do* de z9 is helaas nog niet uit3 en het is sle*ts e5 hypo!se1 wanne] wij da>nev5s nog e5 physiek-mat]ieele w]eld als oorzaak di] psy*is*e v]s*ijnsel5 aannem544440 7,p4,o4 p4 #bh76 ,en op p4 #ff3 ,ond] de zoo /raks g5oemde mat]ieele spor51 die d5 grondslag vorm5 van het geheug51 v]/aan wij de bizond]e pra$ispositie van het z5uw/elsel om bij voorkeur dezelfde associatieban5 te lat5 inslaan en dezelfde psy*is*e produkt5 te lev]5 als vroeg]40 ,ho(d/uk ,v1 ov] de gemo$sa&o5+51 e9digt aldus3 ,ongetwijfeld be/aat er e5 nauw v]b& tuss*5 de gemo$sbeweg+5 en de inn]vatieprocess51 die inw5dig tot bewu/zijn kom5 a2 ma> er be/aat da>om nog ge5 voldo5de grond om nu ook aan te nem51 dat deze laat/5 de uitsluit5de 8 oorzaak dus niet b8 d] e]/5 zijn1 en om beid5 zond] me] tot e5 psy*o-physis*e id5titeit te v]kl>5 dus niet a8 ( niet d84 ,hoe ze 9 w]kelijkheid oorzakelijk sam5hang5 we] t]e*t bij b6 blijft alsnog e5 op5 vraag1 wi] voll$ige oploss+ aan de toekom/ blijft voorbeh\d5406 ,hi] wordt dus zelfs het ,ignorabimus0 7zie bov57 nog we] v]loo*5d en ov]troefd door e5 ,haeckeliaanse wissel op de toekom/6--,e9delik nog uit het slo?o(d/uk1 p4 #aag1 wa> wij omtr5t de w>e physiologis*e oorzak5 en jui/e v]kl>+ dez] psy*is*e v]s*eid5h$5 nog zoo 9 het dui/] rondta/540 ,ook zulk e5 z9netje speaks volumes4 c 7attributief mat]ialisme73 ,het geheug5 is niet e5 aanhangsel1 ma> e5 integre]5d 8 be/&deel van bepaalde toe/&5 d] z5uwelem5t54444 ,het h]9n]+sv]mog5 b]u/ op e5 organis*5 grondslag1 d4w4z4 op inha]5te 8 eig5s*app5 d] lev5de mat]ie40 7,p4,o4 p4 #fd74 ,(1 zond] omweg53 ,het geheug5 to* is e5 eig5s*ap d] h]s5sub/antie44440 7,p4,o4 p4 #fh74 d 7psy*o-physies mat]ialisme73 ,p4,o4 p4 #be 7bov5 gecite]d71 p4 #cd_/e3 ,het bewu/zijn op zi*zelf is van niets de oorzaak24444 en veelal n4b41 soms dus niet86 blijft het volkom5 dui/]1 wa>om het zi* pa>t aan physiologis*e v]ri*t+51 die ev5go$ ook zond] di5 z\d5 plaats grijp540 ,ev5zo p4 #cf3 ,wij nem5 wa>0 dat h]s5process5 gepa>d gaan met0 bewu/zijn 7zie bov571 ( p4 #aje1 re$s gecite]d en b4v4 tot slot ,inlg4 p4 #aja_/b1 wa> we nog e5s al dit knoei]ig mat]ialisme-teg5-wil-en-dank bijn hebb53 ,het bewu/zijn is ze] zek] moeilijk dus niet onmogelik6 a te v]kl>5 als beweg+sv]s*ijnsel1 no* v]teg5woordigt het e5 bizond]e kra*t4 ,het wij/ sle*ts op e5 toe/& c83 beweg+ gaat niet ov] ( zet zi* niet om 9 bewu/zijn1 wat onmogelijk w>e omdat beide het]og5e begripp5 zijn w>mte en beweg+ dan82 ma> bepaalde beweg+sv]s*ijnsel5 9 het c5trale z5uw/elsel v]wekk5 b8 process51 die gepa>d gaan met d bewu/zijn4 ,het bewu/zijn is dus te bes*\w5 als e5 functie a ( b ( c ( m5 mag kiez56 't is bij ,dr4 ,w4 ,f4 to* alles n mat]iali/iese pot nat begeleid5d v]s*ijnsel d van e5 kle9 g$eelte d] /(felijke process5 die zi* 9 het organisme afspel51 hoewel wij nog hoeg5aamd niet 9 /aat zijn aan te gev5 wa>van het afhangt ( deze al dan niet met bewu/zijn gepa>d d gaan40-- --,het ligt geheel 9 de lijn van al deze v]w>de contradictore halfsla*tigh$5 en ondoorda*!d51 dat nu ook nog e5 inconsequ5te 1 de duali/iese ,we*selwirkung01 telk5s dit epipha5om5alisme komt doorbrek54 ,ev5als bij de wa>nem+ volg5s ,dr4 ,w4 ,f4 /(1 causaal1 inw]kt op gee/1 zo benvlo$t omgeke]d het psy*iese ongeg5e]d de physiese reeks3 ,p4,o4 p4 #db1 wa> a&a*tsve/ig+ d5 blo$toevo] na> de h]s55 v]hoogt01 p4 #ea omtr5t de v]beeld+skra*t3 ,hoe +rijp5d die kan inw]k5 ook op de physieke v]s*ijnsel5 des li*aams01 p4 #ha ss43 welk e5 groot5 onwillekeurig5 invlo$ de affect5 oef55 op tal van physiologis*e process5 die 9 het li*aam plaats grijp50 en de voorbeeld5 alda>1 gelijk op p4 #hb_/c3 ,zoo v9d5 tal van pa?ologis*e toe/&5 van het z5uw/elsel4444 hun primaire n4b46 oorzaak 9 /oorniss5 van het gemo$slev54--,ma> ook omgeke]d kunn5 physieke v]&]+5 9 het organisme /]ke wijzig+5 9 het gevoelslev5 wakk] roep5406 ,hi]toe behor5 ook de selectie-dualism51 aangewez5 9 opm4 #cc1 die m5 wel wil v]gelijk54 ,hold]debold] dogmatise]t1 ore]t en doce]t ,dr4 ,w4 ,f4 er op los1 zond] zweem van kritiese bez9n+1 onv]s*illig ( hij zijn mat]ialisme critis* realisme0 noemt 7,inlg4 p4 #fd71 dan wel critis* idealisme0 7,p4,o4 p4 #bh7--;het is alles1 behalve critis*0 9 de k5niskritiese1 kantiaanse z9 van transc5d5taal 7vgk4 hi]ov] opm4 #f en #g en bl4 #bb-bd tek/71 het /aat er1 als onbewu/ dogmatisme1 jui/ lijnre*t teg5ov]--wat ,dr4 ,w4 ,f4 9 ev5 onbewu/e zelfkritiek onov]trefba> jui/ en s*]p =mule]t1 als hij het noemt3 e5 niet transc5d5taal1 ma> critis* idealisme06 #bej ,en van de ontwikkel+ ( v]diep+1 die ,pr(4 v4 d4 ,wyck onlangs na> ik me5 bij ,dr4 ,w4 ,f4 heeft bespeurd1 v]mag ik k5ni/heoreties ge5 spoor te v9d54 ,integ5deel--ook zijn jong/e produkt1 het naja> #aiaa v]s*55 ges*rift ov] ,het ,bewu/zijn1 hult 9 gewaad van anti-metaphysies agno/icisme l\t] sle*te1 dogmatiese1 mat]iali/iese metaphysica--die nu de welwill5de lez] er zelf uit moge hal54 ,ik kom tans op mijn aanhef t]ug3 ,blijkt ,dr4 ,w4 ,f4 ook na deze zo ontoegankelik voor de wijsg]ige kritiek als ,haeckel1 dan be/aat er voor hem sle*ts n weg1 om altans de e]bi$ zi* te r$d51 die e5 opre*t1 gaaf naturali/ v]di5t3 ,be no?+ :i* ?\ art n0 7,poe71 (1 positief3 ,to ?9e own self be true06 #ag3 p4 #ci4 ,pha5ome54 ,wij hebb5 ge5 ,holl&s woord da>voor3 v]s*ijn+0 7 kom/7 en v]s*ijnsel0 word5 9 e5 heel &]e z9 gebruikt4 ,ons taaleig5 g$oogt feitelik niet1 e5 zgn4 d+03 e5 boek1 e5 a/ronomies li*aam als zon ( a>dbol1 e5 s*eikundig elem5t1 v]s*ijnsel0 te noem54 #bea ,m5 spreekt van de /]r5 als v]s*ijnsel5 aan de /]r5hemel01 teg5ov] de a/ronomiese w]kelikheid--de k5nisle] noemt jui/ dit a/ronomies ruimtelik ,heelal0 ,pha5ome5 d] w]kelikheid ( de pha5om5ale w]eld1 en b$oelt da>mee1 dat het e5 d5kbeeldig geheel is van algeme5 mogelike wa>nem+s9h\d51 9 teg5/ell+ en]zijds tot de individuele 7li*tpunt-7gewa>word+5 en &]zijds tot de van mogelike wa>nem+ onafhankelike w]kelikheid zelf1 wi] inw]k+ op onze gee/ oorzaak is van die gewa>word+5 en die als zodanig het reale0 ( sub/raat0 ( ,an-si*0 heet van die pha5om5ale object5w]eld4 ,de e5heid1 wa>9 de afzond]like wa>nem+s9h\d5 groepsgewijs word5 sam5gevat tot de d+501 die deze inh\d als eig5s*app50 drag501 v9dt dus z'n grond en v]kl>+ en]zijds 9 de e5heid van het d5k5d en wa>nem5d bewu/zijn1 dat als subject het k5ni/heoretiese prius is van deze object51 &]zijds 9 de e5heid van het 7v]mo$elik ev5ze] subjectief1 psy*ies7 reale1 dat als sub/ratum het metaphysiese prius d] voorw]p5 vormt4 ,is dit inzi*t e5maal b]eikt1 dan zal de lez] mij ga>ne ,kant's t]m9ologie s*5k51 9 casu zijn transc5d5tale syn!tis*e ,e9heit d] ,app]ception0 als =mal]1 subjectiv] ,grund0 d] empiris*5 ,e9heit d] objectiv5 ,ers*e9ung04 ,wie deze ,kantiaanse app]ceptie01 9 ha> k5nis-!oretiese zuiv]heid1 dus vrij van ontologiese1 sub/antile dogmasmett51 begrep5 heeft1 is da>door alle5 re$s444 ,hegel te bov5 gekom51 en kan nog sle*ts glimla*5 als ,hegel's begrip0 zi* uitgeeft voor e5 syn!se van ,sp9oza's sub/antie 7transc5d5t1 dus sle*ts door wanbegrip te v]gee/elik57 en ,kant's app]ceptie 7transc5d5taal1 dus sle*ts door onkritiese ,subreption0 te v]wez5lik574 ,v]s*ijnsel0 voor pha5ome5 heeft ook nog dit teg51 dat het aan iets v]gankeliks doet d5k51 en dus de niet-kritiese ,hegeliaanse en ,boll&i/iese teg5/ell+ met het wez50 als het onv]gankelike be/5digt 7vgk4 b4v4 ,coll4 ,log4 pp4 #ech-eej3 ,/( is de naam van de wez5lijkheid 9 het v]s*ijnsel0 enz41 het wez50 als blijv5de e5heid ( idealiteit van eig5 v]gankelijke realiteit0 en laat/elik ,de ,logica1 p4 #bb3 het d+ als v]s*ijnsel1 heeft de eig5s*ap d] v]gankelijkheid0 enz474 ,jui/ 9 ,kant's sub/antia pha9om5on01 ,newton's mat]ie en de quantitas mat]iae 7massa7 hebb5 we klassieke voorbeeld5 van e5 onv]gankelik1 onv]&]lik pha5ome51 t]wijl en]zijds het d+-op-zi*-zelf ev5m9 onv]gankelik als v]gankelik mag het51 zov] het als ontijdelik moet word5 g$a*t1 en &]zijds het w]kelik bewu/zijnslev51 wa>van e5 lev5d organisme na> de psy*ies-moni/iese le] het pha5ome5 is1 de tijdelikheid en v]gankelikheid met dit laat/e geme5 heeft4 #ah3 p4 #ci4 ,da>mee is we]legd ,s*op5hau]'s kritiek 7,i1 p4 #efb_/c7 op ,kant zov] zij de gewa&e teg5/rijdigheid betreft1 dat ,kant e]/ 7t]e*t67 zegt3 het v]/& kan sle*ts d5k51 niet aans*\w501 ,ans*auung1 ,wahrnehmung1 ,p]ceptio gehr5 bloss d5 ,s9n5 an1 und die ,ans*auung b$>f d] ,funktion des ,d5k5s auf ke9e ,weise40--en lat] to* voor de natuur1 voor het sam5/ell5 van object51 het v]/& nodig heeft1 voor het object dus das do* wohl e9 ,ans*auli*es und ke9 ,ab/raktum i/01 zegt ,s*op5hau]444 t5 onre*te4 ,nun i/ ab] die ,natur do* wohl e9 ,ans*auli*es und ke9 ,ab/raktum0 444 integ5deel6 ,i* =d]e ,j$51 d] mit mir die ,v]ehrung geg5 ,kant !ilt1 auf1 diese ,wid]spr*e zu v]e9ig51 und zu zeig51 dass ,kant bei se9] ,lehre vom ,objekt d] ,erfahrung und d] ,art1 wie es dur* die ,?tigkeit des ,v]/&es und se9] zwlf ,funktion5 be/immt wird1 etwas ganz ,deutli*es und ,be/immtes g$a*t habe40 7p4 #efc_/d74 ,ik kan zond] die #ab ,funktion5 te v]d$ig5 aan die ,auf=d]ung voldo53 alle aans*\w+ is1 voor ,kant1 belev5is1 individueel 7al ges*i$t ze niet dan 9 de aans*\w+svorm51 f tijd en ruimte1 f tijd alln7--en de object501 al het objectief ,be/immte0 444 heel de natuur1 geldt trans9dividueel1 met betrekk+ tot e9 ,bewus/se9 b]haupt01 is dus nooit onmiddellik belev5is1 intutieve0 w]kelikheid1 ma> ab/rakt1 door diskursief d5k5 omtr5t gegev5 belev5iss5 7die altijd nodig en vrond]/eld zijn7 opgeb\wd int]subjectief geldig sy/eem4 ,niet alle5 dus het 7transc5d5tale1 en ge5sz9s empiriese7 ,objekt0 wa>door ons de aans*\w+ gegev5 wordt1 het ,d+ an si*1 is van de aans*\w+ v]s*ill5d1 ma> zelfs ook het imman5te ,objekt1 dat uit aans*\w+1 uit gewa>word+5 9 aans*\w+svorm51 d5k5d wordt gecompone]d4 ,unvor/ellb>0 ( sond]b>e ,voraussetzung0 is dus dat imman5t ,object1 dat natuurd+1 ge5sz9s4 ,integ5deel1 het be/aat jui/ alln 9 onze wet5s*appelike voor/ell+6 ,te zegg53 onze ,ans*auung 7wa>nem+07 is als zodanig re$s s(ort objectiv0 7p4 #efe7 heeft en]zijds ge5 z9 7want niet de wa>nem+1 ma> ha> inh\d wordt geobjective]d71 is &]zijds onjui/ 7v]gelijk droom1 halluc9atie enz47 en is #co4 niet t] zake teg5 ,kant1 want die toek5n+ van het pra$icaat objectief is zuiv] v]/&sw]k--1 de z9n5 wet5 niets hoeg5aamd van al ( niet objectief04 ,wundt's teg5/ell+ tuss5 de concrete01 z9nelike0 natuurobjekt5 en de ab/rakte0 begripsd+50 7atom5 etc47 d] natuurwet5s*ap1 v]geet tweerlei3 dat de e]/e ev5ze] re$s ab/rakt--en de twe$e ev5ze] nog z9nelik zijn6 #ai3 p4 #dj4 ,heel de ,hegeliaanse teg5/ell+5reeks van s*ijn ( v]s*ijnsel en wez5 ( wa>heid ( w]kelikheid1 van uit+ en kra*t1 geval en wet1 blijft dan ook 7als 9 z'n geheel imman5t7 b5$5 het niveau van ,kant's k5ni/heoretiese 7transc5d5tale07 teg5/ell+53 al ( niet imman5t en al ( niet a priori4 ,zo is het l\t] ma*teloze misvatt+spolemiek1 als ,pr(4 ,boll& 9 ,zuiv]e ,r$e0 7p4 #cb1 #cc1 #b;e dr4 #ge7 van de wt0 als het blijv5de w>e aan de v]s*ijnsel501 blijv5de e5heid van de kra*t en ha> uit+01 aldus ore]t3 ,de w]kelijke wet is als wet d] 7w>e ( geheele7 w]kelijkheid ev5 we9ig enkel buit5 als alle5 b9n51 ev5 we9ig e5zijdig van vor5 6 als blootelijk van a*t]5 6 en niet f subjectieve f objectieve ma> absolute wet1 die zi* als zoodanig 9 al het relatieve w$]v9dt2 de w>e wet ( wet van het w>e is zond] e5zijdigheid a*t]1 9 en voor n4b4 al het v]s*ijn5de het begrijpelijk geldige en zoo op h>e wijze het w]kelijke1 w>e en r$elijke zelf40 ,nog afgezi5 van de ondoorda*te v]e5zelvig+ van wa>heid en w]kelikheid1 /aat dus zelfs deze wet0 444 teg5ov] ,kant's ,an si*1 als e5 wet1 sle*ts van pha5om551 e5 sle*ts pha5om5ale1 zuiv] imman5te1 dus als zodanig ev5ze] objectieve als subjectieve wet4 ,vgk4 v]d] van hetzelfde gehalte de h]hal+5 van pp4 #abb-abh ,z4 ,r4 #bj3 p4 #db4 ,het doet v]makelik aan1 e5 dogmaties reali/ als b4v4 ,dietzg5 te hor5 v]tell5 7,/reifzge1 p4 #fj ss473 ,von d] geg5wrtig grassi]5d5 erbrmli*5 philosophis*5 ,kritik wird d] ,m5s*5v]/& als arm] ,s*luck] d>ge/ellt1 d] nur die ob]fl*li*5 ,ers*e9ung5 d] ,d+e erklr5 6 knne0 444 ,natuurlik is dat ,ob]fl*li*e0 alln van ,dietzg51 niet van de ,kritik04 ,van ,hegel tot ,dietzg5 weet m5 a>dig bet] dan ,kant wat de v]h\d+ van w]kelikheid1 wez51 tot ,ers*e9ung0 eig5lik is3 ,gelijk ,hegel gewaagt van d+51 die ni*t nur fr uns sond]n an si* blosse ,ers*e9ung5 s9d0 7,busse1 ,gei/ und ,krp]1 p4 #bi1 t]e*t3 ,ers*e9ung an si*444 e9e contradictio 9 adjecto071 zo explice]t ,dietzg5 nad] als volgt3 ,alle ,ers*e9ung5 ma*t d] ,intellekt zu ,wes5 und erk5nt alle ,wes5 als ,ers*e9ung5 des gross5 6 allgeme95 ,naturwes5s4 ,d] ,wid]spru* zwis*5 ,ers*e9ung und ,wes5 i/ ke9 ,wid]spru*1 sond]n e9e logis*e ,op]ation1 e9e dialektis*e ,=malitt 64 ,das ,wes5 des ,univ]sums i/ ,ers*e9ung 6 und se9e ,ers*e9ung5 s9d wes5haft444 ,und uns]e ,kritik sagt3 ,das ,01 wel*es ers*e9t1 i/ selb/ ,ers*e9ung wel1 wel61 ,subjekt und ,prdikat i/ von e9] ,art40 ,( eld]s3 ,das ,wes5 d] ,welt i/ absolute ,v]nd]li*keit4 ,ers*e9ung5 ers*e95--voil t\t40 7,das ,wes5 d] m5s*li*5 ,kopf>beit1 p4 #gb74 ,nu wet5 we 't--wez5lik6 ,voorwa>1 voor zulk e5 wijsge] moet5 wel de ,kantian51 die zeitg5ssis*5 ,philosoph5 mit dem ,ges*i*tss*reib] des ,mat]ialismus an d] ,spitze0 444 entw$] ,s*elme od] ,n>r50 zijn444 wel*e mit smtli*5 ,krn]n e9es ,s&hauf5s si* ni*t begng5 woll5 sond]n h9t] 6 all5 ,krn]n extra no* e95 krn]los5 ,s&hauf5 6 su*5406--,wa>lik e5 s*elm ( e5 n>1 wie op ,dietzg5's444 z&hoop b\wt6 ,komt ns het prolet>iaat ook aan wijsbege]te toe 7mo*t ik het belev5--er altans het mijne toe bijdrag57--dan zal het zelf wel ri*t5 ov] deze pr(eet van het dialekties0 mat]ialisme04 ,tot zolang mag hij blijv5 d] ,philosoph des ,prolet>iats04 ,tot zolang mag die ,d5kme?ode und ,weltans*auung des ,prolet>iats0 het51 wat mit dem ,masse d] unreif5 brg]li*5 ,erk5ntni/heorie gemess50 7om met ,dietzg5's wa>dige paladijn ,dr4 ,a4 ,pannekoek te sprek51 die zi* en de zijn5 re$s tans 9 /aat v]kla>t1 die brg]li*e ,philosophie d5k5d zu b]w9d507 e5 wa>deloos sam5raapsel blijkt van mat]iali/iese 7,aus e9em immat]iell51 unfassb>5 ,wes5 wird nunmehr d] ,gei/ zu e9] krp]li*5 ,ttigkeit4--,d5k5 i/ e9e ,ttigkeit des ,gehirns1 wie ,geh5 e9e ,ttigkeit d] ,be9e407 en duali/iese 7,nun ab] be/eht die ganze ,welt aus ,atom5 und ,bewus/se91 aus ,mat]ie und ,gei/07 afval #beb4 ,tot zolang vi]e de ,he] ,pannekoek g]u/ als ,voll5d] des ,w]kes4444 von ,hume und ,kant begonn50 de v]wat5/e fraseur1 die ooit gepose]d heeft en gepone]d is als k5ni/heoreticus1 de ,ueb]-,kant1 die met zijn ab]malige ne51 ab]witzige ,kritik d] re95 und praktis*5 ,v]nunft0 zveel van die ,kritiek begrep5 heeft1 van het k5nis-probleem1 de syn?4 oordel5 a priori1 dat hij4444 de analysis als teg59/antie1 als4444 ni*t s wund]b>0 7p4 #hd7 aanvo]t1 de ,hyp]-,sp9oza 7hoort1 hoe deze ,dietzg5 ,sp9oza de les lee/1 ,/reifzge p4 #ag3 ,das i/ gefehlt etc44444 das ,absolute od] die ,natur4444 dehnt si* endlos aus1 im ,raume und 9 d] ,zeit04444 etc71 die e5s ev5 het ,d5k-,in/rum5t0 zelf 9 uns]m ,kopfe01 das gei/ige ,organ1 wel*es dem ,m5s*5 von ,natur im ,kopf angewa*s5 i/0 v]bet]5 zal 7,s*on d] b]hmte ,sp9oza hat uns e9 leid] unvoll5detes ,w]k*5 b] die ,v]bess]ung des ,v]/&es' h9t]lass51 und es i/ ni*ts ,g]+]es als die ,v]bess]ung dieses ,in/rum5ts1 0 wir mit dies5 ,/reifzg5 9 das ,gebiet d] ,erk5ntni/heorie' bezweck54076 ,enf91 es muss au* sol*e ,kuze geb54 ,en mo*t gij u erg]5 aan die zwets5de zelfwe]sprek+51 wa>van zijn w]k wemelt1 b$5k dan met ,dr4 ,pannekoek1 dat gij die dialektis*e ,d5kweise01 die ,erk5ntnis1 dass d] ,wid]spru* die wahre ,natur all] ,d+e i/0 nog niet hebt b]eikt1 ( ne51 laat u liev] v]zo55 door de a>dige1 voor ,dietzg5 zo k>akt]i/ieke anekdote1 die zijn zoon v]telt3 ,als e9 ,bekannt] ihn an ,v]spro*5es er9n]te1 antwortete er3 ,bitte1 mi* nie beim ,worte zu nehm51 sond]n nur alles quecksilb]ig zu v]/554'0 ( door e5 wa>lik wijs en bem9nelik woord van ,dietzg53 au* d] ,bsewi*t i/ e9 gut] ,k]l und d] ,g]e*te sndigt des ,tages sieb5mal40 #ba3 p4 #dd4 ,de ,duitse k5nisle] zegt hi] gewoonlik ,grund0 7(s*oon ,kant h]haaldelik e5v\dig van ,ursa*e0 spreekt1 vgk4 opm4 #cj71 t] ond]s*eid+ van de ruimtelike1 pha5om5ale causaliteit0 d] natuur2 t]wijl ,heymans1 zuiv]d]1 7ma> 9 /rijd met het als altijd uit naiveteit gebor5 spraakgebruik7 spreekt van causaliteit en pseudo-causaliteit04 ,e5 bezwa> da>teg5 s*ijnt mij1 dat we dan ook van pseudo-d+5 en pseudo-sub/antie en pseudo-realiteit z\d5 moet5 sprek51 wa>door be/5dig+ d] v]w>r+ van s*ijn0 en v]s*ijnsel0 te du*t5 valt4 ,miss*i5 w>e dan pha5o- nog bet] dan pseudo-4 ,zelfs ,kant kon bij 't r$ig]5 van de b]u*te #b;de druk van zijn ,kritik d] re95 ,v]nunft niet me] 't v]s*il duidelik mak5 tuss5 de s*ijn0 7wat niet geobjective]d mag word51 omdat het individueel is3 halluc9atie-inh\d1 ( v]ke]d geobjective]d wordt1 omdat met p]spectief1 nabeeld5 enz4 ge5 rek5+ wordt geh\d51 het zg4 z9sb$rog03 die zwei ,h5kel1 die man anfngli* dem ,saturn beilegte07 en het v]s*ijnsel0 7dat niet getransc5de]d mag word51 omdat het objectief is3 de roodheid van de roos1 die wel aan 't object roos01 ma> niet aan het ,an-si* d] roos1 aan de oorzaak d] roodgewa>word+ eig5 is74 ,kant v]haspelt 9 de noot bij p4 #gc o4 c4 deze twee geheel v]s*ill5de d+53 de s*ijn0 d] v]ke]de1 wijl reali/iese transc5d]+ en de s*ijn0 d] v]ke]de1 ma> go$-imman5te objectiv]+4 ,zolang u deze sam5voeg+3 imman5te objectiv]+0 als e5 contradictie kl9kt1 hebt ge 't ,kantisme nog onvoldo5de begrep54 ,dat is jui/ de teg5/ell+ van 't dogmaties realisme 7b4v4 dat van ,h>tmann7 met ,kant1 dat voor 't e]/e objectiv]+ transc5d]+ betek5t1--t]wijl ,kant bewees3 heel de objectiv]+ d] natuurwet5s*ap--heel de natuur0 is 444 imman5t4 ,natuurlik geld5 deze t]m53 imman5t en transc5d5t dus niet1--zoals ,h>tmann met het naief realisme ze misvat--1 t5 opzi*te van e5 individu1 ma> t5 opzi*te van 't ,bewus/se9 b]haupt1 de k5n5de subjectiviteit als zodanig4 #bb3 p4 #dd4 ,het realisme zal ond] 't lez5 van dit1 gelijk van elk anti-reali/ies betoog1 re$s voortdur5d de gem5elike kanttek5+ hebb5 gezet3 ma> ik b$oel met b4v4 die rode bal0 vol/rekt niet e5 sy/eem van mogelike gewa>word+s9h\d51 ma> jui/ de transc5d5te oorzaak van mijn en &]] gewa>word+51 met hun bepaalde inh\d54 ,jui/--ma> van tween n3 f gij b$oelt ind]daad deze 7transc5d5te7 oorzaak1--ma> dan moogt gij ha>1 als zodanig1 ge5 enkele d] z9nelike0 eig5s*app5 toes*rijv5 #bec3 die w]kelike oorzaak is no* rood no* rond1 zelfs niet e5s ruimtelik enz4--f gij b$oelt iets roods en ronds1 ma> dan hebt ge we] e5 uit w]kelike en mogelike gewa>word+s9h\d5 sam5ge/eld ab/ractum1 e5 product uit1 9 plaats van e5 oorzaak van wa>nem+s9h\d54 ,ma*1 ,beitrge zur ,analyse d] ,empf9dung51 p4 #bj heeft hi] vrijwel gelijk3 ni*t die ,krp] erzeug5 ,empf9dung51 sond]n ,empf9dungskomplexe bild5 ,krp]01 wel te v]/aan3 aus ,empf9dungskomplex5 bildet d] d5k5de ,gei/ ,krp] 7,tuss5 haakjes3 ,wat z\ ,ma* moet5 antwoord5 op de vraag3 wat dan wl de oorzak5 d] gewa>word+5 zijn874 ,gij hebt tot dusv] b4v4 ae!rtrill+5 als de 7van bewu/zijn onafhankelik be/a&e7 w]kelikheid bes*\wd1 die oorzaak0 is van onze li*t- en kleurgewa>word+5--ma> gij zult tans ( /raks wel gaan inzi51 dat precies zoals de kleur5 e5 v]tolk+ van de w]kelikheid 9 de taal van de kleurz91 ev5zo de beweg+5 7trill+51 heel de me*aniese0 w]eld7 ook sle*ts e5 bewu/zijns- 7wa>nem+s-7afhankelike zijn 444 niet de w]kelikheid zelf1 ma> ha> v]tolk+ 9 de taal van 444 de beweg+sz9 7,uit/ek5d1 ,riehl1 ,d] ,philos4 ,krit4 ,,ii1 p4 #bg74 ,kra*t0 en /(0 be/aan sle*ts objectief1 niet van-bewu/zijn-onafhankelik ( an si*01 zelfs niet e5s onafhankelik van mogelike wa>nem+4 #bc3 p4 #de4 ,hi] zij er op gewez51 dat ook ,kant's aan ,locke c4s4 ontle5de1 ev5 veel gesmade als we9ig begrep5 inn]e ,s9n0 e5 444 go$e z9 heeft4 ,want b4v4 e5s &]s gemo$sa&o5+51 ang/51 bege]t5 enz4 kan ik enkel mij d5k501 voor/ell501 erwg501--ma> belev51 hebb501 erv>51 en 9 die z9 k5n50 kan ik alln eig5 bewu/zijn/oe/&54 ,alln door dat belev501 erv>50 7,kant spreekt na> ,locke's voorbeeld van inn]lik wa>nem501 inn]e ,ans*auung07 word5 deze voor ons tot w]kelikh$51 bepaalde 7be/immte07 realiteit51 nog lang niet door ze enkel te d5k501--de ,ans*auung0 is onontbe]lik--en dus ook 444 de vorm0 van alle bewu/zijns-belev5iss5 444 de tijd04 ,iets ontijdeliks kan ik ze] go$ d5k51 tot ond]w]p van ov]weg+1 van nad5k51 tot subjekt van oordel5 mak51 k5n50 e*t]1 ( zelfs mij voor/ell5--nooit6--7,vgk4 ,ho(d/4 ,,iv1 #a74 ,de inn]e ,s9n0 is synoniem met de empiris*e ,app]ception01 das empiris*e ,bewus/se9 me9] selb/01 v]mittel/ dess5 das ,gem? si* selb/ od] se95 inn]5 ,zu/& ans*aut04 ,zo wordt door ,kant mete5 elk intellektualisme en ontologisme onmogelik gemaakt4--,onze inn]like erv>+ is niet intellektueel3 l\t] d5k50 ( r$e0 z\ ons ge5 enkel gevoel1 ge5 enkele gewa>word+ kunn5 lev]5--en het d5k5 moet zelf als psy*iese realiteit 7dus 9 de tijd67 gegev50 zijn 444 om te be/aan4 ,vgk4 hi]ov] speciaal ,k4 d4 r4 ,v4 #bb1 p4 #ffh s43 ,si* e95 ,geg5/& d5k51 und e95 ,geg5/& erk5n51 i/ also ni*t e9]lei0 enz42 p4 #fge3 ,i*1 als ,intellig5z und d5k5d ,subject1 erk5ne mi* selb/ als g$a*tes ,object1 s(]n i* mir no* b] das behalve 't g$a*t zijn 9 d] ,ans*auung gegeb5 b91 nur1 glei* &]n ,phnom550 etc4 en vooral #be1 p4 #fgf_/g3 ,s wie zum ,erk5ntnisse0 etc4 ,de polemiek van ,palagyi teg5 de inn]e ,s9n0 b]u/ uitsluit5d op de misvatt+ van ,s9n0 444 9 de gewone z9 van 't woord4 ,kant's i4 ,s40 heeft met e5 zi5 van het zi51 e5 ,ta/5 des ,ta/5s01 kortom1 e5 gewa>word+ van e5 gewa>word+ niets hoeg5aamd uit te /aan--en ev5 veel met ,?omas van ,aqu9o's li*amelike s5sus communis0--7cf4 ,palagyi1 ,d] ,/reit d] ,psy*ologi/5 und d] ,=mali/5 9 d] mod]n5 ,logik1 #aijb74 ,ook ,pauls5 geeft 9 ,die ,zukunftsaufgab5 d] ,philosophie0 nog e5 ma*teloos-dogmaties v]we] teg5 ,kant's inn]5 ,s9n01 wa>9 hij zelfs s*rijft3 ,es bleibt ke9 dunkl]1 undur*dr+li*] ,geg5/& h9t] d] ,sz5e1 von dem wir im ,selb/bewus/se9 bloss e9e ,ers*e9ung'1 e9e getrbte od] gefls*te ,spiegelung htt540 ,de k5niskritiek moet we] antwoord53 ,k5nis1 onv]s*illig ( zij ons zelf geldt dan wel iets &]s1 dat ers*e9t01 is 9 't geheel ge5 ,spiegelung01 laat /aan dus e9e getrbte od] gefls*te ,spiegelung06 ,voor ,kant sluit dan ook de inn]e ,s9n0 ge5sz9s uit1 ma> e] jui/ 91 uw psy*i/iese ,erweit]ung des ,realismus auf die ,auss5welt01 t]wijl het tijdeloos ,an-si* niets hoeg5aamd geme5 heeft met e5 bloss] s*att5haft] ,doppelgng] d] ,mat]ie0 en sle*ts 9 zov]re e5 ens rationis0 mag het51 als de ratio1 de r$elike tijdkritiek1 tot dit ens moet besluit54 #bd3 p4 #eg4 ,speciaal bij het ruimteprobleem v]w>re m5 niet de k5ni/heoretiese teg5/ell+3 empirisme en apriorisme 7al na> de ruimte 't zij als a po/]iori gegev5 k5nis9h\d wordt bes*\wd 't zij als k5nisvorm1 geldig a priori t5 aanzi5 van alle mogelike desbetreff5de inh\d7 met de voor ons we9ig belangrijke psy*ologiese teg5/ell+ van 7door ,helmholtz dus g5aamd7 nativisme en empirisme t5 aanzi5 van bepaalde z9n51 na> gelang m5 aanneemt1 dat deze f kra*t5s aangebor5 eig5s*app5 oorspronkelik onmiddellik-ruimtelike gegev5s bi$51 f wel sle*ts onruimtelike locaaltek5s01 die dus sle*ts middellik1 met behulp van erv>+01 d4w4z4 door associatie met ruimtelike gegev5s1 hun ruimtelike betek5is krijg5 7,wundt /elt teg5ov] de nativi/iese0 de g5etiese0 !orien1 ond] welke laat/e dan behalve de hi] g5oemde empiri/iese le] ook zijn eig5 praempiri/iese0 v]smelt+/heorie valt1 vgk4 b4v4 zijn ,grundriss d] ,psy*ologie #aj74 ,zo zijn na> de k5ni/heoretiese teg5/ell+ b4v4 ,b]keley en ,ma* en alle positivi/50 empiri/1 ,kant en ,heymans apriori/1 na> de psy*ologiese teg5/ell+ e*t] is ,b]keley nativi/ t4a4v4 de ta/z91 empiri/ t4a4v4 de gezi*tsz9 7wa>omtr5t ,h]+ b4v4 nativi/ 071 t]wijl ,helmholtz en ,heymans empiri/ zijn t4a4v4 beide1 ma> ,heymans nativi/ t4a4v4 de beweg+sz91 natuurlik zond] dat aan aangebor5 k5nis0 bij dit nativisme0 mag word5 g$a*t4 #be3 p4 #eh4 ,het voor vel5 zo moeilike0 modul]5 b4v4 7gelijk het begeleid51 h>monis]5 van melodien7--behoeft dan ook niet gele]d te word5--e5 muzikale gee/ kan het zelf v9d51 van 't beg9 tot het e9d--gelijk e5 ma!maties g5ie--de meetkunde zelf z\ kunn5 v9d51 die uit de axioma's volgt1 zond] dat er enige v]d]e erv>+0 toe nodig is1 dan die onze eig5 voor/ell+ ons lev]t4 ,ook de wett5 van de logica kan i$] v9d50--9 z'n eig5 d5k5--en i$] d5k5d subject pa/ ze toe--omdat het de zuiv] subjectieve1 =mele natuurwett5 van het d5k5 zijn2 wie niet re$s d5k5 kon1 z\ ze ev5m9 kunn5 l]5 als begrijp54 ,en hun sle*ts subjectief1 =meel k>akt] v]kla>t tev5s hun apodikties geld5 voor alle mat]ie01 alle d5kb>e w]kelikheid4 ,ik misk5 niet dit v]s*il1 dat de muzikale wett5 ge5 d5k- ma> gevoelswett51 wett5 van ae/hesis1 van ae/hetica zijn1 ma> het zijn ook we] de natuurwett5 van het muzikale voel51 dat de e5 tot 9 de fijn/e ontwikkel+1 de &] sle*ts 9 primitief/e aanleg bezit4--,het is e5 eig5a>dig g5ot1 ook hi]1 als bij de logica1 de meetkunde1 de me*anica1 de gelijkheid1 de nheid all] subjekt51 dus de druit alln voortkom5de algeme5-geldigheid0 van de muziekle] te bem]k54--,de oud/e en de nieuw/e muziek1 de ,aziatiese ( ,afrikaanse ev5go$ als de ,europese1 kan na> onze zelfde regel5 word5 ontle$ en begrep54 ,alle nationale muziek1 alle zang van volk]5 en rass51 is sle*ts n ma*tig !ma met v>iaties03 e5 v>iant5spel van de ne muziek d] ,m5%eid4--,uitnem5de bijdrag5 tot dit wet5 zijn t5 onz5t gelev]d door ,pr(4 ,l& 7ov] de ,arabiese en ,javaanse toon/elsels7 en door de onlangs ov]l$5 ,rott]damse muziekk5n] ,a4 ,j4 ,polak 7de h>monis]+ van ,turkse en ,japanse melodien74 ,ma> e5 kritiese muziekle]1 e5 ,kritik des re95 ,musikempf9d5s01 die de ,gesetze und ,elem5te0 van de muziek z\ hebb5 gevond5 en v]kla>d--gelijk logica en meetkunde door ,kant-,heymans v]kla>d zijn--be/aat nog niet1 zov] ik weet4--,liebmann spreekt t]e*t1 zij het 9 &]e z91 van e9 /hetis*es ,apriori1 dem logis*5 ,apriori vllig p>allel1 ab] viel s*wi]ig] zu entdeck540 7,anal4 d] ,w4 p4 #fjf74 ,musici zijn sle*ts bij uitzond]+ d5k]s4 ,zij aanva>d5 hun eig5 kun/ 9 gelovige het]onomie1 als ondoorgrondelik1 bov5 begrip v]hev51 en de wijz5 hebb5 9 lev5loos intellectualisme1 met e5 ,hegel g$oce]d3 das ,unsagb>e1 ,gefhl1 ,empf9dung1 i/ ni*t das ,vortreffli*/e1 ,wahr/e1 sond]n das ,unb$eut5d/e1 ,unwahr/e40 ,en ,hegel heeft gelijk1 de muziek is de subjectief/e0 kun/4 ,ma>--zeg ik 9 ,kant's z9--zij zal jui/ doordat zij e5 zuiv] subjectieve1 zuiv] =mele0 kun/ is 444 het objectief/ van alle blijk54 #bf3 p4 #ei4 ,zo lez5 we bij ,liebmann1 ,z4 ,anal4 d] ,w4 p4 #ehi3 nirg5ds tritt4444 die sogut wie unb$+te ,abhngigkeit des /hetis*5 ,wohlgefall5s von re9 quantitativ5 ,proportion5 ents*i$5] zu ,tage als 9 d] ,musik40 en 9 dezelfde gee/ p4 #fbc3 sie wirkt dur* d5 vibrir5d5 ,s9nesn]v50 etc44444 ,j5es erregb>e ,etwas wa>door die rhy?mis*5 ,erzitt]ung5 ons niet k\d lat5 /eckt no* h9t] d] specifis*5 ,en]gie des ,gehrs9ns1 wel*e d5 ,s*w+ungsprocess 9 die ,tonqualitt b]setzt0 767 en ev5zo p4 #fbe3 ,uns] ,ohr mit d] 9 se9] inn]/5 ,tiefe v]borg551 z>t5 ,n]v5claviatur und se95 specifis*5 ,en]gie5 v]w&elt sic die ,luft]s*tt]ung5 9 e9 ,neues1 ,qualitatives4444 9 ,tne406 #bed ,tot m'n v]wond]+ begaat ,!odor ,lipps1 ,ae/hetik 7,kult4 d4 ,geg5w4 #a1 ,,vi3 p4 #ced_/e7 nog deze f\t op mat]iali/iese basis1 trots z'n absolut] ,idealismus0 die b4v4 9 zijn lez5swa>d ,naturwiss5s*aft und ,weltans*auung0 /ellig de allures aanneemt van e5 moni/ies psy*isme1 al blijkt re$s hi] onkla>heid omtr5t de k5ni/heoretiese betek5is van het natuurwet5s*appelik ,ersetz5 all] spezifis* s9nli*5 ,qualitt51 d] ,f>be1 des ,tons1 des ,g]u*es1 des ,ges*mackes1 u4s4w4 dur* blosse raumzeitli*e und ,zahlbe/immung50 443 dit laat/e heet e5 gei/ige0 teg5ov] j5e s9nli*e ,ers*e9ungsweise0 442 tot de ruimtelike1 z9nelike w]eld d] natuurwet5s*ap z\ obzw> 9 eig5tmli* indirekt] ,weise0 ook het bewu/zijn behor5 7als prius voorwa> 9 eig5tmli*]0 ,weise67 en wel zodanig1 dat 7p4 #cc7 da und dort 9 d] objectiv wirkli*5 ,welt1 od] dass an dies] und j5] ,/elle d] ,auss5welt ,bewus/se9 vorkomme01 #bee t]wijl van jui/ inzi*t we] getuigt p4 #ci3 ,all] ,glaube an die ,mat]ie i/ 9 si* selb/ duali/is*4 ,neb5 d] ,mat]ie bleibt fr ihn j$]zeit als e9 damit ,unv]glei*b>es1 weil ke95 ,raumbegriff5 zugngli*1 d] ,gei/4 ,mat]iali/is*] ,monismus i/ e9 ,wid]spru* 9 si* selb/4 ,nur w5n au* das als ,mat]ie betra*tete 8 an si* ,gei/ i/1 s*w9det d] ,dualismus40 79 dezelfde gee/ ,naturphilosophie p4 #agh74 ,hoe v]baasd moet m5 nu zijn1 9 z'n ,ae/hetik e5 mat]iali/iese v]kl>+0 van de consonantie te v9d51 wa>bij de ton5 g$a*t word5 als e5 soort beeld0 ( te wel v]ke]de wa>nem+ 444 ne5 niet van physiese trill+51 ma> van zek]e hypo!tiese psy*iese ,erregung5 od] ,bewegung50 die we] op hun beurt v]oorzaakt zijn door physiese trill+56 ,p4 #cec3 ,zun*/ kon/ati]5 8 wir3 j$] e9zelne ,ton s*lies/ e95 be/immt5 ,rhy?mus 9 si*4 ,g5au] gesagt3 die seelis*e ,erregung od] ,bewegung1 die 9 uns si* vollzieht1 w5n wir e95 e9zeln5 ,ton hr51 muss g$a*t w]d5 als e9e rhy?mis*e ,erregung od] ,bewegung4 ,es muss ang5omm5 w]d51 dass sie e95 ,rhy?mus 9 si* trage1 d] dem ,rhy?mus d]j5ig5 regelmssig5 ,folge d] physikalis*5 ,s*w+ung5 entspri*t od] irg5dwie analog i/1 aus d] die fragli*e seelis*e ,erregung si* ergibt40 ,s9d nun ,tne konsonant1 s s9d j5e physikalis*5 ,s*w+ungsfolg5 rhy?mis* v]w&t4 ,d4h4 sie hab5 e95 ,grundrhy?mus geme91 und s9d e9fa*e ,diff]5zi]ung5 dieses ,grundrhy?mus4 ,und entspre*5d und im glei*5 ,s9ne mss5 nun au* die ,empf9dung5 konsonant] ,tne1 d4h4 die seelis*5 ,erregung5 od] ,erregungszu/nde1 die uns 9 d5 aku/is*5 ,bild]n d] ,tne zum ,bewus/se9 komm5 od] ihn5 zugrunde lieg51 als rhy?mis* v]w&t g$a*t w]d54 ,eb5 diese rhy?mis*e ,v]w&ts*aft ma*t das ,wes5 d] ,konsonanz aus40 ,de gewa>word+ is hi] dus subjectief beeld0 ( v]ke]de wa>nem+ niet van mat]iebeweg+1 ma> van zieletrill+51 die we] op hun beurt door physiese trill+5444 v]oorzaakt zijn4 ,dus e5 indirekt1 metapsy*ies getrapt mat]ialisme4 ,op deze voos-metaphysiese grondslag wordt nu e5 ov]e5kom/ige ton5-ae/hetica geb\wd3 ,dazu i/ ab] glei* h9zufg53 ,die ,diff]5zi]ung na* dem ,pr9zip d] ,zweizahl od] d] ,pot5z5 d] ,zweizahl1 i/ die e9fa*/e ,diff]5zi]ung4 ,aus diesem ,grunde bezei*net e9 ,ton1 d] si* zu e9em &]n v]hlt wie e9e ,pot5z von zwei zu drei1 fnf1 sieb5 etc41 9 ,v]glei* mit dies5 letzt]5 e95 ,ziel- od] ,ruhepunkt4 ,s i/ e9 beliebig] ,ton fr se9e ,qu9te1 9 m9d]em ,grade fr se9e grosse ,t]z1 und 9 no* m9d]em fr se9e grosse ,sekunde od] ,septime1 ,ziel- od] ,ruhepunkt4 ,dies besagt zuglei* j$esmal1 dass die letzt]5 ,tne 9 hh]em od] g]+]em ,grade auf j55 ,ton1 ihr5 ,grundton' h9weis5 od] h9drng54 ,bei d5 zuletzt g5annt5 ,tn5 tritt zu diesem ,h9weis die ,na*b>s*aft zum ,grundton ergnz5d h9zu und gibt ihn5 d5 ,*>akt] von ,leittn5' na* dem ,grundton h940 ,welk e5 w>boel6 ,exp]im5teel te we]legg5 als volgt3 neem e5 kr+ ( rij van sl+]s van v]s*ill5de l5gt51 die met analoge snelh$5 sl+]53 #a 3 #b 3 #c 3 #d 3 #e 3 #f 3 #g 3 #bj etc4 'k ,b5 b5ieuwd1 hoeveel gij nu m]k5 zult van e5 ,ziel- od] ,ruhepunkt0444 van enig h9weis5 od] h9drng50 7van #c n na> #d n trill+567444 van die ,na*b>s*aft0 7van #ae n en #af n ( #aj n en #i n1 #i n en #h n671 die 't k>akt] geeft van ,leittn506--,v]geet da>bij niet de uit]/ gecomplice]de v]h\d+5 bij ze] g]+e ont/emm+1 t]wijl de ton5 wel nooit absoluut zuiv] zijn1 en bov5di5 nog getemp]e]d0 word56 ,ma> zelfs da>van afgezi5--haal e5s n van uw muzikale wa>h$5444 uit de sl+]getall56 ,b4v4 ,die ,qu9t hat unmittelb> die ,tonika zum ,zielton1 wei/ also unmittelb> auf diese als ihr5 ,zielpunkt h9 444 #cn 3 #d n64 ,die ,qu>t dageg5 /ellt si* d] ,tonika selb/ndig geg5b] 444 #b n 3 #c n dageg561 ja sie beanspru*t ihr]seits ,zielpunkt d] ,tonika und damit all] ,tne d] ,leit] zu se940 7p4 #ced_/e74 ,de hegeliaanse v]tal+ van deze dogmatiese1 mat]i]eali/iese f\t van ,lipps1 tans dus gepot5tie]d 9 one9dige0 ma*t1 is te v9d5 9 e5 bij ,die ,natur d] ,h>monik und ,metrik0 van ,hauptmann zi* aansluit5d op/el van ,mej4 ,e4 ,vas ,nunes1 ,tijds*r4 v4 ,wijsb41 ,ma>t #aiji4 ,alle5 zal e5 wet5s*appelik man als ,lipps zi* wel ho$5 voor physiologies gekwakzalv] van het volg5d allooi3 444 9 elk5 toon1 ja 9 elke trill+1 wa>van e5 hooge toon vele duiz5d5 p] seconde volbr5gt1 die ev5 zoovele h]hal+5 van d5zelfd5 toon zijn sic4 ,di5 toon nu doet het geluidgev5de li*aam hoor5 niet wanne] zijn deel5 9 d5 ev5wi*t/oe/& zijn--het li*aam als zoodanig is sle*ts mogelijkheid1 pot5tialiteit van zijn geluid3 zakelijkheid die h>e onzakelijkheid1 realiteit die h>e idealiteit te op5b>5 hft n4b4 het zakelike als realiteit1 teg5ov] het geluid als ha> idele op5b>+6--en ev5m9 etc44443 ,wat wij als toon gewa>word51 is 6 het ov]gaan van d5 e55 toe/& 9 d5 &]51 het word5 van het zijn en het niet-zijn40 7p4 #ajd l4 c74 ,wie ,b]keley's ironie1 noot #b7 p4 #bf1 gesav\re]d heeft1 zal ook de soortgelijke1 ma> ditmaal onbewu/e1 ironie g5iet5 van dat ziet0 9 het volg5de z9netje3 ,de qualitatief v]s*ill5de v]h\d+5 tuss*5 d5 grondtoon en zijne drie int]vall5 ziet ,hauptmann re$s s*uil5 9 de v]h\d+5 d] trill5de quanta40 ,wes ,gei/es ,k9d hi] aan het woord is hoeft m5 niet te vrag54 ,het ,tijds*rift voor ,wijsbege]te0 druipt van dusdanig le]l+-boll&isme4--,qu\sque t&em8--7,inmiddels t5 go$e geke]d67 #bg3 p4 #fb4 ,de onlangs 7#aijh7 jong ov]l$5 uit]/ s*]pz9nige d5k] en gele]de ,ludwig ,busse1 s*rijv] van het duali/iese /&a>dw]k3 ,gei/ und ,krp]1 ,seele und ,leib01 #aijc1 dat zijn moni/iese1 k5niskritiese teg5hang] heeft gevond5 9 ,rudolph ,eisl]'s voortreffelik ,leib und ,seele0 #aijf1 me5t teg5 ,kant dass w5n wir die ,d+e ihr] ,=m na* a priori be/imm5 und de%alb a priori sie erk5n51 dann au* die be/immte rumli*-zeitli*e ,anordnung d] ,d+e und die be/immt5 e9zeln5 ,kausalbeziehung5 von uns gnzli* a priori ms/5 erkannt w]d5 knn540 ,hoe is 't mogelik1 zlk v]rega& misv]/&4 ,kant hat ab] die er/]e auss] ,betra*t gelass5 spreekt van zelf und von d5 letzt]51 d5 empiris*5 ,naturgesetz51 sog> ausdrckli* erklrt t5 ov]vlo$e61 dass wir sie nur dur* ,erfahrung k5n5 l]nt54 ,damit behlt ,hume 9 d] ,hauptsa*e re*t2 alle ,anw5dung des ,kausalittspr9zips hngt von d] ,erfahrung ab40 7cf4 ,busse1 ,philosophie u4 ,erk5ntni/heorie1 #ahii1 p4 #ahb-baa7 ,die ,weltans*auung5 d] gross5 ,philosoph5 d] ,neuzeit01 p4 #aje4 ,aldus ,busse 9 gelijke gee/ als ,pauls54 ,wat moet m5 to* voor d5kbeeld van ,kant hebb51 om hem1 teg5ov] ,hume1 zulk soort d5kbeeld5 toe te di*t56 ,ook ,h]b>t1 ,allg4 ,metaph4 ,,ii1 #cbj 7,s4 ,w4 ,,viii1 p4 #bbd7 s*reef re$s3 ,na* ihm dem ,kantis*5 ,idealismus soll5 zw> die ,empf9dung5 von auss5 komm52 au* mss5 sie si* selb/ die ,=m5 ihr] ,v]b9dung5 glei*sam auswhl52 d5n 9 ,kants ,lehre liegt1 wie wir (t er9n]t hab51 ke9 ,grund fr die be/immt5 ,ge/alt5 9 wel*5 das ,empfund5e zusamm5tritt06 #bh3 p4 #fb4 ,elke clairvoyante0 ov]w9n+ d] objectieve af/&5 en tijdv]s*ill5 wordt dus door ,kant's le] van tijd en ruimte we]legd 9 plaats van mogelik gemaakt1 gelijk spiriti/5 en consort5 de go$e m5igte h]haaldelik pog5 wijs te mak54 ,vgk4 ,opm4 #cb4 ,sle*ts kwakzalv]ij 7al heeft e5 d5k] als ,s*op5hau] er zijn naam aan v]bond51 dank zij z'n le] van het pr9cipium individuationis07 wil v]af tot nabij ( toekom/ 7en v]l$587 tot h$5 mak51 t]wijl imm]s 9 het onruimtelike 7gee/ b4v47 beide l$5 van de ruimtelike teg5/ell+ gelijkelik zijn opgehev51 zoals 9 het tijdeloze toekom/ en v]l$5 ev5m9 tot e5 h$50 sam5vall50 als het h$5 er uitnvalt0 ( enig h$50 er d5kba>1 laat /aan k5ba>1 blijft4 ,ook de ,he] ,f4 van ,e$5 7helaas dezelfde als de wijze1 fijnz9nige poet van ,de kle9e ,johannes071 die zi* 9 ,de ,blijde ,w]eld0 7#aijc7 v]beeldt1 dat hij op zijn vijfti5de ja>444 mat]iali/ 0 7ond] invlo$ van ges*rift5 van ,/rausz1 ,he9e en ,multatuli--volblo$ vrijd5k]1 a!/ en mat]iali/0 p4 #fa7 en zi* s9ds het mat]ialisme lang ontgroeid0 waant 7p4 #fe71 ma> wi5s mat]ie-reali/ies dilemma3 ,doode mat]ie--( e5 liefhebb5d ,al-vad]0 7p4 #fh1 la ,james' teg5/ell+ ,mat]ialism--,!ism71 gepa>d aan zijn ,lockiaans-mat]iali/iese wa>nem+sle] 7p4 #gi1 ( 9 zijn &]e w]k51 de ,/udies0 b4v41 passim3 de gewa>word+ als gebrekkige afspiegel+0 van iets w]keliks en de natuur1 de ruimtew]eld als voorond]/elde oorzaak onz] gewa>word+5067 9 zijn betoog ,ov] de hoova>dij d] mat]iali/50 afdo5de bewij/1 dat hij 't nimm] tot zuiv] mat]ialisme heeft gebra*t en wel nooit zal br5g5 ook1 deze wond]gelov5de dogmaticus misbruikt en misduidt het betrekkelijke van tijd en ruimte01 v]e5zelvigd met ,kant's tijd- en ruimtekritiek 7wie ,kant heeft gelez5 weet dat ruimte en tijd betrekkelijk zijn0 p4 #hh7 9 deze r$es*5n5de z9 7pp4 #hf_/g73 ,te d5k51 dat het v]s*il tuss*5 hi] en g9d]1 tuss*5 gi/]5 en morg5 z\ kunn5 word5 opgehev50 br5gt hem tot wat 9 ons begrip onlogis*1 ong]ijmd1 absurd0 is3 ,voor de ond5kba>heid van deze gevolgtrekk+ v]dwijnt het hoova>dig betr\w5 op onze r$e4 ,wij kunn5 niet me] zegg51 dat iets niet be/aan kan omdat het ons ong]ijmd en onlogis* lijkt4 ,want het all]ong]ijmd/e1 dat gi/]5' gelijk morg5' z\ zijn1 moet5 wij aannem5 als be/aanba>40 ,wij86 ,voor ons0 blijft1 als voor ,kant1 de r$e de ob]/e ,g]i*t%( all] ,re*te und ,anspr*e uns]] ,speculation40 ,wij h&hav5 ,kant's ev5 anti-skepties als krities rationalisme03 ,nehmt an1 0 eu* na* sorgfltig] und aufri*tig] ,prfung am glaubwrdig/5 s*e9t1 es mg5 nun ,fakta1 es mg5 ,v]nunftgrnde se92 nur /reitet d] ,v]nunft ni*t das1 0 sie zum h*/5 ,gut auf ,erd5 ma*t1 nmli* das ,vorre*t ab1 d] letzte ,probi]/e9 d] ,wahrheit zu se94 ,widrig5falls w]det ihr1 dies] ,freiheit unwrdig1 sie au* si*]li* e9bss540 #bi3 p4 #fi4 ,deze v]h\d+ tuss5 pha5ome5 ( object en gewa>word+ wordt ze] go$ uite5gezet door ,h4 ,cornelius 9 z'n ,e9leitung 9 die ,philosophie0 #bh1 ma> met deze1 beg9n]s totaal van de wijs br5g5de1 t]m9ologiese enormiteit1 dat de gewa>word+5 het5444 ,ers*e9ung51 7p4 #bfc7 en de pha5om5a444 6 ,ergo3 die ,ers*e9ung5 s9d die e9zeln5 ,flle d] 9 dem gegeb551 allgeme95 ,regel40 ,natuurlik is zulk e5 t]m9ologie niet toeval ma> precies als bij v4 ,h>tmann en t5 onz5t b4v4 bij ,dr4 ,a4 ,kuyp] 7,enc4 p4 #hj7 gevolg van ,naturalisme1 dat enkel object5 k5t en deze t5 slotte we] tot ,d+e an si* maakt4 ,trots bov5g5oemd imman5t inzi*t word5 lat] we] zuiv] dogmaties-naturali/ies de object5 7sam5 met het z5uw/elsel1 natuurlik67 oorzaak d] gewa>word+56 p4 #cjh3 die ,d+e zusamm5 mit d5 entspre*5d5 ,teil5 uns]es ,n]v5app>ates bewirk5' eld]s b$+50 j5e ,empf9dung540 ,het psy*iese1 de wa>nem+1 wordt we] ,ers*e9ung0 van 't ,d+-an-si* mat]ie i4p4v4 omgeke]d3 ,uns]e ,s9nesapp>ate s9d die ,d+e1 dur* wel*e alle ,ers*e9ung5 b$oeld3 ,wahrnehmung5 d] betreff5d5 ,s9nesgebiete mitb$+t s9d444 ,dah] spre*5 wir nirg5ds davon1 dass wir 9 e9] dies] ,ers*e9ung5 dito d5 betreff5d5 ,s9nesapp>at wahrnehm51 obglei* wir ?ats*li* 9 j$] ,wahrnehmung1 die wir e9em uns]] ,s9nesorgane v]dank51 zuglei* e9e ,ers*e9ungsweise dieses ,organes selb/ vor uns hab540 ,zo wordt imm]s ook bij ,solli] en ,boltzmann en heel het mat]ialisme de gee/ misk5de onbewu/e wa>nem+ van h]s5beweg+ en bij ,cornelius liegt0 7p4 #cah en passim7 het physiese aan het psy*iese zu ,grunde0 i4p4v4 omgeke]d4 ,de ov]gang van laat/g5oemd jui/ inzi*t tot laat/gecite]d dogmatisme is op het]daad te betrapp5 9 dit z9netje1 p4 #caj3 weil wir die s9nli*5 ,wahrnehmung5 d5 ,begriff5 physis*] ,zusamm5hnge e9ordn51 ers*e95 rckwrts j5e ,wahrnehmung5 dur* diese physis*5 ,?atsa*5 b$+t403 omdat de gewa>word+5 het prius zijn d] object51 da>om zijn omgeke]d de object5 het prius d] gewa>word+566 #cj3 p4 #gc4 ,uitdrukkelik op tal van plaats51 i4p4v4 het tev5s tijd-kritiese ,grund03 voorbeeld5 uit ,k4 d4 r4 ,v43 ,p4 #cae3 ,nun kann man zw> e9rum53 dass von uns]5 uss]5 ,ans*auung5 etwas1 0 im transsc5d5tal5 ,v]/&e auss] uns se9 mag1 die ,ursa*e sei1 ab] dieses i/ ni*t d] ,geg5/&1 d5 wir unt] d5 ,vor/ellung5 d] ,mat]ie und krp]li*] ,d+e v]/eh52 d5n diese s9d l$igli* ,ers*e9ung50444 ,p4 #cbe_/f3 dass ni*t die ,krp] ,geg5/nde an si* s9d1 die uns geg5wrtig s9d1 sond]n e9e blosse ,ers*e9ung w] weiss1 wel*es unbekannt5 ,geg5/&es1 dass die ,bewegung ni*t die ,wirkung dies] unbekannt5 ,ursa*e1 sond]n bloss die ,ers*e9ung ihres ,e9flusses auf uns]e ,s9ne sei0444 444 indem wir die ,ers*e9ung5 e9] unbekannt5 ,ursa*e fr die ,ursa*e auss] uns nehm51 wel*es ni*ts als ,v]wirrung v]anlass5 kann40 ,p4 #cbh3 ,da nun ,niem& mit ,grund vorgeb5 kann1 etwas von d] transsc5d5tal5 ,ursa*e uns]] ,vor/ellung5 uss]] ,s9ne zu k5n50444 ,p4 #cbi3 dass d] unbekannte ,geg5/& uns]] ,s9nli*keit ni*t die ,ursa*e d] ,vor/ellung5 9 uns se9 knne1 wel*es ab] vorzugeb5 ihn ni*t das m9de/e b]e*tigt0444 ,p4 #ccj3 444 die uss]n ,ers*e9ung5 e9em transsc5d5tal5 ,geg5/&e zus*reibt1 wel*] die ,ursa*e dies] ,art ,vor/ellung5 i/0444 ,p4 #cca3 444 von d] absolut5 und inn]5 ,ursa*e uss]] und krp]li*] ,ers*e9ung504 ,dit alles1 wel te v]/aan1 uit de #a/e1 ideali/iese0 druk4 ,uit de #b;de druk b4v4 p4 #bea3 444 ,ers*e9ung5 aufzuf9d51 d]5 ni*ts9nli*e ,ursa*e wir do* g]n er=s*5 wollt540 #ca3 p4 #gg4 ,onze zuiv]e ond]s*eid+1 en]zijds d] pha5om5a z[el van individuele bewu/zijns9h\d5 als van de transobjectieve w]kelikheid1 en &]zijds d] v]h\d+ tuss5 oorzaak en gevolg van die tuss5 ,reale 7,grund07 en ,pha5ome51 gelijk wij e5 en &] tans hebb5 toegeli*t1 we]legt dus ,s*uppe c4s4 t5 deze1 b4v4 #bj van zijn ,grundriss d] ,erk5ntni/heorie und ,logik0 #aiaj1 wa> wij o4a4 lez53 s g]at5 diese ,ers*e9ung5 9 e9e ,mittel/ellung zwis*5 inn]seelis*em ,gebilde und auss]seelis*] ,wirkli*keit1 wel*e j$es ,begriffes spottet4440 7jui/ w>e sle*ts me9es0 i4 pl4 v4 j$es0674 ,s*uppe a*t alsdan absolut ni*t zu erseh50--wat wij tans hebb5 +ezi5--wel*5 ,s9n das ,ers*e95 und ,zugrundelieg5' hab5 kann1 w5n ni*t d5 e9fa*5 d] ,v]ursa*ung4 ,ab] w] letzt]es me9t1 wird j5e ,ausdrcke1 wel*e no* mehr und &]es zu sag5 s*e951 ni*t brau*540 ,omgeke]d zal1 wie die &]e1 k5ni/heoretiese1 v]h\d+ b$oelt1 go$ do51 de speciale t]m5 da>voor te h&hav54 #cb3 p4 #gi4 ,wie het ,spiritisme begrijpt als s*immel woek]5d op de bodem van het ruimt]ealisme 7't zij bij de duali/iese massa1 't zij bij de mat]iali/iese enkel+571 wie zi* bij ongeluk af heeft moet5 gev5 met de boek5 van e5 ,allan ,k>dec1 e5 ,dr4 du ,prel ( h$5daagse ,am]ikaanse ( ,n$]l&se spiriti/5ges*rift51 wie ziet1 hoe deze wet5s*ap0 zi* w]pt1 niet alle5 op de gemo$sru/ van gelovige /ump]s1 ma> ook1 als e5 gee/elike hy5a1 op de we]loze nag$a*t5is van grote dod5 7door b4v4 ,d>w9's ( ,+]soll's gee/0 als e5 bigot zonda>0 zijn anti-bijbelse dwal+50 te lat5 h]roep50 en d]g471 die zal er de kritiek te dankba>d] voor zijn1 dat zij alle gee/50-9-de-ruimte1 onv]s*illig ( ze zi* zelf dan wel tafels ( p5n5 beweg51 alle tele-pa?ie1 ziels-v]huiz+1 psy*o-grafie etc4 etc4 als zodanig heeft opgehev5444 tot de sfe] van vi]kante cirkels ( h\t5 ijz]4 ,natuurlik loo*5t de kritiek ge5 enkel feit0--al beh\dt zij zi* het re*t voor1 uitsluit5d gewa>word+ als feit te erk5n51 wa>omtr5t e5 betr\wba> m5s dus v]tr\w5 v]di5t1 en wa>nem+ re$s als hypo!se te keur54 ,het niet-me]-feitelike beg9t dus re$s bij de objectiv]+ van de gewa>word+s9h\d 7vgk4 ,,ii #c7 en niet pas bij de vraag na> de oorzaak d] gewa>word+54 ,is t5 aanzi5 di] objectiv]+ e5maal wet5s*appelik-voldo5de zek]heid 7wa>ov] /raks nad]7 b]eikt1 is b4v4 de aanwezigheid van e5 li*aam1 e5 bepaalde objectieve beweg+7swijzig+7 gecon/ate]d1 dan /aan twee d+5 k5ni/heoreties en natuurwet5s*appelik va/3 #ao4 ,er moet voor die aanwezigheid1 die beweg+7swijzig+7 e5 objectieve1 ruimtelike oorzaak zijn1 die er volkom5 rek5s*ap van geeft4 ,het nauwkeurig b]ek55 en bepal5 z[el van dat li*aam zelf 7en welk physicus ( *emicus z\ zi* da>bij lat5 afs*ep5 met e5444 cam]a obscura87 als van deze physiese1 't zij bek5de dan wel onbek5de1 kra*t01 is dus het e]/e 7en voorlopig enige7 int]essante1 d]halve jui/ wat het spiritisme bij voorkeur v]wa>loo/4 #bo4 ,dat physieke li*aam ( kra*t5/elsel moet zijn niet-z9nelik1 transphysies 7wa>s*ijnlik gee/elik7 reale hebb51 zo go$ als elk &] pha5ome504 ,de spiriti/iese0 re/ is waan3 ,elke reali/iese gee/5-hypo!se01 met iets gee/eliks 9 de ruimte1 iets psy*ies als beweg+soorzaak1 met ha> tweerlei sub/antie-dogma3 e5 niet-be/a&e mat]iali/iese /(0 en e5 niet-be/a&e spirituali/iese ziel01 gelijk elke duali/iese /(beziel+0 7't zij het b>ba>s animisme 't zij het gecultive]d hylozosme7 en a =tiori elke gee/word+ van /( ( /(word+ van gee/1 is e5 exakt te we]legg51 met k5nisle] 7de onruimtelikheid van het gee/elike1 de idealiteit van de ruimte1 de imman5tie d] object57 en de k5ni/heoreties gefunde]de ons*5dba>heid van natuurwet5s*appelike beg9sel5 7de geslot5 natuurcausaliteit1 het beh\d van arbeidsv]mog57 /rijdige dogmatiese bijgelovigheid 7d] ,tod all] ,naturphilosophie071 zo go$ als die ruimtelik-w]k5de1 erg5s zi* bev9d5de engel5 en demon5 zelf1 voor wi] erk5n+ !olog5 