,,de ,,chineesche ,,filosofie ,,toegelicht ,,voor ,,niet-,,sinologen ,,ii4 ,,lao ,,tsz ,,door ,,henri ,,borel ,,amsterdam ,p4 ,n4 ,,van ,,kampen ,,zoon ,,inhoud4 ,blz4 ,voorwoord #a ,inleiding tot de filosofie van ,lao ,tsz #ah ,tao ,teh ,king4 ,eerste deel3 ,tao #gd ,tweede deel3 ,teh #add ,aanhangsel #baf ,,voorwoord4 ,vr mijne vertaling van de ,tao ,teh ,king te lezen1 is het eerst nog noodig1 eenige nadere bizonderheden omtrent dit werk te weten1 en zich een denkbeeld te vormen van wat vertalingen uit het chineesch over het algemeen zijn1 en wat eene van ,lao ,tsz in het bizonder is4 ,de chineesche geschreven taal is er niet een1 als de onze bestaande uit letters1 maar haar karakter is idiografisch4 ,it is not surprising1 perhaps1 that such an idiographic language as this was invented2 for the first thought of one who tries to write an idea1 is more likely to be to picture it than to attempt to express the sounds by which it is spoken40 ,de chineesche geschreven taal heeft niet1 als de egyptische1 het phonetisch element doen triomfeeren over het symbolische1 om ten slotte een alphabetische taal te worden1 zegt ,s4 ,wells ,williams verder1 #a van wien ik voorgaand fragment aanhaalde1 maar het symbolische element bleef altijd het phonetische overheerschen4 ,hieruit volgt1 dat de chinees1 van zijn jeugd af gewoon om ideen te associeeren met aparte pictoriale symbolen1 het bijna ondoenlijk vindt om diezelfde ideen te associeeren met gecombineerde letters1 die enkel klanken uitdrukken4 ,prof4 ,legge zegt zeer terecht van de chineesche karakters of schriftsymbolen3 ,the written characters of ,chinese are not representations of words but symbols of ideas1 and the combination of them in composition is not a representation of what the writer would say1 but of what he thinks4 ,it is in vain1 therefore1 for a translator to attempt a litteral version4 ,when the symbolic characters have brought his mind en rapport0 with that of the author1 he is free to render his ideas in his own1 or any other speech1 in the best manner he can attain to444444 ,in a study of a ,chinese classical book there is not so much an interpretation of the characters employed by the writer as a participation of the thoughts2 there is the seeing mind to mind40 #b ,jammer1 dat dezelfde zendeling-geleerde die dit schreef1 in zijne vertalingen van chineesche klassieken1 ook van de ,tao ,teh ,king1 dikwijls metrisch heeft willen vertalen1 wat kinderachtige rijmpjes gaf1 en geheel in strijd is met deze beschouwing1--want beter en kernachtiger kon moeilijk het juiste karakter van vertalingen uit het chineesch worden gezegd4 ,juist1 the seeing mind to mind1 dit alleen is het nige vereischte tot het vertalen van een chineesch auteur1 en woordelijk vertalen uit het chineesch is onmogelijk1 omdat een europeesche en de chineesche taal van geheel andere essentie zijn1 en men geen pictoriale symbolen1 enkel ideen gevende1 in letters van klank precies kan overzetten4 ,dr4 ,jowett zegt nog zoo mooi van vertalingen #c3 ,an ,english translation ought to be idiomatic and interesting1 not only to the scholar but to the unlearned reader1 ,its object should not simply be to render the words of one language into the words of another1 or to preserve the construction and order of the original2 this is the ambition of a schoolboy1 who wishes to show that he has made a good use of his dictionary and grammar1 but is quite unworthy of the translator who seeks to produce on his reader an impression similar1 or nearly similar1 to that produced by the original4 ,to him the feeling should be more important than the exact word40 ,en dit werd gezegd van eene vertaling uit de grieksche taal1 die tenminste nog het gemak oplevert van alphabetisch te zijn1 dus hoeveel moeilijker wordt zulk eene vertaling nog uit het idiographische chineesch6 ,bovenstaande drie verklaringen van ,wells ,williams1 ,legge en ,jowett zijn de principes1 van welke mijne vertaling van ,lao ,tsz uitgaat4 ,het op hoofdpunten zijner vertaling in 't geheel niet met hem eens zijnde1 stem ik volkomen in met wat de sinoloog en generaal-majoor ,g4 ,g4 ,alexander zegt over de bestaande vertalingen van de ,tao ,teh ,king1 dat zij voor den niet-sinoloog en general reader10 niet aanlokkelijk1 ja indeed repellent0 zijn1 by a strained litteral accuracy which overrides and destroys the interest of the subject40 #d ,een feit is1 dat de verschillende vertalingen van de chineesche klassieken bij niet-sinologen zeer weinig bekend zijn1 en de reden hiervan is1 dat zij in den vorm waarin zij thans zijn1 ook eigenlijk alleen door sinologen te begrijpen zijn4 ,dit is de reden1 waarom ik aan mijne ,chineesche ,filosofie1 toegelicht voor niet-sinologen0 begon4 ,ik zie niet in1 waarom de chineesche filosofie niet1 evenals bv4 de grieksche1 voor de niet-ingewijden in die taal genietbaar zou worden gemaakt4 ,en daarom is het wel aardig dat mij door een sinoloog verwijtend werd gevraagd hoe ik1 na den zendeling ,prof4 ,legge1 die veel meer dan twintig jaren chineesch had gestudeerd1 nog aan zoo iets was durven beginnen4 ,ik heb deze vraag eigenlijk reeds in het ,voorwoord van het eerste deel van dit werk1 dat over ,confucius1 beantwoord4 ,met den grooten eerbied dien ik voor dezen eminenten sinoloog als taalgeleerde heb1 kan ik mij niet vereenigen met vele zijner opvattingen over verschillende chineesche begrippen4 ,en bovendien1 dit is het ergste1 is ,prof4 ,legge bevooroordeeld4 ,hij is met hart en ziel zendeling geweest1 en bij de vertaling der chineesche klassieken is hij van het standpunt uitgegaan dat alleen zijn christelijke godsdienst de ware1 en zijn christelijke ,god de onfeilbaar nige is1 wat hem aanleiding geeft1 overal in zijn werk de chineesche filosofie gering te schatten en te verkleinen4 ,hierdoor is zij bij hem niet tot haar recht gekomen1 vooral niet die van ,lao ,tsz1 in wien hij nog wel verscheidene christelijke begrippen vindt1 die er in 't geheel niet in staan1 en dien hij veel te laag heeft geschat4 #e ,het is een groot nadeel geweest voor de juiste interpretatie der chineesche filosofie dat de meeste sinologen zendelingen waren1 dus bevooroordeeld met het idee1 dat zij1 als afwijkende van de christelijke leer1 per se dwaalbegrippen bevatte4 ,ik denk hierbij aan die mooie woorden van ,ruskin in zijn werk over de grieksche mythologie3 ,you must forgive me1 therefore1 for not always distinctly calling the creeds of the past superstition0 and the creeds of the present day religion40 ,en vooral dit1 dat whatever charge of folly may justly attach to the saying ,there is no ,god10 the folly is prouder1 deeper and less pardonable in saying ,there is no ,god but mine400 #f ,there is no ,god but mine10--van dit idee uitgaande zijn de chineesche klassieken1 is ook ,lao ,tsz1 veelal vertaald4 ,daardoor worden zij in een valsch licht gezien1 en is het noodig dat er nieuwe1 onbevooroordeelde vertalingen komen4 ,een der eerste vertalers van ,lao ,tsz is geweest ,abel ,rmusat1 die zijn werk publiceerde onder den titel ,mmoire sur la vie et les ouvrages de ,lao ,tseu40 ,ik wil hier vooral de volgende regels van aanhalen3 ,le livre de ,lao ,tseu n'est pas facile entendre1 parceque l'obscurit des matires s'y joint une sorte de concision antique1 un vague qui va quelquefois jusqu' rendre son style nigmatique4444 ,ce serait une difficult trs grande s'il s'agissait de le traduire en entier et de l'claircir sous le rapport de la doctrine qui l'enferme4 ,mais1 cela ne doit pas nous empcher d'en extraire les passages les plus marquants et d'en fixer le sens au moins d'une manire gnrale4 ,il suffit de constater le sens le plus palbable1 quelquefois mme noter les expressions1 sans rechercher l'acception profonde et philosophique dont elles sont susceptibles4 ,outre l'obscurit de la matire en elle mme1 les anciens avaient des raisons de ne pas s'expliquer sur ces sortes de sujets4444 ,le texte est si plein d'obscurit1 nous avons si peu de moyens pour en acqurir l'intelligence parfaite1 si peu de connaissance des circonstances auxquelles l'auteur a voulu faire allusion2 nous sommes1 en un mot1 si loin tous gards des ides sous l'influence desquelles il crivait1 qu'il y aurait de la tmrit prtendre retrouver exactement le sens qu'il avait en vue1 quand ce sens nous chappe40 ,de commentator ,sie ,hoe had alreeds eeuwen vroeger gezegd3 ,het is niet gemakkelijk om duidelijk de diepzinnigste passages van ,lao ,tsz uit te leggen2 alles wat de wetenschap kan doen is er de algemeene beteekenis van geven40 ,zeer terecht merkt ,stanislas ,julien op1 dat de moeilijkheid voor ,rmusat1 zoowel als voor anderen1 bv4 ,prmare1 niet zoozeer lag in het boek zelf1 als in hun systeem van interpretatie4 ,zij verkondigden namelijk1 dat in de ,tao ,teh ,king stukken uit de ,heilige ,schrift1 ja zelfs katholieke dogma's waren te vinden4 ,montucci bv4 zegt 7in zijn ,de studiis sinicis073 ,beaucoup de passages parlent si clairement d'un ,dieu trine1 que quiconque aura lu ce livre ne pourra douter que le ,mystre de la ,trs-,sainte-,trinit n'ait t rvl aux ,chinois plus de cinq sicles avant la venue de ,jsus ,christ40 ,von ,plnckner spreekt eveneens van in ,tao gevonden te hebben eene ,drieenheid1 wel niet identiek1 maar toch analoog aan de christelijke4 ,rmusat1 nog verder gaande1 ziet in drie chineesche karakters ,i ,hi ,wei1 die eenvoudig kleurloos1 aphoon1 onstoffelijk0 beteekenen1 een verchineeschten vorm van ,jehovah6 ,en dat1 terwijl die karakters niet eens achter elkaar1 maar ieder aan het begin van een aparten volzin voorkomen6 ,hierop werden dan verder geheele theorien gebouwd4 ,zelfs ,legge spreekt van ,god in the ,tao ,teh ,king0 d4i4 dan de christelijke ,god4 ,ook von ,strauss is niet afkeerig van het woord ,jehovah in ,lao ,tsz4 ,add to this the ingenuity of the ,jesuit scholars in detecting in the ,tao ,te ,king a heathen witness to the ,trinity1 the ,logos1 and the ,incarnation1 five centuries before ,christ1--and we shall have some idea of the burden laid by interpreters on the shoulders of the great mystical teacher of the ,east10 zegt ,samuel ,johnson hiervan terecht4 7,oriental ,religions3 ,china47 ,terecht niet tevreden met ,rmusat's ,mmoire begon ,stanislas ,julien eene nieuwe vertaling 7,le ,livre de la ,voie et de la ,vertu4 ,paris4 ,l',imprimerie ,royale ,,mdcccxlii47 ,deze vertaling zal misschien qua taalkundige woord-vertaling wel het standaardwerk over ,lao ,tsz blijven en is van het grootste nut voor andere vertalers1 ook voor mij geweest4 ,maar zij wordt totaal bedorven door de geheel verkeerde beteekenis aan ,lao ,tsz's ,tao0 en aan de uitdrukking ,wu ,wei0 gegeven4 ,hield ,julien zich vrij van de dwaze ideen der zendelingen1 hij gaf in vele gevallen1 o4a4 aan ,wu ,wei10 beteekenissen1 precies tegenovergesteld aan wat de chineesche wijze bedoelde4--,julien maakte gebruik van vertalingen en commentaren van verscheidene chineesche geleerden1--die echter lang niet allen onfeilbaar zijn4 ,de eminente schrijver ,ma ,touan ,lin zegt van de ,tao ,teh ,king1 dat de ware geest er van hoe langer hoe meer verkeerd werd begrepen1 naarmate de menschen verder verwijderd waren van ,lao ,tsz's tijd10 en ,johnson zegt van ,juliens chineesche commentaren3 ,the immense resources of ,julien for explaining the ,tao-te-king would give his version supreme authority but for the fact that the later commentators whom he uses are as likely to illustrate the philosopher's statement that he was understood by few1 as did the men of his own generation40 ,meerdere vertalingen zijn van ,g4 ,pauthier1 ,j4 ,chalmers1 ,watters1 von ,plnckner1 von ,strauss1 ,alexander1 ,balfour en eenige anderen #g--;,het is merkwaardig te zien1 hoe al deze vertalingen uiteenloopen1 z ver dikwijls1 dat het bijna niet te gelooven wordt1 dat zij allen uit n en denzelfden tekst zijn gehaald4 ,ik neem voor de curiositeit dit voorbeeld1 n toevallig uit zeer velen grepen3 --,de l vient que le saint homme marche toujours 7dans le ,tao7 et ne s'carte point de la quitude et de la gravit4 ,quoiqu'il possde des palais magnifiques1 il reste calme et les fuit40 7,stanislas ,julien47 --,therefore it is that the wise man does not--even when making but a day's journey--separate from his baggage-wagons1 so that should a beautiful view spread itself out before him1 he rests a while and then continues his journey40 7,g4 ,g4 ,alexander47 ,twee gehl verschillende interpretaties van n zelfden tekst6 ,of wel dit1 een hl klein tekstje van maar vier karakters in het chineesch1 waarvan twee dezelfde zijn3 --,the best part of knowledge is 7conscious7 ignorance40 7,chalmers47 --,those who understand 7the ,tao7 are unconscious of their upward progress40 7,balfour47 --,to know1 but to be as not knowing1--is good40 7,giles47 ,somtijds zijn de vertalingen zelfs precies elkaars contrast4 ,en het is een feit1 dat juist door die vele1 uit elkaar loopende en tegenstrijdige versies de ernstige bestudeerder van ,lao ,tsz veel meer van de wijs raakt1 dan wanneer hij zonder ne enkele vertaling maar op den oorspronkelijken tekst blijft turen4 ,zeer juist zegt ,prof4 ,r4 ,k4 ,douglas1 #h die echter1 voor zoover ik weet1 zelf nooit eene vertaling van den geheelen ,lao ,tsz leverde1 van al die verschillende interpretaties3 ,there is with most people a tendency to seek below the surface for some occult and far-fetched explanation of a difficulty rather than adopt the plain interpretation which lies before them40 ,op n punt waren de geleerden het echter allen ns4 ,de integriteit en de originaliteit van de ,tao ,teh ,king waren onbetwistbaar4--,de ,leipzigsche professor von der ,gabelentz verklaarde dat de authenticiteit van dit werk het minste was betwist van alle chineesche klassieken1 n in ,china1 n zelfs in den kring der europeesche sinologen4--,en eenparig waren de sinologen #i van hetzelfde gevoelen4 ,tot dat in #ahhf een boek verscheen van ,h4 ,a4 ,giles1 een engelsche consul en sinoloog in ,china1 getiteld3 ,the ,remains of ,lao ,tsz40--,deze verklaarde1 dat bijna de geheele ,tao ,teh ,king forgery0 en fraud0 was1 en zij maar enkele oorspronkelijke gezegden van ,lao ,tsz bevatte4 ,de weinige oorspronkelijke1 die er dan waren1 verwaardigde hij zich te vertalen4 ,bestaande vertalingen1 van ,legge1 van ,chalmers1 enz4 enz41 werden onbarmhartig en ridiculiseerend door hem afgebroken4 ,juliens vertaling1 die toch qua woordvertaling hoog staat1 noemde hij eveneens wholly indefensible10 en as the descent from one of ,dantes horrid bolgie to the next1 so is the passage from one obscure utterance of ,lao ,tzs to another obscurer still10 sneerde hij4--,de aanmatigende1 heftige1 onwetenschappelijke toon van zijn geschrift is echter al voldoende om al het vertrouwen in zijn argumenten te doen verliezen4 #aj ,maar het is voor den ernstiger zoeker naar de waarheid om het hoofd bij te verliezen4 ,juliens vertaling is indefensible10 zegt ,giles4 ,von ,plnckner's vertaling deugt niet1 zegt ,legge1 want zijn slender acquaintance with ,chinese by no means fitted him for such a task40--,een argument1 dat oudere geleerden mr tegen jongeren gebruiken4 ,enz4 ,enz4 ,niet n1 die niet de vertaling van den ander veroordeelde1 en de zijne niet voor de alleen mogelijke hield4 ,een en ander nog erger gemaakt door de jalousie de mtier1 die helaas6 onder vele geleerden woedt1 maar onder de sinologen speciaal het toppunt heeft bereikt4--,en het is heel gemakkelijk1 eene vertaling uit het chineesch te veroordeelen4 ,juist doordat eene vertaling van idiografische karakters1 die altijd hetzelfde blijven1 zonder vervoeging of verbuiging1 en die1 al naar gelang van het verband waarin zij staan1 de meest uiteenloopende begrippen kunnen beteekenen1 tot elkaars tegenovergesteld en toe1--juist1 zeg ik1 doordat eene precieze1 exacte vertaling totaal onmogelijk is1 al hebben sommige geleerden z4g4 vertaalregels gemaakt1 die niet opgaan1 kan de eene sinoloog altijd van elke versie zeggen dat zij niet deugt1 maar z en z moet zijn4 ,twee of drie chineesche karakters kunnen dikwijls eene meening hebben1 die alleen in een of meer lange volzinnen kan uitgelegd worden1 en alleen benaderd1 niet vertaald1 zoodat men er altijd van zeggen kan1 dat de interpretatie niet deugt1 en men er een andere voor kan geven1 die daarom niet beter is4 ,nadat ik veel werken over ,lao ,tsz had gelezen1 en jaren over zijn boek had nagedacht1 besloot ik1 mij los te maken van den invloed dier vele1 verschillend denkende geleerden1 en zelf eene vertaling te beginnen1 om daarin nauwkeurig te omschrijven1 wat ik voor mij in zijne filosofie heb gezien en doorvoeld4 ,ik heb voorl steeds gedacht aan deze twee teksten1 die mij als eene waarschuwing schenen om toch vooral niet verward te worden door schijnbare moeilijkheid1 waar die misschien niet bestond4 ,mijne woorden zijn heel gemakkelijk te begrijpen1 heel gemakkelijk te betrachten4 ,maar niemand in het rijk kan ze begrijpen1 noch betrachten4 ,mijne woorden hebben een ,oorsprong1 mijne daden hebben een ,meester4 ,maar de menschen weten dat niet1 en daarom begrijpen zij mij niet40 7,hfdst4 ,,lxx47 ,zij1 die ,tao kennen1 zijn niet geleerd2 zij1 die geleerd zijn1 kennen ,tao niet40 7,,lxxxi47 ,die ,oorsprong1 wat kon het anders zijn dan ,tao8 ,daarom eerst goed1 uit het geheele werk1 het begrip ,tao trachten te begrijpen1 en dan iederen tekst vertalen1 met bij elk dat idee van ,tao trouw voor oogen1 dat leek mij de weg4 ,en hoewel ik zijne woorden voor mij1 westerling1 nooit heel gemakkelijk0 heb gevonden1 is mij op die wijze veel licht opgegaan1 en is veel1 wat ik ingewikkeld en erg geleerd-moeilijk dacht1 later uiterst simpel en puur gebleken4 ,ook is er toen een groote nheid in het werk gekomen1 die ik eerst niet had gezien4 ,ik heb daarbij getracht1 voor zoover dat mogelijk bleef1 zonder eene goede uitlegging te schaden1 zoo getrouw mogelijk aan den tekst te blijven1 maar het seeing mind to mind01 niet eene enkele interpretatie der chineesche karakters is voor mij de hoofdzaak gebleven4 ,evenals in het eerste deel van dit werk heb ik absoluut onvertaalbare chineesche karakters1 in-chineesche begrippen symboliseerende1 onvertaald gelaten1 maar uitvoerig omschreven4 ,en waar de uiterste lakoniekheid1 alleen met de zoo simpele chineesche karakters mogelijk1 die wel eens in denzelfden zin verbum n adjectief en substantief kunnen zijn1 zonder lidwoorden of bijwoorden verbonden1 niet lakoniek was weer te geven1 heb ik een langeren1 maar duidelijken volzin er van gemaakt4 ,want wat de schrijver denkt1 niet wat en hoe hij in 't chineesch schrijft1 is de hoofdzaak4 ,de charme en pracht van een chineesche karakter-gedachten-reeks is toch in geen enkele woord-klanken-reeks precies weer te geven4 ,het zijn twee geheel ongelijksoortige dingen1 van verschillende essentie4 ,men kan evenmin een kleurenpracht in tonen precies eender wergeven1 alleen een gelijke emotie zien op te wekken1 maar met andere middelen4 ,het past mij te bekennen1 dat ik veel nut heb gehad van vr mij gedane vertalingen1 wat het exacte bij den tekst blijven aangaat1 vooral van ,julien4 #aa ,ieder wetenschappelijk man wil er wel voor uitkomen1 dat hij heeft voortgebouwd op wat anderen vr hem deden4 ,dikwijls1 waar ik twijfelde1 heb ik1 waar dit mij maar nigszins aannemelijk scheen1 de versie van ouderen1 met meer taalkundige ondervinding1 gevolgd4 ,maar op evenveel plaatsen1 waar ik heel vast en zeker1 mind to mind met den chineeschen filosoof voelende1 de overtuiging had1 dat mijne voorgangers uit het verband van wat ,lao ,tsz noemt de ,oorsprong zijner woorden0 gingen--en dat is bijna overal op hoofdpunten1 waar de begrippen ,tao en ,wu ,wei voorkomen1--heb ik gemeend1 mijn eigen gang te moeten gaan1 en heb ik vertaald zooals ik zelf1 en niet zooals anderen voelden4 ,ik heb1 evenals in mijn eerste deel over ,confucius1 den tekst zooveel mogelijk met noten toegelicht4 ,wie echter de teksten van-zelf begrijpt1 zal meer van het werk genieten door ze alln te lezen1 zonder de noten1 die dan overbodig zijn4 ,ik voegde ze toe voor het gemak van velen1 die nog niet genoeg van chineesche filosofie hebben gelezen1 om gemakkelijk de somtijds bruuske en schijnbaar onlogische gedachtenwendingen en toespelingen te volgen4 ,want een publiek van niet-sinologen had ik op het oog1 dat zich nog niet in chineesche begrippen en wijzen van denken heeft verplaatst4 ,lao ,tsz's filosofie1 die tot de hoogste openbaringen van wijsheid van alle eeuwen behoort1 is even waard buiten den beperkten kring van geleerden bekend te worden als die van ,plato1 ,thomas ,kempis1 en andere groote denkers4 ,en onze taal1 al wordt die ook maar door negen millioen menschen in en buiten ,noord- en ,zuid-,nederland gesproken1 een taal1 waarin thans van de beste pozie en wijsheid van ,europa wordt geschreven--ik denk hier b4v4 aan ,willem ,kloos en ,frederik van ,eeden--is mij gelukkig nog lief genoeg1 om mij haar de groote moeite1 aan mijn werk besteed1 overwaard te doen vinden1 ja mij gelukkig te doen voelen1 al die wonder-simpele en wereld-wijze gedachten van den chineeschen filosoof in hr vertrouwde woord-klanken te hebben weergegeven4 ,dat mijne vertaling in het nederlandsch volstrekt geen overbodige arbeid was1 heeft het debiet van het eerste deel van dit werk1 dat over ,confucius1 bewezen4 ,binnen drie maanden na de verschijning waren de kosten der uitgave1 die op risico van den uitgever was ondernomen1 ruimschoots gedekt4 ,en z is nu ook de uitgave van dit tweede deel1 de eerste nederlandsche vertaling #ab van ,lao ,tsz's filosofie bevattende1 mogelijk geworden4 ,makasser1 #ba ,december #ahig4 ,,inleiding ,,tot ,,de ,,filosofie ,,van ,,lao ,,tsz4 ,heb ik eenige jaren geleden eene fantazie geschreven naar aanleiding van ,lao ,tsz's filosofie1 n is het mijn taak1 op meer wetenschappelijke wijze1 getrouw bij den tekst blijvende1 ,china's grootsten wijze en ,china's hoogste filosofie in te leiden bij het publiek van niet-sinologen4 #ac ,kon ik1 bij de beschrijving van ,confucius' leven #ad beschikken over zveel gegevens1 dat ik heel veel ongebruikt moest laten liggen1 van ,lao ,tsz's leven is z weinig bekend1 dat ik er niet eens een apart hoofdstuk mede zou kunnen vullen4 ,zoo openbaar en ceremonieus ,confucius leefde1 zoo teruggetrokken en eenvoudig was het leven van ,lao ,tsz4 ,men weet niet eens1 waar hij zijn laatste levensjaren heeft doorgebracht1 noch waar hij gestorven is2 z weinig is1 op historische gronden althans1 van hem bekend4 ,toen hij zag1 dat de tijden al slechter en slechter werden1 is hij niet1 zooals ,confucius1 van staat tot staat getogen om zich als hervormer aan te bieden1 maar is hij kalm zijn vaderland uitgetrokken4 ,hij bleef zwerven in de landen van het ,westen10 vermoedelijk ,thibet en ,indi1 waar toen de hoogste wijsheid der wereld werd geboren4--,en sedert zijn vertrek is nooit meer iets van hem gehoord4 ,maar zijn ,boek1 de ,tao ,teh ,king10 een chineesche bijbel van wijsheid en goedertierenheid1 het verhevenste werk uit de chineesche literatuur1 is onsterfelijk1 en staat in de ,woord-kunst der eeuwen naast de goddelijkste openbaringen1 als die der ,upanishads1 die van ,plato1 en die van het ,oude ,testament4 ,de nige historische documenten omtrent ,lao ,tsz's leven zijn weinige regelen1 in mijne editie maar even twee bladzijden1 uit de annalen van ,china's grootsten geschiedschrijver ,sz ,ma ,ts'ien4 ,ik laat deze in hoofdzaak hier volgen3 ,lao ,tsz was iemand uit het district ,k'u1 de streek ,li1 en het gehucht ,khio ,jin1 van het rijk ,chu #ae4 ,zijn familienaam was ,li1 zijn bijnaam ,rh1 zijn titelnaam ,peh ,yang en zijn posthume naam ,tan4 ,hij bekleedde het ambt van bewaarder der archieven van het rijk ,chow #af4 ,confucius kwam in het rijk ,chow1 om ,lao ,tsz te vragen over de ,li #ag 7het ,decorum74 ,lao ,tsz zeide3 ,de menschen1 over wie gij spreekt1 zijn niet meer1 en hunne beenderen zijn allen vergaan4 ,alleen hun woorden bestaan nog4 ,als de ,kin ,tsz 7de ,goede ,mensch7 de gunstige omstandigheden treft stijgt hij in den wagen 7d4i4 komt hij tot hooge betrekkingen71 maar treft hij die gunstige omstandigheden niet1 dan zwerft hij als een bosje stroo over het zand4 ,ik heb gehoord dat een goed koopman zijn schatten diep verbergt en als leg van alle goed schijnt1 en dat de ,kin ,tsz1 wiens deugd volmaakt is1 een gezicht heeft als een domme4 ,doe vn u dien trots1 en die vele begeerten1 doe van u dat hooghartige air en die buitensporige neigingen1 want die zullen u tot niets dienen4 ,dit is1 wat ik u te zeggen heb40 ,confucius1 die in 't geheel niet in ,lao ,tsz's filosofie komen kon1 welke even zooveel dieper was dan de zijne als de essences dieper zijn dan de uiterlijke schijn1 was door de majesteit van ,lao ,tsz's persoon en den statigen toon zijner woorden blijkbaar diep getroffen1 want1 verhaalt ,sz ,ma ,ts'ien verder3 ,confucius ging1 en zeide tot zijne discipelen3 ,ik weet1 dat de vogels kunnen vliegen1 ik weet1 dat de visschen kunnen zwemmen1 ik weet1 dat de beesten kunnen loopen3 zij1 die loopen1 kunnen in een net worden gevangen1 zij die zwemmen1 kunnen aan den haak worden geslagen1 en zij die vliegen1 kunnen met een pijl worden getroffen4 ,maar nu de ,draak6 ,ik kan niet weten1 hoe hij op de wolken en den wind stijgt en ten hemel rijst4 ,heden heb ik ,lao ,tsz gezien4 ,hij is als de ,draak600 ,confucius bekende dus zelf1 dat hij ,lao ,tsz niet kon begrijpen4 ,verder gaat ,sz ,ma ,ts'ien door3 ,lao ,tsz cultiveerde de ,tao en de ,deugd1 en legde er zich op toe om eenzaam en onbekend te leven4 ,hij leefde lang in ,chow1 en toen hij zag1 dat ,chow in verval raakte1 nam hij haastig zijn ontslag1 en ging naar den bergpas 7op de grens74 ,i ,hie1 de bewaker van dien bergpas1 zeide tot hem3 ,nu gij u in de eenzaamheid gaat terugtrekken1 