,,de                                    
,,chineesche ,,filosofie                
,,toegelicht ,,voor ,,niet-,,sinologen  
,i4                                     
,,kh,,oeng ,,foe ,,tsz                  
7,,confucius7                           
,,door                                  
,,henri ,,borel                         
,,amsterdam                          ,p4
 ,n4 ,,van ,,kampen  ,,zoon             
,,deze ,,arbeid                         
,,is                                    
,,eerbiedig ,,opgedragen                
,,aan ,,den                             
,hoog,edelgestrengen ,heer              
,w4 ,p4 ,,groeneveldt1                  
,gew4 ,vice-,president van den ,raad van
 ,indi              ,,inhoud4           
,bladz4      ,,voorwoord                
#a      ,,inleiding ,,tot ,,de          
,,filosofie ,,van ,,confucius        #g 
,,historische ,,ophelderingen           
#be      ,,het ,,leven ,,van ,,confucius
                        #cd             
,,choeng ,,yoeng                        

#gi      ,,ta ,,hi,h                    
#add      ,,fragmenten ,,uit ,,de ,,loen
 ,y                     #agh            
,,voorwoord4      ,tot dusverre zijn in 
de nederlandsche taal slechts zeer      
weinig werken  over ,china en chineesche
 onderwerpen--literatuur1 filosofie1    
ethnografie  enz4--geschreven4 ,de      
voornaamste werken van onze sinologen1  
de heeren  ,prof4 ,schlegel1 ,prof4 de  
,groot1 ,groeneveldt enz4 verschenen in 
de  fransche of engelsche taal4 ,het    
ligt dan ook in den aard der zaak en is 
niet meer dan natuurlijk dat geleerden1 
die tientallen van jaren aan de  studie 
van een of anderen tak van wetenschap   
besteedden1 er op uit  zijn1 hun werk   
voor een zoo groot mogelijk publiek ter 
lezing open te  stellen en de           
nederlandsche taal zullen zij hiervoor  
het allerlaatst  kiezen4 ,alleen de     
groote nederlandsch-chineesche          
dictionnaire van ,prof4  ,schlegel maakt
 hierop eene uitzondering1 en dat ,zijn 
,hooggeleerde de  nederlandsche taal    

uitkoos voor een werk1 waaraan hij een  
twintigtal  levensjaren besteedde1 is   
een daad1 waarvoor het nederlandsche    
volk hem  altijd dankbaar zal moeten    
blijven4    ,had ik eene studie gemaakt 
op een nog niet door anderen betreden   
sinologisch gebied1 dan zou ik die ook  
vermoedelijk in een vreemde taal  hebben
 geschreven4    ,in het beginnen van dit
 werk echter ben ik juist van het       
voornemen  uitgegaan1 iets in het       
nederlandsch te schrijven1 dat door     
ieder  ,nederlander kan worden gelezen1 
en overal in ,nederland en              
,nederlandsch-,indi gemakkelijk te      
verkrijgen is4 ,vooral had ik daarbij   
op het oog de ,nederlanders1 en meer    
speciaal ook de nederlandsche           
ambtenaren1 in onze kolonin1 die        
dagelijks met chineezen in aanraking    
komen1 en over hen te bevelen of recht  
te spreken hebben4 ,voor dezen1  hoopte 
ik1 zou dit boek een niet onwelkom      
middel wezen om de filosofie  der oude  
chineezen1 van welke een gedeelte ook   

wet is1 van meer nabij  te leeren kennen
 dan uit de onzekere mededeelingen      
daaromtrent van  chineesche adviseurs en
 officieren4 ,wl bestaat eene           
uitstekende  engelsche vertaling van de 
confucianistische en van alle heilige   
boeken  der chineezen1 maar ik weet bij 
ondervinding1 dat men er niet even      
licht toe overgaat die te koopen en     
vooraf te bestellen1 als men  eenzelfde 
nederlandsch werk1 dadelijk bij den     
boekhandelaar  verkrijgbaar1 zou        
aanschaffen4 ,en ook zijn er altijd     
personen1 die eene  vreemde taal niet   
zoo vlot lezen als hun eigen1 daar      
drukke bezigheden  hen niet toelieten1  
zich speciaal op die taal toe te blijven
 leggen4    ,de filosofie van ,confucius
 is onafscheidelijk van het geheele     
staatkundige systeem van ,china1 en is  
de basis1 op welke alle  instellingen en
 wetten eigenlijk gegrondvest zijn4     
,mocht dit werk1 door  den heer van     
,kampen zoo bereidwillig uitgegeven1 aan
 mijne verwachting  beantwoorden en de  

kosten dekken1 dan zou dit mij eene     
aansporing zijn1  in aansluiting hieraan
 een ander1 over de chineesche          
staatsinstellingen  en wetten te        
ondernemen4    ,dat een speciaal voor   
niet-sinologen geschreven werk over     
,confucius wel  in eene behoefte        
voorziet1 bewees ,prof4 ,legge's        
speciaal voor  niet-sinologen uitgegeven
 bewerking #a van zijn vertaling en     
verklaring der confucianistische        
geschriften1 die thans reeds een        
zevenden druk heeft beleefd4 ,dat het   
wenschelijk is1 zooveel mogelijk  te    
weten van de ideen en de moraal van een 
volk als de chineezen1 die  zulk een    
gewichtige--l te gewichtige--rol spelen 
in onze kolonin1 zal  verder wel niemand
 tegenspreken4    ,dit boek bevat eene  
korte inleiding tot de confucianistische
 filosofie1  eene opheldering tot goed  
begrip van historische feiten1 eene     
levensgeschiedenis van ,confucius1 de   
geheele vertaling der hoofdwerken       
,choeng ,yoeng0 en ,ta ,hih10 en eene   

gedeeltelijke van het werk ,loen  ,y10  
een en ander zooveel mogelijk van       
besprekingen1 verklaringen en  noten    
voorzien4    ,het gemakkelijkste ware   
natuurlijk voor mij geweest1 eenvoudig  
eene  hollandsche vertaling te geven van
 het engelsche werk van ,prof4 ,legge4  
,ik heb gemeend1 mij er niet z van af te
 mogen maken1 vooral niet1  omdat ik1   
met al mijn eerbied voor den eminenten  
arbeid van dezen  ,nestor der sinologen1
 het op sommige punten1 waaronder wel   
eens  hoofdpunten1 niet met dezen       
geleerde eens kan zijn4 ,ik heb ,prof4  
,legge's vertaling1 en andere           
vertalingen bestudeerd en               
geraadpleegd1--en  ook wel de versie    
daarin1 waar ik zelf twijfelde1 op vele 
plaatsen den  doorslag laten geven1 maar
 ten slotte heb ik een eigen1           
onafhankelijke  vertaling en verklaring 
van den chineeschen tekst gegeven4      
,indien die  vertaling op vele plaatsen 
met de reeds bestaande verschilt is dit1
  omdat ik vr alles op mijn eigen voelen

 afging en dit1 zonder  oneerlijk te    
worden in mijn werk1 niet aan de        
autoriteit van anderen1  al zijn die    
over 't algemeen verre mijn meerderen1  
kon opofferen4 ,van  gn vertalingen zijn
 ooit zulke veel verschillende versie's 
gegeven  als van die uit het chineesch4 
,opmerkelijk is het b4 v4 hoe twee even 
eminente en onbetwistbaar kundige       
geleerden als ,prof4 ,legge en ,s4      
,wells  ,williams somtijds van          
schijnbaar eenvoudige zinnetjes zulke   
uiteenloopende vertalingen kunnen geven1
 en het is niet onmogelijk1 dat  twintig
 sinologen van ne bladzijde chineesch   
twintig1 somtijds geheel  met elkaar in 
strijd zijnde interpretaties geven4     
,dat er ook in mijne vertaling dwalingen
 zullen zijn1 en zij1 evenals  die van  
wien ook1 altijd bloot staat aan zooveel
 aanvallen1 en te  goeder trouw gedane1 
als er andere sinologen zijn1 is iets1  
waarop ik  vooruit voorbereid ben1 en   
dat na het bovengezegde wel verklaarbaar
 zal  wezen4    ,dit boek wil echter    

volstrekt geen bizonder ingenieuze en   
gewild aparte  sinologische verdienste  
zijn2 integendeel1 het is voor          
niet-sinologen  geschreven en mijn      
eenvoudige bedoeling is1 de leer van    
,confucius op  zoo eenvoudig mogelijke  
wijze in hoofdzaak bekend en            
begrijpelijk te  maken voor allen1 die  
uit den aard der zaken geen gelegenheid 
hebben  het chineesche origineel te     
lezen4 ,is het mij gelukt1 daardoor deze
  leer in hoofdzaak bij het groote      
publiek in ruimen kring z bekend te     
doen zijn1 dat het goed kan begrijpen de
 moraal1 de gewoonten en de  gebruiken  
van het chineesche element in onze      
kolonin1 dan zal mijn  doel bereikt     
zijn4--,de hoofdideen van ,confucius1 de
 grondslag van de  geheele staats- en   
familie-instellingen der chineezen1     
indien ik dze  met dit werk duidelijk   
heb gemaakt1 dan kan ik mij verder      
gerust de  aparte fouten vergeven1 die  
ik zeker weet dat1 ondanks ernstige     
studie1  mijne vertaling nog zullen     

aankleven1 fouten in zinsconstructie    
zoowel  als in het kiezen van           
nederlandsche equivalenten voor         
chineesche  begrippen4        ,zijn de  
vertalingen en besprekingen1 zoowel als 
de beschouwingen in de  ,inleiding0     
oorspronkelijk van eigen hand1 in het   
,leven van ,confucius0  heb ik1 wat de  
volgorde der feiten aangaat althans1 mij
 geschikt naar  de methode van ,prof4   
,legge en van ,robert ,k4 ,douglas      
7,confucianism and  ,taosm071 eene      
methode1 welke deze geleerden hebben    
geput uit de  eveneens door mij         
geraadpleegde werken ,sh ,ki0 van den   
geschiedschrijver ,sz ,ma ,tsien1 ,kiang
 ,yoengs ,leven van ,confucius0 en      
eenige anderen4--,ik heb1 dezelfde      
volgorde van gebeurtenissen daaruit     
nemende1 hier en daar iets bijgevoegd en
 uitgelaten1 en eigen  beschouwingen er 
ingelascht4--,gaarne had ik van het werk
 ,loen ,y01  evenals ik van de ,choeng  
,yoeng0 en ,ta ,hih0 deed1 het geheel   
vertaald1 maar ik wilde dit boek niet   

van te grooten omvang maken4  ,daarom   
heb ik voor de beknoptheid enkel de voor
 mij het meest  merkwaardige en tot goed
 begrip van ,confucius hoogst noodige   
fragmenten  genomen uit deze ,loen ,y04 
,ik voel mij vereerd1 dit boek1 waarin  
een ideale regeeringsvorm wordt         
beschreven1 te mogen opdragen aan een   
geleerde en een staatsman als de  heer  
,groeneveldt1 aan wien onze kolonin     
zooveel te danken hebben1 en  naar allen
 hopen1 nog altijd meer te danken zllen 
hebben in de  toekomst4                 
#h ,maart #ahif4                        
,,inleiding ,,tot ,,de ,,filosofie ,,van
 ,,confucius4 #b      ,de meeste        
vertalers van ,confucius1 ook de        
eminente professor ,legge1  hebben zich 
beijverd om overal1 waar dit maar       
eenigszins mogelijk is1  de             
confucianistische filosofie te          
vergelijken met het christendom1 om  dan
 het laatste te verheffen1 en de eerste 
als gebrekkig en inferieur  te doen     
uitkomen4 ,ik geloof dat het beter is1  

dit geheel na te laten1  en enkel de    
hoofdprincipes van ,confucius' filosofie
 op zich zelf aan te  geven4 ,uit de    
vertaling van het werk1 dat ik overal   
met aparte noten  heb duidelijk gemaakt1
 vorme de ontwikkelde lezer zich dan    
zelf een  oordeel4 ,toen ,confucius     
eens1 omringd van zijne discipelen1 aan 
't  oreeren was1 zeide hij aan zijn     
leerling ,tseng3 ,mijn ,leer is een     
nheid1 die alles samenhoudt40 ,en       
hiermede gaf hij de essence aan van     
zijn geheele filosofie4    ,die nheid1  
van welke hij uitging1 was de goddelijke
 natuur in den  mensch1 die hij de ,sing
 noemde4 ,dat1 wat de ,hemel als natuur 
aan den  mensch heeft verleend1 was de  
,sing4 ,deze ,sing was1 hemelsch zijnde1
  absoluut rein1 en was in alle         
menschen4 ,het hoogste levens-bewegen1  
dat  den mensch in den oorspronkelijken1
 reinen staat kon behouden1 was het     
altijd volgzaam zijn aan de ,sing1 en   
dit levens-bewegen1 dit ,pad van  het   
goede leven1 noemde ,confucius ,tao4    

,het begaan van ,tao was dus ook        
vanzelf het beoefenen van alle deugden1 
die uit den aard der ,sing aan  den     
mensch eigen waren1 als b4 v4           
oprechtheid1 rechtvaardigheid1          
plichtmatigheid1 menschlievendheid1 enz4
 enz41 die allen hun wortel  hadden in  
de hoofddeugd1 die hij ,hiao noemde1 dat
 is de liefde1 de  eerbied en de        
gehoorzaamheid van het kind voor de     
ouders1 en vooral den  vader4 ,aan het  
hebben van al deze deugden te zamen gaf 
hij den naam  ,jn40    ,dit woord ,jn01 
in chineesch karakter voorgesteld door  
een teeken dat  mensch0 is1 gecombineerd
 met een dat twee0 is 7alzoo twee       
menschen1  vereenigd in n07 beteekent   
meestal in 't chineesch                 
menschlievendheid01 vooral in           
boeddhistische werken1 #c maar in de    
meeste gevallen beteekent het in        
,confucius1 zooals de wijze commentator 
,choe ,hie dat zoo juist uitdrukte de   
volmaakte deugd van het  oorspronkelijke
 hart40 ,ik heb dit woord ,jn10 om het  

idee mensch er in  te behouden1 dat     
grafisch in 't chineesche karakter is   
uitgedrukt1  vertaald door              
menschelijkheid10 #d en waarschuw den   
lezer vooruit1  dit toch vooral in dezen
 chineeschen zin op te vatten1 en niet  
als  humaniteit1 of menschlievendheid4  
,de toepassing van ,confucius' filosofie
 van het ene1 dat alles  samenhoudt1    
onderscheidde hij in twee deelen1 die in
 't chineesch al  dadelijk uit de       
schrijfwijze der karakters kan gevoeld  
worden4    ,het eene n4l41 chung0 wordt 
weergegeven door een samengesteld       
karakter1 dat bestaat uit het karakter  
midden0 met het karakter hart0  er onder
 7dus het centrumhart1 het eigen hart1  
ik zelf71 het andere  shoe0 wordt       
uitgedrukt door een eveneens            
samengesteld karakter1 n4l4  uit een1   
dat evenals0 beteekent1 en hetzelfde    
hart0 er onder  7waarmede bedoeld wordt 
ik in sympathie met anderen1 die evenals
 ik  zijn074 ,het eene chung0 duidt aan1
 dat de mensch zijn eigen karakter  moet

 verzorgen1 zijn eigen ,sing reinhouden1
 het andere shoe0 dat hij  steeds moet  
bedenken1 dat anderen evenals hij0 zijn1
 en hij dus ook  die anderen in dat     
verzorgen moet helpen4 ,in verband      
hiermede staat het  gezegde uit de      
,choeng ,yoeng03 ,wat gij niet wilt dat 
aan ,u zelven  gedaan wordt1 doe dat aan
 anderen niet40 ,de mensch moet dus niet
 alleen  ,tao begaan1 maar ook anderen  
helpen om ,tao te begaan4 ,het volgen   
van de  ,sing1 d4 i4 het gaan in den    
levensweg ,tao1 is voor het grootste    
gedeelte der menschen niet te doen      
zonder eene bepaalde regeling1  zonder  
onderricht4 ,dit onderricht aan de      
menschen1 dat hen in staat  stelt1 ,tao 
te begaan1 noemde ,confucius ,kiao4     
,deze drie dingen1 ,sing1 de hemelsche  
natuur1--,tao1 het volgen van de        
,sing1--en ,kiao1 het onderricht1 het   
regelen van ,tao1 vormen de basis van   
het werk ,choeng ,yoeng4    ,alle       
menschelijke zonde en misre volgt uit   
het afwijken van ,tao1 7dus  eveneens   

van de ,sing71 leert ,confucius verder4 
,de schitterende deugd1  die uit den    
aard van de ,sing aan den mensch eigen  
is1 wordt in het  leven verduisterd1 en 
wel vooral door het egosme en de        
begeerten4 ,de  regeling van ,tao1 of   
het ,onderricht 7de ,kiao71 brengt dus  
vanzelf mede1  dat die oorspronkelijke1 
schitterende deugd aan het volk wordt   
duidelijk gemaakt en helder getoond1    
zoodat het haar kan beseffen1 en  het1  
als oud geworden als het was1 daardoor  
wordt opgewekt tot een  nieuw leven in  
,tao4 ,verder zou het resultaat hiervan 
zijn dat het niet  meer afweek1 maar    
eeuwig bleef leven in het opperste      
,goede4    ,dit heldermaken van de      
schitterende deugd1 deze hernieuwing van
 het  volk1 en deze rust in het opperste
 ,goede 7d4 i4 in de goddelijke  natuur1
 de ,sing7 is de basis van het tweede1  
groote confucianistische  werk1 de ,ta  
,hih 7lett4 vertaald3 ,de groote        
,leering074    ,confucius geeft verder  
geen beschrijving van de ,sing1 en gaat 

niet  verder dan de bepaling1 dat zij   
van den ,hemel0 aan de menschen is      
gegeven1 zonder ook zijn idee de ,hemel0
 nader te omschrijven4    ,het komt mij 
heel waarschijnlijk voor1 dat de        
wijsgeer hier wel veel  meer over had   
kunnen zeggen1 maar dat hij het met     
opzet niet deed4 ,want  het             
karakteristieke van ,confucius'         
filosofie is1 dat zij enkel  behandelt  
het leven der menschen1 en hun          
voorschrijft hoe zij moeten  bewegen1 en
 in welke orde zij zich moeten schikken1
 om gedurende hun  leven de ,sing te    
volgen1 d4 i4 ,tao te begaan2--maar dat 
zij stelselmatig  blijft zwijgen over   
zulke dingen als den dood1 en het leven 
na den  dood4 ,confucius leefde dus     
vooral voor zijn medemenschen1 en wel om
 hen  te leeren1 het leven in ,tao door 
te gaan4 #e ,maar over dingen buiten    
het leven sprak hij niet1 waaruit men1  
meen ik1 nog niet de  gevolgtrekking mag
 maken1 dat hij er niets van wist1 of   
vermoedde4  ,confucius' werk verschilt  

hierin essentieel van dat van ,lao ,tsz1
  ,chuang ,tsz1 ,lieh ,tsz1 en andere   
filosofen1 die in mysterin van          
metaphysica doordringende1 hoog boven   
het gewone leven uit1 zich  wegdroomden 
in eindelooze meditaties4    ,het ligt  
voor de hand1 dat ,confucius1 het leven 
van de menschen  beschouwende in den    
tijd tusschen geboorte en dood1 zich    
vanzelf zou  wijden aan de studie der   
inrichting van het groote geheel1 dat   
zij te  zamen vormden1 den ,staat4      
,zijne filosofie werd daardoor1 behalve 
een  moreel1 in de eerste plaats een    
politiek systeem1 en zij werd de        
verglorieng van eene ideale regeering1  
gevoerd door een ideaal vorst4  ,wie    
anders dan de vorst moest het volk      
leiden1 moest hun verduisterde  deugd   
weer hernieuwen tot reinheid1 moest hun 
leeren1 ,tao te begaan8  ,van dit       
hoofdidee uitgaande1 dat de vorst de    
,leeraar moest zijn1 op  wien de plicht 
van ,kiao1--leering rustte1 verklaarde  
hij verder1 dat de  vorst in de eerste  

plaats zelf zijn ,sing1 en dus ook zijn 
,jn--volmaakte  deugd--rein moest       
houden1 en ,tao begaan4 ,als voorbeelden
 van zulke  ideaal-vorsten beschouwde   
hij de oude keizers ,yaou1 ,shoen1 ,yu  
en  ,thang1 de koningen ,wn en ,woe van 
,chow1 en anderen1 zoodat zijn werken   
vol zijn van toespelingen op die        
gestorven souvereinen1 die zijn ideaal  
hadden belichaamd4 ,zijne verheerlijking
 van dit ideaal ging z ver1  dat hij bij
 deze gelegenheden dikwijls buiten zijn 
beperkte plan ging  om alleen van het   
gewone leven te leeren1 en op de        
onsterfelijke natuur  van den mensch    
toespeelde door te zeggen1 dat deze oude
 ,wijzen n  waren met den ,hemel1 en met
 ,hem deelnamen aan al ,zijne acties en 
operaties1 zoodat zij op alles en allen 
een transformeerenden invloed  konden   
uitoefenen4--,ook verklaarde hij1 dat   
zij het ,al-,weten bezaten4    ,daar de 
regeling van den ,tao1 van de opwekking 
van het volk tot het  volgen van zijn   
goddelijke natuur dus1 het              

allergewichtigste ding was  voor een    
vorst1 was ook vanzelf het              
allergewichtigste1 dat hij voor  zijne  
ministers en ambtenaren ook menschen    
uitkoos1 die zelf hun ,sing  volgden1 en
 ,tao begingen4 ,de hoofdplicht was dus1
 volgens het oordeel  van ,confucius1   
voor den vorst het kiezen van de goede  
ambtenaren1 en  het ontslaan van de     
slechte4 ,een inbreuk hierop was een der
 grootste  fouten1 die een vorst kon    
begaan1 omdat hij dan de ,leering aan   
het volk  onmogelijk maakte1 en dus hun 
oorspronkelijke deugd verduisterd zou   
blijven1 iets waarmede hij zich tegelijk
 schuldig maakte aan het niet           
betrachten van shoe01 de plicht1 om niet
 alleen de eigen natuur1 maar  ook die  
van anderen te verzorgen4    ,de vorst  
was1 volgens ,confucius1 geen vorst om  
zijn enkelen rang1 maar  om zijn        
volmaakte deugd1 de reinhouding en het  
volgen van de hemelsche  ,sing1 het     
begaan van ,tao4 ,de regeering had dus  
haar basis in de ,sing1  en daarom waren

 alle instellingen van eene goede       
regeering heilig1 en  in overeenstemming
 met het principe van den ,hemel4       
,zooals ,confucius het ideaal beschreef 
van een vorst1 zoo gaf hij ook in  al   
zijne leeringen het ideaal1 van wat wij 
in europeesch begrip een  goed mensch0  
zouden kunnen noemen1 en hij gaf dezen  
de benaming van  ,kin ,tsz 7letterlijk  
verklaard3 de prinselijke mensch074 ,de 
mensch1  zooals hij wezen moest volgens 
,confucius1 van den laagste tot den     
hoogste1 eenmaal ,kin ,tsz genoemd      
zijnde1 vond ik het beter1 het          
chineesche woord niet te vertalen1 en   
het origineele ,kin ,tsz te  behouden4  
,de ,kin ,tsz was wel het ideaal1 maar  
niet het hoogste ideaal van een  mensch1
 dat ,confucius zich voorstelde1 want de
 allerhoogste mensch was  voor hem de   
,shing ,jen01 d4 i4 de ,wijze1 die de   
gelijke was van den  ,hemel1 en met den 
hemel gelijk ageerde en transformeerde4 
,zijne  conceptie van den ,wijze is het 
vooral1 die den aandachtigen lezer doet 

vermoeden1 dat ,confucius van veel      
hooger dingen voorgevoelens had1 dan  de
 inrichting van de regeering1 en het    
regelen van het menschenleven en  de    
menschelijke betrekkingen in den korten 
tijd tusschen geboren worden  en        
sterven4 ,zijn ,kin ,tsz was het model  
en het ideaal van den mensch  in het    
leven der maatschappij1 ,zijn ,wijze1   
dunkt mij1 was daarbij ook  nog het     
ideaal van den mensch met zijn hoogere  
leven in betrekking tot  wat hij de     
,hemel0 noemde4    ,iets lager nog dan  
de ,shing ,jen0 of ,wijze1 staat nog de 
,hjen ,jen01  wat wij zouden kunnen     
vertalen door ,eerwaardige ,mensch04    
,tot deze  ,hjen ,jen0 behooren o4 a4 de
 discipelen ,yen ,youen 7,hwoey71 ,tsz  
,loe1 de  filosoof ,choe ,hie1 e4 a4    
,de ,kin ,tsz01 de ,hjen ,jen0 en de    
,shing ,jen0 zijn alzoo de drie  hoogste
 klassen van menschen4    ,de mindere   
menschen duidde ,confucius aan met den  
naam ,siao ,jn01 d4  i41 kleine mensch01
 waarin klein in den zin van gemeen1    

verachtelijk  is te nemen4 ,overal in   
,confucius' werk vinden wij de          
contrasten  tusschen den ,kin ,tsz0 en  
den ,siao ,jn10 waarin hij den eerste   
als  ideaal1 en den tweede als          
afschrikwekkend voorbeeld stelde4       
,de grootste moeilijkheid1 die eene     
vertaling van oude chineesche           
klassieken oplevert1 is de              
onmogelijkheid om sommige apart         
chineesche  begrippen in een europeesch 
equivalent weer te geven4 ,er zijn      
chineesche begrippen in n karakter1 die 
in n europeesch woord  absoluut         
onvertaalbaar zijn1 en die met          
omschrijving wel dicht te  benaderen1   
maar nooit geheel te bereiken zijn4 #f  
,de meeste vertalers  hebben voor zulke 
begrippen dan ook de woorden gegeven1   
die er het  dichtst bijkwamen4 ,ik heb  
gemeend1 beter te doen1 door die        
chineesche  woorden in 't geheel niet te
 vertalen of zeldzaam1 en dan telkens1  
door  het idee te omschrijven en te     
ontwikkelen1 het zoodoende langzamerhand

  den lezer te doen voelen1 zooals de   
chinees het voelt4    ,onder deze       
begrippen zijn wel de moeilijkste ,tao  
en ,l4 ,het karakter  ,tao1 in alle drie
 leeren op dezelfde wijze geschreven1   
heeft namelijk  in de confucianistische1
 taostische en boeddhistische werken een
  geheel verschillende beteekenis4 ,door
 dit ,tao met een europeesch woord  te  
vertalen gaat men deze vertaling allicht
 in de drie verschillende  filosofien   
gebruiken1 wat tot verwarring en        
verminking leidt4 ,ik  waarschuw er dus 
uitdrukkelijk voor1 dat de lezer in dit 
werk het  begrip ,tao alleen in den     
confucianistischen vorm moet opvatten1  
en  daarbij moet bedenken1 dat het iets 
anders is dan in de werken van ,lao     
,tsz of van de boeddhistische scholen4  
,het karakter ,l dat minder gevaarlijk  
is1 dan het vorige1 daar zijn           
beteekenis in de geheele litteratuur    
ongeveer dezelfde is1 levert enkel  de  
moeilijkheid op1 dat het onvertaalbaar  
is4 ,het woord ,decorum0 komt  er het   

dichtste bij1 maar sluit het begrip niet
 geheel in zich4 ,want  beteekent bij   
ons ,decorum eenvoudig eene inachtneming
 van een zeker  ceremonieel1 en van     
beleefdheidsvormen1 zooals die in de    
maatschappij  met door den tijd telkens 
veranderende wetten is aangenomen1 in   
het  chineesch beteekent de ,l iets veel
 heiligers1 iets dat eigen is aan en    
voortspruit uit het hemelsche principe  
in den mensch4 ,zooals ,choe ,hie  zegt 
de ,l is de kuische beschaving van het  
principe van den ,hemel40  ,aan de      
studie van deze ,l is een apart heilig  
boek gewijd1 de ,l ,ki0  die tot de vijf
 groote ,kings behoort4 ,van zveel      
gewicht is de ,l1 dat  do ,tao1 de      
deugd1 de menschlievendheid en de       
plichtmatigheid zonder ,l  niet volmaakt
 zijn1 naar de ,l ,ki verklaart2 en dat 
het niet hebben van  ,l niets anders is 
dan het egosme van het zelf40 ,wel een  
bewijs1 dat  de ,l iets veel hoogers is 
dan ons ,decorum4 ,daar ,choe ,hie de ,l
 noemde  de beschaving0 7wen7 van het   

hemelsche principe1 bedoelde hij met dit
  beschaving0 weer het zichtbaar te     
voorschijn komen van den ,tao01  zoodat 
men1 al deze dingen te zamen            
beschouwende1 wel kan zeggen dat de  ,l 
haar oorsprong heeft in de ,sing1 de    
goddelijke natuur1 en een soort  divine 
stijl is1 waarin de ,kin ,tsz leeft en  
beweegt1 in welken men de  hemelsche    
,sing kan herkennen1 als in een gothieke
 kerk de adoratie voor  ,god4 ,men zou  
,l dus misschien wel kunnen vertalen met
 de reverente  stijl van het            
levens-bewegen volgens de hemelsche     
natuur1 inwendig in  den mensch zelf1 en
 uitwendig naar buiten1 in de           
gemeenschap40    ,ook de titel van het  
werk ,choeng ,yoeng0 levert groote      
moeilijkheid op  voor eene vertaling4   
,het is door verschillende geleerden    
vertaald1 b4  v4 door l',invariable     
,milieu0 7,rmusat71 door ,golden        
,medium0 7,collie71  door ,constant     
,medium0 7,morrison71 door ,medium      
constans vel  sempiternum0              

7,intorcetta71 enz4 enz4 ,ik heb den    
chineeschen titel  behouden1 daar uit   
het werk genoegzaam blijkt1 welke de    
beteekenis  daarvan is4 ,choeng ,yoeng  
is n4l4 een toestand van den mensch1 ik 
zou  bijna zeggen van de menschenziel1  
waarin ,choeng beteekent zonder         
7over7neiging zijn naar een of andere   
zijde0 en ,yoeng zonder  verandering    
zijn40 ,de toestand van ,choeng is      
natuurlijk de hoogste  staat1 dien de   
mensch1 die dan een ,wijze is1 kan      
bereiken1 een staat1  waarin geen       
bewegen in hem is van pleizier1 toorn1  
droefheid of  vreugde1 en deze toestand 
is alleen te verkrijgen door het begaan 
van  ,tao1 het precies volgen van de    
,sing4 ,vandaar1 dat ,tao geen enkel    
oogenblikje mag verlaten worden 7wat    
overneiging1 afwijking zou zijn71       
anders1 is er uitdrukkelijk bij gezegd1 
zou het geen ,tao zijn04        ,als wij
 een filosofisch systeem willen         
beschouwen1 om er dat van  ,confucius1  
waar het een politiek is1 mede te       

vergelijken1 doen wij1  meen ik1 het    
beste1 de politieke ideen in ,plato's   
filosofie daarvoor  te nemen4 ,dit niet 
om den vorm echter1 die in ,plato's     
werken volmaakt  is1 en in ,confucius'  
werken1 althans zooals zij overgeleverd 
zijn1 als  geheel vol hiaten4 ,in ,plato
 is een klare1 heldere logica1 die ons  
geleidelijk stap voor stap van het eene 
punt naar het andere voert1 in          
,confucius gaat het dikwijls over groote
 leegten met sprongen vooruit1  en is de
 studie veelal een tasten en gissen naar
 wat hij met zijne  zinspelingen        
eigenlijk bedoelt4 ,ook is ,plato       
harmonischer1 en verheft  zijne         
filosofie zich op veel reiner           
ideenvlucht in pure subliemheid  hooger 
en hooger naar ,gods eigen wezen4       
,toch is er naast zeer groote           
verschillen op vele punten overeenkomst 
tusschen ,confucius en ,plato4 ,zegt    
,confucius1 dit alle menschen1 van den  
,hemel de ,sing als natuur hebbende1    
oorspronkelijk goed zijn1 en dat  deze1 

verduisterd zijnde1 door ,leering weer  
moet verreind worden2 dus  dat deze     
,sing de bron is van alle menschelijke  
deugden1 ook ,plato  leerde dat de      
menschelijke ziel bemint van nature die 
volmaakte vormen  van goedheid1 waarheid
 en schoonheid1 wanneer zij ze          
aanschouwt2 maar  deze liefde kan door  
opvoeding hetzij ontwikkeld worden1     
hetzij  uitgebluscht40 #g ,zegt         
,confucius1 dat dus de staat z moet     
ingericht  zijn1 dat de vorst en zijne  
ministers vr alles menschen moeten zijn1
  wier ,sing zelf rein is1 ,plato leerde
 eveneens dat het dan daarom ook        
behoort dat in een volmaakten staat de  
opvoeding van alle burgers moet         
geregeld worden door hen1 die reeds     
liefde koesteren voor de volmaakte  en  
hoogere vormen en moet daar alles       
uitgesloten worden1 dat aan die  liefde 
afbreuk kan doen40#g ,beiden1 ,confucius
 en ,plato1 hebben dan ook  niet alleen 
den goddelijken oorsprong van den mensch
 aangenomen1 maar  k een' idealen staat 

verheerlijkt1 op dien oorsprong         
gebaseerd4 ,een  der hoofdprincipes van 
,plato uitgedrukt in zijn ,wetten03 ,het
 is ook  de ziel op de meest reele en   
complete manier onteeren door de        
schoonheid te verkiezen boven de deugd10
 uit zich eveneens in  ,confucius'      
klacht ,het is gedaan6 ,ik heb er nog   
niet een gezien1 die de  deugd bemint   
zooals hij de schoonheid bemint60 #h    
,evenals ,confucius neemt ,plato aan dat
 de ouderlijke liefde1 de liefde  en    
eerbied voor de ouders1 de ,hiao dus1 in
 't chineesch gezegd1 een der           
allereerste plichten is1 en mt          
,confucius verklaart hij1 dat het       
allerrechtvaardigste recht van          
superioriteit over anderen is dat1      
hetwelk aan den onwetende beveelt om te 
gehoorzamen1 en aan den ,wijze  om te   
regeeren en te bevelen4 #i    ,dit      
hoofdprincipe voor de regeering en de   
inrichting van een staat is  dus bij    
,plato en ,confucius hetzelfde1 terwijl 
beiden bovendien dikwijls  de inrichting

 van eene familie met die van den staat 
vergelijken4 ,en  het essentieele       
chineesche idee1 dat van de geheele     
chineesche moraal  de basis is1 kon niet
 zuiverder chineesch zijn uitgedrukt dan
 in  ,plato's ,vervolgens moeten wij de 
makers van onze dagen vereeren          
gedurende hun leven2 dit is de eerste1  
de grootste1 de meest onmisbare  van    
alle schulden2 men moet zich overtuigen1
 dat al de goederen1 die  men bezit1    
behooren aan hen1 van wie wij de        
geboorte en de opvoeding  hebben        
ontvangen1 en dat het past die zonder   
voorbehoud te wijden aan  hn dienst1 te 
beginnen met de goederen van het        
fortuin1 vandaar komend  op die van het 
lichaam1 en eindelijk op die van de     
ziel2 hun met woeker  teruggevende de   
zorgen1 de moeite1 en de werken1 die    
onze jeugd hun  eertijds heeft gekost1  
en onze attenties verdubbelende naarmate
 de  gebreken van den ouderdom die meer 
noodzakelijk maken40 #aj    ,ook omtrent
 het ware wezen der offeringen is veel  

analoogs in beide  wijsgeeren te vinden4
 ,en geloofde ,confucius1 dat eenmaal de
  ideaal-staat1 dien hij verheerlijkte1 
werkelijk had bestaan onder de  keizers 
,yaou en ,shoen1 die hij dan ook als    
,wijzen beschouwde1 als  menschen1      
absoluut superieur aan alle anderen1    
menschen die l-wetend  waren en gelijken
 van den ,hemel1 ook ,plato nam aan1 dat
 er ten tijde  van ,saturnus1 vl eeuwen 
vr de bekende regeeringen1 een regeering
  was1 een volmaakte administratie1     
waarvan het beste gouvernement van      
heden slechts een imitatie is10#aj en   
die dan ook werd bestuurd1 niet  door   
gewone menschen1 maar ,intelligenties   
van een fijnere en diviener  natuur dan 
de onze10#aj die hij demonen noemde4    
,zooals ,yaou en ,shoen  deden1 gaven   
deze demonen dan ook aan het volk vrede1
 kuischheid1  vrijheid en recht40       
,precies in het systeem van ,confucius  
passen dan ook  ,plato's verdere woorden
 dat onze plicht is1 om het dichtst     
mogelijk te  naderen tot de regeering   

van ,saturnus 7lees in 't chineesch     
,yaou en  ,shoen07 en de leiding van ons
 publieke en private leven toe te       
vertrouwen aan het onsterfelijke deel   
7lees3 ,sing7 van ons wezen en den  naam
 wetten0 te geven aan de voorschriften  
uitgevloeid uit onze ,rede1  en die voor
 gidsen te nemen in de regeling         
7regeering7 van de families  en den     
staat40    ,een der hoofdplichten van   
,confucius' ,kin ,tsz1 een fermheid te  
bewaren1 maar tevens zachtheid1         
verdraagzaamheid1 is ook bij ,plato     
terug te vinden1 waar hij zegt ,men moet
 vl zachtheid verbinden met  een groote 
fermheid10 en eveneens beschouwden      
beiden een groot  medelijden voor de    
slechten noodzakelijk4    ,maar de      
vergelijking is het hechtste in het     
idee1 dat hij1 die aan het  hoofd van de
 regeering staat1 allereerst aan de     
vereischte moet  voldoen1 vanzelf rein  
en wijs te zijn1 en dat1 waar dit niet  
het geval  is1 geen andere eigenschappen
 hem recht geven op den troon4 ,dat dit 

een  ultra-democratisch idee is1 behoeft
 nauwelijks hieraan toegevoegd te       
worden4        ,als men ,confucius      
bestudeert1 mag men vooral niet den naam
 van ,choe  ,tsz of ,choe ,hie vergeten4
 #aa ,hij was het1 die de verspreide    
tabletten der confucianistische werken  
tot n geheel heeft  gerangschikt1 en van
 commentaren voorzag1 die de beste zijn 
gebleven  van allen1 die vr en n hem    
zijn gemaakt4 ,choe ,hie was tevens zelf
  schrijver van een aantal filosofische 
werken4 ,choe ,hie's rangschikking  en  
commentaar was een voortzetting van het 
werk van zekeren ,ching  ,heuen4 ,zekere
 ,ching ,hau en ,ching ,ie hebben zich  
tevens verdienstelijk  gemaakt in het   
uitgeven van de confucianistische       
werken4 ,meermalen  spreekt ,choe ,hie  
dan ook van ,ching ,ie als ,mijn        
,meester1 de filosoof  ,ching40 ,deze   
namen heeft men dus onafscheidelijk te  
verbinden aan den  naam van ,confucius4 
,de edities1 die nu over geheel ,china  
gelezen  worden1 zijn bijna allen het   

werk van ,choe ,hie1 wat rangschikking  
en  commentaar betreft4    ,ik besluit  
dit korte overzicht van ,confucius' werk
 met nog eens op te  noemen1 in         
westersche begrippen1 de                
grondbeginselen1 waarop zijne  filosofie
 gebaseerd is4    --,de mensch is       
oorspronkelijk goed1 en heeft in zich   
eene natuur van  den ,hemel40    --,alle
 menschen1 deze natuur in zich hebbende1
 zijn dus oorspronkelijk  gelijk40      
--,de mensch moet niet alleen zijn eigen
 hemelsche natuur reinhouden1  maar ook 
zijne medemenschen1 die zijne gelijken  
zijn1 helpen1 om hunne  hemelsche natuur
 rein te houden40    --,alle menschen   
zijn broeders40 #ab    --,de ,staat moet
 gefondamenteerd zijn op de hemelsche   
natuur van den  mensch1 en de vorst van 
een staat en zijne ministers moeten     
absoluut in  de allereerste plaats zelf 
menschen zijn1 die hun hemelsche natuur 
reinhouden1 omdat het van hen afhangt1  
of het volk zich ook in dien  reinen    
staat zal kunnen behouden40    --,het is

 niet zoozeer de bizondere sluwheid of  
knapheid1 die geschikt  maakt voor den  
staatsdienst1 maar vr alles gaat de     
innerlijke waarde1  de reinheid van de  
,sing1 zonder welke al het andere slecht
 en  verderfelijk ageert40 7,in de ,loen
 ,y0 meermalen uitgedrukt47    --,er is 
een volmaakte ideaal-staat mogelijk1 in 
welken een groote vrede  is over een    
volmaakt gelukkig volk1 als de vorst en 
zijne ministers hun  regeering          
grondvesten in hun eigen hemelsche      
natuur1 de ,sing1 die in  hare zuivere  
actie even zeker ageert als de ,hemel40 
,ik heb mij1 een oordeel aan den lezer  
overlatende1 onthouden van eene         
critiek4 ,maar ik kan niet nalaten1 ten 
slotte nog de vraag te stellen1  na de  
studie van dit boek te beantwoorden1 of 
men ,confucius' filosofie1  zooals vele 
eminente en beschaafde menschen hebben  
gedaan1 die van een  heiden mag noemen1 
#ac een dwaalleer1 die1 desnoods met    
geweld van  repeteergeweren en kanonnen 
moet worden uitgeroeid1 of wel1 of de   

beschaafde europeesche volkeren         
misschien niet goed zouden doen1 wat    
van de voornaamste principes van        
,confucius aangaande de regeering en de 
inrichting van den staat over te nemen8 
,,historische ,,ophelderingen4 #ad      
,daar in ,confucius' werken             
herhaaldelijk gewezen wordt op3 de      
,ouden0 is  het absoluut noodzakelijk   
om1 alvorens zijne filosofie te         
bestudeeren1  een kort overzicht te     
hebben van de geschiedenis van ,china vr
 zijn  tijd4    ,de eerste heerscher    
over ,china1 zooals het toen was1 van   
wien men kan  aannemen1 dat hij niet    
gehl tot de mythologische geschiedenis  
behoort  is ,foeh ,hie1 die in #bheb v4 
,c4 op den troon kwam4 ,na hem zijn de  
voornaamste keizers ,shin ,nung en      
,hwang ,ti 7de ,gele ,keizer72 de eerste
  onderscheidde zich bizonder op het    
gebied van agricultuur en van het       
bereiden van geneesmiddelen uit kruiden1
 de laatste vormde de  chineesche       
kalender4 ,na ,hwang ,ti kwamen nog drie

 andere regeeringen1  waarna de beroemde
 keizer ,yaou op den troon kwam4 ,van af
 ,yaou 7#bcef v4  ,c47 begint de ,shoe  
,king1 de ,canon der ,historie1 begint  
de chineesche  geschiedenis een         
grooteren schijn van waarheid aan te    
nemen4    ,in de vroegere tijden werden 
de keizers door het volk uit het volk   
gekozen1 en was het keizerschap niet    
erfelijk4 ,yaou was een gewone          
landbouwer4 ,hij is het1 die door       
,confucius als de ideaal-vorst werd     
beschouwd4 ,onder zijne regeering       
schijnt het rijk een tijdperk van  bloei
 doorleefd te hebben1 waar men zich     
eigenlijk in deze tijden geen  begrip   
meer van kan maken4 ,zoolang nog n      
zijner kinderen0  7onderdanen7 in nood  
verkeerde1 was deze keizer niet         
gelukkig1 zoo  luidt de legende4 ,de    
,shoe ,king0 bevat het verhaal van      
,yaou's groote  deugden1 die altijd het 
ideaal van alle chineesche filosofen    
zijn  gebleven4 ,yaou1 zegt de ,shoe    
,king1 was alwetend40 ,in de ,choeng    

,yoeng0  zal de lezer zien1 wat dit     
l-wetend zijn beteekent1 en hoe de      
ideaal-vorst de gelijke was van den     
,hemel4 ,een van de eerste zorgen van   
,yaou was1 om voor zijne ministers en   
ambtenaren waardige menschen uit  te    
kiezen1 en de onwaardigen te ontslaan4  
,hij benoemde astronomen om de          
bewegingen en verschijningen van de zon 
na te gaan1 en van de  verschillende    
hemellichamen1 en bepaalde de vier      
seizoenen en de lengte  van het jaar4   
,hij voerde de schrikkelmaanden in en   
regelde een nieuwen  kalender1 die nu   
nog in ,china in gebruik is4 ,in #bbic  
v4 ,c4 gebeurde  onder zijne regeering  
een groote overstrooming4 ,shoen1 k een 
gewoon  man uit het volk1 onderscheidde 
zich bizonder in het bedwingen der      
vloeden1 door uitdiepen van rivieren en 
het aanleggen van kanalen1 en  werd     
hierin krachtig bijgestaan door zekeren 
,y4 ,yaou1 de groote  verdiensten van   
,shoen ziende1 deed hem de regeering met
 hem deelen1 en  toen hij stierf gaf hij

 de regeering aan ,shoen over1 die met  
zijn  dochter was gehuwd4               
,niettegenstaande zijn voorganger reeds 
zooveel roem  had behaald door zijne    
deugden1 deed ,shoen in het geheel niet 
voor hem  onder1 en werd zijn naam voor 
't nageslacht onafscheidelijk aan dien  
van ,yaou verbonden4 ,met ,shoen begon  
de vereering voor ,shang ,ti1 het       
,suprme ,wezen1 de oudste godheid der   
chineezen1 die zij veelal met den       
,hemel0 verwarren4 ,shang ,ti was n     
opperste ,god1 #ae die over het lot  der
 menschen beschikte1 die leven en dood  
bepaalde1 de goeden zegende1  en de     
slechten strafte4    ,shoen verdeelde   
het rijk in twaalf provincin1 en        
benoemde ministers  voor agricultuur1   
justitie1 openbare werken1              
woudontginning1 eeredienst  en muziek4  
,de moraliteit van het volk onder zijne 
regeering moet voorbeeldig zijn         
geweest4 ,wij zullen uit ,confucius'    
leer zien1 dat hij dan ook de deugd  van
 den vorst voor een transformeerende    

macht hield4    ,shoen nam ,y als zijn  
onderkoning aan1 en na zijn' dood volgde
 ,y hem  op4 ,ofschoon het voor dezen   
eveneens bijna onmogelijk was1 zijn     
voorgangers te overtreffen1 wist hij    
zich tot hun gelijke te maken1 en  de   
ideaal-staat bleef onder zijn regeering 
bestaan4 ,yaou1 ,shoen en ,y  zijn de   
drie ideaal-keizers der chineesche      
historie1 als beschreven  staat in de   
,shoe ,king4    ,na ,y's dood begon het 
verderf in den staat te komen4 ,y1 de   
stichter  der ,hia dynastie1 werd       
opgevolgd door zijn' zoon ,tai ,kang1   
die in een  losbandig leven zijne       
plichten als vorst geheel verwaarloosde4
 ,met ,tai  ,kang begon een tijdperk van
 verwarring1 oorlog en ellende--met     
tusschenpoozen afgewisseld door de      
regeering van eenige goede vorsten1  als
 b4 v4 ,shau ,kang en ,ti ,choe--dat een
 eind nam met den tyran ,kjeh  ,kwei1   
den laatsten heerscher der ,hia         
dynastie4 ,deze ,kjeh hield er o4 a4    
een vijver op na1 waar een geheele boot 

in kon varen1 en die gevuld was  met    
wijn4 ,drie duizend menschen konden er  
tegelijk uit drinken4 ,deze  vijver was 
omringd door geheele pyramiden van fijne
 vleeschspijzen1 en  de walgelijkste    
orgin hadden daar plaats4 ,ten laatste  
werd de  verdrukking van dezen tyran    
onhoudbaar1 en het volk stond op onder  
aanvoering van zekeren ,ching ,thang1   
een afstammeling van ,hwang ,ti4  ,kjeh 
,kwei vluchtte1 en ,ching ,thang besteeg
 den troon1 en stichtte een  nieuwe     
dynastie1 de ,shang dynastie4 ,hij is de
 beroemde ,thang1 dien wij  in          
,confucius' werken dikwijls vinden      
aangehaald4 ,thang zeide3 ,niet  ik1 het
 kleine kind1 ben het1 die durf te doen 
wat een onderneming van  rebellie lijkt1
 maar om de vele misdaden van den       
souverein van ,hia  heeft de ,hemel mij 
bevolen1 hem te vernietigen40    ,thang 
scheen een wedergeboorte te zijn van    
,yaou of ,shoen1 z gelukkig  was hij in 
de regeering van het rijk1 dat weer tot 
zijn vorigen bloei  terugkeerde4 ,thang 

vereerde1 evenals zijn groote           
voorgangers1 ,shang ,ti  als oppersten  
,god4 ,toen er eens een groote droogte  
heerschte1 die den  oogst dreigde te    
doen mislukken en hongersnood te doen   
ontstaan1  schreef hij den toorn van    
,shang ,ti aan zijn eigen gebrek aan    
deugd toe  en bad ,hem1 toch niet om de 
zonde van n mensch als hijzelf1 een     
geheel volk te dooden4 ,hij had zijn    
gebed nog niet geheel geindigd1  toen de
 regen reeds overvloedig neerviel4 #af  
,het gulden tijdperk van ,thang eindigde
 met zijn' dood1 want na hem  werden de 
vorsten al slechter en slechter1 en werd
 het rijk op het  laatst ten prooi aan  
bloedige oorlogen van acht en twintig   
prinsen1 die  elkaar achtereenvolgens   
met geweld verdreven en den troon       
usurpeerden4  ,evenals ,kjeh de ,hia    
dynastie eindigde als een tyran1 zoo    
eindigde de  ,shang dynastie--die van af
 zekeren vorst ,pan ,keng ,yin dynastie 
werd  geheeten1 naar de nieuwe          
hoofdplaats ,yin--met den tyran ,cheu   

,sin1 die om  zijn monsterachtige       
wreedheid de ,nero van ,china wordt     
genoemd 7#aaed v4  ,c4-#aaab v4 ,c474   
,met hem als ,nero heeft zich zijn      
bijzit ,tan ,ki als de  chineesche      
,messalina onsterfelijk gemaakt4 ,de    
wandaden1 door deze twee  bedreven1 zijn
 ongeloofelijk van verfijnde            
barbaarschheid4 ,toen ,cheu  ,sin b4 v4 
eens eenige vrouwen blootsvoets aan den 
oever van een rivier  zag loopen1 liet  
hij haar de beenen afsnijden1 enkel om  
te zien1 wat  voor merg die menschen    
hadden1 die de koude zoo goed konden    
weerstaan4  ,een zwangere vrouw liet hij
 eens openhakken1 om te zien1 hoe een   
ongeboren kind er wel uitzag4 ,hij had  
een rivier met bloed van gedoode        
onderdanen1 omdat hij de roode kleur    
daarvan zoo mooi vond1 enz4 enz4    ,een
 zijner grillen zou zijn ondergang zijn4
 ,hij had n4l4 eens1 enkel om  zijn     
macht aan zijn bijzit te toonen1 de     
buskruitseinen laten  ontbranden1 waarna
 zijn groot leger van mandarijnen in    

allerijl op zijn  noodsignalen afkwam4  
,toen hij echter later werkelijk in nood
 was1 en  weer de seinen ontbrandde1    
daagde het leger niet op1 dat het weer  
voor  een aardigheid hield4             
,onderhoorig aan ,shang bestond in die  
tijden een koninkrijk ,chow4 ,aan  het  
hoofd van dezen staat stond ,wn ,wang1  
koning ,wn1 een der groote1  wijze      
mannen uit de chineesche geschiedenis1  
een ideaal-vorst van  ,confucius4 ,wn   
,wang trachtte ,cheu ,sin door          
eerbiedige raadgevingen te  waarschuwen1
 maar werd daarvoor in de gevangenis    
geworpen1 en niet dan  met groote offers
 weer door zijn zonen bevrijd4 ,wn ,wang
 was voor zijn  rijk wat ,yaou en ,shoen
 voor het keizerrijk waren geweest1 een 
toonbeeld  van rechtvaardigheid en      
toewijding voor zijn volk4 ,hij werd    
daarin  ondersteund door een ,wijze1    
,kiang ,tai ,koeng1 dien hij als een'   
tachtigjarigen1 armen grijsaard1 in een 
bosch had gevonden4 ,geen  wonder1 dat  
,wn ,wang ten laatste de tyrannie van   

,cheu ,sin niet langer  kon aanzien1 en 
besloot1 tegen hem op te staan en het   
rijk te  bevrijden4 ,vr hij dit plan kon
 volvoeren stierf hij4 ,zijn oudste zoon
  ,woe ,wang 7de ,krijgshaftige ,koning7
 volgde hem op4 ,woe ,wang was het      
evenbeeld van zijn' vader in vorstelijke
 deugden1 en bovendien een  groot       
veldheer4 ,evenals vroeger ,thang1      
beschouwde ,woe ,wang het als een  bevel
 van den hemel1 dat hij het rijk van den
 tyran moest bevrijden4  ,niet alleen   
het volk van ,chow1 maar ook dat van de 
naburige staten viel  hem bij4 ,met een 
groot leger trok hij tegen ,cheu ,sin   
op1 en versloeg  hem in een veldslag4   
,cheu ,sin vluchtte in zijn eigen       
luxueuze paleis1  dat hij in brand stak1
 en stierf den glorieuzen dood1 dien    
driehonderd  jaren later ook            
,sardanapalus zou sterven4    ,woe ,wang
 nam nu bezit van den troon1 en werd de 
eerste keizer der ,chow  dynastie 7#aabb
 v4 ,c74    ,deze tijd van ,cheu ,sin1  
,wn ,wang1 ,kiang ,tai ,koeng1 en ,woe  