als ,dr4 ,a4 ,kuyp] teg5ov] de kortzi*tige pret5tie d] exacte wet5s*ap0 heil v]wa*t5 van de spiriti/is*e v]s*ijnsel50 7,de gee/5w]eld1 wa>mee m5 9 rapport komt1 ontsluit vanzelf d5 weg1 om te geloov5 aan het be/aan van e5e gee/elijke w]eld04446 p4 #bjb1 ,pro ,rege1 #aiaa71 gelijk &]e bek5de !olog5 e5 7en wat voor e567 on/]felijkheid d] ziel0 da>door feitelijk bewez50 hop5 te krijg54 ,tek55de kultuurresultat5 van ,bijbelgelo(4 ,m5 v]geet het teg5woordig ma> al te ze]3 elk or?odox prote/ant ( jood1 elk ,grieks- ( ,rooms-ka?oliek moet nu e5maal aan de zgn4 middeleeuwse0 spookw]eld--duivels1 engel51 heks51 tov5a>s1 dod5vrag]s1 bezw]+5 en gee/v]s*ijn+51 mirakel5 9 soort51 gui*el>ij en wa>zegg]ij en hoe al die gruwel50 v]d] mog5 het5--blijv5 gelov54 #bef ,dit alles is ev5ze] gelo( van de v]li*te01 wet5s*appelike01 wijsg]ige0 tw9tig/e eeuw1 als gelo( van het ja> nul4 ,het spiritisme heeft niets mod]ns01 dan z'n t]m9ologie1 en de futloze wee banaliteit van zijn gee/50 en d]zelv] melodramatiese op5b>+50 79 de eig5 woord5 van de wel deskundig/e spiriti/ ,aksak[3 die ,abges*mack!it d] ,kommunikation51 die ,armut ihres intellektuell5 ,inhalts1 selb/ w5n es ke9e ,geme9pltze s9d1 d] ersi*tli* my/ifizi]5de und lg5hafte ,*>akt] des grs/5 ,teils d] ,manife/ation54074 ,habeant sibi6 ,ma> wat t5 slotte die objectiv]+ van de gewa>word+sfeit5 tot wa>nem+5 betreft1 welke eis5 van wet5s*appelik-voldo5de zek]heid da>omtr5t zijn te /ell51 kan alle5 hij beseff51 die de psy*ologie van het mono-idesme1 van de bewu/zijnsv]nauw+1 heeft be/ude]d1 speciaal wie1 als s*rijv] dezes1 door eig5 exp]im5t5 de hypnose k5t met ha> huiv]+wekk5de ma*t van te sugg]]5 halluc9aties1 illusies en geheug5afwijk+51 exp]im5t51 die hem hebb5 gele]d1 hoe we9ig er ond] bepaalde om/&igh$5 toe nodig is 7veel m9d]1 dan de mee/e sances0 bi$571 om die algehele desorint]+ te b]eik5 t5 aanzi5 van wa>nem+1 fantasie en h]9n]+1 die van e5 normaal nu*t] d5k5d m5s1 en 9 e5 m9imum van tijd1 e5 kritiekloos1 r$eloos droomw&ela> maakt ( na> believ5 ook e5 onto]ek5ba> k9d 7niet alle5 met k9d]gee/1 ma> zelfs met e*t k9d]s*rift674 ,zo is dus de k5nis d] hypnose1 hoe vaak ook v]kwakzalv]d tot wilsov]dra*t01 g$a*t5transport0 en d]gelijke toneel- en roman/(f]+1 jui/ van datzelfde spiritisme1 wa>mee lek5waan en spiriti/5belang ha> 9 n adem pleegt te noem5 en te v]maags*app5 ( te v]haspel51 het teg5gif bij uitnem5dheid4 ,t5 slotte zij hi] nog opgem]kt3 ,op dezelfde dogmaties-reali/iese bodem als het spiritisme1 ti]t het onkruid van bijgelo( en zelfb$rog1 dat als ,anci5t ,wisdom01 ,secret ,doctr9e0 en wat dies me] zij1 met zijn zoete geur5 van wij%eid en vroomheid de lu*t onz] huidige bes*av+0 helpt v]ontre9ig54 ,nas*rift3 ,da> jui/ 7zom] #aiaa7 heeft de spiriti/iese ,lev5sle]0 van de ,he] ,grotega/1 besprok5 9 de noot bij bl4 #de1 e5 bro]tje gekreg53 ,het ,nieuwe ,lev50 van de ,he] ,c4 ,mey]1 dat zi*zelf aankondigt als e5 moni/is*e1 op het mod]n wet5s*appelijk en wijsge]ig inzi*t gebase]de w]eld- en lev5sbes*\w+40 ,het z\ mij niets v]wond]51 als deze smakelik en /ijlvol opg$i/e zeitgemsse0 compote van mat]iali/ies en spiriti/ies dualisme1 pan!sme1 ,dietzg5-hegelisme en my/icisme door h$5daags publiek gretig geslikt w]d4 ,dies zij altans te dez] plaatse nog ev5 gewa>s*uwd teg5 de du-,prelse spiriti/5zw5del1 die ook hi] we] g$rev5 wordt met ,kant's le] van tijd en ruimte1 tans door iem&1 die1 ge5 lett] van ,kant k5n5d1 dan via du ,prel 7mijn clairvoyance0 ziet zelfs het boekje1 wa>uit de he] ,mey] zijn ,kant-lesje en het ,kant-citaat1 p4 #cj1 heeft gehaald--b5ev5s zijn hele monisme0 met de s*one trits /(--gee/--ziel01 zijn ,duits* v]haaltje0 enz4 enz471 ma> gewoonweg1 mir ni*ts dir ni*ts1 doce]t1 dat tijd en ruimte imm]s0 sle*ts de vorm5 van onze aans*\w+0 zijn 7gelijk hij zelfs van de causaliteit als d5kvorm0 gewaagt671 om d5 on/]felijk5 m5s* het buit5-tijdelijk wez53 wez5 buit5 tijd en ruimte0 te noem5 7p4 #bh74444 en die dan zi* ontpopt als e5 wase*t-dogmaties ruimte- en mat]ie-reali/6 ,ziehi] enkele specim9a3 a7 ,volg5s p4 #ajh is de ruimte te v]kl>5 uit d5 tijd0 7de ene aans*\w+svorm0 uit de &]e87 en p4 #aac v]telt dan tijd en ruimte zijn ont/aan0 7z\ ons deze wet] niet miss*i5 mete5 ev5 kunn5 v]tell51 wanne] de tijd ont/aan is87 en op p4 #adh is ,god444 tijd en ruimte s*epp5d40 b7 ,ik heb te veel e]bi$ voor het mat]ialisme om dit boek1 met zijn infra-mat]iali/iese dualism51 mat]iali/ies0 te noem51 ev5wel bevat het e5 mat]ialisme van het all]naief/e vrwet5s*appelik allooi1 met zi*tb>e g$a*t51 g$a*t51 die reel0 blijk54444 wijl zi*tba> 7p4 #cd3 ook onze m9d] held]e1 met m9d] lev5skra*t gelad5e g$a*t5 zijn blijkba> iets reels1 zi*tba> voor het 9 slaap gebra*t sujet072 ja1 zelfs heet de g$a*te e5 d+1 e5 ijl] /(felijkheid0 7p4 #ga3 ,de g$a*te is e5 d+1 e5 ijl] /(felijkheid4 ,9 bepaalde om/&igh$51 bij zg4 v]s*ijn+5'1 voor e5 gehypnotise]de1 wordt ze zi*tba>4 ,aldus1 na> 't s*ijnt1 heeft ze e5 vorm1 e5 li*aam1 e5 op ha> eig5 gebi$ objectief en reel be/aan4074 ,natuurlik kan nu zo'n ijl /(felik d+ als de g$a*te zi* ook met gemak door de ruimte beweg51 wa>9 het als /( zi* e5maal bev9dt 7p4 #fi3 de g$a*te plant zi* voort door de ruimte64444 de d5k] kan ha> ri*t5 81 uitz5d5 na> e5 doel40 en p4 #ga3 ,ge5 af/& is er voor zulk e5 snell5 di5a>1 die d5 weg v9dt tot zijn 8 doel1 wr op de wijde w]eld ook hij zi* bev9de1 aan wi5 zijn boods*ap is g]i*t40 ,wel e5 gelukkig bezit1 zo'n knappe reizig]1 voor e5 patroon1 die hem imm]s moet ri*t501 uitz5d504444 zond] zelf de weg tot ( de plaats van het doel0 te wet5674 c7 ,nu enige proev5 van het wa>dig duali/ies complem5t dez] mat]iali/iese e5zijdigheid0 7p4 ,v73 iem& als de ,he] ,mey] d5kt zi* onze gee/elike v]mog5s normalit]1 zo al niet /(felik1 dan to* zek] van de /( afhankelik1 aan het li*aam geklui/]d1 door de zw>e0 /( bep]kt01 ma> ,bij het kun/matig v]legg5 van d5 bewu/zijnsdrempel1 bv4 bij gehypnotise]d5 9 somnabuli/is*5 toe/&1 v]s*ijn5 van onze physieke organisatie onafhankelijke v]mog5s40 7p4 #cc2 e5 z9netje dus1 wa>uit normaal mat]ialisme met abnormaal dualisme v]bond5 blijkt74 ,het sujet slaapt1 ma> er is iets 9 hem1 dat zond] oog5 zi5 kan1 wa>neemt op v]r5 af/& soms he]like le] van ruimtelike wa>nem+6 en tijd+ br5gt van da>404444 ,ergo ,blijkt uit dit held]zi5 en zi5 9 de v]te1 dat dit onbewu/e wez5 onafhankelijk van ons li*aam is44440 ,duali/ies spreekt het voorts van zelf1 niet wa>1 dat onze rele6 h]s55 sle*ts het in/rum5t zijn1 wa>door de d5k] 9 ons d5kt40 7p4 #he74 ,hebb5 we nu nog gecite]d1 hoe 9 het op/el ov] ,on/]felijkheid het oude 7vooral we] door ,fe*n] en ,bruno ,wille gelance]de7 beeld van de rups1 die /]ft0 9 de pop1 om te h]lev50 9 de kapel1 #beg deze nieuwe duali/iese duid+ krijgt3 ,de pop brak1 het a>ds* bewu/zijn is v]gaan1 e5 &]e w]eld op5t zi*4 ,hi] is de ziel 9 e5 &] lijf gekle$4 ,e5 &]e aans*\w+ 6 is dit lev51 e5 &]e 6 tijd-ruimtelijkheid 64 ,e5 &]e /(felijkheid1 nieuwe bep]k+444406 en hoe da>bij wordt opgem]kt3 ,e5--na> onz5 maat/af--one9dig 6 lang] lev51 e51 zij 't ook &]1 li*t] 6 /]v51 w>e 9 ov]e5/emm+ met e5 ijl] 6 /(felijkheid1 e5 m9d]e bep]k+ 6 van het lev5401 dan nem5 we voorgo$ afs*eid van dit ,nieuwe ,lev504444 ,r4 ,i4 ,p4 #beh4 #cc3 p4 #hj4 ,hoe kan e5 ruimt]eali/ ooit uit de zielsv]leg5heid kom51 wa>9 die vrag5 als3 wa> bev9d5 zi* mijn g$a*t51 mijn gewa>word+51 wa> b5 ik zelf1 wa> is mijn wil1 mijn ov]tuig+80 enz4 hem br5g58 ,het inzi*t1 dat dit alles n]g5s is1 n]g5s kan zijn1 v]bij/]t hem4 ,moet1 wat is1 niet rg5s zijn1 9 de ne w]kelike ruimte8 ,hoe z\ het da>buit5 kunn5 vall58 ,e5 eld]s is er zk] niet4 ,e5 ziel0 die niet hi]0 en niet eld]s0 is8 wel1 van ,b9et's b$5k+ mon me1 si j'en ai une10 tot de loo*5+ sans phrase1 is ma> n s*r$e4 ,als de ruimtew]eld de w]eld is1 dan be/aat niet1 wat da> niet be/aat4--,voeg da> nog bij de ov]weg+ dat alle gebeur5 ruimtelik dus eig5lik beweg+0 is1 met het 7ook voor ons onaanta/ba>7 beg9sel d] geslot5 natuurcausaliteit1--dus de pr9cipile uits*akel+ van het psy*iese als beweg+soorzaak--en ge hebt het mat]iali/ies1 me*ani/ies fatalisme1 dat dan we] voor het onoplosba> raadsel komt te /aan van e5 evolutieproduct zond] enig 7nuttig7 effekt1 van e5 epipha5ome501 gelijk het bewu/zijnslev5 dan z\de zijn1 zond] re*t ( r$5 van be/aan6 ,e5 impasse 7,riehl's physiologis*e ,ant9omie07 wa>uit alln de k5niskritiek1 ma> deze ook geheel en voorgo$1 u we] v]lo/4 ,e5 e]/e s*r$e op deze weg is re$s het inzi*t 9 die physiologiese ov]tolligheid1 irrelevantie1 van het bewu/zijn1 b4v4 bij ,pr(4 ,w9kl]1 wi5s glimla*1 ( grimla*1 ik me5 te zi51 wanne] ,mr4 ,levy hem voorh\dt1 hoe ,pr(4 ,zieh5 zijn vraag na> het nut van het bewu/zijn voll$ig beantwoordt06 ,de mee/e psy*o-physiese mat]iali/5 7 reali/iese p>alleli/57 zi5 niet e5s de naief-duali/iese zelfwe]sprek+1 wanne] zij aan bewu/zijnsfaktor5 als zodanig1 aan gewa>word+51 bege]t5 en ov]weg+5 selectoriese wa>de1 nuttigheid toek5n5444 als regulator5 van444 beweg+51 van dad56 ,zo b4v4 ,pr(4 ,zieh5 9 zijn ,leitfad5 d] physiologis*5 ,psy*ologie#g p4 #af jo4 p4 #cf 7#aba1 #abc1 #agj en passim74 ,zo ,dr4 ,wijna5dts ,franck51 ,psy*ologis*e ,omtrekk51 p4 #cd-ce jo4 p4 #ia2 pp4 #aje ss4 jis4 pp4 #ajh ss4 ,zo ,k4 ,kautsky 9 zijn ,e?ik und mat]iali/is*e ,ges*i*tsauffassung1 ,,iv 3 #b3 ,eig5bewegung und ,erk5ntnisv]mg54 ,ko/elik zijn deze bladzijd5 vol duali/iese1 natuur-wet5s*ap-hon5de zelfbespott+1 die de selectoriese apologie van het bewu/zijn1 van het k5v]mog5 lev]5444 t5 aanzi5 van de beweg+sw]eld6 ,eig5bewegung und ,gei/ gehr5 also notw5dig]weise zusamm51 e9es ohne das &]e i/ nutzlos06--,en onbetaalba> is dan de slottirade1 die van de v]delg+ d] duali/is*5 ,philosophie1 d] ,philosophie des re95 ,erk5n5s0 gewaagt en zelfs van d5 ,aufgab5 e9] ,kritik d] m5s*li*5 ,erk5ntnis06 #cd3 p4 #ha4 ,tot welk e5 mat]iali/iese absurditeit m5 komt1 door dit individuele hi]0 te gaan objectiv]5 7localis]51 9 casu im ,kopf07 toont ,liebmann1 ,anal4 d] ,w4 p4 #ahd3 ,das optis*e ,i* sitzt1 mit dem logis*5 zusamm5fall5d1 im ,kopf06 en p4 #ahc3 ,wir f9d5 d>9 die phnom5ale ,co9cid5z des optis*5 mit dem logis*5 ,i* ausgespro*506 ,deze zelfde f\t1 de objectiv]+ van individueel-psy*ies hi]0 en da>0 heeft er toe meegew]kt om de z4g4 ,imman5z-philosoph50 tot mat]iali/5 te mak54--,ze doet b4v4 ,ma* zegg53 ,anal4 d] ,empfgn4 p4 #i3 ,dem5tspre*5d kann das ,i* s erweit]t w]d51 dass es s*liessli* die ganze ,welt umfas/40 7en dan 9 e5 noot7 ,w5n i* sage1 d] ,fis*1 d] ,baum u4s4w4 s9d me9e ,empf9dung51 s liegt d>9 d] ,vor/ellung des geme95 ,mannes geg5b]1 e9e wirkli*e ,erweit]ung des ,i*s406 ,op deze wijs is de av]e*tse id5tific]+ bij ,av5>ius van ,ik en ,h]s55 7,sy/em ,c071 bij ,zieh5 c4s4 van objectieve 7 op het niet-be/a& subject d] natuur betrokk57 ruimt$+5 en subjectieve 7 individuele7 gewa>word+5 tot /& gekom52 kortom heel dat pha5om5ali/ies s*ijnmonisme4 ,bij ,b]gson als bij ,zieh5 is het e5 mat]ialisme 7wa>nem5d z5uw/elsel prikkel5de buit5w]eld71 dat zijn mat]ie image0 ( 7g]$uce]de7 gewa>word+0 noemt1 wijl het inziet1 dat de mat]ie uit bewu/zijnswa>d5 be/aat4 ,het ruimtelik reali/ies w]eldbeeld blijft er hetzelfde om--1 alle5 is 't nu de hele bonte01 kl9k5de0 natuur geword51 i4 pl4 v4 de dui/]e01 /ille01 me*aniese w]eld4 ,hoe onjui/ het is1 mat]ie 7e5 boom0 b4v47 gewa>word+0 te noem51 betoogt de tek/4 ,nog afgezi5 van het k5niskrities v]s*il1 is de mat]ie ruimtelik1 zwa>1 ondoordr+ba>1 heeft kleur1 ge/alte1 grootte1 t]wijl e5 gewa>word+ ge5 dez] eig5s*app5 heeft444 ze bev9dt zi* n]g5s1 heeft ge5 vorm1 ge5 gewi*t1 is onzi*tba>1 onta/ba> enz4 ,k5niskrities komt er dan bij3 de mat]ie 7boom7 be/aat sle*ts pha5om5aal1 is 'n ab/ractum1 de gewa>word+ be/aat reel1 9 concreto2 bij 'n gewa>word+ kan m5 vrag5 wi5s gewa>word+1 bij de mat]ie is de k5nis-vraag wi5s0 mat]ie z9l$ig1 niet omdat ze subjektloos z\ zijn1 ma> omdat ha> subjekt n en ondeelba>1 hyp]9dividueel1 sle*ts g$a*t is1 dus voor altijd n en hetzelfde1--t]wijl het subjekt van e5 gewa>word+ e5 lev5d1 w]kelik individu is4 ,niet uit gewa>word+51 ma> uit de inh\d van gewa>word+5 wordt de mat]ie opgeb\wd4 ,als hond]d m5s5 na> n boom kijk5 zijn er #ajj v]s*ill5de1 onmeetb>e1 onweegb>e boomgewa>word+5--t]wijl er sle*ts n en dezelfde oorzaak is van deze boomgewa>word+51 het niet-/(felike reale van de boom1 en sle*ts n en hetzelfde pha5ome5 boom1 weegba>1 meetba> enz41 van e5 bepaalde 7objectieve07 l5gte1 die niet kle9] ( grot] wordt1 al na> die kijk5d5 zi* v]wijd]5 ( nabij kom54 ,diep] op deze ri*t+ 9 te gaan blijve voor e5 afzond]like v]h&el+ voorbeh\d54 ,vgk4 ook opm4 #ac4 #ce3 p4 #ha4 ,op p4 #af van ,pr(4 ,boll&'s ,e5heid van ,teg5deel5 lez5 wij3 ,wij lev5 met bewu/zijn 9 de ,ruimte en d5 ,tijd1 en tev5s zijn de ,ruimte en de ,tijd 9 ons2 wat buit5 is1 is b9n51 en wat b9n5 is1 is buit50 en w$]om 9 ,z4 ,r4 p4 #acj 7bijna lett]lik ,e4 v4 ,t4 p4 #ce73 ,alles is buit51 alles is b9n51 al na> m5 het neemt2 heet het dat wij 9 het b9n5/e d] d+5 niet doordr+51 zoodat dit b9n5/e 444 buit5 ons bewu/zijn blijft1 dan di5t re$s de vraag1 ( wij 9 tijd en ruimte1 dan wel tijd en ruimte 9 ons zijn1 het besef te wekk51 dat het e5e zoo wa> is en da>om zoo onwa> als het &]e heeft te heet540 ,het voor nzijdig0 ges*old5 v]/& beantwoordt de v]w>r5de1 wijl v]w>de vraag 7en we]legt de s*ijnb>e teg5/rijdigheid7 met e5 ond]s*eid+3 ,t5 aanzi5 van de ruimte aldus3--,entw$] od]1 b$oelt gij met ons01 na> gezuiv]d spraakgebruik1 subject51 dus bewu/zijn a4z41 dan is de ruimte 90 ons1 9 het bewu/zijn en het bewu/zijn is niet 9 de ruimte2 b$oelt gij1 na> me] vulgaire trant1 met ons0 de lev5de li*am5 a4z4 dan zijn wij0 9 de ruimte1 en is dus z[el het omgeke]de als het teg5deel onwa>4--,b$oelt gij e*t] li*aam en gee/ 9 n50444 dan ligt de teg5/rijdigheid1 hi] als ov]al1 uitsluit5d 9 het subjectbegrip1 gelijk e5 zijn01 dat niet e5 iet7s7 zijn0 is en dus e5 niet7s7 zijn0 z\ wez5444 sle*ts het zijn is van444 de absolute copula1 het ongekoppeld koppelwoord1 de vol/rekte relatie ( betrekk+ zond] betrokk5h$51 en wie zo iets0 d5kt1 heeft na> e5 wa> woord van ,kant 7zie opm4 #de7 eig5lik niets0 g$a*t6 ,hi] zij nog opgem]kt dat van zijn0 en niet-zijn0 zuiv] analytis*0 nimm] e5 word50 te b]eik5 valt1 da> dit e5 niet me] en e5 nog niet1 dus tijd1 ond]/elt4 ,en zelfs al w>e het word50 b]eikt1 dan ng sle*ts w$]om444 het ongekoppeld koppelwoord word50--en van dit word51 dat we] niet e5 iet7s7 word5 is en dus1 dialekties1 op z'n be/ e5 niet7s7 word5 z\ mog5 het51 leidt sle*ts ,ers*lei*ung0 7de e*te subreptio0 d] hypo/as]+07 tot444 ,dase904 ,und dieses ,wegs ls/ r$li*es1 v]nnftiges ,d5k5 si* ni*t444 mitnehm506 ,dat re$s de s*r$e van zijn0 tot niet-zijn0 heel de v]/&slogica01 imm]s de d5kwet d] ontk5n+1 /eelsgewijs b9n5smokkelt1 will5 ha> laatdunk5de v]loo*5a>s niet wet54 ,wel geeft ,pr(4 ,boll& zond] s*room toe1 dat de ,hegeliaanse ov]gang50 niet analyties zijn1 ma> tev5s0 787 syn!ties 7cf4 ,c4 ,l4 passim1 p4 #eij ss4 wat eruit komt komt erbij0 etc1 p4 #fgf ss41 #hff ss474 ,dus is ook alle afleid+0 uit het beg901 uit het telk5s voorafga&e1 sle*ts voorgew5d1 e5 valse s*ijn van zuiv]e0 logiciteit1 en dus heeft de buit5/a&]0 niet alle5 het re*t1 ma> zelfs de pli*t1 dit b9n5smokkel50 te wrak51 zolang de dialectiek 9 gebreke blijft1 e5 geldig1 objectief1 crit]ium aan te wijz51 ( ook ma> 9 te h\d51 voor de e5zijdige0 keus van ha> bijbr5gsels0 en sam5voegsels4 ,hoe v9dt zij van en aan iets01 niet iets &]s1 ma> jui/ e5zijdiglik het &]e08 ,pr(4 ,boll& antwoordt met tweerlei onjui/heid4 ,voore]/3 door de ond]v9d+06 ,ma> dan heeft hij niet doorda*t ( v]get51 dat jui/ iets &]s a4z4 en 9 de #b;e ma*t het &]e tot de we9ige niet-empiriese begripp5 behoort2 het zijn begripp5 van negr+ 7niet-hetzelfde071 van uitsluit+ 7niet het nd]e &]e7 en deze1 zom9 als enig negativum1 lev]t ons ooit de ond]v9d+2 het is zuiv] v]/&sw]k1 e5 oordeel en functie van het d5k54 ,ond]v9d+0 blijkt hi] sle*ts e5 euphemisme voor willekeur04 ,de twe$e f\t is deze3 ge/eld al1 ond]v9d+ le]de ons1 wat van iets het &]e0 mag het5 7des nimm]71 dan begrijpt to* wel elk van m'n getr\we lez]s1 dat no* ond]v9d+1 no* analysis d] ond]v9d+0 ooit e5 syn!sis a priori kan lev]5 en dat het dus sle*ts e5 s*ijnkrities en ietwat blasphemies s*]m5 met ,kant's k5ni/heoretiese woord5 is1 als p4 #hff ,c4 ,l4 v]kondigt3 ,wanne] ik het teg5deel' te wet51 van het subjectieve1 dat hi] aan de beurt is het objectieve' teg5deel noem1 dan spreek ik syn!tis* uit1 wat444 bij het subjectieve hrde en ons bij ond]v9d+ als zoodanig bek5d is1 wat i$] uw] uit z'n eig5 k5nis dan ook hal5 kon1 zoodat om zoo te zegg5 de syn!sis hi] a priori g]e*tva>digd 0 61 jui/ omdat de analysis de analysis 0 van eig5 ond]v9d+4 ,zoo blijkt het d5k5 9 zuiv]e r$e a priori analytis* en a po/]iori syn!tis* en het blijkt a priori syn!tis* ( analytis* a po/]iori n4b41 al na> m5 het neemt0 enz4--,voor deze biezond]e ov]gang komt er nog e5 d]de f\t bij4 ,imm]s1 eeuwig v]geefs blijft elk b]oep op p]soonlike ond]v9d+1 jui/ t] b]eik+ van444 het objectieve4 ,pr(4 s*ijnt zelf te beseff51 dat het met deze ov]gang0 niet pluis0 is1 want trots die allemans]v>+1 en (s*oon die objectiviteit zelfs444 van zelf spreekt0 7p4 #hfh7 blijft het e5 moeilijk punt06 #bei--;,dus no* gevolgtrekk+1 no* erv>+4 ,wat er dan ov]blijft toont e5 v]kl>+ als van p4 #fhj3 ,bij wat we hebb5 vrag5 we3 wat lijkt hi] onmiddellijk op1 wa> is hetzelfde444 nd]s8 ,9 di5 z9 is telk5s onze ov]gang e5 ov]gang tot hetge5 ligt naa/' datg5e wat we w5s*5 te buit5 te gaan40 ,nog duidelik] blijkt de zelfbegoo*el+ van gewa&e erv>+ uit v]kl>+5 als van p4 #fhd3 ,en als 9 het geval van teg5deel5 de /elba>h$5 w$]ke]ig k5grond zijn1 dan beteek5t dit1 dat wanne] u niet e5v\dig wilt v]vlu*tig5 no* v]/ijv5 op n punt1 ma> v]d] wilt1 u van zelf 6 aan het punt1 dat u v]lat5 wilt1 e5 soort van lokk5d5 we]s*ijn bespeurt van datg5e wa> het hn moet4 ,wilt u v]zak5 zoo1 dat u erg5s hn wilt3 de e5e d5kba>heid spiegelt zi* aan de &]e1 zoodat zij die &]e niet alle5 afwij/1 ma> mete5 nwij/ en knba> maakt40 ,kort] gezegd3 de w5s is de vad] van de g$a*te4 ,wie het nu de moeite wa>d a*t1 kan van elke gew5/e ov]gang0 7m5 k5t de =mules3 dan wordt da>9 als vanzelf meegebra*t0--hi]9 is dan mete5 begrep50--en wij voor ons zi5 hi] alva/ aankom50--ziet dat is we] e5 s*immige mani]1 om vruit te begrijp50--zoo br5gt de ontk5n+ 9 /ilte eig5lijk wat &]s mee0--dan moet ,u we] wat zi5 aankom51 wat hi] nog niet zoo held] uitkomt1 ma> a*t]na het w>e blijk5 zal0--enz47 exakt gaan s*ift51 welke elem5t5 afgeleid0 zijn en welke b9n5geleid04 ,van deze laat/e bepaalt dan de k5bron de wa>heidswa>de1 resp4 wa>deloo%eid1 m$e van het geheel4 ,hi] vol/a de slotsom3 de dialektiek blijkt sle*ts te kom51 wa> ze van te vor5 wez5 wilde1 wet5s*appelike me?ode wil van te vor5 sle*ts zijn1 wa> ze zal blijk5 te kom54 ,9 algem5e z9 geldt dan ook van ,hegel's dialektiek zijn zelfqualificatie t5 aanzi5 van het door ,kant we]legde dogma1 dat das ,objekt1 0 es an si* i/1 s sei1 wie es als ,g$a*tes i/01 luid5d als volgt3 ,die sc4 ,hegel's ,philosophie /ellt somit ni*ts ,neues auf2 0 wir hi] dur* uns]e ,reflexion h]ausgebra*t1 i/ s*on das unmittelb>e ,vorurteil e9es ,j$540 7,kl4 ,logik1 #bb ,zus474 ,natuurlik loo*5t ge5 enkel v]/&ig logicus1 dat er correlatieve teg5/ell+5 zijn1 die bijnhor5 en elk&] ov] en we] ond]/ell5 en begrijpelik mak52 wat b4v4 discursief0 betek5t wordt sle*ts wa>lik beseft aan de teg5/ell+ intutief04 ,hetzelfde geldt van begripsp>5 als3 subjectief--objectief1 imman5t--transc5d5t1 absoluut--relatief ( zelfs3 groot--kle91 man--vr\w1 enz4 ,zij hebb5 de indel+sgrond geme54 ,zo betek5t dogmaties0 als teg5/ell+ tot krities0 7als 9 deze v]h&el+7 heel iets &]s dan hetzelfde woord teg5ov] empiries0 7b4v4 9 ,meij]s' ,dogmatis*e ,re*tswet5s*ap074 ,zo v]gelijke m5 ov] het begrip natuur0 9 zijn v]s*eid5heid van teg5/ell+5 7gee/1 kun/1 kultuur1 z$elikheid1 god1 ges*i$5is71 ,rick]t1 ,die ,gr5z5 d] naturwiss5s*aftli*5 ,begriffsbildung1 p4 #baj ss4 en #bbf ss4 ,9 die z9 kan m5 dus met ,ari/oteles en ,?omas van ,aqu9o zegg5 7,c4 ,l4 p4 #fhd7 dat 9 het geval van teg5deel5 het e5e voor ( van het &]e kngrond is04 ,ma> wat heeft deze e5heid van teg5deel50 voor bov5v]/&eliks8 ,met dialektiek0 heeft ze zo m9 wat te mak5 als ooit e5 objekt zi* v]ke]t0 tot subjekt1 ( het imman5te z\ kunn5 ov]gaan0 9 wat transc5d5t is1--( zom9 als de begripp5 groot en kle9 ooit 9 &] dan />-contrair v]b& tot elk&] zull5 /aan1 al word5 ook nog zoveel grote d+5 middelmatig ( kle9 en kle9e groot4 ,het onv]&]lik v]b& van e5heid en teg5/ell+ tuss5 de begripp5 7man en vr\w7 is nu e5maal niet id5tiek0 met de talloze wisselvallige1 v]gankelike v]h\d+5 tuss5 de voorw]p5 ( w]kelikh$5 d] begripp5 7man en vr\w74 ,al v]leidt de v]h\d+ d] begripp5 re*t en pli*t ,pr(4 ,boll& c4s4 tot hun dogma3 gen re*t' zond] pli*t'01 het re*t geeft niettem9 aan zuigel+ en waanz9nige1 ja zelfs aan ongebor55 en ov]l$551 re*t5 zond] pli*t54 #cf3 p4 #hb4 ,t]e*t s*rijft ,k9kel1 wanne] hij p4 #fd o4 c4 van ,coh51 ,/adl]1 ,w9delb&1 ,liebmann1 de v]loo*5+ van ,kant's ,an-si* beh&elt3 7,au* ,/adl] bezei*net das ,d+ an si* als e9e ,illusion und ,w9delb& kommt sog> zu dem ,resultat3 ,die ,unt]s*eidung von ,d+ an si* und ,ers*e9ung i/ unhaltb>'4 hnli* au* ,liebmann 9 se9] ,s*rift3 ,kant und die ,epigon5'407 ,w>um diese ,=s*] s e9/immig dem ,d+ an si* d5 ,krieg ma*5 glaube i* zu seh51 und w d>auf spt] zurckkomm5 ,k9kel doelt hi] 9 ho(dzaak op de door mij re$s bov51 zie bl4 #de vv41 gesignale]de niet-ond]s*eid+ van d5k50 en k5n504 ,d5no* kann i* ihn5 ni*t bei/imm54 ,w5n man1 wie diese ,gelehrt5 das mss51 die ,ers*e9ung5 als die ,ursa*e uns]] ,empf9dung5 auffas/1 sollte man do* b$5k51 dass ja die ,ers*e9ung ihr]seits er/ dur* die ,empf9dung 7w5ig/5s dem ,/(fe na*7 mgli* i/40 ,voorts p4 #ha_/b3 ,die ,d+e an si* bild5 e9e notw5dige ,voraussetzung d] ,erk5ntni/heorie1 d5n ohne ihre ,annahme /eh5 wir vor d] ,alt]native1 #a4 entw$] d5 ,idealismus aufzugeb51 od] #b4 ihn 9 ,solipsismus zu v]kehr54 ,auf die ,frage3 woh] /ammt die ,empf9dung8 bleibt1 w5n man die ,antwort3 aus d] ,affection uns]] ,s9nli*keit dur* ,d+e an si*' v]s*mht1 nur die ,wahl zwis*5 folg5d5 ,antwort53 #a4 die ,empf9dung5 s9d alle 7od] zum ,teil7 ,eig5s*aft5 wirkli*]1 unabhngig vom ,subject exi/ir5d] ,d+e 7also dieses ,blatt i/ weiss1 au* w5n ke9 ,m5s* und b]haupt ke9 erk5n5d] ,gei/ es sieht72 dann hab5 wir die ,frage na* d] ,empf9dung ni*t mehr als ,ideali/51 sond]n als ,reali/5 beantwortet4 ,au* w5n man d5 ,/&punkt ,lockes e9nimmt und zwis*5 primr5 und secundr5 ,qualitt5 unt]s*eidet 7also alle quantitativ5 ,eig5s*aft5 d5 ,d+51 alle re9 qualitativ5 dem ,subject zus*reibt7 i/ man ,reali/2 und die ,unhaltb>keit dieses ,/&punktes i/ wohl von ,kant zur ,g5ge d>ge?an2 od] #b4 man leitet ni*t nur die ,=m1 sond]n au* d5 ,/(f d] ,erk5ntnis aus dem ,subject ab3 dann i/ man auf dem ,fi*te-,b]keleys*5 86 ,/&punkte des ,solipsismus angelangt1 fr d5 eig5tli* die ganze ,erk5ntni/heorie g> ke95 ,s9n hat3 d5n es i/ ja auss] dem erk5n5d5 ,subject g> ni*ts da1 0 erkannt w]d5 knnte4 ,beide ,flle s*e95 no* e9e dritte ,ansi*t zuzulass51 die z4,b4 ,falck5b]g v]tritt 7als die eig5tli*e ,me9ung ,kants74 ,dies] b]uft si* auf das transc5d5tale ,bewus/se9 od] die m5s*li*e ,gattungsv]nunft und sagt3 es giebt #a4 das ,d+ an si* auss]halb jegli*5 ,bewus/se9s1 #b4 die ,ers*e9ung auss]halb des individuell51 ab] inn]halb des transc5d5tal5 ,bewus/se9s1 #c4 die ,vor/ellung d] ,ers*e9ung inn]halb des individuell5 ,bewus/se9s40 ,dit laat/e komt vrijwel ov]e5 met onze ond]s*eid+3 #a4 het ,an-si*1 #b4 het objectieve-physiese1 #c4 het individueel-psy*iese4 ,ev5wel1 ook voor deze opvatt+ 7p4 #hc37 bleibt do* die ,frage na* dem ,/(f' all] ,erk5ntnis be/eh54 ,man kann d5 ,/(f all] ,erk5ntnis ni*t aus d] ,v]nunft ableit51 w$] aus d] individuell51 no* aus d] ,gattungsv]nunft40 #cg3 p4 #hh4 ,zie opm4 #ej1 hoe ,s*op5hau]'s ,intellekts-mat]ialisme1 die jamm]like uitwas van zijn e]bi$wa>dige ,wilsmetaphysica1 naa/ het jui/e kritiese inzi*t3 zond] subjekt ge5 objekt0--/elt het allesz9s v]ke]de3 zond] objekt ge5 subjekt02 cf4 ,,ii p4 #bc1 wa> hij niet mr demon/re]t dan3 zond] voor/ell+ ( k5nis ge5 subject van voor/ell+ ( k5nis6 ,dezelfde mat]iali/iese f\t is bij ,pr(4 ,boll& gevolg en bewijs van het feit1 dat voor zijn ,h>tmann-,hegeliaanse misvatt+ 79 individuele z97 van de ,kantiaanse subjectiviteit 7v]gelijk da>ov] opm4 #dh en ,ho(d/uk ,v7 de k5nisle] /]iel is geblev53 ,de omhaal van woord51 wa>m$e 9 het /]ile gezanik d] k5ni/heorie' betoogd wordt1 dat de voorw]p5 onz] wa>nem+ subjectief en individueel n4b4 bepaalde d5kba>h$5 zijn1 is sle*ts bre$sprakigheid voor het e5v\dige besef1 dat de wa>neemba>heid d5kba>heid is1 dat het subject 9 het object is voorond]/eld en dit zond] het subject niet is te d5k54 ,e5 ,a ,b1 dat zoo op zi*zelf en zond] me] g5om5 van zelf e5e e5zijdigheid blijkt4 ,want omgeke]d voorond]/elt ook de d5kba>heid wa>neemba>heid 6 en het subject het object2 9 de veele5ige w]kelijkheid is bepal+ en bepaaldheid w$]ke]ig40 7,d5k5 en ,w]kelijkheid1 p4 #ad_/ae74 ,9 wa>heid da>5teg5 voorond]/elt het subject ge5sz9s het 7wa>nem+s7object2 het subject wordt re$s 9 de logica zond]1 en onafhankelik van1 het object g$a*t1 en e5 subject zond] gewa>word+sv]mog5 7do(1 bl9d1 anae/heties enz47 is e5 subject zond] object1 al blijft het1 op de z9tuig5 na1 ev5 li*amelik0 als elk &] subject4 #ch3 p4 #ia4 ,de uitlegg]s01 de speculatieve en neo-kantiaanse ideali/50 z[el als de reali/5 sans phrase1 hebb5 aan ,kant t5 deze rijkelik v]gold5 wat hij aan ,b]keley heeft misdrev56--,wa>s*ijnlik g+ hij af op de ,duitse uitgaaf van #agef als deel d]3 ,sammlung d] vornehm/5 ,s*rift/ell]1 die die ,wirkli*keit ihres eig55 ,krp]s und d] ganz5 ,krp]welt leugn506 ,zo heeft ,dr4 ,edm4 ,ko5ig nog 9 onze dag5 7,die ,entwickelung des ,causalproblems von ,c>tesius bis ,kant01 ,leipzig #ahhh7 ,b]keley pr(essoraal bekritika/]d1 zond] blijk1 van ,b4 zelf e5 lett] gelez5 te hebb5 dan alle5 reali/ ,kir*mann's v]tal+ van n ges*rift1 de ,p4 ( ,h4 ,k4--,van ,b4's g5iale natuur-imman5tie heeft ,ko5ig dan ook ge5 lett] begrep54--,zie p4 #aih ss4--,wat ,b4 van de natuur d5kt1 heet fr d5 ,phnom5ali/5444 die ob]/e und e9zige ,annahme b] die ,wirkli*keit06 ,gelijksoortige ,b]keley-misk5n+ bij ,hegel1 ,ges*i*te d] ,philosophie 7,uitg4 ,boll&7 pp4 #idg-ea3 ,b]keley trug e95 ,idealismus vor1 d] dem ,malebran*e's*5 sehr nahe kam4 ,d] ,v]/&esmetaphysik geg5b] tritt die ,ansi*t auf1 dass alles ,sei5de und dess5 ,be/immung5 e9 ,empfund5es und vom ,selb/bewus/se9 ,gebildetes s9d40 ,en j5e ab/racte ,=m1 dass alles nur ,wahrnehmung5' s9d06--,insgelijks bij ,w9delb&1 ,ges*i*te d] ,philosophie01 p4 #chd_/f4 ,het t5 deze k5s*ets5d-reali/ies v]wijt van ,e9seitigkeit0 op p4 #chi4 ,en op p4 #che we] v]e5zelvig+ met ,malebran*e t4a4v4 de betek5is d] afzond]like 7/(felike7 d+5 en kra*t51 wa>van ,b4 zelf re$s zegt1 ,dial4 ,,ii1 p4 #cjf3 ,phil43 ,few m5 ?9k1 yet all h op9ions4 ,h5ce m5's op9ions are sup]ficial & %\ld nev] ! less be conf\nd$ ) ea* o!r by ^? :o d n consid] !m att5tively4 ,i %all n !re=e be surpris$ if "s m5 imag9e t ,i run into ! en?usiasm ( ,malebran*e2 ?\gh 9 tru? ,i am v remote f x4 ,he builds on ! mo/ ab/ract g5]al ideas1 :i* ,i entirely disda94 ,he ass]ts an absolute ext]nal _w1 :i* ,i d5y4 ,he ma9ta9s t we are deceiv$ by our s5ses1 & "k n ! real natures or ! true =ms & figures ( ext5d$ be+s2 ( all :i* ,i hold ! direct contr>y4 ,s t ^u ! :ole !re are no pr9ciples m fundam5tally opposite ?an 8 & m9e4'0444 ,ook ,o4 ,liebmann mi%&elt ,b]keley op de gewone individuali/iese1 solipsi/iese voor/ell+swijze van all5 die zijn object-imman5tie niet hebb5 b]eikt 7,zie ,a4 d4 ,w4 ,idealismus und ,realismus0 spec4 pp4 #bf-cj en &]e artikel5 passim74 ,uit ,b]keley's krities inzi*t3 wat imman5t is 7de object5w]eld3 tafel1 b]g1 enz47 kan sle*ts imman5t zijn en nooit transc5d5t1 en kan ev5 m9 op iets transc5d5ts gelijk51444 tr\w5s gij reali/5 b$oelt met uw absolute0 tafels enz4 voor/elba>h$51 k5ba>h$51 dus kla>blijkelik iets imman5ts1 imm]s iets transc5d5ts w>e eo ipso vol/rekt onk5ba> en onv]gelijkba>0444 hi]uit maakt ,liebmann 7vgk4 insgelijks ,rick]t1 ,d] ,geg5/& d] ,erk5ntniss1 p4 #ah en ,volkelt1 ,die ,quell5 d] m5s*li*5 ,gewis%eit1 p4#ch7 we] de solipsi/iese drogr$53 wat g$a*t 7voorge/eld7 wordt 7de object5w]eld1 tafel1 b]g1 enz47 be/aat sle*ts als g$a*te 7voor/ell+7 en de g$a*te kan ge5 beeld zijn van e5 w]kelik object4 ,zi$a> de qu9tess5s van ,liebmann's 7en 9 't algeme5 van de reali/iese7 polemiek teg5 ,b]keley op p4 #be tot #bi1 wa>bij die h&greifli*/5 ,fehls*lsse und dur*si*tig/5 ,sophism501 z[el als de ,s*e9demon/ration0 niet aan de e*te ,b]keley1 ma> sle*ts aan di5s c>icatuur1 d] vortreffli*e ,bis*(0 van ,liebmann te dank5 zijn4 ,aufri*tig2 wre es dem ,philosoph5 ni*t s bitt] ,ern/1 man wre v]su*t zu glaub51 er wolle d5 ,les] zum ,be/5 hab50 zegt ,liebmann1 p4 #bg1 van ,b]keley1 zeg ik van ,liebmann4 ,en ev5als ,h>tmann het ,kant als e5 inconsequ5tie aanwrijft1 wanne] hij bij ,kant de consequ5tie v]geefs zoekt van444 ,h>tmann's ,kantmisvatt+1 precies zo s*rijft ,liebmann1 p4 #bi3 ,nun ab] weit]6 ,da e9mal d] ,s*lussfehl] begang5 i/ zie bov51 door wie1 wel*es ,resultat sollte man bei ,b]keley erw>t58 ,(f5b> d5 e*t5 und re*t51 9 se9] ganz5 wid]natrli*5 ,ungeheu]li*keit do* m9de/5s consequ5t5 ,solipsismus4 ,also e9 e9ziges vor/ell5des ,subject1 aus dess5 ,vor/ellung5 das ,weltall be/eht4 ,ab] weit gefehlt60 ,ind]daad1444 weit gefehlt6 ,wijl ,liebmann op de volg5de pagg4 al ev5m9 begrijpt1 dat1 voor ,b]keley gelijk 9 wa>heid1 de object5 allesz9s1 de subject5 e*t] ge5sz9s imman5t1 van mogelike wa>nem+ afhankelik1 be/aan1 waant ,liebmann1 dat ,b]keley ev5als de object51 ook de 7&]e7 subject5 imman5t _h moet5 a*t51 sle*ts zijn voor/ell+01 e9 subjectives ,g$ank5gesp9n/1 e9e ,*imre40 #bfj ,dit wanbegrip geeft e*t] e5 ,liebmann niet het re*t tot de s*&elike ins9uatie teg5 de filoso( ,b]keley1 op p4 #cj en #ca1 als z\de !ologiese ,absi*t0 hem tot zijn gewa&e inconsequ5tie0 hebb5 geleid3 ,ab] diese ,consequ5z s*eut uns] ,bis*( wohl w5ig] aus logis*5 als aus !ologis*5 ,b$5k54 ,de%alb umgeht er sie2 de%alb v]/opft er die ,lck5 se9] ,philosophie mit e9ig5 ,rem9isc5z5 se9es gesund5 ,m5s*5v]/&es und d] l&esbli*5 ,religion40 ,b]keley1 die het v]s*il zo s*]p mogelik =mule]t en demon/re]t1 9 n z9netje re$s1 wa>9 heel de k5ni/heoretiese we]legg+ van het mat]ialisme 7speciaal het imman5te0 van ,zieh5-,av5>ius1 ,wahle1 ,b]gson c4s47 ligt opgeslot53 ,s4 #ace3 t a _s has be5 %ewn to be ! only sub/ance or support :]e9 un?9k+ be+s or ideas c exi/2 b t ?is sub/ance1 :i* supports or p]ceives ideas %\ld itself be an idea or l an idea is evid5tly absurd40 ,de ,?ree ,dialogues0 gev5 de afdo5de we]legg+ van de 7door ,hylas aan ,philon\s v]wet57 ,subjekt5-loo*5+1 p4 #cbh_/i4 ,m5 leze zelf dit betoog1 dat e9digt met de conclusie3 ,!re is !re=e ^u ! :ole no p>ity ( case betwe5 ,_s & ,matt]40 ,wanne] nu ,liebmann1 met zijn an?ropologis*5 7empiris*57 ,mat]ialismus0--das ,bewus/se9444 die specifis*e ,en]gie des ,d5korgans0 noemt 9 ,gehirn und ,gei/01 e5 van a tot z reali/ies artikel1 dat zelfs de mogelikheid op5h\dt 7p4 #ebf7 als z\de das ,gehirn444 ,d+ an si* zijn van de gee/ als ,ers*e9ung--i4 pl4 v4 omgeke]d--en op p4 #eea s*rijft3 ,die ,natur hat si* im m5s*li*5 ,gehirn e9 automaton mat]iale logicum erzeugt4 ,von selb/1 d4h4 mit causal] ,naturno?w5digkeit1 hat si* inn]halb uns]es ,s*dels als physis*e ,g$ank5fabrik j5es r?selhaftcomplicirte ,sy/em mikroskopis* fe9]1 zahllos] ,n]v5zell51 ,knot5 und ,fas]n entwickelt0 444 enz4 enz41 kortom1 9 zijn metaphysica de kritiek als e5 soort p>adepa>d op /al zet 7zie het krities-b$oeld voorbeh\d0 van p4 #bff71 om ru/ig e5 reali/ies muildi] te gaan b]ijd5 en dan ook ,du ,bois-,reymond's en ,gries+]'s zuiv] mat]iali/ies ignorabimus aanva>dt 7pp4 #dfd en #ecc1 #ecf71 wanne] deze ge5sz9s g]+e ma> all]m9/ g5iale d5k]1 deze ,s*op5hau] 9 't kle91 durft spott5 van d5 brittis*5 ,philosoph50 dat d]5 ,d5k5 ja mei/5!ils nur fr die zwei ,dim5sion5 d] ,lnge und ,breite ,s9n zu hab5 pflegt1 whr5d ihn5 die dritte ,d5kdim5sion1 nmli* die ,hhe od] ,tiefe1 9 d] ,regel unzugngli* bleibt01 dan is dit sle*ts e5 d] vele teg5 ,liebmann pleit5de gevolg5 van het feit1 dat e5 ,b]keley en e5 ,hume voor hem 9 hun eig5like hoogte ( diepte ontoegankelik zijn geblev54 #ci3 p4 #id en p4 #if4 ,het s*ijnt mij1 a*t]af1 onnodig1 ,re nog 9 ext5so te beh&el54 ,m5 leze hem zelf--bij wijze van vuurproef4 ,de p4 #id b$oelde consequ5ties0 v9dt m5 #ch-dj en heel caput ,,iii ,die ,philosophie ,kants04 ,pas wie teg5 dit e]lik1 nu*t]1 gee/ig en cynies gezond-v]/&1 vrij van alle phraseologie1 van alle v]toon van diepz9nigheid ( gele]dheid1 be/& is geblek51 kan zi* wa>lik het mat]ie-realisme en empirisme te bov5 wet54 ,hoeveel sympa?iek] en grot] is hij1 die de dwaa%eid van onbegrep5 wij%eid zond] vrees ( blaam be/rijdt als dwaa%eid1 dan wie ze zond] zelfrespekt inhaalt en vi]t als wij%eid4 ,_h deze s*]pe1 rcksi*tslose anti-dogmaticus1 met zijn mooie brutale opre*!id ma> de voorli*t+ gevond5 die hem geholp5 _h uit zijn naief-reali/iese regressus 9 inf9itum0 7 #f1 #h en #i van zijn ,mat]ie071 uit zijn wa>lik traurige ,konsequ5z0 van het ,idealisme01 uit zijn ,ant9omie0 7#i van zijn ,erk5ntni/heorie076--,zijn ,r7e7alisme moe/ precies z te ke] gaan teg5 ,kant 7,kant w> ke9 ,d5k]071 teg5 ,sp9oza 7zijn ,god ni*t ern/ geme9t071 teg5 ,s*op5hau] 7vgk4 #aah ,das intellektuelle ,gewiss5074--,en hoeveel z$elik] is zijn anti-z$elikheid1 hoeveel edel] dat op/&ig p5etrant pessimisme1--soms he]lik raak1 soms he]lik mis--1 dan al dat kwispel/a>t5de zalv5de kanseloptimisme4 ,wat ,eri* ,adickes betreft 7zie bl4 #if71 zijn krities v]toog ,kant contra ,haeckel1 ,erk5ntni/heorie geg5 naturwiss5s*aftli*5 ,dogmatismus0 v]di5t e5 am5d]5d aanhangsel3 ,kant contra ,adickes06 ,want precies zo v] ,adickes van ,kant afwijkt1 deels onbewu/ 79 zijn re/5 van ,lockianisme gelijk 9 zijn individualis]5d voor/ell+s-idealisme1 dat niet inziet1 hoe jui/ ,kant's ne empiriese ruimte id5tiek is met de ruimte d] natuurwet5s*ap en van de natuurwet5s*appelike kosmos7 deels bewu/ 7wa> dit misv]/& hem noopt tot het gelo( aan e5 one9dige transc5d5te ruimte01 met e5 one9dig aantal0 transc5d5te kra*tc5tra071 precies zo v] d5kt hij zelf dogmaties en precies zo v] blijft zijn ,wid]legung des ,mat]ialismus0 7,ho(d/uk ,,ii1 te vor5 9 de ,kant/udi50 v]s*557 mat]iali/ies en zijn ,d] wahre ,monismus0 7,,iii7 duali/ies1 trots de onomwond5 moni/iese belijd5is van zijn voorr$e3 ,i* kann eb5s[5ig wie er ,haeckel an e95 p]snli*5 auss]weltli*5 ,gott1 an e9e ,s*pfung d] ,welt dur* ihn1 an e9 vom ,krp] getr5ntes immat]ielles ,seel5wes5 glaub52 i* nehme wie ,haeckel e95 lck5los5 allumfass5d5 ,kausalzusamm5hang1 au* auf gei/igem ,gebiet1 und e9e natrli*e ununt]bro*5e ,entwicklung von d] anorganis*5 ,welt zur organis*5 und 9 dies] h9auf bis zum ,m5s*5 7dies5 e+]e*net67 an4 ,au* i* behaupte1 dass die ,philosophie ni*t geg5 die ,?atsa*5 d] ,naturwiss5s*aft v]/oss5 d>f1 sond]n dieselb51 ohne an ihn5 zu drehn od] zu deuteln1 ihr5 ,sy/em5 zu ,grunde leg5 muss40 ,wat nu ,kant contra ,adickes0 nog 9't midd5 z\ moet5 br5g58 ,9 korte trekk5 het volg5de4 ,van de ,wid]legung des ,mat]ialismus0 zal no* de e]/e ,abs*nitt3 ,unfhigkeit des ,mat]ialismus1 die ,exi/5z des ,psy*is*5 zu erklr501 no* de twe$e3 ,absurditt des ,mat]ialismus1 da die ,mat]ie nur uns]e ,vor/ellung i/0 veel mat]iali/5 bek]54 ,de e]/e niet1 wijl deze faalt teg5ov] het psy*o-physies mat]ialisme 7het mat]ie-reali/ies p>allelisme71 ook bij ,haeckel telk5s opduik5d1 de le] d] /(beziel+1 die bewu/zijn 7,g$*tnis07 als algem5e oorspronkelike eig5s*ap ( ,funktion0 aan de 7al ( niet georganise]de7 mat]ie toek5t4 ,want dit epipha5om5alisme hoeft ge5 enkele duali/iese inbreuk op das ,en]giegesetz0 7p4 #cb ss47 toe te lat51 no* die ,exi/5z des ,psy*is*5 zu erklr504 ,haeckel en de zijn5 kunn5 en zull5 zi* dus da>a*t] v]s*ans5 en zijn het geheel met ,adickes 7p4 #h7 e5s3 ,d] mat]iali/is*e ,/&punkt wird er/ da v]lass5 7dann ab] au* s(ort und grundstzli*71 wo die ,mat]ie als d5k5d od] empf9d5d g$a*t wird od] w5ig/5s als mit ,inn5zu/nd5 v]sehn1 die si* 9 allmhli*] gesetzmssig] ,entwicklung zum ,empf9d5 und ,d5k5 erheb540 ,da>teg5ov] z\ ,kant moet5 opm]k51 dat d5k5de ( gewa>word5de mat]ie0 jui/ typies-mat]iali/ies g$a*t is1 #bfa niets m9d] mat]iali/ies en niets m9d] z9rijk dan het omgeke]de1 b4v4 e5 weegb>e gewa>word+ ( e5 gele g$a*te4 ,zo zull5 dan ,haeckel en de zijn5 hun eig5 wa>nem+sle] bij ,adickes h]k5n53 ,ae!rs*w+ung5 ers*e95 9 uns]m ,bewus/se9 als ,leu*t50 7p4 #be71 het bewu/zijn spiegelt0 ,molekul>bewegung5 ni*t als ,bewegung51 sond]n als ,wrmeempf9dung5 ab0 7p4 #cc7 en als ,adickes zegt op p4 #cj3 ,wie es mgli* i/1 dass die vom ,phosphor ausge/rahlte ,bewegung mir als ,leu*t51 d4h4 als ,bewus/se9szu/&1 als ,empf9dung ers*e9t3 das w i* ja g]ade wiss5401 zull5 zij volmondig antwoord53 ,i* au*60 ,zo zal bij pp4 #ca-cc de psy*o-physiese mat]iali/ e5sdeels kunn5 toegev51 dat physies en psy*ies etwas toto g5]e eld]s toto coelo0 ,v]s*i$5es0 zijn en &]deels1 wijl de k5niskritiese fund]+ van het v]s*il hi] ontbreekt1 dit voel5 als e5 duali/ies dogma1 wa>teg5 zijn moni/ies in/9kt zi* niet zond] re*t v]zet4--,ma> dan komt die #b;e ,abs*nitt1 die 't re$s door bov5gecite]d ops*rift v]bruit bij mat]iali/ en4444 ideali/1 want de mat]ie is nu e5maal niet nur uns]e ,vor/ellung01 laat /aan1 als op p4 #cg1 nur 9 me9em ,bewus/se90 ( nur me9e ,vor/ellung01 zo m9 als voor ,kant ruimte en tijd blosse ,vor/ellungs=m50 zijn 7p4 #cg7 en ev5 onjui/ en v]w>r5d is die neue ,^!03 die ,mat]ie4444 exi/i]t nur als ,bewus/se9szu/&0 7p4 #ce71 aangezi5 de mat]ie 9 't geheel ge5 bewu/zijn/oe/& is 7iets konkreets1 onruimteliks71 ma> ab/rakt geheel van mogelike bewu/zijns9h\d51 mogelik1 niet voor enig individu1 ma> voor het univ]sele subjekt d] natuur4 ,en deze e*te1 ,kantiaanse1 imman5tie d] mat]ie1 d] object51 hun afhankelikheid van voorond]/elde subjectiviteit1 is nu we] ge5sz9s das ,grunddogma des ,idealismus0 7p4 #cg71 imm]s 9 't geheel ge5 dogma01 ma> exakt te bewijz5 k5ni/heoreties feit4--,zo komt dan ,adickes er toe1 bevang5 geblev5 9 de oude1 speciaal bij ,h>tmann door mij 9 de tek/ afgewez5 infra-kantiaanse teg5/ell+3 individueel--transc5d5t1 te zegg5 op p4 #ch3 ,dies ,d+ an si* i/ rumli* und zeitli* be/immt2 ,raum1 ,zeit und ,bewegung s9d also ni*t nur uns]e ,vor/ellungsweis51 sond]n hab5 au* transc5d5te ,gltigkeit3 d>9 wei*e i* von ,kant ab und n"h mi* dem naturwiss5s*aftli*5 ,realismus40 ,ergo blijft ,adickes zelf /ek5 9 de v]dubbel+ van het ruimte-dogmatisme1 de ,me9ung1 dass uns]e rumli*e ,welt die ,rekon/ruktion e9] extram5tal5 rumli*5 ,welt i/1 ke9e vllige ,neus*pfung40 7p4 #dc71 voor ons ev5 z9l$ig als de m5+1 dat uns]e ,f>b5welt die ,rekon/ruktion e9] extram5tal5 ,f>b5welt z\ zijn4 ,is re$s deze extram5tale01 sc4 transc5d5te1 ,raum0 e5 ond+1 door ,adickes t5 onre*te aanva>d weil das s ent/eh5de ,weltbild mir w5ig] ,s*wi]igkeit5 zu biet5 s*e9t als die &]n0 7p4 #df71 hoe v]d]felik dit misv]/&sdogmatisme w]kt1 blijkt al op p4 #dg1 wa> ,adickes zegt1 fe/ te glaub5 dass im extram5tal5 ,raum an d]selb5 ,/elle n4b461 an wel*e 9 me9em ,bewus/se9sraum die ,bank von mir gesetzt wurde1 e9 ihr entspre*5des 86 ,d+ an si* vorh&5 w>01 e5 v]dubbel+1 9 z'n onmogelikheid door mijn ges*rift na> ik hoop voldo5de g$emon/re]d en 9 ,adickes' metaphysica ad absurdum geleid door z'n eig5 consequ5tie1 e5 soort psy*o-physies kra*t-mat]ialisme 7( en]getisme7 la v4 ,ngeli1 met e5 ,inn5seite0 en e5 ,auss5seite0 van e5 niet nad] aan te gev5 ,d+0 ( ,vorgang0 la ,sp5c]'s inn] & out] faces ( ! same *ange0 en e5 ,weltbild0 als volgt 7p4 #fb73 ,d] un5dli*e ,raum door ,kant we]legd ond+ i/ erfllt von un5dli* viel5 ook al door ,kant we]legd2 e5 one9dig aantal d+5 is onbe/aanba>1 want e5 one9dig aantal is grot] dan elk bepaald aantal1 vgk4 da>ov]1 voortreffelik1 ,gei/ und ,mat]ie0 ,,ii pp4 #bba-bcj1 van ,?iele's degelik-populaire w>mov]tuigde propagator ,paul ,apel4 #bfb ,kraftc5tr501 die ,trg] von ,inn5zu/nd50 zijn--en aangezi5 nu die ,kraftc5tr5 ruimtelik zijn g$a*t1 krijg5 we hi] ook plaatselike 787 ,inn5zu/nde6 ,wat al onkla>heid1 culm9]5d op bl4 #fg 9 e9e doppelte ,reihe von ,vorgng50 7het realisme t4a4v4 ruimt$+5 blijft altijd m9 ( me] duali/ies3 dat de ,inn5seite das eig5tli* ,b$eutungsvolle01 das tief/e ,wes5 d] ,welt0 is1 b]u/ op subjectieve wa>d]+1 niet op het k5ni/heoreties bewijs1 dat alle5 het gee/elike konkreet be/aat71 wa>bij 9 de physiese reeks telk5s de h]s551 en alle5 deze 7niet d] ,hrapp>at1 die motoris*5 ,n]v51 ,muskelgrupp51 ,bewegungsvorgnge1 etc4 etc71 v]vang5 word5 door4444 das ,d+ an si* des ,gehirns06 ,e5 wa>lik ongehoorde 6 ,en hoe d5kt ,adickes zi* eig5lik die v]h\d+ van het psy*iese tot die transc5d5te ruimte1 9 v]b& met de bij erv>+ gegev51 door ,adickes zelf op bl4 #dd uitgesprok5 7,d5n wie knnte etwas ,psy*is*es ausg$ehnt1 im ,raum neb5 e9&] se9607 onruimtelikheid van het gee/elike8 ,want zijn half mat]iali/ies1 half ,sp9ozi/ies monisme0 heeft alva/ drierlei3 ,kra*tc5tra0 9 e5 transc5d5te ruimte met e5 ,auss5seite 9 de empiriese ruimte 7,krp]7 en e5 ,inn5seite van deze transc5d5t-ruimtelike d+51 die niettem94444 geheel onruimtelik blijkt6 ,v]bij/]5d wordt die onkla>heid1 als op bl4 #id zulk e5 ,kraftc5trum si* an irg5d e9] ,/elle des ,gehirns bef9det1 e95 ,teil d] mat]iell5 ,ers*e9ungswelt bildet06--,voorwa>1 zolang ,kant's k5niskritiek blijft lev5 zull5 ook die v]metele mann5 van bl4 #hh niet uit/]v51 die niet alle5 me9501 ma> zelfs ton51 all5 ,s*wi]igkeit5 am be/5 zu entgehn ik z\ zegg5 zu entkomm51 indem sie d] ni*t-gei/ig5 ,welt e9fa* 8 das selb/ndige ,dase9 abspre*501 d4w4z4 abdemon/ri]54 ,ma> tot dit zuiv] immat]iali/ies monisme dr+t ,adickes niet door en teg5ov] ,haeckel wordt hij op bl4 #ie zelfs de m9d]e1 wa> hij s*rijft3 ,haeckel b$>f des ,glaub5s an ,un/]bli*keit ni*t1 se9 ,gemt /ellt ,=d]ung5 &]] ,art4 ,gut6 mag er se9e ,wege gehn2 ab] w>um w er &]e abhalt51 die ihr5 zu w&eln8 ,0 hat ihn zum ,glaub5sri*t] und ,seelsorg] gesetzt80 etc4 ,want voor ,haeckel is zijn wa>heidsdrang afdo5de v]kl>+ en re*tva>dig+3 imm]s voor hem is de on/]felikheid nu e5maal niet1 ( e]/ indirekt1 e5 kwe/ie van ,h]z en ,gemt1 e5 7al ( niet67 s*n] ,traum01 gelijk voor ,adickes1 ma> all]e]/ zaak van v]/&elike mogelikheids- en w]kelikheidsov]weg+2 hij be/rijdt ze dus1 om met ,adickes te sprek5 7p4 #ig71 9 d] be/5 ,absi*t und 9 d] fe/5 b]zeugung1 dass die ganze ,wahrheit auf se9] ,seite i/40 ,9 deze gee/ ongeve] z\ ,kant contra ,adickes0 zi* moet5 k]5 teg5 ,adickes' ,kant contra ,haeckel04 #dj3 p4 #ii4 ,het gaat tr\w5s precies zo met de empiri/iese 7iets &]s dan empiriese7 v]kl>+0 van het z$elike1 van het pli*ts-besef4 ,voor alle specifiek-z$elik-b$oelde qualificatie3 edel--geme5 7en alle v>iant5 en grad57 is we] het z$elik bewu/zijn het logiese prius1 dat no* uit z'n toepass+1 no* uit niet-z$elike erv>+0 kan word5 afgeleid04 ,al heeft zi* dus het autonome z$elik oordeel ng zo het]onoom ontwikkeld0 uit maats*appelik-nuttige dwang en drang en god5-gebod5 en associaties01 v]worv51 gerfd en in/9ctief-kategories geword5 9 de geme5s*aps-/ruggle = life 7zie ,re's ,ent/ehung des ,gewiss5s7 en al zijn de woord5 van het z$elike0 ook oorspronkelik alle niet-z$elik gewee/1 klassewoord5 als bov5g5oemde1 ( ae/hetiese1 z9nelike ( utilitaire t]m5 7e5 he]like bron van diepe volksk>akt]kunde wordt hi] de ,taal67--zond] specifieke z$elikheid als prius kan da>uit ge5 gre9tje z$elik0 gevoel1 teg5ov] zi*zelf en &]51 met z'n eig5 reacties3 sle*t0 en go$01 7s*unnig01 ord9air01 vies01 k>akt]loos0 en wa>dig01 heldhaftig01 grootmo$ig0 enz47 no* ont/aan no* zi* h&hav5 teg5 wil en dank1 teg5 de !oretiese bew]+ 91 dat dit alles z\ moet5 v]dwijn51 wanne] het kl>e wet5 van utilitaire oorsprong0 en /rekk+0 en van natuurnoodw5digheid0 de illusie0 van pli*t en v]antwoordelikheid ma> e5maal hebb5 gebrok51444 zi* h&hav5 ook bij e5 ,re en e5 ,nietzs*e zelf1--die zi* wel t]dege autonoom01 en niet anoom1 gebond51 blev5 voel51--dat spreekt op elk van hun e]like1 fi]e1 k>akt]va/e bladzijd5--1 aan hun eig5 z$elik oordeel en pli*tsbesef1 dat h5 veile zelfv]zak+ doet v]afs*uw5 en v] b5$50 zi* wet5 trots al ha> mogelike nuttigheid01 't zij bij eig5 geva>like wa>h$5 7ge/eld e5s dat deze buit5 kijf w>571 't zij bij &]] v]d]felike dogma's--en ook voor h5 ov]tuig+/r\w intra en extra muros maakt tot onontkoomb>e1 zelfopgelegde1 als vanzelfsprek5d aanva>de1 pli*t1 wa>van wij niet will5 afwijk51 ne51 ma> ook niet mog5 afwijk5 p] nos ipsos1 van0 eig5 z$elik oordeel1 teg5ov] de vele morele adiaphora1 wa>van wij ev5e5s niet will5 afwijk51 al voel5 wij t]dege1 dit wel van ons zelf te mog51 d4w4z4 dit te kunn5 do5 zond] afkeur+1 