,,int]nationale ,,biblio!ek4            
,,h5ri ,,li*t5b]g]                      
,hoogl4 aan de ,univ]siteit te ,nancy4  
,,nietzs*e',s ,,philosophie4            
,,v]tal+ ,,van                          
,mevr4 ,m4 ,,fran,,ois-,,m]kus4         
,,met ,,voorwoord ,,van                 
,pr(4 ,jhr4 ,b4 ,h4 ,c4 ,k4 ,,van ,,d]  
,,wijck4                                
,das s*nell/e ,?i]1 das eu* trgt        
zur ,vollkomm5heit1 i/ ,leid54          
7,mei/] ,eckh>d47                       
,,am/]dam--,s4 ,l4 ,,van ,,looy4        
#aijc4                    ,dr4 ,mbius   
spreekt 9 zijn ges*rift ov] ,nietzs*e   
van di5s vreemd  ooglijd5 en dem5tia    
p>alytica op e5 toon1 die doet v]mo$51  
dat volg5s d5 g5oemd5 arts ,nietzs*e    
miss*i5 niet t5 all5  tijde het e!ris*1 
zuiv] gee/elijk wez5 is gewee/ als      
ho$anig  hij door zijne zu/] en ook door
 ,pr(4 ,li*t5b]g] op de elfde  bladzijde
 van het hi] bijga&e boek wordt         
afges*ild]d4 ,ook valt  het te          
betwijfel5 ( e5 man zond] &]e blak5de   

passie dan die  voor wa>heid1 zulke     
vlamm5de woord5 en onv]gelijkelijk      
s*oone  beeld5 voor zijne g$a*t5 z\     
hebb5 gevond5 als wa>ov] ,nietzs*e  /e$s
 heeft bes*ikt4 ,ne51 wa>s*ijnlijk wi/  
,nietzs*e bij eig5  erv>+ wat di%>monie 
d] in/9kt5 beteek5t en hoe zij1  zooals 
hij het zelf zegt1 e5 ijz]5 druk1       
besnijd+ van sommige  ond] h5 noodig    
maakt4    ,9 alle &]e opzi*t5 is        
,li*t5b]g]1 na> ik me51 er 9  geslaagd  
zi* van ov]drijv+ vrij te h\d54 ,dit is 
voorwa> ge5  g]+e l(spraak4 ,om er zi*  
van te ov]tuig51 hoore m5 hoe er op  #be
 ,aug4 #aijj bij het r\wfee/ t] e]e van 
,nietzs*e door uitnem5de  mann5 gesprok5
 w]d4    ,zijn lev51 zei ,dr4 ,ern/     
,horneff]1 w]d de groote s*ool van      
onafhankelijkheid voor alle tijd54 ,m5  
vraagt v]baasd3 hoe8 ,hij  brak i$]5    
brug a*t] zi* af1 d4w4z4 s*eurde zi* e]/
 van  ,s*op5hau]1 to5 van ,wagn] los en 
w]d zoo e5 figuur als m5 h$5  eld]s niet
 te aans*\w5 krijgt3 e5 kluiz5a> na> d5 
gee/4 ,de  trots*e kon+ 9 het rijk van  

het onz9nelijke is niet dood2 bij hem   
v]gelek5 zijn wij1 die om zijn lijkba>  
/aan1 s*imm52 ik zie hem  hoog oprijz5  
uit zijn graf2 aan zijne voet5 w]pt zi* 
de w]eld4    ,e5 &] r$5a>1 ,pr(4 ,dr4   
,curt ,breysig zeide3 ,nietzs*e heeft e5
  nieuw proza ges*ap5 voor onz5 nieuw5  
tijd1 die aan de m>m]5  pla/iek van     
,goe! niet me] g5oeg heeft444444 ,hij is
 de zi5]1  die aan de door ,comte       
ge/i*te wet5s*ap d] maats*appij nieuwe  
g$a*t5 van wijde /rekk+ heeft toegevo]d4
 ,ook wa> hij dwaalt  9 de dtails1      
zoodat wij hem moet5 be/rijd51 /aat hij 
to* bov5  ons1 en trekt ons omhoog444444
 ,hij is de wegwijz] na> e5 nieuwe      
toekom/ voor ons gesla*t4 ,sle*ts       
,buddha1 ,z>a?u/ra en ,jezus  hebb5 ev5 
groote d+5 gewild en b]eikt voor geheele
 groep5  van volk5 en voor aeon54 ,zijn 
ideaal is niet het slappe geluk1  dat   
door toewijd+ en aane5sluit+ d] m5s*5 9 
/aat en  maats*appij v]kreg5 wordt1 ma> 
jui/ het teg5deel van wat  door ,*ri/us 
w]d gewild4 ,enkele goddelijke m5s*51   

die geheel op  eig5 voet5 /aan en om hun
 he]lijke onafhankelijkheid van alles1  
ook van d5 z9n5lu/1 wa>d zijn v]good te 
word5 en de v]e]+  te ontvang51 welke   
tot dusv] aan d5 alma*tig5 ,*ri/5god w]d
  bewez53 zi$a> het doel van het be/aan 
van ons gesla*t1 de r$5  wa>om wij tot  
het lev5 ,,ja moet5 zegg5 en ons        
v]blijd5 ov] de  eeuwige w$]kom/ op     
a>de4    ,het is v]kwikk5d1 na zulke    
buit5sporigh$5 te hebb5 aangehoord1  met
 het kalme1 bezonn5 boek van ,pr(4      
,li*t5b]g] k5nis te  mak54 ,li*t5b]g]   
w]ft ge5 adept5 voor ,nietzs*e2 door    
zijne  onp>tijdige bes*\w+5 bevrijdt hij
 e] h51 die re$s gevang5  zijn4 ,uit de 
keuze van het motto voor zijn boek      
blijkt t]/ond1  dat ,li*t5b]g] er 9     
geslaagd is de p>el van blijv5de wa>de  
uit  de ges*rift5 van ,nietzs*e op te   
viss*54 ,dat motto1 aan ,mei/]  ,eckh>d 
ontle5d1 luidt aldus3 ,das s*nell/e     
,?i]1 das eu* trgt  zur ,vollkomm5heit1 
i/ ,leid54 ,welnu1 dezelfde g$a*te ke]t 
telk5s bij ,nietzs*e t]ug4 ,hij is er   

van ov]tuigd1 dat de m5s*  zond]        
teg5spo$ en ell5de zijn hooge be/emm+   
niet b]eik5 kan4    ,het lev5 is e5     
leelijk ges*5k1 wa>van de v]/&ige m5s*  
lief/ v]s*oond z\ blijv51 want er valt  
niet van te g5iet54 ,zoo  klaagt de     
g5otzu*tige ,s*op5hau]4 ,als( er ge5    
hoog] maat/af  dan lu/ d5kba> w>e6      
,nietzs*e v]d$igt het lev5 en ook het   
lijd51 dat het lev5 met zi* br5gt4 ,weet
 gij niet1 roept hij uit1  dat enkel de 
tu*t van het le$1 van het groote le$1 de
 m5s*5  tot dusv] omhoog heeft gebeurd8 
,het bepaalt bijna d5 rang van e5  m5s*1
 hoe diep hij lijd5 kan4    ,als e5 fi]e
 held droeg ,nietzs*e zijn eig5         
langdurig en dikwijls  zwa> lijd51 omdat
 hij wa>de]de wat 9 het lev5 groot en   
ma*tig1  wat v]heff5d is4 ,hij _h van d5
 m5s* e5 hoog5 dunk en wilde  dat het   
lev5 zi* 9 de hoogte z\ b\w51 van trap  
tot trap /ijg5  tot het he]lijk be/aan  
van d5 bov5m5s*4 ,hij /elde zi* voor1   
dat de vuile en h>de slav5>beid van     
duiz5d5 /e$s onontbe]lijk  z\ zijn en   

dat er niet li*t e5 tijd z\ kom51 wa>9  
all5 alle  vru*t5 d] bes*av+ z\d5       
plukk51 ma> troo/te zi* dan met  de     
g$a*te1 dat e5 volk de omweg is1 di5 de 
natuur neemt om enkele  kon9klijke      
figur5 voort te br5g54    ,de lectuur   
van ,nietzs*e heeft1 vrees ik1 vel5 9 de
 laat/e j>5 op  e5 dwaalspoor gebra*t4  
,kwajong5s lez5 bij hem van kudd$i]5  en
 wan5 zi* g5ien1 als ze di5 t]m ov]nem5 
en met m9a*t+  op d5 nijv]5 burg]       
ne]zi54 ,ook wekt het gr( misv]/& als   
,nietzs*e zegt3 h&el volg5s uwe in/9kt54
 ,zek]1 zoo te h&el5  is het volle en   
gezonde lev51 ma> enkel dn1 als de      
in/9kt5  gezond zijn1 niet1 als zij e5  
mo$] v]lokk5 om met ha> m9na>  huis en  
kroo/ te ontvlu*t54 ,nietzs*e's bewond]+
 voor ,ces>e  ,borgia is zelfmisleid+3  
s*oonheid1 lev5svreugde en kra*t zond]  
e5 zweem van go$heid zijn voor iem& met 
e5 fijn besna>d gemo$  e] e5            
huiv]+wekk5d dan e5 aantrekkelijk       
s*\wspel4 ,ma> het  is niet noodig      
,nietzs*e teg5 te sprek51 da> hij op al 

deze punt5  zi* zelf re$s heeft we]legd 
en zijn ges*rift5 naa/ het gif bijna    
ov]al het teg5gif behelz54 ,bij         
nauwkeurige v]gelijk+ blijkt het1  dat  
de immorali/1 zooals ,nietzs*e dat wil  
zijn1 op de kep] bes*\wd  e5 man van d5 
pli*t is4 ,uit m$elijd51 om de          
,gesammt5t>tung  te voorkom51 v]w]pt hij
 de ?ans geijkte soort van m$elijd54    
,van ,nietzs*e's ,ueb]m5s* heeft        
,h>tmann gezegd1 dat hij niet t5  di5/e 
d] m5s*heid w]kt1 ma>1 aan d5 be] van e5
 m5ag]ie  gelijk1 er enkel is om te     
toon5 hoe v]baz5d groot hij is4 ,mag ik 
vrag5 ( ,h>tmann t] wille d] m5s*heid de
 philos(ie beoef5t1  dan wel om aan zijn
 eig5 intellectueele behoefte te voldo58
 ,laat mij  hi] h]hal5 wat ik vroeg]    
re$s 9 e5 ges*rift ov] ,nietzs*e zei3   
,de m5s*heid v]/aat ha> weldo5]s v]ke]d4
 ,g5ie is opgega>de  kra*t1 welke zi*   
ontlad5 moet3 zij /roomt na> buit51     
omdat het  ha> natuur is zi* 9 dad5 om  
te zett51 niet omdat het z$elijke  pli*t
 is4 ,dat de gewro*t5 van het g5ie aan  

de m5s*heid t5  go$e kom51 is e5        
buit5kans1 wa>ov] m5 zi* v]heug5 mag1   
ma> die niet door e5 ,%akespe>e (       
,rafael b$oeld wordt1 als  zij hunne    
he]lijke kun/gewro*t5 tot /& br5g54     
7,mann5  van ,beteek5is4 #ahid ,afl4    
#e74 ,nietzs*e's ,ueb]m5s* is de hoog   
begaafde1 de ongewone p]soonlijkheid1   
die niet door de massa getrokk5  wordt1 
ma> ha> tot zi* omhoog trekt4    ,zek]1 
,nietzs*e's ges*rift5 zijn geva>lijk    
voor d5 onmondige  na> d5 gee/1 ma> w]k5
 als e5 v]/]k5d /aalbad voor hem  die   
weet te ond]s*eid54    ,da>5bov5 kan m5 
?ans op ongeva>lijke wijze met ,nietzs*e
 k5nis  mak51 door ,li*t5b]g]'s boek    
da>toe 9 /aat ge/eld4          ,,van    
,,d] ,,wijck4            ,utre*t1       
,janu>i #aijc4                          
,,ho(d/uk ,i4    ,,nietzs*e',s ,,k>akt]4
      ,i4    ,m5 z\ zi*1 dunkt mij1 e5  
ze] v]ke]d oordeel vorm5 ov]  ,nietzs*e1
 wanne] m5 zijne w]k5 uitsluit5d        
bes*\wde als de  bes*rijv+ van e5       
wijsge]ig /elsel4 ,ev5 v]ke]d z\ het    

zijn  als m5 z\ will5 tra*t5 zelf e5    
bepaald /elsel op te b\w51  geleid door 
de g$a*t5 door hem 9 de a*t deel5 van   
zijne voll$ige  w]k5 ne]gelegd4 ,to* is 
het miss*i5 noodig en zek] gew5s*t te   
tra*t5 de v]s*ill5de d5kbeeld5 9 e5     
sy/eem te rangs*ikk51  wil m5 ,nietzs*e 
jui/ le]5 beoordeel5 als d5k] en zi*    
niet  alle5 tevr$5 /ell5 met hem        
opp]vlakkig te bewond]5 als e5  tal5tvol
 s*rijv]1 e5 ov]tuig5d morali/ ( als d5 
s*epp] van  s*itt]5de losse g$a*t5 (    
v]nuftige aphorism54 ,ma> alvor5s  de   
le] van ,nietzs*e te be/ude]51 di5t m5  
doordrong5 te zijn van  de g$a*te1 dat  
die le] volg5s ,nietzs*e's eig5         
bek5t5is1 niet is  e5 geheel van        
ab/racte wa>h$51 die be/emd zijn voor   
het algeme5  begrip1 ma> bov5al het     
lev5d beeld van e5 p]soonlijk k>akt]1   
e5 ze] bijzond] temp]am5t2 dat het 9    
wa>heid is de opre*te  en h>t/o*telijke 
bek5t5is van e5e zeldzaam fijn besna>de 
ziel4    ,nietzs*e's philosophie is1 om 
te beg9n51 /r5g individuali/is*3  ,wat  

zegt u uw gewet58 vraagt hij3 gij moet  
word5 die gij zijt4 #a  ,de m5s* moet   
dus bov5al zi*zelf k5n51 zijn li*aam1   
zijne  neig+51 zijne v]mog5s2 dan moet  
hij zijn lev5sregel vorm5 na>  zijne    
p]soonlijkheid1 zijne e]zu*t bepal5     
na>mate zijn] erfelijke  ( v]worv5      
ges*ik!id en zooveel mogelijk voordeel  
trekk5 zo[el  van zijne natuurlijke gav5
 als van de uitw5dige gebeurt5iss51  die
 het lev5 hem geeft2 t5 slotte moet hij 
zoo go$ mogelijk zijne  natuur v]bet]5  
door de kun/1 wil hij /ijl gev5 aan zijn
 k>akt]  en aan zijn lev54    ,e5 i$]   
volbr5gt die taak na> eig5 kra*t52 er   
zijn ge5  algeme5e regels voor het      
zi*zelf-word54 ,nietzs*e is va/ ov]tuigd
  van de aangebor5 ongelijkheid d]      
individun en volg5s hem moet  e5 i$]    
zijn eig5 wa>heid1 zijn eig5 z$ele]     
s*epp51 want  wat voor d5 e5 go$ (      
sle*t1 nuttig ( nadeelig is1 behoeft het
  da>om voor d5 &] niet te wez54 ,al wat
 de d5k] do5 kan is dus1  welbes*\wd1 de
 ges*i$5is zijn] ziel me$eel51 zegg5 op 

welke  wijze hij zi*zelf heeft ontdekt1 
9 welke gelo(sov]tuig+5 hij  inn]lijk5  
vr$e heeft gevond51 zijne tijdg5oot5    
aanspor5 om  te do5 zooals hij de$3     
zi*zelv5 zoek5 en zi*zelv5 v9d52  hij   
h\dt er e*t] ge5 eig5lijke le] op na1   
hij wil niet de  le]mee/] zijn van e5e  
g$wee kudde le]l+53    ,ik ga he51 mijne
 le]l+51 geheel alle56 sprak ,z>a?u/ra  
tot  zijne getr\w54 ,en ook gij moet    
he5gaan1 geheel alle56 ,zoo wil  ik het4
    ,9 wa>heid geef ik u dez5 raad mee3 
gaat he51 v]re van mij en  maakt u los  
van ,z>a?u/ra6 ,( bet] nog3 s*aamt u ov]
 hem6 welli*t  heeft hij u b$rog54444   
,gij zegt dat gij 9 ,z>a?u/ra gelo(t8   
,ma> wat is u ,z>a?u/ra8 ,gij  zijt     
mijne geloovig53 ma> wat beteek55 alle  
geloovig58    ,gij zo*t uzelv5 nog niet2
 to5 hebt gij mij gevond54 ,zoo do5 alle
  geloovig53 en jui/ da>om beteek5t alle
 gelo( zoo we9ig4    ,en nu beveel ik u 
mij te v]liez5 en uzelv5 te v9d52 wanne]
  gij all5 mij v]loo*5d zult hebb51 dan 
e]/ zal ik tot u  w$]ke]54 #b        ,en

 ev5als ,nietzs*e zi* ond]s*eidt van    
alle dogmatici door niet  te beoog5 de  
m5s*heid e5 nieuw cr$o1 e5 geheel       
ine5gezette  v]zamel+ le]/elsels te     
br5g51 zoo ook v]s*ilt hij van de  mee/e
 wijsge]5 en mann5 van de wet5s*ap omdat
 hij zi* niet  uitsluit5d tot het v]/&  
van zijne lez]s1 ma> tot d5 geheel5     
m5s* w5dt4 ,hij gevoelt niet veel voor  
de m5s*elijke r$e1  voor wat m5 noemt   
ziel1 gee/4 ,het s5tim5t en de r$e zijn1
  volg5s hem1 de w]ktuig5 en tegelijk de
 speelbal van e5e v]borg5  ma*t1 die h5 
behe]s*t en h5 gebruikt tot ha> eig5    
doele9d53  ,a*t] uwe gevoel5s en uwe    
g$a*t51 o mijn bro$]1 /aat e5  ma*tige  
mee/]1 e5 onbek5de wijze--hij heet ,ik4 
,hij is 9 uw  li*aam1 hij is uw li*aam4 
#c ,het li*aam met zijne in/9ct51  met  
d5 wil van kunn51 die het bezielt3 dat  
is volg5s ,nietzs*e  de groote r$e van  
d5 m5s*2 t]wijl de kle9e r$e1 wa>op hij 
zoo ga>ne trots* is en wi] opp]ma*tige  
onafhankelijkheid hij zoo  dikwijls     
roemt1 niets is dan e5 weliswa>         