,wang leverde  de stof voor de mooiste  
romans en legenden der chineesche       
middeleeuwen1  zooals de ,toeng ,chow   
,ljeh ,kwoh10 de ,fung ,shen0 enz4 en   
hunne  heldendaden en oorlogen worden   
dagelijks over geheel ,china op het     
chineesche tooneel voorgesteld4 ,in de  
,shoe ,king vindt men er de  getrouwe   
geschiedenis bovendien van opgeteekend4 
,in de ,shi ,king 7de  ,canon der ,odes7
 vinden wij ,wn en ,woe eveneens        
verheerlijkt4 ,deze  eerste ,chow       
vorsten werden het model voor het       
nageslacht in al hun  daden en          
bewegingen4 ,het decorum1 dat zij in    
acht namen in het  dagelijksch leven    
werd in de ,l ,ki 7,annalen van het     
,decorum7 vereeuwigd  en als wet        
gesteld4 ,gelijk met ,wn en ,woe behoort
 ,woe's jongere broeder  te worden      
genoemd1 die den titel droeg van ,chow  
,koeng1 of de hertog van  ,chow4 ,deze  
hertog van ,chow was zulk een ideaal    
voor ,confucius1 dat hij  bezorgd en    
onrustig was1 als hij in langen tijd    

niet van hem gedroomd  had4 ,toen zijn  
oudere broeder ,woe ernstig ziek werd1  
twee jaren na zijn  overwinning op ,cheu
 ,sin1 liet de hertog van ,chow drie    
aarden altaren  maken1 n voor zijn      
vader1 n voor zijn grootvader en n voor 
zijn  overgrootvader1 en smeekte hen om 
van den ,hemel uit ,woe te bewaren1 en  
liever hem zelf in zijn plaats te doen  
sterven4 ,woe werd inderdaad  genezen4  
,de hertog van ,chow diende zijn broeder
 als raadsman in alles1 en het  rijk    
kwam wederom in den bloeitijd1 als in de
 tijden van ,yaou en ,shoen4  ,behalve  
om vele goede instellingen1 is de hertog
 van ,chow ook beroemd  om het uitvinden
 van het kompas4    n maatregel nam     
,woe1 die tot groot verderf van het rijk
 zou leiden4  ,hij verdeelde namelijk   
het rijk in een groot aantal kleine     
staatjes1  met ,chow als hoofdstaat4    
,aan het hoofd van deze staatjes stelde 
hij  zijne eigen familieleden aan1 zijne
 gunstelingen1 en afstammelingen der    
oude koningen4 ,dit had later het       

noodlottige gevolg1 dat de vorsten  dier
 staatjes zich als geheel onafhankelijk 
beschouwden1 zich niet meer  om den     
koning van ,chow bekommerden1 en        
onderling onophoudelijk oorlog  voerden4
 ,de feudale vorsten waren steeds       
begeerig op elkanders goed4 ,in         
,confucius' tijd 7d4 i4 #ff jaar na de  
troonsbestijging van ,woe71 waren  er   
twee en vijftig4    ,z ging door dien   
maatregel van ,woe ten laatste de oude1 
pure  monarchie verloren4    ,woe       
regeerde niet lang4 ,na zijn dood werd  
het rijk in twee groote  deelen         
verdeeld1 waarvan de hertog van ,chow er
 n kreeg4    ,na den hertog van ,chow   
regeerden achtereenvolgens ,kioe ,chin  
en ,king  ,ching1 onder welken het rijk 
steeds in een periode van bloei bleef   
tot  #ajgi v4 ,c4    ,met ,king ,kang   
begon het rijk te vervallen1 en de      
suprematie van ,chow  verzwakte al meer 
en meer onder diens opvolgers ,chaou en 
,muh ,wang4 ,in  den tijd van ,confucius
 bestond het heerscherschap van ,chow   

over de  andere staten feitelijk alleen 
nog maar in naam4 ,de hoofdstad van     
,chow1  die door ,woe in het            
tegenwoordige ,sin ,an ,toe was         
gevestigd 7in de  tegenwoordige         
provincie ,shen ,si7 was in ,confucius' 
tijd verplaatst naar  ,l 7in de         
tegenwoordige provincie ,ho ,nan1 en wel
 in het departement1  dat dienzelfden   
naam draagt74 ,de vorst1 die in         
,confucius' tijd  regeerde1 heette      
,king1 en het rijk bestond in zijn tijd1
 zooals ik  reeds zeide1 uit twee en    
vijftig staten1 onder welke dertien     
groote4  ,king was in naam heerscher    
over het geheele rijk1 maar had bijna   
geen  macht meer buiten ,chow4          
,confucius leefde dus in een tijd van   
uiterst  verval1 toen de glorie van het 
huis ,chow reeds lang voorbij was1 en   
het  rijk geheel en al verwarring en    
degeneratie was4              ,,het     
,,leven ,,van ,,confucius4      ,in den 
tijd van ,confucius was ,china niet1    
zooals nu1 n groot  keizerrijk1 verdeeld

 in door onderkoningen onmiddellijk aan 
den keizer  onderdanige provincin1 maar 
het bestond uit verschillende staten1   
welker koningen en hertogen vrij wel    
oppermachtig waren in hun eigen  land4  
,de voornaamste van deze staten was     
,chow1 gelegen in een gedeelte  van de  
tegenwoordige provincie ,honan4 ,in 't  
,noorden grensde het aan het  machtige  
,tsin1 bestaande uit de tegenwoordige   
provincie ,shan ,si en een  gedeelte van
 ,chihli2 in 't ,zuiden aan ,tsoe1 en in
 't ,oosten waren een  aantal kleinere  
staten1 waaronder ,tsi1 ,loe1 ,wei1     
,soeng en ,ching2 en  aan de ,westzijde 
van de ,gele ,rivier was ,tsin4 ,bij de 
stichting van de  ,chow dynastie1 had   
koning ,woe al die verschillende staten 
weten te  brengen onder het beheer van  
zijne bloedverwanten1 zijn aanhangers1  
en  de nakomelingen der oude koningen4  
,zoolang koning ,woe regeerde ging      
alles goed1 en had ,chow eene suprematie
 over de andere rijken1 maar  toen onder
 zijne opvolgers ,chow zelf verzwakte1  

ontstond er tusschen de  verschillende  
staten een eindelooze strijd4 ,toen     
,confucius werd  geboren1 in #eea v4    
,c41 was ,china dan ook in een toestand 
van wanorde  zooals nooit te voren      
geheerscht had4 ,hij leefde in het      
zwartste1  ongelukkigste tijdperk van   
zijn land4 ,volgens oude schrijvers     
stamde  hij af van keizer ,hwang ,ti    
7#bfcg v4 ,c471 maar volgens de         
nieuweren  leefde de stamvader van zijn 
geslacht in het begin van de ,chow      
dynastie  7#aaba v4 ,c474 ,zijn vader   
was ,shoeh ,liang ,heih1 een militair   
mandarijn1  om zijn dapperheid en kracht
 #ag in dien tijd zeer beroemd4 ,de     
eerste  vrouw van ,shoeh ,liang ,heih   
baarde hem geen zonen1 waarom hij op    
zeventigjarigen leeftijd een andere     
vrouw nam1 uit de familie ,yen1  genaamd
 ,ching ,tsai4 ,evenals bij de meeste   
geboorten van wijzen en  goden1 b4 v4   
bij die van ,lao ,tsz en ,kwan ,yin1    
heeft men de geboorte  van ,confucius   
aan wonderen toegeschreven4 ,zoo wil    

men1 dat ,ching ,tsai  in een droom vijf
 oude mannen zag naderen1 die een dier  
leidden1  gelijkende op een kleine koe1 
met n hoorn1 en bedekt met schubben1    
als een draak4 ,dit beest1 een ,ki      
,lin--een der vele wonderdieren uit de  
chineesche oudheid1 als de draak1 en de 
feniks--knielde voor ,ching ,tsai       
neder1 en liet een juweel uit den bek   
vallen met de inscriptie3 ,de  zoon van 
de essence van het ,water zal de        
verdorrende ,chowdynastie  opvolgen en  
een koning zijn zonder troon04 ,ook werd
 ,ching ,tsai gezegd1  naar een grot te 
gaan1 genaamd ,de holle moerbezieboom04 
,in den nacht1  dat zij daar het kind   
baarde1 hielden twee draken de wacht ter
 rechter-  en linkerzijde en twee       
vrouwelijke geesten besprenkelden het   
kind met  geurige wateren4 ,op den top  
van het hoofd had het kindje een        
bizondere  uitgroeiing in vorm gelijkend
 op den berg ,kioe waarom het ,kioe0 #ah
  werd genoemd4 ,de geheele naam was    
,kioe ,choeng ,ni4 ,de geboortedag was  

den #ba;en van de #aj;e maand van het   
#ba;e regeeringsjaar van den hertog     
,siang van ,loe1 d4 i4 het #bjste jaar  
van keizer ,ling1 of #eea v4 ,c4        
,confucius werd geboren in het district 
,tsow van den staat ,loe1 waar  zijn    
vader ,heih gouverneur van was4 ,deze   
plaats correspondeert ongeveer  met het 
departement ,yen ,chow1 in het          
tegenwoordige ,shan ,toeng4 ,van zijn   
eerste jeugd is weinig bekend4 ,uit een 
van hem geciteerd gezegde in het  #b;e  
hoofdstuk van 't werk ,loen ,y0 weten   
wij1 dat hij op zijn #ae;e jaar  met    
serieuze studie begon1 en uit een ander1
 in het #i;e hoofdstuk van  dat werk1   
dat hij1 toen hij jong was1 ook wel in  
veel dingen bekwaam  was1 maar in       
ordinaire4    ,toen hij #ai jaar was    
trouwde hij met een meisje van de ,kien 
,kwan  familie1 uit den staat ,soeng1   
die hem een jaar daarna een zoon schonk4
  ,hertog ,chaou zond hem als           
felicitaties twee karpers4 ,daarom gaf  
hij  dit kind den naam ,li ,poh ,yu     

7,karper ,visch primus74 ,het huwelijk  
van  ,confucius was zoo ongelukkig1 dat 
hij ten laatste van zijne vrouw         
scheidde4 ,dit is een zeer vreemd geval 
als men weet1 hoe ideaal hij  zich in   
zijn geheele filosofie de betrekking    
tusschen man en vrouw  voorstelde4 ,ook 
blijkt nergens iets van eene meer dan   
gewone  gehechtheid aan zijn zoon4 ,en  
toch was de ,hiao--de ouderlijke en     
kinderlijke liefde--de basis1 waarop hij
 de regeering van het geheele  rijk     
wilde grondvesten4 ,door velen wordt de 
koelheid van ,confucius  tegen zijn zoon
 echter aan een bizondere1 gereserveerde
 waardigheid  toegeschreven4    ,op zijn
 #bj;e jaar ging ,confucius in eene     
officieele betrekking1 en wel  als      
bewaarder van de graanschuren1 en n jaar
 daarna werd hij  bevorderd tot         
opzichter over de publieke landerijen4  
,hij achtte deze  ambten zelf niet      
bizonder hoog1 en volgens ,mencius zeide
 hij  hieromtrent3 ,de ossen en schapen 
moeten vet en sterk en uitstekend  zijn2

 dat is alles1 waar ik voor heb te      
zorgen40 ,op zijn #bb;e jaar ging  hij  
uit den dienst1 en werd een publiek     
onderwijzer4 ,dadelijk kreeg hij  een   
groot aantal leerlingen4 ,hoe klein het 
salaris ook was1 dat zijn  pupillen     
konden geven1 nooit weigerde hij zijn   
onderwijs4 ,maar met  domme en onwillige
 leerlingen wilde hij niets te doen     
hebben1 en hij  zeide3 ,ik open de      
waarheid niet voor een1 die geen        
begeerigen ijver  toont4 ,als ik n hoek 
van een onderwerp heb aangetoond en mijn
  toehoorder kan daar de drie andere    
niet uit begrijpen1 dan herhaal ik  mijn
 les niet40 #ai    ,dit laatste moet    
elke lezer van ,confucius goed in het   
oog houden4 ,want  bij de studie van de 
confucianistische werken is het veel    
meer wat er  niet staat dan wat er      
staat1 dat hij moet begrijpen4          
,confucius'  gezegden waren in de       
hoogste mate laconiek4 ,hoewel niet zoo 
sterk als  bij ,lao ,tsz1 vindt men in  
de gezegden van ,confucius meer de      

hoofdwaarheden van zijne filosofie1--die
 dan ook gedrukt zijn1--dan den         
geheelen gecompliceerden gedachtengang  
van die filosofie zelve1 dien  men zich 
er bij moet denken4 ,de lectuur der oude
 chineesche klassieken  is niet1 zooals 
b4 v4 die van ,plato1 een gewillig1     
oplettend volgen van  eene in letters   
duidelijk te volgen logica1 maar een    
voortdurend voelen  naar de onzichtbare 
ideen1 achter de in de chineesche       
karakters  uitgedrukte volzinnen4--,z   
bestaat het eerste hoofdstuk van het    
werk  ,choeng ,yoeng slechts uit #aji   
chineesche karakters1 waarin1 of beter  
waarachter de geheele filosofie van dat 
werk in essence moet gevoeld  worden4   
,de andere hoofdstukken zijn slechts    
verduidelijkingen1 maar het  diepe0     
zooals de chinees het noemt1 de essence 
van alles1 ligt in het  eerste          
hoofdstuk4 ,z ligt ook de geheele       
filosofie van ,lao ,tszs ,tao  ,teh     
,king0 in de #ei karakters van het      
eerste hoofdstuk4 ,het lezen van        

chineesche klassieken is heel dikwijls  
daardoor een intutief voelen1  slechts  
geleid door enkele zekerheden en        
zichtbaarheden in de zoo  uiterst       
weinige karakters4 ,en uren aan uren    
eenzame studie zijn meestal  noodig om  
de geheele porte te doorgronden van in  
weinige seconden op  te lezen           
karakterreeksen4 ,een groote            
moeilijkheid is daarbij nog  dikwijls1  
de zinnen behoorlijk af te ronden1 die  
noch door komma's1  noch door punten    
zijn aangegeven1 en waarvan de juiste   
rythmus enkel  door het bewegen van de  
idee kan worden bepaald4    ,toen       
,confucius #bh jaar oud was1 leerde hij 
boogschieten1 een in die  tijden eervol 
bedrijf4 ,een jaar daarna kreeg hij     
lessen in muziek van  den beroemden     
musicus ,siang4    ,daar hij altijd eene
 bizondere vereering had gehad voor de  
stichters  der ,chow dynastie1 was het  
een zijner liefste wenschen1 een reis   
naar  den staat ,chow te doen4 ,ten     
laatste kwam die wensch tot vervulling4 

,de  roem van zijne wijsheid was toen   
blijkbaar ver verbreid1 want toen de    
hertog van ,chow van zijn voorgenomen   
bezoek hoorde1 zond hij hem een  wagen  
met paarden4 ,twee dingen waren het1 die
 hem tot ,l1 de hoofdstad  van ,chow1   
zoo sterk aantrokken4 ,ten eerste1 de   
studie van den  regeeringsvorm1 de      
inrichting der paleizen en den aard der 
ceremonin  van de oude keizers der ,chow
 dynastie1 en ten tweede de aanwezigheid
 in  die plaats van ,lao ,tan1 meer     
bekend als ,lao ,tsz1 die daar bewaarder
  van het archief was4    ,een bizonder 
curieuze gebeurtenis1 die ontmoeting van
 de twee grootste  mannen van de        
chineesche oudheid1 die de hoofden zijn 
van twee groote  filosofische systemen1 
en zoo essentieel van elkaar            
verschilden6 ,zij  geeft dan ook in de  
gesprekken1 die de wijzen met elkander  
hielden1  precies dat verschil aan4 #bj 
,confucius was opgetogen over wat hij in
  ,chow zag1 en na alles gezien te      
hebben riep hij uit3 ,n begrijp ik de   

wijsheid van den hertog van ,chow1 en   
hoe zijn huis eens tot het  keizerschap 
kwam60 ,en aan zijn volgelingen zeide   
hij3 ,zooals wij een  glas gebruiken om 
de vormen der dingen te onderzoeken1 z  
moeten wij  de oudheid bestudeeren om   
het tegenwoordige te begrijpen40 ,in de 
zaal  van den voorvaderlijken tempel was
 een metalen beeld van een man met  drie
 krammen op den mond4 ,op de achterzijde
 daarvan was gegrift3 ,de  ouden waakten
 over hun spraak1 en evenals zij moeten 
wij  praatzuchtigheid vermijden40 ,toen 
keerde ,confucius zich tot zijne        
discipelen en zeide3 ,merkt dit op1     
mijne kinderen6 ,deze woorden zijn      
waar1 en spreken tot onze rede04 ,hij   
sprak ook veel over muziek met den      
,chow'schen geleerde ,chang ,wang1 en   
men wil dat deze van hem gezegd  heeft3 
,ik heb bij ,choeng-,ni menig kenteeken 
van een wijze opgemerkt4  ,hij heeft    
rivier-oogen en een draken-voorhoofd--de
 echte kenteekenen van  ,hwang ,ti4     
,zijn armen zijn lang1 zijn rug is als  

een schildpad1 en hij  is negen voet zes
 duim hoog--de echte gelijkenis van     
,thang den  gelukvolle4 #ba ,als hij    
spreekt prijst hij de oude koningen4    
,hij gaat  het pad der nederigheid en   
hoffelijkheid4 ,hij heeft van ieder     
onderwerp  gehoord1 en onthoudt met een 
sterk geheugen4 ,zijn kennis van dingen 
lijkt onuitputtelijk4 ,hebben wij niet  
in hem de rijzenis van een  wijze80     
,hetzelfde jaar keerde ,confucius terug 
naar ,loe1 waar hij spoedig een  gevolg 
kreeg van drieduizend discipelen4 ,kort 
na zijn terugkomst brak  een opstand    
uit4 ,de drie clans van ,kie1 ,shoeh en 
,meng1 die vroeger  onder elkaar        
gestreden hadden1 vielen hertog ,chaou  
van ,loe aan 7#eaf v4  ,c471 die        
genoodzaakt was1 naar het naburige rijk 
,tsi te vluchten4  ,confucius1 die den  
hertog trouw was1 en de wanorde in zijn 
land niet  kon aanzien1 volgde hem4 ,in 
het werk ,koeng ,tsz ,kia ,y0 staat het 
volgende incident vermeld1 dat voorviel 
op zijn reis naar ,tsi3 ,toen  hij langs

 den grooten weg ging1 ontmoette hij    
eene vrouw1 die weende  bij een graf1   
en1 medelijden met haar gevoelende1 zond
 hij zijn  discipel ,tsz ,loe om naar de
 oorzaak van haar verdriet te vragen4   
,gij  weent of gij verdriet na verdriet 
hebt ondervonden40--,dat is ook zoo10   
antwoordde de vrouw4 ,mijn schoonvader  
is hier gedood door een tijger1  en mijn
 man ook2 en nu heeft mijn zoon         
hetzelfde lot getroffen40 ,toen  vroeg  
,confucius3 ,waarom gaat gij dan niet   
van deze plaats  heen80--,omdat hier    
geen tyrannieke regeering is10          
antwoordde de vrouw4  ,toen ,confucius  
dat hoorde zeide hij tot zijne          
discipelen3 ,mijne  kinderen1 onthoudt  
dit4 ,een tyrannieke regeering is       
woester dan een  tijger40 ,in het boek  
,l ,ki1 de ,canon van het ,decorum1     
wordt dit verhaal  bevestigd4    ,in    
,tsi1 waar een hertog1 later koning     
regeerde1 van wien ,confucius  later    
zeide3 hij had duizend spannen1 elk van 
vier paarden1 maar op  den dag van zijn'

 dood prees het volk hem om geen enkele 
deugd10 maar  waar een eerste minister  
was van uitstekende bekwaamheid ,gan    
,ying1 werd  aan het hof nog de muziek  
van den ouden1 wijzen keizer ,shoen #bb 
gespeeld4 ,toen ,confucius in ,tsi      
aankwam1 en die muziek hoorde1 werd  hij
 er zoo door aangedaan1 dat hij in drie 
maanden geen vleesch kon  eten4    ,ik  
had niet gedacht10 zeide hij1 dat muziek
 ooit zoo uitstekend als  deze gemaakt  
kon worden40 ,de hertog ,king1 die      
,confucius verscheidene  malen          
raadpleegde1 was z met hem ingenomen1   
dat hij hem de stad  ,lin-kjoe wilde    
geven1 die rijke inkomsten opleverde4   
,confucius1 die1  blijkens het boven    
aangehaalde gezegde uit de ,loen ,y01   
weinig met den  hertog ophad1 sloeg dit 
geschenk af1 en zeide tot zijne         
discipelen3  ,een superieur mensch neemt
 alleen belooning aan voor door hem     
bewezen  diensten4 ,ik heb advies       
gegeven aan hertog ,king1 maar hij heeft
 er niet  aan gehoorzaamd2 en nu wil hij

 mij die stad geven6 ,hoe ver is hij er 
van1 mij te begrijpen60    ,eens vroeg  
de hertog hem over regeering1 en kreeg  
het merkwaardige  antwoord3 ,er is      
regeering als de vorst vorst is1 en de  
minister  minister2 als de vader vader  
is1 en de zoon zoon40 #bc ,de hertog    
werd  meer en meer met hem ingenomen1 en
 wilde hem voorgoed aan zich  verbinden1
 maar de minister ,gan ,ying bracht hem 
hier van af1 zeggende3  ,die geleerden  
zijn onhandelbaar en kunnen niet        
nagevolgd worden4 ,zij  zijn trotsch en 
lekker met hun eigen inzichten1 zoodat  
zij niet  tevreden zijn met inferieure  
betrekkingen40 ,hoewel de hertog in zijn
  hart ,confucius meestal gelijk moest  
geven1 vond hij het--zooals dat ook  n  
nog overal gaat--eigenlijk lastig1 zulk 
een ,mentor bij zich te  hebben1 en     
zeide3 ,ik ben oud2 ik kan deze leer    
niet gebruiken40 #bd    ,toen keerde    
,confucius terug naar zijn vaderland    
,loe4 ,gedurende vijf  jaren bleef ,loe 
ten prooi aan bloedige oorlogen4 ,hertog

 ,chaou bleef in  ,tsi1 en na zijn' dood
 kwam niet zijn rechtmatige erfgenaam1  
maar een  ander lid zijner familie1     
genaamd ,ting1 in zijne plaats4 ,zijne  
regeering beteekende weinig1 daar de    
drie clans ,kie1 ,shoeh en ,meng        
doorgingen onder elkaar en met hunne    
onderhoorigen te vechten4  ,confucius   
ging gedurende die vijftien jaren niet  
in staatsdienst1 maar  wijdde zich      
geheel aan de studie van de ,shi ,king01
 het ,boek der ,odes1  en de ,shoe ,king
 ,het ,boek der ,historie01 en aan het  
vormen van  discipelen4    ,in het jaar 
#eja v4 ,c4 werd de orde nagenoeg       
hersteld1 en toen aan  ,confucius de    
magistratuur van de stad ,choeng-,toe   
werd aangeboden1 nam  hij haar aan4 ,dit
 was de eerste gelegenheid1 die hij had1
 om zijne  principes van eene ideale    
regeering in toepassing te brengen1 en  
de  resultaten waren schitterend4 ,hij  
nam afdoende maatregelen tot            
behoorlijke voeding van het volk1 en    
voor de betrachting der ceremonin  voor 

de dooden4 ,aan ouden en jongen werd    
verschillend voedsel  aangewezen1 en de 
lasten voor oude en jonge koelies       
moesten  verschillend zijn4 ,mannen en  
vrouwen moesten gescheiden gaan op      
straat4  ,iets1 dat op straat was       
gevallen1 werd niet opgeraapt4 ,de      
binnenste  doodkisten moesten vier duim 
dik zijn1 de buitenste vijf4 ,graven    
moesten op hoogten gelegen zijn2 er     
mochten geen wallen boven opgericht     
worden1 en geen boomen er om heen4 ,op  
de markten was geen loven en  bieden1   
maar n vaste prijs4 ,enz4 ,enz4         
,binnen een jaar tijds was zijn naam    
hierdoor zoo beroemd1 dat alle  vorsten 
van de omliggende staten zijne          
maatregelen wilden overnemen4 ,de       
hertog ,ting1 zeer verrast over den     
buitengewonen bloei van ,choeng ,toe1   
vroeg aan ,confucius1 of op die manier  
ook het geheele land kon  geregeerd     
worden4 ,en ,confucius antwoordde3 ,wel 
zeker2 en niet alleen  de staat ,loe1   
maar het geheele keizerrijk40 ,toen werd

 hij bevorderd tot  tweeden             
,superintendent van openbare werken1 in 
welke betrekking hij  zich bizonder     
onderscheidde op het gebied van         
agricultuur4 ,ten laatste  werd hij     
minister van ,justitie4 ,deze enkele    
benoeming was reeds  voldoende1 om de   
misdaad te vernietigen4 ,het was als in 
de gelukkige  tijden van ,yiau en       
,shoen4 ,er waren geen misdadigers1 en  
de strafwet was  overbodig4 ,dat        
,confucius een buitengewoon moedig man  
was1 die den dood  durfde trotseeren1   
toonde hij in #dii4 ,er zou eene        
vriendschappelijke  samenkomst plaats   
hebben tusschen de hertogen van ,loe en 
,tsi1 in het  plaatsje ,shih ki4        
,confucius was ceremoniemeester4 ,het   
doel van de  samenkomst was het sluiten 
van een verbond4 ,maar de hertog van    
,tsi had  een verraderlijken overval    
beraamd1 en op een gegeven teeken viel  
een  bende der halfwilde bewoners van   
,shih ki den hertog van ,loe aan4       
,confucius had dit echter voorzien4 ,hij

 snelde toe1 sprak den hertog van  ,tsi 
aan met zulke waardige woorden1 dat deze
 vol schaamte zijne  huurlingen         
terugriep1 en slaagde er in1 zijn' vorst
 in veiligheid te  brengen4 ,ten laatste
 kwamen1 door ,confucius' wijze         
bemiddeling1 de twee  rijken toch nog   
tot een verdrag1 waarbij ,loe al de     
indertijd door ,tsi  veroverde landen   
terugkreeg4    ,twee jaren bleef        
,confucius minister van ,justitie4 ,hij 
was altijd zeer  bescheiden1 en schaamde
 zich niet1 in ernstige gevallen steeds 
de  adviezen van anderen te vragen4     
,steeds was de publieke opinie met hem  
in al zijne uitspraken4 ,een beroemd    
geval1 dat zich in die tijden  voordeed1
 was het volgende3 ,een vader bracht een
 aanklacht in tegen  zijn' zoon4        
,confucius liet daarop beiden in de     
gevangenis opsluiten4  ,toen men hem    
hierover interpelleerde1 en men hem     
vroeg1 waarom hij1 die  de ,hiao        
7ouderlievendheid7 als eerste deugd van 
den mensch noemde1 den  ontaarden zoon  

niet strenger strafte1 antwoordde hij3  
,als de meerderen  7zelf7 hun plicht    
niet doen en toch hunne minderen ter    
dood brengen1 is  dat onrecht4 ,deze    
vader heeft zijn' zoon niet geleerd1 om 
,hiao te  hebben2 als ik naar zijn      
aanklacht luisterde zou ik dus den      
onschuldige  dooden4 ,misdaad is niet   
eigen aan de menschelijke natuur1 en    
daarom  zijn de vader van een gezin en  
de regeering van den staat              
verantwoordelijk voor de misdaden tegen 
de ,hiao en de openbare wetten4  ,als   
een koning slordig is in het            
uitvaardigen van wetten1 en dan         
absoluut straft naar de letter1 dan     
speelt hij de rol van een  zwendelaar2  
als hij de belasting willekeurig        
vergaart zonder  waarschuwing te geven1 
is hij schuldig aan verdrukking2 en als 
hij het  volk ter dood brengt zonder het
 onderwezen te hebben1 begaat hij een   
wreedheid40    ,het was dan ook         
,confucius' hoofddoel1 het volk te      
leeren en te  onderrichten door         

voorbeeld1 wijze lessen en rechtvaardige
 wetten4 ,bij  het berechten van        
overtredingen bedacht hij altijd1 dat de
 staat sedert  zoovele jaren in groote  
wanorde was geweest1 en het volk dus    
geen  gelegenheid had gehad tot leeren4 
,hij handhaafde den in ,china thans nog 
heerschenden regel3 ,in het maken der   
wetten kan men niet streng genoeg  zijn1
 in hare toepassing niet zacht genoeg04 
,hij stelde bovendien zich  zelf altijd 
ten voorbeeld aan het geheele volk4 ,dit
 maakte hem bij  velen gehaat1 die dit  
verwaand en trotsch vonden1 en dit was  
een van de  redenen1 waarom ,lao ,tsz   
hem niet bizonder hoog achtte1 maar het 
had  toch stellig zijn goede zijde4 ,in 
de tegenwoordigheid van zijn vorst  was 
hij vol eerbied en reverentie1 ofschoon 
niet verlegen4 ,als hij  voorbij den    
troon ging1 al was deze ledig1 bogen    
zijn beenen onder hem1  en veranderde   
zijn gelaatskleur4 ,als hij den         
koninklijken schepter  moest dragen1    
boog zijn lichaam1 alsof het zulk een   

kostbaren last  moeilijk kon dragen4    
,als hij ziek was1 en de prins kwam hem 
bezoeken1  lag hij met het hoofd naar   
het ,oosten1 in zijne staatsiekleederen1
 met  den gordel4 ,als hem een gave in  
gekookt vleesch werd gegeven door zijn  
vorst maakte hij eerst zijn mat netjes  
in orde1 en proefde ven van het  eten2  
als het ongekookt was offerde hij het   
aan de geesten zijner  voorvaderen2 als 
het geschenk bestond uit levende dieren 
hield hij ze  in leven4    ,in alles1   
tot in de kleinste bizonderheden van    
zijn leven handhaafde  hij een statig   
decorum4 ,al zijne bewegingen waren om  
zoo te zeggen  gestyleerd4 ,en dit alles
 deed hij zeer stellig1 opdat het volk  
het  vooral zou zien4 ,een mensch1 de   
drager van het principe van den hemel1  
moest zich ook bewegen met waardige     
bewegingen en statige gebaren4 ,er  is  
dan ook op de geheele aarde geen volk1  
dat zoo volleerd is in  decorum als het 
chineesche4 ,de studie van het          
chineesche decorum is  eene studie      

apart1 waar jaren voor noodig zijn4     
,de drie grootste oorzaken van de nog   
steeds niet geheel verbeterde  wanorde  
in het rijk1 telkens uitbrekend1 waren  
de drie hoofden van de  clans ,kie1     
,meng en ,shoeh4 ,eindelijk1 door fijn  
beleid1 en vooral  gesteund door de     
raadgevingen van een zijner discipelen1 
,tsz ,loe1  slaagde ,confucius er in1 de
 steden ,pe1 van de clan ,kie1 en ,how1 
van de  clan ,shoeh1 tot onderwerping te
 brengen4 ,tot op dien tijd waren deze  
steden als de onneembare kasteelen van  
roofridders geweest1 waarin zij1  na    
gepleegde wandaden1 altijd een veilig   
toevluchtsoord vonden4 ,alleen  ,ching1 
de stad der ,mngs1 bleef zich verzetten4
    ,het geheele volk werd1 ten tijde   
van ,confucius' regeering1 ten goede    
veranderd4 ,trouw en vertrouwbaarheid   
werden de karaktertrekken der  mannen1  
kuischheid en zachtheid die der vrouwen4
 ,de staat ,loe werd zoo  bloeiend en   
machtig1 dat van heinde en ver          
vreemdelingen toestroomden  om onder    

zulk eene gelukkige regeering te leven4 
,ten laatste wekte de regeering van ,loe
 de jaloezie en de bezorgdheid op  van  
den hertog van het naburige ,tsi4 ,met  
,confucius aan het hoofd van  het       
gouvernement10 zeide hij1 zal ,loe de   
suprematie hebben over de  staten1 en   
,tsi1 dat het dichtste bij is1 zal      
opgeslokt worden4 ,laten  wij het       
gunstig stemmen door een afstand van    
territorium40 ,maar een  zijner         
ministers begreep1 dat de hoofdzaak was1
 in ,loe een breuk  tusschen ,confucius 
en hertog ,ting te veroorzaken4 ,de     
wijze1 waarop dit  werd beproefd1       
bewees1 dat de ,tsische minister een    
bizonder helderen  blik en heel wat     
menschenkennis bezat4 ,tachtig mooie    
meisjes1 bedreven  in zang en dans1     
werden uitgekozen1 en met honderd       
twintig van de beste  paarden1 die in   
het rijk konden worden gevonden1 als een
 geschenk aan  hertog ,ting aangeboden4 
,zij werden eerst geschaard buiten de   
stad1 en  het hoofd van de zoo          

invloedrijke ,kie familie ging vermomd  
uit om hen  te zien4 ,bij het           
aanschouwen van zooveel schoonheid      
vergat ,kie ,hwan de  wijze lessen van  
,confucius1 en haalde den hertog om naar
 die tractatie  te komen zien4 ,ook deze
 werd er door verbijsterd4    ,de       
vrouwen werden in de stad geleid1 en    
hiermede was de wijsheid  voorgoed      
verloren4 ,in drie dagen gaf de hertog  
niet eens audintie aan  zijne ministers4
 #be    ,meester60 zeide ,confucius'    
discipel ,tsz ,loe1 het is uw tijd om te
  gaan40    ,maar ,confucius kn het nog 
niet gelooven1 dat z licht zijne        
wijsheid  door vrouwenlachen was        
verslagen1 en hij hoopte1 den hertog nog
 tot  inkeer te brengen4 ,binnenkort zou
 namelijk de groote ceremonie van de    
offering aan den ,hemel plaats hebben4  
,maar toen bij die plechtigheid  hertog 
,ting in zijn haast om er doorheen te   
wezen op allerlei wijzen  het           
decorum--de ,l--schond1 zag ,confucius  
in1 dat het rijk was verloren4  ,en     

aarzelend1 met kleine passen1 alsof hij 
nog telkens een afgezant  wachtte om hem
 terug te roepen1 ging hij heen4    ,dit
 moet het groote tragische moment in    
,confucius' leven zijn geweest1  het    
moment1 waarin de innigste1 heiligste   
wijsheid van een mensch f  voorgoed uit 
elkander breekt tot starren dood1 f zich
 boven de misre  van het leven          
eeuwiglichtend verheft1 en gewijd wordt 
tot  onsterfelijkheid4    ,en al ware de
 geheele filosofie van ,confucius ne    
absurde dwaling  geweest--wat zij niet  
was--of n systeem van diep-verdorven    
slechtheid1  dan zou hij ng een groot   
man zijn geweest1 een groote onder de   
grooten  der wereld1 omdat hij in dien  
merkwaardigen tijd1 toen het werk1      
waaraan hij jaren en jaren had gearbeid1
 verloren ging1 en hij eenzaam  en      
vreemd stond in de koude wereld1 die hem
 verguisde1 en die hij groot  had willen
 maken1 tch ook zelfs geen oogenblik aan
 zijn eigen  zielewijsheid twijfelde1 en
 zeer wl doorzag1 dat het onsterfelijke 

niet kon zijn verslagen door wereld en  
menschen4 ,dit sublieme geloof in  de   
wijsheid van eigen ziel is het geloof   
van martelaren en heiligen1 en  in elken
 godsdienst1 welke ook1 gewijd en       
adorabel4    ,confucius bleef           
onwankelbaar in het geloof aan zijn     
leer4 ,als eenigen  onder de vorsten mij
 wilden gebruiken10 zeide hij1 zou ik in
 den loop  van twaalf maanden iets      
belangrijks hebben kunnen doen1 en in   
drie jaar  zou de regeering volmaakt    
zijn40 ,zijn discipel ,tsz ,koeng had al
 eens  tegen hem gezegd3 ,uw principes  
zijn uitstekend1 maar zij zijn          
onaannemelijk 7onuitvoerbaar7 in het    
keizerrijk2 zou het daarom niet  goed   
zijn1 ze wat te verminderen80    ,een   
goed landbouwer10 antwoordde ,confucius1
 kan zaaien1 maar hij kan  geen oogst   
verzekeren4 ,een handwerksman kan       
uitstekend zijn in zijn  handwerk1 maar 
hij kan geen markt voor zijn goederen   
bezorgen4 ,en op  dezelfde wijze kan een
 ,kin ,tsz zijne principes cultiveeren1 

maar hij  kan ze niet aannemelijk       
maken40 7,sh ,ki047    ,toen ,confucius 
,loe verliet ging hij naar den staat    
,wei 7gelegen1 waar  nu de provincies   
,chih-li en ,honan samenkomen74 ,hij was
 toen zes en  vijftig jaar4 ,kiang      
,yoeng in zijn ,leven van ,confucius0   
verhaalt1 hoe  hij zijne melancholie en 
zijn droefheid uitte in de volgende     
verzen3    ,de wind huilt door de       
valleien2 de motregen valt dik en snel4 
,de  jeugdige bruid gaat huiswaarts door
 de velden1 omringd door de menigte4    
,hoe is het1 o6 azuren ,hemel1 dat ik   
aldus word voortgedreven1 om door  het  
land een weg te vinden1 zonder vaste    
woonplaats8 ,duister1 duister  zijn de  
zielen der menschen6 ,woorden komen     
vergeefs tot hun geslacht6  ,mijn       
leeftijd haast ten einde4 ,ouderdom     
verschijnt1 troosteloos40    ,toen      
,confucius1 vergezeld van een aantal    
zijner discipelen1 in de stad  ,ie kwam1
 op de grenzen van ,wei1 kwam de        
grenswachter hun tegemoet en  zeide1 als

 vermeld staat in de ,loen ,y01 op      
troostenden toon3 ,mijne  vrienden1     
waarom zijt gij zoo bedroefd dat uw     
,meester zijn betrekking  verloren      
heeft8 ,het keizerrijk is lang zonder   
,tao geweest2 de ,hemel  gaat uw        
,meester gebruiken als een bel met      
houten tong40    ,toen ,confucius in    
,wei kwam1 werd hij goed ontvangen1     
kreeg huisvesting  in de hoofdstad bij  
een' mandarijn1 en de regeerende hertog1
 die  evenwel een bandeloos vorst was1  
gaf hem een vast inkomen van #fjjjj     
maten graan1 hetzelfde dat hij in ,loe  
had genoten4 ,hij bleef slechts #aj     
maanden1 en wilde toen naar de staat    
,chin gaan4 ,confucius leek  bizonder   
veel op den beruchten ,yang ,hoe1 die   
indertijd rooftochten in  het land had  
ondernomen1 en toen hij in de stad      
,kwang in ,kee ,foeng  kwam1 werd hij   
voor dien vijand aangezien en door het  
verwoede volk  aangevallen4 ,zijne      
discipelen waren zeer ontsteld1 maar    
,confucius  stelde hen gerust met de    

kalme woorden3 ,was1 na den dood van    
koning  ,wn1 de waarheid niet hier in   
mij gehuisvest8 ,als de hemel had gewild
  dat deze zaak der waarheid zou te niet
 gaan1 zou ik1 een toekomstige          
sterveling1 niet in zulk eene betrekking
 tot haar zijn gekomen4 ,als de  ,hemel 
de waarheid nog niet laat ondergaan1 wat
 kan het volk van ,kwang  mij dan doen80
 ,hij slaagde er dan ook in te          
ontvluchten4 ,dit incident  gaf hem     
echter aanleiding1 zijn reis naar ,chin 
op te geven en naar ,wei  terug te      
keeren4 ,aldaar teruggekomen woonde hij 
bij den mandarijn ,kioe  ,pih ,yuh4     
,hertog ,ling had in dien tusschentijd  
een vrouw getrouwd uit het huis  van    
,soeng1 genaamd ,nan ,tsz4 ,deze vrouw1 
berucht als zij was om haar  slechtheid 
en haar intrigues1 was zoo verlangend   
,confucius te zien1 dat  zij hem bij    
zich liet ontbieden4 ,confucius weigerde
 haar verzoek niet1  en bezocht haar4   
,volgens de regelen van het decorum was 
zij verborgen  achter een scherm4 ,zijn 

discipel ,tsz ,loe was hevig            
verontwaardigd1 dat  ,confucius zich met
 zulk een beruchte vrouw had afgegeven4 
,in de ,loen  ,y0 staat vermeld1 dat hij
 den ,meester hierover interpelleerde4  
,en  ,confucius antwoordde met den      
sedert beroemd geworden eed3 ,indien ik 
hierin iets slechts heb gedaan1 moge de 
,hemel mij vernietigen6 moge de  ,hemel 
mij vernietigen60    ,confucius kon op  
den duur aan een hof als dat van ,wei   
niet lang met  behoud van zijn          
waardigheid blijven4 ,op zekeren dag    
reed de hertog met  de vrouw ,nan ,tsz  
in 't openbaar door de straten van de   
hoofdstad1 en  beval ,confucius in een  
wagen achter hem te volgen4 ,het volk   
begreep  dadelijk1 wat de vorst hiermede
 bedoelde1 en welke positie hij aan den 
wijze toekende1 en het riep ontevreden  
uit3 ,lust vrop1 en de deugd            
achteraan60 ,toen was ,confucius        
beschaamd1 en hij zeide smartelijk3 ,ik 
heb nog niemand gezien1 die de deugd    
even liefheeft als de schoonheid40  #bf 

,toen zag hij in1 dat hij niet in ,wei  
kon blijven1 en ging op weg naar  ,chin1
 een staat ten ,zuiden van ,wei4 ,op    
zijn gewone reizen vergat hij  nooit1   
ceremonin te verrichten4 ,z verrichtte  
hij eene ceremonie  onder de schaduw van
 een pruimeboom op den weg in het       
staatje ,soeng1  dat hij door moest     
trekken4 ,in ,soeng leefde toen een     
mandarijn1 ,hwan  ,toey1 die reeds lang 
vijandig was aan ,confucius en zijn     
leer4 ,deze  zond nu een bende op hem   
af1 om den boom te vellen en den wijze  
te  dooden4 ,de discipelen waren hevig  
verschrikt1 maar ,confucius bleef  kalm1
 en sprak de schoone1 later in de ,loen 
,y0 vereeuwigde woorden3  ,de ,hemel    
heeft de deugd in mij voortgebracht2    
,hwan ,toey6--,wat kan hij  mij 7dan7   
doen80 ,toch was hij met zijn discipelen
 genoodzaakt te  vluchten naar den staat
 ,ching1 en in die vlucht werd hij van  
zijne  discipelen gescheiden4 ,zijn     
discipel ,tsz ,koeng kwam vr hem in     
,ching  aan1 en toen hij daar overal    

naar zijn' ,meester vroeg1 antwoordde   
iemand hem1 met de voor ,confucius'     
persoonlijkheid karakteristieke         
woorden3 ,er was een man1 staande bij de
 oostelijke poort1 met een  voorhoofd   
als ,yaou1 een nek als ,kaou ,yaou1 zijn
 schouders even hoog als  die van ,tsz  
,chan1 maar beneden het middel drie duim
 lager dan de  lengte van ,yu1 en met   
geheel en al het troostelooze voorkomen 
van een  verdwaalden hond40 ,tsz ,koeng 
vond daarna zijn ,meester spoedig uit1  
en  toen ,confucius hoorde1 hoe hij was 
beschreven1 had hij er veel pleizier    
over1 en zeide3 ,de lichamelijke        
gestalte is maar een ding van weinig    
belang1 maar te zeggen dat ik als een   
verdwaalde hond was--die is goed6  die  
is goed60    ,ofschoon men hem in ,ching
 niets in den weg legde1 was de         
regeering  volstrekt niet van plan hem  
te onderscheiden en te gebruiken4 ,na   
verloop van korten tijd1 in #dic v4 ,c41
 was ,confucius weer in ,chin4 ,in      
,chin was het echter niet rustig1 daar  

de troepen van den staat ,woe  daar     
gedurig invallen deden4 ,daarom besloot 
,confucius ten laatste maar  weer naar  
,wei terug te gaan4 ,er is in zijn      
geheele geschiedenis1 en ook  aan       
sommige zijner gezegden in de ,loen ,y0 
te bemerken1 dat hij een  onverklaarbare
 voorliefde voor hertog ,ling en den    
staat ,wei had1  niettegenstaande de    
vernedering1 die hij daar had ondergaan4
 ,hij had  een soort ide fixe dat ,wei  
door den hemel was voorbestemd om zijn  
modelstaat te worden1 hoewel daar geen  
enkele reden voor bestond4 ,toch  heeft 
hij tot op het laatste dat voorgevoel   
behouden1 en hij is  gestorven zonder er
 ook maar een schijn van verwezenlijking
 van te  hebben gezien4    ,wl terecht  
zei hij dan ook eens van zich zelf3 ,ik 
heb de getrouwheid  van een hond1 en als
 een hond word ik behandeld4 ,maar wat  
doet de  ondankbaarheid der menschen er 
toe8 ,zij zal mij niet beletten1 al het 
goed te doen dat ik kan4 ,als mijne     
lessen onvruchtbaar blijven zal ik  ten 

minste in mij zelf den troost hebben1   
dat ik trouw mijn plicht heb  gedaan40  
,op zijn tocht naar ,wei werd ,confucius
 in de plaats ,poe tegengehouden  en    
niet losgelaten1 dan toen hij zijn woord
 gegeven had1 nooit meer  naar ,wei te  
gaan4 ,dat hij een andere opvatting van 
een eed had dan de  westersche bleek uit
 de woorden1 die hij toen tot zijne     
discipelen  sprak3 ,het was een         
gedwongen eed4 ,de geesten hooren dien  
niet40 ,hij  ging daarom toch door naar 
,wei4 ,hertog ,ling ontving hem heel    
beleefd1  maar luisterde evenmin naar   
hem als te voren4--,in den staat ,tsin  
was in  dien tijd een opstand           
uitgebroken4 ,de mandarijn ,peih ,heih  
had zich  meester gemaakt van de stad   
,choung ,mow1 en verdedigde die tegen   
zijn  wettigen heer4 ,peih ,heih liet   
,confucius bij zich ontbieden1 en hier  
werd hij voor 't eerst aan 't wankelen  
gebracht4 ,daar hij in ,wei toch  niet  
geapprecieerd werd1 en geen             
verwezenlijking vond van zijn idealen1  

wilde hij dan maar naar den oproerigen  
,peih ,heih gaan1 bij wien hij  zeker   
was1 waardeering en voldoening te       
vinden4 ,had hij aan zijn plan  gevolg  
gegeven1 dan zou hij zijn eigen         
principes verzaakt hebben4 ,maar  hij   
zelf had indertijd aan zijn discipelen  
geleerd1 dat de leerling1  die vr alles 
eerbied en gehoorzaamheid was           
verschuldigd1 toch  verplicht was1 hem1 
waar noodig1 gepast op zijne fouten te  
wijzen1 en  ,tsz ,loe redde hem4 ,hij   
zeide tot zijn ,meester3 ,meester1 ik   
heb u  hooren zeggen1 dat als een man in
 eigen persoon schuldig is aan kwaad    
doen1 de ,kin ,tsz niet met hem kan     
samengaan4 ,peih ,heih is in  rebellie2 
wat zal men er van zeggen1 als gij tot  
hem gaat80    ,en in het antwoord van   
,confucius was al de opgekropte         
teleurstelling  van zijn leven3 ,ja1 die
 woorden gebruikte ik4 ,maar zegt men   
niet1 dat  als een ding werkelijk hard  
is1 het gemalen kan worden zonder fijn  
te  worden2 en dat als het werkelijk wit

 is1 het in een donkere vloeistof  kan  
gedompeld worden zonder zwart te worden 
gemaakt4 ,ben ik een bittere  pompoen8  
,moet ik ergens langs den weg worden    
opgehangen zonder gegeten  te worden80  
7,loen ,y047    ,maar het eind er van   
was1 dat hij zijn drogreden inzag1 en   
niet naar  ,peih ,heih ging4    ,in ,wei
 ging het hem maar niet beter4 ,hertog  
,ling raadpleegde hem nooit  in zaken1  
waar hij zoo gaarne in wilde gekend     
worden1 maar altijd over  krijgskunde4  
,in de ,loen ,y0 7,boek ,,xv7 wordt     
verhaald1 hoe hij daarom  ,wei weer     
verliet3    ,de hertog ,ling van ,wei   
vroeg ,confucius over tactiek4          
,confucius  antwoordde3 ,ik heb alles   
gehoord 7ik weet alles7 van offervazen1 
maar  militaire zaken heb ik niet       
geleerd40 ,hierna aanvaardde hij den    
volgenden dag zijn vertrek40    ,de     
staat waar hij nu weer heentrok was     
,chin4 ,confucius was toen zestig  jaar4
 ,hij bleef niet lang in ,chin1 ziende  
dat men hem daar evenmin  waardeerde4   

,in zijn vaderland ,loe1 waar hij sinds 
al die jaren niet was terug  geweest1   
was intusschen n hertog ,ting n het     
machtige hoofd van de ,kie  clan1 ,kie  
,hwan1 gestorven4 ,kie ,hwan1 die       
indertijd ,confucius  verloochend had1  
door de van ,tsi gekomen vrouwen niet   
terug te zenden1  maar er den hertog    
mede had doen verleiden1 voelde op zijn 
sterfbed  berouw1 en droeg zijn opvolger
 ,kie ,kang op1 om ,confucius terug te  
roepen4 ,ware dit gebeurd1 dan zou      
,confucius zijn vaderland ten laatste   
nog groot hebben gemaakt1 maar ,kie     
,kang1 naar den raad van een zijner     
mandarijnen luisterend1 zond niet om    
,confucius zelf1 maar om ,yen ,kioe1    
een zijner discipelen4 ,confucius1      
verlangende naar zijn vaderland1 en     
wetende dat ,yen ,kioe nog niet ver     
genoeg was om eene goede regeering  te  
leiden1 riep smartelijk uit3 ,laat mij  
terugkeeren6 ,laat mij  terugkeeren6 ,de
 kleine kinderen van mijn school zijn te
 wild en  onbezonnen4 ,zij zijn wl      

volmaakt volleerd in de schoone kunsten1
 maar  zij weten zich niet te verbeteren
 en te vormen40 7,loen ,y047    ,in #dij
 v4 ,c4 ging hij weer uit ,chin naar    
,tsae1 een klein staatje1  afhankelijk  
van het rijk ,tsoe4 ,die reis is vol    
kommer en gebrek  geweest1 en eens was  
zijn voorraad levensmiddelen geheel op4 
,zijn  discipelen waren geheel op van   
vermoeienis en ,tsz ,loe riep uit3 ,moet
  de ,kin ,tsz werkelijk z 7ellende7    
verduren80 ,maar waardig antwoordde     
,confucius3 ,de ,kin ,tsz kan werkelijk 
gebrek te verduren hebben1 maar  de     
kleine mensch1 als hij in gebrek is1    
geeft zich over aan toomelooze          
buitensporigheid 7,loen ,y074 ,in de    
,koeng ,tsz ,kia ,y0 staat vermeld1  dat
 deze ellende zeven dagen duurde1 en    
,confucius al dien tijd even  waardig   
bleef1 ja zelfs vroolijk was1 op zijn   
luit speelde en zong4    ,hij bleef     
ongeveer een jaar in ,tsae1 en trok toen
 naar ,shie1 een ander  district van    
,tsoe1 waar de district-mandarijn den   

titel van hertog had  aangenomen4 ,deze 
hertog1 niet wetende wat hij van zijn'  
vreemden  bezoeker moest denken1        
informeerde naar hem bij ,tsz ,loe4     
,toen  ,confucius later hoorde1 dat ,tsz
 ,loe niet had durven antwoorden1 zeide 
hij3 ,waarom zeidet gij niet3 hij is een
 man1 die in zijn ijverig  zoeken 7naar 
wijsheid7 zijn voedsel vergeet1 die in  
de vreugde 7van het  verkrijgen7 zijn   
smart vergeet1 en niet bemerkt dat de   
ouderdom  naderende is80 7,loen ,y047   
,de hertog vroeg ,confucius over        
regeering1  en kreeg weer een zijner    
typische1 kernachtige antwoorden3 7,er  
is een  goede regeering als7 zij die    
nabij zijn gelukkig zijn en zij1 die ver
  zijn1 komen 7worden aangetrokken740   
,van ,shie ging hij weer terug naar     
,tsai4 ,op dien terugtocht had          
,confucius twee ontmoetingen1 die in de 
,loen ,y0 7,hoofdstuk #ah4 ,no #e7  zijn
 vereeuwigd1 en waarin hij1 niet voor   
den eersten keer1 vermaand  werd om zijn
 hopelooze pogingen op te geven4 ,ik    

vertaal daarom deze  ontmoetingen       
hieronder3    ,de krankzinnige van      
,tsoe1 ,tsieh ,y1 #bg ging zingende     
voorbij  ,confucius3 ,o ,feniks6 ,o     
,feniks6 ,hoe is uw deugd zoo vergaan8  
,wat  verleden is kan u niet meer       
vermaand worden1 maar voor de toekomst  
kan  gezorgd worden4 ,houdt op6 ,houdt  
op6 ,wie nu aan de regeering meedoen    
loopen gevaar40    ,confucius steeg uit 
en wilde met hem spreken4 ,maar 7,tsieh 
,y7 ging  ijlings weg1 zoodat hij niet  
met hem kon spreken4 ,onmiddellijk      
hierop  volgt in de ,loen ,y0 de        
volgende ontmoeting1 waarin hem ongeveer
  hetzelfde werd gezegd3    ,chang ,ts  
en ,kieh ',neih waren aan 't werk op het
 veld4 ,confucius ging  voorbij en      
stuurde ,tsz ,loe op hen af om naar het 
veer te vragen4  ,chang ,ts zeide3 ,wie 
is het1 die den wagen daar              
bestuurt80--,tsz ,loe  zeide3 ,het is   
,koeng ,kioe40 #bh--,koeng ,kioe van    
,loe80 7vroeg  ,chang ,ts74--,die is    
hij0 7zeide ,tsz ,loe74--,die weet het  

veer wel40  7was het antwoord47 #bi     
,toen vroeg 7,tsz ,loe7 aan ,kieh ,neih4
 ,kieh ,neih zeide3 ,wie zijt           
gij80--,ik ben ,choeng ,yioe0 #cj 7was  
het antwoord74--,zijt gij niet de       
discipel van ,koeng ,kioe van ,loe80    
7vroeg de andere74--,dat ben ik0        
7antwoordde ,tsz ,loe74 7,waarop ,kieh  
,neih7 zeide3 ,het geheele rijk is  7in 
wanorde als7 een zwellende stroom en wie
 zal dat veranderen8 ,en dan  volgt gij 
nog wel een ,meester1 die 7van de eene  
plaats naar de ander  trekkend telkens  
verschillende7 menschen ontwijkt6 ,deed 
gij niet beter  met degenen na te       
volgen1 die zich geheel hebben          
teruggetrokken van de  wereld80 #ca     
7,daarna7 bedekte hij het zaad en hield 
niet 7weder7 op4    ,tsz ,loe ging het  
aan ,confucius vertellen4 ,deze zeide1  
met een zucht3  ,ik kan niet met vogels 
en beesten in eenzelfde kudde 7of       
vlucht7 zijn4  ,als ik niet samenga1 met
 deze menschen 7het volk71 met wien dan8
 ,als er  recht in het rijk was zou ik  

het niet 7behoeven te7 veranderen400    
,de koning van ,tsoe1 die veel van      
,confucius gehoord had1 liet hem ten    
laatste bij zich ontbieden4 ,het scheen 
wel1 of nu eindelijk de  uitvoering van 
,confucius' plannen nabij was1 want de  
koning1 die hem  eerst als raadsman had 
gebruikt1 wilde hem zelfs een eigen     
grondgebied  geven4 ,zijn eerste        
minister bracht den koning echter van   
dit voornemen  af1 door hem te doen     
gelooven1 dat een staat in den staat met
 zulke  uitstekende ministers en        
mandarijnen als ,confucius' discipelen  
en zulk  een hoofd als ,confucius       
gevaarlijk voor ,tsoe zou worden4       
,hierdoor  argwaan gekregen hebbend1    
hield nu de koning geheel op1 den wijze 
om  advies te vragen4 ,toen kort hierop 
de koning stierf wilde ,confucius  niet 
langer in ,tsoe blijven1 en ging weer   
naar ,wei4 ,daar was sinds  ,confucius' 
laatste verblijf veel veranderd4 ,hertog
 ,ling was gestorven1  en zijn kleinzoon
 ,choeh had de regeering gesurpeerd en  

moest die  verdedigen tegen zijn eigen  
vader1 ,ling's zoon4 ,dit was wel het   
ergste1  wat1 volgens ,confucius' eigen 
leer1 kon gebeurd zijn1 want geen       
ouderlievendheid hebben was de grootste 
zonde die maar mogelijk was4  ,geen     
wonder dan ook dat ,confucius1 toen     
,choeh hem als raadsman bij  zich liet  
roepen1 die betrekking weigerde1        
ofschoon ,choeh in dezen  zijn          
grootmoeder ,nan ,tsz had geholpen1 die 
door haar zoon1 dus zijn  vader1 bijna  
vermoord was4 ,welk een toestand voor   
,confucius in zijn  vaderland6 ,een     
zoon1 die getracht had1 zijn eigen      
moeder te vermoorden1  en een zoon1 die 
met zijn grootmoeder oorlog voerde tegen
 zijn' vader  en onrechtmatig den troon 
in bezit had genomen6 ,en dat nadat hij 
zooveel jaren en jaren zijn leer had    
verkondigd6    ,hij bleef toen vijf     
jaren in ,wei zonder betrekking4 ,in het
 eerste jaar  stierf zijn meest geliefde
 discipel ,yen ,hwoey4    ,toen hij     
stierf riep ,confucius zuchtend uit3 ,de

 ,hemel verlaat mij6 ,de  ,hemel verlaat
 mij60 ,hij had gedacht1 dat na zijn'   
dood ,yen ,hwoey zijn  leer zou         
verspreiden1 dien hij voor de beste     
zijner discipelen hield1  en toen hij nu
 stierf1 was hij bang1 dat zijn         
principes niet zouden  overgeleverd     
worden4 ,zijne discipelen wilden ,yen   
een schitterende  begrafenis geven1 maar
 ,confucius hechtte z aan de ,l 7't     
,decorum7 dat  hij dit verbood1 omdat   
,yen1 die uit eene arme familie was1    
daar geen  recht op had4 ,confucius1 oud
 als hij nu was1 zou toch niet sterven1 
vr zijn vaderland te hebben teruggezien4
 ,in #dhc werd hij1 op aanraden  van    
zijn daar vertoevenden discipel ,yen    
,yioe1 teruggeroepen4 ,yen ,yioe  had   
zich namelijk zeer verdienstelijk       
gemaakt in een oorlog tegen ,tsi  en    
toen hij aan ,kie ,kang had verklaard1  
dat hij ook zijne militaire             
bekwaamheden aan ,confucius had te      
danken1 besloot ,kie hem terug te doen  
roepen4 ,de regeerende hertog zelf1 toen