v]a*t+ ( v]ontwa>dig+ van ons zelf jeg5s ons zelf te du*t5 te hebb54 ,is het niet aldus1 bij u all51 gij relativi/51 utili/51 m>xi/51 amorali/51 evolutioni/5 en ook gij1 pr9cipile dogmatici en het]onome !olog5 7ma> alle het]onomie is v]kapte1 getrapte autonomie7 en hoe gij u v]d] moogt noem51 zond] no*tans op te h\d51 e5v\dig z$elike wez5s te zijn3 ond]worp5 aan de ene eeuwige algem5e gee/eswettelikheid van het z$elik reage]v]mog51 zo go$ als van het logies d5k5 en het ruimtelik wa>nem51 het muzikaal (1 algeme51 kun/z9nig gevoel1 en het tijdelik bewu/zijn4 ,g9ds en dan wordt als doodzonde bes*\wd1 ( doemwa>dige leug51 ( v]foeilike gruwel1 wat hi] en tans als heilige pli*t1 ( hoog/e wa>heid1 ( opp]/e s*oonheid geldt4 ,9 concretis one9dige v]s*eid5heid van teg5/ell+ en ontwikkel+ alom1 alles no*tans behe]/ door n en hetzelfde nooit geword51 nooit zi* wijzig5d ,/elsel van ,wett54 1 4 7,mooi en jui/ ,riehl1 ,d4 ph4 ,krit4 ,,ii p4 #ac en ,,iii p4 #ge74 ,de sociologie moge dan ook de belangrijk/e hulpwet5s*ap d] e?ica zijn1 de e?ica zelf is ev5m9 sociologie als de logica2 zij is ev5m9 sci5ce des moeurs0 7,lvy-,bruhl c4s47 als de logica k5nis d] wet5s*app5 is1 en heeft ev5veel met klassemoraal te mak5 als de logica met klassewet5s*ap4 ,&]zijds wil zij ev5m9 e9e ,ri*ts*nur fr das ,h&eln lief]n0 7,bruno ,bau*1 ,e?ik1 p4 #bae1 #bda7 als de logica e5 ri*tsno] voor het d5k52 zij z\ tevr$5 zijn als zij de wett5 van het z$elik bewu/zijn _h gevond51 gelijk de logica de wett5 van het d5k54--,de zuiv]e e?ica is ev5 vrij van naturalism5 en supra-naturalism51 ev5 exakt1 empiries1 algeme5 geldig en autonoom als de zuiv]e logica4 ,ha> enig gebrek is1 dat zij nog niet be/aat4 ,die ,gesetze und ,elem5te des sittli*5 ,bewus/se9s0 wa*t5 nog op hun s*rijv]4 7,grondve/5d ,heymans1 ,die ,me?ode d] ,e?ik1 9 ,vjs*r4 f4 wiss5s*4 ,philosophie ,,iv74 #da3 p4 #ajj4 ,da> jui/ 7inmiddels ruim e5 ja> gel$57 is v]s*553 ,erk5ntni/heorie und ,naturwiss5s*aft01 de lez+1 door ,osw4 ,klpe geh\d5 op #ai ,sept4 #aiaj t] #hb;e ,v]sammlung ,deuts*] ,natur=s*] und ,a]zte 9 ,knigsb]g1 e5 ze] zeitgemsse0 pr9cipile v]kl>+1 die ongetwijfeld de belang/ell+ zal v9d51 die ze als zodanig v]di5t1 al int]esse]t ons heel die ,kontrov]se0 tuss5 ,klpe's realisme en het 9 de grond niet m9d] reali/iese idealisme0 wa>teg5 het niet zond] re*t zi* ke]t1 sle*ts voor zov]re de le] van e5 ,kant ( e5 ,b]keley 7van we]szijd57 da>9 betrokk5 wordt4 ,uit/ek5d is1 wat hij s*rijft ov] die transz5d5tale ,me?ode d] ,erk5ntni/heorie02 zo op p4 #dj1 dat voor ha> ,voraussetzung is1 0 si* 9 d] ,wiss5s*aft selb/ als grundleg5d erwei/0 en op p4 #g1 hoe ha> taak be/aat 9 d] sy/ematis*5 ,h]auslsung d] un5tbehrli*5 ,voraussetzung5 aus d] ,wiss5s*aft1 9 d] sie wirksam s9d40 ,dus3 e9e unmittelb>e ,analyse des wiss5s*aftli*5 ,tatbe/&es0 is nodig um die 9 d] ,wiss5s*aft gelt5d5 ,pr9zipi5 zu entdeck540 ,dat hij e*t] op diezelfde bladzij zegt3 ,ab] e9 sol*es auf/eig5des ,v]fahr5 d] transz5d5tal5 ,me?ode entbehrt no* imm] d] umfass5d]5 ,begrndung und speziell]5 ,dur*bildung40 is sle*ts e5 bewijs te me]1 dat ,heymans' ,gesetze und ,elem5te01 di5s 7analytis*e07 me?ode en di5s resultat51 hem onbek5d zijn geblev54 ,t5 aanzi5 van ,kant's ,pha5om5alismus0 is hij ook hi] nog bevang5 9 e5 algehele misvatt+1 die georinte]d is aan1 en zi* t]e*t ri*t teg51 het gewa>word+s idealisme0 d] bewu/zijnsmat]iali/53 ,zijn ,setzung von ,realem0 is op de kep] bes*\wd niets &]s dan ,objectiv]+ en zijn naturwiss5s*aftli*] ,realismus0 niets dan ,kant's444 empiris*] ,realismus01 wa>bij ,klpe e*t] het subjekt d] natuur1 en dus de imman5tie jui/ d] objekt51 misk5t3 ,d] ,phnom5alismus1 9 klassis*] ,=m dur* ,kant v]tret51 lehnt e9e positive ,beantwortung d] beid5 letzt5 ,frag5 ab0 te wet53 ,wie i/ die ,setzung von ,realem mgli*80 en ,i/ e9e ,be/immung von ,realem zulssig80 7pp4 #aj-aa74 ,hi] zijn we re$s midd5 9 ,klpe's v]w>r+4 ,want ,kant funde]t en bepaalt jui/ de objectieve realiteit1 9 plaats van die te loo*55 ( te betwijfel56 ,en zelfs de ,d>legung d] ,krit]i51 wel*e die real5 ,objekte auszei*n501 door ,klpe van de toekom/ gevraagd1 is re$s gelev]d door ,kant 9 zijn ,b$+ung5 mgli*] ,erfahrung06 ,klpe's objektiv]+ zoekt1 wat onafhankelik is von uns01 von dem ganz5 erfahr5d5 ,subjekt0 7p4 #ac71 e5 vage1 van 't spoor br5g5de t]m1 die tot de subjectiviteit a4z41 het ,bewus/se9 b]haupt1 niet blijkt te reik54 ,dat v]w>r5de woordgebruik6 ,erfahrung i/ 9 ke9em ihr] fr si* gegeb55 ,be/&teile etwas s*le*?9 ,reales0 zegt p4 #bj1 en b$oelt de onloo*5b>e 7,kantiaanse7 wa>heid3 individueel belev5 is niet 7,kantiaanse7 ,erfahrung01 is niet444 iets objectiefs4--,het ne grote ,kantiaanse begrip1 dat ,klpe ontbreekt 7en dat wel blijk5s de negr+ ( zelfs bespott+1 die het gewoonlik ond]v9dt1 hl moeilik s*ijnt te zijn71 is dat van de k5ni/heoretiese mogelikheid03 7mgli*e ,erfahrung07--en ha> subjekt6 #bfc ,klpe heeft groot gelijk 7pp4 #bj_/ba7 die empiris*5 ,gesetzmssigkeit5 d] ,naturwiss5s*aft0444 s9d ke9e ,beziehung5 zwis*5 ,s9nes9halt501 ,s9nes9halte hab5 ke9e meil5weit5 ,ab/nde und ke9e ,li*tges*w9digkeit1 sie atm5 und wa*s5 ni*t0 enz4 enz4 ,( op p4 #i3 ,die ,planet5 s9d ke9e ,empf9dung5 od] ,komplexe von sol*5 und die *emis*5 ,elem5te lass5 si* eb5s[5ig mit d5 ,inhalt5 uns]] ,s9neswahrnehmung zur ,deckung br+540--,het is zelfs jamm]1 dat er nog ideali/50 zijn1 tot wie de ,klpe's zulke d+5 kunn5 en moet5 zegg5 en die zi* niet ontzi51 das grosse ,wort von d] ,welt als uns]] ,vor/ellung gelass5 auszuspre*50 7p4 #cg74--,met ,klpe1 zij het op &]e 7imm]s niet alle5 empiries-reali/iese1 ma> ook transc5d5taal-ideali/iese7 grond51 kom ik op teg5 het ijdel s*]m5 met dit grote woord4 ,als het s*ijn-ideali/ies imitatorum pecus 7ook t5 onz5t7 ,s*op5hau] napapegaait3 ,die ,welt i/ me9e ,vor/ellung01 zondigt het #c maal 9 n5 teg5 de k5niskritiek en teg5 ,s*op5hau]'s wijsg]ige b$oel+3 #a4 ,die ,welt0 is niet de w]eld 7niet de w]kelikheid1 ma> ha> pha5ome51 de natuur72 #b4 die ,vor/ellung0 is ge5 voor/ell+ 7heeft met wi5s voor/ell+ ook omtr5t de w]eld niets te mak51 ma> is mogelike wa>nem+s- ( k5nis-inh\d72 #c4 dat me9e0 is niet van mij 7( u2 no* ik no* nig individu is subjekt d] natuur74 ,ik heb 9 de tek/ uitvo]ig--en zo duidelik mogelik--uitngezet1 dat de objekt5 ge5sz9s individuele bewu/zijn/oe/&5 zijn1 ma> mogelijke wa>nem+s9h\d5 7,s9nes9halte072 dat de objectieve1 ruimtelike w]eld e9e von ,s9neswahrnehmung und ,v]/&e/tigkeit unabhngig be/eh5de ,welt0 7p4 #ci7 is1 als m5 b$oelt1 de ,s9neswahrnehmung und ,v]/&e/tigkeit van welk individu ook1 ma> dat deze w]eld 7dus ook die d] ,en]gie01 d] ,elektron5 und ,molekle01 het heelal d] a/ronomie z[el als het rijk d] *emie7 geheel en al afhankelik is van mgli*] ,s9neswahrnehmung und ,v]/&e/tigkeit01 l\t] e5 sy/eem van betrokk5h$5 op het subjekt d] natuur4--,besluit dus p4 #cd3 dass hi] 9 d5 ,realwiss5s*aft5 e9e grosse ,mannigfaltigkeit von ,realisi]ung5 ausgebt wird1 die die phnom5ali/is*5 ,s*rank5 rcksi*tslos dur*bre*501 dan begrijp5 wij tans1 dat hi] n]g5s de e*te phnom5ali/is*5 ,s*rank5 doorbrok5 word54 ,uw realis]50 en dat d] erv>+swet5s*app51 is sle*ts objectiv]51 nooit en n]g5s transc5d]54--,en objectiv]5 doet elk v]/&ig1 altans elk ,kantiaans1 pha5om5ali/4--,nur w] an die ,be/immb>keit e9] real5 ,natur glaubt0 7p4 #ch7444 ma> bij u wil real0 zegg5 objectiv0444 en wie gelo(t da>aan dan niet8 ,d] ,konszi5tialismus und ,phnom5alismus hab5 ihre ,mission mehr als erfllt01 zegt p4 #ci4 ,klpe zelf is e5 sprek5d bewijs van het teg5deel4--,want ook zijn natuur-realisme blijft e5 dogmaties-metaphysies objectivisme1 re$s wijl het objectieve voor hem de w]kelikheid betek5t--en dus444 dit objectieve we] als de 7transc5d5te7 oorzaak d] gewa>word+5 moet word5 g$a*t--al mijdt ,klpe1 n\rri dans le srail1 beho$zaam deze t]m1 en na> hij wil do5 voorkom5 zelfs deze opvatt+1 die de s*ijn z\ wekk5 als w5n si* aus d5 subjectiv5 ,wirkung5 auf die ,bes*aff5heit d] objektiv5 ,ursa*5 s*liess5 liesse0 7p4 #bd74 ,dies spreekt hij zelf van die erzw+5d5 ,faktor50 7d] erzwung55 ,relation5 d] ,s9nes9halte07 en van 7de ,naturobjekte0 als7 die ,exi/5zb$+ung5 fr die realisi]t5 ,beziehung51 die aufg5tigt5 ,v]nd]ung5 9 d] ,bewus/se9swirkli*keit40 ,das i/ es1 0 wir me951 w5n wir sie als d]5 ,trg] bezei*n5406 7pp4 #bg-bh74 ,voortaan gewaagt hij dus van adquat5 ,trg]n0 444 als hij die bov5g5oemde objektiv5 ,ursa*50 d] individuele erv>+5 b$oelt6--,deze nu hebb5 als zodanig voor hem de physiese 7objectieve7 eig5s*app54--,ma> er bleibt freili* e9 ,spielraum fr die ,be/immung dies] ,trg]01 we hebb5 ge5 voll$ige objekt5k5nis1 zodat das ,ziel d] ,realisi]ung 9 d] ,un5dli*keit liegt0 7p4 #bh7 en dus444 mag de metaphysica op die ,spielraum zi* v]mak56 ,dat de e*te metaphysica jui/ van de objektseig5s*app5 en van heel het t]re9 d] natuurobjekt5 heeft af te blijv51 uitsluit5d geldt voor en zi* bezig h\dt met1 het transobjektieve1 met het ,reale ( ,sub/ratum d] objekt51 met de oorzak5 dus en niet met de d]ivat5 onz] gewa>word+51 en dat dan ook e5 metaphysiese !orie als b4v4 het ,psy*isme1 't zij van ,fe*n] ( ,b]keley1 van ,s*op5hau] ( van ,heymans1 heel iets &]s is dan uw naturali/iese ,lck5bss]1 dan uw nog-niet-natuurwet5s*appelik asylum ignorantiae1--van dat alles z\ uw ,naturalisme alle5 door k5nisle]v]diep+ begrip en inzi*t kunn5 krijg54--,mo*t het ,klpe alsnog gelukk51 het t]re9 d] k5nisle] zelf ev5 go$ te l]5 k5n51 als hij het mooi heeft afgebak5d van dat d] natuurwet5s*ap1 zo 9 zijn slotz91 die ik met in/emm+ cite]3 ,dort i/ die ,natur d] ,geg5/&1 hi] die ,wiss5s*aft von ihr2 ,erk5ntnis wird dort ges*aff51 hi] bloss begriff540 ,aan ,klpe na v]want is de hem opg$rag5 ,e9fhrung 9 die ,erk5ntni/heorie0 van ,pr(4 ,dr4 ,augu/ ,mess]1 wi5s zi* ,kritis*] ,realismus0 noem5d mat]ie-realisme niet inziet1 hoe het onv]biddelik1 jui/ t5 aanzi5 van die objectiv5 ,reize0 7p4 #eh71 als e5 das ,bewus/se9 selb/ ,b$+5des0 7,/umpf71 implice]t die naive ,ansi*t1 dass die ,wahrnehmung e9 l$igli* passives ,aufnehm5 und ,abspiegeln d] ,d+e sei01 trots de gewisse ,aktivitt01 die aan de gewa>word+ wordt toegek5d1 no* inziet hoe de w>e teg5/ell+--productie ( reproductie--misk5d wordt door de bejeg5+ van het re9 subjectiv0 d] ,ideali/5 met e5 ,es liegt ja do* ni*t 9 uns]em ,belieb544440 etc4 7p4 #ei74--,zo /rijdt hij teg5 de w9dmol5s van ,d] subjective ,idealismus0 7,ho(d/uk #e71 e5 le]1 die ge5 objekt51 ma> sle*ts voor/ell+5 van objekt5 z\ erk5n5 7/aaltje3 ,es exi/i]t ni*t ,sonne und ,mond1 ni*t ,deuts*l& und ,am]ika1 ni*t ,kais] und ,pap/1 au* ni*t das ,papi]1 auf dem i* hi] s*reibe1 und ni*t me9e ,h&1 die da s*reibt1 sond]n nur me9e ,vor/ellung von allem dem i/ wirkli*40 p4 #fg4 ,zulk e5 rampzalig ideali/01 als ,mess] en consort5 telk5s te pakk5 hebb51 kan ik ma> nooit te zi5 krijg57 en di*t aan de w]kelike1 e*te bewu/zijnsimman5tie van al het gegev5e1 aan het inn]halb uns]es ,bewus/se9s0 7p4 #gd7 de f\t toe1 dass wir uns das ,bewus/se9 als rumli*e ,sphre v]s9nli*t501 al krabbelt hij we] half t]ug door lat] 7p4 #hd7 te gewag5 van j5] sozusag5 6 rumli*5 ,auffassung des ,bewus/se9s06--,ook door ,mess] wordt het ,bewus/se9 b]haupt0 ev5m9 begrep51 als de da>van afhankelike k5ni/heoretiese mogelikheid02 het wordt misduid tot subjekt van alles1 0 ,geg5/& uns]es ,d5k5s und ,wiss5s w]d5 kann0 7p4 #hj71 wa>door elk inzi*t onmogelik wordt1 hoe wl de natuur1 ma> ge5sz9s de gee/ afhankelik is van het subject van mogelike wa>nem+1 zodat wij t4o4v4 d5 ,unt]s*i$ zwis*5 ,psy*is*em und ,physis*em0 7ibid47 het duali/ies ( mat]iali/ies realisme van e5 ,mess] ( e5 ,/umpf m9d] gelijk gev50 dan wel we]legg5 en da>mee v]/or5 ,mess]'s vr$ige waan1 dat trots die subjectiviteit0 d] object51 die afhankelikheid van het ,bewus/se9 b]haupt0 4444 im ,grunde alles beim alt5 bleibt2 d5n im wirkli*5 ,d5k5 w]d5 wir j5es ,vorzei*5'1 da es ja all5 ,geg5/nd5 zukomm5 soll und mi?9 zu ihr] ,unt]s*eidung ni*ts beitrgt1 e9fa* weglass51 und wir s9d dann wi$] beim ,realismus40 7p4 #hj_/ha74 ,d5k- en voor/ell+s-ideali/50 moet5 zi* dat wir0 lat5 welgevall51 ,rick]t en ,mn/]b]g en ,natorp1 zo go$ als heel het ideali/ies-v]taalde1 zi* imman5t0 ( empiriokrities0 7bij ,v]worn zelfs ,psy*omonismus067 noem5de mat]ialisme1--wij blijv5 er buit56 ,e5 mislukk+1 soortgelijk en gee/v]want aan die van ,klpe1 is ook ,mess]'s kritiek op ,kant1 zijn ,kritik des ,phnom5alismus0 7,ho(d/uk #f1 #b7 en da>bij zijn aanval op ,kant's ,problem/ellung selb/01 wa>omtr5t hi] de v]meld+ vol/a1 dat de meetkunde voor ,mess] we] e5s analyties is1 op vrije def9ities b]u/3 ,9 letzt] ,l9ie grndet sie also do* auf dem ,satz des ,wid]spru*s06 ,en wat t5 slotte de laat/-beh&elde ri*t+ betreft1 ,d] transz5d5tal-logis*e ,idealismus0 7,ho(d/uk #g7 speciaal van ,coh51 ,mess] voelt zelf blijkba> 7p4 #aab_/c jo4 #aie7 wel1 dat deze eig5lik buit5 zijn d5kb]eik ligt4 ,op p4 #aaa b4v4 v]geet hij al na enkele regels1 dat het subjekt d] natuur e5 7ind]daad ev5 ab/rakt0 als onw]kelik07 unp]snli*es ,bewus/se90 is1 9 plaats van die ionis*5 ,naturphilosoph5 und ,ari/oteles1 ,ptolemu und ,kop]nikus1 ,galilei und ,newton01 het univ]sele subjekt imm]s van die onh&elb>e wa>nem+smogelikh$501 wa>toe ,rntg5/ral5 en radium wel t] dege behoord51 ook ehe sie entdeckt wurd50 7p4 #aab71 dit subjekt1 dat het logiese prius is en blijft van de natuurd+51 die dus ev5m9 ,begriffe0 zijn 7wat we h>tgrondig toegev507 als an si* exi/i]5de ,realitt50 7p4 #aab71 onv]s*illig ( die ,d5kweise uns]] ,natur=s*]0 dat transc5d5tale0 prius van hun objekt5 en d]zelv] imman5tie bij uitzond]+ e5s b]eikt en belijdt dan wel na> de trant v]wa>loo/ en v]loo*5t4 ,mess] kan dus ev5m9 zijn lez]s als zi* zelf het dogmaties realisme te bov5 br5g54 ,ja1 het fundam5tele k5nisle]-probleem1 de anti-dogmatiese vraag na> re*t en oorsprong jui/ van de syn!tiese ,voraussetzung50 all] wet5s*ap1 wordt door ,mess]'s vrijwel vrkantiese onv]drot5heid totaal v]donk]ema& 7vgk4 nog pp4 #cf-ci1 b4v4 dat onv]geeflike nur e9e ,voraussetzung0 van p4 #ch en ,wir muss5 d>um voraussetz544440 van p4 #acj674 ,zulk e5 ,inleid+0 79 de ,vjs*r4 f4 wiss5s*4 ,philosophie u4 ,soziologie geprez5 als die be/e e9fhr5de ,s*rift 9 die ,erk5ntni/heorie1 die ,ref4 k5nt07 is dan ook geva>lik] dan ge5 inleid+1 te me] wanne] sie no* dur* grosse ,kl>heit und b]si*tli*keit h]vorragt0 en door e*t-wet5s*appelike e5v\d en wa>heidsliefde sympa?ie wekt4 #db3 p4 #ajf4 ,das ,problem des ,wirk5s und die moni/is*e ,weltans*auung404 ,w4 is e5 type van het duali/ies realisme1 dat g$oemd is vr ,kant te blijv5 /aan1--met al de problem5 en onoplosba>h$5 van e5 filos(]5d niet-filoso(4 ,teg5 psy*isme en monisme 7en dus teg5 de krities-p>alleli/iese be/rijd+ van de ,we*selwirkung1 van influxus0 tuss5 physis en psy*e71 vooral teg5 de object-imman5tie1 v9d5 we hi] het k5m]k5d common-s5se-misv]/&4 7,vgk4 de noot1 p4 #fc en #fd3444 dass die ,naturwiss5s*aft si* bloss 6 mit ,ers*e9ung5 im ,kantis*5 ,s9ne bes*ftige0 444 diese ,int]pretation i/ e9e gnzli* irrige2 sie i/ e9e ,v]drehung des wahr5 ,s9nes d] naturwiss5s*aftli*5 ,=s*ung0 444 ,d5n die ,atome und ihre ,bewegung51 die d] ,natur=s*] d5 ,ers*e9ung5 als ihre 6 ,ursa*e zu ,grunde legt1 s9d ja ke9e 6 ,ers*e9ung51 ke9e ,?atsa*5 d] ,erfahrung1 sond]n gehr5 zur transc5d5t51 9 d] ,erfahrung ni*t gegeb551 sond]n mit ihr kausal zusamm5hng5d5 ,sphre des unabhngig vom ,bewus/se9 ,sei5d540 enz4 enz41 met pass5de v]wijz+ na> ,h>tmann's ,kategori5lehre74 ,er zijn #b soort sub/anties1 atom5 en ziel54 ,v]h\d+8--,we*selwirkung0 444 met ongeldigheid van het ,pr9zip d] ,erhaltung d] ,en]gie444 en int5sives0 7/att ext5sives07 ,wirk5 d] ,atome444 7die ,int5sivitt i/ j$em ,wirk50 444 ook als0 het ext5sieve er bij komt0 444 eig5tmli*07 444 e5 soort ,inn]li*keit01 die to* zuiv] ruimtelik1 plaatselik 9 die atoomsy/em5 g$a*t is3 7p4 #adc7 ,auf ,grund dies] ,beziehung sc4 re9 int5siv] ,natur1 van ziel tot h]s55 wird im betreff5d5 dynamis*5 ,sy/em d] ,atome 444 e9e be/immte ,v]nd]ung h]vorg]uf51 wel*e nunmehr dur* die ,we*selwirkung d] ,atome444 9 d] ,=m e9] be/immt ge>tet5 ,bewegung si* weit] =tsetzt40 ,al uw int5siteit helpt u dus ge5 zi]4 ,en de atom5 zijn die mat]ielle ,grundlage0 fr das ,seel5leb56--,en die psy*iese ,sub/antie ont/aat en v]gaat1 en leeft 9 innigem ,zusamm5hang mit dem organis*5 ,krp]0 7wi5s atom5 onv]gankelik zijn71 welk ont/aan en te niet gaan hem e5 van zijn talrijke1 dogmatiese1 ignorabimus0 ontlokt4 ,duali/ies vitalisme naa/ en teg5ov] reali/ies me*anisme3 p4 #afh3 dass das ,wes5 d] ,leb5sprocesse ni*t auf me*anis* wirk5d51 sond]n auf zweckwirk5d51 planmssig ordn5d5 und ge/alt5d5 organis*5 ,krft5 b]uht40 ,het is e5 w>e v]adem+ ov] al de zodanige ,unbegreifli*keit50 he5 te zijn1444 uitsluit5d door die e5v\dige natuur- en ruimte-kritiek4 ,zond] deze gaat het1 zoals de onlangs ov]l$5 ,mbius erg5s t]e*t opm]kt3 ,zwis*5 d] ,absurditt des ,mat]ialismus e9]seits und d] ,absurditt des influxus physicus &]]seits s*wankt heute die ,masse d] ,gebildet5 h9 und h]40 #dc3 p4 #ajf4 ,van zijn ruimtele] volg5 hi] nog enkele specim9a3 p4 #adf ss43 ,es giebt zw> 9 ,wirkli*keit ,krp]1 als rumli* ausg$ehnte ,mass51 ab] diese ,krp] s9d ni*t ,sub/anz51 im wahr51 ontologis*5 ,s9ne des ,begriffs1 sond]n--0 86 s*on ,leibniz geg5 ,desc>tes vollkomm5 ri*tig betont hat--aus ,sub/anz51 d4h4 86 aus ,atom51 be/eh5de und zusamm5gesetzte ,composita1 und die ,ausdehnung1 die ,rumli*keit i/ ni*t e9 ,attribut1 e9e dau]nde ,be/imm!it dies] ,composita1 sond]n das ,produkt aus d5 dynamis*5 ,we*selbeziehung5 zwis*5 d5 ,sub/anz51 wel*e die ,krp] zusamm5setz51 das ,ergebnis d] ,relation5 zwis*5 d5 beweg5d5 ,krft5 d] ,atome4 ,d5 ,atom5 selb/1 als d5 elem5t>5 ,be/&teil5 d] ,mat]ie1 kommt die ,ext5sion1 die ,rumli*keit1 ni*t als ,be/immung zu3 die ,atome s9d unrumli*e 6 ,z5tr5 beweg5d] ,krfte und hab5 als ,sub/anz51 als reale ,mittelpunkte e9- und ausgeh5d] ,wirkung51 mit dem ,raume ni*ts zu ?un40 ,w4 kan zi* hi] de porte van zijn eig5 woord5 niet bewu/ zijn4 ,imm]s1 f hij b$oelt de atom5 d] natuurwet5s*ap1 die1 zelfs al w>5 zij ma!matiese punt51 des ne51 nog ruimtelik z\d5 zijn1 hoeveel te me]1 nu zij afmet+5 hebb51 en die 9 elk geval erg5s1 dus plaatselik1 9 de ruimte1 word5 g$a*t1 ook1 zijns ondanks1 door ,w4--f hij b$oelt iets als ,leibniz' monad52 die zijn onruimtelik1--ma> precies ev5 on-physies1 en nimm] elem5t5 d]4444 mat]ie4 ,w4 b$oelt e*t] de gewone1 zi* beweg5de1 ergo ruimtelike atom53 ,indem die ,atome e9&] geg5seitig anzieh5 bezw4 ab/oss51 also si* beweg51 erzeug5 sie dur* diese geg5seitige ,anziehung bezw4 ,ab/ossung1 also dur* ihre ,bewegung1 die ,ext5sion1 die ,rumli*keit1 als e9e d] beid5 ,=m51 9 wel*5 die ,bewegung si* vollzieht4 ,aus 6 d] ,we*selwirkung zwis*5 d5 beweg5d5 ,krft5 d] ,atome1 aus d] geg5seitig5 ,attraktion bezw4 ,repulsion d]selb51 resulti]t 6 die ,ausdehnung1 d] ,raum4 ,d5k5 wir uns1 dass 9 ,wirkli*keit nur e9 e9ziges ,atom exi/i]t1 und d5k5 wir uns dieses ,atom als 9 ,bewegung begriff5 e5 kluifje voor e5 beweg+srelativi/6 #bfd1--;e9e (f5b>e ,fiktion1 weil etwas d]>tiges 9 ,wirkli*keit ni*t vorkommt--3 s wrde aus d] ,bewegung dieses ,atoms ke9 wirkli*] ,raum ent/eh540 ,e5 beweg+ dus 444 zond] ruimte1 zond] plaatsv]s*il 444 wie dat d5k5 kan1 /aat bov5 mijn b]eik4 ,jamm] dat ,w4 ons de def9itie van deze beweg+0 heeft on?\d54 ,het wordt e*t] nog fraai]3 er moet51 behalve af/ot5de ook aantrekk5de kra*t5 zijn2 imm]s &]s wrd5 die ,atome absolut ause9&]fall51 ins ,un5dli*e si* v]fl*tig51 woraus ke9 wirkli*] ,raum si* ergeb5 knnte1 weil diese absolute ,z]/reuung sei5d] ,sub/anz5 e95 (f5b>5 ,wid]s9n b$eutet und 9 ,wirkli*keit g> ni*t /attf9d5 kann40 ,e95 (f5b>5 ,wid]s9n zie ik alle5 9 e5 ruimteloos ause9&]fall504 444 ,d] wirkli*e ,raum i/ nmli* e9 erfllt] ,raum2 d] le]e ,raum i/ nur e9e ,ab/raktion und b$eutet ni*ts ,wirkli*es04 ,dat de l$ige ruimte ni*ts ,wirkli*es b$eutet01 voelt dus zelfs e5 ruimt]eali/4 ,ma> wie van e5 gevulde ruimte0 gewaagt1 ond]s*eidt re$s eo ipso het vulsel van 444 de 7l$ige7 ruimte6 ,ma> van deze laat/e wil nu e5maal dit realisme niet wet5--omdat het er ge5 weg mee weet4 ,wo die ,welt aufhrt1 wo es ke9e ,sub/anz5 giebt1 die dur* ,beziehung5 zwis*5 ihr5 beweg5d5 ,krft5 die ,ext5sion erzeug51 da hrt au* d] wirkli*e ,raum auf4 ,d] le]e ,raum i/ ,ni*ts0444 ,m5 erk5t enkel ruimtelikheid0 als 7rele7 eig5s*ap van 7rele7 beweg+ ( li*am51 v]haspelt die met de ruimte zelf1 van welke m5 niet wil wet51 v]get5d dat deze1 na> ,kant's #a;e argum5t1 re$s de voorond]/ell+1 de be/aansvoorwa>de is van g5e 7zie bov5 de tek/ hi]omtr5t74 ,dezelfde f\t maakt de infra-,leibniziaanse 7p4 #gi7 diepz9nig-mat]iali/iese 7pp4 #id_/e1 #abb_/c1 #abe_/f7 quasi-criticus ,la*eli] ,du ,fondem5t de l',induction0 7voor wie1 go$dogmaties1 't li*t e5 dui/]e wa>nem+ van beweg+ is6 p4 #eg_/h7 op pp4 #df en #hd1 9 des t]mes 444 emprunts la langue de ,kant06 7p4 #hb71 het enige helaas1 wat hij van ,kant gele5d en gele]d heeft4 ,de #c;e afmet+ is un produit spontan de notre p5se0 444 n\s ne p]cevons ni directem5t1 ni indirectem5t1 la pr(ondeur3 n\s croyons simplem5t qu'elle exi/e60 ,grond8 p>ce que n\s attribuons aux objets extrieurs une exi/5ce absolue et indp5dante de la ntre40 7p4 #aeb_/c74 ,dit gelo( is z'n fund]+ wa>d4 ,zijn dialectique vivante0 komt via ide1 beaut1 volont1 lib]t1 l'tre absolu1 =ce1 raison1 spontanx absolue1 =me1 f9alit1 pr(ondm5t1 pr9cipes1 dduction1 df9ies priori1 acte absolu1 la p5se en elle-mme1 la vrit en soi1--le spiritualisme1 la mtaphysique1 la consci5ce intellectuelle1 en soi et aux yeux de la pure raison1 causes f9ales1 h>monie 444 etc41 tot e5 soort van pure affirmation de soi0 444 en geeft op de koop toe l'intuition des *oses en soi06 ,e5 en &]1 wel te v]/aan1 proprem5t p>l]01 en quelque sorte01 p\r a9si p>l]01 p> manire de dire06 ,vroom en diep1 om zo te zegg51 dat zoek5 en ta/51 als het w>e6 ,ma> ik haat zulk zegg5d niet-zegg54 ,het w>e heeft ge5 geva>lik] vij& dan als het w>e4 #dd3 p4 #aaa4 ,deze mijn uite5zett+ d] laat/e en volg5de bladzijd5 ri*t zi* dus tev5s1 zov] nodig1 teg5 ,dr4 ,felix ,gross1 ,=m' und ,mat]ie' d] transc5d5tal5 ,ae/hetik0 #aiaj1 die1 m4i4 t5 onre*te1 ,kant d5kt te v]bet]5 door specifieke ruimte- en tijdgewa>word+5 aan te nem51 die tot de ,mat]ie0 des ,erk5n5s z\d5 behor51 t]wijl de ,=m0 uitsluit5d v]/&sw]k z\ zijn 7vgk4 de volg5de noot aang4 ,hegel ov] ,kant7 en die1 ze] zek] zond] re*t1 zijn opvatt+ van de ruimte als zelve gewa>word+1 ja zelfs gewa>word+ van 444 beweg+ ( van met beweg+ v]bond5 app]ceptie1444 v]e5zelvigt met ,heymans' le] van de ruimte als vorm0 van de beweg+sz93 p4 #fd_/fe3 444 die ,raum- und ,zeitempf9dung54 ,wir def9i]t5 sie ob5 als unmittelb>e ,empf9dung5 e9] physis*5 und psy*is*5 ,ttigkeit des ,v]/&es4 ,alle ,empf9dung5 und ,gefhle w]d5 vom ,v]/&e dur* se9e ,app]zeption zu e9] ,ans*auung v]bund52 das ,empf9d5 dies] ,app]zeption/tigkeit i/ die ,zeit4 ,alle uss]5 ,s9nesempf9dung5 w]d5 vom ,v]/&e dur* e9e ,app]zeption zur ,ans*auung v]bund51 wel*e mit gewiss5 ,muskelbewegung5 v]bund5 i/1 die notw5dig s9d1 diese ,empf9dung5 zu dur*lauf5' 7man d5ke nur an die ,blickbewegung5672 die ,empf9dung dies] mit ,muskelbewegung5 v]bund55 ,app]zeption/tigkeit i/ d] ,raum40 ,op p4 #dh_/di zelfs3 ,wie die ,raumempf9dung5 e9 unmittelb>es 7wir wiss5 no* ni*t wie physiologis* v]mitteltes7 ,gewahrw]d5 d] krp]li*5 7,bewegungs7 ,ttigkeit1 s i/ die ,zeitempf9dung e9 unmittelb>es ,gewahrw]d5 d] gei/ig5 ,ttigkeit40 ,wanne] deze ,dr4 ,gross nu op p4 #ej v]kla>t3 ,heymans /eht 9 d] ,frage des ,raumes ganz dort wo i* /ehe1 9 d] ,frage d] ,zeit s*e9t er me9e ,!orie zu v]lang51 ohne sie no* geb5 zu knn501 dan lijkt mij ook de e]/e helft van deze z9 ijdel444 ,gross-spre*]ei4 #de3 p4 #aaa4 ,re$s uit n z9netje van de 1 die ,hegel aan de ,kritis*e ,philosophie0 wijdt1 valt op te mak51 hoeveel ,hegel van deze1 dus van ,kant1 begrep5 heeft3 #db ,zus4 #c3 ,se9e ,kant's ,philosophie i/ subjectiv] ,idealismus1 ins(]n ,i* 7das erk5n5de ,subjekt7 s[ohl die ,=m als au* d5 ,/(f des ,erk5n5s lief]e--j5e als d5k5d und dies5 als empf9d5d60 ,de volg5de z9 oordeelt nu3 ,na* dem ,inhalt dieses subjektiv5 ,idealismus i/ 9 d] ,t ni*t die ,h& umzukehr540 ,blijkba> k5de ,hegel die inh\d0 sle*ts 9 ev5 triviale misvatt+ als hij _h van ,kant's subjectief idealisme04 ,9 #dh wordt zelfs ,kant's ev5 g5iale als kritiese ant9omie-oploss+ tot e5 trivialiteit v]hegeld3 ,s tief dies] ,gesi*tspunkt i/ sc4 na> ,hegel ,kant v]taalt0 dass d] ,wid]spru*1 d] am ,v]nnftig5 dur* die ,v]/&esbe/immung5 gesetzt wird1 wes5tli* und notw5dig i/01 s trivial i/ die ,auflsung2 sie be/eht nur 9 e9] ,zrtli*keit fr die weltli*5 ,d+e4 ,das weltli*e ,wes5 soll es ni*t se91 wel*es d5 ,makel des ,wid]spru*s an ihm habe1 sond]n d]selbe nur d] d5k5d5 ,v]nunft1 dem ,wes5 des ,gei/es zukomm540 ,9 welke v]h\d+ ,hegel tot ,kant /aat en ,hegel>ij tot ,kriticisme1 speciaal t5 aanzi5 d] ant9omie01 het punctum sali5s d] dialektiek01 da>ov] te geleg5] tijd zo nodig nad]4 ,hi] vol/a het volg5de3 ,wanne] m5 weet1 dat voor ,kant alle ant9omie a4z4 b]u/ op de geldigheid van het pr9cipium contradictionis et exclusi t]tii1 dat het bewijs1 z[el van !sis als van anti-!sis op dat beg9sel gegrond is1 dat de ,dialektik0 voor ,kant dan ook1 t]e*t1 niets &]s is dan e5 onv]mijdelike ma> b$rieglike s*ijn1 die hij als zodanig k5niskrities ontmask]t1 om zu v]ht51 dass er ni*t betrge0 7e5 s*ijn dus1 9 z'n onophefba>heid en b$rieglikheid1 ma> !oretiese v]kla>ba>heid volkom5 analoog aan de ruimte-illusie van e5 spiegelbeeld71 e5 s*ijn imm]s1 d] selb/1 w5n man ni*t mehr dur* ihn h9t]gang5 wird1 no* imm] tus*t1 obs*on ni*t betrgt1 und also zw> uns*dli* gema*t1 ab] niemals v]tilgt w]d5 kann40 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #cej72--wanne] m5 nagaat hoe voor ,kant de ,ide5 d] re95 ,v]nunft0 nur dur* ,missv]/& und ,unbehutsamkeit dialektis* w]d50 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #ebg7 en lee/3 ,d5n d>9 be/eht eb5 das logis*e ,m]kmal d] ,unmgli*keit e9es ,begriffs1 dass unt] desselb5 ,voraussetzung zwei wid]spre*5de ,stze zuglei* fals* ( wa> se9 wrd51 mi?91 weil ke9 drittes zwis*5 ihn5 g$a*t w]d5 kann1 dur* j55 ,begriff g> ni*ts g$a*t wird40 7,proleg4 #eb;b7 en v]volg5s 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #dab73 dass die obig5 ,beweise d] vi]fa*5 ,ant9omie ni*t ,bl5dw]ke1 sond]n grndli* w>51 unt] d] ,voraussetzung nmli*3 dass ,ers*e9ung5 od] e9e ,s9n5welt die sie insgesammt 9 si* begreift1 ,d+e an si* selb/ wr54 ,d] ,wid]/reit d] d>aus gezog55 ,stze entdeckt ab]1 dass 9 d] ,voraussetzung e9e ,fals*heit liege01 zodat de ant9omie tot indirect bewijs en beve/ig+ wordt van de object-imman5tie3 ,man kann444 aus dies] ,ant9omie e95 wahr5444 kritis*5 und doctr9al5 ,nutz5 zieh53 nmli* die transc5d5tale ,idealitt d] ,ers*e9ung5 dadur* indirect zu beweis51 w5n ,jem& etwa an dem direct5 ,beweise 9 d] transc5d5tal5 ,ae/hetik ni*t g5ug htte02--wanne] m5 dit alles weet en b$5kt1 dan begrijpt m51 hoeveel ,hegel's bov5gecite]de trivialiteit met ,kant te mak5 heeft2 hoeveel van ,kant begrep5 heeft1 wie s*rijv5 durft 79 diezelfde #dh1 ,zus47 ,glei*wohl al zijn ,kant's bewijz5 blosse ,s*e9beweise06 besitzt die ,auf/ellung dies] ,ant9omi5 9 s(]n imm] e9 sehr wi*tiges und an]k5n5sw]tes ,resultat d] kritis*5 ,philosophie1 als dadur* 7w5n au* zun*/ nur subjectiv und unmittelb>7 die ?ats*li*e ,e9heit j5] ,be/immung5 ausgespro*5 i/1 wel*e vom ,v]/& 9 ihr] ,tr5nung fe/gehalt5 w]d54 ,s i/ z4,b4 9 d] er/5 d] vorh] erwhnt5 kosmologis*5 ,ant9omi5 dies en?alt51 dass d] ,raum und die ,zeit ni*t nur als kont9ui]li*1 sond]n au* als diskret zu betra*t5 s9d4440 7natuurlik zijn ruimte en tijd voor ,kant1 als voor i$] r$elik m5s1 quanta cont9ua0 en dus niet diskreet1 vgk4 ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #afe72 dan vat m5 hoeveel ,unv]fror5heit er nodig is om 79 #ha ,zus4 #a7 leukweg op te m]k53 ,9 d] neu]5 ,zeit i/ es vornehmli* ,kant gewes51 d] die ,dialektik wi$] 9 ,er9n]ung gebra*t und dieselbe aufs ,neue 9 ihre ,wrde e+esetzt hat1 und zw> dur* die b]eits 7 #dh7 bespro*5e ,dur*fhrung d] sog5annt5 ,ant9omi5 d] ,v]nunft0 444 en met hoeveel re*t t5 slotte zi* op e5 ,kant b]oept1 wie die b$rieglike s*ijn0 voor de wa>heid uitgeeft en de dialektiek ( ,logik des ,s*e9s0 als me?ode0 glei*sam wie e9 ,organon zur wirkli*5 ,h]vorbr+ung w5ig/5s des ,bl5dw]ks von objectiv5 ,behauptung5 gebrau*t01 e5 ond]nem+1 wa>van t5 volle geldt1 wat ,kant opm]kt van de door hem gewraakte dialektiek01 zij moet auf ni*ts als ,ges*wtzigkeit h9auslauf51 alles1 0 man w mit e9igem ,s*e9 zu behaupt51 od] au* na* ,belieb5 anzufe*t540 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #hd74 ,hi] volge tev5s e5 enkele opm]k+ ov] de bladzijd5 7#ihh-ajcj71 die ,kant zi* moet lat5 welgevall5 9 ,hegel's ,ges*i*te d] ,philosophie 7uitg4 ,boll&71 bladzijd51 die 9 s*aamteloo%eid van oordeel zond] begrip zelfs bij ,hegel--en dat wil wat zegg51 om met ,s*op5hau] te sprek5--hun we]ga moet5 zoek51 bladzijd5 wa>ov] zelfs e5 ,hegel--a4 b4--zi* diep z\ s*am51 kon hij ze lez54444 9 het li*t van ,kantse kritiek4--,het lu/ mij niet1 er me] dan de nodige proefjes van te gev53 ,beg9n5 we met de syn?4 oordel5 a priori4 ,hegel ziet hi] het ,kantisme als volgt 7#iia73 ,we v]lang50 algeme5heid en noodw5digheid4 ,ma> ze zijn ni*t 9 d] ,wahrnehmung' anzutreff501 niet 9 d5 uss]5 ,d+5 selb/ vorh&5'04 ,ab] w5n nun ,allgeme9heit und ,notw5digkeit ni*t 9 d5 uss]5 ,d+5 s9d1 s i/ die ,frage3 ,wo s9d sie zu f9d58 ,hi] sagt ,kant dann geg5 ,hume1 sie mss5 a priori' se91 d4h4 sic6 9 d] ,v]nunft selb/ lieg51 9 dem ,d5k5 6 als selb/bewus/] ,v]nunft2 ihre ,quelle sei das ,subject1 ,i*' 9 me9em ,selb/bewus/se904--,zo is dan het objectieve dogmatisme d] ,v]/&esmetaphysik0 nur 9 e95 subjectiv5 ,dogmatismus1 d4h4 9 e9 ,bewus/se91 9 wel*em dieselb5 endli*5 ,v]/&esbe/immung5 be/eh51 b]setzt04 ,en zo leut]t dan p4 #iic3 ,das ,d5k5 n5nt 6 ,kant4444 die syn!si]5de ,ttigkeit1 und er /ellt die ,frage d] ,philosophie dah] 6 au* s3 ,wie s9d syn!tis*e ,urteile a priori mgli*8'0444 let nu wel3 ,syn!tis*e ,urteile a priori s9d ni*ts &]es als e9 ,zusamm5hang des ,entgeg5gesetzt5 dur* si* selb/' 61 od] d] absolute ,begriff 61 d4h4 ni*t dur* ,erfahrung1 sond]n dur* das ,d5k5 6 gegeb5e ,beziehung5 unt]s*i$5] ,be/immung5'1 wie ,ursa* und ,wirkung' u4 s4 f4 ,eb5so 6 s9d ,raum und ,zeit das ,v]b9d5de2 sie s9d also 6 a priori'1 d4h4 6 im ,selb/bewus/se940 ,ge moet ,kant en de betek5is van zijn kritiese vraag/ell+ en oploss+ begrijp5 om te beseff51 wat voor kaf en draf0 ,hegel's voor/ell+ maakt van ,kant's wij%eid4 ,da> zegt hij dan van op de volg5de pag9a3 ,die ,idee1 die d>9 liegt1 i/ gross z groot1 dat ze niet alle5 ,hegel's bevatt+1 ma> heel de ,hegel>ij te bov5 gaat1 erhlt ab] &]]seits van de kant van ,hegel nl4 wi$] e95 ganz geme95 ,s9n1 d5n die ,ausfhrung selb/ bleibt inn]halb ganz roh]1 empiris*] ,ansi*t5 und kann auf ni*ts w5ig] ,anspru* ma*5 als auf ,wiss5s*aftli*keit 6 d] ,=m4 ,es i/ e9 ,mangel an philosophis*] 6 ,ab/raction 9 d] ,d>/ellung vorh&5 und 9 geme9/] ,weise gespro*5 volkom5 jui/1 und von d] b>b>is*5 ,t]m9ologie ni*t weit] zu spre*51 bleibt ,kant inn]halb d] 6 psy*ologis*5' ,ansi*t und empiris*5' ,mani] foei e+es*loss540 ,op ,kant's door mij 9 de tek/ v]kla>de fijnkritiese opm]k+ ,d] ,raum i/ ke9 empiris*] ,begriff'1 d] von uss]5 ,erfahrung5 abgezog5 word50 antwoordt ,hegel 7#iig7 plompv]lor53 ,ueb]haupt i/ ab] d] 61 ,begriff' ni*ts ,empiris*es'2 9 sol*5 b>b>is*5 ,=m5 spri*t ,kant j$o* be/ndig40--,wat volgt is van ev5 hoog gehalte1 gelijk p4 #ieh van de meetkunde-axioma's z[el als van de rek5kundige /ell+5 doce]t3 ,alle diese ,stze s9d j$o* sehr me] ( m9d]6 analytis*'604 ,e*t-hegeliaans1 dus e*t-dogmaties1 me?odies-onwet5s*appelik1 is dan het bek5de v]wijt op bl4 #ajja3 ,kant nimmt also die ,kategori5 empiris* auf1 ohne d>an zu d5k51 aus d] ,e9heit diese ,unt]s*i$e mit ,notw5digkeit zu entwickeln4 ,eb5s[5ig d$uci]t 6 ,kant ,raum und ,zeit zoals ,hegel b4v4 de #c afmet+5 d] ruimte aus d] ,natur des ,begriffs0 d$uci]t0 al is de ruimte se9em ,begriffe ni*t angemess501 zodat d] ,begriff des ,raumes selb/04444 9 d] ,mat]ie si* ,exi/5z v]s*afft01 gelijk ook de beweg+ d] planet5 aldus dialektis*0 te d$uc]5 is3 ,e9 ,planet /eht jetzt an diesem ,ort1 i/ ab] an si*1 dies au* an e9em &]5 ,ort zu se91 und br+t dies se9 ,&]sse9 zur ,exi/5z dadur*1 dass er si* bewegt40 ,dat is e]/ het w>e1 wijze bov5ond]v9delike ,v]fahr5063 sie s9d glei*falls aus d] ,erfahrung aufg5omm5'--e9 ganz unphilosophis*es1 unb]e*tigtes ,v]fahr540 ,onwijsg]ige me?ode8 ,niet e5s wijsbege]te444 die van ,kant1 met ha> phili/]hafte ,vor/ellung0 7bl4 #ajbh7 die von uns]em m5s*li*5' ,erk5ntnisv]mg5 ausgeht04444 en met ha> ,wir erl]n5 nur ,ers*e9ung501 wa>door unt] d5 ,m5s*5 eitel ,freude gewes51 weil die ,faulheit d] ,v]nunft1 gottlob1 von all5 ,an=d]ung5 des ,na*d5k5s si* entbund5 me9te1 und nun1 da das ,insi*geh51 das 9 die ,tiefe d] ,natur und des ,gei/es ,/eig5 ersp>t w> sic1 es si* wohl se9 lass5 konnte40 ,kortom4444 ,tro/lose ,zeit fr dir ,wahrheit1 wo vorbei i/ alle ,metaphysik1 und nur e9e ,philosophie gilt1 die ke9e i/60--,ma> het wordt ng erg]4 ,imm]s1 na> ,pr(4 ,hegel's begrip b$eelt ,kant's filos(ie1 die ge5 filos(ie is1 de gee/1 het hoog/e1 met4444 ,z]rttung1 ,v]rck!it 9 si* selb/06 ,gelo(t gij 't niet8 ,lees dan bl4 #ajaa1 ov] ,kant's ant9omie-oploss+ 7en zo voltooi5 wij de kr+loop van deze ,opm]k+ ov] ,hegel's ,kant-begrip673 ,kant zeigt hi] j$o* zu viel ,zrtli*keit' fr die--,d+e3 es wre ,s*ade'1 w5n sie' si* wid]spr*52 dass ab] d] ,gei/1 das ,h*/e1 d] ,wid]spru* i/1 das soll ke9' ,s*ade se94 ,d] ,wid]spru* i/ also von ,kant g> ni*t aufgel/1 und da d] ,gei/ ihn auf si* nimmt1 das ,wid]spre*5de ab] si* z]/rt jui/1 s i/ d] ,gei/ ,z]rttung1 ,v]rck!it 9 si* selb/40 ,na deze taal van ,z]rttung en ,v]rck!it de ,wid]spru*0 van ,kant's gee/1 ,kant's zuiv]e r$e3 ,die ,ide5 d] re95 ,v]nunft knn5 nimm]mehr an si* selb/ dialektis* se91 sond]n ihr bloss] ,missbrau* muss es alle9 ma*51 dass uns von ihn5 e9 trgli*] ,s*e9 entspr+t2 d5n sie s9d uns dur* die ,natur uns]] ,v]nunft aufgegeb5 und dies] ob]/e ,g]i*t%( all] ,re*te und ,anspr*e uns]] ,speculation kann unmgli* selb/ ursprngli*e ,tus*ung5 und ,bl5dw]ke en?alt540 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #ebj74 ,en h(felik laat ,kant aan zijn ref]5t en doc5t ,hegel het laat/e woord3 ,die ,pfli*t1 das ,ges*wtz zurckzuhalt51 kann man b]haupt sag51 i/ e9e wes5tli*e ,b$+ung fr j$e ,bildung und j$es ,l]n52 man muss damit anfang51 ,g$ank5 ,&]] auffass5 zu knn5 und auf eig5e ,vor/ellung5 ,v]zi*t zu lei/540 7,ges*4 d4 ,philos41 p4 #aeg74 #df3 p4 #aad4 ,zo v9dt m5 teg5woordig soms 9 elem5taire natuurkundeboekjes ruimte en tijd e5v\dig ev5 g$ef9ie]d als ,=m des uss]5 und des inn]5 ,s9nes6 ,de s*rijv] moe/ e5s wet51 wat hij met deze t]m5 7vooral die inn]e ,s9n067 belijdt6 ,e5 he]lik voorbeeld is de voorzi*tige ,pr(4 ,felix ,au]ba* 9 z'n keurig-orint]5d ges*rift3 ,die ,grundbegriffe d] mod]n5 ,naturlehre0 ,hij is niet zo radikal01 de vl9d]s d] sog5annt5 ,gei/eswiss5s*aft0 ond] de ho$ d] natuurwet5s*ap0 te will5 vang54 ,wa>om niet8444 omdat het g]adezu s*dli* i/1 ,gebiete zu annekti]51 die man ni*t mit ,erfolg bewirts*aft5 kann1 weil sie zu weit abseits lieg5 od] weil man si* auf ihrem ,bod5 ni*t heimis* fhlt444 ,s woll5 wir444 uns bes*rnk5 auf die eig5tli*e444 auf die exakte ,naturwiss5s*aft1 d4h4 auf dasj5ige ,gebiet resp4 diej5ig5 ,ers*e9ungs=m51 die auf e9em si*]5 ,grunde ruh5 61 d]5 treib5de ,pr9zipi5 man exakt d4h4 begriffsi*] und zahl5mssig angeb5 kann40 ,na deze van bes*rnkte exak!id getuig5de exakte ,bes*rnkung 7cf4 b4v4 logica en wiskunde71--die op pag4 #ajj nog ev5 di5/ doet om met kritiese 7( kritieke87 voorzi*tigheid de vrmiddeleeuwse mogelikheid op5 te h\d5 van uit-niets-ont/aan en te-niet-gaan van mat]ie3 ,d] ,satz von d] ,erhaltung des ,/(fes444 besagt3 ,vorgnge1 bei d55 etwa ,mat]ie ers*aff5 od] v]ni*tet wird1 gehr5 ni*t 9 das ,gebiet d] ,naturwiss5s*aft44406 ,fr d5 ,natur=s*] be/eht sona* die ,welt 6 von jeh]1 sie wird /ets be/eh5 bleib5 imm] mit d]selb5 ,gesamtsumme von ,mat]ie2 e9e etwa frh] 6 /attgehabte ,ers*affung d] ,welt und eb5so e9 etwa bevor/eh5d] ,weltunt]gang lieg5 auss]halb se9es ,arbeitsgebietes40--na deze gebi$safbak5+ dan zegt ,pr(4 op p4 #c met het ons*uldig/e gezi*t van de w]eld3 ,unt] all5 im ,laufe d] ,jahrtaus5de von ,philosoph5 gegeb55 ,def9ition5 von ,raum und ,zeit s9d fr d5 ,natur=s*] zweifellos am brau*b>/5 ik cursive] voor de grap diej5ig51 wel*e von dem gross5 ,knigsb]g] ,philosoph5 ,immanuel ,kant vor fa/ &]?alb ,jahrhund]t5 aufge/ellt word5 s9d und wel*e laut53 ,d] ,raum i/ die ,=m uns]] uss]5 ,ans*auung1 die ,zeit die ,=m uns]] inn]5 ,ans*auung dus niet d] uss]5864 ,damit hab5 wir zwei uns]] fundam5tal5 ,begriffe gewonn53 ,raum und ,zeit0444 ,damit0 hebt ge alle5 getoond1 dat zelfs de wijsg]ige t]m5 behor5 tot die t]re951 wa>van uw woord5 geld5 dass es ni*t nur nutzlos sond]n g]adezu s*dli* i/1 ,gebiete zu annekti]51 die man ni*t mit ,erfolg bewirts*aft5 kann1 weil sie zu weit abseits lieg5 od] weil man si* auf ihrem ,bod5 ni*t heimis* fhlt06 ,ik ontk5 niet1 en dat klokje zal ,pr(4 hebb5 hor5 luid51 dat ,kant's ruimtele] 7de tijdkritiek /aat bov5 deze kwe/ie7 voor de natuurwet5s*ap de bruikba>/e is444 ma>1 o ironie1 jui/ omdat zij elke duali/iese inbreuk op natuurwet5s*appelike beg9sel5 7als de beh\dswett507 en dus heel ,pr(4 ,au]ba*'s !ologis]5de voorzi*tigheid0 ev5 onnodig als onmogelik maakt4 ,hi] v]di5t ook ,o/wald's ,grundriss d] ,naturphilosophie1 #aijh1 nog e5 plaatsje1 met zijn ,tijd1 wel*e sa*gemss pra*tig6 als die ,ans*auungs=m des inn]5 ,s9nes bezei*net word5 i/0 7p4 #he74 ,hoe sa*gemss0 ,o/wald's begrip hi] is1 mog5 de z9n5 bewijz51 die hij laat volg53 ,dass alle uns]e ,erlebnisse 9 d] ,zeit erfolg51 i/ e9 ,satz1 wel*] dasselbe besagt1 wie dass uns]e ,d5kvorgnge e9e l9e> geordnete ,gruppe d>/ell54 ,wie aus d5 ob5 gema*t5 ,bem]kung5 h]vorgeht1 h&elt es si* hi] ke9eswegs um e9e ,=m1 die absolut und fr alle ,zukunft unv]nd]li* i/2 vielmehr hab5 si* e9ige besond]s ho*5twickelte ,m5s*5 von ihr b]eits frei zu ma*5 begonn540 ,de tijd als e5 vorm01 die v]&]t 79 de tijd671 en wa>van de ontwikkel+0 79 de tijd67444 bevrijdt1--kon ooit de s*rijv] van e5 ,allgeme9e ,erk5ntni/heorie0 zi* de]lik] blam]58 ,de auteur van dit 9 zijn soort--e5 deplorabel soort--v]di5/elike boekje kan uit zijn coma dogmaticum t5 aanzi5 van causaliteit en inductie door ge5 ,hume1 ge5 ,kant word5 gewekt1 de man1 die op p4 #cf s*rijft3 ,die ,h]vorrufung und somit ,begrndung dies] ,erw>tung sc3 w5n ,a erlebt wird1 s wird au* das ,erleb5 von ,b erw>tet0 liegt 9 d] ,er9n]ung an das ,zusamm5vorkomm5 beid] ,begriffe 9 frh]5 ,erlebniss504441 die op p4 #ec ,kant's kritiese vraag aldus int]prete]t1 na gewaagd te hebb5 van de ,e9druck1 als knnte man aus e9] ,prmisse unbegr5zt viele unabhngige ,resultate ableit503 ,kant hat die ,sond]b>keit e9] sol*5 8 ,ansi*t1 die wes5tli* dur* ,euklids ,d>/ellung d] ,geometrie ungeme9 v]breitet w>1 lebhaft empfund51 und sie 6 9 d] b]hmt5 ,frage3 wie s9d syn!tis*e ,urteile a priori mgli*8 zum ,ausdrucke gebra*t4 ,wir hab5 geseh51 dass es si* b]all ni*t um ,urteile a priori1 sond]n um inductive ,s*lsse mit d$uktiv] ,anw5dung und ,prfung h&elt40 ,t5 aanzi5 van logica en wiskunde v9d5 we dan ook hi] sle*ts e5 m5gsel van s5sualisme en empirisme1 en t5 aanzi5 van het gee/elike zijn bek5d anti-me*ani/ies mat]ialisme1 dat hem1 zi* k]5d teg5 de pog+5 om die gei/ige ,welt d] me*anis*5 anzus*liess501 tot deze blund] v]leidt3 ,von d5 v]s*i$55 ,w5dung5 hat si* 9 uns]] ,zeit vorwieg5d die von ,leibniz vorges*lag5e d] pr/abili]t5 ,h>monie erhalt51 die 6 man geg5wrtig die ,!orie des psy*ophysis*5 ,p>allelismus n5nt0 7wa>voor ,o/wald d5 ,ges*mack0 zegt te miss567 en dat tuss5 het id5titeitsmat]ialisme 7p4 #ahb3 ,anpassung od] ,er9n]ung01 p4 #ahh3 ,dies n5n5 wir bewus/es ,d5k51 ,woll5 und ,h&eln07 en het psy*ophysies mat]ialisme bl9del+s he5 en we] sl+]t1 zelfs 9 n en hetzelfde z9netje1 p4 #ahh3 ,d5n w5n au* die ,unmgli*keit zugegeb5 w]d5 muss1 das ,d5k5 me*anis* zu fass51 s be/eht do* ke9e ,s*wi]igkeit1 es en]getis* zu fass51 zumal ,d5k>beit bekanntli* eb5so mit ,en]giev]brau* und ,ermdung v]bund5 i/1 wie physis*e ,arbeit40--,voor ons dus ,o/wald ad acta4 #dg3 #abf4 ,dezelfde ,h>tmann1 die de meetkunde-oordel5 n analyties n syn!ties a po/]iori n syn!ties a priori noemt4444 b]eidt ons nog de v]rass+1 9 z'n ,kategori5lehre0 7pp4 #bch ss47 en laat/elik 9 de ,grundriss d] ,erk5ntnislehre0 7,sy/em d] ,philosophie im ,grundriss0 ,i7 van #aijf te lat5 drukk51 p4 #ci3 ,es gibt ke9]lei ,urteile a priori1 w$] analytis*e no* syn!tis*e2 er/]e ni*t1 weil es ke9e ,begriffe a priori gibt1 aus d]5 ,analyse sie d$uzi]t w]d5 knnt5 vgk4 mijn besprek+ van dit misv]/& 9 opm4 #f teg5ov] ,pr(4 ,beys5s1 letzt]e s*on d>um ni*t1 weil es b]haupt ke9e syn!tis*5 ,urteile gibt1 w$] aprioris*e no* apo/]ioris*e406 ,hoe smaakt u die8 z\ ,burg]h>tje vrag54 ,nu nog op dit potje z'n dekseltje3 ,e9 sog5anntes syn!tis*es ,urteil i/ e9 sol*es1 das die ,unvoll/ndigkeit des mitgebra*t5 ,subjektbegriffes dur* ,h9zufgung des ,prdikats v]voll/ndigt und se9e ,unwahrheit n4b4 b]i*tigt2 wahr i/ e9 sol*es ,urteil nur 9 bezug auf d5 v]voll/ndigt5 ,subjektbegriff1 also sic als analytis*es ,urteil1 whr5d es 9 bezug auf d5 mitgebra*t5 ,subjektbegriff si* selb/ wid]spri*t 61 also als v]me9tli* 6 syn!tis*es ,urteil unwahr 6 i/40 ,de meetkunde-oordel5 zijn dus voore]/ n analyties n syn!ties a po/]iori n syn?4 a priori1 v]volg5s n* syn?4 a po/]iori n* syn?4 ( analyties a priori6 ,ze zijn mitsdi51 o dri$ubbel ov]gehaalde e5heid van teg5del51 behalve dit alles1 e9delik1 horribile dictu1 analyties a po/]iori6 ,h>tmann ov]treft en ov]troeft dus nog 9 r$elikheid0 zijn oud-le]l+ ,boll&1 die op pp4 #gc_/gd van ,het ,v]/&0 7de plaats1 wa> hij ,kant ex pr(esso0 beh&elt1 volg5s z'n eig5 ,coll4 ,logic4 p4 #fg7 v]kondigt1 dat ,kant nooit heeft doorg$a*t tot de voorgegev5 7p4 #fb ss47 diept5 van ,boll&iaans b$5ksel01 laat /aan1 dat hij held] z\de beseft hebb51 hoe het wez5 van het oordeel zond] me] het wez5 van het syn!tis*e oordeel blijkt1 het w>e oordeel a priori tev5s het w>e oordeel a po/]iori moet zijn0 enz4 ,al k5t m5 dat refre91 no*tans v]bij/]t bijkans1 zelfs van ,boll&1 de wijze wa>op hij ,hegeliaans-blasphemiese w>taal t5 be/e geeft ov] ,kant's teg5/ell+5 analyties--syn!ties en apriori--apo/]iori4 ,hij v]telt dat ,kant e5e syn!sis a po/]iori' e5e zelfwe]sprek+ 9 de bewoord+5 _h kunn5 noem50 7p4 #fd74 #bfe ,en zijne sc4 ,kant's6 opvatt+ d] syn!tis*e oordeel5 a priori' is ev5 ondoorda*t geblev50 7p4 #fe74 ,met ev5 wijs als diep s5sualisme wordt teg5 ,kant als nieuw logies subject b$a*t444 de ta/z93 ,het 7voor d5 ta/z9 betrekkelijk syn!tis*e67 oordeel1 dat e5 li*aam a4z4 uitgebreidheid heeft en deelba> is0 7p4 #ff-fg7444 het 7voor d5 ta/z9 betrekkelijk analytis*e67 oordeel1 dat e5 li*aam zwa>te heeft0 7p4 #fg7444 zelfs0 de ,hegelbe/rijd] ,tr5del5burg0 mag hi] meesprek5 teg5 ,kant3 ,i$] oordeel is analytis*1 do* i$] oordeel is ev5ze] syn!tis*' 7p4 #fh7444 hoewel het ,kantis*e d5k5 nooit heeft uitgesprok51 ( dan de aprioriteit 9 h>e wa>heid444 apo/]ioriteit moet heet50 7p4 #fg71 enz4 tot3 ,zoov] heeft ,kant nooit doorg$a*t0 enz4 ,hi] als 9 de e9deloze h]hal+5 9 ,coll4 ,log4 is e5 wa>dig le]l+ aan het woord van de ,mee/] die zelf op de grote kritiese vraag1 ,kant's =midabele1 on/]felike vraag3 hoe zijn syn!tiese oordel5 a priori mogelik8 het voor e5 ,hegel vanzelfsprek5d antwoord gaf3 ,syn!tis*e oordeel5 a priori444 zijn door vanzelfsprek5de e5heid van ongelijkh$5 mogelijk04 a va sans dire4 a ira1 a ira6 ,laat ons hi] e*t] e5s n di] sluikr$55 van ,pr(4 ,boll& t] v]dui/]+ van het ond]s*eid 7d5 m*tig5 ,unt]s*i$0 zegt ,kant t]e*t7 tuss5 syn!tiese en analytiese oordel5 betrapp5 op het]daad3 ,op p4 #agc ,coll4 ,log4 lez5 we3 wat ik a priori zeg1 haal ik uit het subject zelf de vond/ van ,kant's als subjectivisme0 gesmaad en v]smaad vorm-idealisme62 dat is1 het wordt analytis* g$a*t40 ,dat is444 voorbeeldige v]haspel+ van subject 7niet e5s des oordeels1 ma> des oordel5s7 en subjectbegrip4 ,imm]s1 ge5sz9s e5 oordeel1 dat ik uit het subject1 uit subjectieve gegev5s afleid1 ma> uitsluit5d e5 zodanig1 welks gezegdebegrip ik uit het subjectbegrip afleid1 is 9 wa>heid--na> k5ni/heoreties1 en ,kantiaans1 r$ebeleid--e5 analyties oordeel4 ,to* klonk het zo ov]tuig5d1 zo vanzelfsprek5d voor argeloos publiek1 dat uit die zelfontl$+ van het subject0 het analytis*e van ons oordeel50 _h te blijk506 ,moraal3 ,keur de ,hegela>s aan ,kant4 #dh3 p4 #abg4 ,de lez] v]baze zi* niet te ze] ov] deze an-si*-naiveteit1 van e5 beweg+-an-si*1 9 e5 ruimte-an-si* na> e5 bord-an-si*4--,we wet5 nu e5maal dat ,h>tmann het trans9dividuele transc5d5t0 noemt1 na> hij