wa>devol1 do* tev5s  ze] onvolkom5 en   
broos w]ktuig1 dat die ,ikheid di55 moet
  tot het uit/rekk5 van h>e ma*t4 ,wil  
dus de e5e m5s* invlo$  uitoef55 op d5  
&]1 dan moet hij vr alles zi* do5       
begrijp51  zi* do5 gevoel5 door die     
geheimz9nige ,ikheid2 al het ov]ige telt
  niet mee4 ,niets is vru*telooz] dan   
bepaald logis* e5 philosophis*  /elsel  
te will5 afleid5 en het v]/& door       
r$elijke bewijsgrond5  te will5         
ov]tuig54 ,de me5+5 van hoog]e orde1 die
 ons lev51  onze dad5 be/ur51 die t5    
slotte va//ell5 wat ,nietzs*e noemt  de 
tafel van wa>d51 die bepal5 wat go$ (   
kwaad is1 lat5  zi* niet v]kl>52 de m5s*
 leeft die1 hoe ook2 de be/e er  van    
zijn die1 welke de ontwikkel+ van d5    
p]soon ( van de soort  het mee/         
bevord]54 ,voor ,nietzs*e is e5 boek dus
 9 de e]/e  plaats e5e daad4 ,wa> hij   
zijn invlo$ wil do5 geld5 op zijne      
tijdg5oot5 is dat niet door zijne k5nis 
( wet5s*ap1 door het  algeme5e en       
onp]soonlijke 9 hem1 ma> integ5deel door

 zijne geheele  p]soonlijkheid1 door    
zijn geheele wez54 ,hij is niet alle5   
d5k]1  ma> tev5s pr(eet2 hij roept de   
m5s*heid niet toe3 ,ik geef u de        
wa>heid1 e5e onp]soonlijke1 algeme5e    
wa>heid1 onafhankelijk van  mijn wez51  
e5e wa>heid1 wa>voor alle m5s*elijke r$e
 buig5  moet1 ma> integ5deel3 ,hi] b5 ik
 met mijne neig+51 mijne  gelo(s-1 mijne
 wa>heidsideen en ongetwijfeld ook mijne
 dwal+5  en zooals ik b51 zeg ik ja tot 
het be/aan1 tot zijne vreugde en  zijne 
sm>t2 ziet ( ook gij uw geluk kunt v9d5 
9 de d5kbeeld51  die het mijne s*iep54  
,wa> de mee/e wijsge]5 zi* jui/ b]oem5  
op het onp]soonlijk d5k51 het zi*       
losmak5 van hun ik1 hun  oog li*t do5   
word51 volg5s ,goe!'s s*oone uitdrukk+1 
maakt  ,nietzs*e da>5teg5 zijne         
p]soonlijkheid tot het midd5punt zijn]  
philosophie2 hij br5gt zijn lev5 door   
met zi*zelf te zoek5 en ons  d5 uitslag 
zijn] ond]zoek+5 mee te deel54 ,zijne   
philosophie  is dus bov5al de ges*i$5is 
zijn] ziel4 ,z>a?u/ra1 dat ideaal  type 

van d5k] en pr(eet1 wi5s moreel k>akt]  
hij zoo aangrijp5d  di*t]lijk bes*rijft 
9 e5 van zijne b]oemd/e w]k51 is zo[el  
de v]p]soonlijk+ van zijn /rev5 en      
droom5 als 9 zek]5 z9  het lev5d betoog 
van zijn lev54 ,het is dus met het      
ond]zoek van  ,nietzs*e's               
p]soonlijkheid1 zooals zij spreekt uit  
zijne w]k5 en  uit de h]9n]+5 van zijne 
blo$v]want5 en vri5d51 dat deze  /udie  
di5t te beg9n54            ,,ii4        
,volg5s e5e vrij onzek]e ov]lev]+1 die  
,nietzs*e e*t] ga>ne  voor wa> hield1   
/amd5 hij en de zijn5 af van e5e        
adellijke  ,pools*e familie1 ,nitzky    
geheet51 die 9 het beg9 d] #ah;e eeuw   
na>  aanleid+ van de v]volg+5 teg5 de   
,prote/ant51 na> ,duits*l&  z\ zijn     
uitgewek52 het komt ons tr\w5s ze]      
wa>s*ijnlijk voor1  dat door ,nietzs*e's
 ad]5 e5ig adellijk blo$ vloeide4       
,welli*t z\  dat feit zelfs kunn5       
v]kl>51 dat bij hem jui/ die            
ari/ocratis*e  gevoel5s de bov5h& hadd51
 die1 na> het s*ijnt1 sle*ts zeld5      

voorkwam5 9 de weliswa> a*t5swa>dige en 
ontwikkelde1 do* vrij  burg]lijke       
omgev+1 wa>9 hij gebor5 04 ,nietzs*e 0  
de zoon van  e5 ,pruisis* dorpspr$ikant4
 ,volg5s zijne zu/] toonde hij van af   
zijne k9d]j>5 e5e ze] bijzond]e natuur4 
,tegelijk gee/kra*tig1  v]fijnd en      
h>t/o*telijk1 e5e natuur1 die door m5ig5
 trek  re$s de$ d5k5 aan het ideaal van 
de ,h]rnnatur51 aan d5 man  van go$e    
geboorte1 wi5s neig+5 en moreel gelo(   
hij lat] z\  bes*rijv54 ,zoo jong als   
hij 01 le]de hij zi*zelf behe]s*51  /e$s
 mee/] van zi*zelf blijv5 en /ocijns*   
alle physieke  sm>t5 trotse]52 hij _h   
/e$s e]bi$ voor &]5 en e]bi$igde        
zi*zelf1 nam da>bij /e$s nauwkeurig alle
 vorm5 en go$e mani]5  9 a*t2 ook zo*t  
hij ga>ne de e5zaamheid2 dan s*eidde hij
 zi* af  van zijne makk]s1 ma> dwong to*
 hunne a*t+ af door de vroegrijpe       
wa>digheid 9 zijne h\d+ en mani]54      
,da>5teg5 he*tte hij  zi* met h>t en    
ziel aan enkele uitv]kor5 vri5d52 ook   
treft  bij hem e5 aangebor5 we]z9 tot   

alles wat geme5 is1 de vrees  voor all5 
twijfela*tig5 omgang1 de voortdur5de1   
pijnlijk/e zorg  voor ne!id tot 9 het   
ov]drev5e toe1 zo[el physiek als moreel1
  en het v]afs*uw5 van alle lieg5 en    
v]b]g54 ,e5 graaf ,nitzky  moet niet    
lieg51 zei hij als kle9e jong5 tot zijn 
zu/]4 ,zijne  ari/ocratis*e neig+51 die 
re$s zooze] te voors*ijn trad5 9  zijne 
k9d]j>51 ontwikkeld5 zi* me] en me] 9   
hem als volwass5  man en teek5d5 zijn   
moreel k>akt]4 ,zo[el 9 zijn lev5 als 9 
zijne ges*rift5 toont ,nietzs*e e5      
heldhaftig5 en ov]he]s*5d5  wil1 e5 te$]
 en vurig h>t en e5 fijn5 gee/1 die     
onuitsprekelijk  gevoelig is voor al wat
 s*oon ( geme5 is1 voor h>monie (       
wanklank4    ,nietzs*e bezat dus bov5al 
e5e zeldzame ziel4 ,hij v]afs*uwde  alle
 zwakheid1 uit/el ( halfheid4 ,e5 van de
 mee/ groots*e en  tragis*e figur5 van  
,ibs5 is zek] ,dom9 ,br&1 die1 onfeilba>
  tr\w aan zijne trots*e leus3 ,alles ( 
niets1 d5 weg volgt1  di5 hij gekoz5    
heeft zond] zi* ooit door e5ige h9d]nis 

te  lat5 ontmo$ig51 onme$oog5d voor zi* 
en voor &]52 die zond]  sidd]5 zijn     
geluk1 zijn naam1 zijn lev5 en me] dan  
dat1 het geluk  en het lev5 van vr\w en 
k9d op(f]t aan zijn trots*5 wil2 die    
zond] weifel51 met e5 blo$5d h>t al zijn
 le$ doorleeft2 ,dom9  ,br&1 de zoo     
v]hev5 en tev5s vreeselijke held1 die   
bewond]+ en  ang/ v]wekt tot het        
oog5blik dat zijne diepb$roefde en      
ov]spann5  ziel v]z9kt 9 de dui/]nis van
 waanz9 en dood4 ,en ev5als ,br&  is    
,nietzs*e de man van alles ( niets      
ev5als hij volgt hij zond]  e5ige       
weifel+ zijn wil tot het e9de toe4 ,ma> 
da> hij ge5 man  van h&el+5 is1 do* e5  
d5k]1 is zijne heldhaftigheid welli*t   
m9d] zi*tba> ( 9 het oog vall5d4    ,wij
 zijn te we9ig gewoon het g$a*telev5    
tragis* op te nem5 om  te begrijp5 dat  
er gelijke wa>de be/aat tuss*5 d5       
held5mo$  van d5 krijgsman1 d5 z5del+ ( 
d5 ond]zoek]1 van h5 dus1  die lijd5 en 
/]v5 voor hun vad]l&1 voor het gelo( (  
de  wet5s*ap1 en di5 van d5 wijsge]1 die

 aan de eis*5 van zijne  ov]he]s*5de r$e
 zijne lief/e droombeeld5 op(f]t en     
zi*zelf  dw+t zijne g$a*t5 tot het      
laat/e toe uit te d5k5 en tot 9 d5      
grond te ond]zoek54 ,onwillekeurig      
twijfel5 wij aan de hevigheid  van de   
sm>t5 van het d5k5 wanne] wij die       
v]gelijk5 bij de  physieke en geloov5   
wij nauwelijks aan de gev>51 die v]bond5
  zijn aan het intellectueel zoek5      
wanne] wij d5k5 aan die van het  reele  
lev54 ,to* gelo( ik dat er bijzond]e1   
welli*t abnormale  natur5 be/aan1 die d5
 /ill5 /rijd tuss*5 hun d5k5 en  hun    
v]borg5 lijd5 met zijne onzi*tb>e gev>5 
ev5 ern/ig en  sm>telijk reel doormak5  
als d5 /rijd van het lev5 n dat zij     
niet m9d] wilskra*t moet5 bezitt5 dan de
 krijgsman ( de zeeman  om die gev>5 aan
 te durv5 en te be/rijd5 zond] bezwijk54
 ,da>om  ook 0 ,nietzs*e m4i4 zond] 9 't
 m9/ te po*51 g]e*tigd tot  ops*rift van
 e5 zijn] w]k5 de volg5de woord5 van    
,tur5ne te  kiez53 ,k>kas1 gij sidd]t6  
,o1 hoeveel erg] nog z\dt gij sidd]5    

zoo gij wi/1 wa>he5 ik u br5g5 ga4      
,nietzs*e's moreele gee/kra*t w]d1      
zooals het geval is bij  vele           
heldhaftige natur51 getemp]d door zijn  
groote behoefte aan  vri5ds*ap1 bewond]+
 en te$]heid4 ,hij _h innig behoefte    
aan e5e sympa?ieke omgev+1 wa>9 hij zi* 
geheel gev5 kon2  te all5 tijde vond hij
 dan ook vri5d51 die hij h>t/o*telijk   
liefkreeg1 ma> enkele di] vri5ds*apsb&5 
w]d5 helaas op  droevige wijze v]brok54 
,nietzs*e _h n4l4 de geva>lijke gewoonte
  zijne vri5d5 van de ideale zijde te   
bezi53 vrij als hij 0 van  all5 nijd1   
w]d hij onmiddellijk getr(f5 door al het
 opm]kelijke  9 de p]son5 van zijne     
omgev+ en 0 het hem e5e behoefte 9      
g$a*te hun wez5 te v]fraai52 hij di*tte 
hun me] s*oonheid1  groo!id en /ijl toe 
dan hun eig5lijk toekwam4 ,9 de opw9d+  
en  gee/drift zijn] liefde sloot hij de 
oog5 voor hunne gebrek5 en  m5s*elijke  
zwakh$5 en zag hij uitsluit5d hunne     
volkom5h$52  v&a> dat hij zi* van zijne 
vri5d5 wel e5 go$gelijk5d1 do*  /e$s    

gedealise]d beeld vormde4 ,zoo b4v4     
heeft hij g$weept met  ,s*op5hau] en    
,ri*>d ,wagn]1 die 9 zijne vurige       
v]beeld+ het  ideaal van d5 philoso( en 
van d5 kun/5a> voor/eld51 en zelfs  met 
,paul ,re1 e5 a*t5swa>dig1 oordeelkundig
 d5k] van d5 twe$5  rang1 wi5s w]k5 hij 
v]re bov5 hunne wa>de s*atte4 ,wel heeft
  die behoefte tot idealise]5 van zijne 
vri5d5 ,nietzs*e1 g$ur5de  de oog5blikk5
 9 hun bijzijn doorgebra*t1 van e5      
int5s] geluk  v]vuld1 ma> tev5s w]d zij 
de bron van wre$e teleur/ell+54 ,e5     
m5s*1 die1 zooals hij1 nooit de         
w]kelijkheid uit het oog v]loor  en     
zijne onv]&]lijk gee/elijke e]lijkheid  
nooit prijsgaf aan  e5 droombeeld1 moe/ 
e5maal ontdekk5 hoe groot het ond]s*eid 
0  tuss*5 d5 w]kelijk5 m5s*1 di5 hij    
liefhad en het gedealise]de  beeld1 dat 
hij zi* _h ges*ap54 ,v&a> die           
onv]mijdelijke  ontgoo*el+5 en v]koel+5 
tot zelfs e5 volkom5 v]brek5 van  te$]e 
vri5ds*apsb&54 ,v]d]op zull5 wij de     
ges*i$5is nagaan  van zijne v]h\d+ tot  

,wagn]1 e5e p]iode1 die jui/ di5 ommeke]
  9 vri5ds*ap treff5d we]geeft4 ,ma>    
laat ons bov5al opm]k5  dat jui/ die    
on/&va/igheid 9 zijne vri5ds*ap1 die    
hun1 die er  het sla*t(f] van w>51      
zooveel le$ bezorgde en die zoo /r5g en 
zooze] t5 onre*te v]oordeeld w]d door de
 critiek--dat jui/ dat  gevoel zijn     
oorsprong heeft gevond5 9 zijne         
edelmo$ige behoefte  aan bewond]5 en    
a*t54 ,nietzs*e behoorde niet tot de    
afgun/ige  ( critise]5de m5s*51 die van 
e5 groot man alle5 de sle*te  zijde     
will5 zi5 en onwillekeurig alles wat zij
 wa>nem5 tra*t5 te  v]kle952 9 zijne    
aangebor5 liefde voor al wat s*oon en   
groots*  01 bleef hij zoolang mogelijk  
bl9d voor de onvolkom5h$5 van  zijne    
vri5d5 en weefde hij da>5teg5 e5e s*oone
 leg5de om hun  beeld2 hij ov]dreef     
hunne wa>de en vond het /e$s nog tijd   
g5oeg  om van inzi*t5 te v]&]54 ,ze]    
zek] 0 dat e5e dwal+1  ma> tev5s de     
dwal+ van e5e edele ziel4 ,zoodo5de w]d 
voor  ,nietzs*e de vri5ds*ap e5 bron van

 groote vreugde1 ma> ev5e5s  van        
onnoemelijke droefheid2 aan die         
vri5ds*ap heeft hij welli*t  de s*oon/e 
mom5t5 van zijn lev5 te dank5 gehad1 ma>
 de wre$e  teleur/ell+51 die zij hem    
ba>de1 le]d5 hem ook het volslag5       
alln/aan k5n54 ,veel heeft hij gel$5    
omdat hij begreep hoe hij  zi* nooit    
volkom5 aan zijne vri5d5 z\ kunn5 uit5  
en dat hij  jui/ door zijne bijzond]e   
natuur1 zijn hoog] /aan1 onv]mijdelijk  
tot gee/elijke e5zaamheid g$oemd 04 ,de 
onmogelijkheid om zi*  te uit5 is wel   
het toppunt van zi* alln gevoel51 s*reef
 hij aan  zijne zu/]1 het v]s*il tuss*5 
twee natur5 is gelijk e5 mask]1  dat    
ondoordr+ba>d] is dan e5 ijz]53 alle5   
tuss*5 gelijk5  kan e5e w>e1 algeheel   
volkom5e geme5s*ap be/aan4 ,tuss*5      
gelijk56 ,b$welm5d woord vol troo/1 hoop
 en zaligheid voor hem1  die /e$s e5zaam
 moe/ blijv51 die nooit d5 m5s* heeft   
mog5  v9d51 die volkom5 bij hem pa/e1   
hoe en wa> hij ook heeft gezo*t2  voor  
hem1 die 9 d5 dagelijks*5 omgang /e$s de

 man van za*te1  welwill5de             
toegefelijkheid 0 en /e$s b]eid om 9 te 
s*ikk52  voor hem1 die door moeilijke   
erv>+5 gele]d _h zi* /e$s 9  te h\d5 en 
h(felijk te blijv51 ma> tev5s voor hem1 
die ze bij  oog5blikk5 heeft gek5d1 die 
geva>lijke en sm>telijke uitb>/+5  van  
het intiem/e lev51 die mom5t51 wa>9 zijn
 v]borg5 wanhoop1  zijne gesmoorde      
v]lang5s1 zijne wild opbruis*5de liefde 
we]  bov5kwam51 die mom5t5 van plotsel+5
 waanz91 wa>9 de e5zame  d5 e]/e d5 be/e
 bes*\wt als e5 vri5d1 hem door d5 hemel
  toegezond51 als e5 ons*atba> ges*5k1  
en e5 oog5blik lat]  hem vol walg+ van  
zi* af/oot1 zi*zelf diep v]a*t5d1 omdat 
hij  voelt hoe hij het sla*t(f] w]d van 
e5 v]n$]5d51 inn]lijk5  val1 hoe hij aan
 zijn eig5 ik ontr\w w]d1 aan dat ik    
niet lang]  g5oeg _h4 ,e5 diepvoel5d    
m5s* heeft vri5d5 noodig t5zij hij  nog 
e5 ,god bezit6 #d    ,nietzs*e's fijne  
en te$]e gea>dheid blijkt ook uit zijne 
v]h\d+ tot de vr\welijke sexe1 alhoewel 
ook op dat punt zijn  k>akt] somtijds   

