,,kwan ,,yin4                           
,,een ,,boek ,,van ,,de ,,goden ,,en    
,,de ,,hel4                             
,,door                                  
,,henri ,,borel4                        
,,amsterdam                             
,p4 ,n4 ,,van ,,kampen  ,,zoon4         
,,voorwoord4      ,eigenlijk heb ik het 
land aan voorredes4 ,maar ik vind het   
toch heusch  noodig even iets vraan dit 
boek te zeggen4 ,toen mijn ,wijsheid en 
,schoonheid uit ,china0 was uitgekomen1 
heb ik daar zoo nu en dan iets  over    
moeten hooren4 ,dat kon niet anders4 ,ik
 hoorde het uit recensies1  over het    
algemeen wat men noemt gunstige1 en uit 
brieven en gesprekken4  ,een mijner     
gewezen collega's1 als sinoloog een     
geleerde van groote  beteekenis1 zeide3 
,een mooi boek heb je daar geschreven1  
een mooi  boek1--maar niet              
wetenschappelijk04 ,en in de wijze1     
waarop hij dat  niet-wetenschappelijk0  
uitsprak1 was te voelen hoeveel hooger  
hij  wetenschappelijk stelde dan mooi4  

,dat had ik wel voorzien4 ,mijn boek    
was 4444 mooi 7prettig om te hooren1    
nietwaar871 maar 4444 niet              
wetenschappelijk1 niet zuiver           
sinologisch1 en zuiver ethnografisch4   
,en  dat is een doodzonde in de oogen   
der speciaal wetenschappelijke wereld4  
,daarom heb ik een bizonder prettige    
aandoening gevoeld bij het lezen  van   
een artikel in het ,nieuw ,bataviaasch  
,handelsblad0 #a aan de hand  van een   
mij onbekend gebleven literator1 die    
zich ,lettore0 teekende4  ,deze         
recensent zegt precies wat ik zelf heb  
gedacht bij het hooren van  dergelijke  
streelende veroordeelingen van mijn boek
 door de exacte  wetenschap-mannen4 ,den
 kunstenaar0 zegt hij1 wil men altijd   
ver  afhouden van de wetenschap1 van wat
 men noemt het exacte40    ,lettore     
vermoedt dan ook1 dat dit werk 7dat van 
mij n4l47 door de  wetenschappelijken   
daarom met wantrouwen zal worden        
aangezien4 ,want ik  ken hun angst voor 
den arbeid1 die hun gebied betreedt1    

enz40    ,en ten laatste verklaart hij1 
dat mijn boek hem een duidelijker       
inzicht en een geheugenvaster kennis    
heeft gegeven1 dan een kille1  begrensde
 verhandeling zou kunnen doen40    ,laat
 ik maar eerlijk bekennen1 dat dit een  
satisfactie voor mij was4    ,had ik    
eenvoudig een logisch1 vormelijk relaas 
gegeven1 een exacte  opsomming of       
inventaris van de door mij in ,china    
geziene dingen1 allen  behoorlijk in    
hokjes en loketjes1 met papiertjes er   
op1 vooral zonder  emotie1 en vooral met
 veel geleerdheid1 in een algemeen      
gebruikelijke  verpakking van           
onaandoenlijke taal gestoken1--ja1 dan  
had ik wel kans  gehad om k             
wetenschappelijk geweest te zijn4 ,die  
heb ik mij dus laten  ontglippen4       
,maar1 laat ik dit nu met nadruk zeggen1
 om verdere vergissingen te  voorkomen1 
dit heb ik van 't eerste oogenblik af   
aan niet gewild1 en  dit ben ik         
voorloopig niet van plan ook4    ,ik    
houd van warm1 van liefdevol1 en van    

innig4 ,ik houd van emotie4  ,zonder    
emotie zou ,china voor mij een dood land
 zijn geweest1 en zou ik  er nooit iets 
over geschreven hebben4 ,de geleerdheid 
kan mij geen  ziertje schelen dan alleen
 als hulpmiddel om de schoonheid te     
leeren  begrijpen1 en als uit haar geen 
emotie wordt1 is zij mij niets waard4   
,ik heb in dat heerlijke wonderland1 dat
 ,china heet1 te midden van een  nooit  
gedroomde majesteit van zeen en bergen1 
de dierbaarste en  zuiverste emoties in 
mijn leven gevoeld4 ,die emoties tracht 
ik weer te  geven in mijn werk1 dat ik  
alleen drom schrijf4 ,ik meen in de     
schoonheid de essentie van de geheele   
natuur en het geheele  menschenleven in 
,china te zien1 en die werd mij door de 
emotie  geopenbaard4 ,ik geloof dat de  
ziel van een volk en van een land niet  
aan te roeren zijn door intellect alln1 
door enkel exacte wetenschap1  want die 
ziel1 hun eigenlijke1 essentieele       
,wezen1 is van een  transcendente natuur
 en kan alleen benaderd worden in den   

warmen gloed  en op den hoog-gaanden    
rythmus van door de schoonheid gecreerde
  emotie4 ,dit is nu mijn ethnografie en
 mijn wetenschap4444 ,men kan van  de   
dingen1 die ik schrijf1 voorzoover ze   
emotie zijn1 onmogelijk  zeggen1 dat ze 
niet zoo zijn of niet zoo zouden kunnen 
zijn4 ,ik heb ze  zoo gevoeld en daarom 
zijn ze zoo4    ,zeker1 ik heb menschen 
gesproken1 die k in ,china zijn geweest1
 die  langs de dingen zijn gegaan1 waar 
ik van sprak1 en die mij verwonderd     
vroegen1 of dt nu alles was1 waar ik zoo
 over uit ben1 daar zij er  niets in    
gezien hadden04 ,dat ligt niet aan die  
dingen1 maar aan die  menschen4    ,mijn
 werk en dat der exacte geleerden liggen
 in verschillende sferen4  ,ik eerbiedig
 het hunne met een heel grooten eerbied1
 want ik kan het  weten welk een        
toewijding en energie het vereischt4    
,maar ik ken mijzelf  het recht toe1 op 
mijn eigen manier te werken1 met mijn   
eigen middelen4  ,en het lust mij1 niet 
de wondere bloemen van ,china te        

ontleden en te  determineeren1 maar mij 
weg te droomen in hun glans en schoone  
kleuren  en hun zoeten honig te puren in
 blijde zaligheid4        ,ik wilde dit 
absoluut nog even zeggen1 om duidelijker
 te maken hoe ik  mijn ,wijsheid en     
,schoonheid uit ,china0 kwam te         
schrijven en hoe ik ook  thans tot dit  
werk ben gekomen4    ,de pretensie van  
sinoloog en ethnograaf te willen zijn1  
in den zin  althans dien de exacte--o6  
zoo exacte6--wetenschap daaraan geeft1  
heb ik  hiermede voldoende van mij      
afgewezen4 ,zoo ik die ooit bezeten had1
 ik  zou andere1 niet dze boeken hebben 
geschreven4    ,en hiermede is dan dit  
voorwoord gesproken4          ,,henri   
,,borel4                  ,,kwan ,,yin4 
,,de ,,godin ,,der ,,genade4    ,,over  
,,chineesch ,,boeddhisme ,,en           
,,chineesche ,,kunst4      ,het is nu   
vier jaar geleden1 dat ik bij ,drouot in
 den ,haag voor het  eerst              
boeddhistische beeldjes zag4 ,ze waren  
van groven steen1 en niet  bizonder fijn

 van kleur en lijn1 maar ik voelde er   
toch iets liefs van4  ,de kleineren     
stelden eene vrouw voor1 op een lotus   
gezeten1 in wit  gewaad met een kindje  
op den arm4 ,de grooteren dezelfde      
vrouw1 op een  zetel in een rots1 met   
aan weerszijden een kind1 en nog een op 
den arm4  ,naast haar1 links1 een vaasje
 met bloemen1 ook wel eens met een enkel
  takje1 waarmede zij verondersteld     
wordt dauw 7,amrta7 te sprenkelen1 en   
rechts een vogel1 ter hoogte van haar   
schouder4 ,ik vond in deze vrouw  zulk  
een gelijkenis met beeldjes van de      
,heilige ,maagd1 dat ik  vermoedde1 dat 
zij eene oostersche ,maria was4 ,er was 
iets zachts en  teeders in1 door de ruwe
 vormen heenschijnend1 dat mij aantrok1 
en ik  zette zulk een beeldje op mijn   
schrijftafel1 waar enkel mooie dingen   
mogen staan1 opdat ik mij rustig en     
vertrouwd blijf voelen1 even  opkijkend 
van mijn werk4    ,hoe heerlijk voor mij
 te bedenken1 welk schitterend liefs en 
subliems  mij is gekomen van deze       

vrouwenfiguur2 hoe op dit ruwe1         
eenvoudige  beeldje l mooiere en mooiere
 zijn gevolgd1 hoe de grove lijnen van  
dat  weinig zeggende gezicht daarin zijn
 geworden zacht en aetherisch als       
gebeden1 hoe de harde1 schelle steen is 
geworden een fijn1 transparant          
porselein1 een mirakel van tot          
materieloozen zieleglans preinende      
stof1 hoe het eerst nog menschelijke    
gezicht is geworden tot een  revelatie  
van ,godheid1 mij aanziende met groote1 
stille oogen1 van ziel  tot ziel6       
,waar in het ,westen de gebeden der     
donkere volkeren opgaan naar de  lichte1
 lelieblanke ,moeder-,maagd1 gekleed in 
den zuiveren schijn van  haar           
kuischheid1 teeder houdende boven de    
wereld het schuldeloos  ,godskind1 dat  
de zonden der stervelingen met zijn     
bloed zal boeten2  waar in majestueuze  
paleizen van adoratie het               
eeuwig-glimlachend beeld  der ,moeder   
,gods troont1 in ongenaakbare staatsie1 
op van goud en  juweelen schitterende   

altaren1 in een gewijde atmosfeer van   
wierook en  gebeden1 daar licht het ven 
virginaal reine beeld van de ,godin der 
,genade boven de duistere zondenwereld  
der oostersche ,aziaten2 biddende       
scharen liggen geknield1 priesteren in  
goud-omzoomde gewaden zingen  sombere   
,soetra's met monotone melodien1 statig 
als het ruischen der  zee1 en zij zweeft
 hoog in de witte wolken1 in een blank  
gewaad van  aether1 schijnend van een   
maneglans1 en sprenkelt zoeten dauw van 
genade in den chaos der menschelijke    
smarten4 ,en vrouwen op aarde  liggen   
geknield in het stof1 smeekend om       
vruchtbaarheid van nieuw  leven1 en zij 
heft een zacht-lachend kindje op boven  
de devote in  deemoed1 en belooft zegen 
aan haren schoot4    ,een ,maagd1 in    
zachtlucht gewaad van divien licht1 een 
rayonnant blanke  verschijning in de    
sombere rijen der ontzaglijk strenge    
boeddhistische  goden1 een opperste     
openbaring van vrouwelijke genade1 van  
troost1 van  vergeving1 onder de donkere

 mysterien van het onverbiddelijk       
,karma2  het nergaande1 neigende1       
zacht-zegenende in het rotsharde1       
strenge1  rechte2 zoo is in het         
chineesche boeddhisme die figuur van de 
,boeddha  van de liefde en het          
medelijden1 met dien zacht zangerigen   
naam als het  zingen van een viool1 van 
,kwan ,yin1 de ,godin der ,genade4 #b   
,het is zeer bizonder1 en nooit         
voldoende verklaard1 hoe onder de goden 
van het boeddhistische pantheon eene    
vrouwelijke figuur in ,china een        
allereerste plaats inneemt1 en een      
figuur1 van welke men in het geheele    
boeddhisme van ,azi nergens eene        
volkomen gelijkenis terugvindt4 ,de     
meeste sinologen hebben gezegd1 dat zij 
niets is dan eene chineesche  varieteit 
van de indische ,avalokites'vara1 die   
vooral in ,thibet wordt  aangebeden4    
,het is niet mijn doel1 hier eene studie
 te maken over de afkomst van de        
,kwan-,yin-figuur in het chineesche     
boeddhisme1 die beter in een            

sinologisch tijdschrift zou thuis       
behooren1 maar heel in 't kort wil ik   
er toch even enkele dingen van zeggen4  
,volgens de meeste sinologen en         
orintalisten is ,kwan ,yin 7,kwan,zien1 
,yin,geluid1 gebeden71 eene  chineesche 
vertaling van ,avalokites'vara1 #c d4i4 
de neder 7ava7-  ziende 7alkia7 vorst of
 ,heer 7is'vara74 ,volgens professor de 
,groot  hebben de chineezen dit         
,avalokites'vara verward tot            
,avalokita-svara1 en  dit beteekent die 
nederziet0 7,kwan7 op geluiden1 tonen   
7,yin1 svara71  gebeden4                
,avalokites'vara heeft echter bij de    
,indirs bijna uitsluitend  mannelijke   
attributen1 zegt professor de ,groot    
terecht1 en hij leidt  uit de           
vrouwelijke figuur van ,kwan ,yin af1   
dat zij oorspronkelijk een              
voor-boedhistische godheid was van de   
oude chineezen4 ,dit komt mij het       
waarschijnlijkste voor1 ook om andere   
redenen4 ,monier ,williams1 er op       
wijzende1 dat ieder der hindoe-goden    

zijn vrouwelijk  evenbeeld--sakti--had1 
zegt dat ,kwan ,yin correspondeert met  
de figuur van  ,siva's vrouw1 #d zoodat 
dan daaruit haar vrouwengedaante zou    
verklaard  zijn4    ,ik zal mij hierin  
niet verder verdiepen1 daar het tot mijn
 mooi-vinden  van de ,kwan-,yin-idee er 
weinig toe afdoet of zij uit ,indi dan  
wel uit  ,china afkomstig is1 en ik meer
 de schoonheid en de mij door haar      
gedane  emoties van chineesche menschen 
en godsdiensten en dingen wil geven dan 
de wetenschap1 die mij slechts          
hulpmiddel is4        ,wat wel het      
allerverschrikkelijkste is in het       
boeddhisme is de leer van  ,karma1 of1  
zooals de chineezen het noemen1 ,yin    
,kwo 7,oorzaak en ,gevolg71  de wet1 dat
 het goede en het kwade zich eeuwiglijk 
zelf weer  produceeren1 en die van het  
menschenleven een noodlot maakt1 vooraf 
bestemd door daden en gedachten uit     
vorige levens4 ,wl wordt hierdoor  op   
bizondere wijze verklaard1 dat lles wat 
voor ons in dit leven  onrecht schijnt  

toch nog recht kan zijn1 als boete voor 
vroegere  zonden1 maar het is zwart en  
hard om de onverbiddelijkheid en het    
vergevinglooze4 ,daarom is des te meer  
liefelijk die witte1 zachte  vrouw1 in  
dat zoet-wuivende gewaad1 die van       
weening wordt bevangen door  het        
ontzaglijk lijden der menschen1 al is   
het door hun eigen ,karma zoo  bestemd1 
en die door de intense kracht van hare  
tot daad geworden  liefde de verdoemde  
zielen1 knarsetandende in hellepijn1 met
 millioenen  overvoert naar de reine    
gewesten der zondeloozen1 glimlachend   
van  vrede4    ,de overeenkomst van     
,kwan ,yin met de ,heilige ,moeder is z 
treffend1 dat  men wel eens eene        
oostersche ,maria in haar heeft willen  
zien4 #e  ,vooral het kindje1 dat zij op
 den arm draagt1 en hare geheele        
gedaante1  gaven daar aanleiding toe4   
,bij nadere studie blijkt duidelijk1 dat
 er  niet het minste verband1 bestaat   
tusschen de twee diviene figuren1 voor  
zoover hun afkomst en hun beteekenis    

aangaat1 maar dat1 door een             
onverklaarbaar wonder1 de aanbidding van
 beide eene kunst deed geboren  worden1 
die aan beide dezelfde gratie1 hetzelfde
 allerliefelijkst  vrouwelijke1         
essentieel moederlijke en toch onbevlekt
 virginale gaf4 ,ik  heb ,kwan          
,yinbeelden gezien1 die1 in eene        
roomsch-katholieke kerk  geplaatst1 de  
geloovigen op de knien zouden doen      
zinken4 ,ik heb een  beeldje van oud    
ivoor1 dat in ,itali voor een oud       
,mariabeeldje zou  gekocht worden door  
kenners4 ,de vrouwenfiguur staat heel   
recht en  statig1 in een langen mantel  
met geornamenteerde randen1 en houdt op 
den linkerarm een kindje1 dat met een   
bloem speelt4 ,het hoofdje van het      
kindje is zoo fijn en teeder            
gemodelleerd1 alles is zoo bezorgd en   
gevoelig afgewerkt1 dat alleen een diep 
religieus gevoel de lijntjes en         
omtrekjes zo1 als biddend1 kon          
uitdroomen1 en men heeft hier hetzelfde 
in-vrouwelijk en moederlijk vrome1 dat  

de beste ,mariabeelden hebben1 in  een  
zoogenaamd heidensch beeld1 in het      
,oosten van een geheel ander  werelddeel
 gemaakt4 ,waar in het ,westen heilige  
plaatsen zijn met  wonderbeeldjes1 die  
zieken genezen en mirakelen doen1 heeft 
men in  ,china dezelfde beroemde ,kwan  
,yinbeeldjes1 die den omtrek beschermen1
  die1 door het geweld ontvoerd1 vanzelf
 weer op hunne oude plaats  terugkomen1 
en die blinden het licht1 dooven het    
gehoor1 lammen de  beweging geven4      
,wordt het altaar van ,maria met        
bloemen1 goud en zilver  versierd1 in 't
 midden van kaarsen en wierook1 het     
beeld van ,kwan ,yin  wordt omhangen met
 fijne zijden mantels1 en krijgt een    
schitterende  kroon1 groote1 roode      
kaarsen branden voor haar1 droomerig    
dampen  wierookstokjes hun blauwe       
wolkjes voor haar op1 en uit slanke1    
ranke  vazen zien groote lotussen haar  
peinzend aan4 ,en1 als om het wonder te 
volmaken1 het ritueel der boeddhistische
 priesteren1 hunne  kniebuigingen1 hunne

 processies1 hunne gewaden1 tot zelfs   
hunne  gezangen toe1 vertoonen de       
grootste overeenkomst met de ceremonien 
in  de roomsche kerken4    ,de chineezen
 zijn een volk1 dat wel het minst van   
alle mij bekende  volken gevoel heeft   
voor het divien-vrouwelijke1 in welk de 
grootste  westersche dichters de directe
 revelatie van het goddelijke zagen1 en 
door het aanschouwen waarvan zij zich   
dat goddelijke niet alleen van de       
aangebeden vrouw1 maar van zichzelf en  
de geheele menschheid bewust  werden4   
,zijn er in de chineesche literatuur al 
aandoenlijke gevallen te  vinden van    
gehechtheid tusschen man en vrouw1 het  
idee ,liefde in de  allerhoogste        
beteekenis is in ,china onbekend1 voor  
zoover  gepersonifierd in eene vrouw4   
,liefde tusschen man en vrouw1 zoo      
zuiver  geestelijk en tot puren         
godsdienst geworden als bv4 in ,dante's 
,divina  ,commedia1 is een idee1 dat in 
geen enkel chineesch hart ingang zou    
vinden1 aangezien het geheel buiten de  

orde der in ,china bekende ideen  ligt4 
,de physieke bekoring1 desnoods samen   
met genegenheid1 en altijd  samen met   
kuischheid1 trouw en gehoorzaamheid1 is 
wat de chinees in  eene vrouw begeerlijk
 ziet4 ,maar het idee van het           
vrouwelijke0 op  zichzelf1 als een      
abstract idee1 voorstellende iets zoo   
smetteloos  reins als een blauwen       
lentehemel1 een blank besneeuwd veld1   
eene  doodstille1 klaarspiegelende zee1 
is in ,china onbekend4 ,het vrouwelijke 
in ,china correspondeert met het begrip 
duister0 7,yin71 het zware1             
stoffelijke1 dat naar de aarde zonk toen
 de chaos zich opende1 terwijl  het     
licht0 7,yang71 waartoe het mannelijke  
principe behoort1 lucht  pzweefde en den
 hemel vormde4 ,het vrouwelijke is      
volgens chineesche  begrippen het       
inferieure1 het bevlekte in vijf        
bevlekkingen1 die in de  hellen met     
verzinken in een bloedrivier worden     
geboet2 de vrouw is de  in pijn en zonde
 barende1 goed voor de voortbrenging van

 het geslacht1  en het bereiden van     
voedsel en kleederen4 #f    ,daarom is  
het wl wonder1 dat de verbeelding van   
dit volk1 dat het  divien vrouwelijke   
niet begrijpt en daarom inferieur is aan
 de  europeesche1 een volk1 dat de vrouw
 voorstelt als de personificatie van    
het principe duister01 een zoo          
wonder-tere1 van liefelijk-reine        
vrouwelijkheid glanzende figuur als     
,kwan ,yin heeft gecreerd4    ,en1 wel  
het meest miraculeuze van alles1 de     
kunstenaars van ,china1 die  haar beeld 
in steen1 porselein of hout1 in krijt of
 kleuren weergaven1  zooals zij haar in 
hunne aanbidding zagen1 zij maakten een 
vrouw1 die  in geen enkel opzicht op de 
typen de chineesche vrouw gelijkt1 een  
vrouw1 rijzig en recht-statig1          
schrijdende met majestueuzen stap1 in   
een kuisch1 zacht-wuivend gewaad1 dat   
geen vrouw in ,china draagt1 of  wel    
zittende in wijd-uitvallende            
gewade-plooien als ,st4 ,barbara van    
,van  ,eyck1 het lijf een weinig        

voorovergebogen1 als nerneigende tot het
  leed der menschen bene1 met blanke1   
effen borst1 die niet-ontwikkeld  is1   
als van een heel jong meisje1 en een    
gelaat1 waarin l wat fysieke  bekoring  
heeft volkomen weg is1 en waarover een  
schijn glanst van  zuivere              
ziele-essence4 ,een vrouw1 om voor op de
 knien te vallen en het  hoofd biddend  
te verbergen in de plooien van haar     
gewaad1 een vrouw met  oogen1 om de     
duisterste onbewustheden van de ziel te 
verreinen en te  doen schitteren van    
haar licht1 een vrouw met handen1 om    
zacht op een  brandend hoofd te leggen  
en te plooien tot eindeloos teeder      
gebaar van  vergeving1 een vrouw1 als de
 vernietiging van de fysieke verlangens1
  die stomgeslagen terugsidderen voor   
haar heilig blank gewaad1 en de         
verheerlijking van het                  
zuiver-geestelijke1 van ,het            
,vrouwelijke als de  revelatie van      
,god4--,heeft in de westersche kunst het
 beeld van de  ,heilige ,maria op       

schilderijen of in statun nog dikwijls  
het te  lief-aanvallige1 het te         
begeerlijke1 dat de adoratie van een    
priester  onbewust verlangen van een    
minnaar zou doen worden1 de meeste oude 
,kwan  ,yinbeelden zijn zoo wonderrein  
uitgevoerd1 dat niet de vaagste gedachte
  aan de vleeschelijke vrouw haar zou   
durven naderen4 ,zij heeft geen         
mollige1 ronde vormen1 haar zwarte      
lokken vallen niet lang uit1 golvend    
over haar schouders1 geen glimlach      
beroert haar mond4 ,haar lichaam is  als
 de pure incarnatie in opperste         
openbaring van het idee ziel in  stof1  
en een kuisch1 blank gewaad omvouwt het 
zacht1 uitvallend in  groote1 wijze     
plooien4 ,hare oogen staren streng en   
rustig naar n  punt1 als verloren in    
meditatie2 haar ooren zijn lang1 met    
dikke  lobben1 haar kin onmerkbaar      
klein1 haar wangen ter als bloemebladen4
  ,het haar is opgemaakt in een wrong1  
hoog op het hoofd1 zoo fijn dat  ieder  
haartje apart glanst als een straaltje  

licht2 het wordt  opgehouden door een   
langen naald1 en rust van voren op een  
kroontje met  paarlen4 ,in het voorhoofd
 schittert de zieleparel--,she ,li      
,tsz'--die in de  intense meditatie is  
omhoog gerezen1 en daar straalt van     
zuiver  goddelijk licht2 op haar vlakke1
 spiegelreine borst schittert het kruis 
,svastika in een krans van paarlen4     
,des te wonderlijker is deze gevoelige1 
pure vrouwenfiguur in een land  als     
,china1 omdat de meeste taostische #g   
goden1 die gelijk met de  boeddhistische
 aangebeden worden1 en waaronder de god 
van den  ,oorlog--,kouan ,ti--wel de    
voornaamste is1 in 't geheel geen       
sereene  figuren zijn1 maar woeste1     
bijna wanstaltige gedaanten1 met        
grimmig1  wild gezicht1 een langen baard
 en dreigende oogen4 ,de vier groote    
wachters1 die aan den ingang van iederen
 tempel staan1 zijn kolossale1          
afschrikwekkende beelden1 grijnzend1 en 
onheilspellend van gebaar4 ,maar  deze  
zijn dan ook uitvindingen van den       

lateren tijd en niet meer1  zooals      
,shakyamuni zelf zeide1 simpele symbolen
 van een idee4 ,een  boeddhabeeld is    
oorspronkelijk de plastiek van de       
essentieele leer4 ,in  de immens rustige
 trekken van het gelaat is de geheele   
leer gegeven van  de verreining der ziel
 en de bevrijding der hartstochten1 en  
den  stil-starenden blik der half-toe   
oogen ziet de aandachtig geloovige      
gericht naar de verre horizonnen van het
 eindeloos ,nirvana4 ,in de  kuische    
nerdaling van een arm en de uitgestrekte
 hand1 met de palm  naar buiten1 is in  
zr simpele lijnen uitgedrukt het        
medelijden1 de  chariteit voor de       
menschheid1 in het sublieme gebaar van  
een opgeheven  hand1 met drie vingers p 
en de punten van duim en wijsvinger     
samen1 is  eene geheele prediking van de
 beste dingen der leer duidelijk te     
voelen4 ,de boeddhistische beelden waren
 oorspronkelijk volstrekt geen  afgoden1
 maar zuivere symbolen1 symbolistische  
plastiek van de  abstracte1 hoogste     

realiteit4--,zij waren dan ook kunst1 in
 den hoogsten  zin van het woord1 want  
alle kunst was oorspronkelijk symbool1  
en werd  gemaakt van adoratie voor het  
goddelijke4    ,men is zoo algemeen     
gewoon1 van oude boeddhistische beelden 
te spreken  als van afgoden1 of wel van 
curiositeiten1 of bibelots4 ,maar na    
veel--o  zoo genotvol--zien van zulke   
beelden heb ik heel duidelijk in mij    
gevoeld1 dat zij een beteren naam       
verdienen1 want zij zijn echte1  zuivere
 kunst4 ,zij zijn gemaakt door          
kunstenaars1--simpele menschen1 van     
eigen grootheid onbewust2 iedere omtrek1
 ieder lijntje1 ieder vormpje  is       
geboren uit adoratie1 en zij zijn       
onsterfelijk als de beste               
oud-egyptische beelden en de reinste    
creaties der primitieven4--,zij zijn  op
 de uiterste grens van geest en stof1 en
 geven in stof zichtbaar wer  de        
onstoffelijke en onzichtbare idee van de
 goddelijke ziel4 ,zoo als  het sereene1
 eindeloos kalme gelaat van een oud     

boeddhabeeld moet wel  het gezicht zijn 
van den utgeleden1 verreinden asceet1   
als zijn ziel1  opzwevende in het eeuwig
 ,nirvana1 nog ven den afglans van haar 
licht  scheen op het in 't stof         
achtergelaten lichaam4 ,het aandachtig  
zien  naar zulke wonderen van religieuze
 kunst als oude boeddhabeelden van      
brons of porselein leert veel meer van  
het boeddhisme dan het lezen van  vele  
soetra's4 ,want het onzichtbare ziet u  
hier aan1 met stil-starende  oogen1 en  
de materielooze ziel schijnt voor u op  
in deze simpele figuur  van een tot een 
gebed van strenge lijnen en aetherische 
vormen geworden  lichaam4    ,en dit    
heeft deze kunst voor boven die der     
afbeelding van den ,christus1  dat zij  
niet geeft het lijden1 maar het hoogste 
geluk1 niet de  bloedende pijn1 maar de 
verlossing1 niet den kruisdood1 maar de 
opstanding1 het suprme moment1 als de   
bevrijde ziel wgdroomt in het           
eindelooze4        ,eigenaardig is het  
feit1 dat1 volgens een chineesch werk   

uit de  zeventiende eeuw1 waaruit ik een
 en ander zal overnemen1 ,kwan ,yin     
voornamelijk zich op aarde gencarneerd  
heeft om het vrouwelijk deel  der       
menschheid te komen verlossen1 dat      
slechter was dan het mannelijke4  ,ik   
zal uit het curieuze werk3 ,de          
oorspronkelijke echte soetra van het    
overvoeren van ,kwan ,yin0 een en ander 
van de oorspronkelijke legende  van     
,kwan ,yin aanhalen4 ,het is een        
wonderlijk boek1 waarin de drie  leeren1
 confucianisme1 boeddhisme en taosme    
broederlijk naast elkaar  voorkomen1 en 
dat den lezer op voorname punten        
dikwijls in den steek  laat1 juist als  
het er op aankomt1 maar zeer            
karakteristiek chineesche  volksideen   
over godsdienst wergeeft4 #h ,zij wordt 
er in voorgesteld1  zwevende in het     
groote hemelpaleis ,ta ,lo1 in          
allerhoogste zaligheid1  gezeten in den 
lotus der acht kostbaarheden4    ,zij   
was in eindeloos genieten4 ,haar        
oneindig vr-ziend oog zag1 hoe in  het  

,oostelijk ,land de menschen in begeerte
 waren naar wijn1 schoonheid  en        
schatten1 zr dwalende4 ,in hun hart was 
opgesloten de lust naar  roem en geld1  
en zij waren bevlekt van zonde4 ,de     
groote ,wet wentelt  rond1 en straft en 
beloont op duizenderlei wijzen4 ,de     
menschen leven  als beschonkenen1 in een
 droom1 en sterven4 ,hunne beenderen    
worden  verstrooid1 talloos als bergen4 
,het slechte straft zichzelf zonder     
einde4 ,de ,eerwaardige voelde1 voor zij
 het zelf wist1 een groot  medelijden in
 haar liefdevol hart en sprak3 ,vanaf   
het openen van den  chaos tot op dezen  
dag heb ik de menschen geholpen1 heb ik 
het  ,oostelijk ,land hervormd1 heb ik  
ze overgevoerd door vele gevaren1 en ze 
tot bewustzijn gebracht4 ,thans1 tegen  
het einde der ,chow dynastie #i1  is het
 menschelijk hart in groote verwarring1 
vol doodslag en overspel4  ,de hemel    
ziet het slechte van al deze levenden4  
,hoe dit zwarte principe  te verdrijven 
en te versmelten1 dat opwolkt in het    

ledig8    ,ik zie onder de mannen er    
wel1 die weten en zich bewust zijn van  
de  rede der drie ,leeren #aj1 wien het 
goede helder is1 en die uit hunnen      
,oorsprong putten4 ,maar helaas6 de     
vrouwen is niet duidelijk de            
omwenteling der wet1 en wt hun op de    
wereld verboden is4 ,zij zijn tot  het  
uiterste gevallen4 ,als ik goed nadenk  
over de bitterheid van het  stof der    
wereld is het een ding van medelijden en
 zuchten4 ,ik kan niet  beter doen1 dan 
op aarde nerdalen in het lichaam van een
 meisje1 om de  ramp der vijf           
bevlekkingen te verdrijven1 een' anderen
 grondslag te  leggen voor het          
nageslacht en te maken1 dat ook vrouwen 
en meisjes het  kwade weten1 en over de 
zonden heenkomen4 ,zo ontkomen zij ook  
aan de  omwenteling des levens #aa en   
wordt hun de straf van den bloedstroom  
der hellen bespaard4 ,dan kunnen zij den
 weg van de bewustwording  bestijgen1 en
 het opperste geluk genieten in de      
hoogere regionen4 ,dit  zij mijn        

wensch40    ,toen deed zij de volgende  
bede aan ,kin ,mu1 de ,gouden ,moeder   
van den  ,jaspis-,vijver1 #ab de        
eindelooze en eerwaardige1 en zeide3    
--,ik heb ,u slechts dit te zeggen1 dat 
ik heden de tallooze menschen op  aarde 
in verleiding en dwaling zie4 ,dit moet 
ophouden1 en zij moeten op  het goede   
,pad komen2 zij moeten weten1 hoe zich  
te bekeeren1 hoe uit de  poorten van    
leven en dood te treden1 en uit de      
bittere zee4 ,dit werk  moet ik         
volbrengen40    ,kin ,mu zeide3 ,de     
menschen op aarde zijn verdwaald van    
hunnen  ,oorsprong4 #ac ,zij beleedigen 
de drie ,kostbaarheden4 #ad    ,zij     
slaan de priesters1 schelden op de leer1
 en verguizen de wetten  der boeddha's4 
,hun is het zoet1 zoo diep te vallen4   
,het is een  karrewei1 ze te vermanen en
 te bekeeren40--    ,maar ,ts'z' ,fang  
#ae smeekte schreiende3    ,genadevolle1
 gouden ,moeder1 open wijd uwe          
eindelooze liefde4 ,sta mij  toe1 op de 
aarde neder te dalen6 ,ik zal de harten 

der menschen  volmaken4 ,ik zal zwoegen 
om ze te vermanen1 totdat zij vanzelf   
terugkeeren en veranderen40    ,toen    
sprak de ,gouden ,moeder4 ,als gij dan  
absoluut wilt nederdalen in  het stof en
 de misre der tijden1 dan is dat n niet 
meer dezelfde zaak  als vroeger4 ,gij   
zult heel precies op uw hart moeten     
passen om niet  7zelf7 in de zee der    
bitterheden #af te vallen en uw vroegere
 ,karma  niet te bederven4 ,grif dt met 
zorg in uw hart6 ,later zal ik ,jn ,teng
  #ag bevelen om u het rechte ,pad te   
wijzen1 opdat gij weer tot het  ,licht  
kunt terugkeeren40    ,toen boog de     
,eerwaardige diep het hoofd en dankte   
voor die eindelooze  liefde4    ,het    
viel haar hard1 de hemelsche regionen   
van licht en rust te  verlaten1 maar zij
 voelde een zoo groot medelijden1 dat   
zij meer en  meer neeg naar het leed der
 menschen4 ,toen besloot zij zich te    
incarneeren als een koningsdochter4     
,over het rijk ,hing ,lim #ah  regeerde 
toen koning ,miao ,tsjoang met zijne    

vrouw ,peh ,ya1 die hem twee  dochters  
had gebaard1 ,miao ,yuen en ,miao ,yin4 
#ai--,op zekeren nacht zag  de koningin 
in een' droom een groot ,licht tot haar 
nederdalen1 en haar  schoot had         
ontvangen4    ,licht en duisternis gaan 
voorbij1 snel als pijlen1 dagen en      
maanden  wikkelen af als een weefgetouw1
 en weldra was de onbevlekte dracht     
voldragen1 en baarde de koningin een    
prinses4    ,zij werd genoemd ,miao     
,sjen1 de ,schoone ,deugd4 ,vanaf den   
nacht1 dat de  koningin ontvangen had1  
kreeg zij een afschuw van vleesch en    
onreine  planten4 #bj ,en van jongsaf   
aan dronk de prinses geen melk van      
vrouwen  of moederdieren1 die zulke     
planten gegeten hadden4 ,miao ,sjen     
groeide op  tot vijftien1 zestien jaar1 
en had haren ,oorsprong rein gehouden4  
,haar  hart was vol heiligen geest als  
dat van gn ander4 ,wat ze ook voor      
boeken las1 zij wist den inhoud uit haar
 hoofd als zij ze eens gelezen  had4    
,op zekeren dag zeide koning ,tsjoang   