uitdrukkelik 9 z'n ,vorwort0 tot het ,grundproblem0 zelf def9ie]t3 ,9 t]m9ologis*] ,h9si*t bem]ke i*1 dass imman5t' hi] nur b$eutet3 inn]halb d] ,sphre me9es ,bewus/se9s beleg51 transc5d5t'3 j5seits d] ,sphre me9es ,bewus/se9s beleg51 transc5d5tal'3 auf e9 ,transc5d5tes bezog51 also transc5d5tale ,idealitt od] ,realitt'3 ,idealitt od] ,realitt des ,imman5t5 9 transc5d5tal] ,h9si*t od] 9 ,bezug auf das ,transc5d5te g5omm540 ,transc5d5tal0 wordt dus e5 vijgeblaadje voor ,transc5d5t04 ,zo 9 de ,t]m9ologis*5 ,vorbem]kung50 van de ,kritis*e ,grundlegung0 p4 #ab3 ,man kann all5falls d5 ,ausdruck objective ,realitt dur* transc5d5tale 7od] transc5d5te7 ,realitt ersetz50 enz46 ,transc5d5t] ,realismus0 aldus _h ,h>tmann zijn /&punt moet5 durv5 noem5--en hij _h dan to* ma> b$oeld ,kant's444 empiris*] ,realismus04 ,ma> met dit ond]s*eid1 dat ook door ,h>tmann we]1 als door elk &] k5nis-dogmaticus de ruimt$+51 de object5 als ,d+e-an-si* word5 bes*\wd1 te wet53 als oorzaak van gewa>word+56 ,z naief is ,h>tmann t5 deze1 dat hij zijn eig5 dogmatisme v]e5zelvigt met de filos(ie1 niet e5s kan d5k51 dat enig filoso( niet dezelfde f\t z\ mak5 en met hem het objectieve h\d5 voor het ,an-si*4 ,zo zegt het voorbeeldig ges*rift03 ,das ,grundproblem d] ,erk5ntnis/heorie0 op p4 #aj_/a3 ,d] ,philosoph1 dem se9e ,frau die ,suppe auf?ut1 zweifelt ni*t d>an1 dass es das ,d+ an si* se9] ,frau sei1 wel*es ihm das ,d+ an si* d] ,suppe auf?ut1 und dadur* das ,d+ an si* se9es ,mag5s sttigt4 ,d] ,philosoph1 d] e95 /e*5d5 ,floh fngt und knickt1 zweifelt ni*t d>an1 dass es das ,d+ an si* des ,flohes sei1 wel*es 9 das ,d+ an si* se9es ,be9es ge/o*5 habe1 und von dem ,d+ an si* se9] ,h& gefang5 und z]drckt sei4 ,beide s9d b]zeugt1 dass es kausale ,beziehung5 zwis*5 ,d+5 an si* s9d1 wel*e von inn5 wahrg5omm5 w]d52 w5ig/5s h&eln beide s1 als ob sie dies5 ,glaub5 htt51 au* w5n sie auf dem ,ka!d]1 od] 9 ihr5 ,s*rift5 dies5 ,glaub5 v]lugn540 ,s9ds ,b]keley en ,colli]1 ,hume en ,kant mog5 we zegg51 dat 9 plaats van elk filoso( ge5 filoso( deze praekritiese ov]tuig+ me] heeft gehad4 ,jui/ deze ov]tuig+ is e5 d] e]/e crit]ia1 die dogmaticus en filoso( s*eidt4 ,van ,b]keley's en ,kant's grote k5ni/heoretiese ontdekk+1 dat de trans9dividuele 7,h>tmann spreekt van transsubjective07 object5 niet transc5d5t 7i4e4 onafhankelik van mogelike wa>nem+01 iets &]s dan ,h>tmann's individuele voor/ell+67 zijn1 ma> imman5t 7i4e4 e5 functie van en betrekk+ tot het wa>nem+sv]mog51 ge5sz9s na> de misvatt+ van ,h>tmann en de ,n$]l&se ,h>tmannetjes3 iets individueels01 sle*ts voor/ell+067--hi]van heeft ,h>tmann's d5k5 hoeg5aamd niets begrep51 zom9 als ons ,hegeliaans idealisme04 ,voor imman5t0 9 deze zuiv] kritiese z9 zett5 ,kant c4s4 ook subjectiv0 7 van subjectiviteit1 het ,subject b]haupt0 afhankelik1 ge5sz9s individueel67 ( empiris*0 ( objectiv0 ( pha5om5al01 ,h>tmann en d]gelijk5 e*t] k5n5 en begrijp5 dat subjectieve01 de ,ers*e9ung0 sle*ts als iets individueels1 dat /aat teg5ov] het objectieve6 #bff ,als ,h>tmann dan beh&elt die subjective ,ers*e9ung0 van ,kant1 betek5t dit voor ,kant het trans9dividuele ,object01 voor ,h>tmann3 de individuele voor/ell+06 7,het ongeluk wil1 dat ,kant zelf soms van ,vor/ellung0 spreekt1 9 de ruime z9 e*t] van de oude psy*ologie1 wa>9 het tev5s gewa>word+ en wa>nem+ omvat674 ,de subjective ,realitt0 van de tijd1 de ruimte enz4 betek5t dus voor ,kant hun trans9dividuele realiteit6 ,zo komt ,h>tmann 9 de grappig-droevige waan1 dat ,kant z\ /aan 7p4 #ah ,kr4 ,grlg47 auf dem ,bod5 e9] naiv-reali/is*5 ,confusion von subjectiv] dus individuell] ,vor/ellungsrealitt und transsubjectiv] b$oeld3 trans9dividuell] od] 6 transc5d5t] ,se9srealitt40 ,al die re/5 naief realisme0 van444 ,kant /aan dan we]1 natuurlik1 smmtli* im eclatant5 ,wid]spru*0 tot ,kant's ideali/is*5 ,grundg$ank504 ,ma> deze ,wid]spru*0 komt we] alle5 van ,h>tmann's illusionair-individuali/iese misvatt+ van het ,idealisme0 7e5 ,idealisme01 wa>van ,kant zelf de ,wid]legung0 ond]nom5 heeft444 en dat door ,b]keley be/r$5 en g5oemd wordt444 sceptical cant671 wa>van ,h>tmann maakt e5 ideali/is* umgekrempelt5 naiv5 ,realismus0 wijl het de gewa&e consequ5tie van ,solipsisme z\ v]zak5 voor de naiv5 ,glaub5 an e9e mehr als subjective ,realitt d] subjectiv5 lees3 individuell5 ,ers*e9ung5 lees3 ,vor/ellung50 7p4 #bj74 ,welne51 doce]t ,h>tmann1444 da die ans*auli*5 wie die begriffli*5 ,elem5te d] ,ers*e9ung eb5so subjectiv s9d wie die ,gesetze ihr] ,v]knpfung1 s i/ und bleibt das ganze ,gebiet d] ,ers*e9ung subjectiv4441 und j$e ,bemhung1 ihm unmittelb> e9e d>b] h9ausgeh5de ,realitt zu si*]n1 i/ e9 /eh5 geblieb5] ,re/ von j5em ,hypo/asir5 d] ,ers*e9ung51 das fr d5 naiv5 ,realismus de%alb v]zeihli* w>0 444 enz4444 7p4 #bf74 das ganze ,gebiet d] ,ers*e9ung subjectiv03 betek5t dit 7als bij ,h>tm473 das ganze ,gebiet d] individuell5 ,vor/ellung individuell1 im e9zeln5 ,subject1 dan is het jui/--zij 't ook e5 wa>heid niet zoze] van ,kant als wel van ,monsieur de la ,palisse2 betek5t het3 das ,gebiet d] ,objekte1 d] ,natur1 individuell1 im e9zeln5 ,subjekt1 dan is het f\t en onkantiaans2 betek5t het3 das ,gebiet d] ,objekte1 d] ,natur1 b$+t vom ,subjekt b]haupt 7von d] ,subjektivitt7 dan is het jui/ en specifiek ,kantiaans en bov5 ,h>tmann's begrip4 ,hypo/asir5 d] ,ers*e9ung503 betek5t dit 7als bij ,h>tmann73 transc5d5t a*t5 van voor/ell+51 dan f\t en onkants2 transc5d5t a*t5 van object51 dan f\t en onkants 7en ,h>tmanniaans72 objectiv]5 van voor/ell+51 dan jui/ en ,kantiaans2 objectiv]5 van object51 dan zond] z94 ,zo moet m5 bij ,h>tmann altijd zijn ,kantt]m5 v]tal5 9 ,kanttaal6 ,nog n1 voor ,h4 v]nietig5d /aaltje van dezelfde bladzij #bf3 ,trotz des ,missl+5s all] unmittelb> geme9t5 ,v]su*e1 e9e mehr als subjective ,h4 b$oelt3 individuelle ,realitt fr die ,ers*e9ung ,h4 b$oelt de individuele gewa>word+5 und ihre ,=m5 na*zuweis51 ?ut ,kant ab] do* imm] s1 als w5n dieselbe entw$] bewies5 wre1 od] ab] si* von selb/ v]/nde ,kant d5kt zelfs niet aan zo iets z9l$igs2 d5n die empiris*e ,realitt1 wel*e er von ,zeit und ,raum behauptet1 w ents*i$5 mehr se9 als subjective ,realitt 7im ,vor/ellungsact71 0 solange ganz unzulssig i/1 als ni*t die ,mgli*keit e9es transc5d5t51 ni*t subjectiv5 v]taal3 ni*t individuell51 d4h4 vom individuell56 ,subject unabhngig5 ,d+es 7an si*7 und e9] no?w5dig51 zuglei* real sei5d5 und bewus/51 ,beziehung d] ,vor/ellung auf dieses transc5d5te ,d+ na*gewies5 i/4440 ,kant's le] van tijd en ruimte betek5t nu jui/ de ov]w9n+ van ,h>tmann's teg5/ell+3 transc5d5t--individueel-subjectief4 ,tijd en ruimte geld5 trans9dividueel 7,h>tmann zegt3 transsubjectief71 voor de w]eld d] object51 die 9 ha> geheel e*t] 444 imman5t is1 en functie van het wa>nem+sv]mog5 met de bewu/zijnsvorm50 tijd en ruimte1 9 z'n v]h\d+ tot het transc5d5te1 dat de wa>nem+s9h\d1 de gewa>word+51 bepaalt4 ,niets da>van1 no* vorm0 no* inh\d01 is als zodanig transc5d5t1 d4i4 onafhankelik van mogelik d5k5 en wa>nem54 ,dus ,kant w9t0 de objectieve1 voor elk subject noodw5dig geld5de realiteit van tijd en ruimte jui/ met en door 444 de imman5tie d] objectieve w]eld4 ,dit is de betek5is van het krities idealisme0 teg5ov] elk dogmaties realisme04 ,ma> hi]van mi/ ,h>tmann elk besef4 ,voor hem betek5t het idealisme0 9 de grond alle53 misduid+ d] ,b9s5wahrheit1 #bfg dat voor/ell+5 en d5kbeeld5 individueel zijn en blijv51 tot de phrase d] speculatief-ideali/iese0 wanbegrijp]s1 dat de objectieve w]eld ( zelfs het ,an-si* sle*ts voor/ell+0 z\ zijn6 ,en dit idealisme0 dan ,kant aangewrev56 ,zo p4 #cf3 ,diese e9fa*e ,wahrheit1 dass ,alles1 0 i* vorzu/ell5 v]mag1 dur*aus ni*ts ,&]es als me9e ,vor/ellung1 0 i* zu d5k5 v]mag1 dur*aus ni*ts ,&]es als me9 ,g$anke se9 kann1--diese e9fa*e ,wahrheit i/ d] ,urquell alles subjectiv5 ,idealismus2 alle ,begrndung5 fr d5selb5 s9d ,firlefanz]ei1 auss] 9 s[eit dieses ,argum5t (f5] od] v]/eckt] 9 ihn5 dur*spielt und sie aus ihm ihre ,kraft saug54 ,letzt]es i/ au* bei ,kant's ,begrndung d]6 ,idealitt von ,raum1 ,zeit und ,kategori5 d] ,fall2 ab] er i/ f]n davon1 die ganze ,tragweite und die un]bittli*e ,consequ5z dieses ,pr9cips e9zuseh51 die ja no* heute viele se9] ,anhng] ni*t begreif540 enz4 ,voorts p4#eh3 ,kant v]gis/ dies hufig dat de wa>nem+/ransc5d5te oorzaak d] gewa>word+5 niet id5tiek is met het imman5t object1--dat v]geet ,kant nooit1 ma> ,h>tmann k5t het v]s*il niet e5s1 und v]wirrt beide1 indem er behauptet1 das transc5d5tale ,object jui/2 ma> dit betek5t bij ,h>tmann 't zelfde als3 das empiris*e ,object2 bij ,kant lijkt het er niet op1 betek5t het ,d+ an si* sei selb/ die intelligible ,ursa*e d] ,ers*e9ung4441 whr5d er do*1 wie ob5 d>ge?an1 selb/ na*wei/1 dass niemals e9 ,object jui/1 9 de e*te imman5te z9 ,ursa*e d] ,ers*e9ung se9 knne1 weil j$es ,object 7au* das transc5d5tale7 integ5deel1 he] ,h>tmann1 dit jui/ all]m9/ nur ,vor/ellung i/ zek]1 het imman5te ,objekt is ,vor/ellung 9 de ov]ruime z9 van3 complex van mogelike gewa>word+s9h\d51 wel*e ,empf9dung s*on voraussetzt4 ,kant wird zu dies] ,v]we*selung e9]seits dur* se9e /]eotype ,v]wirrung des ,transc5d5t5 und ,transc5d5tal5 alle5 9 de woord51 nooit als bij u1 9 het d5k51 und &]]seits dur* d5 ,irr?um getrieb51 als ob dem empiris*5 ,object e9 transc5d5tales ,object zum ,grunde lge 7also e9e ,vor/ellung d] &]570444 enz4 enz4 ,dit also0 v]raadt we] heel uw besefloo%eid4 ,kant b$oelt nu e5maal met transc5d5tales ,object0 niet wat gij met uw empiris*es od] transc5d5tales ,object0 b$oelt1 nl4 iets individueel-subjectiefs1 en ev5m9 wat gij met uw transc5d5te d+5 b$oelt1 nl4 de natuur1 ma> jui/ het vol/rekt onk5b>e1 niet alle5 niet voorge/elde1 ma> zelfs eeuwig onvoor/elb>e ,d+-an-si*4 ,en dat noemt e5 ,h>tmann 444 ,vor/ellung6 ,ond5kba>0 e*t] is dit ,an-si* all]m9/1 integ5deel1 het is sle*ts d5kba>--en moet zelfs word5 g$a*t1 v&a>3 ,intelligibile04 ,bij ,kant v]w>d woordgebruik1 ma> e5 correcte diepz9nige gee/1 bij ,h>tmann correcte t]m9ologie1 ma> v]w>d banaal wanbegrip4 ,v&a> ,h>tmann's ev5 gruwelik als consequ5t ,kantkoet]waals1 dat hem zijn individuele voor/ell+5 transc5d5tale ,objecte0 doet noem5 7p4 #fd b4v471 t]wijl ze nog niet e5s empiris*e ( ,wahrnehmungsobjecte zijn1 ( eld]s subjective ,ers*e9ung01 t]wijl hij van het k5ni/heoreties begrip ,ers*e9ung0 ,object1 dan zo we9ig begrip heeft dat hij 't opvat als 7p4 #ha van ,das ,grundproblem7 die hypo/asi]te und ins ,j5seits des 6 ,bewus/se9s h9ausprojicirte subjektive ,ers*e9ung04444 e9 ge=mtes ,d+ an si* 6 zwis*5 dem =mlos5 ,d+ an si* und dem ,bewus/se9s9halt40 ,wir 8 hab5 also zwei begriffli* v]s*i$5e ,ers*e9ung51 die do* inhaltli* glei* s9d und im ,akt des ,bewus/w]d5s au* num]is* id5tis* s9d2 wir hab5 zwei ,d+e an si* /att e9es0 enz41 t]wijl n4b4 't ene1 ,h>tmann's subjective ,ers*e9ung0 niets dan e5 individuele bewu/zijnsmodificatie1 iets psy*ies is1 en 't &]e da>mee ge5 enkele eig5s*ap geme5 heeft 7't is trans9dividueel1 ruimtelik1 physies1 ab/ract7 laat /aan num]is* id5tis*0 is1 en van e5 ,d+ an si* hoeg5aamd niets heeft1 imm]s geheel en al wa>nem+s- ( bewu/zijnsfunctie1 dus imman5t is1 niet 9 ,h>tmann's lek5z9 van sle*ts voor/ell+01 iets individueels1 ( van al ( niet g$a*t word5 afhankelik01 ( zelfs3 bloss e+ebildet0 7p4 #dd ,kr4 ,glg471 ( wat nur zu se9 s*e9t1 ab] ni*t i/0 7p4 #gb71 ( nur me9e ,halluc9ation506 7,grundprobl4 p4 #id71 ma> 9 de kritiese z9 van3 betrokk5 op e5 subjekt-9-'t-algeme54 ,dat ,h>tmann van het idealisme0 hoeg5aamd niets begrep5 heeft1 blijkt op bijna elke bladzij1 ma> zij nog gellu/re]d met n enkel z9netje1 p4 #hc ,k4 ,glg43 ,na* dem ,idealismus lehrt uns die ,naturwiss5s*aft ni*t etwa1 dass das ,d+ an si* des ,atoms ,a das ,d+ an si* des ,atoms ,b im quadratis*5 ,v]hltniss d] ,entf]nung anziehe1 sond]n sie lehrt uns nur1 dass me9 ,begriff des ,atoms ,a me95 ,begriff des ,atoms ,b im quadratis*5 ,v]hltniss d] ,entf]nung anziehe40 ,dat de natuurwet5s*ap1 na> zuiv] ideali/ies1 z[el ,b]keleyaans als ,kantiaans inzi*t1 precies ev5m9 met ,h>tmann's ( iem&s begrip0 van atom51 als met het ,an si* van atom5 iets te mak5 heeft1 behoeft nu voor ge5 van mijn lez]s me] enig betoog4 ,m5 g5iete de ironie van het z9netje1 dat ,h>tmann laat volg53 ,die ,natur=s*] s9d zu naive ,d5k]1 um sol*e ,v]hhnung ihr] ,wiss5s*aft von ,seit5 e9] v]bohrt5 ideali/is*5 ,philosophie au* nur fr mgli* zu halt51 und v]/eh5 de%alb 8 g> ni*t1 0 die 8 betreff5d5 ,philosoph5 mit ihr5 ideali/is*5 ,ause9&]setzung5 eig5tli* sag5 woll50 444 ,gelukkig zijn er1 die het altans bet] v]/aan dan ,h>tmann1 wi5s begrip van het idealisme sle*ts gev5a>d wordt door het inzi*t 9 z'n eig5 wa>de3 7p4 #id ,glg47 ,um unge/raft 9 die ganze ,tiefe des ,idealismus h9abzutau*51 ohne fr e9e v]nnftige ,auffassung des ,real5 v]lor5 zu geh51 dazu gehrt freili*1 dass man die ,zaub]=mel zur ,ueb]w9dung des ganz5 ideali/is*5 und illusioni/is*5 ,spuks besitze1 und weil niem& vor mir si* dies] kl> bewus/ w>1 d>um konnte es bi%] nur bl9de ,reali/5 od] halbe ,ideali/5 od] unkl>e ,gemis*e beid] ,/&punkte geb5406 ,en ook hi] is het we] de dogmatiese1 dus reproductieve1 wa>nem+sle]1 die hem bl9d maakt voor het kriticisme4 ,zo v9d5 we t5 aanzi5 van de logica de dogmatiese v]dubbel+ 9 ,ho(d/uk ,,vi 7,grlg47 ,die ,kategori5 als ,=m5 6 des ,d+es an si*02 zo wordt b4v4 p4 #ajb bewe]d dass die ,d+e an si* 9 d5selb5 logis*5 ,=m5 exi/ir51 wie die ,objecte g$a*t w]d501 m4a4w4 die ,con=mitt des ,imman5t5 und ,transc5d5t5 h9si*tli* d] logis*5 ,=m5 des ,d5k5s und ,dase9s40 ,vgk4 9 dezelfde gee/ b4v4 zijn ,grundriss d] ,erk5ntnislehre0 pp4 #i1 #aaf_/g en #aib4 ,da>teg5ov] /aat het krities inzi*t1 dat d5kvorm51 dus w]kelike kategorien0 7,h>tmann's ,kategori5lehre0 leeft uit e5 m]kwa>dige1 afzond]lik te beh&el51 misk5n+ van heel dit begrip71 als de negatie1 op ge5 d5kb>e wijze kunn5 exi/ir5--zond] d5k54 ,h>tmann b$oelt hi] ook eig5lik we] niets dan3 ov]e5/emm+ tuss5 de trans9dividuele 7imman5te7 objekt5 en 444 onze d5kbeeld5 omtr5t deze objekt51 e5 ov]e5/emm+1 die het kriticisme natuurlik niet loo*5t1 9 teg5deel1 jui/ funde]t6 ,9 ho(d/uk ,,vii komt dan de reproductieve dogmatiese wa>nem+sle] met ha> ,rumli*keit und ,zeitli*keit als ,=m5 6 des ,d+es an si*40 ,ik zie er hi] nog van af1 dat ov]al de ruimte1 s*oon 9 navolg+ van ,kant ,ans*auungs=m0 g5oemd1 als 7p4 #aaa7 intellectuelle ,zu?at01 als dur* e95 unbewus/5 ,g$ank5process h9zug$a*t0 7p4 #aji7 wordt bes*\wd1 dus heel ,kant's inzi*t 9 ha> niet-intellectuele natuur gemi/ wordt1 de algem5e f\t d] ,kant-v]zak5de ,kant-epigon54 ,op p4 #aab h\d5 wij in/9ctiv0 uns]e ,vor/ellung fr e9 7im /]eometris*5 ,s9ne7 hnli*es ,eb5bild d] ,d+e an si*0 en behlt d] ,in/9ct ,re*t1 dass die ,vor/ellungsobjecte 9 rumli*] ,h9si*t hnli*e ,abbild] d] ,d+e an si* s9d40 ,htte ,kant mit d] ,unrumli*keit d] ,d+e an si* ,re*t1 s wre d] uss]e ,s9n auf ke95 ,fall e9e ,erk5ntnissquelle40 #bfh ,zi$a> we] 't e*t dogmaties begrip van k5nis06 ,wij antwoord53 ,g5au s viel1 wie all unsre ,s9ne ,erk5ntnissquell5 s9d3 d] ,f>b5s9n1 d] ,lauts9n1 d] ,g]u*ss9n1 d] ,ges*mackss9n1 d] ,ta/s9n1 alles ohne444 ,f>b5 an si*1 ,tne an si*1 ,wei*heit an si*4 ,welne51 zegt ,h>tmann1 ,au* dies] ,e9w& fllt bei nh]] ,prfung 9 si* zusamm540 ,imm]s444 onze k5nis0 van iets roods1 b4v4 het 9 philosophicis veelv]spreide zwavelkwik1 be/aat niet 9 de wet5s*ap dat het rood is1 ma> dat 't als ,d+ an si* 6 e5 zek]e ,molecul>bes*aff5heit heeft1 die 6 de transc5d5te oorzaak is onz] roodgewa>word+56 ,he]like petitio pr9cipii--met uw ongev5a>d mat]ie-dogmatisme3 ,d5n neb5 d] in/9ctiv5 ,ans*auung des ro!n ,z9nob]s hab5 wir ni*t nur die unbe/immte ,vor/ellung von d] correspondir5d51 urs*li*5 ,bes*aff5heit 9 dem ,d+ an si* des ,z9nob]s1 sond]n wir hab5 die ganz be/immte ,vor/ellung1 wor9 diese ursprngli*e ,bes*aff5heit be/eht1 nmli* 9 e9] sol*5 molecul>5 ,s*i*tung1 dass nur ,ae!rwell5 von etwa #j1jjjgmm ,well5lnge reflectirt w]d54 ,hi]9 ganz alle9 be/eht uns]e ,erk5ntniss von dem ,d+e1 ni*t d>91 dass wir wiss51 dass es uns ro? ers*e9t1 ohne dabei etwas von d5 ,ursa*5 dies] ,wirkung zu ahn540 7p4 #aac74 ,m5 ziet1 ,h>tmann's k5nis0 is er ene van hetzelfde wet5s*appelik allooi als van de savants01 die de gee/ voor e5 zelfmisk5n+ d] h]s55 h\d56 ,en deze /> dogmatiese reproductiele]--wa>bij e5 ruimtelike w]eld-an-si* 9 von uns a priori anzugeb5d5 =mal-logis*5 ,beziehung5 si* bewegt0 en !ilweise v]mittel/ d] ,s9nesempf9dung 9 uns]em ,intellect e9 ihr mehr od] m9d] /]eometris* hnli*es ,abbild #bfi h]vorruft0 7p4 #acg7--1 die nog niet 9 de s*aduw kan /aan van ,b]keley's kritiek1 geeft zi* zelf hi] uit voor die besonn5e kritis*e ,=s*ung01 ,e9e ,si*tung und ,=tbildung d] erk5ntnis/heoretis*5 ,pr9cipi5 ,kant's40 ,9 zijn ,phnom5ologis*e ,dur*w&]ung d] mgli*5 erk5ntnis/heoretis*5 ,/&punkte0 9 de #b;e 7d] #c7 ,afdel+7en71 wa>9 ,d] transc5d5tale ,idealismus0 9 dezelfde ,h>tmann-c>icatur5 wordt v]toond en gehoond1 lez5 we op p4 #gb1 na de bek5de deun d] transc5d5tale ,idealismus lehrt uns1 dass wir im ,leb5 ni*t wa*51 sond]n trum50 #bgj 7ind]daad1 wel moogt ge sprek5 van ,traumillusionismus0673 ,w5n wir die ,gesi*ts- od] ,ta/-empf9dung5 weg5 d] zweidim5sional5 /etig5 ,ab/ufung ihr] ,lokalzei*5 rumli* ausbreit51 s ?un wir das ni*t1 um mit ,raumans*auung5 ohne transc5d5tale ,realitt zu spiel51 sond]n 9 d] in/9ktiv5 ,zuv]si*t1 s die rumli*5 ,lag5v]hltnisse d] uns afficir5d5 ,!ile des ,d+es an si* abbildli* zu reproducir5 und reprs5tativ zu erfass54 ,w5n wir die ,fl*5ans*auung 9 die dritte ,dim5sion h9ausprojicir51 s ?un wir dies ab]mals dur*aus 9 d] ,zuv]si*t1 die rumli*e ,/ellung des uns afficir5d5 ,d+es an si* zu dem ,d+ an si* unsres ,leibes dur* e9 adquates ,bewus/se9sabbild zu begreif540 ,precies1444 ev5als wij de kleur5 produc]5 om de ,f>b5-an-si* abbildli* zu reproducir5 und reprs5tativ zu erfass506 ,zo culm9e]t zijn transc5d5tal] ,realismus0 op p4 #aba 9 d] ,aehnli*keit1 wel*e die raumzeitli*e ,reproduktion fr's ,bewus/se9 mit dem raumzeitli*5 ,d+ an si* erlangt06 ,9 twee woord53 ,vrkrities dogmatisme4 #di3 p4 #acf4 ,v]gelijk ,o4 ,liebmann1 ,zur ,analysis d] ,wirkli*keit1 p4 #da 79 het artikel dat de re$s onkantse titel draagt3 ,pha5om5alitt des ,raumes073 ,d]selbe galvanis*e ,/rom wird dur* die ,zunge als saur] ,ges*mack1 dur* das ,auge als ro!r od] blau] ,li*t/reif51 dur* die ,hautn]v5 als ,kitzel1 dur* das ,gehr als ,s*all empfund5406 ,niet alle5 dit ongelukkige z9netje1 ma> 7ond] me]7 heel deze passus pp4 #aed-aef van de ,he] ,boll& is voor eig5 w]k uitgegev5 v]taalsel1 nag5oeg lett]lik plagiaat van ,liebmann1 wi5s ,sp9ozi/ies get9te empiris*] ,mat]ialismus0 ook eld]s dezelfde f\t5 begaat 7zie ond] en opm4 #ch73 ,boll&1 p4 #aed ss3 ,liebmann1 p4 #dj ss3 444 de uitkom/5 d] natuurkunde ,das physiologis*e ,complem5t1 die zooals m5 weet altans wet5 dies] physikalis*5 ,lehr5 kan met ,liebmann 9 de h& ha> bildet ,johannes ,mll]s b]hmtes physiologis* complem5t v9d5 9 ,!orem von d5 specifis*5 het !orema van ,johannes ,mll] ,en]gie5 d] ,s9ne1 wel*es auf aanga&e de specifieke v]mog5s dem fe/5 ,bod5 vielfltig] d] z9tuig54 ,op d5 va/5 bodem physiologis*] ,exp]im5te und van talrijke physiologis*e pa?ologis*] ,erfahrung5 proev5 en pa?ologis*e b]uh5d1 dur* voll/ndige wa>nem+5 con/ate]t m5 9 ,induction gewonn51 die ,wahrheit dit !orema het volg5de als j5] ,c>tesianis*5 und inductief-empiris* v]worv5e ,lockes*5 ,behauptung b] j$5 uitkom/4 ,t5 e]/e word5 geheel ,zweifel erhebt4 ,zwei]lei nmli* v]s*ill5de w]k+5 op de i/ empiris* con/atirt4 ,er/5s1 z9tuig5 enz4444 dass vllig disp>ate ,s9nesreize etc4444 ,zoo bespeurt m5 444 ,s empf9det man 444 ,desgelijks bespeurt 444 ,eb5so empf9det 444 ,van d5 &]5 kant 444 ,auf d] &]n ,seite 444 ,e5 en dezelfde galvanis*e /room 444 ,d]selbe galvanis*e ,/rom 444 ,onze gezam5lijke z9tuig5 ,die ,gesamm!it unsr] ,s9ne i/ vorm5 om zoo te zegg5 e5e soort glei*sam die ,claviatur1 auf d] van klavi]1 wa>op door de die ,auss5welt spielt 444 etc40 buit5w]eld wordt gespeeld 444 enz40 ,vgk4 ook ,dr4 ,h4 ,w4 ,ph4 ,e4 v4 d4 ,b]gh van ,eys+a 9 zijn ,lev5sbes*\w+0 p4 #di3 ,e5 elektris*e /room is li*t voor 't oog1 pijn voor de huid1 geluid voor 't oor1 smaak voor de tong1 en kan nooit voor die v]s*ill5de z9tuig5 iets &]s zijn406--,zo wordt het naief realisme t4a4v4 ,locke's secundaire0 ho$anigh$5 be/r$5 door 444 ,locke's naief realisme omtr5t de primaire0 eig5s*app5 van e5 gewa>word+v]oorzak5d 444 natuurd+6 ,bij ,liebmann zelf v9d5 we nog 7op p4 #ebh1 noot1 ,z4 ,a4 d4 ,w4073 ,das ,d5k5 uss]t si* hi] als e9 glei*zeitig mat]iell] und psy*ologis*] ,vorgang4 ,viellei*t i/ es se9em ,wes5 na* etwas ,neutrales1 das 9 doppelt] ,ers*e9ungsweise auftritt2 etwa s1 wie dieselb5 ,ae!rs*w+ung5 e9]seits dem ,auge als ,li*t1 &r]seits dem ,ta/s9n als ,wrme ers*e9540 ,pr(4 ,m4 ,v]worn1 e5 van die mod]ne gewa>word+smoni/50 als ,zieh51 ,petzoldt1 ,ma*1 wi5s half mat]iali/iese1 half duali/iese wa>nem+sle] 9 de h]s55 blijft /ek51 laat 9 zijn ,me*anik des ,gei/esleb5s0 diezelfde bov5besprok5 elektriese /room optr$5 als ,proteus d] z9tuig51 om te bewijz5 dat voor zijn konditionale ,betra*tungsweise d] ,d+e0 de w]kelikheid sle*ts uit betrekk+5 be/aat444 zond] betrokk5h$56 ,via ,v]worn 7hem en heel die belangrijke mod]ne positivi/5ri*t+ beh&el ik 9 e5 afzond]lik ges*rift wel nad]7 is diezelfde elektriese /room nu pas w$] ons l& b9n5geleid door #d d] ,ho(dtrekk5 e5] filos(ie van het m5s*elijk k5v]mog50 van ,m4 ,greeve 7p4 #cdh van ,toekom/-,moraal1 #aiaj74 #ej3 p4 #acg4 't ,is telk5s als e5 e*o van ,s*op5hau]'s ,kantv]mat]ialis]+1 die de ,kritik d] ,v]nunft0 noemt de ,kritik d] ,gehirnfunktion501 de ,erfahrungswelt01 de natuur1 e53 ,gehirnphnom50 7dat wordt dus e5 ,phnom5-phnom5671 ev5zo van ,gehirnans*auung0 spreekt1 en op p4 #ff1 ,satz vom ,grunde 7,griseba* ,,iii71 dan ook s*rijft3 ,d5n die ,empf9dung j$] ,art i/ und bleibt e9 ,vorgang im ,organismus selb/1 als sol*] ab] auf das ,gebiet unt]halb d] ,haut bes*rnkt0 enz4 7cf4 p4 #aad en passim2 speciaal #bb1 heel ,s*op5hau]'s reali/iese conceptie van het li*aam als unmittelb>es ,object01 t5 onz5t t]ug te v9d5 9 de wa>nem+sle] van ,p4 ,bi]5s de ,haan's na>gee/ig-dogmatiese ,ho(dlijn5 e5] ,psy*ologie met metaphysis*5 grondslag1 #ahih1 p4 #af ss474 ,zo b]oemt er zi* ,s4 op3 ,i* habe demgemss es g]adezu ausgespro*51 6 dass j5e ,=m5 d] ,an!il des ,gehirns an d] ,ans*auung s9d1 wie die specifis*5 ,s9nesempf9dung5 d] d] respectiv5 ,s9nesorgane0 7,,iv4 p4 #ajg7 en 9 de noot alda>3 ,wie uns] ,auge es i/1 wel*es ,grn1 ,ro? und ,blau h]vorbr+t1 s i/ es uns] ,gehirn1 wel*es ,zeit1 ,raum und ,kausalitt1 7d]5 objectivirtes ,ab/raktum die ,mat]ie i/7 h]vorbr+t4--,me9e ,ans*auung e9es ,krp]s im ,raum i/ das ,produkt me9] ,s9nes- und ,gehirn-,funktion mit x04 ,dat wie--s wordt dus voor ons3 ,zo m9 7het e57--als 7het &]74 ,ev5zo passim b4v4 ,kritik d] ,kantis*5 ,philosophie1 p4 #ece1 ,v p4 #aee2 ( ,,ii p4#bbb3 ,0 i/ ,vor/ellung8 ,e9 sehr komplicirt] physiologis*] ,vorgang im ,gehirne e9es ,?i]es1 dess5 ,resultat das ,bewus/se9 e9es ,bildes eb5daselb/ i/0 ( p4 #bcb ,d5n d] ,intellekt i/ s v]gngli* wie das ,gehirn1 dess5 ,produkt od] vielmehr ,aktion er i/40 ,ook eld]s 7p4 #bde1 #bdg7 heet het intellect nur e9e somatis*e ,funktion01 e9 ,secundres und ,physis*es0 d] ,vis in]tiae unt]worf50 64 ,,iv1 p4 #fc dass j$es ,d5k5 e9e physiologis*e ,funktion des ,gehirns i/1 eb5 wie das ,v]dau5 e9e des ,mag5s01 ( ,,ii p4 #bhg wie das ,greif5 ,funktion d] ,h&06 ,v]bij/]5d wordt de v]w>r+ op e5 p4 #cjc1 wa> het li*aam alle5 444 9 de h]s55 be/aat als e9 rumli* ,ausg$ehntes und si* 9 d] ,zeit ,beweg5des nur mittel/ d] ,funktion5 des ,gehirns1 also nur 9 diesem1 exi/irt4 ,0 h+eg5 erk5nt1 0 j5e ,vor/ellung hat1 i/ das ,gehirn1 wel*es j$o* si* selb/ ni*t erk5nt1 sond]n nur 6 als ,intellekt1 d4h4 als ,erk5n5des1 also nur subjectiv si* 6 se9] 6 bewus/ wird40 ,de h]s55 k5n56 zi*6 als 444 intellect6 ,t]wijl het intellect1 het k5n5d subject1 op p4 #cbe im ,grunde t]tir0 heet weil es d5 ,organismus voraussetzt i4 pl4 v4 omgeke]d61 dies] ab] d5 ,will50--is we] op p4 #ccd het ,gehirn ,ers*e9ung van het intellekt3 en eld]s we] 7b4v4 p4 #cjc7 van de wil zelf1 sc4 d] ,wille zu erk5n51 objektiv anges*aut1 i/ das ,gehirn40 ,die #c concepties w>r5 bij ,s*op5hau] doorn1 al blijft wel z'n grondg$a*te3 h]s55 objectiteit 7 pha5ome57 van intellect1 zie ,,ii c4 #bb2 c4 #bj1 p4 #bhf1 9 /rijd met p4 #bhg ,objective ,ansi*t des ,intellekts40 ,physiologies gesprok50 7e5 geliefd /opwoord van reali/5 die het niet will5 zijn7 is er nu e5maal n* subject n* intellect1 en ,kant heeft er zi* wel voor geho$1 wanne] hij k5ni/heoretiese wa>d5 b$oelt1444 physiologies te sprek56 ,imm]s alle5 da>door ont/aat die onz9nige introjectie03 heel de ruimtew]eld1 met de one9dige w]eldruimte erbij1 bev9dt zi* 9444 de h]s552 ( is e5 444 h]s5produkt62 ev5zo ,s*op5hau]'s waan1 dass man b]e*tigt i/1 zu behaupt51 die ganze objective ,welt1 s grnz5los im ,raum1 s un5dli* 9 d] ,zeit1444 sei eig5tli* nur e9e gewisse ,bewegung od] ,affektion d] ,breimasse im ,hirns*del0 7,,ii1 p4 #cai7 ( p4 #cbb3 dat das ,gehirn444 die ,=m des ,raumes h]vorbr+t06 ( ibid41 wel is de voor/ell+ prius van de physis 7het li*aam71 ma> &]]seits setzt die ,vor/ellung eb5 s sehr d5 ,leib voraus1 da sie nur dur* die ,funktion e9es ,organs desselb5 ent/eht40 ,zo p4 #cbc3 ,ook het ,selb/bewus/se9 dur* das ,gehirn und se9e ,funktion5 b$+t01 zelfs3 p4 #cbd ,dies] ,br5npunkt d] gesammt5 ,gehirn?tigkeit i/ 6 ,das1 0 ,kant die syn!tis*e ,e9heit d] ,app]ception nannte10 e5 un!ilb>] ,punkt06 ,dan p4 #ccd3 ,s hat ,kant 444 ,raum1 ,zeit und ,kausalitt1 als ,gehirnfunktion na*gewies52 w5nglei* er dieses physiologis*5 ,ausdrucks si* en?alt5 hat0 444 und dieses physiologis*5 ,ung$ank5s6 ,zo ,,ii1 #af 7,zur ideali/is*5 ,grundansi*t07 dies 6 hat ,kant ausfhrli* und grndli* d>ge?an2 nur 6 dass er ni*t das ,gehirn n5nt1 sond]n sagt das ,erk5ntnissv]mg5'40 ,nur6--,kant heeft ev5m9 g$a*t als gezegd3 ,es i/ eb5 s wahr1 dass das ,erk5n5de e9 ,produkt d] ,mat]ie sei1 als dass die ,mat]ie e9e blosse ,vor/ellung des ,erk5n5d5 sei1 ab] es i/ au* eb5 s e9seitig40 ,v]gelijk 9 dezelfde gee/3 ,,ii p4 #ba ( p4 #bc1 dass au* das ,subjekt als sol*es dur* das ,objekt b$+t i/0 ( p4 #be4 ,volg5s ,v1 p4 #ec z\d5 zelfs die s g5au5 und ri*tig zutreff5d5 a/ronomis*5 ,b]e*nung50 nur dadur* mgli*0 zijn dass d] ,raum eig5tli* 9 uns]m ,kopf i/0 en luidt het van hem1 die deze w]eld als e9 blosses ,gehirnphnom5 6 auffas/03 ,dass d] ,kopf im ,raume sei1 hlt ihn ni*t ab1 e9zusehn1 dass d] ,raum do* nur im ,kopfe i/406 ,op ,s*op5hau]'s physiologies vooroordeel b]u/ ook zijn f\tief gebruik van het woord c]ebraal0 voor intellectueel1 v]/&elik 7dat ook 9 de ,n$]l&se kun/kritiek gaat b9n5dr+571 cf4 ,,iv #bfj intellektual1 d4h4 7objectiv ausg$rckt7 c]ebral04 ,e5 vooroordeel1 imm]s gemo$slev51 gevoel en g5iale intutie1 zijn physiologies ev5 c]ebraal0 als 444 het bewu/e d5k54 #ea3 p4 #ach4 ,v]gelijk nog ,boll&1 ,w]eldraadsel1 p4 #bei 7,intre]$e73 ,v]&]+ is en blijft voor ons het vol/rekte ,apriori06 met ,kant te dez] plaatse3 ,eb5so kann die transc5d5tale ,ae/hetik ni*t d5 ,begriff d] ,v]nd]ung unt] ihre ,data apriori zhl53 d5n die ,zeit selb/ v]nd]t si* ni*t1 sond]n etwas das 9 d] ,zeit i/4 ,also wird dazu die ,wahrnehmung von irg5d e9em ,dase91 und d] ,succession se9] ,be/immung51 mi?9 ,erfahrung er=d]t40 ,welk e5 v]s*il 9 ern/ en bezonn5heid6 ,het is dan ook niet te duld51 dat jui/ deze doldrie/e dogmaticus zi* 9 deze zelfde r$e1 op p4 #bfh 9 e5 noot de volg5de aanm]k+ v]oorlo(t op e5 kriticus1 z s*roomvol 7,w9delb& z\ met ,liebmann zegg5 keus*07 als ,pr(4 ,heymans3 ,onvoorzi*tig da>om en vol aanleid+ tot misv]/& is de volg5de uitspraak van mijn hooggea*t5 ambtg5oot te ,gron+53 ,het is 9 hooge mate wa>s*ijnlijk1 dat zi* alle natuurv]s*ijnsel51 physiologis*e1 *emis*e en physis*e1 tot me*anis*e lat5 t]ugbr5g5' 7,pr(4 ,g4 ,heymans1 ,de ,gids' van ,april #ahif1 blz4 #id74 ,zelfs objective is dit niet e5s toe te gev52 vgl4 bijv4 ,w4 ,o/wald ov] die ,ueb]w9dung des wiss5s*aftli*5 ,mat]ialismus' 7,leipzig #ahie704 ,dit /aat als noot bij ,pr(4 ,boll&'s z9sn$e3 ,het lev5 d] ,natuur is e*t] rijk] dan de objectief visionaire punt5w>rel+1 wa>9 vel5 nog het ,al z\d5 will5 zi51 do* wa>9 alles tot uitw5dige v]h\d+ is geword51 zond] gevoel ( inn]lijkheid2 heeft de me*ani/is*e natuuropvatt+ als me?de ha> go$ re*t van be/aan1 als !orie is zij e5e bekromp5e1 e5e plat e5zijdige dwaa%eid40 ,aan e5e bekromp5e enz4 dwaa%eid01 ,pr(4 ,boll&1 maakt zi* 9 deze sle*ts hij s*uldig1 die als gij1 met natuur 7( zelfs ,natuur7 b$oelt e5 deel d] concrete ,w]kelikheid1 niet hij1 die1 als ,pr(4 ,heymans1 begrijpt dat de ,natuur1 het object van physiologie en physica1 sle*ts ,pha5ome5 is en de concrete ,w]kelikheid ev5m9 me*anies als ruimtelik6 ,he]like ironie1 dat ,pr(4 ,boll& 9 deze quasi-anti-mat]iali/iese1 ma> zijns ondanks jui/ naturali/iese passus1 de immat]iali/ ,heymans v]wij/ na> 444 de mat]iali/ ,o/wald6 ,9 zijn zg4 ,zuiv]e ,r$e0 7en nogmaals ,coll4 ,log4 pp4 #hhj-hhe7 h]haalt ,pr(4 ,b4 7p4 #ahf1 #b;e dr4 #bbd7 dezelfde aanm]k+4 ,pr(4 ,b4 is 9 #aijd 7#aiji7 nog t5 deze niet wijz]1 wel grov] geword51 laat nu zijn vri5d5 d] wij%eid0 v]baasd /aan1 dat ,het dogma van de me*anis*e v]kla>ba>heid' d] w]kelijkheid n4b40 wordt v]kondigd door de hoogle]a> d]444 wijsbege]te ,heymans04 ,de /ippels zijn van ,pr(4 ,boll&4 ,rideamus6 #bga ,pr(4 ,b4 is go$ig g5oeg om op p4 #i 7#eb7 lett]lik te v]kl>51 dat voor hem ,heymans' alle natuurv]s*ijnsel50 betek5t3 alles1 lett]lijk alles04 ,wa>van akte4 ,deze teg5 ,heymans g]i*te pag9a's 7#h en vv41 #b;e dr4 #ea ss47 bewijz5 sle*ts dat ook ,heymans1 als ,kant1 hoog bov5 ,pr(4 ,boll&'s b]eik en begrip /aat4 ,ze zijn1 welov]wog51 niets dan e5 armzalig pog9kje1 teg5 ,heymans' sup]ioriteit1 bij on+ewijde dus argeloze lez]s de s*ijn van dogmatisme01 ondoorda*!id01 bevooroordeeldheid0 te wekk51 door e5 uit z'n v]b& g]ukt ( zelfs e5 v]val/ citaatje4 ,de a>d dez] v]vals+ v]di5t nad]e toeli*t+3 ,pr(4 ,boll& cite]t1 p4 #h 7#eb71 uit ,heymans' ,gesetze u4 ,elem5te des wiss5s*aftli*5 ,d5k5s03 ,de apodicticiteit d] logis*e wett51 9 d5 z91 wa>9 zij da>aan feitelijk wordt toeges*rev51 lev]t ge5 nieuw probleem op40 ,en 9 e5 noot op die apodicticiteit0 voegt hij er bij3 ,apodeixis' beteek5t bewijs1 do* b$oeld is hi] e5e vol/rekte' geldigheid van algeme5e bijzond]h$5 ( betrekkelijkh$5'1 wa>teg5 ge5 v]/&ig bezwa> kan rijz5 9 logis* 444 dogmatisme40 ,re$s deze noot geeft e5 ev5 w>e als wa>dige voor/ell+ voor i$] die weet1 dat ,heymans met apodicticiteit niets &]s b$oelt1 dan en]zijds e5 feit1 e5 gegev5 psy*ies en psy*ologies feit van het d5k51 dus ni*t etwas zu ,beweis5des1 sond]n ,geg5/& d] unmittelb>/51 inn]5 ,wahrnehmung0 7m5 be/ud]e #bb7 en &]zijds e5 probleem1 wa>van de zuiv] logiese oploss+ wordt gezo*t 7m5 be/ud]e heel ,heymans' mee/]w]k74 ,de gecite]de z9 zelf e*t] luidt bij ,heymans als volgt1 op p4 #aja3 ,die ,apodiktizitt d] logis*5 ,gesetze 9 dem ,s9ne1 9 wel*em sie d5selb5 tats*li* zuges*rieb5 wird1 bietet also ik cursive] wat ,boll& s*rapte ke9 neues ,problem0444 ,also444 want deze z9 is de slotsom1 de conclusie1 van heel e5 1 g5aamd ,die apodiktis*e ,gewis%eit d] logis*5 ,gesetze01 gewijd speciaal aan de vraag1 ( deze nog e5 nieuw probleem oplev]t1 nadat het logiese probleem 7sc4 de geldigheid a-priori d] d5kwett51 dus van het pr9cipium contradictionis en exclusi t]tii1 voor alle mogelike w]kelikheid7 is opgelo/2 diezelfde z9 luidt dan ook v]d]3 sie i/ 9 d] ,anw5dung d] logis*5 ,gesetze auf die ,wirkli*keit1 wel*e wir im vorig5 ,p>agraph5 zu erklr5 v]su*t hab51 mit e9begriff506 ,aan het logiese probleem zelf1 wa>om alles niet iets &]s0 is dan wat het is1 zijn dan re$s1 voorzov] het de feit5 van het d5k5 betreft1 de #ad-bj en voor de v]kl>+ di] feit5 de niet m9d] magi/rale #ba-bd gewijd1 welke laat/e die ,lsung des ,problems0 heeft gebod54 ,ma> ,pr(4 ,boll& zegt op p4 #i 7#ec73 ,zoo is ook bij ,pr(4 ,heymans om te beg9n5 alles datg5e wat het is1 en niet iets &]s1 wat zooze] 9 de r$e heet te ligg51 dat het niet e5s problem5 m$ebr5gt0 444 hi] gaat de v]vals+ nog e5 graad v]d]3 ,van de conclusie also ke9 neues ,problem0 w]d op p4 #h 7ev5als explicite op p4 #cb van ,het ,v]/&07 gemaakt de bew]+ zond] me]3 ge5 nieuw probleem01 en op pag4 #i re$s het dogma3 niet e5s problem50444 ,zo is op p4 #aa 7#ee7 ridd] ,boll& wa> hij wez5 wilde3 ,wie met vooropge/elde wa>h$5' beg9t1 wa>h$51 die op h>e wijze niet e5s problem5 m$ebr5g51 beg9t met e5e zek]heid zond] twijfel1 die niet de zek]heid is d] doorda*!id en wij%eid2 wie met axiom5' beg9t1 beg9t met voorond]/ell+51 die als vroordeel5 van voorrdeel5 onges*eid5 ond]s*eid5 zijn40 enz4 enz4 ,v]slag5 ligt ,heymans en zijn w]k van #ejj g$eg5 pag9a's1 uitsluit5d gewijd aan444 de kritiek d] wet5s*appelike axioma's en hun apodicticiteit2 bladzijd51 die elk zond] ond]s*eid krities] bez9n+1 diep] inzi*t1 bezonk5] wij%eid1 zuiv]d] begrip en vrom] wa>heidsz9 bevatt51 dan voor enig ,hegeliaan als zodanig ooit b]eikba> is1 laat /aan voor zulk e5 ,hegeliaan4 ,en 9 #aiaj heeft ,pr(4 ,boll& 9 e5 pamflet blijkba> niets bet]s teg5 ,heymans' boek en deszelfs betrekkelijke onb5ulligheid0 aan te vo]5 dan 444 ,pr(4 ,boll&'s v]vals+1 voor hem van g5oeg belang om ze te h]hal5 op pag4 #bj_/ba van ,het ,antwoord03 evid5tie van datg5e1 welks apodicticiteit' bij ,heymans eld]s ge5 probleem heet op te lev]506 ,ik v]mo$ dat ,heymans zelf1 9 zijn s]5e r$elikheid1 voor dit soort ,boll&i/iese polemiek zelfs ge5 woord van afkeur+ ov]heeft--enkel zwijg5de v]ontwa>dig+ en wat meew>ig begrijp54 ,ma> ik voor mij a*tte het nodig1 hi] e5s dit proefje ,zuiv]e ,r$e0 9 't li*t te /ell51 niet om ,heymans1 ma> t]wille van de vele kritiekloze sla*t(f]s van ,pr(essor ,boll&'s wa>lik we]galoze geoef5dheid01 die hun de weg tot ,kant-,heymans v]sp]t4 ,to* wel b]ek5d en li/ig1 ma> vals* en bekromp50--deze giftige pijl door ,pr(4 ,boll& op ,heymans gemikt 9 zijn s*ots*rift1 /uit af op ,heymans' integriteit1 om sle*ts zijn s*utt] te treff54 ,aanga&e ,heymans' dialektiek-dod5d mee/]w]k1 dat ,pr(4 ,boll& ev5m9 kan lat5 geld501 als hij er ook ma> n 1 n bewijs van kan we]legg51 omdat het nu e5maal zijn begrip0 te bov5 gaat1 en wa>aan hij zi* dan ook wijselik niet waagt1 wordt de jongelui ev5wel op college 7,coll4 ,log4 p4 #bgd7 de go$kope /\tigheid voorgezet3 e5 uur lang z\d5 wij het hi] kunn5 hebb5 ov] de ondoorda*!id1 wa>mee de s*rijv] z'n p5 heeft be/uurd1 to5 hij s*reef ov] wett5 en elem5t5 van het wet5s*appelijke d5k5'40 ,de pa> vitt5d b$oelde vrag501 die dan da>omtr5t volg51 getuig5 van1 ( w5d5 voor1 e5 onnozelheid1 die zelfs de titel niet begrep5 heeft1--te wet5 het v]s*il tuss5 wet0 en elem5t0 #bgb1 en de transc5d5tale0 z9 van de titelkeus wet5s*appelik d5k50 t] a&uid+ van de k5nisle] als kritiek d] wet5s*app54 ,9 hetzelfde z9netje van p4 #i 7#ec7 wordt nog ev5 ,heymans' b$oel+ 9 zake de me*aniese natuurbes*\w+ v]hegeld (tewel v]draaid aldus3 de gegev5s van physiologie1 *emie en physica zijn ge5 van all5 wat zij zijn1 ma> hoog/ wa>s*ijnlijk' wat &]s40 ,de we]legg+ van dit me*ani/ies-v]ke]de zijn0 geeft o4a4 #be van ,heymans' ,e9fhrung 9 die ,metaphysik01 getiteld d] ,erk5ntnisw]t d] me*anis*5 ,naturauffassung01 t]wijl 9 hetzelfde zonneheld]e /&a>dw]k #bgc die algem5e f\t ha> =mul]+ v9dt 9 de t]m5 d] logica3 ,m5 vat de aequipoll5tie0 7omvangsgelijkheid7 d] betrokk5 begripp5 v]ke]delik op als id5titeit0 7inh\dsgelijkheid74 ,op p4 #ahi 7#bbg7 van ,zuiv]e ,r$e0 vraagt ,pr(4 ,boll& met betrekk+ tot de ae!rtrill+-hypo!se van het li*t3 ,laat zi* iets aan deze v]kl>+ van het bek5de uit het onbek5de voor/ell51 laat er zi* iets aan begrijp58 ,wat moet eig5lijk d] he]5 me*anis* v]kl>5' heelemaal80--,dat ,pr(4 ,boll& dat niet begrijpt1 kan hem niet euvel word5 g$uid4 ,wel1 dat hij ,pr(4 ,heymans op deze vraag1 hi] en eld]s1 sle*ts laat antwoord5 met e5 z9netje uit e5 tijds*rift>tikel dat1 zond] me]01 9 't geheel niet t] zake is1 te wet53 ,das letzte ,ziel alles ,erklr5s i/ ni*ts ,&]es als empiris* gegeb5e ,zusamm5hnge logis* zu dur*leu*t540 ,zulk soort s*ijnpolemiek teg5 e5 me]d]e als ,heymans1 t5 aans*\we van e5 publiek op welks li*t te v]bij/]5 begriploo%eid deze geoef5dheid0 van meet af 7zie ,pr(4's voorr$e7 specule]t1 is ev5 ridd]lik als r$elik4 ,m5 behoeft ,heymans sle*ts te k5n5 en te begrijp5 om e5s en voor al te wet51 dat hij uitsluit5d van de natuur1 van het gebi$ d] physica en physiologie1 de me*aniese v]kla>ba>heid ( h]leidba>heid mogelik ( zelfs wa>s*ijnlik kan noem51 en dat voor hem dus al het gee/elike1 heel het t]re9 d] psy*ologie en d] gee/eswet5s*app5 als zodanig1 da>van eo ipso en pr9cipieel1 op k5niskritiese grond1 is uitgeslot54 ,ma> ,pr(4 ,boll& durft 9 #aiaj 9 zijn uitval teg5 ,heymans1 getiteld3 ,nieuwe ,k5nis en oude ,wij%eid1 e5e pog+ tot voorli*t+01 op p4 #ee s41 op dezelfde pag9a1 wa> hij e5 ,heymans toevoegt3 ,en 9 alles e]lijkheid en rondheid0 444 deze z9 lat5 drukk53 ,ook z\de het d] erv>5heid te ,gron+5 e] a&o51 rondbor/ig ev5ze] te erk5n51 dat m5 e5e misvatt+ uit1 wanne] m5 de opvatt+ uit1 dat gee/ en ziel1 met al hetge5 da> niet aan toekomt 86 zi* nog e5s zull5 lat5 h]leid5 tot lev5looze en zelfs onqualifice]b>e w]ktuigelijkheid0 4446 ,dit is weliswa> la/] 7ev5als de smett5 van pragmatisme en !os(5-kwakzalv]ij1 die ,pr(4 ,boll&'s waan e5 !oreticus van 't zuiv]/e wat] als ,heymans tra*t aan te wrijv571 ma> ,pr(4 ,boll& wi/1 begreep1 nu e5maal niet bet]1 na> ik wil aannem54 ,ik b5 alle5 b5ieuwd1 ( hij1 na deze mijn pog+ tot voorli*t+01 nu hem altans zijn algehele misvatt+ t5 deze gewez5 is1 met e]lijkheid0 en rondbor/ig0 onmiddellik zijn la/] zal erk5n5 en h]roep5 en voortaan zal tra*t51 van ,heymans t5m9/e zoveel te l]5 k5n5 en begrijp5 als nodig is1 om enigsz9s we] go$ te mak51 wat hij 9 onwet5dheid en wanbegrip aan hem en de wa>heid misdrev5 heeft4 ,e5 ,heymans z\ ond]s*rijv51 ev5als e5 ,eisl]1 e5 ,wundt1 de g5iale onvoorzi*tigh$50 van niem& m9d] dan ,leibniz3 ,t\t ce qui se fait dans le corps de l'homme et de t\t animal e/ aussi mcanique que se qui se fait dans une montre0 en ,recte con/itutum e/1 nihil 9 corpore fi]i1 quod non me*anicis1 i4e4 intelligibilibus rationibus con/et40--,voor hun als voor ,leibniz geldt da>bij1 zond] zweem van zelfwe]sprek+3 la ,p]ception1 et ce qui en dp5d1 e/ inexplicable p> des raisons mcaniques1 c'e/--dire p> les figures et p> les m\vem5ts40 7,monadologie1 ?se #ag1 cf4 ?ses #gi et #ha74 ,imm]s zij all5 zijn zuiv]e p>alleli/53 ,t\t se fait mcaniquem5t et mtaphysiquem5t en mme temps401 voor wie de me*aniese natuur sle*ts pha5ome5 is van de metaphysiese w]kelikheid3 ,la s\rce de la mcanique e/ dans la mtaphysique01 e5 uitspraak1 door de he] ,boll& zelf ind]tijd gecite]d1 ma> wel kwalik begrep54 #eb3 p4 #adj4 ,9 dezelfde z9 p4 #edh_/i3 7,die ,leb5s]s*e9ung57 ,zw> knnt5 an si* die ,f9alitt und ,causalitt1 wel*e i* als ,kehrseit5 8 me9es zeitli*5 ,d5k5s vorf9de1 die doppelseitige m5s*li*e ,ause9&]ziehung e5 aan de gelijktijdigheidsf\t ontle5d beeld e9] re9 unzeitli*5 ,logik se91 s dass ,zweck und ,ursa*e nur illusoris* 6 gefas/e logis*e ,notw5digkeit5 wr54 ,9 gewissem 8 ,s9ne mag dies ja au* imm]h9 d] ,fall se91 alle9 9 se9] ,/r5ge i/ mir dies] zeitleugn5de ,g$anke un]trgli*2 9 me9em ,gefhl e9es ,b$rfnisses na* ,erlsung von ,unv]nunft1 ,bo%eit und ,el5d empf9de i* es als e9e ,v]hhnung des p]snli* und etwa au* kosmis* empfund55 ,uebels1 me9 ,fhl5 und ,wns*5 und ,wirk5 als etwas s*le*?9 ,zeitloses zu d5k51 s1 dass me9 ,will5sact s[ie d] demselb5 entgeg5gesetzte ,wid]/& e9e re9e ,illusion1 e9 ni*t e9mal getrumt] ,traum wr540 ,wa> gemo$sa&o5+5 en w5s5 sprek5 v]wij/ de wijsbege]te met e5 zwijg5d ,non ragioniam0444 ( desnoods met e5 uitgesprok5 0 na> k]kle] en d]gelijke--en speciaal de tijdkritiek la*t om deze illusionaire1 drom5de vrees1 dat zij de he] ,boll& z\ dw+51 zijn gemo$s- en gee/eslev51 zijn lev5sactie1 als etwas s*le*?9 ,zeitloses zu d5k504 ,jui/ wanne] en dewijl de tijd bewu/zijnsvorm0 is--blijft e5 niet-tijdelik bewu/zijnslev5 e5 zelfwe]sprek+1 e5 onmogelikheid1 van dezelfde k5ni/heoretiese soort als e5 niet-ruimtelike beweg+sw]eld4 #ec3 p4 #ada4 ,op p4 #bff 7,w]eldraadsel7 maakt ,boll&'s ,h>tmanniaans dogmatiese ,my/iek0 van het subject d] int]9dividuele tijdelikheid e55 alles omvatt5d5 absolut5 ,g/40 ,int]essant is het te zi5 hoe ook ,po9c> 9 ,la ,valeur de la ,sci5ce0 wor/elt met het algeme5 subject van de ,tijd 9 ontologiese bevang5heid4 ,hij ziet wel 91 alle affirmations ov] 7objectieve7 gelijktijdigheid en ope5volg+ zijn z9l$ig zond] geme5s*appelik subjekt1 n'ont p> elles-mmes aucun s5s0 7p4 #df2 v]gelijk ook ,k9kel teg5 ,riehl1 p4 #be o4 c474 ,hij z\ dan wel will5 concevoir une sorte de gr&e 6 consci5ce1 qui v]rait t\t et qui class]ait t\t dans son temps01 ma> heeft to* bezw>5 teg5 zo'n demi-dieu01 die met onvolkom5 geheug5 z\ moet5 word5 g$a*t1 puisque sans cela t\s les s\v5irs lui s]ai5t galem5t prs5ts et qu'il n'y aurait pas de temps p\r elle0 7deze subtiliteit v]geet e*t] dat ook voor ons oorspronkelik alle5 le prs5t de tijdbron kan zijn74 ,et cep5dant1 qu& n\s p>lons du temps1 p\r t\t ce qui se passe en dehors de n\s1 n'adoptons-n\s pas inconsciemm5t cette hypo?se2 ne n\s mettons-n\s pas a la place de ce dieu imp>fait2 et les a?es eux-mmes ne se mett5t-ils pas la place o s]ait ,dieu1 s'il exi/ait80 ,hij a*t dan deze hypo?se0 to* onvoldo5de puisque cette intellig5ce hypo?tique1 si mme elle exi/ait1 s]ait impntrable p\r n\s40 ,dit inzi*t v]heft ,po9c> altans bov5 ,h>tmann c4s4 ,ma> wij wet5 nu dat zulk e5 transc5d5taal0 subjekt ge5 hypo?se0 is1 ge5 als be/a&0 te v]ond]/ell5 wez51 ma> hypo!sis 9 oorspronkelik] diep] z9 van het woord4 ,wie mij tot dusv] gevolgd heeft zal mij begrijp51 wanne] ik z'n ontologiese ge/eldheid aldus =mule]3 ,het subjekt d] natuur be/aat ev5m91 dus ev5ze]1 als de natuur4 #ed3 p4 #ada4 ,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan /elt de v]bij/]5de vraag3 ,ma> wa> v9d5 wij dit subject806 7p4 #bbg van ,de ,weg tot het ,inzi*t074 #bgd ,k5ni/heoretiese subjekt51 als het subjekt d] natuur ( het subjekt d] wa>heid zijn nu e5maal ge5 wez5s01 die m5 teg5 't lijf loopt4 ,zelf maakt hij er op zijn wijze e5 ens metaphysicum van1 p4 #ahe3 ,want het voorw]p met zijn d+-s*ijn be/aat niet als subjekt teg5ov] het k5n5d bewu/zijn als zodanig 79 welk geval het to* e5 z9nelijk d+ w>e7--ma> het be/aat 9 de syn!tis*e h&el+ van e5 univ]seel bewu/zijn zelf4 ,het univ]seele bewu/zijn is het ,eeuwige ,d5k5 61 de w]eldgrond zelf1 het w]eldc5trum06 ,deze ,subreption0 leidt op p4 #ahg tot het volg5de dubbelgebeide dogmatisme3 ,het d+-k>akt] is dus niet /(felijk sub/antieel1 ma> iets gee/elijks2 de kra*t d] ,idee1 die de voorw]p5 /elt1 is e5 d5kkra*t1 zoodat zij be/aan als h&el+5 d] ,ide zelve4 ,onze aans*\w+ van het voorw]pelijke is nu e5 h]hal+ n4b46 wa>bij ons individueel bewu/zijn deze hoog]e 6 syn!tis*e h&el+ we]spiegelt 64 ,wa>nem+ is recon/ructie 6 van b9n5 uit06 ,dit is de hh]] ,idealismus0 wa>mee ,kant's v]ontwa>dig+ zo mee/]lik de spot drijft 7zie ,proleg4 p4 #afd74 ,ditzelfde ,h>tmannisme bij ,boll& 7,w4 p4 #caf73 ,is er wa>heid 9 het m5s*elijk d5k51 dan be/aat die 9 de bewu/e reproductie van d5 inh\d e5] ,w]eldide0 enz4 ,ook het objectief idealisme0 van ,b]gmann1 ,euck51 ,lipps e4a4 begaat de re$s bij ,b]keley te v9d5 f\t1 van het k5ni/heoreties ,subjekt van ,natuur en ,tijd1 e5maal als ,vrond]/elsel ontdekt en begrep51 e5 w]kelik be/a& ,wez51 e5 soort ,algee/ te mak51 ev5 onkants als ong]e*tva>digd4--,wel v9dt m5 bij ,kant zelf re$s mis/app5 9 diezelfde ri*t+4 ,vgk4 da>omtr5t ,w9delb&1 ,die ,erneu]ung des ,hegelianismus1 #aiaj1 p4 #ad3 ,nun hatte s*on ,kant alle ,mhe1 dieses ,bewus/se9 b]haupt' vor d] metaphysis*5 ,ausdeutung zu s*tz51 die ihm se9 eig5es p]snli*es ,weltans*auungsb$rfnis nahelegte4 ,d] zun*/ hypo!tis* e+efhrte intuitive ,v]/&'1 d] intellectus ar*etypus1 dann--na* d5 ,po/ulat5 d] praktis*5 ,v]nunft--9 d] ,kritik d] ,urteilskraft das b]s9nli*e ,sub/rat d] ,m5s*heit'1 das alles w>5 s**t]ne ,anstze zur ,metaphysizi]ung des ,bewus/se9s b]haupt'1 d55 ,hegel nur d5 re*t5 ,nam5 gab1 w5n er es ,gott nannte40 ,t5 slotte zij hi] nog gewa>s*uwd teg5 de v]haspel+ van het subjekt d] k5nis1 dus het subjekt van pha5om5ale w]kelikheid1 met het subjekt d] wa>heid1 das ur!il5de ,bewus/se9 b]haupt0 van ,rick]t1 dat bij deze dan ook wordt tot subjekt van het zijnde a4z41 aldus t5 onre*te 9 z'n zijn0 van mogelik oordeel afhankelik gemaakt1 e5 soort ,imman5z01 die dus niets te mak5 heeft met de pha5om5aliteit1 de ,kantiaanse afhankelikheid van mogelik k5n54 ,rick]t k5t ( erk5t zo m9 ons krities subjekt d] natuur als de pha5om5aliteit d] ruimte-d+54 ,voor zijn objekt-realisme zijn psy*ies en physies ev5 rele01 k5ni/heoreties-gelijkwa>dige del5 d] empiris*e ,wirkli*keit0 7,das ,physis*e und das ,psy*is*e s9d1 wie man sie au* son/ def9ir5 mag1 j$5falls beide glei* unmittelb> gegeb540 ,die ,gr5z51 p4 #age2 ,wir f9d5 unmittelb> vor e9e ,welt1 die aus ,krp]n be/eht und aus &]5 ,gebild51 die wir psy*is* n5n540 ,wir wiss51 dass das ,psy*is*e e9 ,!il d] empiris*5 ,wirkli*keit i/1 s gut wie die ,krp]40 ibid4 p4 #ahj74 ,aan ,rick]t zi5 wij dus1 hoe m5 kan kom5 tot e5 ,bewus/se9 b]haupt0 en da>van afhankelike imman5te objekt50 7vgk4 ook de noot bij bl4 #cij71 zond] de kritiese objekt-imman5tie en ha> subjekt ook ma> van v]re te hebb5 b]eikt4 ,rick]t's grondf\t1 wa>mee heel zijn idealisme0 /aat en valt1 te wet53 dat het al ( niet toek5n5 van wa>heid1 het zus ( z oordel501 afhankelik z\ zijn van het will5 en dus de ,ur!ilsno?w5digkeit0 9 plaats van e5 causale 7re v]a67 e5 soort teleologiese z\ zijn en mitsdi5 elk oordeel e5 transc5d5t ,soll50 z\ implic]5 7,ho(d/4 ,,xiv1 ,se9 und ,soll51 van ,d] ,geg5/& d] ,erk5ntniss3 j$es ,ur!il erk5nt e9 ,soll5 an1 die ,ur!ile die ,?atsa*5 con/atir51 s9d unbezweifelb>1 also i/ au* die ,ur!ilsno?w5digkeit vor j$em ,zweifel ges*tzt407 en e5 wa>de0 an]k5n50 7dass sog> die ,kon/atirung e9] ,?atsa*e die ,an]k5nung e9es ,w]!s e9s*lies/01 ,die ,gr5z5 p4 #gjg71 zodat ,soll50 prius z\ zijn van ,se90 7,c4 ,,xvii van ,d] ,geg5/&1 dass das ,soll5 begriffli* frh] i/ als das ,se907 en de zek]heid z\ v]s*aff5 van e5 transc5d5te wa>de 7,wir dageg5 f9d51 dass au* 9 d5 s*e9b> ni*t b] ,bewus/se9/hatsa*5 h9ausgeh5d5 und dah] absolut unbezweifelb>5 ,ur!il5 e9 transc5d5t] ,w]? mitbehauptet wird und dah] knn5 wir von e9em ,wiss5 von diesem transc5d5t5 ,w]! r$54071 wa>bij dan de wa>heid zelf1 als al wat m5 v]pli*t0 is te bejah501 funge]t als ,geg5/& d] ,erk5ntniss0 7,d] ,geg5/& d] ,erk5ntniss i/ ja ni*ts &]es als d] ,inbegriff d] zu bejah5d5 ,wahrheitsw]!407--deze grondf\t is bov5 beh&eld 9 ,ho(d/uk ,,iv #c1 speciaal p4 #he_/f en 9 opm]k+ #e4 ,ev5 jui/ als s*]p =mule]t ,rick]t1 hoe deze 7onjui/e7 le] 7vgk4 ook ,bau* 9 de noot bij bl4 #hf7 de bek5de zelfwe]sprek+ d] wa>heidsloo*5+ 9 het e?iese transpone]t3 ,wo man d5 ,pfli*tbegriff als e?is*5 ,begriff bekmpft1 wird es dem ,m5s*5 zur ,pfli*t gema*t1 ke9e ,pfli*t anzu]k5n540 7,die ,gr5z5 p4 #gac74 ,ma> onze zuiv] !oretiese gee/eswettelikheid mag en moet ook dit antiscepticum v]smad56-- #ee3 p4 #adh4 ,si duo idem dicunt1 non e/ idem4 ,ook ,wundt c4s4 7,eisl] en alle krities-moni/iese evolutioni/57 noem5 die ,natur ,vor/ufe des ,gei/es01 zegg5 dass d] ,gei/ aus d] ,natur si* entwickelt04 ,met h5 zijn wij het da>omtr5t volkom5 e5s4 ,het ond]s*eid met ,hegeliaanse gelijkkl9k5de uitsprak5 is niet me] ( m9d]1 dan dat ,wundt het natuur-ideali/ies en oorzakelik b$oelt1 en de ,hegel>ij natuur-reali/ies en dialekties i4e4 anticausaal 7,h>tmann en ,euck5 we] natuur-reali/ies en causaal74 ,bij ,wundt1 zuiv] p>alleli/ als ,heymans1 is nooit het psy*iese uit het physiese1 het gee/elike uit het /(felike voortgekom51 ma> wel m5selik gee/eslev51 kultuur1 uit kultuurloze natuurlike0 di]likheid4 ,uit/ek5d ,eisl]1 ,ges*i*te des ,monismus1 p4 #afi3 ,natur' und ,gei/' zeig5 si* uns somit ni*t als absolute ,geg5stze1 sond]n sie s9d1 im weite/5 ,s9ne1 nur die beid5 ,seit5 od] ,betra*tungsweis5 e9] e9heitli*5 ,wirkli*keit2 im eng]5 ,s9ne ab] i/ ,natur die ni$]e ,/ufe des ,se9s1 das auf e9] hh]51 aktiv]5 und bewus/]5 ,gei/' 7im ,unt]s*i$e vom psy*is*5 ,inn5se9 b]haupt71 und 9 d] ,gesam!it von dess5 ,gebild5 ,kultur i/4 ,natur als ,objektivation des ,gei/es und ,natur als ,vor/ufe des ,gei/es s9d also wohl zu unt]s*eid54 ,d] ,gei/ im eng]5 ,s9ne /eht b] d] ,natur1 whr5d er im weit]5 ,s9ne 9 d] ,natur selb/ und d]5 ,entwicklung zum ,ausdruck1 zur ,ers*e9ung gelangt4 ,die ,natur als ,krp]welt i/ die uss]e ,hlle1 d] ,leib des ,gei/es40 ,van de natuurwet5s*appelike evolutie-le] is ,hegel de vij& en v]a*t]1 ze is voor hem vllig le]01 grassi]t no*0 enz41 zie #bdi ,kl4 ,l4 ,ind]daad1 de evolutie-le] grassi]t no*0 9 ironie van teg5/ell+ tot ,hegeliaanse ,naturphilosophie04--,van de wond]like waan1 als z\de ,hegel e9 g5ial] ,vorluf] d] ,d>w9s*5 ,entwicklungslehre0 zijn en ,d>w9 zelfs e9 g5ial] ,aus>beit] d] ,hegels*5 ,erk5ntni/heorie0 7fraz5 van ,dietzg5 ov] ,d>w9 und ,hegel071 z\ e5 blik 9 deze #bdi al kunn5 g5ez54 ,voor hem zijn ,gattung50 ev5 duurzaam als ,gesetze04--,s erk5nt man z4,b4 9 d] ,natur die ,gte ,gottes d>91 dass die v]s*i$55 ,klass5 und ,gattung51 s[ohl d] ,ti]e als au* d] ,pflanz5 mit allem v]seh5 s9d1 dess5 sie b$rf51 um si* zu erhalt5 und zu g$eih54 ,eb5 s v]hlt es si* dann au* mit dem ,m5s*51 mit d5 ,individu5 und mit ganz5 ,vlk]n44440 etc41 aldus ,hegel1 wa> hij op zijn mani] v]/&ig0 wilde zijn 7 #hj1 ,kl4 ,log41 ,zus474 #ef3 p4 #aeh4 ,pr(4 ,dr4 ,jos4 ,kohl]4 ,mijn qualificatie en de positie van deze roemru*te ne/or van het volk]5re*t en veelzijdig re*tsgele]de grootwa>digheidsbekl$] d] ,b]lijnse ,univ]siteit1 ma> 9 philosophicis e5 des te geva>lik] ev5 autoritair als bomba/ies idee-dilettant1 v]gt dat ik enige van die 9 de tek/ b$oelde ,ungeheu]li*keit5 aanwijs1 al is het eig5lik jamm] van de b5odigde ruimte4 ,9 zijn ,lehrbu* d] ,re*tsphilosophie0 7#aiji7 volgt op de ,inleid+ 7,i7 van het #a;e ,boek 7,die ,re*tsphilosophie und ihre ,b$eutung7 e5 ho(d/uk ,,ii3 ,philosophie und ,re*tsphilosophie1 wa> te lez5 /aat 7p4 #g73 ,vor allem kommt hi] 9 ,betra*t die ,erk5ntni/heorie1 d4h4 die ,frage b] das ,v]hltnis zwis*5 ,subjekt und ,objekt dus het 9 de tek/ aangewez5 objekt-realisme und die ,frage ob uns]5 ,vor/ellung5 6 von d] ,welt e9e ,welt 9 ,wirkli*keit zu ,grunde liegt und wie si* diese ,wirkli*keit zu uns]5 ,vor/ellung5 v]hlt4 ,das i/ die ungeheu]e ,frage des kritis*5 ,realismus4444 ,die ,annahme1 dass es b]haupt unmgli* sei1 9 das ,d+ an si* e9zudr+51 sodass 6 wir auf das ,gebiet uns]] ,vor/ellung5 6 zurckgeworf5 w>51 b]uht auf dem fals*5 ,dualismus 6 ,kants*5 ,ang$5k5s3 dies] ,dualismus mit se9] /ndig5 ,skeptik und dem ,ignoramus' 9 bezug auf die ,auss5welt 6 i/ lng/ b]wund54 b]wund5 i/ au* die ,annahme1 dass ,zeit und ,raum nur auf uns]] ,vor/ellung 6 b]uht5 und e9e ,zutat uns]es ,gei/es wr54 ,vielmehr i/ zu sag51 dass das ,i* und das ,ni*ti* alles zu e9em gross5 6 ,weltganz5 gehrt und d>um notw5dig e9e ,zusamm5/immung 6 /attf9d5 muss1 nam5tli* au* 9 d] ,ri*tung1 dass ,zeit und ,ausdehnung1 wie wir sie s*on seit ,aeon5 9 uns]5 ,gei/ aufg5omm5 6 hab51 uns]] ,empf9dung von ,zeit und ,raum entspre*51 da 6 d] m5s*li*e ,gei/ und s*on 0 dem ,m5s*5 an ,ges*pf5 vorh]gegang5 i/1 aus d] ,zeit und dem ,raum die /ndige ,vor/ellung b]komm5 6 hab540 ,ov] ,tijd en ,ruimte v]gelijke m5 dan #c van zijn ,das ,problem d] ,re*tsphilosophie0 9 zijn ,mod]ne ,re*tsprobleme3 ,die ,entwicklungslehre die van ,k4 setzt dah] zw> die ,wirkli*keit d] ,zeit voraus1 alle9 sie b]uht &]]seits auf d] ,erk5ntnis1 dass das ,zeitli*e auf e9em ,auss]zeitli*5 und ,auss]rumli*5 b]uht und dass b] ,raum und ,zeit e9e h"h ,wes5heit s*webt4444 ,die ,ansi*t1 alsob sie ,raum und ,zeit0 nur subjektive ,zutat uns]es ,gei/es w>51 i/ irrig4 ,ihre ,wirkli*keit wird ni*t nur dur* die ,s9nflligkeit uns]] ,beoba*tung d>gelegt1 sond]n au* dur* uns]e ,krp]li*keit inmitt5 des glei*zeitig5 od] v]s*i$5zeitig5 ,&]sse9s4444 ,wir 8 nehm5 ,zeit und ,raum an1 und eb5so nehm5 wir e9e ,e9heit und ,vielheit d] ,wes5 an4444 ,ab] wir glaub5 an alles dieses 9 relativ] ,weise0 etc4 ,ma> hor5 wij nu v]d] 7p4 #h7 ,pr(4 ,kohl] teg5 ,kant's ,dualismus03 ,j5] ganze ,dualismus i/ s ungeheu]li* und haltlos1 dass er vor en]gis*5 ,d5k]n s(ort zusamm5fall5 mus/e4 ,fi*te und ,s*ell+ su*t5 ihn zu /rz51 und ,hegel hat ihn vollkomm5 z]trmm]t 7,id5tittsphilosophie744440 ,d] ,hauptirrtum d] ,kants*5 ,philosophie be/eht d>91 dass d] ,unt]s*i$ zwis*5 ,subjekt und ,objekt ins ,ungeheu]li*e b]trieb5 i/04444 ,volgt e5 ,vor/ellung0 van ,kant's k5nisle]3 ,na* d] ,kants*5 ,erk5ntni/heorie /eht auf d] e95 ,seite das ,subjekt ganz alle9 im ,!at]raum 6 und vor ihm i/ die ungeheu]li*e ,bhne d] ,!at]vor/ellung 61 wel*e die ,welt b$eutet4 ,zwis*5 dies5 beid5 ,d+5 sollte nun e9e ,v]mittelung se91 ab] f]n davon3 dasj5ige1 0 wir wahrnehm5 i/ nur e9 ,phnom51 e9e ,folge von ,ers*e9ung51 und alles1 0 h9t] dem ,phnom5 liegt1 i/ uns ewig v]borg51 d5n all uns]e gei/ig5 ,krfte knn5 si* nur auf die ,ers*e9ung5 bezieh540 ,natuurlik is jui/ die wa>nem+ zelf de en de enige ,v]mittelung0 tuss5 ,subjekt en ,niet-ik4 ,jui/ door de ,beziehung van onze gei/ig5 ,krfte0 op dat ,niet-ik ont/aat de ,ers*e9ung06 ,diese ganze ,vor/ellung i/ s*on d>um v]fehlt ind]daad v]fehlt1 weil sie zwis*5 dem e95 6 erbrmli*5 ,i* und d] ganz5 ,welt e95 sol*5 ,unt]s*i$ ma*t1 dass hi] e9e ungeheu]e ,kluft ghnt2 das i/ do* kaum d] ,mhe w]t1 weg5 des e95 ,m5s*5 sol*es ,wes5 zu ma*56 ,wie v]hlt es si* d5n mit d] ungeheu]5 ,m5ge d] weit]5 ,i*s1 die do* eb5falls 9 die ,welt h9e9/>r580 7p4 #i374444 whr5d uns] ganz] ,leib mit all se95 8 ,leid5 und ,s*m]z5 nur eb5falls e9 ,phnom5 i/1 und 9 d] ,tat 9 d5 ,wolk5 /eckt go$ gelocalise]d1 die das ,d+ an si* umgeb5404444 ,na deze ev5 individuele als individuali/iese ,kant-voor/ell+ lev]t nu p4 #i de volg5de gewoon-reali/iese ,spiegelung0- en ,ae!rs*w+ung50-dogmatiek3 ,d] ,g$anke von dem ,d+ an si* i/ ins(]n zutreff5d1 als natrli* j$e ,spiegelung 61 j$es ,e9wirk5 9 e9e ,subjectivitt nur s aufgefas/ w]d5 kann1 dass das ,d+ an si* ni*t 9 das ,subjekt e+eht1 sond]n e95 ,e9druck ma*t1 und dies] ,e9druck i/ es1 d5 wir als das ,bild d] ,welt ers*au54 ,ins(]n kann zwis*5 ,e9druck und ,welt natrli* nie volle ,glei*heit be/eh51 eb5s[5ig wie e9e ,glei*heit be/eh5 kann zwis*5 d] ,matrize 6 und dem aus d] ,matrize h]vorgeh5d5 ,bilde 64 ,ab] imm]h9 muss es v]/&esmssig mgli* se91 zw> ni*t e9 ,abbild d] ,matrize zu geb51 wohl ab] zu sag51 inwieweit uns] ,e9druck zur ,matrize /immt und inwief]n bei diesem ,e9druck subjektive ,mom5te im ,spiel s9d4 ,als( ,kant's le] iets &]s de$6 ,ma> eilieve4444 hoe v]gelijkt e5 ,kohl] beeld en4444 matrijs86 zie3 ,dazu i/ ab] uns] ,v]/& fhig1 d5n er kann uns]e ,organe 6 und die ,wirksamkeit5 dies] ,organe erfass5 und mi?9 au* d>/ell51 wie sie si* bettig51 w5n e9 ,e9druck von auss5 6 kommt04444 ,dat die organ54444 zelf sle*ts k5nisprodukt5 zijn4444 wie op zulk e5 kle9igheid let1 is e5 kniesoor4444 en dat ook dit auss501 dit komm50 z[el als dit si* bettig50 tot de pha5om55w]eld behor54444 zov] reikt de ,kohl]kritiek niet4 ,hij b$oelt het zuiv] physiek3 ,au* bei &]5 ,wes5 f9d5 wir hnli*e ,organe1 und wir knn5 prf51 wie sie wirk5 und wie sie dur* die ,matrize' von auss5 bee9flus/ w]d54 ,weit] knn5 wir natrli* ni*t komm50 ,ne51 natuurlik kunt gijli$5 nooit v]d] kom54 ,es i/ ab] au* ni*t ntig1 d5n diese ,erk5ntnis i/ vollkomm54 ,ke9 ,wes5 kann sag51 wel*es ,bild 6 das ,weltall gibt1 w5n man das beoba*t5de ,wes5 wegd5kt1 d5n dann i/ eb5 e9 ,bild b]haupt unmgli* ,k4 zelf ond]/reepte deze wij%eid4 ,wir knn5 nur sag53 im ,weltalle i/ e9e ,flle v]s*i$5] ,objektivitt5 61 die 6 auf uns]e ,subjektivitt wirk5 und bei d]5 ,wirkung uns]e ,subjektivitt die ,tafel 6 d>/ellt1 auf d] die ,bild] 6 ers*e951 wel*e ,tafel an si* e9e be/immte ,bes*aff5heit hat1 sodass wir we k5n50 imm]s die ,tafel an si*06 dasj5ige abzieh5 knn5 0 subjektiv i/4 ,en nu e5 voorbeeld63 ,wir wiss5 z4,b41 w5n wir rot und gelb seh51 dass die ,eig5>t d] ,f>be e9e ,zutat uns]] ,sehorgane 6 und uns]es ,d5k5s 66 i/1 ab] eb5so i/ es si*]1 dass dies] v]s*i$55 ,art d] ,f>be e9e ,v]s*i$5heit im ,objekt zugrunde lieg5 muss1 von d] wir ni*ts weit] wiss51 als dass hi]bei 6 !rs*w+ung5 e9e ,rolle spiel540 ,en deze hooggele]de lekepraat teg5 ,kant's kritiek6 ,het ov]e5/emm+sprobleem0 d] wa>nem+ ontgaat deze naieve dogmaticus #bge natuurlik geheel1 ma> het probleem van de ov]e5/emm+ d] resultat5 van jui/ d5k5 met de w]kelikheid lo/ hij 7p4 #aa7 makkelik op 7natuurlik dogmaties-v]dubbel5d73 ,das i/ ni*t etwa e9e pr/abili]te ,h>monie'1 es i/ ni*t e9e ,zuflligkeit1 sond]n es b]uht d>auf1 dass wir eb5 e9 ,teil des gross5 ,ganz5 s9d04444 simple comme bonj\r6 ,en van zelf0 zijn mete5 ev5 de syn!t4 oordel5 a priori v]kla>d3 het ,geheel i/ e9 ,rd]w]k1 von dem wir e95 ,teil bild504444 ,damit erklrt si* von selb] aseitas die ,ri*tigkeit d] ,axiome 9 d] ,ma!matik2 es erklrt si* das ,zusamm5treff5 des ,kausalittsgesetzes 9 uns und auss] uns1 es erklrt si* 6 die ganze ,kants*e ,kategori5tafel04 ,me9 ,lieb*51 0 will/ du no* mehr8 ,van ,pr(4 ,kohl] krijgt ge dan nog het bek5de /uk misv]/& toe ov] ,kant's v]bod0 tot transc5d5t kategoriengebruik4444 ,i/ das ,metaphysis*e uns]] ,ans*auung ni*t zugngli*1 s i/ es zugngli* uns]em ,d5k504444 ,jui/1 z\ ,kant zegg51 das i/ ja die /ndige ,behauptung d] ,kritik6444 ,es i/ e9e b>e ,willkr zu behaupt51 dass d] ,satz von d] ,id5titt und dem ,wid]spru* nur im ,kreise d] ,ans*auung 86 bezeugt wre40444 wie bewe]t dat bij geval8--,volgt de conclusie3 ,somit 6 i/ das ganze ,kants*e ,g$ank5sy/em1 s ungeheu]e ,krfte au* d>auf v]w5det word5 s9d1 e9 ,irrgang0 en da>om i/ es v]lor5e ,mhe04 ,voor u altans is alle ungeheu]e0 kra*t1 er op be/e$1444 v]lor5 moeite4 ,zorg gij ma> 7p4 #ab7 die ,hegels*e ,philosophie zeitgemss umzubild50 en laat het &]5 ov]1 si* an d5 ,akrobat5kn/5 ,kants*] ,g$ank5gymna/ik zu erbau504 ,blijf gij ma> 7p4 #ac7 bij ,hegel-,h>tmann's ,logik d] ,weltges*i*te4444 mit sehr viel] ,unlogik v]bund540 ,aangezi5 ,kohl]'s ,ri*tung0 787 e*t] ,hegel's ,dialektiek ablehnt0 7p4 #ad7 blijft er van ,philosophie niets &]s ov] dan de fraze d] ,kultur5twicklung0 met1 als ,das letzte ,ziel0 7titel van ,boek ,,ii73 ,alles erk5n5 und alles knn5 und damit die ,natur bemei/]n40 ,dit heet ,neuhegelianismus40 ,9 de ,mod]ne ,re*tsprobleme0 7p4 #i7 nad] oms*rev53 ,unri*tig w> es all]d+s von ,hegel1 anzunehm51 dass die grosse ,welt mit ihrem ,w]d5 und ,v]geh5 si* na* e9] be/immt5 ,begriffss*ablone abspiele4 ,wir hab5 uns d>an gewhnt1 die 9 d] v]nnftig5 ,entwicklung en?alt551 auss]ord5tli* mannigfaltig5 ,leb5skeime ni*t aprioris* zu betra*t51 sond]n die ungeheure ,ge/altung d] ,tat 9 ihr] ,wirkli*keit zu erk5n53 die ihr entspre*5de ,v]nnftigkeit i/ eb5 ihr metaphysis*] ,h9t]grund4 ,dem ,woll5 und ,walt5 des ,leb5s i/ e9 ungeheur] ,freipass gegeb51 und ni*t j$5 ,wo*5tag ma*t ,gott die ,ze*e'4 ,nur 9 grss]5 ,zwis*5rum5 ls/ si* die ,gesetzli*keit des ,v]nnftig5 v]/eh54 ,dies begreift d] ,neuhegelianismus3 er weiss1 dass e9e un5dli*e ,flle von ,e9zelheit5 die ,weltges*i*te ausma*t1 er su*t sie zu erk5n5 und erhebt sie zum ,geg5/& se9es ,/udiums2 er weiss ab] au*1 dass h9t] ihn5 e9 grosses ungeheu] gross6 ,ganzes /eht3 das ,ganze i/ die m5s*li*e ,kultur1 die si* na* fe/5 ,gesetz5 entwickeln muss4--,s wird die ,hegels*e ,v]nunft zur m5s*li*5 ,kultur1 und /att d] dialektis*5 ,bewegung hab5 wir die ,kulturges*i*te04446 ,ik gewaagde bov5 van het idee-dilettantisme van deze mee/] d] re*tsv]gelijk+4 ,dit t5 besluite 7p4 #aa73 ,w5n man gelt5d gema*t hat1 dass 9 uns]em ,sy/em e9 ,wid]spru* be/ehe zwis*5 d] real5 re*tsv]glei*5d5 und univ]salre*tsges*i*tli*5 ,wiss5s*aft e9]seits und d] ,ide5lehre &]]seits1 die uns aus ,hegels ,philosophie erw*/1 s i/ dies e9 kurzsi*tig] ,irrtum2 d5n g]ade 9 d] ,v]shnung d] rationell5 8 ,idee mit d] ,wirkli*keit liegt das ,grosse d] heutig5 ,=s*ung2 wir drf5 9 d] ,flle d] ,e9zelheit5 das ,gesamte d] ,idee ni*t v]gess5 kl9kt go$1 wir mss5 9 ihr die ,ausflsse des gross5 ,gottesg$ank5s erk5n52 das i/ das ,wes5 des ,neuhegelianismus3 0 wir im ,e9zeln5 entdeck51 s*lies/ si* zum gross5 ,ganz540444 7p4 #ab73 ,=ts*ritt i/ das ,wes5 d] ,welt4 ,eb5 weil das ,ewige si* im ,zeit5s*osse zutage r+t1 s muss e9e ,entwicklung walt52 d5n son/ wre d] ganze ,prozess ke9 ,entwicklungsprozess04444 onteg5zeggelik6 ,das hat all]d+s ,sp9oza no* unvollkomm5 erkannt de /akk]d3 alle9 ,sp9oza i/ au* ni*t das ,mu/]bild uns]es ,pan!ismus1 sond]n nur e9 unvoll/ndig] ,v]tret]2 uns] ,pan!ismus rei*t 9 die geweiht5 ,zeit5 d] gross5 indis*5 ,philosophie h9e9 und b]hrt si* mit d5 ,ide5 d] ,sufit51 des ,av]roes und des ,my/ik]s ,ekkeh>d60 ,zoveel t] orint]+1 hoe ,pr(4 ,kohl] filos(e]t4 ,da> ik de dogmatiese diepz9nigh$5 van e5 ,kohl]'s 7en ev5zo b4v4 e5 ,b]olzheim]'s7 metaphysis*e ,ide50 voor e] en invlo$ van de wijsbege]te1 en speciaal de re*tsfilos(ie1 heel wat heilloz] a*t1 dan alle ,plat!it501 ,sei*tigkeit501 ,fla*heit50 etc4 7m5 k5t die phraseologie d] diepe h]571 die hij positivisme en mat]ialisme1 ( ook e5 ,jh]+ en e5 ,/ahl na> 't ho(d sl+]t1 als _h hij zelf deel aan die ungeheure ,tat d] deuts*5 ,philosophie0--da>om wil en moet ik er op wijz51 hoe ontoegankelik zulk e5 gee/ is voor kritiese wijsbege]te en hoe g]+ mitsdi5 het v]s*il tuss5 ,kohl]- en444 ,khl]glaub54 #eg3 p4 #bcf4 ,gelijksoortige reali/iese zelfbespott+ zie ik da> jui/ 9 de ,grundriss e9] ,philosophie des ,s*aff5s als ,kulturphilosophie1 ,e9fhrung 9 die ,philosophie als ,weltans*auungslehre01 #aiab1 van ,dr4 ,otto ,braun1 wa> deze gewaagt van die vom ,idealismus v]tret5e ,weltv]doppelung04444 nademaal hij het idealisme als volgt begrijpt3 ,w>um soll dies] ,tis* hi] d5n dur*aus ni*t n4b4 dies] ,tis*1 sond]n irg5d e9 ,x se9804444 ,0 htte es d5n fr e95 ,s9n1 w5n neb5 e9] objectiv5 ,welt van tafels etc no* e9e ihr ganz het]og5e d] ,ers*e9ung5 exi/i]te80 7p4 #db_/c74 ,deze ,privatdoz5t d] ,philosophie1 die re$s als zodanig 9 #aiab to* wel di5de te wet51 dat voor het idealisme jui/ zijn objective ,welt 7van tafels etc474444 die 7dus da>aan niet precies het]og5e7 ,welt d] ,ers*e9ung5 is4444 en die zijn eig5 ,h>tmanniaans realisme reali/is*] ,idealismus0 noemt--dus met zijn vom ,idealismus v]tret5e ,weltv]doppelung0 na> lett] en gee/ zi* zelf bespot und weiss ni*t wie--lev]t ons dan mete5 nog e5 9 dit v]b& niet onv]makelik voorbeeld van de toon1 die zulk e51 op zijn mani] godsdi5/ig 7zie zijn ,slo?o(d/uk ,x3 ,vom gott]leb5d5 und gottd>/ell5d5 ,s*aff5071 duali/ teg5 zijn mat]iali/iese teg5/&]s en m$]eali/5 pleegt aan te slaan 7vgk4 mijn tek/ bl4 #ahd71 wa> hij ov] de l$5 en bloc van de ,moni/5bund als volgt vonnis velt3 ,do* komm5 die ,angehrig5 dies] ,v]e9igung infolge ihres diszipl9los5 ,philosophi]5s kaum 9 ,betra*t2 sie v]/eh5 si* selb/ ni*t40 7p4 #ea74 ,moraal3 6 ,we z\d5 ook teg5 al zulk mat]ie- ( objektrealisme met e5 &]e moraal kunn5 e9dig51 die zi* niet uitsluit5d ma> inzond]heid ook t5 aanzi5 van ,objekt ( ,ers*e9ung en ,d+ an si* ke]t teg5 het niettem9 grote /uk w]k van de #be-;j>ige ,liebmann1 door1 ev5 zuiv] ,kantiaans als zuiv] ironies1 met de woord5 zelf van di5s ,kant tot het ong]ijmde 7vgk4 mijn tek/ bl4 #ib7 h]leid5d refre91 te conclud]53 ,also muss auf ,kant zurckgegang5 w]d540 ,en wij h&hav5 deze moraal1 trots de zo jui/ v]s*55 ,cellul>-,e?ik als mod]ne ,na*folge ,*ri/i1 ,grundl9i5 e9es neu5 ,leb5s9haltes0 door ,wilhelm ,kle9sorg51 #aiab1 opg$rag5 aan ,me9em ho*v]ehrt5 ,lehr] ,se9] ,exzell5z dem ,wirkli*5 ,geheim5 ,rat ,pr(essor ,dr4 ,ern/ ,haeckel0 en bevatt5d e5 ,haeckelomane ,haeckel-humbug1 wa>voor zelfs e5 filos(a/] als ,haeckel to* eig5lik nog te go$1 te tr\:>tig is1 e5 ,cellul>-,e?ik dan1 die ons op p4 #bd1 wa> s*rijv] het ov] das ,erk5ntnisproblem0 heet te hebb51 aldus inli*t3 ,d] auf ,desc>tes1 ,sp9oza1 ,leibniz1 ,wolff und als ,kritizismus' auf ,kant zurckgeh5de ,rationalismus und ,apriorismus1 d] lange ,zeit die philosophis*e ,erk5ntnislehre beh]rs*t hat und au* heute no* von viel5 ,philosoph5 als massgeb5d angeseh5 wird1 i/ abgeseh5 von d5 lt]5 ,arbeit5 ,lockes1 ,humes1 ,condillacs und ,mills 9 neue/] ,zeit vor allem dur* die bahnbre*5d5 zellul>-psy*ologis*5 ,unt]su*ung5 ,ern/ ,haeckels ad absurdum gefhrt word540 etc4 ,door ,haeckel ad absurdum gefhrt0 word5 ind]daad niet we9ig5--imm]s 9 de logiese z9 des woords al die duali/51 die het teg5 zijn altans nooit opzettelik-dogmaties naturalisme moet5 aflegg5 7b4v4 apologet5 als e5 ,d5n]t1 e5 ,bettex en consort51 aan wie ik helaas p\r acquit de consci5ce ook nog e5 deel van mijn tijd heb moet5 gev57 en 9 de lett]like z9 al zijn volgel+51 die hem voor e5 wijsge] v]slijt5--dus altijd en alln dezulk51 voor wie het kriticisme niet be/aat1 zo m9 als voor ,haeckel4 ,wa> ,haeckel e9digt1 beg9t de k5nisle]4 ,wa> de k5nisle] v]s*ijnt1 is het uit met dualisme en mat]ialisme1 uit met bewu/ en onbewu/ dogma1 uit met or?odoxie en met ,haeckel4 ,zek]1 ev5ze] ,kant contra ,?omas1 ,calvijn en zo voort1 als ,kant contra ,haeckel1 ,o/wald1 ,b]gson1 ,zieh5 en zo voort1 ( als ,kant contra ,hegel en ,kant contra ,h>tmann4 ,alles sam5gevat3 ,kriticisme contra ,dogmatisme4 ,en voor ons deel3 ,k5nisle] contra ,mat]ie-realisme4 ,,naamregi/]4 ,adickes1 #fc1 #if1 #aji1 #cjj1 #ced-fj4 ,adl]1 #bfa4 ,aksak[1 #cce4 ,aletr9o1 #ahh4 ,apel1 #gj1 #ceh4 ,ari/oteles1 #bcf1 #cch1 #cdf1 #cgj4 ,atwat]1 #ahd4 ,au]ba*1 #chb1 #chd4 ,av5>ius ,,xii1 #ef1 #ahg1 #cda1 #cec4 ,av]roes1 #dbf4 ,ba91 #aee1 #ahg1 #bhe4 ,ba/ian1 #bhe4 ,bau*1 #hf1 #cji1 #cfb1 #dah4 ,bayet1 #ahh4 ,be*]1 #bja1 #bca-c1 #bci1 #bda v4 ,bella> ,spruyt ,,xv1 #de1 #gd1 #ha1 #hc-hi1 #ia4 ,b5$ict1 #ahg4 ,b]gh van ,eys+a1 v4 d41 #be1 #bid1 #djb4 ,b]gmann1 #ad1 #agg1 #daf4 ,b]gson1 #gd1 #aff-gj1 #bja1 #cda1 #cec1 #dbi4 ,b]keley ,,xii1 v41 #bb1 #bf-i1 #cc1 #ce1 #ch-dj1 #db1 #di1 #ef v41 #fa v41 #fe v41 #hg-ia1 #id1 #ajj1 #ajc1 #ajg-i1 #aaa1 #aad1 #aah1 #aba1 #acb1 #aci1 #aea1 #aee1 #afc1 #afe1 #bea1 #bfd1 #bib1 #cah1 #cbb1 #cbg1 #cej-b1 #ced1 #cfc1 #cfh1 #cgc1 #chi1 #cia1 #cii1 #daf4 ,b]n>d1 #bhf4 ,b]olzheim]1 #dbf4 ,bettex1 #dbh4 ,bey]sdorff1 #h4 ,beys5s1 #bfe-ge1 #bgg v41 #chf1 #cic4 ,bi]5s de ,haan1 ,j4 ,d41 #be1 #ace1 #agd1 #ahh1 #bid1 #dae4 ,bi]5s de ,haan1 ,p41 #gd1 #djc4 ,b9et1 #hj1 #bij1 #bii1 #cci4 ,blavatsky1 #afd4 ,bleul]1 #ahh4 ,bo]1 de1 #djg4 ,boll& ,,xi1 #ad1 #ah1 #ce1 #fj1 #gb1 #if1 #aab1 #acb v41 #acf-di1 #aea v1 #aed1 #aef1 #afj1 #afd1 #ahj v41 #ahc1 #bja1 #bjc1 #bje1 #bjg1 #bcc1 #bce1 #bcg1 #bci1 #bee-h1 #bfb1 #caj1 #cac1 #cdb-d1 #cdg1 #cdi v41 #cef1 #cgi1 #chf v41 #cih1 #djj v41 #dje-ad1 #daf4 ,bls*e1 #ahh4 ,boltzmann1 #ahg1 #bej-b1 #cjb1 #cca4 ,bolzano1 #bfj4 ,braun1 #dbg4 ,br5tano1 #ajb4 ,bru9+1 #bai1 #bbg-i4 ,brunetire1 #bfc4 ,b*n]1 #afd1 #ahg1 #bjc1 #bhh4 ,buek]s1 #ahh4 ,busse1 #agg1 #aia1 #aid1 #aih-bja1 #bje-g1 #bab-ah1 #bba-g1 #bca-c1 #bed1 #cad1 #cbh1 #cic1 #cih4 ,calvijn1 #dbh4 ,c>n]i1 #cf1 #ahg1 #bhh1 #cje4 ,c>ri]e1 #bhg4 ,ca?re91 #bfc4 ,*amb]la91 #b1 #af4 ,cl>ke1 #ce1 #gi4 ,clay1 #aha v4 ,cl\/on1 #ahh4 ,coh51 #dj1 #dc1 #df1 #eg1 #fc1 #gc1 #bei1 #bhc1 #cdg1 #cgj4 ,colli]1 #be1 #bg1 #ef1 #aji1 #aad1 #bic1 #chi4 ,comte ,,xii1 #gd1 #ajg1 #ahg1 #bhj4 ,condillac1 #bej1 #dbh4 ,cop]nicus1 #ag1 #cgj4 ,cornelius1 #hg1 #ccj v4 ,cram]1 #ahg4 ,cresson1 #ahg4 ,dante1 #cch4 ,d>w91 #beb1 #cji1 #ccc1 #dai4 ,delbet1 #ahg4 ,d5n]t1 #dbh4 ,dr ,m\w1 #ci1 #di1 #fa1 #fg1 #aha4 ,desc>tes1 #afg1 #bjj1 #bia1 #cgb1 #dbh4 ,deuss51 #acf4 ,dietzg51 #b1 #ab1 #cd1 #df1 #add1 #adf1 #ahg1 #bij v41 #cad-g1 #ccf1 #dai4 ,dil!y ,,xii1 #ahh1 #bbf1 #cij4 ,domela ,nieuw5huis1 #cjj4 ,domri*1 #bhe4 ,dond]s1 #bhe4 ,dorn]1 #bij4 ,dries*1 #baa4 ,dubois1 #ahh4 ,du ,bois-,reymond1 #b1 #bcc1 #bhd1 #bij1 #cec4 ,dunan1 #fa4 ,duncan1 #ahh4 ,du ,prel1 #df1 #cji1 #ccc1 #ccf4 ,durkheim1 #ahg4 ,ebb+haus1 #aii1 #baf1 #bbf4 ,eb]h>d1 #h4 ,e$51 v4 #gh1 #hj1 #cbi4 ,ekkeh>d1 #dbf4 ,embd51 v4 #cf1 #ahi4 ,engels1 #aef1 #bij4 ,erdmann1 ,b41 #bed1 #beh4 ,erdmann1 ,j4 ,e41 #bed1 #bhg4 ,erh>dt1 #ace1 #bja1 #bjg1 #bdc4 ,euck51 #agg1 #ahh v41 #daf1 #dah4 ,eul]1 #ei4 ,falck5b]g1 #cdh4 ,fe*n]1 #agg-hj1 #aia1 #cch1 #cfh4 ,f]ri1 #ahh4 ,feu]ba*1 #ahe1 #ahg1 #bcb4 ,fi*te1 #db1 #di1 #aeb1 #afb1 #dba4 ,fick1 #bhg4 ,fis*]1 #d1 #hg1 #ib1 #cbd4 ,fle*sig1 #ahg1 #bhi4 ,flgel1 #bhe4 ,=el1 #agg1 #ahg1 #bhh v41 #bic4 ,f\ille1 #bbf1 #dae4 ,fras] ,,xiii1 #bi4 ,galile1 #cgj4 ,g>(alo1 #ahh4 ,geul9cx1 #bcd4 ,gew91 #bif4 ,goe!1 #agi4 ,gort]1 #adf4 ,grasset1 #ahg4 ,greeve1 #djb4 ,gries+]1 #cec4 ,griseba*1 #djc4 ,groot1 de1 #bia4 ,gross1 #cge v4 ,grotega/1 #de1 #ccf4 ,gumpl[icz1 #ahg4 ,guyau1 #ih1 #agf1 #dae4 ,hb]l91 #bf4 ,haeckel1 #b1 #if1 #adi v41 #aef v41 #ahf-h1 #aif1 #bbi1 #bha1 #bhh1 #bic1 #cjj v41 #cje1 #caj1 #ced-f1 #cfj1 #dbh v4 ,hamak]1 #bhe4 ,hamilton1 #bgg4 ,hamon1 #ahh4 ,hanslick1 #cbd4 ,h>tmann ,,xvi1 #ag1 #ai1 #ci1 #dc1 #de1 #ea1eg1 #fc1 #fe-g1 #gb1 #ic1 #if v41 #ii1 #ajc v41 #ajf v41 #aaj1 #aaf1 #aah1 #abj1 #abd-f1 #abh-cc1 #acf1 #ach1 #ada1 #adc1 #aej1 #aha1 #bja1 #bbj v41 #bid1 #cah1 #ccj1 #ceb1 #ceg1 #cga1 #che v41 #chh-ii1 #dae1 #dah1 #dbd1 #dbi4 ,h>tog1 de1 #aae1 #acd1 #bed4 ,hauptmann1 #cbg4 ,hegel1 #ad1 #ag1 #cg1 #db1 #df1 #di1 #fe1 #ajg1 #aaa-d1 #acb1 #ada1 #ade-i1 #aea-d1 #aef1 #afb1 #ahg1 #bjc1 #bdg1 #bej1 #bed1 #bfa v41 #bha1 #caa1 #cad1 #cbc1 #cdf1 #cej1 #cef1 #cei1 #cge-hb1 #chg1 #daf1 #dai1 #dba1 #dbd-f1 #dbi4 ,helmholtz1 #ab1 #abj1 #bdh1 #bed1 #bgf1 #bgh1 #cba v4 ,h]b>t1 #aae1 #ace1 #bej1 #bie1 #cbh4 ,h]ck5ra?1 #ei4 ,h]+1 #cbb4 ,h]mann1 #cji4 ,heymans ,,xiii1 #aj-ab1 #ah v41 #bi1 #ci1 #db1 #dd1 #di1 #ea1 #ed v41 #eg1 #fa v41 #fg1 #gj1 #gd v41 #hg1 #ajj1 #ajg1 #aba1 #abc1 #abf1 #aci1 #ade v41 #adi1 #afd1 #aia1 #aie1 #aii1 #bjd1 #bjf1 #baa1 #bae-g1 #bai v41 #bbb1 #bbf1 #bbi1 #bcc1 #bcg1 #bci1 #bde1 #bdh1 #beh v41 #bfa v41 #bhe1 #cje1 #cag1 #cbb v41 #cfb v41 #cfh1 #cge v41 #djf-ab1 #dah4 ,hobbes1 #aee4 ,horn1 #fg4 ,horwicz1 #bhe4 ,hub]1 #bge1 #bgg1 #bgi1 #bih4 ,hug5holtz1 #ih4 ,hume ,,xii1 #c1 #ac1 #di1 #aea1 #aed1 #bce1 #bfj1 #bge v41 #bhb1 #caf1 #cbh1 #ced1 #chi1 #dbh4 ,huxley1 #ahg1 #bhe4 ,hyrtll1 #bhg4 ,+]soll1 #ccc4 ,jg]1 #ahg4 ,james1 #agj1 #bja1 #bbc1 #cbi4 ,janet1 #ce1 #gi1 #beh4 ,jelg]sma1 ,d4 ,g41 #a4 ,jelg]sma1 ,g41 #ahg4 ,j]usalem1 #ac1 #agj1 #bja1 #bhb-d4 ,jezus 7,*ri/us71 #agf1 #bhd1 #dbh4 ,jh]+1 #dbf4 ,kant1 passim4 ,k>dec1 #ccc4 ,kass[itz1 #agh1 #ahg4 ,kautsky1 #ahg1 #cdj4 ,kehrba*1 #ef4 ,kempf1 #bfc4 ,k9kel1 #cb1 #gf1 #aac1 #cdg1 #dad4 ,kir*mann1 #acj1 #cej4 ,kle9pet]1 #ae4 ,kle9sorg51 #dbh4 ,ko5ig1 #a1 #dc1 #aai1 #cej4 ,kohl]1 #aeh1 #cih1 #dbj-f4 ,kohn/amm1 #ha1 #hc1 #bec1 #bei4 ,ko/]1 #bcc4 ,kraft1 #aic4 ,kram>1 #bhi4 ,kroell1 #ahg4 ,klpe1 #ag1 #fc1 #if1 #ajj-c1 #ajf-i1 #aba1 #abc-f1 #cfb-i4 ,kuyp]1 #abj1 #bia1 #bie v41 #cji1 #ccj1 #ccd4 ,laas1 #bhj v4 ,la*eli]1 #cgd4 ,l&1 #bee1 #cbc4 ,lange ,,xii1 #ah1 #dc4 ,laur5t1 #ahh4 ,leadbeat]1 #de4 ,le ,dantec1 #ahg4 ,leibniz1 #aa1 #bi1 #ce1 #ei1 #gi1 #hj1 #aaa1 #bbi1 #beh1 #bfj1 #big1 #cgb v41 #che1 #dac1 #dbh4 ,levy1 #ih1 #bbh-ca1 #bcc1 #bed1 #bhd-i1 #cje1 #cji1 #cdj4 ,lvy-,bruhl1 #gd1 #cfb4 ,lewes1 #aee1 #ahg4 ,li>d1 #bia4 ,liebmann1 #ab1 #ef1 #fa1 #fd1 #bbf1 #cbc v41 #cdj1 #cdg1 #cea-d1 #djj-b1 #djf1 #dbg4 ,lipps1 #ah1 #beh1 #cbd1 #cbg1 #daf4 ,lobatsjefski1 #ab4 ,locke1 #cj1 #cb1 #afe1 #cjj1 #cai1 #djb1 #dbh4 ,loeb1 #ahg4 ,loew5feld1 #bah4 ,lotze1 #gj1 #afe1 #ahd1 #aia1 #bjj1 #bab1 #bcb1 #bfa v41 #bhg1 #bia1 #big4 ,lu!r1 #bbd4 ,ma*1 #eg1 #aad1 #afg1 #age1 #ahg1 #bcc1 #cai1 #cbb1 #cda1 #djb4 ,maimon1 #de4 ,malebran*e1 #bcd1 #cej4 ,m>x1 #aai1 #bfa1 #bij4 ,maudsley1 #ahg1 #cje4 ,may]1 #bhf4 ,meij]s1 #cdf4 ,m]ci]1 #bfe v41 #bgg4 ,mess]1 #bde1 #bgh1 #cfh-gj4 ,mey]1 #aij1 #ccf-h4 ,meyn]t1 #ahg1 #bhf1 #bhh4 ,mill1 #hi1 #abf1 #aee1 #dbh4 ,mbius1 #cgb4 ,moles*ott1 #ahg4 ,mll]1 #bhe1 #dja4 ,mn/]b]g1 #ah1 #hc1 #afi1 #agg1 #ahg1 #bbi-ca1 #bch1 #cfi4 ,ngeli1 #ceh1 #djg4 ,natorp1 #ah1 #dc1 #dg1 #gc1 #ha1 #hc1 #cfi4 ,newton1 #eg1 #aci1 #bbd1 #caa1 #cgj4 ,nietzs*e1 #agc1 #bif1 #cfa4 ,opzoom]1 #ac4 ,ossip-,l\ri1 #bdd4 ,o/wald1 #af1 #acg1 #agj1 #ahg1 #bcc1 #bdi v41 #bgh1 #bhd1 #cjb1 #cji1 #chd v41 #djf v41 #dbi4 ,ov9k1 #ha-c4 ,palagyi1 #bfj1 #cbj4 ,pannekoek1 #cae1 #cag4 ,paulhan1 #ahg4 ,pauls51 #fc1 #aii1 #bbi1 #bed1 #bic1 #cjj1 #cbj1 #cbh4 ,pes*1 #b1 #bfb4 ,petzoldt1 #ahg1 #bhj1 #djb4 ,pfleid]]1 #bhg4 ,pid]it1 #bhg4 ,pi]son1 #ce1 #db4 ,pikl]1 #ahg4 ,ple*an[1 #aef4 ,po9c>1 #acf1 #agj1 #dad v4 ,polak1 #cbc4 ,ptolemaeus1 #cgj4 ,ramon y ,cajal1 #ahg4 ,ratz5h(]1 #ahg4 ,rau1 #agg1 #ahg4 ,reclam1 #ef4 ,r$d+ius1 #agg4 ,re ,,xiv1 #b1 #ef1 #id1 #if1 #aej1 #bic1 #ced1 #cfj v4 ,rehmke1 #bja4 ,re9ke1 #baa4 ,r5\vi]1 #bii4 ,ribot1 #ahg4 ,ri*et1 #bhf4 ,rick]t1 #de1 #ha1 #hc1 #afi1 #agg1 #bja1 #bca1 #bfa1 #cdf1 #cea1 #cfi1 #cij1 #daf-h4 ,riehl1 #e1 #ah v41 #bb1 #cc1 #dj1 #fa v41 #gd1 #ajj1 #aeg1 #baa1 #bba v41 #bbf1 #bdh1 #bfb1 #bha1 #bhd v41 #bij1 #cai1 #cci1 #cfb1 #dad4 ,riemann1 #ab1 #abj1 #bed1 #bgf4 ,rits*l1 #bif4 ,ritt]1 #db4 ,rokitansky1 #bhf1 #bhh4 ,ros5kranz1 #h4 ,r\sseau1 #bf4 ,rubn]1 #ahd4 ,ruete1 #bhg4 ,rum=d1 #djg4 ,s*all]1 #bhg4 ,s*ell+1 #aeb1 #afb1 #dba4 ,s*lei]ma*]1 #aj4 ,s*neid]1 #ahg1 #aif v4 ,s*op5hau]1 #ah-bj1 #dj1 #ef1 #fb1 #gc v41 #ib1 #ajg1 #aab1 #abb1 #ace1 #baa1 #bej v41 #bha1 #bhd1 #bif1 #cab1 #cbd1 #cbi1 #cdi1 #cec v41 #cff1 #cfh1 #cgi1 #djb-e4 ,s*ro$] v4 d4 ,kolk1 #bhg4 ,s*ub]t1 #h4 ,s*ub]t-,sold]n1 #di4 ,s*ultze1 #bhg4 ,s*uppe1 #ccb4 ,simmel1 #aeh1 #agj-d4 ,snijd]s1 #ahh1 #cjb4 ,solli]1 #ahg1 #bic1 #cca4 ,sp5c]1 #ahg1 #ceh4 ,spill]1 #bhf4 ,sp9oza1 #agi1 #aha v41 #ahf1 #bjj1 #bge1 #bid1 #bif1 #caa1 #caf1 #ced1 #dbf1 #dbh4 ,/adl]1 #cdg4 ,/ahl1 #dbf4 ,/amml]1 #gd4 ,/e91 #bfc4 ,/e9metz1 #ahh1 #aij4 ,/irl+1 #aea-f1 #aei v41 #afb1 #bdh4 ,/rauss ,,xii1 #ahg4 ,/umpf1 #afd1 #ahc1 #bja1 #bjg1 #bai1 #bbe1 #bcc1 #bce-i1 #bde1 #bhd1 #bhf1 #cfh v4 ,ta9e1 #ch1 #ace4 ,?iele1 #ai1 #df1 #gj1 #ceh4 ,?omas v4 ,aqu9o1 #bih1 #cbj1 #cdf1 #dbh4 ,trg]1 #bed4 ,tr5del5burg1 #fc1 #fe v41 #ajf1 #chg4 ,tyndall1 #bhe4 b]weg1 ,,xii1 #ajb4 ,ulrici1 #bhg4 ,vaih+]1 #g v41 #agc4 ,v>gha1 #ahh4 ,vas ,nunes1 #cbg4 ,vauv5>gues1 ,,xiv4 ,v]worn1 #agg1 #ahg1 #cfi1 #djb4 ,vir*[1 #bhe4 ,vis*]1 #ei4 ,vogt1 #ahg4 ,voit1 #bhi4 ,volkelt1 #cea v41 #cfd v4 ,vries1 de1 #aie4 ,wagn]1 #bhf4 ,wahle1 #ajc1 #beb v41 #cec4 ,walk]1 #bfd4 ,w>t5b]g1 #ajf1 #bja1 #cga-d4 ,we9/e91 #ahf v4 ,wijna5dts ,franck51 #d1 #be1 #ch1 #ih1 #ahh1 #bhh1 #bii-cja1 #cjc-f1 #cjh-aj1 #cdj4 ,wille1 #bji1 #cch4 ,w9delb&1 #ab1 #dc1 #de1 #ha1 #bfa v41 #cbd1 #cdg1 #cej1 #djf1 #daf4 ,w9kl]1 #ahg1 #bhe1 #cdj4 ,wolff1 #dbh4 ,woltmann1 #b4 ,wundt1 #e v41 #h1 #ah v41 #ci v41 #fa1 #fc1 #ajj1 #aji-aa1 #aad1 #afi1 #aia1 #bjd1 #baa1 #bbb1 #bbf1 #bbh-ca1 #bej1 #beh1 #cje1 #cac1 #cba1 #dab1 #dah4 ,wyck1 v4 d41 #caj4 ,z&]1 #ahg4 ,zieh51 #b1 #h1 #db1 #gf1 #afg1 #agg1 #ahg1 #bbf1 #bcc1 #bgh1 #bib1 #bid1 #bih1 #cje1 #cdj v41 #cec41 #djb1 #dbi4 ,,aanteek5+5 #a ,ik mag hi] wel e5 woord van dank en wa>d]+ wijd5 aan de uitgev]1 die 9 ons kle9e l& deze uitgave heeft aang$urfd niet alle51 ma> ook zo royaal en keurig do5 v]zorg51 als de s*rijv] het ma> heeft kunn5 w5s54 #b ,dr4 ,d4 ,g4 ,jelg]sma1 ,immanuel ,kant als ,philoso(1 p4 #a2 cf4 ,dr4 ,edm4 ,knig1 ,die ,entwicklung des ,causalproblems von ,c>tesius bis ,kant 7,leipzig #ahhh73 ,ke9 ,d5k] kann 9 uns]em ,jahrhund]t d5 ,anspru* erheb51 die philosophis*e ,g$ank5bewegung 9 irg5d e9e neue ,ri*tung leit5 zu woll51 d] ni*t mit ,kant si* 9 hnli*] ,weise abgefund5 hat1 wie dies] se9]zeit mit ,hume2 s i/ 9 d] ,t alles ,philosophir5 seit ,kant mehr od] w5ig] von e9] ,kritik desselb5 ausgegang540 ,helaas bewij/ ook e5 ,ko5ig zelf1 gelijk heel het epigon5ges*rijf--ma> vooral zijn zi* transc5d5talisme0 noem5de ri*t+1 dat met de kritiese t]m5 van ,kant nog niet zijn kritiese z9 is ov]g5om54 #c er1 d] ,er/e--und bi%] d] ,e9zige--i/ es1 er alle9 d] gelehrt und bewies5 hat3 alles ,wiss5 /ammt aus d] ,erfahrung0 etc42 die vieltnige ,skala des s*nde v]kannt5 kategoris*5 ,imp]ativs1 des erhab5/5 ,g$ank5s1 d] jemals--seit ,*ri/i ,erd5tag5--von e9em ,m5s*5 g$a*t wurde0 etc42 zelfs heeft ,kant tief] als irg5d e9 ,m5s* das ,wes5 des ,s*n5 und das ,wes5 d] s*pf]is*5 ,kun/ ergrndet0 etc4 ,s*on die blosse ,b]hrung dieses ,gei/es lut]t und /rkt und heilt0 etc4 ,vgk4 noot #a1 p4 #af4 #d ,es i/ s*on e9 gross] und n?ig] ,beweis d] ,klugheit und d] ,e9si*t1 zu wiss51 0 man v]nnftig] ,weise frag5 solle4 ,d5n w5n die ,frage an si* ung]eimt i/1 und unn?ige ,antwort5 v]langt1 s hat sie1 auss] d] ,bes*mung dess51 d] sie aufwirft1 bisweil5 no* d5 ,na*!il1 d5 unbehutsam5 ,anhr] d]selb5 zu ung]eimt5 ,antwort5 zu v]leit51 und d5 bela*5sw]!n ,anblick zu geb51 dass ,e9] 7wie die ,alt5 sagt57 d5 ,bock melkt1 d] ,&]e e9 ,sieb unt]hlt40 ,du ,bois-,reymond's ,w]eldraadsel50 en ,haeckel's antwoord4 #e ,voor de te*niese t]m5 s*rikke de lez] niet--ik belo( hem /raks ,kantisme te gev5 zond] n enkele niet-v]taalde ,kant-t]m4 ,ma> gelijk ,edelweiss1 sle*ts op eig5 alp te plukk51 zo is e5 t]m als b4v4 transc5d5taal0 sle*ts te begrijp5 op de hoogte van het transc5d5taal-probleem1 dat ge5 &] is dan bov5g5oemd probleem d] mogelikheid van syn!tiese oordel5 a priori1 aan welks uite5zett+ mijn inleid+ is gewijd4 #f ,hume ontdekte e5 deel van het kritiese probleem0--,kant het geheel1 en bov5di5 e5 deel van de kritiese oploss+4 ,kant1 door ,hume gewekt uit d5 dogmatis*5 ,s*lumm]01 wa>9 heel de wijsbege]te bevang5 0 geblev51 e] uit ,engel& die dag]aadsbazu9 _h geklonk5--en wa>9 zo 't s*ijnt nog eeuw5 na ,hume en ,kant zelfs de mee/e beoef5>5 d] wijsbege]te en be/ude]d]s van ,hume en ,kant zull5 blijv5 voortdommel54 #g ,voorbeeld3 gegev5 is alle53 #aj billio5 korrels van e5 /( bev9d5 zi* 9 zek] vat4 ,wat weet gij dan omtr5t de plaats van de #aj billio5 #b- ( nde korrel86 ,het antwoord kan sle*ts zijn4444 absoluut niets4 ,zelfs ge5 zweem van wa>s*ijnlikheid kan hi] logies]wijze ont/aan6--,vgk4 nu die dogmatis*5 ,s*lumm]0 uit de vorige noot b4v4 bij ,dr4 ,wijna5dts ,franck51 ,psy*ologis*e ,omtrekk51 #aijj1 p4 #fa3 alhoewel feitelijk de erv>+sgewoonte logis* tot niets &]s vo]5 kan dan tot e5 hooge mate van wa>s*ijnlijkheid1 t]wijl e5 absolute algeme5-geldigheid sle*ts te b]eik5 is langs e5 metaphysis*-speculatiev5 weg1 die zi* v]wijd]t van de zuiv]e empirie40 ,van 't zelfde allooi ,inleid+ tot de ,wijsbege]te1 #aije1 p4 #ha4 #h ,erv>+0 hi] 9 de gewone z9 7wa>voor ,kant bij voorkeur ,empirie0 gebruikt7 van wa>nem+1 ond]v9d+1 belev5is1 kortom3 het gegev5e01 /r5g te s*eid5 van het specifiek ,kantse begrip ,erfahrung0 sc4 het geheel d] erv>+swet5s*app501 speciaal de natuurwet5s*app51 nog special] de ma!matiese natuurwet5s*app54 ,sommige quasi-kantian5 s*epp5 er blijkba> e5 behag5 91 de desonkundige m5igte te ov]bluff5 met het orakelspreukige3 ,de erv>+ is sle*ts de helft d] erv>+01 't welk ov]gezet zijnde dus niets &]s betek5t dan3 ,erv>+1 wa>nem+ is sle*ts de helft d] exacte wet5s*ap4 ,deze helft is te dank5 aan de ,s9nli*keit0 het wa>nem+sv]mog54 ,de &]e helft lev]t het v]/&01 dat de gegev5s d] z9n5 logies en causaal 7kategorieel07 hante]t en v]w]kt4--,op de v]e5zelvig+ van ,kant's ,erfahrung0 als objectieve natuurwet5s*ap en ,erfahrung0 als individuele wa>nem+ b]u/ ,kuno ,fis*]'s ev5 onkantse als onjui/e ond]s*eid+ tuss5 e5 a po/]iori1 dat wel1 en e51 dat niet empiris*0 z\ mog5 word5 g5oemd1 en zijn pseudo-kantiaans v]bod1 de /(0 d] erv>+01 de gewa>word+51 als empiris* gegeb50 te bes*\w54 ,zie zijn ,philosophis*e ,s*rift51 ,,ii1 ,kritik d] ,kantis*5 ,philosophie1 pp4 #aff_/g3 ,empiris*1 0 uns dur* ,erfahrung indiv4 wa>nem+ gegeb5 wird4 ,nun s9d die ,empf9dung5 das ,mat]ial d] ,erfahrung natuurwet5s*ap1 objectieve k5nis1 also zu d]selb51 ni*t dur* sie gegeb52 dah] s9d sie wohl a po/]iori1 ab] ni*t empiris*40--,kant soll wid]s9nig] ,weise gelehrt hab51 dass d] ,/(f zur ,erfahrung obj4 wet5s*4 dur* ,erfahrung indiv4 gewa>word+ gegeb5 sei60 ,vgk4 noot #a1 pag4 #ai4 #i ,geheel en al on-,kants dus bepaalt ,riehl 7,d] philosophis*e ,kriticismus1 ,i #cbf-g7 z[el het ond]s*eid tuss5 syn!ties en analyties als het v]s*il tuss5 apriori en apo/]iori3 ,es wird ni*t aus d] ,allgeme9heit auf die ,aprioritt ges*loss51 sond]n umgekehrt aus dem ,beweise und d] ,re*tf]tigung d] ,aprioritt auf die ,allgeme9heit40 ,natuurlik wordt door ,kant de aprioriteit 79 zov]re heeft ,riehl1 p4 #cbg1 gelijk7 niet g]e*tva>digd0 met algeme5heid en noodw5digheid01 ma> enkel er uit gek5d 7,k5nzei*5072 algeme5heid en noodw5digheid beantwoord5 niet de quae/io juris1 ma> de quae/io facti2 9 het j>gon van ,kant3 algeme5heid en noodw5digheid di55 sle*ts voor metaphysis*e ,errt]ung01 niet voor transc5d5tale ,d$uction04 #aj ,kant heeft gelijk--dat w>e e5 soort g5]atio aequivoca0--9 de z9 van e5 ont/aan uit niets 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #fhb74 #aa ,uit ,kant's ges*rift van #agij teg5 ,eb]h>d3 ,ueb] e9e ,entdeckung1 na* d] alle neue ,kritik d] re95 ,v]nunft dur* e9e lt]e entbehrli* gema*t w]d5 soll01 uitg4 ,ros5kranz en ,s*ub]t ,i 3 #ddd4 #ab ,dat tr\w5s ,zieh5's polemiek teg5 ,kant 7gelijk ook teg5 ,wundt7 van a tot z misv]/& is1 hoop ik 9 ext5so aan te ton54 #ac ,de wet]s0 mog5 m'n elem5taire v]kl>+5 ov]slaan1 die niet voor hun ges*rev5 zijn--do* ik m]k ma> al te ze]1 hoe we9ig de k5nisle] 9 't algeme5 en ,kant 9 't biezond] begrep5 en gek5d wordt1 dank zij vooral de dui/]e vakt]m51 sf9x51 die s*ijnraadsels opgev5 en de poort5 tot de w]kelike wijsg]ige problem5 v]sp]r54 #ad ,e5v\dige voorbeeld53 7uit de s*eikunde7 g\d is e5 geel metaal02 7uit de meetkunde73 e5 trapezium heeft #b _/_/ zijd502 elk gevolg ond]/elt e5 oorzaak02 #c #b #e04 #ae ,voorbeeld5 dus voor 't grijp53 elke v]&]+ heeft e5 oorzaak02 de ruimte is one9dig1 de w]eldmassa e9dig02 alle be/aansoordel53 er zijn 7ge57 god51 atom51 syn!tiese oordel5 a priori0 enz42 alle ges*i$kundige uitsprak5 enz4 enz4 #af ,heymans =mule]t nog ietwat zuiv]d]3 deze oordel5 hebb5 ge5 betrekk+ op erv>+--de teg5/ell+ a priori en a po/]iori v]valt hi] dus4 #ag ,vgl4 ,heymans1 ,g4 u4 ,el4 1 p4 #aed-aee4 ,zie voorts ,opm4 #a4 #ah ,vgl4 ,w9delb&1 ,prludi51 ,immanuel ,kant01 p4 #aca3 ,dies ,selb/v]/ndli*e ni*t zu seh51 i/ die ,kurzsi*tigkeit des ,positivismus3 ,philosophie im ,kantis*5 ,s9ne i/ die ,lehre von eb5 diesem ,selb/v]/ndli*540 ,liebmann1 ,zur ,a4 d] ,w4 1 #ahhj1 p4 #fe3 ,w] irg5d etwas ohne ,weit]es fr selb/v]/ndli* hlt1 i/ ke9 ,philosoph40 #ai ,m5 lette vooral op dat mi?9 ihr ,ursprung a priori04 ,hi] blijkt zo duidelik1 dat uit de noodw5digheid1 dus het geld50 a priori1 voor ,kant1 t]e*t1 onmiddellik het zgn4 g5eties0 a priori volgt4 #bj ,door de resultat50--roept het huidig ,pragmatisme mij zelfbewu/ toe4 ,edo*--de vraag doelt op de toekom/ en het antwoord betreft uitsluit5d het v]l$56 ,ma> we v]wa*t5 en mog5 v]wa*t54440 ,rectissime6 ,het feit n het go$ re*t di] v]wa*t+1--de ov]tuig+ dat zij gegrond is n de tot dusv] algem5e feitelike beve/ig+ di] ov]tuig+-- 9 nuce het psy*ologiese n het filos(iese444 causaliteitsprobleem4 ,wil nu het pragmatisme zijn v]wa*t+5 op resultat5 b\w51 dan moet het bes*ikk5 ov]444 toekom/resultat5--m4a4w4 zijn s*uld dekk5 met444 nieuwe s*uld6--,exit pragmatismus4 #ba ,e5 kriticus0 als ,j]usalem gelo(t nog van wel 7zie opm4 #h71 ev5als t5 onz5t ind]tijd het empirisme van ,opzoom]4 #bb ,dat ind]daad dus 9 e5 z91 lijnre*t teg5ge/eld aan die van ,hegel1 geldt ,alles ,wirkli*e i/ v]nnftig40--,vgk4 mijn antwoord aan ,pr(4 ,boll&1 p4 #ah4 #bc ,re$s me?odologies s*ijnt het mij /ellig ongeoorlo(d1 het feitelik gegev5zijn d] syn!t4 oordel5 a priori 79 de wet5s*app57 te loo*551 omdat ze e5 raadsel1 e5 onmogelikheid0 z\d5 zijn1 en te zegg51 als ,b]gmann 7,unt]su*ung5 b] ,hauptpunkte d] ,philosophie1 p4 #ia ss473 wat n a priori is n w]kelike k5nis 7niet tautologie71 b4v4 de meetkundige wa>h$51444 moet eo ipso niet-syn!ties1--analyties zijn6 ,ab] eb5 des%alb1 weil i* sie sc4 die ma!matis*5 ,wahrheit5 und das ,pr9cip d] ,causalitt0 fr a priori und fr wirkli*e ,erk5ntnisse halte1 kann i* sie ni*t mit ,kant fr syn!tis* halt540 7p4 #ie1 ,ueb] d5 ,satz des zurei*5d5 ,grundes74 ,voor wie z s*rijft 7vgk4 ook p4 #be7 heeft ,kant v]geefs geleefd4 ,hij erk5t dan ook zelf1 dat hem ,k4's oploss+1 te wet5 het begrip ,=m0 met z'n geldigheid a priori voor alle mogelike inh\d ( ,mat]ie01 vllig unv]/ndli*0 is geblev5 7p4 #id74 ,da> het ,b4 vollkomm5 evid5t0 toes*ijnt 7p4 #aja71 dass die ,erk5ntnis des dreifa*5 ,raumes analytis* i/01444 z\ volg5s hem het begrip vi]dim5sionele ruimte0 e5 contradictio 9 adjecto zijn en z\d5 de metageometriese axioma's1 als contradictoor aan de ,euklid4 grondwa>h$51 teg5/rijdigh$5 moet5 oplev]54 #bd ,vgl4 nu b4v4 ,kle9pet]1 ,die ,erk5ntni/heorie d] ,natur=s*ung d] ,geg5w>t1 p4 #aa3 ,wir wiss5 heute1 dass die ,wahrheit5 d] ganz5 ,physik und d] ,geometrie empiris*e s9d0 enz4 ,vgk4 p4 #h1 wa> de ,auf/ellung0 van de ,voraussetzung5 7,axiom51 ,po/ulat51 ,def9ition57 d] ,geometrie d] ,willkr unt]liegt01 mits ze zi* ma> praktis* brau*b> erweis506 #be ,re$s hi] vat m51 hoeveel van ,kant's anti-dogmaties d5k5 begrep5 heeft en begrijpelik kan mak51 wie als het univ]seelg5ie ,h\/on ,/u>t ,*amb]la9 9 e5 boek van me] dan #ijj bladzijd5 ni*t die ,g$ank5 sond]n das ,d5k50 van ,kant d5 volke wil v]kondig51 en aan de vraag hoe syn!tiese oordel5 a priori mogelik zijn sle*ts 9 't voorbijgaan 7teg5ov] ,o/wald's loo*5+ d] syn?4 oordel5 a priori7 enige regels wijdt1 die nog bov5di5 bewijz51 dat /rekk+ en draagwijdte van de vraag zelf1 gelijk a =tiori van ,kant's krities antwoord1 deze ,kant-gids v]borg5 zijn geblev54 #bf ,kant zegt ook ,transc5d5tal-,idealismus1 =mal] ,idealismus4 ,dat zijn specifiek ,kantse t]m51 die dus v]tal+ behoev51 wil e5 on+ewijde er iets van begrijp54 ,ook idealisme0 heeft hi] hoeg5aamd niets met aanva>d+ van1 gee/drift voor1 ideal50 ( het idele0 te mak54 ,het /aat e5v\dig teg5ov] realisme04 #bg ,hat er ab] geme9t1 dass die ,realitt5 von d5 subjectiv5 ,erk5ntnis=m5 wes5tli* v]s*i$5 sei51 s hat er d5 ,beweis dafr g]ade als ,phnom5ali/ s*uldig bleib5 mss540 ,klpe als n voor vel54 #bh ,de negatie alln nege]t heel het ,hegelisme4 ,de negatie is d5kvorm1 kategorie--zond] d5k5 dus ge5 negatie4 ,de /ell+3 dat de wa>heid zi* we]spreekt0 is enkel444 dogmaties-v]dubbel5d ,logos-realisme4 ,pr(4 ,boll& vraagt 9 ,aans*\w+ en ,v]/&0 p4 #aaj3 ,wa>om is de teg5/rijdigheid 9 e5e onafhankelijk van ons be/a&e ( v]loop5de w]kelijkheid ev5 onbe/aanba> als 9 het v]/&ige d5k51 indi5 raison' nit alles is t] w]eld1 zoo d+5 ge5e g$a*t5 zijn en re$s g$a*t5 zelve1 gelijk v]s*ijnsel51 met onr$elijkh$5 zijn behept80 ,antwoord3 ,teg5/rijdigheid is 9 e5 onafhankelik van ons be/a&e ( v]lop5de w]kelikheid ev5 onbe/aanba> als 9 het v]/&ige d5k51 omdat onafhankelik van het d5k5 ge5 negatie1 en zond] negatie ge5 teg5/rijdigheid0 mogelik is4--,hi]mee is elke le] van teg5/rijdige w]kelikheid ( w]kelike teg5/rijdigheid a priori we]legd1 voor wie nu begrip heeft om te begrijp504 #bi ,zie ,opm4 #cb4 #cj ,het e]/e1 de zelf/&igheid van het psy*iese1 v9dt z'n kampio55 9 ,wundt en onze zoveel zuiv]d] ,kantiaan ,heymans 7,lipps1 ,eisl]1 etc471 teg5ov] de afdwal+5 van ,kantian5 als ,s*op5hau] en ,mn/]b]g1 ,lange en ,natorp1 het twe$e1 w$]om teg5ov] ,s*op5hau] en ,?iele1 ,h>tmann1 etc41 wordt ev5e5s vooral door de pha5om5ali/5 ,wundt1 ,heymans1 ,eisl]1 ,riehl zegevi]5d geh&haafd4 #ca ,als ,kant het probleem d] k5nisle] ook aldus /elt3 ,wie i/ ,erfahrung mgli*80 b$oelt hij all]m9/ de diepz9nige lek5vraag3 ,hoe is wa>nem+1 individuele ond]v9d+1 mogelik801 ma> niets me] en niets m9d] dan zijn kritiese grondvraag zelf3 ,hoe zijn syn!tiese oordel5 a priori mogelik801 aangezi5 de ,erfahrung01 wel te v]/aan3 de algeme5-geldige objectieve0 wet5s*ap1 sle*ts drierlei oordel5 bevat3 de analytiese1 de syn!tiese a po/]iori en de syn!tiese a priori1 wa>van uitsluit5d de laat/e het k5ni/heoreties probleem oplev]51 imm]s de vraag uitlokk51 op welke mogelike gegev5s zij logies]wijze b]u/51 da>1 p] def9itionem1 de oordel5 a po/]iori zi* h\d5 aan het gegev5e1 het onmiddellik erv>5e01 empiriese01 en de analytiese niets me] bevatt51 dan wat 9 het gegev5e logies ligt opgeslot54--,vgk4 ,proleg4 #e en noot #a1 p4 #d4 #cb ,metaphysica hi] 9 ,kant's /r5ge z9 van le] aanga&e het ,an-si*1 niet als het wa>nem+s-1 ma> het bewu/zijn/ransc5d5te1 dus niet omtr5t het ruimte-/ell5de onruimtelike 7,ik--&] ,ik--,psy*e71 ma> het tijd-/ell5de ontijdelike1 dus het bov5z9nelike01 indi5 ook e5 inn]] ,s9n0 met tijdvorm wordt aang5om54 #cc ,ik v]wa>loos hi] voor%&s tot bet] begrip1 om 9 ov]e5/emm+ te blijv5 met het gewone spraakgebruik1 de ,kantse betek5is van ,s9ne0 met ha> ond]s*eid+ 9 uss]e ,s9ne0 wat i$] de z9n50 noemt1 het korrelaat d] z9tuig51 en de ne inn]e ,s9n0 met zijn tijd vorm04 #cd ,van de tijd zal ik hi] dan ook alle5 sprek51 zo v] dat di5/ig blijkt t] v]gelijk+1 om de algeme5/e en belangrijk/e misv]/&5 omtr5t de ,kantiaanse idealiteit0 van tijd en ruimte te demon/r]5 7b4v4 aan ,h>tmannisme en ,hegelisme7 en uit de weg te ruim54 #ce ,zie ,voorr$e4 #cf ,cf4 uitnem5d ,riehl 7#i71 ,philosophie d] ,geg5w>t1 p4 #bd4 ,/rikt g5om5 vol/aat t5 deze re$s ,b]keley's idealisme01 dat het begrip vorm0 nog mi/4 ,ma> na ,kant is e5 we]legg+ van het ruimt]ealisme niet wel me] mogelik1 zond] ,b]keley's pha5om5alisme te zuiv]5 en op te heff5 tot ,kant's vorm0-kriticisme4 #cg ,dit is het transc5d5tale0 ( =male0 ( kritiese0 a priori1 9 teg5/ell+ tot het transc5d5te1 dogmatiese1--t]m51 die ons langzam]h& volkom5 duidelik zull5 word54 #ch ,m5 moet zi* da>bij niet al te ze] /ot5 aan 't woord naief0 7naief realisme071 e5 moeilik misb>e te*niese t]m1 de teg5/ell+ met krities0 9 de z9 d] k5niskritiek04 ,hi] zij al dadelik gezegd1 dat1 s9ds ,kant1 met naief realisme0 niet zoze] b$oeld wordt de le]1 die aanneemt1 dat de w]kelikheid an-si*0 is1 gelijk zij wordt wa>g5om5 7kleurig enz471 7vgk4 ,wijna5dts ,franck51 ,inleid+1 p4 #ed71 als wel speciaal de ,lockese k5nisle]1 dus het mat]ie-realisme van mat]iali/5 en duali/51 dat beweg+0 laat wa>g5om5 word5 als kleur en klank enz41 dat beweg+1 na> wij zull5 zi51 e5 gewa>word+sd]ivaat1 tot oorzaak van gewa>word+5 maakt 7t5 onz5t b4v4 ,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan1 ,dr4 ,h4 ,w4 ,ph4 ,e4 v4 d4 ,b]gh van ,eys+a e tutti quanti74 7#aj7 #ci ,re$s ,colli] gaf typies uit+ aan zijn v]zek]dheid1 dat het door ons be/r$5 realisme dogmaties is1 en dus alle5 vooroordeel ( misv]/& zi* teg5 de mat]ie-kritiek v]zett5 kan1 9 deze woord5 van zijn ,introduction to ! ,clavis ,univ]salis0 7#agac73 444 ,i %all or c h no o!r adv]s>y b prejudice0444 ,zo zegt ,kant van zijn krities ond]zoek3 ,wid]legt zu w]d5 i/ 9 diesem ,falle ke9e ,gefahr1 wohl ab]1 ni*t v]/&5 zu w]d540 #dj ,r\sseau3 ,c'e/ une manie commune aux philosophes de t\s les ges de ni] ce qui e/ et de pr\v] ce qui n'e/ pas40 #da ,met fijne ironie laat ,b]keley 9 de e]/e van zijn ,?ree ,dialogues betwe5 ,hylas & ,philon\s1 p4 #bgc1 zijn ,hylas teg5ov] de3 s\nd 9 ! common acceptation ( ! ^w0 gewag5 van s\nd 9 ! real & philosophic s5se01 te wet53 lu*ttrill+6 ,wa>op de leuke vraag van ,philon\s volgt3 ,tell me1 ,hylas1 to :i* ( ! s5ses1 ?9k y1 ! idea ( motion belongs8 to ! he>+8' ,hyl43 ,no1 c]ta9ly2 b to ! sight & t\*4' ,phil43 ,%\ld foll[ !n1 t1 accord+ to y1 real s\nds may possibly be se5 or felt1 b nev] he>d4'0 7,als ,hylas spreekt 9 #aiaj ,dr4 ,p4 ,hb]l91 ,wiss5s*aft und ,philosophie1 ,i3 #ccg74 ,het valt moeilik1 hi] met cit]5 op te h\d54 ,mo*t to* de go$e ,b]keley0 gelez5 en begrep51 dus g5ot5 en b]eikt word51 9 plaats van bes*oolmee/]d1--na> de k>ikatur51 die de traditionele filos(ieges*i$5iss51 ev5 hoog zi* bov5 ,b]keley v]hev5 wan5d1 als diep b5$5 hem blijv5d1 pleg5 te gev5 uit de zoveel/e h&4 ,b]keley blijft met ,colli] 7die niet e5s bespot1 enkel doodgezweg5 wordt7 de ontdekk] en betog] d] object-imman5tie4 ,zij hebb5 het mat]ie-realisme1 geme5 aan duali/iese !olog5 en anti!ologiese mat]iali/51 e]/ lev5sgeva>lik gewond4 ,kant geeft het de g5adeslag4 #db ,ze ond]/ell5 niet alle5 'n ,subject1 ma> ook sle*ts n ,subject1 ze zijn individueel4 ,mijn gewa>word+5 a4z4 heeft0 7beleeft1 erva>t7 ge5 enkel &] ,subject1 want welke gewa>word+ hij ook hebbe1 het is eo ipso zijn gewa>word+4 ,mijn g$a*t51 mijn vreugde1 mijn v]lang5s heb ik alln4 ,e5s &]s 9 plaats van eig5 gewa>word+5 gewa>word51 g$a*t5 d5k5 is voor ons e5v\dig e5 absoluut-z9l$ige contradictio 9 adjecto4 ,ge5 alma*t0 zelfs z\ met dit v]mog5 kunn5 word5 g$a*t4 ,9 hoev]re desniettem9 individueel bewu/zijnslev5 al ( niet als elem5t ( factor behor5 kan en 9 m$ew]k5d v]b& /aan tot e5 me]-omvatt5d bewu/zijn1 tot e5 algem5] gee/elike e5heid1 behoort tot problem51 die hi] onbesprok5 moet5 blijv54 #dc ,?is p]ceiv+1 active be+ is :at ,i call m9d1 _s1 s\l or myself40 7,b]keley1 ,treatise on ! ,pr9ciples ( ,human ,k1 p4 #aef74 #dd ,de ontologiese v]h\d+ van e5 ,subject tot zijn belev5iss51 de subjectieve1 gee/elike1 psy*iese process51 doet hi] niet t] zake4 #de ,hi] is ook het t]re9 van vol/rekte 7absolute07 zek]heid--hi] is ge5 giss51 dus ge5 v]-giss51--( ik droom1 halluc9e] ( wa>neem01 mijn gewa>word+ als zodanig1 mijn belev5is is onbetwijfelba>1 mijn oordeel 7wet57 da>omtr5t e5 onmiddellike1 enkelv\dige wa>heid1--wa>van ik zek] b54 ,er be/aat dan ook ge5 z9sb$rog0--enkel v]/&sb$rog3 ,b]keley1 ,dial4 ,,iii1 p4 #ccd3 ,b 8 mi/ake lies n 9 :at he p]ceives imm$iately & at pres5t 7x be+ a manife/ contradiction to suppose he %\ld err 9 respect ( t71 b 9 ! wrong judgm5ts he makes conc]n+ ! ideas he appreh5ds to be connect$ ) ^? imm$iately p]ceiv$40--en v]gelijk ,kant1 ,k4 d4 r4 ,v41 p4 #bfa4 #df ,en we kunn5 zegg53 deze zijn 9 het ,subject1 9 het ,ik1 met welk 90 natuurlik absoluut niets ruimteliks b$oeld wordt2 het duidt alle5 dat individuele01 eig5e1 exclusieve aan1 wat 't ge5 9 mij0 is heeft voor mij1 zodat het voor niem& &]s k5ba> is1 aan elk &] vreemd0 blijft1 mijn eig50 g$a*t51 enz4 #dg ,zo vat ,a4 ,c4 ,fras] heel go$ ,b]keley's wa>nem+sle] sam51 p4 #abe3 ,imag9ation is ! only repres5tative faculty4 ,a repres5tative s5se-p]ception is an absurdity40 #dh ,de grond5 dez] ov]tuig+ kunn5 hi] niet word5 uite5gezet4 ,m5 raadplege de desbetreff5de filos(iese litt]atuur4 ,het solipsisme is speciaal 9 de /rijd vr ( teg5 positivisme en skepsis algeme5 b$iskute]d4 ,het be/e en zuiv]/e m4i4 ook we] da>ov] ,heymans1 ,g4 und ,e4 en ,e9fhrung4 #di ,v]d]op zull5 we zi5 en begrijp53 ,dit is niet allesz9s jui/4 ,qua ab/racta1 die sle*ts betrekk+ hebb5 op het d5kbeeldig 7sle*ts gnoseologies7 subject d] natuur1 be/aan kleur5 en ton5 onafhankelik van w]kelike1 concrete 7ontologiese7 subject54 #ej ,zie vorige noot4 #ea ,vgk4 ,w4 ,k9kel1 ,beitrge zur ,erk5ntniskritik1 p4 #hc3 ,wir s*aff5 die ,d+e d] ,erk5ntnis na*1 ni*t dem ,se9 na*40 #eb ,k4 d4 r4 ,v41 p4 #cbj4 #ec ,cf4 ,prolegom5a1 p4 #fg4 #ed ,cf4 ook ,riehl1 ,kr4 ,,iii1 p4 #bib3 ,das wes5tli*e ,ergebniss0 enz4 #ee ,k4 d4 r4 ,v41 p4 #gc1 noot3 ,die ,prdicate d] ,ers*e9ung knn5 dem ,objecte selb/ beigelegt w]d51 9 ,v]hltniss auf uns]5 ,s9n1 z4,b4 d] ,rose die ro! ,f>be1 od] d] ,g]u*04--,cf4 uitdrukkelik ook ,b]keley1 s4 #ii41 p4 #bjf1 teg5 die odd p>adoxes04 #ef ,dietzg51 ,/reifzge e9es ,soziali/5 9 das ,gebiet d] ,erk5ntni/heorie 7,b]l9 #aije71 p4 #ae3 ,wel*es ,bild /immte ni*t annh]nd mit se9em ,geg5/&e8 ,mehr od] m9d] treff5d i/ do* j$es ,portrt40 ,treff5d6--p4 #ca3 ,d>auf luft d5n die mat]iali/is*e ,erk5ntni/heorie h9aus1 zu kon/ati]51 dass das m5s*li*e ,erk5ntnisorgan ke9e metaphysis*e ,erleu*tung aus/rahlt1 sond]n e9 ,natur/ck i/1 wel*es &re ,natur/cke kont]feit40 ,ev5zo p4 #de ons ,erk5ntnisv]mg50 als e9 spiegel>tiges ,in/rum5t0 wel*es die ,d+e d] ,welt od] die ,natur reflekti]t40 ,cf4 ook ,boll&1 ,het ,w]eldraadsel1 #ahif1 p4 #hc 7,het ,objectivisme en zijne ,e5zijdigheid73 ,9 onze gee/elijke gewa>word+5 reflecte]5 wij de beweg+sv]s*ijnsel5 d] zi*t- en ta/b>e voorw]p504 ,insgelijks ,a4 ,pi]son1 ,e5e ,lev5sbes*\w+1 ,i p4 #fi4 #eg ,uit/ek5d teg5 de picture0- ( image or repres5tation0 -opvatt+ d] wa>nem+1 teg5 real ?