gruwelijk misk5d is4 ,er wordt van hem  
gezegd dat  hij1 ev5als zijn mee/]1     
,s*op5hau]1 e5 diep en onbes*aamd       
v]a*t] van de vr\w 0 en telk5s word5    
enkele h>de woord5  van hem aangehaald1 
als3 ,gaat gij met vr\w5 om8 v]geet dan 
de  zweep niet6 (3 ,e5e gele]de vr\w    
heeft natuurlijk e5e ( &]e              
physiologis*e abnormaliteit4 ,m5 komt   
e*t] tot &]e g$a*t5  zoodra m5          
,nietzs*e's w]k5 nad] le]t k5n52 dan    
begrijpt m51  wat ons ook v]d]op        
duidelijk wordt1 dat hij alle5 ne]ziet  
op de  gemancipe]de vr\w1 die zi* met d5
 man wil met5 op litt]>is*1             
wet5s*appelijk ( economis* gebi$4       
,wa> hij e*t] opkomt teg5 de vr\w als   
s*rijf/] ( als beambte1  toont hij tev5s
 e5 aangebor5 en k9d]lijke a*t+1 e5 diep
  m$elijd5 en e5e opre*te te$]heid voor 
het ,eeuwig-,vr\welijke  zooals hij het 
opvat4 ,9 zijn p>ticuli] lev5 s*ijnt    
,nietzs*e  dan ook die aangebor5 a*t+   
gevoeld te hebb5 voor alle vr\w51  die  
hij go$ le]de k5n54 ,hoe we9ig ons tot  

nog toe ook bek5d moge  wez5 van zijn   
lev51 zoo wet5 wij to*1 dat hij me] dan 
e5s zijne  volle vri5ds*ap en zijn volle
 v]tr\w5 aan e5e vr\w ges*onk5  heeft1  
zoo o4a4 aan zijne zu/]1 ,mevr\w        
,fr/]-,nietzs*e1 die nog  ma> kort gel$5
 zijne k9d]j>5 en zijne academis*e      
loopbaan  zoo treff5d heeft bes*rev52   
aan ,mejuffr\w ,malvida van ,meys5burg1 
de s*rijf/] van de ,g$5ks*rift5 e5]     
,ideali/e2 ,mevr\w ,l\  ,&reas-,salom1  
wie hij g$ur5de e5ig5 tijd zijn         
intellectueel5  en moreel5 /rijd        
toev]tr\wde en dan de jonge vr\w1 met   
wie  hij te ,bayreu? k5nis maakte en aan
 wie hij briev5 s*reef1 die  van        
zeldzame bekor+ en fijn gevoel sprak5   
#e4 ,uit het we9ige  dus1 dat wij wet5  
van zijne v]h\d+ tot de vr\w1 wordt het 
ons duidelijk1 dat zoo hij nooit de     
ov]weldig5de passie en h>e  /orm5 heeft 
gek5d1 hij des te diep] de te]d]e bekor+
 van de  vr\welijke aanhankelijkheid    
heeft ond]vond54 ,nietzs*e's zu/]1  de  
v]tr\wde vri5d9 van zijne jonge j>51    

zegt dat ha> bro$]  ge5 passioneele     
liefde k5de en onbek5d bleef met alle   
lag]e  h>t/o*t54 ,zijn e5ige h>t/o*t    
be/ond 9 het zoek5 na> de  wa>heid--al  
het ov]ige maakte sle*ts e5 voorbijga&5 
indruk  op hem4 ,lat] heeft hij het     
me]mal5 betreurd nooit de eig5lijke     
passieliefde te hebb5 gek5d1 ma> zijne  
sympa?ie voor elke vr\w1  hoe bekoorlijk
 zij ook mo*t zijn1 g+ altijd spo$ig ov]
 9 e5e  za*te h>telijke vri5ds*ap #f4   
,het is wa>lijk als( ,nietzs*e  enkel   
met zijne ziel heeft liefgehad en dat   
die liefde1 vrij van  alle s5sueele en  
pa?ologis*e elem5t51 zi* heeft opgelo/ 9
  e5e bijna geheel onzelfzu*tige        
te$]heid4 ,en da>om ook moet  die d5k]1 
die zoo geslot5 van k>akt] 01 vooral 9  
de dag5  van zijn lijd5 en zijne ziekte1
 9 de dag5 van zijne e5zaamheid1  de    
za*te1 /ille bekor+ gevoeld hebb51 die  
voortvloei5 uit de  vri5ds*ap d] vr\w4  
,na> onze me5+ is ,nietzs*e's           
gevoelslev5  ze] v]s*ill5d gewee/ van   
dat van ,goe! 7d5 dweep]7 ( van         

,s*op5hau] 7d5 reali/7 9 de liefde1 ma> 
tev5s 0 het rijk]  en vru*tba>d] dan m5 
z\ d5k54 ,voor ons wordt hij de ideali/ 
9 liefde en 9 vri5ds*ap en dat te]e1    
v]fijnde idealisme1 dat 9  e5e          
middelmatige natuur sle*ts e5 bewijs van
 zwakheid z\ wez51  v]le5t aan zijn     
mannelijk1 onafhankelijk k>akt] da>5teg5
 e5e  bekor+ te me]4    ,wat ,nietzs*e  
bov5al teek5t als ari/ocraat is wel     
zijne duidelijke  voorliefde voor al wat
 s*oon van lijn51 wat zuiv]1 wat si]lijk
  en h(felijk van vorm5 is1 ev5als zijn 
groote teg5z9 9 alle  geme5heid1        
vuilheid en slordigheid4 ,die aangebor5 
v]fijnde smak51  hem alle5 eig51 maakt51
 dat hij re$s 9 zijne k9d]j>5 zi*       
afzond]de van zijne s*oolmakk]s en dat  
hij lat] het ,duits*e  /ud5t5lev5 met   
zijn we9ige vormelijkheid1 zijne        
burg]lijke  h>telijkheid en al te       
mat]iali/is*e bi]fuiv5 v]foeide2  die   
zelfde smak5 w>5 hem als aangebor51 zoo 
elem5tair /]k  sprak5 zij uit zijn      
geheele wez5 en zoo duidelijk d$5 zij   

zi*  gevoel5 9 al zijne w]k51 t]wijl zij
 tev5s de mee/e zijn]  sympa?ien en     
antipa?ien v]kla>d54 ,want jui/ zijn    
gevoel  voor s*oone vorm5 v]kla>t zijne 
liefde voor de bes*av+ d]  ,oudheid1    
voor de ,r5aissance en voor d5 ,frans*5 
gee/ van de  ,x,v,i,ide1 de ,x,v,i,i,ide
 en zijn eig5 eeuw2 en jui/ die afs*uw  
van alle  plebes*e burg]lijkheid doet   
hem zulk e5 /r5g oordeel vell5  ov] de  
apo/el5 van d5 *ri/elijk5 godsdi5/1 9   
wie hij  e5e slav5ziel v]mo$t1 ov]      
,lu!r1 wi5s lomp5 bo]5a>d hij  v]foeit1 
ov] de ,frans*e revolutie1 ov] de       
geheele democratis*e1  fem9i/is*e1      
sociali/is*e en an>*i/is*e beweg+ van   
di5 tijd1  ov] het ,duits*e keiz]rijk en
 de actueele ,duits*e bes*av+4 ,en      
bov5al ziet hij ne] op alle gebrek aan  
physieke1 intellectueele (  moreele     
di/9ctie op gebrek aan tact en go$e     
vorm52 op dat punt  w>5 zijne smak5 ze] 
veeleis*5d en v]fijnd4 ,de mee/5 zijn]  
analys5 besluit hij met het con/ate]5   
van het al ( niet voorname  9 e5 ( &]   

gevoel54 ,hij v]a*t alle ijdelheid1     
omdat hij d5  a>d van d5 m9d]5 man ziet 
9 hem1 die1 om zi*zelf te kunn5         
hooga*t51 de go$keur+ van &]5 noodig    
heeft4 ,hij v]oordeelt  het m$elijd51   
omdat hij van e5e edele ziel eis*t1 dat 
zij ha>  le$ 9 zi*zelve opsluit en      
di5t5gevolge niet tra*t het le$ van  &]5
 te doorgrond51 ma> zelfs t]ugs*rikt zoo
 zij het bij toeval  ontdekt2 m$elijd5  
vrag5 is volg5s hem e5 gebrek aan       
wa>digheid  en m$elijd5 s*5k5 e5 gebrek 
aan tact4 ,zelfs de wa>heid1 die hij    
met h>t en ziel zoekt1 mag1 volg5s hem1 
niet onbes*eid5 ( ruw  reel wez52 hij   
v9dt ha> ge5 wa>heid me] wanne] m5 ha>  
d5  slui] afrukt en het komt hem niet   
welvoegelijk voor alles te will5        
begrijp51 te will5 zi5 en aanrak54 ,9   
v]b& da>mee haalt hij de  volg5de woord5
 aan1 die e5 k9d tot zijn mo$] sprak3   
,is het wa>1  dat onze ,lieve ,he] ov]al
 is8 ,dat v9d ik to* niet behoorlijk4 ,9
  plaats dus van e5 cynicus te zijn1    
wa>voor m5 hem zoo dikwijls heeft       

geh\d51 begreep hij jui/ de fijn/e en   
mee/ kies*e gevoel5s van  de ziel4 ,zoo 
geeft hij b4v4 als volgt de psy*ologis*e
 analyse van  dat in/9ctief voel51 dat 9
 elke diepgevoel5de ziel de behoefte    
doet lev5 zi* aan d5 blik d] m5igte te  
onttrekk5 door e5 slui]  die ha>        
eig5lijk wez5 v]b]gt3    ,de trots en de
 intellectueele walg+ van e5 i$]1 die   
veel  gel$5 heeft444 de trots van d5    
uitv]kor5e 9 de wet5s*ap1  van d5       
+ewijde1 die re$s g$eeltelijk t5 doode  
is g$oemd1 moet  telk5s e5 nieuw mask]  
zoek5 om alle aanrak+ te ontwijk5 van   
de onbes*eid5heid en het m$elijd5 van   
h51 die zijn le$ niet  kunn5 begrijp54  
,diepgevoelde sm>t v]$elt3 zij s*ept    
hoog]e  d+54 ,e5 van h>e be/e mask]s is 
wel het epicurisme sam5ga&e  met e5     
zi*tb>5 ov]mo$ om alle lijd5 li*t op te 
nem5 en zi*  zoo m9 mogelijk gevoelig te
 toon5 voor alle droefheid en diepte    
van het lev54 ,er zijn m5s*5 met e5     
held] v]/&1 die door  dat v]/& misk5n+  
wet5 te v]wekk51 die m5s*5 will5  misk5d

 word54 ,er zijn mann5 van de wet5s*ap1 
die zi* door  die wet5s*ap e5 s*ijn van 
opg]uimdheid wet5 te gev51 omdat1       
volg5s hun oordeel e5 wet5s*appelijke   
gee/ sam5gaat met e5  opp]vlakkig       
zielelev52 die m5s*5 v]b]g5 hun         
zielelev5 a*t]  die vals*e gevolgtrekk+4
 ,en ook zij zijn er1 die m5s*5 vol     
gee/elijke vrijheid en mo$1 die aan de  
geheele w]eld tra*t5 te  v]b]g51 dat hun
 h>t zoo hoog trots* en a*1 to* zoo     
ong5eeslijk  gebrok5 is 7zoo b4v4 het   
cynisme van ,hamlet1 de ges*i$5is van   
,galiani74 ,zelfs de waanz9 is somtijds 
het middel om het zelfbewu/  pessimisme 
te v]b]g54 ,de pli*t van de v]fijnde    
m5s*5liefde  is dus alle mask]s te      
ontzi5 en niet zond] gegronde r$55 het  
m5s*elijk le$ te ond]zoek5 en te ontl$5 
#g4    ,zoo ook het volg5d aphorisme1   
dat dezelfde g$a*t5 we]geeft3           
,/]vel+1 wie zijt gij8 ,gij volgt uw    
lev5sweg zond] te kunn5  spott5 ( te    
kunn5 liefhebb52 uw blik is             
ondoorgrondelijk en  droefgee/ig1 als   

peilde hij /e$s opnieuw d5 diep5 afgrond
 d]  ziel3 wat zoekt gij da>8 ,uw boezem
 k5t ge5 zu*t51 uw mond tra*t  zijne    
walg+ te v]b]g51 uwe h& geeft zi* niet4 
,/]vel+1  wie zijt gij8 ,wat hebt gij   
misdrev58 ,zoek hi] uwe ru/3 hi] is     
ga/vrijheid voor all56 ,wie gij ook     
moogt wez5--wat v]langt gij  op dit     
oog5blik8 ,wat kan ik u gev5 om u op te 
beur58 ,zeg het mij3  al wat ik bezit1  
bi$ ik u aan6    ,om mij op te beur58   
,o1 nieuwsgi]ige1 weet gij wat gij zegt8
 ,geef  het mij dan--9 vr$esnaam6 ,wat  
dan8 ,spreek6--,wat8 ,o1 nog e5  mask]6 
e5 nieuw mask]6 #h    ,die fijne ontl$+5
 van e5 welli*t bijzond]51 ma> tev5s    
zoo 9-wa> gevoeld5 ziel/oe/&1 gev5 zek] 
niet het w]k  van e5 cynicus we]1 ma>   
da>5teg5 wel d5 zieletrots1 die ook     
spreekt uit ,z>a?u/ra's antwoord tot de 
m5igte3 ,gij vraagt mij1  wa>om8 ,ma> ik
 behoor niet tot h51 die het wa>om van  
hunne ziel  kunn5 v]kl>54 #i ,da>uit    
blijkt wel de trots van d5 wijz51       
zelf/&ig5 m5s*1 die alle5 van zijn eig5 

wil afhangt1 die de  sm>t heeft         
ov]wonn51 van d5 m5s*1 die zi* bov5 het 
noodlot  heeft v]hev52 en jui/ die      
mannelijke trots van d5 zelfbewu/5  m5s*
 is wel de ho(dtrek 9 ,nietzs*e's       
k>akt]2 hij geeft di5  we] 9 zijne      
s*oone inleid+ tot ,z>a?u/ra3    ,to5 de
 zon zijn hoog/e punt _h b]eikt1 zag hij
 vrag5d omhoog--want  hij hoorde d5     
krijs*5d5 kreet van e5 vogel4 ,to5 zag  
hij e5  ar5d1 die 9 groote bog5 het     
lu*truim doorkliefde en e5e slang  met  
zi* vo]de--niet als prooi1 ma> als      
vri5d1 want om d5 nek  van d5 ar5d _h de
 slang zi* za*t gekronkeld4    ,dze zijn
 mijne di]51 sprak ,z>a?u/ra vol innige 
vreugde4    ,het mee/ trots*e en het    
wij/e di]1 die ooit ges*ap5 zijn1  moet5
 de w]eld v]li*t56    ,zij wild5 zi5 (  
,z>a?u/ra nog leefde1 en wa>lijk1 leef  
ik  nog wel8    ,ik heb ond] de m5s*5   
veel me] gev>5 ontdekt dan ond] de di]52
  en de gang5 van ,z>a?u/ra zijn vol    
gev>54 ,o1 mo*t5 mijne di]5  mij d5     
jui/5 weg wijz56    ,to5 hij dat gezegd 