tot zijne vrouw3 ,miao ,yin en ,miao    
,yuen hebben nu reeds een' echtgenoot   
gekozen4 ,miao ,sjen is nu zestien      
jaar1 en moet dus den gelukkigen        
huwelijksdag gaan bepalen4 ,zij moet de 
huwelijkstrappen #ba laten gereedmaken  
om een' man te kiezen1 op wien  zij haar
 geheele leven kan steunen40 ,de        
bruidsmeisjes gingen nu ,miao  ,sjen    
roepen1 en haar vader zeide haar1 wat   
hij van haar wenschte4    ,maar de      
prinses antwoordde--in verzen--met de   
volgende woorden3 ,het is  heel moeilijk
 voor mij1 de liefde te beloonen1 die ,u
 mij tien maanden  onder het hart deed  
dragen4 ,drie jaren hebt gij mij vol    
toewijding  gezoogd en gevoed4 ,gij hebt
 mij handel en wandel geleerd4 ,een voor
 een  hebt gij mij de drie              
gehoorzaamheden #bb en de vier goede    
eigenschappen #bc onderwezen4 ,ik heb   
gezien1 dat deze roode aarde van  het   
stof slecht en valsch is4 ,de menschen  
behooren als onderdanen  getrouw1 als   
kind ouderlievend te zijn4 ,maar dag aan

 dag gaan voorbij  dat zij zich         
bevlekken4 ,ik geloof dat alles op aarde
 in stukken ligt  gebroken4 ,ik wil geen
 echtgenoot kiezen4 ,ik wil mijn ziel   
verreinen1  mijn ,karma verzorgen1 en   
uit de zee der ellenden ontkomen40      
,koning ,tsjoang keek vreemd op toen hij
 zijne dochter zoo hoorde spreken  en   
antwoordde3    ,gij moogt niet zoo      
duister denken4 ,alle menschen moeten   
zich vlijtig  toeleggen op het in stand 
houden der vijf betrekkingen4 #bd ,hoe  
zouden  zij dan tegelijk vegetarisme en 
zieleverreining kunnen betrachten80     
,maar ,miao ,sjen sprak weder3 ,wat gij 
daar zegt gaat niet boven de  vulgaire  
leer der gewone menschen4 ,ik ben       
zuchtende1 dat alles op aarde  een chaos
 is geworden4 ,de ,oorsprong der        
menschen was goed1 maar weinig  zijn de 
reingeblevenen1 de helderen4 ,de        
menschen begeeren wijn1 en  vrouwen1 en 
rijkdom1 en dwalen af van hunnen        
,oorsprong4 ,om der wille  van mond en  
maag slachten zij levende beesten4 ,hoe 

kunnen zij dan het  goede van den hemel 
bewaren8 ,bedenk toch1 dat gij in uw    
vroeger leven  goede daden hebt         
opgestapeld #be2 ga dit nu niet weer    
bederven6 ,vrees  toch1 dat eenmaal het 
geluk vergaat1 en gij ,jen ,kin zult    
zien4 #bf ,de  hooge spiegel van het    
kwaad zal al uwe slechte daden in een   
oogwenk  werspiegelen4 ,is uw gedrag    
goed1 dan zult gij volgens het goede    
beloond worden4 ,zijn uwe daden slecht  
dan wordt gij volgens het slechte       
gestraft4    ,ik wil geen echtgenoot    
kiezen1 maar mij toeleggen op het       
verreinen  mijner ziel4 ,honderd jaren  
levens zijn als de droom van een        
oogenblik4  ,als ik mij niet ga         
verreinen zal ik wer in de omwenteling  
des levens  vervallen4--,mijne ouders1  
die oorspronkelijk vol liefde en genade 
zijt1  doet nu uw kind geen droefenis   
aan6 ,van oudsher werden diegenen       
boeddha's of geesten1 die van een gewoon
 mensch af een heilige leerden  worden40
    ,maar koning ,tsjoang wilde er nets 

van weten1 en schold haar uit met       
verachtelijke namen4 ,hij beval haar1   
alle vorstelijke gewaden1 die zij       
aanhad1 uit te trekken1 en alleen n stuk
 goed aan te houden om het  lijf te     
bedekken4 ,hij verlaagde haar tot een   
dienstmaagd1 die in den  bloementuin    
water moest dragen en de bloemen        
verzorgen4--,de prinses  weende zeer1   
maar deed hare gewaden uit1 en ging     
gehoorzaam naar den  tuin4    ,helaas60 
roept de schrijver van het verhaal naef 
uit1 oorspronkelijk  was zij het lichaam
 der edelsteenen bladen1 #bg hoe kan die
 nu water  dragen en tuinwerk doen80    
,en nu volgt de geschiedenis van lijden1
 en hoe zij in de smart juist  hare ziel
 louterde en rein maakte van alle       
aardsche verlangens4 ,hoe zij  in den   
tuin met gekruiste beenen zat1 in       
intenze meditatie4 ,hoe de  bloemen     
bloeiden als nooit te voren1 doordat    
geesten het zware werk  voor haar deden4
 ,hoe de boeddha ,jn ,teng haar kwam    
beproeven in de  gedaante van een'      

priester1 maar ziende1 dat zij niet     
wankelde1 haar de  esoterische leer     
onthulde4 ,hoe hare zusters haar kwamen 
vermanen1 maar  door hare prediking     
werden bekeerd4 ,hoe haar vader1 in     
groote woede  over hare hardnekkigheid1 
haar verbande naar het klooster de      
,witte  ,musch1 maar hoe zij daar juist 
een welkom thuis vond1 en een' ouden    
wijze ontmoette1 met wien zij           
diepzinnige gesprekken over de leer     
hield2 hoe zij tot het bewustzijn kwam1 
dat ne ziel het l doordrong1  en alles  
weer tot dat principe terugkeerde 7want 
de ,ouden zeggen1 dat  tienduizend      
dingen allen n zelfde ding zijn 7van    
oorsprong771 en de  diepe beteekenis    
begreep van die twee simpele karakters  
die boven  tempeldeuren staan3 ,wu      
,ngo10 ,niet-,ik1 gn-,ik1 die zinspelen 
op de  algeheele overgave en            
vernietiging van de ,ikheid en absorptie
 in het  universeel ,nirvana4 ,de oude  
wijze1 dien zij in het klooster         
ontmoette1  zat in een donkere kamer1 en

 toen zij hem vroeg1 waarom het zoo     
weinig  licht was1 antwoordde hij3 doe  
nu nog deze twee bewegelijke1           
klepperende deuren dicht en sluit het   
buitenlicht geheel af4 ,dan zal  het    
eerst recht een groot ,licht worden40   
,zoo leerde hij haar de  meditatie met  
gesloten oogen1 de verwerping van het   
daglicht van  buiten1 en den eindeloozen
 glans van het zielelicht van binnen4-- 
,koning ,tsjoang1 in woede ontbrand door
 den sterken wil van zijne  dochter1 en 
verontwaardigd1 toen kwade geesten hem  
berichtten1 dat ,miao  ,sjen met den    
ouden wijze in ongeoorloofde betrekking 
stond1 stuurde een  leger soldaten uit1 
die het klooster met de vijfhonderd     
bewoners  verbrandden4 ,maar ,miao      
,sjen1 in de ,zaal der drie ,reinheden  
op een  kostbaren zetel gezeten1 bleef  
ongedeerd4 ,toen liet de koning haar    
naar  het schavot brengen1 en beval zijn
 veldheer ,kin ,chao1 de ,gouden ,klauw1
  haar te onthoofden4 ,maar de boeddha  
,kin ,mu1 in de hooge regionen1 zond    

hare dienaren ,kin ,tong1 het ,gouden   
,jongetje1 en ,y ,n1 het ,edelsteenen   
,meisje #bh met tal van geesten om haar 
te beschermen4 ,de veldheer  sloeg      
eigenhandig naar het hoofd der prinses1 
maar de geesten hielden  de ,diamanten  
,bijl #bi beschermend boven haar1 en het
 beulszwaard viel  in stukken4 ,koning  
,tsjoang1 dit niet begrijpende1 verdacht
 zijn'  generaal van ontrouw1 en liet   
hem onthoofden4 ,toen ,miao ,sjen zag1  
dat  een ander moest boeten omdat de    
hemel haar beschermde1 smeekte zij de   
geesten1 haar niet meer te helpen1 en   
haar te laten sterven4 ,zij sprak  eene 
prediking uit1 die zoo heilig was1 dat  
zij door den hemelkoning in  een groot  
boek werd opgeteekend1 en zeide3 ,er is 
een tijd van leven en  een tijd van     
sterven4 ,ik heb het schijnbare 7leven7 
geleend om het ware  te verkrijgen4 ,het
 scherpe zwaard kan moeilijk mijn echte 
,zijn  kwetsen40    ,de tweede beul kwam
 met een rood koord1 en nu liet zij zich
 gewillig  worgen4 ,een donderslag      

weerklonk door de hemelen4 ,zij gilde en
 was  gestikt4 ,maar haar ziel1 haar    
eigenlijke ,oorsprong1 zweefde door de  
poorten der duisternis naar de          
,eindeloosheid des ,lichts4 ,en lachend 
zeide de prinses3 ,gn vorm hebben is nu 
eigenlijk eerst recht een  vorm hebben1 
en n krijg ik mijn ware ,gedaante te    
zien4 ,nu het lichaam  der hartstochten 
door het roode koord geworgd is1 komt   
het eindelooze  licht te voorschijn40   
,toen hief zij de handen op en          
aanschouwde de  onsterfelijke boeddha's1
 in den gouden lotus1 van aangezicht4   
,maar hare  taak was nog niet volbracht4
 ,de ,gouden ,moeder beval haar1 een    
tocht te  maken door de tien            
hellegebieden der onderwereld4 ,de geest
 ,hwang ,lung1  ,de ,gele ,draak1 en de 
beide geestenkinderen1 het ,gouden      
,jongetje en het  ,edelsteenen ,meisje1 
vergezelden haar4    ,in de hellen zag  
zij de tallooze zondaren in groote      
ellende1 boetende  met afschuwelijke    
pijnen voor evenveel zonden als zij nu  

straffen  ontvingen4 ,het was een       
geheele wereld van knarsetandende       
slachtoffers2  het bloed stroomde in    
rivieren1 en de lucht weerklonk van     
kermen en  schreien4 ,hun lijden was    
onverbiddelijk bepaald door hun eigen   
,karma1  en na geleden straf werden de  
uitgepijnigde zielen weer door de       
omwenteling van een rad in het leven    
teruggewenteld1 om f als mensch  f als  
dier gencarneerd te worden1 en nieuwe   
ellende te lijden4  ,maar--treffend en  
zr bizonder1 die witte1 tere            
meisjesfiguur1 hier  zachtschrijdende   
door de rotsharde onverbiddelijkheid van
 het idee van  ,karma--,miao ,sjen      
vouwde de handen saam1 en sprak in      
intenze extaze van  liefde eene         
prediking met zulke geestvolle1 diviene 
woorden1 dat door  n wonder al de hellen
 werden verlicht van het goddelijk      
licht1 wolken  van gouden lotusbloemen  
vielen neer1 en de verloste zielen1     
gepurifieerd door de verreining van haar
 goddelijk ,woord1 zweefden p  in       

volmaakt zuiveren staat1 vr boven de    
omwenteling des levens1 en  droomden het
 eindeloos ,nirvana binnen4    ,toen zij
 haren tocht volbracht had1 daalde ,miao
 ,sjen weder naar de  aarde neder1 waar 
haar lichaam door een geesten-tijger    
naar het heilig  ,cypressenwoud #cj was 
gebracht1 zoodat het niet vergaan kon4  
,zij  ontwaakte als uit een droom1 in   
haar oude lichaam4 ,maar de ,gele ,draak
  en de geestenkinderen kwamen haar in  
menschengedaante wer te hulp1 en        
geleidden haar naar een oud klooster op 
den berg ,hiang ,shan #ca4  ,koning     
,tsjoang was door den hoogsten          
hemelkoning gestraft met  even-zooveel  
booze zweren als hij menschen in het    
klooster de ,witte  ,musch had doen     
verbranden4 ,een oude priester zeide    
hem1 dat alleen een  poeder1 gemaakt uit
 de linkerhand en het linkeroog van een 
zijner  kinderen1 hem kon redden4 ,zijne
 twee dochters wilden zich niet         
opofferen1 en hij zou onder de          
vreeselijkste pijnen gestorven zijn1 als

  ,miao ,sjen niet van zijne ziekte had 
gehoord4 ,zij had vor dien tijd al  eens
 haar lichaam aan een hongerigen tijger 
aangeboden #cb1 om diens  leven te      
redden1 en het was een heel kleine      
opoffering voor haar1 haar  linkeroog en
 linkerhand te geven voor haar vader4   
,en hierin ligt1  geloof ik1 een van de 
oorzaken van de populariteit van ,kwan  
,yin4 ,de  ,hiao toch1 de liefde voor de
 ouders1 is de voornaamste hoofddeugd   
van  de chineezen1 door ,confucius      
overal verheven1 en hier doet een       
,boeddha  een allerschoonste daad van   
,hiao1 door zichzelf te verminken1 om   
haren  vader te redden4 ,toen linkerhand
 en oog niet genoeg waren gaf zij ook   
nog de rechter4    ,door deze daad van  
liefde werd de zonde van den koning     
geboet1 en kwam  hij tot inkeer4 ,al de 
leden der koninklijke familie legden    
zich ten  laatste op verreining der ziel
 toe1 en werden boeddha's4 ,door de     
,hiao  van het kind konden dus de ouders
 en zusters de onsterfelijkheid         

verkrijgen4    ,dit is wel het mooiste  
in de anders zoo sombere leer van het   
boeddhisme1 dat aan de liefde1 van een  
mensch uitgaande1 zulk een  intenze     
kracht wordt toegekend1 dat zij invloed 
heeft op het ,karma van  andere         
menschen1 ja1 het kwaad van duizenden   
zondaren kan  neutraliseeren1 en die    
alzoo bevrijde zielen op haren adem mede
 kan  voeren naar ,nirvana4 #cc ,z gaat 
van ,kwan ,yin een emanatie uit van     
liefde1 die zacht nerdroomt op het      
woelende noodlot der menschen als       
sereen maanlicht op een wild-stormende  
zee1 dat de golven eindelijk tot  eene  
vlakke1 rustige strooming effent4    ,en
 een van de eerbiedwaardigste figuren in
 de godsdiensten van alle  tijden is    
stellig wel deze ,kwan ,yin1 die de     
eindelooze zaligheid van  ,nirvana had  
kunnen bereiken1 maar geen eeuwigheid   
van geluk wilde1  zoolang de wereld nog 
in zonde en droefheid was1 en een       
heiligen eed  zwoer1 niet te zullen     
rusten1 zoolang nog n menschelijke ziel 

verloren moest achterblijven4 #cd       
,haar ijver in het heilige reddingswerk 
is wonderbaarlijk1 en rust  nooit4      
,eeuwiglijk werkt de liefde1 die zij    
uitstraalt1 op de zonden der  wereld4   
,alle menschen zijn kinderen van deze   
blanke moeder van genade1  die1 in de   
hemelen troonend op eene witte wolk1    
zich zacht-neigend  voorover buigt om te
 luisteren naar der zondaren gebed4 ,zij
 wordt  aangeroepen als ,ta ,ts'z' ,ta  
,pei03 ,de groote ,genade1 het ,groote  
,medelijden4 ,zij is de ,oceaan van     
,mededoogen01 de ,beschermer der        
,wereld01 de ,verlosser van ,vrees04    
,de plaats1 waar zij1 na haren tocht    
door de hellen1 negen jaren woonde  in  
gepeinzen1 is de bedevaartplaats voor   
millioenen uit ,china1 ,thibet  en      
,japan4 ,het is het eiland ,phu-,tho1 in
 den ,chusan-archipel4 #ce ,hier  was   
vroeger de berg van wierook1 geheel wit1
 hier was het gras wit1 de  hooge       
bamboebosschen wit1 en was de zee wit   
van de schitterende  blankheid van ,kwan

 ,yin1 die daar troonde in haar wit     
gewaad4    ,de uitingen van vereering   
aan ,kwan ,yin zijn naef en simpel als  
die van  de westersche vrouw uit het    
volk voor haar ,mariabeeld4 ,het ,kwan  
,yinbeeld wordt opgetooid en versierd   
als een lievelingskind2 het krijgt  een 
mooi zijden baadje1 en een hoed met     
pluimen en blinkende paarlen4  ,kleine  
kinderen dragen een klein ,kwan         
,yinbeeldje van goud of koper op  het   
hoofd1 en loopen met vlaggetjes1 waarop 
haar roem staat geschreven4    ,op de   
drie groote feestdagen van ,kwan ,yin1  
op den #ai;en van de tweede1  zesde en  
negende chineesche maand3 den dag van   
hare geboorte als ,miao  ,sjen1 den dag1
 waarop zij werd geworgd1 en den dag1   
waarop zij1 na  haren vader gered en    
hare geheele familie bekeerd te hebben1 
voor goed  ten hemel steeg1 worden de   
publieke offeranden en ceremonien voor  
haar  verricht1 maar bovendien wijden   
voorl de vrouwen haar eenen dienst van  
elken dag4 ,de mannen hebben niet zulk  

eene groote vereering voor ,kwan  ,yin1 
en dienen liever de woeste goden van het
 taosme1 met de dreigende  gebaren en de
 bloeddorstige gezichten4 ,en dit is    
juist eene bizondere  terheid voor mij  
in de figuur van ,kwan ,yin1 dat zij    
alleen door het  vrouwelijke gevoel1 dat
 altijd naef en intutief is1 wordt      
begrepen1  en zij als 't ware schijnt te
 breken voor minder gevoelige           
beschouwing4  ,al wat ,china mist aan   
essentiel vrouwelijks1 al wat de        
chineesche  vrouw mist in hare omgeving1
 om haar onbegrepen gevoel aan te       
wijden1  is gepersonifierd in die       
wonderreine vrouwenfiguur van ,kwan     
,yin4        ,de mooiste tempel van     
,amoy1 ,nam ,phu ,tho1 het zuidelijk    
,phu ,tho1 is  voornamelijk aan den     
dienst van ,kwan ,yin gewijd4    ,hoe   
dikwijls heb ik niet in dat bedehuis van
 ,kwan ,yin gezeten1 dat zoo  heerlijk  
aan den voet van hooge rotsen is        
gelegen1 met een vergezicht  over groene
 rijstvelden1 bergen en zee6 ,want de   

moderne tempels van  ,kwan ,yin1 als die
 van alle andere chineesche boeddha's1  
zijn geen  heilige monumenten van       
adoratie1 geen paleizen van statie en   
majesteit  zooals de ,notre ,dame of de 
,ste ,gudule2 zij zijn een veilig thuis1
 een  toevluchtsoord1 een rustplaats    
voor moede reizigers4 ,zij zijn als het 
huis van een moeder1 waar de kinderen   
altijd veilig en welkom zijn1 en  waar  
zij kunnen spelen1 eten en slapen4      
,zelfs beesten weigert men den  toegang 
niet1 en dikwijls ben ik te paard den   
geheelen tempel rond  gereden1 voor de  
oogen van de vier reusachtige wachters  
,kin ,kang1  zonder dat dit door de     
priesters bizonder vreemd werd gevonden4
 ,er  worden zelfs visschen1 honden en  
runderen gevoed en verzorgd1 uit        
medelijden4 ,en toch doet dit           
familjaar-vertrouwelijke niets af tot de
  plechtigheid van de plaats4 ,want bij 
een chineeschen tempel is niet de       
tempel zelf een alleen-staand gebouw1   
dat ook in een straat of aan een  gracht

 zou kunnen staan1 maar het is vooral de
 omgeving1 de kunst van  ,fung ,shui    
#cf1 die haar waarde bepaalt4 ,en ik    
weet dan nu ook de  schoonheid van dien 
tempel onafscheidelijk van den somberen1
  majestueuzen rotsenmuur1 die zich     
grijs-zwart achter hem verheft1 van  de 
groote1 trotsche boeddhaboomen in de    
binnenplaats1 van de wijde1  blinkende  
rijstvelden1 van de tergelijnde bergen  
in de verte1 en  vooral van het uitzicht
 op de groote1 groote zee4 ,want een    
tempel1 om  een standplaats te hebben1  
die heilig genoeg is voor de woning van 
een  ,boeddha1 moet altijd met het front
 gericht zijn naar de open zee1  zooals 
een menschenziel uitziet in de          
eindeloosheid4    ,en middag zal ik     
nooit vergeten4 ,het was een donkere1   
sombere  ,novembernamiddag1 tegen vijf  
uur4 ,zwarte wolken hingen dreigend om  
de  rotsen1 toen ik van een rit         
terugkeerde2 en ziende1 dat het         
gevaarlijk  was1 met den naderenden     
storm1 in een sampan de zee over te     

steken naar  mijn eiland1 zocht ik een  
schuilplaats in den tempel4    ,het was 
duister in het derde paviljoen1 waar het
 kolossale beeld troont  van ,kwan ,yin4
 ,het oude goud glom in het donker van  
een mystiek rooden  glans4 ,groote      
schaduwen weifelden aan de wanden en in 
hoeken1 en  glimplekken beefden vreemd  
in het rond4 ,er was een vaag1 somber   
licht  om de boeddha4    ,juist toen een
 ratelende donderslag door de lucht     
weerklonk1 sonoor  voortdaverend over de
 bergen1 kwam een grijze priester       
binnen1 die voor  het groote beeld bleef
 staan1 en een monotoon gezang aanhief4 
,somtijds  sloeg hij op een houten      
voorwerp1 met doffen slag van gedempt   
geluid1  of deed hij een kleine schel   
zilverig tinkelen4 ,hij stond           
onbewegelijk4  ,het gezang werklonk hol 
in het paviljoen1 l somberder en        
somberder4  ,de regen kletterde neer1 de
 donder sloeg met fatale slagen1 de wind
  brulde om de deuren1 en felle         
bliksemstralen lichtten blauwgeel wer   

over het biddend-gebogen hoofd4 ,maar   
den priester bewoog het met geen  enkel 
vreezen1 en hij zag noch hoorde4 ,steeds
 klonk zijn somber gezang1  een         
eentonig1 plechtig zingen als van een   
ziel1 die1 in de diepste  duisternissen 
verloren1 om licht bidt en erbarmen4    
,de roerlooze priester1 stil1 als enkel 
een ziel1 zingende zoo  somber-droef    
gezang1 het vreemd-lichtende beeld van  
,kwan ,yin1 zoo  hoog-statig en sereen  
in het duister2 de brullende storm1 de  
daverende  donder1 het hel-bliksemende  
licht1 het was als het diepe mysterie   
van  het geheele boeddhisme             
gesymbolizeerd1 de droef-verloren1 maar 
rustig-biddende ziel1 eindeloos kalm in 
den woedenden passiestorm van  het      
leven4444        ,geeft deze legende van
 ,miao ,sjen een verhaal van een der    
voornaamste  incarnaties van ,kwan ,yin 
en van hare lotgevallen als mensch1 er  
bestaan  nog tallooze andere sprookjes  
en vertellingen over hare daden van     
liefde als boeddha4    ,op de meeste    

platen1 die ,kwan ,yin voorstellen1 ziet
 men haar met een  kindje aan elke      
zijde4 ,de een is een jongetje1 ,shen   
,ts'ai1 de ander een  meisje ,lung ,n4  
,om de beteekenis van deze twee dienaren
 te verklaren1  moeten wij zoeken in het
 werk ,see ,yi03 ,zwerftochten in het   
,westen4  ,dit wonderlijke boek1 dat    
niet in den ouden stijl der ,kings0 maar
 in  den verhalenden trant is           
geschreven1 en dat eene verzameling van 
sprookjes is van eene zoo rijke en      
weelderige fantasie1 dat alleen de      
,mrchen van ,grimm er mede kunnen       
vergeleken worden1 en wel een van de    
allerpopulairste boeken is van de       
chineezen1 bij oud en jong geliefd1  en 
overal in theaters vertoond1--dit       
schijnbaar kinderlijke werk is van  een 
veel diepere beteekenis1 dan de meeste  
westersche lezers wel hebben  vermoed4  
,en de ,kwan ,yinfiguur speelt er een   
hoofdrol in4    ,de beroemde koning     
,t'ai ,tsung 7#fbg-fdi n4 ,c47 van de   
,thang dynastie1  die door eene         

onvoorzichtigheid zijn generaal ,wei    
,ting gelegenheid had  gegeven1 ,lung   
,wang1 den ,rivier-,draken-,koning1 te  
dooden1 en die deze  schuld alleen      
volkomen kon boeten door een            
mysterieuzen ,king0 7soetra7  te        
verkrijgen1 die de macht had1 de zielen 
uit de hellen te verlossen1  liet een   
priester oproepen1 die den moed had1    
dezen soetra in het  onbekende ,westen  
te gaan zoeken4 ,toen bood zich een     
priester aan1 ,saan  ,tsang geheeten1   
die op zich nam1 het heilige boek te    
vinden4 ,deze  priester stond onder de  
bescherming van ,kwan ,yin1 die hem1 met
 andere  gaven1 het kostbare1 van goud  
schitterende gewaad ,kia ,sha deed      
geven1  afkomstig van ,shakyamuni4      
,tevens gaf ,kwan ,yin hem vier dienaren
 mede4 ,de voornaamste van deze was  een
 reusachtige aap1 ,sun ,wu ,k'ung       
geheeten1 die indertijd van een adept   
de diepste geheimen der esoterische leer
 had geleerd1 en de zwarte  kunst       
verstond1 van gedaante kon verwisselen1 

en een onoverwinlijk  wapen had1 een    
gouden pilaar1 die hij van den          
drakenkoning had  gekregen4 ,deze       
aap--die het menschelijk hart           
symboliseert--was  oorspronkelijk door  
den hemel geboren uit een rots1 en had  
zich trouw  toegelegd op de verreining  
der ziel1 maar zijn apennatuur was      
altijd  weer bovengekomen4 ,als hij de  
heiligste dingen hoorde kon hij niet    
nalaten1 allerlei rare gezichten te     
trekken en de dolste grimassen te       
maken1 en hij gebruikte zijn kunst      
alleen om er mede te pronken en  grappen
 mede te vertoonen4 ,om van dezen       
lastigen apengeest af te komen  had de  
opperste hemelgod ,y ,ti hem in den     
hemel bij zich genomen1 maar  ,sun ,wu  
,k'ung was er niet tevreden1 omdat hij  
er geen groote rol  speelde1 totdat hem 
eindelijk werd opgedragen het veld der  
perzikken te  bewaken4 ,daar deze de    
perzikken der onsterfelijkheid waren1   
was het een  gewichtige taak2 maar de   
aap1 die altijd een aap bleef1 eindigde 

met ze  allen op te eten1 omdat hij dol 
was op zoete perzikken4 ,toen leverde   
hij een groot gevecht met de            
hemelbewoners1 die hem echter niet      
konden  dooden1 omdat de perzikken hem  
onsterfelijk hadden gemaakt4 ,ten       
laatste  werd hij overwonnen door       
,shakyamuni1 die hem op zijn hand zette 
en  wegblies in een diepen afgrond1 waar
 hij onder een rotsblok bleef  gevangen4
 ,zo had hij daar al vijfhonderd jaar   
gelegen1 zonder zich te  kunnen         
verroeren1 toen ,kwan ,yin--overal de   
reddende uit het noodlot1 de  vergeving 
van straf en het medelijden--hem kwam   
verlossen4 ,zij beloofde1  dat hij later
 weer in den ,hemel zou mogen           
terugkeeren1 op voorwaarde1  dat hij    
zijn schuld zou uitwisschen door ,saan  
,tsang te helpen als  dienaar op zijnen 
tocht naar het ,westen om de soetra te  
vinden1 die de  zielen kon verlossen en 
naar ,nirvana overvoeren4 ,sun ,wu      
,k'ung beloofde  zijn best te doen1 maar
 voor alle zekerheid1 omdat hij nu      

eenmaal een  aap was1 deed zij hem nog  
een ijzeren band om het hoofd1 die hem  
pijn  kon doen zoodra zij eenige        
tooverwoorden uitsprak4 ,de tweede      
dienaar  was oorspronkelijk een kind van
 den westelijken ,zee-,draken-,koning   
#cg1  die wegens zonden uit den hemel   
verbannen was1 en in de lucht zwevende  
als booze geest1 levende van roof1 een  
ellendig leven leidde4 ,ook hij  werd   
door de medelijdende ,kwan ,yin bevrijd1
 op voorwaarde1 dat zij hem  in een wit 
paard zou veranderen1 om den priester   
,saan ,tsang als rijdier  te dienen4    
,een derde was ,chu ,puh ,kiai1 ook     
oorspronkelijk een verbannen  hemelling1
 die tot straf in een varken was        
veranderd1 en eveneens door  ,kwan ,yin 
werd gered1 als hij ,saan ,tsang wilde  
volgen4 ,de vierde was ,sha  ,sang1 een 
andere uitgedreven hemelling1 die door  
,kwan ,yin werd bekeerd4    ,met deze   
vier dienaren trekt ,saan ,tsang naar   
het ,westen1 om de kostbare  soetra te  
zoeken4    ,en nu volgt een wonderbaar  

verhaal van de lotgevallen dier vijf    
reizigers1 van eene schitterende1 maar  
wilde fantasie1 die het boek tot  een   
der meesterstukken van fictie in de     
wereldliteratuur maakt4 ,vor de  soetra 
wordt gevonden moet de priester door    
twee en zeventig gevaren  gaan4 ,geheele
 legers van monsters1 duivels en geesten
 staan hem in den  weg1 bergen van vuur1
 diepe afgronden1 eindelooze zeen moet  
hij over1  om het boek te winnen1 en de 
dood dreigt hem bij iedere schrede4 ,dit
  bonte verhaal van tooverbergen1 wilde 
duivels en gevechten is echter  geheel  
en al symboliek4 #ch    ,saan ,tsang is 
niets anders dan de menschelijke ,sing01
 de hemelsche  oorsprong1 die echter    
hulpeloos is1 als het lichaam niet      
helpt4 ,de aap1  dat zonderlinge beest1 
dat nooit zijn natuur verloochent1 en   
altijd  grimassen maakt1 is het         
menschelijk hart4 ,het paard1 dat1      
zonder  teugel1 in het wilde doordraaft1
 en altijd vooruit wil1 is de           
menschelijke i01 de begeerte4 ,het      

varken zijn de dingen van de buik1  de  
maag en de ingewanden1 altijd hongerig4 
,en ,sha ,sang is het  menschelijk      
geraamte1 de beenderen1 die het vleesch 
dragen4    ,zonder zijne dienaren zou   
,saan ,tsang er nooit gekomen zijn4     
,want hij is  altijd maar lijdzaam en   
willoos1 hij loopt blindelings in de    
gevaren1  laat zich opsluiten1 geeft    
zich over zonder ernstigen weerstand1   
uit  gebrek aan energie4 ,maar de aap1  
dol en bewegelijk als hij is1 slaat er  
bij de minste gelegenheid op los1       
gebruikt zijn esoterische geheimen om   
den vijand te bedriegen1 verandert zich 
in duizenderlei gedaanten1 en  laat zich
 door niets uit het veld slaan4 ,ook de 
andere dienaren doen  het hunne1 al is  
het in 't wild en zonder wijsheid4      
,en toch zouden ook de vier dappere     
dienaren gelijk met ,saan ,tsang op     
jammerlijke wijze zijn omgekomen1 indien
 niet altijd op het suprme  moment ,kwan
 ,yin1 de godin der genade1 die den     
armen priester bezorgd  heeft gevolgd1  

en zelf het heilige boek voor hem gereed
 heeft1 op hare  witte wolk nederdaalde 
om hem te redden4    ,prachtig van      
terheid is de ,kwan ,yinfiguur in dit   
boek wergegeven4 ,als  de strijd in de  
wildste verwarring is1 en geheele zeen  
en vuurbergen1  door een boozen geest   
getooverd1 de reizigers dreigen te      
verzwelgen1 is  n zacht gebaar van haar 
hand genoeg1 om alles in een groote     
kalmte te  doen verdwijnen1 en de       
verschrikkelijke duivel wordt veranderd 
in een  zacht1 onschuldig kindje1 dat in
 diepe adoratie de handen tot haar      
opvouwt4 ,kwan ,yin alleen stelde ,saan 
,tsang in staat1 het heilige boek  te   
vinden1 dat de zielen de zaligheid van  
,nirvana kan doen verkrijgen4    ,als   
,saan ,tsang op het laatst het kostbare 
boek vindt is het niets dan  schoon     
papier1 onbeschreven2 want karakters    
kunnen die opperste  waarheid der       
esoterische leer niet uitdrukken4 ,na   
intenze meditatie1  van zeven dagen en  
nachten lang1 l maar doorstarende op het

 papier1  werd hem eindelijk die        
waarheid bewust van de soetra zonder    
karakters01 die alleen de ziel2 niet de 
oogen1 kan lezen4    ,een van de vele   
gevaren1 die ,saan ,tsang moest         
overkomen1 was een booze  geest1 het    
,vuur-,kind1 ,hwo ,hai',rh1 die in een  
atmosfeer van vuur was  gehuld1 en      
stroomen vuur braakte4 ,deze booze demon
 nam den priester  gevangen1 en wilde   
hem aan haar vader1 een geestenkoning1  
als voedsel  geven4 ,de dappere ,sun ,wu
 ,k'ung liet zijn meester niet in den   
steek1  maar viel zijn vijand aan met al
 de wapenen1 waarover hij kon           
beschikken1 den gouden pilaar1 dien de  
drakenkoning hem gegeven had1 en  steeds
 zijne haren uittrekkende1 die hij in   
evenveel krijgers kon doen  veranderen4 
,maar de haren werden door het vuur     
geschroeid1 en deerlijk  gebrand moest  
de aap den strijd opgeven4 ,toen scheen 
,saan ,tsang voor  goed verloren1 indien
 niet tijdig ,kwan ,yin ware neergedaald
 op hare  wolk1 en den demon had        

onderworpen4 ,door hare toovermacht     
veranderde de  vuurduivel eensklaps in  
een klein jongetje1 dat eerbiedig het   
hoofdje  neeg1 en de handjes biddend tot
 haar ophief4 ,van nu af aan kreeg de   
bekeerde duivel ook een anderen naam3   
,shen ,ts'ai01 ,het ,goede ,talent1  en 
volgde hij overal ,kwan ,yin als        
discipel4 ,en dit nu is het biddende    
kindje1 dat op zoovele platen en beelden
 ter linkerzijde van ,kwan ,yin  staat4 
,een der andere gevaren was een         
reusachtige visch1 met den kop van een  
draak1 die de gedaante van een schoone  
vrouw had aangenomen1 en hem in  haar   
paleis-grot op den bodem der zee had    
gelokt4 ,l ,y ,tsing1 zoo was  haar     
naam1 liet een groot feest aanrichten1  
daar zij ,saan ,tsang met  allerlei     
feestelijkheden tot echtgenoot wilde    
nemen4 ,de aap en het  varken kwamen in 
allerijl te hulp1 maar werden door hare 
tallooze  legers van visschen1 garnalen1
 krabben en kreeften verslagen en       
gevangen4 ,het varken werd bestemd om   

voor het gastmaal geslacht te  worden1  
en de aap om met zijne grimassen de     
vroolijkheid onder de  genoodigden te   
verhoogen4 ,het witte paard en ,sha     
,sang zochten  tevergeefs hunnen        
meester4 ,eindelijk1 op het critieke    
oogenblik1  verscheen ,kwan ,yin1 en    
veranderde den visschengeest in een     
klein  meisje1 ,lung ,n1 het            
drakenmeisje1 dat zich bekeerde1 en haar
 voortaan  overal volgde4 ,en dit is het
 meisje1 dat afgebeeld staat aan de     
rechterhand van ,kwan ,yin4 #ci ,de     
vogel1 dien men ook veelal in           
afbeeldingen bij ,kwan ,yin ziet is     
volgens sommigen een reuzenvogel1 die   
het keizer ,jn ,tsung #dj van de        
,soung-dynastie deerlijk lastig maakte1 
door zich in zijn sprekend evenbeeld te 
veranderen1 en hem den troon te         
betwisten4 ,het geheele rijk geraakte   
daardoor in de grootste  verwarring1 en 
bloedige oorlogen braken uit tusschen de
 twee keizers4  ,ten laatste tooverde   
,kwan ,yin een onmetelijke zee1 waar zij