+s0 als ar*etypes or orig9als03 ,?ree ,dial41 p4 #bid s4 en cf4 ,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #h3 ,b1 say y1 ?\gh ! ideas !mselves d n exi/ )\t ! m9d1 yet !re may be ?+s l !m1 :]e ( !y are copies or resemblances1 :i* ?+s exi/ )\t ! m9d 9 an un?9k+ sub/ance4 ,i answ]1 an idea c be l no?+ b an idea2 a col\r or figure c be l no?+ b ano!r col\r or figure04444 ,aga91 ,i ask :e!r ^? suppos$ orig9als or ext]nal ?+s1 ( :i* our ideas are ! pictures or repres5tations1 be !mselves p]ceivable or no8 ,if !y are1 !n !y are ideas & we h ga9$ our po9t2 b if y say !y are n1 ,i appeal to anyone :e!r x be s5se to ass]t a col\r is l some?+ :i* is invisible2 h>d or s(t1 l some?+ :i* is intangible2 & s ( ! re/40 #eh ,da ihre ,eig5s*aft5 ni*t 9 me9e ,vor/ellungskraft h9b]w&]n knn501 zegt ,kant1 ,prolegom5a1 #i1 p4 #ei4 ,vgk4 re$s ,leibniz tot ,cl>ke 7,uitg4 ,janet ,i1 p4 #ghf73 ,je ne demeure po9t d'accord des notions vulgaires1 comme si les images des *oses tai5t transportes 7convey$7 p> les organes jusqu' l'me4 ,c> il n'e/ po9t concevable p> quelle ouv]ture ou p> quelle voiture ce transport des images depuis l'organe jusque dans l'me se peut faire0 etc4 #ei ,zo is eig5dom het prius van dief/al1 ev5als de causaliteit het prius d] inductie is1 en wie dus de causaliteit uit inductie1 erv>+01 afleidt1 begaat e5zelfde z9l$igheid als wie zegt3 ,la proprit c'e/ le vol4--,zo is het prius d] selectie mooi pr9cipieel aangewez5 door ,d4 v4 ,embd5 9 zijn ,d>w9isme en ,democratie1 p4 #ig 7veelheid van individu50 enz474 ,dit kan dus zelf nooit door selectie zijn ont/aan6 ,ev5m9 de gee/ uit gewa>word+5 ( erv>+50 7,c>n]i67 enz46 #fj ,de ,duitse k5nisle] zegt voor dit specifiek begrip van produc]50 veelal setz501 /ell54 ,het dageliks lev5 spreekt van krijg501 e5 woord uit de naieve opvatt+ voortgekom51 ma> wa>teg5 voor de re/ ge5 bezwa> be/aat1 als m5 ma> waakt teg5 v]ke]de gevolgtrekk+54 ,kant spreekt ook gewoon van het gegev5e01 hoewel met het gewone gev501 9 de z9 van ov]drag501 niet de m9/e gelijk5is be/aat4 ,ook dat krijg50 is dus niet e5 ov]krijg5 van eld]s1 do* uit zi*zelf te voors*ijn br5g51 bij de gewa>word+ 79 teg5/ell+ tot b4v4 de halluc9atie7 als gevolg d] benvlo$+ door het &]e1 dat geeft04 ,ook het woord wa>nem501 p]cip]e01 7naa/ woord5 als ond]s*eid51 1 c]n]e1 1 1 vid]e1 7 is gebor5 uit de naieve opvatt+1 als _h de wa>nem+ de d+5 met hun wa>nem+seig5s*app5 sle*ts te nem51 op te nem51 zoals ze zijn1 zond] er zelf iets aan te v]&]51 af- ( bij te do51 t]wijl na> het krities1 antidogmaties inzi*t het bewu/zijn de wa>nem+seig5s*app5 niet neemt van1 ma> geeft aan de d+54 ,dat o]dogmatisme v9dt m5 9 gecultive]de /aat t]ug 9 ,hegel's ,phnom5ologie des ,gei/es 7,b]l9 #ahda71 p4 #hf3 ,s i/ nun das ,d+ d] ,wahrnehmung bes*aff52 und das ,bewus/se9 i/ als ,wahrnehm5des be/immt1 ins(]n dies ,d+ se9 ,geg5/& i/2 es hat ihn nur zu nehm51 und si* als re9es ,auffass5 zu v]halt52 0 si* ihm dadur* ergiebt i/ das ,wahre4 ,w5n es selb/ bei diesem ,nehm5 etwas ?te1 wrde es dur* sol*es ,h9zusetz5 od] ,weglass5 die ,wahrheit v]nd]n40 #fa ,zo b4v4 nog typies ,dr4 ,wijna5dts ,franck5 teg5 ,b]keley1 ,inleid+ tot de ,wijsbege]te1 #aije1 p4 #fc3 ,w>e ,b]keley's bew]+ jui/1 dan z\ het ond]s*eid tuss*5 w>e voor/ell+5 en halluc9aties wegvall51 en m5 z\ het re*t miss5 laat/g5oemd5 als onwa> te v]w]p54 ,voor ons bewu/zijn zijn onze gewa>word+5 de we]spiegel+ n4b4 van e5 be/a&e w]kelijkheid buit5 ons1 hoe onvolkom5 6 die we]spiegel+ ook zijn moge40 7#af7--,vgk4 ov] deze we]spiegel+0 bl4 #cd1 opm4 #ad en ,b]keley's eig5 we]legg+ ,p4 ( ,h4 ,k4 sect4 #cc4 ,9 diezelfde gee/ gewaagt ,dr4 ,dr ,m\w1 nog v]wijl5d bij ,h>tmann1 ma> op weg1 dunkt mij1 na> ,kant--,heymans1 van het inzi*t 9 de halluc9atie-natuur1 het droom/(weefsel van het eig5 li*aam01 p4 #aji van ,het absoluut ,idealisme4 #fb ,zo noemde ze re$s ,b]keley1 ,dial4 ,,iii1 p4 #aed4 #fc ,zelf e5 produkt van gee/elike associatie ( syn!se0 7,wundt7 uit de beide niet-pla/iese ond]l+ v]s*ill5de gezi*tsbeeld54 #fd ,dit is het sociale0 elem5t d] objectivatie1 wa>op ,wundt c4s4 en ,riehl de a&a*t ve/ig54 #fe ,het inzi*t1 dat het objectieve imman5t1 niet transc5d5t is1 v]leidt gemakkelik tot e5 soort individuali/iese ov]s*att+ di] imman5tie01 tot de waan nl41 dat het objectieve re$s onmiddellik b9n5 het b]eik van individueel bewu/zijn z\ ligg51 9 plaats van v]/&elike gevolgtrekk+ te behoev51 als ond]/ell+4 ,bij ,b]keley komt dit h]haaldelik voor1 bij ,kant zo kras mogelik1 op e5 plaats 9 de #a;e uitgave van zijn ,k4 d4 r4 ,v41 die hij gelukkig zelf geheel ges*rapt heeft1 p4 #cac ss43 ,nun s9d ab] uss]e ,geg5/nde 7die ,krp]7 bloss ,ers*e9ung51 mi?9 au* ni*ts ,&]s1 als e9e ,art me9] 6 ,vor/ellung51 d]5 ,geg5/nde nur dur* diese ,vor/ellung5 etwas s9d1 von ihn5 abgesond]t ab] ni*ts s9d4 ,also exi/ir5 eb5 s[ol uss]e ,d+e1 als i* ,selb/ exi/ire und zw> beide auf das unmittelb>e ,zeugniss me9es ,selb/bewus/se9s1 nur mit dem ,unt]s*i$e3 dass die ,vor/ellung me9] ,selb/1 als des d5k5d5 ,subjects1 bloss auf d5 inn]n1 die ,vor/ellung5 ab]1 wel*e ausg$ehnte ,wes5 bezei*n51 au* auf d5 uss]n ,s9n bezog5 w]d54 ,i* habe 9 ,absi*t auf die ,wirkli*keit uss]] ,geg5/nde eb5 s w5ig n?ig zu s*liess51 als 9 ,ansehung d] ,wirkli*keit des ,geg5/&es me9es inn]n ,s9nes1 7me9] ,g$ank571 d5n sie s9d beid]seitig ni*ts als ,vor/ellung51 d]5 unmittelb>e ,wahrnehmung 7,bewus/se97 zuglei* e9 g5ugsam] ,beweis ihr] ,wirkli*keit i/40--,v]gelijk re$s het inzi*t van p4 #cah1 ov] de v]h\d+ van wa>nem+ en da>uit af te leid5 objectieve w]kelikheid en de1 zij het ook jui/e1 petitio pr9cipii1 dass ohne ,wahrnehmung selb/ die ,erdi*tung und d] ,traum ni*t mgli* s9d40 ,9 plaats van het t]ugg5om5e br5gt dan de #b;e druk 9 de zgn4 ,wid]legung des ,idealismus01 en de da>bij behor5de noot d] voorr$e1 wanhopige pog+51 om te bewijz501 dass uss]e ,erfahrung eig5tli* unmittelb> sei04 ,kant b$oelt te bewijz51 dat we uss]5 ,s9n01 uss]e ,wahrnehmung0 hebb5 en niet bloss uss]e ,e9bildungskraft04 ,ev5wel3 ,ob diese od] j5e v]me9te ,erfahrung ni*t blosse ,e9bildung sei1 muss na* d5 besond]n ,be/immung5 d]selb5 und dur* ,zusamm5haltung mit d5 ,krit]i5 all] wirkli*5 ,erfahrung1 ausgemittelt w]d540 ,?is is all t ,i cont5d$ =4 #ff ,d+0 ( ,sa*e0 is hi] e5 door ,kant al ev5 ongelukkig gekoz5 woord als3 ,object-an-si*0 ( zelfs transc5d5tales ,object02 wel sluit5 deze woord5 aan bij het gewone naieve spraakgebruik1 dat ook met de w]eld d] d+501 d] object501 b$oelt het van de gee/ onafhankelik g$a*t be/a&e4 ,de inh\d di] begripp5 komt dus vrij wel ov]e51 bij ,kant en bij het naief 7transc5d5taal7 realisme1 ma> heel de omvang1 die ze hi] hebb51 wordt door ,kant1 door de kritiek1 t]e*t buit5geslot54 ,v&a> e5 hopeloze v]w>r+4 ,want bij d+0 en objekt0 /elt nu e5maal i$] zi* de empiriese realiteit0 met ha> pha5om5ale eig5s*app5 voor6--,zo wordt dan ook heel ,kant's k5nisle] voortdur5d v]mat]ialise]d doordat m5 van de ,geg5/nde1 die uns]e ,s9ne rhr50444 /(felike voorw]p5 maakt444 en dan van de z9n5444 z9tuig54 ,voorbeeld t5 onz5t ,a4 ,pi]son1 ,wijsge]ig ,ond]zoek1 #ahhb1 p4 #dh s4 ,die ,geg5/nde rhr5 uns]e ,s9ne'4 ,het is natuurlijk 6 e5 geheel mat]ieele s*ok1 di5 de z9tuig5--,kant s*rijft3 z9n5--ond]v9d51 want hij1 die de z9tuig5 heeft1 weet nog niet1 dat het voorw]p5 zijn lat] zegt ,p4 uitdrukkelik3 /(felijke voorw]p5061 die zijne organ5 op e5ig]lei wijze a&o540 7,ov]g5om51 zond] kritiek1 door ,dr4 ,p4 ,h4 ,ritt] 9 zijn m4i4 mislukte ,heymans-imitatie1 de ,s*ets e5] critis*e 8 ges*i$5is van het ,sub/antiebegrip 9 de nieuw]e wijsbege]te0 p4 #bfe s474 #fg ,als _h ,kant deze neokantiaanse0 misvatt+ voorzi51 zo we]t hij die expressis v]bis af3 ,proleg4 p4 #aci--adj1 vooral3 ,es i/ also ke9 kont9ui]li*] ,=tgang und ,annh]ung zu dies5 ,wiss5s*aft5 und glei*sam e9 ,punkt od] ,l9ie d] ,b]hrung4 ,naturwiss5s*aft wird uns niemals das ,inn]e d] ,d+e1 d4i4 dasj5ige1 0 ni*t ,ers*e9ung i/1 ab] do* zum ob]/5 ,erklrungsgrunde d] ,ers*e9ung5 di55 kann1 entdeck52 ab] sie brau*t dieses au* ni*t zu ihr5 physis*5 ,erklrung52 ja1 w5n ihr au* d]glei*5 &]weitig angebot5 wrde 7z4,b4 ,e9fluss immat]iell] ,wes571 s soll sie es do* auss*lag5 und g> ni*t 9 d5 ,=tgang ihr] ,erklrung5 br+51 sond]n diese j$]zeit nur auf das grnd51 0 als ,geg5/& d] ,s9ne zu ,erfahrung gehr5 und mit uns]n wirkli*5 ,wahrnehmung5 na* ,erfahrungsgesetz5 9 ,zusamm5hang gebra*t w]d5 kann40 ,guld5 woord51 die e5 ,h>tmann c4s4 implicite nog /r5g] af/raff5 t5 deze dan ,lange het 9 ,kant's z9 explicite heeft g$aan4 #fh ,9 de object5 w]eld wordt wa>s*ijnlik deze w]kelikheid gesymbolise]d tot de pha5om5ale benvlo$+ van e5 c5traal z5uw/elsel door de ruimt$+5 rondom1--de buit5w]eld04 #fi ,heymans 7p4 #aii ,e9f473 die ,gesam!it d] mgli*5 s9nli*5 ,wirkung5 unbekannt] ,weltprozesse ins ,bewus/se9 e9es ideal5 ,beoba*t]s04 #gj ,t5 onz5t s*rijft b4v4 de he] ,p4 ,j4 ,grotega/1 ,lev5sle] #aijf1 p4 #gj3 ,het is e5 feit van wa>nem+ dat de ziel met e5 ijl5 subtiel5 b& aan het slap5de li*aam v]bond5 blijft04--,deze spiriti/iese he] praat ook van de aangebor5 6 d5kvorm5 6 ,ruimte en ,tijd01 van uit het /(kle$ ges*eid5 ziel501 die zi* na> e5e ,d5kw]eld0 (tewel de intelligibele sfe]1 het transc5d5te gebi$01 alias e5 ,s*imm5rijk0 begev51 ja van dit kort/ondig lev5 als sle*ts e5e episode van het veel groot]e onbegr5sde transc5d5tale sic lev501 van het droom5de wez51 wa> de categorien buit5 w]k+ zijn ge/eld0 enz4 ,arme ,kant1 die zijn t]m5 aan zulk e5 milieu1 aan zulk e5 zaak moet l551 s9ds e5 du ,prel zijn transc5d5tale ,physik0 en transc5d5tale ,psy*ologie01 ja zelfs zijn transc5d5taal ,d>w9isme0 heeft uitgevond51 met e5 intelligibele d4w4z4 spiriti/iese6 ,welt0 en transc5d5tale0 ,subject54 ,op p4 #gd /aat3 ,voorbeeld5 dat pa>d5 en hond5 spok5 en v]s*ijn+5 zi5 zijn er te ov]06 ,en dan zijn er nog m5s51 die spok5wa>nem+ durv5 loo*556 ,vgk4 opm4 #cb4 #ga ,natuurlik weet ,hegel1 op de nodige af/& zi* h\d5d van ,kant en van k5niskritiek1 uit d] ,natur des ,begriffs0 zu d$uci]5 die ,notw5digkeit1 dass d] ,raum g]ade drei ,dim5sion5 hat01 en gewag5 dus ook nu nog zijn 'tzij ideali/iese1 'tzij mat]iali/iese naprat]s 7,dietzg5 b4v47 van de ,d5knotw5digkeit0 d] meetkunde1 trots ,kant's we]legg+ nu ja1 ma> ook trots heel de metageometrie6 ,vgk4 bij ,natorp1 ,logik1 p4 #df1 die volle ,konsequ5z aus d5 ,prmiss5 ,kants0 en p4 #di de ,kant toeg$i*te ,re/ von ,empirismus04 #gb ,e5 welli*t uit de door buit5l&]s v]ke]d gelez5 v]duits+ 7,no-um5a7 9 het ,frans en ,n$]l&s ov]gegane f\t is de uitspraak noem5a--9 pl4 v4 no-oem5a (1 v]latijn/1 nom5a4 #gc ,zo het5 ,begriffe ohne ,ans*auung le]02 zo zegt p4 #adc1 dat zodanige ,begriffe ganz unmgli* s9d1 no* irg5d e9ige ,b$eutung hab5 knn501 zo krijg5 die re95 ,v]/&esbegriffe0 e9e ,beziehung auf ,objecte1 mi?9 ,b$eutung0 7p4 #adh74 #gd ,t] afwijz+ van e5 veel v]spreid misv]/& zij hi] alle5 nog opgem]kt1 dat de w]kelikheid01 aan het ,an-si* toe te k5n5 7absolute ,position071 vol/rekt ge5 kategorie0 is1 hoeg5aamd niets met de ,realitt0 7 realitas s5satio pha5om5on2 ,realitt i/ im re95 ,v]/&esbegriffe das1 0 e9] ,empf9dung b]haupt correspondi]t2 dasj5ige also1 dess5 ,begriff an si* selb/ e9 ,se9 79 d] ,zeit7 anzeigt07 ( het ,dase90 79 e9] be/immt5 ,zeit07 van zijn ,kategori5tafel0 te mak5 heeft4 #ge ,ond] d+50 v]/a m5 hi] dus vooral niet de ruimted+50--de voorw]p50 d] natuur1 ma> ,kant's afficir5de0 ,d+e an si*01--de van wa>nem+ onafhankelik be/a&e w]kelikh$54--,ook ,kant da*t hi]1 na> ik uit tal van plaats5 z\ kunn5 bewijz5 7vgk4 opm4 #cj71 aan tijdelike1 en wel met eig5 pha5om5aliteit gelijktijdige1 subjectieve1 niet-ruimtelike1 niet-mat]ile w]kelikheid1 dus het ,an-si* wel als van-wa>nem+-onafhankelik1 niet als van-bewu/zijn-onafhankelik1 dus niet 9 de /r5ge z9 van het onvoor/elba> gr5sbegrip1 wa>aan ge5 enkel pra$icaat me] kan word5 toegek5d t5zij door negatieve analogie4 ,dit is de v]kl>+ van het &]s onoplosba> raadsel1 dat ,kant van die b]oemde ,wid]spru*0 van e5 affizi]5des ,d+ an si*0 niets gem]kt heeft4--,zie da>ov] de tek/ p4 #gj ss4 #gf ,m5 s*afte zi* uit ,reclam's ,univ]sal-,biblio!k de h&ige ,kehrba*-ed4 aan4 #gg ,ov] de z9l$ige naief-reali/iese =mul]+ dez] subjectiviteit als volgt3 #a4 ,d] ,ton i/ im ,gehirn4 #b4 ,d] ,ton s*e9t auss]halb des ,gehirnes zu se940 #a4 ,das ,li*t i/ im ,gehirn4 #b4 ,das ,li*t s*e9t auss]halb des ,gehirnes zu se940 enz4 7,re7 zal ik /raks nad] sprek54 ,hoe g]e*tva>digd is het v]zet van ,av5>ius c4s4 teg5 deze als teg5 elke mat]iali/iese ,introjectie06 ,ook teg5 die van ,s*op5hau] 7zie opm4 #ej7 en di5ov]e5kom/ig ,liebmann1 ,anal4 d] ,w41 p4 #ahd3 ,die ,s9nesempf9dung5444 ent/eh5444 er/ im c5tral5 ,n]v5app>at des ,gehirns0 en 7ibid473 d] ,ort des ,empf9d5s 7im ,c5tralorgan704 ,m]kwa>dig1 hoe re$s ,colli]1 ,b]keley's antireali/iese tijdg5oot en gee/v]want1 zi* 9 de ,introduction van zijn ,clavis ,univ]salis we]t teg5 dit misv]/&3 ,:5 ,i affirm t all matt] exi/s dep5d5tly on m9d1 ,i am sure my read] w all[ me to say1 ,i d n mean by ?is t matt] or bodies exi/ 9 bodies10 enz444 ,i mu/ ne$s desire to h ?is rememb]$1 because exp]i5ce has taught me h[ apt p]sons are1 or w be1 to mi/ake me 9 ?is p>ticul>60 ,e5 pr(eties woord6 #gh ,de oorzaak1 dat ,kant de vorm50 di] biezond]e z9n5 ov] 't ho(d heeft gezi51 lijkt mij vooral het feit1 dat de da>op gebase]de syn!tiese oordel5 a priori van zo we9ig wet5s*appelik belang zijn1--en altans 9 ,newton's me*aniese natuurwet5s*ap niet voorkom54 ,ik zie da>9 dus nog e5 gevolg van hetzelfde me*anicisme1 wa>teg5 ,ma* c4s4 9 onze dag5 met r$5 zi* v]zett51 dat door ,pr(4 ,heymans pr9cipieel is we]legd1 en dat ook b4v4 ,coh5's filos(]5 nog geheel ov]he]/4 #gi ,m5 v]w>re niet de zuiv] pha5om5ali/iese locaaltek5-!orie1 te wet51 dat de gee/ e5v\dig de niet-ruimtelike gegev5s als locaaltek5 le]t gebruik51 d4w4z4 op de gegev5s van e5 oorspronkelik ruimte/ell5de z9 zond] transc5d5te ruimte betrekt1 met de koddige reali/iese locaaltek50-wij%eid van ,h>tmann1 die ons uit onruimtelike tek5s0 met v]/& en fantasie de subjectiv5 ,gesammtraum0 laat afleid54441 die nu444 e5 adaequaat ,reprs5tant0 is van de444 onafhankelik van de gee/444 be/a&e ruimte6 ,de transc5d5te kleur50 v]oorzak5 kleurloze kleurtek5s0 9 onze gee/1 die da>uit de psy*iese kleur5 afleidt444 welke nu444 adaequate ,reprs5tant50 zijn van de transc5d5te kleur566 ,zi$a> 9 beeld ,h>tmann's ruimte-k5nisle]1 ,h>tmann's transc5d5taal-7ruimte-7realisme01 b$oeld als ,kant-v]bet]+6--,w>e ,philosophie des ,unbewus/56 ,zie ,h>tm41 ,grundproblem1 p4 #ajf-ajg4 7#bd7 #hj ,natuurlik betek5t dit van te vor50 niet3 vr dat ik ooit ton5 gehoord heb2 uitsluit5d en alle5 bij geleg5heid0 van toon-erv>+1 van erv>+sgegev5s1 kunn5 mij de =mele elem5t5 7dus nooit vr1 wel pas na 't gegev5-zijn van mat]ie07 tot bewu/zijn kom54 ,ik moet ze ab/rah]5 uit 't erv>+sgeheel4--,vgk4 p4 #h ,kant's uitspraak4 ,het v]di5t dus wel aanbevel+1 de t]m van te vor50 7voor a priori7 te v]vang5 door bij voorbaat04 #ha ,zo b4v4 ,eul] 7,t5tam5 ,novae ,!oriae ,musicae1 ,petropolis1 #agci7 en tans o4a4 ,h]ck5ra?1 ,problmes d',e/htique et de ,morale1 p4 #eg ss4--p4 #fa4 #hb ,ook ,leibniz nog b4v43 ,la musique n\s *>me1 quoique sa beaut ne consi/e que dans les conv5ances des nombres etc4 7,pr9cipes de la nature et de la grce74 7#bf7 #hc ,boll&1 ,tweem4 ,ts4 '#ih1 p4 #gb3 ,op ge5e wijze qualiteit afleidba> en begrijpelijk uit de quantiteit40 #hd ,ook teg5ov] ,*>les ,dunan1 ,?orie psy*ologique de l',espace1 ,p>is #ahie1 wi5s be/rijd+ van ,b]keley en de cole anglaise contempora9e ons niet de]t1 wi5s betoog voor de ruimte als objet de p]ception visuelle niet ov]tuigt 7e5 en &] op ev4 eld]s uite5 te zett5 grond57 en wi5s v]zet teg5 ,kant's ruimtele] 7,*ap4 ,,vii7 op misv]/& b]u/1 da> ,kant's1 volg5s ,d4 /rijdige1 deux manires de concevoir l'espace a priori0 7p4 #ach ss47 n blijk51 als m5 niet het a priori devanant l'expri5ce1 s9on *ronologiquem5t1 du mo9s logiquem5t0 ev5wel *ronologiquem5t misvat1 gelijk ,d4 doet3 n\s n\s reprs5t]ions d'abord l'espace1 et ensuite les phnomnes dans et p> l'espace40 #he ,zie ,g4 und ,e4 #ee en ,e9fhrung #bc4 #hf ,ov]e5kom/ig de drierlei beweg+sri*t+3 op-ne]1 re*ts-l9ks1 voorwa>ts-a*t]wa>ts4--,is elke beweg+sgewa>word+ e5 functie van deze #c soortv]s*ill51 dan is ook elke beweg+ e5 functie van deze #c ri*t+51--en de ruimte dri$im5sioneel04 #hg ,de ruimtelikheid d] d+5 is dus e5 v]h\d+ tot1 e5 functie van1 onze beweg+sz93 het produc]5 van beweg+sgewa>word+5 wordt op bepaalde wijze v]h9d]d4 ,van e5 ,hemmungss9n0 is hi] dus ge5 sprake4 ,aldus v]valt m4i4 het door ,dr4 ,dr ,m\w op p4 #bh van zijn ,kritis*e ,/udies0 geopp]d bezwa>4 #hh ,nog na #aijj is 9 ons l& e5 wijsg]ig-b$oeld !ologies proefs*rift v]s*551 wa>9 te lez5 /aat3 ,kant b4v4 betoogt1 dat ruimte en tijd de vorm5 zijn van ons v]/& 81 ma> niet de d+5 w]kelijk eig5 zijn0444 ,kant e*t] me5t1 dat1 wanne] wij na zorgvuldig ond]zoek tot de slotsom zijn gekom51 dat e5 voorw]p e5 met] lang is1 dit 9 w]kelijkheid ze] go$ twee met] z\ kunn5 zijn4 ,door deze ond]/ell+ wordt alle zek]heid wegg5om50 enz4 ,de s*rijv] v]di5t1 weg5s e5 sympa?iek en v]di5/elik w]k1 lat] ges*rev51 dat ik zijn naam hi] onv]meld laat4 #hi ,elke k5nis a priori omtr5t die inh\d d] erv>+ is dus voor de kritiek pr9cipieel onmogelik4 ,m5 g5iete de onbewu/e ironie d] teg5/ell+ 9 het volg5de z9netje van ,s*op5hau]1 ,v1 p4 #eb3 ,dass ,zeit und ,raum ihr] 8 ,=m na* a priori anges*aut w]d51 hat ,kant gelehrt2 dass es ab] au* ihrem ,inhalt na* ges*eh5 kann1 lehrt d] hellseh5de ,somnambulismus40 7cf4 ,riehl1 ,philosophie d] ,geg5w>t1 die ,grundlag5 d] ,erk5ntnis01 p4 #acc74 7#bh7 #ij ,wanne] dus ,kant de aprioriteit van tijd en ruimte ook subjectiviteit noemt1 dan moge wa> zijn1 wat ,liebmann bewe]t 7,z4 ,a4 d4 ,w40 p4 #ih71 dat da>door unzhlige ,missv]/ndnisse se9] ,lehre v]anlas/ word5 s9d01 het is no*tans van ,liebmann zelf e5 misv]/&1 dat da>9 sog> e9 !ilweises ,si*selb/missv]/eh5 liegt40 ,het is wond]lik1 hoe spo$ig m5 g]e$ is1 telk5s als m5 bij ,kant iets v9dt1 /rijdig met eig5 ,kantopvatt+1 te gelov5 dat ,kant misvat is444 door ,kant4 #ia ,cf4 ,proleg4 p4 #afe_/f4 #ib ,cf4 ,b]keley1 ,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #bb3 a d[nright contradiction01 s4 #bc3 a manife/ repugnancy01 en s4 #ij4 #ic ,dit laat/e _h de go$e ,b]keley0 al driekw>t eeuw vroeg] gezegd1 o4a43 sect4 #h1 ,pr4 ( ,h4 ,k4 7,zie bov5 p4 #ce noot #a74 #id ,uit/ek5d al t5 aanzi5 d] objekt5 ,b]keley1 s4 #ah3 ,b ?\gh x 7 possible t solid1 figur$1 moveable sub/ances may exi/ )\t ! m9d1 correspond+ to ! ideas we h ( bodies1 yet h[ is x possible = u to "k ?is8 ,ei!r we mu/ "k x by s5se or by reason04--,er volgt betoog d] onmogelikheid van elk van beide4 ,de #c;e mogelikheid01 ,h>tmann c4s4' onbewu/e0 tov]ij1 heeft ,b]keley voorbijgezi501 ev5als ,kant de door ,tr5del5burg ontdekte ,lcke04 #ie ,h>tmann noemt deze tov]ij3 ,intuition0 van de unbewus/e ,v]nunft0--,krit4 ,grundlegung1 p4 #aaa3 ,erwgt man nun1 dass die ,d+e an si* do* nur realisirte ,intuition5 d] unbewus/5 ,v]nunft s9d1 und dass es eb5falls die unbewus/e ,v]nunft i/1 wel*e 9 unbewus/] intuitiv] ,weise die ,s9nesempf9dung na* ,maassgabe d] 9 ihr gegeb55 ,m]kmale zur rumli*5 ,ans*auung =mirt 7die nun er/ bewus/ wird71 dann liegt d] ,g$anke sehr nahe1 dass die unbewus/e ,v]nunft 9 beid5 ,fll5 si* e9 und d]selb5 ,intuitions=m b$i55 w]de4 ,es wre ni*t abzuseh51 0 sie h9d]n sollte1 die unbewus/e s*pf]is*e ,intuitions=m des ,d+es an si* 9 d] unbewus/5 na*s*aff5d5 ,intuitions=m d] zu bild5d5 ,ans*auung zu wi$]hol51 od] 0 sie h9d]n sollte1 die fr uns]e ,s9nli*keit int5dirte ,=m des ,raumes au* vorweg zur s*pf]is*5 ,intuition zu v]w5d540 #if ,vgk4 b4v4 ,ri*4 ,horn1 ,d] ,causalittsbegriff 9 d] ,philosophie und im ,/rafre*te1 ,i3 ,c1 getiteld3 ,kants transc5d5tal] ,idealismus von ,h>tmann444 wid]legt04 #ig ,we wet5 nu3 sle*ts dogmaties realisme waant deze natuur01 van bewu/zijn afhankelik als zij is1444 de oorzaak van bewu/zijn1 van gewa>word+51 noemt b4v4 de rode appel ( de beweg+ van /(del5 de oorzaak van m'n gewa>word+1 t]wijl mijn gewa>word+ tot die beweg+ /aat niet als gevolg1 ma> als e5 w]kelik geval van e5 one9dige reeks d5kbeeldige1 mogelike gevall54 ,zie voor het v]s*il tuss5 #a en #b vooral b4v4 ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #ahb ss43 subjective ,appreh5sion0 en objective ,ers*e9ung04 #ih ,e5 g$a*te van ons*atb>e wa>de 9 de /rijd teg5 het immat]iali/ies dualisme van ,lotze1 ,?iele1 ,apel c4s41 vr het soortgelijk monisme van ,kant1 ,heymans1 ,eisl] c4s4 ,want is e5maal het dogmaties mat]ie-realisme ov]wonn51 dan gaat de /rijd nog uitsluit5d om de vraag3 is de natuur ,ers*e9ung van het ons bek5de psy*iese1 van gee/elike w]kelikheid1 gelijksoortig aan1 en aan soortgelijke wett5 ond]worp5 als1 het ons bek5de psy*iese lev51 ( nog van iets &]s1 het]oge5s1 wa>van ons dus elke voor/ell+smogelikheid ontzegd is4 #ii ,wie me] plaats5 voor het ,an-si*0 wil hebb5 zoeke op3 p4 #cba3 an si* selb/ d4i4 ohne alle ,beziehung auf die ,s9ne44402 p4 #bcc2 vooral ,proleg4 #ac ,anm4 ,,ii1 al4 #c en #d en #eg4 #ajj ,v]gelijk voor deze ond]s*eid+ wat ,boll& noemt3 e9 ,d+ an si* er/] ,in/anz1 ( te wel das erk5ntni/heoretis* ,transc5d5te0 7voorbeeld3 fr e95 j$5 alle &]n ,i*7 teg5ov] das ,d+ an si* 9 zweit] ,in/anz1 das ,d+ an si* im ontologis*5 ,v]/&e4 ,9 erk5ntni/heoretis*] ,h9si*t giebt es ,d+e an si*'1 9 ontologis*] ,beziehung drf5 wir nur von e9em e9zig5 ,d+ an si* r$51 wobei d5n freili* d] ,begriff ,d+ od] ,sub/anz 9 d5 des ,wes5s1 d] ,ess5z1 ums*lgt40 7,w]eldraadsel1 p4 #ejb74 ,het v]s*il is e*t]1 dat dit ,an si* 9 #b;de in/antie0 voor ,h>tmann-,boll& als ontologies dogma /aat teg5ov] het k5niskrities ,an-si*4 ,voor ,kant is het da>5teg5 e5 zuiv] k5niskritiese hypo!se1 t] oploss+ van het raadsel van e5 bepaald soort syn!tiese oordel5 a priori4 #aja ,dat zal ook wel e5 r$5 mee zijn1 wa>om hij d]gelijke g$eelt5 uit de #b;de druk heeft v]wijd]d2--het tijd-idealisme zag ge5 kans1 ze te lat5 /aan4 ,9 zov]re is dan ook1 lijnre*t 9 teg5/ell+ met ,s*op5hau]'s gangba> oordeel1 de #b;de druk jui/ ideali/ies] dan de #a/e4 #ajb ,e5 z9netje als het volg5de uit de #a;e druk ,k4 d4 r4 ,v4 a*t ik tek55d voor ,kant's oorspronkelike g$a*t5gang3 ,nun behaupte i*3 die eb5 angefhrt5 ,kategori5 s9d ni*ts ,&]s1 als die ,b$+ung5 des ,d5k5s zu e9] mgli*5 ,erfahrung1 s wie ,raum und ,zeit die ,b$+ung5 d] ,ans*auung zu eb5 d]selb5 en?alt540 7p4 #abd74 #ajc ,dit lev]t /ellig e5 ern/ig te beh>tig5 bijdrage tot de psy*ologie van het gezag bij de mee/ krities-aangelegde gee/56 ,t5 onz5t hebb5 o4a4 ,dr4 ,bella> ,spruyt en de he] ,p4 ,bi]5s de ,haan die f\t ov]g5om54 #ajd ,zie ,leitf4 d] phys4 ,psy*ologie1 p4 #bfe4 #aje ,kant zelf noemt nu en dan 7b4v4 ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #beh7 't ,an-si* ,ursa*e d] ,ers*e9ung01 ev5als hij ,ers*e9ung0 soms neemt niet 9 objectieve ma> 9 individuele z91 voor ,vor/ellung0 ( ,wahrnehmung04 #ajf ,heel go$ ,k9kel1 o4 c4 p4 #fd4 #ajg ,k4 d4 r4 ,v4 7p4 #cjd73 ,wir hab5 9 d] transsc5d5tal5 ,ae/hetik unleugb> bewies53 dass ,krp] blosse ,ers*e9ung5 uns]es uss]5 ,s9nes und ni*t ,d+e an si* selb/ s9d4 ,diesem gemss knn5 wir mit ,re*t sag53 dass uns] d5k5des ,subject ni*t krp]li* sei1 das heis/3 dass1 da es als ,geg5/& des inn]5 ,s9nes von uns vorge/ellet wird1 es1 ins(]n als es d5kt1 ke9 ,geg5/& uss]] ,s9ne1 d4i4 ke9e ,ers*e9ung im ,raume se9 knne4 ,dieses w nun s viel sag53 es knn5 uns niemals unt] uss]5 ,ers*e9ung5 d5k5de ,wes51 als sol*e1 vorkomm51 od]1 wir knn5 ihre ,g$ank51 ihr ,bewus/se91 ihre ,begi]d5 etc4 ni*t uss]li* ans*au52 d5n dieses gehrt alles vor d5 inn]n ,s9n40 #ajh ,als m5 hem de mat]iali/0 namelijk vraagt ( hij het mogelijk h\dt dat 9 ditzelfde v]trek op ditzelfde oog5blik e5 one9dige v]s*eid5heid van hoog en laag georganise]de wez5s1 engel51 demon51 gee/5 ( hoe m5 ze noem5 wil1 v]toeft1 dan zal hij dit bij voorbaat t5 /ellig/e ontk5n5 en al die ideen toes*rijv5 aan my/iek]ij1 bijgelo( en bak]praatjes40 ,v]mo$elik zal de mat]iali/0 te krities zijn voor zo krities e5 ontk5n+1 want hij is zi* alli*t niet bewu/ van voldo5de grond voor zek]heid a priori hi]omtr5t1 te dank5 aan de ma*!bb5de k5niskritiek4 ,lat5 wij ons hi] v]mei5 9 ,leibniz' ironies antwoord aan ,cl>ke 7die 9 e5 brief gelijksoortig v]mo$5 geopp]d _h voor het ond+ d] l$ige ruimte03 ,dieu e/ c]ta9em5t prs5t dans t\t l'espace vide2 et peut-tre qu'il y a aussi dans cet espace plusieurs autres sub/ances1 qui ne sont pas matrielles1 et qui p> consqu5t ne peuv5t tre tangibles1 ni ap]ues p> aucun de nos s5s4073 ,au re/e1 si l'espace vide de corps 7qu'on s'imag9e7 n'e/ pas vide t\t fait1 de quoi e/-il donc ple98 ,y a-t-il peut-tre des esprits t5dus ou des sub/ances immatrielles1 capables de s't5dre et de se ress]r]1 qui s'y promn5t et qui se pntr5t sans s'incommod]1 comme les ombres de deux corps se pntr5t sur la surface d'une muraille80 etc444 ,n'e/-ce pas r5v]s] les notions des *oses1 donn] ,dieu des p>ties1 donn] de l't5due aux esprits8 ,le seul pr9cipe du beso9 de la raison suffisante fait disp>atre t\s ces spectres d'imag9ation4 ,les hommes se font aism5t des fictions1 faute de bi5 employ] ce gr& pr9cipe40 7,uitg4 ,janet1 ,i p4 #ggh74 ,het is e5 hoog intellectueel g5ot1 uit de lectuur van ,leibniz te beseff51 ov] welke v]leg5h$5 en afdwal+5 van deze zijn g5iale voorgang] ,kant ons he5 heeft geholp51 en hi] de voorb]eid+ van problem5 en t]m5 van ,kant gade te slaan4 #aji ,cf4 ,alfr$ ,b9et1 ,l',ame et le ,corps1 p4 #aeg3 ,a ce raisonnem5t ?orique on p\rrait dj object] qu'en fait1 dans notre vie vcue1 n\s ne cessons pas de localis] dans l'espace1 quoiqu'un peu vaguem5t1 notre p5se1 notre moi1 notre ensemble intellectuel4 ,en ce mom5t je me considre moi-mme et je me pr5ds comme exemple4 ,j'cris ces lignes dans mon cab9et de travail1 et il n'y a pas de raisonnem5t mtaphysique qui puisse me faire ab&onn] cette conviction intime que mon t\t intellectuel e/ dans cette *ambre1 du deuxime tage de ma maison de ,meudon4 ,je suis ici et non ailleurs4 ,mon corps e/ ici1 et mon me1 si j'en ai une1 e/ ici4 ,je suis o e/ mon corps1 je crois mme que je suis dans mon corps40 ,int]essante belijd5is van e5 gelo(1 dat niet g$a*t1 van e5 g$a*te1 die niet gelo(d kan word56 #aaj ,de he] v4 ,e$5 zij hi] h]9n]d aan zijn eig5 ,/udies0 ,,iii1 ,r$ekun/ige ,grondslag van ,v]/&h\d+1 #abe1 wa> hij zijn my/iek1 onv]&]lik1 absoluut0 7absolut] dan de tijd zelve07 ,ik0 ev5e5s onruimtelik maakt4 #aaa ,duidelik vooral ,prol4 #cb3 ,ers*e9ung d4i4 die ,art wie uns]e ,s9ne von diesem unbekannt5 ,etwas afficirt w]d501 spec4 p4 #fd3 ,ers*e9ung5 d]5 ,mgli*keit auf dem ,v]hltnisse gewiss] an si* unbekannt] ,d+e zu etwas ,&]em nmli* uns]] ,s9nli*keit b]uht40 #aab ,t5zij gij met voor/ell+0 w]kelik niets dan individuele voor/ell+ b$oelt1 d5kbeeld0 dus4 ,dan hebt ge 9 zov] gelijk3 onze d5kbeeld5 7voor/ell+507 omtr5t de 7imman5te7 objekt5 moet5 zi* na> die objekt5 zelf ri*t5444 will5 zij jui/ zijn4 #aac ,tans wa>s*ijnlik 9 e5 afzond]like re*tsv]h&el+ 7zie voorr$e74 #aad ,cf4 ,russ4 ,prawda wa>heid re*t2 ri*tig01 re*t hab502 jui/ ju/e4 #aae ,v]gelijk t5 deze de onv]bet]like wijze1 wa>op de ,neokantiaan ,bruno ,bau*1 ,e?ik1 p4 #bec s4 7,die ,philosophie im ,beg9n des zwanzig/5 ,jahrhund]ts7 wa>heid en z$elikheid 7behoorlikheid7 v]haspelt1 om te bewijz51 dat de loo*5+ van het behor5 soortgelijke zelfwe]sprek+ z\ bevatt5 als de wa>heidsontk5n+4 ,zijn s(isme b]u/ op de dubbelz9nigheid van v]antwortli* bew]t501 dageg5 ,/ellung nehm501 gebruikt gelijkelik voor ontk5n+ van jui/heid1 en voor ontzegg+ van z$elike wa>de4--,hi] wordt z[el de logica v]e?ise]d1 als de e?ica v]logise]d4 #aaf ,het is alle5 aan e5 krities g5ie als ,h4 ,cornelius gegev51 beide tegelijk aan te nem51 het n op grond van het &]1 9 n zelfde z9netje1 zie opm4 #bi4 ,uitnem5d ,kuno ,fis*]1 ,kritik d] ,kantis*5 ,philosophie1 p4 #bff3 ,da die ,ers*e9ung5 aus d5 ,e9drck5 od] ,empf9dung5 d] s9nli*5 ,v]nunft als ihrem ,/(fe h]vorgeh51 s knn5 diese unmgli* aus j55 erklrt w]d51 d5n uns] ,philosoph w> ni*t d] ,ansi*t1 dass die ,erde auf dem gross5 ,elephant5 ruht und d] grosse ,elephant auf d] ,erde40 ,9 dezelfde z9 p4 #agi3 ,da sie die ,empf9dung5 d5 ,/(f all] ,ers*e9ung5 ausma*51 s knn5 wir sie ni*t aus d5 letzt]5 h]leit51 ohne 9 d5 fehl]haft5 ,zirkel zu g]a!n1 er/ die ,ers*e9ung5 aus d5 ,e9drck5 und dann diese aus j55 ent/eh5 zu lass52 sie knn5 ni*t aus d] ,s9n5welt entspr+51 da vielmehr die ,s9n5welt aus ihn5 entspr+t40 7#cg7 #aag ,de enige z91 wa>9 ,b]keley die ond]/ell+ voor zijn rek5+ z\ hebb5 g5om51 aangezi5 hij ev5m9 de transc5d5te1 niet-z9nelike1 oorzaak onz] gewa>word+5 loo*5t als het be/aan van &]e a4z4 onwa>neemb>e subject54 #aah ,ze] opm]kelik is de plaats wa>1 en de li*t te bevro$5 r$5 wa>om1 ,b]keley zelf zi* uitdrukkelik v]zet teg5 p]ceivable0 i4p4v4 actually p]ceiv$03 ,dial4 ,,iii1 p4 #cbi3 ,da> laat hij ,hylas opp]53 ,yes1 ,philon\s1 ,i grant ! exi/5ce ( a s5sible ?+ consi/s 9 be+ p]ceivable1 b n 9 be+ actually p]ceiv$04 ,nu voelt ,ph4 7,b]keley71 dat dit p]ceivable0 reali/ies g$a*t kan zijn1 imm]s kan betek553 wat e5 wa>nem+s9h\d kan gev51 ev5ze] als1 ideali/ies1 wat e5 wa>nem+s9h\d kan word54 ,hij wil nu1 natuurlik1 alle5 dit laat/e do5 geld5 en antwoordt dus3 ,& :at is p]ceivable b an idea8 ,& c an idea exi/ )\t be+ actually p]ceiv$804 #aai ,de loo*5+ van de r]um natura01 van de object5 w]eld als zodanig1 noemt ,b]keley zelfs sceptical cant0 en hij zelf def9ie]t nauwkeurig 't v]s*il tuss5 natuurd+51 real ?+s01 en *im]as or ideas ( our own fram+01 ,pr4 ( ,h4 ,k4 sectt4 #bg1 #cj en #cc4 #abj ,b4 is dus nog ruimte-empiri/4 ,het v]s*il en de ov]e5kom/ wordt door ,kant zelf duidelik ge=mule]d3 ,proleg4 p4 #afe3 ,raum und ,zeit1 samt allem1 0 sie 9 si* en?alt51 s9d ni*t die ,d+e od] d]5 ,eig5s*aft5 an si* selb/1 sond]n gehr5 bloss zu ,ers*e9ung5 d]selb52 bis dah9 b9 i* mit j55 ,ideali/5 auf e9em ,bek5ntnisse4 ,alle9 diese1 und unt] ihn5 vornmli* ,b]keley sah5 d5 ,raum fr e9e blosse empiris*e ,vor/ellung an1 die eb5so1 wie die ,ers*e9ung5 9 ihm1 uns nur v]mittel/ d] ,erfahrung od] ,wahrnehmung1 zusamt all5 se95 ,be/immung5 bekannt wrde2 i* dageg5 zeige zu]/3 dass d] ,raum 7und eb5so die ,zeit1 auf wel*e ,b]keley ni*t a*t hatte7 samt all5 se95 ,be/immung5 a priori von uns erkannt w]d5 knne1 weil er s[ohl1 als die ,zeit uns vor all] ,wahrnehmung od] ,erfahrung1 als re9e ,=m uns]] ,s9nli*keit beiwohnt1 und alle ,ans*auung d]selb51 mi?9 au* alle ,ers*e9ung5 mgli* ma*t40 #aba ,t]e*t ,kuno ,fis*]1 ,kritik d] ,kantis*5 ,philosophie1 7,philos4 ,s*rift5 ,,ii1 p4 #ahe7 aldus3 ,es heis/ die ,fundam5te d] kritis*5 ,philosophie ers*tt]n1 sobald die ,an]k5nung d] ,d+e an si* und ihre ,unt]s*eidung von d5 ,ers*e9ung5 entw$] v]ne9t wird od] auf unri*tige ,art /attf9det40 en 9 aansluit+ bij ,s*op5hau]1 p4 #bdc3 es heis/ die gesammte kantis*e ,lehre v]ne95 od] von ,grund aus v]k5n51 w5n das ,d+ an si* b]haupt abgeleugnet od] demselb5 die ,realitt1 d4h4 d] ,*>akt] des ,ursei5d5 abgespro*5 wird40 ,vgl4 ook p4 #beh ald4 #abb ,deze beide zuiv] k5ni/heoretiese ges*rift5 zijn voor ,h>tmann massgeb5d3 al zijn v]d] w]k ru/ er op en v]wij/ er na>1 zond] ooit diep] inzi*t 9 ,kant en het kritiese probleem te b]eik51 speciaal niet 9 het speciale ,kants ,erk5ntni/heorie und ,metaphysik 9 d5 vi] ,p]iod5 ihr] ,entwickelung01 #ahid4--;,enkele z9n5 mog5 ,h>tmann's v]h\d+ tot ,kant 9 dit w]k k5s*ets53 ,man sieht1 dass das ,problem1 mit dem ,kant si* bes*ftigt1 von dem ,unt]s*i$e d] analytis*5 und syn!tis*5 ,urteile ganz unabhngig i/1 dass er es mit ,unre*t auf die letzt]5 bes*rnkt und dur5 die ,zugrundelegung dieses ,geg5satzes nur v]wirrt und ge/rt hat40 7p4 #hg72 d] ganze ,bod51 auf dem die ,kants*e ,transc5d5talphilosophie runt1 i/ de%alb fr uns]e ,zeit g> ni*t mehr vorh&540 7p4 #ib72 ,die ganze ,aufgabe und ,arbeit d] ,kants*5 ,v]nunftkritik hat dah] fr uns g> ke95 ,s9n mehr40 7p4 #ic76--,kant's vi]te ,p]iode0 7#aghi-agij7 e*t]1 zijn ,kritik d] ,urteilskraft0 v9dt biezond]e g5ade 9 ,h>tmann's og53 ,kant ahnt selb] ni*t1 wie weit er dur* die g5ial5 ,konzeption5 se9] viert5 ,p]iode b] d5 =mal5 ,idealismus d] zweit5 und dritt5 h9ausges*ritt5 i/40 7p4 #bef74 #abc ,zelfs ,b]keley heeft dit re$s1 zij 't ook niet kla> doorda*t1 gevond5 en aang$uid3 ,:]ev] bodies are said to h no exi/5ce )\t ! m9d1 ,i w\ld n be und]/ood to mean ?is or t p>ticul> m9d b all m9ds :atsoev]40 7,hi] doemt re$s ,kant's ,bewus/se9 b]haupt0 op474 ,x does n !re=e foll[ f ! =ego+ pr9ciples t bodies are annihilat$ & creat$ e mom5t or exi/ n at all dur+ ! int]val ( our p]ception ( !m40 7,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #dh74 #abd ,deze ne objectieve 7co5o-subjectieve7 ruimte is dus vol/rekt niet e5 di] vele wond]501 die e5 h>monia prae/abilita0 t] v]kl>+0 behoev54 ,hi] als eld]s is zulk e5 h>monia prae/abilita sle*ts e5 dogmaties antwoord op sle*ts dogmatiese probleem/ell+4 ,m5 make zi* de zaak niet moeilik] dan zij is4 ,de ne objectieve ruimte /aat tot de vele individuele ruimtelike gewa>word+5 en ruimtevoor/ell+5 en -begripp5 precies zo als n bepaald objekt1 b4v4 e5 knikk] met z'n ne kleur en z'n ne bolvorm1 tot de vele individuele knikk]gewa>word+5 en -voor/ell+5 ( -begripp54--,voor elk dogmaties realisme nl4 als transc5d5te oorzaak tot gevolg1 voor de kritiek met ha> objectimman5tie als 't zij s*ema voor1 't zij sy/eem van1 univ]seel mogelike gewa>word+s9h\d5 tot w]kelike gewa>word+ van 'n individueel subjekt1 als ab/rakt geheel van mogelikh$5 tot concrete g$eeltelike v]wez5lik+4 #abe ,mijn plan 01 ook die van ,re en ,adickes explicite te we]legg54 ,het komt mij a*t]af e*t] voldo5de voor1 het implicite te hebb5 g$aan4--,belang/ell5de lez]s mog5 zelf de proef op de som nem51 b4v4 met ,re's ,philosophie0 ( het v]di5/elike1 s*oon ze] infra-kantiaanse boekje van ,adickes3 ,kant contra ,haeckel1 ( zij deze en d]gelijke reali/iese bezw>5 tans te bov5 zijn4 ,zo niet1 dan z\ ik to* mijn doel bij hun wa>s*ijnlik nooit v]mog5 te b]eik54 ,zie v]d] opm4 #ci4 #abf ,k4 ,g4 ,,viii1 ,kritik d] transc5d5tal5 ,ae/hetik1 pp4 #aah-ach4 #abg ,aldus b4v4 ,mr4 ,j4 ,a4 ,levy1 ,het ,indet]m9isme1 p4 #bag1 ,dr4 ,wijna5dts ,franck51 ,inleid+ t4 d4 ,wijsbeg41 p4 #gh 7vgk4 p4 #ec3 de aans*\w+svorm5 wa>9 ons d5k5 zi* beweegt07 en de he] ,p4 ,h4 ,hug5holtz jr41 ,e?is* ,pan!sme1 p4 #ahj4 ,9 ,re*t] en ,wet01 p4 #cdb1 luidt het1 aanga&e ,kant1 zelfs3 de d5kwett5 tijd en ruimte06 #abh ,nog duidelik] is dit bij de tijd4 ,onze k5bron van de tijd is niet ab/ractie uit vel]lei tijdelike erv>+--imm]s om tijdeliks te kunn5 belev51 erv>51 om gelijktijdigheid0 van tijdelike ope5volg+ te ond]s*eid51 om van gelijk blijv5 ( v]&]5 te kunn5 m]k5 en gewag51 moet5 we re$s de tijdz9 ond]/ell51--al krijg5 we het begrip tijd0 door d5k5d ab/rah]5 uit het 9 tijd 7al ( niet gelijktijdig enz47 gegev5e1 i4e4 uit getemporalise]de erv>+4 ,kant zelf zegt het we] zo exact mogelik1 hoe 't met dit ab/rah]5 uit de erv>+0 /aat3 p4 #ahf1 ,k4 d4 r4 ,v43 ,es gehet ab] hiemit s1 wie mit &]5 re95 ,vor/ellung5 a priori1 7z4,b4 ,raum und ,zeit71 die wir d>um alle9 aus d] ,erfahrung als kl>e ,begriffe h]auszieh5 knn51 weil wir sie 9 die ,erfahrung gelegt hatt51 und diese dah] dur5 j5e all]]/ zu ,/&e bra*t540 7,vgk4 ook het ,kant-citaat van p4 #h74 ,zo kan1 om e5 voorbeeld te gev51 het tijd-empirisme van de edele ,franse pe9z] ,guyau 7wi5s w]k51 s*oon onto]eik5d 9 e?icis als 9 metaphysicis1 /ral5 van wij%eid en s*oonheid71 9 zijn ,la ,g5se de l',ide de ,temps0 #aijb1 de tijd sle*ts afleid5 uit gegev5s1 wi] prius 444 de tijd is3 ,selon n\s1 le temps n'e/ qu'une des =mes de l'volution2 au lieu de la produire1 il en 6 sort4 ,le temps1 en effet1 e/ une consqu5ce du passage 6 de l'homogne a l'htrogne0444 7p4 #aai74 ,ev5ze] onjui/ is dan de aanvull5de /ell+ van p4 #abj3 la v>it eng5dre la dure03 ,ook het onv]&]like1 d5kba> en voor/elba>1 heeft zijn nauwkeurig te bepal5 duur4--,en ef=t0 z[el als int5tion01 dsirs0 en s\v5irs0 voorond]/ell5 de tijd 9 plaats van omgeke]d4 7#dj7 #abi ,dit laat/e 0 re$s de le] van de jonge ,b]keley 9 zijn ,essay t[>ds a new ,!ory ( ,vision1 zuiv]d] nog van alle ruimte-realisme g]e9igd 9 zijn ,pr9ciples ( ,h4 ,k4 b4v4 sect4 #dd 7p4 #agg73 ,! ideas ( sight & t\* make two species entirely di/9ct & het]og5e\s4 ,! =m] are m>ks & progno/ics ( ! latt]04444 ,s t 9 /rict tru? ! ideas ( sight1 :5 we appreh5d by !m di/ance & ?+s plac$ at a di/ance1 d n sugge/ or m>k out to u ?+s actually exi/+ at a di/ance1 b only admoni% u :at ideas ( t\* w be impr9t$ 9 our m9ds at su* & su* di/ances ( "t1 & 9 consequ5ce ( su* & su* actions04 ,teg5woordig e*t] is voor de psy*ologie de secundaire betek5is ook van de ta/z9 t4a4v4 de ruimte wel e5 uitgemaakte zaak4 #acj ,9 ,br5tano's ,psy*ologie vom empiris*5 ,/&punkt1 ,i1 #ahgd1 v9d5 we diezelfde ,raumhnli*keit01 zo wa> p4 #abh gewaagt van de ,naturwiss5s*aft0 als zij1 die die ,aufe9&]folge d] physis*5 ,phnom5e normal] und re9]444 ,s5sation5 auf ,grund d] ,annahme d] ,e9wirkung e9] raumhnli* 9 drei ,dim5sion5 ausgebreitet5 und zeithnli* 6 9 e9] ,ri*tung v]lauf5d5 ,welt auf uns]e ,s9nesorgane zu erklr5 su*e04 ,en ,ueb]weg 7,sy/em d] ,logik7 hat444 ,unre*t1 w5n er die ,welt d] uss]5 ,ursa*5 />t raumhnli* g]adezu rumli*1 /att zeithnli* g]adezu zeitli* si* er/reck5d d5kt406 #a4 heeft de natuurwet5s*ap met ge5 metaphysiese ,annahme0 te mak54 #b4 is ha> w]eld jui/ de ruimtelike6 ,v]gelijk nog ,wahle1 o4 c4 p4 #gj4 ,elk soort gelijkheid ( gelijk5is is re$s afdo5de we]legd door ,b]keley1 ,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #h1 bov5 gecite]d op p4 #ce 7an idea c be l no?+ b an idea074 #aca ,voor deze fanta/iese ,irr?um0 van ,kant geeft ,h>tmann dan de niet m9d] fanta/iese psy*ophysiologiese v]kl>+01 die ik m'n lez]s niet wil on?