_h1 zu*tte ,z>a?u/ra en flui/]5d sprak  
hij tot zi*zelf3    ,o1 dat ik wijz]    
w>e1 zoo wijs als mijn slang4    ,ma>   
dat kan niet3 ik vraag het onmogelijke3 
laat ik dan ma> tra*t5  mijn5 trots /e$s
 sam5 te do5 gaan met mijn v]/&4    ,en 
mo*t ooit mijn v]/& mij v]lat5--want1   
a*1 hoe li*t  ontvlu*t het ons6--moge   
dan mijn trots nog n word5 met mijn5    
waanz96 #aj            ,,iii4    ,de    
e5ige groote passie 9 ,nietzs*e's lev5  
is het zoek5 na> de  wa>heid gewee/4    
,lat5 wij dus tra*t5 na te gaan hoe hij 
tot di5  drang is gekom5 en op welke    
wijze hij da>aan uit+ heeft gegev54     
,nietzs*e behoorde tot e5e van die vrome
 en ontwikkelde families1  wa>9 e5 hoog 
godsdi5/ig gevoel sam5gaat met de       
behoefte aan  wet5s*ap4 ,zijn vad] en   
zijn grootvad] w>5 beide dom9 geword5   
na e5e grondige academis*e /udie en ook 
zijne mo$] en grootmo$]  sprot5 voort   
uit e5 pr$ikantsgez94 ,het lag da>om 9  
d5 a>d d]  zaak1 dat de jeugdige        
,nietzs*e be/emd w]d voor de loopbaan   

zijn]  vad]54 ,zijne speelmakk]s hebb5  
hem niet &]s gek5d dan ern/ig1  bes*eid5
 en za*t1 geslot5 van k>akt] en hoog/   
godsdi5/ig1 niet  alle5 9 woord51 ma>   
ook 9 dad52 op zesj>ig5 leeftijd w]d hij
  door zijne klasseg5oot5 re$s de kle9e 
dom9 g5oemd4 ,tot d5 dag  zijn]         
beve/ig+--hij 0 to5 zev5ti5 ja>         
oud--k5de hij ge5  twijfel 9 zijn gelo( 
en to5 hij drie j>5 lat]1 bij het v]lat5
  van het gymnasium van ,p=ta1 wa> hij  
zijn graad behaalde1 volg5s  e5 oud     
gebruik aan die in/ell+ eig51           
s*riftelijk d5 le]>51  die hem tot het  
lev5 hadd5 +eleid1 dank zei1 w>5 zijne  
e]/e  woord5 g]i*t tot ,god3 ,hem1 wi5  
ik bijna alles v]s*uldigd  b51 zeg ik   
bov5al dank2 door welke daad kan ik ,hem
 mijne innige  dankba>heid me] betoon5  
dan door ,hem met h>t en ziel te        
aanbidd5  9 het lev5dig besef van zijne 
groote liefde--van e5e liefde1 die  mij 
het s*oon/e uur mijns lev5s heeft       
ges*onk58 ,moge ,god mijn  tr\we /eun   
zijn en mij /e$s beho$56 #aa    ,to* 0  

s$]t enkele j>5 re$s 9 ,nietzs*e's ziel 
e5e omw5tel+  ga&e1 die ,mevr\w         
,fr/]-,nietzs*e ons duidelijk maakt 9   
h>e  docum5t54 ,de prote/ant1 die flauw 
ov]helt tot e5 lib]al]  gelo(1 zal nooit
 de wet5s*ap do5 afhang5 van d5         
godsdi5/1  ma> hij is da>5teg5 wel      
ov]tuigd1 dat het godsdi5/ig gelo( en   
de vrije wet5s*ap sam5gaan2 bij alle    
/udie1 hetzij zij de natuur1  de        
ges*i$5is ( de wijsbege]te betreft1 mag 
en moet hij dus de  wa>heid zoek51 zond]
 e5ig voorbeh\d1 zond] vooruit d5 wil 9 
zi* te hebb5 9 de wet5s*ap de v]d$ig+   
van d5 godsdi5/ te  v9d54 ,het vrije    
zoek5 na> de wa>heid 9 de ov]tuig+ dat  
jui/  dat vrije ond]zoek onwillekeurig  
dw+t tot godsdi5/1 is e5 van de         
k5teek55 van het ,prote/antisme en      
vooral van het mod]n ,duits*            
,prote/ants* gelo(4 ,de liefde voor ,god
 en de ov]tuig+ dat die  liefde de      
leiddraad moet zijn van ons geheel      
be/aan1 v]e5ig5 zi*  9 zijne oog5--9    
!orie al?ans--met de liefde voor de     

wa>heid  en de ov]tuig+ dat jui/ die    
liefde voor wat wa> is ons geheele  lev5
 moet behe]s*54 ,tot die g$a*t5 kwam    
,nietzs*e 9 zijne  /udiej>54 ,van af dat
 oog5blik gevoelde hij e5 /]k v]lang5 9 
zi* om alles te wet51 alles te begrijp51
 to5 kwam hij er toe e5  uitvo]ig5      
catalogus te mak5 van alle v]s*ill5de   
wet5s*app51  wa>aan hij zi* z\ will5    
wijd51 ma> to* besloot hij met de       
woord53 ,bov5aan /aat de godsdi5/1 die  
va/e basis van alle  wet5s*ap4 #ab ,to* 
v]loor hij ga&eweg en zond] hevige      
s*okk5  dat va/e gelo( aan het nzijn van
 godsdi5/ en wet5s*ap4 ,9  #ahfb1 het   
ja> na zijne beve/ig+1 s*reef hij e5    
m]kwa>dig  philosophis*e /udie ov] het  
,noodlot en de ,ges*i$5is1 e5e  /udie1  
die ons v]raadt hoe hij re$s di5        
onmetelijk5 oceaan van  d5k5 9 zi*      
gevoelde1 hoe hij ze re$s v]mo$de1 die  
zeen van  twijfel1 ma> hoe hij tev5s    
begreep dat het dwaa%eid 0 voor e5  nog 
zoo we9ig zelfbewu/5 gee/1 zi* op e5e   
d]gelijke reis te  wag5 zond] kompas (  

loods4 ,en van af to5 w]d het hem       
duidelijk1  dat het geheele ,*ri/elijk  
gelo( op hypo!s5 b]u/2 dat het  be/aan  
van ,god1 de on/]felijkheid1 het gezag  
van d5 ,bijbel1  alle +ev+1 enz4 te all5
 tijde raadsel5 zull5 blijv54 ,ik heb   
getra*t alles te ontk5n51 ma> a*1 het is
 zoo gemakkelijk alles af  te brek52 ma>
 da>na moet m5 we] opb\w56 ,en zelfs het
 afbrek5  is moeilijk] dan m5 d5k5 z\2  
onze ov]tuig+5 zijn zoo geheel          
voortgesprot5 uit de indrukk5 van onze  
k9d]j>51 uit d5 invlo$  van onze oud]s  
en onze le]mee/]s dat die +ewortelde    
vooroordeel5  niet li*t word5 uitg]oeid 
door logis*e argum5t5 ( e5 e5v\dig      
will54 ,de ma*t d] gewoonte1 de behoefte
 aan e5 ideaal1 het brek5  met de       
begripp5 van de be/a&e w]eld1 het te    
loor gaan van alle  maats*appelijke     
vorm51 de twijfel1 die ons bang doet    
vrag5 ( de  m5s*heid g$ur5de twe$uiz5d  
j>5 het sla*t(f] is gewee/  van e5e     
h]s5s*im1 het besef van eig5 v]metelheid
 en gewaagde  giss+51 al die v]s*ill5de 

gewa>word+5 /rijd5 onoph\delijk  9 ons  
tot de ure aanbreekt1 wa>9 ons arm h>t  
door bitt]e erv>+  ( droeve ond]v9d+    
g$wong5 wordt opnieuw 9 het oude1       
k9d]lijk  gelo( zijne toevlu*t te zoek54
 #ac ,hij blijft e5 ,*ri/51  ma> zijn   
,*ri/5dom wordt zuiv] symboliek4 ,zoo   
s*reef hij3  ,het ,*ri/5dom is bov5al   
e5e zaak van het gemo$2 e]/1 wanne]  het
 ,*ri/5dom om zoo te zegg5 n is geword5 
met ons geheele  wez5 en tot ons        
gemo$slev5 behoort1 zijn wij w>e        
,*ri/554 ,de  voornaam/e le]/ell+5 van  
het ,*ri/5dom h\d5 niets &]s 9  dan de  
wa>heid van het m5s*elijk h>t2 zij zijn 
sle*ts symbol51  en zoo moet e5e hoog]e 
wa>heid we] tot z9nebeeld di55 van  e5e 
wa>heid1 die nog hoog] /aat4 ,gelukzalig
 word5 door het  gelo( beteek5t niets   
&]s dan wat ne]gelegd is 9 de ov]\de    
wa>heid1 dat alle5 het h>t en niet de   
k5nis ons het w>e geluk kan  s*5k54 ,het
 gelo(1 dat ,god als m5s* tot ons is    
gekom51 le]t ons1  dat de m5s* zijn     
geluk niet zoek5 moet 9 de one9digheid1 

ma>  op de a>de zijn kon9krijk ,gods    
moet wet5 te /i*t5444 ,te midd5  van    
bitt]5 twijfel en inw5dig5 /rijd b]eikt 
de m5s*heid ha>  rijp5 leeftijd3 zij    
ontdekt 9 eig5 boezem de geboorte1 de   
kra*t en  het e9de van d5 godsdi5/ #ad  
,e] nog drie j>5 w>5 v]loop5  _h        
,nietzs*e d5 besliss5d5 /ap g$aan4 ,het 
0 hem duidelijk  geword51 dat de m5s* de
 keus heeft tuss*5 twee ov]tuig+53  hij 
moet f het godsdi5/ig gelo( kiez5 en    
zond] ond]s*eid alle  ideen aannem51 die
 zijne voorvad]5 hem naliet53 alle5 dus 
9 het  subjectief wez5 van het gelo(    
zijn geluk en zijn5 zielevr$e zoek5     
7wat tr\w5s ge5 enkel bewijs is van de  
objectieve wa>heid van dat  gelo(72 (   
hij moet d5 moeilijk51 e5zam5 weg van d5
 ond]zoek]  inslaan en niet alle5 geluk 
en vr$e will5 v9d51 do* bov5al  de      
wa>heid1 hoe pijnlijk en v]s*rikkelijk  
die ook wez5 moge2  zoo gaat hij voort1 
m5igmaal met onva/5 tr$ en de ziel      
v]vuld  van ang/1 met e5 ong]u/ gewet5  
en e5 blo$5d h>t na> het  eeuwig doel1  

het ,w>e1 het ,s*oone1 het ,go$e4 #ae   
,zoodra ,nietzs*e  vr het groote        
kruispunt /ond 0 hem sle*ts ne keuze    
mogelijk1  want hij z\ aan zijne /]k/e  
neig+5 ontr\w zijn geword5 en  teg5     
zi*zelve 9 hebb5 geh&eld1 zoo hij niet  
het geleidelijk pad  van het gelo(      
va>wel _h gezegd om met held5mo$ d5     
moeilijk5  weg van het vrije ond]zoek 9 
te slaan4 ,to5 ,nietzs*e zi* van het    
,*ri/5dom afs*eidde1 k5de hij t5 volle  
het gewi*t van de daad1  die hij        
volbra*t4 ,9 al zijne w]k5 noemt hij d5 
,dood van ,god de  voornaam/e gebeurt5is
 9 de ges*i$5is d] m5s*heid1 de groot/e 
omw5tel+ 9 's m5s*5 be/aan1 e5e         
omw5tel+1 die e]/ nu  beg9t zi* te lat5 
gevoel5 en nog eeuw5 noodig zal hebb5 om
 ha>  doel te b]eik54 ,9 ,die ,frhli*e  
,wiss5s*aft gaf hij op treff5de  wijze  
deze g$a*te we] 9 de woord5 van e5      
waanz9nige1 die bij  held] dagli*t1 met 
e5e aange/ok5 lanta>n ,god loopt te     
zoek53    ,wa> is ,god8 riep hij uit1 ik
 zal het u zegg56 ,wij hebb5 hem        

v]moord1--gij en ik4 ,wij all5 zijn     
zijne moord5a>s6 ,hoe to* kond5  wij dat
 do58 ,hoe hebb5 wij d5 oceaan leeg     
kunn5 dr9k58 ,wie gaf  ons de spons1    
wa>mee wij d5 geheel5 horizon kond5     
uitveg58 ,o1  wa>om hebb5 wij de a>de   
losgemaakt van de zon8 ,wa>he5 drijft   
zij  nu1 wa>he5 drijv5 wij all58 ,v]re  
van alle zonn58 ,want vall5 wij  nu niet
 9 e5 eeuwig onv]brok5 val1 dan a*t]uit1
 dan zijwa>ts1  dan vooruit1 na> alle1  
alle kant58 ,be/aat er nog hoogte en    
diepte  ( dwal5 wij door e5e one9dige   
leegte8 ,gevoel5 wij niet de kilheid    
van die l$ige one9digheid8 ,wordt het   
niet /e$s k\d] en wordt de  na*t niet   
/e$s dui/]d]8 ,moet5 wij niet op het    
middaguur li*t  ont/ek58 ,o1 hoort gij  
ze niet1 de s*r$5 van de doodgrav]s1    
die ,god gaan begrav58 ,o1 ruikt gij hem
 niet1 d5 /ank van d5  v]rott5d5 ,god8  
,want ook ,god5 v]gaan6 ,god is dood6   
,god zal dood  blijv5 en wij zijn het1  
die hem hebb5 v]moord6 ,welke troo/ re/ 
ons nog1 ons1 de vreeselijk/e all]      

moord5a>s8 ,aan onze mess5  kleeft het  
blo$ van het heilig/e en het ma*tig/e1  
dat de w]eld  bezat2 wie zal ooit die   
blo$vlekk5 uitwiss*58 ,welke wat]5 kunn5
  ons ooit zuiv]58 ,welke fee/5 van     
boet$o5+ ( heilige spel5  zull5 wij     
moet5 uitv9d58 ,gaat1 9 wa>heid1 de     
groo!id van deze  daad niet bov5 onze   
kra*t5 en zull5 wij niet zelve ,god5    
moet5  word51 alle5 re$s om wa>dig te   
s*ijn5 zulk e5e daad te hebb5  volbra*t8
 ,o1 nooit te vor5 ges*i$de zoo iets    
groots*--die daad  maakt1 dat all51 die 
n ons zull5 kom5 tot e5e w]eldp]iode van
  hoog]e wijd+ zull5 behoor5 dan alle   
gesla*t5 ooit te vor54    ,de waanz9nige
 zweeg en zag opnieuw zijne toehoord]s  
aan en zij  beantwoordd5 zijn blik      
/ilzwijg5d en ang/ig4 ,to5 plotsel+     
wi]p hij zijne lanta>n ne]2 zij brak en 
het li*t g+ uit3  ,ik kom te vroeg1 riep
 hij1 de dag5 zijn nog niet gekom54 ,die
  v]s*rikkelijke gebeurt5is is nog 9    
word+3 zij nad]t1 ma> nog  heeft de     
m5s*heid ge5 jui/ besef van h>e nad]+4  

,de bliksem1  de dond] en het /]reli*t1 
ma> ev5zoo de daad hebb5 tijdruimte     
noodig om het gezi*t en het gehoor te   
b]eik51 ook al zijn zij  ges*i$4 ,deze  
daad is v]d] van u dan het v]/e         
ge/]nte--en to*  hebt gij die daad      
volbra*t6 #af        ,do*1 al 0         
,nietzs*e zi* volkom5 bewu/ van de ern/ 
d] daad1  die hij beg+1 zoo maakte hij  
zi* to* zond] groote s*okk5 (           
gee/elijk5 /rijd los van het ,*ri/5dom1 
want hem bra*t die /ap  niet 9 op/&1    
omdat het traditioneele ,*ri/5dom n 0   
met zijne  aangebor5 neig+52 het ko/te  
hem ev5m9 moeite ( /rijd om zijne       
,*ri/elijke pli*t5 te v]vull5 als om die
 aangebor5 neig+5 te  volg5 #ag1 en     
omgeke]d behoefde ook zijn v]/& niet d5 
m9/5  dwang uit te oef55 op die neig+5  
om hem er toe te br5g5 zi* van  zijn    
gelo( af te s*eid54 ,nietzs*e heeft lat]
 nooit d5 drang 9  zi* gevoeld om       
vrijwillig de oog5 te sluit5 voor d5    
,dood van ,god  ( om het /ilzwijg5 op te
 legg5 aan zijne r$e en zijn toevlu*t   

te zoek5 9 de arm5 van d5 godsdi5/4 ,hij
 s*eidde zi* van het  ,*ri/5dom af1 niet
 alle5 omdat hij het be/aan van ,god    
logis*  we]legd oordeelde1 ma> 9 de e]/e
 plaats omdat zijn godsdi5/ig  gevoel   
hem niet toeliet zi* te blijv5 he*t5 aan
 e5 b$riegelijk  en d5kbeeldig gelo(4   
,nietzs*e w]d a!/ door d5 godsdi5/2 v&a>
 dat de ov]gang hem  ge5 moreele ang/ ( 
wanhoop ko/te4 ,het wordt ons duidelijk1
 zegt  hij1 hoe 9 wa>heid de ,god d]    
,*ri/55 w]d ov]wonn5 door de            
,*ri/elijke z$ele] zelf1 door het /e$s  
/r5g] toegepa/ begrip  van e]lijkheid1  
door het ,*ri/elijk gewet51 dat1 v]s*]pt
 door  d5 bie*t1 e5 &]5 en hoog]5 vorm  
aannam 9 het wet5s*appelijk  gewet51 9  
die intellectueele zuiv]heid1 wa>na> m5 
bov5 alles  /reefde4 #ah    ,zoodo5de   
begrijpt m5 de wond]lijke ov]gang5 9    
,nietzs*e's  ziel4 ,als go$ ,prote/ant  
_h hij /e$s gelo(d n 9 de wa>heid  n 9  
d5 traditioneel5 ,god1 zond] 9 zijne    
aanbidd+ het e5e  begrip van het &]e af 
te s*eid54 ,to* behoorde zijn godsdi5/  

9 w]kelijkheid aan d5 ,god van wa>heid  
en to5 het hem ga&eweg  duidelijk w]d   
dat hij kiez5 moe/ tuss*5 ,god en de    
,wa>heid1  bleef hij ook 9 w]kelijkheid 
getr\w aan zijn godsdi5/z9 door het     
hi/oris* en traditioneel gelo( op te    
(f]5 aan zijne inn]lijke  diep/e        
ov]tuig+4 ,zoo w]d ,nietzs*e's lev5 en  
d5k5 voortaan  uitsluit5d geleid door   
die ov]tuig+1 wi] jui/5 oorsprong wij   
hebb5 le]5 k5n51 want ,nietzs*e kon zijn
 lev5 niet afs*eid5  van zijn d5k5 en   
leefde zijn a!sme ev5als hij zijn       
,*ri/5dom  _h geleefd4    ,g$rong5 door 
di5 alma*tig5 drang na> wet5s*appelijke 
e]lijkheid1 heeft ,nietzs*e /uk voor /uk
 het geheele geb\w  afgebrok51 dat de   
vroeg]e m5s*heid op het gelo( aan ,god  
als  fundam5t1 _h opg]i*t4 ,hij gelo(de 
niet me] aan het idee van  go$heid en   
orde 9 de natuur door de ,voorzi5igheid 
da>9 gelegd1  hij zag 9 de ges*i$5is    
niet lang] het bewijs van de goddelijke 
leid+ ( de a&uid+ van e5 moreel5 wil1   
die het lot d]  m5s*heid be/uurde2 hij  

bes*\wde de gebeurt5iss5 9 ons  lev5    
niet me] als beproev+51 die ,god ons    
oplegde om ons tot  gelukzaligheid te   
vo]54 ,hij ond]zo*t alle soort5 van     
gelo(1  die 9 d5 loop d] eeuw5 de       
m5s*heid troo/ hadd5 ges*onk5  en de    
wa>de1 die zij da>aan hadd5 gehe*t4 ,en 
va/ beslot5 zijne  d5kbeeld5 tot het    
uit]/e toe door te d5k51 trok hij de    
z$ele]  en zelfs d5 wa>heidsz9 9        
twijfel2 hij vroeg zi* af hoe v] m5     
gaan mag met go$ bov5 kwaad en wa>heid  
bov5 dwal+ te /ell52 en  na>mate zijn   
drang tot ontk5n5 groot] w]d1 zag hij   
het positief  doel van zijn /rev5       
held]d] opdoem5 en w]d hij zi* me] en   
me] bewu/ van zijn p]soonlijk oordeel   
ov] het raadsel van het  be/aan2 het    
luidt3 ,alle god5 zijn dood1 nu moet de 
,ueb]m5s*  lev54 #ai--,to5 ,nietzs*e    
zijn ,god v]loor1 vond hij zi*zelf4     
,t]e*t heeft m5 me]mal5 de vele wijzig+5
 9 ,nietzs*e's d5k5  g$ur5de de         
v]s*ill5de p]iod5 van zijn lev5         
besprok51 de  v]&]+5 9 zijne ideen      

be/ude]d en heeft m5 de ope5volg5de     
punt5 nagegaan1 wa>langs het begrip van 
zijn ideaal zi* ga&eweg  tot rijpheid   
ontwikkelde4 ,hij 0 zi*zelf geheel bewu/
 van die  ov]gang5 en v]geleek ze bij   
het v]vell5 van e5 slang4    ,hij wi/   
het1 dat bij het v]lat5 van de heilige  
wijkplaats  van het gelo( hem niets &]s 
wa*tte dan e5 onnoemba> aantal          
moeilijkh$51 ma> het lev5 0 voor hem    
niet lang] e5e pli*t1  e5 feit ( e5     
droombeeld2 het w]d 9 zijne oog5 e5     
object1 dat de  ond]zoek] behoeft #bj4  
,hij gevoelde zi* als e5 zoek5d1        
onv]moeid  /rijd]1 die zo[el uit zijne  
n$]lag5 als uit zijne ov]w9n+5  e5e     
nuttige les weet te trekk51 ( als de    
rotsbeklimm]1 die1 /e$s  b]eid zijn lev5
 te wag51 teg5 de /eil/e hell+5 opgaat  
en  zond] ru/ ( weifel5 van top tot top 
/ijgt1 die d5 horizon /e$s  ziet v]&]51 
ma> va/ beslot5 zi* niet te lat5        
ontmo$ig51  de /r5g/e k\de1 de diep/e   
afgrond51 de groot/e e5zaamheid en  de  
guur/e sneeuw/orm5 trotse]t om hoog]1   