 met haar  waaier den reuzenvogel in    
wegzwaaide4 ,zoo zwierf de vogel dagen  
en  nachten boven de zee1 tot eindelijk 
,kwan ,yin in een berg veranderde1  waar
 hij een toevlucht op zocht1 en gevangen
 werd4        ,volgens anderen was het  
een der vijanden van ,saan ,tsang1 die  
hem  gevangen nam en opsloot4 ,kwan ,yin
 lokte dezen gevaarlijken vogel in een  
herberg1 waar hij zooveel at1 dat hij in
 slaap viel en weerloos werd4  ,hij     
braakte toen zelf de ketting uit1       
waaraan ,kwan ,yin hem gevangen  hield4 
,sedert dien tijd bekeerde hij zich en  
bleef haar trouwe dienaar4        ,moge 
men glimlachen bij al deze wonderlijke  
verhalen1 er blijkt toch  duidelijk uit1
 dat ,kwan ,yin wordt vereerd als de    
reddende uit den nood1  de beheerscheres
 der booze geesten1 de beschermheilige1 
die den  priester het heilige boek deed 
vinden1 dat millioenen zielen uit de    
hellen kon verlossen4 ,zij is niet      
alleen de beschermster1 maar zelfs de   
,voorzienigheid1 in de gedaante van eene

 vrouw in wit gewaad4 ,nooit rust  zij  
van haren arbeid zoolang nog n gevaar   
den priester dreigt1 die  het boek der  
onsterfelijkheid zoekt4    ,talloos zijn
 de vele andere verhalen en legenden1   
omtrent ,kwan ,yin in  omloop4 ,niet    
alleen als vrouw1 ook als man incarneert
 zij zich1 in de  gedaante van een      
priester4 ,zij redt ter dood            
veroordeelden1 door hun  een soetra te  
leeren1 die1 op het schavot             
uitgesproken1 het zwaard  roerloos boven
 het bedreigde hoofd doet zweven4       
,zij neemt duizenderlei gedaanten en    
vormen aan1 om de menschen te  helpen en
 de duivels der zonde te bestrijden4    
,zij wordt dan ook  dikwijls afgebeeld  
met achttien en meer armen1 die zij     
allen tegelijk  aanwendt om de booze    
geesten te vernietigen4    ,deze beelden
 met achttien armen hebben vanzelf niet 
het sereene en  rustige van de andere1  
maar kunnen toch zeer indrukwekkend     
zijn4 ,iedere  hand houdt een voorwerp  
vast1 de rechter boven het hoofd        

verticaal  uitgestrekt een zon1 de      
linker een maan1 de andere een zwaard1  
een  soetra1 een bel1 een snoer paarlen1
 een rad1 een bal1 een vaas1 een        
discus1 een perzik1 een koord1 enz41    
allen attributen1 waarmede zij1  volgens
 de chineezen1 mirakelen kan doen4      
,boven het hoofd van dit  beeld1 met    
twee armen opgehouden1 zweeft meestal   
nog een klein  boeddhakindje1 dat haar  
bevrijde ziel voorstelt4    ,en als eene
 moeder zorgt voor de lafenis van hare  
kinderen1 zorgt zij  voor de lafenis der
 aarde4 ,zij is de regengeefster1 die   
aandrijft op  witte wolken boven het    
smachtende1 heete land4    ,fu ,tsu     
lai03 de ,oermoeder-,boeddha is         
gekomen10 is eene chineesche            
uitdrukking voor de regen valt40    ,op 
de witte wolken1 die boven de heete     
aarde aandrijven1 rusten lucht  de      
zachte voeten van ,kwan ,yin1 en dra zal
 de zoete1 lavende regen  neerzegenen1  
die vruchtbaarheid geeft aan den grond  
en verkoeling aan  de smachtende        

menschen4 ,de al dichter en dichter     
samdrijvende  wolkenmassa's zijn de wijd
 en wijd uitvallende plooien van haar   
gewaad4        ,maar de ,kwan           
,yinfiguur1 hoe liefelijk en ter wij    
haar ook voor ons op  zien droomen uit  
soetra's en legenden1 in hare reinste   
openbaring is  zij alleen gegeven in de 
kunst1 vooral in die der beelden1       
houten1  bronzen1 porseleinen4    ,toen 
in de laatste eeuw1 door den invloed der
 europeanen1 de chineesche  kunst       
verbasterde en verzwakte1 is ook de tere
 opvatting van eene ,kwan  ,yin bij de  
kunstenaars gebroken4 ,de moderne       
beelden hebben het opperste  moment van 
expressie verloren1 en de goddelijkheid 
van het gelaat en de  vormen is meer    
materialistisch geworden4 ,de nieuwere  
tempelbeelden van  ,kwan ,yin1 met hunne
 schelle kleuren en veel te grove       
vormen1 hebben het  streng virginale    
verloren1 dat in de oude is te zien4    
,het zelfde is te  zeggen van de        
porseleinen en bronzen4 ,het is heel    

moeilijk1 in ,china  specimen van oude  
kunst te krijgen4 ,ik heb door geheel   
,canton  gewandeld1 zonder in n         
antiquairswinkel iets bizonder moois te 
zien1  en de verlangende kooper zal zich
 bij zijne eerste bezoeken in           
chineesche winkels1 waar ook1 ,canton1  
,hongkong1 ,amoy1 zeer  teleurgesteld   
zien4 ,maar de chineesche antiquair     
heeft dan ook eene  soort kuischheid1   
die verfijnd artistiek is4 ,als hij een 
heel mooi ding  heeft zet hij het niet  
in zijn winkel1 maar bewaart het als een
 schat  in zijn achterkamer1 in een     
donker hoekje4 ,hij moet eerst zijn     
klant  kennen1 zijn gezicht1 zijn handen
 hebben gezien1 hoe die door beweging   
aangeven wat ze van een voorwerp voelen4
 ,heeft hij de zekerheid1 dat  zijn     
klant het waard is1 dan neemt hij hem   
mede naar binnen1 zet  zwijgend het     
kleinood op tafel1 en laat het hem zien4
 ,daarna bergt hij  het zorgvuldig weg1 
schenkt een kopje thee in1 en spreekt er
 in 't  geheel niet meer over4 ,hij     

heeft al aan zijn oogen1 zijn mond1 zijn
  geheele houding gezien1 wat hij       
gevoeld heeft4 ,het koopen komt dan     
eerst veel later4 ,als hij aan hem      
gezien heeft1 dat hij het niet  begreep1
 begint hij er ook nooit weer over4     
,toch zijn zulke oude voorwerpen in de  
havensteden zeldzaam4 ,maar de  kunst om
 ze te krijgen is niet zoo heel         
moeilijk1 want men behoeft  slechts     
agenten te hebben1 arme chineezen1 die  
de kans schoon zien iets  te verdienen1 
en wien gij vooruit reisgeld geeft4     
,deze maken lange dagreizen in het      
binnenland1 zoeken niet bij  antiquairs 
alleen1 maar vooral bij deftige1 arm    
geworden families1 die  licht nog een   
oud stuk uit den goeden tijd hebben     
bewaard1 en1 zelf  eigenlijk de waarde  
niet kennende1 het voor een spotprijs   
verkoopen4 ,en  er is in het binnenland 
van ,china nog vl meer1 dan men wel zou 
vermoeden4    ,wat de antiquairswinkels 
zoo gewoonlijk uitstallen is alles      
modern1  imitatie bronzen wierookvaten  

met het valsche merk ,san ,tih1 #da     
goedkoope vazen uit ,kang ,sai1 en      
moderne beeldjes uit ,tik ,hoa4    ,het 
zien en voelen van chineesche ,kwan     
,yinbeelden gaat niet inns1 en  voor    
velen lijken zij op het eerste gezicht  
te vreemd om mooi te zijn4  ,het lange1 
ellipsvormige gezicht is dat van gn     
chineesche vrouw1 de  schuin opwaarts   
welvende oogen lijken onnatuurlijk1 de  
lange  oorschelpen te ongewoon4 ,maar   
men moet eerst het idee van zich        
afzetten1 in die beelden een natuurlijke
 gelijkenis van een gewone  vrouw te    
zien4 ,men moet goed begrijpen1 dat de  
kunstenaar in 't geheel  niet aan een   
vrouwenmodel is gebonden1 en hij alle   
hulpmiddelen mag  gebruiken1 die de     
expressie van zijn beeld verhoogen4 ,als
 men maar  dikwijls en aandachtig ziet1 
wordt zulk een gezicht meer en meer     
expressief1 en eindelijk licht voor u op
 die klare zielevrede1 die  eindelooze  
kalmte1 die stille uitdrukking van      
goddelijkheid1 die de  kunstenaar met   

zijn beeld bedoelde4 ,meer dan ne       
boeddhistische school  leert1 dat       
boeddha niets anders is dan de          
menschelijke ziel1  #db en  zoo is een  
oud ,kwan-,yinbeeld van een groot       
kunstenaar ook niets dan de  afbeelding 
van de menschelijke ziel1 in de gedaante
 van die vrouw4 ,de  ziel in materie wer
 te geven lijkt wel onmogelijk1 maar    
toch hebben de  chineezen in deze den   
schijn zoo dicht mogelijk bij het reele 
gebracht1 en1 wat in hout of brons nog  
zoo moeilijk gelukte1 werd tot  het     
hoogste opgevoerd in de kunst der       
porseleinen1 waarin de materie in  haar 
luchtigste1 allereerste uiting is       
gegeven1 broos en breekbaar als  een    
droom4    ,brons is een zooveel grovere 
materie dan porselein1 maar brons is    
toch  een wonderheerlijke stof geworden 
in die bewerking--van waar en door  wien
 is mij onbekend gebleven--die het de   
zachte kleur geeft van het  ,shih ,seu0 
fabricaat4 ,een van de mooiste          
exemplaren van ,shih ,seu brons1  die ik

 gezien heb1 is een stuk1 voorstellende 
,kwan ,yin op den berg  ,hiang ,shan1   
afkomstig uit ,suchau4 ,of het oud was1 
weet ik niet1 de gave  glans en de pure 
staat doen niet vermoeden dat het reeds 
eeuwen oud is1  maar die kwestie van oud
 of modern1 waar de verzamelaars zich   
zulk een  gewetenszaak van maken1 doet  
er al heel weinig toe af4 ,is het een   
feit1  dat ik nog nooit veel even mooi  
modern porselein of brons heb gezien    
als het oude1 toch is het zeer goed     
mogelijk dat dit eene stuk modern  was4 
,het stuk werd van den grond opgeheven  
door tere1 lage pootjes onder  randen   
van kantfijn houtsnijwerk1 en was       
omgeven door een glazen kast1  met den  
achterwand van donkerblauwe zijde4 ,op  
een terras1 van hetzelfde  houtsnijwerk 
en ivoren pilaartjes1 stond1 uit        
bruinzwart1 gesneden  hout1 een rots4   
,prachtig is het rotsige wergegeven1 met
 dezelfde ruwe  vormen als in de natuur1
 zonder gemaaktheid4 ,op de rots zit de 
bronzen  ,kwan ,yin1 een koraaltakje in 

het haar1 een ivoren boek in de hand1   
een  zilveren parel in het voorhoofd4   
,zij zit in eene houding1 die aan de    
beelden van ,ho ,chao ,tsung #dc        
herinnert1 met opgetrokken rechterbeen1 
en het linker er onder gevouwen1 in het 
boeddhagewaad ,kia ,sha4 #dd ,het  beeld
 is van een donker chocoladekleurig     
brons1 van zachten glans4 ,het  lijf    
is--als dat van bijna alle              
,kwan-,yinbeelden1--met rechterschouder 
en  borst een weinig achterover gebogen1
 en de linker naar voren1 zoodat  het   
is1 of zij zich onmerkbaar zacht        
nederbuigt1 als luisterende naar        
gebeden1 en neigende tot het leed der   
wereld4 ,dit gebaar is zoo vaag en      
zacht1 dat het somtijds bijna niet te   
zien is1 en dn het beeld als 't  ware   
weer heel even beweegt4 ,de randen van  
het dof-bruine ,kia ,sha  gewaad zijn   
fijn bewerkt met zilveren lotussen1 als 
getst in het  brons4 ,overal waar de    
gewade-randen uitplooien schittert die  
ornamentatie van zilveren bloemen4 ,zoo 

is een band van zacht  schitterend licht
 heengedroomd om het donkere beeld1 dat 
het omgeeft  met een mystieken glans4   
,en1 alsof dit nog niet genoeg ware om  
het te  verheerlijken1 droomt tot het   
beeld p een zoete1 heilige geur van     
wierook1 daar de geheele rots uit       
wierookhout is gemaakt4 ,het fijne      
hoofd van de boeddha staat tegen een    
ranken1 langen bamboetak1 die zijn      
tere1 spitse bladen van zachtgroene     
kleuren daarachter ontvouwt4 ,die  fijne
 blaadjes staan zich heel stil te geven 
achter het wijze  vrouwenhoofd4    ,zoo 
zal ik haar nop dikwijls zien1 die      
donkerbronzen ,kwan ,yin1 die  neigende1
 lief-luisterende1 in die kuische1 wijze
 kalmte van haar  gewaad1 zacht         
omschitterd van zilveren lotussen1 in   
den droomerigen  geur van de heilige    
wierook1 met die tere1 spitse           
bamboeblaadjes  achter het stille       
hoofd4444        ,ook uit hout gesneden 
heb ik mooie beelden van ,kwan ,yin     
gezien4 ,een  bizonder fraai exemplaar1 

in mijn bezit1 is van zachtbruin        
reukhout1  van zoeten geur4 ,het        
voetstukje alleen is van een zwarte     
reuklooze  houtsoort1 en is een zee met 
opslaande1 krullende golven4 ,uit de zee
  rijst een welige groei van            
lotusbloemen1 met tere1 gevoelige       
stengeltjes en half uitgekomen1 half nog
 dichtgevouwen blaadjes4 ,een  grootere 
bloem is ontloken1 en naast deze twee   
knoppen4 ,alles zoo  simpel natuurlijk1 
als levend1 met de geheele zachtheid en 
rankheid van  stengels en ontplooiende  
blren allereerst wergegeven in de harde 
materie4 ,boven de bloem en de knoppen  
spreidt een groot1 fijn generfd  blad   
zich wijd uit1 om de ,kwan ,yin te      
dragen1 een rank beeldje1 van  ruim een 
decimeter hoogte1 met een gewaadje1 zoo 
zacht en lucht als een  bloem1 keurig   
afgewerkte handjes1 en een fijn1 wijs   
gezichtje4 ,en op  het kleine hoofd de  
haartjes n voor n getrokken1 een golving
 van  tere1 evenwijdige lijntjes1 p in  
een wrong4 ,hoe teeder moet de hand     

zijn geweest1 die met een miniatuur1    
scherp mesje zoo voorzichtigjes en      
gevoelig die vrouwenharen uitdroomde uit
 de materie6 ,die ranke stengels  en    
bloemen1 dat wuivende gewaadje1 die     
fijne haren1 die kleine1 wijs           
predikende handjes1 wat moet die artiest
 een lief1 gevoelig mensch zijn         
geweest1 en hoe rustig en doodkalm moet 
zoo iets gemaakt zijn1 zonder  de minste
 zenuwachtigheid1 met welke stille1     
aandachtige1  zacht-starende oogen moet 
hij zich heengebogen hebben over zijn   
werk6    ,van de kleine beeldjes van de 
goedkoopste soort zijn die uit de stad  
,tik ,hoa in de ,hokkienprovincie wel de
 beste4 ,zij zijn niet van  porselein1  
maar van steen4 ,ze zijn voor den       
ongeloofelijk lagen  prijs--van vijf tot
 tien cents--verwonderlijk tere dingen4 
,gevoelig van  lijn1 en blank van kleur1
 zonder hardheid4 ,de meeste stellen    
,kwan ,yin  voor schrijdende over de    
zee1 die met opslaande golven is        
aangegeven4  ,het witte gewaadje omwuift

 haar luchtig1 het in een wrong         
opgemaakte1  met een speld vastgehouden 
haar is keurig gedaan1 en onder de rok  
komt  een klein voetje te voorschijn4   
,maar het mooiste van het beeldje zijn  
de handjes1 die apart worden gemaakt1 en
 uitgenomen kunnen worden1  superbe1    
tere handjes1 met sierlijk spitse       
vingertjes1 de rechter een  parel       
vasthoudende1 de ander wijzende met een 
gracieus gebaartje1 alsof  die puntige1 
fijne nagels de diepste mysterien van de
 leer met een  vlugge gratie van kalmte 
luchtig kwamen uitduiden4 ,op andere    
beeldjes  zit zij in een lotus1 een     
kindje in den arm dragende1 in          
verschillende  houdingen4 ,de grootere  
geven haar op de rotsen van den berg    
,hiang ,shan1  naast haar ,shen ,ts'ai  
en ,lung ,n en een kindje in den arm1   
met een  vaasje bloemen en den vogel1   
nergestreken bij haren schouder4        
,maar1 hoe liefelijk en gracieus ook1 en
 hoe adorabel naef ook door den         
eenvoudigen werkman gedaan1 deze moderne

 steenen beeldjes1 die  hoogstens       
charmante bruidjes zouden kunnen        
voorstellen1 geven niet het             
hoog-sereene1 immens genadige en        
streng-kuische van de ,kwan ,yinfiguur1 
de voorstelling van het hoogste         
vrouwelijke1 dat reinheid is en liefde4 
,ik weet niet1 wie de schepper is van de
 oude porseleinen beelden1 wiens  naam  
was ,ho ,chao ,tsung1 daar ik nooit de  
geschiedenis van zijn leven  heb kunnen 
vinden1 maar sedert ik zijne statige    
kunst heb gezien1 zal  ik hem evenmin   
kunnen vergeten als die groote          
kunstenaars van het  ,westen1 wier werk 
niet van eene periode1 maar van de      
eeuwen is4    ,een ,kwan ,yinbeeld als  
van ,ho ,chao ,tsung is mr dan eene     
afbeelding van  een godenfiguur1 het is 
een geheele filosofie1 niet in hare     
wording en  ontwikkeling1 maar in haar  
opperste moment van weten1 simpel       
grandioos  als al het eindelooze4 ,ik   
kan mij niet voorstellen1 dat iemand    
zulke  beelden kon maken die onder zijn 

werk niet als een wijze en een heilige  
voelde4 ,want het gezicht van ,ho ,chao 
,tsung's ,kwan-,yinbeelden is geen      
menschengezicht meer1 maar eene         
openbaring in dien schijnbaren vorm van 
diviene wereldwijsheid2 het ziet met die
 droomende1 half-geloken oogen  in het  
eindelooze2 het is zoo roerloos en zacht
 van den vrede van den  puren           
god-mensch2 het is de goddelijke ziel1  
die er in schijnt en het  verheerlijkt  
tot een revelatie4    ,de mooiste ,ho   
,chao ,tsung1 die ik bezit1 is een beeld
 van ongeveer vier  decimeter hoogte1   
#de van een wit porselein1 met een      
lichtblauwe tint1  als wel eens op melk 
ligt4 ,zij is in zittende houding1 niet1
 zooals bij  de meeste andere beelden1  
met gekruiste beenen1 maar met het      
rechterbeen opgetrokken1 en het linker  
er onder gevouwen4 ,de beenen  zijn niet
 te zien1 evenmin de armen en handen1   
want haar enorme wijde1  witte gewaad   
bedekt haar gansche lichaam1 behalve het
 gezicht en de  borst4 ,het gaat hl     

voorzichtig-zacht over de haren1 zo     
lucht1 dat  het niet drukt1 maar als een
 dons is boven het hoofd1 valt heel     
gevoelig langs hals en schouders1 met   
diezelfde intenze terheid1  waarmede op 
oude schilderijen der primitieven blanke
 sluieren droomen  langs fijne          
maagdeslapen1 gaat in weinige1 statige  
lijnen langs rug en  borst1 en valt dan 
wijd uit om heupen en beenen in een     
triomf van  vrome1 wijze plooien4 ,die  
bizonder tere en toch strenge           
gewadeplooien  zijn een apart kenmerk   
voor een ,ho ,chao ,tsung4 ,gn ander    
kunstenaar  heeft hem ooit overtroffen  
in het modelleeren van een gewaad en    
rijkheid van draperie4 ,zo herkende ik  
later een ander beeld1  voorstellende   
den heiligen priester ,tat ,mo ,tsu ,su 
dadelijk als een ,ho  ,chao ,tsung1 voor
 ik zijn merk gezien had1 enkel aan de  
sublieme  staatsie1 waarmede hij zijn   
gewaad optilt op beide armen1 en dn in  
een  glorie van groote plooien wijd om  
zich uit laat vallen1 als golfde al     

zijne wijsheid daarmede van hem af4 ,het
 porselein1 immers zelf zoo mooi        
glanzend wit van materie1 is zoo fijn en
 gevoelig bewerkt1 dat de  illusie      
volkomen is van een echt vrouwenkleed in
 alle blank- en  zachtheid4 ,al de      
ondulaties van die plooien zijn door de 
ziel van den  kunstenaar gevormd1 enkel 
zr zuivere ziele-emotie kon ze zoo      
statig-streng en toch eindeloos         
liefelijk doen opgolven1 en uitwijken1  
en wer nerdroomen1 dat het gewaad van   
transparant porselein wordt als  de ziel
 van den adoreerenden artiest1 die om   
het lichaam van de godin  heendroomt4   
,en dan bij al dat strenge en wijze1 dat
 van een oud1 grijs  man lijkt te komen1
 die kleine1 innige liefheden1 als het  
hl fijn  bewerken van de haren1 n voor n
 getrokken1 en het plooien van een      
rozet op de borst1 als gedaan door een  
meisjeshand en die diadeem van  bloemen 
en pareltjes op het hoofd1 en de fijn   
afgewerkte parelen1 allen  even rond1   
van het kruis op de borst4 ,en1--om te  

kussen van liefelijke                   
gevoeligheid1--onder de plooien van het 
gewaad komt een gedeelte van een  bloote
 voet te voorschijn1 tot in de kleinste 
fijnheden gemodelleerd1  en met gladde  
ronde nageltjes als bloemebladen1 zooals
 een kindje wel  heeft4    ,wat moet het
 een geluk zijn1 zooiets langzaam1      
langzaam aan gemaakt te  hebben1 het te 
hebben bewerkt met tere1 gevoelige      
handen1 het  voorzichtig aanrakend als  
ware het een droom1 die elk oogenblik   
kon  breken6 ,en dan eindelijk de angst1
 als het weeke ding in het fornuis  werd
 gezet1 in de hitte van het vuur6 ,en   
oogenblik boven het  vereischte1 en het 
werk van maanden barstte in stukken4 #df
 ,maar het  geluk1 als het gaaf uit de  
hitte kwam1 en verkoelde1 als het weeke 
glanzend en hard was geworden1 en daar  
stond het beeld levend1  onaantastbaar  
door de lucht en stof1 en het zag den   
kunstenaar aan1  zooals het uit zijn    
eigen ziel was geboren6    ,beelden als 
de oude porseleinen van ,ho ,chao ,tsung

 en anderen zijn niet  om in daglicht te
 zetten4 ,zij hebben eene aparte        
omgeving noodig van  kleur4 ,daarom zet 
een chinees ze altijd in een nis4 ,de   
nis is vierkant1  met van achteren een  
fond van zijde1--bij ,ho ,chao ,tsung   
doet mooi  lichtroze--1 de zijwanden    
half van hout1 waarop weer dezelfde     
zijde1 en  de bovenhelft van glas1 en   
van voren een raam van glas1 zoo        
mogelijk de  stijltjes besneden met     
lotussen1 en aan weerskanten van boven  
een draak  of een feniks4 ,de nis rust  
niet op den bodem--wat te grof zou      
staan1--maar staat f op een werk van uit
 hout gezaagde bloemen1 fijn  als kant1 
f op gracieuze1 kleine pootjes1 die het 
met een ter  gebaartje lucht oplichten  
van den grond4 ,boven een mijner nissen 
staat  met gouden karaktertjes ,de wolk 
van liefde01 een eerenaam voor ,kwan    
,yin1 en hangen aan weerszijden         
tabletjes af met in gouden karakters3   
,de wijze ,tathagata van het witte lotus
 terras0 en ,de  ,in-zichzelf-bestaande 

van het schoone bamboebosch40 ,daar voor
 de  chineezen karakters heilige dingen 
zijn wordt de eerwaardigheid van  zulk  
een beeld door dit opschrift nog        
verhoogd4 ,en het zou  heiligschennis   
zijn na te laten1 op den #a;en en #ae;en
 der chineesche  maand1 er              
wierookstokjes voor te branden4 ,het    
staat dan ook heel mooi1  de tere blauwe
 wierookwolkjes te zien opdampen1       
langzaam rijzend1 en  droomend1 voor het
 stille1 glanzende beeld4    ,uit de    
beelden van zulke kunstenaars is de     
,kwan ,yinfiguur in hoogste  uiting     
voelbaar1 vl zuiverder dan uit al de    
legenden en dubieuze  ,soetra's4 ,kwan  
,yin is dan ook geen hoogste            
ideaalfiguur voor mij  geworden vr ik   
die oude kunst had gezien4 ,en ik weet  
nog zoo goed den  tijd1 en de straat1 en
 de omgeving1 toen ik voor het eerst dat
 sublieme  vrouwenbeeld zag1 alsof ik op
 dien dag de vrouw had gevonden1 die ik 
liefhad4 ,de smalle1 donkere straat in  
de chineesche stad1 armoedig en  vuil1  

en het onaanzienlijke winkeltje1 met het
 grove1 grijnzende  gezicht van den     
ouden sjacheraar die het voor mij had   
opgespoord4 ,en  daar1 op die smerige   
toonbank1 in die omgeving1 zonder nis1  
was het  blanke beeld1 wonder glanzende4
 ,dan het loven1 en het bieden1 en het  
groote1 groote verlangen om het aan te  
vatten met heel zachte vingers1  en weg 
te dragen1 ver weg van deze misre1 naar 
mijn vertrouwde kamer1  bij mijn boeken 
en al mijn intieme dingen6 ,en dit bijna
 religieuze  verlangen1 bang1 bevend    
voor de slimme1 ongevoelige tronie van  
den  kwanselaar1 wetend dat hij let op  
iederen trek van mijn gezicht1 iedere   
trilling van mijne handen6 ,en dan het  
weggaan1 met kloppend hart1 bijna       
schreiend1 omdat hij meer wil hebben dan
 ik met de grootste moeite kan  missen4 
,dan een maand1 in zenuwachtige         
spanning1 zonder nieuws1 tot  eindelijk 
de antiquair zelf bij mij komt1 om weer 
te beginnen met het  ignobele gebied1 en
 dan eindelijk accoord1 en naar zijn    

winkel aan den  overkant1 waar ik het   
lang-verlangde krijg4 ,en nu zie ik mij 
weer in  mijn' grooten draagstoel       
zitten1 op de schouders gedragen van    
magere1  naakte koelies1 het beeld      
voorzichtig tusschen mijne knien1 zoo   
door  den goudmist1 die in              
winterschemeringen over de duistere1    
chineesche  straten droomt1 door de     
vreemde woeling van gele menschen heen1 
met  overal geruisch en geschreeuw1 en  
het bommen van gongs in de verte4 ,en   
dan het uitstappen aan de kade1 en      
haastig in den sampan1 van ,amoy  terug 
naar het mooie eilandje ,ku-,lang-,su1  
waar mijn huis staat4    ,ik zie nog de 
zee1 in het weifelend licht van den     
vallenden avond1 zoo  rustig en sereen4 
,ik zie nog de bergen van het vasteland1
 ten ,westen1  met hun roodgouden glans1
 waarlangs vage wolken droomen4 ,ik zie 
de  hooge rotsen van het eiland1        
statig-stom oprijzend in de lucht4 ,ik  
zie  de bergen in het ,oosten zacht     
wegnevelen in grijzenden mist1 en vage1 

dofgouden zeiltjes wenkende en wuivende 
over het water1 en het  droevige1 roode 
lichtje ergens1 van een vuurtoren1 en   
heel vr die  wondere mysterien van      
mijmerend licht en stervende lijnen aan 
de  horizonnen der zee4    ,en o6 hoe   
duidelijk zie ik het nog1 zooals het nu 
voor mij staat1 even  helder1 hoe ik het
 blanke1 blanke beeld hield in mijne    
handen1 hoe ik  het aanstaarde en       
staarde1 en voel ik hoe gelukkig ik was1
 dat ik dit  lichte wezen had gered uit 
die duistere stad4 ,en die bergen1 die  
rotsen1 die zee1 die vage horizonnen1   
zij zullen altijd voor mij  blijven1    
zooals ik ze zag op dien avond1 toen ik 
haar met mij medenam  naar mijn eigen   
huis1 die lichte godin van liefde en    
genade1 ,kwan ,yin4        ,hebben de   
porseleinen van ,ho ,chao ,tsung het    
statige van lijn en het  bizonder       
prachtige der draperie1 en geven zij in 
uitdrukking van gelaat  de in het       
eindelooze verloren zaligheid van de    
ziel1 als  porseleinmaterie doen zij    

onder voor het wondere ,peh ,ting1 waar 
ik met  groote moeite n exemplaar van   
ben machtig geworden4 ,het stuk is puh  
ts' en03 niet volmaakt1 want van de     
achttien armen1 die de ,kwan ,yin       
hierop oorspronkelijk had1 zijn er      
zestien verloren #dg1 maar het is  met  
zulk een minutieuze zorg gerepareerd1   
zooals alleen een chinees kan  doen1 dat
 de oningewijde er niets van ziet4 #dh  
,uit een wilde zee1 met  opkrullend     
schuim1 rijst de rechte1 gestyleerde    
stengel van een  lotusbloem4 ,de lotus  
opent zich wijd1 met twee rijen fijne   
blaadjes1  gescheiden door een krans    
paarlen4 ,in dien blanken kelk zit de   
boeddha  ,kwan ,yin1 met over elkaar    
gekruiste beenen1 de zolen naar boven4  
,de  beide handen zijn opgeheven en     
saamgevouwen1 en op de toppen van de    
opgestoken wijsvingers bloeit een bloem 
van rood koraal1 waar de  starende blik 
der oogen op is gericht4 ,aan           
weerszijden van den stengel  staat een  
figuur op een schubbigen1 kronkelenden  

draak1 met  opengesperden muil1 de een  
de boeddha ,jn ,ting1 ,miao ,sjen's     
beschermer1  de ander ,hwang ,lung1 de  
,gele ,draak1 die haar door de hellen   
geleidde4    ,dit beeldje is wel een van
 de grootste wonderen van kunst1 gemaakt
 uit  materie1 die ik ooit heb gezien4  
,het is blank en transparant als een    
sneeuwwitte wolk1 waarachter maanlicht  
schijnt4 ,het lijkt  gekristalliseerd   
uit lichten aether en sterrenglans4 ,het
 heeft een  zacht1 puur schitterend     
licht1 als scheen werkelijk door dat    
broze  porselein die goddelijke ziel1   
die van ,kwan ,yin is4 ,het zit zoo     
lucht  op de blanke bladen van den lotus
 als ware het enkel lichte schijn1      
zonder zwaarte1 als maneglans op een    
lelie4 ,in het doorzichtige  porselein  
beeft hl even een vaag weifelend1 teer  
rose licht1 als op  het moment1 als het 
eerste morgenlicht zich zacht beweegt in
 den nacht4    ,de dunne armpjes lijken 
wel stengels van lotussen1 zoo fijn1 het
  gewaadje is om de knien en langs de   

beenen geplooid met tere  vouwtjes1     
rein-wit1 en lucht als golfjes licht4   
,dit wondere beeldje heeft een eigen    
leven van mysterieuze essence2 er       
schijnt door zijn pure vormen een licht 
als van maneschijn en  sterrenglans1    
droomend door ijl-blanke wolken4 ,het is
 een sublieme  benadering van materie   
tot zuiver zielelicht1 het is op de     
grens van de  verdrooming der essence4  
,dit ,peh ,ting porselein is als van    
ziel  gemaakt4 #di        ,deze broze1  
teedere dingen zijn om te zetten in een 
stille1 vertrouwde  kamer1 met zware    
gordijnen van zachte couleur1 temperend 
het harde1  schelle daglicht1 waarin ze 
staan als vreemd en koud4 ,ze zijn om te
  zien 's avonds1 thuisgekomen1 vrij van
 het lege gepraat over menschen  en     
zaken1 mo van het zien in de wisselende 
bleekheid der altijd  veranderende      
dingen4 ,geen hevig licht van gas of    
gele olie4 ,dr staan  de lotuslampen van
 zacht-blinkend tin1 de wijze1 stille   
bloemen1 die  haar groote1 blanke bladen

 ontvouwen in kuische eerwaardigheid4   
,zij  dragen de ballonnen van donkerrood
 en licht lilas1 waarin de heilige      
kaarsen worden ontstoken4    ,en in dit 
reine bloemenlicht1 in de nissen van    
roze en blauwe zijde1 in  dat zachte1   
vaag-droomende licht1 schijnen de       
beelden p in hun  allerreinsten staat2  
hun innigste1 pure leven1 als dood in   
den harden  dag1 schittert n op in      
zuiveren zieleglans4 ,in de bleeke      
realiteit van  den dag doen zij hun     
leven niet zien1 die tere1 kuische1 als 
maagden1  hun ziel ontbloeit alleen in  
het zachte licht van een schemerenden   
droom4 ,dn blinkt hun blanke lichaam van
 wonderen glans1 en roerloos  zijn ze1  
hun ziel van licht schijnende om hen    
heen1 want hunne oogen  zien de         
horizonnen van het eindelooze4444       
,,een ,,bruid4 #ej      ,ik was         
uitgenoodigd1 de bruid te zien in het   
huis van ,oei ,cho ,tsia1 een  der      
aanzienlijkste chineezen van ,amoy4     
,en ik weet nog zoo goed1 hoe toen alles

 gegaan is6 ,de poort-deuren  waren     
opengegaan1 en ik stond op het          
binnenplein4 ,het is1 of ik alles  weer 
voor mij zie1 nu ik er over schrijf4    
,ik blijf stilstaan1 daar buiten in het 
donker1 stil van bewondering1 in        
lichtgroeting4 ,ik zie in de openstaande
 ontvangzaal4 ,een lange1  doorloopende 
hal1 donker voor1 en chter schittering  
van licht1 feest  van licht1 waar       
vreemde lampen schijnen1 en kuische     
kaarsvlammen1 en  wierook droomt4       
,duister vooraan1 en chter opbloeien van
 lichtrood1  lappen van rood1 vlaggen   
van vlammend rood1 waarin fonkeling van 
goud  en zijde1 galakleur in staatsie   
van licht4 ,en in dat verre licht beweeg
  van menschen1 van lichtblauw en       
geelgroen en paarsch1 zacht-gaande      
kleuren van feestgewaden1 voornaam van  
weelde4--,als het beweeg in een  kerk1  
gezien van verre4    ,ik treed de deur  
binnen1 en hef de handen samgevouwen op 
de borst1 en  dan weer ner1 ten groet4  
,en een schaar rijkgekleede chineezen   

komt mij  tegemoet1 met evenwijdige     
nijging van lijven1 en waardigen stap4  
,ik zeg  op hoogen toon3 ,kiong ,hi6    
,kiong ,hi60 #ea en ik gebaar vreugde1  
en  lichten wensch4 ,de vader van den   
bruidegom zegt zijn beleefden dank1 in  
statig-gestyleerde taal1 waarin rijke   
woorden blinken4 ,hij draagt  zacht1    
licht groen1 bijna geel1 om zijn        
voornaam lijf4 ,hij is de ,heer  van dit
 groote huis vol kleuren en licht1 en de
 gouden karakters op de  roode lappen en
 tabletten aan den wand roemen zijn     
deugd en zijn geluk4  ,breede lappen1   
van een superieur rood1 schitterend van 
intenze kleur1  met het goud in         
overdadige luxe4 ,hij staat kalm en     
waardig in die  glorie1 uitstralend van 
de wanden4    ,tegen den achtergrond van
 de zaal staat het familie-altaar1 een  
wondere  creatie van licht1 paarsch-rood
 licht1 helwit licht1 en geel licht1    
rechte vlammen van kaarsen en blinkende 
glazen kappen4 ,in de heilige           
lotuslampen met roodhoornen ballonnen1  

donkere wijngloeiing1 vlamloos  in      
bloemekelken4 ,en uit tere bundels      
wierookstokjes1 ven opschietend1  gaan  
mystieke vonken omhoog4 ,er waait een   
zachte geur van af1 op  stillen adem4   
,ik wilde wel lang1 lang zien in die    
lichten1 maar de kleuren van  menschen  
komen er telkens weer voor4    ,de      
,bruidegom4--,een deftige chinees1 met  
een gezicht van veel studie1 en  zich   
zelf aanzienlijk en superieur weten4    
,kalm onder het plechtige  feest1 met de
 emotie verbloemd in voorname rust1 en  
met eenvoudige  gebaren bewegend n zijn 
gewaad van weelde4 ,hij draagt een      
donkerbrons  costuum1 met wijde mouwen1 
en wijde broek1 waarover op de borst een
  overgewaad1 zonder armen1 van         
lichtblauw4 ,zachte kleur van           
gebrocheerd  zijde-satijn1 een gala van 
lichte liefdekleur1 met gestyleerde     
figuren4  ,een bloei van stijlvolle     
bloemen op zijn borst1 wonder glanzend1 
met  fijne omtrekken1 lichte buiging van
 lijn4 ,zij zijn zachte geheimen om     

zijn huwend lijf4    ,ik buig diep1 met 
den eerbied van handenheffing en daling4
 ,dn zeg ik  mijne gelukwenschen1 met   
hoog-opgaande woorden1 naar den roem van
 zijn  huis1 en de deugd zijner bruid4  
,ik spreek moeilijk het zingende        
chineesch1 want ik zie te veel den      
schijn van zijn wezen daar vr mij4 ,ik  
zie naar den glanzenden bloei  van      
bloemen over zijn hart4    ,dn zie ik   
weer overal in 't rond de groote lappen 
kleur1 luid  feestgejubel van rood1 met 
de schittering van 't rijke goud der    
karakters4 ,de chineezen bewegen voor   
mijn oogen als stukken  zacht-waaiende  
kleur1 langzaam-wuivende stoet van      
blauw1 paarsch1 en  geel1 en het        
tervibreerend geuren van den wierook    
doet om mijn hoofd  een droom gaan4     
,ik gevoel mij onwillekeurig bewegen en 
gebaren1 onbewust megevoerd in  het doen
 der chineezen4 ,ik kom te zitten in een
 ebbenhouten zetel1 rijk  ingelegd met  
paarlemoer1 ter linkerzijde van het     
altaar1 en ik ruik een  fijnen geur4    