 ,ngai1 nam hiertoe het  initiatief4    
,confucius was toen #fi jaar4 ,hoewel   
hij nu met de grootste  voorkomendheid  
aan het hof werd ontvangen1 nam hij toch
 geen deel aan  de staatszaken4 ,hij    
hield zich verder uitsluitend bezig met 
literairen  arbeid1 het bestudeeren en  
bewerken der ,shoe ,king 7,canon der    
,historie7  en de ,shi ,king 7,canon der
 ,pozie72 voor de eerste schreef hij een
  voorrede4 ,maar zijn geliefkoosde     
studie was de ,yih ,king4 ,als nog      
eenige jaren bij mijn leven werden      
gevoegd1 zou ik er vijftig wijden  aan  
de studie van de ,yih ,king en dan zou  
ik misschien zonder groote  fouten komen
 te zijn40    ,ook gaf hij aan den      
filosoof ,tseng ,sin de gegevens voor de
 ,hiao ,king1  het later klassiek       
geworden ,boek der ,ouderlievendheid4   
,in het voorjaar van #dhj v4 ,c4 werd op
 een jacht een vreemd dier  gevangen1   
dat niemand nog ooit gezien had4 ,toen  
het voor ,confucius  gebracht was1 zag  
hij dat het een ki lin0 was1 hetzelfde  

dier1 dat  bij zijne geboorte aan zijne 
moeder was verschenen1 en het droeg dan 
ook op zijn hoorns het stuk lint1 door  
zijn moeder indertijd daarop  gehecht4  
,toen wist hij1 dat zijn einde nabij was
 en hij riep uit3    ,dit is het einde  
van mijn ,leer6 #cb ,dit is het einde   
van mijn ,leer60  ,toch stierf hij niet 
onmiddellijk na de verschijning van de  
ki lin0  maar bleef hij nog twee jaar in
 het leven4 ,in dien tijd hield hij zich
  druk bezig niet zijn werk ,choen      
,chioe10 ,lente en ,herfst 7annalen71   
het eenige1 dat hij zelf geheel en al   
heeft geschreven4 ,al de andere         
confucianistische werken heeft hij wel  
gezegd1 in gesprekken en  leeringen aan 
zijn discipelen1 maar zijn niet door hem
 nedergeschreven4  ,hij zeide van de    
,choen ,chioe03 ,het is de ,choen       
,chioe1 die zal  maken1 dat de menschen 
mij kennen en het is de ,choen ,chioe1  
die zal  maken1 dat de menschen mij     
veroordeelen40 ,en ,meng ,tsz 7,mencius7
  getuigde later3 ,confucius voltooide  

de ,choen ,chioe1 en oproerige          
ministers en slechte zonen waren        
geslagen van angst40    ,de ,choen      
,chioe0 kan opgevat worden als een      
vervolg op de ,shoe ,king1  en bevat de 
geschiedenis van ,loe 7,confucius'      
geboortestaat7 in verband  met die der  
andere staten onder ,chow1 van #gbb-dhd 
v4 ,c4 ,het moet wl  hard voor hem zijn 
geweest1 die geschiedenis van verval en 
verwarring  te schrijven1 hij1 die zelf 
zulke droomen van een ideaal-staat had4 
,voor den liefhebber der historie is    
zijn werk zeer gewichtig1 maar voor  het
 begrijpen zijner filosofie kan het     
evengoed gemist worden4 ,ook  durfde hij
 er niet de volle waarheid in zeggen4   
,nog slechts nmaal  trachtte ,confucius 
invloed op de regeering uit te oefenen1 
toen de  hertog van ,tsi door een zijner
 ambtenaren was gedood1 en hij den      
hertog van ,loe bezwoer1 deze daad te   
wreken4 ,deze poging bleef echter       
zonder gevolg4 ,in #dgi ontviel hem zijn
 trouwe discipel ,yen ,yioe1 of  ,tsz   

,loe4 ,toen ,confucius uit ,wei naar    
,loe was gegaan1 had hij ,tsz ,loe  met 
een anderen discipel1 ,tsz ,kaou1 daar  
achtergelaten1 waar dezen een  ambt     
hadden gekregen4 ,confucius had vroeger 
al voorspeld1 dat ,tsz ,loe1  de        
dappere1 nog eens zou worden gedood4    
,yioe daar6 ,hij zal geen  natuurlijken 
dood sterven60 is een zijner gezegden   
uit de ,loen ,y04  ,toen er later in    
,wei een opstand uitbrak en de zaken    
hopeloos stonden1  wist ,tsz ,kaou te   
ontvluchten4 ,tsz ,loe wilde den vorst  
niet in het  ongeluk verlaten1 die hem  
zoo onderscheiden had1 en kwam om in den
  strijd4    ,op zekeren morgen voelde  
,confucius zich ziek1 en ging voor zijn 
deur  zitten4 ,tsz ,koeng kwam bij hem  
en hoorde hem zuchtend de sinds beroemd 
geworden woorden spreken4 ,de groote    
berg valt in puin4 ,de stutbalk  breekt4
 ,de wijze sterft weg als een plant40   
,zooals te verwachten was van iemand als
 ,confucius1 die zijn geheele  leven    
lang het ,decorum zoo hoog had gehouden1

 waren zijne laatste  beschikkingen over
 de ,li0 die men bij zijn' dood moest in
 acht nemen3  ,volgens de 7regelen der7 
menschen van de ,hia dynastie werd het  
lijk  gekist op de westelijke trappen1  
volgens die der ,chow dynastie op de    
oostelijke trappen1 volgens die der ,yin
 dynastie tusschen de twee  pilaren4    
,gisteren nacht droomde ik1 dat ik met  
offeringen voor mij  tusschen de twee   
pilaren zat4 ,ik ben van 't begin af een
 man van ,yin  geweest4 ,zeven dagen    
daarna stierf hij0 7,sh ,ki074    ,zijn 
dood was op den #aa;en dag van de #d;e  
maand van #dgh v4 ,c4 #cc acht  jaar vr 
de geboorte van ,socrates4 ,hij was toen
 #ga jaar4        ,uit dit verslag van  
zijn levensloop1 zooals wij dien vooral 
uit ,kiang  ,yoeng's ,leven van         
,confucius en ,sz ,ma ,tsien's ,sh ,ki0 
met  nauwkeurigheid kunnen nagaan1      
blijkt duidelijk1 dat zijn leven ne     
teleurstelling is geweest1 ook zijn     
huiselijk leven4 ,hij trok van land  tot
 land1 en werd overal afgewezen4 ,wl    

deed zijn treurig leven hem  dikwijls   
wanhopige uitroepen doen als3 ,ik ben   
toch geen rhinoceros of  geen tijger1   
dat ik zoo in 't wild moet leven4 ,mijn 
,leer is toch niet  ontaard1 waarom moet
 het dan z met mij zijn60 7,sh ,ki071   
maar  meestal bleef hij sterk1 en rees  
hij boven zijn smart op4 ,en dan liet   
zijn hooge berusting en wijze zekerheid 
hem grandioze woorden zeggen1  die      
zouden vereeuwigd worden1 en meer dan   
tweeduizend jaren daarna nog  door een  
volk van honderd millioenen met eerbied 
aangehoord uit zijne  werken3 ,ik       
murmureer niet tegen den ,hemel4 ,ik    
toorn niet op de  menschen4 ,laag begint
 mijn studie en hoog doordringt zij den 
,hemel4 ,wie  mij kent1 dat is de       
,hemel40 7,sh ,ki0 en ,loen ,y047       
,dat zijn ,leer geen opgang maakte was  
omdat zij veel te hoog was voor  den    
ellendigen toestand van het rijk en     
zijne tijden eeuwen vooruit  was4 ,wl   
voelde dit zijn discipel ,yen ,hwoey    
toen hij zeide3 ,als de ,tao  niet      

begaan wordt is dat mijn schande4 ,maar 
als de ,tao eenmaal begaan  is en het   
niet wordt gebruikt 7reeds dat voorbeeld
 hebbende7 is dat de  schande van de    
wereld0 7,sh ,ki074 ,en dat zijne       
discipelen zulk een  onbegrensd geloof  
in hem hadden1 dat zij het eene         
onmogelijkheid  achtten1 dat ,tao werd  
begaan zonder in ,confucius het         
voorbeeld te  eeren1 blijkt uit het     
gezegde van ,tsz ,koeng3 ,lang kan ,tao 
niet begaan  worden in het rijk1 want   
men kan den ,meester niet vereeren60    
7,sh  ,ki047    ,confucius werd begraven
 aan de oevers van de rivier ,szi1 ten  
,noorden  van ,loe4 ,een zijner         
discipelen plantte op zijn graf den boom
 kiai04  ,een tronk van dezen boom is   
nog blijven staan1 en een teekening van 
deze reliquie is onmisbaar geworden in  
de studeerkamer van literati4  ,zijne   
discipelen droegen drie jaren rouw voor 
hem4 ,zooals het met alle  groote mannen
 is gegaan1 ging het ook met ,confucius4
 ,men wacht slechts  op hunnen dood om  

hen te vereeren en te verafgoden4       
,hertog ,ngai van ,loe1 die ,confucius  
nooit de volle eer had bewezen die  hem 
toekwam1 besefte na zijn dood op eens   
wat hij in hem had verloren1  en riep   
uit3 ,de ,hemel heeft den ouden man niet
 aan mij gelaten6 ,nu is  er niemand om 
mij op den troon te steunen4 ,wee mij6  
,helaas6 ,o  eerwaardige ,ni60          
,wat wij van ,confucius' wijsheid       
overhebben is1 zoo als ik reeds zeide1  
alleen wat de ,choen ,chioe0 en de      
voorredes en bewerking der ,kings0      
aangaat van zijne eigen hand4    ,de    
drie voornaamste werken1 waarin zijn    
leer zuiver is bewaard zijn #ao  de     
,choeng ,yoeng01 dat gewoonlijk1 doch   
niet geheel correct met ,de  ,leer van  
het ,midden01 ,het ,gouden ,midden01    
,het ,onveranderlijke ,midden0  enz4    
wordt vertaald1 #bo de ,ta ,hih01       
vertaald met ,de ,groote ,leering01  en 
#co de ,loen ,y01 of ,confucianistische 
,fragmenten40 #cd    ,de ,choeng ,yoeng0
 is geschreven door ,confucius'         

kleinzoon1 dus ,li's  zoon1 genaamd     
,koeng ,keih1 doch gewoonlijk bij zijn  
studienaam ,tsz ,sz  genoemd4 ,deze ,tsz
 ,sz had van jongs af aan veel van zijn'
 grootvader  geleerd1 en het volgende   
incident doet zien1 dat ,confucius veel 
hoop op  hem gevestigd had1 en als een  
voorgevoel had1 dat door hem zijn leer  
zou worden vereeuwigd3    ,eens1 toen   
,tsz ,sz alleen met zijn' grootvader    
was1 en hem hoorde  zuchten1 vroeg hij  
hem1 na driemaal te hebben gebogen3 ,is 
het omdat  gij denkt1 dat uwe           
afstammelingen1 door hun karakter niet  
te verzorgen1  u onwaardig zullen zijn8 
,of is het1 dat gij in uwe bewondering  
voor de  wegen van ,yaou en ,shoen      
bedroefd zijt1 dat gij er in te kort    
komt80--,kind10 antwoordde ,confucius1  
hoe kent gij zoo mijne  gedachten80--,ik
 heb dikwijls van u de les gehoord10    
zeide ,tsz ,sz1  dat als de vader het   
brandhout heeft verzameld en bereid1 en 
de zoon  den bundel niet kan dragen1 die
 zoon ontaard en onwaardig wordt        

verklaard4 ,die opmerking heb ik        
dikwijls in mijne gedachten1 en vervult 
mij met vrees40 ,toen zeide ,confucius  
verheugd1 met een glimlach3 ,nu  behoef 
ik voorwaar niet meer bezorgd te zijn4  
,mijn onderneming zal niet  op niets    
uitloopen4 ,zij zal worden voortgezet en
 bloeien40    ,de toekomst heeft        
geleerd1 dat ,tsz ,sz inderdaad den     
bundel heeft  gedragen4    ,na          
,confucius' dood werd ,tsz ,sz een      
leerling van ,tseng4 ,hij leefde in     
groote armoede4 ,alleen graan wilde hij 
aannemen als men hem wilde  helpen1 maar
 wijn en andere weelderige spijzen      
weigerde hij4 ,er wordt  van hem        
verhaald1 dat hij eens in dertig dagen  
slechts negen maaltijden  gebruikte4    
,hij droeg schamele kleeren1 en toen men
 hem een pels  aanbood1 wees hij dien   
af4 ,eigenaardig is het1 dat ook hij1   
evenals  zijn grootvader1 in zijn       
huiselijk leven zeer ongelukkig was1 en 
zich  ten laatste van zijne vrouw liet  
scheiden4 ,in tegenstelling met het     

lot1 dat zijn' grootvader trof1 was hij 
overal in hoog aanzien1 en werd  hij in 
,loe1 zoowel als in ,wei1 ,soeng en ,pie
 met groote eer ontvangen4  ,zijn       
eenvoud en armoede behield hij echter   
trouw4 ,dat hij een democraat  was in   
den grond van zijn hart en tegen de     
vorsten rond voor zijne  meening uit    
durfde komen1 blijkt uit het volgende   
geval1 waaruit men  tevens kan zien1 hoe
 hij de beginselen van zijn' grootvader 
wist te  handhaven4    ,toen de hertog  
van ,wei hem bedankte voor de eer1 dat  
hij uit ,loe naar  hem toe was gekomen  
en hem verzocht1 hem met raad en daad   
van dienst te  zijn1 sprak hij3    ,als 
ik uw vorstelijke gunst zou willen      
winnen met geld en zijde1 dan  zouden   
uwe schatkamers er toch reeds vol van   
zijn1 en ik ben arm4 ,als  ik haar zou  
willen winnen met goede woorden1 ben ik 
bang dat zij niet  met uwe ideen zouden 
strooken1 zoodat ik tevergeefs zou      
spreken en  niet aangehoord worden4 ,de 
eenige wijze om haar te winnen is om    

menschen van waarde onder uw' aandacht  
te brengen40 ,de hertog zeide3          
,menschen van waarde is juist wat ik    
hebben moet40--,maar10 zeide ,keih      
7,tsz ,sz7 gij kunt ze niet             
apprecieeren40--,ik zou toch wel willen 
weten wien gij denkt dat dien naam      
7mannen van waarde7 verdienen10  zeide  
de hertog4 ,tsz ,sz antwoordde3 ,wilt   
gij uwe ambtenaren kiezen  om den naam  
dien zij hebben of om hun werkelijke    
waarde80--,natuurlijk  om hun werkelijke
 waarde10 antwoordde de hertog4 ,toen   
zeide zijn gast3  ,op de oostelijke     
grenzen van uw staat is een zekere ,lie 
,yin1 die een  man van werkelijke waarde
 is40--,wat waren zijn grootvader en    
zijn  vader80 vroeg de hertog4 ,zij     
waren landbouwers10 was het antwoord2   
waarop de hertog in luid lachen         
uitbarstte en zeide3 ,ik houd niet van  
het landbouwvak4 ,de zoon van een'      
landbouwer kan niet geschikt voor  eene 
betrekking zijn4 ,ik geef zelfs niet al 
de jongeren van families  wier ambten   

erfelijk zijn1 eene betrekking40 ,tsz   
,sz merkte op3 ,ik  noem ,lie ,yin om   
zijne bekwaamheden2 wat heeft het feit1 
dat zijne  voorvaderen landbouwers      
waren1 te maken met dit geval8 ,en      
bovendien was  de hertog van ,chow een  
groote wijze en ,kang ,shoeh een waardig
 man4  ,toch1 als gij hun begin nagaat1 
zult gij zien1 dat zij van het          
landbouwvak afkomende stichters van den 
staat werden4 ,ik twijfel er nu  stellig
 aan1 of gij in de keuze van uwe        
ambtenaren wel het oog hebt op  hun     
werkelijk karakter en hunne             
bekwaamheden40 ,hiermede was het gesprek
  uit4 ,en de hertog zweeg4    ,tsz ,sz 
bereisde vele landen1 en sleet de       
laatste jaren van zijn leven  in ,loe4  
,treffend is zijne uitlating omtrent de 
bekendwording van de  ,leer van groote  
mannen4 ,toen de hertog van ,loe hem    
eens vroeg1 of hij  goed deed zonder    
daarvoor eenigen lof van menschen te    
willen ontvangen1  antwoordde hij3      
,neen1 dat is niet mijn sentiment4 ,als 

ik betracht wat  goed is wensch ik1 dat 
de menschen dit weten1 want als zij het 
weten en  mij prijzen voel ik mij       
aangemoedigd om nog ijveriger in die    
betrachting te zijn4 ,dit is wat ik wil1
 en 7maar7 niet verkrijgen kan4  ,als ik
 betracht wat goed is1 en de menschen   
weten het niet1 is het  waarschijnlijk1 
dat zij in hun onwetendheid kwaad van   
mij zullen  spreken4 ,zoo word ik door  
al mijn goed doen maar kwaad besproken4 
,dit  is1 wat ik niet wil1 maar niet kan
 vermijden4 ,als iemand opstaande met   
het hanengekraai begint te betrachten   
wat goed is1 en volhardend met  die     
poging doorgaat tot middernacht1 en     
tegelijkertijd zegt dat hij  niet wil1  
dat de menschen het weten1 zou ik van   
zoo iemand zeggen dat  hij zoo niet     
bedriegelijk dan toch dom is40    ,tsz  
,sz gaf in de ,choeng ,yoeng0 een werk  
van een' prachtigen1  statigen stijl1   
dat na meer dan twintig eeuwen ng een   
der groote  standaardwerken van de      
chineesche litteratuur is4 ,kort en     

laconiek  geeft zijn stijl slechts de   
essence van de bedoeling1 zonder        
noodelooze  uitweiding4 ,de ideen staan 
onsterfelijk in hun simpelste gedaante1 
met  het hart der divine waarheid bloot1
 zonder gewaden van daaromheen  zwevende
 en golvende woorden1 in de naaktheid   
van het essentieele  ,wezen4    ,van de 
,ta ,hih0 weet men den auteur niet met  
zooveel zekerheid als van  de ,choeng   
,yoeng40 ,volgens eene oude traditie zou
 ook dt werk van ,tsz  ,sz zijn1 maar   
door velen wordt dit betwist4 ,hoe het  
ook zij1 dat het  een werk uit de school
 van ,confucius is1 en geheel en al in  
den geest  en volgens de leer van       
,confucius is1 enkel opgebouwd uit zijne
  principes1 is zeker4    ,de ,loen ,y01
 redeneeringen en gezegden0 zijn niets  
dan aanhalingen  van ,confucius' eigen  
gezegden1 van stukken van gesprekken1   
die hij met  zijne discipelen had1 en   
gezegden van zijne discipelen onderling4
 ,het  is niet n logisch geheel1 maar   
een verzameling fragmenten4             

,vermoedelijk is het niet door          
,confucius' discipelen geschreven1      
ofschoon velen dit gelooven1 maar door  
de discipelen van zijne  discipelen1 en 
wel op het einde van de vierde eeuw vr  
,christus4 ,de  authentiekheid staat    
vast1 en niemand twijfelt er aan1 of het
 bevat de  origineele gezegden van      
,confucius1 door zijne discipelen trouw 
overgeleverd4    ,van groote waarde is  
de uitgave en de commentaren en         
inleidingen van  den filosoof ,choe     
,hie1 die de ,choeng ,yoeng0 en de ,ta  
,hih0  bestudeerde4 ,de tegenwoordig    
overal in gebruik zijnde edities zijn   
allen voorzien van ,choe ,hie's         
aanteekeningen en door hem gerangschikt4
  ,deze filosoof leefde in de ,soeng    
dynastie4 #ce ,zonder ,choe ,hie zou    
wellicht alles verloren zijn gegaan of  
verkeerd opgevat4 ,de klassieken  zijn  
in groot gevaar geweest in den tijd der 
eerste ,tsien dynastie4  ,toen de       
verzwakte ,chow dynastie was gevallen   
voor de macht der ,tsien  vorsten1 brak 

onder de regeering van ,chie ,hwang ,ti1
 7d4 i4 de ,eerste  ,keizer07 voor de   
,confucianisten een tijd van vervolging 
aan4 ,deze  keizer1 wiens eenige        
verdienste is1 dat hij den grooten muur 
liet  bouwen1 en die door geweld zijn   
macht had verkregen en moest handhaven1 
vreesde terecht1 dat de leer van        
,confucius een blijvende beschuldiging  
tegen hem zou worden4 ,het was dan ook  
waar1 dat zijne wetten en  verordeningen
 door de litterati werden getoetst aan  
de leer van  ,confucius1 en daardoor    
vanzelf veroordeeld4    ,toen eindelijk 
zijn eerste minister1 om hem te vleien1 
verklaarde1 dat  niet hm een nieuwe era 
zou beginnen1 en dus al het oude moest  
worden  weggedaan1 en het voorstel deed1
 aan allen1 uitgezonderd het hoogste    
litterarische ,college1 het bezitten van
 de ,confucianistische boeken1 de  ,shi 
,king 7,canon der ,pozie7 en de ,shoe   
,king 7,canon der ,historie7 te         
verbieden1 volvoerde ,chie ,hwang ,ti   
dit plan met genoegen4 ,allen1 die      

zelfs maar over deze boeken durfden     
spreken1 zouden met den dood worden     
gestraft4 ,verder werd aan ieder1 op    
straffe van brandmerking en vier  jaar  
dwangarbeid aan den grooten muur1       
bevolen1 de in zijn bezit zijnde  boeken
 onmiddellijk te verbranden4 ,een jaar  
na dien brand vluchtten  twee geleerden 
van het keizerlijke hof4 ,de keizer1    
voorziende1 dat het  hun te doen was1 om
 de verboden litteratuur weer te doen   
herleven1 en  het volk tot opstand aan  
te zetten1 liet hen vervolgen en door de
  ,censoren eene inquisitie instellen4  
,deze inquisitie had ten gevolge1  dat  
vierhonderd en zestig geleerden en      
studenten werden betrapt op  overtreding
 van het verbod1 en als afschrikkend    
voorbeeld levend werden  verbrand4      
,tot overmaat van ramp werd in den      
strijd1 die later ontstond toen de      
,han's de ,tsien dynastie aanvielen1 de 
hoofdstad 7toen ,hien ,yang7 door       
,hiang ,yu1 den grootsten vijand der    
,han's1 verbrand4 ,drie maanden lang    

duurde de brand van de paleizen en      
gebouwen4    ,lioe ,ping1 een beroemd   
veldheer der ,han's1 slaagde er in1 de  
,tsien  dynastie te verdrijven en       
verhief zich tot keizer1 onder den naam 
,kao  ,tsoe4 ,met de ,han #cf dynastie  
begon een gouden tijdperk voor ,china1  
waarin kunsten en wetenschappen een     
ongekenden bloei bereikten4 ,onder  de  
,han dynastie werd de oude litteratuur  
weer in eer hersteld4  ,natuurlijk      
waren1 niettegenstaande de felle        
maatregelen der ,tsiens1  niet alle     
copien van de boeken verloren gegaan1   
die niet op papier1  maar op            
bamboe-tabletten waren geschreven of    
gegraveerd4 ,de  achtereenvolgende      
keizers der ,han dynastie beijverden    
zich zeer voor de  herleving der        
litteratuur4 ,honderden verschillende   
edities der oude  werken werden nog gaaf
 gevonden1 en door bekwame handen       
gerangschikt en  gecatalogiseerd4 ,de   
thans in ons bezit zijnde boeken1 zooals
 die door  geheel ,china worden gelezen1

 zijn zonder eenigen twijfel de         
authentieke4 ,alleen aan de echtheid van
 de ,choen ,chioe0 wordt wel  eens      
getwijfeld4    ,het is wel nagenoeg aan 
iedereen bekend1 dat ,confucius thans   
door  geheel ,china als zijn grootste   
wijze vereerd wordt4    ,van af #eg n4  
,c4 verspreidde zich de aanbidding van  
,confucius1 die eerst  uitsluitend in   
,loe werd betracht1 over het geheele    
rijk1 en werd er  bepaald1 dat in het   
keizerlijke college en alle colleges van
 het rijk  offeringen aan hem moesten   
worden gedaan4 ,en op dezen tijd zijn in
  ,china bijna twee duizend tempels voor
 hem opgericht4 ,vroeger werden in  deze
 tempels beelden van hem aangebeden1    
maar deze zijn thans bijna  overal      
vervangen door tabletten1 zooals die nu 
ook voor de  afgestorvenen bij het      
geheele volk in gebruik zijn4 ,in die   
tempels zijn  niet alleen de tabletten  
van ,confucius1 maar ook die van zijne  
voorvaderen en al zijne discipelen1 en  
wel in een zaal achter die1 waar  de    

tablet van hemzelf is4 ,op den #a;en dag
 van elke maand worden er  offeringen   
van vruchten en groenten aangeboden1 en 
op den #ae;en van  wierook4 ,tweemaal in
 het jaar1 in de middenste maanden van  
lente en  herfst1 gebeurt de grootste1  
plechtigste ceremonie4 ,in ,peking wordt
  deze door den keizer zelf geleid1 die1
 na tweemaal geknield en zesmaal  het   
hoofd gebogen te hebben1 den geest van  
,confucius aanroept met de  woorden3    
,groot zijt ,gij1 o volmaakte ,wijze6   
,uw deugd is volkomen1 uw  leer is      
volmaakt4 ,alle koningen eeren ,u4 ,uwe 
statuten en wetten zijn in  glorie      
overgeleverd4 ,gij zijt het voorbeeld in
 deze keizerlijke school4               
,eerbiediglijk zijn de offervazen       
uitgezet4 ,vol van eerbiedigen angst    
slaan wij onze trommen en bellen60      
,in de plechtige aanspraak na het       
aanbieden der offeringen worden ook     
zijne discipelen herdacht met de        
woorden3 ,met ,u zijn saamverbonden de  
filosoof ,yen 7,hwoey71 voortzetter van 

,u2 de filosoof ,tseng 7,sin71          
uitlegger van uwe fondamenteele         
principes2 de filosoof ,tsz ,sz1 uw     
overleveraar2 en de filosoof ,meng1 #cg 
de tweede na ,u60    ,het graf van      
,confucius is thans nog te zien1 en     
wordt door ,dr4  ,williamson die het in 
#ahfe bezocht1 aldus beschreven3 ,een   
mooie avenue  van cypressen leidt       
noordelijk van de noordelijke poort 7van
 de  vroegere hoofdstad van ,loe7 naar  
de begraafplaats4 ,het graf ligt in een 
bosch van eiken1 cypressen1 en andere   
boomen1 omringd door een hoogen  muur4  
,het kerkhof binnentredend1 gingen wij  
door een mooi  geornamenteerde poort1 en
 toen door een tweede laan1 met leeuwen 
en  anderen beesten1 in steen1 aan elke 
hand1 en de onvermijdelijke             
cypresboomen #ch boven onze hoofden4    
,bij het graf staan twee steenen        
beelden1 grooter dan levensgroot        
tegenover elkaar1 wijzen1 met plechtig  
gezicht4 ,voorbij het huis gaande1 waar 
de offeringen worden bereid1 en  de     

aanbidders komen rusten1 werd ons een   
boom gewezen1 indertijd  geplant door   
zijn discipel ,tsz ,koeng1 en een       
paviljoen1 opgericht door  keizer ,kien 
,loeng4 ,het graf van ,confucius is een 
kolossale wal1  overgroeid door boomen  
en struiken1 met de gebruikelijke       
gelegenheden  voor offering in het      
front4 ,naast het graf staat een tablet1
 #be voet  hoog bij #f voet breed1      
waarop de namen van den wijze en zijne  
daden  zijn gegraveerd4--,ten ,westen   
van het graf van den wijze is dat van   
zijn'  zoon ,l1 en overal in 't rond de 
graven van de hoofden van zijn clan40   
#ci        ,behalve uit de              
,confucianistische werken1 hebben wij   
vaste en  correspondeerende gegevens    
omtrent zijn levensloop in het werk ,sh 
,ki0  7,historische ,annalen7 van den   
beroemden historieschrijver ,sz ,ma     
,tsien1 #dj het leven van ,confucius    
door ,kiang ,yoeng1 de ,koeng ,tsz  ,kia
 ,y0 7,familiegezegden van ,confucius71 
en de werken van ,koeng ,toe1  ,koeng   

,tsoeng ,tsz01 een afstammeling van     
,confucius1 die bij de  uitvaardiging   
van het gebod tot verbranding de werken 
van ,confucius in  den muur van zijn    
huis verborg4 ,het zijn deze werken1    
vooral de ,sh  ,ki0 7in het hoofdstuk   
over ,confucius ,koeng ,tsz ,shi ,kia071
 die door de  westersche geleerden1 o4  
a4 ,james ,legge1 als voorbeeld en bron 
voor  hunne beschrijving van ,confucius'
 leven zijn gebruikt4                   
,,choeng ,,yoeng4      ,,inleiding4     
,mijn ,meester1 de filosoof ,ching zegt3
 ,zonder overneiging zijn is  ,choeng2  
zonder verandering zijn is ,yoeng40     
,choeng is de rechte ,tao van  alles    
onder den ,hemel2 ,yoeng is het vaste   
principe van alles onder den  ,hemel4   
,dit ,boek is de overgeleverde wet van  
het hart #da uit de school  van         
,confucius4 ,tsz ,sz1 vreezende dat zij 
op den duur verkeerd zou  7overgebracht7
 worden1 schreef haar neer in een ,boek1
 dat hij aan ,meng  ,tsz #db            
overhandigde4 ,dit ,boek spreekt eerst  

van het ne principe2  dan spreidt het   
dit uit1 en het omvat alle dingen2 ten  
laatste keert  het terug en vereenigt ze
 7weer7 tot n principe4 ,ontrol het1 en 
het  vult het ,heelal2 rol het op1 en   
het keert terug1 en verbergt zich in    
mysterie4 ,het genot er van is          
onuitputtelijk4 ,het is alles           
waarachtige  leering4 ,als de           
aandachtige leerling het met genot heeft
 gelezen en  begrepen1 zal hij hebben1  
wat niet kan worden uitgeput4           
,,hoofdstuk ,i4    #a4 ,wat de ,hemel   
7als natuur7 verleend heeft1 wordt      
genoemd ,sing4 ,het  volgen van de ,sing
 wordt genoemd ,tao4 ,het regelen van   
,tao wordt genoemd  ,kiao 7onderwijs74  
#b4 ,tao mag geen oogenblikje verlaten  
worden2 kon ,tao verlaten worden1  dan  
zou het ,tao niet zijn4 ,daarom is de   
,kin ,tsz #dc waakzaam al ziet  hij     
niet1 en in vreeze al hoort hij niet4   
#c4 ,er is niets zichtbaarders dan wat  
duister is1 niets openbaarders dan  wat 
klein is4 ,daarom is de ,kin ,tsz       

waakzaam over zijne eenzaamheid4    #d4 
,als pleizier1 toorn1 smart of geluk    
niet bewegen1 noemt men dat  ,evenwicht2
 als zij bewegen1 maar in de juiste     
middenmaat1 noemt men dat  ,harmonie4   
,dit ,evenwicht nu is de groote         
,oorsprong van alles onder den  ,hemel4 
,deze ,harmonie nu is de manifestatie   
van ,tao4    #e4 ,als men de staten van 
,evenwicht en ,harmonie tot het uiterste
 heeft  opgevoerd1 zijn ,hemel en ,aarde
 gevestigd1 en alle dingen zijn         
7overvloediglijk7 gevoed en bloeiend4   
,dit ne hoofdstuk bevat de essence van  
het geheele boek ,choeng      ,yoeng4   
,het is niet doenlijk1 met europeesche  
woorden de      veelbeteekenende        
chineesche karakters precies met        
equivalenten weer      te geven4 ,men   
kan de begrippen wel naderen1 en met    
vage omtrekken      weergeven1 maar niet
 geheel met europeesche woorden         
omvatten4      ,daarom is eene          
bespreking altijd noodzakelijk4         
,het komt mij voor1 dat de meeste       

vertalers1 die dit hoofdstuk            
vertaalden1 den inhoud te veel beperkt  
hebben1 daar zij de      begrippen ,sing
 en ,tao exclusief op menschen          
toepasten1 en dit toch      stellig op  
de geheele natuur1 dieren en dingen moet
 gedaan worden4      ,het is1 of men    
bang geweest is voor een schijnbaar     
panthesme1 dat      men er door krijgen 
zou4 ,toch verklaarde ,choe ,hie zeer   
stellig1 dat      de ,sing in alles en  
allen is4        ,wat ik uit dit        
hoofdstuk voel--in de meeste gevallen   
samenvoelende      met ,choe ,hie1 is   
het volgende3        ,er bestaat in     
alles en allen als oorsprong en natuur  
een essence      van den ,hemel4 ,deze  
noemde ,confucius ,sing4 ,het volgen    
van1 het zich      volkomen richten naar
 die ,sing1 met andere woorden het ware1
 aan de      ,sing aangepaste           
levensbewegen1 noemde hij ,tao4 ,dit    
,tao zou--7althans      in ,confucius'  
werken7 met de ,weg1 het ,pad kunnen    
vertaald worden4      ,aan den mensch   

kan de regeling van dat pad geleerd     
worden door      ,kiao1 onderricht1     
leering1 en diegenen1 die dit kunnen    
doen1 heette      ,confucius ,wijzen4   
,tao kan geen oogenblik verlaten worden1
 anders      zou het de ware ,tao niet  
zijn4 ,immers ,tao is aangepast aan de  
eeuwige1 eindelooze ,sing1 en kan dus   
evenmin als de ,sing ooit               
veranderen1 of afwijking gedoogen4 ,de  
ware ,tao is dus een weg1      streng en
 recht als een rechte lijn1 die geen    
kromming gedoogt1 uit      den aard van 
haar rechtheid4 ,maar ,tao is niet      
alleen het pad1 dat      de mensch moet 
begaan2 het is ook de natuurlijke 7d4 i4
 aan de ,sing      aangepaste7 gang van 
de geheele wereld1 menschen1 dieren en  
dingen1      zooals ook de ,sing niet   
alleen aan de menschen1 maar in de      
geheele      creatie is gegeven4        
,omdat ,tao geen oogenblik kan verlaten 
worden1 en niet gebonden is      aan met
 de zinnen waarneembare dingen1 evenmin 
als de ,sing zelve1      zal de ,kin    

,tsz niet wachten tot hij iets met de   
oogen ziet1 om      steeds er voor te   
waken1 dat hij ,tao toch vooral volgt1  
noch zal      hij wachten met er voor in
 vreeze te zijn dat hij misschien zou   
afwijken1 tot hij met de ooren iets     
hoort4 ,want zijn ,sing1 zijn           
natuur van den ,hemel1 is niet een      
uitwendige schijn1 maar ligt            
verborgen in mysterie1 en do ,tao       
doordringt toch alles2 hij is in        
het allerkleinste gemanifesteerd1 en    
zijn ,weg gaat in het                   
allerduisterste evengoed4 ,daarom is de 
,kin ,tsz steeds wakende als      hij   
eenzaam is1 want1 ofschoon schijnbaar   
alleen1 heeft hij toch      als         
waarachtige wezen de ,sing in zich1 die 
hij aldoor moet blijven      volgen in  
,tao4        ,het zonder overneiging    
zijn naar eene of andere zijde1 noemde  
,confucius ,choeng1 met een             
hiroglyphisch karakter1 dat het midden0 
verbeeldt 7n4l4 een vierkant1 dat       
precies in het midden door een          

rechte lijn in twee gelijke deelen wordt
 gesneden74 ,dit ,choeng      drukt uit 
de richting van ,tao1 het aan de ,sing  
aangepaste      levensbewegen1 dat alles
 onder den ,hemel moet volgen1 en dat   
7evenmin als het juiste midden7 nooit   
een oogenblik verlaten kan      worden1 
of afwijking gedoogt4 ,wat              
onveranderlijk is--1 dus3 in zich       
zelf eeuwig bestaat1 noemde ,confucius  
,yoeng1 en dit was het      principe1   
dat alles onder den ,hemel regelt4      
,als gn emoties van pleizier1 toorn1    
smart1 of geluk bewegen1      noemde    
,confucius dit een toestand van         
,evenwicht4 ,dit ,evenwicht was      de 
groote ,oorsprong van alles onder den   
,hemel4 ,is het noodig te      zeggen1  
dat dit ,evenwicht dus de toestand is1  
waarin de ,sing      oorspronkelijk     
verkeert8        ,als deze emoties wl   
worden bewogen1 maar in een juiste maat1
      zonder bruuskheid of schokken1 dan
 is er een toestand van ,harmonie       
in den mensch4 ,deze ,harmonie is het   

bewijs1 dat de mensch zich      inspant 
om de ,sing te volgen1 is dus de        
manifestatie van zijn ,tao1      en het 
is alleen mogelijk ,tao te begaan als er
 ,harmonie is4        ,en nu nog over   
die gewichtige woorden aan het eind van 
het vijfde      artikel3        ,als de 
mensch zich door groote inspanning weer 
kan brengen tot den      toestand van   
,choeng ,yoeng1--zonder neiging naar    
eene of andere zijde      zijn1 in      
stabiel evenwicht1 en onveranderlijk1   
zooals de ,sing      oorspronkelijk     
is--dan zou hij n zijn met ,hemel en    
,aarde en met      lle dingen4 ,choe    
,hie voegt er in zijn commentaar bij3   
7dan zijn7      ,hemel en ,aarde en alle
 dingen met mij n lichaam4 ,is mijn hart
      7hier in den zin van ziel7 recht1 
dan is dat van ,hemel en ,aarde ook     
recht40 ,als de mensch het tot ,choeng  
heeft gebracht1 zal hij ,hemel      en  
,aarde en alle dingen zien zooals zij   
zijn1 zullen zij dus1 wat      de       
chineesche filosoof noemt1 gevestigd0   

zijn1 en wel n met hem4            ,de  
op dit eerste hoofdstuk volgende        
hoofdstukken zijn geen      voortgaan op
 het daarin vastgestelde1 maar eerder   
eene      verduidelijking en            
omschrijving1 meestal met voorbeelden   
uit de      geschiedenis4 ,de volzinnen 
beginnende met ,de ,meester zeide0 zijn 
oorspronkelijke gezegden van ,confucius1
 de andere zijn      waarschijnlijk van 
,tsz ,sz4 ,velen gelooven1 dat de       
,choeng ,yoeng      oorspronkelijk van  
,tsz ,sz is zonder dat hij de hoofdideen
 alle      van ,confucius had1 en in dat
 geval zouden de ideen als van de ,sing 
enz4 niet van ,confucius maar van ,tsz  
,sz zijn4 ,wij zullen ons hier      niet
 in verdiepen4        ,op den hoofdtekst
 volgt nog het3          ,,nawoord4     
,in dit eerste hoofdstuk publiceert ,tsz
 ,sz de aan hem overgeleverde           
bedoelingen1 als basis van zijne        
woorden4 ,eerst maakt het duidelijk1    
dat de ,oorsprong van ,tao in den ,hemel
 is1 dat ,tao onveranderlijk is1 en     

belichaamd is in ons eigen lichaam1 en  
geen oogenblik kan worden  verlaten4    
,dan spreekt het van het noodzakelijke  
om 7het van den ,hemel  gegevene7 7goed7
 te bewaren en te onderhouden1 en om    
steeds 7waakzaam7  onderzoek 7in ons    
zelven7 te doen4 ,ten laatste spreekt   
het van de  verdiensten en den 7ten     
goede7 veranderenden invloed van de     
,wijzen en  spiritueele menschen1 tot   
het uiterste opgevoerd4 ,die dit alzoo  
willen  leeren moeten het in zich zelf  
zoeken1 en zullen het 7dan7 vanzelf 7in 
zich7 verkrijgen4 ,dan zullen zij alle  
uitwendige verleiding1 die op hun       
egosme werkende is1 van zich wegdoen1 en
 hun natuurlijke ,goedheid zal  vervuld 
zijn4 ,dit hoofdstuk is wat de schrijver
 ,yang het noemde3 ,het  lichaam 7hier3 
,wezen7 van het geheele ,boek40 ,in de  
tien volgende  hoofdstukken haalt ,tsz  
,sz des ,meesters woorden aan1 om de    
bedoeling  compleet te maken4           
,,hoofdstuk ,,ii4    #a4 ,choeng ,ni    
7,confucius7 zeide3 ,de ,kin ,tsz is    

,choeng ,yoeng2 de  kleine mensch is    
tegenovergesteld aan ,choeng ,yoeng4    
#b4 ,dat de ,kin ,tsz ,choeng ,yoeng is1
 is omdat hij een ,kin ,tsz is1 en      
altijd in ,choeng is4 ,dat de kleine    
mensch tegenovergesteld aan ,choeng     
,yoeng is1 is omdat hij een klein mensch
 is1 en niet in vreeze40                
,,hoofdstuk ,,iii4    ,de ,meester      
zeide3 ,hoe uitstekend is ,choeng       
,yoeng6 7,maar7 zeldzaam zijn  er onder 
het volk die het lang kunnen            
7handhaven740          ,,hoofdstuk ,,iv4
    ,de ,meester zeide3 ,ik weet hoe het
 is1 dat ,tao niet wordt begaan6 ,die   
weten overschrijden het1 die dom zijn   
komen er niet aan toe6 ,ik weet  hoe het
 is1 dat ,tao niet helder is6 ,die      
waardig 7en deugdzaam7 zijn             
overschrijden het1 die onwaardig zijn   
komen er niet aan toe6    #b4 ,er zijn  
geen menschen1 die niet drinken en eten4
 7,maar7 weinigen  kennen den 7waren7   
smaak60          ,,hoofdstuk ,v4    ,de 
,meester zeide3 ,helaas6 ,hoe is ,tao   

onbegaan60          ,,hoofdstuk ,,vi4   
,de ,meester zeide3 ,shoen6 ,hij was een
 wijs mensch6 ,shoen hield er van  om   
anderen te vragen1 en onderzocht        
7schijnbaar7 oppervlakkige woorden4     
,het kwade 7er in7 verborg hij1 het     
goede spreidde hij uit4 ,hij greep de   
twee uitersten1 nam er het ,midden      
7,choeng7 van1 en gebruikte dat 7in de  
regeering74 ,daardoor was hij 7juist7   
,shoen60          ,in bovenstaande      
hoofdstukken wordt gezinspeeld op het   
feit dat ,tao1      en dus ook het      
bereiken van ,choeng ,yoeng1 geen       
oogenblik uit het      oog moet worden  
verloren1 en de mensch altijd door1 in  
waakzaamheid      en vrees1 op zijn     
gedrag moet passen4 ,alleen door        
niet-nadenken      overschrijdt de goede
 mensch ,choeng1 en de domme komt er    
niet eens      aan toe4 ,iedereen drinkt
 en eet1 maar weinigen kennen den smaak1
      z ligt ,choeng eveneens in al de  
dingen en daden van het leven1      maar
 weinigen beseffen het1 en denken niet  

om het gewicht van al      die          
schijnbaar gewone acties en dingen4     
,volgens gewoonte haalt ,confucius hier 
een ,wijze uit de ,oudheid aan1         
keizer ,shoen1 die in de meest gewone   
woorden1 in de benden hem      staande  
menschen toch door het bepalen van het  
,midden het goede      ontdekte1 en dat 
ook aanwendde in de regeering4          
,,hoofdstuk ,,vii4    ,de ,meester      
zeide3 ,de menschen zeggen allen3 ,wij  
weten10 maar  voortgedreven1 en gevangen
 in een net1 een val1 of een kuil1 weten
 zij  niet hoe er uit te komen4 ,de     
menschen zeggen allen3 ,wij weten10 maar
  als zij ,choeng ,yoeng uitkiezen      
kunnen zij er zich niet voor den tijd   
van een maand in handhaven40            
,,hoofdstuk ,,viii4    ,de ,meester     
zeide3 ,het menschzijn van ,hwoey #dd   
bestond daarin1 dat  hij ,choeng ,yoeng 
uitkoos4 ,als hij iets goeds verkreeg   
hield hij het  stijf vast1 als droeg hij
 het op zijn borst1 en verloor het niet 
7weer740          ,,hoofdstuk ,,ix4     

,de ,meester zeide3 ,het keizerrijk1 de 
staten en de families kunnen goed       
geregeerd worden2 waardigheden en       
jaarwedden kunnen geweigerd worden2     
blanke wapenen kunnen worden vertreden4 
,maar ,choeng ,yoeng kan niet  bereikt  
worden60          ,choe ,hie zegt       
hiervan1 dat de drie bovenbedoelde      
dingen1 hoe      moeilijk ook1 toch nog 
licht zijn in vergelijking met het      
verkrijgen van ,choeng ,yoeng4 ,want om 
dit te bereiken mag de mensch      geen 
greintje egosme en begeerten0 7dus      
overneiging7 hebben1 en      dit is het 
allermoeilijkste1 en schier onmogelijk4 
,,hoofdstuk ,x4    #a4 ,tsz ,loe #de    
vroeg wat geweldigheid was4    #b4 ,de  
,meester zeide3 ,meent gij de           
geweldigheid van het ,zuiden1 die van   
het ,noorden1 of die van ,u zelf80      
#c4 ,geduldigheid en zachtheid in 't    
onderwijzen1 geen onrecht met  onrecht  
beantwoorden2 dit is de geweldigheid van
 het ,zuiden1 en hierin  woont de ,kin  
,tsz4    #d4 ,onder de wapenen zijn en  

den dood vinden zonder morren2 dit is de
  geweldigheid van het ,noorden1 en     
hierin woont de geweldige4    #e4       
,daarom betracht de ,kin ,tsz ,harmonie1
 zonder week te zijn4 ,hoe  recht is    
zijne geweldigheid6 ,hij staat rechtop  
in ,choeng 7het ,midden7  en neigt niet 
over6 ,hoe recht is zijn geweldigheid6  
,als er recht is in  de regeering van   
het rijk verandert hij niet van wat hij 
was toen hij  nog particulier was4 ,hoe 
flink is zijn geweldigheid6 ,als er geen
 recht  is in de regeering van het rijk 
verandert hij niet1 tot in den dood4    
,hoe flink is zijn geweldigheid6        
,beide soorten geweldigheid01 die van 't
 ,zuiden en ,noorden      7genfluenceerd
 door het klimaat71 de ne verkeerdelijk 
zacht- en      weekheid1 de tweede      
woestheid gingen ver van het juiste     
,midden4      ,daarom betracht de ,kin  
,tsz het ,midden er van2 hij betracht   
harmonie1 dus zoover het kon vriendschap
 met staten en menschen1      maar      
blijft tegelijkertijd vast op zijn stuk4

 ,of er recht of niet      in het rijk  
is 7lett4 staat er1 of het rijk ,tao    
heeft of niet71 dus      goede principes
 aangepast aan de ,sing of niet1 hij    
laat er      zichzelf niet door         
veranderen1 en staat pal4 ,dit was      
volgens      ,confucius de ware         
geweldigheid4          ,,hoofdstuk ,,xi4
    #a4 ,de ,meester zeide3 ,in         
duisternis te leven1 en wonderen te doen
 opdat  het nageslacht die zal          
vertellen1 dit is1 wat ik niet doe4     
#b4 ,de ,kin ,tsz gaat volgens den gang 
van ,tao1 maar halverweg wijkt hij  er  
van af2 dit is1 wat ik niet doe4    #c4 
,de ,kin ,tsz voegt zich aan ,choeng    
,yoeng4 ,ofschoon hij onbekend is1  en  
de wereld hem niet ziet1 voelt hij geen 
verdriet4 ,alleen de ,wijze is  hiertoe 
in staat40          ,hier is de         
toepassing van ,kin ,tsz ietwat verward4
 ,met den      eersten1 in ,no #b1      
bedoelt hij meer den gewonen1 goeden    
mensch1 met      den tweeden den        
hoogeren ,wijze4          ,,hoofdstuk   

,,xii4    #a4 ,de ,tao van den ,kin ,tsz
 is eindeloos1 en 7toch7 verborgen4     
#b4 ,gewone mannen en vrouwen1 in hun   
domheid1 kunnen met de kennis er  van   
iets te maken hebben2 maar wat betreft  
het opperste er van1 al is  iemand een  
,wijze is er iets in1 wat hij niet weet4
 ,gewone mannen en  vrouwen1 in hun     
onwaardigheid1 kunnen er iets van       
begaan2 maar wat  betreft het opperste  
7van ,tao71 is er 7altijd7 iets1 wat    
zelfs een  ,wijze niet kan4 7,zelfs7 in 
de grootheid van ,hemel en ,aarde is    
iets wat  den menschen 7nog7 hatelijk   
is4    ,daarom1 als de ,kin ,tsz de     
grootheid 7van ,tao7 wilde zeggen1 zou  
er  niets onder den ,hemel zijn1 dat het
 kan omvatten2 als hij de kleinheid  7er
 van7 wilde zeggen1 zou er niets onder  
den ,hemel zijn1 dat het kan  splijten4 
,de meeste vertalers zijn het eens1 dat 
dit tweede artikel zeer      duister is4
 ,legge o4 a4 is zoo eerlijk om ronduit 
te verklaren ,i      confess to be all  
at sea in the study of this paragraph40 

,ook met      de commentaar van ,choe   
,hie kan ik in dezen niet meegaan4      
,mijn bescheiden meening--die ik gaarne 
voor een betere geef--is de             
volgende3        ,de ,tao 7d4 i4        
levensweg aangepast aan de ,sing7 van   
den ,kin ,tsz      is eindeloos en toch 
verborgen10 begint ,tsz ,sz 7want hier  
is het      niet meer ,confucius' die   
spreekt74 ,de ,tao n4l4 gaat tot in het 
oneindige 7n4l4 n zijn met ,hemel en    
,aarde en alle dingen1 zie              
,bespreking ,hfdst ,i ,no4 #e74 ,maar   
,tao moet ook gevolgd worden in het     
allerkleinste1 verborgenste4 ,gewone    
menschen doen ook wel eens zoo      iets
 aan ,tao1 maar aan het opperste1       
oneindige er van komen zelfs            
,wijzen wel eens niet toe4 ,want er is  
altijd nog iets1 zelfs in de            
grootheid van ,hemel en ,aarde1 dat den 
mensch hatelijk is 7omdat hij      't   
niet kan begrijpen71 en ook dus in de   
grootheid van ,tao4 ,daarom      wijken 
zij er dan weer van af1 terwijl het geen

 oogenblik mag      verlaten worden4    
,wil iemand de oneindige grootheid van  
,tao zeggen1      de eindeloosheid waar 
,tao toe leidt1 hij zou geen woorden    
vinden1      die het omvatten4 ,wilde   
hij de kleinheid zeggen--want de        
allerkleinste dingen hebben een ,tao1 in
 het allerminiemste en      geringste en
 duisterste is altijd nog een ,tao te   
volgen--hij zou het      z klein moeten 
vinden1 dat het door niets nog te       
splijten 7d4 i4      nog kleiner        
gemaakt7 zou kunnen zijn4      #c4 ,de  
,shi ,king #df zegt3 ,de havik vliegt op
 in den ,hemel2 de visschen  springen in
 de diepte40 ,dit zegt1 hoe 7,tao       
overal7 boven en onder  7alles7         
doordringt4    #d4 ,de ,tao van den ,kin
 ,tsz begint met 7den gewonen omgang1   
het gewone  leven van7 mannen en        
vrouwen4 ,maar1 aan het opperste er van 
gekomen1  strekt ,tao zich uit over     
,hemel en ,aarde4          ,de twee     
artikelen schijnen mij juist aan te     
passen aan mijne      opvatting van het 

vorige4 ,zoo hoog als haviken vliegen1 z
 reikt      ook ,tao hoog1 en het is    
eveneens diep en laag1 zooals visschen  
springen naar den bodem van het water4  
,de ,tao begint met het heel      gewone
 leven1 het huiselijk leven1 den gewonen
 omgang met menschen1      maar het     
opperste er van is eindeloos1 en        
doordringt en omvat het      ,heelal4   
,immers1 zooals ,choe ,hie zeide1 wordt 
,tao ganschelijk      begaan1 en is     
,choeng ,yoeng geheel bereikt1 dan zijn 
,hemel en ,aarde      in mij040 ,dit    
twaalfde hoofdstuk eindigt met het3     
,,nawoord4    ,dit twaalfde ,hoofdstuk  
bevat de woorden van ,tsz ,sz1 dienende 
om het  eerste te doen uitkomen en      
duidelijk te maken1 namelijk dat ,tao   
niet  mag verlaten worden40    ,in de   
acht hoofdstukken hieronder haalt hij   
door elkaar woorden van  ,confucius aan1
 om het 7verder7 te illustreeren4       
,,hoofdstuk ,,xiii4    #a4 ,de ,meester 
zeide3 ,tao is niet ver van de          
menschen40    ,als menschen ,tao        