/e$s hoog] te /ijg54    ,zoo vond       
,nietzs*e1 die het lev5 bes*\wde als    
iets1 dat telk5s  opnieuw zi*zelf moet  
ov]treff51 dat voortdur5d v]&]5 e5      
ho(delem5t 9 zijn be/aan1 wat niet      
wegneemt1 dat zijn lev5  ook van e5e    
groots*e e5heid getuigde1 want het w]d  
geheel en al  behe]s*t door e5zelfd5    
drang1 d5 wil om altijd en t5 ko/e van  
alles tr\w aan zi*zelf te blijv54 ,hij  
heeft zijn geheele lev5  gewijd aan dat 
ne groote vraag/uk3 ,wat is voor d5     
m5s*1 wat  dus voor mij1 het doel van   
het lev51 wanne] ,god niet be/aat8 ,aan 
de oploss+ van dat vraag/uk heeft       
,nietzs*e zijne volle1 mannelijke       
gee/kra*t ges*onk53 ,onp]soonlijkheid   
heeft op a>de no* 9 d5  hemel e5ige     
wa>de1 s*reef hij1 voor alle groote     
vraag/ukk5  is de groote liefde noodig  
en die liefde kan alle5 be/aan 9 d5     
ma*tig51 /]k5 gee/1 die door e5 va/e    
basis zek] is van  zi*zelf4 ,er be/aat  
e5 groot v]s*il tuss*5 d5 d5k]1 die     
p]soonlijk /aat teg5ov] zijn vraag/uk en

 9 de oploss+ er  van zijne be/emm+     
ziet1 zo[el 9 zijne diep/e droefheid als
  9 zijn hoog/e geluk1 en hem1 die 9 e5 
geheel onp]soonlijk  ond]zoek1 alle5 met
 de voelhor5s van het koel en           
nieuwsgi]ig  d5k5 te w]k gaat4 ,de      
laat/e v9dt niets--dat is zek]--want    
moge  e5 groot vraag/uk zi* al e5s lat5 
vatt51 to* laat het zi*  niet door de   
k\dblo$ig5 en lafh>tig5 va/h\d54 #ba    
,nietzs*e vond w]kelijk 9 het groote    
vraag/uk1 dat hem aan d5  +ang van het  
lev5 wa*tte1 zijne be/emm+1 zijn geluk  
en zijn  ongeluk2 hij vatte het aan met 
voll5 mo$ en /re$ er teg5 met  onb$w+b>e
 kra*t1 ev5als ,isral teg5 ,god4 ,en to5
 de waanz9  zijn bewu/ lev5 afsne$1     
jui*te hij ov] zijne ov]w9n+4444 ,0     
niet dat het bewijs van e5e s*oone      
be/emm+8            ,,iv4    ,nietzs*e 0
 niet sle*ts d5k]1 ma> ook artie/ en    
zijne liefde  voor de kun/ ontwikkelde  
zi* al ev5 vroegtijdig en ev5 diep  als 
zijne liefde voor wet5s*ap en godsdi5/4 
,bov5al trok hem de  muziek aan1 e5e    

liefhebb]ij1 die erfelijk 0 9 zijne     
familie2  als k9d re$s 0 hij vol        
gee/drift voor de groote klassiek5 d]   
,duits*e ,toonkun/1 voor ,ba*1 ,bee?ov51
 ,moz>t en ,haydn1 ,s*ub]t  en          
,m5delssohn en lat] ook voor ,wagn]1 die
 re$s spo$ig e5 zijn]  geliefkoosde     
mee/]s w]d4 ,op zijn neg5de ja>         
compone]de hij  kle9e /ukjes1 wa>na     
spo$ig zijne aang5aam/e uitspann+ be/ond
  9 fantaise]5 en 9 zoet g$room de v+]s 
ov] de toets5 te do5  glijd52 to*       
v]wa>loosde hij de ern/ige /udie d]     
muziek niet1  do* met de nauwgeze!id1   
die hem 9 alles eig5 01 legde hij er    
zi* grondig op toe en bra*t het vrij v] 
op de piano2 vooral las  hij veel muziek
 en lat] beoef5de hij ook sam5spel en   
be/ude]de  hij compositiele]4 ,hij      
s*ijnt er zelfs e5 oog5blik aan g$a*t   
te hebb5 zi* geheel aan de muziek te    
wijd52 9 e5 dagboek1 dat  van #ahfi     
dagteek5t1 s*reef hij dat hij1 +eval de 
om/&igh$5  er mee toe hadd5 geleid1     
welli*t de muzikale kun/ tot lev5sdoel  

_h gekoz54 ,da> hij e*t] gevoelde dat   
zijne kra*t5 niet hoog  g5oeg /ond51 zag
 hij van de kun/5a>sloopbaan af1 ma>    
zijne  liefde voor de muziek bleef hem  
zijn lev5 lang bij en nooit begaf  hem  
die bijzond]e gave van fantaise]51 die  
,mevr\w ,cosima ,wagn] 9  v]rukk+ bra*t 
en nog 9 #ahgg te ,ros5laui de bewond]+ 
opwekte  van d5 keiz] en de keiz]9 van  
,brazili4 ,en het /]k/ gevoelde  hij zi*
 aangetrokk5 tot de dui/]e vraag/ukk5 9 
de muzikale  ae/hetica1 die hij tra*tte 
te doorgrond5 zo[el met het oog van  d5 
wijsge] als met dat van d5 kun/5a>4     
,ook de di*tkun/ trok ,nietzs*e re$s 9  
zijne jonge j>5 aan2 zijne  zu/] heeft  
v]s*eid5e g$i*t5 uit zijne jeugd bewa>d1
 wa>van  de mee/5 behoord5 tot de j>5   
#aheh-ahfd2 die g$i*t5 sprek5  van e5   
diep1 fijn gevoel en e5e groote         
gemakkelijkheid 9 v]sb\w4    ,lat]1 9   
v]s*ill5de tijdp]k5 van zijn lev51      
vooral 9 #ahgg1  #ahhb1 #ahhd en #ahhh  
s*reef hij e5 vrij groot aantal g$i*t51 
mee/al van philosophis*5 a>d1 die hi] en

 da> uitnem5d s*oon  zijn4 ,ma>1 al mo*t
 zijne liefhebb]ij tot di*t5 nooit      
geheel hebb5  opgeh\d51 zoo heeft hij   
to* vooral aan de beoef5+ d] pozie      
zijne kra*t als prozas*rijv] te dank54  
,ik weet wel dat sommige  ,duits*e      
critici teg5 ,nietzs*e als /yli/ opkom5 
en ik erk5 dat  e5 vreemdel+ niet de    
mee/ bevoegde p]soon is om d5 /ijl te   
beoordeel5 van e5 w]k1 dat niet 9 zijne 
mo$]taal is ges*rev52  to* me5 ik dat 9 
onze dag5 de ,duits*e kritiek bijna     
algeme5  de hooge litt]>is*e wa>de van  
,nietzs*e's w]k5 erk5t4 ,voor  d5       
,frans*man al?ans is het e5 g5ot zijne  
ges*rift5 zoo vol  kleur5 en to* zoo    
jui/1 zoo kra*tig en tev5s zoo buigzaam1
  zoo rijk aan s*ild]a*tige uitdrukk+5  
en held]e zegswijz5 te  lez54 ,zijn     
z9neb\w getuigt dat e5 fijnvoel5d       
p5kun/5a>1 met  nauwkeurige zorg en     
kun/va>digheid1 zi*zelf bewu/ van zijne 
wijze  van arbeid51 aan het w]k is      
gewee/1 en to* blijft hij natuurlijk  en
 fris*1 los en lev5dig1 zooals m5 zeld5 

v9dt 9 ,duits* proza1  dat jui/ door    
zijn zw>51 omvangrijk5 b\w d5 ,frans*man
 dikwijls  onaang5aam kl9kt4 ,nietzs*e's
 /ijl is door en door wa> gevoeld  en   
lyris*2 m5 ziet 9 zijne te]/e           
psy*ologis*e analys51  9 zijne mee/     
ab/racte r$5e]+51 dat hij niet alle5 met
 de  m5s*elijke r$e1 ma> met zijn       
geheele wez5 d5kt1 en dat hij 9  elk    
zijn] g$a*t5 e5 deel van zi*zelf heeft  
gegev54 ,hij is dus  niet alle5 e5      
s*itt]5d morali/1 zooals b4v4 ,amiel1   
die mee/]  9 het s*epp5 van aphorism51  
ma> kan ook1 wa> het noodig is1  zi*    
v]heff5 tot de mee/ gevoelvolle lyriek4 
,to* is het ze]  zek] ov]drev5 het      
prozag$i*t ,z>a?u/ra te v]gelijk5 bij   
,goe!'s ,fau/2 ,nietzs*e's w]k is veel  
m9d] begrijpelijk voor de  m5s*heid dan 
dat van ,goe! en ik gelo( niet dat het  
ooit t5 volle  9 d5 smaak kan vall5 van 
&]5 dan h51 die tot d5 beknopt5  kr+    
behoor5 van v]fijnde--welli*t zelfs     
e5igsz9s f9 de  sicle gee/54 ,da>5teg5  
dunkt mij dat de lez]1 die v]tr\wd  is  

g]aakt met zijn symboliek51 di?yrambis*5
 /ijl en met de1  op het oog            
onsam5hang5de taal van dat w]k1 dat zoo 
e5ig 9 zijne  soort is1 zi* niet zal    
kunn5 onttrekk5 aan e5e vreemd int5se1  
bijna physieke ontro]+1 aan e5e a&o5+1  
die ook sommige  orke/w]k5 9 ons        
v]wekk54 ,9 dit di*t]lijk proza gevoelt 
m5  de h>t/o*telijke liefde voor muziek 
van d5 s*rijv] en het is  te begrijp51  
dat e5 van de mee/]s d] jong]e ,duits*e 
s*ool1  ,ri*>d ,/rauss1 ,nietzs*e's     
,z>a?u/ra koos tot ond]w]p van e5  zijn]
 mee/ bek5de symphonis*e g$i*t54        
,v4    ,nietzs*e1 de ari/ocraat van     
natuur1 vol liefde voor wa>heid en      
kun/1 ,nietzs*e1 zo[el intellectueel    
ontwikkeld als fijngevoel5d1  vol       
wilskra*t en h>t/o*t1 ,nietzs*e de d5k]1
 de gele]de1  de muziekliefhebb] en de  
di*t] geeft ons e5 buit5gewoon rijk  en 
gecomplice]d wez5 te aans*\w54 ,ma> die 
v]s*eid5heid van  gevoel5s1 neig+5 en   
bekwaamh$5 b$]v5 9 hem niet1 zooals 9   
zoovele mod]ne gee/51 zijne eig5lijke   

p]soonlijke nheid4    ,het is b4v4      
geheel onjui/ hem te v]gelijk5 met      
,he9e1 die zijn  lev5 lang gesl+]d w]d  
tuss*5 de ma*t van het gevoel en die    
van het v]/&1 die a!/ 0 na> zijne r$e en
 to* behoefte  aan godsdi5/ gevoelde1   
die somtijds 9 de liefde gelo(de en  dan
 we] sceptis* er teg5ov] /ond en die1   
hoewel zijn ab/ract  r$5e]5 hem tot     
democratie en socialisme bra*t1 to* 9   
zijn h>t  ari/ocraat bleef4    ,nietzs*e
 _h e5 jui/5 blik op de +ewikkelde      
sam5ge/eldheid  d] h$5daags*e ziel4 ,hoe
 e5v\dig1 s*reef hij1 0 de  m5s* van het
 oude ,griek5l&1 9 het beeld1 dat hij   
van zi*zelf  vormde6 ,hoeveel v]d] zijn 
wij 9 onze k5nis van d5 m5s*6 ,ma>      
da>5teg51 hoe +ewikkeld en vol bo*t5 is 
onze ziel en de  voor/ell+1 die wij er  
ons van mak5 wanne] wij onszelv5        
v]gelijk5 bij de ,griek54 ,zoo wij e5   
beeld wild5 en durfd5  mak5 na> onze    
eig5 ziel 7ma> da>toe zijn wij te laf7  
z\d5  wij e5 labyr9? moet5 kiez5 als    
model4 #bb ,hij wi/ tr\w5s  te go$ van  

hoeveel wa>de jui/ die gecomplice]dheid 
van de ziel  van onz5 tijd voor d5      
wijsge] is1 die de wa>heid zoekt1 want  
na>mate zijne gevoel5s e5e groot]e      
v]s*eid5heid en me]d]e  ontwikkel+      
bezitt5 en de doolh( zijn] ziel uit     
diep]e en  dui/]d] dwaalgang5 be/aat1   
v9dt hij 9 zi*zelf e5 rijk]  bron voor  
/udie4 ,da>om ook gevoelde ,nietzs*e de 
behoefte om zijn  ond]zoek+sveld /e$s   
v]d] uit te breid5 en kra*tig gaf hij   
di5  drang we] 9 e5 aphorisme getiteld3 
,de ,zu*t van d5 ,zoek]4 ,o1 hoe  groot 
is mijn dor/ na> wet56 ,mijne ziel k5t  
ge5 belangeloo%eid1  want 9 ha> is e5e  
ik-heid1 die na> alles vraagt1 die niet 
alle5  met eig5 oog5 en h&51 ma> ook met
 die van &]5 z\ will5 zi5  en va/h\d51  
e5e ik-heid1 die niets wil prijsgev5 van
 wat ha>  z\ kunn5 toebehoor56 ,o1 hoe  
v]br&t die dor/ mijne ziel6 ,kon  ik    
mezelv5 sle*ts t]ugv9d5 9 hond]d5 &]e   
wez5s6 ,hij1  die niet bij ond]v9d+ e5e 
zu*t als deze heeft gek5d1 weet ook     
niet wat de zu*t1 de passie na> wa>heid 

beteek5t6 #bc    ,ma> al moet de m5s* al
 zijne gevoel5s1 zo[el de go$e als de   
kwade di5/ig wet5 te mak5 aan het zoek5 
na> de wa>heid1 al  bes*\wt hij zijn    
lev5 en zijn wez5 als object5 tot       
proefnem+51  zoo moet hij to* zorg5 dat 
zijne p]soonlijke nheid da> niet ond]   
lijdt4 ,want zoodra de c5trale kra*t1 de
 wil v]flauwt en niet t5  ko/e van      
alles1 9 volle ge/r5gheid alle neig+5   
behe]s*t1  zoodra de ziel het tooneel   
wordt van d5 /rijd tuss*5 de vele       
v]s*ill5de neig+51 die bl9del+s om d5   
voorrang ve*t5  zond] we]h\d5 te word5  
door e5e ( &]e leid5de ma*t1 dan  moet  
de m5s* onh]roepelijk vall54 ,de an>*ie 
d] in/9ct5 is  e5 van de ern/ig/e teek55
 van v]val en komt alle5 voor bij  die  
onta>de wez5s1 wi5 eig5lijk niets re/   
dan de dood4    ,9 ,nietzs*e1 die e5    
buit5gewoon /]k5 wil bezat1 be/ond  ge5 
vrees voor het v]lies d] h>monis*e nheid
 van zijne  p]soonlijkheid2 hij k5de ge5
 inw5dig5 /rijd1 ge5 twijfel5 (         
s*ipp]52 ondanks zijne gecomplice]dheid 

0 hij e5 man uit n  /uk wa> hij d5k5 en 
h&el5 moe/ want voor hem w>5 d5k5 en    
h&el5 n3 zijn geheele wez5 d5kt en      
h&elt2 al wat 9 hem is1  zijne          
bekwaamheid1 zijn wil1 zijn d5k51 zijn  
gevoel1 zijn kun/z91  alle v]e5ig5 zi*  
onw$]/aanba> tot n geheel om hem tot    
het v]langde doel te br5g54 ,zijne      
lev5sges*i$5is zal ons de  ontwikkel+   
toon5 van e5e p]soonlijkheid1 die ev5   
ma*tig als  rijk 0 en die1 zi*zelve re$s
 vroeg bewu/ van het doel1 dat  hij voor
 oog5 _h1 zond] weifel5 dat doel najoeg2
 hij zal zi*  wel e5s hebb5 v]gi/ en zi*
 hebb5 lat5 misleid5 door e5 (  &]5     
invlo$ van buit51 ma> de zek]heid van   
zijne ov]tuig+  vo]de hem /e$s t]ug na> 
zijn eig5 jui/ gekoz5 pad2 hij wi/  de  
groote v]s*eid5heid van de bijzond]e    
gav5 en bekwaamh$51  die hem t5 di5/e   
/ond51 te ond]w]p5 aan zijn doel1 te    
leid5  tot de v]ov]+ van zijn ideaal en 
sam5 te do5 w]k5 tot de  v]vull+ van de 
groote taak1 die hij voor oog5 _h1 tot  
d5 dag1  wa>op hij na lange j>5 van     