,het is naast mij1 op een laag tafeltje1
 een kopje thee1  zacht wit porselein1  
met groene en roode figuren4 ,de thee   
daarin is van  het geel der bleeke      
bladeren in den herfst4    ,en terwijl  
ik zonder weten gebruikelijke woorden   
spreek1 kijk ik naar  de altaar-tafel4  
,de lichten branden zacht voor de       
ziele-tabletten der  vaderen4 ,ik zie   
twee lampen als bloemen4 ,een ranke1    
zilveren stengel1  lucht rijzend omhoog1
 uitbloeiend in een lotuskelk1 met      
gestyleerde  bladen4 ,zacht bolt uit den
 kelk een donkerroode bloem-ballon1     
waarin  licht droomt4 ,donkere gloeiing 
als van heiligen wijn in transparanten  
kelk4 ,deze bloeme-lamp brandt vlamloos 
boven de tafel1 teer gedragen  door den 
luchten steel1 op de rijke bladen van   
zilver4 ,aan het andere  einde brandt   
een zelfde bloem tweeling-licht4 ,en    
tusschen die twee  lotus-lampen staan   
vazen met vreemde bloemen1 van het      
donker  goud-en-geel van bergen in      
zonneglans1 en het purper van avondrood 

boven de zee4 ,zij zijn zachte mysterien
 van bloem1 wondere poemen van  kleur1  
een wijding in dezen hoogtijd4          
,daarachter staan rechte1 roode         
kaarsen1 met de fijne amandelvlam1 die  
somtijds beeft4 ,en in blinkende        
wierookvaten met sandelpoeder rijzen de 
dunne wierookstokjes1 mystieke  vonken  
dragend van donkerrood1 die roerloos    
gloeien4 ,hier en daar dampt  een wolkje
 rook op1 in kuische golving1 droomerig 
en stil444    ,en de gewaden wuiven     
steeds vr mij1 wuiven blauw1 wuiven     
zacht1 zacht  voor mijn oogen444        
,vrouwen en meisjes zijn niet te zien4  
,die worden verborgen voor              
mannen-oogen1 des te meer voor barbaren 
uit het ,westen4 ,maar chter het        
altaar1 waar het ver doorloopt1 wuift   
somtijds een gordijn weg1 gaat  ergens  
een deurtje open1 even1 hlf-open maar1  
en dn pgekleur van  rood vrouwengewaad1 
geschitter van oogen1 gedempt lachen1 en
 gerucht  van fluisterende stemmen444   
,fonkeling van een steen in het donker1 

en  geruisch als van armbanden1 en      
schuivende snoeren koraal of jaspis444  
,vaag en zacht is het verlangen1 om die 
vrouwen te zien444        ,nu word ik   
uitgenoodigd om naar de bruid te gaan4  
,en een paar chineezen  gaan mij vor1 op
 zachten stap van hun vilten zolen1     
mooie figuren zoo  van achteren gezien1 
met de wijd-uitgolvende mouwen1 rijk van
 val4 ,de  lange staarten1 recht over   
den rug1 ingevlochten met roode zijde1  
glanzende op hun gewaad4    ,links van  
de groote voordeur een kleine kamer4    
,veel licht1 en weer  schittering van   
kleur en goud4 ,ik krijg een lagen      
zetel1 vr in die  kamer1 en om mij heen 
blijven de chineezen staan4 ,en ik zie  
het eerst  een beeld1 levensgroot1 naast
 een tafeltje met licht en porselein1 en
  daarachter wakende een oude1 oude     
vrouw4 ,het beeld z schitterend1 dat  ik
 niets anders zie4 ,het is van rood en  
goud1 van z intenzen glans1  dat het    
licht van zich uitstraalt1 als een ster4
    ,het is het beeld van een maagd4    

,het draagt een kostbaren1 rooden       
mantel1 wijd van armen1 met rechten val 
van breede mouwen4 ,het hooge  rood     
draagt een lichten bloei van goud4 ,een 
draak van goud1 rijzende  uit gouden    
golven1 strevende omhoog boven een wilde
 zee1 in een  atmosfeer van gouden      
wolken1 lekkend met opgesperden muil    
naar een zon  van goud4 ,de oogen zijn  
twee blauwe steenen1 fonkelend van een  
vreemden  gloed4 ,en rijk er omheen     
blinken gouden bloemen1 sterren en      
karakters1  en schitterende fenixen     
vliegen op wijd gespreide wieken in het 
helle  rood4 ,een creatie van goud en   
licht1 met superbe lijnen1 in           
heerlijk-statig bewegen4 ,het straalt   
een emanatie van goud naar alle  zijden1
 rayonneerend uit het felle gala-rood4  
,daaronder tintelt lichtgroen van wijde 
ondergewaden1 rokken van  fonkelend     
groen1 met zachtroze bloemen1 en gouden 
vogels en vreemde  dieren1 een hert1 een
 schildpad1 een reiger1 een vleermuis4  
,vage  herinneringen gaan door mijn     

hoofd van geweten hebben waarm die      
figuren1 en welke symbolische           
beteekenis1 maar niet meer weten1 niet  
meer willen weten1 veel te gelukkig van 
al dat goud1 te blijde in de            
ontvangenis van al het licht4 ,mijn     
oogen bewegende me met al die  lijnen en
 contouren1 vergaande in die wereld van 
goud4 ,lang1 lang  daarin turen4 ,en dan
 opkijken1 hooger aangetrokken door ng  
meer glans4  ,een hoofdtooi van groote  
schittering4 ,het beeld heeft een hooge 
tiara1  als een papale kroon zonder     
kruis1 maar met vier hoog uitstekende   
fonkelstengels1 dragende bladen1 waarop 
gouden karakters4 ,op die kroon  weer   
een rijke bloei van bloemen1 waarboven  
zwevend luchte kapellen4  ,somtijds1 op 
een lichten tocht-adem1 trillen hun     
transparante vleugels4  ,en aan         
weerszijden zware gouden sieraden1 met  
rechte1 laag nerdalende  franjes4       
,kuische neiging van gouden lijnen langs
 een hoofd1 neerkomende  met zegenend   
gebaar1 als de luchtwortels van den     

heiligen boeddha-boom4  ,en nu1         
nedergaande met de gouden lijnen1 zie ik
 het hoofd1 het hoofd  van zacht-geel1  
van ter blozerood omdroomd4 ,het neigt  
zacht1 zacht  naar bene1 in roerlooze   
rust4    ,de oogen zijn geloken1 hun    
kleur is niet te zien1 door de lange1   
fijne  wimpers der half-toe oogleden1   
die ze kuisch bedekken4 ,daarboven gaan 
tere wenkbrauwen vr omhoog1 met een vaag
 gebaar1 als de lijning van  avondbergen
 in manedroom4 ,de mond met een vastheid
 van wil in de  uitdrukking1 alsof hij  
in hoogste intensiteit zoo is geworden1 
en niet  meer te spreken behoeft1 z     
volmaakt4    ,zoo staat het beeld1 als  
een licht wezen van rood en goud1 rijk  
van  kleur en lijning1 met het hoofd    
zacht gebogen1 neigende met het gebaar  
van een eindeloos geluk1 of een         
eindeloos leed1 dat roerloos is in      
hoogste expressie4 ,het suprme          
leef-moment van een mensch1 als de      
wisselende vorm een eeuwig ideaal wordt1
 ven opschitterend in den  rusteloozen  

gang der verschijningen1 z lichtte voor 
mij p dit  maagdelijk gezicht4444       
,mijn oogen zijn nu mo van 't zien1 mijn
 oogen van het ,westen1 die z  de kleur 
niet kenden1 en het licht4 ,en zij      
dwalen af4 ,een tafel met  brandende    
lampen1 en kaarsen1 en wierook1 en      
daarbij ook schotels met  vruchten1     
gebak en wild4 ,vreemd1 dit vertoon van 
spijzen1 en onwillig  ruik ik den geur  
van het gebraad4 ,maar weer mooi het    
gedempte licht van  de lampen4    ,links
 zie ik een bed1 een praalbed1 ook van  
rood en goud1 met rijke1  opgeslagen    
gordijnen1 vastgehouden met gouden      
banden1 en bewerkt met  glanzende       
borduursels4 ,de stijlen van het bed    
zijn wonderen van  houtsnijkunst1 fijn  
uitgesneden1 en van boven door een      
breede strook  van dat cantillewerk     
verbonden4 ,het is een mle van menschen1
 en  paarden en wagenen1 ijlend door    
vlakten en dorpen1 en vloten van        
jonken1 in wild-golvende zee4 ,en ik    
herken het1 van dichtbij4 ,de           

sprookjes1 de sagen van de ,saam ,kok   
,tsi1 dat heerlijke boek der  chineesche
 middeneeuwen6 ,gezien op het tooneel   
van af de eerste jeugd1  en eindelijk   
zoo n met den chinees1 dat hij dat alles
 laat uitsnijden  in zijn eigen         
slaapstede1 als om er 's nachts van te  
kunnen droomen6    ,op de mat in het bed
 liggen fijne1 dunne dekens van         
zachtroode zijde1  streeling voor       
vermoeide leden4 ,want dit bed van gala 
is de heilige  sponde van huwing4    ,en
 ik zie weer naar het beeld4 ,wat is het
 stil1 zoo stil6 ,ik kijk  aandachtig1  
aandachtig1 met half-dichte oogen4444   
,zou het wel een beeld  zijn84444       
,totdat het zachtjes beweegt4 ,de       
bloemen op de kroon trillen1  onder adem
 van wind4 ,luchtjes wiegelen de        
kapellen4444    ,het beeld draagt een   
mandje op de handen1 met gebaar als van 
offering4  ,de oude vrouw steunt het    
onder de armen1 bang of het zou vallen4 
,zacht1  zacht beweegt het1 op stillen  
stap van kleine1 o6 zoo kleine voeten4  

,het nadert mij1 langzaam4 ,maar geen   
lid van het bovenlijf beweegt4 ,het     
gezicht blijft roerloos genegen1 de     
oogen blijven laag geloken1 en  dezelfde
 wijding glanst over dat hoofd4 ,reine  
rust in den val der  mouwen1 in de      
lijning der gewadeplooien1 die stil     
blijven van  ongebroken boog4 ,zacht    
ruischen de gouden sieraden4 ,bloemen   
trillen op  luchte wuiving4 ,en de      
,bruid nadert mij zachtjes1 waar ik     
eerbiedig ben  gezeten4 ,maar het is een
 boeddhabeeld1 dat roerloos schrijdt    
naar  adoreerenden1 de incarnatie van   
een hoog ziele-moment1 op luchten adem  
zwevend van een mirakel44444    ,o ja1  
ik heb een klein geschenk medegebracht  
in rood papier1 dat moet  ik leggen in  
dat mandje1 en buigen4 ,en ik moet wat  
van de lekkernijen  daarin van n vak    
overleggen in een ander1 en zelf niets  
nemen4 ,dat is  mij zoo geleerd4        
,gelukkig1 dat ik er nog even om heb    
gedacht4444    ,de ,bruid is vr mij1 en 
staat stille4 ,ik grijp voorzichtig in  

het  mandje1 verwissel de suikertjes1 en
 leg er zachtjes mijn geschenk in  ner4 
,opstaande1 heb ik het hoofd gebogen1   
diep4 ,en nu zie ik  dichterbij het     
zacht-geel gezicht1 waarover droomerig  
roze4 ,het blijft  roerloos1 en genegen4
    ,en ik zie er het sterven van de    
,maagd1 dood van broze mysterien1 wat   
eindeloos droef is1 en ik zie er den    
droom van licht ,verlangen1 de  kuische 
rijzenis van de ,vrouw1 wat eindeloos   
blij4 ,en de oogen zijn  stil toegegaan1
 in dat suprme moment van dien dood en  
die opstanding  van het ,leven1 dat zoo 
hoog over dat tere hoofd ging4444       
,nu gaat de ,bruid zacht1 zacht weer    
heen1 op denzelfden luchten adem4 ,ik   
voel het1 hoe zij weggaat1 het gaat ver1
 ver van mij4 ,het was te schoon  om    
lang te blijven4    ,maar ik heb gezien 
het opperste moment van leven in den    
wisselenden  gang der vage              
menschenvormen1 een goddelijk           
droomgezicht1 bevende op  die grens van 
,maagd en ,vrouw1 waar de weerglans     

schijnt van een eeuwig  licht4    ,het  
is gekomen1 als alles wat heel broos is1
 en te ter om lang te  wijlen1 stil1    
stil gekomen1 het toefde even1 en is    
toen zacht weer  heengegaan van mijn    
oogen4444                  ,,de         
,,chineesche ,,hel4      ,i4    ,zooals 
algemeen bekend is1 neemt de            
,noordelijke boeddhistische school1  die
 men gewoonlijk de ,mahyana noemt1 het  
bestaan aan van een hel1 in  welke de   
zielen voor de op aarde begane zonden   
moeten boeten4 ,de  chineesche hel is   
uit het indische boeddhisme overgenomen1
 maar heeft  een geheel eigenaardig     
chineesch karakter gekregen4    ,zij is 
verdeeld in tien gebieden--tjen--1 elk  
met een koning aan het  hoofd4 ,elke    
tjen0 is weer verdeeld in achttien      
groote en zestien  kleine afdeelingen4  
,zij liggen onder den bodem der oceanen1
 in het rijk  der duisternis4 ,in die   
hellen heerscht1 als op aarde1 een      
mandarijnenregeering4 ,de koning heeft  
zijne hooge en lage ambtenaren1  in     

verschillende gewaden1 met verschillende
 teekenen van waardigheid4  ,hij zit    
behoorlijk voor de mandarijnentafel1 en 
de zielen1 door  soldaten opgebracht1   
komen knielende binnen om hun vonnis aan
 te  hooren4    ,karakteristiek is de   
beschrijving der hel in ,de             
oorspronkelijke1 echte  ,soetra van het 
overvoeren van ,kwan ,yin01 een totnutoe
 onvertaald werk4  #eb    ,kwan ,yin1 de
 ,godin der ,genade1 bezocht na haren   
dood1 als prinses ,miao  ,sjen1 met den 
geest ,hwang ,lung1 den ,gelen ,draak1  
en de beide  geestenkinderen1 het       
,gouden ,jongetje en het ,edelsteenen   
,meisje1 de  hellen4    ,toen het       
eerwaardige gezelschap aan de grenzen   
van het ,rijk der  ,duisternis was      
gekomen1 ging het ,gouden ,jongetje     
voorop1 naar den  duivel die voor de    
poort de wacht hield4 ,toen deze die van
 licht  schitterende verschijning zag   
aankomen1 dacht hij3 dit is zeker een of
  andere geest uit de westelijke        
regionen01 en vroeg dus heel beleefd3   

,groote ,geest1 wat voert ,u herwaarts80
 ,het ,gouden ,jongetje zeide3 ,ik  ben 
het ,gouden ,jongetje1 dat in het       
,paleis van den ,jaspis-,vijver voor    
den zetel van de ,gouden ,moeder1 ,kin  
,mu1 staat1 en ik ben uitgezonden  met  
den ,gelen ,draak en het ,edelsteenen   
,meisje1 om de prinses ,miao ,sjen  de  
hel te laten zien4 ,weest dus zoo goed1 
dit te gaan berichten40 ,de  duivel     
bracht dit bericht over aan den         
mandarijn ,saan ,tso ,fah1 die dit      
grensgebied regeerde4 ,toen deze zulke  
aanzienlijke gasten hoorde  aandienen1  
liet hij direct de tafel met wierook    
gereed maken1 en beval  zijn gevolg1 de 
staatsiekleederen aan te trekken4 ,toen 
liet hij de  prinses in de              
voor-binnenzaal1 en verrichtte hij voor 
zijne gasten de  hooge                  
beleefdheidsceremonien4    ,de prinses  
vroeg3 ,waarvoor dient toch de poort op 
deze plaats80    --,hier wordt de naam  
der menschen opgeschreven1 die gestorven
 zijn10  antwoordde de mandarijn4 ,van  

hun goed en kwaad1 dat hier onderzocht  
wordt1 maak ik een verslag op4 ,zij1 die
 hun ziel verreind hebben1 en  wier     
deugden en werken volmaakt zijn1 gaan   
naar de hemelsche gewesten  om daar eene
 betrekking te krijgen4 ,volgens de     
oorzaak1 door hun werk  gecreerd1       
ontvangen zij de albewustheid der       
geesten en wordt er voor  hen op aarde  
wierook gebrand4 ,degenen1 wier goed    
werk wel bestaat1 maar  nog niet geheel 
volmaakt is1 gaan van het eerste        
hellegebied direct  naar het tiende1 en 
behoeven niet door de acht anderen4     
,zijn zij in het  tiende hellegebied    
gekomen1 dan wordt1 volgens hun vroegere
  verdiensten1 hun kleeding en          
tractement vastgesteld1 en worden zij   
weer  in het leven als mensch geboren1 f
 rijk f arm4 ,het goed wordt1 als  het  
minder is1 van het kwaad afgetrokken1 en
 volgens het overblijvende  kwaad wordt 
dan gestraft4 ,en omgekeerd40    ,de    
prinses zeide hierop3 ,deze betrekking  
van ,u lijkt mij nogal  ellendig toe4   

,kunt ,u ook promotie maken80    ,de    
mandarijn antwoordde hierop bevestigend1
 daar ,shang ,ti1 de opperste  ,god1 wel
 het kwaad strafte1 maar ook het goede  
beloonde4 ,als hij dus  maar goed       
oppaste kon hij hoogerop komen4    ,toen
 vroeg hem de prinses3 ,ik heb gehoord1 
dat hier een ,spiegel der  ,zonde is1   
waarin de dingen1 die de menschen gedaan
 hebben1 worden  weerspiegeld1 en die   
goed en kwaad werkaatst4 ,is dat        
werkelijk zoo80    --f het10 antwoordde 
de mandarijn4 ,dat zijn heusch geen lege
  praatjes60    ,daarop ging het        
gezelschap verder1 en zagen zij een     
ander hoog  ambtenaar1 den              
,beslisser-,mandarijn0 genaamd1 die op  
last van den  koning van het eerste     
hellegebied1 de prinses kwam begroeten4 
,deze  ,beslisser bracht haar bij een   
hoogen spiegel1 op een voetstuk4 ,een   
roodgebaarde duivel1 met groen gezicht1 
en slagtanden1 had juist een  mensch    
gegrepen1 en hem gedwongen1 voor den    
spiegel neer te knielen4  ,ter zijde    

stond een mandarijn die1 met het hoofd  
knikkende1 zijne  bevinding met een     
penseel opschreef in een boek4 ,de      
prinses vroeg1 wat  dit toch wel moest  
beteekenen1 en de ,beslisser antwoordde1
 dat deze  mensch op aarde veel zonde   
had gedaan1 en die maar niet wilde      
bekennen4  ,daarom werd hij nu voor den 
alles weerkaatsenden spiegel gebracht4  
,de  mandarijn die ter zijde stond1     
schreef alles op1 om de straf te kunnen 
bepalen1 die de zondaar moest ondergaan4
    ,zo sprekende1 wandelde het         
illuuster gezelschap verder op1 tot voor
  den zetel van den hellekoning ,tseu   
,kwang4 ,de koning excuseerde zich1  dat
 hij de prinses niet reeds eerder was   
komen begroeten1 en bewees  haar de     
gebruikelijke beleefdheden4    ,hij     
geleidde de prinses en haar gevolg nu   
verder in zijn gebied4 ,twee  scharen   
menschen waren elk aan eene zijde van   
den weg verzameld4 ,de  eene schaar     
lachte en scheen vergenoegd1 de andere  
was in groote  vreeze1 en lag geknield4 

,toen de prinses nader om zich heen keek
 zag zij een houten tablet boven  den   
koninklijken zetel1 waarop geschreven   
stond3 ,het ,eerste  ,helle-,gebied10 en
 een rol nerhangend papier met het      
opschrift3 ,de  ,spiegel der ,zonde is  
helder4 ,duizend booze plannen kunnen   
hier niet  verborgen blijven40    ,miao 
,sjen vroeg1 wat de menschen daar deden1
 en hoe het kwam1 dat  sommigen lachten1
 en anderen schreiden4 ,en de koning    
antwoordde3    ,die daar1 met die blauwe
 kleederen1 heeft den familienaam ,lao  
en den  eigennaam ,poe ,sien4 ,hij had  
een hart als de goede ,oorsprong van    
,hemel  en ,aarde4 ,hij deelde overal   
aalmoezen uit aan armen en ellendigen4  
,die  daar met het groene kleed heet    
,kang ,siu ,tik4 ,deze heeft zijn       
geheele  leven lang het beschreven      
papier vereerd en verzorgd1 soetra's en 
stukken uit de heilige ,kings opgezegd1 
nooit vleesch gegeten1 en de  menschen  
vermaand tegen het dooden van levende   
schepselen4 ,hij heeft  bruggen en wegen

 hersteld1 en was geen dag van zijn     
leven in ledigheid4  ,die daar met het  
gebloemde kleed is ,tin ,ti ,go4 ,de    
eerste dertig jaren  van zijn leven wist
 hij niet wat goed en kwaad was1 en     
zijne zonden  waren velen4 ,op zijn een 
en dertigste jaar ontmoette hij iemand1 
die  hem tot bewustzijn riep en hem deed
 ontwaken4 ,toen deed hij een gelofte   
om den heiligen ,tao ,teh ,king van ,lao
 ,tsz' op te zeggen1 en zich uit te     
putten in gaven voor de armen en        
ellendigen4 ,door zijn gedrag en zijn   
werken maakte hij alles weder goed4 ,nu 
is hij gestorven1 twee en  zeventig     
jaren oud4 ,die daar met dat andere     
groene kleed1 het  gescheurde1 is ,tshi 
,lip ,tsi1 die van jongs af aan alleen  
plantaardig  voedsel at4 ,zijn geheele  
familie was arm en leed altijd gebrek1  
maar  toch bleef hij goed1 hetzelfde    
mensch tot aan zijn dood toe4 ,die vrouw
  daar in het blauw is ,hong ,si1 gehuwd
 met zekeren ,ang4 ,haar man leerde  het
 vak van varkensslachter4 ,zij bad van  

's morgens vroeg tot 's avonds  laat den
 ,hemel1 om hem tot inzicht te doen     
komen4 ,zij smeekte hem1 toch  niet te  
dooden1 en eindelijk verliet hij de     
zonde en volgde het goede4  ,man en     
vrouw1 en hunne geheele familie werden  
vegetarirs4    ,over deze vijf menschen 
wordt volgens de wet beslist4 ,ik heb   
reeds een  rekwest voor hen opgezonden1 
en als hierop een gunstige beschikking  
komt1 geleid ik ze de hel uit1 den weg  
op naar de hemelsche paleizen40         
,eigenaardig is deze epizode voor de    
karakterizeering der chineesche  ideen  
omtrent de hel4 ,z ingegroeid is bij de 
chineezen het idee van  een             
mandarijnen-regeering1 en z innig is het
 genot en het verlangen  om mandarijn te
 zijn1 dat zij zich geen hel1 en ook    
geen hemel1 kunnen  voorstellen1 waar   
het niet evenzoo zou toegaan als op     
aarde4 ,er worden  missives en rekwesten
 opgezonden naar de opperste ,godheid1  
er komen  gunstige beschikkingen1 er    
zijn registers en boeken1 waarin namen  

worden opgeteekend1 er is promotie en   
degradatie1 in n woord1 er  heerscht    
dezelfde autocratie1 en ook dezelfde    
bureaucratie1 als in het  ondermaansche4
 ,zonder dat is er nu eenmaal geen      
plezier aan4--,of er ook  omgekocht en  
geknoeid kan worden1 staat niet vermeld1
 maar dat is wel  waarschijnlijk4 ,een  
chinees in de hel of in den hemel blijft
 nu eenmaal  een chinees4 ,en in het    
vervolg van dit stuk1 als ik van koning 
,t'ai  ,tsung vertel1 zal de lezer zien 
hoe goed het in elk geval is            
kruiwagentjes te hebben in de hel4      
,de hellekoning ging voort3    ,die daar
 met dat vuile kleed1 die daar knielt en
 schreit1 heet ,ho ,hin  ,jen4 ,in een  
vorig leven werd hij arm en ellendig    
geboren1 maar zijn  hart en zijn        
,oorsprong waren goed4 ,vol liefde      
gehoorzaamde hij steeds  zijn ouders1 en
 twee-en-veertig jaar lang was hij      
vegetarir4 ,hij  deelde aan de armen    
driehonderd drie-en-zeventig paar       
strooien schoenen  uit1 en leefde zelf  

in gebrek4 ,hij herstelde op vier       
plaatsen  hobbelige1 slechte wegen4     
,toen stierf hij1 zooals hij geleefd    
had4 ,hij  deed het hart van den ,hemel 
ontroeren1 zoodat hij in een volgende   
incarnatie werd geboren in de familie   
van een hoog mandarijn1 en zijn         
levensduur werd vastgesteld op          
zes-en-tachtig jaren4 ,wie had gedacht  
dat hij1 eenmaal rijk en geerd1 van zijn
 oorsprong zou afdwalen8 ,van  af een   
gewoon mandarijn klom hij op tot        
minister4 ,hij bespotte zijn  opperheer 
en verguisde het volk4 ,hij misbruikte  
zijn macht om menschen  ten onder te    
brengen4 ,hij vernietigde het leven van 
negentien menschen1  en sloeg twee      
zijner huisgenooten dood4 ,hij beroofde 
drie-en-zestig  huisgezinnen van hun    
goed4 ,hij was begeerig naar schatten en
 lekker op  eten1 en doodde daarvoor    
meer dan driehonderd en zeventig duizend
  levende schepselen4 ,toen nam de      
,hemel vier-en-twintig jaren van zijn   
levensduur af1 en tot straf ging        

bovendien van zijn vroegere verdienste  
een geheele graad weg4 ,daarom is hij nu
 op twee-en-zestigjarigen  leeftijd     
gestorven4    ,die daar knielt1 in het  
blauwe kleed1 en zoo weent1 is ,li ,bo  
,ting4 ,hij  behoorde tot de            
literatoren1 maar beoefende niet de     
rechte ,leer4 ,met  zijn penseel #ec    
wondde hij menschen als met een mes4    
,hij had  menschlievendheid noch        
plichtmatigheid1 ouderlievendheid noch  
oprechtheid4 ,zijn mond sprak als een   
,boeddha1 maar zijn hart was dat  van   
een slang4    ,deze twee menschen hebben
 misdaden begaan4 ,binnenkort zullen zij
 naar  het tweede gebied worden gevoerd1
 om daar te boeten voor hunne zonden40  
,de prinses1 wier hart een groote genade
 was1 die over lle zonden  heenvloeide1 
werd van weedom bevangen bij het zien   
van zveel leed4  ,zij sprak eene        
prediking uit van zoo transcendente     
kracht1 dat zij de  zonde aller zondaren
 zuiverde1 en de zielen der lijdenden in
 het eerste  hellegebied overvoerde naar

 den ,hemel4    ,toen schreed ,miao     
,sjen met haar gevolg naar het tweede   
gebied1 waar  koning ,ch'u ,kiang       
regeerde4 ,de koning ontving haar zeer  
deftig1 en  begon met haar te vertellen1
 dat het hier eigenlijk de bodem van een
  grooten oceaan was1 onder een         
gloeienden steen gelegen1 en dat zijn   
hel  in achttien groote en zestien      
kleine afdeelingen was verdeeld4 ,de    
prinses zag boven zijn zetel een houten 
tablet met het opschrift3 ,voel  naar uw
 hart1 en vraag dan ,u zelf af01 en     
daarnaast een rolprent1  waarop was     
geschreven3 ,het hart is als een pijl4  
,de lach verbergt een  mes4 ,hier kan   
men precies de ellende te weten komen   
van pijlen en  messen40    ,de ,gele    
,draak verzocht den koning eerbiedig1 of
 ,zijne ,majesteit zoo  goed wilde zijn1
 de hellen te laten zien1 waarop de     
vorst beleefd  antwoordde1 dat hij dit  
bevel dadelijk zou gehoorzamen4 ,daarop 
ging de  koning het gezelschap voor4    
,eerst kwam de ,berg der ,messen en     

,lansen4 ,dit was een berg1 beplant met 
messen en lansen1 als met bamboe1 waar  
mannen en vrouwen op werden             
neergesmeten door duivels4 ,de koning   
legde ,miao ,sjen uit1 dat dit  menschen
 waren1 die met vergiftige praatjes     
hadden gelasterd1  familieleden van     
elkander hadden vervreemd1 en anderen   
geld hadden  afgezet en ongelukkig      
gemaakt4    ,een tweede afdeeling was   
een steile berg1 met olie bestreken1    
waaronder  diepe afgronden4 ,hier werden
 zondaren met geweld door duivels       
afgeworpen4 ,zij stootten en kletterden 
in hun val tegen de scherpe  steenen1   
dat het bloed als een rivier van den    
berg stroomde4 ,het was  een            
afgrijselijk gezicht1 en vol afschuw    
vroeg de prinses1 wat dit toch  moest   
beduiden4 ,en de koning zeide onbewogen1
 dat dit de gerechte straf  der menschen
 was1 die de leer der ,boeddha's hadden 
verguisd1 en de  wetten des ,hemels     
geschonden4    ,toen kwam de afdeeling  
der slachterij4 ,het werklonk er van een

  oorverdoovend gehuil4 ,de koning      
vertelde1 dat hier de vrouwen geslacht  
werden1 die1 onbewust van hun           
,oorsprong1 niet van hun echtgenoot     
hielden en van hun schoonmoeder1        
voorkinderen van hun man                
verwaarloosden1 en een hart vol vergif  
hadden4    ,een volgende afdeeling was  
de hel der onthoofding4 ,hier werden    
menschen  met koorden vastgebonden1 en  
daarna onthoofd1 onverschillig of het   
armen of rijken waren4    ,en z nog vele
 andere afdeelingen1 overal gevloei van 
bloed en tranen1  en gekerm en gehuil   
van gepijnigde zondaren4    ,weer werd  
het ,miao ,sjen zoo droef te moede1 dat 
zij in extaze van  medelijden een innig 
liefdevolle prediking uitsprak en de    
,dhyni-,boeddha ,amitbha te hulp riep1  
om de verdoemde zielen te  verlossen4   
,en ziet6 ,een donderslag daverde1 een  
bliksemstraal flitste1  en een mirakel  
veranderde de hel in een goud-rossige   
wolk van  lotusbloemen4 ,een groot      
,licht voerde de zondaren ten ,hemel4   

,toen dit werk volbracht was schreed    
,kwan ,yin naar het derde gebied4       
,koning ,soeng ,ti1 die hier regeerde1  
ontving haar met muziek en gezang1  en  
veel ceremonieel4 ,boven zijn zetel     
prijkte een houten tablet met de        
woorden3 ,het kleinste heeft nog altijd 
macht1 zelfs een kleinigheid  zult gij  
niet verkeerd doen4 ,als het ongeluk    
over u hangt1 hoop dan  maar niet op    
redding1 want de vergelding komt voor   
ieder naar zijn  aandeel04 ,evenals de  
vorige potentaten geleidde ,soeng ,ti   
zijne gasten  welwillend door de hellen4
    ,in een van dezen werden de zondaren
 door duivels met een zwart touw aan  de
 rechterhand en de linkervoet           
opgehangen4 ,dit waren menschen1 die op 
aarde de zwakken verdrukt hadden1 en hen
 beroofd van gronden en  eigendommen4   
,in een andere werden de zondaren aan   
ijzeren pilaren  gebonden1 en dan door  
duivels met messen de oogen uitgestoken4
 ,dezen  hadden het geschreven papier   
verwaarloosd1 en graven geschonden4 ,met

  een slecht hart en lage gedachten     
hadden zij vrouwen en meisjes van       
anderen begeerd4 ,in een derde hel      
werden de verdoemden in weegschalen     
gewogen1 terwijl een mandarijn          
nauwkeurig de gewichten van hun goed en 
kwaad opteekende4 ,dit waren de         
kooplieden1 die op aarde valsche        
gewichten hadden gebruikt1 en nu op hun 
beurt ok werden gewogen1 ter  bepaling  
van hun straf4 ,in wer een andere       
afdeeling werden de  slachtoffers aan   
palen gebonden1 waarna duivels hun de   
huid afscheurden  en levend vilden4 ,dit
 waren de misdadigers1 die andere       
menschen hadden  gewond en vermoord op  
aarde4    ,wer werd het lijden te zwaar 
voor de oogen van de ,godin der ,genade4
  ,zij sprak vol geestdrift een nieuwe  
prediking uit1 en een groot ,licht      
herschiep de hel in een wit lotusterras1
 en voerde de verloste zielen  naar de  
eeuwige gewesten over4    ,toen ging de 
eerwaardige ,kwan ,yin met haar gevolg  
naar de vierde hel1  waar koning ,wu    