7trachten te7 begaan1 en ver gaan van de
 menschen1 kan  het 7de ware7 ,tao niet 
zijn4          ,confucius bedoelde1 dat 
,tao begint met het instandhouden der   
vijf      menschelijke betrekkingen of  
z4 g4 ,loen0 7die van vader tot zoon1   
ouderen broeder tot jongeren broeder1   
vorst tot minister1 man tot      vrouw1 
vriend tot vriend1 en omgekeerd74 ,tao1 
is reeds gezegd1 ligt      in het       
kleinste zoowel als in het grootste1 en 
mag geen oogenblik      verlaten worden4
 ,in den gewonen omgang der menschen1 in
 al het      menschelijke is ,tao te    
betrachten4 ,wie ,tao wil begaan buiten 
de      menschen en het menschelijke om1
 heeft den waren ,tao reeds             
verlaten4      #b4 ,de ,shi ,king zegt3 
,in 't hakken van een bijl-handvatsel1  
in het  hakken van een bijl-handvatsel  
is het model niet ver weg40 ,wij grijpen
  n handvatsel om het andere te hakken1 
en 7toch7 als wij terloops van  het eene
 naar het andere kijken is het of zij   
apart zijn4 ,daarom1 de  ,kin ,tsz      

regeert de menschen naar wat aan        
menschen eigen is1 en zoodra  zij       
veranderen houdt hij op4          ,heel 
duidelijk is mij dit bovenstaande niet4 
,legge teekent in zijne      vertaling  
aan 7maar zegt er eveneens bij the      
object of this      paragraph seems to  
be0 enz47 dat ,tsz ,sz het volgende     
bedoelde3      ,de regel1 om menschen te
 behandelen1 volgens de principes van   
het      ,midden 7,choeng7 is nader tot 
ons dan de bijl in de hand tot          
dengene1 die er mede uitgehouwen moet   
worden1 en naar hr      gemodelleerd4   
,de tak is gehouwen en de vorm veranderd
 van den      natuurlijken vorm4 ,niet  
zoo met den mensch4 ,de verandering     
brengt      hem slechts tot den gepasten
 staat4 ,men moet dadelijk met die      
behandeling ophouden als hij verandert40
      #c4 ,als iemand tot het uiterste  
zijn eigen principes van de ,sing       
verzorgt1 en tegelijk beschouwt dat     
andere menschen zijn als hij1 dan  is   
hij niet ver van ,tao4 ,wat gij niet    

wilt dat aan ,u zelven gedaan  wordt1   
doe dat 7ook7 aan anderen niet4         
,hier hebben wij de karakters chung0 en 
shoe01 waarvan ik in 't      begin van  
mijne ,inleiding tot de ,filosofie van  
,confucius0 heb      gesproken4 ,zooals 
ik daarin reeds zeide1 waren deze       
woorden niet      met precies tw        
equivalente hollandsche woorden te      
vertalen4 ,prof4      ,legge noemt shoe0
 zeer juist het principe van            
reciprociteit10 het      beginsel van   
wederkeerigheid4 ,het eerste chung0     
noemt hij het      zijn plicht doen met 
het oog op zich zelven40 ,ik zal deze   
vertaling      bijwijlen overnemen4     
#d4 ,in ,tao van den ,kin ,tsz zijn vier
 dingen1 die ik nog niet gekund  heb3   
,mijn vader te dienen zooals ik zou     
willen1 dat mijn zoon mij  diende1 dat  
heb ik nog niet gekund4 ,mijn vorst te  
dienen1 zooals ik zou  willen1 dat mijn 
minister mij diende1 dat heb ik nog niet
 gekund4 ,mijn  ouderen broeder te      
dienen1 zooals ik zou willen1 dat mijn  

jongere  broeder mij diende1 dit heb ik 
nog niet gekund4 ,mijn' vriend ten      
voorbeeld zijn in behandeling1 zooals ik
 zou willen1 dat hij mij  behandelde1   
dat heb ik nog niet gekund40 ,ernstig in
 't betrachten der  deugd1 altijd er van
 sprekende met zorgzaamheid als hij in  
iets te kort  schiet1 durft 7de ,kin    
,tsz7 niet nalaten1 zich in te spannen1 
7en7 als  hij in zijne woorden iets te  
veel heeft1 durft hij ze niet allen uit 
te  putten 7d4 i4 te spreken74 ,zoo     
correspondeeren zijne woorden met zijne 
daden1 en zijne daden met zijne woorden4
 ,is de ,kin ,tsz dus niet  geheel      
eerlijk en waarachtig8                  
,,hoofdstuk ,,xiv4    #a4 ,de ,kin ,tsz 
doet wat gepast is aan zijne positie1 en
 wenscht daar  niet buiten te gaan4     
#b4 ,in een positie van weelde en       
aanzien doet hij wat gepast is aan een  
positie van weelde en aanzien4 ,in een  
positie van armoede en lagen  stand doet
 hij wat gepast is aan eene positie van 
armoede en lagen  stand4 ,onder         

barbaarsche stammen doet hij wat gepast 
is aan barbaarsche  stammen4 ,in een    
toestand van droefheid en moeilijkheden 
doet hij wat  gepast is aan droefheid en
 moeilijkheden4 ,de ,kin ,tsz kan nooit 
in een  toestand komen1 waarin hij niet 
zelf 7het weten van hoe te moeten doen7 
verkrijgt4    #c4 ,is hij in een hooge  
positie1 dan verguist hij niet zijne    
inferieuren4 ,is hij in een lage        
positie1 dan vleit hij niet zijne       
superieuren4 ,hij maakt zich zelf recht1
 en zoekt het niet bij anderen1  zoodat 
hij geen teleurstellingen heeft4 ,hij   
murmureert niet tegen den  ,hemel en    
mort niet op de menschen4    #d4 ,daarom
 woont #dg de ,kin ,tsz in de rust1     
wachtende op wat 7de  ,hemel7 beschikken
 zal1 en de kleine mensch gaat op       
gevaarlijke paden1  en hoopt op de      
fortuin4    #e4 ,de ,meester zeide3 ,met
 boogschieten hebben wij iets als met   
7de  handelwijze van7 den ,kin ,tsz4    
,als de schutter de schijf mist keert   
hij zich om en zoekt de fout in zich    

zelf40          ,,hoofdstuk ,,xv4    #a4
 ,de ,tao van den ,kin ,tsz kan         
vergeleken worden met reizen4 ,men moet 
stellig eerst het nabij bereiken om tot 
het vrafgelegene te komen4  ,ook is het 
er mede als met het bestijgen van een   
hoogte4 ,men moet  stellig eerst het    
lage begaan om tot het hooge te komen4  
#b4 ,de ,shi ,king zegt3 ,de goede      
vereeniging met vrouw en kinderen is als
  de muziek van harpen en luiten4 ,als  
er eendracht is onder broeders1 is  de  
harmonie gelukkig en langdurig4 ,z      
behoort gij uwe familie te  regelen en  
te genieten van uwe vrouw en kinderen4  
#c4 ,de ,meester zeide3 ,en wat zullen  
uwe ouders dan rustig en gelukkig       
zijn60          ,in bovenstaande        
hoofdstukken ziet men1 dat ,confucius   
,tao aanwees in      de gewone          
verhoudingen der menschen4 ,de ,kin     
,tsz1 wetende dat de      ,sing in hem  
is1 zal1 waar hij ook is1 steeds ,tao   
begaan1 in      armoede1 of rijkdom1 of 
onder barbaren4 ,hij maakt zich zelf    

recht04 ,dit recht1 lett4 vertaald1 is  
hier het engelsche right01      goed1   
zooals het behoort1 puur en rein als een
 rechtopgaande lijn4      ,ook in de    
familie moet ,tao begaan worden1 en moet
 er dus ,harmonie      zijn4            
,,hoofdstuk ,,xvi4    #a4 ,de ,meester  
zeide3 ,hoe overvloedig is de deugd1 die
 de geesten ten  toon spreiden60    #b4 
,wij zien naar hen uit1 maar zien hen   
niet2 wij luisteren naar hen1  maar     
hooren hen niet4 ,zij zijn in alle      
dingen belichaamd4 ,er is niets  zonder 
hen4    #c4 ,zij maken1 dat de menschen 
onder den ,hemel eerbiedig zijn1 zich   
rein  maken1 zich volmaken1 aan hen     
onderworpen zijn1 ten einde hun         
offeringen te brengen4 ,zij zijn overal 
in overvloed1 en het is1 of zij  overal 
boven1 en links en rechts zijn6    #d4  
,de ,shi ,king zegt3 ,gij kunt niet     
zeker zijn 7in 't denken over7 het      
komen der geesten2 des te meer moogt gij
 er niet lichtvaardig over  denken60    
#e4 ,het waarachtige wezen van de       

manifestatie van het kleine1 kunt gij   
maar z niet verbergen6                  
,confucius hield zich niet veel op met  
beschouwingen over geesten1      dit    
blijkt uit al zijne gezegden4 ,in de    
,loen ,y0 zegt hij o4 a41      dat men  
de geesten moet eeren1 maar altijd op   
een afstand van hen      blijven4 ,toen 
hij verder eens door zekeren ,kie ,loe  
7,zie ,loen ,y0      ,boek ,,xi7 werd   
gevraagd1 hoe men de geesten moet       
dienen1 antwoordde      hij3 ,terwijl   
gij niet in staat zijt menschen te      
dienen1 hoe kunt      gij dan hunne     
geesten dienen80        ,ik schaam mij  
niet1--waar zoo vele vertalers hier in  
twijfel waren1      en o4 a4 ,legge     
eerlijk verklaarde 7van ,no4 #b7 dat de 
juiste      bedoeling hier niet te      
bepalen is--te zeggen1 dat ik van mijne 
vertaling niet zeker ben1 noch van mijne
 uitlegging4 ,vooral weet ik      niet  
zeker of hij de geesten van             
afgestorvenen bedoelt dan wel           
anderen4 ,geesten is in 't chineesch    

kwei shin04 ,kwei is de geest1          
correspondeerende met het principe ,yin0
 7duister71 shin0 is de      geest1     
correspondeerende met het principe      
,yang0 7licht74 ,deze twee              
principes1 ,yin het vrouwelijke en ,yang
 het mannelijke1 zijn      ontstaan uit 
het openscheuren van den ,chaos1 en alle
 menschen en      wezens en dingen1 alle
 leven1 is ontstaan door het samenkomen 
van      ,yin en ,yang4 ,als het leven  
sterft gaan ,yin en ,yang weer uit      
elkaar4      ,daarom1 ook kwei en shin  
zijn in alles wat leeft4 ,de chineezen  
hebben een verbazende vrees voor kwei   
shin10 maar weten eigenlijk      zelf   
niet wat daarmede bedoeld wordt4        
,volgens dit hoofdstuk zouden      zij  
in alles en allen zijn1 altijd vlak bij 
en om en in de      menschen1           
onzichtbaar4 ,men is nooit zeker1       
wanneer die van om ons      heen bij ons
 zullen komen4 ,een oude chineesche     
literator1 met wien      ik over dit    
onduidelijke hoofdstuk--dat mij voorkomt

 te onpas in      ,choeng ,yoeng0 te    
zijn opgenomen--sprak1 gaf mij als zijne
 meening1      dat het een voorzichtige 
twijfel en een fijne ironie uitdrukte4  
,confucius zou zelf wel eens aan het    
bestaan van kwei shin0      getwijfeld  
hebben1 daar hij het voor zich zelf     
hierover nog niet      eens was1 geraden
 hebben1 in elk geval respect voor hen  
te hebben      omdat men nooit kan      
weten04 ,en dan zouden ,no4 #a en #b    
dien twijfel      zeer fijn uitdrukken4 
,dit klopt ook wel met de boven         
aangehaalde      gezegden uit de ,loen  
,y04 ,ook een der chineesche            
commentators in      mijne editie zegt  
dat ,confucius lichtvaardig0 van de kwei
 shin0      sprak4        ,op dit       
hoofdstuk volgen weer eenige over oude  
vorsten en wijzen1 en      over familie 
en regeering4          ,,hoofdstuk      
,,xvii #dh4    #a4 ,de ,meester zeide3  
,hoe groot was de ,hiao van ,shoen6     
,zijn deugd was  die van den wijze4     
,zijn eerwaardigheid was die van den    

keizer4 ,zijn  rijkdom die 7welke bevat 
was binnen al7 de vier zeen4 ,hij deed  
zijne  offeringen in den voorvaderlijken
 tempel1 en zijne kinderen en           
kleinkinderen zorgden steeds voor de    
offeringen aan hem4    #b4 ,daarom1 de  
groote deugd krijgt stellig haar        
7verdiende7 positie1  stellig haar      
jaarwedde1 stellig haar roem1 stellig   
een lang leven4    #c4 ,aldus is het1   
dat de ,hemel in het voortbrengen der   
dingen mild is  volgens hun natuur      
7hoedanigheden74 ,de 7gezaaide7         
bloeiende 7boomen7  ondersteunt ,hij4   
,de ten val neigenden werpt ,hij om4    
#d4 ,de ,shi ,king zegt3 ,de            
eerbiedwaardige1 gelukwaardige prins6   
,hij deed  eerwaardiglijk zijn groote   
deugd zien1 hij regelde het volk en     
regelde  zijne ambtenaren1 hij kreeg    
zijne jaarwedde van den ,hemel4 ,de     
,hemel  beschermde hem1 stond hem bij en
 beschikte dat hij den troon zou        
krijgen2 zendende herhaaldelijk deze    
gunsten van den ,hemel40    #e4 ,daarom1

 zij die de groote deugd hebben1 krijgen
 stellig de belooning  van den ,hemel4  
,het jaarwedde0 dat in dit hoofdstuk in 
't hollandsch eenigszins      vreemd    
klinkt is in 't chineesch loeh0 en dit  
woord is een der      drie heilige en   
gelukaanbrengende karakters foeh0       
7geluk71 loeh0      7jaarwedde van      
mandarijnen71 en sjoe0 7lang leven74    
,dit loeh0      wordt eveneens          
uitgesproken als loeh0 hert1 en vandaar1
 dat men in      chineesche decoraties  
op zijde1 in bouwstijl enz4 veel een    
hert      ziet gebezigd1 wat dan        
jaarwedde beteekent4 ,zoo ziet men voor 
foeh0 dikwijls een reiger1 daar deze    
eveneens een gelijkluidenden      naam  
draagt4        ,met den prins0 in ,no4  
#d wordt koning ,wn1 van ,chow bedoeld4 
,het is curieus1 ,confucius1 wiens deugd
 nooit beloond werd1 zulke              
optimistische woorden als hierboven te  
hooren uitspreken4 ,shoen      werd #ajj
 jaar oud1 vandaar ook de toespeling op 
het lange leven4          ,,hoofdstuk   

,,xviii #di4    #a4 ,de ,meester zeide3 
,het is alleen koning ,wn1 die geen     
verdriet had4  ,zijn vader was koning   
,kie en zijn zoon was koning ,woe4 ,zijn
 vader  maakte 7zijne waardigheid71 zijn
 zoon leverde 7haar7 over40    #b4      
,koning ,woe zette het werk van de      
koningen ,ta1 ,kie en ,wn voort4 ,hij   
gordde 7slechts7 ns zijne wapenrusting  
aan1 en verkreeg het  keizerrijk4 ,hij  
verloor zijn uitstekenden naam in het   
keizerrijk niet4  ,zijne eerwaardigheid 
was die van den keizer4 ,zijn rijkdom   
was die  7welke bevat is binnen7 de vier
 zeen4 ,hij deed zijne offeringen in den
  voorvaderlijken tempel1 en zijne      
kinderen en kleinkinderen zorgden       
steeds voor de offering aan hem4    #c4 
,het was aan het eind van zijn leven dat
 koning ,woe de beschikking  7van den   
,hemel7 kreeg 7over den troon71 en de   
hertog van ,chow volmaakte  de deugd van
 ,wn en ,woe4 ,hij voerde het           
koningschap op tot ,ta en ,kie1  en     
offerde aan alle hertogen boven hen met 

de keizerlijke ceremonien4  ,en dezen   
regel verbreidde hij over alle vorsten  
van het rijk1 de hooge  ambtenaren1 de  
geleerden1 en het gewone volk4 ,was de  
vader een hoog  mandarijn en de zoon een
 geleerde1 dan was de begrafenis die van
 een  hoog mandarijn1 de offering die   
van een geleerde4 ,was de vader een     
geleerde en de zoon een hoog mandarijn1 
dan was de begrafenis die van  een      
geleerde1 en de offering die van een    
hoog mandarijn4 ,de rouwtijd  van n jaar
 werd uitgebreid 7tot gebruik7 enkel bij
 hooge mandarijnen4    ,de rouwtijd van 
drie jaren werd alleen uitgestrekt tot  
den keizer4 ,in  den rouw om vader en   
moeder werd geen verschil gemaakt       
tusschen  aanzienlijken en minderen4    
,het verband tusschen deze oude vorsten 
en het in vorige      hoofdstukken      
behandelde is niet heel duidelijk4 ,de  
chineesche      filosoof gaat niet van n
 punt uit1 dat hij dan streng logisch   
beschouwt en ontwikkelt1 zooals b4 v4   
,plato deed4 ,z hebben wij      hier een

 verheerlijking van eenige instellingen 
over ,l 7,decorum7      die eigenlijk   
met ,choeng ,yoeng niet in logisch      
verband staan4 ,het      bizondere geluk
 van koning ,wn was1 dat hij n een      
goeden vader had      n een goeden zoon 
7iets wat b4 v4 met ,yau en ,shoen1 die 
zeer      slechte zoons hadden en een'  
ordinairen vader1 en met ,yu1 niet het  
geval was geweest74 ,deze omstandigheid 
verhoogt in chineesche oogen      de    
glorie van koning ,wn4        ,een      
groote verdienste van den hertog van    
,chow was1 dat hij ook      zijne       
voorvaderen in de glorie van ,chow deed 
deelen1 en hen met      keizerlijke     
ceremonien vereerde1 alsof ook zij      
keizerlijke vorsten      waren geweest4 
,kie1 of ,kie ,leih1 de hertog van ,chow
 destijds 7niet      te verwarren met   
den hertog van ,chow1 ,woe's broeder1   
die ,tan heette      van zich zelf7 was 
,wn's vader1 en ,kie ,leih's vader was  
,ta4        ,toen ,woe ,wang keizer     
werd1 was hij #hg jaar4                 

,,hoofdstuk ,,xix4    #a4 ,de ,meester  
zeide3 ,hoe vr reikte de ,hiao #ej van  
koning ,woe en den  hertog van ,chow60  
#b4 ,nu1 de ,hiao is het goed           
voortzetten van de wenschen der         
voorvaderen1  het goed voortzetten van  
de zaken der voorvaderen4    #c4 ,in de 
lente en in den herfst herstelden zij de
 voorvaderlijke  tempels1 rangschikten  
zij de voorvaderlijke offervazen1       
maakten zij de  gebruikelijke gewaden in
 orde1 en offerden de offeringen der    
seizoenen4    #d4 ,door de ceremonin van
 den voorvaderlijken tempel             
onderscheidden zij  de 7keizerlijke7    
bloedverwanten volgens hun afstamming4  
,door het  regelen volgens den          
adellijken rang onderscheidden zij      
aanzienlijken en  minderen4 ,bij het    
regelen der diensten onderscheidden zij 
talent en  bekwaamheid4 ,bij de         
ceremonie van het drinken boden de      
lageren den  beker aan de hoogeren en   
kregen 7dus7 k iets 7in die ceremonie7  
te  doen4 ,bij het 7tot besluit         

aangerichte7 feest werden de plaatsen   
geregeld volgens het haar1 en zoo werden
 de jaren 7van leeftijd7  onderscheiden4
    #e4 ,zij namen de plaats in van hun 
voorvaderen1 verrichtten hunne          
ceremonin1 speelden hun muziek4 ,zij    
vereerden diegenen1 die hun  voorvaderen
 hadden vereerd1 hadden diegenen lief1  
die hun voorvaderen  hadden liefgehad4  
,z dienden zij de dooden1 zooals zij de 
levenden  zouden gediend hebben2 zij    
dienden de verschenenen1 zooals zij hen 
zouden gediend hebben indien zij bij hen
 waren gebleven4 ,dit is de  opperste   
,hiao4    #f4 ,met de ceremonin aan den 
,hemel en de ,aarde dienden zij ,shang  
,ti1 en  met de ceremonin van den       
voorvaderlijken tempel dienden zij hun  
voorvaderen4 ,hij1 die de ceremonin van 
de offeringen aan ,hemel en  ,aarde1 en 
de bedoeling van de verschillende       
offeringen aan de  voorvaderen begreep1 
zou de regeering van een koninkrijk even
  gemakkelijk vinden als het kijken in  
zijn handpalm4          ,wij zien uit   

een en ander dat de ,hiao niet enkel    
bestaat uit het      liefhebben en      
eerbiedigen van de ouders1 maar ook uit 
het navolgen      van hun leven1 het    
treden in hun voetspoor4 ,z staat in de 
,loen      ,y0 dat men eerst van iemand 
zeggen kan dat hij ,hiao heeft als hij  
drie jaren na zijn's vaders dood niet   
afgeweken is van diens      gedragslijn4
 ,het buitengewoon gewicht1 dat         
,confucius aan ceremonin      van de ,l 
hechtte1 schijnt wel wat overdreven1    
maar men vergete      hierbij vooral    
niet1 dat hij het begaan van ,tao       
daarvan      onafscheidelijk achtte1 en 
het hem niet om den uiterlijken schijn  
te doen was1 maar om het ware wezen er  
van1 de reverentie1 die er      mede    
werd uitgedrukt4 ,zoo zegt hij 7,loen   
,y10 ,boek ,,xvii7 zeer      terecht3   
,zijn edelsteenen en zijde 7die bij     
ceremonin worden      gedragen7 dan     
alles wat bedoeld wordt met de ,l80 ,z  
opgevat1 als      symboliek van de      
reverentie voor het diviene1 wordt      

,confucius'      hooge opvatting van de 
,l begrijpelijker4 ,het eerbiedigen der 
familiebetrekkingen en der rangen en    
standen was eveneens voor hem      niet 
zoozeer bekrompenheid als wel eerbied   
voor de hemelsche orde      der dingen40
          ,,hoofdstuk ,,xx4    #a4 ,de  
hertog ,n-gai 7van ,loe7 vroeg over     
regeering4    #b4 ,de ,meester zeide3   
,de regeering van ,wn en ,woe is 7te    
vinden7 in de  tabletten van hout en    
bamboe 7de annalen74 ,als er 7ware7     
menschen zijn  zal de regeering bloeien2
 als er geen 7ware7 menschen zijn zal de
  regeering vergaan en ophouden40    #c4
 ,met de ware menschen gaat de regeering
 vlug1 zooals met de ware  aarde de     
boomen bloeien1 ja1 hun regeering mag   
genoemd worden een  overvloedig groeiend
 riet4    #d4 ,daarom1 de regeering     
bestaat uit 7het weten te krijgen7 van  
de  7ware1 geschikte7 menschen4 ,het    
kiezen van de 7ware1 geschikte7         
menschen ligt in het zelf 7karakter van 
den regeerder74 ,het verzorgen  van het 

zelf 7karakter7 bestaat uit het doen van
 plicht en recht4 ,het  betrachten van  
plicht en recht ligt in 7het betrachten 
van7  menschlievendheid4    #e4         
,menschlievendheid is 7eigen aan7 den   
mensch4 ,het voornaamste daarvan  is1   
zijn bloedverwanten lief te hebben4     
,rechtmatigheid is doen wat  behoort    
gedaan te worden4 ,het voornaamste      
daarvan is het eeren van de             
eerwaardigen4 ,steeds meer en meer zijn 
bloedverwanten lief te hebben en  de    
graden van het eeren van de             
eerwaardigen1 is wat uit de ,l geboren  
wordt4    #f4 ,als de lageren 7in       
positie7 het vertrouwen 7van hun ,heer7 
niet  verkrijgen kunnen zij er niet in  
slagen1 het volk 7goed7 te regeeren4    
,deze tekst ,no4 #f1 neemt men algemeen 
aan1 is hier abusievelijk               
ingelascht en behoort bij ,no4 #ag4     
#g4 ,daarom mag 7de ,vorst die7 een ,kin
 ,tsz 7is7 niet verzuimen1 zijn  eigen  
karakter te verzorgen4 ,wil hij zijn    
eigen karakter verzorgen1 dan  mag hij  

niet verzuimen1 zijn ouders te dienen4  
,wil hij zijn ouders  dienen1 dan mag   
hij niet verzuimen1 de menschen te      
kennen4 ,wil hij de  menschen kennen1   
dan mag hij niet verzuimen1 den ,hemel  
te kennen4          ,het directe1       
logische verband tusschen deze graden   
van kennen is      niet heel duidelijk1 
ook bij de commentators niet4      #h4  
,de ,wegen1 te begaan door allen onder  
den ,hemel 7zijn7 vijf2 de  7deugden71  
waarmede ze begaan worden1 7zijn7 drie4 
7,het betrachten van  de plichten       
tusschen7 ,vorst en minister1 vader en  
zoon1 man en vrouw1  ouderen broeder en 
jongeren broeder en die 7van den7 omgang
 van  vrienden1 dit zijn de vijf wegen1 
door allen onder den ,hemel te begaan4  
,kennis1 menschelijkheid #ea en energie1
 dit zijn de drie deugden van  allen    
onder den ,hemel4 ,dat1 waardoor ze     
worden toegepast1 is nheid4             
,men herinnere1 dat aan dit             
menschelijkheid0 eigen is1 het gehl     
zonder egosme zijn4 ,wat dat eene is1   

zal nader uit dit werk      blijken1    
waar over ,ching0 wordt gesproken4 ,wij 
zouden den eersten      zin ook vrijer  
kunnen vertalen door ,de universeele    
plichten zijn      vijf 7in getal7 enz40
 ,in ,no4 #c heb ik met de vertaling3   
met de      ware menschen0 niet         
letterlijk vertaald1 omdat ik in twijfel
 was4      ,ik heb daarom de door       
anderen o4 a4 ,legge genomen versie     
genomen1      die vrij en niet          
letterlijk is vertaald4      #i4        
,sommigen worden met de kennis 7dier    
plichten en deugden7 geboren2  sommigen 
leeren haar later2 sommigen kennen haar 
7eerst7 na een  smartelijk besef van hun
 onwetendheid4 ,maar als ze haar        
7eenmaal7 weten  is het 't zelfde4      
,sommigen betrachten haar gemakkelijk   
7uit den aard  hunner natuur72 sommigen 
om het voordeel 7van het goede1 er mede 
te  doen72 sommigen door krachtdadige   
pogingen4 ,maar als het 7werk eenmaal7  
volmaakt is1 is het 7resultaat7 't      
zelfde40          ,hierin wordt ,no4 #h 

nader toegelicht4 ,men lette hier op het
 verband      tusschen de               
kennis--correspondeerende met het met   
die kennis geboren      worden en het   
7uit den aard der natuur7 gemakkelijk   
betrachten--de      menschelijkheid1    
correspondeerende met het voordeel 7van 
het goede1      er mede te doen7--en de 
energie--correspondeerende met het      
krachtdadig pogen4 ,het resultaat is n4 
,het volgende nummer gaat      hierop   
logisch door3      #aj4 ,de ,meester    
zeide3 ,houden van de studie is dicht   
bij kennis zijn4  ,krachtdadig beoefenen
 is dicht bij menschelijkheid zijn4     
,schaamte  kennen is dicht bij energie  
zijn4    #aa4 ,wie deze drie kent weet  
hoe hij zijn karakter heeft te          
verzorgen4  ,wie weet1 hoe zijn karakter
 te verzorgen1 weet hoe hij 7andere7    
menschen kan regeeren4 ,wie weet1 hoe   
7andere7 menschen te regeeren1  weet hoe
 de staten en families van het geheele  
rijk te regeeren4    #ab4 ,allen1 die   
het rijk regeeren1 hebben 7zich te      

houden aan7 negen  fondamentale regels2 
de verzorging van het 7eigen7 karakter1 
het eeren  van de eerwaardigen1         
liefhebben 7en nabijkomen7 van          
bloedverwanten1  eerbied hebben voor    
hooge ambtenaren1 beleefde              
welwillendheid tegenover  alle andere   
ambtenaren1 het geheele volk beschouwen 
als kinderen1 het  aanmoedigen van de   
verschillende ambachten1 7vriendelijk   
en7 zacht zijn  tegen verafwonenden1    
liefderijk zijn tegen de vorsten der    
7onderhoorige7 staten40    #ac4         
,verzorgt 7de opperheer1 de regeerder7  
het eigen karakter1 dan zijn  de        
universeele plichten gegrondvest4 ,eert 
hij de eerwaardigen1 dan  wordt         
vergissing 7in 't beoordeelen en        
benoemen7 voorkomen4 ,heeft hij  zijne  
bloedverwanten lief1 dan is er geen     
onaangenaamheid tusschen  zijne ooms en 
broeders over en weer4 ,eerbiedigt hij  
de hooge  ambtenaren1 dan is er geen    
verwarring4 ,is hij beleefd en          
welwillend  tegenover alle 7andere7     

ambtenaren1 dan beantwoorden zij dit met
  dankbaarheid4 ,beschouwt hij het      
geheele volk als kinderen1 dan zal het  
zich onderling vermanen 7tot het goede74
 ,moedigt hij de ambachten aan1  dan    
heeft hij nut van zijne uitgaven4 ,is   
hij 7vriendelijk en7 zacht  tegen       
verafwonenden1 dan komen zij van alle   
vier windstreken 7in zijn  rijk74 ,is   
hij liefderijk tegen de vorsten der     
staten1 dan wordt hij  vereerd in het   
geheele rijk4    #ad4 ,zelfbeheersching 
en helder doorzicht1 het verzorgen van  
zijn  kleeding1 en geen beweging maken1 
die niet gepast aan de ,l is1--dat is   
de manier 7voor den ,regeerder7 om zijn 
eigen karakter te verzorgen4  ,laster   
van zich afstooten1 zich verwijderd     
houden van de schoonheid1  rijkdom      
gering schatten1 de deugd               
hoogachten1--dat is1 hoe hij de         
eerwaardigen moet aanmoedigen4 ,hun een 
eervolle positie te geven en hun        
traktement vast te stellen1 met hen     
gelijk op lief te hebben en te          

haten1--dat is de manier om tot         
liefhebben van bloedverwanten aan te    
moedigen4 ,hun volop ambtenaren te geven
 om hunne bevelen en opdrachten  te     
volvoeren1--dat is de manier1 om groote 
ministers aan te moedigen4  ,hun een    
loyaal vertrouwen te schenken1 en hun   
traktement solide te  maken1--dat is de 
manier om alle 7andere7 ambtenaren aan  
te moedigen4  ,het slechts op 7gepaste7 
tijden 7voor diensten7 te gebruiken1 en 
lichte  belastingen heffen1--dat is de  
manier om het volk aan te moedigen4     
,dagelijks hun werk te onderzoeken en   
maandelijksche proefwerken te doen      
houden1 en hunne rantsoenen in          
overeenstemming met hun arbeid te       
maken1--dat is de manier1 om de honderd 
7verschillende soorten van7             
ambachtslieden aan te moedigen4 ,hen bij
 hun vertrek een uitgeleide te  geven1  
en hen bij hun aankomst tegemoet te     
gaan1 de goeden 7onder hen7  geluk te   
wenschen1 en de onbekwamen te           
bemedelijden1--dat is de manier  om de  

verafwonenden 7vriendelijk en7 zacht te 
behandelen4 ,families1  welker lijn van 
afstamming verbroken is1 7weer7 te      
herstellen1 de orde  te handhaven in    
staten1 waar verwarring is1 en te       
helpen1 wie in gevaar  zijn1 op vaste   
tijden audinties te geven en hen te     
ontvangen1 ruime  geschenken te geven   
bij hun vertrek1 en 7slechts7 geringe   
aan te nemen  bij hun komst1--dat is de 
manier om de vorsten van de staten      
liefderijk  te behandelen4          ,met
 die ambachtslieden1 die proefwerken    
doen1 zullen wel bedoeld      zijn1 die 
welke door het gouvernement worden      
gebruikt4 ,het      weer-herstellen der 
families wordt gedaan1 door z4 g4       
stamhouders0      te benoemen4      #ae4
 ,allen1 die de regeering over het rijk 
voeren met zijn staten en  families1    
hebben deze negen fondamenteele regels4 
,dat1 waardoor ze  worden toegepast1 is 
nheid4          ,men ziet hier1 evenals 
in ,no4 #i1 dat telkens na de opsomming 
van      plichten1 deugden of           

dergelijken wordt gezegd1 dat hetgene1  
waardoor ze worden toegepast1 n is4 ,in 
de voorrede heeft de      filosoof      
,ching al gezegd1 dat het boek spreekt  
van het ne      principe dat uitgespreid
 tien duizend 7d4 i4 in 't chineesch3   
alle7      dingen omvat4 ,de geheele    
,choeng ,yoeng0 is de verheerlijking van
      die eenheid4        ,de           
bovenbedoelde eenheid1 waar alles door  
wordt toegepast1 gaf      ,confucius 7of
 misschien ,tsz ,sz7 den naam ,ching01  
alweer een      absoluut onvertaalbaar  
woord1 van z mystieke beteekenis1 dat   
geheele scholen van chineesche geleerden
 er de meest verschillende              
uitleggingen van gaven4 ,ik meen1 dat de
 drie begrippen te zamen3      absolute 
waarheid1 absolute puurheid1 absolute   
oprechtheid0 het      ongeveer omvatten4
 ,ik zal echter het chineesche woord    
behouden4      ,samuel ,johnson         
7,oriental ,religions3 ,china7 zegt er  
van3 ,and the      chinese ,ching is    
confessedly no less than the ideal of   

personal      wholeness or integrity as 
the motive of conduct or steadfast      
culture of the shoots of goodness in    
one's own being40 ,prof4 ,legge1        
ook verklarend1 dat het eigenlijk       
onvertaalbaar is1 vertaalt het      door
 sincerity10 en geeft de volgende       
hoofddefinities op3 ,men      zegt ons1 
dat de geleerden der ,han dynastie      
geheel onwetend waren      van zijn     
7,ching's7 bedoeling40 ,onder de ,soeng 
dynastie kwam eerst      ,lie ,pang     
,chih1 die het definieerde ,vrij zijn   
van alle bedrog04 ,na      hem zeide    
,sioe ,choeng ,kioe dat het beteekende  
altijddurendheid04      ,toen noemde een
 der ,chings het vrij zijn van alle     
moreele      dwaling01 en eindelijk     
voegde ,choe ,hie hier het positieve    
element      bij van waarheid en        
realiteit01 waarmede de definitie van   
den term      compleet was4 ,eenvoud of 
nheid van ziel schijnt te zijn wat      
voornamelijk met den term bedoeld wordt2
 de dispositie tot en      capaciteit   

voor wat goed is1 zonder eenig bedervend
 element1 met      geen gebrek van      
verstand1 of invoeging van zelfzuchtige 
gedachten4      ,dit 7,ching07 hoort bij
 den ,hemel1 bij ,hemel en ,aarde1 en   
bij den      ,wijze40        ,ik zou bij
 deze beschrijvingen van ,prof4 ,legge  
nog dit willen      voegen1 dat ik dus  
geloof dat ,ching beteekent de          
oorspronkelijke      toestand van de    
,sing01 zooals die volmaakt puur en rein
 is1 de      zuivere1 diviene staat der 
natuur4 ,dit dan verwant aan ,yoeng04   
,uit      een en ander volgt tevens nog 
deze hoofdidee van de                   
confucianistische leer1 die men toch    
vooral onthoude3 dat alle      deugden  
natuurlijk voortvloeien uit de ,sing1 en
 dus geen toevallige      door de       
menschen gemaakte begrippen zijn1 maar  
in de natuurlijke      orde der dingen  
liggen40      #af4 ,over 't algemeen1   
als dingen vooraf voorbereid zijn1 zijn 
zij  7vast7 gegrondvest2 als ze niet    
voorbereid zijn gaan ze te niet4 ,als   

woorden vooraf vastgesteld zijn1 heeft  
er geen struikelen plaats2 als  zaken   
vooraf gesteld zijn1 is er geen         
moeilijkheid4 ,als daden vooraf         
vastgesteld zijn1 is er geen ellende4   
,is de ,tao vooraf vastgesteld1 dan  is 
het nut daarvan onuitputtelijk4    #ag4 
,als lageren 7in positie7 7het          
vertrouwen van hun ,heer7 niet          
verkrijgen1 kunnen zij er niet in       
slagen1 het volk 7goed7 te regeeren4    
,er is een weg om het vertrouwen van    
zijn' ,heer te verkrijgen3 als men  het 
vertrouwen van zijn vrienden niet       
verkrijgt1 zal men het ook niet         
verkrijgen van zijn' ,heer4 ,er is een  
weg1 om het vertrouwen van zijn'        
vrienden te verkrijgen3 als men niet    
gehoorzaam is aan zijn ouders zal  men  
7ook7 niet 7loyaal en7 oprecht zijn     
tegen zijn vrienden4 ,er is een  weg1 om
 gehoorzaam te zijn aan zijn ouders3    
als1 zich in zich zelf  keerende1 men   
gebrek aan ,ching0 7ziet71 zal men ook  
niet gehoorzaam  zijn aan zijn ouders4  

,er is een weg om ,ching0 te hebben3 als
 men niet  helder weet wat ,goed is1 zal
 men zijn zelf ook niet tot ,ching0     
kunnen  brengen4          ,men leze toch
 vooral goed1 wat in het ,no4 #ae van   
dit hoofdstuk bij      de bespreking    
over ,ching0 gezegd is1 daar dit        
chineesche woord      verder            
herhaaldelijk voorkomt4 ,ik heb de      
oorspronkelijke      constructie er is  
een weg0 behouden1 hoewel die niet      
positief maar      negatief wordt       
aangeduid1 wat in westersche logica in  
dezen niet      heel mooi is4           
,blijkbaar is dit lange hoofdstuk ,,xx  
als 't ware een genesis van             
plichten en deugden1 allen nauw verwant1
 en uit nen ,oorsprong1 de      ,sing1  
en allen in den weg liggende van ,tao1  
die evenmin n      oogenblikje verlaten 
kan worden1 als de volmaakte toestand   
,ching01 absoluut puur zijnde1 n vlekje 
toelaat4      #ah4 ,ching0 is de ,tao   
van den ,hemel4 ,het bereiken van       
,ching0 is de  ,tao van de menschen4    

,zij1 die ,ching0 hebben treffen precies
 7het  ware7 zonder zich 7te behoeven7  
in te spannen1 en verkrijgen 7het       
weten7 zonder 7te behoeven7 te denken2  
die natuurlijkerwijze vanzelf de  ,tao  
7precies7 treft1 is de ,wijze4 ,zij1 die
 ,ching0 bereiken1 zijn zij1  die het   
,goede kiezen1 en het stevig vasthouden4
          ,hier vindt men dus het idee  
van een ideaal mensch1 den ,wijze1 die  
geheel vanzelf1 zonder dat hij zich     
behoeft in te spannen1 den      waren   
,tao weet en precies treft4 ,hoe        
gevaarlijk het is1 ,tao per se      met 
,weg te vertalen blijkt uit den eersten 
zin hier1 waarin het een      toestand  
is1 die van absolute reinheid en        
puurheid4      #ai4 ,zij1 die ver 7door7
 studeeren1 nauwkeurig onderzoeken 7wat 
goed is7  en er navragen1 met           
zorgzaamheid er over nadenken en helder 
onderscheiden1 betrachten ernstig 7het  
bereiken van ,ching074    #bj4 ,als er  
iets is1 wat hij niet bestudeerd heeft1 
of er is iets1 wat  hij niet kan        

begrijpen1 zal 7de ,kin ,tsz die ,ching0
 wil verkrijgen7  niet zijn arbeid      
staken4 ,als er iets is1 waarover hij   
niet gevraagd  heeft1 of er iets is1    
waarover hij gevraagd heeft1 dat hij    
niet weet1  zal hij zijn arbeid niet    
staken4 ,als er iets is1 waarover hij   
niet  heeft nagedacht1 of er iets is1   
waarover hij heeft nagedacht1 7maar7    
dat hij niet te weten is gekomen1 zal   
hij zijn arbeid niet staken4 ,als  er   
iets is1 wat hij niet onderscheiden     
heeft1 of er iets is in wat hij         
onderscheiden heeft 7en7 dat hem niet   
helder is1 zal hij zijn arbeid  niet    
staken4 ,als er iets is1 wat hij niet   
betracht heeft1 of er iets  is1 wat hij 
betracht heeft1 7maar7 waarin hij te    
kort komt aan ernst1  zal hij zijn      
arbeid niet staken4 ,als een ander het  
in n 7poging7 kan  7doen71 doet hij het 
in tien4 ,als een ander het in honderd  
kan 7doen71  doet hij het in duizend4   
,een commentator wijst er op1 dat wij   
hierboven een illustratie      hebben   

van het begrip energie0 in ,no4 #h van  
dit hoofdstuk4      #ba4 ,kan men dus   
dezen weg begaan1 dan zal men1 ofschoon 
7eerst7 traag  van begrip 7zijnde71     
helderwetend worden1 ofschoon 7eerst7   
zwak  7zijnde71 energiek worden4        
,,hoofdstuk ,,xxi4    ,als er helderheid
 7van weten7 is als gevolg van ,ching0  
is dat 7uit de  natuur van7 de ,sing4   
,als er ,ching0 is als gevolg van       
helderheid 7van  weten7 is dat 7door de7
 ,kiao1 ,leering4 ,als er ,ching0 is1 is
 er  helderheid 7van weten74 ,als er    
helderheid 7van weten7 is1 is er        
,ching04          ,hier vinden wij dus  
nog eens bevestigd1 dat het resultaat   
hetzelfde      is1 of men1 als de       
,wijze1 al met ,ching geboren is en het 
altijd      van toen af heeft behouden1 
of wel1 of men door studie en onderwijs 
de helderheid van weten verkrijgt1 en   
daardoor ,ching40          ,,nawoord4   
,het bovenstaande is het een en         
twintigste hoofdstuk4 ,tsz ,sz noemt er 
de onderwerpen van ,confucius de ,tao   

van den ,hemel0 en de ,tao van de       
menschen0 in1 in het vorige hoofdstuk   
opgenoemd1 en grondvest daarop  zijne   
woorden4 ,de twaalf volgende            
hoofdstukken zijn allen van ,tsz ,sz1   
en herhalen1 verduidelijken en breiden  
uit de bedoeling van dit 7een en        
twintigste74          ,,hoofdstuk       
,,xxii4    ,slechts hij1 die de opperste
 ,ching0 heeft1 kan zijn ,sing tot den  
reinen staat volmaken4 ,kan hij zijn    
,sing tot den reinen staat volmaken1    
dan kan hij ook de ,sing van andere     
menschen tot den reinen staat  volmaken4
 ,kan hij de ,sing van andere menschen  
tot den reinen staat  volmaken1 dan kan 
hij ook de ,sing van 7alle7 dingen tot  
den reinen  staat volmaken4 ,kan hij de 
,sing van 7alle7 dingen tot den reinen  
staat  volmaken1 dan kan hij ,hemel en  
,aarde helpen in 't vervormen en voeden2
  dan is hij met ,hemel en ,aarde n orde
 van drien4          ,letterlijk staat  
er kan zijn ,sing uitputten 7tsin740 ,de
 bedoeling      is als in de vertaling4 

7,legge geeft to give the full          
development      to his nature0 wat in  
den grond op hetzelfde neerkomt47       
,wij komen met dit hoofdstuk in de      
mystiek van de ,choeng ,yoeng01 en      
het komt mij niet onwaarschijnlijk voor1
 dat wij hier met filosofie      enkel  
van ,tsz ,sz te doen hebben1 die hier   
verder ging dan zijn      meester       
,confucius4        ,uit ,hoofdstuk ,i   
van dit werk hebben wij gezien1 dat de  
,sing is dat      wat de ,hemel 7als    
natuur7 verleend heeft40 ,goed leven is 
volgen      aan de ,sing01 dus leven in 
,tao4 ,alle zonde en ongeluk ontstaat   
door      bevlekking1 verduistering van 
de ,sing4 ,ik heb dus gemeend1 hier     
tsin0 te moeten vertalen door de ,sing  
tot den reinen      7oorspronkelijken7  
staat volmaken40        ,choe ,hie zegt 
er bij ,het tsin0 van de ,sing is1 als  
de deugd reel      is40 ,en de deugd kan
 natuurlijk alleen reel zijn1 als de    
,sing      volmaakt rein is4 ,hij1 wiens
 ,sing rein is1 en die dus ,tao begaat1 

is vanzelf helder-wetend en begaafd met 
de hoogste deugden4 ,zoo      iemand zal
 door zijn voorbeeld en zijn moreelen   
invloed ook andere      menschen kunnen 
verreinen4 ,niet alleen door de pogingen
 van zijne      door menschenliefde     
gedreven wil1 maar omdat--en hier hebben
 wij een      ook in 't boeddhisme      
voorkomend idee--omdat de macht van zijn
 deugd      als een natuurlijke kracht  
is1 van hem uitgaande1 die              
transformeerend werkt4 ,en nu komt het  
idee--ook reeds in de oude              
filosofie der ,vedanta's te vinden--dat 
alle dingen 7dus niet alleen      de    
menschen7 in de creatie een ,sing       
hebben4 ,choe ,hie zegt er              
duidelijk bij1 dat1 ofschoon de vorm en 
het animale leven niet      hetzelfde   
zijn de ,sing van 7andere7 menschen en  
dingen is ook mijn      ,sing40 ,de     
filosofie van de ,choeng ,yoeng01 die   
tot nu toe      angstvallig bij de meer 
enkel menschelijke dingen bleef1 rijst  
hier      op tot de beschouwing van de  

allerhoogste orde der natuur4           
,niet alleen verklaart ,tsz ,sz1 dat    
menschen n dingen de ,sing      hebben1 
maar ook1 dat de volmaakte mensch--d4 i4
 de mensch die zijn      ,sing onbevlekt
 puur in zich heeft--de gelijke is van  
den ,hemel4 ,in      westersch begrip   
overgebracht1 hij bevestigt de          
goddelijkheid van      den mensch en een
 mogelijke vereeniging met het          
goddelijke40        ,jammer alleen1 dat 
hij de begrippen ,hemel en ,aarde niet  
nader      omschrijft4 7,wie omtrent de 
vereering van ,hemel en ,aarde meer wil 
weten1 leze het ,hoofdstuk ,eerste      
,maand1 ,negende ,dag0 in ,prof4 de     
,groot's ,jaarlijksche ,feesten en      
,gebruiken van de ,emoy-,chineezen047   
,verder zegt ,tsz ,sz1 dat de mensch1   
wiens ,sing in den reinen staat      is1
 niet alleen andere menschen1 maar ook  
alle dingen kan verreinen      en tot   
hun hoogste volkomenheid brengen1 aldus 
ageerende en      influenceerende als de
 ,hemel en de ,aarde 7de ,natuur74 ,en  

deze      mensch is dan ook n met ,hemel
 en ,aarde4 ,deze chineesche            
drieenheid heet ,saan ,tsai01 de drie   
,schatten3 ,hemel1 ,aarde1              
,mensch40 7,th'ien ,ti ,jen47           
,,hoofdstuk ,,xxiii4    ,hierop 7n4l4 op
 hem1 die reeds de opperste ,ching0     
bezit7 volgt hij1  die het kromme       
cultiveert 7d4 i4 het onvolmaakte in hem
 volmaakt74 ,van  kromheid kan ,ching0  
komen4 ,deze ,ching0 wordt 7als in vorm7
  zichtbaar4 ,van 7als in vorm7         
zichtbaar wordt zij gemanifesteerd4 ,van
  gemanifesteerd wordt zij schitterend4 
,schitterend zijnde beweegt zij  7andere
 menschen en dingen74 ,bewegende doet   
zij veranderen4 ,doende  veranderen     
transformeert zij4    ,alleen hij1 die  
de opperste ,ching heeft onder den      
,hemel1 kan 7andere  menschen en dingen7
 transformeeren4          ,heeft ,tsz   
,sz het in ,hoofdstuk ,,xxii gehad over 
degenen1 die reeds      van nature de   
opperste ,ching0 hadden 7,vergelijk ook 
,hfdst4 ,,xx4 ,no      #i71 in dit      

hoofdstuk behandelt hij degenen1 die    
eerst het kromme      7onvolmaakte7 in  
zich nog recht 7volmaakt7 moeten maken4 
,is dat      kromme eenmaal recht       
gemaakt1 dan is eveneens de ,ching0     
bereikt1      die de ,wijze al had 7,zie
 ,hfdst4 ,,xx4 ,no #i3 ,maar als het    
werk      volmaakt is1 is het resultaat 
't zelfde074          ,,hoofdstuk       
,,xxiv4    ,het is de natuurlijke       
eigenschap van de opperste ,ching0 om   
7de  toekomst7 vooruit te weten4 ,zal   
een staat of eene familie bloeien1 dan  
zijn er stellig goede voorteekenen4 ,zal
 een staat of eene familie  ondergaan1  
dan zijn er stellig kwade voorteekenen4 
,een en ander is te  zien aan het       
duizendblad en de schildpad1 en het     
beweegt de vier  ledematen4 ,als geluk  
of ramp naderbij komt zal 7hij1 die     
,ching0  heeft7 het goede stellig       
vooruit weten1 en het kwade ook4        
,daarom1 hij1  die de opperste ,ching   
heeft1 is als een geest4          ,dat  
de volmaakte mensch alwetend is1 en de  

toekomst vooruit kan      weten is een  
idee1 dat men in oud-indische systemen  
van filosofie      kan terugvinden1 en  
niet zoo absurd is1 als het oppervlakkig
 wel      schijnt4 ,maar de wijze1      
waarop dit idee hier in de practijk     
wordt      voorgesteld1 n4l4 door middel
 van wichelarij1 is belachelijk1 en     
geheel uit den toon van deze serie      
hoofdstukken4        ,het duizendblad   
7volgens ,wells ,williams zou ,sh01 hier
 een      chineesche1 in ,europa        
onbekende plant zijn1 gelijkende op     
,anthemis      of ,ptormica ,sibirica71 
en de schildpad worden gebruikt in de   
chineesche wichelarij4 ,met de vier     
ledematen0 worden bedoeld de      vier  
pooten van de schildpad1 die elk in een 
ander seizoen voor het      wichelen    
dienen4          ,,hoofdstuk ,,xxv4     
#a4 ,ching0 wordt voortgebracht door    
zelfvolmaking4 ,tao is dat1  waarnaar   
men zich moet richten4    #b4 ,ching0 is
 het einde en het begin der dingen4 ,als
 er geen ,ching0  was1 zou er niets     

bestaan4 ,daarom beschouwt de ,kin ,tsz 
,ching0 als  zijn grootsten schat4      
,de oorsprong1 de ,sing der dingen is   
natuurlijk absoluut waar      7reel7 en 
puur4 ,het eenige1 ware leven is dat van
 de ,sing4 ,ware      deze niet ,ching10
 niet absoluut reel en puur1 dan zou er 
ook      niets reel kunnen bestaan4     
#c4 ,hij1 die ,ching0 heeft1 volmaakt   
niet enkel zichzelf1 7maar7 hij         
volmaakt er 7ook andere7 dingen 7en     
menschen7 mede4 ,het volmaken van       
zichzelf 7is te danken aan7 zijn        
,menschelijkheid4 #eb ,het volmaken van 
7andere7 dingen 7en menschen7 7is te    
danken aan7 zijn ,weten4 ,deze          
7,menschelijkheid en ,weten7 zijn de    
deugden1 7eigen7 aan de ,sing1 en dit   
is de wijze1 waarop het uitwendige en   
inwendige wordt vereenigd4  ,daarom1    
wannr ook 7degene1 die ,ching0 heeft7   
haar aanwendt1 werken  zij zooals 't    
behoort4          ,men herinnere zich   
dat met menschelijkheid geen humaniteit 
maar de      volmaakte deugd van het    

menschelijk hart0 bedoeld wordt4        
,door menschelijkheid en weten 7l-weten1
 kennen7 is er gn      verschil meer    
tusschen inwendige dingen 7van ons      
zelven7 en      uitwendige 7van         
anderen74 ,zie in de ,bespreking onder  
,hfdst4 ,,xxii      het gezegde van     
,choe ,hie3 de ,sing van 7andere7       
menschen en dingen      is ook mjn      
,sing40          ,,hoofdstuk ,,xxvi4    
#a4 ,daarom1 de opperste ,ching0 houdt  
niet op4          ,choe ,hie legt dit op
 de volgende wijze uit3 daar ,ching geen
      legheid of schijn heeft1 heeft het
 vanzelf geen ophouding of              
afbreking40      #b4 ,niet ophoudende1  
duurt het lang4 ,langdurende geeft het  
bewijs van  zijn bestaan4    #c4 ,bewijs
 gevend van zijn bestaan reikt het ver4 
,ver-reikende wordt het  groot en 7als  
stoffelijk7 substantieel4 ,groot en     
substantieel1 wordt  het hoog en        
schitterend4    #d4 ,groot en           
substantieel1 aldus bevat het alle      
dingen4 ,hoog en  schitterend1 aldus    

overwelft het alle dingen4 ,ver-reikende
 en  langdurig1 aldus volmaakt het alle 
dingen4    #e4 7,ching aldus7 groot en  
substantieel 7zijnde7 is hij 7die het   
bereikt heeft7 de gelijke van de ,aarde2
 7,ching aldus7 hoog en  schitterend    
7zijnde7 is hij 7die het bereikt heeft7 
de gelijke van den  ,hemel2 7,ching     
aldus7 ver-reikende en langdurig        
7zijnde7 is hij 7die  het bereikt heeft7
 eindeloos4          ,hier gaat de      
filosoof verloren in mystiek bij zijne  
apothose van      den idealen mensch4   
,niet alleen1 dat de mensch1 die ,ching0
 heeft      bereikt1 l-wetend is1 maar  
ook lomtegenwoordig1 en in allen en     
alles4 ,dit heeft veel van eene         
absorptie in de universeele ,natuur1    
zou ik bijna zeggen4      #f4 ,aldus is 
de ,ching zonder zich 7zichtbaar7 te    
vertoonen 7vanzelf7  helder             
gemanifesteerd2 zonder te bewegen       
veroorzaakt het 7vanzelf7               
veranderingen2 vanzelf1 uit den aard    
zijner natuur1 volmaakt het4    #g4 ,de 

,tao van ,hemel en ,aarde kan met n zin 
uitgezegd worden3 hij is                
n-in-zich-zelf1 en baart de dingen op   
een ondoorgrondelijke wijze4            
,hier ziet men weer1 dat ,tao in sommige
 gevallen mr dan ,weg moet              
beteekenen1 en meer in den zin het      
principe van actie10 indien het         
niet volkomen onvertaalbaar was4 ,choe  
,hie merkt hierbij op dat      ,ching0  
vanzelf dat n-in-zich-zelf zijn0 van    
,tao medebrengt4      ,letterlijk staat 
er niet n-in-zich-zelf1 maar zonder     
tweede01      zonder dubbel04      #h4  
,de ,tao van ,hemel en ,aarde is groot  
en substantieel1 hoog en  schitterend1  
ver-reikend en langdurend4              
,dezelfde eigenschappen dus als van     
,ching04 ,dat het hier niet      zmaar  
,weg0 kan beteekenen is duidelijk4 ,het 
is ondoenlijk1      precies die         
n-chineesche begrippen als ,ching0 en   
,tao0 te      doorvoelen en dan uit te  
drukken in een europeesch woord4        
#i4 ,de ,hemel van nu 7boven ons7 is    

maar wat schittering2 maar in al ,zijn  
eindeloosheid beschouwd1 zijn zon1 maan1
 sterren en sterrenbeelden er  in       
opgehangen1 en overdekt ,hij alle       
dingen4 ,de ,aarde van nu 7vr ons7  is  
slechts een handvol aarde1 maar in al   
,hare uitgebreidheid en dikte           
beschouwd1 steunt ,zij bergen als de    
,hwa ,yoh1 zonder hun zwaarte te        
voelen1 beweegt rivieren en zeen1 zonder
 te lekken1 en bevat  tienduizend 7alle7
 dingen4 ,de berg nu 7vr ons7 is slechts
 een stuk  steen2 maar in al de         
uitgestrektheid van zijn grootte        
beschouwd1 brengt  hij gras en boomen   
voort1 vogels en beesten wonen er op1 en
  kostbaarheden zijn er in verborgen4   
,het water nu 7vr ons7 is slechts  een  
lepel vol1 maar in zijn onpeilbare      
diepten worden er de grootste           
schildpadden1 krokodillen1 draken1      
visschen en zeeschildpadden in          
voortgebracht1 en bevat het koopwaren en
 dingen van waarde in  overvloed4       
,het verband tusschen dit nummer en de  

vorige is niet heel direct4      ,het   
komt mij voor1 een symbool te geven van 
de tallooze dingen1 die      door de    
,ching0 van ,hemel en ,aarde worden     
voortgebracht1 de      immense          
verscheidenheid1 geproduceerd door het  
ne4 ,maar dan zou      hier die zuiver  
stoffelijke werking als symbool moeten  
dienen ook      voor de spiritueele1 en 
het is lang niet met zekerheid te       
bepalen1      of ,tsz ,sz dit wel       
bedoelde4      #aj4 ,de ,shi ,king zegt3
 ,hoe majestueus en eindeloos zijn de   
beschikkingen des ,hemels60 ,de         
bedoeling is1 dat drom 7juist7 de ,hemel
  de ,hemel is4 7,en ook zegt de ,shi   
,king37 ,o6 hoe doorluchtig was de      
puurheid van koning ,wn's deugd60 ,de   
bedoeling is1 dat drom 7juist7  koning  
,wn ,wn was4 ,puurheid is eveneens      
zonder ophouden 7eindeloos74            
,men ziet hier1 hoe opzettelijk een der 
oude ,wijzen1 koning ,wn van      ,chow1
 met den ,hemel vergeleken wordt4 ,hier 
komt in den tekst een      karakter     

shoen0 voor1 dat eigenlijk beteekent    
rein1 puur als      witte zijde40 ,met  
die puurheid0 is vanzelf ook bedoeld    
volmaaktheid0 van de ,sing1 den nen1    
reinen staat van oorsprong      der     
,sing4          ,,hoofdstuk ,,xxvii4    
#a4 ,hoe groot is de ,tao van den       
,wijze6    #b4 ,eindeloos als een oceaan
 7zijnde7 doet het #ec alle dingen      
pkomen  en voedt het hen1 en het rijst p
 tot de opperste hoogte van den ,hemel6 
#c4 ,volmaakt is zijn grootheid4 ,het   
omvat de driehonderd regels van de  ,l  
en de drieduizend regels van gedrag4    
#d4 ,het wacht op den 7rechten7 mensch1 
en daarna wordt het begaan4    #e4      
,daarom zegt men3 ,als het niet door de 
opperste deugd is1 kan de  opperste ,tao
 niet verwezenlijkt worden40    #f4     
,daarom eert de ,kin ,tsz zijn deugd en 
zijn ,sing1 en zal hij steeds  onderzoek
 doen en studeeren1 totdat hij het in al
 zijn uitgebreidheid  en grootheid kent1
 van het grofste tot het fijnste1 het   
doende oprijzen  tot die hoogte en die  

helderheid1 totdat hij in ,choeng       
,yoeng0 gaat4  ,hij oefent 7door        
herhaling7 het oude1 en 7maakt dat hij7 
het nieuwe  weet4 ,hij betracht een     
7absoluten7 ernst om de ,l hoog te      
houden4          ,men lette er op1 hoe  
in ,no #b het begrip van ,tao nog       
mystiek is1 en      in ,no #c weer      
terugkeert tot de gewone dingen en      
verrichtingen der      menschen1 als b4 
v4 de ,l4 ,ook blijkt hier weer uit1    
welke diviene      waarde aan de ,l     
wordt gehecht1 daar zij onafscheidelijk 
van ,tao      is4      #g4 ,daarom1 in  
een hooge positie is de ,kin ,tsz niet  
trotsch1 en in een  lage positie niet   
oneerbiedig4 ,als het rijk wordt        
geregeerd volgens  recht zullen zijn    
woorden voldoende zijn om hem hoog te   
doen rijzen2  als het rijk wordt        
geregeerd niet volgens recht zal zijn   
stilzwijgen  voldoende zijn het hem te  
doen verdragen4 ,de ,shi ,king zingt3   
,verstandig is hij en schrander1 en zoo 
behoedt hij zijn persoon40 ,is  dit niet

 zoo8          ,,hoofdstuk ,,xxviii4    
#a4 ,de ,meester zeide3 ,een domme1 die 
gaarne zijn eigen zin volgt2  iemand van
 inferieuren rang1 die zichzelf gaarne  
bestuurt2 iemand van  tegenwoordig1 die 
strijdig doet aan de wegen der ,ouden2  
over dezulken1  die aldus doen1 zullen  
stellig rampen komen40          ,in dit 
hoofdstuk daalt ,tsz ,sz weder neer uit 
zijn mystische      bespiegelingen1 om  
weer eenvoudig de woorden van ,confucius
 aan te      halen4      #b4 ,alleen de 
,keizer mag de ,l regelen1 de afmetingen
 vaststellen1 en de  karakters bepalen4 
#c4 ,tegenwoordig hebben over het       
geheele rijk de wagens dezelfde wielen1 
het schrift dezelfde karakters1 het     
gedrag dezelfde regels4    #d4 ,men moge
 7al7 den 7vorstelijken7 rang bezitten1 
als men de deugd  7daartoe behoorende7  
niet heeft1 mag men het niet wagen1 ,l  
of ,muziek  te maken4 ,men moge al de   
deugd bezitten1 als men den vorstelijken
 rang  niet 7daarbij7 heeft1 mag men het
 niet wagen1 ,l of ,muziek te maken4    