\d53 ,kant 0 e5 visueel0 type1 ,er /ellt si* die mat]ielle ,welt 9 ihr] subjectiv5 ,ers*e9ung 8 haupts*li* v]mittel/ des ,gesi*tss9nes vor2 indem er nun die ,geg5/nde aus dem ,gesi*tsfelde h9auswirft1 bleibt ihm die ,ans*auung 8 des le]5 ,gesi*tsfeldes brig4 ,diese ,ans*auung i/ ab] e9e positive ,empf9dung2 d5n bekanntli* i/ selb/ das ,s*w>z e9e positive ,empf9dung des ,sehn]v5 61 um wie viel mehr das gewhnli* zu e9em matt5 ,grau od] au* zu e9em gelbro? od] blau angehau*t5 ,grau subjectiv erhellte le]e ,gesi*tsfeld d] ,phantasie40 enz444 ,dieses ,e9dr+5 d] ,empf9dung wird ab] von d] ,seele s(ort auf die fe/gehalt5e ,ortsvor/ellung des inn]n ,sehorgans 6 bezog5 und s /ellt si* das eb5 mhsam v]ni*tete ,gesi*tsfeld als s*e9b> von dem rtli*5 6 ,i* aus/rahl5d wi$] h]4 ,diese ,selb/beoba*tung s*e9t mir die ,grundlage des ,kantis*5 ,irr?ums4 ,um ab] d5 ,raum ganz wegzud5k5 hat man nur n?ig1 glei*zeitig das sphris*e ,phantasiegesi*tsfeld und das rtli* gefas/e ,sehorgan wegzud5k50444 #acb ,vgk4 ,k4 d4 r4 ,v4 blz4 #fd en #fe4 #acc ,logis*e ,unt]su*ung51 ,d#a4 ,i4 ,ge5 wond] dat e5 gee/ die uit beweg+ de ruimte en zelfs de tijd te voors*ijn wil hal5 ook nog ev5--de gee/ zelf tot produkt van beweg+ maakt4--,il n'y a que le premi] pas qui cote4 #acd ,hoe s*]p jui/ ,kant ond]s*eid5 heeft tuss5 de subjektieve0 wet5s*app51 die ha> objekt51 ha> mat]iaal uit het ,subjekt1 uit de d5k5de en aans*\w5de gee/ zelf d$uc]5 7het t]re9 d] relations ( ideas071 als de zuiv]e wiskunde en de logica en]zijds en de objektieve0 7erv>+s7wet5s*app5 als jui/ de natuurkunde0 7matt] ( fact07 &]zijds1 weet elk +ewijde4 ,int]essant1 vooral teg5ov] het v]wijt van subjektief idealisme0 ( erv>+v]a*t5d rationalisme0 en teg5ov] de misvatt+ van ,kant's natuur-imman5tie 9 't algeme51 is b4v4 e5 plaats als ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #cid1 wa> ,kant van de natuurd+5 zegt3 ,dageg5 gibt es 9 d] ,naturkunde e9e ,un5dli*keit von ,v]mu?ung51 9 ,ansehung d]5 niemals ,gewis%eit erw>tet w]d5 kann1 weil die ,natur]s*e9ung5 ,geg5/nde s9d1 die uns unabhngig von uns]5 ,begriff5 gegeb5 w]d51 zu d55 also d] ,s*lssel ni*t 9 uns und uns]em re95 ,d5k51 sond]n auss] uns liegt und eb5 d>um 9 viel5 ,fll5 ni*t aufgefund51 mi?9 ke9 si*]] ,aufs*luss erw>tet w]d5 kann40 #ace ,s*op5hau] wijkt van ,kant's jui/ inzi*t af 9 de teg5ov]ge/elde s5suali/iese z91 door de ,ans*auung0 intellectual te noem5 en te b$oel51 dat het intellekt aans*\w+0 v]mag te gev52 zie zijn ,kritik d] ,kantis*5 ,philosophie1 ,i pp4 #eeh-efh en mijn we]legg+1 opm4 #ah4 #acf ,! ,!ory ( ,vision ,v9dicat$ & ,expla9$0 7#agcc7 sect4 #db4 #acg ,e5 onz] ,boll&-discipel5 toont zijn begrip van ,kant's vorm0 aldus3 ,nu moet dus het algeme5e erv>+smat]iaal 7wat ,kant de vorm' da>van 8 noemt p4 #cb7 b$oeld is ed4 ,ros4 word5 ges*ift en moet er word5 ond]zo*t1 wat er beantwoordt aan de beide voorond]/ell+5 6 aanga&e het objectieve en het subjectieve 9 die erv>+4 ,het subjectieve gaat bij ,kant geheel weg0 etc46--,_h niet ,hegel 9 #db1 ,kl4 ,logik1 gewaagd van ,kant's3 ,=m5 7das ,allgeme9e7 des ,ans*au5s08 ,dezelfde s*rijv] legt e5 bladzij vroeg] ,kant's 7transc5d5taal7 idealisme0 gepa>d met empiris* realisme0 aldus uit1 dat het nad5k5 no* mag besluit51 dat de d+5 alle5 gee/essp9newebb5 zijn1 no* dat zij zoo ma> voor zi*1 onafhankelijk van het bewu/zijn be/aan1 ma> beide moet aannem5 sic6 als ke]zijd5 van dezelfde intellectueele aans*\w+406 ,zijn de d+50 hi] de voorw]p5 all] wa>nem+0 7wa>van het v]b& en de s*rijv] zelf spreekt7 dan weet nu mijn a&a*tige lez]1 dat m5 na> ,kant's le] 9 pl4 v4 beide moet0 jui/ ge5 van beide mag aannem51 n* dat zij gee/essp9newebb5 zijn1 n* dat zij onafhankelik van het bewu/zijn be/aan4 ,zijn het1 bij geval1 de transc5d5te d+51 ook dan zijn ze na> ,kant niet gee/essp9newebb51 ma> be/aan wel onafhankelik van het bewu/zijn4 ,zo illu/re]t deze exegeet de woord51 die hij t]e*t op de gecite]de laat volg53 ,het is m9d] makkelijk1 ,kant te begrijp5 dan te banalise]560 #ach ,t]e*t m]kt ,w4 ,k9kel op 7,beitrge zur ,erk5ntniskritik1 p4 #ai73 ,es wre viellei*t vorsi*tig] gewes5 und htte auf alle ,flle viel5 ,missv]/ndniss5 und ,/reitigkeit5 vorgebeugt1 w5n ,kant b]haupt /att von d5 re95 ,ans*auung5 des ,raumes und d] ,zeit' nur von d5 re95 ,ans*auungs=m5 des ,raumes und d] ,zeit' gespro*5 htte40 #aci ,voor de niet-onv]makelike teg5/ell+ v]gelijke m5 de ,ae/hetik0 van ,hegel1 met zijn gee/ige s9nli*e ,uns9nli*keit0 en uns9nli*e ,s9nli*keit0 en wat dies me] zij4 #adj ,onze exegeet d] ,groote ,d5k]s01 ,dr4 ,a4 ,h4 de ,h>tog1 s*rijft1 ,kant0 p4 #ac3 ,het begrip koe b4v4 komt met het begrip pa>d 9 zoov]re ov]e51 dat beide zoogdi]5 zijn0 4446 ,begripp51 zo v]volgt het betoog1 kom5 ond]l+ deels ov]e51 deels v]s*ill5 ze4 ,tijd en ruimte v]s*ill5 sle*ts0 444 zijn dus ge5 begripp56 ,zi$a> hoe ,dr4 de ,h>tog ,kant 444 v]taalt4 ,traduttore--traditore4--,m5 bewij/ zulk e5 ,kant-voor/ell+ miss*i5 nog te veel e] door de t]e*twijz5de opm]k+3 ,ev5als pa>d en koe beide zoogdi]5 zijn1 precies zo zijn voor ,kant tijd en ruimte beide ,ans*auungs=m501--en ev5als de begripp5 pa>d en koe species zijn van het begrip zoogdi]1 precies zo zijn voor ,kant de begripp5 tijd en ruimte gesubsume]d ond] het g5us-begrip ,ans*auungs=m4--,t]loops3 jui/ ,kant heeft de v]haspel+ van het subject e5s oordeels en het subject-begrip1 wa>uit alle ontologisme leeft1 z[el de vr-,kantiaanse w]eldwij%eid als het ,hegelisme1 pr9cipieel v]nietigd3 be/aan is e5 eig5s*ap niet van het subjectbegrip1 ma> van het subject0 444 deze ne z9 /oot niet alle5 elk ontologies bewijs0 omv]1 ma> tev5s elke speculatieve rationele0 metaphysica4 ,h]b>t vond hi] na> m5 weet ,kant's ho(dv]di5/e6 #ada ,d] ,raum i/ ke9 diskursiv] od]1 wie man sagt1 allgeme9] ,begriff von ,v]hltniss5 d] ,d+e b]haupt1 sond]n e9e re9e ,ans*auung4 ,d5n er/li* kann man si* nur e95 e9ig5 ,raum vor/ell51 und w5n man von viel5 ,rum5 r$et1 s v]/ehet man d>unt] nur ,!ile e9es und desselb5 alle9ig5 ,raumes40 #adb ,9 teg5/ell+ ook met de door ,h>tmann's s*]pz9nigheid hi] v]geefs teg5 ,kant's g5ialiteit aangevo]de alomvatt5de begripp53 ,univ]sum od] ,weltall1 das ,absolute1 p4 #abh ,kr4 ,glg4 en de noot alda>6 't ,v]s*il is ma> dat i$]s bewu/zijn ,kant's opm]k+ bij enige bez9n+ als jui/ moet erk5n51 de door ,h>tmann da> teg5ov] ge/elde bew]+ als e5 absurditeit4 ,imm]s1 elk ruimt$+ heeft z'n plaats 91 voorond]/elt1 de hele ne one9dige ruimte1 ma> voorond]/elt 9 ge5 enkel opzi*t het be/a&e ,univ]sum6 #adc ,diese ,!ile knn5 au* ni*t vor dem e9ig5 allbefass5d5 ,raume glei*sam als dess5 ,be/&!ile1 7d>aus se9e ,zusamm5setzung mgli* sei71 vorh]geh51 sond]n nur 9 ihm g$a*t w]d54 ,er i/ wes5tli* e9ig1 das ,manni*faltige 9 ihm1 mi?9 au* d] allgeme9e ,begriff von ,rum5 b]haupt b]uht l$igli* auf ,e9s*rnkung540 #add ,hi]aus folgt1 dass 9 ,ansehung se9] e9e ,ans*auung a priori1 7die ni*t empiris* i/71 all5 ,begriff5 von d5selb5 lees3 demselb5 zum ,grunde liege4 ,s w]d5 au* alle geometris*5 ,grundstze1 z4,b4 dass 9 e9em ,triangel zwei ,seit5 zusamm5 grss] sei5 als die dritte1 niemals aus allgeme95 ,begriff5 von ,l9ie und ,triangel1 sond]n aus d] ,ans*auung und zw> a priori mit apodiktis*] ,gewis%eit abgeleitet40 #ade ,d] ,raum wird als e9e un5dli*e ,grsse gegeb5 vorge/ellt4 ,e9 allgeme9] ,begriff vom ,raum 7d] s[ohl e9em ,fusse1 als e9] ,elle geme9 i/7 kann 9 ,ansehung d] ,grsse ni*ts be/imm540 7#a;e dr474 ,nun muss man zw> e95 j$5 ,begriff als e9e ,vor/ellung d5k51 die 9 e9] un5dli*5 ,m5ge von v]s*i$55 mgli*5 ,vor/ellung5 7als ihr geme9s*aftli*es ,m]kmal7 en?alt5 i/1 mi?9 diese unt] si* en?lt2 ab] ke9 ,begriff1 als e9 sol*]1 kann s g$a*t w]d51 als ob er e9e un5dli*e ,m5ge von ,vor/ellung5 9 si* en?ielte4 ,glei*wohl wird d] ,raum s g$a*t 7d5n alle ,!ile des ,raums ins ,un5dli*e s9d zuglei*74 ,also i/ die ursprngli*e ,vor/ellung vom ,raume ,ans*auung a priori und ni*t ,begriff40 7#b;e dr474 #adf ,deze r$5]+ teg5ov] ,kant1 hoe v]bij/]5d ook1 is 9 de ,duitse filos(ie niets ongewoons4 ,zo con/ate]t het ,kant aangewrev5 ,d+-an-si*-loos en ,subject-loos ,transc5d5talisme0 van ,edm4 ,knig 7,die ,entwickelung des ,causalproblems7 en]zijds1 wa> het met ,kant's psy*ologies ,subject ge5 weg weet1 auf j$] ,seite d] ,kritik0 7p4 #bi7 van ,kant 444 v]loo*5+ van ,kant's ,transc5d5talisme1 t]wijl dan nog &]zijds ,kant's ,d+-an-si* nur e95 unwillkrli*5 ,rckfall 9 d5 naiv5 ,realismus bezei*net0 7p4 #ccc71 niets is1 dan e9e absi*tli*e od] unabsi*tli*e ,anpassung an die naiv5 ,vor/ellungsweis50 7p4 #cce7 van d5 undur*fhrb>5 dogmatis*5 ,/&punkt0444 ,ergo di5t m5 ongeve] elke bladzij van ,kant 444 s*le*t]d+s als unkantis* zu v]w]f50 7p4 #big76 ,tot zulke ,kantian5 z\ ,kant 7na> het bek5de3 ,i* b9 ke9 ,m>xi/0 van ,m>x7 n$]ig moet5 erk5n53 ,i* b9 ke9 ,kantian]04 #adg ,dat re$s1 na> ,riemann en ,helmholtz hebb5 bewez51 9 het axioma d] re*te lijn3--tuss5 #b punt5 9 de ruimte is sle*ts ne re*te lijn mogelik--1 de one9digheid d] ruimte analyties ligt opgeslot51 is door onze reali/51 die aan de e9digheid d] ruimte huns ondanks wel moet5 7tra*t5 te7 gelov51 /ellig ov] 't ho(d gezi52 zij hadd5 &]s wel de mo$ d] consequ5tie gehad1 ook dit axioma te loo*556 #adh ,v]gelijk hi]ov] ,b]keley's ,new ,!ory ( ,vision en ,pr9ciples ( ,human ,k passim2 voorts ,heymans' ,gesetze und ,elem5te #ee en de da> gecite]de plaats5 van ,helmholtz4 #adi ,wel b]u/ voor ,kant de veelheid d] bepaalde ruimte-del5 sle*ts op ,e9s*rnkung50 van de voorond]/elde hele ne ruimte1 zie noot #c bij bl4 #aaf en ,kant's #e;e tijd-argum5t4 #aej ,dit /rekt dus nog v]d] dan de w]kelike1 imman5te1 ruimt$+53 ob es ,d+e gebe1 die 9 dies] ,=m anges*aut w]d5 mss51 bleibt do* dabei unausgema*t01 e5 plaats van ,kant1 die door ,h>tmann he]lik]wijze op dezelfde pag4 misduid wordt als ,k4's nige ,ahnung0 van ,h4's ,e9si*t01 dat die ,gltigkeit d] ma!matis*5 ,gesetze fr die ,d+e an si*0 767 z\ zijn nur ,hypo!se1 ke9eswegs apodictis*e ,gewis%eit01 n4b4 meetkunde t4a4v4 ,kant's ruimteloze ,d+e an si*66 #aea ,alzoo moet al het &]e1 alles wat de ruime1 voor mijn blikk5 zi* uitspreid5de ,natuur met h>5 onmetelijk5 inh\d van die poov]e z5uwprikkel+5 ond]s*eidt1 van b9n5 7ik b$oel uit mijn eig5 gemo$7 afkom/ig wez540 ,het mat]iali/ies ap]u3 wat eig5lik0 z5uwprikkel+ 7( liev] h]s5beweg+7444 is1 da> mak5 we de grote0 gewa>word+sw]eld van6 7vgk4 ook de volg5de noot74 #aeb ,e5 a>dige illu/ratie lev]t hi] ,dr4 de ,h>tog's ,kant01 p4 #af_/ag3 ,als we ons b4v4 e5 lijn ma!matis* voor/ell51 dan is onze gee/ hi]bij niet all]e]/ receptief ma> spontaan w]kzaam4 ,ook op e5 &]e wijze kunn5 wij dit nog1 zij het al niet 9 d5 z9 van ,kant1 aantoon54 ,wanne] ik e5 voorw]p buit5 mij1 b4v4 e5 /oel wa>neem1 dan wordt dit gezi*tsbeeld 9 mijn gee/ gewekt1 doordat li*ttrill+51 door di5 /oel t]uggeworp51 op het netvlies van mijn oog treff51 v&a> door de gezi*tsz5uw tot de h]s55 word5 voortgeleid om 9 de h]s5massa molecul5trill+5 te wekk54 ,bij dit proces hebb5 we dus als e9dresultaat niets dan int5sieve 86 molecul5-trill+5 d] h]s55 b9n5 de kle9e ruimte van de s*$el te con/ate]54 ,hoe komt het nu dat wij na> aanleid+ 86 van die int5sieve beweg+ d] h]s5deeltjes ext5sief1 uitgebreid na> de ruimte1 di5 /oel 9 zijn volle bre$te en hoogte1 als buit5 ons plaats58 ,dit kan alle5 ges*i$51 doordat onze gee/ spontaan1 na> aanleid+ van de int5sieve trill+51 d5 /oel1 9 d5 aans*\w+svorm d] ruimte1 ext5sief buit5 zi* zet4 ,hi] blijkt d]halve 9 onz5 gee/ spontaan 7de ext5sieve ruimte t5gevolge van de int5sieve trill+57 iets nieuws gebor5 te word540 ,dit soort ruimte-realisme t] be/rijd+ van het ruimte-realisme lev]t dus1 na> analogie van ,ta9e's w>e halluc9atie0 e5444 w>e illusie6 #aec ,dogmaties1 imm]s b]u/5d op de g$a*te3 het zi5 z\ niet b$riegelik zijn1 indi5 wij iets kond5 zi5 787 zo als het is1 onafhankelik van het gezi*tsv]mog51444 indi5 het zi5 e5v\dig 0 e5 reproduc]51 e5 we]gev5 zond] me]4 #aed ,het is e5 soortgelijke dogmatiese g$a*te1 vorm50 onz] k5nis 7als tijd en ruimte7 te bes*\w5 als ,s*rank50 onz] k5nis2 zo ,h]b>t hi] en da>1 ,s*op5hau] passim en ,erh>dt 7,metaphysik ,i1 ,erk5ntni/heorie1 p4 #dbf72 ( te sprek5 van une =me impose notre s5sibilit0 als van la prison dans laquelle cette s5sibilit e/ enf]me0 7,po9c>1 ,la ,valeur de la ,sci5ce1 p4 #ff74 ,ev5als ons eig5 k>akt] het teg5deel is van e5 k]k] onz] vrijheid1 imm]s de voorwa>de zelf all] vrijheid1 zo is het eig5 s*ema1 de eig5 wettelikheid van ons k5n5 het teg5deel van e5 bep]k+1 imm]s ,b$+ung0 zelve d] k5nis4 #aee ,cf4 p4 #ceb 7,het ,godsbegrip73 de /(felijke omgev+1 wa>9 wij ons s*ijn5 te bev9d51 is sle*ts e5e onbewu/e objectivatie onz] eig5e1 9 zi* zelve ruimtelooze z5uwa&o5+504446 #aef ,9 dezelfde gee/1 vol van alle bov5 beh&elde f\t51 ,zuiv]e ,r$e1 p4 #bg1 ,en gaat het d+ enz40 en passim4 ,bij e5 ,o/wald heet dit en]getisme0 en is we] het onv]val/e mat]ialisme4 #aeg ,dezelfde f\t die ,b]keley teg5 ,newton begaat ss4 #aaa-aah van zijn ,pr4 ( ,h4 ,k4 ,m]kwa>dig1 hoe consequ5t ,b]keley ook we] 9 z'n relativisme blijft1 #aab3 ,h5ce1 if !re 0 only "o body 9 be+1 x c\ld n possibly be mov$40 #aeh ,pr(4 ,boll& getuigt van zi*zelf erg5s tot zijn collegiant51 dat hij niet bij ,h>tmann is geblev51 o4a4 omdat hij le]de zi51 wa> hij het v&aan _h0444 en dan vooral3 ik _h e5 te ,kantis*' kritis*5 gee/40 #aei ,dezelfde f\tieve onkantse teg5/ell+ tuss5 ,d+-an-si* en e5 subjectiev5 s*ijn1 wa>9 we nooit eig5 ikheid te buit5 gaan0 wordt ,kant aangewrev5 ,coll4 ,logicum1 p4 #fa1 p4 #ge enz42 ook de &]e misvatt+5 omtr5t ,kant en zijn gewa& subjectivisme01 9 de tek/ na> v]di5/e beh&eld1 kan m5 alle h]haald v9d5 9 dit w]k 7p4 #fc ss474 ,m5 ziet re$s de trots wa>mee de jongelui na> huis gaan1 als ze op college gehoord hebb51 na de bek5de tirad5 dat het w>e dit is1 zi* 9 zi*zelf te ond]s*eid50 enz43 als u dat hebt begrep51 dan b5t u v]re uit bov5 de vraag3 hoe zijn syn!tis*e oordeel5 a priori mogelijk80 7p4 #add74 ,de /akk]s6 ,voorwa>1 da>bij mog5 wij dan wel mete5 met e5 glimla* zegg51 dat m5 zi* ook wel kan v]bld51 bov5 iets uit te zijn1 wanne] m5 er eig5lijk b5$5 is g$aald40 7p4 #add_/e74 ,het is niet zond] diezelfde glimla* dat s*rijv] dezes lee/ hoe ,pr(4 ,boll& tot z'n /ud5t5 getuigt3 ,ik moet zegg51 dat het mij haa/ niet me] do5lijk is1 ,kant te lez54 ,want ik lees bij hem haa/ ge5 regel1 ( ik zie e5 geval van a*t5swa>dige ondoorda*!d540 #afj ,9 dezelfde gee/ en analoog aan het re$s gewraakte gezi*tsb$rog0 spreekt ook e5 ,dietzg5 van trg]is*e ,ers*e9ung0 7,das ,wes5 d] m5s*li*5 ,kopf>beit1 p4 #dd74 #afa ,als m5 da>9 ge5 zelfwe]sprek+ bespeurt dan is m5 bot 9 het opm]k5 van zoo iets0 zegt ,coll4 ,log4 p4 #gj_/a te dez] zake aanga&e ,kant6 ,zulk soort botte zelfwe]sprek+ e*t] is niets voor ,kant1 ma> is jui/ go$ g5oeg voor4444 ,pr(4 ,boll& 7,spreuk501 #ajj73 ,niets is wa> op zi*zelf--en dat is nu op zi*zelf het w>e40 #afb ,voor de #b;e druk telle m5 bij bov5v]melde1 re$s afg$rukte1 pag9acijf]s #db op4--,9 zijn zielig h]vat gesputt] teg5 ,heymans 7bl4 #dj vv47 toont ,pr(4 ,boll& we] e5s 7ev5 als 9 de m9ne noot bij bl4 #idc van zijn ,uitg4 v4 ,hegel's ,ges*4 d4 ,philos4--e5 typiese uit+ van gehssige ,dummheit01 s4 v4 v4 boll&ico7 niet alle5 7,heymans'7 empirie niet e5s k5ni/heoreties te kunn5 ond]s*eid5 van44444 7door ,heymans we]legd7 empirisme 7,heymans moet0 d]halve--syn?4 oordeel a priori van ,pr(4 ,boll&6--e5 bl9d en v]bl9d5d leidsman blijk50671 ma> zelfs diep g5oeg b5$5 begrip van ,heymans te blijv51 om hem de av]e*tse domheid toe te di*t5 7bl4 #dd71 beweg+ tot prius van de ruimte te mak5 door het zoek5 van e5 v]kl>+sbeg9sel voor de ruimte 9 de beweg+0 7sic674 ,zveel begrijpt deze albegrijp]1 deze voorli*t] en alb$ill]1 van de ruimte als vorm van de beweg+sz9 en van e5 d5k] als ,heymans6 ,ma> mij dunkt1 z opp]vlakkig en onnozel z\ ,pr(4 ,boll&'s oordeel to* niet hoev5 te zijn bij m9d] vlu*tigheid en voor+5om5heid4 ,hij lee/ te veel en te we9ig2 hoe me] hij lee/1 des te m9d] lee/ hij2 en zulke lez]s begrijp5 te veel 7multa7 om veel 7multum7 te begrijp54 ,sie v]breit5 si* b] alles und j$es1 /att si* dr9 zu v]tief54 #afc ,kant zelf noemt het e9 aus unv]zeihli*] und be9ahe vorstzli*] ,missdeutung entspr+5d] ,e9wurf1 als w5n me9 ,lehrbegriff alle ,d+e d] ,s9n5welt 9 laut] ,s*e9 v]w&elte40 7,proleg4 p4 #fh_/i74 ,zijn le] geeft hij dan ook t]e*t de naam van empiris*] ,realismus0--de van alle individuele wa>nem+ ( voor/ell+1 v]beeld+ ( g$a*te onafhankelike voorw]p5 d] erv>+1 de natuurd+51 word5 door ,kant niet geloo*5d1 ma> integ5deel 9 hun imman5t blijk5de realiteit0 voorgo$ beve/igd4 #afd ,m5 v9dt deze ,kants*5nis dan ook bij heel de ,hegelb5t en via ,dietzg5 is die b4v4 t5 onz5t doorgesijpeld 9 e5 artikel van ,dr4 ,gort]1 ,de ,nieuwe ,tijd1 ,,viii 7#aijc71 pp4 #dhd-f4 ,9 ,kl4 ,logik #bh ,zus4 /elt ,hegel1 dat na> het resultaat d] kritis*e ,philosophie0 d] ,m5s* bloss auf ,spreu und ,trb]n wrde angewies5 se940 ,kaf en draf--het is ind]daad al wat er van de kritis*e ,philosophie0 ov]blijft444 9 ,hegel's gee/4 ,vgk4 opm4 #de4 #afe ,pr(4 ,boll&1 ,het ,boek d] 7#ajja7 ,spreuk51 spreuk0 #ahj4 7,hoe onholl&s ook dit ,holl&s*0 zi* v]h\dt01 zodat er ,g]manism5 aan toekom501 wa>9 het zi* v]5kelt0 en soms zelfs zi* v]lie/01 laat zi* d5k5074 ,spreuk0 #ahb luidt3 ,het nagesla*t zal wet51 dat ,ne]l&s mee/] van zuiv]e r$e door zijne l&- en ambtg5oot5 na> eis* is beh&eld3 dat hij ge5 doctor' is gewee/ en ge5 academicus'1 ge5 g]idd]de'1 no* lid van dit ( dat1--en dat hij na> behoor5 v]guisd is40 ,het nagesla*t zal uit dit zelfbeklag e5s v]guisd50 zek] niet vatt51 dat het afkom/ig 0 van e5 444 ,hoogl]a> d] ,wijsbege]te aan ,leid5's ,univ]siteit6 ,en heeft het heug5is g5oeg1 dan zal het sle*ts betreur51 dat deze ev5 dogmatiese als anti-dogmatiese geweld5a> ook nog met het gezag en de ma*t van dit zijn hoogl]a>s*ap tal van kritiekloze jonge broekjes 7en rokjes7 tot de ,hegeliaantjes heeft mog5 opkwek51 die 9 het beg9 van de #bj;e eeuw 9 ,n$]l& van hun mee/] de wij%eid 9 pa*t hadd51--nademaal hun 9 het ,collegium ,logicum sacram5teel 0 +epr5t3 ,extra logicam ,hegelianam sapi5tia nulla e/01 ja zelfs als e5 nieuw soort syn!ties oordeel a priori3 ,dat de gee/ van ,hegel1 die nu al voldo5de 9 ,u1 na> ik hop5 wil1 gev>5 is1 als de gee/ van zuiv]e r$e zi* alle5 door d5 gee/ d] domheid laat aanvall51 dat er buit5 de ,hegel>ij sle*ts ,ezel>ij is1 dat neet ,u da>bij vooruit40 7,c4 ,l4 p4 #cgh74 #aff ,t5 bewijze1 dat 9 deze ,zuiv]e ,r$e0 met natuur0 ind]daad niets &]s dan natuur01 dan ruimtew]eld ( voorw]pelijkheid0 b$oeld wordt1 9 teg5/ell+ tot het gee/elike1 dat dus onze kritiek niet ma> e5 naam do* de wez5like b$oel+ treft1 di5e voor +ewijd5 b4v43 ,dat de ,idee zi* als ,natuur laat gn1 wil zegg5 dat zij hi] voorloopig van zi*zelve afziet en de ,natuur1 (s*oon van de ,idee niet af te s*eid51 voor%&s zond] lev51 ziel ( gee/ is te d5k5 als ruimtelijke zelf/&igheid zond] me]4 ,zoo zond] gee/ heeft dan de ,natuur ge5e wa>heid1 e5 besef wa>9 het /elselmatige d5k5 lat] uit het twe$e 9 het d]de deel d] encyclopa$is*e begripsle] ov]gaat40 7p4 #beb1 #b;e dr4 #bha74 ,9 de tek/ wordt aangetoond1 hoe v]geefs de ,hegeliaanse pog+5 zijn1 het dogmatiese van deze ov]gang0 aan v]/&ig misv]/&0 (tewel wanbegrip 444 d] teg5/&]s toe te s*rijv54 #afg ,natuurlik is dit dogmatisme0 zi* zelf als zodanig niet bewu/4 ,de b$oel+ van e5 ,boll& en de ,hegel>ij1 da>aan zij ge5 twijfel1 is ev5 zuiv] anti-dogmaties1 als van e5 ,haeckel en het mat]ialisme zond] me]4 ,zo wordt van de ,gee/ van ,hegel gezegd 79 e5 r$e van ,pr(4 ,boll&71 dat die e5v\dig de gee/ is van het nagaan d] g$a*te door de g$a*te1 die gee/ van bez9n+1 van me?odis* /rev5 na> zel=d5+ 9 alle r$elijkheid40 ,jui/ dit alles1 wa>van het ,hegelisme ore]t zond] het te gev51 dat geeft e5 ,heymans zond] er ov] te or]54 ,bij ,hegel zelf ligt er e5 grote tragiek 9 de v]hev5heid van zijn zuiv] wa>heidwill5d b$oel5 teg5ov] de bevang5heid van zijn dogmaties v]troebeld d5k54 ,zo s*rijft hij zelf 9 de mooie ,zusatz0 tot #ca ,kl4 ,l43 ,diese ,metaphysik w> ke9 freies und objectives ,d5k52 da sie das ,objekt si* ni*t frei aus si* selb/ be/imm5 liess1 sond]n dasselbe als f]tig voraussetzte4--,0 das freie ,d5k5 anbetrifft1 s da*te die grie*is*e ,philosophie frei1 die ,s*ola/ik ab] ni*t1 da diese ihr5 ,inhalt glei*falls als e95 gegeb55 und zw> von d] ,kir*e gegeb55 aufnahm4--,wir ,mod]n5 s9d dur* uns]e ganze ,bildung 9 ,vor/ellung5 e+eweiht1 wel*e zu b]s*reit5 h*/ s*wi]ig i/1 da diese ,vor/ellung5 d5 tief/5 ,inhalt hab54 ,unt] d5 alt5 ,philosoph5 mss5 wir uns ,m5s*5 vor/ell51 die ganz 9 s9nli*] ,ans*auung /eh5 und weit] ke9e ,voraussetzung hab5 als d5 ,himmel drob5 und die ,erde umh]1 d5n die my?ologis*5 ,vor/ellung5 w>5 auf die ,seite geworf54 ,d] ,g$anke i/ 9 dies] sa*li*5 ,umgebung frei und 9 si* zurckgezog51 frei von allem ,/(f1 re9 bei si*4 ,dieses re9e ,beisi*se9 gehrt zum frei5 ,d5k51 dem 9's ,freie ,auss*iff51 wo ni*ts unt] uns und b] uns i/1 und wir 9 d] ,e9samkeit mit uns alle9 da/eh540 ,re$s #cf v]nem5 wij dan3 ,das ,d5k5 ab] hat si* frei 9 si* zu beweg51 wobei j$o* soglei* zu bem]k5 i/1 dass das ,resultat des frei5 ,d5k5s mit dem ,inhalte d] *ri/li*5 ,religion b]e9/immt1 da diese ,(f5b>ung d] ,v]nunft i/40 ,het is dezelfde soort van tragiek die ook ligt 9 de figur5 van e5 ,haeckel1 e5 ,re en e5 ,h>tmann4 #afh ,v]gelijk #b;e dr4 bl4 #cef nog de volg5de v>iant53 ,jui/ hi]om is de zelfv]lev5dig+ d] natuur e5e halve ( zielige' zelfv]gee/elijk+4444 die 9 h>e bezieldheid' we] niet alles is0 en het lev5 is als het beziel5de het zielige zelf1 ( liev] gezegd de zieligheid is we] het lev5 9 zijne bezielde v]5kel+1 9 zijne v]bijzond]+ en bepaaldheid40 ,alles v>iaties op het o]\de reali/ies-dogmatiese1 dus voor e5 wijsge] wa>lik zielige0 deuntje d] /(beziel+6 #afi ,na> ik v]mo$ hebb5 wij deze ironiese zelf-kritiek g$eeltelik aan e5 slordigheidje te dank5--de b$oel+ zal 9 het v]b& wel gewee/ zijn1 9 plaats van e5e als zoodanig01 als zoodanig e5e0444 #agj ,9 die noot bij bl4 #ai 7en bij bl4 #d7 en passim heb ik uite5gezet 7nunquam satis dicitur quod nunquam satis discitur71 dat en wa>om ,kant's ,transc5d5talproblem03 ,wie i/ ,erfahrung mgli*80 t5 slotte niets &]s betek5t dan het kritiese probleem zelf van de k5nisle]3 ,hoe zijn syn!tiese oordel5 a priori mogelik80 en niets te mak5 heeft met de diepz9nige lek5vraag03 hoe is ond]v9d+1 wa>nem+1 belev5is mogelik801 wa>toe de ,kant-begriploo%eid ,kant's vraag pleegt te h]leid54 ,als sprek5d voorbeeld di5e hi] nog ,pr(4 ,boll&1 die op ,kant's1 nu voor i$] uw] volkom5 begrijpelik woord3 ,die h*/e ,aufgabe d] ,transc5d5talphilosophie i/ also3 wie i/ ,erfahrung mgli*80 laat volg53 ,das heis/ am ,ende1 wie i/ die ,mgli*keit 6 d] ,wahrnehmung1 d] s9nli*e ,e9druck und die ,empf9dung1 die e9zelne und die wi$]holte ,wahrnehmung1 bzw4 die ,beoba*tung1 die ,zusamm5fgung d] ,wahrnehmung5 und das ,erleb51 e9es ,sy/ems d] ,erk5ntnis mgli*80--,heel deze1 we] individueel-subjectiv]5de1 bre$sprakigheid v]mag dus ev5m9 ,kant's objectief begrip ,erfahrung0 79 teg5/ell+ tot zijn subjectieve ,erfahrung01 als ,syn!sis0 d] ,wahrnehmung51 ,locke's exp]i5ce1 wa>mee alle k5nis4444 beg9t1 en wa>op het empirisme alle k5nis grondve/67 als begrip van de k5niskritiek te b]eik54 7,zie nu deze plaats van ,pr(4 ,boll&1 ,uitg4 ,hegel's ,ges*4 d4 ,philos4 p4 #ijf 9 heel z'n compromitt]5d v]b&674 #aga ,dus ,kant b$a*t met zo iets als ,haeckel's ,sub/anz-,problem6 ,da>teg5 7implicite7 ,riehl1 ,kritizismus ,,iii p4 #bg1 uitnem5d en zuiv] ,kantiaans3 ,0 die ,sub/anz an si* od] ihrem ,wes5 na* sei1 muss de%alb voll/ndig zu erk5n5 se91 weil ihr ,begriff gnzli* im ,v]/&e erzeugt wird4 ,etwas1 z4,b4 d5 ,krp] als ,sub/anz d5k51 heis/ d5 ,begriff dieses ,etwas als ,subject all] d>auf bezgli*5 ,ur!ile gebrau*51 es se9em ,dase9 na* von uns]] ,vor/ellung unabhngig erklr5 und 9 ,rcksi*t auf die v]nd]li*5 ,um/nde 9 die es e9tritt od] e9tret5 kann1 als beh>rli* und mit si* selb/ e9]lei voraussetz54 ,9 dies5 ,v]hltnissbe/immung5 be/eht das ganze ,wes5 des ,begriffs1 d5 wir als ,sub/anz bezei*n540 #agb ,laat/elik b4v4 9 ,hauptprobleme d] ,philosophie01 ,kap4 ,,iii3 ,vom ,subjekt und ,objekt01 vgk4 speciaal p4 #hf3 ,i* und die ,welt0--teg5ov] e9em ,subjekt e9 ,rei*tum von ,objekt50 en p4 #ajd3 ,dur* das ,ause9&]tret5 von ,subjekt und ,objekt wird das ,se9 9 zwei ,rei*e ges*i$51 d]5 ,qualitt5 od] ,funktion5 ganz unv]glei*b> s9d4 ,ab] die ,beziehung zwis*5 ihn51 die wir ,erk5ntnis n5n51 i/ dadur* mgli*1 dass0 etc4 #agc ,bet] m4i4 w>e nog psy*i/ies0 7zo ook ,/umpf7 i4p4v4 psy*ies01 #ao4 wijl elk monisme qua le] psy*ies0 is en #bo4 als teg5/ell+ tot mat]iali/ies0 7niet mat]ieel7 monisme4 #agd ,zelfs het begrijp5 lukt e5 reali/ trots al zijn s*r&]heid en hooggele]dheid ongeve] nooit4 ,zo v]w>t b4v4 ,pr(4 ,boll& ,heymans' gee/elik sub/raat1 zijnsgrond ( reale van de hemelli*am51 als nheid g$a*t 7a>dgee/0 enz47 met de /]releid5de spok5 van e5 ,mevr\w ,blavatsky1 die k0 7sic7 gewaagt van cele/ial bodies propell$ & guid$ by intellig5ces06 ,/el u voor1 lez]1 e5 psy*i/1 die li*am5 7nog wel rele li*am57 z\ lat5 voortdrijv5 door gee/5 7nog wel gee/5 9 de ruimte76 ,vgk4 bl4 #bjc noot #a71 hoe ,pr(4 ,boll& 9 dezelfde gee/ ,kant's b]oemde a&uid+ d] mogelikheid van moni/ies psy*isme3 id5titeit van subjekt en reale d] mat]ie1 pr(ane]t met ,b*n]'s mat]iali/iese id5titeit van gee/0 en natuur01 alias kra*t0 en /(04 #age ,wie b4v4 s*rijft3 ,onze z9tuigelijke indrukk5 word5 ontvang5 door d5 gee/4 ,zij gaan da>m$e ov] 9 gewa>word+504444 is op z'n be/ ,lockiaan1 al lance]t hij teg5 ,locke de wij%eid1 dat ook de primaire eig5s*app5 subjectief0 zijn1 imm]s3 ,ook de grootte1 primaire qualiteit1 v]&]t door v]&]d /&punt van d5 wa>nem]06 ,ik zie de glimla*1 wa>mee ,locke zijn doc5t z\ gevraagd hebb53 ,dus u ontk5t de objectieve grootte van b4v4 e5 met]80 ,en ik vrees1 dat zelfs de go$e ,b]keley zijn la*5 niet _h kunn5 lat5 op de vraag van deze criticus3 ,en zijn er ge5 d+5 buit5 ons1 wa> zijn dan de gee/51 door ,b]keley met nadruk van de voor/ell+5 ond]s*eid506 #agf ,9 v]b& met ,opm4 #ae v]s*affe m5 zi* nu zelf e5s het hoge kritiese g5ot1 de +ewikkelde knoop van onmogelikh$5 te ontw>r51 wa>9 ,lotze's realisme 7,mikrokosmus ,i3 #c3a3 ,d] ,zusamm5hang zwis*5 ,leib und ,seele1 p4 #cdi7 zi* v]/rikt met zijn ,localzei*50 als etiket ( /empel3 ,ik 7de ziel7 kan e5 onbek5de biblio!ek-ord5+ 7de w]kelike0 ruimtew]eld7 al zijn mij de boek5 9 k(f]s doorngepakt toegezond5 7z5uwbeweg+1 h]s5cell57 precies recon/ru]5 7ruimtew]eld-wa>nem+7 als ik ma> de gelett]de etikett5 op de boek5 7onruimtelike ,localzei*5074444 kan lez5 en4444 v]tal56 ,s packt man viele ,briefe zusamm51 und am ,empfangsort ls/ si* d] ,ort ihres ,abganges aus dem aufg$rckt5 ,/empel glei* gut erk5n51 wel*es au* die ,art ihr] ,befrd]ung gewes5 se9 mag40 ,eld]s1 zond] beeld3 b]all wird das ,ext5sive 9 ,int5sives v]w&elt1 und aus diesem er/ muss die ,seele e9e neue inn]li*e ,raumwelt kon/rui]540 #agg ,b]gson gewaagt van notre corps0 als van notre esprit04 ,n\s1 corps1 esprit--drie1 twee ( n8 ,b4 zelf noemt z'n boek tans 7#aiaa73 nettem5t duali/e4 ,mais444404 ,tek55d6 #agh ,9 ,les gr&s ,philosophes franais et trang]s01 ,,viii 7#aiaa7 heet ,b]gson le seul philosophe de premi] ordre qu'ai5t eu la ,france depuis ,desc>tes et l',europe depuis ,kant04 #agi ,noemt m5 het z$elike prakties01 dan z\ m5 deze uitspraak zelfs niet pragmati/ies0 g5oeg moet5 a*t56 #ahj ,zo ligt heel ,simmel's realisme 9 deze #h woord5 van zijn ,hauptprobleme d] ,philosophie 7p4 #aac73 ,seele und ,welt und d]5 ,abbild im ,erk5n50--ja1 feitelik re$s 9 de #c woord5 van zijn w]kelikheid3 ,subjekt und ,objekt01 vgk4 bov5 bl4 #aeh en noot 7 ald4 #aha ,de teg5/ell+ tuss5 jui/ en wa>1 o4a4 bij ,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan1 v9de hi] sle*ts pro memorie v]meld+4 #ahb ,de elektron5le] maakt er imm]s re$s hele w]eld5 van1 zodat de natuurwet5s*ap al we] te rek55 krijgt met &]e--monades physicae4 ,deze laat/e zijn niet v]dw55--en zull5 nooit v]dwijn54 #ahc ,9 we] &]e z9 noemt m5 ook wel het be/aan van elk &] ik sle*ts hypo!se01 d4w4z43 e5 &] ik behoort pr9cipieel niet tot de w]eld d] mogelike erv>+1 kan dus nooit door wa>nem+ bewez5 word54 #ahd ,hoog/ v]makelik is het1 hoe de mat]iali/ ,a4 ,rau met ,d] mod]ne ,panpsy*ismus0 b$oelt en be/rijdt4444 ,zieh5's onbegrep5 bewu/zijns-mat]ialisme6 ,tuss5 mat]iali/ en mat]iali/ blijkt dan to* ook nog e5 v]s*il1 trots alle v]wants*ap1 als tuss5 bro$] en bro$]6 #ahe ,v] b5$5 ,sp9oza blijft ,fe*n]1 wa> hij hem zijn zuiv] p>allelisme wil v]wijt5 7dat ge5 teleologies +rijp5 9 de natuur toelaat7 omdat m5 to* beliebig von ,/&punct we*seln0 kan4 ,da> als eld]s 7vooral 9 het e9ddeel ,,iii3 #cef tot het slot van zijn ,z5d-,ave/a1 zijn k]kelik-kl9k5de #ab /ukk5 des gelo(s1 bijbeluitleg en woord5keus1 wa>mee hij voor e5 or?odox *ri/5 to* de wijsg]ige heid5 blijft1 die uit hem als uit ,goe! gegroeid is1 en voor e5 heid5 de *ri/51 die nog 9 hem /eekt7 blijft hij de halve !oloog teg5ov] de hele filoso( ,sp9oza1 die niet 7als ,fe*n]7 zwis*5 beid5 h9 und h] s*l+t0--imm]s jui/ zulk he5 en we] sl+]501----4 wel voorvad]lik zal hebb5 v]a*t4 #ahf ,ov] ,fe*n]'s belangwekk5de on/]felikheidsle]1 gelijk ov] zijn orig9ele v]geld+svoor/ell+ hoop ik eld]s het mijne te b]de te br5g54 #ahg ,wij miss5 e5 ,holl&s woord voor psy*ies1 seelis*1 dat tot ziel /aat1 als gee/elik 7niet gee/ig67 tot gee/1 /(felik 7niet /(fig67 tot /(4 ,zulk e5 woord hebb5 wij nodig1 nog afgezi5 van het zielig0 misbruik1 dat ,pr(4 ,boll& maakt van dat gemis4--,ik vorm dus e5 nieuw woord da>voor4 ,de keus gaat tuss5 zielelik 7 la gee/elik7 en ziels1 oude spell+ ziels*1 la a>ds van a>de1 ho(s 7teg5ov] h(felik7 van h(4 ,ik kies ziels en zal dat voortaan gebruik5 en dus b4v4 bij het p>allelisme van de /(felike en de zielse reeks sprek54 #ahh ,zoekt dan ,dr4 ,dr ,m\w zelf 7p4 #bch7 e5 uitweg uit ,h>tmann's apori50--wij bi$5 hem die1 ma> het is mete5 e5 uitweg uit4444 ,h>tmann en niet met behulp van ,hegel01 integ5deel1 met behulp van ,kant4 #ahi ,wil m5 ,n$]l&se woord51 dan z\ m5 deze alomgeldige ,latijns-,frans-,engelse t]m moet5 v]vang5 door het heel wat m9d] doorzi*tige3 /(w]kelikheidsgelo(1 ( door e5 oms*rijv+ als3 le]1 die de /( voor w]kelikheid 7realitas7 h\dt1 die onafhankelik van mogelik wa>nem5 en d5k5 be/aat4 ,zo hebb5 wij ook 9 die t]m mat]ie-realisme0 onze go$e grond om het w]kelike als sub/ratum te blijv5 noem5 het reale van zijn pha5ome51 dus te sprek5 van het on/(felik reale d] mat]ie1 al gebruikt b4v4 ,pr(4 ,boll& dit woord na> zijn etymologie voor het zakelike01 /(felike1 9 teg5/ell+ tot het w]kelike0 7van b4v4 zijn wez50 ( begrip074 ,zo is dus het mat]ie-realisme de le]1 die de mat]ie voor realiteit1 voor e5 reale h\dt4444 en die dus e5 reale 7 sub/raat7 d] mat]ie loo*5t4 #aij ,zo toont ,pr(4 ,dr4 ,max ,b4 ,we9/e91 hoe degelik hij georinte]d is omtr5t ,welt- und ,leb5sans*auung501 wa> hij 9 deze trant besluit 7p4 #dhd73 ,die re9 mat]iali/is*e ,ans*auung mag s*on ke9 ,m5s* mehr40 ,volg5s ,pr(4 zal het met de en]getis*e01 s be/e*5d sie i/01 wel net zo gaan4 ,wat dan8 ,sp9ozas ,ans*auung 9 ,v]b9dung mit ,kants ,transz5d5talismus s*e9t mir allem am be/5 g]e*t zu w]d504444 ,voortreffelik--ma>4444 voorzi*tig e5 we9ig1 zelfs met e5 supra-mat]iali/iese ,sp9ozi/-,kantiaan3 ,sie bietet no* d5 ungeheur5 ,vorteil1 dass wir sie s lei*t =tfhr5 und erweit]n knn51 wie s*rik niet ,haeckels ,beispiel zeigt4 ,9 d] ,tat let nu op mss5 wir jetzt s*on sag51 dass d] allgeme95 ,sub/anz fr uns]e ,welt m9de/5s drei ,attribute zukomm53 ,gei/1 ,en]gie1 ,mat]ie 7od] 0 fr ,mat]ie /eh5 kann74 ,die allgeme9e ,sub/anz soll ja un5dli* viele ,attribute hab54 ,s i/ es dur* ni*ts ausges*loss51 dass uns]e ,welt 9 d] ,tat diese drei od] viellei*t no* mehr wel ja1 wa>om niet ,attribute ausma*t 840 ,pr(4 ,dr4 ,max ,b4 ,we9/e9 is dus gelukkig aangel& bij ,haeckel's jong/e drienheid1 zijn trialisme van ,psy*om01 ,/( en ,kra*t 7uit zijn ,leb5swund]0--e5 soort am5dem5t op de ,weltrtsel01 wa> de kra*t0 nog als gee/ moet fung]54444 ma> avec ,haeckel il y a des accommodem5ts71 alias bij4444 e5 unre9 mat]iali/is*e ,ans*auung4 #aia ,vgk4 de voorr$e en b4v4 ,dil!y's ,das ,wes5 d] ,philosophie 79 de ,kultur d] ,geg5w>t74 #aib ,hegeliaans-!ologies natuurrealisme met ,natur0 als ,vor/ufe0 van ,gei/0 en das seelis*e ,leb54444 bis dah9 e9 bloss] ,anhang des ,naturprozesses04 ,zijn anti-naturalisme dan ook1 als bij de mee/e reali/5 7vgk4 t5 onz5t ,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan7 e?iese appreciatie i4p4v4 k5ni/heoretiese demon/ratie4 ,als !oloog noemt hij het anti-relativisme1 objectivisme1 e5v\dig4444 religie1 en omgeke]d het anti-religieuse ev5 e5v\dig4444 relativisme1 individualisme1 subjectivisme4 ,ziehi] de syn!se van ,euck5's w]kelikheidsle] en ges*i$5isfilos(ie 9 #c trekk53 niet enkel beweg+ 7tijd--,bloss-m5s*li*es0--relativisme enz471 niet enkel zijn 7eeuwigheid--,gei/0--religie enz471 ma> tijdelike1 m5selike v]w]kelik+ van het eeuwige1 goddelike3 ,aktivismus0--e?is*] ,*>akt] d] ,ges*i*te04 ,op deze v]w]kelik+0 79 de w>e z9 van v]-07 van gee/elike wa>d51 van ideal5 als de wa>heid0 en d]g4 /aat ,euck5's objectief idealisme0--en ligt er mee omv]4 ,onze natuur- en gee/eswettelikheid da>5teg5 /elt d] bloss5 ,bewegung und ihrem z]/r5d5 ,relativismus0 de zuiv] empiriese1 niet ideologiese1 we]legg+ 9 de weg4 ,ov] ,euck5 sprek5 we nad]4 #aic ,/elt 9 ,d>w9isme en ,democratie0 e5 uitnem5de gee/elik-maats*appelike selectiele] naa/ en teg5ov] de natuurlik-organiese4444 ma> def9ie]t de ziel zelf--dat netelige begrip0--zuiv] naturali/ies als reactie d] 7lev5de7 /( op prikkels0 7p4 #aic als p4 #cd71 zodat het physieke wez5 e5 ziel heeft0 7vgk4 p4 #aic3 ,hoe me] ziel e5 wez5 rijk is04444 #aii3 gee/elijk nieuw bezit wordt door het fysieke individu v]kreg5044447 en nog wel v]kreg51 v]worv5 heeft4444 selectories1 door e5 ontwikkel+ uit het onbezielde molecuul0 van p4 #bab1 dus dank zij all]lei influxus psy*icus 7vgk4 p4 #aif1 #baa etc471 dank zij e5 dualisme met anti-natuurwet5s*appelike ,we*selwirkung0 van beide evoluties01 de fysieke en de gee/elijke0 7#aia73 ,het natuurwet5s*appelijke en gee/elijke proces zijn da>door 9 voortdur5de wisselw]k+40 ,imm]s--fysieke en gee/elijke evolutie van de m5s loop54444 v]w>d doore50--altans 9 dit boek4 ,want zond] deze zijn duali/iese inkonsekw5tie z\ dit moni/ies-gez9d realisme1 met zijn subjectivi/is* wet50 van objectivi/is*e0 v]s*ijnsel5 en eig5s*app5 7pp4 #cd1 #ec1 #aib1 #dbb etc471 met zijn gee/elijke zijde0 van het /(felijk mat]iaal0 7p4 #ch7 ( zijn gee/elijke zijde van sommige aangebor5 psy*o-physieke bezitt+50 7#bee71 met zijn /(felik sub/raat03 zielsw]k+ zit sle*ts 9 z9tuigelijk wa>neemb>e voorw]p50 7#ce71 en ideen 9 ho(d50 7hun /(felijk hulsel071 als inh\d van h]s5cell501 /evig 9 heur z5uwcell5 va/gelegd01 met zijn evolutie van aangebor5 gee/elijke eig5s*app50 en van de ha> begeleid5de basis ( bet]3 van heur &] uit]lijk3 z5uw/(04444 tot konsekw5t psy*ophysies mat]ialisme v]vall51 gelijk het nu re$s op bl4 #cjj ,/e9metz moet toegev53 ,het d5kbeeld kan jui/ zijn04444 ,zo lijdt dit mooie boek1 dat ov]vloeit van jonge wij%eid en van 7les dfauts de ses qualits7 bekoorlik-v]metele jeugdzond5 teg5 e?ica en k5nisle]1 aan e5 realisme1 dat zijn eig5 moni/ies p>allelisme moet brek51 op /raffe van ongewild mat]ialisme1 door het ongewild dualisme van zijn ,we*selwirkung01 wa>mee heel zijn selectore gee/es9vlo$ /aat en valt2 zo z\ het zijn tweel$ig doel3 en]zijds de sociologie 9 't algeme5 en zijn sociologiese selectie-le] 9 't biezond] van alle naturalisme zuiv] te h\d51 &]zijds e*t] ook het vurig bege]de monisme01 dat ev5m9 aan de natuurwet5s*ap als aan zi* zelf duali/iese /55 des aan/oots 9 de weg wil legg51 sle*ts en 9 n5 b]eik51 als het zijn realisme krities ov]won4 #aid ,treff5d k>akt]ise]t n z9netje heel dit reali/ies dilemma1 wa>op de jong/e ,!orie0 7v]want met het begrip ,me?ode0 d] ,neo-kantian571 die van ,dr4 ,viktor ,kraft1 ,weltbegriff und ,erk5ntnisbegriff1 ,e9e erk5ntni/heoretis*e ,unt]su*ung 7#aiab71 ne]komt 7p4 #bbi73 ,all]d+s 9 wel*] ,weise si* das ,seelis*e dem ,sy/em d] ,natur anfgt od] e9fgt1 das ergibt e9e eig5e ,frage und e9e neue1 spezifis*e ,aufgabe des ,realismus4 ,e9e mat]iali/is*e ,abhngigkeit von ,vorgng5 d] krp]li*5 ,welt und e9e indet]m9i/is*e ,selb/ndigkeit des ,seel5leb5s s9d die ,geg5stze1 zwis*5 d55 man dann zu ents*eid5 hat40 ,vgk4 ook p4 #gb_/c ov] gee/ en natuur3 ,sie bild5 dann zwei ni*t nur v]s*i$5>tige1 sond]n au* selb/ndige ,gebiete d] ,wirkli*keit1 von d55 j$es se9e eig5e ,art von ,ges*eh5sbe/imm!it hat3 e9 ,rei* d] ,ursa*5 und e9 ,rei* d] ,motive1 e9 ,rei* d] absolut5 ,notw5digkeit und e9 ,rei* w5ig/5s e9] relativ5 ,freiheit1 relativ--d5n die ,be/imm!it des ,seelis*]4 dur* krp]li*es ,ges*eh5 let wel 9 d] ,wahrnehmung bleibt ja do* imm] be/eh540 #aie ,9 de !ologie is het indet]m9isme ook de m9i/]ile v]antwoordelikheid van de m5s voor e5 ons*5db>e ,soev]e94 ,! ,k+ c d no4444 wrong6 #aif ,antimat]iali/iese eig5g]e*tigheid geeft graag aan voorkeur voor /(felike0 go$]51 z9nelike0 g5iet+5 enz4 bov5 gee/elike0 wa>d5 de fraaie naam z$elik mat]ialisme04 ,natuurlik heeft dit met de teg5/ell+ dualisme--mat]ialisme ( idealisme--mat]ie-realisme niets te mak54 ,intra muros peccatur et extra4 ,wel zijn er1 me5 ik1 nog oord5 en kr+51 wa> e5 mat]iali/iese belijd5is re$s heel wat me] z$elik idealisme0 v]gt1 dan de mee/ ideali/iese0 k]kelike confessie4 #aig ,vgk4 ,opm4 #cc en b4v4 ,s*neid]'s bek5de w]k5 ,d] ?i]is*e ,wille0 en ,d] m5s*li*e ,wille04 ,volg5s deze mat]iali/ zijn het die psy*is*5 alias3 dur* ,bewus/se9s]s*e9ung5 be/immt506 ,bewegung501 die das ,?i] von dem ,vegetabil unt]s*eid504 ,ev5wel s9d au* die psy*is*5 ,bewegung5 s gut wie die re9 physiologis*5 dur* die mat]ielle ,organisation1 dur* hi/ologis*e und physiologis*e ,v]hltnisse b$+t1 sie wr5 ni*t mgli*1 w5n d] betreff5de ,n]v5me*anismus ni*t gegeb5 wre04 ,ma> ze zijn to* au*0 door ,bewus/se9s]s*e9ung5 b$+t0 en imm]s be/immt06 ,ja1 zelfs entw$] ganz0 sic6 od] do* zum ,!ile06 ,zo spreekt hij van das psy*is*e ,n]v5sy/em01 t]wijl e5 ,krp] ,gefhl besitzt01 het ,gefhl komt dur* ,v]b9dung5 d] ,/(fe zu ,/&e01 i4p4v4 ,eig5s*aft d] ,mat]ie b]haupt0 ( j$es ,atoms0 te zijn4 ,aldus ont/aat zijn mat]iali/ies probleem0 en het bijbehor5d ignorabimus03 ,wie es mgli* i/1 dass e9e *emis*e ,v]b9dung fhl5 kann1 i/ uns 9 j$em ,fall eb5so unbegreifli*1 als das ,dase9 d] ,mat]ie40 7 la ,haeckel's ,sub/anz-problem0674 ,tr\w5s1 met letzt5 ,ursa*50 moet reale ,wiss5s*aft0 zi* niet oph\d51 sle*ts met erk5nb>5 ,b$+ung501 ergo3 ,das ,gefhl hat se9e ,ursa*e 9 d] ,organisation resp4 im ,blut1 od] allgeme9]1 im ?i]is*5 ,leb5sprocess40 ,wir wiss5 nur und knn5 nur sag51 dass das ,bewus/se9s- resp4 ,gefhlsv]mg5 e9e ,eig5s*aft des ,n]v5sy/ems14444 dass es e9e ,eig5s*aft des ?i]is*5 ,leb5sprocesses i/40 ( ,dass die v]s*i$55 ,gefhle und ,triebe 9 d] ,?tigkeit des ,gehirnes ihr5 ,grund hab504 ,hoe z\ &]s ,v]]bung d] ,gefhle und ,triebe mogelik zijn8--,welnu1 zulk e5 fhl5de *emiese v]b9d+ is dan e9fa* aus d] natrli*5 ,zu*twahl h]vorgegang50 als zweckmssig0 enz4 enz4 en de betek5is1 noodzakelikheid en wa>de van de v]s*ill5de ,gefhle en ,triebe wordt dan uitvo]ig en veelal voortreffelik beh&eld4 ,aan e5 leek als ,s*neid] gunn5 wij dan de spot met d5k]s ov] oordel5 a priori1 vooral wanne] hij er zelf bij v]telt3 ,die ,welt hat ke95 ,anfang und ke9 ,ende4 ,j$] ,vorgang hat imm] wi$] e95 neu5 ,vorgang zur ,folge1 und das geht ins ,un5dli*e40 #aih ,tot mijn resultat50 behoort hoop-ik ook1 dat ik nu zond] uitleg to* zond] vrees voor misv]/& gebruik kan mak5 van de k5nisle]-t]m5 als sub/raat en pha5ome51 imman5t en transc5d5t1 dogmaties en transc5d5taal4 ,wij ond]s*eid5 dus nu de ne natuur als objectief pha5ome5 zuiv] z[el van het individuele 7subjectieve071 van alle voor/ell+5 aanga&e de natuur1 als van de ne w]kelikheid1 il concreto1 zoals het ,italiaans zegt1 gelijk wij di5ov]e5kom/ig het ne subjekt d] natuur zuiv] ond]s*eid5 z[el van elk m5s-individu als van enige konkrete ,al-gee/4--,we zull5 dus ,busse's beide reali/iese misvatt+5 v]mijd51 die voor ,die ,na*teile des ,p>allelismus m$e v]antwoordelik zijn 9 zijn ,g4 u4 ,k41 p4 #aeh3 ,v]w&eln si* auf ideali/is*em ,bod5 die real5 physis*5 ,prozesse 9 ,vor/ellung5 sol*] ,prozesse44440 en p4 #afd3 ,/r5g g5omm5 drf5 wir von dem physis*5 ,kosmos im ,s+ul> b]haupt ni*t spre*51 sond]n er i/ s (tmals vorh&51 als ,bewus/se9e vorh&5 s9d1 wel*e s9nli*e ,wahrnehmung5 hab5 und sie objektivi]5 knn540 #aii ,al e5 heel ongelukkige naam1 da> jui/ elke ruimtelike v]h\d+1 elke ev5wijdigheid0 is uitgeslot54 ,ma> de naam drukt nu e5maal door e5 aans*\welik beeld de uitsluit+ van elke ov]gang uit1 van elke influxus01 elke 4 #bjj ,g4 u ,k4 p4 #djb3 ,die ,natur i/ s*liessli* ni*t das ,weltganze1 sond]n nur e9 ,teil desselb51 d] d] ,ergnzung dur* e95 &]5 ,teil--die seelis*e ,welt--b$>f40 ,zi$a> de reali/iese grondf\t wa>mee ,busse's boek /aat en valt4 ,busse's idealisme0 is dan ook het reali/iese voor/ell+s-idealisme1 me]mal5 9 mijn w]k aan- en afgewez51 dat die ganze ,krp]welt ,ers*e9ung fr me9 sie vor/ell5des ,bewus/se90 noemt 7p4 #ah en ev5zo p4 #bj7 en waant1 dat het /&punt0 d] ideali/is*-spirituali/is*5 ,weltans*auung0 de li*am5 door voor/ell+5 van de li*am5 v]vangt 7p4 #ade en p4 #aeh en passim1 vgk4 noot 7 bij vor4 bl47 en aldus van de physieke reeks 7de pha5om5a7 maakt3 die ,vor/ellung5 d] krp]li*5 ,phnom5e0 7p4 #adf7 en van de h]s55 die ,vor/ellung5 d] ,gehirnprozesse0 7#adg71 zodat die physis*e ,seite ja 9 ,wahrheit au* e9e psy*is*e i/0 7#adf71 het fundam5tele misv]/&1 wa>op heel zijn betoog teg5 ,d] ideali/is*-moni/is*e ,p>allelismus0 7#add-agd71 teg5 ,pauls51 ,ebb+haus en ,heymans /eunt en 9 't niet z9kt1 wa>door zijn polemiek speciaal ,heymans niet e5s b]eikt1 laat /aan we]legt1 wa>bij dan nog komt1 dat het begrip van de mat]ie als mogelike wa>nem+s9h\d van e5 imm]s sle*ts d5kbeeldig univ]seel subjekt ontbreekt1 e5 gebrek1 wa>aan ,busse zijn #b f\tieve argum5t5 ontle5t teg5 het p>allelisme van psy*iese realiteit en physies pha5ome53 #ao4 de onvoll$igheid d] physiese reeks 7zo deze nl4 van w]kelike subjekt51 w]kelike wa>nem+ afhankelik wordt g$a*t71 #bo4 de niet-gelijktijdigheid van reale en pha5ome5 7zo dit laat/e nl4 als w]kelike wa>nem+ i4p4v4 als idele mogelike wa>nem+s9h\d wordt g$uid74 ,zo blijft voor hem het p>allelisme op z'n be/ e5 hylozosme1 reali/iese /(beziel+ 7#cff-cfh1 #cgi7--;en treft zijn v]we] en zijn oordeel alle5 dit laat/e--zond] het niet-reali/ies1 krities p>allelisme te d]5 ( zelfs ma> te zi54--,heel het boek is dogmaties-reali/ies1 dus causali/ies geblev51 trots de h(felike buig+1 wa>mee de kritiek1 het idealisme1 z'n afs*eid krijgt1 van meet af1 als te moeilik en diepga&1 te gecomplice]d en te ab/rakt enz4 7wiss5s*aftli* unanfe*tb> ab] s*w] anw5db>0 enz4--zie #ah-ba--;en hoe wij jui/ al die zw>igh$5 en ,e9wnde1 die ,busse laat /aan1 hebb5 aangepakt en opgehev57 en trots de ideali/is*-spirituali/is*e0 toegift d] pa> bladzijd5 ,s*lussbetra*tung1 die e5 los aanhangsel blijft1 dat niets me] kan go$ mak54 ,zo blijft ,busse t5 e9de toe e5 tr\w discipel van zijn mee/] ,lotze1 wie soortgelijk v]wijt treft t4a4v4 zijn ,mikrokosmus4 ,ook da> komt de ruimte- en mat]ie-kritiek te laat1 e]/ 9 deel ,,iii1 boek ,,ix1 ho(d/uk ,,ii1 bl4 #dhi vv41 nadat re$s 9 ,i3 ,,iii3 ,i bl4 #cad vv4 ,d] ,zusamm5hang zwis*5 ,leib und ,seele4444 reali/ies1 dus dogmaties1 dus causali/ies beh&eld is en zond] dat ze me] t]ug kan w]k5 op ,lotze's reali/iese wa>nem+sle]1 re$s 9 boek ,,ii gegev51 bl4 #ahb1 #aic1 #ceg1 #dab4--;,is de kritiek niet de zuurdesem1 die heel het d5k5 doortrekt1 dan is ze niets dan e5 lafgeword5 z\t4 #bja ,het is dus niet ideali/ies]0 7na> e5 veelv]spreid misv]/& b4v4 bij ,busse1 ,g4 u4 ,k4 p4 #d_/e71 ma> jui/ mat]ie-realisme01 de natuur uitsluit5d als pha5ome5 voor ha> subjekt1 dus als mogelike wa>nem+s9h\d1 te bes*\w51 9 plaats van da>door tev5s als pha5ome5 van ha> reale1 dat die wa>nem+5 v]oorzaakt6 ,deze opm]k+ geldt z[el het ,m>burg] ,neo-kantisme als het gewa>word+smat]ialisme4 #bjb ,mat]ie-reali/ zijn dus b4v4 ,h>tmann1 ,busse1 ,w>t5b]g1 ,rick]t1 ,j]usalem1 ,boll&1 ,b]gson1 ,/umpf1 ,james1 ,rehmke1 ,erh>dt1 ,be*]4 #bjc ,pr(4 ,boll&'s begrip br5gt door zijn noot op bl4 #ejg1 uitg4 ,hegel's ,ges*i*te d] ,philosophie1 deze ,kant's immat]iali/iese id5titeit van gee/ en sub/ratum d] mat]ie 9 het compromitt]5d gezels*ap en]zijds van ,b*n]'s mat]iali/iese id5titeit0 van ,gei/ und ,natur1 ,logik und ,me*anismus1 ,kraft und ,/(f 7met de ,v]nunft od] ,gei/e/tigkeit0 als ,spiegel1 wel*] das ,all zurckwirft067 en &]zijds van ,ari/oteliaans-,hegeliaanse wa>nem+sdogmatiek1 die de gewa>word+ passief en aktief 9 n5 noemt1 passief als ,e9wirkung von auss50 en aktief door die ,ttigkeit4444 dies5 passiv5 ,inhalt zum ,se9ig5 zu ma*506 #bjd ,zo v]valt ook voor ,kant als voor ,wundt en ,heymans en elk niet-reali/ het befaamd argum5t teg5 het li*aam als pha5ome5 van de gee/3 de sam5ge/eldheid van het organisme teg5ov] de e5heid van het bewu/zijn4 #bje ,altans ook door ,busse niet 9 zijn ,kant-duid+1 ,g4 u4 ,k4 p4 #aaj ss41 speciaal p4 #aaf ov] de #b;e druk3 ,hi] i/ ab] au* ni*t die s*w*/e ,spur e9] ,h9neigung zur ,id5tittslehre mehr vorh&506 #bjf ,bij ,kant wil als ,m5s*0 zegg53 als niet alle5 d5k5d1 ma> tev5s li*amelik wez54 #bjg ,deze laat/e z9n5 zijn m$e teg5 pr(4 ,boll& g]i*t1 zie b5$51 bl4 #bcg4 #bjh ,da>5teg5 ho$t het krities idealisme zi* natuurlik wl voor de wilde natuur-romantiek van e5 ,bruno ,wille1 wanne] hij b4v4 7,(f5b>ung5 e9es ,wa*hold]baums07 de gemo$s/emm+1 door e5 