/rijd en inspann+1 volkom5 zelfk5nis  en
 zelfbehe]s*+ _h v]kreg5 en to5 gaf hij 
9 de +ewikkelde  en to* h>monis*e ziel  
van ,z>a?u/ra de vele v]lang5s van zijn 
eig5 ari/ocratis*e1 pr(etis*e en        
arti/ieke natuur we]4                   
,,ho(d/uk ,,ii4    ,,nietzs*e',s        
,,intellectueele ,,emancipatie4         
7#ahfi-ahgi74      ,i4    ,nietzs*e's   
uit]lijk lev5 is niet rijk aan          
bijzond]h$5 gewee/  en kan 9 we9ig      
woord5 v]meld word54 ,op #ae ,octob]    
#ahdd w]d hij  gebor5 te ,rck51 wa> zijn
 vad] dom9 02 op zijn vijfde ja>  0 hij 
e5 wees en volgde hij zijne familie na> 
,naumburg1 wa> hij  zijn e]/e ond]wijs  
ontv+4 ,op ve]ti5 ja> 7,oct4 #aheh7 g+  
hij  9 d5 ko/ op de oude bek5de s*ool   
van ,s*ulp=ta1 wa> tal van  b]oemde     
gele]d51 o4a4 ,klop/ock1 ,fi*te1        
,s*legel1 ,ranke hunne  /udin hadd5     
begonn54 ,zes j>5 lat] 7,sept4 #ahfd7   
v]liet hij die  s*ool met zijn          
e9ddiploma en begon hij zijne academis*e
 /udie4 ,de  keuze van e5 loopbaan 0    

moeilijk voor hem omdat zijn drang tot  
algeme5e ontwikkel+ hem v]re hield van  
alle speciale ri*t+4 ,e5  oog5blik helde
 hij ov] tot de muziek1 ma> da>na       
besloot hij de  klassieke philologie te 
be/ude]54 ,hij bra*t e5 ja> door aan de 
univ]siteit te ,bonn 7#ahfd-fe7 en to5  
twee j>5 te ,leipzig 7#ahfe-fg7  wa> hij
 zi* voornamelijk toelegde op de        
,grieks*e philologie en  e5 d]          
lievel+sle]l+5 w]d van ,rits*l1 de/ijds 
de groot/e  ,duits*e philoloog4 ,da>na  
v]vulde hij zijne militaire pli*t51  die
 e*t] na e5ig5 tijd w]d5 ond]brok5 door 
e5 ongeluk te  pa>d1 dat e5e langdurige 
beh&el+ eis*te4 ,v]volg5s ke]de  hij na>
 ,leipzig t]ug om zi* voor zijn         
doctoraal te bekwam54 ,ma>  na kort5    
tijd1 9 ,febru>i #ahfi1 nog vr zijne    
promotie1 w]d hij  tot pr(essor b5oemd  
aan de univ]siteit van ,basel en de     
,leipzigs*e  faculteit v]le5de hem zond]
 exam5 d5 doctor/itel4    ,ti5 j>5 lang 
leidde ,nietzs*e het vre$zame1 do*      
veeleis*5d  pr(essorale lev52 hij gaf   

zijne colleges zooveel zijne /e$s       
v]m9d]5de gezondheid hem toeliet en     
doce]de tev5s ,grieks* 9  de hoog/e     
klasse van het ,basels*e ,pdagogium 7e5e
 inri*t+1 die  d5 ov]gang vormde van het
 gymnasium tot de univ]siteit74 ,g$ur5de
  het s*oolja> leefde hij ze]           
t]uggetrokk51 ma> to* w]d hij  hoog     
ge/eld door zijne geheele omgev+1 al    
bewoog hij zi* sle*ts  9 e5 kle95 kr+   
van intieme vri5d51 wa>toe 9 de e]/e    
plaats behoorde de kun/hi/oricus ,jacob 
,burckh>dt2 voorts bezo*t  hij dikwijls 
,ri*>d ,wagn] en zijne vr\w1 ,mevr\w    
,cosima ,wagn]1  9 hun buit5v]blijf     
,tribs*5 bij ,luc]n1 wa> hij /e$s als e5
  vri5d des huizes w]d ontvang52 9 de   
j>5 #ahfi-ahgb 7wa>na de  ,wagn]s na>   
,bayreu? v]trokk57 loge]de hij er drie  
en tw9tig  ke]54 ,g$ur5de zijne ,paas*-1
 ,p9k/]-1 ( groote vacanties maakte     
,nietzs*e doorgaans e5e reis door het   
,ob]l&1 na> het me] van  ,g5ve ( de     
,italiaans*e m]54 ,het e5ig belangrijk  
feit 9 zijn  kalm be/aan is de oorlog   

van #ahgj gewee/1 wa>aan hij deelnam als
  vrijwillig ziek5v]pleg]1 ma> zijn     
ge/el bleek niet be/& te zijn  teg5 de  
aangrijp5de v]moei5iss5 en b9n5 kort5   
tijd ke]de hij  ern/ig ziek huiswa>ts4  
,dit treurig int]mezzo da>gelat51 bepal5
  de groote gebeurt5iss5 9 ,nietzs*e's  
lev5 zi* tot het s*epp5  van zijne      
lett]kundige en philosophis*e w]k51 die 
ho(dzakelijk  ov] de volg5de twee       
ond]w]p5 h&el53 de /udie van de         
,grieks*e  oudheid en de kritiek ov] de 
mod]ne bes*av+4 ,zijn e]/e groote  w]k  
,die ,geburt d] ,tragdie 7#ahgb71 dat   
vrij veel naam maakte en  e5e lev5dige  
polemiek #bd 9 het lev5 riep1 gold 9 de 
e]/e  plaats het ,helle5s*e probleem en 
gaf e5 s*ets van de algeme5e            
philosophie1 die de ,grieks*e bes*av+ 9 
zi* sloot4 ,zijne volg5de  w]k5 als     
zijne ,unzeitgemsze ,betra*tung5 zijn   
gewijd aan de  /udie van h$5daags*e     
vraag/ukk54    ,de beide e]/e           
,unzeitgemsz5 ,david ,/rausz 7#ahgc7 en 
,vom  ,nutz5 u4 ,na*!il d] ,hi/orie fr  

das ,leb5 7#ahgd71 zijn  g$urfde        
aanslag5 op de teg5woordige ,duits*e    
bes*av+ en het  ov]drev5 beoef55 van de 
ges*i$5is4 ,9 de beide laat/e w]k5      
,s*op5hau] als ,erzieh] 7#ahgd7 en      
,ri*>d ,wagn] 9 ,bayreu?  7#ahgf7 s*et/e
 ,nietzs*e de beide g5ien1 die hem      
wa>dig s*55  de mee/]s te word5 van het 
jong]e gesla*t en dat gesla*t te  leid5 
tot e5 hoog] doel dan dat van d5 mod]n5 
,phili/]4    ,9 #ahgf e*t] kwam er e5e  
groote v]&]+ zo[el 9 ,nietzs*e's        
uit]lijk als 9 zijn inn]lijk lev54 ,de  
groote ommeke] 9 zijn  gemo$slev5 w]d   
to5 v]oorzaakt door het v]brek5 van zijn
  intimiteit met ,wagn]4 ,de fee/5 te   
,bayreu? 7,augu/us #ahgd7 gav5  d5      
g5adeslag aan hunne vri5ds*ap2 lat]     
zull5 wij zi5 wat de  oorzaak w]d van d5
 twi/1 die 9 ,nietzs*e's lev5 de bron   
van e5e  groote droefheid 04 ,omtr5t    
di5zelfd5 tijd w]d hij door zijne       
gezondheid1 die re$s 9 het beg9 van     
#ahge en #ahgf veel gel$5 _h  door      
hevige aanvall5 van zijne ziekte1       

g$wong5 voor e5 ja> v]l(  te nem52 dat  
ja> bra*t hij door 9 ,itali1 ,sorr5to   
7tot ,mei #ahgg7  en 9 het ,zwits]s*    
geb]gte4 ,na di5 ru/tijd tra*tte hij    
ondanks  de w$]ke]5de aanvall5 van zijne
 kwaal1 zijne bezigh$5 we] op  te nem5  
en h]vatte hij zijn cursus2 9 #ahgh gaf 
hij ,m5s*li*es  ,allzum5s*li*es4 ,e9    
,bu* fr freie ,gei/] uit en e5 ja>  lat]
 ,v]mis*te ,me9ung5 und ,spr*e en ,d]   
,w&r] und se9  ,s*att54 ,to* 0 zijne    
gezondheid te ze] ges*okt om hem toe te 
/aan zijne pr(essorale pli*t5 wa> te    
nem5 en zi* 9 voll5 ern/  zo[el da>aan  
als aan zijne p]soonlijke /udien te     
wijd52 e9de  #ahgg w]d hij re$s op zijn 
v]zoek ontslag5 uit zijne betrekk+  aan 
het ,pdagogium en 9 #ahgi moe/ hij ook  
afzi5 van zijn v]d]5  pr(essoral5 w]kkr+
 aan de ,univ]siteit4 ,da>na /ond hij   
we] voor  e5 nieuw lev5 van onzek]heid  
en onbe/5digheid1 e5 sm>telijk1  broos  
en e5zaam lev51 ma> tev5s vrij en       
onafhankelijk1 e5 lev51  wa>9 hij elk   
oog5blik van uit/el1 dat de dood hem    

gaf1 wijd5  kon aan de uitvo]+ van zijn 
groots*51 philosophis*5 arbeid4         
,,ii4    ,het 0 niet uit drang ( uit    
ov]tuig+ dat ,nietzs*e teg5 het e9de    
van zijn v]blijf te ,s*ulp=ta besloot de
 academis*e loopbaan te  volg5 en zi*   
aan de philologie te wijd51 want e5 d]  
voornaam/e  r$551 die hem tot dat       
besluit bra*t51 0 zuiv] negatief2 hij   
vond ge5 enkele loopbaan ges*ikt] voor  
zi*zelf en voor ge5 &]e  0 hij bet]     
toeg]u/ n door zijn natuurlijk5 aanleg  
en zijne  bekwaamh$51 n door zijne      
voorafga&e /udien4 ,hij v]wa*tte als    
pr(essor vele vrije ur5 voor zijne      
p]soonlijke /udie te hebb51  bov5di5 e5e
 nuttige betrekk+ en e5e volkom5        
onafhankelijke  positie1 zo[el          
maats*appelijk als politiek #be4 ,deze  
ov]weg+5  van lag]e orde oef5d5 d5      
groot/5 invlo$ uit op de bepal+  zijn]  
keuze1 ma> to* /ond5 naa/ die practis*e 
r$55 ook  &]e me] intellectueele1 die   
,nietzs*e de philologie d$5 kiez54      
,de voornaam/e r$5 0 zijn v]lang5 om e5 

mee/] te word5  op het e5 ( &] ze]      
bepaalde g$eelte van het groote veld d] 
wet5s*app51 want ,nietzs*e 0 zelf al te 
ze] ov]tuigd van het  geva>1 dat de     
drang na> algeme5e ontwikkel+1 die hem  
jui/ zoo  eig5 01 9 zi* sloot2 hij      
begreep te go$1 dat het zoek5 na>  alle 
ri*t+51 het v]ov]5 van e5e opp]vlakkige1
 algeme5e  k5nis zond] het voldo5d      
zelfb$wang te bezitt5 om die univ]seele 
nieuwsgi]igheid te behe]s*51            
noodzakelijk e9dig5 moe/ 9              
dilettantisme en jui/ zijn innig        
nauwgezet en fijnvoel5d gewet5 _h  ge5  
voldo5+ kunn5 v9d5 9 onvolmaakte en     
halve k5nis4 ,re$s  9 zijne jonge j>5   
gevoelde hij e5 /e$s to5em5d5 afke] van 
d5 v]teg5woordig] d] mod]ne bes*av+1 d5 
j\rnali/1  d5 litt]ator1 die niets is en
 to* bijna alles v]teg5woordigt1  die d5
 rol van d5 k5n] speelt en 9 alle       
bes*eid5heid ook di5s  geld1 roem en e] 
inoog/4 #bf ,de k5nis1 wa>na> hij       
/reefde1 0  de w>e1 grondige k5nis van  
d5 mee/] 9 de wet5s*ap1 van hem1  die   

door 9 e5 bep]kt5 kr+ g$uldig en        
nauwgezet te arbeid51  tot bepaalde     
resultat5 komt2 zijn doel 0 e5 nuttig   
arbeid] te  word5 op e5 ( &] gebi$ van  
het ruime veld d] wet5s*ap2  en1 van dat
 punt uitga&e1 gevoelde hij zi*         
aangetrokk5 tot de  philologie om de    
/r5ge me?ode1 de nauwkeurigheid aan h>e 
kle9/e  ond]zoek+5 v]bond51 jui/ dus    
door het droge en dorre1 dat di5  tak d]
 wet5s*ap voor het groote publiek       
ong5ietba> maakt4    ,bov5al ook trok   
hem het inactueele1 het ,unzeitgemsze1  
7e5e uitdrukk+ aan ,nietzs*e eig57 9 de 
philologie aan4 ,de  all$aags*e m5s*    
v]wijt doorgaans d5 oudheidk5n] dat hij 
zijn tijd v]knoeit aan de /udie van     
v]re1 doode en onnutte zak5  9 /$e van  
zi* aan de vrag5 van zijn tijd te wijd52
 ,nietzs*e  da>5teg5 is dankba> dat de  
philologie ge5 practis* nut beoogt1  ma>
 tot het veld van d5 ari/ocraat1 d5     
m&>ijn van d5 gee/  behoort2 hij is     
dankba> dat h>e aanhang]s bov5al de     
behoefte  gevoel5 aan ov]pe9z+1         

/ilzwijg5 en e5 v]/&ig1 g$uldig1        
langzaam w]k51 dat de m5s*heid van ons  
teg5woordig luidru*tig1  druk en        
opp]vlakkig be/aan niet me] k5t4 ,de    
philologie1 zegt  hij1 is e5e s*oone    
kun/1 omdat zij h>e aanhang]s dw+t 9  de
 e]/e plaats zi* af te zond]5 en zi*    
tijd te gunn52 e5e  kun/1 die h5        
/ilzwijg5dheid en g$uld le]t4 ,zij is de
 kun/  van d5 edel5 bew]k] en k5n] van  
het woord1 die elk /ukje  fijn1 b$a>d1  
kortom l5to moet be>beid5 om tot het    
gew5s*te  resultaat te kom54 ,da>om ook 
is de philologie jui/ nu zoo noodig  en 
trekt en lokt zij ons te me] 9 deze dag5
 van drukk5 arbeid  ( bet] gezegd van   
haa/ig51 onv]kwikkelijk5 drift1 wa>9 het
  alle5 geldt zoo spo$ig mogelijk met   
alles af te do5 en met oude  zo[el als  
nieuwe w]k5 kla> te kom54 ,de philologie
 da>5teg5  kan nooit snel iets t5 e9de  
br5g51 wat het ook zijn moge2 zij  le]t 
jui/ lez51 langzaam en grondig1 van alle
 zijd5 ov]weg5d1  diepd5k5d en          
voorzi*tig 9 h>e gevolgtrekk+52 zij le]t

 lez5  met e5e fijnvoel5de h& en e5 s*]p
 oog4 #bg    ,te me] ook wilde ,nietzs*e
 ga>ne zijn lev5 wijd5 aan de           
philologie1  omdat hij va/ beslot5 0 9  
die wet5s*ap niet uitsluit5d  ijv]ig en 
zond] p]soonlijk oordeel te w]k te gaan 
en zi* niet te  v]liez5 9 de            
pragmatieke1 micrographis*e /udie van   
het kle9e om  da>uit eig5 nieuwe        
gevolgtrekk+5 te mak52 hij wilde zi*    
ev5m9  tevr$5 /ell5 met e5 onvru*tb>e   
v]zamel+ van nuttelooze en  doellooze   
opm]k+51 ma> als philoso( en artie/ de  
philologie  be/ude]54 ,zijn va/e        
ov]tuig+ 01 dat het klassiek ideaal  e5 
on/]felijk model blijft1 ook voor onze  
dag51 en dat ge5  indu/rieele           
vooruitgang1 ge5 voortreffelijke        
s*oolregel+ (  politieke opvo$+ van de  
m5igte ons ooit z\d5 kunn5 we]h\d5  van 
d5 t]ugke] tot e5 lag]5 graad van       
bes*av+1 zoodra wij  ge5 e]bi$ en       
bewond]+ me] gevoel5 voor d5 edel5 e5v\d
 en de  groote1 /ille wa>digheid d]     
,grieks*e kun/4 ,en bov5di5 _h hij de   

ov]tuig+ dat die ,helle5s*e kun/1 die   
door de beijv]a>s van d5                
wet5s*appelijk5 vooruitgang en van      
mod]ne ideen zoo diep v]a*t  w]d1 9     
w]kelijkheid v]re bov5 de onze /ond1 dat
 de ,griek5  het raadsel van het be/aan 
bet] hebb5 begrep5 dan wij en dat zij   
da>om niet alle5 9 smaak1 ma> ook ov]   
het algeme5 9 de kun/  van lev5 9 d5 w>5
 z91 ons hebb5 ov]tr(f54 ,zoodo5de w]d 9
  ,nietzs*e's oog5 de taak van d5       
philoloog buit5gewoon groots* en  s*oon1
 want het 0 hem niet te do5 om e5e ( &]e
 tek/ uit te  pluiz5 ( om nieuwe giss+5 
op te w]p51 ma> wel om d5 oud5          
,grieks*5 gee/ te do5 h]lev51 om te le]5
 hoe die gee/ zi*  heeft wet5 te v]heff5
 tot de volkom5heid1 die uit de nagelat5
  w]k5 spreekt4 ,het 0 hem te do5 om de 
physieke toe/&51 de  godsdi5/ige        
begripp51 de politieke en               
maats*appelijke regel+1  zelfs de       
e?nologis*e ( de klimaat9vlo$5 te       
be/ude]51 die de  ,grieks*e natie 9 /aat
 hebb5 ge/eld zulk e5 hooge ontwikkel+  

te  b]eik51 die de ,helle5s*e ges*i$5is 
e5e zoo hooge plaats hebb5  do5 innem5 9
 de evolutie van de ,europees*e bes*av+ 
en ha>  nog tot e5 voorbeeld do5 /ell5  
aan d5 teg5woordig5 tijd4 ,to5          
,nietzs*e pr(essor w]d aan de           
,univ]siteit van ,basel /elde hij  zi*  
d5 groots*5 taak voor1 door e5e grondige
 /udie van de ziel  d] oudheid1 de      
eeuwige vrag5 d] m5s*heid te ond]zoek54 
,de  philologie1 zoo besloot hij zijne  
inauguratie-r$e1 is ge5 ,muze  (        
,gratie1 ma> e5 ,goddelijke bode2 en    
ev5als vroeg] de ,muz5  afdaald5 tot de 
b$roefde en klag5de l&li$5 van ,beoti1  
zoo gaat  nu de ,godsbode tot e5 w]eld  
van somb]e kleur5 en droeve beeld51  vol
 diep1 ong5eeslijk le$1 en geeft ons    
troo/ 9 de s*oone1  he]lijke figur5 van 
e5 wond]ba> li*t1 v] en gelukkig oord1  
die zij door h>e v]hal5 ons voortoov]t4 
#bh    ,nietzs*e ond]nam het groote     
vraag/uk van de ,grieks*e cultuur  met  
buit5gewon5 ijv] en na het lez5 van deel
 ,,ix en ,x van zijne  voll$ige w]k51   