#e4 ,de ,meester zeide3 ,ik vertel van  
de ,l der ,hia dynastie1 maar ,kie  kan 
daar niet genoeg getuigenis van geven4  
,ik heb de ,l van de ,yin  dynastie     
geleerd1 die in ,soeng overgebleven is4 
,ik heb de ,l van ,chow  geleerd1 die nu
 in gebruik is1 en ik volg ,chow40      
,legge merkt hier zeer juist bij aan1   
dat uit dit hoofdstuk blijkt1      hoe  
drie dingen noodig zijn om de wet aan   
het keizerrijk te geven3      de deugd1 
de rang1 en de geschikte tijd40 ,in ,no 
#b wordt met de ,l      bedoeld3 de     
ceremonin in godsdienstige bijeenkomsten
 en in      gezelschap01 met afmetingen3
 de voorschriften omtrent het bouwen    
van huizen1 den vorm van wagens1 van    
kleederen0 enz4 enz4 ,bij ,no #e        
zij aangeteekend1 dat ,kie een klein    
staatje was1 waar de ,hia'sche          
ceremonin nog in gebruik waren4 ,zoowel 
in ,kie als in ,soeng waren      de     
schoone kunsten en beschaafde vormen en 
gebruiken niet meer      geerd1 en voor 
een groot deel verloren gegaan1 en er   

leefden geen      wijze mannen1 zoodat  
,confucius niemand had kunnen vinden om 
voldoende voor de waarheid zijner       
beschrijving van de ceremonin      der  
oude ,hia dynastie te kunnen getuigen4  
,daarom gebruikte hij      gewillig de  
nieuwere ,l van ,chow4                  
,,hoofdstuk ,,xxix4    #a4 ,hij1 die tot
 het opperheerschap over het rijk komt1 
en deze drie  gewichtige dingen heeft1  
zal weinig fouten maken4          ,de   
chineesche geleerden zijn het niet eens1
 wat met deze drie      gewichtige      
dingen0 wordt bedoeld4 ,ik meen dat     
,legge1 7die deze      uitlegging       
overnam van den commentator ,loeh1 uit  
de ,thang      dynastie7 de juiste      
verklaring geeft als te zijn de deugd1  
de rang      en de geschikte tijd40     
#b4 ,de ,l van vroegere tijden1 ofschoon
 7ng zoo7 goed1 kan niet door           
getuigenis bevestigd worden4 ,niet      
bevestigd1 wordt er niet in geloofd1  en
 niet geloofd1 volgt het volk haar niet4
 ,de ,l van iemand van lageren  rang1   

ofschoon 7ng zoo7 goed1 wordt niet      
geerbiedigd 7door dien lagen  rang74    
,niet geerbiedigd1 wordt er niet in     
geloofd1 en niet geloofd1  volgt het    
volk haar niet4    #c4 ,daarom1 de      
instellingen en wetten van den 7,vorst  
die een7 ,kin ,tsz  7is71 hebben hun    
,oorsprong in zijn eigen karakter1 en de
 bevestiging er  van gebeurt door de    
groote massa van het volk4 ,hij toetst  
ze aan die  der drie ,koningen1 en      
bevindt 7dan7 dat ze vlekkeloos zijn4   
,hij stelt  ze op voor 7het gezicht van7
 ,hemel en ,aarde1 en vindt er 7dan7    
niets in  tegen de natuur4 ,hij houdt ze
 den geesten voor1 zonder er aan te     
twijfelen4 ,hij 7is voorbereid te       
wachten7 honderd eeuwen daarna tot 7de  
oprijzing van7 een ,wijze1 en weet dat  
er geen dwalingen in zijn4    #d4 ,dat  
hij ze den geesten voorhoudt1 zonder er 
aan te twijfelen1  bewijst1 dat hij den 
,hemel kent4 ,dat hij 7voorbereid is te7
 wachten1  honderd eeuwen daarna1 tot de
 oprijzing van een ,wijze1 en weet dat  

er  geen dwalingen in zijn1 bewijst1 dat
 hij de menschen kent4          ,dit is 
een der hoofdideen van ,confucius1 dat  
de regeering van den      vorst haar    
,oorsprong heeft in zijn eigen karakter4
 ,de ,sing van den      ,vorst de       
oorsprong van de geheele regeering4 ,is 
die rein1 dan      zullen zijne wetten  
niets bevatten wat strijdig is tegen den
 ,hemel4      ,de drie bedoelde koningen
 zijn ,y1 ,thang en ,wn 7met ,woe74     
#e4 ,dit aldus zijnde1 zijn de          
bewegingen van den ,vorst van invloed op
  het geheele rijk1 voor eeuwen4 ,zijn  
daden zijn wet voor het geheele  rijk1  
voor eeuwen4 ,zijn woorden zijn regel   
voor het geheele rijk1 voor  eeuwen4    
,die ver van hem zijn1 zien bewonderend 
naar hem op1 die dicht  bij hem zijn1   
zijn hem nooit moede4    #f4 ,de ,shi   
,king zegt3 ,hier niet gehaat1 dr niet  
benijd1 zal men zijn  lof dag en nacht  
roemen40 ,er is nog nooit een ,vorst    
geweest1 die niet  hieraan beantwoordde1
 en vroeg door het geheele rijk beroemd 

was4          ,,hoofdstuk ,,xxx4    #a4 
,choeng ,ni 7,confucius7 leverde de leer
 van ,yaou en ,shoen over1 als  waren   
zij zijne voorvaderen1 en handhaafde de 
wetten van ,wn en ,woe als  zijn model4 
,hij harmonieerde met de tijden des     
,hemels bven1 en was  aangepast aan de  
7natuur7 van het water en het land      
beneden4          ,de tijden des        
,hemels0 is de onophoudelijke1          
regelmatige beweging      van den       
,hemel01 en het water en het land0 hier 
in tegenstelling      met den ,hemel1 is
 gebruikt1 omdat die massief en         
onbewegelijk zijn4      ,aldus ,choe    
,hie1 en op diens gezag ,legge4 ,heel   
helder is het voor      europeesch      
begrip niet4      #b4 ,hij was als de   
,hemel en de ,aarde in hun steunen en   
omvatten1 hun  overschaduwen en         
overhuiven van alle dingen4 ,hij was als
 de vier  seizoenen1 in hun             
afwisselenden gang1 als de zon en de    
maan1 in hun  successievelijk schijnen4 
,de hoogste verglorieng van den ,wijze1 

hier ,confucius1 is dus het      gelijk 
zijn in wezen en actie aan de natuur1   
daar deze dan ook      precies in ,tao  
is4      #c4 ,alle dingen worden te     
zamen gevoed1 zonder elkaar te kwetsen4 
,de ,tao  van alle dingen gaat          
denzelfden weg1 zonder botsing          
onderling4 ,de  kleinere deugden zijn   
als stroomen van een rivier1 de grootere
 zijn  machtig transformeerend4 ,dit is 
7juist7 wat ,hemel en ,aarde zoo groot  
maakt4          ,werd dus de ,sing maar 
rein bewaard1 zoodat alles in ,tao ging1
 dan      zou alles naast elkaar vredig 
kunnen bestaan1 zonder kwetsing en      
botsing onderling4 ,als men diep        
doordenkt1 zal men zien dat ,tao1       
het precies volgen van de ,sing1 de     
hemelsche natuur1 ook zeer      gerust  
zou kunnen genoemd worden ,de           
natuurlijke gang der dingen06      ,in  
het begin is het volgen van ,tao        
eenvoudig als het stroomen van          
rivierstroompjes1 later wordt het een   
hooger leven van machtige               

transformaties4 7,zie ook ,hfdst4 ,,xxii
 en ,,xxiii47          ,,hoofdstuk      
,,xxxi4    #a4 ,alleen hij1 die de      
opperste wijsheid heeft onder den       
,hemel1 kan  voldoende vlug van         
bevatting1 helder van doorzicht1 van    
vr-reikende  intelligentie1 lomvattend  
van kennis zijn1 om de regeering uit te 
oefenen2 voldoende grootmoedig1         
edelaardig1 vriendelijk en zacht om     
verdraagzaam te zijn2 voldoende         
impulsief1 krachtig1 ferm en resoluut   
om zich te handhaven2 genoeg            
zelfbeheersching hebben1 ernstig zijn1  
in  ,choeng0 blijven en correct zijn1 om
 reverentie af te dwingen2 genoeg       
algemeen ontwikkeld zijn1 oordeel       
hebben1 doordringen in 7het wezen  der7 
dingen1 om te kunnen onderscheiden 7wat 
recht en onrecht1 goed en  slecht is74  
#b4 ,alles-omvattend en oneindig groot  
is hij1 en diep als een  springbron1 en 
zendt zijne deugden voort in de juiste  
seizoenen4    #c4 ,alles-omvattend en   
oneindig groot is hij1 als de ,hemel4   

,onpeilbaar  als een springbron1 is hij 
als een afgrond4 ,hij wordt gezien1 en  
het  geheele volk vereert hem2 hij      
spreekt1 en het geheele volk gelooft    
hem2  hij handelt1 en het geheele volk  
verblijdt in hem4          ,zou daarom  
een bron en een afgrond als symbool zijn
 genomen als      vergelijking met de   
,sing8        ,hij wordt gezien0 als hij
 zich in staatsiegewaad en muts         
vertoont1      hij spreekt0 als hij     
zijne wetten1 bepalingen1 bevelen enz4  
uitvaardigt1 hij handelt0 in de         
ceremonin1 de muziek1 de                
bestraffingen1 en regeeringsdaden4      
7,legge47      #d4 ,daarom1 zijn roem   
overvloeit het geheele ,rijk van het    
,midden1 en  strekt zich uit tot alle   
barbaarsche stammen4 ,wr schepen en     
wagenen  komen1 wr de menschelijke      
kracht doordringt1 wr de ,hemel         
overwelft  en de ,aarde draagt1 wr zon  
en maan schijnen1 wr rijp en dauw       
vallen1 eerbiedigen hem allen1 die bloed
 en levensprincipe hebben1 en  volgen   

allen hem na4 ,daarom zegt men ,hij is  
de gelijke van den ,hemel40             
,,hoofdstuk ,,xxxii4    #a4 ,alleen hij1
 die de opperste ,ching0 heeft onder den
 ,hemel1 kan de  hoogste1 natuurlijke   
betrekkingen der menschen onder den     
,hemel regelen1  kan de groote1         
oorspronkelijke deugden van den ,hemel  
grondvesten1 kan  de transformeerende en
 voedende acties van den ,hemel weten4  
,hoe zou hij  iets buiten zich zelf     
kunnen hebben1 om op te steunen8        
,hieruit blijkt alweer duidelijk1 dat de
 ,vorst in zich zelf alles      moet    
hebben1 wat voor een goede regeering    
noodig is4 ,onder die      betrekkingen0
 wordt hier voornamelijk verstaan de te 
voren in dit      werk reeds besproken  
vijf ,loen04      #b4 ,ontwijfelbaar is 
zijn menschelijkheid6 ,onpeilbaar is    
hij1 als een  afgrond6 ,hoe eindeloos1  
als de ,hemel6    #c4 ,niemand kan hem  
kennen dan hij1 die werkelijk vlug is   
van bevatting1  helder van doorzicht1   
wijs en allesomvattend 7van verstand71  

en die de  deugden van den ,hemel heeft4
          ,alleen de ,wijze kan den     
,wijze kennen10 merkt de commentator    
,ching      ,su hierbij op4             
,,hoofdstuk ,,xxxiii4    #a4 ,de ,shi   
,king zegt3 ,om haar beborduurden pels  
doet zij een eenvoudig  kleed aan10 om  
aan te duiden een afkeer van vertoon van
 het mooie4  ,daarom is het de ,tao van 
den ,kin ,tsz om 7zijn deugd7 te        
verbergen1  die dan met den dag 7juist7 
mooier uitkomt2 de ,tao van den kleinen 
mensch is vertoon1 en hij wordt met den 
dag minder4 ,de ,tao van den ,kin  ,tsz 
7gelijkt7 smakeloos1 maar men wordt hem 
nooit moede2 hij lijkt  kortaf1 maar is 
volkomen beschaafd2 hij is eenvoudig1   
maar volgens de  rede4 ,hij weet dat wat
 veraf is geworteld is in 't nabij4 ,hij
 weet van  waar de wind komt4 ,hij weet 
het 7groot-7 gemanifesteerde van het    
7schijnbaar7 kleine4 ,hiermede zal hij  
de deugd kunnen binnentreden1  naar ik  
meen4    #b4 ,de ,shi ,king zegt3       
,ofschoon de visch zinkt en ligt op den 

bodem1  wordt zij toch duidelijk        
gezien40 ,daarom onderzoekt de ,kin ,tsz
 zijn  binnenste1 opdat er daar niets   
verkeerds zij1 en hij niets hatelijks   
zie in zijne neigingen4 ,dit is het     
onbereikbare 7voor ons7 in den ,kin     
,tsz3 dat1 wat andere menschen niet     
kunnen zien40    #c4 ,de ,shi ,king     
zegt3 ,weest vrij van 7dingen van7      
schaamte in uw kamer1  waar licht       
doorkomt4 ,daarom1 7zelfs7 al beweegt   
hij niet1 is de ,kin  ,tsz 7toch7 in    
reverentie1 al spreekt hij niet1 is hij 
7toch7 vol  oprechtheid40               
,vergelijk voor ,no #b hierboven ,hfdst4
 ,i4 ,no #c4 ,de bedoeling van ,no #c   
is1 dat de ,kin ,tsz vooral in het      
private leven1 al is hij alleen      in 
zijn kamer1 waar het licht 7van den     
,hemel7 hem toch altijd ziet1      het  
gevoel van reverentie moet hebben1 en   
volkomen oprechtheid4      #d4 ,de ,shi 
,king zegt3 ,in eerbiedige stilte wordt 
geofferd1 en wordt  7den geest7         
genaderd2 er is geen oogenblikje        

wanklank 7strijd740    ,daarom1 de ,kin 
,tsz geeft geen belooningen en 7toch7 is
 het volk 7tot  de deugd7 vermaand4 ,hij
 toont geen toorn1 en het volk vreest   
voor hem  als voor bijlen en            
strijdaksten4    #e4 ,de ,shi ,king     
zegt3 ,wat geen vertoon behoeft1 is de  
deugd40 ,alle  vorsten maken er hun     
voorbeeld van4 ,daarom1 als de ,kin ,tsz
 7die ,vorst  is7 ernstig en reverent   
is1 is er rust en vrede over het geheele
 rijk4    #f4 ,de ,shi ,king zegt3 ,ik  
zie met blijdschap uw heldere deugd1 die
 geen  vertoon maakt met klanken en     
kleuren40 ,de ,meester zeide3 ,klanken  
en  kleuren zijn maar kleinigheden voor 
de hervorming van het volk40 ,de ,shi   
,king zegt 7ook73 ,de deugd is licht als
 een haar40 ,maar haren zijn nog  te    
vergelijken met elkaar 7naar de         
grootte74 ,de verrichtingen van den     
,hemel hebben geen geluid en geen reuk4 
,dt is de opperste deugd4               
,,besluit4    ,het bovenstaande is het  
drie en dertigste hoofdstuk4 ,tsz ,sz1  

na zijne  beschrijvingen tot het        
opperste gebracht te hebben in de vorige
  hoofdstukken1 keert in dit hoofdstuk  
weer terug en beschouwt 7het punt  van7 
oorsprong 7van zijn onderwerp72 dan     
weer1 van het lagere werk 7van  de      
studie7 af1 vrij van alle egosme1 en    
wakende over zijn eenzaamheid1  zet hij 
zijne woorden 7zijn rede7 voort1 tot het
 7verkrijgen van7 den  strengen ernst en
 de reverentie1 waarmede het geheele    
rijk tot de  volmaking van rust en vrede
 komt4 ,hij roemt verder de mystiek er  
van1  tot hij er op het laatst 7van     
spreekt7 als 7te zijn7 zonder geluid of 
reuk4 ,hierna neemt hij den totalen     
7inhoud7 van het geheele ,werk1 en      
behandelt dat in het kort4 ,in dit      
telkens herhalen1 terechtwijzen en      
onderrichten van de menschen was zijne  
bedoeling allerdiepst en  ernstig4 ,zal 
hij1 die dit studeert1 niet zijn        
uiterste best moeten  doen8             
,,ta ,,hi,h4      ,,inleiding4    ,mijn 
,meester1 de filosoof ,ching zegt3 ,de  

,ta ,hih is een nagelaten  boek van     
,confucius1 en is de poort der deugd van
 de eerste leerlingen4  #ed ,het is     
enkel te danken aan de bewaring van dit 
werk1 dat wij nu de  orde kunnen zien in
 welke de ,ouden studeerden2 de ,loen   
7,y7 en ,mencius  komen hiern4          
,leerlingen moeten van hieruit hunne    
studie beginnen1 en  dan is het te      
verwezenlijken1 dat zij geen dwalingen  
maken4          ,,de ,,tekst ,,van      
,,confucius4    #a4 ,de ,leer van ,ta   
,hih is3 de schitterende deugd helder te
 maken1 het  volk te hernieuwen1 en te  
rusten in het opperste ,goede4          
,met de schitterende deugd0 wordt       
bedoeld1 datgene1 die deugdelijke       
natuur1 die de mensch oorspronkelijk van
 den ,hemel heeft verkregen4            
7,vergelijk ,choeng ,yoeng074 ,door de  
slechte lusten en begeerten van      den
 mensch wordt die schitterende deugd    
dikwijls verduisterd4 ,de      wijze    
mensch1 die zijn eigen oorspronkelijke  
schitterende deugd      helder maakt en 

houdt1 maakt ook door zijn ,leer1 zijne 
wijze      lessen1 en zijn voorbeeld1 de
 deugd van andere menschen weer         
helder1 weer nieuw4 ,nieuw is hier te   
verstaan in den zin van rein1      na   
verduisterd te zijn1 dus weer helder1   
weer nieuw geworden40      ,steeds zal  
het volk zijn oorspronkelijke deugd door
 lust en      begeerte weer verduisterd 
zien1 maar door de ,leer van de wijzen  
wordt zij vernieuwd1 herreind4          
,met het rusten in het opperste ,goede0 
wordt bedoeld n te blijven      volgen  
het uitmuntendste gedrag1 n het opvoeren
 van de twee      hierboven bedoelde    
zaken 7n4l4 het verhelderen van         
zichzelven en      hernieuwen van 't    
volk7 tot den hoogsten graad van        
volkomenheid4      ,deze drie dingen    
worden genoemd de drie hoofden0 van de  
,ta ,hih4      #b4 ,weet men1 wr te     
moeten rusten 7in het opperste ,goede7  
dan is 7het  doel van ons levensstreven7
 vastgesteld4 ,is dit eenmaal           
vastgesteld1  dan kan er kalmte zijn4   

,is er kalmte1 dan kan er 7stabiele7    
rust zijn4  ,is er 7stabiele7 rust dan  
kan er 7ernstige7 meditatie zijn4 ,is er
  7ernstige7 meditatie1 dan zal 7het    
einddoel7 worden verkregen4             
,het hoofdidee van dezen tekst is dus3  
uit het weten wr te moeten      rusten  
in het opperste ,goede volgt ook het    
verkrijgen van die rust      in het     
opperste ,goede40        ,weet men het  
eenmaal1 dan is het levensdoel          
vastgesteld1 en is men      dus zeker   
van het feit1 dat het leven niet        
nutteloos is1 maar naar      een hoog   
doel leidt4 ,dit zal den mensch kalmte  
geven1 d4 w4 z4 dat      de gedachten op
 het innerlijk leven zullen gericht zijn
 en niet      langer naar dingen van    
buiten1 naar dingen van begeerte4 ,is   
die      kalmte verkregen1 dan is er ook
 rust1 dus geen weifeling en            
verwarring2 is die rust in ons1 dan is  
het ook mogelijk1 zuiver na      te     
denken zonder afdwaling2 en in die      
zuivere1 reine overpeinzing      wordt  

gevonden de rust in1 het blijven in het 
opperste ,goede4      #c4 ,dingen hebben
 een oorsprong en een einde4 ,zaken     
hebben een einde en  een begin4 ,weten  
wt eerst en wt laatst is1 is dicht bij  
,tao zijn4  #ee          ,het helder    
maken van de deugd is de oorsprong1 het 
hernieuwen van      het volk is het     
einde4 ,te weten wr te rusten in het    
opperste      ,goede is het begin1 het  
verkrijgen daarvan is het einde4        
#d4 ,de ouden1 die de schitterende deugd
 door het geheele keizerrijk  wilden    
heldermaken1 regeerden eerst hun rijk   
7goed74    ,wilden zij hun rijk         
regeeren1 dan regelden zij eerst hunne  
families4  ,wilden zij hunne families   
regelen1 dan verzorgden zij eerst       
zichzelven  7hun eigen karakter74       
,wilden zij zichzelf 7hun eigen         
karakter7  verzorgen1 dan maakten zij   
eerst hunne bedoelingen en gedachten    
ernstig  en oprecht2 wilden zij hunne   
bedoelingen en gedachten ernstig en     
oprecht maken1 dan voerden zij hun      

kennis tot het allerhoogste op4 ,de     
kennis tot het hoogste opvoeren bestaat 
in het doorgronden van de  dingen4      
,deze acht dingen heeten ,de acht       
dtails40        ,voor bedoelingen en    
gedachten0 staat in den tekst n woord1  
i02      voor ernstig en oprecht ook n1 
,ching04 ,ik vreesde met n enkel        
begrip te weinig van de ware beteekenis 
te geven4 ,het laatste het              
doorgronden der dingen01 dat ik meen te 
kunnen doen equivaleeren      met het   
doorgronden van het ware ,wezen van alle
 dingen en      verschijningen0 lijkt   
mij toe1 eene geheele1 mystieke         
filosofie      apart te wezen4 ,dit     
sluit zich aan met de mystiek van de    
,choeng      ,yoeng0 waarin de ,wijze n 
met ,hemel en ,aarde wordt genoemd en   
zelfs verondersteld met dezen in hare   
operaties en acties samen te            
werken4        ,evenals in de ,choeng   
,yoeng0 zien we dus hier het regeeren   
van een      staat en transformeeren van
 het volk slechts als een uitvloeisel   

van en onvermijdelijk verbonden aan de  
cultivatie van het ,zelf4      #e4      
,werden de dingen doorgrond1 dan werd de
 kennis tot het hoogste  opgevoerd4     
,werd de kennis tot het hoogste         
opgevoerd1 dan werden de  bedoelingen en
 gedachten oprecht en ernstig4 ,werden  
de bedoelingen en  gedachten oprecht en 
ernstig dan werden de menschen zelven   
7hun  karakter7 verzorgd4 ,werd hun     
karakter verzorgd1 dan werden hunne     
families geregeld4 ,werden de families  
geregeld1 dan werden de staten  7goed7  
geregeerd4 ,werden de staten 7goed7     
geregeerd1 dan was er vrede  en rust    
over het geheele rijk4    #f4 ,van den  
,keizer af tot de massa van het volk toe
 moeten allen het  verzorgen van        
zichzelf 7zijn eigen karakter7 als de   
,oorsprong 7van al  het andere7         
beschouwen4    #g4 ,wordt de ,oorsprong 
verward1 dan kan er niets wat daaruit   
voortkomt  tot goede orde worden        
gebracht4 ,het is nog nooit gebeurd1 dat
 wat van  groot gewicht was1 licht werd 

geacht en tegelijkertijd dat wat van    
geen  belang was1 van groot gewicht werd
 geacht4          ,,nawoord 7,,van      
,,choe ,,hie74    ,het voorgaande       
hoofdstuk bestaat uit de woorden van    
,confucius1  overgeleverd door den      
filosoof ,tsng4 ,de volgende tien       
hoofdstukken1  die het verduidelijken1  
zijn de opvatting van ,tsng1 zooals die 
neergeschreven is door zijne discipelen4
 ,in oude exemplaren van dit  werk zijn 
nogal eens de tabletten verward4 #ef 7en
 is dus verwarring  in de hoofdstukken4 
,vert47 ,nu heb ik1 volgens wat de      
filosoof ,ching  heeft vastgesteld1 en  
na nog eens den klassieken tekst te     
hebben  bestudeerd1 het werk als volgt  
gerangschikt3          ,evenals bij     
,choeng ,yoeng0 zien wij ook hier weder1
 dat het eerste      hoofdstuk eigenlijk
 reeds de geheele ,leer in essentieelen 
vorm is4      ,eene geheele filosofie in
 #bjd chineesche karakters6 ,de volgende
      hoofdstukken1 niet ne             
aaneengeschakelde logica vormende1 zijn 

slechts fragmenten en toespelingen ter  
verduidelijking4          ,,commentaar  
,,van ,,den ,,filosoof ,,ts,,ng4        
,,hoofdstuk ,i4    #a4 ,in de ,kang ,kao
 wordt gezegd3 ,hij kon zijn deugd      
helder maken40    #b4 ,in de ,tai ,ki   
wordt gezegd3 ,hij beschouwde en        
bestudeerde de  heldere decreten van den
 ,hemel40    #c4 ,in de ,canon van      
keizer ,yaou wordt gezegd3 ,hij kon     
zijne verheven  deugd helder maken40    
#d4 ,al deze 7artikelen7 loopen over het
 heldermaken van zichzelf4              
,,nawoord4    ,dit boven geschreven     
hoofdstuk van commentaar legt de        
heldermaking uit  der schitterende      
deugd4          ,ik ben het niet met de 
verklaring in dit ,nawoord eens4 ,in    
stede van      eene uitlegging hebben   
wij hier enkel een aanhaling van een    
paar      oude teksten1 die men zou     
kunnen toepassen op het vorige hoofdstuk
      van ,confucius4 ,de ,kang ,kao of 
,aankondiging0 aan ,kang is4 een        
boek uit de ,chow dynastie4 ,de         

aangehaalde woorden werden door         
koning ,woe gesproken over zijn' vader  
,wn en gericht tegen zijn      broeder  
,foeng4 ,de ,tai ,kia is een boek uit de
 ,shang dynastie1 en in      de         
aangehaalde woorden is de hij0 de       
beroemde koning ,thang4 ,de      hij0 in
 ,no #c is keizer ,yaou zelf4 ,veel van 
een commentaar1 d4 i4      eene         
uitlegging1 heeft dit hoofdstuk nu juist
 niet4          ,,hoofdstuk ,,ii4    ,op
 de badkuip van ,thang staat gegraveerd3
 ,als gij u zelf werkelijk  iederen dag 
kunt hernieuwen1 hernieuw u dan dag aan 
dag1 en ng weer  eens hernieuw u lken   
dag40    #b4 ,in de ,kang ,kao wordt    
gezegd3 ,wek het volk op tot            
hernieuwing40    #c4 ,de ,shi ,king     
zegt3 ,ofschoon ,chow een oude staat    
was1 waren toch zijn  verordeningen     
nieuw40    #d4 ,daarom1 er is niets1    
waarin de ,kin ,tsz niet zijne uiterste 
kracht  inspant4          ,,nawoord4    
,bovenstaand tweede hoofdstuk van       
commentaar legt de hernieuwing van het  

volk uit4          ,over die uitlegging0
 kan hetzelfde gezegd worden als in de  
bespreking van het vorige hoofdstuk4    
,eigenaardig is in ,no #a1 dat      die 
regels op een badkuip gegrift werden1   
want hierbij vergeleek      men het     
wasschen van het lichaam met het        
wasschen1 dus verreinen1      hernieuwen
 van de ziel4          ,,hoofdstuk      
,,iii4    #a4 ,de ,shi ,king zegt3 ,het 
koninklijke domein van duizend l #eg is 
daar waar het volk rust40               
,hiermede wordt bedoeld3 ,ieder mensch  
en ding heeft een eigen      plaats waar
 hij moet rusten40      #b4 ,de ,shi    
,king zegt3 ,het zingende gele vogeltje 
rust op den hoek van  den heuvel40 ,de  
,meester zeide3 ,als het rust weet het  
wr te te  rusten4 ,kan het zijn1 dat men
 een mensch is en niet gelijk aan het   
vogeltje80    #c4 ,de diepe en          
onbereikbare koning ,wn6 ,hoe           
altijddurend en schitterend  vereerde   
hij zijne rustplaatsen6 ,als vorst      
rustte hij in  menschelijkheid4 ,als    

onderdaan rustte hij in reverentie4 ,als
 zoon  rustte hij in de ,hiao           
7ouderlievendheid74 ,als vader rustte   
hij in  liefde4 ,in den omgang met zijn 
onderdanen rustte hij in                
waarheidlievendheid4    #d4 ,de ,shi    
,king zegt3 ,ziet naar den kronkelenden 
loop van de ,kie6 ,o6  ,hoe schoon en   
frisch zijn de groene bamboes6 ,hier is 
onze elegante en  welopgevoede prins6   
,zooals wij snijden1 zooals wij 7daarna7
 vijlen1  zooals wij beitelen1 zooals   
wij 7daarna7 slijpen6 ,hoe waardig1 hoe 
streng6 ,hoe majestueus1 hoe            
gedistingeerd6 ,onze elegante en        
welopgevoede prins1 wij zullen hem nooit
 vergeten60--,zooals wij  snijden1      
zooals wij 7daarna7 vijlen0 beteekent   
het werk van leeren4  ,zooals wij       
beitelen1 zooals wij 7daarna7 slijpen0  
beteekent het  verzorgen van zijn ,zelf 
7zijn eigen karakter74    ,hoe waardig  
en streng60 beteekent indrukwekkend en  
imponeerend4 ,hoe  majestueus6 hoe      
gedistingeerd60 beteekent een met       

7eerbiedige7  ontzetting slaand gedrag4 
,onze elegante en welopgevoede prins1   
wij  zullen hem nooit vergeten60        
beteekent1 dat als de ,tao volmaakt is1 
en  de deugd tot haar uiterste volmaakt1
 het volk die niet kan vergeten4        
,de vergelijking van de rivier ,kie 7een
 zijtak van de rivier ,wei in           
,n4-,o4 ,honan7 met een' vorst1 dunkt   
mij niet bizonder zuiver1 al is      de 
bedoeling dat een koning1 wiens gedrag  
in de goede richting      loopt1 het    
rijk om zich heen vruchtbaar maakt1     
zooals de rivier dat      het land doet4
 ,de in dit nummer verheerlijkte vorst  
was hertog ,woe      van ,wei4      #e4 
,de ,shi ,king zegt3 ,o6 ,de vroegere   
koningen zijn niet vergeten60 7,de      
latere7 vorsten en wijzen vereerden wat 
zij vereerden1 volgden na en  hadden    
lief wat zij liefhadden4 ,en het gewone 
volk verheugde zich in  datgene1 waarin 
zij zich verheugden1 en vaarden wel in  
dat1 wat zij tot  hun welvaart hadden   
gedaan4 ,dit is1 hoe de vroegere        

koningen na hunnen  dood niet werden    
vergeten4          ,met de vroegere     
koningen1 hierin verheerlijkt1 worden   
bedoeld      koning ,wn en zijn zoon1   
koning ,woe1 van ,chow4                 
,,nawoord4    ,het bovenstaande derde   
hoofdstuk van commentaar legt uit het   
rusten in  het opperste ,goede4         
,ook voor deze verklaring geldt wat ik  
voor de nawoorden der vorige            
hoofdstukken zeide4 ,in stede van       
uitleggingen1 d4 i4 breed               
omschrijven van het idee in den         
hoofdtekst1 zijn het eerder             
toepassingen en toespelingen4 ,ik zal   
deze aanteekening voor de               
hoofdstukken1 die nog volgen1 niet      
telkens weer maken1 en nu      voortaan 
als bekend beschouwen4                  
,,hoofdstuk ,,iv4    ,de ,meester zeide3
 ,in het hooren van processen ben ik als
 alle  menschen4 ,moet niet 7de ,wijze7 
stellig maken dat er geen processen     
zijn8 ,dan zullen de menschen zonder    
principes hun redeneeringen niet  kunnen

 ten einde brengen1 en een groote vreeze
 zijn in de neigingen van  het volk4    
,dit is het weten van den ,oorsprong4   
,,nawoord4    ,het bovenstaande vierde  
hoofdstuk legt uit den ,oorsprong en het
 einde4  7,zie ,no4 #c van den          
hoofdtekst47          ,hier wordt dus   
terecht gezegd1 dat het beter is1 het   
volk zelf      beter te maken 7te       
hernieuwen7 dan recht te spreken in de  
geschillen en processen4 ,als de heldere
 deugd van het volk niet      langer    
verduisterd is1 zal het vanzelf goed    
zijn1 en geen processen      voeren4 ,is
 de oorsprong1 het volk hier dus1 zlf   
goed1 dan is het      einde1 het        
resultaat ook goed4 ,de oorsprong der   
processen zit niet      in de processen 
zelve1 maar in het volk dat ze voert en 
dat door      den ,wijze verbeterd1     
hernieuwd moet worden4                  
,,hoofdstuk ,v4    #a4 ,dit noemt men   
het weten van den ,oorsprong4    #b4    
,dit noemt men het opperste van het     
,weten 7de kennis74          ,,nawoord  

7,,van ,,choe ,,hie74    ,het           
bovenstaande vijfde hoofdstuk van       
commentaar legt uit het  doorgronden van
 de dingen en de kennis tot het hoogste 
opvoeren0 7,zie  ,hoofdtekst ,no4 #d en 
#e71 maar is nu verloren4 ,ik heb       
gewaagd1 de  bedoeling van den filosoof 
,ching te nemen om dit aan te vullen als
  volgt3 ,wat men noemt de kennis tot   
het hoogste opvoeren bestaat uit  het   
doorgronden van de dingen10 beteekent3  
,als wij onze kennis tot het  hoogste   
willen opvoeren1 moeten wij de dingen   
doorgronden tot wij aan  hunne principes
 komen2 want de geest van den mensch is 
stellig 7van  eene natuur7 om te        
7kunnen7 weten1 en er is geen ding onder
 den ,hemel1  dat geen principe heeft4  
,maar als de principes niet doorgrond   
zijn1 is  de kennis niet volmaakt4      
,daarom begint de ,ta ,hih zijn leer met
 den  leerling1 met betrekking op alle  
dingen onder den ,hemel1 te leeren om   
van de kennis hunner principes uit te   
gaan1 en ze dn verder te  doorgronden1  

tot hij het hoogste 7weten7 bereikt     
heeft4 ,als hij zlang  zijne krachten   
inspant zal hij op eens een reele1 alles
 doordringende  kennis hebben4 ,dan zal 
hij aan het uitwendige en inwendige1 aan
 het  fijne en grove van alle dingen toe
 komen1 en zal zijn geest in zijn       
geheele wezen en zijne betrekkingen tot 
de dingen dan niet helder  wezen8 ,dit  
noemt men het doorgronden van de dingen4
 ,dit noemt men de  kennis tot het      
hoogste opvoeren4          ,de          
uitlegging1 in dit ,nawoord door ,choe  
,hie gegeven1 wordt door      anderen   
betwist1 die hunne eigen verklaring er  
van geven4 ,ik heb      ,choe ,hie hier 
gevolgd1 omdat de zijne mij het beste   
toeschijnt4 ,ik      kan niet nalaten1  
dit hoofdstuk in verband te brengen met 
de      ,choeng ,yoeng0 7,bespr4 ,hfdst4
 ,,xxii71 waarin gezegd wordt1 dat alle 
dingen onder den ,hemel een ,sing       
hebben4 ,niet den uitwendigen           
schijn1 den vorm1 de gedaante der dingen
 moeten wij als basis nemen      voor   

onze doorgronding1 leert dus de         
,confucianistische filosofie1      maar 
hun ,oorsprong1 hun fondamenteele       
principes1 die voortvloeien      uit de 
,sing1 en over deze ,sing wordt in de   
,choeng ,yoeng0 geleerd4                
,,hoofdstuk ,,vi4    #a4 ,wat wordt     
genoemd de bedoelingen en gedachten     
oprecht en ernstig  maken0 is het weren 
van zelfbedrog1 zooals wij haten een    
slechten geur  en liefhebben een schoone
 kleur4 ,dit noemt men zelf-voldoening4 
,daarom  moet de ,kin ,tsz stellig      
waakzaam zijn over zijn eenzaamheid4    
#b4 ,voor den in ledigheid wonenden     
kleinen mensch is er niets slechts1     
waar hij niet toe zal komen4 ,als hij   
een ,kin ,tsz ziet1 zal hij  dadelijk   
daarna1 van schaamte zich vermommende1  
zijn slecht verstoppen1  en zijn goed   
ten toon spreiden4 ,de andere mensch    
ziet hem1 alsof hij  zijn long en lever 
zag1 en waar diende 7dat verbergen7 dan 
voor8 ,dit  noemt men3 ,wat werkelijk   
van binnen is manifesteert zich naar    

buiten40  ,daarom moet de ,kin ,tsz     
stellig waakzaam zijn over zijne        
eenzaamheid4          ,de laatste regels
 van ,no4's #a en #b hierboven vindt men
 terug in      ,choeng ,yoeng0 ,hfdst4  
,i1 ,no4 #c4 ,vergelijk ook voor ,no4 #b
 de ,loen      ,y0 fragmenten1 onder    
,boek ,,ii 7,kijk naar iemands daden0   
enz474      #c4 ,de filosoof ,tsng      
zeide3 ,wat tien oogen zien1 waar tien  
handen naar  wijzen1 moet in hooge      
majesteit worden gehouden40             
,wat de filosoof hier bedoelt is eene   
illustratie van ,no4 #b4 ,het           
binnenste van den mensch1 dat hij toch  
niet kan verbergen1 en waar      de     
wijzen en de geesten om hem heen in     
kunnen zien1 en naar wijzen1      moet  
in hooge eere worden gehouden en altijd 
vol majesteit zijn4      ,altijd moet   
hij er over waken4      #d4 ,rijkdom    
siert een huis1 de deugd siert een      
persoon 7een karakter74  ,het hart is   
verruimd en het lichaam is in rust4     
,daarom maakt de ,kin  ,tsz stellig zijn

 bedoelingen en gedachten ernstig en    
oprecht4          ,,nawoord4    ,het    
bovenstaande zesde hoofdstuk van        
commentaar legt uit het ernstig  en     
oprecht maken der bedoelingen en        
gedachten40          ,,hoofdstuk ,,vii4 
#a4 ,wat bedoeld wordt met3 ,het        
verzorgen van het zelf 7het karakter7   
bestaat uit het rechtmaken van het      
hart10 7beteekent het volgende37 ,als   
iemand in woede is1 zal hij het         
rechtzijn niet verkrijgen4 ,als iemand  
in vreeze is1 zal hij het rechtzijn niet
 verkrijgen4 ,als iemand onder  den     
invloed van liefde is1 zal hij het      
rechtzijn niet verkrijgen4 ,als  iemand 
onder den invloed van smart is1 zal hij 
het rechtzijn niet  verkrijgen4         
,met recht bedoel ik hier meer 't       
engelsche right01 het absoluut      rein
 en zuiver zijn als een rechte lijn1    
zonder afwijking of      buigen1        
absoluut rechtvaardig1 absoluut puur4   
#b4 ,als het hart er niet bij is kijken 
wij1 en zien niets1 luisteren wij  en   

hooren niets1 eten wij1 en proeven den  
smaak niet4    #c4 ,dit is de bedoeling 
van3 ,het verzorgen van het zelf bestaat
 uit het  rechtmaken van het hart40     
,,nawoord4    ,het bovenstaande zevende 
hoofdstuk van commentaar legt uit het   
rechtmaken van het hart en verzorgen van
 het zelf4          ,,hoofdstuk ,,viii4 
#a4 ,wat bedoeld wordt met3 ,het regelen
 van de familie bestaat in het          
verzorgen van zijn karakter10 7beteekent
 het volgende37 ,als menschen           
genegenheid en liefde voelen1 zijn zij  
partijdig2 als zij verachten en  haten1 
zijn zij partijdig2 als zij in vreeze en
 in eerbied zijn1 zijn  zij partijdig2  
als zij in droefheid en medelijden zijn1
 zijn zij  partijdig2 als zij hooghartig
 en onverschillig zijn1 zijn zij        
partijdig4 ,zij1 die liefhebben en      
7toch7 het slechte 7van wat zij         
liefhebben7 kennen1 en zij1 die haten en
 7toch7 het goede 7van wat zij  haten7  
kennen zijn weinigen onder den ,hemel6  
#b4 ,daarom luidt een zegswijze3 ,een   

mensch kent niet de slechtheid van  zijn
 zoon1 en kent niet de rijpheid van zijn
 groeiend graan40    #c4 ,dit wordt     
bedoeld met3 ,als het zelf 7karakter7   
niet wordt verzorgd1  kan men er de     
familie niet mede regelen40             
,,nawoord4    ,het bovenstaande achtste 
hoofdstuk van commentaar legt uit het   
verzorgen van het zelf en het regelen   
der familie4          ,,hoofdstuk ,,ix4 
#a4 ,wat bedoeld wordt met3 ,om het rijk
 te regeeren moet men stellig  eerst    
zijne familie regelen10 beteekent3 ,als 
men zijne familie niet  kan leeren1 kan 
men 7ook7 andere menschen niet leeren4  
,daarom behoeft  de 7,vorst die een7    
,kin ,tsz is1 niet buiten zijne familie 
te gaan om  zijn leer voor den staat te 
volmaken4 ,de ,hiao1 daarmede moet men  
zijn'  vorst dienen4 ,de ,ti 7liefde en 
eerbied voor den ouderen broeder71      
daarmede moet men zijne superieuren     
dienen4 ,de ,tsz 7compassie71  daarmede 
moet men de menigte behandelen4    #b4  
,in de ,kang ,kao staat3 ,als wakende   

over een kind04 ,als het hart er        
ernstig en oprecht naar streeft1        
ofschoon het niet altijd het precies    
juiste zal doen1 zal het er toch niet   
ver van af zijn4 ,er is nog geen        
7meisje7 geweest1 die 7eerst7 opvoeden  
leerde1 om later te huwen4          ,dit
 artikel wil uitdrukken1 dat ,hiao1 ,ti1
 en ,tsz 7,compassie71 zie      ,no4 #a 
hierboven1 geen dingen zijn1 die men met
 geweld expresselijk      moet krijgen1 
maar dat zij ingeboren en natuurlijk    
zijn en in het      menschelijk hart hun
 oorsprong hebben4 ,de vorst moet over  
het volk      waken als een moeder      
wakende over haar kind40 ,het kind kan  
niet      spreken en zeggen wat het     
noodig heeft1 maar als de moeder ernstig
      streeft naar zijn welzijn1 zal zij
 wel niet altijd precies alles      doen
 wat het noodig heeft1 maar er toch ook 
niet ver van af zijn4      ,dit is de   
grootheid van een liefhebbend hart1 dat 
het vanzelf doet      wat voor het      
voorwerp dier liefde goed is4 ,z wordt  

een meisje      niet vooraf geleerd1 hoe
 een kind op te voeden1 en toch weet zij
      het na haar huwelijk vanzelf4 ,z  
ook met den vorst4 ,de ,hiao1 de ,ti    
en de ,tsz1 waarmede hij het volk       
bewaken en regeeren moet1 zijn          
eigen aan zijne natuur en in zijn hart  
geworteld4      #c4 ,heeft ne familie   
menschelijkheid1 dan wordt de geheele   
staat  menschelijk1 heeft ne familie    
wellevendheid1 dan wordt de geheele     
staat wellevend4 ,is n mensch eerzuchtig
 en verdorven1 dan wordt de  geheele    
staat verward en oproerig4 ,z is het met
 7den invloed7 der  omstandigheden4 ,dit
 is waarom men zegt3 ,en woord kan een  
zaak  bederven1 n mensch kan het rijk   
vestigen 7in goed of kwaad740           
,met die ne familie wordt hier stellig  
de familie van den vorst1      met dien 
nen mensch de vorst zelf bedoeld4 ,de   
vorst heeft den      voorspoed of het   
verderf van den staat in zijne hand4    
#d4 ,yaou en ,shoen leidden het         
keizerrijk met menschelijkheid1 en het  

volk volgde hen4 ,kjeh en ,cheu leidden 
het keizerrijk met geweld en het  volk  
volgde hen4 ,wat zij bevalen 7van       
wetten7 was tegenovergesteld aan  waar  
zij van hielden 7van begeerten7 en het  
volk volgde 7hunne bevelen7  niet4      
,daarom moet de 7,vorst die een ,kin    
,tsz7 is1 alles 7eerst7 zelf  hebben en 
drna van het volk verlangen dat het zelf
 7ook7 heeft1 en  moet alles 7eerst7    
zelf niet hebben en drna van het volk   
verlangen1  dat het dit zelf k niet     
heeft4 ,een mensch1 die zichzelf        
wegcijfert en  7alles7 niet wederkeerig 
op zichzelf doet slaan1 en 7toch7 het   
volk  vermocht te leeren1 heeft nog niet
 bestaan4          ,kjeh was de laatste 
keizer der ,hia dynastie1 die door zijn 
wangedrag de dynastie ten val bracht    
7#ahah v4 ,c74 ,cheu1 of ,cheu ,sin     
was de chineesche ,nero1 de laatste     
keizer der ,yin dynastie1 #eh      die1 
door koning ,wns zoon ,woe1 van den     
troon verjaagd1 zichzelf      met zijn  
paleis verbrandde 7#aabb v4 ,c474--,de  

vorst1 wordt in dit      artikel        
bedoeld1 moet alles wat hij als wet of  
leer uitvaardigt1      allereerst op    
zichzelf doen slaan1 en mag zichzelf    
daarin niet      wegcijferen als        
daarbuiten staande4 ,want van hm gaat   
juist alles      uit4 ,met het eerste   
alles0 wordt natuurlijk bedoeld alle    
goede      dingen0 en niet het tweede   
alle slechte dingen40      #e4 ,daarom1 
het regeeren van den staat bestaat in   
het regelen van zijne  familie4    #f4  
,de ,shi ,king zegt3 ,hoe teeder is die 
perzikboom6 ,hoe overvloedig is  zijn   
gebladerte6 ,het meisje gaat naar het   
huis van haar echtgenoot6 ,zij  zal haar
 familie 7huishouden7 behoorlijk        
regelen4 ,is de familie  geregeld zooals
 het behoort1 dan kan men de menschen   
van den staat  leeren4    #g4 ,de ,shi  
,king zegt3 ,zij dienen hun oudere      
broeders zooals het  behoort1 zij doen  
hun plicht tegenover hun jongere        
broeders zooals het  behoort40 ,dient   
7de ,vorst7 zijn oudere broeders en doet

 hij zijn plicht  tegenover zijn jongere
 broeders zooals het behoort1 dan kan   
hij later  daarmede de menschen van den 
staat leeren4    #h4 ,de ,shi ,king     
zegt3 ,er is niets verkeerds in zijn    
houding40 ,hij maakt  het volk der      
staten alom recht4--,als 7de ,vorst7 als
 vader1 als kind1 als  oudere broeder1  
als jongere broeder geheel aan de wetten
 7van die  kwaliteiten7 voldoet1 dan    
maakt later het volk daar hun wet van4  
,de laatste zin zou1 minder getrouw aan 
den origineelen tekst1 maar             
duidelijker uitgedrukt1 ook kunnen      
vertaald worden3 ,als 7de vorst7        
als vader1 als zoon1 als oudere broeder1
 als jongere broeder in al      die     
kwaliteiten volmaakt is1 dan maakt het  
volk hem later tot hun      voorbeeld40 
#i4 ,dit is de bedoeling van ,het       
regeeren van den staat bestaat in het   
regelen van zijne familie40             
,,nawoord4    ,het bovenstaande negende 
hoofdstuk van commentaar legt uit3 ,het 
regelen van de familie en het regeeren  

van den staat40          ,,hoofdstuk ,x4
    #a4 ,wat men noemt3 ,het keizerrijk 
tot vrede brengen bestaat uit het       
regeeren van zijn' staat0 beteekent3    
,als 7de ,vorst7 den ,ouden 7den        
eerbied7 geeft die den ,ouden toekomt1  
dan zal het volk ,hiao krijgen4  ,als   
7de ,vorst7 zijn' superieuren geeft wat 
den superieuren toekomt1 dan  zal het   
volk ,ti 7broederliefde7 hebben4 ,als   
7de ,vorst7 medelijdend  weezen en      
hulpeloozen behandelt1 zal het volk     
hetzelfde doen4 ,daarom1  de ,kin ,tsz  
heeft een principe van beperking1       
waarnaar hij zijn gedrag  kan afmeten4  
,ik heb mij 7evenals ,wells ,williams in
 zijn dictionnaire deed onder           
kieh07 een vrijheid veroorloofd met den 
tekst1 ter      verduidelijking4        
,letterlijk staat er1 dat de ,kin ,tsz  
een principe      heeft in den vorm van 
een vierkant1 waarmede hij kan meten4   
,de      bedoeling is3 een principe1    
waarnaar hij zich moet richten40 ,onder 
,ouden0 is hier te verstaan ouders en   

ouden van dagen1 onder      superieuren 
oudere broeders en oude verwanten4      
#b4 ,wat men haat in zijn superieuren   
mag men niet doen aan zijn  inferieuren2
 wat men haat in zijn inferieuren mag   
men niet gebruiken in  't dienen van    
zijn superieuren4 ,wat men haat in      
diegenen1 die voor ons  zijn1 daarmede  
mag men niet diegenen1 die n ons komen1 
voorgaan2 wat  men haat in diegenen1 die
 n ons komen1 daarmede mag men niet     
volgen  diegenen1 die vr ons zijn4 ,wat 
men haat1 van rechts te ontvangen1 mag  
men niet naar links uitdeelen2 wat men  
haat1 van links te ontvangen1  mag men  
niet naar rechts uitdeelen4 ,dit is wat 
men noemt het principe  van beperking1  
naar welk 7de ,vorst7 zijn gedrag kan   
afmeten4    #c4 ,de ,shi ,king zegt3    
,hoe blij zijn wij met deze prinsen1 de 
ouders van  het volk40 ,als 7de         
,vorsten7 liefhebben1 wat het volk      
liefheeft1 en  haten1 wat het volk haat1
 dan worden zij de ouders van het volk  
genoemd4          ,ook dit1 evenals ,no4

 #a en #b1 geeft dus aan1 waaruit het   
principe      van beperking bestaat4    
#d4 ,de ,shi ,king zegt3 ,hoe verheven  
is die zuidelijke berg met zijn  ruige  
rotsen6 ,hoe majestueus zijt gij1 onze  
,meester ,yin2 het geheele  volk ziet   
tegen u op60 ,zij1 die den staat        
regeeren1 mogen niet  zorgeloos zijn4   
,als zij afwijken 7van het vaste        
principe7 komen zij in  het geheele rijk
 tot schande4    #e4 ,de ,shi ,king     
zegt3 ,toen de keizers der ,yin dynastie
 nog niet 7de  liefde van7 het volk     
hadden verloren1 waren zij de gelijken  
van ,shang  ,ti4 ,ziet in uw houding    
naar ,yin als 7afschrikwekkend7         
voorbeeld6 ,het  groote ,lot 7van den   
,hemel7 is niet gemakkelijk 7te         
behouden74 ,hieruit  blijkt als regel1  
dat als 7de ,vorst7 de liefde der massa 
verkrijgt1 hij  ook den staat verkrijgt1
 en als hij de liefde der massa         
verliest1 hij  ook den staat verliest4  
,shang ,ti is een der alleroudste       
godheden der chineezen1 van lang      vr

 ,confucianisme1 ,boeddhisme1 en        
,taosme1 een suprme heerscher      in   
den ,hemel4 ,sommigen personifieeren hem
 met den ,hemel4 ,dit werk1      enkel  
een werk over ,confucianisme zijnde1 kan
 ik hier niet      uitvoerig over ,shang
 ,ti uitweiden1 waarvoor een geheel     
nieuw werk      zou noodig zijn4 ,de    
protestantsche zendelingen hebben de    
onvoorzichtigheid begaan1 ons ,god in   
,shang ,ti te vertalen1 wat tot         
groote verwarring aanleiding geeft4     
,met ming01 door mij vertaald het ,lot1 
en dat ook het ,noodlot kan             
beteekenen1 wordt hier bedoeld ,het     
goede ,lot1 door den ,hemel tot         
geluk aan het rijk beschoren40 ,omtrent 
het uiteinde van den      laatsten      
keizer der ,yin dynastie zie men ,no4   
#d4 7,bespreking47        ,ik wil deze  
gelegenheid gebruiken om dus nog even te
 resumeeren1      wat wordt bedoeld met 
het principe van beperking1 waarnaar de 
vorst      zijn gedrag moet afmeten4    
,ten eerste dus1 hij moet zijne ouders  

en      de ouden van dagen1 en ook zijne
 superieuren den gepasten eerbied       
betuigen1 ten tweede moet hij niet doen 
aan inferieuren wat hij      haat in    
inferieuren en omgekeerd1 enz4 7zie ,no4
 #b71 ten derde moet      hij liefhebben
 en haten wat het volk liefheeft en     
haat1 dus met het      volk n hart      
hebben1 ten vierde moet hij er om       
denken1 dat hij      altijd door te     
zorgen heeft voor zijn eigen gedrag1    
niet enkel voor      dat van het volk1  
ten vijfde moet hij begrijpen1 dat met  
de liefde      van zijn volk het rijk   
voor hem staat of valt4      #f4 ,daarom
 zal de ,vorst allereerst zorg dragen   
voor 7eigen7 deugd4 ,als  hij de deugd  
heeft1 heeft hij 7ook7 de 7liefde der7  
menschen4 ,als hij  de 7liefde der7     
menschen heeft1 heeft hij 7ook7 het     
grondgebied4 ,als  hij het grondgebied  
heeft1 heeft hij 7ook7 bezittingen4     
,heeft hij  bezittingen1 dan heeft hij  
7ook7 middelen voor zijne uitgaven4     
#g4 ,de deugd is de ,oorsprong4 ,de     

bezittingen zijn het einde 7het         
gevolg74          ,hier heeft men de    
toepassing van den ,hoofdtekst ,no4 #c4 
#h4 ,de ,vorst1 die den ,oorsprong      
bijzaak maakt1 en het einde hoofdzaak1  
zal met het volk in strijd komen1 en    
maken dat overal roof gebeurt4    #i4   
,daarom1 als de bezittingen zich        
verzamelen 7bij den ,vorst71 dan zal    
het volk zich verspreiden2 als de       
bezittingen zich verspreiden1 dan zal   
het volk zich verzamelen4    #aj4       
,daarom1 als de woorden 7van den ,vorst7
 uitgaan tegen recht in1 dan  zullen zij
 ook tegen recht in weer tot hem        
inkomen4 ,als de bezittingen  7van den  
,vorst7 tegen recht in bij hem inkomen1 
dan zullen zij ook  tegen recht in      
7weer7 van hem uitgaan4    #aa4 ,de     
,kang ,kao zegt3 ,waarlijk1 het ,lot kan
 niet altijddurend  7blijven701 dat wil 
zeggen1 goedheid verkrijgt het1         
slechtheid verliest  het4          ,lot0
 hier weer als ,besluit des ,hemels     
omtrent het heil des lands1      welks  

besluit door goedheid voor zich         
gewonnen1 door slechtheid      voor zich
 verloren gaat4      #ab4 ,in het ,boek 
van ,tsoe staat3 ,de staat van ,tsoe    
beschouwt dit niet  als een             
kostbaarheid4 ,het beschouwt alleen het 
,goede als een  kostbaarheid40          
,toen een afgezant van ,tsoe in den     
staat ,tsin was1 vroeg een      ,tsinsch
 mandarijn hem1 wat de kostbare gordel  
waard was1 dien hij      droeg1 en de   
afgezant uit ,tsoe antwoordde met deze  
beroemd      geworden woorden4 ,dit ,no4
 evenals het volgende illustreert het   
gezegde in ,no4 #g4 ,deugd is de        
,oorsprong1 bezitting is het einde      
7het gevolg74      #ac4 ,faan1 7hertog  
,wn's7 oom1 zeide3 ,deze waardelooze    
mensch beschouwt  dat niet als een      
kostbaarheid2 hij beschouwt liefde voor 
zijne ouders  als een kostbaarheid40    
,met dit dt0 wordt bedoeld het          
verkrijgen van den staat40 ,faan        
was een neef van hertog ,chow ,wn ,koung
 van ,tsin1 die uit zijn rijk      was  

verjaagd4 ,toen er sprake van was1 om   
dat rijk weer te      heroveren1 gaf    
,faan deze woorden vermanend aan zijn'  
oom ten beste1      zichzelf nederig    
waardeloos mensch0 noemend4      #ad4   
,in de ,tsin ,shi4 staat3 ,als ik kon   
hebben n minister1 die puur  en oprecht 
was1 zonder 7pretentie op7 andere       
talenten1 sober en sereen1  en als      
hebbende verdraagzaamheid2 als anderen  
talenten hebben1 dat het  voor hem was1 
alsof hij ze zlf had2 die als hij       
uitstekende en  welopgevoede menschen   
7ontmoet71 van hen meer houdt in zijn   
hart dan  zijn mond het uitspreekt1 en  
hen kan verdragen2 zlk een minister zou 
mijn kinderen en kleinkinderen kunnen   
behoeden en het zwartharige volk1  en   
bovendien van voordeel zijn voor het    
rijk4 ,maar 7als de minister er  een is 
die71 als hij 7andere7 menschen van     
talent ziet1 jaloersch op  hen is1 en   
hen haat1 en als hij uitstekende en     
welopgevoede menschen  7ontmoet7 zich   
tegen hen keert en niet toelaat1 dat zij

 bevorderd  worden1 en hen dus wezenlijk
 niet kan verdragen2 zulk een minister  
zou  mijne kinderen en kleinkinderen en 
het zwartharige volk niet kunnen        
behoeden1 en ook gevaarlijk 7voor den   
staat7 worden genoemd4          ,de     
,tsin ,shi of ,declaratie van ,tsin is  
het laatste boek van de      ,shoe      
,king4 ,ik zie hierin de bedoeling1 dat 
een minister1 die een      simpel en    
oprecht mensch was vr alles1 al had hij 
niet allerlei      bizondere1           
uitstekende talenten1 de man was1       
waaraan men behoefte      had4 ,iemand  
zonder jaloerschheid1 die het verheugd  
kon aanzien als      er bizonder        
talentvolle mannen in het rijk waren4   
,het zwartharige      volk0 is een veel 
voorkomende uitdrukking voor het        
chineesche      volk40 ,het volgende    
,no4 gaat hierop door4      #ae4 ,alleen
 de 7werkelijk7 menschelijke mensch kan 
z eenen wegzenden  en hem verbannen naar
 de barbaren in de vier windstreken1 hem
 niet met  zich samen latende wonen in  

het ,rijk van het ,midden4 ,dit wordt   
bedoeld  met het gezegde3 ,alleen de    
menschelijke mensch kan 7andere7        
menschen  liefhebben1 of kan 7andere7   
menschen haten40    #af4 ,menschen van  
talent en waardigheid zien en ze niet   
kunnen  bevorderen2 ze wel bevorderen1  
maar dit niet spoedig 7genoeg7 kunnen   
doen1 dit is impertinent2 slechte       
menschen zien en ze niet kunnen         
wegzenden2 ze wegzenden1 maar dit niet  
spoedig genoeg kunnen doen1 dit  is een 
fout4          ,met bevorderen0 bedoel  
ik hier1 hun een ambt geven1 of1 als ze 
er      al een hebben1 hen promotie te  
doen maken4 ,confucius beschouwde het   
als een hoogsten plicht1 menschen van   
waardigheid en talent      onmiddellijk 
in de regeering te gebruiken4 7,zie ook 
b4 v4 ,choeng      ,yoeng ,,xx4 ,no4    
#d71 en dit nalaten stond gelijk met een
      misdaad4--,eveneens was het een   
hoofdplicht1 op staanden voet slechte   
ambtenaren in stede van ze  tout prix te
 handhaven1 onmiddellijk      te        

verwijderen4 ,want de regeerende        
ambtenaren moesten zijn de      vaders  
van het volk01 die het1 ook door        
voorbeeld1 moesten leeren               
hernieuwen1 en het bewaken en verzorgen 
als een moeder1 wakende      over haar  
kind40--,confucius' leer was1 dat de    
regeering niet      allereerst moest    
straffen1 maar dat misdaden van het volk
 vooral      drdoor voorkwamen1 dat het 
niet werd geleerd en voorgegaan in het  
goede4 ,niet de officieel gegeven rang  
maakte den bestuursambtenaar            
uitsluitend1 maar zijn eigen handel en  
wandel waren de hoofdzaak1      de      
oorsprong4 ,van in hem te handhaven     
prestige was geen sprake1      want de  
bestuursambtenaar maakte zijn prestige  
zelf met zijn eigen      deugd1 zijn    
eigen menschelijkheid4      #ag4 ,lief  
te hebben wat de menschen haten1 te     
haten wat de menschen  liefhebben1 dit  
noem ik tegen de menschelijke natuur    
ingaan4 ,stellig  zullen over het hoofd 
7lett4 het lichaam7 van dezulken 7die   

zoo doen7  rampen komen4    #ah4 ,daarom
 heeft de 7,vorst die een7 ,kin ,tsz is 
een grooten ,weg 7van  bedrag7 te       
volgen4 ,met zelfvolmaking en           
waarachtigheid verkrijgt hij  het       
7rechte daarvan74 ,met hoogmoed en      
buitensporigheid verliest hij  het4     
#ai4 ,het voortbrengen van schatten     
heeft 7ook7 een grooten ,tao4 #ei  ,zijn
 zij1 die produceeren1 velen en zij die 
eten weinigen1 zijn zij1  die maken1    
actief en zij die gebruiken zuinig1 dan 
zal de weelde altijd  voldoende zijn4   
,dit schatten1 ts'oi0 te verstaan door  
alles wat van nut is1 dus      zoowel   
bezitting1 weelde1 als alle             
voedingsmiddelen40      #bj4 ,hij1 die  
menschelijk is1 komt vooruit door 7de   
manier waarop hij7  zijne schatten      
7krijgt en door wat hij er mede doet72  
hij1 die niet  menschelijk is1 verkrijgt
 schatten door 7het verwaarloozen van7  
zijn  zelf-karakter 7lett4 zijn         
lichaam74          ,de tekst zou licht  
aanleiding geven tot misverstand1 want  

daar      staat letterlijk3 ,hij1 die   
menschelijk is1 bevordert zichzelf door 
zijne schatten 7wat zou beteekenen3     
heeft zijn rang gekocht met      zijn   
geld7 en hij1 die niet menschelijk is1  
verkrijgt schatten door      zijn zelf40
 ,choe ,hie legt het in zijn commentaar 
uit in den zin1      dien ik hier geef4 
#ba4 ,het is nog niet voorgekomen1 dat  
als de ,vorst menschlievendheid         
liefhad1 het volk plichtmatigheid niet  
liefhad2 het is nog niet  voorgekomen1  
dat 7het volk7 plichtmatigheid liefhad  
en de zaken 7van  den ,vorst7 niet tot  
het 7goede7 eind kwamen4 ,en het is nog 
niet  voorgekomen 7in een staat als     
deze7 dat de schatten in de dpots en    
schatkamers niet de schatten 7van dien  
,vorst7 blven4          ,voortdurend    
ziet men aldus in de ,ta ,hih geleerd1  
dat als de ,vorst      maar zelf vrgaat 
in deugd en menschelijkheid1 hij niet   
alleen      maakt dat het volk zijn     
plicht doet1 maar ook zijn eigen geluk  
en      welzijn daarmede bevordert4     