,kwan regeerde4 ,en z achtereenvolgens  
door al de  overige hellegebieden1 waar 
de koningen ,yen ,lo1 #ed ,pien ,ch'ing1
 ,t'ai  ,shan1 ,tu ,shi1 ,ping ,ting en 
,ch'wen ,lun haar met dezelfde          
beleefdheden  ontvingen1 en met de      
meeste bereidwilligheid door de         
verschrikkingen  van hun koninkrijken   
leidden1 als waren het even zooveel     
pleiziertuinen4 ,de martelingen waren   
talloos als de zonden der  menschen1    
door welke zij werden gecreerd4         
,zondaren werden handen en  voeten      
afgeschroeid boven een vuur1 omdat zij  
indertijd valsche  geneesmiddelen hadden
 verkocht1 en vogels geschoten2 zij     
werden aan  pilaren gebonden1 en door   
duivels de aderen doorgesneden1 omdat   
zij in  hun leven hadden geprocedeerd en
 gedobbeld1 en naar vrouwen waren       
geloopen2 zij werden onder steenen      
begraven1 omdat zij op aarde1  mandarijn
 zijnde1 geld voor een publiek doel     
hadden verzameld1 en ten  eigen bate    
gebruikt2 en wer anderen werden         

blootgesteld aan ijskoude  winden1 die  
hen verstijfden4    ,grimmige duivels   
smeten de zondaren in vijvers van       
ijswater1 staken hun  dorens in den     
mond1 en goten gloeiend gesmolten ijzer 
in hun keel4 ,dit  waren de lasteraars1 
die door hun praatjes huwelijken deden  
mislukken1  of oneenigheid tusschen     
echtgenooten hadden gestookt4 ,andere   
zondaren  werden naar een hoog terras   
gesleept1 vanwaar zij de aarde konden   
overzien1 waar hunne kinderen op het    
slechte pad waren1 de  nagedachtenis    
hunner ouders verguisden1 en tot den    
bedelstaf werden  gebracht1 of wel1     
duivels rukten dien verdoemden lever en 
longen uit1  en hakten hen door de      
lendenen in tween4 ,degenen1 die        
indertijd  meisjes en vrouwen hadden    
verleid1 zagen zich de tong en het hart 
uitgesneden1 om later als kippen of     
honden weer gencarneerd te worden4      
,mandarijnen1 die vroeger van hun macht 
misbruik hadden gemaakt om het  volk te 
bestelen1 werden als rijst door duivels 

met groote mortieren in  een vijzel     
fijngestampt4 ,taoistische en           
boeddhistische priesters1 die  de       
indertijd door verreining der ziel      
verkregen kennis der  natuurgeheimen ten
 kwade aangewend hadden om andere       
menschen in 't  verderf te storten1     
werden op een plank heen en weer        
geschuurd1 tot de  beenderen vergruisden
 en het bloed stroomde4 ,andere zondaren
 werden  door duivels met haken in      
afgronden van vuur gesleurd1 omdat zij  
vroeger bosschen in brand hadden        
gestoken en zoo de daarin wonende       
beesten hadden gedood1 of wel door      
duivels met roode baarden en groene     
gezichten op een ijzeren spijkerbed     
geworpen en dan onder ijzeren  planken  
gesmoord4 ,wer anderen werden in een    
vijver gesmeten1 waar  vergiftige       
slangen kronkelden1--dezen hadden er op 
aarde pleizier in  gehad om slangen en  
schildpadden dood te slaan1 en visschen 
en garnalen  te eten2--of wel1 zij      
werden in een vuurkuil gedrongen1 omdat 

zij  vroeger huizen in brand hadden     
gestoken en daarvan gebruik gemaakt     
hadden om te stelen4 ,ook werden er op  
planken gebonden en met zagen           
doorgezaagd4 ,een andere verschrikking  
was een brug1 twee-en-zeventig  vademen 
lang en maar zeven en twee tiende duim  
breed4 ,aan weerszijden  van de brug    
zweefden duivels met stokken en haken1  
en in de rivier  beneden zwommen slangen
 en honden4 ,de verdoemden moesten in   
allerijl  over de brug1 en verloren hun 
evenwicht door de op hen gerichte haken4
  ,er waren er maar weinigen die veilig 
overkwamen2 de meesten vielen in  het   
water1 sommigen nog op het laatste      
eindje1 en werden daar door de  beesten 
verscheurd4    ,ook hier redde ,kwan    
,yin's gebed alle zondaren uit deze     
verschrikkingen  en voerde hen naar de  
hemelsche gewesten over4    ,ten laatste
 kwam de prinses in het tiende          
hellegebied1 waar koning  ,ch'wen ,lun1 
de ,wiel-,draaier1 regeerde4 ,hier werd 
over het lot der  menschen in eene      

volgende incarnatie beschikt4 ,op vier  
wijzen konden  zij wedergeboren worden3 
uit een baarmoeder1 uit een ei1 uit     
water1 of  uit gedaanteverwisseling1 dat
 is1 als zoogdieren1 als vogels1 als    
visschen1 of als insecten #ee4 ,als     
mensch op zes manieren3 met lang  leven1
 met kort leven1 rijk1 geerd1 behoeftig 
en verachtelijk1 en deze  onderling     
gecombineerd4 ,de prinses vroeg den     
koning hoe het mogelijk  was1 dat de    
zielen door al die pijnigingen in de hel
 niet geheel  vergruizeld en vernietigd 
waren1 maar ,ch'wen ,lun antwoordde1 dat
 dit  heel eenvoudig was4 ,telkens als  
er gevaar was voor vernietiging1        
verfrischte een geneeskrachtige1        
weldadige wind de gehavende zielen      
zoodanig1 dat zij weer nieuwe           
pijnigingen konden verduren4 ,toen      
maakte  de prinses de opmerking1 dat in 
de wereld de slechte menschen juist met 
voorspoed beloond werden1 en de goede   
met ellende4 ,dit was toch niet in  den 
haak1 vond zij4 ,maar dit was wel       

degelijk in den haak1 zeide de  koning1 
want die voorspoed en ellende waren     
gecreerd door deugd of  zonde uit vorige
 levens1 en die hadden deze menschen dan
 nog te goed4  ,voor wat zij n deden    
zouden zij in een volgend leven wel weer
 beloond  of gestraft worden4 ,dat kon  
niet uitblijven4 ,zoodat ten slotte     
alles  zoo rechtvaardig was1 als 't maar
 eenigszins wezen kon4    ,maar hoe dan1
 als die menschen1 al werden zij eens   
gelukkig herboren1  met de herinnering  
aan al die doorgestane folteringen in de
 hel1  moesten leven8 ,ook dr was       
behoorlijk voor gezorgd1 zeide de       
koning4  ,en hij geleidde de prinses    
naar een theehuis1 waar de zondaren bij 
massa's door duivels werden ingedreven  
om thee te drinken4 ,hier werd  hun de  
thee der vergetelheid ingeschonken1 en  
wie deze ns gedronken  had1 wist van al 
de doorgestane smarten niets meer af4   
,voorbij het theehuis stond een         
kolossaal wiel4 ,dit wiel droeg zes     
wagens1 en draaide langs zes wegen4 ,de 

duivels waren druk bezig1 een  schaar   
voor nieuwe geboorte bestemde zielen in 
de wagens te leiden1 en  toen deze vol  
waren1 begon het rad langs de zes wegen 
te draaien4 ,de  eerste weg was van     
goud1 de tweede van zilver1 de derde van
 jaspis1 de  vierde van steen1 de vijfde
 van koper en de zesde van hout4 ,de    
zielen  die den eersten weg opgingen    
werden hooge mandarijnen1 rijke lieden  
in  zijden kleederen1 die van den       
tweeden werden onbemiddelde menschen1   
van  gewone klassen1 die van den derden 
armen1 zieken en gebrekkigen4 ,die  van 
den vierden weg werden vogels1 die van  
den vijfden viervoetige  dieren1 die van
 den zesden visschen1 schildpadden1     
garnalen en krabben  #ef4    ,ook dit   
gezicht was te1 overweldigend voor de   
zachte zinnen der ,maagd  van ,genade4  
,en door een nieuwe1 innige prediking1  
werd ook het tiende  hellegebied door   
het mirakel van hare ,liefde            
getransformeerd in een  geurig          
lotusparadijs1 en stegen de zielen1 voor

 goed ontkomen aan de  omwenteling des  
,levens1 in allerzuiversten staat p naar
 de gewesten  der gelukzalige           
,boeddha's4        ,z ver kunnen de     
chineezen het tegenwoordig niet meer    
brengen4 ,zoo in  eens lle zielen uit de
 hellen voor goed verlossen is ook wl   
wat vl4  ,maar1 lach niet1 beste lezer1 
want het is heusch adorabel van         
naefheid1 den armen stakkerts een maand 
vacantie bezorgen uit het  hellevuur1 dt
 kan er nog wel me door1 en dt gebeurt  
dan ook6    ,na zonsondergang op den    
laatsten der zesde chineesche maand     
worden de  poorten der hel geopend1 en  
mogen de gepijnigde zielen een maand    
lang  rondwaren op de aarde4 ,deze gunst
 is alweer voornamelijk een gave van  de
 boeddha ,kwan ,yin1 wier medelijdend   
hart nooit uitgeput raakt van  weldaden4
 ,door het lang aangehouden op-bidden   
van toovergebeden1  ,tantra's1 aan alle 
,boddhissatva's en ,boeddha's ter       
wereld1 maar vooral  aan ,kwan ,yin1    
slagen de priesters er in1 de           

hellepoorten te openen1 en  de zielen   
stroomen met millioenen terug naar de   
aarde #eg4 ,daar de  hellen tot het     
gebied der duisternis behooren1 vanwaar 
de weg in het  donker naar de aarde niet
 zoo gemakkelijk te vinden is1 steken de
  chineezen overal voor hun huis        
brandende kaarsen en lantarens aan1 om  
hen bij te lichten4 ,en daar de geesten 
in de hel een alles behalve  lekker     
leventje hebben1 worden zij1 nu zij dan 
eens voor een maand  uit0 zijn1         
behoorlijk van alles voorzien4          
,papieren1 waarop  kleedingstukken en   
geld zijn afgebeeld1 worden verbrand1 om
 den geesten  goede kleeren en zakgeld  
te geven1 en voor de deur zet men       
allerlei  lekkernijen1 om hen eens      
terdege te doen smullen4 ,en om hen wat 
op te  vroolijken en te verstrooien     
worden de geheele maand door1 dag en    
nacht1 tooneelvoorstellingen gegeven4   
,op den dag van de groote1  algemeene   
offerande is het in de buurt van de     
tempels een waar  ,luilekkerland4       

,geheele straten door worden stellages  
opgeslagen1 waarop  een overdaad van    
voedsel1 waar de ,rijstenbrij-berg niets
 bij is4 #eh  ,geheele varkens1 schapen 
en geiten1 ladingen eenden en kippen1 op
  allerlei wijzen toebereid en versierd1
 manden aan manden met ooft en          
vruchten1 pakjes opium1 sigaren1        
sigaretten1 tabak1 sirih1 alles wat de  
geesten maar met mogelijkheid zouden    
kunnen wenschen1 wordt daar  rijkelijk  
voor hen uitgestald1 en alles smaakvol  
en keurig1 zooals  alleen een chinees   
dat kan4 ,men kan er om lachen1 en het  
volk dat zoo  iets doet een volk van    
dwazen vinden1 van domme bijgeloovigen4 
,zeker1  dat kan men1 en dat doet men   
dan ook4 ,maar naef zijn ze1 die        
chineezen1 naef als kinderen1 en        
daarom1--ik wil het niet goed weten1    
aldoor zie ik meer slechts en leelijks  
in hen1--daarom houd ik toch  eigenlijk 
dol van dit volk1 zooals ik houd van    
dwaze1 lieve vrouwen1 en  van kinderen1 
die gekke dingen doen1--verbeeld je1 hoe

 bespottelijk1 h1  hoe kan-je nou zoo   
iets doen6--maar dingen1 die k          
aanbiddelijk en  charmant zijn van      
naefheid1 van simpele1 zuivere          
bedoeling1 en au fond  toch zoo hl1 hl  
goed gemeend6    ,uit die voor ons1     
verstandige menschen1 nietwaar8 zoo     
tamelijk ridicule  opvatting van de     
hel--waar bijna alle chineezen vast aan 
gelooven--zijn  heel gemakkelijk eenigen
 der voornaamste principes van het      
oorspronkelijke boeddhisme te halen4 ,ze
 zijn heusch nog zoo gek niet1  die     
verhaaltjes4 ,en wat er aan ten         
grondslag ligt1 is alles behalve        
belachelijk4 ,ten eerste de leer van    
,yin ,kwo01 van ,oorzaak en ,gevolg1    
dat wat de indische boeddhisten ,karma  
noemen4 ,de leer dus1 dat de  mensch    
zichzelf met het goede ten laatste      
beloont1 en met het kwade  straft1      
zichzelf1 en niet anderen2 dat zijn     
geluk of ongeluk van nu het  produkt is 
van zijn goed en kwaad in een vorig     
leven1 zooals hij nu  bezig is1 zijn    

volgend leven te creeren4 ,ten tweede1  
de leer der  transmigratie door         
wedergeboorte4 ,ten derde1 de leer der  
verreining1 de  leer dus1 dat men door  
steeds het spiritueel goede te doen en  
zich van  het kwade te bevrijden1 door  
dus zijn ,karma te verzorgen1 aan de    
rencarnatie kan ontkomen1 en het eeuwige
 zieleleven kan verkrijgen4 ,en  ten    
vierde1 de leer1 die wondere leer1 die  
een zoo subliem reine  vrouwenfiguur    
schiep als ,kwan ,yin1 de blanke ,godin 
van ,genade1--dat  intenze liefde de    
macht heeft1 om zelfs andere menschen te
 redden1 en  te reinigen van zonden4    
,ik hoop1 dat deze zeer serieuze ideen  
den lezer eenigszins het  kinderachtige 
en eng-griezelige van die               
helle-verschrikkingen zullen  vergoeden1
 en speciaal den lezer in ,indi1 die    
gedurende de vacantie  der geesten door 
de chineesche kampen moet1 waar op lange
 stellages de  varkens1 en schapen1 en  
geiten1 en allerlei verdachte chineesche
  manisans liggen te stinken1 in den    

afschuwelijken rook van walmende        
olielampjes en brandend offerpapier4    
,van den chinees1 die in al de          
bovenverhaalde verschrikkingen gelooft1 
is het echter te begrijpen1 dat hij de  
arme1 verhongerde geesten eens  een     
lekker beetje gunt1 vooral als het ten  
slotte1--wat werkelijk het  geval is1   
nadat zij er onzichtbaar de essence van 
hebben verorberd1--in  zijn eigen maag  
verdwijnt6          ,,ii4    ,ik kan nog
 maar niet uitscheiden over de          
chineesche hel4 ,ik houd toch  zoo van  
zulke vertelseltjes6 ,ik houd toch zoo  
van dingen1 die niet waar  kunnen zijn1 
waar allerlei vreemde wonderen in       
gebeuren2 ik houd toch  zoo van een     
beetje dwaas en onpractisch1 en van een 
beetje wild en  onmogelijk1 van den hak 
op den tak1 en van dolle fantasien en   
paradoxen4 ,en daarom houd ik zeker zoo 
van dat aanbiddelijke1 dolle            
sprookjesboek de ,zwerftochten in het   
,westen01 ,see ,y01 een  fabelenboek van
 een chineeschen ,grimm1 dat in ,china  

bijna elke gewone  koelie kent1 en waar 
ik nog zoo dikwijls in zit te lezen1 in 
gespannen  verwachting van de nieuwe    
mirakelen1 die er n weer zullen komen1  
vooral als ik weer voor een tijdje      
genoeg heb van het gekriebel en  gedoe  
in onze lieve vaderlandsche literatuur4 
,de taal in de ,see ,y0  lijkt wel wat  
op gestamel1 het boek is niet geschreven
 in den  klassieken stijl der ,kings1   
maar in het colloquial1 zooals de lui   
praten in huis1 en de                   
sprookjesvertellers op den hoek van de  
straat4 ,de  geleerden zien er op neer4 
,maar wat een verbeeldingskracht1 wat   
een  naef praten1 wat een voor 't       
vaderland weg doorgallopeeren1 door 't  
wilde heen1 en altijd weer ergens       
onverwachts terechtkomen6    ,ik zou zoo
 gauw niet klaar zijn1 als ik al de     
wonderen in dit  kostelijke boekje wilde
 oververtellen4 ,maar dat van de        
chineesche hel1  hoe de groote koning   
,t'ai ,tsung daar ter verantwoording    
wordt geroepen1  en hoe hij daar een    

kruiwagentje heeft1 net precies zooals  
je er een  noodig hebt in ,indi1 en hoe 
hij daar beren maakt1 en1 wat nog mooier
  is1 die eerlijk terugbetaalt ook1 dt  
zou misschien nog wel gaan4    ,daar zal
 ik dan tevens mee kunnen aantoonen1 dat
 de chinees niet alleen  met den hemel1 
maar ook met de hel des racommodements0 
kan hebben1 en  dat het altijd goed is1 
hooge ambtenaren te vriend te houden1   
want die  kunnen na hun dood nog        
invloedrijke posten in de ,hel          
bekleeden1 al is  het dan ook niet in   
den ,hemel4    ,het was ten tijde van   
keizer ,t'ai ,tsung1 dat in de          
toenmalige hoofdstad  van ,china1       
,ch'ang ,ngan1 twee goede vrienden      
woonden4 ,de een was een  visscher1     
genaamd ,ch'ang ,shau1 de ander een     
houthakker1 die ,li ,ting  heette4 ,op  
een goeden morgen zaten zij in een      
wijnhuis wat te eten en  te drinken4    
,toen zij daarna een eindje langs de    
rivier opwandelden  vroeg ,li ,ting3    
,zeg1 broeder ,ch'ang ,shau1 je vangt   

iederen dag zoo'n  hoop mooie visschen  
en garnalen1 welk geheim middeltje heb  
je daar toch  voor80    ,wat zou ik voor
 een geheim middeltje kunnen hebben80   
antwoordde ,ch'ang  ,shau4 ,aan de      
westelijke poort staat op straat een    
geleerd waarzegger  die wichelstokjes   
verkoopt4 ,dien geef ik elken dag een   
mooien karper  cadeau1 en daarvoor wijst
 hij mij het goede plekje aan om mijn   
vischtouw in ner te laten4 ,zoo is het  
vandaag k gegaan1 en ik heb  volop      
gevangen4 ,morgen zal ik wat wijn koopen
 en je eens tracteeren40    ,toevallig  
kwam op dat oogenblik een van de op     
inspectie uitzijnde  geesten van ,lung  
,wang1 den ,rivier-,draken-,koning #ei1 
voorbij1 die het  geheele gesprek       
hoorde1 en het ijlings aan zijn meester 
ging  overbrengen4 ,lung ,wang was      
woedend1 en wilde er direct op uit1 om  
den  wichelaar dood te slaan4 ,maar     
zijne kinderen en kleinkinderen brachten
  hem hiervan af door te zeggen3 ,groote
 ,koning1 bedaar uw toorn6 ,als gij  zo 

heengaat zullen stellig de wolken en de 
regen ,u volgen en helpen1  en dan zult 
,u het arme volk van ,ch'ang ,ngan een  
doodelijke vrees op het  lijf jagen1 tot
 ergernis van den ,hemel4 ,het is veel  
beter1 ,u in een ,siu  ,ts'ai #fj te    
veranderen1 en zelf naar de stad te     
gaan1 om deze zaak  eens te             
onderzoeken40    ,de ,draken-,koning    
volgde dezen raad op1 veranderde zich in
 een deftigen1  in 't wit gekleeden ,siu
 ,ts'ai en ging naar de westelijke poort
 van  ,ch'ang ,ngan4 ,dr informeerde hij
 naar de woning van den wichelaar1      
klopte aan1 en werd door dezen heel     
beleefd ontvangen en uitgenoodigd  om te
 gaan zitten4    ,zoudt u mij ook kunnen
 zeggen10 vroeg de koning1 wanneer er   
regen zal  vallen80    ,daarop begon de 
wichelaar met zijn wichelstokjes te     
werken en zeide het  volgende versje op3
         ,de wolken dwalen boven de     
bergen1      ,mistdampen bedekken het   
woud en het graan2      ,als ik wichel  
wanneer de regen zal neerzegenen1       

,is het antwoord3 op morgen400          
,toen vroeg de ,zee-,draken-,koning3 ,op
 welk uur dan morgen1 en hoeveel  regen 
zal er zoowat vallen80    ,de wichelaar 
antwoordde3 ,morgen op het uur ,ch'an   
zullen de wolken  bijeenkomen1 op het   
uur ,sz' zal de donder komen opzetten1  
op het uur ,wu  zal de regen neervallen1
 en op het uur ,wei #fa zal die         
ophouden4 ,er  zal in 't geheel vallen  
drie voet en drie duim regen1 en laatste
  na-droppels acht en veertig40    ,de  
,zee-,draken-,koning zeide lachende3    
,zulke woorden mag je niet uit  gekheid 
uitspreken1 mannetje6 ,als morgen juist 
op de tijden1 die gij  bepaald hebt1    
precies zooveel regen valt1 zal ik u    
vijftig ons goud  geven tot belooning4  
,maar als er geen regen komt1 f niet op 
den  bepaalden tijd en in de bepaalde   
hoeveelheid1 dan zal ik uw voordeur     
kapot trappen1 uw uithangbord vernielen1
 u uit ,ch'ang ,ngan jagen1 en u  niet  
meer toestaan1 hier de menschen te      
bedriegen40    ,zooals u wilt10 zeide de

 wichelaar kalmpjes4    ,hai ,lung      
,wang1 die niets wist van regenen op    
morgen1 ging verheugd naar  zijn rijk in
 de wateren terug1 in het vooruitzicht1 
den gehaten  wichelaar den volgenden dag
 zijn wraak te doen gevoelen4 ,hij      
vertelde  de leugenachtige voorspelling 
omtrent den regen aan zijne volgelingen 
over1 en allen lachten den wichelaar    
uit1 en riepen3 ,hoe durft hij  zulke   
valsche praatjes te verkoopen60         
,plotseling riep een stem uit de lucht3 
,draken-,koning1 ontvang het  bevel60   
,allen keken omhoog1 en zagen een in    
gouden kleederen gedoschten  afgezant   
van den oppersten ,hemelgod ,y ,ti1 die 
een bevelschrift uit de  hooge regionen 
kwam brengen4 ,de afgezant daalde in het
 water neder1  overhandigde de missive1 
en verdween weder omhoog1 de wolken in4 
,en waarlijk6 ,het bevelschrift bevatte 
de strikte order1 om den  volgenden dag 
regen te doen vallen1 precies op        
denzelfden tijd1 in  dezelfde           
hoeveelheid als de waarzegger had       

voorspeld6 ,er mankeerde  niets aan4    
,hevig verschrikt riep de               
,draken-,koning uit3 ,waar moet het  op 
die manier heen1 als zoo'n stuk mensch  
de geheimen weet van ,hemel en  ,aarde8 
,dan blijft er niets over dan mij aan   
hem te onderwerpen60    ,maar zijn      
vertrouwde minister zeide3 ,wat voor    
moeite zou het kosten1  hem te          
overwinnen8 ,laat1 o groote koning1 wl  
regen vallen1 maar  verander de tijden  
en de hoeveelheden een beetje1 dan zal  
die schavuit  van een wichelaar wel in  
zijn schulp kruipen60    ,zoo gezegd zoo
 gedaan4 ,den volgenden dag kwam een    
onweder boven de stad  ,ch'ang ,ngan    
opzetten1 met donder1 bliksem en regen4 
,maar op het uur ,sz'  en niet op het   
voorspelde uur ,ch'an verzamelden zich  
de wolken1 eerst  op het uur ,wu kwam de
 donder op1 op het uur ,wei viel pas de 
regen neer1  en op het uur ,shan #fb    
hield hij op4 ,er viel ook maar drie    
voet regen1  en niet meer dan veertig   
na-droppels4    ,toen de ,draken-,koning

 met dit werk gereed was1 veranderde hij
 zich weer  in den in 't wit gekleeden  
,siu ,ts'ai en ging naar het huis van   
den  wichelaar4 ,dr gekomen begon hij   
dadelijk het uithangbord1 de  penseelen 
en den inktsteen in stukken te slaan1 en
 riep schimpend3  ,wel1 durf jij de     
menschen te bedriegen met je geleuter6  
,het is nu eens  lekker niet uitgekomen1
 en nu maak je maar als de werga dat je 
uitknijpt1 dan zal ik je deze misdaad   
vergeven1 waar de dood op staat60       
,maar de wichelaar glimlachte eens      
kalmpjes en zeide3 ,ik ben niet         
strafbaar met den dood1 maar ik ben bang
 dat gij het wl zijt4 ,gij zijt  geen   
,siu ,ts'ai1 gij zijt de                
,rivier-,draken-,koning1 en gij zijt    
ongehoorzaam geweest aan het bevel van  
den ,hemel-,god1 en hebt op uw  eigen   
houtje de tijden en de maten veranderd1 
en dus de ,wetten des  ,hemels werstaan4
 ,ik vrees dat gij moeilijk aan het     
zwaard zult  ontkomen1 en nu komt gij   
waarachtig mij nog uitschelden60        

,toen sloeg de angst den armen          
,draken-,koning om het hart1 en zijn    
geheele lichaam begon te beven4 ,hij    
knielde voor den wichelaar neder en     
smeekte hem1 toch niet boos meer te     
zijn1 en hem een redmiddel aan de  hand 
te doen4    ,de waarzegger kreeg        
medelijden met hem4 ,ik kan u zelf er   
niet uit  helpen10 zeide hij1 maar ik   
weet1 dat degene1 die u dooden moet1    
,wei  ,ting zal zijn1 de opperrechter   
van koning ,t'ai ,tsung4 ,ik kan u dus  
aanraden ,t'ai ,tsung om hulp te        
vragen40    ,de ,draken-,koning volgde  
dezen goeden raad dadelijk op4 ,hij ging
 niet  eens naar zijne wateren terug1   
maar steeg op een wolk1 en zweefde naar 
het paleis4 ,t'ai ,tsung #fc lag juist  
te slapen1 en in zijn droom ging  zijn  
ziel het lichaam uit1 en ging wat in den
 maneschijn wandelen4 ,de               
,draken-,koning veranderde zich weer in 
een mensch1 en viel voor den  koning op 
de knien1 roepende3 ,red mij1 red mij1  
,uwe ,majesteit60    ,de koning vroeg   

hem wie hij was1 en nu vertelde ,lung   
,wang hem1 dat hij  de ,draken-,koning  
was1 dat hij gezondigd had tegen den    
,hemel1 en nu zou  moeten sterven door  
de hand van den opperrechter ,wei ,ting1
 als de  koning dit niet verhinderde4   
,toen kreeg koning ,t'ai ,tsung         
medelijden en  zeide vertroostend3 ,als 
't alleen maar die kwestie met ,wei     
,ting is1  wees dan maar gerust1 hoor1  
ik zal u er wel uit helpen04 ,vol       
vreugde  ging de ,draken-,koning weg1 na
 zijn weldoener innig te hebben bedankt4
    ,toen ,t'ai ,tsung wakker werd1     
dacht hij ernstig na over zijn droom4   
,het  was een gewichtig geval4 ,hij had 
zijn woord gegeven aan den              
,draken-,koning dat hij hem redden zou1 
en dat moest hij tot elken prijs        
houden1 wilde diens dood niet op hem    
zelven nerkomen4 ,daarom besloot  hij1  
alle civiele en militaire mandarijnen op
 te roepen aan zijn hof4  ,hoe schrikte 
hij1 toen hij zag1 dat ,wei ,ting niet  
was opgekomen6  ,dadelijk zond hij nog  

een speciaal bevelschrift naar den      
opperrechter1  om op staande voet te    
verschijnen4 ,als hij maar eenmaal      
binnen is1  laat ik hem er niet meer    
uit10 dacht hij4 ,wei ,ting had juist   
dien nacht  een droom gehad4 ,in dien   
droom was hem een hemelgeest verschenen 
met  een order van ,y ,ti1 den oppersten
 ,hemelgod1 waarin geschreven stond1    
dat hij n het derde kwartier van het uur
 ,wu den ,rivier-,draken-,koning  moest 
onthoofden4 ,daarom was ,wei ,ting niet 
naar het hof gegaan1 maar  thuis        
gebleven om zijn groot tweesnijdend     
zwaard op te poetsen en te  scherpen4   
,toen echter het speciale bevel van den 
koning kwam1 moest hij wel  gehoorzamen1
 en ging in allerijl ten hove4 ,hij     
smeekte ,t'ai ,tsung1 hem  zijne        
ongehoorzaamheid te vergeven1 wat       
genadig werd toegestaan4 ,nu  zond ,t'ai
 ,tsung al de andere hovelingen weg1 en 
liet alleen den  opperrechter blijven4  
,om den tijd te korten stelde hij hem   
voor1 een  partijtje te schaken4 ,het   

werd een interessant spel1 toen1 juist  
in het  derde kwartier van het uur ,wu1 
de opperrechter plotseling met het hoofd
  op de armen in slaap viel4 ,de koning 
was hier in 't geheel niet boos  over1  
daar hij nu zeker was1 dat de           
gevaarlijke rechter niet het paleis  uit
 kon4 ,langzamerhand begon ,wei ,ting   
sterk te zweeten1 en zijn gezicht       
vertoonde een uitdrukking van woede1    
terwijl hij allerlei zenuwachtige       
trekkingen met armen en beenen begon te 
maken1 zooals een hond die  droomt dat  
hij op de jacht is4 ,t'ai ,tsung kreeg  
medelijden met hem1 en  denkende dat hij
 aan nachtmerrie leed1 begon hij hem met
 zijn zijden  waaier koelte toe te      
wuiven4 ,dit bracht blijkbaar           
verfrissching aan1  want daarna werd de 
slapende rustiger4    ,maar o wee6 wat  
had de koning gedaan6 ,wei ,ting's ziel 
was in zijn droom  uit het lichaam      
gegaan om den ,draken-,koning te zoeken4
 ,toen deze hem  zag aankomen zette hij 
het op een loopen1 en er volgde een     

jacht op  leven en dood4 ,de riviergod  
was een fameus looper1 en ,wei ,ting1   
hoeveel  moeite hij ook deed1 zou hem   
niet ingehaald hebben1 en werd op 't    
laatst z afgemat1 dat hij ten achter    
raakte4 ,maar het was juist op  dat     
oogenblik1 dat koning ,t'ai ,tsung den  
droomende begon te bewaaieren4  ,deze   
koelte gaf ,wei ,ting's lichaam1 en dus 
ook zijn ziel nieuwe  krachten1 en      
spoedig had nu de opperrechter zijn     
slachtoffer ingehaald  en hem het hoofd 
afgehouwen6    ,toen de ziel haar plicht
 gedaan had1 keerde zij in het lichaam  
terug1  en ,wei ,ting werd wakker4 ,hoe 
schaamde hij zich1 toen hij zag1 hoe    
oneerbiedig hij was geweest6 ,maar de   
goede koning vergaf hem gaarne1 en      
stelde voor1 het partijtje schaak uit te
 spelen4 ,juist wilden zij  beginnen1   
toen de twee grootvizieren des konings1 
de hooge mandarijnen  ,s ,meu ,kung en  
,tseu ,shuh ,pao binnentraden met een   
van bloed druipend  drakenhoofd in de   
handen1 en dat voor ,t'ai ,tsung        

nederlegden4 ,zij  vertelden hem vol    
schrik1 dat dit hoofd zooeven uit de    
wolken was komen  vallen4    ,t'ai      
,tsung vroeg in grooten angst aan den   
opperrechter1 wat dit moest  beteekenen4
 ,en toen biechtte ,wei ,ting eerlijk   
alles op1 hoe hij van ,y  ,ti het bevel 
had ontvangen om den ,draken-,koning te 
onthoofden1 en hoe  hij dat zoo juist in
 zijn' droom had ten uitvoer gebracht4  
,toen  verschoot ,t'ai ,tsung van kleur1
 en voelde1 dat hij voor dien dood zou  
moeten boeten4    ,en de straf zou niet 
lang uitblijven4 ,toen de koning den    
nacht daarop  te bed lag1 hoorde hij    
plotseling voor zijn deur een klagend   
gekerm1 en  daar trad de ,draken-,koning
 binnen1 met zijn bloedend hoofd in de  
handen6 ,op hoogen toon riep het spook  
uit3 ,koning der ,thangs1 geef mij  mijn
 leven terug6 ,gisteren nacht hebt gij  
mij beloofd1 mij te redden1  en hoe     
durfdet gij nu uw opperrechter uitzenden
 om mij te onthoofden8  ,ik zal deze    
zaak met u uitmaken voor ,yen ,kin1 den 

,hellekoning60    ,t'ai ,tsung weende   
tranen bij tuiten1 en knarsetandde van  
angst4 ,toen  verscheen een in 't wit   
gekleede vrouw1 die met een schepter het
 spook  gebood heen te gaan1 dat daarop 
ijlings verdween4 ,is het noodig te     
zeggen1 dat dit ,kwan ,yin was1 de      
,godin der ,genade1 die met koning ,t'ai
  ,tsung nog zooveel ndere groote       
plannen voorhad8    ,nu wilde de koning 
niet meer slapen zonder wachten4        
,iederen nacht  waakten in het paleis de
 dapperste krijgers1 en voor zijn deur  
stonden  de twee beroemdste             
helden-generaals1 met ontbloote         
zwaarden4 ,het spook  kwam niet meer    
terug1 maar de koning werd elken dag    
zwakker en zwakker1  en voelde ten      
laatste dat hij sterven ging4 ,de       
geheele koninklijke  familie was aan het
 sterfbed vergaderd4 ,de koning was     
razend van  wanhoop1 want hij wist dat  
de doode ,rivier-,god hem in de hel had 
aangeklaagd en hem daar opwachtte4 ,maar
 op het laatste oogenblik kreeg  de     

opperrechter ,wei ,ting nog een         
gelukkige ingeving4    ,wees gerust1    
,uwe ,majesteit10 zeide hij4 ,uw        
gehoorzame onderdaan heeft  een         
uitstekend middeltje1 om ,u nog een lang
 leven te verzekeren4 ,uw  vroegere     
onderdaan1 wijlen mijn vriend de        
,minister van ,eeredienst1 is  op 't    
oogenblik ,beslisser-,mandarijn in de   
onderwereld4 ,hij heeft mij  juist laten
 weten1 dat hij nu ook belast is met het
 bijhouden van het  ,leven-en-,dood     
,register4 ,ik zal ,u dezen brief voor  
hem medegeven1 en als  ,u hem dien maar 
overhandigt1 ben ik zeker1 dat hij ,u   
weer naar de aarde  zal doen            
terugkeeren40    ,kort daarop stierf de 
koning4 ,zijn ziel ging uit het lichaam1
 en  ontmoette een schaar ruiters1 die  
hem een paard gaven1 en in wilde  jacht 
met ontzettende snelheid met hem        
voortrenden4 ,plotseling waren  ruiters 
en paarden verdwenen1 en hij stond op   
een woeste vlakte1 waar  hij nog nooit  
geweest was4 ,hij voelde zich alles     

behalve op zijn gemak1  toen gelukkig   
een in 't zwart gekleed1 heel voornaam  
mandarijn  verscheen1 die voor hem      
nederknielde1 en hem verzocht1 zijn     
geleide te  willen aannemen4 #fd    ,wie
 zijt gij80 vroeg de koning4    ,vroeger
 op aarde was ik ,minister van          
,eeredienst10 antwoordde de  beleefde   
wegwijzer1 maar nu ben ik               
,beslisser-,mandarijn hier in het       
hellegebied4 ,ik heb al ,uw zaak met den
 ,draken-,koning onderzocht1 en ben  nu 
expres hier gekomen om ,u den weg te    
wijzen40    ,t'ai ,tsung voelde zich nu 
heel wat prettiger1 en riep verheugd    
uit3  ,dan heb ik hier een brief voor u1
 van mijn opperrechter ,wei ,ting60     
,de ,beslisser las den brief1 en begreep
 daaruit1 hoe wonderlijk alles  zich op 
aarde had toegedragen1 en hoe de arme   
koning er was ingeloopen4    ,wees maar 
gerust1 ,uwe ,majesteit10 zeide hij4 ,ik
 zal ,u wel weer op  aarde terug        
krijgen4 ,als ,u nu maar eens mede wilt 
gaan40 ,en hij  geleidde den koning naar

 de hellen4 ,t'ai ,tsung werd naar een  
kolossalen  zetel gevoerd1 waar de tien 
koningen der tien hellegebieden waren   
gezeten4 ,de hellekoningen kwamen       
behoorlijk van hun' zetel af om den     
menschen-koning te begroeten1 en met hem
 de gebruikelijke                       
beleefdheidsceremonien te verrichten4   
,toen zeide ,tseu ,kwang1 de koning  van
 het eerste hellegebied3    ,de         
,rivier-,draken-,koning heeft ,u hier   
aangeklaagd1 dat ,u hem beloofd  had1   
zijn leven te redden1 en hem toen juist 
hebt laten dooden4 ,wat is  hier van    
aan80    ,toen vertelde ,t'ai ,tsung    
eerlijk1 hoe alles gebeurd was1 precies 
volgens de waarheid4    ,de             
hellekoningen--die het alreeds wisten   
natuurlijk--geloofden hem1 en  zeiden3  
,het was tch al lang geleden besloten1  
en in het ,leven-en-,dood  ,register    
opgeteekend1 dat de ,draken-,koning in  
dezen tijd door de hand  van een'       
opperrechter zou moeten sterven4 ,nu    
zullen wij hem weer in het  ,wiel der   