moet gij absoluut een boek maken om mij tot leering te zijn40--,toen schreef ,lao ,tsz een werk in twee boeken1 dat over de beteekenis van de ,tao en de ,teh 7,deugd7 handelde1 en vijfduizend karakters bevatte4 ,daarna ging hij heen4 ,men weet niet hoe het einde was van zijn leven40 ,deze weinige gegevens zijn alles1 wat wij op zuiver historische gronden van ,lao ,tsz's leven weten4 ,enkele bizonderheden omtrent zijne zonen1 voor dit werk van geen belang1 zal ik maar voorbijgaan4 ,welk een verschil zien wij echter uit dit weinige al tusschen ,confucius en ,lao ,tsz6 ,confucius1 die1 toen ,chow in verval was1 met veel omslag van rijk tot rijk trok om toch vooral propaganda te maken voor zijne ideen1 ,lao ,tsz die1 toen hij al de droevigheid zag aankomen1 stil zijn ambt neerlegde1 en wegging uit het land der ongerechtigheid1 om in den vreemde kalm en rustig te leven1 eenzaam met zijn ziel6444444 ,sz ,ma ,ts'ien geeft niet het geboortejaar op van ,lao ,tsz1 maar volgens eene geloofwaardige traditie was dit het #c;e regeeringsjaar van ,ting ,wang1 van de ,chow dynastie1 alzoo het jaar #fjd v4 ,c4--,lao ,tsz was dus reeds #ec #ed jaar1 toen ,confucius geboren werd4--,volgens overleveringen en legenden--op welke men echter volstrekt niet zoo vertrouwen kan als op ,sz ,ma ,ts'ien's ,annalen ,sh ,ki0--was zijn vader een oude boer1 die eerst op zeventigjarigen leeftijd een vrouw van ongeveer vijf en dertig trouwde4 ,zijne moeder ontving hem op bovennatuurlijke wijze1 in een lichtstraal van een vallende ster4--,zij droeg de vrucht twee en zeventig jaren lang1 zoodat het kind ter wereld kwam als een oud man1 met grijze haren4 ,vandaar1 dat men den pas geborene ,lao ,tsz1 d4i4 het ,oude ,kind noemde4--,dadelijk na zijne geboorte rees hij in de lucht op1 en zeide1 met de linkerhand naar den hemel1 en met de rechter naar de aarde wijzende3 ,in den ,hemel boven en op de ,aarde beneden is alleen ,tao waardig om geerd te worden40 ,zijn gelaatskleur was wit1 bij geel1 zijne ooren waren buitengewoon lang1 en met drie gaten doorboord4 ,hij had schoone wenkbrauwen1 groote oogen en een vierkanten mond4 ,aan iedere voet had hij tien teenen1 en iedere hand was gernamenteerd met tien lijnen1 enz4 enz4 ,men merke hier de overeenkomst op met de geboorte van ,shakyamuni1 ,kwan ,yin1 en andere boeddha's en heiligen4 ,vermoedelijk zijn deze legenden door latere boeddhistiesche vereerders #ah van ,lao ,tsz verzonnen1 daar zij lijnrecht in strijd zijn met zijne ideen omtrent de onfeilbaarheid en heiligheid van de processen der natuur4--,in de ,nan ,hwa ,king1 een boek van ,lao ,tsz's voornaamsten discipel1 ,chuang ,tsz1 vinden wij nog meer bizonderheden omtrent ontmoetingen tusschen ,confucius en ,lao ,tsz4-- ,lao ,tsz vond ,confucius eens bezig met lezen1 en vroeg hem1 wat hij daar aan 't studeeren was4 ,het is de ,i ,king10 antwoordde ,confucius1 die lazen de heilige mannen der oudheid ook40 ,dat konden die heilige mannen doen10 zeide ,lao ,tsz1 maar met welk doel leest gij die8 ,wat is de grondbedoeling van dat boek80 ,het komt neer op menschlievendheid en rechtvaardigheid10 was het antwoord4 ,en ,lao ,tsz zeide3 ,rechtvaardigheid en menschlievendheid zijn tegenwoordig maar holle namen2 zij zijn een masker voor wreedheid1 en brengen de harten in verwarring2 er is nooit meer strijd geweest dan nu4 ,de duif baadt zich niet altijd expres om wit te worden1 de kraai verft zich niet om zwart te zijn4 ,de ,hemel is van nature laag2 zon en maan schijnen van zelve2 de sterren en planeten staan natuurlijk op hun plaats1 de planten en boomen vallen natuurlijk onder klassen1 volgens hunne soorten4 ,zoo1 geleerde dokter1 als gij ,tao betracht1 en u er met uw geheele ziel naar pheft1 dan zult gij er vanzelf wel komen4 ,waar zijn die menschlievendheid en rechtvaardigheid toch goed voor8 ,gij lijkt op iemand1 die op een trom gaat roffelen om een verloren schaap terug te brengen4 ,meester1 gij brengt de menschelijke natuur maar in verwarring60 ,maar ziet1 er waren groote1 essentieele verschillen tusschen ,confucius en ,lao ,tsz4 ,beiden leefden in ongeveer dezelfde omstandigheden1 in het verval van de ,chow dynastie1 toen het geheele rijk in wanorde was4 #ai ,confucius wilde toen1 door de verschillende deugden1 als menschlievendheid1 oprechtheid1 rechtvaardigheid1 plichtmatigheid1 ouderlievendheid enz4 te prediken1 het volk hervormen4 ,lao ,tsz zag hier geen heil in1 en hield het er voor1 dat al deze dingen de verwarring nog maar grooter zouden maken4 ,robert ,k4 ,douglas in zijn werk ,confucianism and ,taouism0 zegt hierover zeer terecht3 ,confucius dacht dat de voornaamste vereischte van den tijd was1 om goede namen te hebben 7voor de dingen74 ,hij wilde de menschen humaniteit doen betrachten1 en dat 7dan ook7 liefde-voor-de-ouders 7,hiao7 noemen2 hij wilde de menschen met hun geheele hart hun souverein doen dienen1 en noemde dat getrouwheid4 ,lao ,tsz1 daarentegen1 hield vol1 dat als de menschen zich uitgaven voor menschlievend1 ouderlievend en getrouw1 dit een zeker teeken was1 dat de substantie verdwenen was1 en alleen de schaduw overbleef4 ,de duif is niet wit omdat zij veel baadt1 noch verft de kraai zich zwart4 ,als de duif zich ging baden1 en de kraai zich ging verven1 zou dat geen teeken zijn1 dat zij hunne oorspronkelijke kleuren hadden verloren8 ,zoo ook met de menschen4 ,als alle menschen menschlievend1 ouderlievend en getrouw waren1 zou niemand zich op die deugden openlijk beroepen1 en die zouden daarom niet genoemd worden4 ,en op dezelfde manier1 als alle menschen deugdzaam waren1 zouden zelfs de namen der ondeugden onbekend zijn40 ,krachtig zegt ,lao ,tsz dit zelf in zijn ,tao ,teh ,king #bj3 ,toen ,tao werd verwaarloosd kwamen ,menschlievendheid en ,gerechtigheid4 ,toen de scherpzinnigheid0 en het schrandere doorzicht0 voor den dag kwamen1 ontstond de groote ,huichelarij4 ,toen de familie niet meer in harmonie leefde1 kwamen de ,hiao 7,ouderlievendheid7 en de ,ts'z 7compassie74 ,toen de staten van het rijk in verwarring waren1 kwamen de getrouwe onderdanen40-- ,en in een ander hoofdstuk #ba3 ,doe de ,filantropie vn u1 en wg met ,gerechtigheid1 en het volk zal 7vanzelf7 terugkeeren tot liefde voor de ouders en voor de kinderen60 ,zooals ik reeds zeide1 het verschil tusschen ,confucius en ,lao ,tsz is op zeer veel punten dat tusschen ,schijn en ,wezen4 ,het ,boek1 dat ,lao ,tsz als eenig aandenken aan zijn leven bij den wachter ,i ,hie van den bergpas achterliet1 was de ,tao ,teh ,king1 het ,boek van ,tao en ,teh4--,de ,tao ,teh ,king is wel het moeilijkste boek1 waar de sinoloog zich aan kan wagen1 en ook voor den chineeschen literator is het de zwaarste arbeid in zijne literatuur4 ,maar jaren van studie loonen den ijverigen leerling met rijke winst4--,uit de diepe mijnen van dit wondere wereldboek haalt de verrukte delver steeds edeler en blinkender schatten van onvergankelijke wijsheid4 ,la sagesse humaine n'a peut-tre jamais exprim des paroles plus saintes et plus profondes10 roept de sinoloog ,pauthier in bewondering uit4 ,en ,samuel ,johnson1 een geleerde en een poet1 die1 met minder geleerdheid maar meer intutie en wijsgeerigen aanleg dan anderen in de essentieele waarheden van oostersche godsdiensten en filosofien is doorgedrongen1 zegt er zeer schoon en juist van3 ,he is a word2 a protest and prophecy in one2 a book1 the ,tao ,teh ,king1 a voice of universal truth and sentiment1 appealing to all ages40 ,en ook nog3 ,nothing like this book exists in ,chinese literature1 nothing1 so far as yet known1 so lofty1 so vital1 so restful at the roots of strength3 in structure as wonderful as in spirit2 the fixed syllabic characters formed for visible and definite meaning1 here compacted into terse aphorisms of a mystical and universal wisdom1 so subtly translated out of their ordinary spheres to meet a demand for spiritual expression1 that it is confessedly almost impossible to render them with certainty into another tongue04 #bb ,de lezer zal wel reeds gemerkt hebben1 dat ik het hiermede geheel ns ben1 en dat ik slechts met moeite mijn enthoesiasme en innige vereering voor ,lao ,tsz1 die ik zoo vrij kon uiten in mijne fantazie ,wu ,wei01 bedwing1 om precies bij de daadzaken eener op zuiver wetenschappelijken grond berustende studie te blijven4 ,inderdaad is het in ,china gegaan als in zoovele landen4 ,een wl sereen en eerbiedwaardig1 maar toch maar heel zelden subliem wijsgeer als ,confucius heeft een wereldvermaardheid verkregen1 en is in alle beschaafde landen op gezag bekend als zijn grootsten man1 terwijl zijn waarlijk allergrootste filosoof1 een zoo rein en simpel voeler en denker als ,lao ,tsz1 die zich wist op te droomen tot nabij de allerzuiverste conceptie van het goddelijk ,wezen die een mensch kan naderen1 zoo goed als onbekend is gebleven buiten het kleine kringetje der sinologen-vakgeleerden4-- ,lao ,tsz leerde in zijn ,tao ,teh ,king in hoofdzaak het volgende3 ,vr ,hemel en ,aarde bestonden1 vr de formatie der werelden1 vr het begrip ,shang ,ti 7de opperste ,godheid7 was er een ,wezen1 een essence1 voor ons niet te begrijpen1 voor ons vaag en verward1 voor ons1 die aan alle ,zijn een zichtbaren vorm en eene gedaante verbinden1 een ,niet-,zijn1 een ,wezen1 of een ,wereld-,ziel 7al deze namen kunnen het natuurlijk niet omschrijven71 die alleen-in-zich-zelf eeuwig en onsterfelijk bestond4--,natuurlijk kan zulk een ,wezen1 dat alleen in-zich-zelf bestond1 geen naam hebben1 daar namen alleen dienen om verschillende dingen te onderscheiden4--,omdat ,lao ,tsz er echter over zou schrijven1 moest hij het absoluut een naam geven1 en1 een goede1 juiste naam onbestaanbaar zijnde voor zulk een ,wezen1 noemde hij het ,tao1 een woord1 dat in de vroegere chineesche filosofie1 en vooral in ,confucius meer bepaald de ,weg0 of het ,pad0 beteekent #bc4 ,hij zegt er echter herhaaldelijk uitdrukkelijk bij1 dat het ,wezen1 dat hij bedoelt1 niet ,tao heet of kan heeten1 maar dat hij dien naam maar gebruikt1 omdat er geen naam mogelijk is4 ,dit ,wezen1 deze ,al-,ziel1 deze ,essence #bd 7men voelt1 ook deze omschrijvingen zijn maar vage benaderingen7 was de ,oorsprong aller dingen1 en baarde de werelden en de schepselen op ondoorgrondelijke wijze1 ze allen doorvloeiende1 en gemanifesteerd zijnde in alles en allen1 natuur1 menschen1 en dingen4 ,als in-zich-zelf-bestaande ,essence het ,tao noemende1 noemde hij het als manifestatie in de creatie ,teh1 met een woord1 dat in de gewone beteekenis met ,deugd is te vertalen1 maar m4 i41 evenals ,tao1 zooveel mogelijk onvertaald moet blijven4--,maar niet alleen1 dat alle dingen uit ,tao geboren zijn1 allen keeren ook weder tot ,tao terug4--,aan alle dingen is bij hun geboorte een beweging gegeven1 een divien levensrythme1 dat hen onfeilbaar weer tot ,tao zal terug brengen4 ,het eenige en simpele middel om weer tot ,tao terug te keeren is1 zich eenvoudig aan dat rythme over te geven1 alles te weren1 wat er van afleidt en aan die beweging tegenstrijdig is4--,als pas-geboren kind is de mensch volkomen zuiver en natuurlijk1 en de hoogste levenswijsheid is1 zich altijd zoo zuiver te bewaren als het pasgeboren kind4 ,deze pure wijze van leven1 dit zich-laten-mevoeren op het oorspronkelijke rythme1 maar men vergete hierbij niet1 ook den energieken strijd tegen alles1 wat van dat rythme afwijkt en er tegenovergesteld aan is1 noemde ,lao ,tsz ,wu ,wei4 ,dit woord ,wu ,wei1 samengesteld uit ,wu--niet of niets1--en ,wei1--doen1 zou1 letterlijk1 met een dictionnaire vertaald1 beteekenen niets-doen04--,deze letterlijke vertaling heeft vele sinologen #be aanleiding gegeven om te beweren dat ,lao ,tsz in een lui1 bruut niets-doen het hoogste heil zag1 en daarom leerde om1 onverschillig voor alles en allen1 maar in een soort slaperigheid het leven uit te soezen4 ,ik behoef zeker niet te zeggen1 dat precies het tegendeel waar is1 en dat ,wu ,wei geen niet-doen1 geen inactie of inertie is1 maar juist zeer sterke en reele actie en wel actie van het onsterfelijke principe in den mensch1 van de in hem gemanifesteerde ,tao4--,deze actie zal zijn eene beweging van het onsterfelijke in den mensch naar den eindeloozen1 eeuwigen ,oorsprong1 naar dat voor menschenbegrip onbenaderbare en onbeschrijfelijke ,wezen1 die ,al-,ziel1 die bestond vr ,hemel en ,aarde1 vr gedaante en vorm bestonden1 en die ,lao ,tsz1 voelende hoe onmogelijk zij met een naam aan te geven was1 alleen met den naam ,tao noemde1 omdat hij dien noodig had om haar concreet in een letterteeken aan te duiden4 ,maar deze actie ,wu ,wei zal tevens zijn een beweging tegen alle actie1 die aan haar tegenstrijdig is1 en den weder-pgang naar ,tao stuit1 dus tegen alle actie van menschelijke1 relatieve dingen als eerzucht1 trots1 woede1 haat1 hebzucht1 passie1 enz4 enz4 ,en wie weet dat deze dingen de felste1 sterkste en hevigste van het geheele menschenleven zijn1 zal begrijpen hoe moeilijk en zwaar de strijd drtegen moet zijn1 dus hoe intens de actie ,wu ,wei moet zijn1 die zulke geduchte vijanden moet werstaan4 ,daar ,tao het eenige in-zich-zelf-bestaande en dus reele is1 en de menschelijke hartstochten en begeerten allen sterfelijk en dus onreel zijn1 zouden wij de gewone1 alledaagsche beweging van het menschenleven naar die hartstochten en begeerten onreele actie1 en ,wu ,wei1 het pgaan nr ,tao1 reele actie kunnen noemen1 of ook wel1 de eerste de actie van den ,schijn1 en de tweede de actie van het ,wezen4 ,zr schoon zegt alweer ,johnson hiervan1 krachtig protesteerend tegen velen1 die ,wu ,wei maar door niets-doen0 vertaalden1 en dus precies het tegenovergestelde kregen van wat ,lao ,tsz bedoelde #bf3 ,such misinterpretations as have been quoted simply reduce the ,tao-,teh-,king to a mass of self-contradictions4 ,its nonaction0 does not propose that man shall forbear while the work is done by heaven1 but is defined as a living union with ,tao1 as secret power to make all things new through humility and self-renunciation3 a still and unapparent strength that does not strive0 but hides itself while it lifts up men04 ,its paradoxes1 putting the least above the greatest1 and rest above work1 are intuitions of the spiritual mind2 enforcements of substance against shadow1 of living soul against dead mass40 ,z spreekt ,lao ,tsz ook dikwijls in zijn boek over ,wu ,yiu01 letterlijk vertaald ,niet-,zijn04--,dit beteekent alweer niet z maar niet-bestaan1 in-'t-geheel-niet-zijn1 maar enkel niet-sterfelijk-zijn1 niet zooals menschen1 dieren en dingen zijn1 die immers ns moesten sterven2 dus eigenlijk beteekent het wel dgelijk ,zijn1 maar het ,zijn van het ,wezen1 in tegenoverstelling met het ,zijn van den ,schijn4 ,men kan niet te voorzichtig zijn met woorden indien er sprake is van zulke boven alle woordbegrip verheven dingen als b4v4 ,god1 of ,nirvna1 of ,tao4--,men vergete dan niet1 dat juist dat wat wij omschrijven willen van zulk een transcendent1 subtiel1 spiritueel wezen is1 dat alle woorden1 waarmede wij het willen aanraken1 en die alleen veel meer nabije dingen kunnen bereiken1 slechts als steenen zijn1 die pgeworpen in de lucht1 toch nooit het azuur omhoog kunnen treffen4 ,onze woorden kunnen alleen benaderen1 richting aangeven in zoo'n geval1 en men wachte zich wel1 het punt1 waartoe zij komen1 en dat in gewone gevallen het doel is1 ook nu voor het hoogste en juiste doel te houden4-- ,lao ,tsz beschouwt nu ,tao n als ,oorsprong van alles1 ongemanifesteerd en in-zich-zelf bestaande1 n als gemanifesteerd zijnde in de creatie1 of1 mag ik nu wel na mijne juist omschreven opheldering zeggen1 als ,wu ,yiu 7lett4 ,niet-,zijn7 en als ,yiu 7lett4 ,zijn74-- ,ik zal1 na al de voorgaande beschouwingen voorop gezet te hebben1 nu door een aantal vertalingen uit de ,tao ,teh ,king zelve1 dus met ,lao ,tsz's eigen woorden1 verder het idee ,tao benaderen4 ,de lezer kan dan zelf oordeelen en zich een begrip vormen4 ,als ,niet-,zijn kan men ,het #bg noemen het begin van ,hemel en ,aarde2 als ,zijn kan men ,het noemen de ,moeder 7dus3 dat wat baarde7 van alle ,dingen0 #bh4 ,tao is ledig en toch in ,zijne operaties als onuitputtelijk4 ,o6 ,hoe diep6 ,het is de oer-vader aller dingen4 ,het verstompt zijn scherpte1 ontrafelt zijn verwardheid1 tempert zijn verblindende schittering1 en maakt zich gelijk aan het stof4 ,o hoe kalm is ,het6 ,het lijkt eeuwig te bestaan6 ,ik weet niet van wien ,het het kind is4 ,het was vr ,shang ,ti 7de ,opperste ,god70 #bi4 ,gij kijkt er naar1 en gij ziet ,het niet2 men noemt ,het kleurloos4 ,gij luistert er naar1 en hoort ,het niet1 men noemt ,het aphoon4 ,gij tast er naar1 en raakt ,het niet1 men noemt ,het onstoffelijk4--,zijn bovenste is niet verlicht1 ,zijn onderste heeft geen schaduw4 ,het is eeuwig en kan niet met een' naam worden genoemd4 ,het keert terug tot het ,niet-,zijn 7,wu ,yiu74 ,dit noem ik het beeld van het beeldelooze1 den vorm van het vormelooze4 ,dit noem ik vaag en onbestemd4 ,gij nadert ,het1 en gij ziet niet ,zijn begin4 ,gij volgt ,het en gij ziet niet ,zijn einde0 #cj4 --,als men tot het opperste ledig is gekomen1 behoudt men een onbewegelijke rust4 ,alle dingen worden te samen geboren2 ik zie ze weder terugkeeren4 ,alle dingen bloeien overvloediglijk2 daarna keert elk terug tot zijn ,oorsprong4 ,tot den ,oorsprong terugkeeren noem ik in rust zijn4 ,in rust zijn noem ik terugkeeren tot het 7eeuwige1 reele7 ,leven4 ,terugkeeren tot het ,leven noem ik ,eeuwigdurend zijn4 ,tao zijnde is men altijddurend4 ,al sterft het lichaam1 er is 7dan toch7 geen gevaar 7meer te duchten70 #ca4 ,de zichtbare manifestaties van de groote ,teh 7,deugd7 zijn eene emanatie van ,tao4 ,ziehier de natuur van ,tao3 ,het is vaag en verward4444 ,hoe verward4444 ,hoe vaag64444 ,en 7toch7 bevat ,het de vormen der dingen6 ,hoe vaag64444 ,hoe verward64444 ,en 7toch7 bevat ,het wezens64444 ,diep en duister64444 ,en 7toch7 bevat het eene spiritueele essence6 ,deze spiritueele essence is ten zrste reel1 en bevat de onfeilbare getuigenis 7van wat zij is74 ,het geeft geboorte aan de geheele creatie0 #cb4 ,vr ,hemel en ,aarde bestonden1 was er een vaag ,wezen4 ,hoe rustig-kalm6 ,hoe onstoffelijk6 ,het staat alln-op-zich-zelf en verandert niet4 ,het doorvloeit alles en loopt geen gevaar4 ,het mag wel de ,moeder van alles onder den ,hemel worden genoemd4 ,ik weet niet ,zijnen naam4 ,het een karakter #cc willende geven schrijf ik ,het ,tao4 ,wil ik ,het met alle geweld omschrijven1 dan noem ik ,het groot4 ,van groot noem ik ,het vervliedend4 ,van vervliedend noem ik ,het vr4 ,van vr noem ik ,het wer-terugkeerend4 ,de wet van den koning is van de ,aarde4 ,de wet van de aarde is van den ,hemel4 ,de wet van den ,hemel is van ,tao4 7,maar7 de wet van ,tao is van-zich-zelve0 #cd4 ,tao is eeuwig en heeft geen naam4 ,ofschoon zoo simpelklein van natuur1 durft de geheele wereld ,het niet onderwerpen4 ,tao is verspreid in het ,heelal4 ,alles keert tot ,tao terug1 als de bergstroomen tot de rivieren en zeen0 #ce4 ,hoe oneindig strekt ,tao zich uit6 ,het kan naar links gaan1 ,het kan naar rechts gaan4 ,alle wezens steunen op ,tao om geboren te worden1 en het weigert gn4 ,als het werk volbracht is noemt ,tao het niet het ,zijne4 ,het heeft alle wezens lief1 en voedt ze1 en beschouwt zich toch niet als hun ,meester4 ,het is eeuwig zonder begeerte2 men zou ,het 7dus7 klein kunnen noemen4 ,alle wezens keeren er toe terug1 en toch beschouwt ,het zich niet als hun ,meester2 men zou ,het 7dus7 groot kunnen noemen4 ,daarom doet de ,wijze zijn geheele leven lang niet groot1 en daardoor juist volmaakt hij zijne grootheid0 #cf4 ,als ,tao uit onzen mond komt lijkt ,het flauw en zonder smaak4--,wij kijken er naar1 en zien ,het niet duidelijk2 wij luisteren er naar1 en hooren ,het niet genoeg2 wij willen ,het 7geheel7 gebruiken1 maar ,het is onuitputtelijk0 #cg4 ,tao is eeuwig ,wu ,wei en toch is er niets1 wat ,het niet doet0 #ch4 ,het is een onvergankelijke ziele-oneindigheid0 #ci4 ,de beweging van ,tao is terugkeer 7tot-zich-zelf74 ,zachtheid is zijn functie4 ,alle bestaan is uit ,zijn 7,yiu74 ,alle ,zijn is uit ,niet-,zijn 7,wu ,yiu70 #dj4 ,tao baarde n2 n baarde twee2 twee baarde drie2 drie baarde alle dingen4 ,want alle dingen komen uit het duister naar het licht1 en worden in harmonie gebracht door den adem der ,natuur0 #da4 ,zich toeleggen op de studie is dagelijks meer krijgen40 ,zich wijden aan ,tao is dagelijks minder krijgen10 minder1 en steeds minder1 tot ,wu ,wei bereikt is4 ,wu ,wei eenmaal bereikt1 is er niets1 wat men niet doen kan1 naar ik meen0 #db4 ,tao brengt de dingen voort4 ,het brengt ze groot door ,zijne manifestatie 7,teh7 in hen1 ,het vormt ze door ,zijne substantie1 ,het volmaakt ze door ,zijne impulsie4 ,daarom1 van alle wezens is er gn1 dat niet ,tao vereert1 en ,teh hoogacht4 ,die majesteit van ,tao en die eerwaardigheid van ,teh zijn niet aan hen gegeven2 zij bezitten die eeuwig uit-zich-zelven4 ,daarom1 ,tao baart alle dingen1 kweekt ze op1 doet ze groeien1 brengt ze groot1 volmaakt ze1 doet ze rijpen1 voedt ze1 beschermt ze4 ,te baren1 en toch niet als eigendom te beschouwen1 te formeeren1 en dat toch niet als glorie te beschouwen1 te regeeren1 en toch vrij te laten1--dit noem ik de mysterieuze ,deugd0 #dc4 ,als het hart voortdurend vrij van aardsche begeerten is kan men het ,mysterie aanschouwen van ,tao's spiritueele essence2 als het hart voortdurend vol begeerten is1 kan men er enkel den begrensden ,vorm van zien0 #dd4 ,tao is de veilige rustplaats van alle dingen1 de schat van de goeden1 de steun van de slechten4 ,hoe is het1 dat de ,ouden ,tao zoo vereerden8 ,is het niet1 omdat men ,het van-zelf vindt1 zonder den ganschen dag te zoeken1 en ,het de misdaden vergeeft8 ,daarom is ,tao het eerbiedwaardigste onder den ,hemel0 #de4 ,de hemelsche ,tao heeft geen lievelingen1 en is toch altijd mild voor de ,goeden0 #df4 ,met deze teksten kan ik voorloopig volstaan4 ,het begrip ,tao is er op verschillende wijzen in benaderd4 ,welk een grootsche conceptie6 ,tao was1 vr ,hemel en ,aarde bestonden1 onzichtbaar1 onhoorbaar1 vormeloos1 beeldeloos1 de eeuwige ,oorsprong van alles en allen1 altijd zonder verlangen en behoefte1 altijd in rust1 zonder actie1 en toch in ,zijne operaties onuitputtelijk1 en de voeder1 volmaker van alles wat leeft6 ,het is lichaamloos1 en voor ons vaag en duister1 maar is een zuiver spiritueel licht6 ,het is lom bestaande1 links en rechts4 ,alle schepselen wachten er op1 om geboren te worden1 en ,het weigert geen6 ,het is ledig1 roerloos1 en doet toch het ,heelal bewegen4 ,is alles uit ,tao ontsprongen1 alles keert ook weder tot ,tao terug1 want terugkeeren tot ,tao is het rythme van het leven van elk wezen4 ,het doordringt het ondoordringbare1 en toch kan het nooit worden gedeerd4 ,het is eene onvergankelijke1 eeuwige ziele-oneindigheid4 ,het is liefderijk zonder liefde1 genadig zonder genade1 de veilige rustplaats der ,goeden1 de verlosser der slechten4444444444 ,en dan te denken--hoe is 't mgelijk--dat met al deze dingen gesold is zooals een speelsche hond solt met een mooi boek1 dat hij te pakken heeft gekregen1 zooals een klein kind knoeit met een ei6 ,hoe men van de woorden3 onzichtbaar--,i1 aphoon--,hi1 en onstoffelijk--,wei1 dus ,i ,hi ,wei1 een verchineeschten vorm van ,jehovah1 en van het ,tao baarde n1 n baarde twee1 twee baarde drie10 een chineesche expressie voor de ,drieenheid heeft gemaakt1 en dan verkondigde1 dat de kennis van den waren 7d4i4 onzen christelijken7 ,god al in het oude ,china bekend was6 ,hoe zelfs ,stanislas ,julien1 die zich een onschatbare verdienste heeft verworven door voor het eerst eene goede vertaling #dg van ,lao ,tsz te leveren1 welke van alle altijd1 qua taalwerk1 de beste is gebleven1 gansch de essentieele beteekenis van ,tao 7dat hij met de ,weg0 vertaalde als in ,confucius7 en ,wu ,wei 7dat hij met inactie0 vertaalde7 geheel verkeerd heeft voorgesteld1 en dikwijls door precies het tegenovergestelde heeft omschreven6 ,de vertalers1 zelfs ook ,julien1 hebben durven volhouden dat ,lao ,tsz geloofde in een chaos10 een immens ledig0 vr de creatie1 en zelfs leerde zonder te werken te leven ten koste van de lichtgeloovigheid zijner medemenschen4066 ,men verweet hem een meer negatieven en vernielenden geest te hebben dan het boeddhisme10 de zinnen tot totale impotentie terug te willen brengen10 een pessimist en obscurantist10 ja1 een epicurist0 te zijn1 en te protesteeren tegen alle actie van het intellect0 enz4 enz4 ,wl hebben deze menschen ,lao ,tsz's eigen gezegde gellustreerd3 ,mijne woorden zijn heel gemakkelijk te begrijpen1 heel gemakkelijk om te betrachten4 ,maar niemand in het rijk kan ze begrijpen1 noch ze betrachten4 ,mijne woorden hebben een ,oorsprong1 mijne daden hebben een ,meester4 ,maar de menschen weten dat niet1 en daarom begrijpen zij mij niet #dh4 ,veel beter1 maar in een tegenovergestelde richting weer te vr gaande1 hebben de duitsche sinoloog von ,strauss en de engelsche sinoloog ,g4 ,g4 ,alexander over ,lao ,tsz's ,tao geschreven4 ,von ,strauss zegt--na1 evenals ik hierboven deed1 zij het met hier en daar van de mijne afwijkende vertaling en met hier iets meer en daar iets minder voorbeelden1 uit de origineele teksten het begrip ,tao te hebben benaderd--3 ,wir meinen1 jeder ,unbefangene1 den man fragte1 wie man in unserer ,sprache das ,wesen bezeichne1 von dem dies ,alles ausgesagt werden knnte1 musste antworten3 ,gott1 und nur ,gott6 ,und wer die vorstehenden ,aussagen zusammenfasst1 dem kann gar kein ,zweifel bleiben1 das ,lao ,tsz ein berraschend grosses und tiefes ,gottbewusstsein1 einen erhabenen und sehr bestimmten ,gottesbegriff gehabt habe1 der sich fast durchgngig mit dem ,gottesbegriff der ,offenbarung deckt sofern dieser nicht ber ihn hinaus tiefer und reicher entwickelt ist1 was denn allerdings keiner ,nachweisung