#bb4 ,meng ,hien zeide3 ,die paarden en 
rijtuigen houdt gaat niet na of  hij wel
 kippen en varkens heeft4 ,een familie1 
die ijsmagazijnen houdt  fokt geen      
koeien en schapen4 ,een familie van     
honderd wagens houdt er  geen minister  
op na1 die begeerig is op belasting     
opleggen4 ,beter dan  zulk een minister 
te hebben1 die begeerig is op belasting 
opleggen1 zou  het voor die familie zijn
 om dieven te hebben 7die haar zelve    
berooven74 ,dit wordt bedoeld met het   
gezegde3 ,een staat moet geen  winst als
 voordeel beschouwen1 maar moet         
plichtmatigheid als voordeel            
beschouwen40          ,mng ,hien was een
 beroemd minister van den staat ,loe1   
die regeerde      vr ,confucius leefde4 
,legge teekent bij dezen tekst aan1 dat 
als      een ambtenaar zijn post voor   
het eerst ging bekleeden1 hij vroeger1  
in ,mng ,hiens tijd1 van den vorst een  
wagen met vier paarden kreeg      om te 
beletten1 dat hij op andere1 oneerlijke 
manieren zich zou      verrijken4 ,i,js 

werd door hooge mandarijnen in          
magazijnen gehouden      om in          
rouwceremonin te gebruiken4 ,een        
chineesch commentator geeft      als    
bedoeling--die ik voor zeer juist       
houd--dat de staat moet      zorgen1 dat
 de ambtenaren genoeg traktement hebben1
 zoodat zij niet      gedwongen worden  
het volk te bestelen tot in hun kippen  
en runderen      toe4 ,maar als zij van 
den staat voldoende traktement kregen1  
waren      zij ook gehouden1 naar plicht
 en recht te handelen40      #bc4 ,als  
hij1 die aan het hoofd van een' staat   
is1 zijn schatten  7weelde7 tot zijn    
hoofdzaak maakt1 dan komt dat stellig   
door een'  gemeenen 7kleinen7 mensch    
7die hem influenceert71 naar ik meen4   
,hj  beschouwt hem dan als een goed     
mensch4 ,als 7deze7 gemeene mensch      
gebruikt wordt in de actie 7van         
regeeren7 van een staat1 dan zullen er  
tegelijkertijd rampen en gevaren        
nerkomen4 ,al is 7er dan later7 een     
goed mensch 7voor in de plaats gekomen7 

dan zal het niet meer z als  behoort    
kunnen worden1 naar ik meen4 ,dit wordt 
bedoeld met ,een ,staat  moet geen winst
 als voordeel beschouwen maar           
plichtmatigheid als  voordeel           
beschouwen40          ,een commentaar   
wijst er op1 dat het dus de plicht is   
van den ,vorst      niet z maar argeloos
 zijn ministers 7al zijne ambtenaren7   
als      goede menschen te beschouwen1  
maar dat hij wel degelijk voortdurend   
moet onderzoeken4 ,zulk een gemeen      
mensch1 in de regeering gebruikt1       
zal n den toorn van den ,hemel opwekken1
 die dan rampen doet      gebeuren1 n   
het hart van het volk verliezen1 wat dan
 gevaar van      opstand geeft4 ,wordt  
dan later in zijn plaats een goed mensch
 tot      zijn' rang bevorderd1 die     
alles wil trachten te redden1 dan zal   
hij      toch niet meer redden knnen4   
,,nawoord4    ,het bovenste tiende      
hoofdstuk van commentaar legt uit1 het  
regeeren van  den staat en het tot 7rust
 en7 vrede brengen van het geheele rijk4

 ,er  zijn alzoo tien hoofdstukken van  
commentaar4 ,de eerste vier             
hoofdstukken bespreken in 't algemeen de
 7drie7 ,hoofden 7van het werk7  en     
geven er de essence 7lett43 de geur7 van
 aan2 de 7overige7 zes  hoofdstukken    
bespreken nauwkeurig de acht dtails en  
hun werking4 ,het  vijfde hoofdstuk     
bevat de noodzakelijkheid van de        
heldermaking van het  goede1 en het     
zesde hoofdstuk bevat den oorsprong van 
het komen tot  ,ching4 ,deze vorige     
hoofdstukken moeten door den leerling   
van het  grootste gewicht worden        
beschouwd4 ,laat de lezer ze niet       
minachten om  hun 7schijnbare7          
eenvoudigheid4              ,,fragmenten
 ,,uit ,,de ,,loen ,y4      ,,uit ,,boek
 ,i4    ,de ,meester zeide3 ,mooie      
woorden en een mooi 7gemaakt7 gezicht   
gaan  zelden samen met menschelijkheid40
    ,de filosoof ,tseng zeide3 ,ik doe  
dagelijks drie onderzoekingen in mijn   
karakter3 of ik in mijn handel voor     
andere menschen wel loyaal ben  geweest2

 of ik in mijn' omgang met vrienden wel 
oprecht ben geweest2 of  ik de lessen   
7van mijn' ,meester7 wel heb opgevolgd40
    ,de ,meester zeide3 ,om over een    
rijk van duizend wagens te regeeren1    
moet men eerbiedige toewijding aan den  
dienst hebben1 en getrouw zijn2  moet   
men zuinig zijn in de uitgaven2 moet men
 het volk liefhebben en op  7gepaste7   
tijden gebruiken40    ,de ,meester      
zeide3 ,een jongeling moet thuis        
ouderlievend zijn en  buitenshuis       
eerbied hebben voor zijn meerderen2 hij 
moet ernstig zijn  en de waarheid       
spreken2 hij moet alle menschen         
overvloedig liefhebben1  en met de      
menschlievenden omgaan4 ,als hij daarna 
nog kracht over heeft  moet hij die     
gebruiken voor de studie van de         
litteratuur40    ,tsz ,hia zeide3 ,als  
een mensch de deugd eert en zijn        
gedachten van de  schoonheid aftrekt2   
als hij zijne ouders dient met uiterste 
inspanning  van krachten2 als hij zijn  
vorst dient met opoffering van zijn     

eigen  leven2 als hij in zijne woorden  
waar is in den omgang met zijne         
vrienden2 ofschoon men van dezen zegt1  
dat hij niet geleerd heeft1 noem  ik dat
 toch stellig geleerd hebben40    ,de   
,meester zeide3 ,als de ,kin ,tsz niet  
ernstig is1 zal hij geen  eerbied       
inboezemen1 en is zijne studie niet     
degelijk40    ,beschouw loyauteit en    
oprechtheid als uw hoofdplicht4    ,hebt
 geen vrienden die uwe gelijken niet    
zijn4    ,hebt gij fouten1 wees dan niet
 bang ze te veranderen4    ,tsz ,kin    
vroeg aan ,tsz ,koeng3 ,als onze        
,meester ergens in een staat  komt1 dan 
hoort hij stellig alles over de         
regeering daar4 ,is het  doordat hij er 
naar vraagt1 of geeft men hem 7vanzelf7 
die  inlichtingen80    ,tsz ,koeng      
zeide3 ,onze ,meester is zacht1 oprecht1
 reverent1 gematigd  en bescheiden1 en  
daarmede verkrijgt hij het4 ,de manier  
waarop onze  ,meester inlichting vraagt1
 is dat niet iets geheel anders dan als 
andere menschen inlichtingen vragen80   

,de ,meester zeide3 ,als iemands vader  
in leven is1 kijk dan naar zijn         
neigingen2 als zijn vader gestorven is1 
kijk dan naar zijn gedrag4 ,als  hij na 
drie jaren niet afwijkt van den weg     
zijns vaders kan men zeggen1  dat hij   
,hiao heeft40    ,de ,meester zeide3 ,de
 ,kin ,tsz zoekt met eten geen          
verzadiging 7van  zijn eetlust71 en     
zoekt in zijne woning niet naar gemak4  
,hij is actief  in zijn zaken1 en       
voorzichtig in zijn spreken4 ,hij zoekt 
het gezelschap  van menschen van rechte 
principes om er door verbeterd te       
worden4 ,dit  mag met recht liefde voor 
de studie worden genoemd40    ,tsz      
,koeng zeide3 ,wat denkt gij wel van    
iemand1 die arm is en 7toch7  niet      
vleit2 van iemand1 die rijk is en toch  
niet trotsch80    ,de ,meester zeide3   
,die mogen er wezen2 maar dat is tch nog
 niet 7zoo  mooi7 als iemand die arm is1
 en 7toch7 gelukkig2 als iemand1 die    
rijk  is en van het ,decorum houdt40    
,de ,meester zeide3 ,het bedroeft mij   

niet1 dat de menschen mij niet  kennen2 
het bedroeft mij1 dat ik de menschen    
niet ken40          ,,uit ,,boek ,,ii4  
,de ,meester zeide3 ,hij die de         
regeering uitoefent met zijn deugd is te
  vergelijken met de noordelijke        
poolster1 #fj die haar 7vaste7 plaats   
houdt1 en alle sterren draaien er om    
heen04          ,deze vergelijking is   
drom vooral zoo mooi1 omdat er in ligt  
opgesloten--evenals ik in de bespreking 
van ,hoofdstuk ,,xxii der      ,choeng  
,yoeng0 heb gezegd--dat de deugd een    
macht is1 die vanzelf      influenceert 
en transformeert4      ,de ,meester     
zeide3 ,de ,shi ,king heeft driehonderd 
stukken1 maar alles  kan worden vervat  
in n woord3 ,hebt geen lage gedachten40 
#fa    ,de ,meester zeide3 ,als men het 
volk leidt met wetten1 en tot eenheid   
brengt met strafwetten zal het          
7schending daarvan en dus straf7        
vermijden1 maar geen schaamte 7kennen74 
,als men het volk leidt met deugd en tot
 eenheid brengt met de ,l 7't  ,decorum7

 zal het schaamte 7kennen7 en tot het   
uiterste goede komen40    ,de ,meester  
zeide3 ,toen ik vijftien jaar was kreeg 
ik neiging tot de  studie4    ,toen ik  
dertig was1 was 7mijn doel7 gevestigd   
7wist ik1 waarheen mij te  richten74    
,toen ik veertig was1 had ik geen       
twijfel4    ,toen ik vijftig was1 wist  
ik de besluiten des ,hemels4    ,toen ik
 zestig was1 had ik een gewillig oor    
7voor het goede74    ,toen ik zeventig  
was1 kon ik mijne neigingen volgen      
zonder de wetten  7des ,hemels7 te      
overschrijden40          ,hiermede gaf  
,confucius een bewijs1 hoe een geheel   
leven noodig is1      om zich te        
volmaken in die volkomenheid1 dat ten   
laatste onze      neigingen z rein zijn1
 dat we ze gerust mogen volgen1 omdat   
zij      de goede zijn4 ,toen hij       
vijftien jaar was kreeg hij lust in     
leeren2      toen hij dertig was wist   
hij1 wat zijn levensdoel was1 en waar   
hij      zich dus aan te houden had2    
toen hij veertig was twijfelde en       

dwaalde hij niet2 toen hij vijftig was  
wist hij wat de ,hemel      vastgesteld 
had2 toen hij zestig was luisterde hij  
volgzaam naar      het goede1 zonder dat
 zich trots of twijfel daartegen        
verzetten2      toen hij zeventig was   
waren al zijne neigingen beweging in    
,tao1      volgen van den ,sing dus1 dus
 lagen zij in de goddelijke beweging    
der natuur4      ,meng ,ie #fb vroeg1   
wat ,hiao was4 ,de ,meester zeide3 niet 
ongehoorzaam  zijn40    ,toen ,faan ,chi
 #fc zijn wagen mende vertelde de       
,meester hem3 ,meng  ,soen vroeg mij1   
wat ,hiao was1 en ik antwoordde hem3    
niet ongehoorzaam  zijn040    ,faan ,chi
 zeide3 ,hoe bedoeldet gij dat80 ,de    
,meester zeide3 ,hen 7de  ouders7 in hun
 leven te dienen volgens het ,decorum2  
hen na hun dood te  begraven volgens het
 ,decorum2 hun te offeren volgens het   
,decorum40    ,meng ,woe #fd vroeg1 wat 
,hiao was4 ,de ,meester zeide3 ,de      
ouders zijn  toch zoo bezorgd1 dat hunne
 kinderen eens ziek zouden worden40     

,tsz ,yioe #fe vroeg1 wat ,hiao was4 ,de
 ,meester zeide3 ,de tegenwoordige      
,hiao noemt men het kunnen onderhouden  
van zijne ouders4 ,maar honden en       
paarden kunnen ook wel zoo iets doen4   
,zonder reverentie is tusschen die      
beide soorten geen verschil40    ,de    
,meester zeide3 ,ik heb den geheelen dag
 met ,hwoey gesproken1 en hij  heeft mij
 niet tegengesproken1 alsof hij dom was4
 ,hij is heengegaan1 en  ik heb zijn    
eigen handel en wandel nagegaan en      
voldoende bevonden om  mijn leer te     
belichamen4 ,hwoey6 ,hij is niet dom60  
#ff    ,de ,meester zeide3 ,kijk naar   
iemands daden60    ,kijk nu             
7nauwkeuriger7 naar waar zijn daden uit 
voortkomen6 ,onderzoek  of hij er in te 
vertrouwen is6 7lett4 of hij er in      
woont1 of hij niet  weer veranderen zal 
dus47    ,hoe kan iemand 7zijn karakter7
 verbergen6 ,hoe kan iemand 7zijn       
karakter7 verbergen6          ,hiermede 
bedoelt ,confucius1 dat de ,wijze de    
menschen moet kennen1      al hun       

motieven en daden onderzoeken4 ,voor den
 ,wijze slaagt niemand      er ooit in1 
zijn karakter te verbergen1 daar hij    
toch alles ziet4      ,de ,meester      
zeide3 ,als iemand het oude oefent en   
het nieuwe weet kan  men zeggen dat hij 
een ,meester is van anderen40    ,de    
,meester zeide3 ,een ,kin ,tsz is geen  
stuk gereedschap0 7dat  iedereen maar   
gebruiken kan74    ,tsz ,koeng vroeg3   
,wat is een ,kin ,tsz80 ,de ,meester    
zeide3 ,hij  handelt vr hij spreekt en  
spreekt dan later volgens die           
handelingen40    ,de ,meester zeide3 ,de
 ,kin ,tsz is katholiek en niet         
partijdig2 de  kleine mensch is         
partijdig en niet katholiek40    ,de    
,meester zeide3 ,zich toeleggen op een  
vreemde leer is werkelijk  gevaarlijk60 
,de ,meester zeide3 ,yioe1 #fg ik zal ,u
 leeren1 wat weten is4 ,als gij  iets   
weet ook vol te houden dat gij het weet1
 en als gij iets niet weet  ook te      
bekennen dat gij het niet weet4 ,dt is  
weten40    ,de hertog ,ngai #fh vroeg3  

,wat moet gedaan worden om het volk te  
onderwerpen80 ,de ,meester zeide3       
,bevorder de oprechten1 en zet de       
heimelijken aan den wal1 dan zal het    
volk zich onderwerpen4 ,bevorder de     
heimelijken en zet de oprechten aan den 
wal1 dan zal het volk zich niet         
onderwerpen40    ,kie ,kang vroeg3 ,wat 
moet er gedaan worden om te maken dat   
het volk  7zijn ,vorst7 eert1 hem       
getrouw is1 en elkaar vermaant 7tot de  
deugd780  ,de ,meester zeide3 ,laat hem 
over hen regeeren met waardigheid       
7ernst71  dan zullen zij hem vereeren2  
laat hij ,hiao hebben en menschenliefde1
  dan zullen zij hem getrouw zijn2 laat 
hem de goeden bevorderen en de          
onbekwamen leeren1 dan zullen zij elkaar
 7tot de deugd7 vermanen40              
,hier zegt ,confucius weer1 evenals in  
de ,choeng ,yoeng0 dat de      regeering
 in het eigen karakter van den vorst    
moet zijn geworteld4      ,de ,meester  
zeide3 ,ik weet niet hoe een mensch     
zonder  waarheidlievendheid kan         

voortkomen4 ,een groote wagen zonder    
dwarshout  7om de ossen aan te spannen71
 of een kleine wagen zonder koppel 7voor
  de paarden71 hoe moeten die 7ooit7    
vooruitkomen80    ,de ,meester zeide3   
,aan een geest te offeren die niet van  
ons is1 is  vleierij40          ,hierbij
 bedoelde ,confucius1 dat men alleen aan
 de geesten zijner      voorvaderen     
mocht offeren4 ,hij zou dus het         
tegenwoordige offeren      aan alle     
mogelijk geesten streng afgekeurd       
hebben4      7,de ,meester zeide37 ,te  
zien wat recht 7goed7 is1 en het niet te
 doen1  is geen moed hebben40           
,,uit ,,boek ,,iii4    ,de ,meester     
zeide3 ,als een mensch geen             
menschelijkheid heeft1 wat heeft  hij   
dan met het ,decorum te maken8 ,als een 
mensch geen menschelijkheid  heeft1 wat 
heeft hij dan met muziek te maken80     
,lin ,fang vroeg1 wat het gewichtigste  
van het ,decorum 7de ,l7 was4    ,de    
,meester zeide3 ,dat is inderdaad een   
groote vraag6    ,in 7feestelijke7      

ceremonin is het beter zuinig te zijn   
dan  verkwistend4    ,in ceremonies van 
rouw is het beter 7ware7 smart te       
gevoelen dan  precies 7accuraat7 te zijn
 in de ceremonie40    ,de ,meester      
zeide3 ,zijn' vorst te dienen met de    
volle ,l 7het volle  ,decorum7 wordt    
door het volk voor vleierij gehouden40  
,de ,meester zeide3 ,de ,kwan ,tsioe is 
vreugdevol en 7toch niet7  buitensporig1
 en smartvol zonder te kwetsen 7door    
overmaat740          ,de ,kwan ,tsioe is
 de naam van de eerste ode in de ,shi   
,king4      ,confucius wilde hiermede   
zeggen1 dat n in vreugde n in smart     
harmonie--,h--moet zijn1 en men in geen 
van beide losbandig mag      wezen1 en  
in uitersten mocht vervallen4      ,de  
grenswachter van ,ie verzocht den       
7,meester7 te mogen zien1 zeggende3     
,als ,kin ,tszs hier gekomen zijn werd  
mij nog nooit het genot  geweigerd hen  
te zien40 ,zijne volgelingen leidden hem
 binnen1 en toen  hij 7weer7 buitenkwam 
zeide hij tot hen3 ,mijne vrienden1     

waarom zijt  gij zoo bedroefd dat 7uw   
,meester7 zijne betrekking heeft        
verloren8 ,het  keizerrijk is lang      
zonder ,tao geweest4 ,de ,hemel gaat uw 
,meester  gebruiken als een bel met     
houten tong40          ,de toh0 is een  
ijzeren bel met houten tong4 ,de        
bedoeling van den      grenswachter was1
 dat de ,hemel ,confucius gebruikte om  
overal in het      rijk ,tao te         
verkondigen4      ,de ,meester noemde de
 ,shau volmaakt mooi en volmaakt goed1  
en noemde de  ,woe volmaakt mooi1 maar  
nog niet volmaakt goed4          ,de    
,shau was de muziek van keizer ,shoen1  
de ,woe de muziek van koning      ,woe4 
,wat klank en melodie aangaat waren     
beide volmaakt4 ,maar1      zooals ,choe
 ,hie dat zeer schoon zegt in zijn      
commentaar3 ,het ,goede      is het ware
 ,wezen van het ,schoone40 ,de muziek   
van ,shoen was schoon1      omdat hij de
 regeering verkreeg door de kracht der  
deugden van zijn      ,sing4 ,koning    
,woe1 #fi de zoon van koning ,wn1 moest 

om op den      keizerlijken troon te    
komen eerst den tyran ,cheu ,sin der    
,shang      dynastie verslaan met geweld
 van wapenen4 ,dit geweldige was ook in 
zijn muziek1 terwijl in ,shoen's muziek 
alles rust en vrede was4        ,dit    
hoofdstuk is een zeer gewichtig punt    
voor de kennis der      chineesche      
principes van aesthetiek4      ,de      
,meester zeide3 ,een hooge positie      
zonder vergevingsgezindheid2  ,decorum  
zonder reverentie2 rouw in acht genomen 
zonder smart1 hoe moet  ik deze dingen  
beschouwen80          ,,boek ,,iv4      
,i4 ,het schoone van een dorp 7buurt7 is
 de menschelijkheid4 ,als iemand  er een
 om te wonen uitkiest1 waar geen        
menschelijkheid is1 hoe kan hij  dan    
wijsheid verkrijgen8          ,ik wijs  
er nog eens uitdrukkelijk op dat jen01  
in boeddhistische      werken enkel     
genade1 liefde en medelijden            
beteekenend1 in ,confucius      niet    
alleen die liefde uitdrukt1 maar ook    
alle deugden1 die aan een      mensch   

eigen1 die menschelijk zijn4      ,,ii4 
,de ,meester zeide3 ,menschen zonder    
menschelijkheid kunnen niet lang  in een
 toestand van ellende zijn1 en niet in  
een toestand van pleizier4  ,de         
menschelijken rusten in menschelijkheid4
 ,de wijzen begeeren  menschelijkheid40 
,de bedoeling is1 dat menschen zonder   
menschelijkheid in armoede              
overslaan tot onwettige dingen1 als     
diefstal enz4 en in pleizier      tot   
losbandigheid4--,vergelijk voor de rest 
dit artikel met de      ,choeng ,yoeng01
 ,hfdst4 ,,xiv1 ,nos4 #a en #b4         
,,iii4 ,de ,meester zeide3 ,alleen zij1 
die menschelijk zijn1 kunnen  anderen   
liefhebben1 of anderen haten40    ,,iv4 
,de ,meester zeide3 ,als de wil ernstig 
gericht is op  menschelijkheid1 is er   
geen slechts 7in ons740    ,v4 #a4 ,de  
,meester zeide3 ,rijkdom en aanzien zijn
 wat de menschen  begeeren4 ,als zij    
niet in ,tao verkregen kunnen worden    
moet men niet 7in  dat verlangen7 wonen 
7rusten74 ,armoede en lage stand is wat 

de menschen  haten4 ,als het niet in    
,tao kan verkregen worden 7dat men      
daarvan  bevrijd blijft7 moet men er    
niet van weggaan4    #b4 ,als de ,kin   
,tsz van menschelijkheid weggaat1 hoe   
kan hij dan dien  naam 7van ,kin ,tsz7  
volmaakt verdienen8    #c4 ,de ,kin ,tsz
 gaat niet voor den tijd van n maaltijd 
tegen  menschelijkheid in4 ,in haast    
zijnde blijft hij er in1 in gevaar      
blijft  hij er in40          ,vergelijk 
hiermede ,choeng ,yoeng0 ,hfdst4 ,i4    
,no4 #b4 ,menschelijkheid      ligt     
natuurlijk in ,tao1 d4 i4 in het volgen 
van de ,sing1 en kan dus      k nooit   
worden verlaten4      ,,vi4 #a4 ,de     
,meester zeide3 ,ik heb nog niet iemand 
gezien1 die  menschelijkheid liefhad1 en
 niet-menschelijkheid haatte4 ,voor     
iemand  die menschelijkheid liefheeft1  
gaat niets daar boven4 ,iemand1 die     
niet-menschelijkheid haat1 zou wat      
niet-menschelijk is nooit tot zich      
laten naderen4    #b4 ,is er iemand1 die
 n dag lang zijne krachten inspant tot  

7het  verkrijgen van7 menschelijkheid8  
,ik heb nog niet gezien1 dat die kracht 
niet toereikend zou zijn4    #c4 ,als er
 al eens zoo'n geval geweest ware1 ik   
heb het nog niet  gezien40    ,,vii4 ,de
 ,meester zeide3 ,de fouten van de      
menschen zijn eigen aan hun  soort      
7klasse74 ,ziende naar iemands fouten   
kan men zijn menschelijkheid  weten40   
,een commentator zegt o4 a4 ,om iemands 
fouten kan men zijn hart                
doorgronden1 en dan kan men ook zijn    
menschelijkheid zien4 ,hoe zou      het 
aangaan te zeggen1 dat iemand geen      
menschelijkheid heeft omdat      hij    
fouten heeft80        ,juist aan de     
fouten1 die iemand heeft1 en die eigen  
zijn aan zijn      klasse1 en als       
zoodanig dikwijls vergefelijk1 kan men  
dus zijn      menschelijkheid veelal    
zien4      ,,viii4 ,de ,meester zeide3  
,als men 's morgens den rechten ,weg    
7,tao7 hoort  kan men 's avonds wel     
sterven40    ,,ix4 ,een geleerde1 wiens 
wil gericht is op ,tao1 maar die zich   

schaamt  voor slechte kleeren en slecht 
voedsel1 die is niet geschikt om mede te
  redeneeren4    ,x4 ,de ,kin ,tsz onder
 den ,hemel heeft geen vooringenomenheid
 vr1 of  vooroordeel tegen dingen4 ,hij 
doet wat recht is4          ,het        
chineesche woord i01 een der            
hoofddeugden1 in dezen zin waar      het
 te pas komt door recht0 vertaald en    
elders door      plichtmatigheid0       
beteekent juister omschreven het volgen 
van de      rede van den ,hemel40       
,,xi4 ,de ,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz 
denkt aan de deugd1 de kleine  mensch   
aan zijn gemak4 ,de ,kin ,tsz denkt aan 
de wetten1 de kleine  mensch aan gunst40
    ,,xii4 ,de ,meester zeide3 ,tegen   
hem1 die 7in alles7 zijn voordeel volgt 
zal over zijn gedrag veel gemurmureerd  
worden40    ,,xiii4 ,de ,meester zeide3 
,als 7een ,vorst7 met het ware wezen van
 het  ,decorum zijn staat kan regeeren1 
wat zal er dan moeilijk voor hem        
7kunnen7 zijn8 ,als hij den staat niet  
met het ware wezen van het  ,decorum kan

 regeeren1 wat heeft hij dan met het    
,decorum te maken80          ,in den    
tekst staat het woord shang0 dat weer   
heel moeilijk door      n hollandsch    
equivalent te vertalen is4 ,het         
beteekent zoowel      welwillendheid1   
bescheidenheid1 nederigheid1 kieschheid 
als      beleefdheid4--,choe ,hie zegt  
in zijn commentaar3 shang0 is het ware  
wezen van de ,l 7het ,decorum70 en dit  
heb ik dan ook in mijne      vertaling  
gebruikt4--,l mag dus niet alleen in    
ijdelen uitwendigen      vorm bestaan1  
maar moet haar ware wezen1 de shang0 in 
zich hebben4      ,,xiv4 ,de ,meester   
zeide3 ,men moet niet bezorgd zijn dat  
men geen plaats  7rang1 betrekking7     
heeft1 7maar7 men moet bezorgd zijn of  
men er wel  een kan vervullen4 ,men moet
 niet bezorgd zijn1 dat men niet bekend 
is1  7maar7 men moet er voor zorgen1 dat
 men bekend kn wezen40    ,,xv4 #a4 ,de 
,meester zeide3 ,tsan1 #gj mijn ,leer is
 eene eenheid1 die  alles samenhoudt40  
,de filosoof ,tseng zeide3 ,ja40        

,men zegt1 dat toen ,confucius deze     
woorden uitte1 hij een waaier in        
dicht gevouwen vorm aan zijne leerlingen
 voorhield1 en dien toen                
uitspreidde1 en daarna weer dicht       
vouwde1 zeggende3 begrijpt gij      wat 
ik hiermede bedoel1 ,tsan80 ,dit        
vergelijke men met de ,choeng           
,yoeng0 en wel de ,inleiding daarvan1   
waarin gesproken wordt van het      ne  
principe1 dat uitgespreid wordt en dan  
weer terugkeert1 dat      wordt ontrold 
en weer opgevouwen4 ,dat ne principe is 
hier      natuurlijk niets anders dan de
 ,sing1 de bron en oorsprong van        
alles1 dat1 wat de ,hemel als natuur    
heeft verleend40 7,choeng      ,yoeng1  
,hfdst4 ,i4 ,no4 #a47 ,ik heb het       
chineesche kwan0 vertaald door          
samenhoudt40 ,letterlijk beteekent het  
het rijgen van vele paarlen      aan n  
draad1 hier dus te vergelijken met n    
principe1 dat door      alles en allen  
heen gaat4      #b4 ,de ,meester ging de
 deur uit1 en de andere 7discipelen7    

vroegen3 ,hoe  bedoelt hij dat80 ,de    
filosoof ,tseng zeide3 ,de ,leer van    
mijn' ,meester  is3 ,de principes van   
zijn eigen ,sing 7natuur1 zie ,choeng   
,yoeng7 te  cultiveeren en den plicht   
van wederkeerigheid te betrachten02 dit 
is  het1 en niets anders40          ,dit
 wederkeerigheid0 7uitgedrukt door een  
hart0 met gelijk als01      er boven1   
dus3 evenals mijn hart07 te begrijpen   
als anderen te      helpen1 op te       
wekken1 om ook de ,sing te ontwikkelen1 
en hun niet te      doen wat wij zelven 
niet wenschen gedaan te worden40 ,het   
,ene is      dus de ,sing1 de goddelijke
 natuur1 die in allen dezelfde is4      
,,xvi4 ,de ,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz
 houdt zich aan plichtmatigheid1 de     
kleine mensch houdt zich aan winst40    
,met plichtmatigheid wordt hier bedoeld 
dat wat behoorlijk is      volgens de   
rede van den ,hemel10 met winst dat wat 
de hartstochten      begeeren0 dus      
rijkdom1 lust1 aanzien enz4 ,er staat in
 den tekst      niet zich houden aan0   

maar in gesprek zijn met1 spreken met40 
,,xvii4 ,de ,meester zeide3 ,als men een
 eerwaardig mensch ziet1 moet men  hem  
7trachten te7 evenaren2 als men een niet
 eerwaardig mensch ziet1  moet men      
zichzelven van binnen onderzoeken 7of   
wij ook niet als hij  zijn misschien740 
,,xviii4 ,de ,meester zeide3 ,in het    
dienen van onze ouders moeten wij hen1  
als de gelegenheid dat vereischt1       
vermanen2 als wij zien1 dat het hun     
neiging niet is om 7onzen raad7 te      
volgen1 moeten wij hun reverentie       
7blijven7 betoonen1 maar het 7toch7 niet
 opgeven2 als het ons groote  moeite    
geeft moeten wij er niet over           
murmureeren40          ,hieruit ziet    
men1 dat de ,hiao niet enkel bestaat in 
het liefhebben      en vereeren van de  
ouders1 maar dat het ook de plicht der  
kinderen      is1 om hen1 als ze dwalen1
 te vermanen4 ,luisteren de ouders er   
niet      naar1 dan moeten zij juist hun
 liefde en reverentie verdubbelen1 om   
hen in hen te doen gelooven en zoo      

invloed op hen te krijgen4 ,de          
vermaning10 zegt een chineesch          
commentator1 moet gebeuren met een      
in harmonie rustig gezicht1 een         
verheugde gelaatskleur1 een zachte      
stem1 en een nederig humeur40 ,al kost  
het ng zooveel moeite en      verdriet1 
toch mogen de kinderen daarover niet    
murmureeren4      ,hetzelfde geldt voor 
jongeren broeder tegenover ouderen      
broeder1      voor vriend tegenover     
vriend1 voor leerling tegenover         
leermeester      en1 in uitgebreiden    
zin1 voor onderdaan tegenover vorst of  
gouvernement4 ,de hooge ambtenaren      
heeten n4l4 in 't chineesch             
ouders-mandarijnen40      ,,xix4 ,de    
,meester zeide3 ,als de vader en de     
moeder nog in leven zijn mag  7het kind7
 niet veraf 7in den vreemde7 zwerven4   
7,als hij gaat7 moet hij  naar een      
7bepaalde7 vaste plaats gaan40    ,,xx4 
,de ,meester zeide3 ,als 7de zoon7 in   
drie jaren niet afwijkt van den  weg    
zijns vaders1 dan kan men dat ,hiao     

noemen40          ,dit punt is door     
latere geleerden en filosofen druk      
betwist en      bestreden4 ,immers de   
vraag doet zich voor4 ,als de vader zelf
 nu      eens net den goeden1 maar den  
verkeerden weg beging80      ,,xxi4 ,de 
,meester zeide3 ,de ouderdom van vader  
en moeder mag niet  vergeten worden1 n  
niet 7als reden7 voor vreugde1 n niet   
7als reden7  voor vrees4          ,als  
reden voor vreugde1 omdat bij de        
,chineezen hooge ouderdom een           
eerwaardig ding is1 een gunst van den   
,hemel1 en als reden voor      vrees1   
omdat de kinderen altijd moeten vreezen1
 hunne ouders te      verliezen4        
,,xxii4 ,de ,meester zeide3 ,dat de     
,ouden geen 7beter3 zoo weinig7 woorden 
uitten1 was omdat zij zich schaamden dat
 hunne daden er niet aan toe  zouden    
komen40    ,,xxiii4 ,de ,meester zeide3 
,de standvastigen verliezen zelden      
iets40          ,het chineesche woord   
yoh0 in den tekst beteekent feitelijk   
samenbinden1 en ook bij contract iets   

aannemen1 maar kan hier      alleen     
beteekenen vastbesloten zijn1           
standvastig zijn40 ,de      commentaar  
van ,choe ,hie zegt dan ook yoh is niet 
buitensporig      7losbandig7 zijn en   
niet loslaten40--,verliezen hier ook in 
den zin      van dwalen0 te nemen4      
,,xxiv4 ,de ,meester zeide3 ,de ,kin    
,tsz wil langzaam-voorzichtig zijn in   
zijne woorden en vlug-prompt in zijne   
daden40    ,,xxv4 ,de ,meester zeide3   
,de deugd is niet alleen1 maar heeft    
stellig  buren40          ,de bedoeling 
is3 de deugd trekt de deugd aan1 en een 
deugdzaam      mensch zal spoedig andere
 deugdzamen tot vrienden hebben40       
,,xxvi4 ,tsz ,yoe zeide3 ,in het dienen 
van een ,vorst leiden veel  vermaningen 
tot ongenade2 onder vrienden leiden veel
 vermaningen tot  verwijdering40        
,tenzij dit als eene verzuchting en niet
 als een les bedoeld is1      komt dit  
hoofdstuk mij voor1 niet best te        
correspondeeren met      ,,xviii4       
,ik heb dit ,boek ,,iv in zijn geheel   

vertaald1 om den lezer een idee      te 
geven1 hoe zulk een boek in elkaar zit4 
,in 't vervolg bepaal ik      mij weder 
tot fragmenten4          ,,uit ,,boek   
,v4    ,iemand zeide3 ,young heeft      
menschelijkheid1 maar is niet vaardig   
met  den mond40    ,de ,meester zeide3  
,wat voor nut heeft vaardigheid met den 
mond8 ,zij1  die de menschen weerstaan  
met den mond1 zullen voortdurend den    
haat van  de menschen opwekken4 ,ik weet
 niet of hij menschelijk is4 7,maar7 wat
 is  het nut van vaardigheid met den    
mond80    ,de ,meester zeide3 ,mijn     
,leer wordt niet begaan4 ,ik zal op een 
vlot over  de zee gaan drijven4 ,die mij
 vergezellen zal1 zal ,tsz ,loe zijn1   
durf  ik zeggen40 ,toen ,tsz ,loe dit   
hoorde was hij verheugd4 ,de ,meester   
zeide3 ,yioe houdt van dapperheid en    
overtreft mij 7daarin71 hij heeft       
7echter7 geen talent 7van doorzicht in  
zaken740          ,tsz ,loe1 of ,yioe1  
was bekend om zijn dapperheid en zijn   
trouw4 ,hij      viel dan ook in den    

strijd1 toen hij later zijn vorst1 van  
,wei1      niet wilde verlaten4         
,confucius wist dan ook1 dat hij op hem 
vertrouwen kon1 maar vond het noodig1   
hem toch de waarheid te      zeggen1    
toen hij zoo blij was met dien lof4     
,woe vroeg over ,tsz ,loe1 of hij       
menschelijk was4 ,de ,meester zeide3 ,ik
  weet het niet40    ,toen vroeg hij het
 nog eens4 ,en de ,meester zeide3 ,in   
een staat van  duizend wagens1 zou ,yioe
 kunnen gebruikt worden om het          
belastingstelsel  te beheeren4 7,maar7  
ik weet niet of hij menschelijk is40    
,en hoe is het met ,kioe80 7werd weer   
gevraagd74 ,de ,meester zeide3 ,in  een 
stad van duizend families1 of een ,huis 
van honderd wagens1 zou  ,kioe kunnen   
gebruikt worden als gouverneur4 7,maar7 
ik weet niet of hij  menschelijk is40   
,en hoe is het met ,chih80 7werd weer   
gevraagd47 ,de ,meester zeide3  ,chih   
met zijn gordel om en staande aan het   
hof zou gebruikt kunnen  worden om het  
gesprek te voeren met bezoekers en      

gasten4 7,maar7 ik weet  niet of hij    
menschelijk is40          ,hieruit      
blijkt1 welk een groote waarde          
,confucius toekende aan zijn      begrip
 menschelijkheid0 d4 i4 het bezitten van
 alle deugden1 aan      den mensch uit  
den aard van zijn ,sing eigen4 ,al was  
iemand om zijne      deugden reeds      
geschikt om hooge posten te bekleeden1  
dan ng was      het niet zeker1 dat hij 
de volmaakte menschelijkheid bezat4 ,en 
menschen als ,yioe 7,tsz ,loe71 ,chih   
enz4 waren nog wel de besten      uit   
het land1 zijn eigen discipelen6 ,een   
staat van honderd wagens      was het   
tweederangsleengoed 7,legge71 behoorende
 tot de hoogste      edelen van den     
staat1 en bevattende duizend families4  
,een staat van      duizend wagens was  
het eersterangsleengoed4        ,chih1  
met den familienaam ,koeng ,si1 en den  
titel ,tsz ,hwa1 was een      van       
,confucius' discipelen1 die bizonder    
uitmuntte door zijn kennis      van de  
ceremonin4 ,kioe was eveneens een       

leerling van ,confucius4      ,de       
,meester vroeg aan ,tsz ,koeng3 ,wie    
denkt gij dat meer is1 gij of  ,hwoey80 
7,tsz ,koeng7 antwoordde3 ,hoe zou ik   
mij durven vergelijken met ,hwoey8      
,hwoey hoort n 7punt7 en weet er dan    
7reeds7 tien4 ,ik hoor er n1 en  weet er
 dan 7slechts7 twee40    ,de ,meester   
zeide3 ,gij zijt niet als hij1 ik geef  
het u toe1 gij zijt  niet als hij40     
,uit deze1 zoowel als uit nog meer      
episodes uit de ,loen ,y0 blijkt1       
dat ,yen ,hwoey de meest geliefde       
leerling van ,confucius was4      ,de   
,meester zeide3 ,eerst was mijn methode 
7in den omgang7 met menschen  om hunne  
woorden aan te hooren en dan in hun     
gedrag te gelooven4 ,nu is  het mijn    
methode 7in den omgang7 met menschen om 
hun woorden aan te  hooren en naar hun  
gedrag te zien4 ,door ,yu heb ik dat    
7leeren7  veranderen40          ,y of   
,tsae ,yu was een van ,confucius'       
leerlingen1 wel oprecht en van          
goeden wil1 maar buitengewoon bot van   

verstand4      ,de ,meester zeide3 ,ik  
heb nog nooit een standvastig1          
onbuigbaar mensch  gezien40 ,men        
antwoordde3 ,shin ,chang 7dan780    ,de 
,meester zeide3 ,chang66 ,met zijn      
begeerten en lusten66 ,hoe wou die      
standvastigheid verkrijgen60            
,het ne karakter kang01 samengesteld uit
 twee deelen1 waarvan het      een      
heuvel01 het andere mes0 beteekent1 is  
zoowel metaalsterk en      massief1 als 
standvastig en onbuigbaar1 solide en    
sterk1 zooals die      deelen aanduiden4
      ,tsz ,koeng zeide3 ,wat ik niet   
wil dat de menschen mj doen1 dat doe ik 
ook niet aan de menschen40 ,de ,meester 
zeide3 ,tsz1 daar zijt gj nog  niet aan 
toe40          ,iets van dien aard vindt
 men ook in de ,choeng ,yoeng0 7,hfdst4 
,,xiii4      ,no4 #c47 ,confucius zag   
in1 dat al wist men de waarheid van     
dezen      gulden regel1 het daarom nog 
zr moeilijk was1 hem altijd toe te      
passen1 en er geheel aan toe te zijn4   
,toen de ,meester in ,chin was1 zeide   

hij3 ,laat mij teruggaan6 ,laat mij     
teruggaan6 ,de kleine kinderen          
7discipelen7 van mijn school zijn te    
wild  en onbezonnen4 ,zij zijn wel      
volmaakt volleerd in de schoone kunsten 
#ga maar zij weten zich niet te         
verbeteren 7en te vormen740    ,toen    
,yen ,yoen en ,kie ,loe aan zijne zijde 
stonden1 zeide de ,meester3  ,wel1 laat 
elk van u eens zijne wenschen zeggen60  
,tsz ,loe zeide3 ,ik  zou wenschen      
wagens en paarden en fijne bontkleederen
 om met mijne  vrienden samen te deelen1
 en ik zou niet boos zijn als zij die   
bedierven40    ,yen ,yoen zeide3 ,ik    
wensch niet te roemen over mijn         
goedheid1 en geen  vertoon te maken van 
mijne daden40    ,tsz ,loe zeide3 ,ik   
wensch te hooren de wenschen van mijn'  
,meester40    7,en7 de ,meester zeide3  
7,die zijn37 ,aan de ouden van dagen    
rust te  geven1 aan vrienden oprechtheid
 te toonen1 en de jeugdigen te          
koesteren40          ,,boek ,,vi4    ,de
 ,hertog ,ngai vroeg 7aan ,confucius7   

welke zijner discipelen hield van  de   
studie4 ,confucius antwoordde3 ,yen     
,hwoey6 ,hij hield van leeren4 ,hij  was
 geen tweemaal vertoornd over hetzelfde1
 hij herhaalde geen fout4               
,ongelukkigerwijze was zijn             
7voorbestemde7 levenstijd kort1 en hij  
stierf2 en n is er gn meer als hij4 ,ik 
heb nog niet gehoord van  een'1 die 7z  
als hij7 van de studie hield40    ,de   
,meester1 sprekende over ,choeng ,koeng1
 zeide3 ,als het jong van een  bonte koe
 rood is en met wijde hoorns1--ofschoon 
de menschen het niet  van nut zouden    
vinden1 zouden 7de geesten van7 de      
bergen en de stroomen  het weigeren 7als
 offer780          ,een bonte koe werd  
beschouwd als ongeschikt voor de        
offering4      ,confucius bedoelt hier  
blijkbaar1 dat de fouten van den        
vader--,choeng ,koeng was n4l4 een      
berucht slecht mensch--niet aan het     
kind mochten verweten worden4      ,de  
,meester zeide3 ,het hart van ,hwoey was
 zoo1 dat er drie maanden lang  niets in

 hem was dat tegen menschelijkheid      
inging4 ,anderen mogen dat al  eens     
eenmaal per dag of per maand hebben1    
maar daarmede is het dan ook  uit40     
,choe ,hie teekent hierbij aan1 dat als 
er niets tegen menschelijk in      is1  
er geen enkel haartje of greintje       
heimelijke begeerte0 mag      zijn4     
,de ,meester zeide3 ,de eerwaardige     
,hwoey6 ,met n bamboe-korfje rijst1  n  
kalebas water1 wonende in een ellendige 
buurt1 waar anderen de  misre niet      
zouden uithouden1 liet ,hwoey zijn geluk
 7daardoor toch7  niet veranderen4 ,de  
eerwaardige ,hwoey60    ,de ,meester    
zeide3 ,mng ,chi ,fan roemt niet 7op    
zijn deugd74 ,op een  vlucht1 in de     
achterhoede zijnde1 toen men aan 't     
binnengaan van de  poort was1 zweepte   
hij zijn paard aan1 en zeide3 ,niet dat 
ik de  laatste durf zijn1 7maar7 mijn   
paard wilde niet vooruit40          ,het
 is hinderlijk te zien1 hoe ,prof4      
,legge1 uitstekend geleerde als      hij
 is1 in zijne vertaling overal  tort et 

travers ,confucius      tracht af te    
breken1 om op deze vreemde wijze het    
,christendom te      verheffen4 ,z zegt 
hij1 ook naar aanleiding hiervan3 ,but  
where      was his virtue in deviating  
from the truth8 7maar waar was 7hier7   
zijn deugd in het afwijken van de       
waarheid870 ,op die manier zou          
natuurlijk alle bescheidenheid          
onmogelijk kunnen worden gemaakt4       
,de ,meester zeide3 ,aan hen1 die boven 
het gemiddelde peil zijn1 mogen  de     
hoog7ere7 dingen verkondigd worden4 ,aan
 hen1 die beneden het  gemiddelde peil  
zijn1 mogen de hoog7ere7 dingen niet    
verkondigd  worden40    ,fan ,chi vroeg 
wat wijsheid was4 ,de ,meester zeide3   
,zich ernstig  toeleggen op de plichten 
van de menschen 7het volk7 en1 de       
kwei-shin  7geesten7 eerbiedigende1 zich
 op een afstand van hen houden1 dat mag 
wijsheid genoemd worden40 7,toen7 vroeg 
7hij7 wat menschelijkheid was4  7,en de 
,meester7 zeide3 7,het overkomen van7 de
 moeilijkheid als de  hoofdzaak te      

beschouwen1 en het verkrijgen 7van het  
succes7 als het  later komende 7de      
bijzaak71 dat mag menschelijk genoemd   
worden40          ,hier hebben wij er   
weder een voorbeeld van1 hoe bevreesd   
,confucius      was1 over geesten te    
spreken4 ,zie voor vergelijking ook de  
,choeng-,yoeng1 ,hfdst4 ,,xvi over      
kwei-shin40      ,de ,meester zeide3    
,een hoekige kelk zonder hoeken6 ,wat   
een 7rare7  hoekige kelk6 ,wat een      
7rare7 hoekige kelk60          ,volgens 
het karakter ku0 waarin een hoorn       
7hoekig1 puntig dus7      voorkomt1 was 
de gebruikelijke wijnkelk van een       
hoekigen vorm1 wat      in de grafische 
beteekening van het karakter ligt       
opgesloten4      ,later1 in ,confucius' 
tijd1 maakte men ze zonder hoeken1 maar 
behield toch het karakter ku0 er voor1  
waarin het begrip hoekig      was       
opgesloten4 ,confucius bedoelde er mede1
 dat de regeering en      hare wetten de
 namen van het vroegere goede behielden1
 maar de      hoofdeigenschap1 het ware 

wezen er van misten4      ,de meester   
bezocht ,nan ,tsz4 ,tsz ,loe was        
hierover niet verheugd4 ,de  ,meester   
zwoer1 en zeide3 ,als ik hierin iets    
slechts heb gedaan1 moge  de ,hemel mij 
vernietigen6 moge de ,hemel mij         
vernietigen60          ,zie hierover in 
het ,leven van ,confucius0 de door mij  
verhaalde      omstandigheden1 n4l4 het 
bezoek van ,confucius aan ,nan ,tsz1 de 
vrouw van den hertog ,ling van ,wei4    
,de ,meester zeide3 ,de deugd1 die van  
,choeng ,yoeng1 is 7aan ,choeng ,yoeng  
eigen71 hoe uitstekend is zij6 ,zelden  
betracht het volk haar lang60           
,vergelijk ,choeng ,yoeng01 ,hfdst4     
,,ii4 ,no4 #c4          ,,boek ,,vii4   
,de ,meester zeide3 ,een overleveraar1  
en geen maker1 geloof hebbende in  de   
,ouden en hen liefhebbende1 vergelijk ik
 mij nederig met den ouden  ,pang40     
,dit is een gewichtig punt1 want hieruit
 zien wij1 dat ,confucius      zelf heel
 goed wist1 dat hij geen geheel nieuwe  
dingen verkondigde1      maar die der   