,omwenteling zetten1 en in 't leven     
nieuw geboren doen worden4  ,maar hoe is
 het met ,uw levensduur gesteld8        
,beslisser-,mandarijn1 haal  eens even  
het ,register60    ,en de ,beslisser    
haalde het register1 waar de levensduur1
 en in geval  het vorsten zijn1 de      
regeeringsduur der stervelingen         
nauwkeurig waren  opgeteekend4 ,de      
,beslisser zocht den naam ,t'ai ,tsung  
op1 en o wee6 er  stond voor zijn       
regeeringsduur niet meer dan dertien    
jaren1 juist de  tijd1 dien hij reeds   
koning was geweest4 ,fluks smokkelde hij
 zijn  penseel te voorschijn1 veranderde
 het bovenste ntje in een drietje1  en  
nu stond er drie en dertig #fe4 ,en met 
een doodleuk gezicht liet  hij den      
hellekoningen zien1 dat ,t'ai ,tsung    
drie en dertig jaren  regeeren mocht1 en
 dus nog twintig jaar levens te goed    
had4    ,de tien hellekoningen konden   
toen niet anders dan ,t'ai ,tsung       
vergunning  geven1 naar de aarde terug  
te keeren4 ,onze koning1 die om alles   

dacht1  vond nu1 dat hij van deze       
zeldzame gelegenheid moest gebruik      
maken1 om  nog eens mr te weten te      
komen1 en vroeg beleefd1 of men hem ook 
zou  willen zeggen1 hoe het met den     
levensduur van de leden zijner familie  
stond4 ,het register werd even          
geraadpleegd1 en er werd hem geantwoord3
  ,daar staat het best me4 ,maar alleen 
,uw keizerlijke zuster ,li ,y ,ying  zal
 het niet lang meer maken1 vreezen wij40
    ,toen vroeg ,t'ai ,tsung1 wat hij   
den hellekoningen zou mogen aanbieden1  
om hen voor hun goedheid te bedanken4   
,en de tien koningen antwoordden3  ,wij 
hebben hier gebrek aan meloenen uit het 
,zuiden40    ,als wij op aarde terug    
zijn1 zullen wij ,u meloenen zenden10   
beloofde  de koning4 ,daarop boog hij   
eerbiedig4 ,een duivel met een vlag ging
 hem  toen voor1 om hem den weg te      
wijzen1 en de ,beslisser-,mandarijn     
volgde  hem4 ,en nu werd ,t'ai ,tsung   
een tochtje door de verschillende hellen
  aangeboden1 waar hij al de            

verschrikkingen zag1 die de zondaren    
hadden  te doorstaan4 ,de koning voelde 
zich allesbehalve op zijn gemak1 en     
beefde van angst over al zijne leden4   
,eindelijk was hij met zijne  geleiders 
door eenige hellegebieden gekomen4 ,na  
een poos geloopen te  hebben kwamen zij 
bij een stad1 de ,stad der              
onrechtvaardig gedooden04  ,hier woonden
 de geesten der menschen1 die eigenlijk 
nog niet moesten  gestorven zijn1       
volgens het register1 maar door         
onvoorziene  ongerechtigheden der       
menschen gedood waren4 ,met deze geesten
 zaten de  hellekoningen verlegen1 want 
zij behoorden eigenlijk nog niet in de  
hel1 daar zij niet vr hun tijd konden   
overgevoerd worden1 en ook niet  op de  
aarde1 daar zij dood waren4    ,toen die
 geesten den koning hoorden aankomen    
liepen zij in groote  scharen uit1 en   
versperden den weg4 ,het waren          
siniestere gestalten1  sommigen zonder  
hoofd4 ,t'ai ,tsung10 schreeuwden zij1  
geef ons het  leven terug60    ,de      

koning klappertandde van angst en riep3 
,beslisser1 toe1 red mij60    ,de       
,beslisser antwoordde3 ,ik heb niet veel
 over hen te zeggen1 maar als  ,u hun   
wat geld geeft1 zullen ze ,u wel        
doorlaten40    ,maar ongelukkig had     
,t'ai ,tsung geen cent op zak4 ,hij had 
wel een brief  medegenomen naar de hel1 
maar aan geld had hij niet gedacht4 ,hoe
 kom  ik nu aan geld60 riep hij in      
wanhoop uit4    ,gelukkig wist de       
,beslisser raad4 ,op aarde1 in de       
provincie ,ho ,lam1 in  't district     
,k'ai ,fung1 woont een zekere ,siang    
,liang4 ,deze heeft dertien  schatkamers
 goudstukken naar hier gezonden4 ,als   
,uwe ,majesteit een  schuldbekentenis   
wil onderteekenen1 zal ik er ,u met     
genoegen een  schatkamer van leenen4    
,als ,u op aarde zijt wedergekeerd1     
zendt ,u het  geld aan ,siang ,liang    
zelf terug4 ,dan strooit gij nu de      
goudstukken maar  allen onder deze      
hongerige geesten1 en zij zullen ,u     
stellig doorlaten40    ,de koning       

teekende haastig het verlangde stuk1 en 
strooide het geld  onder de gretig      
grabbelende geesten4 ,en de ,beslisser  
riep hun nog toe3    ,al dit geld is    
voor u1 om den dag genoegelijk door te  
brengen4 ,als de  koning ,t'ai ,tsung op
 aarde is teruggekeerd1 zal ik hem      
opdragen1 een  weg voor u te maken1 die 
u over zal leiden naar de gewesten der  
onsterfelijkheid4 #ff0    ,zonder       
verdere ongelukken kwam de koning nu    
buiten het territorium der  hel4 ,de    
,beslisser wees hem een groot paard1 dat
 voor hem gereed stond1  en raadde hem  
aan1 zich maar door dit beest te doen   
leiden1 dan zou hij  van zelf wel weer  
in zijn eigen rijk terechtkomen4        
,t'ai ,tsung bedankte zijn welwillenden 
,mentor1 sprong in het zadel1  en44444  
rrrrt6 daar vloog het wilde paard in    
pijlsnelle vaart vooruit1  met          
duizelingwekkende snelheid over velden  
en bosschen1 en toen  plotseling met een
 plons halsoverkop in een diepe zee4    
,toen verloor de  koning het            

bewustzijn44444    ,inmiddels stond in  
het paleis de doodkist met zijn lijk in 
de groote  staatsiezaal4 ,de vrouwen en 
verwanten weeklaagden en jammerden bij  
de  baar1 en reeds wilde men den        
kroonprins tot koning uitroepen1 toen   
opeens uit de doodkist een stem werd    
gehoord1 roepende3 ,dat scheelde  weinig
 of ik was dood60    ,alle aanwezigen   
schrikten om het hardst1 en een paar    
vrouwen vielen  flauw1 denkende een     
spook te hooren4 ,de grootvizier1 die   
een dapper man  was1 boog zich over de  
kist en riep3 ,wat kan er zijn1 dat het 
hart van  ,uwe ,majesteit verontrust4   
,zeg het ons dan1 maar laat niet ,uw    
geest hier  komen spoken en schrik      
verspreiden60    ,maar de stem          
antwoordde3 ,het is mijn geest niet1 ik 
ben het zelf60    ,de doodkist werd     
opengebroken1 en ziet6 de koning sloeg  
de oogen op1 en  leefde weer6    ,als ik
 maar een geest was geweest zou ik dat  
ongeluk in de zee niet  overleefd       
hebben10 zeide de koning4    ,een       

ongeluk in de zee8 ,welk ongeluk80 vroeg
 men hem verbaasd4    ,en nu vertelde de
 koning1 hoe het paard hem in den oceaan
 had geworpen1  en waar hij vandaan     
kwam4    ,dien nacht sliep ,t'ai ,tsung 
heel rustig1 zoodat hij zich den        
volgenden  dag weer geheel hersteld     
voelde en vol levenskracht4    ,met     
groote vreugde hoorde het volk de       
tijding van zijn herleven1 en er  waren 
groote feesten over het geheele land4   
,de koning schonk amnestie  aan alle    
misdadigers1 richtte weeshuizen op1 en  
schonk promotie aan  velen zijner       
ambtenaren1 ter eere van het heuglijke  
feit4    ,zoodra de eerste drukten wat  
over waren1 begon ,t'ai ,tsung te denken
  over het vervullen der belofte1 en het
 betalen der schuld1 die hij in  de hel 
gemaakt had4 ,het laatste was het       
gemakkelijkste4 ,hij zond den  hertog   
van ,ngoh naar het district ,k'ai ,fung 
om ,siang ,liang op te  zoeken1 en gaf  
hem de waarde van een schatkamer gouds  
mede1 om de  schuld eerlijk af te doen4 

,toen de hertog in het district was     
aangekomen1 hoorde hij tot zijn         
verbazing1 dat ,siang ,liang maar een   
heel arme man was1 die met zijn vrouw in
 een schamel hutje woonde1 en  leefde   
van den verkoop van drinkwater en       
steenen potten en pannen4 ,maar  deze   
arme stakkert was tegelijk een heel goed
 en vroom mensch1 die zich  tevreden    
stelde met het hoogst noodige eten1 en  
de rest van zijn  weinigje geld         
gebruikte voor aalmoezen aan monniken1  
en vooral voor het  koopen van          
offerpapier1 dat hij trouw verbrandde   
voor de geesten4 ,nu  was de zaak       
duidelijk4 ,dat offerpapier1 schijfjes  
grof geel papier1 met  zilver- en       
goudgeld er op geteekend1 stijgt immers 
op1 en wordt door  een wonder in        
werkelijk geld veranderd1 duizend1      
honderdduizendvoudig1  naar gelang van  
de intensiteit der deugd die haar       
verbrandde1 der  oorzaak1 die dat       
mirakel creerde6 ,en zonder aarzelen    
ging de hertog  van ,ngoh naar de hut   

van ,siang ,liang4 ,toen de deugdzame   
man den  schitterenden hertog met zijn  
gevolg zag aankomen1 viel hij met zijne 
vrouw voor hem op de knien1 en sloeg met
 het hoofd op den grond4    ,sta op1    
eerwaarde grijsaard10 sprak de hertog4  
,ik ben de afgezant van  den koning1 en 
kom u de goudstukken terugbetalen40     
,hevig verschrikt vroeg ,siang ,liang3  
,wat zou ik1 verachtelijk wezen1  voor  
goudstukken uit hebben staan8 ,en hoe   
zou ik dan deze schatten  durven        
aannemen1 waar ik de afkomst niet van   
weet80    ,toen antwoordde de hertog3   
,ik heb ook gehoord1 dat gij maar een   
arme  drommel zijt4 ,maar gij hebt      
altijd aalmoezen gegeven aan monniken1  
en  offerpapier verbrand1 en dat is nu  
in de hel al een groote schat  geworden4
 ,toen onze koning in de hel was1 heeft 
de ,beslisser-,mandarijn  hem daarvan   
een schatkamer geleend1 om aan de       
geesten te geven1 op  voorwaarde1 dat   
hij het later op aarde weer aan u zou   
teruggeven4 ,gij  kunt het dus gerust   

aannemen40    ,toen bogen ,siang ,liang 
en zijne vrouw eerbiedig voor ,hemel en 
,aarde en  zeiden3 ,als dat geld        
afkomstig is van offerpapier1 dan blijft
 de zaak  toch duister en van een andere
 wereld4 ,wij kunnen het onmogelijk     
aannemen40    ,en hier bleven zij bij4  
,de hertog slaagde er niet in1 hen te   
overreden1  en rapporteerde dit aan den 
koning4 ,toen gelastte ,t'ai ,tsung hem1
 om  met dat geld op die plaats een     
groot klooster op te richten4 ,aan      
weerszijden van den tempel werd een     
levensgroot beeld geplaatst1 het  eene  
van ,siang ,liang en het andere van zijn
 vrouw4 ,die beelden werden  nog        
gedurende hun leven door ieder bezoeker 
aangebeden4 ,en het klooster  stond     
overal in den omtrek in een reuk van    
groote heiligheid4    ,z was de schuld  
in geld behoorlijk door den koning      
voldaan4 ,maar nu  de tweede1 de        
belofte4 ,hoe woord te houden1 en de    
meloenen naar de  hellekoningen te      
zenden8 ,dit was een moeilijk geval4    

,hij liet overal  plakkaten aanplakken1 
door het geheele rijk1 waarin hij lieden
  uitnoodigde1 die genegen waren voor   
den keizer meloenen te brengen naar  de 
hel4 ,en gelukkig meldde zich kort      
daarop iemand aan4 ,hij was een         
schatrijk man uit ,kin ,chow1 genaamd   
,lao ,ts'en4 ,deze ,lao ,ts'en was      
getrouwd met een beeldschoone vrouw1 ,li
 ,ts'ui ,lien1 van wie hij innig  veel  
hield1 maar wie hij het leven erg lastig
 maakte door zijne  overdreven          
jaloerschheid4 ,op een goeden dag was er
 een monnik komen  bedelen1 die er heel 
hongerig en haveloos uitzag1 en de goede
 ,ts'ui  ,lien1 die een medelijdend hart
 bezat1 schonk hem een gouden haarnaald 
uit haar kapsel4 ,toen was ,lao ,ts'en  
woedend geworden1 en had haar  verweten1
 dat zij stellig een oogje op dien      
monnik had en overspel met  hem pleegde4
 ,dit was te veel voor de eerzame vrouw4
 ,zij ging  onmiddellijk naar haar      
kamer1 en hing zich op4 ,lao ,ts'en was 
niet te  troosten1 en toen hij de       

oproeping van den keizer las1 was hij   
blij1  zulk eene goede gelegenheid te   
vinden om zijn vrouw in de hel terug te 
zien4 ,de koning was erg in zijn schik  
toen hij zich aanbood1 en wees  hem een 
zijner paleizen1 het ,gouden ,priel1    
waar meloenen in overvloed  waren4 ,lao 
,ts'en ging daarheen1 at met smaak een  
partijtje mooie  meloenen1 nam daarop   
vergif in1 en stierf4 ,zijn ziel toog   
uit het  lichaam1 en ging1 behoorlijk   
voorzien van de pas verorberde meloenen1
  die nu weer gaaf en blinkend waren1   
naar de hel4 ,hij werd aan de poort     
uiterst beleefd door een duivel         
ontvangen1 die hem naar den zetel       
leidde van den hellekoning ,yen ,lo     
,kin4 ,lao ,ts'en knielde neder1 en     
bood den koning eerbiedig de meloenen   
aan4 ,yen ,kin was zeer verheugd1  en   
zeide tevreden3 ,dat is me nu eerst eens
 een keizer die zijn woord  houdt1 die  
,t'ai ,tsung60 ,daarna informeerde hij  
naar den naam van den  afgezant4 ,en    
,lao ,ts'en vertelde hem1 hoe hij       

heette1 hoe hij zijn  vrouw verloren    
had1 ,li ,ts'ui ,lien1 en hoe hij1      
zonder haar niet  kunnende leven1 ook   
maar gestorven was4 ,en de hellekoning  
vond deze  geschiedenis z aandoenlijk1  
dat hij dadelijk een duivel gelastte1   
,ts'ui ,lien in de tien gebieden op te  
zoeken1 en bij hem te brengen4  ,voor de
 securiteit liet hij zich meteen even   
door den ,beslisser het  ,register van  
,leven-en-,dood aanreiken4 ,en dat was  
volkomen in orde1 want  zoowel ,lao     
,ts'en als zijne vrouw bleken bestemd te
 zijn om later wijze  ,geesten te       
worden1 en den eeuwigen levensduur dier 
uitverkorenen te  genieten4    ,kort    
daarop kwam ,ts'ui ,lien veilig en wel  
aan1 en viel haar man in de  armen4     
,alles was vergeven en vergeten4 ,yen   
,kin gelastte daarop een  duivel1 om de 
beide zielen weer op de aarde terug te  
brengen4 ,maar de  duivel antwoordde3   
,dat zal met ,ts'ui ,lien moeilijk gaan1
 vrees ik4  ,want haar lichaam is al te 
lang geleden dood gegaan1 en door het   

ophangen is het hoofd van den romp      
gescheiden40    ,daar had de hellekoning
 zoo gauw niet aan gedacht6 ,en een     
vrouw zonder  hoofd1 daar had ,lao      
,ts'en niet veel aan6 ,toch wist hij er 
spoedig iets  op te vinden4 ,er stond   
namelijk in het ,register1 dat ,t'ai    
,tsung's  jongere zuster1 ,li ,y ,ying1 
juist om dezen tijd sterven moest4 ,wat 
nu  eenvoudiger1 dan de ziel van ,li    
,ts'ui ,lien in het lichaam van de      
prinses ,li ,y ,ying weer te doen       
herleven8 ,en de hellekoning gelastte   
twee duivels om het echtpaar weer in het
 leven terug te geleiden1 ,lao  ,ts'en  
naar het ,gouden ,priel1 waar zijn lijk 
nog lag1 en ,ts'ui ,lien  naar het      
koninklijk paleis4 ,en z gebeurde het1  
dat toen de prinses ,li  ,y ,ying wat in
 den tuin van het paleis liep te        
kuieren1 zij plotseling  door een duivel
 werd aangegrepen en gedood1 zoodat haar
 ziel het  lichaam ontvlood1 dat als een
 lijk bleef liggen4 ,z vonden de        
kamerjuffrouwen hun meesteres dood in   

den tuin1 en in allerijl liepen  zij    
naar den koning1 om de treurmare mede te
 deelen4 ,maar wat zij niet  wisten was1
 dat toen de ziel der prinses uit het   
lichaam was getogen1  de duivel gauw de 
ziel van ,ts'ui ,lien1 ,lao ,ts'ens     
vrouw1 er voor in de  plaats had gezet4 
,t'ai ,tsung riep bij het hooren der    
jobstijding uit3  ,helaas6 wat de       
hellekoningen mij voorspeld hadden is   
dan toch  uitgekomen601 en spoedde zich 
naar den tuin1 om de geliefde zuster nog
  eens te zien4 ,en kijk6 zij scheen    
toch niet dood te zijn1 want het hart   
klopte nog zwakjes1 en er was nog een   
beetje ademhaling zichtbaar4 ,de  koning
 beurde haar met de hand op en riep3    
,keizerlijke zuster1  ontwaak6 ontwaak60
    ,de prinses1 ten minste het lichaam 
der prinses maar met de ziel van  ,ts'ui
 ,lien er in1 richtte zich op1 en riep3 
,lieve echtgenoot1 loop  toch wat       
langzamer1 en wacht een beetje op mij60 
,t'ai ,tsung zeide3 ,ik  ben hier bij   
,u1 keizerlijke zuster60    ,het lichaam

 sloeg de oogen op en zeide3 ,wie zijt  
gij1 die mij durft  aan te raken80 ,en  
de koning3 ik ben uw oudere broeder1 de 
keizer04    ,wat80 riep de prinses1 wat 
zou ik voor een keizerlijken broeder    
hebben8 ,ik ben een vrouw uit het volk1 
mijn familienaam is ,li1 en mijn  eigen 
naam ,ts'ui ,lien1 en mijn man heet ,lao
 ,ts'en1 uit ,kin ,chow4 ,ik  heb mij   
opgehangen1 omdat hij aan mijn eer      
twijfelde1 en toen werd hij  door den   
koning der ,thangs naar de hel gezonden1
 om meloenen cadeau te  geven4 ,yen     
,kin1 de hellekoning1 had medelijden met
 ons1 en heeft ons  weer in 't leven    
doen terugkeeren4 ,maar ,lao ,ts'en     
heeft een beetje  harder geloopen1 en   
daarom ben ik nu hier alleen1 en is hij 
vooruit40    ,maar de koning wilde er   
niets van gelooven4 ,want het lichaam   
was  precies dat van de prinses1 zijn   
zuster1 dezelfde gelaatstrekken1        
dezelfde oogen1 hetzelfde haar4 ,totdat 
plotseling ,lao ,ts'en zelf  verscheen1 
in levenden lijve4 ,de prinses herkende 

hem dadelijk en  vloog1 tot groote      
verbazing van den keizer1 in zijn armen4
 ,toen deed  ,lao ,ts'en een uitvoerig  
verhaal van zijn lotgevallen in de hel1 
en  eindigde met uit te leggen1 hoe ,yen
 ,kin1 de hellekoning1 besloten had1  de
 ziel zijner vrouw in het lichaam van de
 keizerlijke prinses te  rencarneeren4  
,nu moest ,t'ai ,tsung het wel gelooven4
 ,hij schonk ,ts'ui  ,lien al de        
bezittingen en kostbaarheden van de     
prinses1 en gaf haar aan  ,lao ,ts'en   
tot vrouw4 ,eigenlijk was het ook nog   
zoo erg niet4 ,want1 al  was ,li ,y     
,ying's ziel verscheiden1 ,t'ai ,tsung  
kon toch altijd haar  liefelijk lichaam 
zien1 alsof zij nog steeds leefde4 ,en  
wat ,lao ,ts'en  betreft1 al was het    
stoffelijke omhulsel zijner geliefde    
echtgenoote  verloren1 hij bezat toch   
nog altijd haar ziel1 wat toch het      
voornaamste  is van een vrouw1 en ,li ,y
 ,ying1 de prinses1 wier lichaam die    
ziel had  opgenomen1 was k een heel mooi
 meisje1 waar hij even dol verliefd op  

raakte als vroeger op zijn bruid4 ,en   
van zijn jaloerschheid was hij nu  voor 
goed genezen4        ,het is onmogelijk1
 over chineesche sprookjes en legenden  
te spreken1  zonder vanzelf bij het     
chineesche tooneel terecht te komen4    
,want  voornamelijk door het tooneel    
worden zij bij de chineezen zoo bemind4 
,als kleine kleuter1 vr hij nog lezen   
kan1 staat de chinees al met  open mond 
en roode ooren van inspanning uren voor 
het tooneel al die  wonderen te         
aanschouwen1 en eerst later leest hij er
 van in de  goedkoope volksboekjes van  
eenige cash1 die zich gemakkelijk laten 
lezen1 omdat zij in de volkstaal zijn   
geschreven4    ,het lijkt nog al eng01  
voor ons ,westerlingen1 die chineesche  
hel met  al die afgrijselijkheden4 ,wij 
zouden er 's nachts liever niet van     
droomen4 ,en wij zouden het afschuwelijk
 vinden1 aan zoo iets te denken  bij den
 dood van onze ouders1 of onze vrienden1
 en bij gelegenheid  hunner begrafenis  
ons hun ziel voor te stellen in de hel1 

overgeleverd  aan de verfijnde          
martelingen der woeste duivels4 ,het is 
om van te  rillen1 dat idee1 nietwaar8  
,maar een chinees is veel meer vertrouwd
 met  den dood en het donker mysterie   
daarachter dan wij4 ,een chinees wandelt
  langs de graven1 die zijn geheele land
 over verspreid liggen1 zonder  ooit n  
bevinkje van de rilling te voelen1 die  
ons 's nachts zou  overvallen1 als wij  
ons verdwaald zagen op een kerkhof1     
liefst precies  om twaalf uur4 ,een     
chinees krijgt van zijn eigen kinderen  
een doodkist  cadeau1 zooals wij een kop
 en schotel voor uw verjaardag01 en zet 
die  op een plek in huis1 die hij       
iederen dag voorbijgaat4 ,hij is zelfs  
een  bevoorrecht wezen1 als hij het     
zoover gebracht heeft in de kunst van   
,fung ,shui1 dat hij een geschikte      
plaats kan gaan uitzoeken voor zijn     
eigen graf4 ,en hij heeft elken dag     
gemeenschap met alle mogelijke  geesten 
van voorvaderen en oudere verwanten1 en 
is heilig overtuigd1  dat de geheele    

atmosfeer bevolkt is door               
honderdduizenden spoken van  allerlei   
aard4    ,waarom zou hij zich dan ook   
niet verdiepen in de sombere mysterien  
der  hel1 als zijn vader of zijn moeder 
dood is8 ,het is dan namelijk de        
gewoonte1 om tooneelvoorstellingen te   
geven1 die de hel in geuren en  kleuren 
voor de treurende achterblijvenden      
vertoonen4 ,als zoo iets  wordt gespeeld
 is het publiek nog veel grooter dan    
anders4    ,vreemd volk6    ,stel u     
voor1 dat een chinees zijn moeder       
verloren heeft1 van wie hij  innig veel 
hield1 zooals chineezen doen1 zoo goed  
als ,europeanen4 ,hij  weet1 dat haar   
ziel naar de hel gaat1 even zeker als   
hij weet1 hoeveel  cash er in een dollar
 gaan4 ,en stel u dan verder voor1 dat  
hij1 terwijl  het lijk nog boven aarde  
staat1 kalmpjes een komedie-troep       
engageert1  en die vlak voor zijn deur  
de hel laat vertoonen1 waar zijn moeder 
nu  juist naar toe is6 ,men moet maar   
sterke zenuwen hebben1 of in 't gehl    

geen zenuwen6 ,onder de vele stukken1   
die bij die gelegenheid worden          
gespeeld1 is de geschiedenis van ,lao   
,ts'en1 die de meloenen gaat  brengen1  
een der populairste4 ,de hel wordt      
daarin voorgesteld in tien  tafereelen1 
correspondeerende met de tien           
hellegebieden1 waarvan ik  verteld heb  
bij het bezoek van ,kwan ,yin met haar  
gevolg aan de  onderwereld4    ,het     
eerste tafereel1 zooals ik het voor het 
laatst in ,china vertoond  zag1 stelt   
voor ,lao ,ts'en1 die voor de poort der 
,hel wordt opgewacht  door den          
,beslisser4 ,deze ziet er in het geheel 
niet siniester uit1 maar  is een hoog   
mandarijn1 in een prachtig donkerbruin  
zijden gewaad1 met  den breeden         
jaspisgordel om1 en een langen witten   
baard4 ,ook ,lao ,ts'en  ziet er keurig 
uit1 en dat moet dan ook1 want hij is   
een afgezant van  den keizer4 ,deftig   
stapt hij1 in een groen gewaad met      
gouden draken1  met heel wijde mouwen1  
en nu en dan zijn langen baard even     

uitstrijkend1 wat een chineesch         
tooneelspeler met een gratie doet1      
waarmede ik nog nooit een ,europeaan aan
 zijn baard heb zien komen4 ,zij  buigen
 heel diep voor elkaar1 de twee         
eerwaarde mannen1 en zingen heel        
vreemde melodien op bizarre muziek1     
waarvan men de beteekenis weten  moet1  
om alles goed te begrijpen4 ,twee       
duiveltjes1 jongetjes met zwart         
gemaakte gezichten en roode lippen1     
dragen een mand met enorme meloenen     
achter ,lao ,ts'en aan4    ,hierna      
brengen koelies twee bamboestokken en   
een touw1 en in een  minimum van tijd is
 hierover een wit doek gespannen1 dat   
fluks dicht  wordt geschoven4 ,dit is   
niets meer of minder dan de poort van de
 hel4  ,de muziek begint een heidensch  
lawaai te maken1 om het leven te        
overstemmen1 dat de koelies maken1 die  
achter het doek de hel aan 't  opslaan  
zijn4 ,lao ,ts'en en zijn begeleider    
blijven doorzingen4 ,totdat  opeens het 
doek opengaat1 en een fantastisch1      

luguber tooneel te  voorschijn komt4    
,achter een tafel met brandende kaarsen 
zit de  hellekoning1 een reusachtige    
potentaat1 met vuurrood gezicht vol     
witte  figuren1 in een van goud         
schitterend vuurrood gewaad1 waarover   
een  sneeuwwitte baard hangt4 ,naast    
hem1 ter rechterzijde1 staat een duivel 
met een enormen paardenkop1 en ter      
linkerzijde een met een koeienkop1  die 
er beiden niet te zeggen siniester      
uitzien4 ,zij zijn met lange  lansen    
gewapend4 ,een schaar dienstdoende      
duivels loopt somber over het  tooneel4 
,er zijn pikzwarte1 en groene1 en gele1 
en roode1 met klauwen  en staarten1 en  
met vuil en bloed bevlekt4 ,nooit heb ik
 zulk een  uitgelezen troep ongure      
wezens bij elkaar gezien1 en ik hoop    
maar1 dat  de goede lezer er niet van   
droomen zal4 ,vraan staat een soort     
oven1  waar de vlammen uit opstijgen1 en
 waar eenige duivels1 door een  opening1
 met blaaspijpen lustig in blazen1      
grijnzende van de pret4    ,plotseling  

klinkt een oorverscheurend gejammer4    
,een half naakt1 bebloed  mensch1 met   
van angst verwrongen trekken1 wordt door
 vier grimmige  duivels vooruit         
gesleurd4 ,in zijn doodsangst trekt hij 
zijn belagers  soms terug1 wordt dn weer
 vooruit gerukt1 vlucht weer1 wordt weer
  ingehaald1 en worstelt in wanhoop4    
,het publiek is ademloos van spanning4  
,eindelijk is het arme zieltje  voor den
 oven gesleept4 ,zijn spieren zijn      
gezwollen van de worsteling1  zijn      
gelaat is afschuwelijk verwrongen1 zijn 
haren hangen los over den  rug1 en hij  
kermt met ontzettende jammerkreten4     
,maar in de hel is geen  genade4 ,met   
ijzeren drietanden wordt hij opgepikt en
 in den oven  gedeponeerd1 waaruit zijn 
afschuwelijk gebrul nog even opstijgt1  
en de  vlammen opeens hooger opslaan4   
,en korten tijd daarna wordt uit den    
vuurpoel met een groote vork een gansch 
verkoold klompje gehaald1 en  aan het   
publiek vertoond6 ,en dan1 roef6 het    
gordijn dicht1 en weer een  ander       

hellegebied klaargemaakt4    ,z worden  
alle tien gebieden vertoond4 ,vooral het
 vijfde was de moeite  waard4 ,dr       
heerscht ,yen ,lo ,kin1 de              
verschrikkelijkste van allen4 ,hij  had 
een pikzwart gezicht1 met roode1        
grimmige wenkbrauwen1 en een  vuurrooden
 baard1 en rooden neus4 ,zijn gewaad was
 van zwarte zijde1 met  een creatie van 
gouden draken4 ,hij noodigde ,lao ,ts'en
 uit om te gaan  zitten met een         
afgrijselijk gegil1 of hij eigenlijk van
 plan was om hem  subiet den nek om te  
draaien4 ,zijn wenkbrauwen bewogen      
woest1 en zijn  vurige oogen rolden     
vervaarlijk4 ,voor op het tooneel stond 
een blok bij  een paal1 waarnaast een   
enorme zaag4    ,en onder een           
hartverscheurend gebrul werd een        
ontzaglijk dikke vrouw  aangesleept1 die
 zich in de afschuwelijkste stuipen     
wrong van pijn4  ,zonder complimenten   
werd zij op het blok gebonden1 en twee  
groene  duivels met roode baarden1      
grinnikend van plezier1 en dansend van  

de  jool1 begonnen haar buik open te    
zagen4 ,ssjjt6 sssjut6 ging de zaag1  en
 men hoorde de beenderen kraken4 ,en met
 groote stroomen vloeide het  bloed over
 het tooneel4 ,haar vreeselijk gillen   
scheurde door de  lucht4444 ,ook de     
smalle ,brug der ,verschrikkingen was   
kostelijk4 ,een  lange1 smalle plank1   
over twee stoelen4 ,en aan weerszijden  
twee kisten1  met duivels er op1 anders 
niet4 ,een chinees heeft nu eenmaal geen
  dcors noodig4 ,zijn gloeiende fantazie
 toovert hem de schoonste dcors  voor   
met de primitiefste gegevens4 ,beneden  
op den grond1 die een rivier  moet      
verbeelden1 kruipen twee sombere        
personages1 een zwarte duivel met  een  
enormen krokodillenkop vol scherpe      
tanden1 en een groote slang4 ,een  voor 
een gaan de zondige zieltjes over de    
brug2 de meesten verliezen  het         
evenwicht1 bang gemaakt door de         
drietanden der duivels aan  weerszijden1
 en vallen in het water1 waar zij door  
de slang en den  krokodil worden        

verscheurd4 ,heel enkelen komen veilig  
de brug over1  kijken de duivels op     
zijde met een kwaadaardigen sneer aan1  
en gaan  kalmpjes hun weg4    ,maar het 
mooiste van alles was nog het tiende    
gebied1 waar het ,wiel der  ,omwenteling
 is1 dat de zielen zal rencarneeren4    
,dit gebied werd  eenvoudig voorgesteld 
door een wit doek met twee              
deuropeningen1 dat  over bamboestokken  
was gespannen4 ,dit doek deelde het     
tooneel in twee  helften1 zoodat het    
publiek zien kon1 wat er achter en vr   
gebeurde4  ,en het groote ,rad der      
,omwenteling was een gewoon houten      
wieltje op een  stok1 dat lustig aan een
 touwtje werd rondgesnord4 ,men vergete 
hierbij  niet1 dat dit geen monteering  
voorstelt1 maar enkel het aangeven van  
het idee4 ,het publiek moet zijn eigen  
fantazie laten werken om alles          
werkelijk te zien zooals het zijn moet4 
,de zieltjes gingen nu heel eenvoudig n 
deurtje in1 het wieltje  draaide even1  
rrrt6 en uit het andere deurtje stapte  

de rencarnatie te  voorschijn4 ,maar wat
 in het eene deurtje inging was hl wat  
anders dan  wat aan het andere deurtje  
uitstapte4 ,dat scheelde nog al wat4    
,bijvoorbeeld een rijke sinjeur1 in een 
prachtig costuum1 schitterend  van goud 
en edelgesteenten1 die met een voornaam1
 trotsch air de eene  deur binnenstapte1
 kwam er aan den anderen kant als een   
havelooze  schooier weer uit1 die onder 
een zwaren last liep te zwoegen1 om een 
paar cash te verdienen4 ,een poenerig   
europeaantje1 met een  monkey-jacket    
aan1 een hoogen hoed op1 en een lorgnet 
op zijn neus1  die1 met een fatterig    
gebaar zijn opgewipte kneveltjes        
opstrijkend1 het  eene deurtje          
binnenflaneerde1 kwam er aan het andere 
uit als44444 een  goor zwijntje1 dat    
knorrende en brommende met bamboeslagen 
door een  chineeschen koelie werd       
voortgedreven6 ,een arme stakkert van   
een  daglooner1 die nauwelijks loopen   
kon van vermoeidheid1 kwam daarentegen  
wer te voorschijn als een heel deftig   

heerschap1 een personage van het  ,hof1 
die in een superbe galagewaad1 een      
jaspis staf in de handen1  waardig      
voortstapte1 met een aplomb alsof hij al
 zijn vorige levens  lang nooit iets    
anders gedaan had4 ,en een              
rijk-uitgedost1 dik gegeten  mandarijn1 
die zich vetgemest had met de gestolen  
gelden van het volk1  en die met een    
verwaand gezicht de eene deur           
binnenkuierde1 of hij k  in de hel over 
leven en dood te beschikken had1        
strompelde behoorlijk  het andere       
deurtje uit1 gerencarneerd als een      
bedelaar op krukken1 die  jammerlijk een
 verminkt1 met vuile zweren bedekt been 
vooruitstak44444    ,zoo ziet men4 ,goed
 baart goed en kwaad baart kwaad4 ,daar 
is nu eenmaal  niets aan te doen4 ,de   
oorzaak werkt1 en het gevolg blijft niet
 uit1 is  het niet nu1 dan in een later 
leven4 ,en in de hel komt loontje om    
zijn  boontje4        ,alleen een       
allerpuurste1 goddelijke ,liefde kan die
 onverbiddelijke wet  van het ,noodlot  

veranderen4 ,kwan ,yin redde millioenen 
zondaren uit de  verschrikkingen der    
hel1 en haar gebed verbrak de           
onverbreekbaar sterke  causale keten van
 hun ,karma4 ,en hoe afgrijselijker de  
verschrikkingen1  voorgesteld in de     
chineesche hel1 des te schooner komt de 
blanke figuur  uit van die kuische      
,maagd van medelijden en genade1 van de 
liefdevolle  boeddha ,kwan ,yin1 die in 
den immenzen pzwaai van haar bidden de  
millioenen zielen van zonde naar de     
paradijzen overvoerde van het  eindeloos
 ,nirvana4                  ,,een       
,,begrafenis4      ,van ,koe-,lang-,soe 
de zee over1 met een sampan1 ging ik    
naar de  rotsvlakte1 oostelijk van het  
eiland ,amoy1 de vlakte der witte       
grafsteenen1 waar de tempel staat van   
,kwan ,yin1 de ,godin der ,genade4      
,in ,china is de dood niet een bang     
geheim1 dat men wegstopt1 ergens in  een
 hoek1 op een kerkhof1 maar het geheele 
land is n groot kerkhof1  waar de graven
 overvloedig bloeien1 als roerlooze1    

sombere gewassen4  ,china is een land   
des doods4 ,het is of de menschen er    
alleen leven om  begraven te worden4 ,in
 de velden1 in de tuinen1 in de bergen1 
vooral in  de bergen1 liggen de graven4 
,het is onmogelijk ergens lang te loopen
  zonder over graven te gaan4 ,overal1  
overal in het rond liggen de dingen  des
 doods4 ,de gedachte aan den dood is    
altijd bij mij hier1 een ding  van alle 
dag1 als de lucht en het licht4 ,de dood
 grijnst met duizend  gezichten uit de  
aarde4 ,de dood ligt open op het land1  
als de bloemen4  ,de lichte zon ziet    
over graven1 de boomen neigen met       
treurende pluimen  over graven1 de      
vogelen zingen hun melodieloos lied     
boven graven en de  voeten der menschen 
gaan aldoor over kille steenen1 voelend 
de  aanraking des doods4    ,aan land   
gekomen1 stond ik op een wit strandje1  
en volgde een weg langs  hooge1 witte   
muren4 ,primitieve versterkingen1 wat   
broze wallen met  kanteeltjes en        
schietgaten4 ,het idee van veilig te    

wezen achter een  muur4 ,in holten lagen
 doodkisten1 achteloos neergezet4 ,ik   
lichtte uit  nieuwsgierigheid met een   
stuk hout een deksel op4 ,er lagen      
beenderen in  de kist1 en wat vodden en 
zwarte dingen4 ,nu ven landwaarts in1   
door  sawahs met wuivend groen1 en      
daarachter lag de vlakte1 voor een      
hoogen  rotsenmuur1 die als een         
massieve1 zwarte verschrikking recht    
voor de  oogen stond4 ,zoo ver te zien  
was lagen de rotsblokken opgestapeld1 en
  overal in het grauw-zwarte waren de   
witte plekken der grafsteenen4          
,generaties van eeuwen liggen hier in de
 rotsen1 lom4 ,er groeien hier  enkel   
graven1 koud en droef tegen den         
rotsenmuur1 zoovr ik maar kon  zien4    
,hoe verlaten en des doods1 die naakte  
rotsen met die graven6 ,het  was om te  
denken een oud1 oud land1 een land van  
fossielen1 eindelijk  wer ontdekt1 voor 
goed ontvolkt1 en onder den grijzen     
hemel1 in die  ijzige rust van          
rotsenmassa's en kille steenen1 leek    