bedarf4 ,aber ausserhalb ,israels wird aus allen vorchristlichen ,jahrhunderten nichts ,aehnliches nachzuweisen sein40 ,ja1 ,lao ,tsz ,tao is een ,godsbegrip4 ,en de nige vertaling voor ,tao is ,god4 ,indien ik deze vertaling niet genomen heb1 is dit alleen om niet in een babylonische verwarring te geraken4 ,want1 niet waar8 het woord ,god0 is zoo vertrouwd en gewoon geworden1 men kent zoo goed zijn ,god uit den bijbel en uit de kerk1 zijn persoonlijken ,god10 en men is er niet bang voor1 over ,hem te spreken als ware ,hij een of ander bekend wezen1 van wien men precies weet hoe hij er uitziet1 wat hij aanheeft1 wat zijn natuur is4 ,en die ,god0 zou op verre na niet eene goede vertaling van ,tao zijn4 ,lao ,tsz kent ,tao niet zoo goed1 hij noemt het vaag1 en onbestemd1 en verward1 en duister voor zijn zwakke oogen4--,maar indien ik met ,god bedoel dat majestueuze1 zuiver geestelijke1 onsterfelijke ,wezen1 dat nooit nig menschelijk woord heeft kunnen beschrijven1 dat nooit aan n onfeilbaren1 alleen zaligmakenden godsdienst heeft behoord als de ware1 de eenige ,god1 maar waar alle godsdiensten van alle volkeren1 allen met verschillende woorden en namen1 maar met dezelfde intutie naar gereikt hebben1 dan is dat ,wezen1 dat1 eindeloos-in-zich-zelf-bestaande1 geen naam kan hebben1 en alln door het woord ,god wordt uitgedrukt omdat wij1 bij het schrijven daarover1 een concreet letterteeken behoeven1 in essentie hetzelfde als het ,wezen1 door het chineesche karakter ,tao voorgesteld4--,ja1 ,tao is niet anders dan de leer van de goddelijkheid en de onsterfelijkheid der ziel1 en in essentie volstrekt geen andere1 dan zooals wij die vinden in den--goed gelezen--,bijbel1 en in de ,upanishads1 en de ,bhagavad-,gita4 ,g4 ,g4 ,alexander heeft den moed de ,tao ,teh ,king0 te vertalen met ,thoughts on the ,nature and ,manifestations of ,god0 #di en vertaalt ,tao overal door ,god01 wat uitstekend zou zijn1 als het1 zooals ik hierboven zeide1 niet zooveel verwarring gaf1 en zijne vertaling niet van vrij1 ongebonden ware geworden1 want te veel aangepast aan dingen uit den ,bijbel1 waar zij essentieel chineesch had behooren te blijven4--,dat de ,tao ,teh ,king0 zoo weinig begrepen is1 en men er zoowat van alles van gemaakt heeft1 was te voorzien4 ,vooral chineesche commentaren1 van welke honderden bestaan1 geven verschrikkelijke dingen te hooren4 ,de filosoof ,choe ,hi1 dezelfde1 aan wien wij de bewerking en uitgave der ,confucianistische boeken hebben te danken1 zegt dat kwakzalvers en toovenaars den naam van ,lao ,tsz stalen om er winst uit te kloppen1 zonder iets van zijne bedoelingen te begrijpen10 en de beroemde geschiedschrijver ,ma ,touan ,lin zegt van de ,tao ,teh ,king3 de ware geest ervan werd hoe langer hoe meer verkeerd begrepen1 naarmate de menschen verder verwijderd waren van ,lao ,tsz's tijd40 ,en ,samuel ,johnson zegt nog zeer juist3 ,the attractions of spiritual genius are universal2 and a book like the ,bible or the ,tao ,teh ,king becomes a fetich to crude stages of mind1 as well as a companion to higher ones40 ,heb ik nu het begrip ,tao zoo ver trachten te benaderen1 als met alln 't concrete goed treffende woorden mogelijk is1 nu wil ik duidelijk maken1 hoe ,lao ,tsz zich het zuivere leven van den mensch voorstelde in zijne betrekking tot ,tao1 om dan te eindigen met zijne conceptie van een ideaal-rijk1 gegrondvest op ,tao4-- ,ik begin met deze drie wonderschoone teksten voorop te stellen3 ,als de mensch geboren wordt1 is hij zacht en zwak1 als hij sterft is hij stijf en sterk4 ,als het gras en de boomen geboren worden zijn zij soepel en ter1 als zij sterven zijn zij droog en schraal4 ,stijfheid en ,sterkte zijn de volgelingen van den dood2 ,zachtheid en ,zwakheid zijn de volgelingen van het leven4 ,wat sterk en groot is1 is inferieur2 wat zacht en zwak is1 is superieur4 #ej --,de opperste ,goedheid is als water4 ,water is goed1 doet goed aan alle dingen1 en twist niet4 ,het woont in plaatsen1 die de menschen verachten40 #ea --,niets is in de wereld zachter en zwakker dan het water1 en toch is er niets dat het overtreft in het breken van wat hard en sterk is4 ,daarom is er niets1 dat water evenaart4 ,het zachte overwint het harde1 het zwakke overwint het sterke40 #eb ,deze drie teksten karakteriseeren ,lao ,tsz's opvatting geheel4--,hij predikt den deemoed1 de zelf-verloochening1 de nederigheid4 ,vr van eerzucht en hartstocht en begeerte naar grootheid1 zal de mensch eenvoudig1 simpel leven1 rustig in de veilige schuilplaats van ,tao4 ,hij moet zijn zuiver en rein als het pasgeboren kind4 ,hij moet zijn grootheid en zijn kennis verbergen1 en als klein en onwetend schijnen4 ,nooit moet hij met geweld en heftigheid optreden1 maar tegenover kracht stelle hij zachtheid1 en tegenover beleediging weldaden4 ,want juist die zachtheid en die zwakheid1 die liefde1 zouden wij in 't europeesch zeggen1 overwint de wereld1 en is onverbrekelijk4 ,de ware wijze maakt geen ophef van zijn weten1 maar blijft bescheiden op den achtergrond1 want wl wist ,lao ,tsz1 dat de laatsten de eersten zullen zijn6 ,tao is niet heftig en luidruchtig1 en hij1 die zich aan ,tao houdt1 is in rust1 als niet-doende1 ,wu ,wei1 maar biedt een onvernietigbaren tegenstand aan het sterke en forsche1 juist door zijn passieve taaiheid4-- ,en1 als eeuwig-stralende lichten van onvergankelijke levenswijsheid1 leidende de menschheid door alle tijden naar haar onsterfelijken ,oorsprong ,tao1 staan die wonderschoone woorden in dezen chineeschen bijbel van vijf eeuwen vr ,christus3 ,hemel en ,aarde duren eeuwiglijk4 ,hemel en ,aarde kunnen drom eeuwiglijk duren1 omdat zij niet voor-zich-zelf leven4 ,daarom stelt de ,wijze zichzelf achter1 en wordt dan zelf 7juist7 de eerste4 ,hij maakt zich los van zijn lichaam en dan blijft zijn lichaam juist behouden40 #ec --,alleen als de ,wijze niet met anderen in strijd komt1 is er niets in hem te laken40 #ed --,als het werk volbracht is en de naam gemaakt1 moet men zich terugtrekken40 #ee --,hij1 die het animale aan het spiritueele onderwerpt1 kan zijn wil op n ding 7,tao7 gericht houden1 zoodat hij niet verdeeld is4 ,hij temt zijn vitale kracht1 tot hij gedwee wordt1 en als een pasgeboren kind4 ,als hij zijn inwendig gezicht klaar en puur maakt1 zal hij vrij zijn van gebreken4 ,hij zal zijn als de broedende hen1 die volmaakt in rust is1 terwijl de processen van de natuur doorgaan4 ,als zijn licht overal doordringt1 zal hij als onwetend kunnen zijn40 #ef ,de ,wijze maakt werk van zijn binnenste en niet van zijn oogen2 hij verwerpt wat van buiten komt1 hij langt naar wat van binnen is40 #eg --,in de ,oudheid waren de goede filosofen1 die zich aan ,tao wijdden als gering1 subtiel1 duister1 en vrdoordringend4 ,zij waren bedeesd als een1 die in den winter een stroom doorwaadt4 ,zij waren op hun hoede1 als een1 die zijn buren vreest4 ,zij waren ernstig als een gast 7tegenover zijn gastheer74 ,zij verdwenen als het ijs1 dat gaat smelten4 ,zij waren simpel1 als onbewerkt hout4 ,zij waren ledig1 als een vallei4 ,zij waren als troebel water4 ,hij1 die ,tao behoudt1 wenscht niet vol te zijn4 ,juist omdat hij niet vol is1 is hij voor altijd gevrijwaard tegen verandering40 #eh ,ziet ,uzelf in ,uwen 7oorspronkelijken7 eenvoud1 en behoudt ,uw 7oorspronkelijke7 puurheid4 ,hebt weinig egosme1 en weinig begeerten40 #ei --,het onvolmaakte zal volmaakt worden4 ,het gebogene zal recht worden4 ,het holle zal vol worden4 ,met weinig wordt ,het verkregen2 met vl dwaalt men er van af4 ,daarom1 de ,wijze omvat het ,ene 7,tao71 en maakt zich 7zoo7 het voorbeeld van de wereld4 ,hij wenscht zelf niet licht te schijnen1 en daarom juist is hij schitterend4 ,hij wenscht zelf niet de ware man te wezen1 en drom juist steekt hij boven anderen uit4 ,hij pocht niet 7op zijn werk7 en heeft daarom juist verdienste4 ,hij stelt zichzelf niet hoog1 en is drom juist de meerdere4 ,hij strijdt niet1 en daarom juist is er niemand in de wereld1 die tegen hem op kan0 #fj4 ,wie op zijn teenen gaat staan kan niet vast rechtop blijven2 wie de beenen ver uitstrekt kan niet loopen0 #fa4 ,hij1 die zijne mannelijke kracht kent1 en toch vrouwelijke zachtheid behoudt1 is de vallei van het rijk4 ,hij1 die zijn licht kent1 en toch in de schaduw blijft1 is het voorbeeld van het rijk4 ,hij1 die zijne glorie weet1 en blijft in de schande1 is de vallei van het rijk0 #fb4 --,hij1 die de menschen kent1 is verstandig1 maar hij die zich-zelf kent is verlicht4 ,hij1 die anderen overwint is sterk1 maar hij1 die zich-zelf overwint1 is almachtig0 #fc4 ,de hoogste ,deugd 7,teh7 is geen deugd en is daarom juist ,deugd2 de lage deugd verliest nooit 7het idee7 deugd1 en is daarom juist gn ,deugd0 #fd4 ,de verlichten in ,tao zijn als duister1 de vergevorderden in ,tao als achteruitgaande2 die aan ,tao toe zijn1 zijn als gewone menschen2 zij1 die de opperste ,deugd hebben1 zijn 7laag7 als een vallei2 de uiterst reinen zijn als vuil2 zij1 die deugd in overvloed hebben1 zijn alsof ze niet genoeg hebben1 die vast gegrondveste deugd hebben1 zijn als lui2 die waar en simpel zijn1 zijn als verachtelijk4 ,tao is verborgen1 en heeft geen naam0 #fe4 7,de ,wijze7 is ganschelijk volmaakt1 en lijkt onvolmaakt2 zijne middelen raken nooit op4 ,hij is ganschelijk vol en lijkt ledig2 zijne bronnen zijn nooit uitgeput4 ,hij is ganschelijk recht en lijkt krom4 ,hij is ganschelijk bekwaam en lijkt dom4 ,hij is zr welsprekend en lijkt een stamelaar4 ,hij1 die puur en rustig is1 wordt het voorbeeld van de wereld0 #ff4 ,zonder uit te gaan ken ik de wereld2 zonder uit mijn venster te kijken zie ik den ,weg des ,hemels4 ,hoe verder gij gaat1 hoe minder gij zult weten4 ,daarom1 de ,wijze komt er zonder te loopen1 noemt de dingen zonder ze te zien1 en volmaakt zich zonder actie0 #fg4 7,de ,wijze7 is voor de goeden goed4 ,voor de niet-goeden is hij ook goed1 om ze goed te maken0 #fh4 ,hij1 die de reele deugd bezit1 is als een pasgeboren kind1 dat de venijnige insecten niet steken1 de wilde beesten niet grijpen1 en de roofvogels niet mevoeren0 #fi4 ,zij1 die ,tao weten1 spreken er niet over2 die er over spreken weten ,het niet4 7,de ,wijze7 doet zijn mond dicht1 sluit zijne oogen en ooren1 haalt zijne hooge aspiraties neder1 ontrafelt het verwarde1 tempert het 7verblindend7 schitterende1 en maakt zich gelijk aan het stof4 ,dit noem ik eene mystieke gelijkenis met ,tao4 ,gunst noch ongenade1 voorspoed noch schade1 eer noch verachting kunnen hem treffen4 ,daarom is hij de eerbiedwaardigste mensch onder den ,hemel0 #gj4 ,de ,wijze doet ,wu ,wei lett4 niet-doen1 werkt aan gn werk1 en savoureert wat zonder smaak is4 ,hij wreekt kwaad met goed4 ,hij zoekt geen groote dingen te doen1 en daardoor juist volbrengt hij groote dingen0 #ga4 ,de ,wijze begeert gn begeerten te hebben1 en hecht geen waarde aan moeilijk te verkrijgen dingen4 ,zijne studie is gn studie1 en daardoor ontloopt hij de fouten der menschen0 #gb4 ,waarom kunnen de groote rivieren en zeen de koningen zijn van alle stroomen8 ,omdat zij zich onder hen weten te houden1 drom kunnen zij de koningen aller stroomen zijn4 ,daarom1 als de ,wijze superieur wil zijn aan het volk1 moet hij in zijn spreken nder het volk blijven4 ,als hij voor het volk uit wil staan1 moet hij zich op den achtergrond houden4 ,daar hij allen strijd vermijdt is er niemand in het rijk1 die tegen hem strijden kan0 #gc4 ,te weten dat wij niet weten1 is superieur2 niet te weten en denken te weten1 dat is de ziekte der menschen4 ,als men om deze ziekte lijdt1 zal men haar ontkomen4 ,de wijze heeft deze ziekte niet1 juist omdat hij er het lijden van weet0 #gd4 ,ware woorden zijn niet mooi2 mooie woorden zijn niet waar4 ,zij1 die goed zijn1 zijn niet welsprekend1 zij1 die welsprekend zijn1 zijn niet goed4 ,zij1 die ,tao kennen1 zijn niet geleerd2 zij1 die geleerd zijn1 kennen ,tao niet4 ,de ,wijze stapelt niet op 7wat hij bezit74 ,hoe meer hij gebruikt om de menschen te helpen1 des te meer heeft hij over2 hoe meer hij den menschen geeft1 des te rijker wordt hij4--,de ,weg des ,hemels is3 wl te doen en niet te schaden4 ,de ,weg des ,menschen is3 te handelen1 maar niet te strijden0 #ge4 ,reine1 zoete woorden van deemoed1 klinkende door twee en twintig eeuwen heen1 en thans nog onvergankelijk van simpele waarheid6 ,leer van liefde en genade1 gepredikt in de zesde eeuw vr ,jezus ,christus1 door den grootsten ,wijze van ,china1 en thans nog waardig om naast de leer van christelijke liefde te schijnen als een ,licht voor de menschheid4 ,begint men te begrijpen1 dat1 ls ,china uit zijn diep verval zal worden opgeheven1 dat zr goed zijn kan met geheel eigen hulpmiddelen1 zonder de inmenging der gehate vreemden8 ,the answer to ,confucianism is ,china10 heeft ,prof4 ,legge eens gezegd1 een zendeling4 ,dus ook ,the answer to ,lao ,tsz'ism is ,china60--,en daarom is het mij een groote vreugde1 de woorden van ,china's grootsten wijze nog eens te doen klinken1 twee duizend twee honderd jaar later1 in deze verlichte1 christelijke tijden4 ,is ns christelijke volk in ,europa zoo deemoedig1 en nederig1 en puur1 z ongevoelig voor die nietigheden der wereld als eer1 en roem1 en rijkdom8 ,zijn nze groote mannen zoo bescheiden en simpel1 zoo afkeerig van glorie en naam1 en zoo sterk en devoot van ziel8 ,zijn nze tijden1 in welke de vrede alleen kan bestaan gegrondvest op bruut geweld en de vrees van enkele machthebbers onderling1 die vooral voor verlies van eigen heerlijkheid bang zijn1 zijn onze christelijke tijden zoo rein en zuiver8 ,zijn onze tijden niet1 met enkele uitwendige verschillen1 gelijk aan de tijden van ,lao ,tsz8 ,hebben wij niet de namen der dingen voor de dingen zelven1 niet de schaduw voor de substantie1 den schijn voor het wezen8 ,hebben wij niet eminente1 beroemde0 geleerden met ridderorden en palmen getooid1 waarvan de lintjes elken dag gedragen worden8 ,hebben wij niet staatslieden en ambtenaren1 die zoo belangloos1 en actief1 en uiterst capabel1 en vol dienstijver0 zijn1 hebben wij geen groote0 o6 groote1 groote0 artiesten1 die hoog0 o6 hoog1 hoog0 boven ons uitsteken1 vr boven de gewone stervelingen1 en die1 dronken van trots1 dit elken dag met boller en boller opblazing toonen1 en klinkt de geheele europeesche pers niet van namen1 en namen1 en nogeens namen1 die toch vooral op den voorgrond moeten worden gezet8 ,maar waar is de eenvoud1 en de deemoed1 en de puurheid des harten8444444 ,hoe rein en bizonder wordt die figuur van ,lao ,tsz1 als we ons haar voorstellen in de verwarring der tijden tegen het einde der ,chow-dynastie4 ,men wist het toen toch zoo6 ,de heilige woorden van hertog ,chow1 van koning ,wn1 en van koning ,woe #gf1 men had ze z lang herhaald1 en van buiten geleerd1 tot ze leg van alle beteekenis1 enkel holle klanken waren geworden4 ,men wist precies hoe het gaan moest1 en hoe alles in elkaar moest zitten4 ,men wist precies de inrichting van het goevernement1 en de namen der deugden1 waarmede men het waarnemen moest4--,de menschen waren o6 zoo geleerd1 en zoo verlicht1 en schepten zulk een vreugde in 't leven6 ,en toen zeide ,lao ,tsz deze onsterfelijke woorden3 ,alle menschen zijn blij en vroolijk1 als hij1 die geniet van rundvleesch1 als hij1 die in de lente een hoog terras bestegen heeft4 ,ik alleen ben kalm1 en heb nog niet ven bewogen2 ik ben als een klein kindje1 dat nog niet geglimlacht heeft4 ,ik ben vrij1 zonder belemmering1 lsof er niets was1 waarheen ik zou willen terugkeeren4 ,de gewone menschen hebben ver1 maar ik alleen ben als een die 7alles7 verloren heeft4 ,ik heb het hart van een domme1 ik ben een chaos van verwarring4 ,de gewone menschen zijn schitterend verlicht2 ik alleen ben als duister4 ,de gewone menschen zijn doordringend van doorzicht2 ik alleen ben droevig ongerust4 ,ik ben vaag als de zee1 ik word door de golven heen en weer gedreven1 rusteloos444 ,alle menschen weten overal een reden voor1 ik alleen ben dom1 als iemand van het land4 ,ik alleen ben anders dan de 7gewone7 menschen1 omdat ik de ,moeder vereer1 die alles voedt 7,tao70 #gg4 ,en alles ging zoo goed in het rijk1 al was alles in verwarring6 ,dat1 waarop het geheele rijk moest steunen1 de reinheid en puurheid van het volk en van den vorst1 bestond niet meer1 maar men had dan toch de namen van de dingen6 ,men had menschlievendheid1 en filantropie1 en gerechtigheid1 men had ouderlievendheid1 en getrouwheid en oprechtheid6--,men was ook verbazend knap geworden1 scherpzinnig1 en doordringend van doorzicht4 ,maar de essentie ontbrak4 ,de essentie van het zuivere1 reine gemoed1 waardoor vrede alleen mogelijk is1 het gemoed zonder gosme en begeerten1 dat in een vorst onmisbaar is4 ,de grondvesten van het rijk1 dit zuivere gemoed n van het volk n van den vorst1 waardoor alles vanzelf goed zoude gaan1 waardoor alle deugden vanzelf bestaan zouden1 zonder nogeens apart met mooie namen te worden genoemd omdat de natuurlijke loop der dingen1 het leven der dingen volgens de beweging van ,tao1 vanzelf zuiver is1 deze grondvesten ontbraken4 ,de zoogenaamde beschaving1 met hare precies geformuleerde moraal1 die aan alle dingen een juisten naam had gegeven1 en die n vorst n volk maar voller had gemaakt van altijd groeiende begeerten1 die verlichtheid en die studie1 die1 oorspronkelijk goed1 de ijdelheid en de eerzucht hadden opgezweept1 hadden het reine gemoed van de menschen verduisterd1 en z de basis1 waarop het geheele rijk moest rusten1 verwaarloosd4 ,wat doet het er eigenlijk toe1 of we het karakter wei0 dan wel het karakter oh0 voor ja60 gebruiken80 zeide ,lao ,tsz1 maar het is hl iets anders om te weten het onderscheid tusschen goed en kwaad0 #gh4 ,beter dan de beschaving1 die schijn en huichelarij ten grondslag had1 vond ,lao ,tsz dan nog de tijden1 toen het volk onwetend1 maar gelukkig2 nbeschaafd1 maar simpel2 onceremonieus1 maar rein van hart was1 toen de koningen van-zelf regeerden1 zonder veel moeite te moeten doen1 omdat alles op natuurlijke wijze goed ging1 en toen er minder rijkdom en weelde was1 maar het volk geen honger leed4 ,want k1 dit wist de chineesche wijze1 wat de meesten n nog niet weten1 die zoo vr zijn in socialisme en humaniteit1 dat het allerrste vereischte tot geluk voor het volk is1 om geen honger te hebben4 ,alle andere dingen komen dan later wel4 ,en hij leerde1 dat vr alles noodig was een terugkeer naar den oorspronkelijken1 primitieven staat van nvoud van lang voorheen4 ,dat hij1 zooals vele vertalers beweerd hebben1 het volk daardoor voor altijd in een soort bruten gelukstoestand wilde houden1 ongeveer als die van een rumineerende koe in de weide1 geloof ik niet4 ,mijns inziens was het hem vooral te doen1 om een sterken nadruk drop te leggen1 dat vr alles 7het andere kwam dan later wel7 de oorspronkelijke1 zuivere1 pure menschennatuur moest wederkomen1 de primitieve toestand1 waarin de menschheid eeuwen geleden had verkeerd1 in een geluksstaat1 een thans ongeloofelijk schijnenden eenvoud1 waarin het chineesche rijk in zijn eerste stadium schijnt verkeerd te hebben1 met ideaal-vorsten als ,yaou en ,shoen aan het hoofd1 meer dan tweeduizend jaren vr onze jaartelling4--,wetenschap1 en kennis1 en knapheid1 en ook weelde van kunst1 waren mooi1 maar zonder den eenvoud des harten1 zonder het diviene principe1 door ,tao in den mensch gelegd1 was dat alles voos en zonder reel wezen4 ,dan liever onwetend1 maar rein2 dom1 maar kinderlijk2 ongeciviliseerd1 maar zuiver2 dan liever geen oorlogen en geen roemruchtige daden1 maar vrede en liefde onder de menschen4 ,als het hart van het volk en van den vorst maar weer rein was1 dan zou de regeering vanzelf wel gaan1 zonder ingenieuze staatsinstellingen en spitsvondige systemen en wetten1 omdat dan de staat bezield zou wezen met den heiligen adem van ,tao1 op welken alles1 de geheele natuur1 in de onvermijdelijk juiste richting beweegt4 ,z1 van dze dingen uitgaande1 en niet als onbereikbare1 onmogelijke droomen moeten we de leer van ,lao ,tsz over het volk1 en het rijk1 en den vorst opvatten4--,en de eenvoudige gezegden1 die ik thans hieronder zal aanhalen1 zouden zij misschien ook n niet1 z opgevat1 van toepassing zijn8 --,maakt geen ophef van eerwaardigheid1 dan zal het volk niet twisten4 ,hecht geen hooge waarde aan moeilijk te verkrijgen goederen1 dan zal het volk geen diefstal plegen4 ,ziet niet naar wat begeerlijk is1 dan zal het hart van het volk niet in opstand komen4 ,daarom1 de ,wijze 7vorst7 regeert door de harten ledig 7van begeerte7 te maken1 de buiken stevig te voeden1 de 7slechte7 neigingen te verzwakken1 en het beenderstelsel te versterken0 #gi4 ,doe de ,wijsheid vn ,u1 en wg met het ,weten1 dan zal het volk honderdmaal meer gelukkig zijn6 ,doe de ,filantropie vn ,u1 en wg met ,gerechtigheid1 en het volk zal 7van-zelf7 terugkeeren tot liefde voor de ouders en voor de kinderen6 ,doe de ,knapheid van ,u1 en weg met ,gewinzucht1 en er zullen geen dieven en roovers meer wezen60 #hj ,als de mensch het rijk wil volmaken met actie1 zie ik dat hij niet slaagt4 ,het rijk is een heilige offervaas1 waaraan men niet mag werken4 ,werkt men er aan1 dan bederft men haar1 grijpt men er naar1 dan verliest men haar0 #ha4 ,en nu ook deze mooie hoofdstukken over het oorlogvoeren1 en den krijgsroem3 ,zij1 die den heerscher over menschen helpen in ,tao1 onderwerpen het rijk niet met geweld van wapenen4 ,wat men aan de menschen doet1 krijgt men op dezelfde wijze terug als het gegeven is4 ,overal1 waar legers zijn geweest1 groeien doornen en distels4 ,op groote veldtochten volgen stellig jaren van hongersnood4 ,de ware ,goede slaat ns met vrucht een slag1 en houdt dn op1 maar durft niet met ruw geweld doorgaan0 #hb4 ,de beste wapenen zijn instrumenten van onheil4 ,allen verachten ze2 die ,tao bezitten1 houden er zich niet mede op4 ,in de woning van den ,kin ,tsz is de linkerplaats de eereplaats2 hij1 die soldaten gebruikt1 eert de rechterplaats4 ,wapenen zijn instrumenten van onheil1 geen instrumenten van den ,kin ,tsz4 ,deze gebruikt ze alln als 't niet anders kn1 en kalmte en rust zijn voor hem het hgste4 ,overwint hij1 dan verblijdt hij er zich niet over1 want zich daarover verblijden zou zijn houden van menschen-doodslag4 ,en wie houdt van doodslag kan nooit zijn doel bereiken in de goede regeering van het rijk4 ,in alles1 wat geluk aanbrengt1 is de linkerplaats de hoogste1 in alles wat onheil aanbrengt de rechter4 ,de onderbevelhebber neemt 7dan ook7 de linkerplaats in1 de opperbevelhebber de rechter4 ,dat is1 men plaatst hen volgens de ceremonien van den rouwdienst4 ,hem1 die een veldslag gewonnen heeft1 moet men plaatsen als in de ceremonien voor de dooden0 #hc4 ,en nog meerdere teksten1 allen even kernachtig en juist4 ,als de koningen en vorsten ,wu ,wei konden blijven1 zouden alle menschen zich hervormen0 #hd4 ,de volken van het rijk stroomen toe naar hem1 die de groote conceptie van ,tao kan omvatten0 #he4 ,toen ,tao in het rijk regeerde1 zond men de vlugge paarden weg om ze op 't land te gebruiken2 toen ,tao niet in het rijk regeerde1 werden de krijgsrossen gefokt op de grenzen0 #hf4 ,met rechtheid regeert men den staat1 met listen voert men oorlog1 met ,wu ,wei wint men het rijk4 ,hoe weet ik1 dat het zoo met het rijk is8 ,door dit3 ,hoe meer bangmakende verbodsbepalingen er in het rijk zijn1 des te armer wordt het volk4 ,hoe meer middelen tot productie van weelde er zijn1 des te meer verwarring komt er4 ,hoe bekwamer en vernuftiger het volk wordt1 des te artificieler de dingen worden4 ,hoe rijker en klaarder de wet wordt1 des te meer dieven en roovers er komen4 ,daarom zegt de ,wijze3 ,ik ben ,wu ,wei1 en dan zal het volk zich vanzelf hervormen4 ,ik houd van de rust1 en dan zal het volk vanzelf recht worden4 ,ik doe geen werk en dan zal het volk vanzelf rijk worden4 ,ik heb geen begeerten1 en dan zal het volk vanzelf 7weer7 eenvoudig worden0 #hg4 ,als de regeering tolerant is1 zal het volk schuldeloos zijn2 als de regeering overal den neus in steekt1 zal het volk telkens inbreuk op de wet maken4 ,falen is de basis van slagen1 en slagen is de basis van falen0 #hh4 ,de wijze is vierkant1 zonder hoekig te zijn1 is belangeloos zonder te kwetsen1 is oprecht zonder overdreven stipt te zijn1 is schitterend1 zonder te verblinden0 #hi4 ,om de menschen te regeeren en den ,hemel te dienen gaat er niets boven de gematigdheid0 #ij4 ,om een groot rijk te regeeren1 moet men even zoo voorzichtig zijn als in 't bakken van een klein vischje0 #ia4 ,een groot rijk moet zijn 7nederig7 als de groote stroomen1 in welke zich de wateren van het rijk uitstorten4 ,het moet de vrouwelijke sekse navolgen1 die juist door de rust 7passiviteit7 de mannelijke overwint4 ,die rust is een vernedering4 ,daarom1 als een groot rijk zich vernedert voor kleinere staten1 zal het die kleinere staten winnen4 ,als de kleinere staten zich vernederen voor het groote rijk1 zullen zij het groote rijk winnen0 #ib4 ,de ouden1 die ,tao bezaten1 gebruikten ,het niet om het volk verlicht te maken1 maar om het volk simpel te houden4 ,het volk is moeilijk te regeeren omdat het zooveel weet4 ,hij1 die een rijk regeert door het weten te vermeerderen1 is de geesel van het volk2 hij1 die niet met al dat weten het rijk regeert1 is het geluk van het volk0 #ic4 ,hij1 die een goed veldheer is1 is niet krijgszuchtig0 #id4 ,een veldheer zeide eens3 ,ik durf niet gastheer te zijn 7d4i4 aan te vallen71 ik ben liever gast 7d4i4 defensief74 ,ik durf geen duim vooruit te gaan1 ik ga liever een voet terug0 #ie4 ,het volk heeft honger1 omdat zijn vorst veel belastingen heft4 ,drom heeft het honger4 ,het volk is moeilijk te regeeren1 omdat zijn ,heer 7te veel7 doet4 ,drom is het moeilijk te regeeren0 #if4 ,men ziet1 de geheele filosofie van ,lao ,tsz is gebaseerd op het zachte en zwakke1 op de nederigheid en den deemoed4 ,de groote fouten van den