l&s*ap gewekt1 toes*rijft aan e5 ,l&s*aftsseele01 9 de natuur h9e9deutet als eig5 aan ha> reale2 wat mij ongeve] ev5 v]/&ig voorkomt1 als g+ m5 de g$a*t51 9 e5 boek v]vat ( de gemo$sa&o5+1 door het lez5 gewekt1 h\d5 voor d5kbeeld5 ( gevoel5s van het reale van die b$rukte papi]bundel1 van e5 boekeziel1 ( de s*oonheid1 de idee1 de voor/ell+ van e5 s*ild]ij to$i*t5 aan het reale van de v]f en het l9n54 #bji ,zelfs het id5titeits-mat]ialisme z\ zek] niet zoveel go$e kritiese gee/5 gevang5 h\d51 als het zo e9fa* absurd01 zulk e5 voll5det] ,blds9n0 01 als mat]iali/5dod]s pleg5 te d5k54 ,ook de mat]iali/5 b$oel5 niet3 gee/ en /( is hetzelfde1 ma> is eig5lik01 9 wez501 sub/antieel01 realit]0 hetzelfde1 exakt ge=mule]d3 id5tiek zijn niet /( en gee/1 ma> 7als e5 reale g$a*te7 /( en het 7als /(felik g$a*t7 reale van de 7sle*ts0 subjectieve7 gee/4 ,natuurlik blijft dit mat]ie-realisme da>om ev5 dogmaties en bov5di5 dit gee/-pha5om5alisme z9l$ig1 da> de w]kelikheid van de gee/ nu e5maal onloo*5ba> is--en e5 pha5ome54444 e5 subjekt als prius ond]/elt4 #baj ,ge5 physies gebeur5 d]halve zond] zijn meta-physiese betek5is en grond4 ,v&a> onjui/ e5 r$5]+ als deze van ,s*op5hau] 7,,ii3 #bhg73 ,d5n d] ,wille hat se95 ,sitz ni*t im ,gehirn1 und b]dies i/ er1 als das ,metaphysis*e1 das prius des ,gehirns1 wie des ganz5 ,leibes1 dah] ni*t dur* ,v]letzung5 des ,gehirns v]nd]li*40 #baa ,vraagt dus b4v4 ,lotze 7,mikrokosmus ,i3 #c3a3 ,d] ,zusamm5hang zwis*5 ,leib und ,seele1 p4 #cad_/e73 ,9 d] ,t w>um sollt5 wir uns v]sag51 von dem ,druck und dem ,/oss d] ,mass5 auf die ,seele1 von d] ,anziehung und ,ab/ossung beid] dur* e9&] zu spre*51 sobald diese ,ausdrcke1 obwohl sie ke9e ,aufklrung en?alt51 do* dazu di551 uns]e ,vor/ellung5 des ,sa*v]haltes bequem und ans*auli* abzukrz580 ,w>um also sollte ni*t e9 ,atom des ,n]v5sy/ems eb5so auf die ,seele od] sie auf j5es /oss5 und drck5 knn5444480 dan moet ons antwoord luid53 en]zijds omdat ,druck0 en ,/oss0 alln ruimtelike z9 en aans*\welikheid heeft en 9 de ruimte van e5 ziel ge5 zweem ( spoor is te d5k5 ( voor te /ell51 &]zijds omdat atom5 als ruimt$+5 de zielew]eld ev5m9 v]mog5 te b]eik5 ( te rak5 als de lett]s van e5 boek de g$a*t51 die er door zijn uitg$rukt4 #bab ,vgk4 p4 #beg3 ,w5n wir uns auf die ideali/is*-spirituali/is*e ,basis zurckzieh51 s geb5 wir damit eb5 d5 ,p>allelismus1 d5 wir dur* dies5 ,s*a*zug 6 se9] ,p>adoxitt entkleid5 wollt51 auf40 #bac ,busse weet en erk5t t5m9/e nog1 dat heel zijn argum5tatie zi* op dit naief-reali/ies /&punt /elt1 ma> de ,bussetjes van h$5 en morg51 die hun wap5s uit dit ars5aal kom5 hal58 ,ze lop5 er 9 - gelijk wij dat re$s1 ook t5 onz5t1 kond5 gadeslaan4 #bad ,vielmehr hab5 wir nun zwei vllig getr5nte ,reih5 psy*is*] ,vorgnge mis1 ,dualitt1 ni*t ,id5titt4 ,das wird vielfa* b]seh51 9 d5 ,idealismus v]su*t man die ,id5tittsphilosophie mit h9b]zunehm51 die dort ke95 ,platz f9d5 kann40 ,dat ze sle*ts dort ,platz f9d5 kann1 en welke plaats1 dat hebb5 wij bov5 gezi5 bij ,kant4 #bae ,zo s*rijft ,busse1 bij de ,vorteile0 d] ,we*selwirkung/heorie1 p4 #chj3 ,indem sie alle ,d+e 9 d] ,welt aufe9&] wirk5 ls/1 kommt sie dem logis*5 ,b$rfnis des ,d5k5s na* e9heitli*]1 die ,welt als e9 e9heitli*es ,ganze auffass5d] ,betra*tung mehr entgeg540 ,me dunkt1 ook hi] is het prae bov5 de duali/iese ov]gang we] aan de moni/iese sam5gang6 #baf ,dr4 ,l4 ,loew5feld s*rijft 9 zijn boek ,ueb] die ,dummheit 7#aiji71 aanga&e ,dummheit und ,gehirn01 ,die organis*e ,grundlage d] ,dummheit01 p4 #gd3 ,dass die gei/ige ,bes*rnk!it eb5so wie h]vorrag5de ,intellig5z ihr5 ,grund 9 d] ,gehirnbes*aff5heit hat1 i/ e9e ,tatsa*e wel*e niem& bezweifeln kann1 d] e95 gesetzmssig5 ,zusamm5hang d] gei/ig5 ,v]ri*tung5 mit d] ,ttigkeit uns]es ,gehirns zugibt40 ,jui/ zulk e5 uitspraak1 die voor 7nog wel onbetwijfelb>e67 ,tatsa*e0 neemt wat sle*ts e5 dogmatiese physies-metaphysiese duid+ is van die gesetzmssige ,zusamm5hang tuss5 gee/esv]ri*t+ en h]s5w]k1 moet 9 philosophicis4444 domheid het54 #bag ,hoe vreemd e5 reali/ teg5 kritiese wijsbege]te kan blijv5 aan kijk5 bewij/ ,pr(4 ,bru9+ 9 zijn m]kwa>dige ,gids-besprek+ van ,heymans' metaphysica 7#aije1 ,wet5s*appelijke ,metaphysica0 p4 #dij_/a71 wa> hij b4v4 vraagt3 ,wanne] wij4444 uitgaan van de ond]/ell+1 dat hetge5 op de wilsw]k+ volgt ind]daad is wat het 9 de wa>nem+ zi* voordoet te zijn1 e5 het wilsbesluit v]wez5lijk5de beweg+--hebb5 wij hi] niet het op dit /&punt onv]kla>b>e feit1 dat hi] bij uitzond]+ de inh\d d] wa>nem+ de afspiegel+ is van ha> object80 ,all]m9/4 ,elk pha5ome5 is ind]daad1 wat het 9 de 7normale7 wa>nem+ zi* voordoet te zijn--en elk pha5ome5 heeft zijn reale4 ,zo dus elke beweg+1 ook die volgt op e5 wilsbesluit4 ,heymans' ond]s*eid+ tuss5 inh\d0 en voorw]p0 7,geg5/&07 d] wa>nem+ e*t] b$oelt ,geg5/& 9 de transobjectieve1 transmat]ile z9 van reale1 van w]kelikheid1 die de wa>nem+ v]oorzaakt en ge5sz9s 9 die imman5te z91 wa>9 wij e5 beweg+ ( e5 tafel voorw]p01 objekt0 van wa>nem+ noem51 da>mee het v]b& uitdrukk5d van onze afzond]like wa>nem+ tot e5 bepaald geheel van mogelike wa>nem+s9h\d54 #bah ,vgk4 p4 #aic3 ,und do* kann d] ,wille wes5tli* zu e9em be/immt5 ,bewegungsvorgang gehr540 ,mit &]5 ,wort54444 er wre ohne d5 ,will5 ni*t mehr d]selbe ,vorgang04444 ,ev5zo p4 #aii en ,philos4 d4 ,geg5w4 p4 #agf4--,ma> deze wez5likheid0 is to* sle*ts4444 onwez5lik surrogaat van invlo$6 ,het blijft epipha5om5alisme4 ,al zegt p4 #aii3 ,es i/ also eb5so wahr1 dass d] ,wille d5 ,arm bewegt1 als es wahr i/1 dass die c5trale ,inn]vation diese ,bewegung ausl/40--voor ,riehl is no* het e5 no* het &] causaal1 t5zij hij zijn le] opgeeft voor zuiv] psy*isme4 ,dan mag hij s*rijv5 7p4 #bjj73 ,hat d] ,wille ,e9fluss auf die ,vor/ellung d] ,bewegung1 0 ni*t be/ritt5 w]d5 kann1 s hat er eb5 damit au* ,e9fluss auf die ,bewegung selb/4 ,d5n die ,vor/ellung i/ zuglei* e9 real] ,process1 e9e ,a5d]ung d] ,vor/ellung folgli* zuglei* e9e ,modification dieses ,processes4444 ,d] ,wille wirkt auf das ,intelligibele1 das ,d+ an si* d] ,mat]ie und nd]t dadur* die ,ers*e9ung desselb5 fr die uss]e ,ans*auung40 ,p]fekt1 ma> na> ,riehl's le] z\ niet de wil1 do* das ,intelligibele1 das ,d+ an si* des ,will5s causaal zijn en de wil zo irrelevant als de mat]ie4 ,al wat op p4 #bja ss4 dan ook volgt ov] de functionelle ,b$eutung0 van het bewu/zijn als ,mittel4444 ,anpassungsbewegung5 h]vorzuruf501 tot ,regelung und ,beh]rs*ung d] ,bewegung01 en dus als evolutie-faktor1 is gesurpe]d psy*isme4 #bai ,vgk4 nu b4v4 de reali/ ,/umpf1 ,leib und ,seele1 p4 #cc3 ,i* wrde au* 9 d] ,annahme ke9e ern/li*e ,s*wi]igkeit f9d51 dass psy*is*es ,leb5 7,seele7 dur* organis*e ,prozesse 7organis*e ,mat]ie7 9 be/immt5 ,/adi5 ihr] ,entwicklung erzeugt wurde und no* jetzt bei d] ,entwicklung j$es ,individuums erzeugt wird406 #bbj ,vroeg] sprak m5 wel 9 afkeur5de z9 van doppelte ,bu*fhrung01 blijkba> uit onbek5dheid met dubbel boekh\d504 ,want voor de twee-zijd5-!orie 7van ,riehl b4v47 is jui/ die dubbele boekh\d+ e5 all]a>dig/ ons*uldig beeld3 elke w]kelike po/ heeft van zelf zijn debet- en zijn cr$it-zijde1 zodat e5 fraai functioneel p>allelisme ont/aat zond] /rijdigh$54 #bba ,duali/ies is gee/ aan /(1 ziel aan li*aam gebond504 ,da> e5 pha5ome5 niets is dan e5 ideel produkt uit mogelike inw]k+5 van zijn reale1 betek5t het miss5 van e5 pha5ome51 het miss5 van bepaald inw]k+sv]mog51 van e5 bepaalde eig5s*ap4 ,e5 gee/ dus1 die zuiv] immat]ieel0 g$a*t wordt 9 de oude spirituali/iese z9 is dus niet volkom5]01 bevrijd0 van e5 /(felike klui/]0 ( e5 hog]0 soort wez51 ma> integ5deel alle5 onvolkom5] dan dezelfde gee/ met p>allel pha5om5aal li*aam4 #bbb ,op het det]m9isme-probleem zal ik met betrekk+ tot het /rafre*t nad] +aan4 ,ma> hi] zij er re$s op gewez51 dat ,wundt det]m9i/ is1 dus1 als psy*i/1 natuurlik psy*ies det]m9i/4 ,zelfs zijn1 als voor misvatt+ ges*ap5 s*pf]is*e ,syn!se01 zijn novum0 is4444 causaal g$et]m9e]d4 ,wie ,wundt en zijn psy*iese causaliteit0 voor enig ,indet]m9isme0 misbruikt1 voor enige inbreuk op het causaliteitsbeg9sel met zijn inha]5te noodw5digheid1 gelijk b4v4 9 ,het ,indet]m9isme 7,de psy*is*e causaliteit70 t5 onz5t ,mr4 ,levy 7zie p4 #ahi ov] ,wundt's indet]m9i/is* elem5t01 p4 #bfj en p4 #bfi3 alle5 op a niet op b a*t ,wundt de causaliteitswet toepasselijk07--voor hem is ,wundt's gee/ e5 geslot5 boek geblev54--,op mijn v]zoek tot ,wundt1 al die indet]m9i/iese misduid+ door e5 kategories au!ntiek woord e5s voorgo$ de kop 9 te drukk5 en da>door mijn bew]+ te /av51 dass ,ihre psy*is*e ,kausalitt zw> anti-fatali/is*1 ab] dur*aus det]m9i/is* i/1 dass sog> j$es ,novum' als ,ergebnis d] s*pf]is*5 ,syn!se voll/ndig urs*li* b$+t i/ und ,sie ke9 undet]m9i]tes1 also ke9 indet]m9i/is*es ,elem5t' zulass50 mo*t ik het volg5d afdo5d antwoord ontvang53 4444 dass i* an ,missv]/ndnisse und ob]fl*li*e ,missdeutung5 me9] ,ansi*t5 zu sehr gewhnt b91 um zu h(f51 sie b]haupt aus d] ,welt zu s*aff54 ,ab] i* /ehe ni*t an1 ,ihn5 zu be/tig51 dass i* auf psy*is*em ,gebiete j$e neue ,ers*e9ung fr psy*is* det]m9i]t halte und d5 ,indet]m9ismus als e9e mei/ auf unwiss5s*aftli*] ,v]m5gung psy*ologis*] und metaphysis*] ,begriffe b]uh5de unhaltb>e ,hypo!se zurckweise40 ,het is mij e5 voldo5+1 deze onvoorwa>delike afwijz+ van het indet]m9isme door ,wundt zelf te hebb5 uitgelokt1 wa>voor met mij zek] m5ig discipel van deze ma*tige d5k]1 vors] en gele]de1 deze ,leibniz van onze tijd0 en man*] aufri*tige ,freund e9] mat]iali/is* re9-wiss5s*aftli*51 me?odis*-empiris*51 von --------------- duali/is* metaphysis*5 ,e9s*lg5 frei5 ,psy*ologie0 hem dank zal wet54 ,het wil mij voorkom51 dat ,mr4 ,levy's br&5de s*aamte01 van ,pauls5 gele5d uit v]fijnd v]antwoordelikheidsgevoel weg5s ,haeckel-v]]+1 voor het aangezi*t van ,wundt 7gelijk van ,kant ( ,heymans ( ,mn/]b]g7 niet misplaat/ z\ zijn4 ,tr\w5s ,mr4 ,levy z\ wel van ,wundt's psy*iese causaliteit zijn afgeblev51 _h hij b$a*t ( begrep51 dat de psy*i/ ,wundt 79 teg5/ell+ tot ,mr4 ,levy71 zo go$ als ,heymans1 qua me*ani/ en v]d$ig] d] geslot5 natuurcausaliteit0 zo[el anti-en]gi/ als anti-vitali/ is en dat heel zijn psy*iese causaliteit1 met app]ceptie en al14444 voor de di]5-ziel 9 beg9sel ev5ze] geldt als t4a4v4 de m5s1 die voor de moni/iese evolutioni/ ,wundt4444 zi* ontwikkeld heeft uit het di]5rijk6 ,da nun die associativ5 9 die app]ceptiv5 ,processe cont9uirli* b]geh51 und da ,anfnge d] letzt]51 e9fa*e active ,aufm]ksamkeits- und ,wahlacte1 bei d5 hh]5 ,?i]5 zweifellos vorkomm51 s i/ brig5s au* diese ,diff]5z s*liessli* mehr als e9e sol*e des ,grades und d] ,zusamm5setzung d5n als e9e sol*e d] ,art d] psy*is*5 ,processe aufzufass540 en3 ,i/ es na* d5 ,gesetz5 d] physis*5 ,entwicklung zweifellos1 dass d] ,m5s* von ni$rig]5 ,leb5s=m5 aus allmhli* zu d] ihm eig55 ,organisations/ufe gelangt i/1 s ers*e9t das nmli*e na* d5 ,gesetz5 d] psy*is*5 ,entwicklung m9de/5s im h*/5 ,masse wahrs*e9li*40 ,aldus e5 ,wundt4 ,&]s ,mr4 ,levy3 ,da> ligt e5 s*eidslijn1 ne51 e5 klove1 ne51 e5 afgrond tss*5 de met r$e begaafde en de r$elooze wez5s4 ,dit fundam5teel v]s*il4444 is de bewu/e voor/ell+ 7de app]ceptie71 wa>toe e]/gemelde wez5s 91 laat/gemelde wez5s buit5 /aat zijn44444 ,indet]m9isme dr1 det]m9isme hi]40 ,arme anti-,haeckelomaan ,mr4 ,levy6 ,que diable allait-il faire dans cette galre8 ,zo z\ ik1 indi5 nog nodig1 9 ext5so kunn5 aanton51 hoe ,mr4 ,levy's ,indet]m9isme0 ,mn/]b]g's ontijdelike ,fi*teaans-teleologiese app]ceptie01 die niet tot de w]eld van het zijn ( gebeur51 ma> tot het rijk d] geld5de wa>d5 behoort1 ergo buit5 alle psy*ologie en natuurwet5s*ap valt1 dus eo ipso buit5 alle 7psy*iese ( physiese7 causaliteit en die d]halve zom9 oorzaak als gevolg kan zijn1--zo mogelik ng fundam5tel]1 ng gruwelik] misvat1 dan hij 't ,wundt's psy*ologiese app]ceptie0 doet1--door ze kwansuis te plaats54444 9 het 7tijdelik7 bewu/zijnsproces1 het bewu/zijnsv]loop1 als bewu/e voor/ell+06 ,de h>5 z\d5 ,mn/]b]g te b]ge rijz5 als hij moe/ zi5 welke ontzett5d gewi*tige1 welke albehe]s*5de plaats0 dze zijn app]ceptie dr1 als zdanig1 inneemt0 en van welk wet5s*appelijk indet]m9isme0 zij als het /eunpunt en het ple*tank]0 moet fung]56 ,voore]/1 wat zegt de psy*oloog ,mn/]b]g4 7,mr4 ,l4 h\dt hem voor d5 welli*t groot/5 psy*oloog07 van de app]ceptie 9 het bewu/zijnsv]loop8 ,niets me] ( m9d] dan dat ,wille1 ,aufm]ksamkeit und ,app]ception psy*ologis* e9em ,zusamm5hange angehr51 d] dur* d5 physis*5 ,kausalbegriff beh]rs*t wird06 ,en dn de vorpsy*is*e0 freie ,app]ception0 van e5 antipsy*ologi/ als de teleoloog ,mn/]b]g door het slijk gesleurd van ,mr4 ,levy's bewu/zijnsv]loop1 ,mr4 ,levy's duali/ies-bov5di]lik indet]m9isme06 ,mn/]b]g3 ,wir hab5 ke95 ,grund1 sol*e ,betra*tungsweise auf die m5s*li*5 ,subjekte zu bes*rnk51 da wir zweifellos au* bei d] ,b]hrung mit d] ,ti]welt zum ,glaub5 an /ellungnehm5de ,subjekte dus ,w]tung01 ,behauptung0--,mr4 ,levy's inzi*t z\1 na> bl4 #agd van zek] boek1 v]tal53 bew]+06--,aktualitt01 dus4444 freie ,app]ception06 g$rngt s9d40 ,w$]om3 ,arme ,mr4 ,levy6 ,de k5ni/heoretiese betek5is van ,wundt en ,mn/]b]g 7gee/v]want van ,rick]t7 en hun ond]l+e v]h\d+ 9 psy*ologie en wijsbege]te hoop ik na de voltooi+ van mijn op /apel /a& w]k uitvo]ig 9 het li*t te /ell51 dat beide v]di551 al zal dan ,mn/]b]g niet alle5 met zijn psy*o-physies mat]ialisme1 dat aan li*aam en ziel we] gelijke ontologiese wa>de1 i4c4 onwa>de1 moet toek5n51 ma> ev5ze] met zijn door reactie teg5 dit fatalisme gebod5 meta-psy*ies e?icisme welli*t e5 van onze pr9cipieel/e teg5voet]s blijk5 9 het rijk d] g$a*te4 #bbc ,t5 aanzi5 d] mat]ie heeft het idealisme e] grond5 voor1 dan r$5 van v]zet teg5 het atomisme0 79 ruime z971 wa>omtr5t tr\w5s de natuurwet5s*ap ha> eig5 re*t5 heeft4 ,vgk4 bov5 bl4 #agd4 #bbd ,feu]ba*'s ,d] ,m5s* i/1 0 er is/0 kan dus alle5 het pha5ome51 het li*aam van de m5s geld5 7al is dan nog het prius van 't et51 de beg9cel1 v]get57 en da> de m5s nu e5maal niet zijn pha5ome5 is01 le]t het ons aanga&e de m5s wat hij wl is1 omtr5t het wez5 van de m5s1 ongeve] ev5 veel als omtr5t e5 symphonie de lij/ van ha> lu*ttrill+sgetall5 kan l]5 aan e5 dove4 ,feu]ba* zelf heeft het tr\w5s heel &]s1 m9 ( me] hi/ories-mat]iali/ies0 b$oeld4 #bbe ,gelijk ook 9 enige van de ges*rift5 van wijl5 ,pr(4 ,dr4 ,w4 ,ko/]1 die getuig51 hoe ern/ig deze natuurkundige oud-hoogl]a> met de k5nisle]-problem51 met ,ma* en ,o/wald en ,zieh5 7,de ,ontk5n+ van het be/aan d] ,mat]ie en de mod]ne physiologis*e ,psy*ologie071 met ,kant 7,kant's ,n\m5ale ,w]eld en de z9nelijke ,wa>nem+507 en met ,heymans 7,subjekt en ,objekt bij z9tuigelijke ,wa>nem+07 is gaan wor/el51 te laat helaas1 om nog tot kla>heid en het mat]ie-realisme te bov5 te kom54 #bbf ,ook 9 e5 &]e uitgegev5 r$e1 ov] ,d] ,entwicklungsg$anke 9 d] mod]n5 ,philosophie01 toont ,/umpf van ge5 &] idealisme0 k5nis ( begrip te hebb51 dan van de reali/iese /(beziel+1 het hylozosme1 ( des sog4 ,idealismus0 van de bewu/zijnsmat]iali/51 die de mat]ile process5 e5v\dig als ,bewus/se9s9halte def9i]504 ,ab] w] sieht ni*t1444 dass b]haupt diese ganze ,umdeutung d] ,mat]ie e9 blosses ,spiel mit ,wort5 i/80 7p4 #ec_/e74 #bbg ,van e5 onnavolgb>e zelfbespott+ is bl4 #cb1 wa> ,/umpf1 de reali/1 aan de sam5gangsle]--dus ook aan de krities-ideali/iese6--v]wijt1 dass sie die ,welt unntig v]dopple0 7wie se9]zeit die platonis*e ,ide5- und ,zahl5lehre01 aldus onze mod]ne ,ari/oteles7 en dus 7wat ind]daad het p>alleli/ies mat]ialisme a>dig type]t7 die ,welt dur* das blosse ,neb5e9&]be/eh5 zwei] ,welt5 zusamm5hanglos w]de wie e9e s*le*te ,tragdie40 7#eg47 #bbh ,wie heeft het ook we] ov] de vrijheidsle] van de psy*oloog0 ,mn/]b]g8 #bbi ,ik ov]drijf niet4 ,re$s het e]/e positieve1 feitelike deel van het boek3 ,das ,n]v5sy/em0 7#e-afj7 moet 9 /rijd5de localisatie-!orien v]lop53 ,wir muss5 uns d>auf bes*rnk51 ,d5kmgli*keit5 anzudeut504444 zegt re$s p4 #aea4 ,ma> het twe$e deel3 ,physiologis*e ,erklrung5 psy*is*] ,ers*e9ung50 7#afa-cbg7 kan sle*ts e5 w>w9kel van hypo!s5 bi$51 wa>ond] wel k5niskritiese orint]+ wat opruim+ z\ kunn5 h\d5 7b4v4 p4 #afg3 ,es h]rs*t fa/ vllige b]e9/immung d>b]1 dass das ,g$*tnis e9e ,fhigkeit des ,krp]s d>/elle0--vgk4 de kwe/ie van pp4 #bib-g3 ,psy*ophysis*e ,g$*tni%ypo!se01 ( ,be*]'s slotsom op p4 #cbg3 ,wie man si* ab] au* zu dies] ,frage /ell5 mag1 die ,mgli*keit e9es ,zusamm5wirk5s krp]li*] und seelis*] ,faktor5 im ,gehirn 767 wird ni*t 8 auszus*liess5 se940671 ma> 9 welks dui/]nis de physiologie nog niet veel li*t kan br5g53 ,s lange das ,wes5 d] n]vs5 ,erregung1 wie s viel] ,leb5svorgnge1 9 ,dunkel gehllt bleibt1 s*e9t e9 ,glei*es fr das ,residuum und die ,auss*leifung gelt5 zu mss54 ,imm]h9 kann man v]su*51 dur* ,analogi5 e9iges ,li*t b] die 9 ,frage /eh5d5 ,annahm5 zu v]breit540 7p4 #age74 ,zij moet dan ook aanh\d5d sprek5 als volgt3 ,vorh] ab] mag1 da wir e9mal auf dur*aus hypo!tis*em ,gebiete uns beweg51 e9e ,mgli*keit ang$eutet w]d504444 ,es ers*e9t ni*t und5kb>04444 ,wir nehm5 nun--um e9e aus mehr]5 ,vor/ellungsmgli*keit5 h]auszugreif5--an1 dass04444 7alles op p4 #ahg74 ,do* i/ die ,voraussetzung1 dass4444 ni*t unmgli*4 ,es i/ ni*t auszus*liess51 dass04444 ,wir hab5 ,hypo!s5 auf ,hypo!s5 gebaut1 um die physiologis*e ,auffassung des ,g$*tnisses geg5 ,e9wrfe zu s*tz54 ,dabei hab5 wir uns weit vom fe/5 ,fundam5te d] ,erfahrung/atsa*5 entf]nt1 s weit1 dass e9em vorsi*tig ,d5k5d5 lei*t die ,g$uld bei s unsi*]5 ,spekulation5 ausgeh5 mag4 ,die h]angezog55 ,hilf%ypo!s5 v]mg5 ab] imm] no* ni*t all5 ,e9wnd5 g]e*t zu w]d540 7p4 #ahh74 ,hi] s9d neue ,annahm5 vonnt54 ,zun*/ knnte man auf d5 ,g$ank5 v]fall504444 ,w5n man vor khn5 ,annahm5 ni*t zurcks*eut1 wird man viellei*t e95 ,ausweg 9 d] ,mgli*keit4444 seh5 woll504444 7alles p4 #aij74 ,au* d5 ,g$ank51 dass4444 knnte man viellei*t dur*fhr5 woll504444 7#aia7 enz4 enz4 ,zo p4 #bfb3 ,das s9d ,=d]ung51 die im ,s9ne d] physiologis*5 ,g$*tnisauffassung zu /ell5 wr52 von e9] ,erfllung d]selb5 dur* e9e befri$ig5de ,hypo!se kann ni*t die ,r$e se940 ,9 dezelfde gee/ p4 #bib1 ( p4 #bgc3 ,es gibt ke9e physiologis*e ,hypo!se1 die die ,ent/ehung und ,b$eutung d] zeitli*5 ,=m5 im ,seel5leb5 erklr5 knnte1 ja die au* nur irg5dwie die ,mgli*keit e9] ,erklrung anzudeut5 v]m*te40 ( p4 #cjc3 ,solange die physiologis*e ,g$*tni%ypo!se auf s s*wa*5 ,fss5 /eht1 kann e9e physiologis*e ,hypo!se des ,urteil5s bzw4 ,d5k5s kaum ern/haft v]su*t w]d540 ,m5 moet de wet5s*appelike nauwgeze!id bewond]51 die ,be*] 9 deze trant de$ s*rijv51 na> de bel(te van zijn ,vorwort03 ,dies5 ,/& d] ,=s*ung unt] kritis*] ,zurckhaltung dem ,les] zu v]deutli*51 d5 ,e9druck d] ,kl>heit1 ,si*]heit und ,voll5dung ab] zu v]meid51 wo er d] wiss5s*aftli*5 ,sa*lage ni*t entspri*t1 w> b]all me9 ,be/reb540 ,wat volkom5 gelukt mag het54 #bcj ,9 ,be*]'s ,me9ung dass diese ,welt mat]iell]' ,d+e-an-si* 9 d] ,tat 9 viel] 7insbesond]e =mal]7 ,h9si*t mit d] ,vor/ellung des ,physik]s von d] physikalis*-*emis*5 ,auss5welt wes5tli* b]e9/immt0 proev5 wij we] het e*te v]dubbel+sdogmatisme1 welks we]legg+ de taak 0 onz] kritiek4 #bca ,les hommes mdiocres veul5t t\j\rs avoir l'air de savoir mieux que v\s ce que v\s allez leur dire1 qu& ils pr5n5t la p>ole leur t\r1 ils v\s rpt5t avec beauc\p de confiance1 comme ci c'tait de leur cru1 ce qu'ils v\s ont ent5du dire v\s-mme40 zegt ,ossip-,l\ri1 ,le ,bonheur et l',intellig5ce4 #bcb ,de hi] opg5om5 k5niskritiese bes*\w+5 en polemiek5 zull51 inzov] ze het 9 de tek/ betoogde voorond]/ell51 voor e5 deel van mijn lez]s wel pas a*t]af tot hun re*t en hun doel kunn5 kom54 ,bij het slo?o(d/uk kon soortgelijke /( 9 de not5 zelf re$s gegev5 word54 #bcc ,vgk4 ,h]m4 ,coh51 ,kants ,!orie d] ,erfahrung1 pp4 #add1 #gb1 #gc1 #fi1 #aig4 ,zek]1 wet5s*appelijke ov]tuig+5 zijn bewu/zijnsv]s*ijnsel5 ev5als toorn1 bege]te1 ( de gewa>word+ van rood03 ,pr(4 ,kohn/amm1 ,psy*ologie en ,logica1 ,t4 v4 ,wijsb4 #a3d3 p4 #cii4 7,ov] ,k4's bezw>5 teg5 ,heymans1 m4i4 re$s door de ,gesetze u4 ,elem5te0 en explicite door ,h4's antwoord g]escontre]d en we]legd1 ev4 nad]74 ,e5 wa>heid0 is e5 mogelik wa> oordeel1 gelijk e5 objekt e5 geheel van mogelike gewa>word+s9h\d5 is4 ,t]e*t wij/ ,bolzano op ,leibniz'3 propositio1 cogitatio possibilis0 7cf4 ,palagyi1 ,d] ,/reit d] ,psy*ologi/5 und d] ,=mali/5 9 d] mod]n5 ,logik1 p4 #ai74 ,de ant9omie01 die ,palagyi 7o4 c47 bij ,bolzano me5t te ontdekk51 wa> deze de wa>h$5-an-si*1 door niem& gek5d1 tev5s als wa>h$5-voor-,god bes*\wt1 is makkelik op te loss53 zij b]u/ op de hypo/as]+ 7,god07 van het k5ni/heoreties subjekt van de wa>heid4 ,onjui/ ,pal4 zelf p4 #bh4 ,zijn beh&el+ blijft b5$5 het ond]w]p4 #bcd ,cf4 ,proleg4 #ad1 speciaal3 ,me9 ,v]/&444 s*reibt d5 ,d+5 selb/ ke9e ,regel vor2 diese ri*t5 si* ni*t na* me9em ,v]/&e1 sond]n me9 ,v]/& ms/e si* na* ihn5 ri*t50 etc4 #bce ,zijn m9d] omzi*tige collega1 de bek5de ,dr4 ,hub]1 geeft 9 #c regels de we]legg+0 d] ob]fl*li*5 ,kritik ,humes0 van het causaliteitsbeg9sel aldus3 ,i/ es ja im wahr5 ,s9n e9 analytis*es ,pr9zip1 pr9cipium p] se notum1 erkannt aus dem ,begriffe d] ,wirkung sic1 wel*e notw5dig die ,abhngigkeit von e9] ,ursa*e e9s*lies/40 ,als _h e5 ,hume het truism geloo*5d1 dat e5 gevolg04444 e5 oorzaak0 ond]/elt6 ,van opp]vlakkig gesprok544446 #bcf ,ik mag er hi] e5 ,n$]l&s filos(]5d re*tsgele]de wel ev5 op att5t mak51 dat hij coroll>ia v]mo$elik met correlata contam9e]t tot de hem eig54444 corrol>ia6 #bcg ,d5n es i/ sehr 0 ,ung]eimtes1 von d] ,v]nunft ,aufklrung zu erw>t5 und ihr do* vorh] vorzus*reib51 auf wel*e ,seite sie no?w5dig ausfall5 msse40 7,k4 d4 r4 ,v4 p4 #ega74 #bch ,s*on d] ,satz ,kants3 dass ,v]hltnissbegriffe do* s*le*?9 gegeb5e ,d+e voraussetz5 und ohne diese ni*t mgli* s9d'1 ma*t diesem ,spiel mit ,relation5 e9 ,e9de0 zegt ev5 s*]p als jui/ ,riehl1 ,kriticismus ,,iii1 p4 #aej teg5 ,laas4 #bci ,zo durft ,j]usalem tans nog bew]53 die ,we*selwirkung zwis*5 psy*is*5 und physis*5 ,vorgng5 i/ die er/e und e9zige ,=m d] ,causalitt1 die wir wirkli* erleb504 ,wrd5 wir diese ,causalitt ni*t unmittelb> erleb51 dann knnt5 wir 9 d] ,natur ke9e bem]k504 ,diese ,we*selwirkung i/ d>um ni*t m9d] begreifli*1 weil sie mehr als begreifli* i/4 ,sie i/ ab] mehr als begreifli*1 weil sie unmittelb> erlebt wird1 und somit au* die ,quelle alles ,begreif5s i/40 7,die ,urteilsfunction1 #ahie1 p4 #bfj_/b74 ,vgk4 mijn ,slo?o(d/uk4 ,j4 leidt ook nog de negatie uit de erv>+ af6 #bdj ,ook ,b]keley uit zi* re$s 9 die gee/4 ,hij a*t zi* te re*t me] 9 ov]e5/emm+ met ,common ,s5se0 dan de ,lockian51 ma> als hij ! vulg> gelijk geeft 9 hun op9ion3 t ^? ?+s1 :i* !y imm$iately p]ceive are ! real ?+s0 7p4 #cei7 v]geet hij1 wat hij eld]s 7zie ,dial4 p4 #bie ss47 zo duidelik uitnzette1 dat ! vulg>0 hi] dat p]ceive0 van ?+s0 neemt 9 de dogmatiese z9 van image1 copy1 picture1 repres5tation04 ,als hij dus1 op de wijze van ,zieh5 c4s41 zijn le] noemt3 ?is revolt f metaphysical notions1 to ! pla9 dictates ( nature & common s5se01 dan heeft hij gelijk1 9 zov]re m50 met de natuurd+5 niets &]s kan b$oel5 dan mogelike gewa>word+s9h\d5 7ideas071 ma> ge5sz9s1 voor zov] m50 #ao4 het subject ov] 't ho(d ziet en d]halve hun subjectiviteit0 en #bo4 ze bes*\wt als oorzak5 van reproductieve gewa>word+54 ,jui/ wijl dat p]ceive01 ( s5sible ?+s1 voor ,hylas afbeeld+1 reproductie1 is van iets wat er al 01 voor ,philon\s niet1 v]wijt5 zij elka> ov] en we] scepticism01 aanta/+ van de betr\wba>heid d] z9tuigelike wa>nem+6 #bda ,re$s ,philon\s heeft teg5 ,hylas' vraag3 7p4 #cdh4 ,dial4 ,,iii47 ,expla9 to me n[1 o ,philon\s6 h[ x is possible !re %\ld be room = all ^? trees & h\ses to exi/ 9 y\r m9d4 ,c ext5d$ ?+s be conta9$ 9 t :i* is unext5d$8 ,or1 are we to imag9e impressions made on a ?+ void ( all solidity80444 enz4 zi* aldus v]we]d3 ,look y1 ,hylas1 :5 ,i speak ( objects z exi/+ 9 ! m9d1 or impr9t$ on ! s5ses1 ,i w\ld n be und]/ood 9 ! gross lit]al s5se--z :5 bodies are said to exi/ 9 a place1 or a seal to make an impression ^u a wax4 ,my mean+ is only t ! m9d compreh5ds or p]ceives !m2 & t x is affect$ f )\t1 or by "s be+ di/9ct f itself40 ,cf4 ook ,colli] 7o4 c4 p4 #dda71 gecite]d op bl4 #ef noot #b4 #bdb ,dr4 ,h4 ,w4 ,ph4 ,l4 van d5 ,b]gh van ,eys+a1 ,wijsge]ige ,blad5 ,i1 ,li*aam en ,ziel1 p4 #ea4 ,9 dezelfde gee/ ,dr4 ,j4 ,d4 ,bi]5s de ,haan1 ov] ,sp9oza1 ,tweem4 ,tijds*r4 #ahig1 p4 #afd 7e5 indrukk5complex 9 de h]s55 wordt tot beeld omgezet door bewu/heid7 en ,de ,weg tot het ,inzi*t0 p4 #aai 7de omzett+ van het h]s5voorval tot gewa>word+074 ,het a*t]deurtje door s*rijv] op5 geh\d5 op p4 #aah3 ,wanne] wij nu het argum5t sc4 het fysis* argum5t0 teg5 het realisme ontwikkel51 dan h\d5 wij ons tijdelijk als reali/5 en nem5 het onafhankelijk be/aan van e5 objectieve buit5gee/elijke buit5w]eld aan1 en bes*\w5 de geheele to$ra*t gelijk dit 9 de natuurwet5s*ap gebruikelijk is01 laat helaas die omzett+0 niet door4 #bdc ,ov] ,lotze's leesb>e ruimte-tek5s op die 7helaas niet zi*tb>e7 muur v]gelijke m5 noot #b bij bl4 #afe4 #bdd ,summa ,!ologiae ,ia ,qu4 #ab art4 #b3 ,non enim fit visio 9 actu1 nisi p] hoc quod res visa quodammodo e/ 9 vid5te4 ,et 9 rebus quidem corporalibus app>et quod res visa non pote/ esse 9 vid5te p] suam ess5tiam1 s$ solum p] suam similitud9em4 ,sicut similitudo lapidis e/ 9 oculo04444 7cf4 art4 #d ad #cum2 ,qu4 #ef art4 #c2 ,opusculum #di72 ,de ,anima ,,ii l4 #bd3 ,s5sus e/ susceptivus speci]um s9e mat]ia1 sicut ca]a recipit signum anuli s9e f]ro1 et auro404444 omne enim pati5s recipit aliquid ab ag5te secundum quod e/ ag5s404444 ,assimilatur enim ca]a aurea sigillo quantum ad imag9em1 s$ non 9 quantum e/ aurum aut aes404444 ,et similit] s5sus patitur a s5sibili hab5te colorem1 aut humorem1 ide/ saporem1 aut sonum404444 #bde ,zo praat ook onze ,haeckeliaan ,domela ,nieuw5huis van ,het ,monisme ( de ,e5heidsle]0 als hij met mat]ialisme b$oelt3 ,wij moet5 ons niet s*am5 mat]iali/ te heet51 als( dit iets m9d]wa>digs is1 al v]kiez5 wij met ,hckel d5 naam van ,moni/40 7p4 #cb74 ,ma> s*am5 moe/ gij u1 dan to* te v]kiez50 zulk v>5 ond] misleid5de vlag1 gij die op p4 #ae zelf s*rijft3 ,wil m5 e5 nieuw woord3 ,monisme1 mij go$1 (s*oon ik het nut er niet van inzie en vrees dat het de v]w>r+ v]me]d]t1 ma> laat m5 e5s en vooral duidelijk en kla> zegg51 dat het ,monisme van ,hckel1 enz4 en het ,mat]ialisme van &]5 precies hetzelfde zijn en alle5 v]s*ill5 9 naam40 #bdf ,v]kl>+ van deze lett]s z4o4z4 #bdg ,van elk dez] #d kan m5 bij de mat]iali/5 9 doorsnee nog we] twee 7( drie7 nuanc5 ond]s*eid51 al na> de gee/ 9 aequatieve 7a71 consecutieve 7b71 attributieve1 functionele 7c71 ( begeleid5de 7d7 v]h\d+ g$a*t wordt tot /( dan wel tot beweg+ 7( tot kra*t01 en]gie074 ,ma> onze kritiek gunne hi] grootmo$ig aan het mat]ialisme de v]wa>loz+ dez] ond]s*eid+1 wa> zij het to* re$s met zoveel me] 444 ond]s*eid+ bejeg5t1 dan het zi* zelf wa>dig pleegt te keur54 #bdh ,( dit h]s5proces door de physica van de mat]iali/ atomi/ies 7als bij ,boltzmann7 dan wel en]geties 7als bij ,o/wald7 wordt opgevat1 is voor de k5ni/heoretiese wa>d]+ van zijn mat]ialisme qua mat]ialisme natuurlik volmaakt onv]s*illig4 ,voor ,dr4 ,snijd]s e4a4 z\ de zuiv] en]getis*e physica0 e5e brug kunn5 slaan tuss*5 het /(felijke en het bewu/-psy*is*e40 ,die brug z\ sle*ts e5 4444 ezelsbrug kunn5 zijn4 #bdi ,deze zelfde misduidt op de volg5de bladzijd5 ,wundt la ,zieh51 ,mr4 ,levy1 ,haeckel1 ,c>n]i etc4 aldus3 ,de app]ceptiele] laat alzoo d5 bewu/5 wil ( a&a*t +rijp5 9 het physiologis* gegev5 v]loop d] mat]ieele h]s5process51 zond] zelf 9 zijn be/aan aan iets mat]ieels gebond5 te zijn4 ,alle pog+5 to* om het app]ceptiev]mog5 te localise]5 9 e5ig bepaald deel van het c5trale z5uw/elsel l$5 t5 e55male s*ipbreuk40 ,voore]/ grijpt de app]ceptie1 bij e5 zuiv] p>alleli/ies pha5om5ali/ als ,wundt1 nooit 9 enig physiologies1 mat]ieel proces 91 ma> uitsluit5d 9 psy*ologiese process51 secundo is de bewu/e wil0 enz4 voor ,wundt natuurlik precies zo 9 de h]s55 gelocalise]d0 als elk &] psy*ies proces en is dus ev5m9 als enig &] psy*ies proces 9 zijn be/aan aan iets mat]ieels gebond506--,e5 mat]iali/ ( duali/ doet wijs1 van ,wundt af te blijv54 ,vgk4 noot #b bij bl4 #bbh4 #bej ,ov] ons ,kantiaanse transc5d5taal0 en dit soort misduid+ tot het teg5deel s*rijft da>jui/ 7#aiaa7 t]e*t ,bruno ,bau* 9 zijn ,immanuel ,kant0 7p4 #db73 ,es mag inn]halb des ,gesamtb]ei*s d] philosophis*5 ,t]m9ologie w5ig ,worte geb51 d]5 begriffli*] ,s9n1 d]5 logis*e ,b$eutung 9 s s*w]] und v]hngnisvoll] ,weise missv]/&5 word5 wre1 wie d] ,s9n und die ,b$eutung des ,wortes transz5d5tal'4 ,dabei i/ die ,b$eutung des von ihm bezei*net5 ,begriffes s wi*tig1 dass1 w5n er e9mal missv]/&5 i/1 au* das ,v]/ndnis d] ganz5 ,v]nunftkritik v]eitelt i/40 ,/riem5d is dan zijn spot van bl4 #dc met dat vulgaire ,missv]/ndnis im ,s9ne des b]s*w5gli*501 allem ,irdis*5 ,entrckt501 metaphysis*]1 b] alle ,erfahrung h9auslieg5d] geheimnisvoll] ,d+e01 dat 9 ,duitsl& doet gewag5 van de transz5d5tal5 ,akkord5 ,bee?ov5s0 ( zelfs van de transz5d5tal5 ,magie des ,novalis0 7v]gelijk ook mijn noot bij bl4 #de1 hoe du ,prel c4s4 het transc5d5tale hant]5671 dat e5 ,pr(4 ,h]mann 9 zijn ,lehrbu* d] ,physiologie doet s*rijv53 ,dur* e95 h*/ glckli*5 ,g$ank5 ,*>les ,d>w9's i/ diese ,zweckmssigkeit ihres transc5d5tal5 ,*>akt]s entkleidet und auf e9 ,gesetz zurckgefhrt word501 gelijk het t5 onz5t ,dr4 ,kuyp] 9 de #b;de ,kam] de drag]s van rode 7dus voor ,dr4 ,k4 blauwe7 ideal5 transc5d5tale ideali/50 doet noem5 ( ,mr4 ,levy doet s*rijv5 7,het ,indet]m9isme1 p4 #bg73 ,niet lang] zal m5 deze le] van d5 ,kon+sb]g]0 transc5d5taal heet51 nu1 met /r5g natuurwet5s*appelijke gegev5s1 zij n4b46 opg5om51 gev]ifie]d1 en als grondwet e5] nieuwe w]eldbes*\w+1 afgekondigd wordt40 7,deze he]like z9 kan e]/ t5 volle g5ot5 word51 wanne] m5 er nog bij weet1 dat die nieuwe w]eldbes*\w+01 wa>aan ,kant's niet lang] transc5d5taal transc5d5talisme deze nog wel natuurwet5s*appelike glorificatie te dank5 heeft1 is4444 ik geef het u te rad54444 ,o/wald's ,en]getiek01 alias het en]geties mat]ialisme6 ,vgk4 ,opmm4 #b1 #df en #i74 #bea ,van v]toon+0 7,boll&7 zull5 wij ma> 9 't geheel niet gewag51 laat /aan van s*ijnv]toon+0 7,b474 #beb ,en van naief-empiri/iese en -relativi/iese petitiones en repetitiones pr9cipii4 ,/aaltjes van d5k-trant 7b4v4 uit de ,kopf>beit73 ,mit dem ,leibe knn5 wir nur das ,leibli*e1 mit dem ,gei/e nur das ,gei/ige ergreif54 ,also au* die ,d+e besitz5 ,gei/4 ,d] ,gei/ i/ d+li*1 und die ,d+e s9d gei/ig4 ,gei/ und ,d+e s9d nur 9 ,relation5 wirkli*40 7p4 #eg74 ,das ,produkt1 d] ,g$anke i/ e9 ,k9d1 wel*es von d] ,hirnfunktion 9 ,geme9s*aft mit irg5d e9em ,objekt gezeugt i/40 7ib474 ,op bl4 #fc3 das ,ohr nimmt das ,hrb>e und uns] ,gehirn das ,allgeme9e1 das i/ das ,wiss- od] ,erk5nb>e1 wahr40 ,op de volg5de bladzij3 ,d5k5 i/ e9e leibli*e ,arbeit4444 ,gei/ i/ e9 ,produkt d] ,mat]ie1 die ,mat]ie j$o* i/ mehr als e9 ,produkt des ,gei/es1 sie kommt au* no* dur* die fnf ,s9ne uns nahe1 sie i/ zuglei* ,produkt uns]] ,s9ne/tigkeit4 ,nur sol*e ,produkte1 wel*e uns dur* ,s9n und ,gei/ zuglei* (f5b>t s9d1 n5n5 wir wirkli*e1 objektive ,produkte1 ,d+e ansi*'40--,nu nog p4 #gi3 ,das ,allgeme9e i/ die ,wahrheit4 ,das ,allgeme9e i/ das1 0 allgeme9 i/1 das heis/ ,dase91 ,s9nli*keit4444 ,wahrheit und ,irrtum s9d wie4444 alle ,d+e d] ,welt4444 nur dem ,masse1 dem ,volum5 od] ,grade na* v]s*i$54 ,selb/v]/ndli* s9d do* alle ,d+e d] ,welt weltli*04444 etc4 etc4 ,dat is op en top ,dietzg51 ,dietzg5 zoals hij reilt en zeilt4 ,hi] hebt ge maat en peil van zijn k5nisle] en zijn metaphysica6 #bec ,vgk4 ,b]keley1 ,dial4 p4 #bhb3 ,b ! causes ( our s5sations are n ?+s imm$iately p]ceiv$1 & !re=e n s5sible0 en ,kant1 ,k4 d4 r4 ,v4 p4 #cae3 ,nun kann man zw> e9rum53 dass von uns]5 uss]5 ,ans*auung5 etwas1 0 im transsc5d5tal5 ,v]/&e wil zegg53 niet 9 ruimtelike1 ma> k5ni/heor4 z93 onafhankelik van ons bewu/zijn1 het niet-ik auss] uns se9 mag1 die ,ursa*e sei1 ab] dieses i/ ni*t d] ,geg5/&1 d5 wir unt] d5 ,vor/ellung5 d] ,mat]ie und krp]li*] ,d+e v]/eh52 d5n0 444 etc4 #bed ,natuurlik kan op muziek-ae/hetiese problem51 als de vraag ( de muziek l 7,s*op5hau]1 ,liebmann7 dan niet 7,hanslick7 1 ,d>/ellung01 is van gemo$sa&o5+51 hi] niet word5 +egaan4 #bee ,zuiv] da>teg5ov] 9 zijn ,naturphilosophie 7,die ,philosophie im ,beg9n des zwanzig/5 ,jahrhund]ts1 ,fe/s*rift fr ,kuno ,fis*]1 door ,w9delb& c4s41 #aijg7 p4 #aci3 ,bewus/se9s]lebnisse s9d nun e9mal ni*t irg5dwo1 knn5 also au* ni*t rumli* mit ,gehirnprozess5 zusamm5 se940 ,heel go$ ook en lez5swa>d zijn de dan volg5de bladzijd5 ov] het physiese als ,reprs5tant0 en ,symbol0 van het psy*iese4 ,gehirnvorgnge v]halt5 si* zum ,bewus/se9 wie die ,not5zei*5 zur ,musik40 7#ada74 ,ma> ze] b$5kelik is we] de wijze1 wa>op dan 7#aed vv47 die ,ans*auungs=m des ,raumes0 bes*\wd wordt als e9e ,ers*e9ungsweise0 en jamm]lik onjui/ de re$s ,b]keleyaanse v]e5zelvig+ van het sup]9dividuele subjekt d] wa>heid1 en]zijds met de r$e als gesetzgeb5des ,i*01 &]zijds met de transc5d5te w]kelikheid1 g$a*t als ,welt-,i*4 #bef ,ha]esis e/ maxima1 op]a malefic>um non cr$]e06 ,des te gelukkig]1 dat de zegevi]5de ontk]kelik+ het lev5d v]br&5 z[el van kett]s als van heks5 onmogelik heeft gemaakt en het smad5 d] ,aufklrung0 tot ons*uldige mode van i$] die z'n diepz9nigheid respecte]t4 #beg ,bij de oud5 7,ari/oteles7 0 de ziel de vl9d] 771 vgk4 ,dante1 ,purgatorio ,x3 #abd-abf3 ,non v'accorgete voi1 *e noi siam v]mi ,nati a =m> l'angelica f>falla1 ,*e vola alla giu/izia s5za s*]mi8 #beh ,natuurlik geldt mijn oordeel1 hi] als eld]s1 uitsluit5d het wet5s*appelik-wijsg]ig peil en wa>heidsgehalte1 ge5sz9s ev4 ae/hetiese ( &]e wa>d54 #bei ,v]gelijk dan ook1 hoe aan het slot van ,de ,logica0 9 #aiaa de idee zi* natuurlijk]wijze0 9 de natuur v]ke]t1 aldus3 idee van word+0 is444 9 het latijn v]ke]d3 idea naturae03 eeuwig v]ke]t zi* het ,logis*e 9 het ,&]e1 eeuwig is het idee van word+1 idea naturae'4 ,en zoo 6 is de zelfv]ke]+ d] ,idee natuurlijk]wijze de ,natuur0 enz4 #bfj ,volkom5 analoog en ev5 kras is de beh&el+ van ,b]keley en deze zijn inconsequ5tie0 door ,volkelt's ,erfahrung und ,d5k51 p4 #aba ss4 #bfa ,die ,n]v5 empf9d5 ,muskelbewegung0 zegt b4v4 nog ,pr(4 ,boll&1 uitg4 ,hegel's ,ges*i*te d] ,philosophie1 p4 #ddb1 cf4 p4 #dec1 wa> ,b4 gewaagt van d] leibli*5 ,empfngli*keit fr unkrp]li*e ,erlebnisse1 wel*e si* unmittelb> am ,n]v5sy/em d5k5 lass506 #bfb ,9 deze zijn ,allgeme9v]/ndli*e ,e9fhrung 9 die philosophis*5 ,probleme01 uitnem5d ges*ikt om voor de wijsg]ige problem5 de og5 te op55 en tot zelf/&ig d5k5 te prikkel51 lev]t ,p4 ,apel e5 g$eg5 v]d$ig+ van ,?iele's dualisme t5 aanzi5 van sub/antieel ,ik en ,h]s5reale1 met religieus-moni/iese ond]grond1 ,urgrund01 van n absolute ,sub/anz0 als ,welt5-,i*01 e5 ,philosophie des ,selb/bewus/se9s01 diep-doorda*t1 ma> helaas we] gebase]d op e5 ,kant niet b]eik5de 9 pl4 van ov] hem h9ausgeh5de0 k5nisle]1 e5 voor/ell+s- en d5k-idealisme nl41 dat t5 onre*te al ons oordel5 tot e5 ,me9501 b$oel51 van iets nd]s maakt1 op het transc5d5te laat slaan1 doordat het ev5ze] ,kant's teg5/ell+ tuss5 k5n5 en d5k5 misk5t1 als subjekt en wez5 van ,kant's trans9dividuele objektieve pha5om5aliteit1 die door ons k5n5 n b]eikt n b$oeld wordt--e5 k5nisle]1 die dan ook met ha> kategorie0-gebruik en ha> relatieve wa>heid0 ev5 veel van ,kant zi* v]wijd]t als ze nad]t tot ,hegel4 #bfc ,vgk4 b4v4 niem& m9d] dan de ,leipzig] ,pr(essor ,johannes ,volkelt1 t5 deze met ,klpe v]want1 ov] d5 ,unfug1 d5 gewisse ,ri*tung5 mit d5 ,empf9dungs- und ,wahrnehmungsmgli*keit5 treib50 7,die ,quell5 d] m5s*li*5 ,gewis%eit0 #aijf p4 #ea74 ,zijn v]zet 7p4 #ef ss47 b]u/ uitsluit5d op de misk5n+ van het onp]soonlik subjekt di] mogelikh$5 en de]t sle*ts dat onz9nig misvatt+sprodukt van e5 voor/ell+s-idealisme0 7p4 #eh74 ,jui/ ,volkelt's kont9ui]li*e01 gesetzmssig v]knpfte0 transsubjective ,wes5heit50 d] e9malig5 ,s9n5welt0 7b4v4 de zon71 gelijk zijn j5seits all] ,wahrnehmb>keit fr ,m5s*50 geleg5 beweg+51 ja zelfs die nooit door e9 m5s*li*es ,auge0 gezi5e ,gruppi]ung5 und ,umlag]ung5 von ,atom50 zijn k5niskrities niets &]s dan zulke wa>nem+smogelikh$501 9 plaats van ,d+e an si*0 7,sonne an si*'0 zegt p4 #di7 l\t] imman5te objekt51 imm]s 9 het geheel hunn] eig5s*app5 afhankelik van voorond]/elde mogelike wa>nem+1 mogelik0 niet voor enig individu1 ma> voor het subjekt d] natuur4 ,zo vorm5 niet die ,wahrnehmungsmgli*keit501 ma> veele] de we]legg+5 van ,volkelt c4s4 e9e d] grb/5 ,selb/tus*ung51 die es je 9 d] ,philosophie gegeb5 hat40 7p4 #fj74 ,volkelt heeft e*t] &]zijds gelijk1 p4 #fa3 ,au* fr d51 d] 9 d5 physikalis*-*emis*5 ,gesetz5 nur s9nbildli*e ,bezei*nung5 fr e9e im letzt5 ,grunde gei/ige ,weltgesetzli*keit erblickt1 be/eht die jetzt beh&elte ,seite des transsubjektiv5 ,m9imums zek]1 9 trans9dividuele ma> imman5te z964 ,nur wre fr ihn d] ,naturzusamm5hang selb/ wi$] bloss e9e ,ob]fl*e e5 lelik beeld voor het k5ni/heoreties begrip ,pha5ome51 die auf e9 metaphysis*-gei/iges ,ges*eh5 h9wiese40 ,onjui/ dan ook p4 #ajh3 ,die ,vor/ellung z4,b41 dass das ,seelis*e als e9 re9 ,inn]li*es1 ,ausdehnungsloses si* rumli* uss]n und v]wirkli*5 soll1 ers*e9t uns wie e9 ,wid]spru*01 al is het ma> e9 logis* ertrgli*] ,wid]spru*04 ,voore]/3 het is ev5m9 e5 ,wid]spru*01 dat iets onruimteliks e]/ 9 v]h\d+ tot het wa>nem+sv]mog51 i4c4 de beweg+sz91 ruimtelik wordt1 als dat iets ongekleurds e]/ aan de mogelike reactie van e5 kleurz91 wa>op het inw]kt1 zijn kleur te dank5 heeft1 en secundo3 de nige logis* ertrgli*e ,wid]spru* is deze1 dat e5 logis* ertrgli*] ,wid]spru*0 e5 logis* un]trgli*] ,wid]spru* is6 #bfd ,dan 0 ,b]keley consequ5t]3 ,p4 ( ,h4 ,k4 s4 #aab3 ,i mu/ confess x does n appe> to me t !re c be any motion o!r ?an relative2 s t to conceive motion !re mu/ be at lea/ conceiv$ two bodies1 :]e( ! di/ance or position 9 reg>d to ea* o!r is v>i$4 ,h5ce1 if !re 0 "o only body 9 be+ x c\ld n possibly be mov$40 #bfe ,v]gelijk de gele]de 7de zett] make van de r ge5 n7 citat5noot bij deze pag9a ov] de *ronologie van a priori0 vr ,kant1 met het art4 a priori0 van ,eisl]'s ontzaglik w]k ,wrt]bu* d] philosophis*5 ,begriffe04 #bff ,ook ,rick]t's objekt-realisme 7,die ,wirkli*keit wird ,bewus/se9s9halt g5annt1 sie bleibt ab] na* wie vor die bekannte ,welt1 die aus krp]li*5 und gei/ig5 ,vorgng5 be/eht401 vgk4 ook opm4 #ed7 def9ie]t 9 ,,ii van zijn ,habilitationss*rift1 gewijd aan het ,problem d] philosophis*5 ,transc5d5z3 ,me9 ,bewus/se9 und se9 ,inhalt i/ also 9 diesem ,falle das ,subjekt1 und ,objekt i/ ,alles1 0 ni*t me9 ,bewus/se9s9halt od] me9 ,bewus/se9 selb/ i/4 ,wir w]d5 dies5 ,geg5satz des ,subjekts zum ,objekt mit d5 ,ausdrck5 d] imman5t5 und d] transc5d5t5 ,welt bezei*n51 besond]s das ,objekt 9 diesem ,s9ne /ets das transc5d5te ,objekt n5n540 ,di5ov]e5kom/ig besluit dan ,,iii3 ,es ergiebt si* d] ,satz d] 86 ,phnom5alitt'1 wie ,dil!y ihn g5annt nat1 wona* ,alles1 0 fr mi* da i/1 unt] d] allgeme9/5 ,b$+ung /eht1 ,?atsa*e me9es ,bewus/se9s zu se940 ,met ,kant's teg5/ell+ imman5t--transc5d5t en ,kant's ,phnom5alitt hebb5 deze van ,rick]t dus ev5m9 iets geme5 als zijn ,bewus/se9 b]haupt01 dat d5kt 7oordeelt07 ov] zijnde0 w]kelikheid 7en dat dus voorond]/elde individuele subjekt5 en ruimt$+5 tot imman5te ,objekte0 maakt67 met ,kant's ,bewus/se9 b]haupt01 dat pha5om5ale0 w]kelikheid 7de imman5te objektw]eld7 /elt en k5t04 ,vgk4 opm4 #ed4 #bfg ,voor ,busse1 ,philosophie und ,erk5ntni/heorie1 p4 #beh1 wordt deze ,b9s5wahrheit0 zelfs de enige inh\d1 die hij aan die ,kritis*e ,erk5ntni/heorie0 z\ kunn5 toe/aan1 wa>van hij dan ook t]e*t belijdt3 ,i* weiss 9 d] ,t mit ihr ni*ts anzufang540 ,zo v]kla>t hij op p4 #aed3 ,syn!tis*e ,ur!ile a priori s9d1 weil 9 si* wid]spru*svoll1 unmgli*40 ,natuurlik1 wanne] m5 ond] a priori v]/aat444 d5knotw5dig01 dus444 analytis*6--,ev5 kategories als p4 #adi de syn?4 oordel5 a priori v]loo*5t1 ev5 kategories beve/igt p4 #ahi3 die ,zeit ab] i/ un5dli* und hrt nie auf01 ja zelfs3 ,die ,endlosigkeit d] ,zeit s*lies/ die ,mgli*keit e9es ,aufhr5 des ,se9s und ,e9tret5 des ,ni*ts eb5so aus1 als sie die ,mgli*keit e9es ,anfangs des ,se9s und ,aufhr5 des ,ni*ts auss*loss40 ,de fijne s(ism51 wa>mee deze bladzijd5 7#ahg vv47 op de wijze d] s*ola/iek het causaliteitsbeg9sel analyties pog5 te bewijz51 moge de lez] zelf sav\r]51 na mijn beh&el+ van ,pr(4 ,beys5s t] zake 79 opm4 #f74 #bfh ,vgk4 ,kategori5lehre p4 #ace3 ,na* d] transc5d5tal-ideali/is*5 ,ansi*t i/ ab] die intellektuelle 6 ,zu?at 6 d] rumli*5 ,ausbreitung e9e sol*e1 dur* die das ,bild 6 d] transc5d5t5 ,realitt bloss no* mehr ent/ellt und v]fls*t1 also d] ,erk5ntnisdrang irre geleitet und gefoppt wird04444 ,zie ov] dit dogmaties begrip fals*01 nog bij ,pr(4 ,boll& e4a4 7ook ,busse b4v41 ,philosophie und ,erk5ntni/heorie ,i p4 #bg1 ( ,pr(4 ,kohl] met zijn reali/ies dilemma3 9 glei*] ,weise au*0 dan wel ,trug0 en ,fls*ung01 9 zijn ,mod]ne ,re*tsprobleme0 ,i #b71 bl4 #add tek/4 #bfi ,de lez] v]gelijke tans omtr5t al de hi] beh&elde punt5 zelf ,h>tmann's ,kategori5lehre1 t4a4v4 de ruimte pp4 #ajg-agb1 t5 deze b4v4 p4 #abi1 wa> de twee =mell hnli*e 81 ab] inhaltli* het]og5e ,ans*auung50 van gezi*ts- en ta/z9 beide als das =mell hnli*e ,abbild e9es und desselb5 rumli*5 ,d+es an si* gelt506 ,vgk4 mijn tek/1 bl4 #eg4 #bgj ,nooit is ,h>tmann uit de droom geholp5 t4a4v4 het transc5d5taal idealisme4 ,en /aaltje uit zijn ,kategori5lehre 7pp4 #hh-ij73 ,d] transc5d5tale ,ideali/ weiss wohl1 dass se9e ,vor/ellung5 6 von se9] ,frau und se95 ,k9d]n 9 se9em ,bewus/se9 9 e9] be/immt5 ,succession 7er/e ,bekannts*aft1 ,ho*zeit1 ,reihe d] ,entb9dung57 aufgetau*t s9d2 dass ab] zwis*5 se9em ,bewus/se9s9halt und dem se9] ,frau und se9] ,k9d] irg5d wel*es zeitli*es ,v]hltnis von ,simultanett und ,succession be/ehe1 muss er als e9e all]d+s unauswei*li*e illusion 6 bezei*n54444 ,es i/ ni*t abzuseh51 0 es unt] dies] ,voraussetzung fr e95 ,w]t und fr e9e ,b$eutung hat1 dass die zeitli*e und sa*li*e ,ueb]e9/immung aufre*t erhalt5 wird4 ,fr das ,e9zelbewus/se91 das von se9] ,frau und se95 ,k9d]n do* nur trum5d dur* magis*e ,inspiration 6 etwas erfhrt1 i/ es ja ganz glei*gltig1 ob diese glei*zeitig mit ihm die entspre*5d5 ,leb5slufe trum51 od] ob sie sie vor hund]t ,million5 ,li*tjahr5 e5 dui/]e l5gte4444 van tijd6 getrumt hab5 od] na* sol*5 trum5 w]d540 ,t] zake v]gelijke m5 mijn antwoord aan ,pr(4 ,boll&1 gegev5 9 de tek/ bl4 #adj4 ,het tijdprobleem kan hi] ev5wel sle*ts t]loops en 9 beg9sel besprok5 word51 vgk4 noot #a bij bl4 #ba4 #bga ,van ,pr(4 ,boll& s*ijnt niets te m9 om t5 onz5t s*ool te kunn5 mak53 9 de ,gids van ,aug4 #aiaa zie ik da> z[a> ,dr4 ,julius de ,bo] datzelfde z9netje van ,heymans misbruik5 tot444 illu/ratie van e5 mat]iali/ies ,wij zull5 wet50 7van ,ngeli71 die bek5de dogmatiese ov]troev+ van het re$s mat]iali/ies ,ignorabimus06 ,m5 kan ,dr4 ,julius de ,bo] niets bet]s gunn51 dan dat hij nog e5s zelf tot het besef moge kom51 welk e5 onnozel mal propos hij begaan heeft met dat simpele ,heymans-nootje1 zo ad hom9em als ad rem6 ,laat mij to* ,pr(4 ,boll& en zijn trawant5 e5 nog veel krass]1 bruikba>d] z9netje van ,heymans om op te az5 aanbi$53 ,gelijk h]leid+ van alle d5kov]gang5 tot logis*e process5 e5 po/ulaat is van de !orie van het d5k51 zoo is h]leid+ van alle natuurv]s*ijnsel5 tot me*anis*e process5 e5 po/ulaat d] natuurwet5s*ap40 7,causaliteitsbegrip1 p4 #acj7 met de ov]e5kom/ige door ,heymans ov]g5om5 uitspraak van e5 physicus als ,rum=d3 p\r qu'une hypo?se en physique soit admissible1 il faut qu'elle soit fonde sur la supposition d'une opration mcanique concevable04 ,habetis reum confit5tem6 ,niet alle5 9 hooge mate wa>s*ijnlijk0 ma> zelfs po/ulaat06 ,natuurlik geeft ,heymans van dat po/ulaat als van elk &] de re*tva>dig+1 d4w4z4 de k5ni/heoretiese grond5 wa>op het b]u/1 met alle v]ei/e hem eig5 exak!id4 #bgb ,cf4 ,kant1 die 9 d] re95 ,v]nunft selb/ =s*te1 und 9 dies] ,quelle selb/ die ,elem5te s[ohl1 als au* die ,gesetze ihres re95 ,gebrau*s na* ,pr9zipi5 zu be/imm5 su*te40 7,proleg4 #d74 #bgc ,het is 9 dubbele z9 wa>3 e5 ,e9fhrung 9 die ,metaphysik' zal door ge5 ,hegel+ ges*rev5 word540 7,coll4 ,log4 p4 #edi74 #bgd ,de vraag van ,dr4 ,b4 d4 ,h4 doet d5k5 aan de volkom5 analoge vraag van ,a4 ,f\ille 9 zijn ,introduction 7,?orie exprim5tale et ?orie ,kanti5ne7 op ,guyau's ,g5se de l'ide de ,temps1 wa>9 ,kant's tijdsle]1 altans wat ,f\ille da>voor aanziet1 we]legd wordt1 p4 ,,xxi3 ,mais o e/ donc ce seul objet dont n\s aurions l'intuition et qui s]ait le temps80 ,volg5s ,f4 h\dt nl4 ,kant de tijd voor e5444 objet transc5d5tal0 7p4 ,,xxiv76 #bge ,zijn mat]ie-realisme maakt 9 #aa1 ,probleme des ,/rafre*ts1 van het ,empf9dungsleb5 etwas1 0 auf physiologis*] ,basis ruht0 en dan wi$] ,bewegungsvorgnge erzeug50 kan4 ,ook br5gt hem die ,er=s*ung dies] ,empf9dung/tigkeit5 zur ,annahme frei] ,will5s5ts*liessung504 ,ma> da>ov] eld]s4