,china mij een ,rijk  der ,dooden1 waar 
eeuwig droefheid over hangt en een      
vloek44444    ,en opeens1 ter van in de 
verte aankomen1 een rij haastig         
naderende  figuren4 ,en1 schel door de  
stilte1 snerpende1 piepende muziek4     
,rood is  te zien en geelwit4    ,er    
wordt een versch lijk aangebracht voor  
de bergen4 ,het komt met gele1  sombere 
dragers1 met geklaag van hooge          
houtinstrumenten en piepende  pijpen4   
,met een fantastisch beweeg1 op vreemden
 doodenmaat1 ging de  stoet het sombere 
land over4    ,nu waren zij naderbij4   
,voorop de vuile1 havelooze muzikanten1 
de gele  gezichten gebold door 't       
blazen1 en hoofd-schuddende met den     
wilden  cadans mede van hunnen lijkzang4
 ,het was geen muziek1 hun lawaai4 ,het 
was een verward koor van hooge          
fanssetten1 met uitgegilde1             
verscheurende jammerkreten1 op een      
wilden wanhoopsmaat1 onharmonisch1  maar
 de droefste en verschrikkelijkste      
smartgeluiden1 die ik ooit  hoorde4     

,achter de muzikanten een baar1 gedekt  
met een rood kleed1  waarop             
bloemfiguren4 ,een helle vlek rood in   
het grijze landschap van  rotsen4 ,acht 
mannen dragen haar aan bamboestokken1   
zwoegende en gebukt2  maar toch met het 
vlugge1 veerende gaan der ,oostersche   
volken4    ,achter de baar komen de     
verwanten1 de rouwenden1 in smerige1    
gele  lompen1 met vunze doeken om het   
hoofd1 krijschende en gillende1 en      
besnotterd met vieze tranen en bellen   
speeksel4 ,zij loopen met  wankelstappen
 en zwaaien wanhoop om zich heen1 met   
woeste gebaren4 ,een1  zeker de         
zoon--want dat de baar met rood bedekt  
is duidt aan1 dat de  doode een vrouw   
is1 stellig een moeder1 denk ik--waggelt
 als een  beschonkene1 en wordt         
ondersteund door vrienden4 ,ze zijn bang
 en  afschuwelijk om te zien1 in die    
gore lappen van vuil zakkengoed1 met    
loshangende haren1 met hun onbehouwen1  
brute smart1 als groteske  persiflages  
op menschelijk gevoel1 verdierlijkingen 

van wanhoop4 ,het is  maar een heel     
armoedige begrafenis1 zonder de pompeuze
 staatsie van  palankijnen en vlaggen en
 lantarens der rijken1 een miserabele   
troep in  vuile lappen1 met smerige1    
gore gezichten1 maar daarom juist des te
  somberder in dat grauwe landschap1 met
 al die ijzige graven4 ,en de           
siniestere stoet gaat aan mij voorbij1  
dr1 naar de kille rijzenis van  rotsen1 
in het land der lijken1 waar geslachten 
van eeuwen verzonken en  vergaan zijn1  
in hun dood opeengehoopt als in hun     
leven in de  opgepropte steden1         
samengekrioeld als onuitroeibaar        
ongedierte4    ,de gillende clarinet    
verspreidt de nadering van het nieuwe   
aas1 met  snerpende kreten door de      
stilte4 ,het geluid gaat verder en      
verder1 hoog  vlamt de bloedvlek van de 
roode baar in het grijs1 en geruischloos
  snellen de voeten der dragers over het
 zand4 ,ik volg ze op een afstand4  ,een
 sombere wandeling achter dien vreemden 
stoet4 ,dat duurt een half  uur1 en nu  

komen zij bij de rotsige bergen4 ,ik zie
 nu1 hoe die bijna  onbegaanbaar zijn   
door granietblokken1 met scherpe hoeken1
 en steile  hellingen4 ,maar plotseling 
zie ik de dragers en de rouwenden al in 
de  hoogte4 ,zij zijn vooruitgegaan met 
denzelfden luchten stap1 op  denzelfden 
rythmus1 ongestoord door de stijging op 
steen4 ,de beenen der  lijkdragers zijn 
nu mooi van fijnheid in de hoogte1 en   
het is zoo ter  en vlug als dunne       
paardepootjes1 ver op een dijk4 ,zij    
bewegen  regelmatig en haastig1 die     
vreemde menschen1 en worden allengs     
bijna  silhouet1 gevoelig van ver-zijn4 
,en hoe verder hij gaat1 de licht       
trippelende stoet1 hoe mooier4 ,hij gaat
 de ongebaande rotsen op als de  zachte 
zandvlakte4 ,de voeten der chineezen    
zijn aangepast aan dit  gruwbaar land1  
voeten gemaakt om over graven te loopen4
 ,met eenparige1  ongeschokte beweging  
zweeft de baar in de hoogte1 met haar   
felle  bloedkleur1 als een vlag van den 
dood4 ,somtijds verdwijnt alles achter  

een hoog rotsblok1 en dan is er niets   
meer te zien1 tot het rood  plotseling  
weer pvlamt1 onverwacht lager1 en wer   
weg1 en dan wer  hooger4 ,de muziek valt
 nu vreemd uit de lucht1 als kreten van 
wilde  vogels1 gieren of roofuilen1     
azende op een lijk4    ,ik ga op een    
grooten steen zitten1 en zie het nu     
angstig nieuwsgierig  uit de laagte aan4
 ,nu blijven de dragers ergens staan1 en
 de rouwenden  vormen een kring1 zeker  
om een graf1 en ik zie koelies met      
spaden4 ,de  maat der muziek is hevig   
versneld1 en de wilder en wilder        
wordende  rythmus geeft het stijgen aan 
der emotie4 ,de woeste smartmuziek gilt 
hooger tonen1 en drijft de wanhoop met  
groote schokken in de lucht4            
,daartusschen een jammerend brullen van 
menschenstemmen1 schreeuwend hun  bruut 
gevoel door de grafstilte der bergen4   
,ik zie de mannetjes bewegen1 ver1 met  
vage gebaren1 een wriemelend  gedoe     
omhoog4 ,het is niet te zeggen funbre1  
om te rillen1 dat  doodenwerk daar      

tusschen die rotsgevaarten1 met dat     
lawaai van schelle  mineuren omlaag     
treurend4    ,plotseling een stilte4    
,de kist is afgenomen van de baar4 ,een 
buigen van de verre mannetjes1  koppen  
omlaag1 en begrijpen1 dat de doode in   
het graf zinkt4    ,dn een              
oorverscheurend gehuil en gejammer1 dat 
overal in de rondte  wergalmt1 het      
brullen van een pandemonium vol duivels4
 ,en dan  plotseling even stilte1 en de 
klarinet alleen1 eerst langzaam1 n      
hooge toon1 dan nog een1 en wer een1 en 
dan sneller1 sneller1 in  woeste vaart  
een stroom van spitse tonen omhoog1 een 
fontein van  kreten1 razend van rythmus1
 wijd-uitspuitend in felle geluiden4 ,en
  eindelijk n allerhoogste noot1 egaal  
en monotoon1 langgerekt1                
wild-opgehaald1 als de ltste1           
woest-opgedreven uiting van wanhoop1    
uit de allerdiepste lagen van de smart  
omhoog gerukt1 en met een  laatste      
stuiptrekking uitgestooten in de lucht1 
om dan in de hoogste  sferen eindeloos  

door te dreunen4444    ,de doode ligt in
 het graf van rots4    ,boven de rotsen 
hangt laag een zwartgrijze hemel1 donker
 en dreigend4  ,de donkere              
granietmassa's staan somber1            
onwankelbaar opgerezen1 omhoog4  ,en in 
dat ijzig grauwe vlekken de witte       
steenen van duizenden graven4    ,maar  
het graf van de doode1 daar hoog op die 
rots1 ziet uit boven het  landschap1 en 
ver over de groote1 groote zee1 z als   
een ziel uitziet  in de eindeloosheid4  
,,uit ,,canton4    ,,een                
,,reis-,,impressie4      ,leemgeel1     
zacht verroodend in avondglans1 lag     
,hongkong tegen het  rossige1           
statig-rijzende rotsgebergte4 ,dit      
sombere gevaarte stijgt met  immenze    
lijnen omhoog1 hier en daar vrediger    
golvend1 met glooiende  dalen1 en schiet
 dan rechtop in een hoogen1 steilen     
piek4 ,de rotsen  zijn donkergoud1 met  
rood als van fel avondrood1 de stad is  
leemgeel  van een stil1 heilig geel4    
,beneden1 klein tegen het roodgouden    

hooge1 ligt de drukke stad met een      
front van lang-rijende1 gele huizen     
tegen de zee4 ,zij ligt in een damp  van
 witten schijn1 opstijgend uit de       
electrisch verlichte straten1 en  er    
ruischt rumoer van stemmen en ratelende 
ricksha's4 ,hooger1 hier en  daar1 tegen
 kuische hellingen1 rustig-eenzaam staan
 de gele bungalows1  met hun door de    
avondzon in brand gegloeide ramen       
uitziende ver over de  zee4    ,de lange
 kadestraat is in wit licht van hoog    
opgehangen ballons met  gloeilampen1    
waaruit melancholieke1 intenze          
manestralen de hooge  facades van hotels
 en offices doodsbleek slaan in het     
gloeiende geel  alom4 ,klein en         
wriemelend onder dat witte licht van    
boven gaan proppen  menschen1 in schelle
 kleuren1 hel rood en blauw1 van de     
tulbanden der  ,sikhs1 van de engelsche 
soldatenjassen1 van wuivende chineesche 
gewaden4    ,ik stond op het dek van de 
,hankow01 de groote rivierstoomboot naar
  ,canton4 ,overal1 wijd in het rond1 de

 booten in de haven2 met een  sereene   
kalmte lagen zij op het vlakke water1   
heel stil4 ,het tuig om  hunne masten   
stond ragfijn in de ijle atmosfeer1 als 
tere takjes van  dunne boomen1 en alles 
aan hen was zacht-duidelijk te zien en  
stond  zich stil te geven in den        
langzaam dalenden avond4 ,zij lagen     
vertrouwd  en mo in de wijde1 wijde     
haven1 alsof zij1 eindelijk gekomen1    
daar  nooit weer weg zouden gaan en     
alles daar goed was4    ,op de fransche 
mailboot1 vlak over ons1 werd en        
seinlichtje in de  voorste mast         
geheschen2 het wiegelde even zwaaiend   
omhoog en bleef toen  peinzen over de   
zee4 ,alleen het vage geruisch van de   
kade verbrak de  heilige zeestilte1 waar
 alle winde-adem ingehouden4            
,plotseling een hoog1 droef-klagend     
geluid1--dit is in een stille haven  als
 een bange smart over de ziel1 die      
huivert1--een ver echond galmen  over de
 bergen in het ,westen1--en langzaam    
verdween een groote1 donkere  boot1     

uitvarend naar den rooden horizon als   
een sombere1 zwarte vogel4  ,toen een   
knarsend geratel van ankerkettingen1 en 
een nieuw1 snijdend  fluitgeluid vlak   
bij mij4 ,nog in den vrede van de stilte
 vooraf voelde  ik pijn van dit felle4  
,langzaam draaide onze boot1 en ook wij 
stoomden  de haven uit1 naar hooge1     
roode bergen in het ,zuidwesten4    ,en 
opeens zag ik de stad als iets moois dat
 weggaat4--,o6 het  roodomgloeide geel1 
het heilige geel van die avondstad tegen
 de rossig  gouden rots6 ,de            
lantarenvlammetjes flikkerden vr-rijend 
weg1 de witte  ballonnen straalden      
fel-weenende lichtbundels over de zee1  
en een  blanke damp beefde boven de     
huizen4 ,een groote wijding lag over de 
gele  bungalows1 hoog tegen hellingen4  
,zij stonden als matgouden tempels in   
den avond4    ,verder en verder stoomde 
de boot weg naar de ,paarlrivier1 en    
niets meer  bleef over schijnen van     
,hongkong dan een droom van geel en     
rood4    ,in de verte van de havenkom   

gloeiden de lichtjes der booten1 als    
roode  oogen die ons n-tuurden4         
,de sereene1 rustig-ruischende zee1     
waarin ik zacht vooruit zweefde4 ,nu    
waren wij in den mond der ,paarlrivier1 
met lom de bergen4 ,de bergen1  de      
goede1 vertrouwde bergen van ,china1 die
 de vrienden zijn van mijne  ziel1 die  
ik ken1 alsof zij heel intieme menschen 
waren met oude1 lieve  namen1 z innig   
heb ik gevoeld hun diepste wezen1 zoo   
eerlijk en  oprecht hebben zij aan mij  
gegeven de luchtige reinheid van hunne  
droomende lijnen1 het statig rijzen van 
hun stijgenden wil1 het  hoog-deemoedige
 van hun roerlooze1 vrome rust4         
,dichtbij1 aan den rechter oever stonden
 zij steil-hoog1 rood-goud in de        
donkerende lucht1 en op hunne toppen    
brandden vlammende vuren1 die de        
hemelen deden beven van rossigen        
weerschijn4 ,statig rezen de vlammen in 
die hooge regionen4 #fg    ,maar aan den
 linkeroever was het wezen der bergen   
zachter1 en droomden  de vredige vormen 

liefelijk op in de schemering1 met de   
teedere lijnen  van hunne omtrekken     
bevende van gevoel in de ijle atmosfeer4
 ,de avond  daalde met zacht-suizende   
schaduwen1 en van uit de zee stegen     
fijne1  aetherische nevelen1 wolkend    
tegen de bergen1 stil vergaand tegen het
  rood-goud1 met groote innigheid4      
,alles begon te wuiven1 te weifelen1 te 
deinzen4 ,een sneeuwwit zeiltje lichtte 
ergens op in de verte1 intens  rein1 en 
was weer weg1 of het te ongelooflijk    
was1 z wit-puur4 ,het  landschap werd   
een eindelooze droom4 ,de kleuren       
vervloeiden1 goud  gloeide langzaam weg 
in geel-wit1 rood verschemerde in grijs1
 in de  hooger rijzende nevelen1 die    
wijd en wijd uitwaaiden hunne wuivende  
gewaden4 ,het zacht-melodieuze          
ruischgeluid der golven was             
zalig-vibreerende van gevoel4 ,overal   
was fluisteren1 suizen1 ruizelen1       
verdroomen1 en dat alles in een absolute
 rust4 ,de zee was een groote1  groote  
ziel4 ,en in een wijding van kuisch     

getemperd avondlicht daalde  een immenze
 liefde van den ,hemel neder44444    ,ik
 stond zwijgend op het dek4 ,wl kende ik
 dien plechtigen tijd van  bidstonde in 
de chineesche zeen1 als alles luidloos  
verglijdt in  droomen1 als de witte     
nevel puur en blank over het water gaat1
 en de  innigste essence van de natuur  
ven klaar op durft schijnen in de       
eerwaardige schemering1 vlak voor de    
oogen van de verwante  menschenziel1 die
 in haar wil vergaan4 ,ik huiverde4     
,want dit kan een  mensch niet lang     
dragen1 het wijd-strekkend uitspreiden  
van de ziel1  het rekkend reiken om in  
eindelooze liefde het ,al te omvatten4  
,dit is  de alleruiterste spanning van  
het wereld-verlangen4 ,en bevend ging ik
  naar beneden1 in de kajuit4           
,hier was alles weer gewoon4 ,een       
deftige1 gedekte tafel1 met blinkend    
zilver en kristal4 ,roode rustbanken4   
,alles htel-achtig4 ,heel gewoon  even  
een bittertje drinken en een courant    
lezen4 ,en toen een uitstekend  diner   

met een alleraangenaamst causeerenden   
kapitein4 ,het had nu niet  heel veel   
meer van ,china4 ,alleen1 op den        
achtergrond1 een staand rek  met geweren
 en revolvers1 met het opschrift        
loaded10 deed een beetje  unheimisch    
aan4 ,er konden eens zeeroovers onder de
  tusschendekspassagiers zijn1 wat wel  
eens gebeurd is4    ,na afloop van het  
diner ging de kapitein weer naar boven1 
op de brug4  ,de kajuit was behagelijk  
warm1 en hel verlicht met electrische   
gloeilampen4 ,en nu dat speciaal        
oostersche genot te savoureeren1 om na  
het diner een bizonder fijne ,manila te 
rooken1 half droomend op een  zachte    
rustbank1 onder het dreunen van de      
machine6 ,zoo veilig1 zoo               
hlemaal-er-uit1 zoo heerlijk ver van het
 gedoe en gescharrel thuis  over kunst  
en literatuur1 zoo geen kwestie meer van
 kibbelen en  leuteren over dt is mooi  
en dat niet1 zoo goddelijk in je ntje in
  een heel vreemd land overal mooie     
dingen te gaan zien1 met menschen in    

blauwe en gele zijden gewaden om je     
heen6 ,dingen van architectuur1 van     
beeldhouwkunst1 van schilderkunst1 en   
oude1 oude literatuur van groote        
wijzen1 die nooit het woord artiest     
hebben gehoord6 ,en dan dat  in-gezellig
 egostische1 er niets van behoeven te   
zeggen1 maar hl  alleen en vrij te      
zijn--het gaat hun allemaal niets aan--1
 er zoo  schijnbaar onverschillig bij te
 blijven en een fijne sigaar op te      
steken1 terwijl toch in de ziel van     
binnen alles in uiterst reinen  staat in
 essence is bewaard6 ,later vertel je 't
 dan wel eens1 zoo bij  gelegenheid4 ,er
 is niets geen haast bij1 zoo met al die
 vredige bergen  om je heen1 en al dat  
groote van zee en horizonnen4    ,ik heb
 daar zoo heel lang op die bank liggen  
genieten1 onder den  exquizen geur van  
allerfijnste sigaren1 van tijd tot tijd 
eens  uitziende door een raampje1 en dan
 overal omhoog sterren1 sterren1        
sterren1 en alom zachte bergen in       
weinig1 vaag maanlicht1 waar alles  goed

 was en tevreden4 ,en een bizonder reine
 schittering op heel zacht1  egaal      
water4 ,zoo alsof alles zoo hoorde in   
die kalme rust1 en zoo is  het overal1  
en anders is er niets in de wereld4 ,en 
o6 zoo veilig1 want  zoo vr van alles1  
ongenaakbaar44444 ,en toen ik daarna op 
mijn bed lag  in mijn hut1 was al het   
geziene van de avondschemering weer voor
 mijn  ziel4 ,zij verdroomde in die vage
 zaligheid1 als de bergen en de zee4    
,en1 ik wil het wel bekennen1 dit is    
voor mij het allerhoogste genot         
geworden1 het niet-uiten1 maar het heel 
stille ondergaan1 het  onmerkbaar zweven
 tusschen bewustheid en vergeten1 een   
zielestemming  lucht en aetherisch1 als 
in een avondlandschap1 als de nevelen   
hunne  wijde1 vage gewaden spreiden over
 de slapende bergen en de zachte1       
vlakke zee44444        's ,ochtends     
vroeg het ontwaken in helder daglicht1  
in een groot geluid  van stemmen1 hooge1
 schelle keelgeluiden van sjouwers en   
roeiers4 ,de  ,hankow0 lag voor ,canton1

 vlak aan de kade4 ,een nette kade1     
europeesch1  met stemmige rijen         
boompjes1 langs europeesche huizen1     
waartusschen een  kerkje4 ,maar verderop
 de donkere chineesche stad1 eenvormig  
laag1 met  hier en daar de sombere1     
vierkante torens der pandjeshuizen1 of  
de  sierlijke oprijzing van een slanke1 
smalle pagode1 als een vreemde1         
hoog-ranke bloem met veel klokjes4      
,aan de andere zijde de wijde1 breede   
rivier1 vol sampans en andere  schuiten1
 een aparte stad van bootjes op het     
water1 vol wriemeling van  menschen1 en 
rumoer van schreeuwen4 ,links buigt zich
 een zijstroom  landwaarts in1 een      
enorme zilveren streep1 schitterend vr  
door de  vlakte1 met hier en daar een   
groot gouden zeil glorieus in de zon4   
,de rivier was luid levend van stemmen  
en beweging2 het lawaai kwam op  mij af 
als een wind4 ,en nu1 in den vroegen    
morgen1 een licht blij zijn1  een       
verlangen om k hevig me te doen1 vooruit
 te gaan1 k te gebaren  en te spreken4  

,de nevelen van droom wuiven wg van de  
ziel1 die stil en  zwijgend blijft van  
binnen2 het gewone1 krachtige leven     
trilt in het  lichaam1 gretig ademt de  
mond de frissche ochtendlucht1 en de    
zintuigen  trillen scherp1 en voelen    
intens4    ,na een uitstekend ontbijt   
stapte ik aan wal1 en bracht de beleefde
  purser0 van de boot mij naar htel     
,shameen4 ,een donker htel1 quasi  first
 class1 met muffe kamers4 ,na eene      
kleine wandeling door de  europeesche   
nederzettingen in ,shameen 7het         
europeesche gedeelte van  ,canton71     
bestaande uit eenvormige1 saaie         
boulevards1 stapte ik vr het  htel in   
een draagstoel1 een nauw1 vuil hokje van
 bamboe op  bamboestokken1 gedragen door
 drie smerige kerels4 ,de gids van 't   
htel1  een poenerige1 vereuropeeschte   
chinees1 die slecht engelsch sprak1     
voorop4    ,en ton de tocht door de     
chineesche stad ,canton1 een stad als   
alle  andere in ,china die ik gezien    
heb1 niet mooier1 niet leelijker4 ,de   

straten eng en smal en donker door de   
overneigende daken der huizen1  die     
elkaar van weerszijden raken1 en overal 
een benauwing van  onbestemde1 maar     
verdachte stanken4 ,wie er voor het     
eerst komt wordt er  geslagen van       
walging1 zoo sterk dat hij niet meer in 
staat is1 het  mooie overal te zien4    
,maar reeds kende ik dien schijn van    
benauwing en  rotting1 van vroeger1 uit 
zooveel andere chineesche steden4    ,en
 er is een zeer schoone ziel in die     
sombere donkere chineesche steden  vol  
vuil en stanken4 ,zij liggen treurig en 
grauw1 als de half-vergane  ophooping   
van een verdoemd volk1 en het lijkt er  
alles slijk en duister  en slechtheid4  
,maar ik weet1 onder al dat hideuze     
liggen schatten van  schoonheid         
verborgen1 en leeft een ziel van glans  
en schitterende  kleur4    ,hier ging ik
 weer langs de winkels van zijde en     
goud1 waar de rijkste  couleuren        
pfonkelen in het half-duister1 waar de  
blinkende gouden  draken glorieus       

uitgloeien op intens rood1 waar         
aandachtig1 als vroom  geziene          
werklieden stil gebogen zitten over     
lappen blauwe1 gele1  groene1 roode     
zijde1 met tere hand het goud en zilver 
bordurend tot  precieuze bloemen en     
bizarre vogels1 fijn en gevoelig als    
trokken zij  etsen4 ,hier ook wer de    
winkels van houtsnijders1 en lakwerkers1
 en  antiquairs1 vol dingen van kunst en
 hooge industrie1 als wel  onbestaanbaar
 lijken in die omgeving van stof en     
modder4 ,en waar het  zonlicht niet door
 kan dringen vlamt het helle rood van   
lappen en  nerhangende tabletten1 en    
schittert het goud van stijlvolle       
karakters4  ,beestachtige1 gekromde     
koelies loopen als gevloekten onder     
zware  lasten1 met schelle kreten1 maar 
hier en daar wuift statig het langzaam  
waaiende gewaad van een gegoeden        
chinees1 die met voorname stappen van   
zijn geel zijden pantoffelschoenen over 
den beslijkten grond gaat1 als  liep hij
 over rozen4 ,z1 door geschreeuw en     

gelach1 door duisternis en  stank1 door 
pschittering van sublieme kleuren1      
wuiving van hemelsblauw  en lichtgroen  
en vurig paarsch1 ging het in het       
bedompte1 overhuifde  stoeltje een klein
 uur lang door de nauwe straten1        
somtijds hooge  trappen op en af1 op de 
schommelende beweging der dragers1 als  
op een  deining van zee4    ,ik liet    
even ophouden vr den winkel van een     
sjacheraar in  antiquiteiten4 ,de       
draagstoel met een schok neer1 en       
voorzichtig uit het  nauwe hokje        
gekropen4 ,een hoop volk nieuwsgierig   
achter mij aan4 ,een  bejaarde chinees  
wachtte mij voor den drempel op1 met    
diepe buiging1 en  groet van op de borst
 samgebrachte handen4 ,even zag ik in   
spanning  door den winkel1 met de mij   
eigen geworden flair van verzamelaar1 en
  wist toen al direct1 wat ik ook       
verwachtte1 dat de antiquiteiten hier   
evenzooveel noviteiten waren4 ,en wer   
als zooveel keeren stond ik in          
bewondering voor de kostbare gebaren van

 den beleefden chinees1 en voor  den    
sereenen ernst op zijn gezicht1 toen hij
 mij het met zware eeden  voorzette1 dat
 deze--piksplinternieuwe--,kangsai vaas 
een antiquiteit was  uit de             
,handynastie1 van fabelachtige waarde1  
dat dit blinkend  geschuurde koperen    
wierookvaatje een schat was uit de      
dynastie der  ,soeng1 en dat dit gewone 
theekopje1 waarvan hij de nig bestaande 
vier  exemplaren bezit1 #fh afkomstig   
was uit het paleis te ,peking4 ,want het
  is eigenlijk niet om boos te worden1  
het is eerder om voor te knielen1  die  
sublieme gave van fantazie1 die de      
chinees bezit1 en ik was  volkomen      
zeker1 dat de antiquair op dat moment   
zelf geloofde wat hij  zeide1 zoo       
liefdevol zagen zijne oogen door een    
enormen bril al die  dingen aan1 en zoo 
ter en gevoelig ging zijn magere1       
lang-genagelde  hand er streelend over4 
,o6 die heerlijke gave om de emotie van 
iets in  waarheid te kunnen doorvoelen  
en te gebaren door de enkele fantazie er

  van1 hoe zalig moet een leven daarmede
 zijn1 wat een immens geluk moet  zoo'n 
chinees zich daar altijd me kunnen      
geven6    ,en dan1 al is alles nieuw1   
hoe mooi zijn al die dingen hier1       
hoeveel  voornamer dan bijna alles in   
een galanteriewinkel in ,holland6 ,die  
wierookbakjes met hun tere pootjes1 die 
simpele speksteentjes met die  kleine1  
maar grandioze lijntjes1 die gracieuze  
poppetjes met die  gevoelige gebaartjes1
 die glanzende witte vazen als blanke   
bloemkelken6  ,en nu dat fijne ,kwan    
,yin beeldje1 dat de sjacheraar mij     
voorhoudt1 wat  is dat wer een keurig   
figuurtje1 hoe mooi is het opgerezen uit
 die  fraai gestyleerde lotusbloem1 hoe 
lucht en rein wuift het lichte  gewaadje
 in zachte plooien er om heen1 hoe      
subliem is het gebaartje1  waarmee twee 
vingertjes der linkerhand prediking     
wijzen6 ,en ik kocht  het elegante      
poppetje1 dat hoogstens vijf en twintig 
cents waard was1  voor drie dollars1    
omdat ik wist dat ik1 in ,canton        

onbekend zijnde1  voor een globetrotter 
werd aangezien1 en het dus toch niet    
voor minder  zou krijgen4 ,en ng zie ik 
het verslagen gezicht vr mij van den    
chinees1 die jammert1 dat hij er zoo'n  
schade bij heeft1 en op die  manier zijn
 zaak op de flesch zal gaan4 ,die       
fantazie1 dat  representatie-vermogen1  
die kostelijke mimiek in dit land1 waar 
elk  wezen een volleerd1 eminent        
tooneelspeler is1 een land van opperste 
kunstenaars6 ,is ,china misschien niet n
 immens tooneel84444    ,en nu weer     
verder1 door slijk1 modder en drek1     
langs smerige1  fielterige gezichten1   
door getier en gevloek1 half ziek van   
den  walgelijken stank overal1 en in    
beraad om in ,godsnaam maar liever terug
  te keeren4444    ,tot dat men mij weer
 nerzet voor een tempel4 ,de tempel der 
vijfhonderd  ,l-,han's4 #fi    ,eerst   
een paar poorten door1 waar             
menschenmassa's krioelen om  stalletjes 
van vruchten en stinkende eetwaren1 en  
dn een labyrinth van  lange1 rechte     

alleen4    ,het was er vol blauwigen    
wierookdamp1 en in dien zachten schijn  
blonk  overal donkerrood van oud goud4  
,aan weerszijden in lange1 lange rijen  
zaten op steenen terrassen1 dicht naast 
elkaar1 kolossale gouden  beelden1 en de
 gangen openden zich rechts en links tot
 andere1 overal  uniforme alleen1 waarin
 de roerlooze1 plechtige samenkomst van 
mysterieuze1 heilige wezens4 ,voor elk  
der vijfhonderd beelden stond een  groot
 wierookvat en een kandelaar2 wierook   
brandde in de vaten1 en zo  droomde     
overal een blauwe damp op1 waarin het   
goud lichtte van een  vreemden1         
mystieken glans4 ,op elk kruispunt van  
gangen stond een  pagode1 in den vorm   
van een lotusterras1 waarin een oud1    
zwart  boeddhabeeld aan elk der vier    
zijden statig nederziet op de           
eerwaardige  vergadering van wijzen daar
 beneden4 ,op de hoeken bloeiden slanke 
porseleinen vazen1 als bloemkelken4     
,vijfhonderd expressieve gezichten van  
hooge wijsheid1 devoot biddend in       

roerlooze rust1 of verdroomd in zalige  
meditatie1 vr van de dingen der  wereld1
 of enkelen verschrikkelijk stormend1 in
 woedenden haat tegen de  doodsvijanden1
 de passies1 met afschuwelijk verwrongen
 trekken6    ,het was er plechtig1 van  
een sombere1 gewijde stilte4 ,dat kwam  
plotseling uit de benauwing en het leven
 van zooeven als een wijding  van droom4
    ,o1 die eindeloos kalme1 gouden     
wijzen1 hoe ontzaglijk zaten zij1 in een
  sfeer van vreemde zaligheid1 hoe      
passieloos was veler gelaat1 hoe  wonder
 was die roodgulden glans1 lichtend in  
die hooge1 koude stilte6    ,naast mij1 
bven1 waar ik laag onder stond1 zag een 
mat-gouden ,l-,han  vreemd-lachend mij  
aan1 zooals ik nooit wer zal vergeten1  
met een  lach1 die over andere dingen in
 andere werelden gaat1 en met een       
subliem gebaar wees hij op zijn         
open-gegane borst1 waar een heel klein1 
schitterend beeldje zat1 de voetjes op  
een lotus gevouwen1 de oogen  starende  
op de punten van twee opgestoken        

vingers1 verloren in immenze  zaligheid2
 zoo wees hij mij met een wonderen lach 
op zijn bevrijde1  pure ziel van binnen6
    ,voor en achter1 links en rechts1   
overal liepen de alleen door1 en in     
alle richtingen1 zoover ik zien kon waar
 ik stond1 waren de statige  wijzen1 in 
onbeweeglijke rijen1 peinzende          
donkergoud in een droom van             
zachtwolkend blauw4    ,en het was als  
een stuk uit een oude ,soetra3    ,alzoo
 hebbe ik gehoord3 ,toen der tijde      
woonde de ,gezegende 7,boeddha7  in     
,srvast1 in de allee van ,geta1 in den  
tuin van ,anathapindika1 te  zamen met  
een gezelschap van ,boeddha's1          
dertienhonderd1 met ouderen1  groote    
discipelen en ,arhats1 zooals ,sriputra1
 ,mahamaudgalyama1  ,mahakasyapa1       
,mahakapphina1 ,suddhipanthaka1 ,nanda1 
,ananda1 ,rhula1  ,bharadvga en         
,arismuddha4 ,hij woonde te zamen met   
dezen en vele andere  groote discipelen 
en vele nobele ,boddhissatva's1 als     
,mangrus1 den  prins1 en alle anderen4  