,ouden--waaronder vooral ,yaou1 ,shoen1 
koning ,wn en de      hertog van        
,chow--weder overleverde en hernieuwde4 
,pang was1 volgens      ,choe ,hie1 een 
talentvol mandarijn uit de ,shang       
dynastie4      ,de ,meester zeide3 ,het 
stilzwijgend kennis 7verzamelen72 het   
studeeren  zonder 7het7 moe te worden2  
de menschen onderrichten zonder luiheid2
  wt daarvan is aan mij80          ,hier
 bewondert de chineesche lezer          
,confucius' nederigheid4      ,de       
,meester zeide3 ,erg is mijn            
verzwakking4 ,in lang heb ik niet weder 
gedroomd dat ik ,chow ,koeng zag40      
,hier vindt men een der bijgeloovige    
zwakheden van ,confucius4 ,als      hij 
niet meer van ,chow ,koeng1 den hertog  
van ,chow droomde1      beschouwde hij  
dat als een slecht voorteeken4      ,de 
,meester zeide3 ,van af hem1 die mij    
zijn bundeltje gedroogd vleesch  bracht 
tot diegenen1 die hooger 7gaven         
schonken7 heb ik nooit iemand  mijn     
onderricht geweigerd40          ,het was

 de gewoonte1 om bij een bezoek voor den
 ,meester iets mede      te brengen ten 
geschenke4 ,confucius was met wat       
gedroogd vleesch      tevreden1 als hij 
ernstigen wil tot leeren zag4      ,de  
,meester zeide3 ,aan diegenen1 die geen 
begeerigen ijver 7toonen7  open ik 7de  
waarheid7 niet2 diegenen1 bij wie de    
goede wil niet is1  help ik er niet uit4
 ,als ik n hoek 7punt van een zaak7 heb 
aangetoond1 en men er dan niet de       
7andere7 drie uit grijpt1 herhaal ik    
mijn les niet40    ,als de ,meester at  
aan de zijde van een rouwende1 at hij   
zich niet  verzadigd4 ,als de ,meester  
op een' dag geweend had1 zong hij 7dien 
dag7  niet4    ,de ,meester zeide tot   
,yen ,yoen3 ,als men gebruikt wordt 7in 
den  staatsdienst7 de plichten 7daaraan 
verbonden7 doen2 als men 7daarvan7      
uitgestooten is1 verborgen 7onbekend7   
7te leven7--1 dit is1 wat alleen  ik en 
gij kunnen zijn40          ,dit         
correspondeert met ,boek ,,iv4 ,hfdst4  
,,xiv4        ,meermalen doet ,confucius

 voelen1 dat de ,staat het zelve moet   
weten1      of hij hem dienst laat doen 
of niet1 maar dat hj zich altijd        
tevreden zal voelen4      ,tsz ,loe     
zeide3 ,als gij drie kin0 troepen te    
leiden hadt1 wien zoudt  gij dan met u  
samen doen ageeren 7als veldheer780     
,de ,meester zeide3 ,hem1 die als een   
wilde tijger is1 die een rivier         
oversteekt en dan sterft zonder dat hij 
er spijt over heeft1 dien zou  ik       
stellig niet nemen1 maar 7wl7 hem1 die  
vol zorgzame vrees is bij  het          
aanvaarden der zaken1 die goed zijn     
plannen verzint en ze volvoert4         
,men ziet hieruit1 evenals men zal zien 
uit mijn laatste fragment      uit ,boek
 ,,xiii1 dat het het chineesche volk    
niet ontbroken heeft aan      goede     
lessen uit de oudheid1 om het te        
waarschuwen vr den oorlog      met      
,japan4 ,een kin0 troepen is #abejj man4
 ,een groote staat had er               
drie4--,de vergelijking van den enkel   
woesten1 maar niet verstandigen      man

 met den tijger1 die1 niet kunnende     
zwemmen1 zijn vijand in het      water  
aanvalt of vervolgt1 lijkt mij zeer     
juist4      ,toen de ,meester in ,tsi   
was1 hoorde hij de ,shau1 en in drie    
maanden  kende hij niet den smaak van   
vleesch4 ,hij zeide3 ,ik had niet       
gedacht1  dat muziek z uitstekend kon   
worden gemaakt40          ,reeds in ,het
 ,leven van ,confucius0 aangehaald4 ,zie
 ook het      voorlaatste door mij      
aangehaalde fragment uit ,boek ,,ii4    
,de ,meester zeide3 ,grove rijst om te  
eten1 water drinken1 mijn gebogen  arm  
als kussen--te midden van deze dingen is
 k geluk4 ,op  onplichtmatige wijze     
verkregen rijkdom en aanzien is voor mij
 als  drijvende wolken40    ,de hertog  
van ,shie vroeg ,tsz ,loe over          
,confucius4 ,tsz ,loe antwoordde  niet4 
,de ,meester zeide 7toen hij dit later  
hoorde73 ,waarom zeidet gij niet1  hij  
is een man die in zijn ijverig zoeken   
7naar wijsheid7 zijn voedsel  vergeet1  
die in de vreugde 7van het verkrijgen7  

zijn smart vergeet1 en  niet weet 7en   
bemerkt7 dat de ouderdom naderende is80 
,de ,meester zeide3 ,ik ben niet een1   
die bij zijne geboorte het weten        
7reeds7 had2 ik ben er een die 7enkel7  
de ,ouden liefheeft en het daar  ernstig
 zoekt40          ,zie over de ,wijzen1 
die reeds bij de geboorte het lweten    
bezitten1      de ,choeng ,yoeng4       
,confucius was te nederig om zich daar  
zelf onder      te rekenen4      ,de    
,meester zeide3 ,de ,hemel heeft de     
deugd in mij voortgebracht4 ,hwan       
,toey1--wat kan hj mij 7dan7 doen80     
,in het ,leven van ,confucius0 heb ik   
dit reeds besproken4      ,het volk van 
,hoe ,hiang was moeilijk om mede te     
spreken4 ,toen een  jongentje 7daarvan7 
den ,meester kreeg te zien in een       
onderhoud  twijfelde men 7of hij daaraan
 wel goed deed74    ,de ,meester zeide3 
,ik heb te doen met zijne nadering tot  
mij1 ik heb  niet te maken met zijn     
alleen zijn 7en wat hij dan doet72      
waarom z  erg 7streng7 zijn8 ,als iemand

 zich verreint om bij mij te komen1 heb 
ik  7enkel7 met zijn verreind zijn te   
maken1 zonder te waarborgen wat zijn    
verleden 7geweest is740          ,het   
volk ,hoe ,hiang was berucht om zijn    
slechtheid4 ,dit fragment      geeft een
 schoon blijk van ,confucius'           
grootmoedigheid en zijn      liberaal   
oordeel4      ,de ,meester zeide3 ,in de
 literatuur ben ik niet minder en wel   
gelijk  aan andere menschen2 maar zlf   
mij gedragen als een ,kin ,tsz1 dt heb  
ik nog niet verkregen40          ,men   
ziet hieruit1 hoe ,confucius den        
superieuren mensch1 den      oppersten  
goeden mensch1 dien hij ,kin ,tsz       
noemde1 boven den      literator stelde4
      ,de ,meester was zacht en 7toch7  
streng1 majestueus en 7toch7 niet woest2
  vol eerbied1 en 7toch7 rustig4        
,,boek ,,viii4    ,toen de filosoof     
,tsng ziek was1 riep hij de discipelen  
van zijn  school1 en zeide3 ,ontbloot   
mijne voeten2 ontbloot mijne handen4 ,de
 ,shi  ,king zegt3 ,vreezende1          

vreezende1 bezorgd1 bezorgd1 als aan den
 rand  van een afgrond1 als gaande over 
dun ijs 7moeten wij zijn740    ,nu en   
hiernamaals weet ik1 hoe te ontkomen    
7aan wonden7 o6 mijn kleine  kinderen60 
,de ,hiao brengt mede1 dat het lichaam1 
dat men van de ouders      gekregen     
heeft1 ook in gaven staat1 zonder       
wonden1 wordt behouden      tot den     
dood4 ,daarom deed ,tseng handen en     
voeten ontblooten om te      laten zien1
 dat zij nog gaaf waren4 ,om dit lichaam
 zoo te kunnen      behouden behoort het
 leven in eerbiedige vrees en met groote
      bezorgdheid te worden doorgegaan1 
alsof het langs afgronden ging1      of 
over broos ijs4      ,toen de filosoof  
,tsng ziek was vroeg de filosoof ,meng  
,king 7hoe het  met hem ging74 ,de      
filosoof ,tsng zeide3 ,als de vogel zal 
gaan sterven  is zijn gezang droef4 ,als
 de mensch zal gaan sterven zijn zijne  
woorden  goed40    ,de filosoof ,tsng   
zeide3 ,met zelf-knnen 7toch7 vragen aan
 wie niet  kunnen2 met zelf vl bezitten 

vragen aan wie weinig bezitten2 hebbende
  alsof hij niet had2 vol zijnde en toch
 zijn alsof hij ledig was2  beleedigd1  
en er zich niet mede bemoeien2 ik had   
vroeger een vriend1  die dit alles      
volgde40    ,de ,meester zeide3 ,een    
mensch1 die houdt van dapperheid en     
moedeloos  wordt door armoede zal       
oproerig worden4 ,een mensch zonder     
menschelijkheid1 als gij uw afkeer van  
hem intens doet zijn1 zal  oproerig     
worden40    ,de ,meester zeide3 ,al     
heeft iemand het schoone van de talenten
 van den  hertog van ,chow2 als hij     
trotsch en gierig is1 zullen de andere  
dingen  niet genoeg waard zijn om naar  
te zien40    7,de ,meester zeide37 ,als 
de staat ,tao heeft1 zijn armoede en een
 lage  positie dingen van schaamte4 ,als
 de staat geen ,tao heeft zijn rijkdom  
en aanzien dingen van schaamte60        
,ik vertaal tusschenbeide ,tao expres   
niet1 om het begrip goed te      doen   
voelen4 ,er staat ook letterlijk ,yiu   
,tao01 ,tao heeft4 ,bedoeld      is     

natuurlijk als de staat een regeering   
heeft volgende aan1 in                  
overeenstemming met de goddelijke       
natuur1 dat wat volgens den ,hemel      
is1 dus als de staat goed1 rechtvaardig 
geregeerd wordt40      ,de ,meester     
zeide3 ,leer 7altijd7 alsof gij het     
7weten7 toch niet kondt  bereiken1 alsof
 gij 7altijd7 vreesdet het te zullen    
verliezen40    ,de ,meester zeide3      
,verheven was het1 hoe ,shoen en ,y het 
keizerrijk  bezaten1 alsof het niets    
voor hen was60    ,de ,meester zeide3   
,groot inderdaad was ,yiao als ,vorst6  
,hoe verheven6  ,alleen de ,hemel is    
groot1 alleen ,yaou was zijn gelijke4   
,hoe eindeloos6  ,het volk kon het niet 
met een naam 7noemen740          ,zie de
 ,choeng ,yoeng10 ,hfdst4 ,,xxii4       
,,boek ,,ix4    ,de ,meester was in     
vrees 7voor zijn leven7 in ,kwang4      
,en hij zeide3 ,was na den dood van     
koning ,wn de waarheid niet in mij      
gehuisvest8    ,als de ,hemel had       
gewild1 dat de waarheid zou te niet     

gaan1 zou ik1  latere sterveling1 niet  
in zulk eene betrekking tot haar zijn   
gekomen4  ,als de ,hemel de waarheid nog
 niet laat ondergaan1 wat kan het volk  
van  ,kwang mij dan doen80          ,het
 woord wen0 dat eigenlijk letteren1     
literatuur enz4 beteekent1      heb ik  
hier1 evenals andere vertalers1 door    
waarheid0 vertaald1      omdat dit nog  
het dichtste bij komt aan ,choe ,hie's  
verklaring      daarvan3 ,het zichtbaar 
7te voorschijn7 komende van den ,tao is 
wn10 dus de manifestatie van den ,tao40 
,yen ,yoen zuchtte klagend en zeide3 ,ik
 zag tegen 7de ,leer van mijn'          
,meester7 op en des te hooger 7scheen   
zij72 ik trachtte er door hn te  dringen
 en des te massiever 7werd zij72 ik keek
 er naar vr mij1 en  plotseling was zij 
achter mij40    ,de ,meester wilde gaan 
wonen onder de negen barbaren 7stammen7 
in het  ,oosten4    ,iemand zeide3 ,zij 
zijn ruw 7en onwetend74 ,hoe kunt gij   
dat doen80    7,de ,meester7 zeide3 ,als
 er een ,kin ,tsz 7onder hen7 woont1 wat

 voor  ruwheid kan er dan zijn80    ,de 
,meester1 bij een stroom staande1 zeide3
 ,het gaat voorbij juist als  dit1 het  
houdt niet op1 dag noch nacht60         
,choe ,hie zegt1 en ik geloof dat hij   
het juist heeft gezien1 dat      hier   
bedoeld wordt de loop der ,natuur40     
,de ,meester zeide3 ,ik heb nog niemand 
gezien1 die de deugd even lief  heeft   
als de schoonheid40    ,de ,meester     
zeide3 ,het gebeurt1 dat er spruitjes   
zijn1 maar dat zij  niet in bloei komen2
 het gebeurt1 dat er bloesems zijn1 maar
 er geen  vruchten komen40    ,de       
,meester zeide3 ,de aanvoerder van drie 
kin's0 troepen kan  weggerukt worden4   
,de ,wil 7zelfs7 van den gemeenen man   
kan niet  weggerukt worden40            
,choe ,hie voegt hieraan in zijn        
commentaar terecht toe3 ,als de wil     
kon weggerukt worden1 dan was het geen  
voldoende wil40      ,de ,meester zeide3
 ,zelf gekleed in een ontrafeld1 lang   
gewaad1 bij  menschen1 die in bonten    
zijn gekleed1 en zich 7toch7 niet       

schamende1--dit is zooals ,yioe is40    
,men ziet1 dat ,confucius1 die den      
dapperen1 onstuimigen ,tsz ,loe zoo     
dikwijls berispte om zijn gebrek aan    
kalm doorzicht1 ook wel      degelijk   
zijne andere goede eigenschappen1 b4 v4 
hier zijne      waardigheid in de       
armoede1 erkende4      ,de ,meester     
zeide3 ,als het jaar koud wordt1 dan    
weten wij dat de  pijnboom en de cypres 
het laatst hunne blaren verliezen40     
,in den nood leert men zijne vrienden   
kennen10 zou hier wel      eenigszins op
 gelijken4 ,de pijnboom en de cypres    
zijn1 daar zij zoo      lang goed       
blijven1 de symbolen in ,china van      
langdurigheid1 trouw1      ouderdom4    
,,boek ,x4      ,,voorwoord4        ,dit
 ,boek handelt geheel over de           
karakteristiek van ,confucius4 ,yang    
,shi zegt hierover o4 a43 ,wat de       
,wijzen ,tao noemen is niet iets        
buiten wat elken dag noodig is4 ,daarom 
hebben de leerlingen van                
,confucius' school nauwkeurig onderzocht

 en gezien naar zijn bewegen      en    
rusten van elken dag1 en het            
opgeteekend40 ,iets verder zegt ,yang   
,shi3 ,als het nageslacht nu hun boek   
leest zal het vanzelf zijn1 of      zij 
den ,wijze voor hunne oogen zien40      
7,vert47      ,confucius zag er in zijn 
dorp oprecht en ernstig uit1 en als     
iemand1  die niet kan spreken 7zoo      
eenvoudig74    ,als hij in den          
voorvaderlijken tempel was1 of aan het  
hof1 sprak hij  gemakkelijk1 maar       
zorgzaam4    ,als hij aan het hof was1  
sprak hij met de mandarijnen van        
minderen rang  eenvoudig1 en sprak hij  
met de mandarijnen van hoogeren rang    
eerbiedig4          ,ik heb in dezen de 
chineesche karakters k'an0 en yin0 met n
      woord elk vertaald1 maar dan ook  
niet de preciese bedoeling              
gekregen4 ,onder het eerste k'an0 met   
eenvoudig0 vertaald1 behoort            
tegelijk oprecht1 ronduit0 te worden    
verstaan4 ,in het chineesch is      dit 
aan 't karakter zlve te zien1 dat       

samengesteld is uit twee      andere1   
waarvan het een waarheid0 beteekent1 het
 andere vloeien0      7eenvoudig als een
 stroom74 ,z is ook yin0 niet alleen    
eerbiedig1      maar ook zacht1         
nederig01 hetgeen 't karakter eveneens  
uitdrukt1      dat bestaat uit twee     
andere1 waarvan het ne1 dat spreken0    
beteekent1 is geplaatst in een ander1   
dat deur0 is1 dus spreken      als      
iemand die aan de deur iets vraagt40    
,zulke uit zich zelf      sprekende     
karakters zijn natuurlijk niet precies  
weer te geven in      n hollandsch      
woord4      ,als de ,vorst aanwezig was 
drukte zijn gezicht de grootst mogelijke
  reverente zorg uit1 en was hij van    
eerbied geslagen4          ,dit heb ik  
vrij moeten vertalen4 ,de woorden tik   
tsih0 achter      elkaar beteekenen het 
heel voorzichtig stappen1 als bang op   
iets      te trappen1 en met            
gelijkmatigen stap40 ,dit1 vergeleken   
met de      uitdrukking van een gezicht1
 bracht mij tot mijne vertaling4 ,choe  

,hie geeft k als synoniem vereeren en   
vrees0 dus eerbied40 ,voor      het     
andere  0 geeft de geleerde ,chang ,tsz 
niet vergeten dat de      ,vorst voor u 
is0 en ,choe ,hie eerbiedige vrees01    
waaruit ik mijne      vertaling putte4  
,een en ander kan den lezer een idee    
geven van de      moeilijkheid om hl    
enkele chineesche karakters weer te     
geven4      ,legge geeft voor het eerste
 respectful uneasiness0 en voor het     
tweede grave1 but self-possessed40      
,als de ,vorst hem riep om een' hoogen  
edele te ontvangen veranderde zijn      
gelaatskleur en bogen zijne beenen 7als 
om te knielen74          ,confucius'    
eerbied voor een bevel wordt hierin     
beschreven4      ,hij boog 7dan7 tegen  
de 7andere mandarijnen7 onder welke hij 
stond1  daarbij zijn rechter- of        
linkerarm bewegende 7al naar gelang zij 
stonden71 maar maakte dat de panden van 
zijn gewaad voor en achter  recht       
bleven4          ,het wordt als         
onopgevoed beschouwd als bij het buigen 

het gewaad      scheef gaat zitten4     
7,dan7 ijlde hij vooruit als op wieken  
van een vogel vliegend4          ,dit   
drukt de eerbied uit1 om haastig aan het
 bevel te voldoen4      ,statig ijlde   
hij vooruit1 als een vogel die zijn     
vlucht neemt 7den      gast tegemoet74  
,als de gast 7weder7 weg was1 gaf hij   
het bericht terug 7aan den ,vorst73  ,de
 gast ziet niet meer om 7en ik zie hm   
niet meer740    ,als hij de groote      
7paleis7deur binnenkwam1 boog hij zijn  
lichaam1 alsof  hij er eigenlijk niet   
door mocht4          ,dit drukte zijn   
eerbied voor den ,vorst uit4 ,zelfs voor
 de      paleisdeur moest hij buigen1   
alsof hij eigenlijk niet waard was1 er  
binnen te komen4        ,ik moet hierbij
 aanteekenen1 dat het chineesche kh     
kung0 door de      meeste vertalers door
 het lichaam buigen0 vertaald1 en ook   
door      ,choe ,hie als zoodanig       
aangegeven1 tegenwoordig veel wordt     
gebruikt      voor3 de armen bij elkaar 
brengen01 hetzij met de handen in de    

mouwen 7als wj doen bij koud weer1 voor 
de warmte71 hetzij met de      handen   
over elkaar1 ter hoogte van de borst1   
zoodat velen beweren1      dat van      
buigen0 in dezen zin bij ,confucius geen
 sprake was4      ,als hij stond1 stond 
hij niet in het midden van de poort2 als
 hij liep  trapte hij niet op den       
drempel4          ,alleen de ,vorst     
mocht in het midden staan en op den     
drempel treden4      ,als hij voorbij de
 7ledige7 plaats 7van den ,vorst7 ging1 
verschoot hij  van kleur1 en bogen zijne
 beenen onder hem2 en de woorden 7die   
hij  sprak7 waren als die van een' die  
nauwelijks genoeg kon spreken4          
,zelfs voor de ledige plaats van den    
,vorst moest groote eerbied      worden 
betuigd4      ,hij hield zijn gewaad op1
 bij het naderen tot den vorstelijken   
zetel1  zijn lichaam boog1 en hij hield 
zijn adem in1 alsof hij geen adem       
7durfde7 halen4    ,als hij van de      
audintie terugkwam1 ontspande zich zijn 
gezicht op den  eersten stap            

7achterwaarts7 #gb en zag tevreden en   
verheugd4 ,als hij  op de benedenste    
plaats was gekomen1 ijlde hij vooruit   
als op wieken  van een vogel vliegend en
 als hij op zijn plaats was gekomen1    
drukte  zijn gezicht de grootst         
mogelijke reverente zorg uit4           
,bij het naderen tot den ,vorst moest de
 grootst mogelijke eerbied      worden  
betuigd1 en als in vrees1 met buigende  
knien1 nauwelijks      ademhalende1 ging
 ,confucius tot hem4 ,maar bij het      
verlaten1--wat ook      de antwoorden of
 gezegden van den ,vorst mochten geweest
 zijn--moest      een gezicht worden    
vertoond1 blij in de vreugde van den    
,vorst te      hebben aanschouwd4 ,men  
moet hierbij altijd goed onthouden1 hoe 
hoog      ,confucius over het vorst-zijn
 dacht1 anders zou dit alles            
slaafschheid zijn4      ,als hij den    
staf 7van den ,vorst gekregen7 droeg1   
boog zijn lichaam1  alsof hij het       
gewicht niet meester was4 ,hooggehouden 
hield hij hem 7ter  hoogte van de borst7

 als bij het buigen1 laaggehouden hield 
hij hem  7niet lager dan7 alsof hij     
iemand iets gaf4 ,zijn gelaat verschoot1
 als  van vrees1 en hij liep            
schuifelend1 en nog nauwkeurig          
onderzoekend naar  iederen stap dien hij
 deed4          ,in dien ouden tijd     
kregen de hooge edelen van den ,vorst   
een'      korten1 kleinen staf of       
scepter ten geschenke als teeken van hun
      waardigheid1 dien zij in de beide 
handen omhoog droegen1 ter hoogte       
van de borst4 ,hij was van kostbaren    
steen1 b4 v4 jaspis4        ,ook        
tegenwoordig dragen de hooge mandarijnen
 dien staf aan het hof1      maar       
schaffen zich dien zelf aan4 ,behalve   
van jaspis zijn ze ook      van andere  
stoffen1 b4 v4 ivoor1 stukken           
olifantsslagtand4 ,deze      staf wordt 
eveneens ter hoogte van de borst        
gehouden1 en bij      groetenis met de  
handen mede op en neder bewogen4        
,de ,kin ,tsz 7,confucius7 droeg geen   
violet of donkerpurper1 en geen         

roodbruin als versiering van zijn       
gewaad4 ,ook als hij ongekleed #gc      
7alleen7 was1 droeg hij geen            
purperachtige kleur4          ,deze     
kleuren waren n4l4 alleen goed voor     
vrouwen of meisjes1 die      zich op    
moeten schikken4      ,over schaapsbont 
droeg hij een zwart zijden kleed2 over  
hertenbont een  van wit2 over vossenbont
 een van geel4    ,het bonte gewaad van 
zijn huisdracht was lang1 met de        
rechtermouw kort  7voor het gemak in het
 schrijven en zaken behandelen74        
,zijn slaapgewaad moest stellig een     
halve lengte langer zijn dan zijn       
lichaam4          ,sommigen zeggen1 dat 
dit alleen gold voor als hij vastte4    
,hij droeg geen schapenbont1 of een     
zwarte muts1 als hij op rouwbezoek      
ging4          ,omdat bruin-geelachtig  
wit de kleur der rouwenden is1 die hier 
dus      alleen paste4      ,op den     
eersten dag van de maand trok hij zijne 
staatsiekleederen aan en  presenteerde  
zich aan het hof4          ,toen hij    

geen officieel ambt meer bekleedde1     
bleef dit zijne      gewoonte4 ,men     
ontving hem altijd met groote eer1 al   
liet men hem      niet in den           
staatsdienst toe4      ,hij vond het    
niet onaangenaam als zijn rijst         
nauwkeurig schoongemaakt  was1 en vond  
het niet onaangenaam als zijn gehakt    
vleesch 7heel7 fijn  was4    ,rijst1 die
 dampig was geworden en zuur1 en visch  
of vleesch1 die  bedorven waren1 at hij 
niet4 ,wat verkleurd was1 at hij niet4  
,wat een  slechten reuk had1 at hij     
niet4 ,wat slecht gekookt was1 at hij   
niet4  ,dat wat niet tot het seizoen    
behoorde1 at hij niet4    ,wat niet goed
 afgesneden was1 at hij niet1 wat niet  
zijn 7daarbij  behoorende7 saus kreeg1  
at hij niet4    ,ofschoon er veel       
vleesch mocht zijn1 liet hij1 wat hij er
 van nam1 niet  meer zijn dan in de     
juiste verhouding met de rijst4 ,alleen 
voor wijn  had hij geen maat1 maar nam  
nooit tot hij er verward van was4       
,wijn of gedroogd vleesch van de markt  

at hij niet4    ,hij at nooit zonder    
gember4          ,van gember wordt de   
ziel helder10 zegt ,choe ,hie hierbij4  
,de      chineezen zeggen1 dat zij      
alleen vr #ab uur 's middags mag gegeten
      worden4      ,hij at niet veel4   
,als hij at converseerde hij niet1 als  
hij te bed lag sprak hij niet4    ,als  
zijn mat niet recht was ging hij niet   
zitten4    ,als de dorpelingen aan het  
wijn drinken waren en zij1 die lange    
staven  droegen uitgingen1 ging hij er  
achter4          ,vanaf den leeftijd van
 zestig jaren droegen de ouden van dagen
      lange houten of bamboestaven om op
 te steunen1 wat n ook nog veel         
wordt gedaan4 ,confucius ging nooit1 uit
 respect voor den ouderdom1      vr de  
ouden1 altijd achter hen4      ,als hij 
om informaties zond naar een' anderen   
staat1 boog hij tweemalen  als hij den  
7boodschapper7 uitgeleide deed4         
,dit buigen was niet tegen den          
boodschapper1 maar tegen den staat4     
,als hij ziek was en de ,vorst kwam naar

 hem zien1 lag hij met het hoofd  naar  
het ,oosten1 had hij zijne              
staatsiekleederen aan1 en trok den      
gordel er over heen4          ,hoe      
ongemakkelijk dit ook voor een' zieke   
mocht zijn1 het ,decorum      ging bij  
,confucius vr alles4      ,als een bevel
 van den ,vorst hem ontbood1 wachtte hij
 niet tot zijn  wagen klaar was1 maar   
ging 7dadelijk74    ,als een vriend     
stierf1 zonder betrekkingen te hebben   
7die voor de  begrafenis konden zorgen7 
zeide hij3 ,het is aan mij1 hem te      
begraven40    ,als een vriend hem een   
cadeau zond1 al was het paard of wagen1 
als het  geen vleesch voor offering was1
 boog hij er niet voor4    ,als hij     
sliep lag hij niet als een lijk4        
,voor iemand in rouwkleederen boog hij  
tot het dwarshout van zijn wagen2  hij  
boog 7eveneens7 tot het dwarshout van   
zijn wagen tegen een'1 die de  tafels   
der bevolking droeg4    ,als het op eens
 donderde1 of er een hevige wind was1   
verschoot hij van  gelaatskleur4        

,dit drukte zijn vrees en zijn eerbied  
uit voor wat hij de toorn      des      
hemels0 dacht te zijn4      ,als hij    
zijn wagen besteeg stond hij recht1 het 
koord vasthoudende4    ,als hij in zijn 
wagen stond1 draaide hij zijn hoofd niet
 om1 praatte  hij niet gejaagd1 en wees 
niet met zijne handen4                  
,kortheidshalve heb ik wel een groot    
deel1 maar niet het geheele             
hoofdstuk dezer karakteristiek van      
,confucius vertaald4 ,het               
bovenstaande zal1 hoop ik1 genoeg zijn4 
,de wagens in dien tijd waren meer      
karren op twee wielen1 wel              
eenigszins gelijkende op die der        
grieken1 waarin men stond naast      een
 menner4          ,,boek ,,xi4    ,de   
,meester zeide3 ,de menschen van vroeger
 waren in ,decorum en ,muziek           
landelijke menschen02 die van latere    
tijden zijn in ,decorum en ,muziek  ,kin
 ,tsz4    ,als ik deze dingen gebruik   
volg ik die van vroeger40          ,met 
landelijk0 wordt hier eenvoudig1        

primitief 7in den goeden zin7           
bedoeld4 ,met ,kin ,tsz niet zoozeer de 
overal door ,confucius                  
verheerlijkte ideaal-mensch1 maar meer  
de accomplished gentleman01             
waarmede o4 a4 ,legge het hier heeft    
vertaald4 ,de bedoeling is1 dat         
muziek en decorum vroeger meer simpel   
van groote1 eenvoudige      waarheid    
waren1 en de latere menschen1 door deze 
l te beschaafd en      gepolijst te     
willen maken1 het ware wezen er van te  
veel opofferden      aan mooien schijn4 
,om hun deugdzaam gedrag waren          
onderscheiden ,yen ,yuen1 ,min ,tsz     
,kien1  ,yen ,pih ,nioe1 en ,choeng     
,koeng2 om hun talent van spreken ,tsae 
,woe en  ,tsz ,koeng2 om hunne          
vaardigheid in het beheeren van zaken   
,yen ,yioe en  ,kie ,loe2 om hunne      
studie van literatuur ,tsz ,yioe en ,tsz
 ,tsz ,hia4          ,deze vier         
soorten--deugdzaam gedrag1 talent van   
spreken1 vaardigheid      in beheeren1  
en studie van literatuur worden genoemd 

de vier      klassen0 van discipelen en 
die tien bovengenoemde volgelingen de   
tien wijzen40      ,toen ,yen ,yuen     
gestorven was1 riep de ,meester uit3    
,helaas6 ,de ,hemel  vernietigt mij6 ,de
 ,hemel vernietigt mij60    ,toen ,yen  
,yuen 7,yen ,hwoey7 gestorven was1      
weende hij van smart4 ,zijne            
volgelingen vroegen3 ,is uw smart zoo   
bovenmatig80    7,en de ,meester zeide37
 ,is mijn smart bovenmatig8 7,ik weet   
dat niet  eens67 ,als ik om dezen mensch
 niet ontroerd ware van smart1 om wien  
zou  ik het dn zijn80    ,kie ,loe vroeg
 7den ,meester7 over het dienen van de  
kwei-shin 7geesten  der dooden74 ,de    
,meester zeide3 ,als gij de menschen nog
 niet kunt  dienen1 hoe kunt gij dan de 
geesten 7van menschen7 dienen80         
7,toen7 vroeg 7,kie ,loe7 over den dood4
 7,en de ,meester7 zeide3 ,gij kent  nog
 niet het leven2 hoe zoudt gij dan den  
dood kennen80          ,dit gezegde is  
zeer karakteristiek voor de filosofie   
van ,confucius1      die van den dood en

 een hiernamaals0 bijna nooit sprak1 en 
enkel      over het leven en de levenden
 filosofeerde4 ,vergelijk ook ,boek ,,vi
      ,pan ,chi vroeg enz40 en vergelijk
 ,bespreking van ,choeng ,yoeng01       
,,xvi4 ,men ziet hieruit1 dat de        
overmatige1 belachelijke vereering      
der dooden--zooals wij die in de        
kleinste bizonderheden in ,prof4 de     
,groots standaardwerk ,the religious    
system of ,china0 hebben leeren         
kennen--absoluut in strijd is met de    
,confucianistische leer1 en deze        
misbruiken dus allerminst aan hr moeten 
worden toegeschreven4      ,min ,tsz    
stond aan zijne zijde1 zacht en         
hoffelijk2 ,tsz ,loe stout en  energiek2
 ,yen ,yioe en ,tsz ,koeng oprecht en   
open4 ,de ,meester was  verheugd4       
,dit is als een schilderijtje1          
voorstellende ,confucius met zijne      
vier discipelen1 die allen in simpele   
trekken hun karakteristiek              
vertoonen4 ,in het chineesch is het nog 
simpeler1 daar voor de door      mij    

gebruikte twee verschillende woorden in 
het origineel n      chineesch karakter 
voldoet4 ,zie de ,bespreking bij het    
#a;e fragment      in ,boek ,x4         
,tsz ,koeng vroeg3 ,szi of ,shang1 wie  
is de waardigste80 ,de ,meester  zeide3 
,szi gaat er naast1 ,shang komt er niet 
aan toe40 7,tsz ,koeng7  zeide3 ,dan is 
,szi de beste1 denk ik40 ,de ,meester   
zeide3 ,er naast gaan  is 7even         
verkeerd7 als er niet aan toe komen40   
,hier wordt het afwijken of niet        
bereiken van ,choeng ,yoeng0            
bedoeld4 ,vergelijk ook ,choeng ,yoeng01
 ,hfdst4 ,,iv4      ,de ,meester zeide3 
,hwoey6 ,hij was er bjna6 7,en7 hij was 
voortdurend in  armoede40               
,bedoeld is3 ,hwoey was bijna geheel toe
 aan ,tao1 het volgen van de      ,sing4
 ,en dan kon hij in armoede ook best    
rust hebben4      ,tsz ,loe vroeg3 ,wat 
ik gehoord heb1 moet ik dat dadelijk    
uitvoeren80  ,de ,meester zeide3 ,uw    
vader en uwe oudere broeders zijn er    
bijvoorbeeld  nog 7wie gij kunt         

raadplegen74 ,waarom wat gij hoort      
dadelijk  uitvoeren80    ,yen ,yioe     
vroeg3 ,wat ik gehoord heb1 moet ik dat 
dadelijk uitvoeren80  ,de ,meester      
zeide3 ,voer het dadelijk uit40         
,koeng ,si ,hwa zeide3 ,yioe vroeg1 of  
hij dadelijk moest uitvoeren wat  hij   
gehoord had en gij zeidet3 ,uw vader en 
uw oudere broeders zijn er  7wie gij    
kunt raadplegen704--,kioe vroeg1 of hij 
dadelijk moest  uitvoeren wat hij       
gehoord had1 en gij zeidet3 ,voer het   
dadelijk  uit60--,chih is verward1 en   
durft u vragen 7hoe het hiermede is740  
,de  ,meester zeide3 ,kioe is dralerig1 
daarom laat ik hem vooruit gaan4  ,yioe 
is meer dan anderen1 daarom laat ik hem 
achteruit gaan40          ,men vergete  
niet dat ,tsz ,loe  ,yioe1 ,yen ,yioe   
,kioe1 en ,koeng ,si      ,hwa  ,chih   
is4        ,tsz1 die in energie en      
dapperheid mr was dan andere menschen1  
had gebrek aan doorzicht en correctheid1
 ,kioe was te verlegen om      te       
ageeren4 ,confucius lette dus bij zijn  

antwoord op hun beider      karakters1  
en gaf hierdoor blijk van zijn          
menschenkennis4          ,,boek ,,xii4  
,yen ,yuen vroeg over menschelijkheid4  
,de ,meester zeide3 ,zichzelf           
onderwerpen1 en terugkeeren tot de ,l1  
is menschelijkheid4 ,als iemand         
zichzelf voor n dag onderwerpt1 zullen  
allen onder den ,hemel zijne            
menschelijkheid roemen4 ,komt           
menschelijkheid uit het zelf of uit     
andere  menschen80          ,choe ,hie  
geeft in zijn commentaar ter            
verduidelijking nog eens de             
definitie3 ,jen 7menschelijkheid7 is de 
volmaakte deugd van het                 
oorspronkelijke hart0 en ,l 7decorum7 is
 de kuische beschaving van      het     
principe van den ,hemel40 ,men ziet ook 
aan dit fragment weer1      dat het     
,decorum niet beschouwd werd als enkel  
beleefdheidsvormen1      maar als iets  
diviens1 een beschaving van zeden1 die  
alleen door de      goddelijke deugd    
werd verkregen4 ,zichzelf onderwerpen0  

is volgens      ,choe ,hie al zijne     
heimelijke lusten en begeerten          
bedwingen0 en      volgens anderen ook  
nog alle egosme40      ,yen ,yuen zeide3
 ,ik verzoek ,u1 mij daar de            
7verschillende7 stappen  7artikelen7 toe
 te zeggen40    ,de ,meester zeide3 ,wat
 geen ,l is1 zie daar niet naar4 ,wat   
geen ,l is1  luister daar niet naar2 wat
 geen ,l is1 spreek daar niet over2 wat 
geen  ,l is1 maak daar geen 7enkele7    
beweging van40 ,yen ,yoen zeide3        
,ofschoon  ik niet actief en knap ben1  
zal ik trachten mijne zaak van deze     
woorden  7lessen7 te maken40            
,alweer een bewijs1 dat ,l volstrekt    
niet enkel een uitwendig                
beleefdheidsvertoon was1 maar ook een   
reine staat van inwendige               
zedelijkheid1 geeft ,choe ,hie weer1    
door o4 a4 in zijn commentaar te        
zeggen3 ,geen ,l is het egosme van het  
zelf 7met de heimelijke                 
begeerten740      ,choeng ,koeng vroeg  
over menschelijkheid4 ,de ,meester      

zeide3 ,als gij in  den vreemde gaat1   
7te doen7 alsof gij in alle 7vreemden7  
hooge gasten  ziet2 het volk te         
gebruiken1 alsof gij deelnaamt aan een  
groote  offering2 wat gij zelf niet     
wenscht gedaan te worden1 dat niet aan  
anderen doen1 in den staat geen         
gemurmureer tegen u te hebben2 in uwe   
familie geen gemurmureer tegen u te     
hebben40    ,choeng ,koeng zeide3       
,ofschoon ik niet actief en knap ben1   
zal ik  trachten mijne zaak van deze    
woorden 7lessen7 te maken40    ,szi ,ma 
,nioe zeide bezorgd3 ,de 7andere7       
menschen hebben allen broeders1  7maar7 
ik alleen heb er geen40    ,tsz ,hia    
zeide3 ,ik heb het volgende hooren      
zeggen3 ,de dood en het  leven hebben   
hun vast lot 7van den ,hemel72 rijkdom  
en aanzien zijn in  den ,hemel          
7vastgesteld74 ,laat een ,kin ,tsz      
reverent zijn en niet  falen1 laat hem  
tegenover de menschen eerbiedig zijn1 en
 ,l hebben1 dan  zullen allen tusschen  
de vier zeen zijne broeders zijn4       

,waarom zou de  ,kin ,tsz bedroefd zijn1
 omdat hij geen broeders heeft80        
,zoowel in dit fragment als in ,choeng  
,yoeng0 zal men eene analogie      met  
gouden spreuken uit den bijbel zien4    
,choe ,hie geeft aan1 dat      ,tsz ,hia
 dit weer van ,confucius heeft gehoord1 
die dus de      eigenlijke zegsman is4  
,tsz ,koeng vroeg over regeering4 ,de   
,meester zeide3 7,die bestaat  daruit   
dat zij moet zorgen dat er7 genoeg eten 
7is71 genoeg uitrusting  voor soldaten1 
en dat het volk vertrouwen heeft 7in den
 ,vorst740    ,tsz ,koeng zeide3 ,als er
 stellig niets aan te doen is of n moet 
er  weg1 welke van deze drie dingen zou 
men dan het eerst weg moeten doen80     
7,de ,meester7 zeide3 ,de uitrusting van
 soldaten 7moet dan eerst7 weg40    ,tsz
 ,koeng zeide3 ,als er stellig niets aan
 te doen is of n moet er  weg1 welke van
 de twee 7overige7 dingen zou men dan   
het eerst weg  moeten doen80    7,de    
,meester7 zeide3 ,het eten 7moet dan    
eerst7 weg4 7,want7 van ouds  moeten    

allen tch dood4 ,maar als het volk geen 
vertrouwen heeft 7in den  ,vorst7 is 7de
 ,staat7 niet gevestigd40    ,de hertog 
,king van ,tsi vroeg aan ,confucius over
 regeering4 ,confucius  antwoordde3 ,als
 de ,vorst ,vorst is1 de minister       
minister is1 de vader  vader is en de   
zoon zoon is1 7dan is er eene goede     
regeering740          ,choe ,hie zegt er
 bij3 ,dit is de wortel 7oorsprong7 van 
regeering40      ,toen ter tijde was er 
in ,tsi groote wanorde1 daar ,king zich 
liet      overheerschen door zijn       
ministers1 en er over dacht1 zijn'      
oudsten      zoon van het erfschap uit  
te sluiten4 ,confucius was beroemd om   
zijne treffende1 laconieke antwoorden1  
die altijd den spijker op      den kop  
troffen4      ,de ,meester zeide3 ,wie  
met een half woord processen kan        
beslechten1 dat  is ,yioe60    ,tsz ,loe
 draalde niet na een belofte40          
,hier wordt ,yioe wederom geprezen om   
zijne vaardigheid in het                
bemiddelen1 en het beslechten van       

gedingen1 en om de trouw aan zijn       
woord4 ,letterlijk staat in den tweeden 
zin ,tsz ,loe sliep niet      over een  
belofte0 maar ,choe ,hie geeft dralen40 
,kie ,kang vroeg over regeering aan     
,confucius4 ,confucius antwoordde3      
,regeeren1 is recht maken4 ,als de      
,leermeester 7de ,vorst7 het volk       
voorgaat in het rechte1 wie zal dan niet
 recht durven zijn80          ,ik heb   
expresselijk het chineesche woord1 dat  
recht0 beteekent1      ook met recht0   
vertaald1 het engelsche right40 ,recht1 
dat is      correct1 zuiver als een     
rechte lijn in het goede4 ,onmiddellijk 
hiermede in verband staat het volgende4 
,kie ,kang was bezorgd over de 7vele7   
dieven en ondervroeg daarover           
,confucius4 ,confucius antwoordde3 ,als 
gij zelf1 ,heer1 niet zoo begeerig      
waart1 al werden zij er voor beloond1   
zij zouden niet stelen40                
,alweer een voorbeeld van ,confucius'   
treffende1 onbewimpelde wijze      van  
antwoorden4 ,kie ,kang1 het hoofd van   

den machtigen ,kie clan in      ,loe1   
was zelf een usurpator1 die het wettige 
stamhoofd1 een jongen      neef1 had    
verjaagd1 en vol begeerten was4 ,want   
,confucius'      grondbeginsel was nu   
eenmaal1 dat de vorsten en hoofden zlf  
moesten voorgaan in het goede1 dat hun  
deugd het volk tot de deugd      bracht1
 even zeker als hun ondeugd het tot     
zonde leidde4      ,kie ,kang1 over     
regeering aan ,confucius vragende1      
zeide3 ,zij1 die geen  ,tao hebben te   
dooden voor het goed van diegenen1 die  
wl ,tao hebben1  hoe is het daarmede    
7denkt gij780    ,de ,meester zeide3    
,wat voor nut is er om te dooden1 als   
gj1 ,heer1 de  regeering uitoefent8     
,begeert gij1 ,heer1 naar het ,goede1   
dan is het volk  7vanzelf ook7 goed4 ,de
 deugden van den ,kin ,tsz 7de          
superieuren7 zijn  als de wind1 de      
deugden van de kleine menschen 7de      
inferieuren7 als het  gras4 ,het gras   
moet stellig buigen als de wind er over 
heen gaat40          ,ik heb            

expresselijk weer het woord ,tao        
behouden4 ,geen ,tao hebben0      is dus
 niet de ,sing volgen01 dus ook vanzelf 
niet het principe      van den ,hemel   
volgen40 ,legge vertaalt het met the    
unprincipled0      wat daar eveneens uit
 volgt4 ,ik houd gaarne het woord ,tao  
in zijne      beteekenissen1 die in het 
,boeddhisme en ,taosme weer zoo geheel  
anders zijn4      ,fan ,chi vroeg over  
menschlievendheid4 ,de ,meester zeide3  
7dat is7 de  menschen liefhebben40 7,fan
 ,chi7 vroeg over weten4 ,de ,meester   
zeide3  7dat is7 de menschen kennen40   
,hier is een voorbeeld dat ,jn0 elders  
in dit werk      menschelijkheid0 7in   
den zin van de menschelijke deugden     
hebbend7      beteekenend1 thans de     
menschen liefhebben0 beteekent1 zooals  
in      boeddhistische werken4      ,fan
 ,chi begreep het nog niet4    7,toen7  
zeide de ,meester3 ,gebruik de rechten1 
en zet de krommen aan den  kant2 dan    
kunnen de krommen recht worden40    ,fan
 ,chi trok zich terug1 zag ,tsz ,hia1 en

 zeide3 ,heer1 7zooeven7 had  ik een    
onderhoud met den ,meester1 en vroeg hem
 over weten1 en de  ,meester zeide3     
,gebruik de rechten en zet de krommen   
aan den kant1 dan  kunnen de krommen    
recht worden40 ,wat kan hij daarmede    
bedoeld hebben80  ,tsz ,hia zeide3 ,hoe 
rijk zijn deze woorden6 ,toen ,shoen het
 rijk bezat  koos hij uit allen1 en     
gebruikte ,kaou ,yan1 en zij1 die geen  
menschelijkheid hadden waren ver 7te    
zoeken74 ,toen ,tang het keizerrijk     
bezat koos hij uit allen1 en gebruikte  
,ie ,yin en zij1 die geen               
menschelijkheid hadden1 waren ver 7te   
zoeken740          ,de ware             
menschelijkheid van een' vorst1 zoowel  
als zijn ware      kennis1 bestaat dus1 
volgens ,confucius1 uit het kiezen van  
de      geschikte ministers en          
ambtenaren4 ,de rechten1 d4 i4 de       
oprechten      moeten gebruikt worden   
7lett4 staat er opgeheven worden07 in   
den      staatsdienst1 en de krommen1 d4
 i4 de heimelijken1 valschen1 aan       

wal gezet4 ,want dan alleen bestaat er  
gelegenheid1 dat de krommen      onder  
het volk door het voorbeeld der         
regeeringsambtenaren1 en den      van   
hen uitgaanden transformeerenden        
invloed1 ook recht worden4      ,tsz    
,hia vroeg over vriendschap4 ,de        
,meester zeide3 ,vermaan 7uw vriend7    
trouwelijk en leid hem goed4 ,als 7gij  
ziet7 dat het niet kan1 schei dn  uit4  
,breng uzelf niet tot schande40         
,als voorbeeld van de veelvuldig        
verschillende beteekenis van het        
karakter ,tao diene1 dat het hier       
voorkomt in den zin van leiden04        
,niet alleen kan het dus beteekenen weg0
 maar zelfs leiden0 7op      een weg74  
,,boek ,,xiii4    ,fan ,chi vroeg 7den  
,meester7 om hem landbouwkunde te       
leeren4 7,de  ,meester7 zeide3 ,ik ben  
niet zoo goed daarvoor als een oude     
landbouwer40    7,fan ,chi7 vroeg 7den  
,meester7 om hem tuinieren te leeren4   
7,de ,meester7  zeide3 ,ik ben niet zoo 
goed daarvoor als een oude tuinman40    

,toen ,fan ,chi uitgegaan was1 zeide de 
,meester3 ,wat een klein mensch1  die   
,fan ,s6 #gd ,als die van boven de ,l   
7het ,decorum7 liefheeft1 dan  zal het  
volk niet oneerbiedig durven zijn4 ,als 
die van boven de  plichtmatigheid       
liefheeft1 dan zal het volk het niet    
durven1 zich niet  7aan hem7 te         
onderwerpen4 ,als die van boven de      
oprechtheid en trouw  liefheeft zal het 
volk niet durven1 niet oprecht te zijn4 
,welnu1 als  het z is1 zal het volk uit 
alle vier windstreken naar hem toe      
komen1  hunne kinderen op den rug       
dragend4 ,van wat voor nut zou dan      
landbouwkunde 7voor hem7 zijn80         
,confucius vond dus1 dat dingen als     
landbouwkunde1 tuinieren enz4      voor 
het volk waren1 maar dat die van boven01
 d4 i4 de ,kin ,tsz1      de minister en
 de vorst de hoogere dingen hadden te   
kennen4 ,choe      ,hie zegt dan ook ,l1
 ,i en ,sin zijn de zaken van den       
grooten      mensch40 ,ik wijs er nog   
eens op dat men ,l vertalende door      

,decorum1      ,i door plichtmatigheid  
7of1 zooals ,legge geeft1               
righteousness71 en      ,sin door       
oprechtheid en trouw1 wel heel dicht bij
 het chineesche      begrip is1 maar het
 niet gehl omvat4 ,l heb ik reeds       
omschreven      door ,choe ,hie's       
gezegde3 ,de kuische beschaving van het 
principe      van den ,hemel10 voor ,i  
geeft ,wells ,williams dat1 wat het hart
 in      staat stelt1 zichzelf te       
regeeren1 en de dingen om op hun juiste 
plaats te zijn10 en ook dat wat per se  
gepast en juist is40 ,sin is      zoowel
 oprechtheid1 waarheid1 integriteit en  
trouw1 volgens ,wells      ,williams4   
,de ,meester zeide3 ,als iemand 7al7    
driehonderd ,odes kan opzeggen1  7maar7 
als hij in de regeering met iets belast 
wordt1 niet bedreven is1  7of7 als hij  
naar een der vier windstreken met een   
opdracht wordt  gezonden1 niet 7zelf7   
alleen kan antwoorden1 al 7leerde hij7  
ook ng  zooveel1 wat presteert hij er   
mede80          ,de ,odes van de ,shi   

,king zijn van dien aard1 dat1 als men  
ze goed      bestudeerd en gevoeld had1 
men vanzelf van regeeringszaken en      
opdrachten af moest weten1 zveel staat  
er van in4 ,het opzeggen      van de    
,odes zonder ze practisch te kunnen     
toepassen vond ,confucius      echter   
van geen nut4      ,de ,meester zeide3  
,als zijn eigen karakter recht is1 zal  
de regeering  7van den ,vorst7 goed gaan
 zonder 7het uitvaardigen van7 bevelen4 
,als  zijn eigen karakter niet recht is1
 al 7vaardigt de ,vorst7 bevelen uit1   
men zal ze niet opvolgen40    ,de       
,meester zeide3 ,als eenigen onder de   
,vorsten mij wilden gebruiken1  zou ik  
in twaalf maanden iets 7belangrijks7    
hebben kunnen doen4 ,in drie  jaren 7zou
 de regeering7 volmaakt zijn40    ,de   
,meester zeide3 ,als goede menschen een'
 staat honderd jaren  achtereen         
regeerden1 zouden zij ook de            
allerslechtsten kunnen vervormen  7tot  
goeden7 en de doodstraf afschaffen4 ,hoe
 volmaakt waar zijn deze  woorden60     

,de ,meester zeide3 ,als er eens een    
7echte7 koning was1 zouden er  stellig  
dertig jaar verloopen en daarna zou er  
menschelijkheid zijn40          ,choe   
,hie wijst er op1 dat deze koning een   
heilige wijze zou moeten      zijn4     
,ching ,tsoe wijst hierbij op het feit1 
hoe onder de regeering      van koning  
,woe 7de eerste regeerder der ,chow     
dynastie7 de ,l en de      ,muziek      
gingen bloeien4      ,de ,meester zeide3
 ,als een minister zijn eigen karakter  
recht maakt1  wat zal er dan 7moeilijks7
 voor hem zijn in het deelnemen aan de  
regeering8 ,als hij zijn eigen karakter 
niet recht maakt1 wat heeft hij  dan    
7andere7 menschen recht te maken80      
,de hertog ,ngai vroeg over regeering4  
,de ,meester zeide3 7,eene goede        
regeering bestaat7 als zij die nabij    
zijn gelukkig zijn1 en zij die  veraf   
zijn 7naderbij7 komen40    ,fan ,chi    
vroeg over menschelijkheid4 ,de ,meester
 zeide3 7,dat is7 thuis  zijnde bedaard 
en ernstig zijn1 in het behandelen van  

zaken een  eerbiedige nauwgezetheid     
hebben1 en in den omgang met anderen    
loyaal  zijn4 ,al mocht gij onder       
barbaarsche stammen zijn1 mocht gij deze
  dingen niet veronachtzamen40    ,tsz  
,koeng zeide1 vragend3 ,hoe moet iemand 
zijn1 om ambtenaar te mogen  genoemd    
worden80 ,de ,meester zeide3 ,hij1 die  
in zijn eigen gedrag  7gevoel voor7     
schaamte heeft en ergens in de vier     
windstreken gezonden1  den last van     
zijn' ,vorst geen oneer aandoet1 mag een
 ambtenaar worden  genoemd40    ,de     
,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz is waardig
 en niet trotsch4 ,de kleine  mensch is 
trotsch en niet waardig40    ,de        
,meester zeide3 ,als een goed mensch het
 volk zeven jaren onderwijst1  dan kan  
men het ook in den oorlog gebruiken40   
,het volk1 om moreel geschikt te zijn1  
zijn vaderland te verdedigen1      moet 
eerst onderwezen zijn in de deugden die 
zijn land groot maken4      ,ouderlijke 
liefde1 broederlijke liefde1 loyauteit  
en trouw0 noemt      ,choe ,hie onder   

dezen op4      ,de ,meester zeide3 ,een 
niet-onderwezen volk voor den oorlog    
gebruiken  is het weggooien40           
,de laatste chineesch-japansche oorlog  
heeft de waarheid dezer      woorden nog
 eens bewezen4 ,men ziet1 dat het den   
chineezen niet aan      goeden raad     
heeft ontbroken4          ,,boek ,,xiv4 
,hjen vroeg1 wat schaamte was4    ,de   
,meester zeide3 ,als er goede regeering 
in den staat is 7alleen om7  traktement 
te denken1 en als er geen goede         
regeering in den staat is  7ook alleen  
om7 traktement te denken1 dat is om     
schaamte over te  hebben40          ,er 
staat weer letterlijk ,als de staat ,tao
 heeft0 enz4 ,een goede      regeering  
is n4l4 k volgen van de hemelsche       
natuur4 ,hjen of ,yuen      ,szi was een
 der discipelen van ,confucius1 die zich
 bizonder      onderscheidde door zijn  
onverschilligheid voor rijkdom en       
wereldsche dingen1 en in groote armoede 
leefde4 ,hij bekleedde eerst      het   
ambt van gouverneur eener stad1 maar na 

,confucius' dood trok      hij zich     
geheel terug4      ,de ,meester zeide3  
,een geleerde1 die veel van gemak houdt1
 is niet  genoeg waard om een geleerde  
te zijn40    ,de ,meester zeide3 ,als er
 een goede regeering in den staat is    
7mogen7  de woorden hoog-verheven en de 
daden hoog-verheven zijn2 als er geen   
goede regeering in den staat is 7mogen7 
de daden hoog-verheven zijn1  maar de   
woorden bescheiden40    ,de ,meester    
zeide3 ,kin ,tszs1 die toch niet        
7altijd7 menschelijkheid  hadden1 zijn  
er geweest1 maar er zijn nog geen kleine
 menschen geweest1  die menschelijkheid 
hadden40    ,de ,meester sprak er over  
dat hertog ,ling van ,wei geen ,tao had4
 ,kie  ,kang zeide3 ,als het z met hem  
was1 hoe komt het dan1 dat hij het  rijk
 niet verloor80 ,confucius zeide3 ,y1 de
 ,choeng ,choeh1 was de  superintendent 
voor 7de ontvangst van7 gasten en       
vreemden2 ,to1 de  litanist1 had het    
beheer over den voorvaderlijken tempel1 
en ,wang ,soen  ,kia had het beheer over

 het leger2 welnu1 dit aldus zijnde1 hoe
 zou hij  het rijk verliezen80          
,de goede1 hooge staatsdienaren         
behielden het rijk1 waar de vorst       
alleen het zoude verliezen4 ,choeng     
,choeh0 is een naam voor zekeren        
familiegraad4      ,de ,meester zeide3  
,als iemands woorden niet bescheiden    
zijn1 zal het  uitvoeren 7daarvan7      
moeilijk zijn40    ,k ,pih ,yuh zond een
 bode naar ,confucius4 ,confucius zat   
met hem1 en  vroeg3 ,wat doet uw        
,meester 7alzoo780 7,de bode7           
antwoordde3 ,mijn  ,meester begeert     
zijne fouten weinigen te maken1 maar    
heeft het nog niet  gekund40 ,de bode   
ging uit1 en de ,meester zeide3 ,wat een
 bode6 ,wat een  bode60          ,dit   
bewijst1 dat ,confucius ook kernachtige 
antwoorden in anderen      apprecieerde4
 ,k ,pih ,yuh was een mandarijn van den 
staat ,wei1 en      een van ,confucius' 
discipelen4      ,iemand zeide3 ,hoe    
denkt gij over het met vriendelijkheid  
beantwoorden  van beleediging80    ,de  

,meester zeide3 ,waarmede moet men dan  
vriendelijkheid beantwoorden8           
,beantwoordt beleediging met recht1     
beantwoordt vriendelijkheid met         
vriendelijkheid40          ,het met     
vriendelijkheid beleediging             
beantwoorden0 is een der      teksten   
uit de ,tao ,teh ,king van ,lao ,tsz4   
,uit dit enkele fragmentje      kan men 
reeds zien1 hoe vl verder en hooger ,lao
 ,tsz ging dan      ,confucius4      ,de
 ,meester zeide3 ,helaas1 er is niemand1
 die mij kent60    ,tsz ,koeng zeide3   
,wat bedoelt gij met dat men u niet     
kent80 ,de ,meester  antwoordde3 ,ik    
murmureer niet tegen den ,hemel4 ,ik    
toorn niet op de  menschen4 ,laag       
7begint7 mijne studie en hoog doordringt
 zij den ,hemel4  ,wie mj kent1 dat is  
de ,hemel60          ,confucius' studie 
begon dus laag1 bij de eenvoudigste     
dingen1 om      daarna den ,hemel te    
doordringen1 te omvatten4      ,tsz ,loe
 vroeg over den ,kin ,tsz4 ,de ,meester 
zeide3 7,de ,kin ,tsz  betracht7        

cultivatie van zijn ,zelf1 in           
reverentie40 7,tsz ,loe7 zeide3  ,en is 
het hiermede uit80 7,de ,meester7 zeide3
 7,de ,kin ,tsz7 betracht  de cultivatie
 van zijn ,zelf om anderen tot rust te  
brengen40 7,tsz ,loe7  zeide3 ,en is het
 hiermede uit80 7,de ,meester7 zeide3   
7,hij7 cultiveert  zijn ,zelf om het    
geheele volk tot rust te brengen4 7,hij7
 cultiveert  zijn ,zelf om het geheele  
volk tot rust te brengen4 7,zelfs7 ,yaou
 en  ,shoen waren hier nog begeerig     
naar40          ,,boek ,,xv4    ,de     
hertog ,ling van ,wei vroeg ,confucius  
over tactiek4 ,confucius  antwoordde3   
,ik heb alles gehoord van offervazen1   
maar militaire zaken  heb ik niet       
geleerd40 ,den volgenden dag aanvaardde 
hij zijn vertrek4    ,de ,meester zeide3
 ,tsze1 gij ziet mij meen ik aan voor   
iemand1 die  veel leert en dat          
onthoudt80    ,tsz ,koeng antwoordde3   
,ja1 of is het niet zoo80    ,de        
,meester zeide3 ,neen1--ik breng het    
7alles7 tot n 7terug740          ,zie   