tijd waren1 dat het leven gebaseerd werd op hardheid en sterkte1 brutaliteit en trots4--,lao ,tsz zeide1 dat hij drie groote schatten had3 liefde1 zuinigheid en nederigheid4 ,door zijne liefde kon hij dapper zijn1 door zijne zuinigheid juist kon hij veel geven1 door zijne nederigheid1 die hem verbood1 de eerste te willen wezen1 kon hij juist in werkelijkheid de eerste zijn4 ,maar in den tijd1 in welken hij leefde1 was men dapper zonder liefde1 gaf men veel uit1 znder zuinig te zijn1 en ging men weg van de laatste plaats1 om toch vooral de eerste te zoeken4 ,dit alles leidde tot den dood1 leerde hij4 ,alleen als men strijdt met een hart vol liefde is men onverwinlijk4 ,de ,hemel schenkt de gave van liefde aan hem1 dien zij beschermen wil0 #ig4 ,en als twee legers van gelijke kracht strijden1 leerde hij1 was die veldheer1 die het meeste medelijden had1 de overwinnaar4 ,zijn ideaal was1 om te beginnen een kleinen staat te hebben1 met simpele menschen1 zooals uit het #hj;e hoofdstuk blijkt4 ,hij zag zeker in1 dat het onmogelijk was1 een heel groot rijk ineens volmaakt te hebben1 en droomde zich dus een klein1 te verwezenlijken ,arcadia4 ,als hij dat kleine rijk had1 met weinig volk1 zou hij1 al waren er voor tien of honderd man wapenen1 die wapenen toch niet gebruiken1 noch zouden de schepen en wagenen1 noch zouden de kurassen dienst doen4 ,hij zou het volk doen terugkeeren tot het gebruik der geknoopte koorden #ih4 ,het volk zou zoet genieten van zijn eten1 zou zijne kleederen mooi maken1 rust hebben in zijne woning en vreugde scheppen in zijne simpele zeden0 #ii4 ,en z bang was ,lao ,tsz dat het zuivere1 reine gemoed van zijn volk--de kostbaarste schat in zijn ideaal-rijk--zou bedorven worden door de zoogenaamde beschaving1 dat hij er ten slotte aan toevoegde3 ,al lag een naburige staat vlak over den mijne1 zoodat de honden en hanen aan werszijden elkanders geluid konden hooren1 mijn volk zou oud worden en doodgaan zonder er gemeenschap mede te hebben gehad40 ,en deze man is genoemd een pessimist1 een obscurantist1 en wat al niet meer1--het staat in vle vertalingen van heel geleerde mannen te lezen1--en zijn leer over de basis1 waarop het rijk moet rusten1 is genoemd anti-social pride0 en hostility to popular education and progress10 en die over de superioriteit van ,wu ,wei is genoemd negative quietism0 en zelfs idleness0 en self-indulgence06 ,is het niet of ,lao ,tsz dit alles voorzien heeft1 toen hij zeide3 ,zij1 die geleerd zijn kennen ,tao niet08 ,en blijkt hieruit niet1 dat om ,lao ,tsz's pure filosofie te begrijpen1 nog wat meer noodig is1 dan enkele taalgeleerdheid en spitsvondigheid en woordelijke1 letterlijke accuratesse1 vooral wanneer1 zooals in zijn wondere boek1 de woorden zoo subtiel uit hunne sfeer zijn gehaald1 om aan de behoefte van eene andere1 hoogere spiritueele expressie te voldoen8 ,waar ,lao ,tsz aangeeft1 dat voor ns beperkte begrip ,tao als duister en verward is1 verwijt men hem het geloof aan een chaos0 en aan void time01 en zelfs ,stanislas ,julien1 als enkel sinoloog een eminent geleerde1 houdt vol dat ,tao is un tre dpourvu d'action1 de penses0 en dat het gebruik en de definitie van het woord ,tao excluent toute ide de cause intelligente06 ,de waarheid is1 dat ,lao ,tsz's leer1 wel verre van den mensch te abrutiseeren en ongevoelig te maken1 hem opwekt tot verheven idealen1 en aan het leven op aarde hare pure zuiverheid wil teruggeven4 ,wel vrre van tot luiheid en anti-socialen trots aan te sporen1 heeft ,lao ,tsz's leer vooral tot thema de zelf-verloochening en de liefde voor onzen medemensch4 ,het is bedroevend te zien1 hoe geleerden1 die in de taalwetenschap een eereplaats innemen1 enkel en alleen omdat zij denken1 er het ,christendom mede te verheffen1 alle andere1 vreemde leeren bekladden4 ,z zegt de gewezen zendeling prof4 ,legge1 de vertaler der chineesche klassieken1 dezelfde die overal tout prix ,confucius nerhaalt1 van ,lao ,tsz's gezegde ,wreek kwaad met goed03 ,there hardly belongs to it a moral character06 ,terwijl zelfs ,giles1 een der hevigste vijanden van de ,tao ,teh ,king1 bij die passage moet bekennen3 ,those who1 wanting in the logical faculty1 have been foolish enough to say that the ,golden ,rule of ,confucius ranks lower than the ,golden ,rule of ,christ1 have here had to take their shoes from off their feet and admit that they are upon holy ground0 #ajj4 ,ik voor mij wil gaarne bekennen1 dat ik bijna overal in de ,tao ,teh ,king den heiligen grond betreed4 ,maar met een zuiver hart moeten zijne simpele woorden gevoeld worden1 en men moet ze lezen in stille eenzaamheid1 vr van de geruchten der wereld1 en leg van aardsche gedachten1 zooals men dat wereldwijze boek moet lezen1 waarmede het waard is vergeleken te worden3 ,de ,imitatione ,christi van ,thomas ,kempis4 ,lao ,tsz's leer1 tot het uiterste doorgevoerd zijnde1 gaat er een geheel nieuw licht over de dingen der wereld4 ,de begrippen goed en kwaad gaan weg1 want wat ,lao ,tsz leerde was niet goed te zijn1 daar er in de orde der dingen niet zoo iets als goed1 en ook niet zoo iets als kwaad was1 er was alleen zuiver1 volgens de natuur1 van-zelf zijn4 ,de loop der dingen en het wezen der dingen was niet goed of kwaad1 het ws eenvoudig zooals het ws4 ,alles gebeurde1 omdat het in de natuurlijke orde lag om te gebeuren4 ,z verliest ook de dood zijne verschrikking1 en het leven zijn aan die verschrikking tegenovergestelde vreugde4 ,wat nog volstrekt geen onverschilligheid en ongevoeligheid in zich sluit1 zooals velen beweerd hebben4 ,integendeel4 ,zeer mooi wordt dit gezegd in den ,nan ,hwa ,king1 het mystieke werk van ,lao ,tsz's grootsten discipel ,chuang ,tsz #aja3 ,de geboorte van den wijze is de 7natuurlijke7 gang des ,hemels1 zijn dood is de 7natuurlijke7 loop der dingen4 ,zijn leven is als drijven1 zijn dood is als rust0 #ajb4 ,het aannemen van alle dingen als gewoon1 natuurlijk1 zuiver1 was een eerste vereischte4 ,niets was bizonder blij of bizonder droef1 niets pleizieriger of treuriger dan iets anders1 als men maar ,tao had4 ,en daarom kon ,chuang ,tsz in hetzelfde hoofdstuk zeggen3 ,droefheid en ,geluk zijn de afvalligen van de ,deugd2 ,vreugde en ,toorn leiden af van ,tao40--,er was ook niet zoo iets aparts als leven en dood1 als contrasten1 elk op zich zelf reel bestaande4 ,een andere discipel van ,lao ,tsz1 ,ljeh ,tsz1 zat eens aan den weg te eten1 en zag een honderdjarig doodshoofd liggen4 ,hij plukte een bosje gras af1 en wees daarmede naar den doodskop1 zeggende3 ,alleen gij en ik weten dat er geen leven bestaat en geen dood40 ,toen ,chuang ,tsz's vrouw was gestorven1 en men zich verwonderde1 dat hij er zoo kalm bij bleef1 en tot tijdverdrijf op een schaal sloeg1 zeide hij1 dat sterven volstrekt niets bizonders was1 evenmin als geboren worden2 het was enkel maar verandering1 en het lag in den natuurlijken gang der dingen4 ,dit is gelijk de gang der vier jaargetijden1 lente1 herfst1 winter en zomer4 ,rustigjes slaapt zij in het ,groote ,huis 7,tao70 #ajc4 ,z verhaalt ,chuang ,tsz ook1 dat toen1 na ,lao ,tsz's dood1 de filosoof ,chin ,shih op rouwbezoek ging1 hij een groote schaar menschen om het lijk zag geschaard1 jammerlijk snikkende en huilende zooals het de gewoonte was uren te blijven doen4 ,chin ,shih gaf maar drie korte schreeuwen1 meer niet1 en ging toen heen4 ,een der discipelen verwonderde zich over dezen inbreuk op de ceremonien en vroeg ,chin ,shih verwijtend1 of hij dan geen vriend van den ,meester was4 ,en toen antwoordde ,chin ,shih1 dat al dat gejammer en gekrijt maar gekheid was1 en afleidde van ,tao4 ,het is den ,hemel werstaan1 de emoties 7der wereld7 verdubbelen1 en vergeten wat ons oorspronkelijk deel is4 ,de ,meester kwam precies omdat het zijn tijd was1 hij ging precies heen1 omdat hij volgzaam aan zijn tijd was0 #ajd4 ,ik weet het1 dit schijnt ongevoelig1 onverschillig1 onsympathiek4 ,maar1 wanneer men dieper doordenkt1 getuigt het van een naef1 kinderlijk vertrouwen1 en tevens van een wlbewuste zekerheid in de onsterfelijkheid der ziel1 of1 meer eigenaardig chineesch uitgedrukt1 in het terugkeeren tot ,tao4 ,het sterven was alleen een overgebracht worden tot iets anders1 evenals hout1 dat verbrandt tot vuur1 en het vuur dat verdampt tot schijnbaar niets4 ,maar niets gaat verloren1 de essence is onvernietigbaar4 ,dit is de zekerheid die ,chuang ,tsz1 doordrongen als hij was van ,lao ,tsz's principes1 deze schoone woorden deed zeggen1 toen hij zijn dood voelde naderen1 en zijne familie op het hart drukte1 toch vooral niet te jammeren1 en hem geen pompeuze begrafenis te geven1 maar gewoon buiten te leggen1 in het veld3 ,ik wil den ,hemel en de ,aarde hebben voor mijn sarcophaag1 de zon en de maan zullen mijne eereteekenen zijn1 waar ik op mijn staatsiebed lig1 en de geheele creatie zal de rouwende zijn bij mijn uitvaart40 ,het is treurig te zien1 wat het latere geslacht van ,lao ,tsz's zuivere leer gemaakt heeft4 ,den ontzaglijken eenvoud van zijne aphorismen niet begrijpende1 begonnen latere chineesche geleerden in zijn boek een mystiek te zien1 die over de kunst handelde om onsterfelijk te worden4 ,en men ging444 het elixir zoeken1 dat de gave schonk om eeuwig te leven6 ,het lijkt haast onmogelijk de menschelijke dwaasheid z hoog opgevoerd te zien1 maar uit de ,tao ,teh ,king is de chineesche alchimie en de magie geboren6 ,men begon in alle zinnen verborgen meeningen te zien1 dacht dat zij zinspeelden op tot nu toe onbekende ,goden1 op verre gelukslanden ergens in den oceaan1 en op geheime wonderdranken6 ,men begon ,lao ,tsz zelf te vergoden1 noemde hem een zuiver goddelijk wezen1 een incarnatie van ,tao1 die reeds vroeger op aarde was verschenen in verschillende gedaanten1 en ook in de toekomst weer verschijnen zou1 maar voor 't oogenblik zalig was1 in een paradijs1 gelegen in de ,poolster1 enz4 enz4 ,de boeddhisten die--en terecht--zeer veel punten van gelijkenis zagen tusschen hun leer en de zijne1 maakten een boeddha van hem1 en verzonnen omtrent zijn leven dezelfde legenden1 als die welke omtrent ,shakyamuni in omloop waren4 ,men zag1 eenmaal zoo ver verdwaald1 overal duivels en demonen1 en ook heilige geesten en feen1 en z ontstond die belachelijke goden- en geestendienst1 met zijn eindeloos pantheon van afgoden en mystieke personnages1 dien men tegenwoordig in ,china het ,taosme0 noemt4 ,wl jammer1 dat men er dien naam aan gegeven heeft1 want dit ,taosme1 met zijn fetischdienst1 en zijn verachtelijke priesterschap1 heeft absoluut niets te maken met de pure1 zuivere1 menschelijke leer van ,lao ,tsz1 zooals die is neergeschreven in den ,tao ,teh ,king4 ,ik zal mij1 hier althans1 niet verder in dit latere ,taosme verdiepen1 daar ik in deze studie alleen de oorspronkelijke leer van ,lao ,tsz wensch te bespreken4 ,en laten wij niet l te veel op de chineezen nerzien1 omdat zij van ,lao ,tsz's zuivere ideen zulke dolle dingen hebben gemaakt4 ,wat is er in ,europa al niet gemaakt van de leer van ,jezus ,christus1 en welke gruwelen en misdaden zijn er niet bedreven1 en welke valsche1 leugenachtige voorstellingen zijn er niet gemaakt in ,zijnen naam1 die lijnrecht in strijd zijn met wat ,hij heeft gepredikt8 ,ik heb reeds aangehaald1 wat ,samuel ,johnson daar zoo terecht van gezegd heeft3 a book like the ,bible or the ,tao ,teh ,king becomes a fetich to crude stages of mind1 as well as a companion to higher ones40 ,en als ik er in geslaagd ben om1 genspireerd als ik was door mijne innige bewondering voor ,china's grootsten wijze1 de leer van ,lao ,tsz z in deze studie te hebben voorgesteld1 dat zij voor goed een vertrouwde metgezel wordt voor velen1 die er de uitdrukking in zullen vinden van reeds lang in hen sluimerende1 maar nog niet bewust geworden ideen1 dan zou ik daarmede nog maar een klein weinigje van de dankbaarheid gekweten hebben1 die men hem1 en lle groote voorlichters van den menschelijken geest1 is verschuldigd4 ,want hij heeft van het reinste en nobelste werk gedaan1 dat op aarde kan gedaan worden4 ,,tao ,,teh ,,king4 ,,eerste ,,deel3 ,,tao4 ,,hoofdstuk ,i4 #a4 ,kon ,tao uitgezegd worden1 dan zou het de eeuwige ,tao niet zijn2 kon de naam genoemd worden1 dan zou het de eeuwige ,naam niet zijn4 #b4 ,als ,niet-,zijn kan men ,het noemen het begin van ,hemel en ,aarde2 als ,zijn kan men ,het noemen de ,moeder van alle ,dingen4 #c4 ,daarom1 als het hart voortdurend ,niet-,is 7d4i4 vrij van alle aardsche begeerten7 kan men het ,mysterie aanschouwen van ,tao's spiritueele essence2 als het voortdurend ,is 7d4i4 vol begeerten71 kan men er enkel den begrensden ,vorm van zien4 #d4 ,deze beiden1 ,zijn en ,niet-,zijn1 komen uit hetzelfde voort1 en hebben verschillenden naam4 #e4 ,beiden zijn zij geheimzinnig4 ,het geheimzinnige er van is dubbel geheimzinnig4 #f4 ,dit alles is de ,poort van het spiritueele ,mysterie4 ,,hoofdstuk ,,ii4 #a4 ,allen onder den ,hemel weten zoo dat mooi mooi0 is2 dan komt het leelijke0 voor den dag4 ,allen weten zoo dat goed goed0 is2 dan komt het slechte0 voor den dag4 #b4 ,daarom1 ,zijn en ,niet-,zijn produceeren elkaar wederkeerig4 #c4 ,moeilijk en ,gemakkelijk brengen zich wederkeerig voort4 ,lang en kort geven elkaar wederkeerig verschil in vorm4 ,hoog en ,laag brengen elkaar's ongelijkheid voort4 ,de ,toon en de ,stem harmonieren wederkeerig4 ,het ,vr en het ,n volgen elkaar wederkeerig op4 #d4 ,daarom is het1 dat de ,wijze zijn zaak maakt van ,wu ,wei 7,niet-,doen71 en hij begaat de leer zonder woorden4 #g4 ,als het werk volbracht is1 hecht hij er zich niet 7meer7 aan4 ,juist omdat hij er zich niet aan hecht1 gaat het 7de verdienste er van7 niet van hem weg4 ,,hoofdstuk ,,iii4 #a4 ,maakt geen ophef van eerwaardigheid1 dan zal het volk niet twisten4 #b4 ,hecht geen hooge waarde aan moeilijk te verkrijgen goederen1 dan zal het volk geen diefstal plegen4 #c4 ,ziet niet naar wat begeerlijk is1 dan zal het hart van het volk niet in verwarring komen4 #d4 ,daarom1 de ,wijze regeert door de harten ledig 7van begeerte7 te maken1 de buiken stevig te voeden1 de 7slechte7 neigingen te verzwakken1 en het beenderstelsel te versterken4 #e4 ,hij maakt voortdurend1 dat het volk niet weet1 en geen begeerten heeft4 #f4 ,als dit niet geheel gelukt1 maakt hij dat zij1 die 7wl7 weten1 niet durven ageeren4 #g4 ,hij doet ,wu ,wei 7,niet-,doen71 en dan is er niets1 wat hij niet 7goed7 regeert4 ,,hoofdstuk ,,iv4 #a4 ,tao is ledig1 en 7toch7 in ,zijne operaties als onuitputtelijk4 #b4 ,o6 ,hoe diep is ,het6 ,het is de ,oer-,vader aller dingen4 #c4 ,het verstompt zijn scherpte1 ontrafelt zijne verwardheid1 tempert zijne 7verblindende7 schittering1 en maakt zich gelijk aan het stof4 #d4 ,o6 ,hoe kalm is ,het6 ,het lijkt wel eeuwig te bestaan4 #e4 ,ik weet niet van wien ,het het kind is4 ,het was vr ,shang ,ti 7den oppersten ,god74 ,,hoofdstuk ,v4 #a4 ,hemel en ,aarde zijn niet menschlievend1 en alle dingen zijn voor hen als de strooien honden 7voor de offering74 #b4 ,de ,wijze is niet menschlievend1 en beschouwt het volk als de strooien honden 7voor de offering74 #c4 ,te midden van ,hemel en ,aarde is als een blaasbalg2 ,het is ledig en 7toch7 nooit uitgeput2 hoe meer ,het beweegt1 hoe meer 7kracht als wind7 er uitkomt4 #d4 ,maar met veel woorden raakt men uitgeput4 ,het is beter1 het midden te bewaren4 ,,hoofdstuk ,,vi4 #a4 ,de ,geest van de vallei sterft niet1 men noemt haar de mystieke ,moeder4 #b4 ,de deur van de mystieke ,moeder is de ,wortel 7,oorsprong7 van ,hemel en ,aarde4 #c4 ,het gaat eeuwiglijk door en schijnt altijd 7als stoffelijk7 te blijven bestaan4 #d4 ,houdt u er altijd aan1 en gij zult niet behoeven te bewegen4 ,,hoofdstuk ,,vii4 #a4 ,hemel en ,aarde duren eeuwiglijk4 ,hemel en ,aarde kunnen drom eeuwiglijk duren1 omdat zij niet voor zich zelf leven4 #b4 ,daarom stelt de ,wijze zich zelf achter de anderen1 en wordt dan zelf 7juist7 de eerste4 #c4 ,hij maakt zich los van zijn lichaam1 en dan blijft zijn lichaam 7juist7 behouden4 #d4 ,is dit niet1 omdat hij geen egosme heeft8 #e4 ,en 7toch7 wordt dan zijn egostisch eigenbelang volmaakt4 ,,hoofdstuk ,,viii4 #a4 ,de opperste ,goedheid is als water4 #b4 ,water is goed1 doet goed aan alle dingen1 en twist niet4 #c4 ,het woont in plaatsen1 die de menschen verachten4 #d4 ,daarom komt 7de ,wijze1 die als water is7 dicht bij ,tao4 #e4 ,hij woont 7vanzelf7 op de goede plaats4 ,hij houdt er van dat zijn hart diep is als een afgrond4 ,als hij weldoet meent hij het in menschlievendheid4 ,als hij spreekt1 spreekt hij goed de waarheid4 ,als hij regeert1 houdt hij goed orde4 ,als hij zaken heeft1 doet hij ze goed4 ,als hij beweegt is het op den rechten tijd4 #f4 7,maar alleen7 als hij niet met anderen in strijd komt is er niets in hem te laken4 ,,hoofdstuk ,,ix4 #a4 ,beter dan een gevulde vaas aan beide zijden te dragen1 is het1 er in 't geheel geen te dragen4 #b4 ,als men 7een lemmet71 na het gescherpt te hebben1 telkens met de hand voelt 7om het te probeeren71 zal het niet lang goed kunnen blijven4 #c4 ,als men zijn zaal vol goud en edelgesteenten heeft1 zal men haar niet kunnen behouden4 #d4 ,als men1 rijk en in aanzien zijnde1 trotsch is1 zal men zelf zijn ongeluk na zich sleepen4 #e4 ,als het werk volbracht is1 en de naam gemaakt1 moet men zich terugtrekken4 ,dit is de ,weg van den ,hemel4 ,,hoofdstuk ,x4 #a4 ,hij1 die het animale aan het spiritueele onderwerpt1 kan zijn wil op n ding 7d4i4 ,tao7 gericht houden1 zoodat hij niet verdeeld is 7tusschen wereldsche dingen74 #b4 ,hij temt zijn vitale kracht1 tot hij gedwee 7en gevoelig7 wordt1 en als een pasgeboren kind4 #c4 ,als hij zijn inwendig gezicht klaar en puur maakt 7vrij van de duisterheden en twijfelingen van het ,verstand71 zal hij vrij zijn van alle moreele gebreken4 #d4 ,als hij1 met liefde voor het volk 7als hij een ,vorst is7 het rijk regeert1 zal hij ,wu ,wei kunnen zijn4 #e4 ,hij zal zijn als de broedende hen1 die in volmaakte rust is1 terwijl de processen van de natuur voortgaan4 #f4 ,als zijn licht overal doordringt1 zal hij als onwetend kunnen zijn4 #g4 ,hij brengt de dingen voort en voedt ze4 ,hij brengt ze voort1 zonder ze 7als bezit7 te hebben4 ,hij vermeerdert en vermenigvuldigt1 en rekent niet op hun belooning4 ,hij regeert hen1 en beschouwt zich niet als hun ,meester4 ,dit is wat men noemt de mysterieuze ,deugd4 ,,hoofdstuk ,,xi4 #a4 ,de dertig spaken van een wiel vereenigen zich om een naaf4 ,maar alleen door de ledige ruimte is de wagen van nut4 #b4 ,de vaas is uit klei gekneed tot huisraad4 ,maar alleen door de ledige ruimte 7binnen in7 is zij van nut4 #c4 ,men boort deuren en vensters uit om een huis te bouwen4 ,maar alleen door de ledige ruimte zijn zij van nut4 #d ,daarom1 het ,zijn 7het materieele7 heeft zijn voordeel1 maar van het ,niet-,zijn 7het immaterieele7 hangt het eigenlijke nut af4 ,,hoofdstuk ,,xii4 #a4 ,de vijf kleuren verblinden het oog van den mensch4 ,de vijf tonen verdooven het oor4 ,de vijf smaken bederven den smaak4 #b4 ,dolle ritten en jachten brengen het menschelijk hart in verdwaling4 ,moeilijk te verkrijgen goederen brengen den mensch tot verderfelijke daden4 #c4 ,daarom maakt de ,wijze werk van zijn binnenste en niet van zijne oogen4 #d4 ,hij verwerpt wat van buiten komt1 en langt naar wat van binnen is4 ,,hoofdstuk ,,xiii4 #a4 ,hooge gratie en degradatie zijn dingen van vreeze4 ,het lichaam is als een groote ramp4 #b4 ,hoe is het1 dat men 7dit7 zegt 7van7 hooge gratie en degradatie8 ,hooge gratie is iets inferieurs4 ,verkrijgt men haar1 dan is men als in vreeze4 ,verliest men haar1 dan is men als in vreeze4 ,daarom zegt men3 hooge gratie en degradatie zijn dingen van vreeze4 #c4 ,hoe is het1 dat men zegt3 ,het lichaam is als eene groote ramp08 ,ik heb drom groote rampen1 omdat ik een lichaam heb4 #d4 ,als ik zoover was1 dat ik gn lichaam had1 welke rampen zou ik dan hebben8 #e4 ,daarom1 wie het als een zware karrewei beschouwt1 om het rijk te regeeren1 dien kan men het rijk toevertrouwen2 wie het iets verwerpelijks vindt om zelf het rijk te regeeren1 dien kan men de regeering van het rijk opdragen4 ,,hoofdstuk ,,xiv4 #a4 ,gij kijkt er naar1 en gij ziet ,het niet2 men noemt ,het kleurloos 7,i74 ,gij luistert er naar1 en gij hoort ,het niet2 men noemt ,het aphoon 7,hi74 ,gij tast er naar1 en gij raakt ,het niet2 men noemt ,het onstoffelijk 7,wei74 #b4 ,deze drie dingen zijn niet met eigen woorden uit te leggen4 #c4 ,daarom1 zij smelten samen tot n4 #d4 ,zijn bovenste is niet verlicht1 ,zijn onderste is niet duister 7heeft geen schaduw74 #e4 ,het is eeuwig1 en kan niet met een naam worden genoemd6 ,het keert terug tot het ,niet-,zijn6 ,dit noem ik het beeld van het beeldelooze1 den vorm van het vormelooze4 ,dit noem ik vaag en onbestemd 7een mysterie74 #f4 ,gij nadert ,het1 en gij ziet niet ,zijn begin4 ,gij volgt ,het1 en gij ziet niet ,zijn einde4 #g4 ,gij moet het ,tao van de ,oudheid doorgronden1 om over het bestaan van het ,heden te regeeren4 ,wie het ,begin weet van het ,oude1 heeft de draad van ,tao in handen4 ,,hoofdstuk ,,xv4 #a4 ,in de ,oudheid waren de goede filosofen1 die zich aan ,tao wijdden1 7als7 gering1 subtiel1 duister1 en vr-doordringend4 ,zij waren z diep1 dat het niet is te begrijpen4 #b4 ,maar omdat het niet te begrijpen is1 zal ik mij moeite doen om er een beeld van te geven4 #c4 ,zij waren bedeesd als een1 die in den winter een stroom doorwaadt4 ,zij waren op hun hoede1 als een1 die zijne buren vreest4 ,zij waren ernstig als een gast 7tegenover zijn gastheer74 ,zij verdwenen als het ijs1 dat gaat smelten4 ,zij waren simpel1 als onbewerkt hout4 ,zij waren ledig1 als een vallei4 ,zij waren als troebel water4 #d4 ,wie kan de onzuiverheden 7van zijn hart7 verreinen tot rust8 ,wie kan langzamerhand geboren worden 7in ,tao7 door een langdurig betrachte kalmte8 #e4 ,hij1 die ,tao behoudt1 wenscht niet vol te zijn4 ,juist omdat hij niet vol is1 is hij voor altijd gevrijwaard tegen verandering4 ,,hoofdstuk ,,xvi4 #a4 ,als men tot het opperste ,ledig is gekomen1 handhaaft men eene onvergankelijke rust4 #b4 ,alle dingen worden te samen geboren2 ik zie ze 7daarna7 weder terugkeeren4 #c4 ,alle dingen bloeien overvloediglijk2 7daarna7 keert elk terug tot zijn ,oorsprong4 #d4 ,tot den ,oorsprong terugkeeren heet in rust zijn4 ,in rust zijn heet terugkeeren tot het 7eeuwige1 reele7 ,leven4 #e4 ,terugkeeren tot het ,leven heet ik eeuwigdurend zijn4 #f4 ,te weten wat eeuwigdurend is heet verlicht zijn4 ,niet te weten wat eeuwigdurend is heet eigen ellende bewerken4 #g4 ,weten wat eeuwigdurend is is een groote ziel hebben4 ,een groote ziel hebbende is men rechtvaardig4 ,rechtvaardig zijnde is men koning4 ,koning zijnde is men de ,hemel4 ,de ,hemel zijnde is men ,tao4 #h4 ,tao zijnde is men altijd-durend4 ,al sterft het lichaam1 er is 7dan toch7 geen gevaar 7meer te duchten74 ,,hoofdstuk ,,xvii4 #a4 ,in de hooge ,oudheid wist het volk alleen van de vorsten dat zij bestonden4 #b4 ,de vorsten die drna kwamen had het volk lief en prees hen4 #c4 ,die drna kwamen1 vreesde het4 #d4 ,die drna kwamen1 verachtte het4 #e4 ,hij1 die anderen niet vertrouwt1 krijgt het vertrouwen van anderen niet4 #f4 7,de ,ouden7 waren langzaam en ernstig in hun woorden4 #g4 ,als zij de verdiensten hadden gemaakt1 en de zaken volvoerd1 zeide het volk3 ,wij zijn vanzelven 7zooals onze natuur is704 ,,hoofdstuk ,,xviii4 #a4 ,toen ,tao werd verwaarloosd1 kwamen ,menschlievendheid en ,gerechtigheid4 #b4 ,toen de scherpzinnigheid0 en het schrandere doorzicht0 voor den dag kwamen1 ontstond de groote ,huichelarij4 #c4 ,toen de familie niet meer in harmonie leefde1 kwamen de ,hiao en de ,ts'z4 #d4 ,toen de staten van het rijk in verwarring waren1 kwamen de getrouwe onderdanen4 ,,hoofdstuk ,,xix4 #a4 ,doe de ,wijsheid vn u1 en weg met het ,weten1 dan zal het volk honderdmaal meer gelukkig zijn4 #b4 ,doe de ,filantropie vn u1 en weg met ,gerechtigheid1 en het volk zal 7vanzelf7 terugkeeren tot liefde voor de ouders en voor de kinderen4 #c4 ,doe de ,knapheid vn u1 en weg met ,gewinzucht1 en er zullen geen dieven en roovers meer wezen4 #d4 ,doet afstand van deze drie dingen4 ,hebt niet genoeg aan den schijn4 #e4 ,daarom toon ik u1 wr gij u aan moet houden3 ,ziet uzelf in uwen 7oorspronkelijken7 eenvoud en behoud uw 7oorspronkelijke7 puurheid4 ,hebt weinig egosme en weinig begeerten4 ,,hoofdstuk ,,xx4 #a4 ,doe de ,studie vn u1 dan zult gij geen zorgen hebben4 #b4 ,wat doet het er eigenlijk toe of we het karakter wei0 dan wel het karakter oh0 voor ja60 gebruiken8 7,maar7 het is hl iets anders 7om te weten7 het onderscheid tusschen goed en kwaad4 #c4 ,helaas6 de wereld is een wildernis geworden1 en er is nog geen einde aan6 #d4 ,alle menschen zijn blij en vroolijk1 als hij1 die geniet van rundvleesch1 als hij1 die in de lente een hoog terras heeft bestegen4 #e4 ,ik alleen ben kalm1 en heb nog niet ven bewogen2 ik ben als een klein kindje1 dat nog niet geglimlacht heeft4 ,ik ben vrij1 zonder belemmering1 alsof er niets was1 waarheen ik zou willen terugkeeren4 #f4 ,de gewone menschen hebben over2 ik alleen ben als een1 die 7alles7 verloren heeft4 ,ik heb het hart van een domme1 ik ben een chaos van verwarring4 #g4 ,de gewone menschen zijn schitterend verlicht1 ik alleen ben als duister4 ,de gewone menschen zijn doordringend van doorzicht2 ik alleen ben droevig ongerust4 ,ik ben vaag als de zee1 ik word door de golven heen en wergedreven1 als rusteloos4 #h4 ,alle menschen hebben overal een reden voor2 ik alleen ben dom1 als iemand van het land4 #i4 ,ik alleen ben anders dan de 7gewone7 menschen1 omdat ik de ,moeder vereer1 die alles voedt 7,tao74 ,,hoofdstuk ,,xxi4 #a4 ,de 7zichtbare7 manifestaties van de groote ,teh zijn eene emanatie van ,tao4 ,ziehier de natuur van ,tao4 #b4 ,tao is vaag en verward4 ,hoe verward6444 ,hoe vaag6444 ,en 7toch7 bevat het de vormen 7der dingen76 ,hoe vaag6444 ,hoe verward6444 ,en 7toch7 bevat het eene spiritueele essence6 ,deze spiritueele essence is ten zerste reel1 en bevat de onfeilbare getuigenis 7van wat zij is74 #c4 ,van oudsher tot n toe was ,zijn naam onvergankelijk1 en ,het geeft geboorte aan de geheele creatie4 #d4 ,hoe weet ik1 dat de geheele creatie hierin haar oorsprong heeft8 ,door ,tao zelf4 ,,hoofdstuk ,,xxii4 #a4 ,het onvolmaakte zal volmaakt worden4 ,het gebogene zal recht worden4 ,het holle zal vol worden4 ,het versletene zal nieuw worden4 #b4 ,met weinig wordt ,het verkregen1 met vl dwaalt men er van af4 #c4 ,daarom1 de ,wijze omvat het ,eene 7,tao71 en maakt zich 7zoo7 het voorbeeld van de wereld4 #d4 ,hij wenscht zelf niet licht te schijnen1 en drom juist is hij verlicht4 ,hij wenscht niet zelf de ware man te wezen1 en drom juist steekt hij boven de anderen uit4 ,hij pocht niet op zijn werk1 en drom juist heeft hij verdienste4 ,hij stelt zichzelf niet hoog1 en is drom juist de meerdere4 ,hij strijdt niet1 en drom juist is er niemand in de wereld die tegen hem op kan4 #e4 ,hoe zou het een leeg gezegde kunnen zijn wat de ,ouden noemden3 ,het onvolmaakte wordt volmaakt08 ,als iemand het volmaakte bereikt heeft1 onderwerpt zich alles aan hem4 ,,hoofdstuk ,,xxiii4 #a4 ,wie weinig spreekt is van-zelf natuurlijk 7,tsz ,jan74 #b4 ,wat is het1 dat maakt dat een strenge wind geen geheelen morgen duurt1 en een hevige regen geen geheelen dag8 7,de actie van7 ,hemel en ,aarde4 ,als de ,hemel en de ,aarde niet lang kunnen duren1 hoeveel te minder dan de mensch6 #c4 ,daarom de mensch die al zijne daden regelt naar ,tao zal gelijk aan ,tao worden2 degenen1 die zich regelen naar de ,deugd zullen gelijk aan de ,deugd worden2 die zich regelt naar de ,misdaad zal gelijk aan de ,misdaad worden4 #d4 ,wie gelijk aan ,tao is verkrijgt ook ,tao1 wie gelijk aan de ,deugd is verkrijgt ook de ,deugd1 wie gelijk aan de ,misdaad is verkrijgt ook de ,misdaad4 #e4 ,niet genoeg geloof hebben is gn geloof hebben4 ,,hoofdstuk ,,xxiv4 #a4 ,wie op zijn teenen gaat staan kan niet rechtop blijven2 wie de beenen ver uitstrekt kan niet loopen4 #b4 ,wie zelf licht wenscht te schijnen is niet verlicht4 ,wie zelf de ware man wenscht te wezen steekt niet boven de anderen uit4 ,wie op zijn werk pocht heeft geen verdienste4 ,wie zich zelf hoog stelt is niet superieur4 #c4 ,zulke manieren van doen1 vergeleken bij 7de goddelijke principes van7 ,tao1 zijn als overblijfseltjes van eten1 of andere walgelijke dingen1 die altijd verafschuwd worden4 #d4 ,daarom1 wie in ,tao leven1 houden er zich niet mede op4 ,,hoofdstuk ,,xxv4 #a4 ,vr ,hemel en ,aarde bestonden1 was er een vaag ,wezen4 #b4 ,hoe rustig-kalm6 ,hoe onstoffelijk6 #c4 ,het staat alleen1 op-zich-zelf1 en verandert niet4 #d4 ,het doorvloeit alles en loopt 7toch7 geen gevaar4 #e4 ,het mag wel de ,moeder van alles onder den ,hemel worden genoemd4 #f4 ,ik weet niet ,zijnen naam4 #g4 7,maar7 ,het een karakter willende geven noem ik ,het ,tao4 #h4 ,wil ik ,het met alle geweld omschrijven1 dan noem ik ,het groot4 #i4 ,van groot noem ik ,het vervliedend4 #aj4 ,van vervliedend noem ik ,het vr4 #aa4 ,van vr noem ik ,het 7weer7 terugkeerend4 #ab4 ,daarom1 ,tao is groot1 de ,hemel is groot1 de ,aarde is groot1 de ,koning is groot4 #ac4 ,er zijn vier groote machten in de wereld1 en de ,koning is er n van4 #ad4 ,de wet van den ,koning is van de ,aarde2 de wet van de ,aarde is van den ,hemel2 de wet van den ,hemel is van ,tao4 #ae4 7,maar7 de ,wet van ,tao is van-zich-zelven4 ,,hoofdstuk ,,xxvi4 #a4 ,het zware is de wortel van het lichte2 de rust is ,overheerser van de beweging4 #b4 ,daarom laat de ,wijze nooit af van zwaarte en rust4 #c4 ,al is er ng zooveel schoons te zien1 hij blijft wonen in de rust1 en gaat er vr van4 #d4 ,maar helaas1 de ,heer van tienduizend wagenen acht het ,rijk licht om zich zelf4 #e4 ,door ze gering te achten verliest hij zijne ministers1 door zich te laten medesleepen verliest hij de heerschappij4 ,,hoofdstuk ,,xxvii4 #a4 ,hij1 die goed 7in ,tao7 gaat1 laat geen sporen achter4 ,hij1 die goed spreekt1 geeft geen reden tot blaam4 ,hij1 die goed telt1 gebruikt geen bamboe-tabletjes4 ,hij1 die goed sluit1 gebruikt geen houten bouten1 en toch kan men niet openen 7wat hij sluit74 ,hij1 die goed bindt1 gebruikt geen koorden1 en toch kan men niet losmaken 7wat hij bindt74 #b4 ,daarom1 de ,wijze munt altijd uit in het helpen van menschen1 en hij verwerpt er gn2 hij munt altijd uit in het helpen van dingen1 en hij verwerpt er geen4 ,dit noem ik dubbel verlicht zijn4 #c4 ,daarom1 de goede is de leermeester van den slechte2 de slechte is de leermeester van den goede4 #d4 ,hij1 die geen waarde hecht aan macht1 en niet houdt van weelde1 al moge zijn wijsheid als dom schijnen1 heeft de ,al-,wijsheid verkregen4 ,,hoofdstuk ,,xxviii4 #a4 ,hij1 die zijne mannelijke kracht kent1 en toch vrouwelijke zachtheid behoudt1 is de vallei van het rijk4 #b4 ,als hij de vallei is van het rijk1 zal de altijddurende deugd hem niet verlaten1 en hij zal terugkeeren tot den simpelen staat van een kind4 #c4 ,hij1 die zijn licht kent1 en toch in de schaduw blijft1 is het voorbeeld voor het rijk4 #d4 ,is hij het voorbeeld van het rijk1 dan zal de altijddurende deugd in hem niet falen1 en hij keert terug tot het eindelooze4 #e4 ,hij1 die zijne glorie weet en blijft in de schande1 is de vallei van het rijk4 #f4 ,als hij de vallei is van het rijk zal de altijddurende deugd in hem haar volmaaktheid bereiken1 en hij zal tot den oorspronkelijken1 simpelen staat terugkeeren4 #g4 ,toen de oorspronkelijke1 simpele staat zich verspreidde1 zijn de dingen gevormd4 #h4 ,de ,wijze1 als hij 7dit alles7 gebruikt1 zal het hoofd der mandarijnen zijn4 #i4 ,hij regeert met grandeur1 en kwetst niemand4 ,,hoofdstuk ,,xxix4 #a4 ,als de mensch het rijk wil volmaken met actie1 zie ik dat hij niet slaagt4 #b4 ,het rijk is een heilige offervaas1 waaraan men niet mag werken4 #c4 ,werkt men er aan1 dan bederft men haar1 grijpt men er naar1 dan verliest men haar4 #d4 ,daarom1 onder de menschen zijn er die vooruitgaan en die volgen1 die verwarmen en die verkoelen1 die sterk zijn en die zwak zijn1 die bewegen en die stilstaan4 #e4 ,daarom1 de ,wijze verwerpt den wellust1 de luxe en de buitensporigheid4 ,,hoofdstuk ,,xxx4 #a4 ,zij1 die den heerscher over menschen helpen in ,tao1 onderwerpen het rijk niet met geweld van wapenen4 #b4 ,wat men aan de menschen doet krijgt men op dezelfde manier terug als het gegeven is4 #c4 ,overal1 waar legers zijn geweest1 groeien doornen en distels4 #d4 ,op groote veldtochten volgen stellig jaren van hongersnood4 #e4 ,de ware ,goede slaat ns met vrucht een slag en houdt dn op1 maar durft niet met ruw geweld doorgaan4 #f4 ,hij slaat n goeden slag1 maar verheft zich niet4 #g4 ,hij slaat n goeden slag1 maar roemt er niet over4 #h4 ,hij slaat n goeden slag1 maar is er niet trotsch over4 #i4 ,hij slaat n goeden slag1 maar alleen omdat hij niet anders kan4 #aj4 ,hij slaat n goeden slag1 maar wil niet sterk en geweldig lijken4 #aa4 ,vanaf het toppunt van kracht worden de 7menschen en7 dingen oud1 dat wil zeggen1 zij zijn niet gelijk aan ,tao1 en wat niet gelijk is aan ,tao neemt een spoedig einde4 ,,hoofdstuk ,,xxxi4 #a4 ,de beste wapenen zijn instrumenten van onheil4 #b4 ,allen verachten ze1 daarom1 zij die ,tao bezitten houden er zich niet mede op4 #c4 ,in de woning van den ,kin ,tsz is de linkerplaats de eereplaats1 hij1 die soldaten gebruikt1 eert de rechterplaats4 #d4 ,wapenen zijn instrumenten van onheil1 geen instrumenten van den ,kin ,tsz4 #e4 ,deze gebruikt ze alln als 't niet anders kn1 en de kalmte en de rust zijn voor hem het hoogste4 #f4 ,overwint hij1 dan verblijdt hij er zich niet over1 want zich daarin verblijden zou zijn houden van menschen-doodslag4 #g4 ,en wie houdt van doodslag kan nooit zijn doel bereiken in de goede regeering van het rijk4 #h4 ,in alles1 wat geluk aanbrengt1 is de linkerplaats de hoogste1 in al wat ongeluk aanbrengt de rechterplaats4 #i4 ,de onderbevelhebber neemt de linkerplaats in1 de opperbevelhebber de rechter4 #aj4 ,dat is1 men plaatst hen volgens de ceremonien van den rouwdienst4 #aa4 ,hij1 die een groote menigte menschen gedood heeft1 moet over hen rouwen en weenen4 #ab4 ,hem1 die een veldslag gewonnen heeft1 moet men plaatsen als in de ceremonien voor de dooden4 ,,hoofdstuk ,,xxxii4 #a4 ,tao is eeuwig en heeft geen naam4 #b4 ,ofschoon zoo simpel-klein van natuur durft de geheele wereld ,het niet te onderwerpen4 #c4 ,als prinsen en koningen ,het konden handhaven zouden de tienduizend wezens en dingen zich aan hen onderwerpen4 #d4 ,hemel en ,aarde zouden zich vereenigen1 en een zoeten dauw doen nederdalen1 en het volk zou zonder bevelen van zelf tot harmonie komen4 #e4 ,van 7het moment7 dat ,tao verdeeld was1 kreeg ,het een naam4 #f4 ,die naam1 eenmaal bepaald zijnde1 moet men zich weten in te houden4 #g4 ,wie zich weet in te houden komt in gn gevaar4 #h4 ,tao is verspreid in het ,heelal4 #i4 ,alles keert tot ,tao terug1 als de bergstroomen tot de rivieren en zeen4 ,,hoofdstuk ,,xxxiii4 #a4 ,hij1 die de menschen kent1 is verstandig1 maar hij1 die zichzelf kent1 is verlicht4 #b4 ,hij1 die andere menschen overwint1 is sterk1 maar hij1 die zichzelf overwint1 is almachtig4 #c4 ,hij1 die zich weet te matigen1 is rijk1 maar hij1 die energiek is1 heeft kracht van wil4 #d4 ,hij1 die niet van zijn essentieele natuur afwijkt1 zal lang leven1 maar hij1 die sterft1 en toch niet verloren gaat1 geniet het eeuwigdurend leven4 ,,hoofdstuk ,,xxxiv4 #a4 ,hoe oneindig strekt ,tao zich uit6 #b4 ,het kan naar links gaan1 het kan naar rechts gaan4 #c4 ,alle wezens steunen op ,tao om geboren te worden1 en ,het weigert gn4 #d4 ,als het werk volbracht is1 noemt ,tao het niet het ,zijne4 #e4 ,het heeft alle wezens lief1 en voedt ze1 en beschouwt zich toch niet als hun ,meester4 #f4 ,het is eeuwig zonder begeerte2 men zou ,het 7dus7 klein kunnen noemen4 #g4 ,alle wezens keeren er toe terug1 en toch beschouwt ,het zich niet als hun ,meester1 men zou ,het 7dus7 groot kunnen noemen4 #h4 ,daarom doet de ,wijze zijn geheele leven lang niet groot1 en daardoor juist volmaakt hij zijne grootheid4 ,,hoofdstuk ,,xxxv4 #a4 ,alle volken van het rijk stroomen toe naar hem1 die de groote conceptie van ,tao kan bevatten4 #b4 ,zij stroomen toe1 en komen niet in gevaar1 en hij zal ze tot rust en vrede brengen4 #c4 ,voor muziek en fijne gerechten houdt de voorbijgaande vreemdeling op4 #d4 7,maar7 als ,tao uit onzen mond komt lijkt ,het flauw en zonder smaak4 #e4 ,wij kijken er naar1 en zien ,het niet duidelijk2 wij luisteren er naar1 en hooren ,het niet genoeg2 wij willen ,het 7geheel7 gebruiken1 maar ,het is onuitputtelijk4 ,,hoofdstuk ,,xxxvi4 #a4 ,als een ding gaat contracteeren1 moet het stellig oorspronkelijk expansie hebben gehad4 #b4 ,als een ding gaat verzwakken1 moet het stellig eerst sterkte hebben gehad4 #c4 ,als een ding gaat vervallen moet het stellig eerst in bloei zijn geweest4 #d4 ,als iemand op 't punt staat beroofd te worden1 moet hem stellig eerst gegeven zijn4 #e4 ,dit noem ik een vage1 en 7tegelijk7 heldere leer4 #f4 ,het zachte overwint het harde1 het zwakke overwint het sterke4 #g4 ,visschen kunnen niet uit het water worden genomen2 de instrumenten van de regeering kunnen niet aan het volk worden gegeven4 ,,hoofdstuk ,,xxxvii4 #a4 ,tao is eeuwig ,wu ,wei1 en toch is er niets1 wat ,het niet doet4 #b4 ,als koningen en vorsten ,wu ,wei konden blijven1 zouden alle menschen zich hervormen4 #c4 ,als zij na die hervorming toch nog bewegen wilden1 zou ik ze met het simpele ,wezen dat geen naam heeft 7,tao7 bedwingen4 #d4 ,het simpele ,wezen dat geen naam heeft bevrijdt ons van begeerte1 en1 vrij van begeerte1 komen wij tot de ,rust4 #e4 ,en dan komt het ,rijk van-zelf terecht4 ,,tweede ,,deel3 ,,teh4 ,,hoofdstuk ,,xxxviii4 #a4 ,de hoogste ,deugd 7,teh7 is geen deugd1 en is drom juist ,deugd4 ,de lagere deugd verliest niet 7het idee7 deugd1 en is drom juist geen ,deugd4 #b4 ,de hoogste ,deugd is ,wu ,wei1 zonder er 7expres7 iets voor te doen4 ,de lagere deugd is ,wei 7doende7 en doet 7alles7 met opzet4 #c4 ,de hoogste ,menschlievendheid ageert1 zonder er 7expres7 iets voor te doen2 de hoogste ,plichtmatigheid ageert1 maar doet 7alles7 met opzet4 #d4 ,de hoogste ,li 7,decorum7 ageert1 maar er is geen antwoord op4 ,zij wordt erkend door een beweging van den arm4 #e4 ,daarom1 als ,tao verloren is1 komt daarna de deugd2 als de deugd verloren is1 komt daarna de menschlievendheid2 als de menschlievendheid verloren is1 komt daarna plichtmatigheid2 als de plichtmatigheid verloren is komt daarna het decorum4 #f4 ,welnu1 het decorum is maar de schors van rechtheid en waarheid1 en het begin van verwarring4 #g4 ,het schijn-weten is maar de bloem van ,tao1 en het begin van domheid4 #h4 ,daarom houdt de wijze mensch zich aan wat substantieel en niet aan wat oppervlakkig is1 aan wat reel en niet aan wat mooie schijn is4 ,hij verwerpt het eene en langt naar het andere4 ,,hoofdstuk ,,xxxix4 #a4 ,de dingen1 die eertijds de nheid hebben verkregen zijn3 de ,hemel1 die puur is door de ,enheid4 de ,aarde1 die in rust is door de ,enheid4 de ,geesten1 die spiritueel zijn door de ,enheid4 de ,valleien1 die vol zijn door de ,enheid4 de tienduizend ,dingen die baren door ,enheid4 de ,prinsen en ,koningen1 die het voorbeeld der wereld zijn door hun ,enheid4 ,dt heeft de ,enheid voortgebracht4 #b4 ,als de ,hemel zijn puurheid niet had zou hij dreigen uiteen te scheuren4 ,als de ,aarde haar rust niet had zou zij gevaar loopen uiteen te barsten4 ,als de ,geesten hun spiritualiteit niet hadden zouden zij gevaar loopen van optehouden te bestaan4 ,als de valleien niet gevuld werden1 zouden zij gevaar loopen van te verdrogen4 ,als de tienduizend ,dingen niet baarden zouden zij gevaar loopen uit te sterven4 ,als de prinsen en koningen trotsch waren op hun hoogheid1 en niet het voorbeeld der wereld waren1 zouden zij gevaar loopen van den troon te worden gestooten4 #c4 ,daarom1 het aanzienlijke heeft zijn basis in het ordinaire1 het hooge heeft zijne grondvesten in het lage4 ,daarom noemen de prinsen en koningen zich weezen1 menschen van weinig verdienste1 zonder deugd4 ,is dit niet omdat zij hun basis zien in het ordinaire1 en terecht8 #d4 ,wie vl basissen heeft1 heeft gn basis4 #e4 ,de ,wijze wil niet hooggeschat worden als jaspis1 maar ook niet veracht als 7gewone7 steen4 ,,hoofdstuk ,,xl4 #a4 ,de beweging van ,tao is terugkeer 7tot zichzelf74 ,zachtheid is ,zijne functie4 #b4 ,alle bestaan op de wereld is uit ,zijn4 ,alle ,zijn is uit ,niet-,zijn4 ,,hoofdstuk ,,xli4 #a4 ,als superieure geleerden van ,tao hooren1 begaan zij ,het 7dadelijk7 ijverig4 ,als middelmatige geleerden van ,tao hooren1 handhaven zij ,het n1 en verliezen ,het dn weer4 ,als inferieure geleerden van ,tao hooren1 lachen zij er hard om4 ,als zij er niet om lachten zou het ,tao niet zijn4 #b4 ,daarom1 een oud gezegde luidt3 ,de verlichten in ,tao zijn als duister2 de vergevorderden in ,tao zijn als achteruitgaande2 zij1 die de opperste deugd hebben zijn 7laag7 als een vallei2 de uiterst reinen zijn als vuil2 zij1 die deugd in overvloed hebben1 zijn alsof ze niet genoeg hebben2 zij die 7vast7 gegrondveste deugd hebben1 zijn als lui2 zij1 die waar en simpel zijn1 zijn als verachtelijk4 #c4 ,als een groot vierkant zonder hoeken1 als een groote vaas1 die nog lang niet afgewerkt is1 als een groot geluid1 waarvan men den klank zelden hoort1 als een groot beeld zonder vormen1 z is 7voor ons7 ,tao verborgen1 en heeft geen naam4 #d4 ,het helpt de wezens en dingen en volmaakt ze4 ,,hoofdstuk ,,xlii4 #a4 ,tao baarde n2 n baarde twee2 twee baarde drie2 drie baarde alle dingen4 ,want alle dingen komen uit het duister tot het licht1 en worden in harmonie gebracht door den adem der ,natuur4 #b4 ,wat de menschen verafschuwen is te zijn weezen1 menschen van weinig verdiensten1 zonder deugd1 en toch noemen koningen en hertogen zich zoo 7als met een eerenaam74 #c4 ,daarom1 wie zich vernedert zal verheven worden1 en wie zich verheft zal vernederd worden4 #d4 ,wat de menschen leeren1 dat leer ik ook4 #e4 ,de geweldigen en tyrannen zullen geen natuurlijken dood sterven4 #f4 ,ik zal hen tot het voorbeeld van mijn leer nemen4 ,,hoofdstuk ,,xliii4 #a4 ,het allerzachtste in de wereld overwint het allerhardste4 #b4 ,het immaterieele dringt binnen in het ondoordringbare4 #c4 ,vandaar1 dat ik het nut weet van ,wu ,wei4 ,er zijn er maar weinigen onder den ,hemel die toe zijn aan de ,leer zonder woorden1 en aan het nut van ,wu ,wei4 ,,hoofdstuk ,,xliv4 #a4 ,wat is ons het naaste1 onze naam of ons ,zelf8 ,wat is ons het meeste1 ons ,zelf of onze rijkdommen8 #b4 ,wat is het ergste1 ze te verkrijgen of ze te verliezen8 #c4 ,daarom is het1 dat wie veel liefheeft1 veel zal verkwisten4 ,wie veel 7schatten7 verbergt zal stellig veel verliezen4 ,wie genoeg weet te hebben zal niet onteerd worden4 ,wie weet 7waar7 op te houden zal niet ondergaan4 ,deze zal langen tijd bestaan4 ,,hoofdstuk ,,xlv4 #a4 7,de ,wijze7 is ganschelijk volmaakt1 en lijkt onvolmaakt2 zijne middelen raken nooit op4 ,hij is ganschelijk vol en lijkt ledig2 zijne middelen 7bronnen7 zijn nooit uitgeput4 ,hij is ganschelijk recht en lijkt krom4 ,hij is ganschelijk bekwaam en lijkt dom4 ,hij is zr welsprekend en lijkt een stamelaar4 #b4 ,de beweging overwint de koude1 de rust overwint de warmte4 #c4 ,hij die puur en rustig is1 wordt het voorbeeld van het rijk4 ,,hoofdstuk ,,xlvi4 #a4 ,toen ,tao in het rijk regeerde1 zond men de vlugge paarden weg om ze op het land te gebruiken2 toen ,tao niet in het rijk regeerde1 werden de krijgsrossen gefokt op de grenzen4 #b4 ,er is gn zoo groote misdaad als zich veel begeerten toe te staan2 er is gn zoo groot ongeluk als niet genoeg weten te hebben2 er is gn zoo groote ramp als 7altijd7 maar te willen krijgen4 #c4 ,daarom1 hij die genoeg weet te hebben1 is altijd tevreden1 naar ik meen4 ,,hoofdstuk ,,xlvii4 #a4 ,zonder mijn deur uit te gaan ken ik de wereld1 zonder uit mijn venster te kijken zie ik den ,weg des ,hemels4 #b4 ,hoe verder gij uitgaat1 hoe minder gij zult weten4 #c4 ,daarom1 de ,wijze komt er zonder te loopen1 noemt de dingen zonder ze te zien1 en volmaakt zich zonder actie4 ,,hoofdstuk ,,xlviii4 #a4 ,zich toeleggen op de studie is dagelijks meer krijgen40 ,zich wijden aan ,tao is dagelijks minder krijgen10 minder en minder1 tot ,wu ,wei bereikt is4 #b4 ,wu ,wei eenmaal bereikt1 is er niets wat men niet kan doen1 naar ik meen4 #c4 ,door altijd niets te doen kan men over het ,rijk meester worden4 ,maar door te doen is men niet in staat1 meester te worden van het ,rijk4 ,,hoofdstuk ,,xlix4 #a4 ,de ,wijze heeft geen buitengewoon hart4 ,hij beschouwt het hart van het volk als het zijne4 #b4 ,ik ben voor de goeden goed4 ,voor de niet-goeden ben ik ook goed1 om ze goed te maken4 ,ik geloof de oprechten4 ,de niet-oprechten geloof ik ook1 om ze oprecht te maken4 #c4 ,de wijze in de wereld is voortdurend in vreeze dat de wereld zijn hart in verwarring zal brengen4 #d4 ,de ooren en oogen der honderd families zijn op hem gericht1 en hij beschouwt hen als kinderen4 ,,hoofdstuk ,l4 #a4 ,de mensch komt uit het leven en gaat in den dood4 #b4 ,er zijn dertien dienaren van het leven en dertien dienaren van den dood4 #c4 ,als de mensch geboren is1 bewegen hem ook al de dertien dienaren van den dood4 #d4 ,wat is hier toch wel de reden van8 ,dat hij te intens wil leven1 en te veel vitaliteit verspilt4 #e4 ,ik heb hooren zeggen1 dat hij1 die zijn leven weet te regeeren1 zonder gevaar langs een weg kan gaan1 waar rhinocerossen en tijgers zijn1 en in het leger kan treden zonder harnas of wapenen1 want de rhinoceros zou geen plek kunnen vinden om zijn hoorn in te boren1 de tijger geen plek om zijn klauwen in te slaan1 de krijgsman geen plek om zijn zwaard in te steken4 #f4 ,en hoe komt dat dan wel8 ,omdat hij niet blootgesteld is aan den dood4 ,,hoofdstuk ,,li4 #a4 ,tao brengt de dingen voort4 ,het brengt ze groot door ,teh 7,zijne manifestatie in hen74 ,het vormt ze door ,zijne substantie4 ,het volmaakt ze door ,zijne impulsie4 #b4 ,daarom1 onder alle wezens is er geen1 dat niet ,tao vereert en ,teh hoogacht4 #c4 ,die majesteit van ,tao en die eerwaardigheid van ,teh zijn niet aan hen gegeven1 zij bezitten die eeuwig uit zichzelven4 #d4 ,daarom1 ,tao baart alle dingen1 kweekt ze op1 doet ze groeien1 brengt ze groot1 volmaakt ze1 doet ze rijpen1 voedt ze1 beschermt ze4 #e4 ,te baren1 en toch niet als eigendom te beschouwen1 te formeeren1 en dat toch niet als glorie te beschouwen1 te regeeren1 en toch vrij te laten1--dit noem ik de mysterieuze ,deugd4 ,,hoofdstuk ,,lii4 #a4 ,de wereld heeft een begin1 dat werd de ,moeder der wereld4 #b4 ,als men de moeder bezit kent men daardoor hare kinderen4 ,als men hare kinderen kent en daarna de moeder behoudt1 al sterft het lichaam weg1 men heeft dan geen gevaar te duchten4 #c4 ,hij1 die zijn mond sluit1 en zijne oogen en ooren dichtdoet1 zal zijn geheele leven lang niet 7behoeven te7 tobben4 ,hij1 die zijn mond opendoet1 en zich druk gaat maken1 is niet 7meer7 te redden4 #d4 ,het kleine te zien heet verlicht zijn1 zwakheid te handhaven heet sterk zijn4 #e4 ,als men gebruik maakt van de afschittering van ,tao om daarna tot ,zijn licht terug te keeren1 heeft het lichaam geen ramp meer te vreezen4 #f4 ,dit noem ik dubbel verlicht zijn4 ,,hoofdstuk ,,liii4 #a4 ,als ik1 bij toeval1 eens een beetje kennis had1 zou ik den grooten ,weg bewandelen4 #b4 ,mijn vrees zou zijn1 of ik 7deze leer7 wel zou kunnen verspreiden4 #c4 7,want7 de groote ,weg is zeer vlak1 maar het volk houdt van de zijpaden4 #d4 ,als de paleizen veel treden hebben1 zijn de velden vol onkruid1 en zijn de graanschuren ganschelijk ledig4 #e4 ,de prinsen kleeden zich in schitterende gewaden1 dragende een scherp zwaard2 zij verzadigen zich aan 7lekker7 eten en drinken1 en hebben schatten en goederen te over4 #f4 ,dit noem ik het voorbeeld geven van diefstal4 ,dit is niet zich toeleggen op ,tao6 ,,hoofdstuk ,,liv4 #a4 ,hij1 die goed weet te grondvesten1 zal 7zijn werk7 niet ontworteld zien2 hij1 die goed weet vast te houden1 zal niet laten ontglippen4 #b4 ,zijn zonen en kleinzonen zullen voor hem offeren zonder ophouden4 #c4 ,als de mensch ,het betracht in zich zelven1 zal zijn deugd reel worden4 ,als hij ,het betracht in zijne familie zal zijn deugd overvloedig worden4 ,als hij ,het in zijn dorp betracht zal zijn deugd 7vr7 verspreid worden4 ,als hij ,het in zijn staat betracht zal zijn deugd rijk-bloeiend worden4 ,als hij ,het in het ,rijk betracht zal zijn deugd universeel worden4 #d4 ,daarom1 naar zich zelf oordeelt men anderen1 naar zijne familie oordeelt men andere familien2 naar zijn dorp oordeelt men andere dorpen2 naar zijn staat oordeelt men andere staten2 naar zijn ,rijk oordeelt men andere 7toekomstige7 ,rijken4 #e4 ,hoe weet ik dat het aldus met het ,rijk is8 7,juist7 door ,dit4 ,,hoofdstuk ,,lv4 #a4 ,hij die een intenze deugd heeft gelijkt op een pasgeboren kind1 dat de steken van venijnige insecten niet vreest1 noch de klauwen van wilde beesten1 noch den greep van roofvogels4 #b4 ,zijn beenderen zijn zwak1 zijn pezen zijn week1 en 7toch7 houdt het 7de dingen7 stevig vast4 #c4 ,het weet nog niet de gemeenschap der beide seksen en 7toch7 is er 7al7 wat actie in zijn geslachtsdeel4 ,dit is door de volmaaktheid van het semen4 #d4 ,het schreeuwt den ganschen dag en 7toch7 wordt zijn keel niet schor4 ,dit is 7door7 de volmaaktheid van de harmonie4 #e4 ,te weten wat harmonie is heet onveranderlijk 7eeuwigdurend7 zijn4 ,te weten wat onveranderlijk is heet verlicht zijn4 ,vermeerdering van leven heet zaligheid4 ,de geest het lichaam besturende heet kracht4 #f4 ,vanaf het toppunt van kracht worden de dingen oud1 dat wil zeggen1 zij zijn niet gelijk aan ,tao1 en wat niet gelijk is aan ,tao neemt een spoedig einde4 ,,hoofdstuk ,,lvi4 #a4 ,zij die 7,tao7 weten spreken er niet over2 zij die er over spreken weten ,het niet4 #b4 ,de ,wijze doet zijn mond dicht1 sluit oogen en ooren1 haalt zijne hooge aspiraties neder1 ontrafelt het verwarde1 tempert het 7verblindend7 schitterende1 en maakt zich gelijk aan het stof4 ,dit noem ik eene mystieke gelijkenis 7met ,tao74 #c4 ,gunst noch ongenade1 voorspoed noch schade1 geerdheid noch verachting kunnen hem treffen4 #d4 ,daarom is hij de eerbiedwaardigste mensch onder den ,hemel4 ,,hoofdstuk ,,lvii4 #a4 ,met rechtheid regeert men den staat1 met listen voert men oorlog1 met ,wu ,wei wint men het ,rijk4 #b4 ,hoe weet ik1 dat het zoo met het ,rijk is8 ,door dit3 #c4 ,hoe meer bangmakende verbodsbepalingen er in het rijk zijn1 des te armer wordt het volk2 hoe meer middelen tot productie van weelde het volk heeft1 des te verwarder wordt de staat2 hoe bekwamer en vernuftiger het volk is1 des te meer artificiele dingen worden er gemaakt2 hoe rijker en klaarder de wet wordt1 des te meer dieven en roovers er komen4 #d4 ,daarom zegt de ,wijze3 ,ik ben ,wu ,wei en dan zal het volk zich vanzelf hervormen4 ,ik houd van de rust1 en dan zal het volk vanzelf recht worden4 ,ik doe geen werk1 en dan zal het volk vanzelf rijk worden4 ,ik heb geen begeerten1 en dan zal het volk vanzelf 7weer7 eenvoudig worden4 ,,hoofdstuk ,,lviii4 #a4 ,als de regeering tolerant is1 zal het volk schuldeloos zijn2 als de regeering overal den neus in steekt1 zal het volk telkens inbreuk op de wet maken4 #b4 ,falen is de basis van slagen2 slagen is de basis van falen4 ,wie weet 7van die twee7 het uiterste8 #c4 ,voor den ongerechte lijkt gerechtigheid als vreemd1 en goedheid als verdorvenheid4 #d4 ,waarlijk1 de menschheid is gedompeld in dwaling1 sinds menigen dag6 #e4 ,daarom1 de ,wijze is vierkant1 zonder hoekig te zijn1 is belangeloos zonder te kwetsen1 is oprecht zonder overdreven stipt te zijn1 