,en hij woonde te zamen met ,sakra1 den 
,indra1 den koning der ,dewa's en  met  
den ,brahmaan ,sahrupati4 ,met dezen1 en
 vele anderen1  honderdduizenden        
,naguta's #gj van godenkinderen1 woonde 
,bhagavat in  ,srvast4 #ga44440    ,en  
deze tempel was als een gezicht in heel 
oude1 vervlogen tijden1 toen  de sereene
 ,shakyamuni zijne onsterfelijke        
predikingen zeide1 met  duizenden vrome 
discipelen in roerlooze rijen devoot om 
hem heen4 ,hoe  groot1 hoe gelukkig1 zoo
 pas uit al die menschen2 de menschen   
leken nu  als vr uit een nachtmerrie1   
krioelende wezentjes2 wat veilig1 hier  
zoo  vr van allen1 in die koude laan met
 gouden goden6    ,o-,bi-,t10 zeide een 
schelle keelstem4    ,een smerig1       
gluiperig kereltje1 miserabel in een    
vuil grijs  lompenkleed4 ,een puntig    
dievensnoet1 vr1 vr van beneden4    ,ik 
wist wat hij hebben moest1 en gaf hem   
een kah0 #gb4    ,gretig greep de vieze 
hand mijn geldstuk4    ,gegroet1 vrome  
,bikshu10 zeide ik1 met een sneer1 dien 

hij voelen  moest4    ,maar             
onverstoorbaar kalm1 zijn vuile snuit in
 een plooi van  ,nirvna'sche rust1      
antwoordde hij weder3    ,o-,bi-,t01    
,o-,bi-,t044444 #gc    ,amitbha1 de     
,dhyni ,boeddha1 de in-zich-zelf        
bestaande1 vr de  formatie der wereld1  
,amitbha1 de abstracte ,wijsheid06      
,en ik voelde een grooten angst1 nu deze
 havelooze schooier dien  subliemen naam
 op de lippen had1 zooals ik zelf wel   
van vl sublieme  dingen spreek1 ik1 die 
mijzelf van binnen nauwelijks durf zien1
 in de  duistere afgronden der          
onbewustheden4 ,is daarom ,china mij zoo
  sympathiek1 of liever1 zoo vreemd     
verwant1 omdat het een symbool is van   
een menschenziel8 ,omdat er van uit het 
sombere en droeve van duistere          
onbewustheden de hoogste wijsheid wordt 
gezongen1 en in de gure1  donkere wijken
 een roerloos1 statig ,boeddhabeeld de  
handen biddend op  de borst vouwt1 in   
allerdiepste contemplatie8    ,angstig  
peinzend ging het weer door de sombere  

straten1 en ik wist niet  eens meer wat 
ik zoeken kwam1 ik1 droomende zwerver1  
ver van de dingen  van mijn land4       
,het liefs van zonnige duinen was nu zoo
 lang reeds weg1 en de weiden  met      
gouden koeien1 en de weggetjes waar een 
wagen met paard aankomt in  de verte4   
,het is hier alles somber en tragisch1  
alles roept hier van  den dood1 en mijn 
grootste geluk was hier immers altijd   
doodstil liggen  aan de zee1 met vage   
nevelen op het water1 en overal         
stervende lijnen  en wijkende           
horizonnen44444    ,tot een plof mij    
weer wakker schrok4 ,ik was voor den    
tempel van den  stervenden ,boeddha4 #gd
    ,een met onkruid begroeid voorhof   
over2 dn1 langs twee pagodevormige      
wierookbranders1 de voordeur van den    
lagen1 breeden tempel binnen4 ,het  is  
niet in een statige1 groote zaal1 in    
pracht van architectuur en  kleuren1 dat
 het beeld hier ligt4 ,een paar gangen  
door1 een trap op1 en  ik kwam in een   
kleine1 vierkante kamer1 in donker1     

droef licht4 ,hier  stond een armoedig  
chineesch bed met vuile1 groene         
gordijnen4 ,ik sloeg  ze terug en hing  
ze over de stijlen4 ,en ik zag een      
levensgroot1 gouden  boeddhabeeld       
dat--o1 wondere chineesche              
naeveteit6--met een deken bedekt  was1  
voor de koude4 ,ook de deken trok ik    
weg4 ,gn beeld van heel fijne  afwerking
 als de oude porseleinen1--een dik1     
bijna grof gezicht1 met  grooten neus1  
en lompe1 vette oorlobben4 ,het haar in 
krullige  vlamknoppen1 donkerblauw4     
,dikke1 logge lijnen had het lijf1 als  
dat van  een vleezigen1 massalen        
werkman1 die n brute kracht is4 ,maar   
toch zg  ik het en was het duidelijk1 ik
 zag het1 en zal het niet licht         
vergeten44444    ,z moet het zijn10     
dacht ik1 z is het grandioze1 zachte1   
teedere  einde444440    ,want de gouden 
boeddha lag met het hoofd z rustigjes op
 een luchtig  gebogen arm4444 o6 hoe    
rustig en zalig en in sereene           
kalmte1--de beenen  z zachtkens gevleid 

over elkaar1 en over het slapende       
gezicht lag  zulk een wijding van       
eindeloozen vrede1 dat ik dadelijk      
voelde1 hoe  hier een ziel verzweefde1  
en dit lichaam verheerlijkte met den    
glans  van haren schaduw4    ,zacht1    
zacht lag daar de boeddha vr mij1 hoe   
zalig was hij daar  gelegen2 ja1 nu wist
 ik het--hoe heerlijk dit te weten6--dit
 was geen  lijden1 geen bange dood1 dit 
was enkel het lucht-droomend verglijden 
van een bevrijde ziel44444    ,in een   
donkere1 vuile kamer was het1 in        
sombergeel1 treurend licht1  ergens op  
een verdieping van een armoedigen       
tempel1 in de duistere stad  van modder 
en immondices1 waar ik zooeven nog      
walgde4    ,toen ben ik haastig         
weggegaan1 na eerst de deken zelf weer  
over het  gouden lijf te hebben         
geslagen1 en de groene gordijnen        
dichtgedaan4 ,dit  is niet iets om veel 
van te zeggen1 om lang naar te zien4    
,maar iets om  heel stil te bewaren van 
binnen1 om voorzichtig mede te dragen   

door het  leven1 en niet meer van te    
spreken44444    ,en wer ging het1 een   
uur lang1 door de donkere stad1 en in   
mijn  moeheid zag ik niets meer dan vage
 schaduwen4 ,alleen nog even hl  helder1
 op een breede1 open plek1 op zij       
gezien1 een blanke pagoda1 een  blanke  
bloem1 rank oprijzend1 hoog boven de    
lage1 schuitvormige daken1  met zeven   
gestyleerde terrassen boven rijen       
zeskantige bladen1 en  gekroond door een
 spits van in den wind zacht klingelende
 klokjes4 ,een  wondere bloem van steen 
en porcelein1 opbloeiend uit het        
vuilbruine der  huizenmassa's44444      
,toen heb ik getiffind1 in een koude1   
leege zaal1 en later in een  donkere    
htelkamer gezeten1 met vreemde          
stadsgeruchten roezemoezend in  de      
verte1 en angstig gillen van            
stoomfluiten1 dicht bij op de rivier4   
,moe van warmte1 lam van benauwdheid als
 ik was1 viel ik in een zwaren  slaap1  
donker en leeg1 een groote zwarte       
onbewustheid1 als een  afgrond44444     

,na het diner1 's avonds1 werd ik door  
een jong engelsch student van de        
consular service01 met wien ik aan n    
tafeltje had gezeten1  genviteerd om de 
flower-boats0 op de ,cantonrivier te    
gaan zien1 een  chineesche1 drijvende   
buurt van haut plaisir04 ,daar hij      
,canton-chineesch sprak1 een dialect    
waarvan ik maar heel weinig machtig     
ben1 nam ik die invitatie met graagte   
aan4    ,en nu ging het in een sampan1  
onder een rieten dakje gezeten1 over een
  breede1 donkere rivier4 ,voorbij de   
stad was het alles donker1 en van  een  
vreemde melancholie1 die ik nergens     
anders voelde dan op chineesche         
rivieren4 ,een zacht drijven met korte  
stootjes1 onder het droevig  gepiep van 
riemen in de haken1 en van buiten niets 
te zien dan donker  water alom4 ,tot    
opeens in de verte een rumoer klonk van 
stemmen en  gezang4 ,en wij kwamen bij  
een groote1 opeengehoopte massa1 die ik 
eerst  voor een stad hield1 maar die uit
 honderden naast elkaar vastgemeerde    

booten bestond4 #ge ,bamboebruggen op   
palen vormen wegen tusschen de  rijen   
schuiten1 die allen stil liggen4    ,met
 veel moeite liepen wij op die ruwe     
wegen voort4 ,de eerste schuiten  die   
wij voorbijgingen waren klein en slecht 
verlicht1 en ik zag vrouwen  in zwarte  
jakken met een sigaret in den mond4     
,maar verder blonk veel  licht1 en nu   
kwamen wij bij wonderlijke huizen--want 
op booten lijken  zij niet in het       
duister--met fijn houtsnijwerk van      
bloemen en vogels4 ,de  deuren open1 en 
binnen alles hel verlicht1 veel menschen
 in kleurige  gewaden1 en vreemde       
vrouwenfiguren in schitterende zij4 ,in 
een der  laatsten gingen wij binnen4    
,een aanzienlijke ,chinees1 de          
secretaris van  den onderkoning van     
,canton1 gaf daar een feest4 ,de boot   
leek wel een  langwerpige1 smalle1      
lichte doos met menschen4 ,de eerste    
indruk was  rood en goud4 ,langs de     
muren veel spiegels in vergulde lijsten1
 en veel  roode tabletten met gouden    

karakters4 ,overal europeesche kronen en
  lustres1 met veel glazen breloques4   
,overal schitterde en fonkelde  kristal 
en licht4    ,langs de wanden1 als in   
chineesche ontvangzalen1 stoeltjes van  
zwartbruin hout1 rijk ingelegd met      
parelmoer1 en rijk besneden4 ,naast     
elken stoel een laag tafeltje1 voor de  
thee4 ,in het midden een fijn           
geornamenteerde tafel op drakenpooten1  
waarop allerlei porseleinen  schalen met
 lekkernijen1 en waarom rijkgekleede    
chineezen met wondere1  frle            
wezentjes--bloemen8 feen8--van lichte1  
tintelende couleur1 met  vreemde        
droomgezichten1 nog niet gezien4        
,mijn beleefde nieuwe kennis stelde mij 
voor aan een immenzen1 loggen  chinees1 
met enormen1 vooruitstekenden buik en   
vuurrood gezicht1 een  vette1           
lompachtige vleeschklomp4 ,ik boog      
zoowat en mompelde iets van  het weinige
 mandarijn dialect dat ik kende--en dat 
een hooggeplaatst  chinees door het     
geheele rijk verstaan moet4 ,maar ik heb

 niet gehoord  wat hij toen zeide1 want 
ik keek naar die vreemde1 ongeloofelijke
  wezentjes om de tafel4 ,ze waren allen
 zoo klein en broos in de  fonkelende   
roze en hemelsblauwe gewaden met tere   
bloemen en vogels  daarover geborduurd1 
roze omzoomd met blauw1 en rood met     
goud1 en  helgroen met fel geel1 alles  
schitterend en tintelend in 't intenze  
licht1 wijde korte gewaden over wijde   
broeken1 met vage1 vermoede  vormen er  
hl even doorkomend4 ,en dan die         
gezichten1 allen zoo  poederwit en      
bloemenrood1 en die opgaande            
wenkbrauwbogen en die kleine  zwarte    
amandeloogen die niet schijnen te zien  
wat er om hen heen is1  maar enkel vage1
 verre mysterien6 ,de slanke            
droomwezentjes van  porseleinen vazen en
 van zijden waaiers en schermen en      
bizarre  teekeningen4 ,en alles even    
sterk uitkomend van kleur1 als          
geschilderd  op rijstpapier1 z intens1  
kleuren alleen in ,china te zien4 ,er   
stond  er een op1 met veel geruisch en  

kletteren van jaspis-sieraden1 en nu    
zweefde het kleurig schepseltje naar ons
 toe1 als op het rythmusje van  een heel
 langzame droommuziek4 ,de zijden       
miniatuurschoentjes van een  hl klein   
kindje raken maar even den grond1 en het
 toch zoo lichte  lichaampje1 te zwaar  
voor die babyvoetjes1 helt links en     
rechts telkens  over1 en wiegt in het   
wankelend evenwicht1 met telkens        
uitstrekken van  een wijde mouw1 als een
 vlag van een quilibriste4 ,dit kleine1 
zijden  figuurtje1 als uit een droom    
gekomen1 dit heel tere1 frle wezentje   
komt bij den kolossalen chinees staan1  
als zijn kindje ver beneden zijn        
schouder reikend1 en wil den vleezigen  
reus1 die haar ,lief is1 weer  metrekken
 naar de tafel1 om te eten4    ,maar hij
 zeide haar iets1 wat ik niet verstond1 
waarop zij ons met haar  zwarte oogjes  
aankeek1 eerst half-bang1 toen          
verwonderd1 toen guitig1  en opeens in  
een schel gelach uitschaterde4    ,de   
dikke chinees scheen een hl goed vriend 

van mijn kennis te wezen1  wat deze mij 
dan ook verzekerd had1 want ineens vroeg
 hij mij wat in  gebroken1 maar toch    
verstaanbaar engelsch3    ,please sit   
down there1 with my friends4 ,do you    
like a mistress80    ,en daarna een     
bulderend gelach4 ,nu zag ik pas dat hij
 een beetje  dronken was4    ,hoe zou ik
 durven8 ,hoe zou ik durven80 riep ik1  
dezen keer voor de  eerste maal dit in  
,china gebruikelijk antwoord eens       
heuschelijk  meenend4    ,want die      
zijden1 kleurige schepseltjes daar zijn 
geen vrouwen1 dacht  ik4 ,het zijn      
geschilderde1 met zijde omhangen        
automaatjes1 ze zijn  broos als         
vlinders1 de kleur zit er in fijn poeder
 op1 ze geven stellig  af als je er     
aankomt4 ,hoe dit ooit aan te           
roeren--zou er geen  griezelige1 bleeke 
plek verblijven als bij een kapel1--zou 
die mooie  kleur er niet afgaan8 ,en dan
 al die heerlijke1 zachte zijde1 zou het
  niet kreuken1 zou het niet scheuren en
 vlekken1 en dan die curieuze1          

porseleinen gezichtjes1 me dunkt ze     
zouden breken en in scherven vallen  als
 de poppetjes op zoo'n waaier1 als je er
 even aan stoot6    ,wat een vreemd     
festijn1 die logge1 groote kerels1      
meestal met dikke  buiken en opgezette  
tronies1 die daar vreemde vruchten eten 
en uit  miniatuurkopjes thee en wijn    
drinken met porseleinen poppen1 die     
dadelijk breken6    ,wij werden         
opgenomen in den kring4 ,naast mij zat  
een figuurtje in roode  zij1 met sterk  
riekende bloemen in 't haar1 en een     
smallen band van  blauwe ijsvogelveeren1
 bezet met groote paarlen1 over een     
smal1  wit-gepoederd voorhoofd4 ,zij zat
 mij aan te kijken alsof ik een vreemd1 
zwart monster was in mijn europeesche   
jasje1 en begon telkens met  andere     
zulke vrouwtjes uitbundig te lachen over
 z iets ongerijmds4  ,onze gastheer liet
 de muziekinstrumenten komen1 en het    
wezentje naast  mij begon met haar      
kleine1 roodporseleinen vingertjes in   
iets als een  guitare te tokkelen4      

,vreemde1 maar heel zangerige wijsjes1  
en een  vreemde stem er tusschen1       
zingend in heel hooge noten ongehoorde  
faussetten4    ,het ging er alles heel  
netjes toe4 ,niets van de ruwe grofheid 
als op  europeesche bacchanalen1 al was 
het nog een ietsje anders dan in een    
europeesche salon4 ,deze vlinderachtige 
dametjes zijn dan ook de meest          
ontwikkelde van ,china1 en onderwezen in
 literatuur en muziek4    ,de booten--ik
 spreek hier enkel van de besten1 niet  
van de  kleineren--zijn geen publieke   
lokalen1 maar worden door een of meer   
rijke chineezen afgehuurd1 en de        
feestvierenden zijn allen gasten4       
,behalve een toiletkamertje zijn er geen
 andere vertrekken dan de  feestzaal4   
,na het festijn gaan allen naar huis4   
,mijn nieuwe vriend was in druk gesprek 
met de ,chineezen1 maar ik zeide  niet  
veel1 en zat1 een geurig kopje          
siaochoeng0 thee savoureerend1 de       
porseleinen vrouwtjes aan te staren1 die
 ik nog nooit zoo gezien had4  ,ik kende

 alleen van ,cantonvrouwen de korte1    
dikke girls01 die overal  in ,china1 in 
de ,straits en in ,indi zijn te vinden1 
gekleed in de  glimmende1 zwart         
bombazijnen jakken4 ,maar dze waren de  
echte  chineesche feen uit de oude      
sprookjes en legenden1 die op feniksen  
en  reigers door de lucht zweven1 of    
voorbijdrijven op wolken1 als ,ho ,sien 
,kou1 het wondere1 lichte wezen1 dat    
nooit at1 en in het volle daglicht      
eindelijk ten hemel voer1 als te lucht  
en te broos voor deze aarde4 ,ik        
trachtte te vergeefs mij voor te        
stellen1 dat die gekleurde1 teere       
poppen courtisanes waren1 zoo vaag en   
vreemd bewogen ze1 zoo klein en  tenger 
leken ze1 zoo curieus automatisch waren 
hun gebaartjes1 als  werden ze          
onzichtbaar door touwtjes bewogen4 ,toen
 de dikke secretaris  zijn zware hand op
 de fijne1 zijden schoudertjes van zijn 
meisje legde1  had ik een gevoel alsof  
ik een porseleinen voorwerp zag breken4 
,maar ze  weerde hem af met een keurige 

wending van haar zijden waaier1 en      
lachte  met een hoog geluid1 te hoog    
fausset om natuurlijk te zijn1 maar dat 
bizonder mooi wordt gevonden in een     
chineesche vrouw4--,hoe'n vreemd  gevoel
 was het1 toen later zoo'n wezentje     
achter elk der gasten kwam te  staan1   
zooals gebruikelijk is1 om wijn te      
schenken6 ,telkens als het  gepoederde1 
roode handje bij mijn kopje kwam1 en een
 zijden wijde mouw  even ruizelend mijn 
jas effleureerde1 week ik onwillekeurig 
terug1 en  keek bezorgd of er niets was 
afgegeven1 en geen roode of witte vlek  
was  gekomen op het zwarte laken44444   
,het was laat toen wij1 na vele         
strijkages en buigingen1 afscheid namen 
van de overbeleefde chineezen en hun    
raadselachtige schoonen4 ,en toen  ik   
weer in de donkere sampan zat en over de
 doodstille1 duistere rivier  gleed1 had
 ik moeite te gelooven1 dat ik de       
schitterende1 kleurige  poppetjes van de
 oude vazen en rijstpapieren plaatjes   
werkelijk levend  had gezien1 en dat    

alles misschien niet enkel een          
vertooning maar  geweest was op dat     
immenze tooneel1 dat ,china is4    ,de  
stad1 toen wij naderden1 lag donker en  
somber1 met hier en daar een  schaarsch 
lichtje1 een groote opeenhooping van    
zwarte vormen1 onder de  duistere       
droefheid1 die over alle chineesche     
steden ligt1 als een  vloek4 ,het       
gezicht op zoo'n ontzaglijke groote     
stad1 doodstil onder den  zwarten nacht1
 vanuit de wijde1 duistere rivier1 is   
beangstigend met  een vreemde           
beklemming4    ,de schitterend roode en 
blauwe lichtfiguurtjes weken weg voor   
mijn  denken1 en opeens dacht ik om de  
vijfhonderd gouden wijzen1 statig       
gezeten in den damp van blauwen wierook 
en om den heiligen1 zaligen  ,boeddha1  
die daar lag te sterven in het donkere  
kamertje1 achter  armoedige1 groene     
gordijntjes1 dr ergens in die           
zwartgrijze massa1  zoo somber en       
dreigend voor mij1 de mysterieuze1      
fabelachtige stad van  wonderen1 die    

,canton heet4444                        
,,inhoud4                               
,blz4      ,kwan ,yin4 ,de ,godin der   
genade4 ,over ,chineesch      boeddhisme
 en ,chineesche kunst                   
#a      ,een ,bruid                     
#gc      ,de ,chineesche ,hel           
#he      ,een ,begrafenis               
#aeb      ,uit ,canton4 ,een            
reisimpressie                           
#afj                  ,,aanteekeningen  
#a #ad ,maart #ahif4 ,letterkundige     
,opstellen4 ,,ix4    #b ,de i0 in ,yin  
lang uit te spreken1 de a0 in ,kwan     
kort4    #c ,deze was geboren uit het   
hoofd van den ,dhyna boeddha ,amitbha1  
in  ,china de allerhoogst erkende       
boeddha1 genaamd ,o-,bi-,t4    #d ,ook  
deze werd voorgesteld als zittende op   
een berg1 nederziende  naar de wereld4  
#e ,de roomsch-katholieke zendelingen   
zagen in haar een spel van den  ,satan1 
die de ,mariafiguur wilde namaken4    #f
 ,meisjes worden dan ook slechts bij    
uitzondering in ,china onderwezen  in   

andere vakken dan vrouwelijke           
handwerken1 decoreeren1 huishouden  enz4
 en kunnen lezen noch schrijven4    #g  
,wat men taosme0 noemt heeft niets te   
maken met de oorspronkelijke  leer over 
,tao van ,lao ,tsz'4 ,dwaze discipelen1 
die ,lao ,tsz's boek niet  begrepen1    
haalden er allerlei absurde dingen uit1 
gingen den steen der  wijzen zoeken enz4
 en creerden later een geheel pantheon  
van goden4  ,geheel ten onrechte wordt  
dan ook van taosme0 gesproken4    #h    
,het boekje1 dat voorgesteld wordt door 
,kwan ,yin zelf gemaakt te  zijn1 is    
geen echte soetra1 en is geschreven     
gedeeltelijk in proza en  gedeeltelijk  
in verzen4 ,het is getiteld2            
,oorspronkelijke1 echte soetra  van het 
overvoeren 7naar ,nirvana7 van ,kwan    
,yin0 en is veel beter  geschreven en   
van veel ernstiger karakter dan de      
,volledige traditien  omtrent de ,kwan  
,yin der zuidelijke zeen01 waaruit      
andere schrijvers  wel eens hebben      
geput4    #i ,de ,chow dynastie bloeide 

vanaf #aabb v4 ,c4 en verviel vanaf     
#ajgi v4 ,c4    #aj ,confucianisme1     
taosme en boeddhisme4    #aa ,zooals    
bekend is gelooven de boeddhisten aan   
tallooze incarnaties  door              
transmigratie1 en1 zooals ik verder in  
dit stuk nader zal  beschrijven1 wordt  
door omwenteling van een wiel de ziel   
telkens weer  in het leven gewenteld4   
#ab ,eene niet-boeddhistische godheid1  
vermoedelijk van oud-chineeschen        
oorsprong1 die in allerlei legenden en  
taostische verhalen een groote  rol     
speelt4    #ac ,hiermede wordt bedoeld  
de ,sing0 waarvan ,confucius spreekt1   
dat  wat de hemel als natuur verleend   
heeft40 7,zie ,chung ,yung047 ,deze     
,sing0 is het essentieel reine van den  
hemel in den mensch1 en haar  rein te   
houden is het geheim van een goed leven4
 ,alle zonde komt door  verduistering   
van de ,sing40    #ad ,boeddha1 ,dharma1
 ,sangha1 d4i4 ,boeddha1 de ,wet1 en de 
,priesterschap4    #ae ,het schip der   
liefde40 ,andere naam voor ,kwan ,yin4  

,met schip0 is  bedoeld het vaartuig1   
dat de zielen over de zee des levens    
voert naar  ,nirvana4    #af ,de zee der
 bitterheden10 het roode stof0 enz4 is  
het leven4    #ag ,jn ,teng 7sanskriet  
,dipankara7 is een oude boeddha1 die al 
vr  ,shakyamuni's incarnatie als        
,siddharta dezen onder zijne discipelen 
telde4    #ah ,volgens prof4 de ,groot  
een land ten ,z4 van ,siam en ten ,o4   
van  ,indi4    #ai ,miao ,yin  het      
,schoone ,geluid1 ,miao ,yuen  het      
,schoone ,begin4  ,tsjoang is de        
,schoone1 ,versierde4    #bj ,er zijn   
vijf planten1 die als onrein worden     
beschouwd1 7o4 a4  uien7 als zijnde     
wedergeboorte als plant van een hond4   
#ba ,op dien gelukkigen dag werd in oude
 tijden een trap gereed gemaakt  en met 
bloemen versierd4 ,de prinses stond op  
de trap met een zijden bal  in de hand1 
die zij neerwierp4 ,wie de bal opving   
werd haar echtgenoot4    #bb ,de eerste 
is de gehoorzaamheid aan den vader      
7ongehuwd zijnde71 de  tweede die aan   

den man 7gehuwd zijnde71 de derde die   
aan den oudsten  zoon 7weduwe zijnde74  
#bc ,goed gedrag1 gepaste woorden1      
nederigheid1 gepaste bezigheden4    #bd 
,het hoofdprincipe van ,confucius' leer4
 ,die van vader tot zoon en  omgekeerd1 
vorst tot onderdaan1 echtgenoot tot     
echtgenoot1 oudere  broeder tot jongere 
en omgekeerd1 vriend tot vriend1 zijn de
 vijf  betrekkingen4--,deze leer heeft  
geruimen tijd het boeddhisme in den weg 
gestaan dat niet familieleven maar      
ascetisme voor het hoogste leven        
hield4--    #be ,dat hare ouders koning 
en koningin waren was de belooning voor 
in  vroegere levens gedane goede daden4 
#bf ,yama10 de koning der hel4    #bg   
,naam voor eene prinses4    #bh ,dit    
zijn dezelfde 7in ,amoy ,kim ,tong en   
,giok ,lu genoemd7 die in  mijn stuk    
over het chineesche tooneel voorkomen   
7,zie ,wijsheid en  ,schoonheid uit     
,china74    #bi ,deze bijl1             
oorspronkelijk de scepter van ,indra    
7vadjrna71 wordt nu  nog door de        

priesters gedragen bij ceremonien1 en is
 een symbool van  de macht van ,boeddha1
 die door wijsheid 7pradjna7            
onoverwinlijk is4    #cj ,cypres en     
pijnboom zijn symbolen van              
onsterfelijkheid4    #ca ,wierook-,berg4
    #cb ,eene dergelijke legende wordt  
van ,shakyamuni verhaald4    #cc ,love  
here pronounces itself lord of ,fate10  
zegt ,samuel ,johnson  hiervan terecht4 
7,oriental ,religions4 ,india47    #cd  
,ook ,avalokiteshvara zwoer3 zich te    
manifesteeren in elk schepsel  in het   
heelal2 alle menschen van de gevolgen   
der zonde te bevrijden1 en  nooit het   
boeddhaschap te bereiken tot allen zijn 
geboren in de eeuwige  rust en          
vervulling hebben gekregen van hunne    
gebeden40 7,beal4 ,catena of  ,buddhist 
,scripture47    #ce ,correspondeerende  
met den berg ,potala1 waar              
,avalokiteshvara  woonde4    #cf ,fung  
,shui0 zou men de wetenschap van de     
astronomische en  religieuze ligging    
eener plaats kunnen noemen4 ,uitweiding 

zou hier te  ver voeren4    #cg ,er zijn
 vier zulke ,zee-,draken-,koningen1 ,hai
 ,lung ,wang1 in de  noordelijke1       
westelijke1 zuidelijke en oostelijke zee
 elk n4 ,zij  worden door de ,chineezen 
zeer in eere gehouden en krijgen        
offeranden in  zee geworpen4    #ch ,dit
 is niet in het boek vermeld4 ,maar de  
vegetarirs hebben er  eene geheele      
mystieke filosofie op gebaseerd1 en     
verklaren de geheele  kunst van de      
bevrijding der ziel door overwinning der
 hartstochten1 uit  dit boek4 ,er       
bestaan geheele boeken van vegetarirs   
over de z4g4  ziele-verreining1 waarin  
alle in de ,see ,yi voorkomende personen
 als  gedeelten van het menschelijk     
lichaam worden voorgesteld4    #ci ,men 
zij niet te veel verwonderd1 dat deze   
verklaring van ,shen  ,ts'ai en ,lung ,n
 zoo geheel en al verschilt met die1    
welke ,prof4 de  ,groot ervan geeft in  
zijn ,jaarlijksche feesten en gebruiken 
der  ,emoy-chineezen0 7#a;e deel bl4    
#aee v4v471 en die hij vermoedelijk uit 

tooneelvoorstellingen heeft geput4 ,ik  
heb mij gehouden aan mijne editie  van  
,see ,yi1 maar teeken er bij aan1 dat   
vele edities daarvan  aanmerkelijk      
verschillen4    #dj #ajbc-ajfc n4 ,c4   
#da ,als dit echt is1 is het uit de     
#ae;e eeuw1 de regeering van ,san       
,tsung 7#adbf-adce7 der ,ming-dynastie4 
,het merk ,san ,teh1 dat de ,goncourt   
7,cabinet de l'extrme ,orint7 zoo       
dikwijls aanhaalt1 is echter geen       
bewijs van echtheid1 daar het op moderne
 vazen en vaten ook staat4    #db       
,dikwijls ziet men dan ook op platen of 
in tempelbeelden de ziel  afgebeeld in  
het lichaam van een beeld1 als een klein
 boeddhaatje1  zittende in meditatie4   
,ook zag ik dit bij oude duitsche       
primitieven1  maar dan de ziel in den   
vorm van een engel4    #dc ,hierover    
later1 bij de beschrijving der          
porseleinen4    #dd ,kachya0            
7sanskriet74    #de ,zie de afbeelding  
tegenover den titel4    #df ,vr een     
beeld gaaf uit het verhittingsproces    

komt1 zijn meestal  eerst eenige        
exemplaren gesprongen1 waarna telkens   
weer van voren af  aan moest begonnen   
worden4    #dg ,gelukkig zijn juist de  
gewone armen over1 die zij op andere    
beelden heeft1 zoodat het schijnt1 of er
 niets aan ontbreekt4    #dh ,voor een  
chinees heeft een puh ts' en10 dat is   
defect1 stuk heel  veel van zijn waarde 
verloren1 al is het maar n klein        
barstje4 ,groot  was de verwondering van
 een antiquair wien ik vertelde1 dat de 
,venus  van ,milo een beeld is1 dat niet
 voor goud te koop is1 maar geen armen  
meer heeft6    #di ,peh ,ting porselein 
is zoo kostbaar in ,china1 dat zelfs    
scherven  van gebroken dingen duur      
worden betaald4 ,men denkt namelijk1 dat
 het  tot poeder gemalen1 een           
geneesmiddel is voor ooglijders1 en     
verhaalt  van dit poeder1 dat het       
blinden het licht kan teruggeven4    #ej
 ,het is in ,china gebruikelijk om      
gedurende de huwelijksdagen de  bruid   
aan belangstellenden te laten zien 7kh'o

 sin nio74 ,deze staat  dan rechtop in  
de bruidskamer1 in groot gala4    #ea   
,zooveel als3 ,ik feliciteer u60    #eb 
,zie het eerste stuk in dezen bundel3   
,kwan ,yin04    #ec ,de chineezen       
schrijven n4l4 niet met een pen1 maar   
met een  penseel4    #ed ,yen ,lo       
7,sanskriet3 ,yama7 of ,yen ,kin is     
eigenlijk de algemeene  naam voor alle  
hellekoningen4    #ee ,de chineezen     
dachten dat visschen uit water geboren  
worden4    #ef ,de lezer zal opgemerkt  
hebben1 dat de chineesche verteller hier
  een beetje in de war is1 want waar    
blijven nu de insecten uit              
gedaanteverwisseling geboren08    #eg   
,zie voor dtails ,prof4 de ,groot's     
,jaarlijksche feesten en  gebruiken der 
,emoy-chineezen01 #b;e deel1 van af blz4
 #ccc4    #eh ,in ,indi heet dit feest  
reboetan-feest01 omdat sommige der      
tafels  later door de armen mogen       
geplunderd worden4 ,in ,tandjong ,pinang
 7,riouw7  kan men b4v4 dit feest goed  
bijwonen4 ,het wordt daar op tamelijk   

groote  schaal aangericht4    #ei ,deze 
,rivier-,draken-,koning heeft de        
stroomen en rivieren1 met al  hunne     
bevolking van visschen enz4 tot zijn    
gebied1 en veroorzaakt1 op  last van den
 ,hemel1 de regens4    #fj ,literator   
van den eersten graad1 ongeveer bachelor
 of arts04    #fa ,de chineezen hebben  
twaalf uren in een etmaal4 ,het uur     
,ch'an  correspondeert met ons #g-i 's  
m41 het uur ,sz' met ons #i-aa 's m41   
het  uur ,wu met ons #aa-a 's nam41 en  
het uur ,wei met ons #a-c 's nam4    #fb
 ,van #c-e 's nam4    #fc ,t'ai ,tsung  
was toen nog koning1 maar later werd hij
 keizer1 de  tweede keizer der          
,thang-dynastie die regeerde van        
#fah-iac n4 ,c4--,t'ai  ,tsung regeerde 
van #fbg-fdi n4 ,c4    #fd ,men bedenke 
hierbij1 dat een keizer 7later werd     
,t'ai ,tsung keizer7  ook in de hel     
recht heeft op de noodige gards1 als    
zijnde de ,zoon des  ,hemels4    #fe    
,dit kon heel gemakkelijk gebeuren4     
,dertien schrijft men in 't  chineesch n

 tien drie4 ,de voorste n1 in 't        
chineesch door n  liggend streepje3     
voorgesteld1 is door toevoeging van nog 
twee  streepjes te veranderen in drie3 4
    #ff ,hoe hij dit deed1 door ,saan   
,tsang de ,soetra zonder karakters te   
doen zoeken1 heb ik in ,kwan ,yin0      
verhaald4    #fg ,het was in den tijd   
der eerste nieuwe maan na chineesch     
nieuwjaar  7,februari71 wanneer de      
bergbewoners gewoon zijn vuren in de    
bergen te  ontsteken4    #fh ,een       
chineesche set0 van kopjes bestaat uit  
vier1 en somtijds tien  of acht1 maar   
niet zes of twaalf4    #fi ,l-,han's    
,arhats1 adepten4    #gj ,staat hier    
voor3 eindeloos velen40    #ga ,uit den 
aanhef der ,sukhvat-vynha-mahayana-stra 
7iets verkort  in dit citaat74    #gb   
#aj cents engelsch  #ajj chineesche     
cash4    #gc ,o-,bi-,t 7,amitbha7 is de 
gewone zegswijze der priesters1 die zij 
voor alle gevallen en als antwoord op   
alle mogelijke gezegden  gebruiken4 ,zij
 denken dat het eindeloos uitspreken van

 dit heilige  woord hun door            
transcendenten1 mystieken invloed tot   
,nirvna kan  brengen4    #gd ,de        
chineezen in ,canton noemen het slapende
 boeddha01 maar dit is  verkeerd4 ,het  
beeld komt geheel overeen in houding met
 de siameesche en  birmaansche1 die den 
stervenden boeddha voorstellen4    #ge  
,in ,september #ahid is deze geheele    
bootenbuurt door brand vernield4