,boek ,,iv4 ,no4 ,,xv met de            
,bespreking4 ,letterlijk staat er ik    
rijg      het 7alles7 met n aan elkaar40
      ,tsz ,chang vroeg over het gedrag 
7van den ,kin ,tsz zoodat hij overal    
geapprecieerd zou worden74 ,de ,meester 
zeide3 ,zijn woorden 7moeten7  oprecht  
en waar 7zijn71 zijn daden eerlijk en   
reverent2 al is men onder  de wilde     
barbarenstammen van 't ,zuiden of       
,noorden1 moet men zich zoo  gedragen4  
,zijn zijne woorden niet oprecht en     
waar1 en zijne daden niet  eerlijk en   
reverent1 al is hij in 7zijn eigen7     
cheu01 hoe zal zulk een  gedrag         
geapprecieerd worden80    ,als hij      
staat1 laat hem 7dan7 die twee dingen   
zien1 alsof ze vr hem  waren4 ,als hij  
in zijn wagen is1 laat hem ze dan zien  
7als7 aan zijn  juk gehecht4 ,dan zal   
hij ze later ook in practijk kunnen     
brengen40    ,tsz ,chang schreef deze   
raadgevingen op zijn gordel4            
,een cheu0 is een streek van #bejj      
families4      ,de ,meester zeide3 ,de  

vastbesloten geleerde en de mensch van  
volmaakte  deugd willen niet leven als  
zij hun menschelijkheid er door         
benadeelen4  ,zij willen hun lichaam    
dooden om hun menschelijkheid te        
volmaken40          ,confucius leerde   
dus1 dat1 liever dan te leven ten koste 
zijner      menschelijkheid1 de geleerde
 7of de deugdzame7 zijn leven opofferde 
om zijn menschelijkheid te redden4      
,de ,meester zeide3 ,als een mensch niet
 bezorgd denkt om wat veraf is1  zal het
 verdriet nabij zijn40    ,de ,meester  
zeide3 ,het is gedaan6 ,ik heb nog gn   
gezien1 die de deugd  liefheeft als de  
schoonheid40    ,de ,meester zeide3     
,hij1 die van zichzelf vl vergt1 en van 
anderen  weinig1 zal wrok vr van zich   
hebben40    ,de ,meester zeide3 ,als een
 mensch niet 7gewoon is7 te zeggen3 ,wat
 moet  ik hier van denken8 ,wat moet ik 
hier van denken80 zou ik niet weten wat 
ik van hem moest denken40    ,de        
,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz is in nood
 over zijn 7eigen7 onkunde2  hij is niet

 in nood omdat de menschen hem niet     
kennen40    ,de ,meester zeide3 ,de ,kin
 ,tsz heeft er een afkeer van dat na    
zijn'  dood zijn naam niet 7meer7       
genoemd zal worden40          ,hierin   
verschilt ,confucius geheel van ,lao    
,tsz die leerde1 dat als      het werk  
maar overbleef1 de naam van den mensch  
er niets meer toe      deed4      ,de   
,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz zoekt     
7het7 in zich zelven4 ,de kleine  mensch
 zoekt 7het7 in anderen40    ,de        
,meester zeide3 ,de ,kin ,tsz steekt    
geen mensch in de hoogte 7enkel7  om    
zijn woorden1 7maar7 verwerpt 7ook7 geen
 woorden om den mensch 7die  ze         
uitspreekt740    ,de ,meester zeide3    
,als alle menschen iemand haten1 moet   
men daar  stellig onderzoek in doen4    
,als alle menschen iemand liefhebben1   
moet  men daar stellig onderzoek in     
doen40    ,tsz ,koeng vroeg over deugd4 
,de ,meester zeide3 ,de handwerksman1   
die  zijn zaken goed wil doen1 moet     
stellig eerst zijne gereedschappen      

scherpen4 ,als gij in een staat leeft1  
neem dan dienst met de meest            
eerwaardigen onder de hooge ambtenaren1 
en wees vrienden met de  menschelijken  
onder de geleerden40    ,de meester     
zeide3 ,fouten hebben en ze niet        
verbeteren1 dit is 7eerst  recht7 fouten
 hebben te noemen40    ,de ,meester     
zeide3 ,voor het volk is menschelijkheid
 mr dan water of  vuur4 ,ik heb gezien1 
dat wie op water of vuur traden         
stierven1 7maar7  ik heb nooit gezien1  
dat wie in 7het pad van7 de             
menschelijkheid traden  stierven40      
,de ,meester zeide3 7,ieder7 moet de    
menschelijkheid op zichzelf nemen4  ,men
 mag haar niet aan zijn' ,meester       
overlaten40    ,de ,meester zeide3 ,in  
't dienen van zijn' ,vorst doet 7de ,kin
 ,tsz7  zijn dienstzaken in reverentie1 
en zijn eten beschouwt hij als een      
latere zaak40          ,dit sloeg op de 
begeerigheid der ambtenaren1 die hun    
traktement als      de hoofdzaak        
beschouwen4      ,de ,meester zeide3 ,is

 er onderricht dan zijn er geen klassen 
7van  menschen740          ,confucius   
was alzoo het liberale en democratische 
beginsel      toegedaan1 dat door goed  
onderricht alle menschen1 van welken    
rang      of stand ook1 gelijken konden 
worden4      ,de ,meester zeide3 ,zijn  
hunne principes niet gelijk1 dan kunnen 
menschen niet samen plannen maken40     
,letterlijk staat er ,is de ,tao niet   
gelijk10 wat ik meen hier met           
principes0 te mogen vertalen4 ,confucius
 bedoelde1 dat als de                   
grondbeginselen1 de fundamenteele ideen 
van wat goed of slecht      is10 zooals 
,choe ,hie in zijn commentaar zegt1 niet
 gelijk zijn1 er      ook verder geen   
redeneering of samenwerking mogelijk is4
 ,twee      menschen kunnen elk van hun 
standpunt gelijk hebben1 maar de        
kwestie is1 welke die principieele      
standpunten zijn4 ,wij zouden      deze 
gelijkheid van principes gerustelijke   
eene sympathie0 kunnen      noemen4     
,waar die tusschen menschen ontbreekt is

 samenwerken en      begrijpen          
onmogelijk4      ,de ,meester zeide3 ,de
 taal moet 7de bedoeling7 overbrengen1  
daarmede  houdt het op40                
,eenvoud1 leerde ,confucius dus1 moet   
het kenmerk van de taal zijn1      die  
simpel de meening moet uitdrukken1      
anders niets4 ,choe ,hie voegt      er  
in zijn commentaar aan toe3 ,men moet   
geen werk maken van      rijkheid of    
mooigheid 7van taal740          ,,boek  
,,xvi4    7,de ,meester zeide37 ,ik heb 
gehoord1 dat zij1 die het hoofd van een 
rijk of eene familie zijn1 er niet      
bezorgd over zijn1 dat hun volk  weinig 
in getal zoude zijn1 maar wel1 dat elk  
niet zijn deel zoude  krijgen2 dat zij  
er niet bezorgd over zijn1 dat 7hun     
volk7 arm zoude  zijn1 maar wel1 dat    
7het7 geen rust zoude hebben4 7,want7   
als elk zijn  deel heeft1 is er geen    
armoede1 als 7het volk7 rust heeft1 is  
er geen  rebellie40          ,het elk   
zijn deel hebben10 of1 zooals het meer  
voorkomt1 elk zijn      oorspronkelijk  

deel hebben0 is een typisch chineesche  
uitdrukking4      ,de chineezen gelooven
 dat elk1 van arm tot rijk1 een hem     
voorbeschikt deel0 heeft1 dat hij niet  
overschrijden kan4 ,vandaar             
misschien die tevredenheid en           
gelatenheid van chineezen in de         
grootste misre4 ,choe ,hie geeft voor   
rust hebben dat hoogen en      lagen met
 elkaar in rust zijn40 ,onmiddellijk    
hierop volgt3      ,ja1 z is het4       
,daarom1 als het volk van vraf zich niet
 onderwerpt1  dan moet de cultivatie van
 de beschaving en de deugd het 7tot ons7
 doen  komen4 ,en als het tot komen is  
aangetrokken1 dan is het 7ook7 tot rust 
gebracht40          ,deze woorden zeide 
,confucius tot ,yen ,yioe en ,kie ,loe1 
toen zij hem      berichtten1 dat hun   
vorst1 het hoofd der ,kie clan1 tegen   
het      staatje ,choen ,yu wilde te    
velde trekken4 ,niet door geweld van    
wapenen1 zeide dus ,confucius1 maar door
 de aantrekkingskracht van              
beschaving en deugd1 moeten vreemde     

volken onderworpen worden4              
,merkwaardig is te weten dat het        
karakter wen01 dat meestal              
literatuur0 beteekent1 ook wordt        
gebruikt voor beschaving04      7,de    
,meester zeide37 ,als er ,tao is 7in de 
regeering7 van het rijk  zullen er geen 
7heimelijke7 redeneeringen zijn onder   
het gewone volk40    ,confucius zeide3  
,er zijn drie dingen1 waar de ,kin ,tsz 
zich voor  hoedt3 ,in den tijd der      
jeugd1 als zijn fysieke natuur nog niet 
vastgesteld is1 hoedt hij zich voor     
schoonheid4 ,als hij zijne  7volledige7 
sterkte bereikt heeft en zijne fysieke  
natuur in volle  kracht is1 hoedt hij   
zich voor vechtlustigheid4 ,als hij den 
hoogen  ouderdom heeft bereikt1 en zijne
 fysieke natuur verkwijnd is1 hoedt hij 
zich voor begeerigheid40          ,met  
fysieke natuur0 is het chineesche heh   
ki0 onvolledig      vertaald4 ,heh0 is  
lett4 vertaald het bloed0 en ki0 is1 wat
      ,wells ,williams terecht noemt    
nervous matter or the stamina of a      

being01 een soort vital fluid0 dat de   
chineesche filosoof in den      mensch  
onderstelt4 ,heh0 is van ,yin01 het     
vrouwelijke of duistere      principe1  
ki0 is van ,yang01 het mannelijke of    
lichte principe4      ,onder schoonheid0
 heeft men natuurlijk weer te verstaan  
schoonheid van vrouwen01 die lust       
opwekt1 niet de ideale      schoonheid4 
,confucius zeide3 ,de ,kin ,tsz heeft   
drie 7eerbiedige7 vreezen4 ,hij  vreest 
de besluiten van den ,hemel4 ,hij vreest
 groote mannen4 ,hij vreest  de woorden 
der heiligen40    ,de kleine mensch weet
 de besluiten van den ,hemel niet1 en   
vreest ze  7dus7 niet4 ,hij is          
oneerbiedig tegen groote mannen4 ,hij   
vermaakt zich  over de woorden der      
,wijzen40          ,de geleerde ,yin    
,shi teekent hierbij aan1 dat deze drie 
vreezen0      zijn de volmaking der     
cultivatie van het eigen karakter4      
,confucius zeide3 ,zij1 die geboren zijn
 met het 7l7 weten zijn de  hoogsten    
7onder de menschen74 ,zij1 die 7eerst7  

leeren1 en dan weten  volgen hierop4    
,zij1 die ellendig zijn1 en het 7toch7  
leeren volgen hier  weder op4 ,zij1 die 
ellendig zijn1 en 7toch7 niet leeren1   
zijn de  laagsten 7onder de menschen740 
,met ellendig0 wordt hier natuurlijk    
bedoeld bot en dom4 ,het      chineesche
 karakter1 voorstellende een boom1      
opgesloten in een      omringend        
vierkant1 geeft symbolisch de beteekenis
 kwijnend1 uit      gebrek aan ruimte40 
,vergelijk met dit hoofdstuk ook de     
,choeng      ,yoeng01 ,hfdst4 ,,xx4 ,no4
 #c4      ,confucius zeide3 ,de ,kin    
,tsz heeft negen dingen1 waarin hij     
7aandachtig7 nadenkt4 ,in 't zien denkt 
hij er om1 dat hij helder moet  zien4   
,in 't hooren denkt hij er om1 dat hij  
duidelijk moet hooren4 7,met  betrekking
 op7 zijn gelaatsuitdrukking denkt hij  
er om1 dat zij  vriendelijk moet zijn4  
7,met betrekking op7 zijne houding denkt
 hij er  om1 dat zij eerbiedig moet     
zijn4 7,in het spreken van7 zijne       
woorden  denkt hij er om1 dat zij       

oprecht moeten zijn4 ,in 7het doen van7 
zijne  zaken denkt hij er om1 dat hij   
reverent moet zijn4 ,in zijn twijfelen  
denkt hij er om1 dat hij 7anderen7 moet 
vragen4 ,in zijn toorn denkt hij  om de 
moeilijkheden 7die er door kunnen       
ontstaan74 ,als hij ziet dat er  winst  
te behalen is1 denkt hij om             
rechtmatigheid40          ,het reverent0
 zijn in zaken doen is het eerbied      
hebben voor de      principes van       
eerlijkheid en plicht1 en die met vreeze
 in het oog      houden4      ,de hertog
 ,king van ,tsi had duizend span van    
vier paarden1 maar op den  dag van zijn'
 dood prees het volk hem voor geen      
enkele deugd4 ,poh ,ie en  ,shoe ,tsi   
stierven van honger aan den voet van den
 ,shau ,yang berg1 en  het volk prees   
hen tot den huidigen dag4          ,poh 
,ie en ,shoeh ,tsi waren twee broeders1 
en zonen van den koning      ,koe       
,choeh1 ergens gelegen in de            
tegenwoordige provincie ,pechili4       
,zij leefden in de laatste periode der  

,shangdynastie4 ,daar de oude           
koning den jongsten zoon1 met           
voorbijgang van den oudsten tot         
opvolger benoemde1 weigerde deze uit    
broederliefde1 en verlieten      beiden 
het rijk1 om in afzondering te leven4   
,toen koning ,woe van      ,chow tegen  
den tyran ,cheu ,sin optrok en hem      
overwon1 wilden zij      niet onder de  
nieuwe dynastie dienen1 en stierven     
liever van honger      onder een boom4  
,sedert werden zij vereerd om hun       
broederliefde en      hun trouw4        
,chin ,kang vroeg aan ,poh ,y3 ,hebt gij
 ook iets anders gehoord 7van uw'       
vader7 dan wat hij tot ons heeft        
gesproken80 7,poh ,y7 antwoordde3 ,nog  
niet6 ,hij stond eens alleen toen ik    
haastig beneden de zaal doorging1  en   
zeide3 ,hebt gij de ,odes bestudeerd80  
,ik antwoordde3 ,nog niet40  7,toen     
zeide hij37 ,als gij de ,odes niet hebt 
bestudeerd valt er met u  niet te       
converseeren40 ,toen ging ik heen en    
bestudeerde de ,odes4 ,op  een' anderen 

dag stond hij 7weder7 alleen4 ,ik ging  
door de zaal voorbij  en hij zeide3     
,hebt gij de ,l bestudeerd80 ,ik        
antwoordde3 ,nog niet40  ,als gij de ,l 
niet hebt bestudeerd0 7zeide hij7 is uw 
deugd nog niet  gevestigd40 ,toen ging  
ik heen en bestudeerde de ,l4 ,deze twee
 dingen  heb ik 7alleen7 gehoord40      
,chin ,kang ging heen en zeide verheugd3
 ,ik vroeg n ding en kreeg er  drie4 ,ik
 heb gehoord van de ,odes4 ,ik heb      
gehoord van de ,l4 ,ik heb  bovendien   
gehoord1 dat de ,kin ,tsz zijn' zoon ver
 van zich houdt40          ,men         
herinnere zich1 dat ,poh ,y ,confucius' 
zoon was4 ,chin ,kang of      ,tsz ,kin1
 o4 a4 ook voorkomende in het #g;e4 door
 mij aangehaalde      fragment uit ,boek
 ,i1 was een der mindere discipelen van 
,confucius4        ,het ver van zich    
houden0 is door velen beschouwd1 alsof  
,confucius      niet bizonder van zijn' 
zoon hield4 ,maar ,choe ,hie neemt in   
zijn      commentaar de uitlegging op   
van den geleerde ,yin ,shih1 die        

verklaarde1 dat dit niet anders         
beteekende dan dat ,confucius aan       
zijn' zoon niet anders leerde1 dan wat  
hij zijn discipelen leerde40      ,dus  
ook1 dat ,confucius zijne discipelen    
beschouwde als zijne      kinderen4 ,in 
dit licht gezien wordt het schijnbaar   
onsympathieke      van dit geval juist  
sympathiek4          ,,boek ,,xvii4     
,de ,meester zeide3 ,door hunne natuur  
zijn de menschen elkaar nabij4 ,in  de  
practijk gaan zij ver van elkaar40      
,choe ,hie teekent hierbij aan1 dat hier
 niet de ,sing0 wordt bedoeld      7uit 
de ,choeng ,yoeng07 maar de complexe1   
actueele natuur1 met      haar elementen
 van het materieele1 het animale1 en het
      intellectueele40      ,de ,meester
 zeide3 ,alleen de opperste wijzen en de
 laagste dommen  7kunnen niet7 veranderd
 7worden740    ,de ,meester zeide tot   
,poh ,y3 ,maak werk van de ,chow ,nan en
 de ,shaou  ,nan4 ,de mensch1 die geen  
werk maakt van de ,chow ,nan en de      
,shaou ,nan is  als iemand die recht    

tegenover een muur staat4 ,is dat niet  
zoo80          ,de ,chow ,nan en ,shaou 
,nan zijn de eerste twee boeken in de   
,shi ,king4      ,hij1 die deze boeken1 
waarin zooveel over deugd en regeering  
staat1      niet had gelezen1 kon       
volgens ,confucius evenmin vooruit als  
iemand1      die tegenover een muur     
staat4      ,de ,meester zeide3 7,het is
 volgens7 de ,l1 zeggen zij4 ,zijn      
edelsteenen  en zijde 7alles7 wat zij   
bedoelen met de ,l8 ,muziek1 zeggen zij4
 ,zijn  bellen en trommen 7alles7 wat   
zij bedoelen met muziek80               
,ziehier dus een klacht van ,confucius1 
dat in zijn' tijd de menschen           
alleen het uitwendige1 den schijn van   
,decorum en ,muziek hoog      achtten1  
maar het waarachtige wezen daarvan      
verwaarloosden4      ,de ,meester zeide3
 ,hij1 die een uiterlijk vertoont van   
ernstige  strengheid1 en van binnen zwak
 is1 is als een klein mensch2 is hij    
zelfs niet als een dief1 die zich door  
een muur heendringt1 of er  overheen    

klimt80 7en ieder oogenblik bang is1    
betrapt te worden87    ,de ,meester     
zeide3 ,het volk van de oudheid had drie
 fouten1 die  tegenwoordig misschien    
verloren zijn gegaan40    ,het          
hoogvliegen van de oudheid was een niet 
achtslaan op kleine  dingen2 het        
hoogvliegen van heden is losbandigheid4 
,de strenge  waardigheid van de oudheid 
was een ernstige teruggetrokkenheid2 de 
strenge waardigheid van heden is        
twistzieke gemeenheid4 ,de domheid van  
de oudheid was oprechtheid2 de domheid  
van tegenwoordig is enkel  bedrog40     
,eigenaardig is deze wijze1 om uit het  
falen van de oudheid hare      deugd te 
bewijzen4      ,de ,meester zeide3 ,ik  
zou wenschen1 niet te spreken40    ,tsz 
,koeng zeide3 ,als de ,meester niet     
spreekt1 hoe moeten uwe kleine  kinderen
 7discipelen7 dan overleveren80    ,de  
,meester zeide3 ,spreekt de ,hemel dan8 
,de vier jaargetijden gaan  7hunnen     
loopgang74 ,alle dingen worden geboren4 
,maar spreekt de ,hemel80               

,ziehier een episode1 die eerder in een 
werk van ,lao ,tsz of ,chuang      ,tsz 
te verwachten ware dan in een van ,koeng
 ,tsz 7,confucius74      ,ching ,tsz    
geeft van dezen tekst de dichterlijke   
verklaring3 ,de      ,leer van          
,confucius had de helderheid van de zon 
en de sterren40      ,zijn leer behoefde
 dus geen woorden om duidelijk te zijn1 
maar      straalde uit van zijn persoon 
en al zijne daden4 ,om in ,lao ,tszs    
zin te spreken1 zijn ,leer was ,wu      
,wei10 behoefde geen actie van          
woorden1 maar werkte vanzelf1 zooals ook
 de natuur doet4      ,de ,meester      
zeide3 ,hard 7is het geval van7 iemand1 
die zich den  geheelen dag zat eet1     
zonder zijn geest ergens voor te        
gebruiken4 ,zijn  er 7dan7 geen spelers 
en schakers8 ,daar n van te zijn is     
7nog7  waardiger dan niets te doen40    
,tsz ,loe vroeg3 ,waardeert de ,kin ,tsz
 dapperheid80 ,de ,meester zeide3  ,de  
,kin ,tsz houdt rechtmatigheid voor het 
hoogste4 ,de ,kin ,tsz1 die  dapperheid 

heeft en geen rechtmatigheid1 zal       
insubordinent worden2 de  kleine mensch1
 die dapperheid heeft en geen           
rechtmatigheid zal gaan  stelen40    ,de
 ,meester zeide3 ,alleen meisjes en     
dienstknechten zijn moeilijk te         
onderhouden4 ,komt gij dicht bij hen    
7dus3 wordt gij familiaar met hen7  dan 
zijn zij niet eerbiedig4 ,houdt gij u   
ver van hen dan zijn zij  boos40        
,door sommige vertalers is dit meisjes0 
ook voor vrouwen0 in 't      algemeen   
genomen4 ,dit meisjes0 beteekent hier1  
zooals ook ,legge      zegt1 meer het   
engelsche girls01 dus concubinen4       
,dienstknechten in      den chineeschen 
zin van slaven hier te nemen4      ,de  
,meester zeide3 ,yioe1 hebt gij gehoord 
van de zes woorden en de zes            
overschaduwingen80 7,tsz ,loe7          
antwoordde3 ,neen40    ,ga zitten1 ik   
zal het ,u zeggen0 7zeide ,confucius74  
,houden van  menschelijkheid en niet    
houden van de studie1 deze              
overschaduwing  7veroorzaakt domme7     

naeveteit4 ,houden van wijsheid en niet 
houden van  de studie1 deze             
overschaduwing 7veroorzaakt7            
losbandigheid 7van den  geest47 ,houden 
van oprechtheid en niet houden van de   
studie1 deze  overschaduwing            
7veroorzaakt7 kwetsing 7of benadeeling74
 ,houden van  openheid en niet houden   
van de studie1 deze overschaduwing      
7veroorzaakt7 grofheid4 ,houden van     
dapperheid en niet houden van de        
studie1 deze overschaduwing             
7veroorzaakt7 insubordinatie4 ,houden   
van  onwankelbaarheid en niet houden van
 de studie1 deze overschaduwing         
7veroorzaakt7 dolzinnigheid40    ,de    
,meester zeide3 ,als iemand1 als hij    
veertig jaar is1 met haat wordt         
aangezien1 zal hij zijn geheele leven   
blijven zooals hij is40          ,choe  
,hie merkt hierbij aan1 dat veertig jaar
 is de tijd van de      volmaking der   
deugd10 de tijd om te verhuizen naar het
 goede en de      fouten te verbeteren40
 ,de stelling dat iemand1 die bij de    

menigte      gehaat is1 slecht moet     
zijn1 en dus ook1 dat iemand1 die bij de
      menigte geliefd is1 goed1 komt mij
 zeer gewaagd voor1 en is      lijnrecht
 in strijd met andere principieele      
uitingen van ,confucius4      ,had hij  
er1 zooals elders bijgezegd ,als er ,tao
 is in het rijk0 dan      ware het iets 
anders geweest4          ,,boek ,,xviii4
    ,hwoey van ,lioe ,hia was           
strafrechter1 en werd driemaal          
ontslagen4 ,iemand  vroeg hem3 ,zoudt   
gij1 ,heer1 nog niet kunnen weggaan     
7naar elders780  7,hwoey7 zeide3 ,als ik
 op oprechte wijze de menschen dien1 wr 
zou ik  heen moeten gaan om niet        
driemaal ontslagen te worden8 ,als ik de
  menschen op een kromme wijze dien1    
waarom zou ik dan absoluut uit het  land
 van mijne ouders gaan80          ,hwoey
 hier was een rechterlijk hoofdambtenaar
 in ,loe4 ,hij was een      opperste    
strafrechter1 boven magistraten staande1
 maar onder den      minister van       
,justitie4 ,zijn antwoord getuigt van de

 verdorvenheid      zijner tijden4 ,ik  
heb hier opzettelijk krom0 vertaald om  
de      tegenstelling met recht1 zooals 
in 't chineesch staat1 waar             
oneerlijk0 of onoprecht0 beter zou zijn 
in het hollandsch4      ,hertog ,king   
van ,tsi zeide omtrent zijne behandeling
 ten opzichte van  ,confucius3 ,ik kan  
hem niet behandelen als het hoofd der   
clan ,kie4 ,ik  zal hem behandelen als  
tusschen deze en het hoofd der ,meng    
clan in40  7,en hij7 zeide3 ,ik ben oud4
 ,ik kan 7zijn leer7 niet gebruiken40   
,en  ,confucius ging 7heen74    ,het    
volk van ,tsi zond meisjes-muzikanten   
7naar ,loe72 ,kie ,hwan ontving  haar en
 in drie dagen werd geen audintie       
gehouden4 ,en ,confucius ging  7heen74  
7,in ,het ,leven van ,confucius0 reeds  
besproken47      ,tsz ,loe1 den ,meester
 volgende1 bleef 7eens7 achter en       
ontmoette een  oud man1 die een mandje  
voor onkruid op zijn' schouder droeg aan
 een  staf4 ,tsz ,loe zeide vragend3    
,heer1 hebt gij mijn' ,meester gezien80 

,de  oude zeide3 ,uwe vier leden 7zijn7 
niet 7gewoon om te7 bewegen4 ,gij  kunt 
de vijf soorten graan niet              
onderscheiden4 ,wie is uw ,meester80    
,hij  stak zijn staf in den grond1 en   
wiedde4    ,tsz ,loe bracht zijne handen
 samen voor de borst en bleef voor hem  
staan4    ,de oude hield ,tsz ,loe bij  
zich om bij hem te overnachten1 slachtte
 een  kip1 bereidde gierst1 gaf hem te  
eten1 en deed hem kennismaken met zijn  
twee zonen4 ,den volgenden dag ging ,tsz
 ,loe 7verder7 en deelde het 7aan       
,confucius7 mede4    ,de ,meester zeide3
 ,het is een1 die zich teruggetrokken   
heeft0 en zond  ,tsz ,loe terug om hem  
weer te ontmoeten1 maar toen deze 7aan  
zijn  woning7 aangekomen was1 was hij   
heengegaan4    ,tsz ,loe zeide3 ,geen   
ambt aanvaarden is geen plichtmatigheid4
 ,de  betrekking tusschen oud en jong   
mag niet veronachtzaamd worden1 hoe zou 
dan de betrekking tusschen ,vorst en    
onderdaan veronachtzaamd kunnen  worden8
 ,zich zelven rein wenschende te houden1

 laat 7deze oude7 die  groote betrekking
 in verwarring komen4 ,de ,kin ,tsz     
aanvaardt een ambt  en oefent het uit   
met 7de plichten volgens7 zijn          
plichtmatigheid4 ,dat  zijn ,leer niet  
begaan wordt1 dt weet hij al 7vooruit740
          ,dit geval sluit zich aan bij 
de in ,het ,leven van ,confucius0 door  
mij geciteerde van de ontmoeting met den
 krankzinnige ,tsieh ,y en      die met 
de twee landbouwers op het veld1 ,chang 
,ts en ,kieh ,neih1      die in         
hetzelfde ,boek ,,xviii hier            
onmiddellijk aan vooraf gaan4 ,de       
oude man1 hier bedoeld1 was             
oorspronkelijk geen landbouwer1 maar    
een geleerde of wijze1 die1 de          
slechtheid der tijden inziende1 zich    
wijselijk in de eenzaamheid had         
teruggetrokken4 ,de oude man verweet    
als 't ware ,tsz ,loe met zijn antwoord1
 dat hij1 in stede van zich      ook als
 gewoon landbouwer terug te trekken en  
zich met handenarbeid      bezig te     
houden1 maar steeds overal met          

,confucius mede rondzwierf      om toch 
maar ergens diens ,leer als hoog        
gezagbekleeder ingang te      doen      
vinden4 ,confucius begreep dit1 en zond 
,tsz ,loe terug1 om hem      te halen4  
,tot wien ,tsz ,loe later sprak1 toen de
 ,oude er niet was1      wordt niet     
vermeld1 vermoedelijk tegen zijn zonen4 
,confucius1 die      de vijf ,loen1 of  
betrekkingen 7vader-zoon1               
vorst-onderdaan1 #ge      man-vrouw1    
oudere broeder-jongere broeder1         
vriend-vriend7 als de      door den     
,hemel ingestelde orde der dingen       
beschouwde1 vond het een      zonde     
tegen den ,hemel1 om niet zijn' vorst te
 dienen1 ook al wist      men vooruit1  
dat zijn ,leer geen ingang zou vinden   
7of1 zooals er      letterlijk staat dat
 de ,tao niet begaan wordt07 en dat     
niets dan      teleurstelling het loon  
zou zijn4 ,hierin verschilde hij in     
principe      met ,lao ,tsz die1 eenmaal
 archiefbewaarder geweest zijnde1 toen  
de      tijden slecht waren1 verdween1  

en nooit meer iets van zich liet        
hooren4    ,het samenbrengen van de     
handen op de borst en dan stilstaan1 wat
 ,tsz  ,loe deed1 is een betuiging van  
eerbied volgens de ,l4    ,de hertog van
 ,chow zeide tegen den hertog van ,loe3 
,de ,kin ,tsz  verwaarloost zijn        
bloedverwanten niet4 ,hij maakt1 dat de 
hooge  ministers niet op hem toornen1   
doordat hij hen niet 7in den dienst7 zou
  gebruiken4 ,als er geen groote oorzaak
 voor is1 ontslaat hij niet de          
ambtenaren uit oude families4 ,hij zoekt
 niet naar vaardigheid 7voor  alle      
ambten7 in n mensch40          ,de      
hertog van ,loe was de zoon van den     
hertog van ,chow1 en werd door      zijn
 vader1 die zelf recht had op de        
regeering1 maar daartoe geen      tijd  
had1 naar ,loe als regeerder gezonden   
met deze wijze les4 ,de      geleerde   
,koei ,shi zegt hierover3 ,deze vier    
dingen zijn de zaken      van den ,kin  
,tsz en het opperste van de trouw en de 
eerlijkheid40          ,,boek ,,xix4    

,de geleerde 7die in staatsdienst is7   
is1 als hij gevaar ziet1 gereed  zijn   
leven te geven4 ,als hij 7winst7 te     
verkrijgen ziet denkt hij om            
rechtmatigheid4 ,in de offering denkt   
hij om reverentie4 ,in het rouwen  denkt
 hij om de smart4 ,deze is1 zooals hij  
wezen moet4    ,tsz ,hia zeide3 ,elken  
dag erkennen1 wat ons 7nog7 ontbreekt1  
en elke  maand niet vergeten1 wat men   
7reeds7 kan1 kan met recht liefde voor  
de  studie heeten1 naar ik meen40       
,tsz ,hia zeide3 ,handwerkslieden wonen 
in hun winkels om hun werk te  volmaken4
 ,de ,kin ,tsz studeert om zijne        
principes tot het hoogste op  te        
voeren40    ,tsz ,hia zeide3 ,de ,kin   
,tsz heeft drie gedaanteverwisselingen4 
,van  ver af gezien is hij streng2      
naderbij gekomen is hij zacht2 als zijne
  woorden worden gehoord is hij beslist 
en ernstig40    ,tsz ,hia zeide3 ,als de
 ,kin ,tsz 7eerst7 het vertrouwen van   
zijn volk  heeft1 kan hij het later werk
 opleggen4 ,als hij dat vertrouwen niet 

heeft1 zal het voor hem zijn of hij het 
verdrukt4 ,als hij eerst het  vertrouwen
 7van zijn' ,vorst7 heeft1 kan hij hem  
later vermanen4 ,als hij  dat vertrouwen
 niet heeft1 zal 7de ,vorst7 van hem    
denken1 dat hij hem  belastert40        
,met de ,kin ,tsz0 wordt hier blijkbaar 
bedoeld de ,kin ,tsz1 die      een      
minister of hoog ambtenaar is40 ,als    
voorbeeld van de      uitgebreide en    
dikwijls geheel met elkaar in contrast  
zijnde      beteekenissen1 die n        
chineesch karakter kan hebben1 diene1   
dat      het woord ,l0 dat in het vorige
 fragment majestueus01 ernstig0      en 
beslist0 kon beteekenen1 hier           
verdrukken0 is4      ,tsz ,hia zeide3   
,de ambtenaar 7als zijn dienst is       
afgedaan7 moet zijn  overige krachten   
besteden aan de studie2 de 7geleerde7   
als zijne  studies 7afgedaan zijn7 moet 
zijn overige krachten besteden aan 7de  
studie van7 regeeren40    ,tsz ,hia     
zeide3 ,de rouw moet tot het hoogste    
opgevoerd worden van de  smart1 en      

daarmede uit40          ,ook hier1      
evenals in vele vorige gevallen1 zien   
wij1 dat      buitensporig uiterlijk    
rouwvertoon volstrekt niet werd         
vereischt1      maar het ware wezen van 
den rouw1 de smart1 het eenige was dat  
hare      waarde bepaalde4      ,de     
filosoof ,tseng zeide3 ,ik heb onzen    
,meester hooren zeggen3 ,iemand  kan nog
 niet het alleruiterste waartoe hij in  
staat is getoond hebben1  en het dan    
7later7 toonen in den rouw voor zijne   
ouders40          ,m4 a4 w4 het beste   
wat in den mensch is komt dikwijls eerst
 te      voorschijn als een groote smart
 over hem is gekomen4      ,de filosoof 
,tseng zeide3 ,ik heb onzen ,meester    
hooren zeggen3 ,de ,hiao                
7ouderlievendheid7 van ,meng ,choeang   
was iets1 wat andere menschen ook  7wel7
 kunnen1 maar zijn niet veranderen van  
de ministers zijns vaders  en van de    
regeering zijns vaders1 dat was iets    
moeilijks om te kunnen  7doen740        
,meng ,choeang was het hoofd van de     

groote clan ,meng1 en leefde kort       
voor ,confucius4      ,tsz ,koeng zeide3
 ,de fouten van den ,kin ,tsz zijn als  
de zon- en  maaneclipsen4 ,hij faalt1 en
 alle menschen zien het2 hij verandert  
7weer7 en alle menschen zien er tegen   
op40    ,shoeh ,soen ,woe ,shoeh zeide  
tot de hooge ambtenaren aan het hof3    
,tsz  ,koeng is eerwaardiger 7mensch7   
dan ,choeng ,ni 7,confucius740    ,tsz  
,foeh ,king ,poh deelde dit mede aan    
,tsz ,koeng4 ,tsz ,koeng zeide3  ,laat  
mij dit vergelijken met een huis en zijn
 ommuring4 ,mijn muur komt  7slechts7   
tot de schouders4 ,als men er 7overheen7
 gluurt ziet men wat  er voor goeds in  
moge zijn4    ,de muur van mijn'        
,meester is vele vademen hoog4 ,als men 
de deur niet  7te vinden7 krijgt om     
binnen te komen1 ziet men niet de       
schoonheid van  den voorvaderlijken     
tempel en de rijke glorie van de vele   
mandarijnen4  ,maar er zijn er misschien
 weinigen1 die de deur vinden4    ,was  
7dus7 het gezegde van uwen ,meester 7die

 immers die deur niet wist7  niet1 wat  
hij wel mest zeggen80          ,shoe    
,soen ,woeh ,shoeh was het hoofd der    
groote clan ,shoeh ,soen4 ,tsz          
,koeng1 die beroemd was om zijn         
vaardigheid in 't spreken1 geeft        
hier in een zeer dichterlijk beeld een  
goed bewijs van zijne                   
welsprekendheid4 ,het volgende sluit    
hierbij aan3      ,toen ,shoeh ,soen    
,woe ,shoeh 7eens7 beleedigend van      
,choeng ,ni 7,confucius7  sprak1 zeide  
,tsz ,koeng3 ,doe maar geen moeite4     
,choeng ,ni kn niet  besmet worden4 ,de 
deugden en talenten van andere menschen 
zijn 7als7  heuveltjes en walletjes waar
 men overheen kan stappen4 ,choeng ,ni  
is  7als7 de zon of de maan1 waar men   
niet overheen kan stappen4 ,al wil      
iemand zich geheel afsnijden 7van zijn  
omgang7 hoe kan hij 7ooit7 de  zon of de
 maan kwetsen80    ,chan ,tsz ,kin sprak
 ,tsz ,koeng aan1 en zeide3 ,gij zijt   
7te7 nederig4  ,hoe kan ,choeng ,ni     
eerwaardiger zijn dan gij1 ,heer80      

,tsz ,koeng zeide3 ,om n woord wordt    
iemand 7veelal7 voor wijs  gehouden1 en 
om n woord wordt iemand 7veelal7 voor   
dom gehouden4 ,wij  moeten stellig      
voorzichtig zijn met onze woorden4      
,men kan niet aan den ,meester toe      
komen1 evenals men den ,hemel niet      
langs trappen op kan stijgen4    ,als   
onze ,meester eens 7de regeering over7  
een staat of eene familie  verkreeg1 zou
 hij wat hij deed precies doen zooals   
het wezen moest4    ,hij zou het volk   
planten1 en het zou dadelijk gevestigd  
zijn4 ,hij zou  het leiden en het zou   
dadelijk 7achter hem aan7 gaan4 ,hij zou
 het tot  rust brengen1 en 7uit verre   
streken7 zou het dadelijk aankomen 7naar
  zijn staat74 ,hij zou het opwekken en 
het zou dadelijk in harmonie zijn4  ,in 
zijn leven zou hij beroemd zijn4 ,bij   
zijn' dood zou hij diep  betreurd zijn4 
,het aldus zijnde1 hoe zou hij 7ooit7 te
 bereiken zijn80          ,met het      
planten0 zal wel bedoeld zijn het volk  
in een goede      omgeving plaatsen1    

elke klasse en soort in die voor haar   
eigen      positie4          ,,boek     
,,xx4    ,yaou zeide3 ,o ,shoen1 de orde
 van successie van den ,hemel rust 7nu7 
op  w lichaam4 ,houdt ernstig het       
,midden 7,choeng7 vast6 ,als er ellende 
is  binnen de vier zeen zal uw          
traktement van den ,hemel tot een eeuwig
  einde komen40          ,met de        
hemelsche orde van successie01 waar     
letterlijk staat3 de      voorgestelde  
en berekende getallen van den hemel0    
wordt bedoeld de      nalatenschap van  
vorige keizers en koningen1 die elkaar  
telkens      opvolgden als de seizoenen 
van den hemel40 ,het traktement0 van    
den ,hemel1 welk woord hier eenigszins  
vreemd klinkt1 is in het      chineesch 
niet zoo leelijk1 omdat verondersteld   
wordt1 dat het      loeh0 van hooge     
mandarijnen hun door den ,hemel         
beschoren is1 en      het woord loeh0   
eenigszins een heilig woord is4         
,dezen last gaf ook ,shoen aan ,y4      
7,thang7 zeide3 ,ik1 het kleine kind ,l1

 durf gebruiken een donker  gekleurd    
offerdier1 en durf u aankondigen1       
alleropperste ,shang ,ti1 dat  ik den   
zondaar niet durf vergeven1 en ik uw    
ministers niet in het  duister zal      
laten4 ,het onderzoek van hen is in uw  
hart6 ,als ik zelf  fouten bega1 ligt   
dat niet aan 7het volk7 der             
tienduizenden streken4  ,als 7het volk7 
in de tienduizenden streken fouten      
begaat1 rust dat op  mjn lichaam40      
,vertaler moet bekennen1 dat hij hier   
niet voor zijne versie      instaat1    
daar de tekst hem nog lang niet helder  
is4 ,thang uitte      deze woorden--een 
mannelijk rund tot offering daarbij     
gebruikende--tegen het volk en de       
verschillende edelen1 toen hij hen      
opriep tegen ,kjeh ,wang1 den tyran der 
,hia dynastie4 ,met den zondaar         
wordt bedoeld ,kjeh4 ,ik vermoed1 dat   
zijne aanroeping tot ,shang ,ti         
geschiedde 7,legge vertaalt het door    
,god0 wat geen chineesch idee      is71 
maar ik ben er niet geheel zeker van4   

,wat mij wl duidelijk      is1 is1 dat  
hij beloofde1 de waardige ministers niet
 in duisternis1      d4 i4 ongebruikt te
 laten2 dat als hij zelf misdaden of    
fouten      beging1 dit niet aan het    
volk lag1 maar als het volk fouten      
beging1      dit aan hem1 den vorst lag1
 omdat hij het dan niet goed genoeg     
geleerd had4 ,dit laatste werd ook later
 een der hoofdstellingen van            
,confucius4 ,de ministers van ,shang    
,ti0 zijn de waardigen en goeden1       
die dus in staatsdienst moeten zijn4    
,chow gaf groote gaven1 en de goeden    
werden verrijkt4    ,hij droeg          
nauwlettend zorg voor maten en          
gewichten1 onderzocht de  wetten1       
herstelde de ten onrechte afgedankte    
ambtenaren 7in dienst7 en  de regeering 
ging haar 7goeden7 weg4    ,hij deed    
uiteengevallen staten weer opbloeien1   
herstelde families1  welker             
afstammingslinie was afgebroken1 hief in
 den staatsdienst  ambtenaren weder op1 
die zich teruggetrokken hadden1 en de   

harten van  het volk in het geheele rijk
 keerden zich tot hem4 ,wat hij van     
gewicht  beschouwde was het voedsel van 
het volk1 de rouw1 en de offering4 ,met 
zijn edelmoedigheid verkreeg hij 7de    
liefde van7 allen4 ,door zijn           
oprechtheid vertrouwde het volk in hem4 
,door zijn activiteit verkreeg  hij     
7groote7 werken4 ,door zijn             
gerechtigheid waren allen verheugd4     
,met ,chow wordt hier bedoeld ,woe      
,wang4      ,tsz ,chang vroeg aan       
,confucius1 en zeide3 ,hoe moet iemand  
doen1 z  dat hij de regeering 7goed7 kan
 leiden80    ,de ,meester antwoordde3   
,laat hem de vijf schoone dingen        
eerbiedigen1 en  de vier slechte dingen 
verbannen2 dan zal hij de regeeringen   
7goed7  kunnen leiden40 ,tsz ,chang     
zeide3 ,wat is het1 dat gij de vijf     
schoone  dingen noemt80 ,de ,meester    
zeide3 ,weldadig zijn en niet           
verkwistend  zijn2 het opleggen van werk
 7aan het volk7 zonder dat het mort2    
verlangen zonder begeerigheid2 waardig  

zijn zonder trotsch te wezen2           
majestueus zijn en niet woest40    ,tsz 
,chang zeide3 ,wat noemt gij weldadig   
zijn en niet verkwistend80 ,de  ,meester
 zeide3 ,de dingen1 waar het volk       
7natuurlijk7 voordeel van  heeft nog    
voordeeliger te maken1 is dit niet      
weldadig zijn en niet  verkwistend8 ,uit
 te kiezen de werken die knnen gedaan   
worden1 en die  als werk opleggen1 wie  
zal 7daarover7 morren8 ,zijn verlangen  
zetten op  menschlievende 7regeering71  
en die menschlievendheid 7dan ook7      
verkrijgen1 wie zal dat begeerigheid    
noemen8 ,zonder er op te letten of  hij 
met allen of met weinigen te doen heeft1
 met groote of kleine  zaken1 geen      
oneerbiedigheid te toonen1 is dit ook   
niet waardig zijn en  niet trotsch8 ,hij
 zet zijne kleederen en zijn muts recht1
 en maakt dat  hij waardigheid heeft in 
zijne blikken1 zoodat hij1 aldus in     
zijne  gestrengheid1 met ontzag wordt   
aangezien2 is dit niet majestueus zijn  
en niet woest80          ,hier zij even 

tusschengevoegd1 dat met de iemand0 in  
de beginvraag      van ,tsz ,chang      
natuurlijk wordt bedoeld iemand die een 
hoogen      regeeringspost bekleedt1 b4 
v4 die van minister40      ,tsz ,chang  
zeide3 ,wat is het1 dat gij de vier     
slechte dingen noemt80  ,de ,meester    
zeide3 ,het niet geleerd hebben en      
7toch7 het volk ter dood  brengen1--dit 
wordt genoemd wreedheid4 ,niet 7eerst7  
gewaarschuwd hebben  en 7direct7 het    
volmaakte werk eischen 7van het         
volk71--dit wordt  genoemd verdrukking4 
,zonder aandrang bevelen uitvaardigen   
en1 als de  tijd aangebroken is 7met de 
uiterste gestrengheid onmiddellijke     
opvolging eischen71--dit wordt genoemd  
mishandeling4 ,over 't algemeen1        
7belooningen of salarissen7 geven1 en   
dat op een gierige manier doen1  dit is 
als enkel maar ambtenaar0 handelen      
7zonder menschelijkheid740    ,de       
,meester zeide3 ,zonder de decreten van 
den ,hemel te kennen kan men  geen ,kin 
,tsz zijn4    ,zonder de ,l 7het        

,decorum7 te kennen is het karakter nog 
niet  gevestigd4    ,zonder te weten    
7wat7 woorden 7zijn7 kan men de menschen
 niet kennen40                          
,,aanteekeningen      #a ,the ,life and 
,teachings of ,confucius10 #gth edition1
 ,london4 ,kegan  ,paul1 ,trench1       
,trbner  ,co4    #b ,de in dit werk     
voorkomende chineesche woorden heb ik in
 't  zoogenaamde mandarijn-chineesch0   
gegeven4    #c ,in deze meer het        
sanskriet dana04    #d ,dus wat den     
mensch eigen is1 zooals een mensch      
7oorspronkelijk7  is40    #e ,de mystiek
 hier en daar in de ,choeng ,yoeng0 is  
n4l4  hoogstwaarschijnlijk van ,tsz ,sz 
en niet van ,confucius zelf4    #f ,zoo 
bekent eveneens ,prof4 ,legge1 die van  
het in de ,choeng ,yoeng0  voorkomende  
,ching0 terecht zegt ,the ideal of      
humanity1--the perfect  character       
belonging to the sage--is indicated by a
 single character1 and  we have no      
single term in ,english which can be    
considered as the  complete equivalent  

of it40    #g ,dr4 ,h4 ,c4 ,muller4     
,schets der ,helleensche of ,grieksche  
letterkunde1  blz4 #aff4 ,de            
cursiveeringen zijn van mij4    #h ,uit 
,plato's ,wetten01 #e;e boek1 en        
,confucius' ,loen ,y01 #aa;e boek4      
,schoonheid hier in den zin van         
lichamelijke schoonheid natuurlijk1 niet
  in den allerhoogsten zin4    #i       
,wetten4 ,boek #c1 naar de fransche     
vertaling van de ,grou en ,becker4      
#aj ,wetten4 ,boek #d4    #aa ,choe ,hie
 leefde van #aacj na ,c4 tot #abjj n4   
,c4    #ab ,letterlijk staat er alle    
menschen binnen de vier zeen0 enz4 7,in 
de ,loen ,y047    #ac ,prof4 ,legge zegt
 o4 a43 ,the answer to ,confucianism is 
,china60  ,maar kan men dan niet even   
goed in ,china zeggen3 ,het antwoord op 
,christendom is ,europa80--,opium en    
christendom zijn in ,china met geweld   
van ironclads ingevoerd1 en het         
christendom handhaaft in ,china de leer 
van oog om oog1 tand om tand4 ,men kan  
onmogelijk eene filosofie of een        

godsdienst beoordeelen naar den toestand
 van het land1 waarin zij  ontstonden4  
,evenmin als ,confucianisme ,china heeft
 het ,christendom  ,europa rein gemaakt4
 ,maar niet naar den uitslag1 naar de   
innerlijke  waarde moet hier gezien     
worden4    #ad ,ik behandel hier de     
chineesche geschiedenis tot ,confucius  
zoo  beknopt en kort mogelijk1 alleen   
juist genoeg om te doen uitkomen1 wie   
de vorsten waren1 die ,confucius        
verheerlijkt4    #ae ,de zendelingen der
 protestante missies hebben ,god met    
,shang ,ti  vertaald4 ,maar ofschoon    
deze naam nog de beste was1 hebben de   
chineezen  daardoor meestal hun         
chineeschen ,shang ,ti voor den         
christelijken ,god  gehouden4    #af    
,dat gebed om regen is ook nog          
tegenwoordig in gebruik4    #ag ,de     
familienaam van dezen ,shoeh ,liang     
,heih 7dat zijn aparte  mandarijnennaam 
is7 was ,khoeng1 dien dus later ook zijn
 zoon droeg1  dien men ,khoeng ,foe     
,tsoe0 ging noemen4 ,foe ,tsoe is een   

titel1 die  ongeveer ons ,meester0      
beteekent en aan vele geleerden werd    
gegeven4    #ah ,de naam ,kioe0 is      
heilig geworden1 en mag niet            
uitgesproken  worden met dien klank maar
 als moh04 ,moet de chineesche geleerde 
of  student het karakter schrijven1 dan 
zet hij het eerbiedig in een  vierkantje
 1 om het te onderscheiden4    #ai ,loen
 ,y40    #bj ,in een volgend deel van   
dit werk hoopt de schrijver meer        
speciaal  de taostische filosofie te    
beschouwen1 en zal hij bij die          
gelegenheid  ook de gesprekken tusschen 
,confucius en ,lao ,tsz behandelen4     
#ba ,hwang ,ti 7de ,gele ,keizer71 een  
keizer uit de oudheid1 die van af  #bfig
 v4 ,c4 #ajj jaar regeerde4 ,thang of   
,king ,thang bevrijdde het rijk  van den
 tyran ,kjeh ,wang 7#agfe v4 ,c47 of    
,kjeh ,kwei en werd zelf keizer4  ,hij  
is een der beroemde ,ouden01 de eerste  
van de ,shang dynastie4    #bb ,yiau en 
,shoen 7#bcef v4 ,c4 en later7 zijn twee
 keizers1 onder wier  regeering een tijd

 van volmaakten bloei moet hebben       
geheerscht4 ,zij  zijn dan ook het      
ideaal gebleven van keizers1 die zich   
beschouwden als  de vaders van het volk4
    #bc ,loen ,y0 ,,xii4    #bd ,loen   
,y0 ,,xviii4    #be ,eigenaardig is dat 
de eerwaarde abb ,grosier hiervan zegt3 
,quel  systme de philosophie aurait pu  
tenir contre un essaim aussi  redoutable
 de jeunes beauts foltres1 empresses de 
plaire1 et armes  de tous les moyens de 
sduction80 ,en dat nog wel een abb6     
7,zie zijn  ,de la ,chine1 ou           
,description ,gnrale de cet ,empire40   
,paris1 ,pillet4  #ahbj47    #bf ,waar  
ik in vertalingen in dit werk           
schoonheid0 gebruik1 lett4  kleur01 is  
dit volgens de chineesche beteekenis van
 dat woord altijd  in slechten zin b4 v4
 schoonheid van vrouwen als verleiding  
tot lust en  slechte hartstochten4      
#bg ,tsieh ,y was niet werkelijk        
krankzinnig2 hij hield zich maar zoo1   
om niet geroepen te worden tot een      
publiek ambt4 ,zijne woorden  zinspelen 

er op1 dat ,confucius verkeerd deed1    
zijne principes in zulk  een' tijd van  
wanorde aldoor maar tevergeefs1 zonder  
de minste kans op  succes1 te           
verkondigen en als weg te werpen4 ,tsieh
 ,y's echte naam was  ,loeh ,toeng4     
#bh ,zooals in 't begin van dit         
hoofdstuk reeds door mij is vermeld     
heette ,confucius ook ,koeng ,kioe40    
#bi ,de bedoeling was ironisch dat hij  
7,confucius71 die zoo  voortdurend van  
land naar land trok1 en zoo overal een  
betrekking bij  de regeeringen zocht1   
dan ook dat veer diende te weten40      
#cj ,andere naam van ,tsz ,loe4    #ca  
,den zin heb ik tot goed begrip niet    
letterlijk van den tekst naar  de letter
 vertaald1 maar naar de bedoeling1      
verduidelijkt in den  commentaar4    #cb
 ,lett43 mijn ,leer is uitgeput40    #cc
 ,volgens anderen was ,confucius' dood  
in #dgi v4 ,c4    #cd ,met de werken van
 ,meng ,tsz 7,mencius7 samen vat men    
deze werken  samen onder den naam ,sz   
,shoe01 ,de vier ,boeken40    #ce ,deze 

heerschte van #ifj-aabg n4 ,c4    #cf   
,de chineezen noemen zich dan ook       
volgaarne ,han ,jen0 d4 i4              
,han-menschen4    #cg ,mencius4    #ch  
,symbool van trouw en                   
onvergankelijkheid4    #ci ,een verre   
afstammeling van ,confucius leeft nog1  
en wordt met  groote onderscheiding     
behandeld en aan het hof toegelaten4    
#dj ,sz ,ma ,tsien is een der beroemdste
 geschiedschrijvers van ,china1  wien   
europeesche geleerden den naam van de   
,herodotus van ,china0 hebben  gegeven4 
,in zijn werk ,sh ,ki0 wordt de         
geschiedenis van ,china gegeven  van af 
keizer ,hwang ,ti tot den tijd van ,woe 
,wang van ,chow4    #da ,men versta hier
 meer onder geest40 ,het chineesche     
hiroglyphische  karakter voor hart drukt
 n hart n geest uit4 ,ook wordt het hart
  beschouwd als de zetel der ziel4      
#db ,dit is gelatiniseerd in ,mencius10 
zooals ,khoeng ,foe ,tsz in  ,confucius4
    #dc ,zie ,inleiding0 blz4 #ac over  
,kin ,tsz40--    #dd ,yen ,hwoey was de 

lievelingsdiscipel van ,confucius4      
#de ,tsz ,loe1 of ,yioe1 was een der    
beste en trouwste discipelen van        
,confucius1 die echter een groote       
neiging tot strijden had en beroemd  was
 meer om zijn groote dapperheid dan om  
zijn helder doorzicht4 ,in de  ,loen ,y0
 hooren wij meer van deze discipelen4   
#df ,d4 i4 ,het heilige ,boek der ,odes1
 n der vijf ,kings40    #dg ,dit wonen0 
7lett4 vertaald7 heb ik behouden1 daar  
ik deze  chineesche uitdrukking zeer    
juist vind voor altijd iets blijven     
betrachten zonder verandering40    #dh  
,men zie vooral tot goed begrip van dit 
hoofdstuk eerst de  ,historische        
,ophelderingen10 vr in dit boek4    #di 
,zie ,historische ,ophelderingen40      
#ej ,ouderlievendheid4    #ea ,zie      
vooral ,inleiding blz4 #h over          
menschelijkheid1 ,jn04    #eb ,let op   
blz4 #h 7,inleiding7 over wat hier met  
menschelijkheid0  bedoeld wordt4 n4l4 de
 volmaakte deugd van het hart40--    #ec
 ,ik heb hier ,tao onzijdig genomen1    

waar elders mannelijk1 om  verwarring   
met den ,wijze0 te voorkomen4 ,strikt   
genomen kan het  geenerlei geslacht     
hebben natuurlijk4    #ed ,zooals ik    
reeds in ,het ,leven van ,confucius0    
zeide1 wordt het  betwijfeld1 of        
,confucius wel dezen tekst ooit uitsprak
 en of ,tsng ,sin  wel de uitlegger en  
schrijver der volgende hoofdstukken was1
 en bestaat  hieromtrent geen zekerheid4
 ,vertaler geeft echter ,choe ,hie's    
opinie er  bij1 omdat die nu eenmaal in 
bijna alle chineesche edities aan den   
tekst is toegevoegd4    #ee ,dit zou k  
volgens de chineesche constructie kunnen
 beteekenen3  is dicht bij den ,tao 7dan
 hier ,leer07 7van den ,ta ,hih7 zijn0  
en is  ook door velen zoo opgevat4      
#ef ,vroeger werd met penseelen op      
tabletten van bamboe of zijde           
geschreven1 nog niet op papier4    #eg  
,een geografische l is #adeh1ec voet1   
waarvan tien een fransche  lieu0        
uitmaken 7,wells ,williams74    #eh ,het
 einde der ,shang dynastie wordt ook    

,yin dynastie genoemd4    #ei ,men zou  
kunnen lezen een grooten ,weg0 maar dit 
is het juiste toch  niet4 ,tao is in    
,confucius het volgen van de ,sing0 dus 
het volgen van  zooals goddelijk is10   
the doing of what is right40    #fj     
,wells ,williams geeft3 ,de ster ,dubhe 
in ,ursus ,major40    #fa ,dit is       
werkelijk het geval met de hooge        
chineesche pozie die niet  alleen aan   
aesthetische1 maar vooral aan ethische  
vereischten moet  voldoen4    #fb ,meng 
,ie was een hoog mandarijn in ,loe4     
,zijn eigen naam was ,ho ,kie4    #fc   
,faan ,chi was een der mindere          
discipelen van ,confucius4    #fd ,meng 
,woe was de zoon van ,meng ,ie4    #fe  
,tsz ,yioe was een van ,confucius'      
voornaamste discipelen1 beroemd  om zijn
 kennis van ,l4 ,zijn naam was ,yen     
,yang4    #ff ,deze ,hwoey is de        
beroemde ,yen ,hwoey1 ,confucius'       
liefste discipel1  die in de ,loen ,y0  
herhaaldelijk wordt geprezen4    #fg    
,yioe was de familienaam van ,tsz ,loe4 

#fh ,de hertog van ,loe4    #fi ,koning 
,woe verjoeg de ,shang dynastie en werd 
onder den naam ,kie ,fa  de eerste      
keizer der ,chow dynastie4    #gj       
,familienaam van ,tseng ,sin4    #ga    
,vooral hiermede bedoeld de literatuur0 
wat echter in chineeschen  zin vanzelf  
ook godsdienst1 ethica en moraliteit    
medebrengt4    #gb ,de afstand van de   
vorstelijke plaats wordt gerekend met   
graden of  stappen1 naar gelang het     
aantal hooge staatsdienaren1 die volgens
 rang  daar op zijde van staan4    #gc  
,in den zin van niet in gala gekleed01  
huisdracht40    #gd ,anderen naam van   
,fan ,chi4    #ge somtijds meer als     
vorst en minister0 op te vatten4