is schitterend zonder te verblinden4 ,,hoofdstuk ,,lix4 #a4 ,om de menschen te regeeren en den ,hemel te dienen gaat niets boven de gematigdheid4 #b4 ,gematigdheid is het allereerst noodige voor den mensch4 #c4 ,dit allereerst noodige noem ik eene zware opeenstapeling van deugd4 ,met eene zware opeenstapeling van deugd is er niets1 wat hij niet verwezenlijken kan4 ,als er niets is1 wat hij niet verwezenlijken kan1 kent niemand de grenzen 7van zijn macht74 ,als niemand de grenzen kent 7van zijn macht7 is hij geschikt om het rijk te regeeren4 #d4 ,die het oer-principe van het rijk bezit1 zal lang blijven 7regeeren74 ,dit is wat men noemt een krachtigen en diep geplanten wortel hebben04 ,dit is de leer van lang te leven4 ,,hoofdstuk ,,lx4 #a4 ,om een groot rijk te regeeren moet men even zoo voorzichtig zijn als in 't bakken van een klein vischje4 #b4 ,als men het rijk regeert met ,tao zijn de kwade invloeden tot inactie gedwongen2 niet dat zij hun macht verloren hebben1 maar zij kwetsen de menschen niet4 ,niet alleen dat zij de menschen niet kunnen kwetsen1 maar zelfs de ,wijze kwetst de menschen niet4 #c4 ,noch de ,wijze1 noch de kwade invloeden kwetsen hen1 daarom zullen hunne deugden samen ineenvloeien4 ,,hoofdstuk ,,lxi4 #a4 ,een groot rijk moet zijn 7nederig7 als de groote stroomen1 in welke zich de wateren van het rijk uitstorten4 #b4 ,het moet de vrouwelijke sekse navolgen1 die juist door de rust 7passiviteit7 de mannelijke overwint4 ,die rust is eene vernedering4 #c4 ,daarom1 als een groot rijk zich vernedert voor kleinere staten1 zal het die kleinere staten winnen4 ,als de kleinere staten zich vernederen voor het groote rijk1 zullen zij het groote rijk winnen4 #d4 ,daarom1 de een vernedert zich om te krijgen1 de ander om gekregen te worden4 #e4 ,wat een groote staat enkel moet willen is zich te vergrooten en uit te breiden1 wat een kleine staat enkel moet willen is protectie1 dan krijgen beide wat zij noodig hebben4 #f4 ,maar de grooten behooren zich te vernederen6 ,,hoofdstuk ,,lxii4 #a4 ,tao is de veilige schuilplaats van alle dingen1 de schat van de goeden1 de steun van de slechten4 #b4 ,goede woorden kunnen ons tot voordeel zijn1 en een eerwaardig gedrag kan ons boven de anderen verheffen4 #c4 ,hoe kan men het wegmaken1 dat er slechte menschen zijn8 #d4 ,daarom heeft men een keizerschap gegrondvest en drie ministers ingesteld4 #e4 ,al houdt men in beide handen een jaspisstaf en gaat men vr met een vierspan1 het is beter te blijven zitten en vooruit te gaan in ,tao4 #f4 ,hoe is het1 dat de ouden ,tao zoo vereerden8 ,is het niet1 omdat men ,het vanzelf vindt zonder den ganschen dag te zoeken1 en omdat ,het de misdaden vergeeft8 #g4 ,daarom is ,tao het eerbiedwaardigste onder den ,hemel4 ,,hoofdstuk ,,lxiii4 #a4 ,de ,wijze doet ,wu ,wei1 werkt aan gn werk1 en savoureert wat zonder smaak is4 #b4 ,het groote en het kleine1 het vele en het weinige zijn even gewichtig voor hem4 #c4 ,hij wreekt kwaad met goed4 #d4 ,als hij moeilijke dingen ontwerpt1 begint hij met de gemakkelijke1 als hij groote dingen wil doen1 begint hij met de kleine4 #e4 ,de moeilijke dingen onder den ,hemel zijn stellig uit de gemakkelijke gemaakt1 de groote dingen onder den ,hemel zijn stellig uit de kleine gemaakt4 #f4 ,daarom1 de ,wijze zoekt geen groote dingen te doen1 en daardoor juist volbrengt hij groote dingen4 #g4 ,lichtvaardig gedane beloften worden stellig zelden gehouden1 en wie veel voor gemakkelijk houdt1 ondervindt dat veel moeilijk is4 #h4 ,daarom1 de ,wijze vindt alsof alles moeilijk is1 en daarom juist ondervindt hij nooit moeilijkheden4 ,,hoofdstuk ,,lxiv4 #a4 ,dat1 wat in rust is1 is gemakkelijk te behouden in zijn toestand2 dat wat nog niet verschenen is1 is gemakkelijk te voorkomen2 dat wat broos is1 is gemakkelijk te breken2 dat wat klein is1 is gemakkelijk te verspreiden4 #b4 ,houdt het kwaad tegen vr het bestaat1 regeer wanorde vr zij uitbarst4 #c4 ,een boom dien gij met beide armen 7nauwelijks7 kunt omvatten is gegroeid uit een vezeltje zoo fijn als een haar2 een toren van negen verdiepingen is uit een klein hoopje aarde opgericht1 en een reis van duizend li's begint met een enkelen voetstap4 #d4 ,wie doet0 faalt1 wie grijpt verliest 7wat hij grijpt74 #e4 ,daarom1 de ,wijze is ,wu ,wei en faalt daarom niet1 de ,wijze grijpt niet en verliest daarom niet4 #f4 ,als het volk iets doet faalt het altijd als het op het punt is om te slagen4 #g4 ,zorg voor het einde zoowel als voor het begin1 dan zult gij niet falen4 #h4 ,vandaar1 de ,wijze begeert gn begeerten te hebben1 en hecht geen waarde aan moeilijk te verkrijgen dingen2 zijn studie is gn studie en daardoor ontkomt hij aan de fouten der menschen4 ,hij laat alle dingen hun natuurlijken gang gaan1 en komt niet tusschenbeide4 ,,hoofdstuk ,,lxv4 #a4 ,de ,ouden1 die ,tao betrachtten1 gebruikten ,het niet om het volk verlicht te maken1 maar om het simpel te houden4 #b4 ,het volk is moeilijk te regeeren omdat het zooveel weet4 #c4 ,hij1 die een rijk regeert door het weten te vermeerderen1 is de geesel van het volk2 hij die niet met al dat weten het rijk regeert1 is het geluk van het volk4 #d4 ,hij die deze beide dingen weet1 is ook een voorbeeld 7voor het rijk74 ,altijd een voorbeeld weten te zijn1 noem ik de mystieke deugd 7hebben74 7,deze deugd7 is diep1 en vr-reikend1 en tegenovergesteld aan de 7materieele7 dingen6 #e4 ,en daarna komt men tot den grooten vrede4 ,,hoofdstuk ,,lxvi4 #a4 ,waarom kunnen de groote rivieren en zeen de koningen zijn van alle stroomen8 ,omdat zij zich onder hen weten te houden1 daarom kunnen zij de koningen aller stroomen zijn4 #b4 ,daarom1 als de ,wijze superieur wil zijn aan het volk1 moet hij in zijn spreken nder het volk blijven4 ,als hij voor het volk uit wil staan1 moet hij zich op den achtergrond houden4 #c4 ,daardoor staat hij boven allen1 en weegt 7toch7 niet zwaar op het volk1 staat hij voor allen uit en kwetst 7toch7 het volk niet4 ,daardoor gehoorzaamt het rijk hem met vreugde1 en wordt hem niet moede4 #d4 ,omdat hij allen strijd vermijdt is er niemand in het rijk1 die met hem strijden kan4 ,,hoofdstuk ,,lxvii4 #a4 ,allen in het rijk noemen mij groot1 maar ik ben als gedegenereerd4 ,juist omdt ik groot ben1 ben ik als gedegenereerd4 #b4 ,als ik daaraan 7d4i4 aan groot7 gelijk ware4444 reeds lang1 naar ik meen1 weet ik daar het kleine van4 #c4 ,welnu1 ik heb drie schatten1 die ik vasthoud en in eere houd4 ,de eene heet ,liefde4 ,de tweede heet ,zuinigheid4 ,de derde heet ,nederigheid4 #d4 ,door mijn liefde kan ik dapper zijn1 door mijn zuinigheid kan ik veel geven1 door mijn nederigheid kan ik de eerste zijn4 #e4 ,tegenwoordig verwerpt men de liefde en is 7toch7 dapper1 verwerpt men de zuinigheid1 en geeft 7toch7 veel uit1 en verwerpt men de laatste plaats om 7toch7 de eerste te zijn4 ,dit leidt tot den dood1 naar ik meen4 #f4 ,welnu1 als men strijdt vervuld van liefde1 overwint men1 en als men iets verdedigt vervuld van liefde1 zal men het behouden4 #g4 ,de ,hemel schenkt de gave van liefde aan hem1 dien zij beschermen wil4 ,,hoofdstuk ,,lxviii4 #a4 ,hij1 die een goed veldheer is1 is niet krijgszuchtig4 ,hij1 die een goed strijder is1 is niet toornig4 ,hij1 die een goed overwinnaar is1 worstelt niet4 ,hij1 die goed menschen 7weet te7 gebruiken1 stelt zich onder hen4 #b4 ,dit noem ik de deugd die niet strijdt4 ,dit noem ik de kracht die de menschen weet te gebruiken4 ,dit noem ik met den ,hemel samen n zijn4 #c4 ,dit was het opperste1 waartoe de ,ouden kwamen4 ,,hoofdstuk ,,lxix4 #a4 ,een veldheer zeide eens3 ,ik durf niet gastheer te zijn 7d4i4 aan te vallen72 ik ben liever gast 7d4i4 defensief74 ,ik durf geen duim vooruit te gaan2 ik ga liever een voet terug4 #b4 ,dit noem ik vorderingen maken zonder vooruit te gaan1 terugslaan zonder de armen uit te strekken1 vervolgen zonder dat er een vijand is1 grijpen zonder wapenen4 #c4 ,er is geen grooter ramp dan den vijand 7te7 gering te achten4 ,den vijand gering te achten is bijna onzen schat verliezen4 #d4 ,als twee legers van gelijke kracht strijden1 overwint dat leger dat de liefde heeft4 ,,hoofdstuk ,,lxx4 #a4 ,mijne woorden zijn heel gemakkelijk te begrijpen1 heel gemakkelijk te betrachten4 ,maar niemand in het rijk kan ze begrijpen1 noch ze betrachten4 #b4 ,mijne woorden hebben een' ,oorsprong1 mijne daden hebben een' ,meester 7,tao74 ,maar de menschen weten dat niet1 en daarom begrijpen ze mij niet4 #c4 ,zij1 die mij kennen1 zijn zeldzaam4 ,dat is 7juist7 mijne eerwaardigheid1 naar ik meen4 #d4 ,daarom1 de ,wijze trekt grove wollen kleederen aan1 en verbergt zijn edelsteenen in zijn boezem4 ,,hoofdstuk ,,lxxi4 #a4 ,te weten dat wij niet weten is superieur4 ,niet te weten en denken te weten is de ziekte der menschen4 #b4 ,als men om deze ziekte lijdt zal men haar ontkomen4 #c4 ,de ,wijze heeft deze ziekte niet1 7juist7 omdat hij er het lijden van weet4 ,drom is hij er niet ziek van4 ,,hoofdstuk ,,lxxii4 #a4 ,als het volk niet vreest wat te vreezen is1 zal dat1 wat te vreezen is1 tot hem komen4 #b4 ,vindt uwe woning niet te nauw1 walg niet van uw levenslot4 #c4 ,nu1 ik walg niet van het mijne1 daarom boezemt het mij geen walging in4 #d4 ,daarom1 de ,wijze kent zichzelf1 maar zonder gezien te willen worden2 hij heeft zich zelf lief1 maar zonder zich hoog te stellen4 ,hij verwerpt het eene1 en langt naar het andere4 ,,hoofdstuk ,,lxxiii4 #a4 ,hij1 die zijn moed aanwendt om te durven1 vindt den dood1 maar hij1 die moed 7genoeg7 heeft om niet te durven1 zal leven4 #b4 ,van deze twee dingen is het eene nuttig1 het andere schadelijk4 #c4 ,wie weet de reden als de ,hemel iets haat8 #d4 ,daarom1 de ,wijze is alsof hij alles moeilijk vindt4 #e4 ,de ,tao van den ,hemel is niet te strijden en 7toch7 goed te overwinnen1 niet te spreken1 en 7toch7 goed geantwoord te worden1 niet op te roepen en 7toch7 de menschen vanzelf te doen komen4 #f4 ,hij lijkt stil1 maar maakt goed plannen4 #g4 ,het net van den ,hemel is 7eindeloos7 groot2 zijn mazen zijn ver van elkaar1 maar niemand ontsnapt er aan4 ,,hoofdstuk ,,lxxiv4 #a4 ,als het volk den dood niet vreest1 hoe het dan schrik aan te jagen met den dood8 #b4 ,als het volk voortdurend den dood vreesde1 en er waren slechten1 dan zou ik die grijpen en ter dood brengen1 en wie zou dan nog durven8 #c4 ,er is altijd een ,opperrechter om den doodstraf op te leggen4 ,hij1 die in plaats van dien ,opperrechter wil dooden1 is als een1 die in plaats van den timmerman hout gaat kappen4 #d4 ,onder hen1 die in plaats van den timmerman hout gaan kappen1 zijn er maar weinigen1 die niet hun vingers snijden4 ,,hoofdstuk ,,lxxv4 #a4 ,het volk heeft honger1 omdat zijn vorst veel belastingen heft4 ,drom heeft het honger4 ,het volk is moeilijk te regeeren1 omdat zijn ,heer 7te veel7 doet4 ,drom is het moeilijk te regeeren4 ,het volk schat den dood gering1 omdat het te intens zoekt te leven4 #b4 ,maar hij1 die niets doet om te leven1 is wijzer dan hij die het leven 7bovenmatig7 hoogschat4 ,,hoofdstuk ,,lxxvi4 #a4 ,als de mensch geboren wordt is hij zacht en zwak1 als hij sterft is hij stijf en sterk4 ,als het gras en de boomen geboren worden zijn zij soepel en ter1 als zij sterven zijn zij droog en schraal4 #b4 ,stijfheid en sterkte zijn de volgelingen van den dood1 zachtheid en zwakheid zijn de volgelingen van het leven4 #c4 ,daarom1 als een leger sterk is overwint het niet1 als de boom sterk is wordt hij omgehakt4 #d4 ,wat sterk en groot is1 is inferieur1 wat zacht en zwak is1 is superieur4 ,,hoofdstuk ,,lxxvii4 #a4 ,de ,tao van den ,hemel is als het spannen van een boog1 dat het hooge naar de laagte brengt1 en het lage verheft1 dat afneemt van wat te veel1 en toevoegt aan wat te weinig is4 #b4 ,de ,tao van den ,hemel is om af te nemen van wat te veel1 om toe te voegen aan wat te weinig is4 #c4 ,maar de ,tao van de menschen is om af te nemen van wie 7al7 niet genoeg hebben1 en toe te voegen aan wie 7al7 te veel hebben4 #d4 ,wie is in staat om wat hij over heeft aan de wereld te schenken8 ,alleen hij1 die ,tao heeft4 #e4 ,daarom1 de ,wijze doet 7goed7 maar steunt er niet op2 als zijn werk volbracht is hecht hij er zich niet aan1 en hij wenscht niet zijn eigen eerwaardigheid te doen uitkomen4 ,,hoofdstuk ,,lxxviii4 #a4 ,niets in de wereld is zachter en zwakker dan het water1 en toch is er niets1 dat het overtreft in het breken van wat hard is4 ,daarom is er niets1 dat water evenaart4 ,het zachte overwint het harde1 het zwakke overwint het sterke4 #b4 ,er is niemand in de wereld1 die dit niet weet1 maar niemand kan het in toepassing brengen4 #c4 ,daarom zegt de ,wijze3 ,hij1 die de schande van het rijk op zich nemen kan1 is 7geschikt om7 ,heer van het rijk 7te zijn72 hij1 die de rampen van het rijk op zich nemen kan1 is 7geschikt om7 koning van het rijk te zijn4 #d4 ,dit zijn ware woorden1 die contradicties schijnen4 ,,hoofdstuk ,,lxxix4 #a4 ,als een groote twist beslecht is1 blijft er stellig 7altijd7 nog wat vijandigheid over4 ,de kwestie is1 hoe dit nu goed te maken4 #b4 ,daarom1 de ,wijze bewaart de linkerzijde van het contract1 en eischt niets van de anderen4 #c4 ,wie deugd heeft zorgt voor geven1 wie geen deugd heeft zorgt voor eischen4 #d4 ,de hemelsche ,tao heeft geen lievelingen1 maar is toch altijd mild voor de goeden4 ,,hoofdstuk ,,lxxx4 #a4 ,als ik over een kleinen staat regeerde met een weinig volk zou ik1 al waren er wapenen voor tientallen of honderdtallen1 die 7toch7 niet gebruiken4 #b4 ,ik zou maken1 dat het volk den dood vreesde1 en niet emigreerde4 #c4 ,al waren er schepen en wagenen1 men zou er niet ingaan4 ,al waren er kurassen en wapenen1 men zou ze niet aandoen4 #d4 ,ik zou maken dat het volk terugkeerde tot het gebruik der geknoopte koorden4 #e4 ,het volk zou zoet genieten van zijn eten1 zou zijn kleederen mooi maken1 rust hebben in zijn woning1 en vreugde scheppen in zijn simpele zeden4 #f4 ,al lag een naburige staat vlak over den mijnen1 zoodat de honden en hanen aan weerszijden elkanders geluid konden hooren1 mijn volk zou oud worden en sterven zonder er gemeenschap mede te hebben gehad4 ,,hoofdstuk ,,lxxxi4 #a4 ,ware woorden zijn niet mooi2 mooie woorden zijn niet waar4 #b4 ,zij1 die goed zijn1 zijn niet welsprekend1 zij1 die welsprekend zijn1 zijn niet goed4 #c4 ,zij1 die 7,tao7 kennen1 zijn niet geleerd2 zij1 die geleerd zijn1 kennen 7,tao7 niet4 #d4 ,de ,wijze stapelt niet op 7wat hij bezit74 ,hoe meer hij gebruikt om de menschen te helpen1 des te meer heeft hij over2 hoe meer hij den menschen geeft1 des te rijker wordt hij4 #e4 ,de ,weg des ,hemels is3 wl te doen en niet te schaden4 ,de ,weg des ,menschen is3 te handelen1 maar niet te strijden4 ,,tao ,,teh ,,king4 7,,noten47 ,,eerste ,,deel3 ,,tao4 ,,hoofdstuk ,i4 #a4 ,dat het tweede ,tao in den chineeschen tekst van den eersten zin zeggen0 beteekent wordt bevestigd door meer dan n chineeschen commentator1 door het te omschrijven door met den mond zeggen04 #b4 ,van iets1 dat eeuwig en onvergankelijk is1 kan natuurlijk niet gezegd worden dat het is of niet is1 daar deze tegenstellingen alleen betrekking kunnen hebben op sterfelijke dingen4 ,als abstractie1 te subtiel voor woorden1 zou men het kunnen noemen3 het ,begin van ,hemel en ,aarde01 en1 beschouwd met betrekking tot zijn oorsprong van alle dingen1 als ,zijn1 kan men het noemen3 de ,moeder van alle ,dingen04 #c4 ,niet zijn0 7,wu ,yiu7 beteekent hier vrij zijn van alle aardsche begeerten0 en zijn0 beteekent hier in aardsche begeerte zijn04 ,,hoofdstuk ,,ii4 #a4 ,de hoofdbedoeling van dit hoofdstuk is aan te toonen1 dat alle dingen alleen gekend worden door hunne contrasten4 ,lao ,tsz vond het gevaarlijk1 het goed0 en mooi0 vinden1 want goed en mooi moeten dat van-zelf zijn4 ,de mensch moet mooi0 en goed0 vergeten1 en van-zelf ,wu ,wei0 zijn1 volgens het natuurlijke rythme1 hem door ,tao gegeven4 ,aan het slot heb ik eenige teksten onvertaald gelaten1 omdat ik niet kan vermoeden wat zij beteekenen1 en ook geen der bestaande versies aannemelijk acht4 ,en er maar iets van maken wilde ik niet4 ,,hoofdstuk ,,iii4 #e4 ,zooals ,stanislas ,julien terecht opmerkt1 beteekent dit niets anders dan ,hij brengt het volk tot zijnen primitieven 7natuur7 staat terug40 #g4 ,de natuurstaat is van-zelf ,wu ,wei1 en daarin gaat alles vanzelf zijn juisten gang4-- ,men vergelijke dit geheele hoofdstuk met in de ,imitation de ,jsus ,christ03 ,ds que l'homme convoite une chose dsordonnment1 aussitt il devient inquiet en lui mme4 ,l',orgueilleux et l'avare ne sont jamais en repos4 ,le pauvre et l'humble en esprit vivent dans la plnitude de la paix40 7,chap4 ,,vi4 trad4 ,l4 ,moreau47 ,,hoofdstuk ,v4 #a4 ,alle wezens hebben van ,tao dezelfde impulsie1 hetzelfde rythme gekregen1 en deze impulsie doet het geheele ,heelal vanzelf zijn natuurlijken gang gaan4 ,daarom gaat het niet aan1 te veronderstellen1 dat de ,hemel en de ,aarde nog eens eene aparte affectie voor enkele wezens zouden hebben4 #b4 ,zoo ook met den ,wijze1 die alle menschen gelijkelijk liefheeft1 en niet nog eens apart den een boven den ander4 #c4 ,tao is als ledig1 en toch onuitputtelijk1 en hoe meer het beweegt1 hoe meer kracht het voortbrengt4 #d4 ,hoe meer woorden men gebruikt om ,tao uit te drukken1 des te eerder raakt men uitgeput1 en bereikt toch niet zijn doel4 ,daarom is het beter het midden te bewaren1 d4i4 ,wu ,wei te zijn4 ,,hoofdstuk ,,vi4 #a4 ,deze mystieke chineesche uitdrukking beteekent heel eenvoudig1 dat ,tao is als de geest van eene vallei1 even als een vallei ledig en toch bestaande1 eene figuurlijke uitdrukking voor eene diepte van ziel0 die niet sterft1 maar eeuwig is1 eene onvergankelijke ziele-oneindigheid4 ,dit is de mystieke ,moeder1 uit wie alle dingen worden geboren4 #b4 ,dit beteekent eenvoudig1 dat alles en allen uit ,tao geboren zijn1 dus hebben ,hemel en ,aarde hun oorsprong in ,tao4-- #d4 ,dan zal namelijk alles van-zelf gaan1 ,wu ,wei4-- ,,hoofdstuk ,,vii4 #a4 ,hemel en ,aarde duren lang0 omdat dit hun natuur is1 n4l4 ,tsz ,jan 7van-zelf71 zonder dat zij er iets voor doen 7,wei74 ,zij leven niet met het doel1 toch vooral voor zichzelf te zorgen4 #b4 ,zoo ook moet de ,wijze niet aan zichzelf1 zijn 7egostisch7 ,ego denken1 maar zich absorbeeren in ,tao4 ,en dr n mede1 is hij dan vanzelf al vr vr de anderen4 #c4 ,letterlijk staat er hij doet zijn lichaam 7hier in den zin van zijn ,zelf07 buiten zich0 enz4--,zijn nige doel is n zijn met ,tao4 #e4 ,terwijl hij dus zijn 7onreel7 eigenbelang schijnbaar verwaarloost1 heeft hij zijn 7nige1 reele7 belang1 het n zijn met het ,absolute1 toch eigenlijk volmaakt4 ,,hoofdstuk ,,viii4 #b4 ,de menschen trachten in hun eerzucht zoo hoog mogelijk in de maatschappij te stijgen1 verachtend het lage2 maar het water 7en ook de ,goedheid7 stroomt naar de laagten en diepten4 #e4 ,er is verschil van gevoelen tusschen de chineesche commentators of hier de ,wijze0 of ,tao0 bedoeld wordt4 ,ik mn de ,wijze4 ,met het op de goede plaats wonen0 wordt bedoeld1 dat hij geen bizondere keuze heeft1 en het nederige hem tevreden stelt4 ,met menschlievendheid0 liefde voor allen1 gn bizondere voor enkelen4 ,met goed regeeren0 het tot rust en vrede brengen van het rijk1 zoodat het volk van-zelf goed werd4 ,met bewegen op den rechten tijd0 wordt bedoeld1 dat hij alles precies doet 7b4v4 ambt aanvaarden1 ontslag nemen1 enz47 als het moment het op dat oogenblik zoo mebrengt1 en het in de natuurlijke orde ligt4 #f4 ,lao ,tsz's discipel ,chuang ,tsz vergeleek den mensch1 die in ,tao leeft1 met een ledige boot4 ,gn schipper zou in woede ontsteken tegen een ledige boot1 als hij daarmede toevallig in aanvaring kwam4 ,,hoofdstuk ,,ix4 #a4 ,letterlijk staat er aan twee zijden 7een vaas7 vasthouden en 7haar7 te vullen is niet zoo goed als er mede uit te scheiden40 ,de bedoeling is figuurlijk n4l4 dat het veel beter is1 iets niet te doen dan het door te zetten in het wilde1 en niet van uitscheiden te weten4 #b4 ,dit is eveneens figuurlijk4 ,het laatste zou misschien ook wel kunnen beteekenen zal men zichzelf niet lang goed kunnen bewaren10 dus zal men zich wonden40 #d4 ,voor na zich sleepen10 staat lett4 nalaten40 #e4 ,als het werk volbracht is1 zal de ,wijze1 het onwezenlijke er van inziende1 zich terugtrekken1 en streven naar het nig wezenlijke1 naar ,tao4 ,ik teeken hierbij aan1 dat waar ik hier en in volgende noten van letterlijk0 spreek men dit om zoo te zeggen niet letterlijk0 moet opvatten1 daar er in 't chineesch geen letters zijn4 ,ik bedoel dan het dichtst bij de bedoeling en opvolging der karakters komende40 ,,hoofdstuk ,x4 #a4 ,alexander vertaalt dit met ,he who makes the investigation of his spiritual nature his chief object0 enz4 ,st4 ,julien met ,l'me spirituelle doit commander l'me sensitive0 enz4 ,beiden1 evenals ik1 hebben iets in den tekst moeten veranderen en verplaatsen4 #b4 ,de ongetemde vitale kracht leidt n4l4 tot woestheid en losbandigheid4 ,het als een pas geboren kind0 zijn duidt aan een zuivere gevoeligheid voor indrukken1 en het volkomen puur zijn1 zonder verwarring1 van het spiritueele4 #e4 ,letterlijk staat er voor de processen van de natuur03 het openen en sluiten van de deuren des ,hemels10 en wel deze operaties precies op de juiste tijden gedaan4 #g4 ,het is niet recht duidelijk of ,tao hier het onderwerp is dan wel de ,wijze4 ,,hoofdstuk ,,xi4 #a4 ,in den ouden tijd had een wiel dertig spaken1 correspondeerende met de dertig dagen van de maan 7,lo ,tchin ,kong en ,julien74 #b4 ,julien vertaalt ,c'est pourquoi l'utilit vient de l'tre1 l'usage vient du non-tre40 ,alexander door however beneficial the material may be1 without the immaterial it would be useless40 ,giles vindt dit geheele hoofdstuk zoo absurd1 dat hij het niet eens vertaalt1 en zegt3 ,this chapter is beneath contempt40 ,de commentator ,peh ,y ,sjen van een mijner edities zegt nog van den laatsten zin3 ,dat ik dit lichaam van mijne ouders kreeg is voordeel0 en vergelijkt dan het immaterieele met het eeuwig behouden van den ,oorsprong1 de eeuwige natuur1 voor welke geen in- of uitwendig bestaat40 ,,hoofdstuk ,,xii4 #a4 ,de vijf kleuren0 zijn blauw1 geel1 rood1 wit en zwart4 ,er zal hier wel bedoeld zijn alle kleuren10 in 't algemeen4 ,de vijf tonen0 zijn de chineesche tonen1 kung1 shang1 kioh1 chi en y40 ,de vijf smaken3 zoet1 scherp1 zuur1 zout1 bitter40 #c4 ,letterlijk staat er zijn binnenste vullen10 in den zin van vullen met spiritueele dingen0 en ledigen zoowel van animale dingen als van belemmerende affecties40 #d4 ,men vergelijke ,thomas ,kempis ,imitation de ,jsus ,christ03 ,travaille donc retirer ton cur de l'amour des choses visibles pour te porter aux invisibles4 7,livre ,i1 ,ch4 ,i1 trad4 ,l4 ,moreau47 ,,hoofdstuk ,,xiii4 #a4 ,er is in verschillende edities van den ,tao ,teh ,king geen overeenstemming wat de volgorde van eenige karakters in dit hoofdstuk aangaat4 ,z geven enkele commentators voor den tweeden volzin3 geerdheid en groote rampen zijn als het lichaam04--,de hoofdidee blijft echter dezelfde4 ,peh ,y ,shen teekent bij dit nummer aan3 ,de van-zelve 7d4i4 natuurlijke7 toestand van het hart 7hier meer in den zin van ziel7 is zonder glorie of vernedering40 #b4 ,is men bij den vorst in hooge gratie1 dan is men in vreeze1 dat men haar niet behoudt1 en is men in degradatie1 dan is men in vreeze1 dat het misschien nooit weer beter kan worden4 #c4 ,peh ,y ,shen teekent hierbij aan3 ,ben ik ,ik1 dan heb ik ook een lichaam1 ben ik niet ,ik1 dan heb ik ook geen lichaam04 ,m4a4w4 men moet vrij zijn van alle begeerten en behoeften van het lichaam1 en geheel opgaan in ,tao2 dan kunnen rampen ons niet meer bereiken4 #d4 ,dezelfde commentator zegt3 het ,ik vergeten1 en de wereld vergeten1 dit is de reele en ,tsz ,jan 7van-zelve7 toestand van den ,hemel04 #e4 ,wie het vorst-zijn in 't geheel niet als iets bizonder glorieus' beschouwt1 maar zich eigenlijk veel liever van alles terugtrok1 om zich geheel over te geven aan ,tao1 z iemand zou alleen als vorst geschikt zijn1 en zich nooit te buiten gaan aan eerzucht1 haat1 enz4 ,een commentator maakt de vergelijking er bij3 ,het hart 7de ziel7 is de ,vorst1 het lichaam is het rijk40 ,,hoofdstuk ,,xiv4 #a4 ,rmusat1 ,strauss en nog anderen zagen in deze drie woorden ,i0 ,hi0 en ,wei0 een verbastering voor ,jehovah0 en groot was de verrassing toen men hoorde1 dat de chineezen vr onze jaartelling reeds van ,jehovah afwisten4 ,er is echter geen kwestie van1 of deze woorden hebben den zin1 die ik hier gebruik1 evenals zij in authentieke commentaren voorkomen4 ,julien en ,legge hebben het ook nooit geloofd4 ,de bedoeling is3 ,tao is kleurloos1 aphoon1 en onstoffelijk40 #b en #c4 ,wat deze drie dingen zijn is niet met woorden uit te drukken1 omdat zij met niets zijn te vergelijken1 en ook niet van elkaar te onderscheiden4 ,samen geven zij het immaterieele aan van ,tao4 #d4 ,omdat het onstoffelijk is1 is het ook niet1 als alle stoffelijke dingen van boven meer verlicht dan van onderen4 ,het kan licht noch schaduw hebben4 #e4 ,het ,niet-,zijn1 hierin voorkomend1 is het voor ons ,niet-,zijn1 daar wij alleen stoffelijke1 met de zintuigen waar te nemen dingen ,zijn noemen4 ,maar1 hooger denkend1 is dit ,zijn reel1 want niet eeuwigdurend1 en onderhevig aan geboorte en dood1 terwijl het zoogenaamde ,niet-,zijn eigenlijk het nige reele1 eeuwigdurende ,zijn is4--,een vorm1 die vergaat 7als die van alle sterfelijke dingen7 is eigenlijk geen vorm1 evenmin als een beeld1 dat weer uitgewischt wordt een beeld is1 dat uit-zich-zelf eeuwig bestaat4 ,tao is voor ons onzichtbaar1 dus voor ons beeldeloos en vormeloos4 ,maar ,tao bestaat uit zich-zelf eeuwig1 en daarom belichaamt ,tao eigenlijk het nige reele beeld1 den nigen reelen vorm4 #f4 ,tao heeft verder begin noch einde1 verleden noch toekomst4 #g4 ,het ,tao weten van de ,oudheid is weten1 dat er oorspronkelijk geen leven en dood