/aat m5 v]/omd ov] d5 vel5 en           
omvangrijk5  arbeid1 di5 hij 9 de ti5   
j>5 van zijn pr(essorale loopbaan tot   
/& bra*t1 wa>bij m5 niet moet v]get51   
dat hij 9 di5zelfd5  tijd zi* tegelijk  
bezighield met philosophie1 litt]>is*e  
kritiek1  ,wagn]iaans*e propag&a en     
,grieks*e philologie4 ,en die           
philologis*e  w]k5 alle5 zijn re$s ze]  
uitgebreid4 ,die ,geburt d] ,tragdie    
met h>e voorafga&e /udien #bi gev5      
sle*ts e5 kle9 g$eelte  we] van zijne   
w]kkra*t en wanne] m5 de lij/ inziet van
 al  de cursuss5 en lez+51 die door     
,nietzs*e tuss*5 #ahfi en #ahgi  #cj    
geh\d5 w]d51 begrijpt m5 e]/ welk e5e   
v]s*eid5heid  van ond]w]p5 hij weet te  
beh&el52 da>van w>5 ond] die1  welke tot
 zijn g]egeld5 cursus behoord51 de      
volg5de wel de  voornaam/e3 de ges*i$5is
 d] ,grieks*e litt]atuur1 die d]        
gee/elijke oudheidkunde1 de rhetorica1  
de ry?mus en de ges*i$5is  d] ,grieks*e 
philosophie tot en met ,plato4          
,tegelijk]tijd v]diepte hij zi* 9       

naspor+5 betreff5de de  ,grieks*e       
wijsge]5 van af ,?ales tot ,socrates1   
wi]p hij e5e nieuwe  !orie op ov] de    
,grieks*e metriek1 maakte hij           
philologis*e en  hi/oris*e comm5t>5 op  
de ,*oephor5 en bew]kte hij de ae/hetica
  van ,ari/oteles1 ,demo/h5es en ,cic]o4
 ,da>bij /elde hij zi* voor  9 e5 cyclus
 van pr(essorale lez+51 die zev5 ( a*t  
j>5 z\  dur51 al de takk5 d] ,grieks*e  
cultuur te beh&el5 en da>na ti5  j>5 van
 zijn lev5 te wijd5 aan e5 groot w]k1   
n4l4 de syn!se  van zijn eig5 besli/    
oordeel ov] het ,helle5s* vraag/uk4 ,ma>
  al die voorg5om5 w]k5 hebb5 niet v]d] 
mog5 kom5 dan tot  fragm5t5 ( ontw]p51  
want van af #ahgf /ond ,nietzs*e's      
gezondheid  hem niet lang] de vele      
biblio!ek/udie toe1 die hij behoefde    
voor  de noodige naspor+5 en da>bij     
gevoelde zijn gee/ zi* tot &]e          
vraag/ukk5 aangetrokk51 wat niet        
wegneemt1 dat de nog be/a&e  s*ets5 ons 
voldo5de op de hoogte zijn] d5kbeeld5   
/ell5 en ons  aantoon51 hoe nauwgezet   

hij zijn philologis*5 arbeid beoef5de4  
,hoe  m5 v]d] ook oordeel5 moge ov]     
zijne gee/elijke ri*t+1 ov]  zijne      
me?ode en ov] de wa>de d] resultat51 to*
 moet m5 erk5n51  dat hij 9 de volle    
opre*!id zijn] ov]tuig+ zijn uit]/5 be/ 
heeft g$aan om zi* volkom5 te           
v]e5zelvig5 met de wet5s*ap1  die hij   
ond]wijz5 moe/4    ,het is ev5wel onze  
b$oel+ niet ,nietzs*e's philologis*e    
w]k5  te bes*rijv5 ( te beh&el52 het is 
ons alle5 te do5 om de  philosophis*e   
gevolgtrekk+5 te le]5 k5n51 welke hij   
uit zijne  naspor+5 gehaald heeft4 ,zijn
 doel 0 imm]s het raadsel van het       
be/aan te zoek5 door de ,grieks*e       
oploss+ van dat raadsel te  be/ude]52   
wij moet5 dus nagaan hoe1 volg5s hem1   
die oploss+  0 en welke wa>de hij da>aan
 he*tte4    ,nietzs*e's uitgangspunt is 
de metaphysica van ,s*op5hau] en  ev5als
 die groote pessimi/1 bes*\wt ook hij d5
 wil als de k]n  van de w]eld2 ook hij  
gelo(t dat die wil n is met alle wez5 en
  zijne beve/ig+ v9dt 9 de algeheele    

s*epp+4 ,die wil is e5  sm>telijk       
v]lang51 dat het m5s*elijk be/aan 9     
zijne va/e  ov]tuig+ van ov]wonn5 te    
zull5 word51 tot e5 onafgebrok5  /rijd  
maakt en zi* laat v]kl>5 als het will5  
zond] r$51  het altijd lijd51 het       
/]v5--zoo voortga&e van eeuw tot eeuw1  
totdat onze planeet 9 kle9e s*ilv]s     
afbrokkelt4    ,door het v]/& is de     
w]eld niet te v]kl>51 want de r$e  heeft
 b]ek5d dat 9 i$] lev5 het quantum lijd5
 v]re bov5 de  hoeveelheid geluk /aat en
 da>uit besluit zij dat de m5s* er na>  
/rev5 moet d5 wil 9 zi* te v]nietig52   
want1 wanne] nmaal  die wil niet me] is1
 moet de uit]lijke w]eld vanzelve       
in/ort51  omdat zij sle*ts het voorw]p  
is van d5 wil1 ont/aan uit de daad van  
het individueel will5 be/aan4 ,ma>1     
v]volgt ,nietzs*e1 en hi]9  wijkt hij af
 van ,s*op5hau]s le]1 de w]eld1 die     
volg5s de r$e  niet v]kla>d kan word51  
is welli*t e5 ae/hetis* ph5ome51  het   
visio51 van e5 hoog/a& artie/1 het      
wond]kun/w]k1 dat  zijn5 s*epp] de      

hoog/e ae/hetis*e weelde doet smak54    
,en1  die hypo!se aannem5de1 is het de  
pli*t van d5 m5s* zi*  zooveel mogelijk 
9 te w]k5 9 dat s*oonheidsvisio5 door 9 
zi* d5 z9 voor het s*oone te ontwikkel51
 zi* te v]diep5 9  bespiegel+5 ov] het  
heelal en zi*zelf uitsluit5d van uit het
  /&punt van het s*oone te bes*\w52 zoo 
gevoelt m5 bij het  voortbr5g5 van e5   
kun/w]k welli*t iets van de one9dige    
vreugde  van d5 groot5 s*epp]4 ,de m5s* 
nu opgevat volg5s de le] d]             
individuatie1 als e5 zelf/&ige          
p]soonlijkheid1 zi* beweg5de  9 de w]eld
 d] ph5om551 is e5 kun/5a> door de gave 
van het  s*epp+svisio54 ,hij kan1 hetzij
 direct als s*epp5d kun/5a>1  hetzij    
indirect door 9 bespiegel+ van de kun/  
het inn]lijk  zi5 /]k op te wekk51      
beeld5 9 zi* s*epp5 van het uit]lijk    
lev51 die hem met arti/ieke vreugde     
v]vull54 ,de ho(dzaak 9 de  ae/hetis*e  
daad is het s*epp5 van e5 inn]lijk      
beeld1 het is  dus e5 visio51 e5 droom  
van de uit]lijke w]eld1 niet alle5 van  

h>e s*oonheid en vreugde1 ma> ook van   
h>e v]s*rikk+5 en ha>  le$4 ,dat v]mog5 
om zi* beeld5 uit het w]kelijk lev5 te  
s*epp5  noemt ,nietzs*e het ,apoll9is*  
v]mog54 ,tot de ,apoll9is*e kun/        
behoor5 9 de e]/e plaats3 de            
beeldh\wkun/1 de s*ild]kun/  en het     
held5di*t2 zij gev5 d5 droom we]1 di5 de
 m5s* wil  voortdroom51 die hem gelukkig
 maakt ondanks het volle besef1 dat die 
droom niet de w]kelijkheid b$uidt4 ,de  
,apoll9is*e m5s* ontsnapt  dus aan het  
pessimisme door de bespiegel+ van het   
s*oone en hij  spreekt tot het lev53 ,ik
 neem u aan1 omdat uw beeld s*oon is2   
gij zijt wa>d mijn droom te zijn6       
,ma> het wez5 van d5 m5s* wordt niet    
alle5 bepaald door d5  grondregel van de
 individuatie1 want hij gevoelt dat hij 
ook zelf aan  e5 wil toebehoort en e5   
kle9 deel uitmaakt van di5 groot5 wil1  
die het heelal behe]s*t1 dat hij n is   
met al wat leeft en lijdt  9 dat heelal4
 ,zoo gevoelt de m5s* 9 d5 toe/& van    
opw9d+ en  extase1 die 9 hem wordt      

v]wekt1 hetzij door n>cotis*e middel5  (
 door natuurv]s*ijnsel5 als b4v4 d5     
t]ugke] d] l5te1 dat  de afzond]+ door  
de individuatie1 die hem alle5 doet /aan
 9 het  heelal1 plotsel+ v]valt en hij  
zi* bewu/ wordt van zijn nzijn  met de  
geheele natuur4    ,di5 toe/& noemde    
,nietzs*e d5 ,dionysis*5 /aat4 ,de      
natuurlijke  taal van d5 ,dionysis*5    
m5s* is de muziek1 die volg5s ,s*op5hau]
  de directe uit+ is van d5 eeuwig51    
oorspronkelijk5 wil en het  voll$ig     
beeld we]geeft van di5 eeuwig5 wil1 die 
de basis vormt van  het heelal4 ,9 d5   
,dionysis*5 /aat wordt de m5s* zi* e]/  
t5  volle de algeme5e w]eldsm>t bewu/ en
 le]t hij de illusie en de  droefheid   
van de individuatie k5n52 hij z\ da>door
 ov]hell5  tot e5e pessimi/is*e opvatt+ 
van het heelal1 zoo hij niet  tev5s     
doordrong5 w]d van het bewu/zijn zijn]  
eeuwigheid1 omdat  zijn individueele wil
 n is met d5 groot5 w]eldwil4 ,en /a&e  
vr het s*rikbeeld d] v]nietig+ van al   
wat /]felijk is1  zooals voor d5 dood   

van e5 tragis*5 held1 gevoelt hij 9 zi* 
de  zek]heid1 dat het eeuwige lev5 van  
d5 wil niet lijd5 kan ond]  d5 dood van 
het individu4 ,de ,dionysis*e m5s*      
onttrekt zi* dus  aan het pessimisme    
omdat hij de eeuwigheid van d5 wil ziet 
9 d5  onafgebrok5 /room van ph5om55 en  
hij spreekt tot het lev53  ,ik neem u   
aan1 want gij zijt het eeuwige lev56    
,de ,griek5 hebb5 zi* dank zij die beide
 weldadige illusien1 de  ,apoll9is*e en 
de ,dionysis*e illusie1 g$ur5de d5      
s*oon/5  tijd hunn] bes*av+ bov5 alle   
pessimisme wet5 te v]heff5 en  da>door  
wa>de ges*onk5 aan hun lev54    ,het    
,grieks*e optimisme spruit1 volg5s      
,nietzs*e1 dus niet voort  uit de       
aangebor5 eig5s*ap om het lev5 li*t op  
te nem5 en de  oog5 te sluit5 voor alle 
m5s*elijk le$1 ma> uit e5 hoog]e en     
edel] bron1 want de ,grieks*e traditien 
betreff5de het all]e]/e  be/aan1 de     
kop]5 eeuw en d5 tijd d] ,titan51       
bewijz5 te go$  hoeze] ook zij het      
univ]seele lijd5 beseft54    ,en t] /av+

 van zijne bew]+ haalt ,nietzs*e het    
antwoord aan1  dat ,sil5us1 de metgezel 
van ,dionysus1 aan kon+ ,midas gaf op   
di5s  v]zoek hem te zegg51 wat het be/e 
is voor d5 m5s*3 ,o gesla*t  van        
ndaags*e ongelukkig51 zon5 van het      
noodlot en de sm>t1  wa>om dw+t gij mij 
u te zegg51 wat u niet aang5aam zal zijn
 te  v]nem58 ,het hoog/e go$1 dat voor u
 e*t] onb]eikba> blijft1  is het        
nietgebor5 zijn1 het nietbe/aan4 ,en het
 be/e1 dat da>op  volgt1 is zoo vroeg   
mogelijk te /]v54 ,jui/ dat             
lijd5sv]mog51  dat t5 volle kunn5       
gevoel5 al de v]s*rikk+5 en sm>t5 van   
het be/aan1 bra*t de ,griek51 9 hunne   
behoefte aan voortlev51 tot  het s*epp5 
van de s*itt]5de olympis*e god5w]eld4   
,zoo w]d de  ,grieks*e godheid de hoog  
zegepral5de s*epp+ van d5 ,apoll9is*5   
gee/4 ,om zi* te beho$5 voor d5 afs*uw  
d] w]kelijkheid1 die  het v]mo$de1 bra*t
 het ,grieks* g5ie e5e god5w]eld voort  
en  gaf da>9 het s*itt]5d visio5 we] van
 het lev51 zooals het  volg5s de        

eig5lijke wa>de geleefd moe/ word54 ,en 
9 zijn ang/  om te word5 ov]weldigd door
 het pessimisme1 gelo(de de m5s* aan  de
 god51 die hij zi* zelf ges*ap5 _h3 het 
lev5 kreeg 9 zijne  oog5 opnieuw wa>de  
omdat het zi* ontspon 9 e5 heelal1 dat  
door  zulke s*oone god5 behe]s*t w]d4   
,hom]us is het sprek5d type  van d5     
,apoll9is*5 ,griek1 van d5 kun/5a>1 die 
weliswa> naief1  ma> da>bij gewild en   
v]fijnd naief is4 ,de ,rome9s*e di*tkun/
 is  het zegeli$ d] ,grieks*e bes*av+   
nadat zij de v]s*rikk+5  d] ,titaans*e  
eeuw heeft ov]wonn52 zij geeft het      
toppunt aan van  de ,apoll9is*e illusie1
 die d5 ,grieks*5 m5s* als artie/ 9     
eig5 oog5 de droefheid en het leelijke  
van het reele lev5 kon  do5 v]bloem54   
,weldra e*t] ont/ond teg5ov] de         
,apoll9is*e le] de ,dionysis*e  gee/ (  
bet]1 de tragis*e gee/4    ,die         
,dionysis*e gee/ _h zi* ov] de geheele  
oude w]eld v]spreid en  bij de ,b>b>5   
gaf hij aanleid+ tot de v]s*rikkelijk/e 
orgien1  wa>bij de m5s* 9 d5 mee/       

di]lijk5 /aat v]viel en zijne  z9nelijke
 en wre$e neig+5 niet me] 9 toom wi/ te 
h\d54 ,de  ,griek5 gav5 ondanks hunn5   
afke] van al wat b>ba>s* 01 toe  aan de 
besmett+1 die da>om te gemakkelijk]     
grond vond1 omdat ook  zij d5           
,dionysis*5 a>d 9 zi* voeld51 ma> hunne 
orgien w]d5  nooit di]lijk2 het w>5     
fee/51 wa>9 de natuur h>e v]loss+  vi]de
 en de m5s* 9 v]rukk+ g]aakte ov] zijn  
gevoel van  geme5s*ap met het heelal4   
,uit die ,dionysis*e orgien sproot de   
,grieks*e trag$ie voort4    ,zooals     
bek5d is1 v9dt de ,grieks*e trag$ie h>5 
oorsprong 9 e5  koor van sat]s4 ,voor de
 ,griek5 nu w>5 de sat]s natuurgee/51   
die  onv]delgba> w>5 en a*t] alle       
bes*av+ /ond5 om alle5 re$s  door hunne 
v]s*ijn+ elk begrip van bes*av+ te      
v]dui/]5 en  d5 slagboom1 die d5 m5s*   
van de natuur afs*eidt1 te do5 vall51   
da>mee aantoon5de1 dat de natuur door   
alles he5 zi*zelve blijft  en 9         
eeuwigheid zal blijv5 voortbr5g5 ondanks
 de onoph\delijke  wissel+ van gesla*t5 