is1 dat er geen leven en dood als reele dingen bestaan4 ,het ,begin van het ,oude weten is weten1 dat er geen verleden of toekomst bestaat voor ,tao1 dat1 voor hem1 die in ,tao opgaat1 het heden morgen en het morgen heden is1 daar ,tao alleen reel in en nooit vergaat1 vermindert of vermeerdert4 ,,hoofdstuk ,,xv4 #a4 ,deze volzin is een verwijt tegen de filosofen in ,lao ,tsz's tijd1 die wanhopig waren1 als zij miskend en onbekend bleven4 ,de filosofen uit de ,oudheid waren n met ,tao1 en1 evenals ,tao zelf1 schenen zij voor de gewone menschen als gering1 subtiel en duister1 en drongen toch in alles door4 #c4 ,het doorwaden van een stroom in den winter symboliseert hier een groote moeilijkheid1 waar men niet lichtvaardig aan begint4 ,het als gast zijn beteekent zich mindere voelen en reverend zijn4--,het versmelten als ijs in water symboliseert het terugkeeren van het lichaam om te vergaan in ,tao4--,als onbewerkt hout zijn is in den natuurlijken staat zijn1 zonder fraaiigheid4--,het ledig zijn als een vallei symboliseert het vrij zijn van alle begeerten en stoffelijke aantrekkingen4--,het vaag zijn duidt aan1 dat zij zich volstrekt niet als bizonder verlicht voordeden1 maar dat de menschen hen als troebel en duister vonden1 en dachten1 dat zij onwetend waren1 daar zij zich niet boven hun gewone dingen trachten te verheffen4 #d4 ,iedere beweging maakt de ziel onzuiver1 evenals een beweging in water4 ,alleen door volkomen kalmte blijven de ziel en het water helder en puur4--,gedachten1 begeerten1 affecties1 deze bewegen de ziel1 en alleen rust en kalmte houden haar rein4 #e4 ,wat vol is1 loopt spoedig over1 en verandert dus1 of vermindert4 ,tao is van een natuur1 dat er niets bij kan of af kan gaan1 dat het grooter of kleiner maakt4 ,peh ,y ,shen vergelijkt hier direct de ziel met ,tao door te zeggen3 ,tao kan niet uitgeput worden1 de ziel kan niet uitgeput worden40 ,de filosofen van den nieuwen tijd1 dacht ,lao ,tsz1 wilden altijd maar vol schijnen1 vol glorie en geleerdheid4 ,die der ,oudheid waren oogenschijnlijk als ledig1 maar bleven dan ook altijd hetzelfde1 in ,tao4 ,,hoofdstuk ,,xvi4 #a4 ,ledig0 beteekent hier weer ledig van begeerten en egosme04--,ik heb hier letterlijk vertaald1 waar ,johnson1 minder getrouw1 maar misschien duidelijker heeft3 ,whoso has wholly ceased from self shall find immovable rest04 ,het ledig en de ruste01 zegt ,sie ,hoei hierbij1 zijn de wortel 7basis7 van onze natuur0 7,julien74 #d4 ,met ,leven0 wordt hier bedoeld het ,leven zooals het oorspronkelijk is1 het eeuwige leven1 zonder passies1 van ,tao4 ,en dit is voor ieder te bereiken1 daar het de oorsprong van zijne natuur is4 ,alle beweging ontstaat uit en is geworteld in rust4 #f4 ,wie niet weet wat eeuwigdurend is houdt zich op met voorbijgaande verschijningen1 en leeft van sterfelijke hartstochten1 die hem ongelukkig maken1 omdat zij niet reel zijn4 #g4 ,hier doet ,lao ,tsz wat ook ,confucius deed3 het exalteeren van den ,wijze1 en hem n verklaren met den ,hemel 7zie ,confucius' ,choeng ,yoeng074 ,alleen hij1 die de hoogste rechtvaardigheid bezat1 was volgens ,lao ,tsz en ,confucius waard koning te zijn1 en over allen zonder onderscheid zijne weldaden te verspreiden4 #h4 ,volgens enkele commentators moet de laatste zin luiden3 tot aan den dood is er voor hem geen gevaar04--,ik kan hier niet met hen medegaan4 ,johnson vertaalt hier gelijk ik2 ,julien echter niet4--,johnson haalt bij dit hoofdstuk de volgende twee schoone teksten aan uit de ,vedanta3 ,those who know the ,supreme ,brahma become even ,brahma01 en ,when ,he is known as the nature of every thought1 than immortality is known04 ,,hoofdstuk ,,xvii4 #a4 ,lao ,tsz bedoelde1 dat vroeger de regeering zoo van-zelf 7,tsz ,jan71 zoo ,wu ,wei0 ging1 doordat de ,vorsten in ,tao leefden1 dat er niets bizonders behoefde gedaan te worden1 doordat alles van-zelf ageerde1 en z wist het volk alleen van de vorsten1 dat zij bestonden4 #b1 #c1 en #d4 ,dit is een voorlooper van ,hoofdstuk ,,xviii4 ,het verval wordt erger en erger1 zoodra alles niet meer ,wu ,wei0 is4 ,in plaats van natuurlijke dingen kwamen wetten1 die dan veinzerij veroorzaakten1 enz4 enz4 #e4 ,zoo de vorsten strenge wetten noodig hadden in plaats van natuurlijk vertrouwen in het volk1 vertrouwde het volk hen ook niet meer4 #g4 ,alles ,wu ,wei0 gaande1 was er ook niets bizonders aan als alle zaken gelukten en er voorspoed was4 ,dit was niet anders dan ,tsz ,jan01 vanzelf4 ,,hoofdstuk ,,xviii4 #a4 ,toen het volk nog in ,tao leefde was er vanzelf liefde van de menschen onder elkaar1 was er vanzelf geen strijd en misdaad4 ,alles was ,wu ,wei4 ,vanzelf was er dus ook geen begrip ,menschlievendheid en geen begrip ,gerechtigheid4 ,zoodra die kwamen1 was ,tao al verlaten4 #b4 ,de vorst1 die in ,tao leefde1 regeerde ,wu ,wei 7zie het vorige ,hoofdstuk71 en behoefde geen bizondere slimheid te gebruiken2 deed hij dit1 dan ging het volk dat met dezelfde wapenen te keer1 en de ,huichelarij ontstond4 ,johnson geeft3 ,with the sharpening of the wits come trickery and sham40--,ik ga in dezen eerder mede met ,thi ,we ,tsz1 ,the ,thsing en ,julien1 die dit gezegde betrekking doen hebben op de regeering 7in verband dus met het vorige hoofdstuk74 #c4 ,van ouds was er vanzelf harmonie in de familie 7lett4 staat er3 de zes bloedverwanten0 d4i4 vader--zoon1 oudere broeder--jongere broeder1 en man--vrouw74 ,het was ,wu ,wei1 natuurlijk4 ,toen er ,hiao 7liefde voor de ouders7 en ,tsz 7hier3 liefde voor de kinderen7 kwamen was de harmonie natuurlijk niet meer natuurlijk bestaande4 #d4 ,johnson zegt hiervan terecht3 ,the call for examples of this kind is a sign4 ,lao ,tsz is showing that what causes the boast or claim of special virtues is the consciousness of self1 the absence of spontaneous goodness in an old traditioned state of society beset by formulas and prescriptions40 ,,hoofdstuk ,,xix4 ,in verband met het vorige hoofdstuk is dit negentiende duidelijk genoeg4 ,vl beter dan te weten achtte ,lao ,tsz het1 zijn oorspronkelijken natuurstaat te behouden4 ,in den natuurstaat is men1 volgens ,lao ,tsz1 vanzelf 7,tsz ,jan7 wijs1 filantropiesch en knap1 maar zonder het te weten1 onbewust1 en zijn die dingen dus een onbewuste realiteit4 ,zoodra men ze echter met namen gaat noemen1 als iets bizonders1 ontaardt die realiteit in een schijn4 ,men vergelijke dit ,hoofdstuk en ook het volgende met ,hoofdstuk #c uit de ,imitation de ,jsus ,christ40 ,o4a4 ,l'humble connaissance de toi-mme est une voie plus sre pour aller ,dieu que les profondes enqutes de la science10 en ,combien prissent par la vaine science dans le sicle1 insouciants du service de ,dieu40 7trad ,l4 ,moreau47 ,treffend is ook de gelijkenis met ,hoofdstuk #b uit hetzelfde boek4 ,o4a4 ,tout homme dsire naturellement savoir2 mais la science1 sans la crainte de ,dieu1 que produit-elle8 ,certainement1 l'humble paysan qui sert ,dieu vaut mieux que le philosophe superbe qui1 ngligeant son me1 observe le cours des astres40 ,dit slaat ook op den eersten tekst van het volgende ,hoofdstuk ,,xx4 ,,hoofdstuk ,,xx4 #e4 ,ik vertaal hier kalm0 bij gebrek aan beter woord4 ,het karakter poh0 beteekent ankeren1 ten anker liggen01 wat ,alexander wel wat vrij1 maar zeer schoon doet vertalen3 ,i am as a solitary ship at anchor on an unknown shore04 ,de commentator ,the ,thsing merkt bij den laatsten zin op3 ,ik ben als een vaartuig1 welks kabeltouw is gebroken04 #f4 ,lao ,tsz meent met alles verloren03 alle aardsche dingen verloren1 maar het ne1 ,tao1 behouden4 ,ik heb een chaos van verwarring01 daar tun0 beteekent het neerstorten van een stroom1 chaotisch1 verward0 7,wells ,williams47 ,julien1 op gezag van ,sie ,hoe1 vertaalt met dpourvue de connaissances1 ignorant0 deze herhaling tun tun04 #i4 ,dit correspondeert met in ,hfdst4 ,i3 ,als ,zijn kan men ,het noemen de ,moeder aller dingen04 ,ik heb na #b een zin uitgelaten1 luidende3 ,voor dat1 wat de menschen vreezen1 mogen wij niet onbevreesd zijn01 daar deze mij geheel buiten het verband van dit zoo schoone hoofdstuk leek te liggen4 ,,hoofdstuk ,,xxi4 #a4 ,hier gebruikt ,lao ,tsz ,deugd0 7,teh7 voor ,tao4 ,letterlijk staat er niet manifestatie01 maar uiterlijk1 voorkomen1 vorm04 ,in het tweede deel van dit werk zal ik nader over deze verwisseling spreken4--,tao heeft geen lichaam1 maar in circulatie in het heelal noemt ,lao ,tsz het ,teh 7,deugd71 zoodat ,teh 7,deugd7 de manifestatie van ,tao is 7,sou ,tsz ,you74 #b4 ,tao1 met andere woorden1 is de essence1 het transcendentale1 mystieke1 eeuwige ,wezen van alle sterfelijke lichamen en dingen4 ,julien voegt hier bij3 ,in medio ejus est spiritus04 ,de onfeilbare getuigenis van het ,wezen dier spiritueele essence is dat zij onsterfelijk is1 terwijl l het andere buiten haar sterft4 #c4 ,het karakter1 dat dit geboorte geven0 uitdrukt1 bevat een poort4 ,julien zegt er1 op den commentator ,sie ,hoe afgaande1 bij3 ,lao ,tsz vergelijkt hier ,tao met een poort1 waar alle wezens uitkomen om in het leven te gaan40 ,,hoofdstuk ,,xxii4 #b4 ,het0 is hier ,tao4 #e4 ,volgens anderen ,als iemand het volmaakte bereikt heeft1 keeren allen tot hun oorspronkelijken staat van eenvoud terug04 ,,hoofdstuk ,,xxiii4 #a4 ,zooals ik reeds in mijn vorige werk1 over ,confucius1 zeide1 is ,tsz ,jan3 van-zelf1 natuurlijk04 ,sie ,hoe merkt hierbij aan1 wat ik ook reeds vroeger opmerkte vr dit te lezen1 dat ,tsz ,jan in ,lao ,tsz gelijk is aan ,wu ,wei4 #e4 ,dit is weer iets uit het verband1 of het geloof hebben zou moeten slaan op het gelooven in de woorden van dit hoofdstuk1 wat ik niet waarschijnlijk vind4 ,,hoofdstuk ,,xxv4 #b4 ,ik vertaal hier tsih0 met rustig-kalm1 omdat het zoowel rustig als kalm beteekent1 en dit eigenlijk nog gecombineerd met eenzaam04--,en liao01 dat leeg1 stil0 beteekent1 vertaal ik1 evenals ,julien1 op gezag van eenige chineesche commentators1 met onstoffelijk04 #d4 ,lo ,tchin ,kong voegt hier aan toe3 ,de warmte van de zon verbrandt ,het niet1 de vocht beschimmelt ,het niet4 ,het gaat door alle lichamen en is aan geen enkel gevaar blootgesteld0 7,julien74 #e4 ,vergelijk ,hoofdstuk ,i1 #b4 #f en #g4 ,deze teksten zijn wel het duidelijkste bewijs1 dat ,tao hier niet1 als in ,confucius1 kan vertaald worden en in ,lao ,tsz geen ,weg0 of ,pad0 beteekent4 ,met een karakter0 wordt hier bedoeld een chineesch schriftteeken40 #aj4 ,ver0 hier meer in den zin van die ver gaat1 die in de verte gaat1 als in de grieksche werkwoorden 1 7,julien74 #ad en #ae4 ,op ,tao komt dus alles neer1 en wie koning wil zijn kan dus niet buiten ,tao4 ,,hoofdstuk ,,xxvi4 #a4 ,beweging0 hier vooral als haastige1 overijlde beweging4 ,de geleerde commentator ,peh ,y ,shen van een mijner edities1 die heel korte1 maar treffende commentaren geeft1 merkt bij dezen tekst op3 ,het hart is de wortel 7lett4 voorvader7 van alle dingen1 en ,tao is het eigenlijke ,wezen van het hart04 #c4 ,peh ,y ,shen merkt hier bij op3 ,het hart gaat buiten de dingen04 #d4 ,vele commentators meenen dat met dezen ,heer van tienduizend wagenen0 de ,keizer wordt bedoeld4 ,peh ,y ,shen ziet er echter weder het hart0 in4 ,,hoofdstuk ,,xxvii4 ,dit ,hoofdstuk is een der duisterste uit het geheele werk1 wat de constructie der chineesche zinnen aangaat1 en heeft1 zoowel van chineesche als europeesche zijden1 tot de meest verschillende en uiteenloopende verklaringen aanleiding gegeven4 ,ik zou dan ook niet gaarne volhouden dat mijne vertaling hier onfeilbaar is4 #a4 ,deze eerste tekst lijkt mij duidelijk genoeg4 ,ik ga hier gaarne mede met den commentator ,shun ,yang van een mijner chineesche edities1 die hier in ziet de verheffing van ,wu ,wei 7van-zelf doen7 boven ,wei 7onnatuurlijk doen74 ,alles wat ,wu ,wei gedaan wordt1 staat er figuurlijk1 is onvernietigbaar4 ,vroeger rekende men met bamboe-tabletjes4 #b4 ,het daarom0 hier lijkt mij niet logisch te volgen in zinsverband met het vorige4 #c en #d4 ,deze teksten zijn zeer duister in het chineesch1 zoodat ik niet kan instaan voor de vertaling4 ,ik heb hier yaou miao0 met teh ,tao01 eene mystieke uitdrukking voor de ,al-,wijsheid1 het ,al-,weten01 vertaald1 op gezag van ,shun ,yang4 ,,hoofdstuk ,,xxviii4 #a4 ,de vallei0 is een geliefkoosd beeld van ,lao ,tsz om uit de drukken het lage1 nederige1 waar toch alles zich aan onderwerpt en zich in uitstort4 ,,hoofdstuk ,,xxix4 #a en #b4 ,alleen met ,wu ,wei0 is het rijk te regeeren4 ,de grondvesten van het rijk zijn de diviene principes van ,tao1 dus dingen1 die van-zelf1 natuurlijk uit ,tao voortvloeien4 ,alleen door dus ,wu ,wei0 te zijn1 d4i4 in alles gehoorzaam aan het rythme van ,tao1 is een goede regeering mogelijk4 #d4 ,de bedoeling is1 dat de vorst aan de zoo verschillend aangelegde menschen vrijheid moet laten om hun eigen natuur te volgen1 maar ze niet met alle geweld anders moet maken dan ze zijn4 ,,hoofdstuk ,,xxxi4 #c4 ,de eereplaats is ook thans nog bij de chineezen de linkerzijde4 ,de gast zit ter linkerzijde van den gastheer4 #f4 ,letterlijk staat er niet verblijdt hij er zich niet over0 maar vindt hij het niet mooi04 #ab4 ,als in den ouden tijd een generaal een veldslag gewonnen had1 nam hij den rouw aan1 en ging hij in den tempel1 in rouwkleederen1 weenende de ceremonien der dooden verrichten4 ,,hoofdstuk ,,xxxii4 #a4 ,zie de noot bij ,hfdst4 ,,xxv #f en #g4 #c4 ,letterlijk staat er niet zich onderwerpen0 maar zouden alle dingen 7d4i4 de geheele creatie7 hun gasten zijn40 #e4 ,toen ,tao1 het 7schijnbaar7 zoo simpel-kleine 7want n-in-zich-zelve71 zich verdeelde 7verspreidde71 ontstond de creatie4 #f4 ,dit beteekent hier ,de creatie eenmaal ontstaan zijnde10 dus ook de wezens eenmaal uit ,tao geboren zijnde04 ,inhouden0 is hier zich aan ,tao houden10 zich niet door de actie van begeerten1 hartstochten enz4 laten medesleepen4 ,de commentator ,peh ,y ,shen van een mijner edities1 wiens uitstekende1 geserreerde commentaren ik reeds menigmaal aanhaalde1 ziet bij tekst #c in de koningen en hertogen0 slechts een symbolieke uitdrukking voor het hart01 in de tienduizend dingen0 de geheele creatie en in het volk0 een uitdrukking voor het lichaam40 ,in het verspreiden van ,tao0 ziet hij eene verborgen beteekenis voor het zich verdeelen van ,tao in de menschelijke harten40 ,zoodat hij in dit ,hoofdstuk eigenlijk de bedoeling ziet1 dat als het hart slechts ,tao behoudt1 en daar nooit buiten gaat1 het lichaam ook vanzelf tot rust en harmonie komt1 en het hart dan de gastheer1 de ,meester is over alle wezens en dingen in de creatie1 die als zijne gasten zijn4 ,ik teeken hierbij aan dat hart0 in 't chineesch dikwijls synoniem is met ziel4 ,,hoofdstuk ,,xxxiii4 #d4 ,letterlijk staat er3 hij1 die niet verliest wat hij gekregen heeft10 dus hij1 die niet van zijne essentieele natuur afwijkt1 zal lang leven4 ,de bedoeling van den geheelen tekst1 zooals vele chineesche commentaren haar dan ook geven1 zal wel deze zijn3 ,het animale leven vergaat1 maar de ziel blijft altijd40 ,,hoofdstuk ,,xxxiv4 ,men vergelijke dit ,hfdst4 met ,hfdst4 ,x4 #h4 ,men vergelijke in ,thomas ,kempis' ,imitation de ,jsus ,christ03 ,vraiment grand est celui qui en soi-mme est petit et tient pour nant tout fate d'honneur40 7,ch4 #c47 ,,hoofdstuk ,,xxxvi4 #f4 ,daar het uitgezette gaat contracteeren1 het sterke verzwakken1 het bloeiende vervallen1 enz41 zoo is het ook duidelijk1 dat het zachte het harde overwint4 #g4 ,het verband van dezen tekst met het vorige is mij niet recht duidelijk4 ,mijn commentator zegt dat visschen kunnen niet uit het water worden genomen0 eene symbolische uitdrukking is voor de ziel kan niet buiten ,tao gaan04 ,,hoofdstuk ,,xxxvii4 #a4 ,johnson ziet hier eene analogie met ,hegel en zegt3 ,the analogy with ,hegels theses of the development of the ,idea1 in itself1 and for itself1 of the logic of the movement of the spirit1 and of progress as the identity of being and nought1--is obvious4 ,the ,german philosopher has formulated for the ,west the same conceptions which are here instinctive and intuitive in the ,east4 ,lao-,tse combines with them a profoundly religious spirit1 and a sense of personal liberty through cognition of the universal1 as rare as it is admirable04 #c4 ,niet zeer getrouw aan den tekst1 maar toch karakteristiek vertaalt ,giles3 ,smouldering ambition ,i would repress by extreme simplicity04 #d4 ,het is niet duidelijk of deze tekst misschien niet beter vertaald ware met3 ,het simpele ,wezen1 dat geen naam heeft1 heeft geen begeerte1 en geen begeerte hebbende1 is ,het in rust04 ,,tweede ,,deel3 ,,teh4 ,,hoofdstuk ,,xxxviii4 ,dit hoofdstuk is een van de moeilijkste van het geheele werk1 en iedere vertaler heeft weer een andere versie4 ,de meesten nemen teh0 verkrijgen voor teh0 deugd1 maar dit behoeft hier in 't geheel niet4 ,wie goed heeft gelezen wat ik in mijn ,voorwoord over vertalingen uit het chineesch heb gezegd1 zal begrijpen1 hoe weinig het verschil in zinswending enz4 er toe doet1 mits het hoofdidee maar juist is4 ,verscheidene vertalers hebben1 op eigen beter weten1 den chineeschen tekst veranderd1 en er een eigen chineeschen tekst van gemaakt4 ,toch lijkt mij de hoofdbedoeling vrij duidelijk1 in verband met den geheelen geest van de ,tao ,teh ,king4 ,een zin uit ,chuang ,tsz3 ,het hoogste ,geluk is geen geluk0 correspondeert er mede4 #a en #b4 ,de hoogste ,deugd is van-zelf1 uit ,tao1 is dus ,wu ,wei4 ,maar zoodra men1 deugdzaam zijnde1 het idee heeft3 dit is nu deugd10 dan is het al geen ,deugd meer1 dan krijgt men den schijn voor de realiteit1 den naam voor het ding zelf4 #c4 ,de hoogste ,menschlievendheid doet goed van-zelf1 omdat zij niet anders kan1 uit haar natuur4 ,zoodra er het idee dit is mijn plicht0 bijkomt1 wordt het al onzuiver4 #d4 ,hier ga ik mede met de van alle anderen afwijkende vertaling van ,giles4 ,deze zin komt mij ietwat misplaatst voor in het hoofdstuk4 ,de bedoeling schijnt te zijn3 ,de ware ,li is de ,li van het hart1 meer als een ding van zelf-respect gedaan dan als respect voor anderen4 ,en hierop kan natuurlijk geen antwoord zijn behalve de uitwendige en zichtbare gebaren40 #e4 ,dit correspondeert met de dingen in ,hoofdstuk ,,xviii4 ,decorum 7,li7 is hier blijkbaar genomen in den lageren zin van alleen het uiterlijke decorum1 dat slechts een oppervlakkig ding is als de schors van een boom4 #g4 ,met het schijn-weten01 letterlijk vooraf-weten01 wordt hier bedoeld het geleerde1 buitenissige weten van allerlei bizondere dingen1 zonder het ware al-wetten in ,tao1 dus het oppervlakkige weten van den schijn der dingen1 zonder het wezen te kennen4 ,,hoofdstuk ,,xxxix4 #a en #b4 ,de hoofdbedoeling hiervan is1 te doen voelen1 dat alle wezens en dingen hunne verschillende naturen hebben te danken aan n ding1 ,tao1 de ,eenheid4 ,die ,eenheid is de basis van alle uiterlijk zoo verschillende dingen4 ,zonder die ,eenheid zou de ,hemel niet puur zijn1 de ,aarde niet in rust1 enz4 enz4 #c4 ,de hoogheid en gedistingeerdheid der vorsten hebben tot basis de laagheid en gewoonheid van het volk4 ,de koningen geven zich uit bescheidenheid die lage titels om te doen uitkomen1 dat zij hun oorsprong hebben gehad in het volk4 #d4 ,letterlijker staat er1 vl wielen1 gn wagen4 ,de bedoeling is duidelijk in verband met het vorige over de ,enheid4 ,,hoofdstuk ,,xl4 #a4 ,deze zin correspondeert met wat ik in mijne ,inleiding zeide1 n4l4 dat niet alleen alle dingen uit ,tao zijn voortgekomen1 maar hun tevens eene natuurlijke1 van-zelve beweging is medegegeven1 die hen onvermijdelijk weder naar ,tao terugvoert4 ,zich op die beweging in gehoorzaamheid te laten megaan is1 volgens ,lao ,tsz1 de hoogste levenswijsheid1 is ,wu ,wei zijn4 #b4 ,zie ,inleiding en ,hfdst4 ,i4 #b4 ,het daarom0 schijnt niet in direct logisch verband met het vorige onder #a te staan4 ,de bedoeling is verder duidelijk genoeg1 n4l4 dat de verlichten in ,tao1 in stede van trotsch te zijn1 nederig blijven enz4 enz4 ,de meeste vertalers hebben verder3 ,hij1 die de opperste deugd heeft1 enz4 wat op hetzelfde neerkomt4 ,in den tekst staat alleen1 zooals ik heb1 de opperste deugd10 de groote reinheid0 enz4 #c4 ,het volgende1 ook al weer niet in direct verband met het vorige1 slaat weer op ,tao4 ,,hoofdstuk ,,xlii4 #a4 ,tao vr de creatie1 nig in-zich-zelf1 bestaande was er natuurlijk niet eens het begrip n4 ,tao baarde n4 ,en verdeelde zich in twee1 en wel de principes ,yin 7vrouwelijk1 rust1 duister71 en ,yang 7mannelijk1 beweging1 licht74 ,de chineesche filosofie van de ,i ,king0 leert dat door de verbinding in harmonie--dit is dus drie1 de harmoniesche samensmelting van ,yin en ,yang--dezer twee principes alle dingen ontstaan zijn4 ,en ontstond zoodra ,tao zich naar buiten manifesteerde1 tw zoodra n zich verdeelde in ,yin en ,yang1 en drie zoodra de harmonie ontstond tusschen die twee4 ,onnoodig te zeggen dat zendelingen in dezen tekst een chineesche uitdrukking voor de ,drieenheid hebben gezocht6 #b-f4 ,dit volgt alweer niet in direct verband met het vorige1 maar is een tekst apart4 ,,hoofdstuk ,,xliii4 #a4 ,men vergelijke dit met het nog te volgen ,hoofdstuk ,,lxxviii1 waarin ,lao ,tsz spreekt van water1 dat1 hoe zacht ook1 het hardste kan vernietigen4 #b4 ,letterlijk staat er ,het ,niet-,zijn dringt binnen in waar geen opening is04 #c4 ,juist zooals het immaterieele het ondoordringbare doordringt1 zoo overwint ook ,wu ,wei1 de zuivere ziele-actie1 lle andere actie1 die niet uit de zuivere ziel komt4 ,,hoofdstuk ,,xliv4 #c4 ,liefheeft0 neme men hier in den lageren zin van passies1 begeerten hebben4 ,hij1 die zoo liefheeft1 zal veel van zijn beste goed verkwisten4 #b4 ,de bedoeling zal wel zijn die van ,li ,si ,tcha1 door ,julien overgenomen1 dat de beweging1 die de koude overwint door warm te maken1 en de rust1 die de warmte overwint door te verkoelen1 beide hun grenzen hebben4 ,maar als de mensch ,wu ,wei is1 zoekt hij niet te overwinnen1 en daardoor kan ook niets hm overwinnen4 #c4 ,letterlijk staat er puurheid en rust zijn het rechte van de wereld04 ,,hoofdstuk ,,xlvi4 #a4 ,letterlijk staat er3 ,toen het rijk ,tao had0 enz4 ,de commentator ,peh ,y ,shen neemt dezen tekst figuurlijk1 en ziet in het rijk het hart1 in de paarden de hartstochten en begeerten4 ,ik geloof met anderen dat men hier den tekst evengoed in letterlijken zin kan nemen4 ,,hoofdstuk ,,xlvii4 ,men zou dit hoofdstuk in 't kort kunnen verklaren door3 ,alles moet van binnen1 niet van buiten komen4 ,het hoogste weten wordt alleen bereikt door zelf-contemplatie1 en de oorsprong van alle weten is in de eigen ziel04 ,,hoofdstuk ,,xlviii4 #a4 ,met minder krijgen0 is natuurlijk bedoeld minder verlangens1 begeerten1 aardsche dingen krijgen40 #b4 ,de woordspeling is hier alweer eigenaardig4 ,als ,wu 7niets7 ,wei 7doen7 bereikt is1 is er niets 7,wu7 wat men niet kan doen 7,wei74 ,ik leg er nog eens den nadruk op voor de zveelste maal1 en kan dit niet genoeg doen1 dat ,wu ,wei0 volstrekt niet zoo maar beteekent inactie1 indolentie1 of niets doen1 maar zooals ik in de ,inleiding duidelijk maakte1 niets tegen ,tao in doen01 dus zich bewegen1 en doen1 zuiver en geheel volgens het rythme van ,tao dat 7zie ,hoofdstuk ,,xl weer7 naar ,tao terugvoert4 ,en dat met doen0 wordt bedoeld onnatuurlijk1 aardsch gedoe van begeerten en verlangens04 ,,hoofdstuk ,,xlix4 #a4 ,letterlijk staat er geen eeuwig 7onveranderlijk7 hart04 ,hart hier ook in den zin van gevoelens04 #b4 ,van de juiste vertaling1 hoe mooi die ook klinken moge1 ben ik hier lang niet zeker4 ,ik heb hier ,teh0 deugd moeten vervangen door teh0 verkrijgen1 maken1 eene verwisseling die in het oude chineesch veel voorkomt1 en die ook o4a4 ,giles e4a4 en veel chineesche commentators maken4 ,anderen behouden ,teh als deugd1 en vertalen dan aan het slot van den zin3 ,dit is het toppunt van de deugd01 waarvan toppunt0 echter niet in den tekst staat4 ,weer andere chineesche commentaren zien in dezen tekst niet anders dan ongenaakbaarheid1 alsof ,lao ,tsz wilde zeggen dat goeden en slechten1 oprechten en niet-oprechten voor hem hetzelfde waren1 iets wat ik niet kan aannemen4 #c4 ,ook van deze vertaling ben ik niet zeker4 ,evenmin van die van ,julien3 ,le ,saint vivant dans ce monde reste calme et sincre et conserve les mmes sentiments pour tous04 ,hij vat hwun01 d4i4 verward1 vuil1 chaotisch1 op als het geheel1 allen04 ,beide beteekenissen staan o4a4 in ,wells ,williams' dictionnaire4 ,maar calme et sincre0 voor tieh0 vreesachtig1 verlegen1 bezorgd1 kan ik niet aannemen4 #d4 ,de honderd families0 is eene uitdrukking voor het volk04 ,,hoofdstuk ,l4 #b4 ,wie die dertien dienaren 7sommigen vertalen dienaren01 anderen oorzaken07 zijn1 is niet recht duidelijk4 ,de eene chineesche commentator zegt dat het zijn #ac deugden 7als b4v4 zuiverheid1 zwakheid1 nederigheid1 zachtheid1 armoede1 enz471 die van 't leven1 en #ac ondeugden 7b4v4 onzuiverheid1 rijkdom1 kracht1 hoogheid1 zucht om uit te blinken1 enz471 die van den dood4 ,de ander 7b4v4 ,han ,fei ,tsz7 zegt dat de beide dertien identiek zijn1 n4l4 de vier leden1 de mond1 de oogen1 de neus1 enz4 die in 't leven gebruikt worden en toch naar den dood leiden4--,maar ik zou niet durven zeggen1 wie nu eigenlijk de dertien zijn4 #d4 ,dat te intens leven0 is hier zijne hartstochten opzweepen1 en zoo zijn levenskracht verspillen04 #e-f4 ,met zijn leven regeeren0 bedoelt ,lao ,tsz hier ,wu ,wei0 worden1 het spiritueele tot het hoogste opvoeren4--,hij1 die alleen in 't spiritueele leeft1 heeft als 't ware geen lichaam meer1 en is dus niet meer blootgesteld aan den dood1 die alleen 't lichaam treft4--,johnson vergelijkt deze regelen terecht met ,markus ,,xvi1 #ah3 ,slangen zullen zij 7die gelooven7 opnemen2 en al is het dat zij iets doodelijks zullen drinken1 het zal hun niet schaden04 ,,hoofdstuk ,,li4 #a4 ,ik herinner aan wat ik in de ,inleiding uitlegde1 n4l4 dat ,lao ,tsz ,tao1 in-zich-zelf beschouwd1 ,tao noemde1 en dat hij ,teh noemde3 ,tao als gemanifesteerd zijnde in de creatie4 ,ik heb hier eene vrijheid genomen4 ,letterlijk staat er3 ,tao brengt de dingen voort1 ,teh brengt ze groot04--,ik nam mijne vrije vertaling om nog eens goed te doen uitkomen wat ,teh is4 #e4 ,met dit vrij laten0 wordt bedoeld1 dat ,tao niet1 zooals b4v4 een koning1 nog eerst krachtige wetten behoeft te maken1 en hen voortdurend onder bedwang houdt1 maar hen hun natuur laat volgen4 ,immers1 als ze maar ,wu ,wei zijn1 is alles vanzelf goed4 ,johnson vergelijkt den eersten tekst1 #a1 met den schoonen tekst uit de ,prasna ,upanishad4 ,as the birds to a tree1 so all beings repair to the supreme ,soul04 ,,hoofdstuk ,,lii4 #a4 ,vergelijk ,hoofdstuk ,i4 #b4 #b4 ,de moeder is hier ,tao1 hare kinderen de door ,hem gecreerde wezens en dingen4 ,hij1 die weet hoe de wereld gecreerd is1 en waaruit zij is ontstaan1 vreest natuurlijk den dood van zijn lichaam niet4 #c4 ,voor druk maken0 7lett4 staat er zijn zaken redden07 hebben sommigen eene uitdrukking voor zijne begeerten vermeerderen0 gezien4 #d4 ,het kleine1 d4i4 het subtiele4 #e4 ,deze tekst is niet heel duidelijk4 ,de uitlegging van een chineesch commentator ,li ,kie ,fou1 ook door ,julien aangehaald1 komt mij vrij aannemelijk voor4 ,volgens dezen is zij hij1 die gebruik maakt van de afschittering van ,tao om de menschen en dingen te leeren kennen en zich aan hen te onttrekken1 en dan weer terug keert tot het licht van ,tao zelf1 om tot de absolute rust te komen1 zal niet in rampen komen04 ,maar dubieus blijft het4 ,,hoofdstuk ,,liii4 #a4 ,hier hebben wij weer een voorbeeld1 dat ,tao gewoon ,weg1 of ,pad beteekent1 als zoo dikwijls in ,confucius4--,hier dus1 het ,pad1 de ,weg van ,tao1 het ,pad1 waarin men gaat 7en dit is door ,wu ,wei te zijn7 als men in ,tao leeft4 ,wells ,williams1 in zijn dictionnaire dit hoofdstuk aanhalende1 spreekt van the way of truth0 in dit geval4 #b4 ,door er een karakter bij te voegen1 krijgen vele vertalers1 er een dat doen0 beteekent 7,wei71 achterplaatsende dzen zin3 wat ik vrees1 is om te ageeren04 ,maar1 het karakter zoo latende1 krijg ik mijne versie1 die toch ook aannemelijk is1 en wl in verband met het volgende4 #c4 ,vlak0 ook in den zin van eenvoudig04 #d4 ,veel treden hebben01 d4i4 dus hoog gelegen zijn1 mooi en weelderig zijn4 #f4 ,een zoo groot geleerde als keizer ,khang ,hi volgende1 heb ik hier1 zooals hij in zijn beroemd ,khang ,hi's ,woordenboek0 deed1 hier in deze passage het karakter ting0 bijgevoegd1 waardoor ik deze versie kreeg4 ,letterlijk staat er dit noem ik zich beroemen op diefstal04 ,het geheele hoofdstuk1 bemerkt men1 is eene tirade tegen de toen ter tijde regeerende vorsten1 die ,tao verzaakten in de regeering van het rijk4--,het de groote ,weg0 in den eersten volzin is een der voornaamste argumenten van velen1 dat ,lao ,tsz's ,tao0 met ,weg0 zou moeten vertaald worden4--,maar dat het karakter ,tao hier even ,weg0 beteekent1 daaruit volgt nog volstrekt niet1 dat het dit per se nu ook overal elders moet beteekenen4 ,,hoofdstuk ,,liv4 #a4 ,grondvesten01 d4i4 hier grondvesten op ,tao04 ,vast houden01 d4i4 hier de beginselen van ,tao goed vasthouden04--,vergelijk in ,confucius1 ,choeng ,yoeng1 ,hfdst4 ,,viii1 blz4 #hh4 #c4 ,het0 is hier weer ,tao04--,de opvolging van zich-zelf1 zijne familie1 zijn dorp1 zijn staat1 zijn ,rijk1 doet hier aan een ideengang van ,confucius denken4 ,vergelijk ,confucius1 ,ta ,hioh01 ,hfdst4 ,i1 #e en #f1 blz4 #adh4 ,sommige vertalers lezen hier voor teh0 niet overal deugd1 maar de gevolgen dier deugd1 en krijgen dan o4a4 ,hij1 die ,het in zijn dorp betracht1 zal de bevolking 7daarvan70 vermeerderd zien04 #e4 ,door ,dit01 d4i4 door ,tao4 ,,hoofdstuk ,,lv4 #a4 ,d4 i4 ,hij die in ,tao leeft04 #d4 ,indien menschen schreeuwen van pijn of van pleizier1 wordt de keel schor1 en is er geen harmonie in dien mensch4 ,in het kind is de volkomen harmonie der vitale krachten4 #e4 ,zie ,hfdst4 ,,xvi4--,verlicht is hier synoniem met wijs4 ,letterlijk staat er het hart de vitale energie besturende04 #f4 ,zie ,hfdst4 ,,xxx4 ,,hoofdstuk ,,lvi4 #b4 ,letterlijk staat er sluit zijn deuren01 maar volgens verscheidene chineesche commentators beteekenen die deuren hier oogen en ooren04 #c4 ,ik vertaal hier hij haalt zijn hooge aspiraties neder01 maar letterlijk staat er1 als in ,hfdst4 ,,iv3 ,het verstompt zijn scherpte04--,men lette op de woordelijke gelijkenis met ,hfdst4 ,,iv1 waar ,tao het onderwerp is4 ,deze gelijkheid van uitdrukking maakt de gelijkenis nog sterker4 ,,hoofdstuk ,,lvii4 #a4 ,men denke er vooral om1 wat ik reeds zoo herhaaldelijk releveerde1 dat ,wu ,wei0 niet zoomaar niets-doen beteekent4 #c4 ,herbert ,giles vertaalt de laatste zinsnede kernachtiger1 maar minder getrouw aan den tekst3 ,overlegislation increases crime04--,denkt men bij dezen tekst niet onwillekeurig aan den ontzaglijken berg folio's van ,staatsbladen1 die een ambtenaar in ,ned4-,indi moet kennen8 #d4 ,men versta hier in dit speciale geval de ,wijze1 die een vorst is04 ,met gn werk0 wordt bedoeld geen militaire expedities1 groote ondernemingen01 enz4 ,,hoofdstuk ,,lviii4 #a4 ,shun0 is hier zoowel puur als eerlijk1 ongemengd1 zuiver4--,ik heb mijn commentator ,peh ,y ,shen gevolgd1 die een ander klassenhoofd voor het karakter geeft dan er staat4 ,anderen1 het oorspronkelijke behoudend1 krijgen rijk1 liberaal04 #b4 ,letterlijk staat er ongeluk is de basis van geluk0 enz4 #c4 ,julien en anderen hebben3 ,si le prince n'est pas droit1 les hommes droits deviendront trompeurs1 et les hommes vertueux pervers04 ,,hoofdstuk ,,lix4 #b4 ,op autoriteit van keizer ,khang ,hi neem ik1 evenals ,julien1 hier een kleine vrijheid met het woord fuh04 ,letterlijk staat er dan ,gematigdheid is de eerste zaak van den mensch04 #d4 ,letterlijk staat er ,wie de moeder van het rijk bezit04 ,in den laatsten volzin komt ,tao hier voor in den zin van leer04 ,,hoofdstuk ,,lx4 #a4 ,letterlijk staat er3 ,het regeeren van een groot rijk is als 't bakken van een klein vischje04 ,ik vertaalde vrijer1 om beter de bedoeling te doen uitkomen4 #b-c4 ,de rest van dit hoofdstuk is vrij duister4 ,de tekst spreekt hier van kwei0 7zie kwei-shin0 in ,confucius blz4 #ajj71 maar mij dunkt dat ,lao ,tsz die niet kan bedoeld hebben1 en daarom nam ik kwade invloeden04 #d4 ,dit is niet erg duidelijk4 ,,hoofdstuk ,,lxii4 #a4 ,de steun van de slechten01 omdat de slechten er altijd weer op kunnen steunen om goed te worden4 #c4 ,dit is een heel lastige zin door de woordschikking in het chineesch4 ,daarom geef ik hier twee andere versies er bij4 ,julien geeft n4l43 ,si un homme n'est pas vertueux1 pourrait-on le repousser avec mpris80 ,alexander3 ,by what means is it possible to get rid of the effects of a mans vileness80 #d4 ,het keizerschap en de ministers zijn n4l4 juist ingesteld om er voor te zorgen dat de slechten beter worden en #e4 daarvoor is het allereerst noodig dat zij zelf ,tao betrachten1 en niet dat zij praal maken met jaspisstaven 7teekenen van waardigheid der hooge mandarijnen7 en vierspannen4 ,,hoofdstuk ,,lxiii4 #b4 ,in het chineesch staat1 zonder verdere verbinding1 enkel achter elkaar3 groot--klein--veel--weinig04 ,men begrijpt hoe moeilijk de vertaling wordt4 ,johnson1 von ,strauss aanhalend1 heeft3 ,let thy great be as little1 thy many the few04 ,julien ,les choses grandes et petites1 nombreuses ou rares 7sont gales ses yeux704 ,alexander3 ,turn the small into the great1 and the few into the many01 enz4 ,ik nam mijne versie1 omdat deze mij het nauwkeurigst scheen aan te sluiten aan wat volgt4 #c4 ,letterlijk staat er3 ,hij wreekt kwaad met deugd04 #e4 ,letterlijk staat er niet uit0 maar met04 ,,hoofdstuk ,,lxiv4 ,dit ,hoofdstuk biedt vele moeilijkheden1 zoodat ik vooruit moet verklaren1 niet in te durven staan voor de juistheid van de vertaling op eenige punten4 ,ik zal deze nader aangeven4 #a4 ,ik volg hier1 zelf geen rechte versie wetende1 ,stanislas ,julien1 in wiens vertaling als letterlijke vertaling der woorden1 zooals ik reeds zeide1 ik het meest vertrouw1 maar ik betwijfel of zij de bedoeling wel weergeeft4 ,giles1 toch ook een eminent sinoloog1 heeft3 ,while times are quiet1 it is easy to take action2 ere coming troubles have cast their shadows before1 it is easy to lay plans04 ,men ziet1 het scheelt nog al wat6 #b4 ,als boven4 ,alexander heeft ,it is easier to prevent than to suppress04 ,de chineesche commentaren1 die ik bezit1 verschillen allen4 #d4 ,doet0 hier in den zin als reeds zoovele malen1 en in de inleiding1 door mij aangegeven4 #h4 ,daardoor ontkomt hij aan de fouten der menschen04 ,dit is op gezag van eenige chineesche commentators1 die ook ,julien volgt4--,giles heeft3 ,and you 7hier dus he7 will revert to a condition which mankind in general have lost04 ,,hoofdstuk ,,lxv4 #c4 ,letterlijk staat er3 ,hij die met het weten het rijk regeert04 #e4 ,letterlijk staat in plaats van vrede3 gehoorzaamheid1 volgzaamheid04 ,,hoofdstuk ,,lxvii4 #a4 ,de bedoeling van deze in 't hollandsch moeilijk weer te geven woordspelingen 7siao is n4l4 zoowel gelijk als0 als klein0 en met niet0 er voor gedegenereerd07 is blijkbaar1 dat indien men iemand groot noemt1 en hij zich groot vindt1 hij al niet groot meer is4 ,het is dan niet ,wu ,wei meer4 ,zie ook ,hfdst4 ,,ii4 #c4 ,er staat niet in het chineesch nederigheid0 maar omschreven3 niet durven de eerste in het rijk zijn04 #f4 ,letterlijk staat er3 ,als men strijdt met liefde04 ,,hoofdstuk ,,lxix4 #b4 ,letterlijk staat er3 ,gaan zonder te gaan04 ,mijn commentator ,peh ,y ,shen merkt hier terecht op dat deze tekst niets dan eene illustratie is van ,wu ,wei01 van werken aan gn werk01 enz4 #d4 ,de liefde0 hier vooral als het medelijden01 meen ik4 ,anderen zien er in de liefde voor het vaderland04 ,,hoofdstuk ,,lxxi4 ,de eigenaardige woordspeling1 met het achtmaal in dit korte hoofdstukje voorkomende karakter ping01 dat zoowel ziekte0 als ziek zijn0 beteekent1 en hier zelfs ook lijden door de ziekte01 gaat natuurlijk in de vertaling geheel verloren4 ,de bedoeling blijft echter1 hoop ik1 duidelijk genoeg4 ,ik ben strikt getrouw aan den tekst gebleven1 waarin staat3 weten niet weten 7is7 superieur04 ,anderen vertalen3 te weten1 maar te doen alsof men niet weet is superieur04 ,maar het eerste is veel mooier en juister1 en waar het bovendien precies accuraat den tekst weergeeft1 vond ik het verre te verkiezen4 ,,hoofdstuk ,,lxxii4 #a4 ,dat wat te vreezen is01 is hier3 de dood04 #d4 ,het eene0 is hier3 zelf gezien willen worden01 het andere zich zelf kennen04 ,zoo ook met het tweede4 ,,hoofdstuk ,,lxxiii4 #a4 ,als een bewijs hoe weinig in 't chineesch letterlijke accuratesse van vertaling er toe doet1 diene de volgende vertaling van ,alexander3 ,he1 whose courage amounts to rashness1 will lose his life1 but he in whom it is tempered with discretion1 will save it04 ,mijne vertaling is getrouwer aan den tekst1 maar de bedoeling blijkt dezelfde4 #c4 ,het verband is mij hier niet duidelijk4 #d4 ,hetzelfde geldt voor dezen tekst1 waarin ik alleen analogie vind met ,hfdst4 ,,lxiii4 #e4 ,m4a4w43 ,de ,tao van den ,hemel is ,wu ,wei4 ,het geantwoord0 is hier ook gehoorzaamd04 #f4 ,hij0 is hier de ,hemel02 tan0 is hier stil1 rustig1 dus in dezen zin als niets doend1 bijna lui4 ,,hoofdstuk ,,lxxiv4 #a en #b4 ,lao ,tsz wilde zeggen dat hoe strenger en wreeder het gouvernement met doodstraffen optreedt1 hoe meer misdadigers er juist zullen zijn1 en hoe minder het volk den dood zal gaan vreezen4 #c4 ,alleen de ,opperrechter1 hier de ,hemel 7men vergete hierbij niet dat de ,keizer is de ,zoon des ,hemels7 mag dooden1 dus alleen een werkelijk goed en rechtvaardig gouvernement of ,keizer4 ,zij1 die de regeering usurpeeren en woest met de onderdanen te werk gaan1 zullen zichzelf snijden1 d4i4 ten onder brengen4 #d4 ,hoe ongeloofelijk het ook moge klinken van enkele geleerden1 waaronder zelfs de gewezen zendeling1 later prof4 ,legge1 hebben zij uit deze eenvoudige vergelijking van een timmerman alweer den christelijken ,god ontdekt1 n4l4 den grooten ,architect 7timmerman7 van het ,heelal666 ,,hoofdstuk ,,lxxvii4 #a4 ,als de chineesche boogschutter zijn boog spant1 heft hij het benedenste eind op en brengt hij het bovenste eind naar de laagte1 en hij neemt zijn afstand door de hoogte van den boog minder of grooter te maken naarmate het doel lager of hooger is4 #b4 ,in #b en #c is hier ,tao weer meer de weg1 de manier van doen4 ,,hoofdstuk ,,lxxviii4 #a4 ,letterlijk staat er3 ,daarom is er niets1 dat het water kan vervangen04 #c4 ,alleen de zachte en zwakke kan die schande en die rampen verduren zonder morren en beklag4 #d4 ,want de meeste menschen denken dat iemand een laag1 verachtelijk karakter moet hebben1 om te verduren zonder in woede op te vliegen4 ,,hoofdstuk ,,lxxix4 #b4 ,letterlijk staat er niet contract0 maar tablet04 ,in den ouden tijd werden de contracten geschreven op houten tabletten1 die in twee deelen waren verdeeld4 ,hij1 die de zaak1 waarover gecontracteerd was1 moest geven1 behield de linkerzijde van de tablet1 hij die haar had te eischen1 behield de rechterzijde4 ,later1 bij eventueele geschillen1 moesten de twee helften1 die gekarteld of getand waren1 weer precies in elkaar passen1 als de echtheid van het contract moest bewezen worden 7,pue ,yeou ,thsing1 ,julien74 #c4 ,letterlijk staat er voor eischen03 belasting heffen04 #d4 ,in de oude1 oude tijden gebruikte men koorden met knoopen voor het tellen4 ,,hoofdstuk ,,lxxxi4 #a en #b4 ,men vergelijke ,confucius' ,mooie woorden en een mooi gemaakt gezicht gaan zelden samen met menschelijkheid04 7,zie mijn ,chin4 ,fil41 deel ,i1 ,loen ,y01 blz4 #agh47 ,thomas ,kempis zegt 7,de ,imitatione ,christi73 ,het is de ,waarheid1 die men van de heilige geschriften moet eischen1 en niet de welsprekendheid40 7,hfdst4 ,v47 ,,aanhangsel4 ,voor de lezers van het eerste deel van dit werk kan het wellicht interessant zijn te vernemen1 wat de heer ,dr4 ,ch4 ,m4 van ,deventer1 de bekende schrijver van ,platonische ,studien01 mij schreef1 naar aanleiding van mijne omschrijving van onvertaalbare chineesche begrippen als ,tao1 ,li1 enz4 ,nadat hij in eene bespreking van mijn werk 7in het ,weekblad de ,amsterdammer0 van #bg ,september #ahif7 er in 't kort op gewezen had1 dat eenige eveneens onvertaalbare grieksche begrippen wellicht equivalenten waren voor mijne chineesche1 was deze heer zoo vriendelijk mij1 op mijn verzoek1 uitgebreider inlichtingen daaromtrent te verschaffen4--,hij gaf mij de volgende dingen aan3 ,kin ,tsz 7zie ,confucius0 blz4 #ac7 7kalokagathos74 ,de kleine man 7,confucius blz4 #ad7 7ponros74 ,jn 7door mij bij gebrek aan beter vertaald door menschelijkheid7 7zie ,confucius blz4 #h7 7aret74 ,li1 ,decorum 7,confucius blz4 #af7 7to mousikon74 ,de rechtmatigheid die de dapperheid in toom houdt 7,confucius blz4 #bfc7 7dikaiosun74 ,sing 7,confucius blz4 #h en #hj7 waarschijnlijk 7to theion7 en 7to agathon74 ,shang 7,confucius blz4 #aid7 7sofrosun74 ,daar ik niet ingewijd ben in het grieksch1 kan ik niet over de juistheid dier equivalenten oordeelen1 maar toch wilde ik ze gaarne in dit werk opnemen4 ,kalokagathos0 schrijft de heer van ,deventer1 valt in vele gevallen als woord van dagelijksch gebruik1 geheel samen met gentleman1 fatsoenlijk man 7fatsoenlijk man0 wilde ik niet gebruiken1 omdat er in onze taal een luchtje aan is gekomen1 en liever dan een engelsch woord te nemen1 behield ik het chineesche71 man1 op wien niets valt aan te merken4 ,het kan echter hoogere wijding aannemen1 en heeft dan zijn schoonste voorwerp in den ,platonischen ,socrates4 ,ponros is zoowel de gemeene1 als1 en misschien het laatste nog meer1 de kleine1 de niet-herosche1 de plebesche1 de klein- en grofzielige1 tegenovergesteld zoowel aan den kalokagathos als aan den mousikos4 ,als het onherosche komt het voor in de beroemde bewering van ,aristofanes 7,kikvorschen73 de dichter moet het ponron verbergen en niet op het tooneel brengen04 ,mij dunkt dat een en ander wonder wl overeenstemt met den ,kin ,tsz en den ,siao ,jen van ,confucius4 7,zie ,confucius0 blz4 #ad47 ,omtrent dikaiosun0 schrijft mij de heer ,van ,deventer3 ,dikaiosun wordt gewoonlijk met rechtvaardigheid vertaald4 ,in het grootste document echter over de dikaiosun1 ,plato's ,politeia1 komt men er niet met die vertaling4 ,beter is dan braafheid en rechtschapenheid1 en volgens ,plato is een waar1 braaf en rechtschapen man1 als uitvloeisel van de deugd1 k rechtvaardig04 7,zie ,confucius0 blz4 #bfc47 ,het woord sofrosun01 schrijft de heer ,van ,deventer verder1 gewoonlijk1 doch met erkenning van het gebrekkige1 door bescheidenheid vertaald1 heeft1 naar ik meen1 een vrij precies hollandsch aequivalent1 n4l4 zedigheid4 ,in zedigheid ligt iets meer vertoon dan in bescheidenheid1 en het verschil tusschen sofrosun en zedigheid ligt vooral daarin1 dat die deugd bij de ,hellenen hooger werd aangeslagen dan bij ons4 ,vandaar dat men er niet om denkt om sofrosun door zedigheid te vertalen4 ,er is echter een dialoog van ,plato1 de ,charmides1 waarin het begrip sofrosun onderzocht wordt1 en men kan de dialektiek in de vertaling handhaven door ons woord zedigheid te gebruiken4 ,in de ,phaedo1 ,cap4 ,,xiii1 staat3 ,de sofrosun1 datgene wat men de sofrosun noemt1 7is7 het ten opzichte van de begeerten niet ontstuimig zijn1 doch zich tegenover hen met geringschatting en welvoegelijk te verhouden40 ,ik vertaal natuurlijk te lang en te stijf1 doch de bedoeling zal u blijken1 zoomede dat de ingetogenheid veel weg heeft van sofrosun04 7,zie ,confucius01 blz4 #aid47 ,to mousikon01 vervolgt de heer ,van ,deventer1 is uiterst moeilijk te vertalen en zelfs te beschrijven4 ,een musisch man is hij1 die een hoogere beschaving van ziel en van geest op zijn minst erknt1 en liefst beoefent4 ,het musische is het beginsel van het hoogere leven1 dat met geen mogelijkheid materieel en aardsch te verklaren is1 en intutief als een bewijs voor het bestaan van het goddelijke moet begrepen worden2 ik spreek steeds van een ,helleensch standpunt04 7,zie ,confucius0 blz4 #af1 ,li47 ,ik herhaal nog eens1 voor de juistheid dezer equivalenten ben ik niet bevoegd in te staan4 ,maar als van den schrijver der ,platonische ,studien0 komende1 vond ik het interessant1 ze1 met mijn' hartelijken dank voor zijne bereidwilligheid1 in mijn werk op te nemen4 ,,aanteekeningen #a ,in zijn ,syllabic ,dictionary of the ,chinese ,language40 #b ,preface of the ,yih ,king04 #c ,preface to the second and third editions of the ,dialogues of ,plato4 #d ,preface to ,lao ,tsze1 the great ,thinker40 #e ,legge1 ,texts of ,taoism1 #ci;e en #dj;e deel der ,sacred ,books of the ,east40 #f ,john ,ruskin1 ,the ,queen of the ,air1 ,preface4 #g ,bij het corrigeeren der drukproeven verneem ik nog1 dat een nieuwe vertaling juist is verschenen van ,dr4 ,paul ,carus3 ,lao ,tsz's ,tao ,teh ,king01 te ,chicago4 #h ,confucianism and ,taouism40 #i o4a4 ,legge1 ,rmusat1 ,wylie1 ,von ,faber1 ,julien1 enz4 #aj ,toch is ,giles een eminent sinoloog1 die o4a4 een standaard-dictionnaire heeft gemaakt1 waard naast die van ,wells ,williams te staan4 #aa ,samuel ,johnson1 die zelf1 meen ik1 geen chineesch kent1 heeft anders gedaan4 ,hij heeft alle mogelijke vertalingen1 van de oudste af1 bestudeerd1 en met eene intutie1 die zeker nig is1 uit al die vertalingen het beste verzameld en bewaard 7in zijn werk ,oriental ,religions1 ,china74 ,en1 wonder genoeg1 z fijn en zuiver was die intutie1 dat hij1 ofschoon zelf geen sinoloog zijnde1 het allerbeste over ,lao ,tsz heeft geschreven1 wat ooit over hem geschreven is1 en zich uit al de verschillende1 tegenstrijdige vertalingen1 een apart en zuiver idee van ,lao ,tsz's filosofie heeft gevormd4 ,maar een eigen vertaling kon hij natuurlijk niet geven4 #ab ,toen ik het eerste deel van dit werk uitgaf1 dacht ik dat mijne vertaling van ,confucius de eerste in het nederlandsch was4 ,sedert hoorde ik1 dat er nog eene vroegere bestaat1 maar deze is eene vertaling vn eene vertaling1 n4l4 van ,legge's engelsche vertaling1 en geen oorspronkelijke uit het chineesch4 ,zij behandelt ,confucius en ,mencius4 #ac ,zie mijn ,wu ,wei4 ,eene fantazie naar aanleiding van ,lao ,tsz's filosofie0 in mijn ,wijsheid en ,schoonheid uit ,china 7,amsterdam1 ,p4 ,n4 van ,kampen en ,zoon71 voor 't eerst verschenen in ,de ,gids van ,maart #ahie4 #ad ,de ,chineesche ,filosofie1 toegelicht voor niet-sinologen4 ,i4 ,confucius4 7,amsterdam1 ,p4 ,n4 van ,kampen en ,zoon47 #ae ,het rijk ,chu bestond als feudale staat onder de ,chow dynastie1 van #gdj tot #ccj v4 ,c41 en bevatte gedeelten van ,honan en ,kiangsu4--,khio ,jin lag dicht bij de tegenwoordige stad ,lou-i in ,honan4 #af ,zie over ,chow het #a;e deel mijner ,chin4 ,fil4 over ,confucius1 blz4 #cj en #ci4 #ag ,zie over de ,li hetzelfde werk blz4 #af4 ,confucius wilde ,lao ,tsz vragen over de schrijvers van de ,li ,ki 7het ,boek der ,li74 #ah ,lao ,tsz heeft altijd veel vereerders gehad onder de boedhisten4 ,er zijn er die in hem eene incarnatie van een ,boeddha hebben gezien4 ,er zijn er ook1 die zeggen dat het boedhisme veel aan ,lao ,tsz ontleend heeft1 en omgekeerd4 ,anderen weer brengen ,lao ,tsz's boek in verband met die der oude ,hindoes4--,nog op het laatste ,orientalistisch ,congres te ,parijs 7#ahig7 werd door den sinoloog-consul ,allen verklaard1 dat ,lao ,tsz niemand anders dan een ,boeddha was4 #ai ,zie hieromtrent de ,historische ,ophelderingen0 in mijn eerste deel der ,chineesche ,filosofie 7,uitg4 ,p4 ,n4 van ,kampen en ,zoon7 blz4 #cj-cc4 #bj ,hoofdstuk ,,xviii4 #ba 11 ,,xix4 #bb ,sam4 ,johnson1 ,oriental ,religions4 ,china1 blz4 #hfb4--;,de cursiveeringen zijn van mij4 #bc ,zie mijne ,chineesche ,filosofie4 ,confucius1 blz4 #ae en verder4 #bd ,prof4 de ,groot spreekt van een ondoorgrondelijk beginsel10 dat men door universeele ziel van de ,natuur0 zou kunnen vertalen4 7,jaarlijksche ,feesten enz41 deel ,,ii1 blz4 #eej47 #be ,vooral ,stanislas ,julien4-- #bf ,toen ik mijne fantazie ,wu ,wei0 schreef1 had ik dit nog niet gelezen1 anders had ik het stellig aangehaald4 #bg ,ik neem ,tao onzijdig4 ,natuurlijk kan het geen geslacht hebben4 #bh ,hoofdstuk ,i4 #bi 11 ,,iv4 ,voor ,shang ,ti zie men mijn ,chineesche ,filosofie4 ,confucius1 bl4 #bg4 #cj ,hoofdstuk ,,xiv4 #ca 11 ,,xvi4 #cb 11 ,,xxi4 #cc ,met karakter0 bedoel ik hier een der chineesche schriftteekens4 ,deze worden door de sinologen algemeen karakters0 genoemd4 #cd ,hoofdstuk ,,xxv4 #ce 11 ,,xxxii4 #cf 11 ,,xxxiv4 #cg 11 ,,xxxv4 #ch 11 ,,xxxvii4 #ci 11 ,,vi4 #dj 11 ,,xl4 ,men zou ook1 als ,g4 ,g4 ,alexander kunnen vertalen3 ,alle bestaan is uit het materieele4 ,al het materieele is uit het immaterieele 7spiritueele74 #da ,toen de creatie nog niet geformeerd was en alleen ,tao als essence in-zich-zelf bestond was er ook niet het begrip n01 in tegenstelling met twee04 ,zoodra er n0 was 7d4i4 zoodra ,tao zich gemanifesteerd had7 was er ook twee0 gevormd en wel ,yin 7vrouwelijk1 duister7 en ,yang 7mannelijk1 licht74 ,de z4g4 ,khi0 7levensadem1 natuur-adem7 vormt van ,yin en ,yang in de juiste verhouding het schepsel1 het ding4--,hoofdstuk ,,xlii4 #db ,hoofdstuk ,,xlviii4 #dc 11 ,,xi4 #dd 11 ,i4 #de 11 ,,lxii4 ,de steun van den slechte0 in zooverre1 dat de slechte1 wil hij zich beteren1 altijd weer op ,tao kan steunen1 dat hem dan redden zal4 #df ,hoofdstuk ,,lxxix4 #dg ,le ,livre de la ,voie de la ,vertu1 par ,stanislas ,julien4 ,paris4 ,imprimerie ,royale ,,mdcccxlii4 #dh ,hoofdstuk ,,lxx4 #di ,lao ,tsze4 ,the ,great ,thinker1 by ,major-,general ,g4 ,g4 ,alexander4 ,london4 ,kegan ,paul1 ,trench1 ,trbner ,co4 ,ltd4 #ahie4 #ej ,hoofdstuk ,,lxxvi4 #ea 11 ,,viii4--,bedoeld worden de lagere1 nederige plaatsen4 #eb 11 ,,lxxviii4 #ec 11 ,,vii4 #ed 11 ,,viii4 #ee 11 ,,ix4 #ef 11 ,x4 #eg 11 ,,xii4 #eh 11 ,,xv4 #ei 11 ,,xix4 #fj 11 ,,xxii4 #fa 11 ,,xxiv4 #fb 11 ,,xxviii4 ,valleien hier genomen als diepten1 waarin zich alle wateren uitstorten4 #fc ,hoofdstuk ,,xxxiii4 #fd 11 ,,xxxviii4 #fe 11 ,,xli4 #ff 11 ,,xlv4 #fg 11 ,,xlvii4 #fh 11 ,,xlix4 #fi 11 ,,lv4 #gj 11 ,,lvi4 #ga 11 ,,lxiii4 #gb 11 ,,lxiv4 #gc 11 ,,lxvi4 #gd 11 ,,lxxi4 #ge 11 ,,lxxxi4 #gf ,zie mijne ,chineesche ,filosofie4 ,confucius1 blz4 #cj-cc4 #gg ,hoofdstuk ,,xx4 #gh 11 ,,xx4 #gi 11 ,,iii4 #hj 11 ,,xix4 #ha ,hoofdstuk ,,xxix4 ,d4w4z4 vr alles gaat ,tao in het rijk1 dat immers door ,tao geformeerd moet zijn1 en door ,zijn adem bezield4 ,dit llervoornaamste kan niet door actie worden gemaakt1 maar moet natuurlijk uit de ziel van vorst en volk voortvloeien4 #hb ,hoofdstuk ,,xxx4 #hc ,hoofdstuk ,,xxxi4 ,de linkerplaats is nog steeds bij de chineezen de eereplaats4 ,in de oude tijden nam een generaal1 die eene overwinning had behaald1 den rouw aan4 ,hij zette zich in den tempel op de plaats van hem1 die de ceremonien voor de dooden leidt1 en1 gehuld in rouwkleederen1 weende en snikte hij4 #hd ,hoofdstuk ,,xxxvii4 #he 11 ,,xxxv4 #hf 11 ,,xlvi4 #hg 11 ,,lvii4 #hh 11 ,,lviii4 #hi 11 ,,lviii4 #ij 11 ,,lix4 #ia 11 ,,lx4 #ib 11 ,,lxi4 #ic 11 ,,lxv4 #id 11 ,,lxix4 #ie 11 ,,lxxv4 #if 11 ,,lxxv4 #ig 11 ,,lxvii4 #ih ,in de oude1 oude tijden gebruikte men koorden met knoopen voor het tellen4 #ii ,hoofdstuk ,,lxxx4 #ajj ,the remains of ,lao ,tz by ,h4 ,a4 ,giles4 ,hongkong4 ,china ,mail office1 blz4 #dc4 #aja ,over ,chuang ,tsz en zijn werk in zveel te zeggen1 dat het hier veel te ver zou voeren1 en ik er apart over moet schrijven4 #ajb ,nan ,hwa ,king4 ,hoofdstuk ,,xv4 #ajc ,nan ,hwa ,king4 ,hoofdstuk ,,xviii4 #ajd ,volgens ,sz ,ma ,ts'ien is ,lao ,tsz's einde onbekend gebleven4 ,chuang ,ts'z zal dan ook deze episode alleen genomen hebben ter invoering van zijn idee4 ,want na ,lao ,tsz's vertrek naar het ,westen is nooit meer iets van hem gehoord4 ,de aanhaling is uit ,hoofdstuk ,,iii van den ,nan ,hwa ,king4