en volk54 ,de ,griek maakt van d5 sat]  
e5  wez51 dat enkel natuur is1 vrij van 
alle bes*av+1 ma> da>om  to* ge5 di]lijk
 wez52 hij heeft iets v]hev5s en        
goddelijks 9  zi* en v]p]soonlijkt de   
hoog/e natuurgevoel5s van d5 m5s*2 hij  
is e5 wez5 vol gee/drift1 dat 9 v]rukk+ 
wordt gebra*t door de  nad]+ d] godheid 
en tegelijk is hij vol m$egevoel en     
m$elijd51  want hij deelt 9 het lijd5   
van ,dionysus2 hij is 9 de grondig/e    
natuurwij%eid +ewijd en vormt het       
z9nebeeld van de alma*tige              
lev5svru*tba>heid1 die de ,griek5 vol   
godsdi5/ig5 e]bi$  bewond]d54 ,9 zijn   
oorsprong 0 het koor d] sat]s de uit+   
van  het gans*e publiek1 t5 prooi aan de
 ,dionysis*e opw9d+2 door dans  en      
muziek wekte dat koor 9 d5 toes*\w] die 
heilige gee/drift op1  die alle h]9n]+  
aan bes*av+ en alle gevoel van          
individualiteit  uit hem v]dreef en hem 
zelf tot e5 sat] maakte1 deel5de 9 die  
groote opgewond5heid4 ,en wanne] dan    
all5 zi* e5/emmig aan die  heilige      

v]vo]+ hadd5 ov]gegev51 rees plotsel+ te
 midd5  van dat opgetog5 koor het /ral5d
 beeld van d5 god ,dionysus als  e5e    
op5b>+ voor alle toes*\w]s4 ,zoo de$ de 
,dionysis*e  v]rukk+ e5 ,apoll9is*      
visio5 ont/aan1 dat niets &]s 0  dan de 
eig5a>dige en pla/is*e uit+ van d5      
onbepaald5 en  muzikal5 zieletoe/&1 die 
gebor5 0 uit die my/ieke opw9d+4    ,de 
,grieks*e trag$ie is dus t5 slotte e5e  
daadw]kelijke uit+ van  d5 ,dionysis*5  
ziel/oe/&1 die door middel van e5       
,apoll9is*  beeld v]kla>d en 9 zek]5 z9 
gespecialise]d wordt voor oog5  en v]/&4
 ,9 h>e eig5lijke inspiratie is zij     
muzikaal2 zij is  het zegeli$ van d5    
wil1 die zijn on/]felijkheid beseft     
teg5ov] de  voortdur5de wissel+ d] d+5  
en door h>5 vorm is zij pla/is*  en     
ontle5t zij h>e /( aan de ,apoll9is*e   
visio554 ,de nige  held van alle trag$ie
 is de god ,dionysus4 ,9 d5 beg9ne is   
hij  sle*ts e5 visio5 van het koor d]   
sat]s en zoo is de trag$ie 9  h>5       
oorsprong zuiv] lyris*2 zij is de hymne 

gewijd aan di5 god1  wa>door het koor   
zijn visio5 aan de toes*\w]s op5ba>t4   
,lat]  w]d dat visio5 geobjective]d en  
op het tooneel nageboot/ om zi*  des te 
/]k] van de v]beeld+ d] toes*\w]s mee/] 
te kunn5  mak52 het tooneel wa>op de    
trag$ie zi* bewoog1 /elde z9nebeeldig   
d5 wolk5lij/ voor1 wa>9 de goddelijke   
v]s*ijn+ zi* v]toonde  aan de bac*ant51 
die 9 de hoog/e extase door het dal     
dwaald5  en die door het koor w]d5      
v]teg5woordigd4 ,lat] manife/e]de       
,dionysus zi* niet me] als god1 ma> nam 
hij de v]s*ill5de  pla/is*e vorm5 van d5
 held aan en v]p]soonlijkte hij zi* 9   
de tragis*e figuur van ,prome!us ( van  
,o$ipus4    ,want1 wel bes*\wd1 zijn al 
die held5 d] oude my!n van d5  ,hom]is* 
en tijd uitspruitsels van d5 god3       
,dionysus1 d5 e5ig5  w>5 held van alle  
trag$ie1 die ond] het mask] van d5      
/rijd5d5  held1 9 v]s*ill5de vorm5      
v]s*ijnt2 hij is1 om zoo te zegg51  9   
het netw]k van d5 individueel5 wil      
+ewev54 ,9 zijne woord5  en dad5 is de  

godheid als e5 dwal5d wez51 dat /rijdt  
en lijdt en  dat hij ons als zoodanig 9 
de s*]pe omlijn+ van het ,epis* visio5  
v]s*ijnt1 is te dank5 aan de tuss*5kom/ 
van ,apollo1 d5 tolk d]  droom51 die met
 behulp van die symbolieke v]s*ijn+ aan 
het koor  zijne ,dionysis*e extase      
duidelijk maakt4 ,9 w]kelijkheid e*t] is
 de  tragis*e held die lijd5de          
,dionysus1 die 9 de my! b$oeld wordt1   
die god1 die 9 zi*zelf de sm>t d]       
individuatie ond]v9dt1 die1  volg5s de  
leg5de1 als kle9 k9d door de ,titan5    
v]s*eurd w]d  en als zoodanig ond] d5   
naam ,zagreus w]d aangeb$52 da>mee w]d  
b$oeld dat de v]s*eur+ van d5 god1 het  
beeld van zijne sm>t1  gelijk /ond met  
e5e metamorphose 9 lu*t1 wat]1 a>de en  
vuur en  dat de individuatie bijgevolg  
bes*\wd moe/ word5 als de bron en  de   
oorsprong van alle sm>t51 als e5        
noodlottig iets op zi*zelf4    ,uit d5  
glimla* van ,dionysus w]d5 de god5      
gebor51 uit zijne  tran5 de m5s*54 ,9   
zijn toe/& van v]s*eurde godheid        

v]toonde  ,dionysus e5 tweev\dig beeld3 
hij 0 zo[el de wre$e1 v]wild]de  demon  
als de za*te1 vre$zame he]s*]4 ,do* de  
held5di*t]s  ve/igd5 alle hoop op e5e   
h]nieuwde geboorte van ,dionysus1  wat  
voor ons zooveel beteek5t als het       
v]lang5 na> het e9de  d] individuatie1  
en t] e]e van de kom/ van di5 d]d5      
,dionysus  we]klonk de vreugdezang van  
d5 held5di*t]4 ,die hoop alle5 kon e5   
li*t van vreugde do5 /ral5 op het       
aans*ijn van de v]brokkelde  w]eld1 die 
zi* 9 tallooze individun oplo/e1 wat    
door de my!  symbolis* w]d voorge/eld   
door het beeld van de eeuwig treur5de   
,demet]1 die voor het e]/ we] vreugde   
k5de to5 ha> gezegd w]d1  dat zij nog   
nmaal ,dionysus z\ b>54 #ca    ,zoo d$5 
de ,grieks*e tragiek5 de w]eld d]       
,hom]is*e god51  wi] /ral5krans re$s    
begon te v]flauw51 opnieuw h]lev5 en    
b5uttigd5 zij de ,grieks*e visio55 als  
sprek5de z9nebeeld5  om hunne opvatt+   
van het heelal ond] e5 pla/is*5 vorm te 
v]kl>54 ,ond] hun invlo$ w]d5 die my!n  

v]vuld van muziek en  ,dionysis*e       
wij%eid1 en zoo1 kra*tig gemaakt door d5
 ,dionysis*5  gee/1 opgewekt door de    
toov]kra*t d] muziek1 uit zi* de oude   
,hom]is*e my! vr ha> he5/]v51 nog 9 d5  
mee/ sprek5d5  vorm3 ,nog nmaal v]heft  
hij zi* als e5 held1 die gewond w]d2  en
 de ov]vlo$ zijn] kra*t51 de vr$e en de 
wij%eid1 die de dood  hem belov51 zij   
all5 li*t5 op 9 zijne oog5 9 e5 laat/51 
ma*tig5 we]s*ijn4 #cb    ,9 die p]iode  
van de tragis*e wij%eid1 die zi* volg5s 
,nietzs*e  het /]k/ op5ba>de 9 het drama
 van ,aes*ylus en die hij 9 zijne       
natuurlijk/e uit+ t]ugvond 9 de         
philosophie van ,h]aclites1  lag volg5s 
hem het toppunt d] ,grieks*e bes*av+ en 
to5 hij1  ze/i5 j>5 lat]1 9 vol         
zelfbewu/zijn1 het w]k zijn] jong]e  j>5
 nog e5s nag+1 besefte hij dat zijne    
voornaam/e v]di5/e  da>9 be/ond1 dat hij
 9 ,die ,geburt d] ,tragdie voor het e]/
  d5 diep5 z9 van d5 ,dionysis*5 gee/   
ond] de ,griek5 _h do5  uitkom54 ,de    
orgien/aat v]kla>d als e5 gevoel van    

ov]vloei5de  lev5skra*t1 wa>9 zelfs de  
sm>t e5 prikkel is1 heeft mij d5 weg    
getoond1 die tot het besef van dat      
tragis* gevoel leidt1 dat zo[el  door   
,ari/oteles als door onze h$5daags*e    
pessimi/5 zooze]  misk5d wordt4 ,de     
beve/ig+ van het lev5 tot 9 zijne       
moeilijk/e  en mee/ g$u*te problem51 de 
,wil om te lev51 zi* hoogvoel5d  9 het  
bewu/zijn van zijne onuitputtelijke     
vru*tba>heid ondanks  de v]nietig+ van  
de s*oon/e typ5 d] m5s*heid--dat noem ik
  d5 ,dionysis*5 gee/ en da>9 vond ik d5
 sleutel tot de ziel van  d5 tragis*5   
di*t]4 ,de tragis*e ziel v]langt niet   
bevrijd te  word5 van vrees en van      
m$elijd51 zij tra*t niet zi* los te mak5
  van e5 geva>lijk5 h>t/o*t door e5e    
hevige uitb>/+ van di5  h>t/o*t uit te  
lokk5--volg5s de opvatt+ van            
,ari/oteles--ne53  zij wil door m$elijd5
 en vrees he5 zelve de eeuwige          
word+svreugde  zijn1 die vreugde1 die   
ook het g5ot van v]nietig5 k5t4444 #cc  
,to* moe/ 9 ,griek5l& de ,dionysis*e    

gee/ wijk5 voor d5 gee/  d] wet5s*ap4   
,nadat de ,griek5 zi* hadd5 losgemaakt  
van het pessimisme1 hetzij  dan door de 
bespiegel+ van het s*oone ( door het    
bewu/zijn  d] eeuwigheid van d5 wil1    
zo*t5 zij e5 nieuw5 /eun 9 de  r$elijke 
k5nis van het heelal4 ,de wet5s*ap is   
ook e5 ma*tig  wap5 teg5 het pessimisme1
 want ev5als de kun/5a> tot het lev5    
spreekt3 ,ik neem u aan omdat uw beeld  
s*oon is1 zegt de gele]de3  ,ik neem u  
aan1 omdat gij wa>d zijt gek5d te word54
 ,hij v9dt  9 het wet5s*appelijk        
ontdekk5 ev5veel g5ot als de kun/5a>  9 
het ,apoll9is* visio5 en van dat /&punt 
uitga&e1 is de  wet5s*appelijke illusie 
niet m9d] bevr$ig5d dan de ,apoll9is*e  
( de ,dionysis*e2 m5 moet hi]bij e*t]   
niet v]get51 dat de  weldadige uitw]k+  
van de wet5s*ap 9 de daad zelve van het 
ond]zoek ligt en niet 9 de gevond5      
wa>heid2 en jui/ de groote  dwal+1      
wa>aan de wet5s*ap zi* mee/al s*uldig   
maakt1 is h>e  ov]tuig+1 dat zij niet   
alle5 de w]eld kan le]5 k5n51 ma>  ha>  

ook kan leid5 en v]bet]54 ,9 ha>        
k9d]lijk optimisme  gelo(t zij naiefweg 
dat de w]eld zo[el 9 ha> geheel als 9   
h>e ond]d$5 te begrijp5 is1 dat de      
hoog/e deugd be/aat 9  wet5s*ap1 dat    
onwet5dheid de bron is van alle kwaad en
 dat de  m5s* door middel van wet5s*ap  
alle deugd51 zelfs die van d5  tragis*5 
held b]eik5 kan4    ,socrates is het    
e]/e1 groote rationali/is*e type 9      
,griek5l&4 ,bij hem sprak de r$e zoo    
/]k1 dat zij om zoo te  zegg51 de plaats
 van het gevoel innam4 ,de normale m5s* 
wordt  teg5 de dwal+5 van zijn gevoel   
gewa>s*uwd door zijn v]/&2  bij         
,socrates da>5teg5 0 het omgeke]de wa>  
en het gevoel1 die  welbek5de demon1    
wi5s /em hij somtijds v]nam1 wa>s*uwde  
hem  voor de dwal+5 zijn] logica6 ,to*1 
hoewel hij e5 m9d] edele  figuur 0 dan  
de ,griek van d5 tragis*5 tijd1 wi/     
,socrates zijne  tijdg5oot5 te boei5    
door de groote ma*t zijn] r$5e]kunde en 
door zijn bewond]5swa>dig5 dood2 hij    
v]liet 9 volle kalmte en  zond] e5ig    

le$wez5 het lev5 en beve/igde 9 zijn    
/]v5 zijn  onom/ootelijk v]tr\w5 9 zijne
 ideen en zijn kalm optimisme4 #cd      
,de ,socratis*e gee/ doodde de ,grieks*e
 trag$ie4 ,voor de re*tbank  d] r$e moe/
 de ,dionysis*e trag$ie noodzakelijk    
vall51 jui/  door het irrationeele1     
illogis*e1 muzikale elem5t 9 ha>4    ,e5
 trag$ie bewij/ niets en br5gt ge5      
enkele nuttige wa>heid aan  het li*t2   
zij is da>5teg5 eig5lijk immoreel1 want 
zij v]toont  de v]nietig+ van de s*oon/e
 exempl>5 d] m5s*heid en zoo  er nu1 na>
 het wet5s*appelijk optimisme bewe]t1 e5
 noodzakelijk  v]b& be/aat tuss*5       
wet5s*ap1 deugd en het w>e geluk1 wordt 
de tragis*e moraal e5e geva>lijke       
kett]ij4 ,de di*t]lijke  g]e*tigheid    
moet 9 alle gee/esw]k5 zegevi]5 en zoo 0
  voor ,socrates de ,esopis*e fabel de  
hoog/e vorm d] kun/4 ,socrates          
v]oordeelde tr\w5s niet alle5 de        
tragis*e kun/1 ma> ov] het  algeme5 de  
,helle5s*e cultuur3 hij 0 de            
v]p]soonlijkte r$e en  de ,griek5       

da>5teg5 gehoorzaamd5 aan de hoog]e     
gevoelswett52 zij  zag5 de ma*t en de   
s*oonheid van het lev5 t]wijl hij de    
logica  en de zelfbewu/heid er van      
v]langde en zoo v]s*ijnt hij ons als  de
 besli/e v]a*t] van d5 gee/ zijn]       
tijdg5oot54 ,hij alle5  te midd5 van h51
 bek5de niets te wet5 en hij zag jui/]  
dan zij  all54 ,hij liet zijn blik gaan 
ov] alle b]oemde ,a!5s*e figur51  ov]   
/aatsli$5 en r$5a>s1 di*t]s en kun/5a>s 
en zag 91  dat al die mann51 die zoo    
zek] van zi*zelve en zoo va/ ov]tuigd   
van hunne k5nis w>51 9 wa>heid na> de   
drijfve]5 van het gevoel  leefd5 en     
h&eld5 zond] held] bewu/zijn van hun    
do54 ,zoo vond  hij ov]al1 wa> hij d5   
blik he5w5dde1 sle*ts illusie1 dwal+ en 
e5e dwaze zelf+5om5heid1 en 9 naam zijn]
 ov]he]s*5de r$e1  9 zijne bewu/heid van
 de v]teg5woordig] e5] nieuwe bes*av+   
te zijn1 v]oordeelde hij de geheele     
,helle5s*e cultuur zond] ooit  te v]mo$5
 dat de oude w]eld1 die hij v]woe/te1   
v]re bov5 de  nieuw ontkiem5de /ond4    

,wat b$uidt uit e5 zuiv] hi/oris*       
oogpunt bes*\wd1 ,nietzs*e's  !orie ov] 
de evolutie d] ,grieks*e cultuur8 ,het  
z\ welli*t  gewaagd zijn die vraag re$s 
nu te will5 beantwoord51 ma> het is     
zek]1 zooals ,nietzs*e zelf ze] go$ wi/1
 dat hij door philosophie  en philologie
 sam5 te do5 w]k51 geheel afweek van de 
/rekk+1  die bij de h$5daags*e gele]d5  
de ov]h& heeft4 ,de positieve  m5s*1 die
 alle5 preciese feit5 wil1 we9ig neig+  
gevoelt tot  intellectueele avontur5 en 
niet de m9/e aantrekk+ v9dt 9 het       
ond]zoek van vraag/ukk51 die niet door  
de wet5s*ap kunn5 word5  opgelo/1 die   
m5s* is van zelve g5eigd ,nietzs*e's    
me?ode te  v]oordeel5 en tal van zijne  
bew]+51 die volkom5 teg5/rijdig  zijn   
met de voor/ell+1 die m5 zi* gewoonlijk 
van de ,griek5  maakt1 zond] v]d] debat 
te v]w]p54 ,zoo ,nietzs*e nmaal  e5e    
plaats moet innem5 9 de ges*i$5is d]    
philologie1 zal het  zijn als de inwijd]
 en bevord]a> van leid5de begripp51 die 
de  mann5 van het vak sle*ts te         

ond]zoek5 ( te v]bet]5 hebb52 en  wanne]
 voor het ,dionysis* probleem1 zooals   
,nietzs*e het /elde1  ooit e5e oploss+  
w]d gevond51 ov]e5kom5de met de oploss+1
  die ,nietzs*e er van s*et/e1 z\ hij   
ongetwijfeld re*t hebb5 op  de          
dankba>heid en de a*t+ van die          
philolog51 die hem zoo h>d  v]/oot5     
hebb54 ,de toekom/ zal ons de wa>heid   
le]51 ma> ook al  z\d5 ,nietzs*e's      
begripp5 ge5]lei objectieve wa>de voor  
de k5nis  d] ,grieks*e ziel bezitt51 zoo
 blijv5 zij to* van het hoog/e  belang  
voor de ges*i$5is van ,nietzs*e's d5k54 
,erg5s zegt hij3  ,ik b5 v]re van te    
me551 dat ik ,s*op5hau] jui/ begrep5    
heb1  ma> door ,s*op5hau] heb ik        
mijzelve iets bet] le]5 k5n54 #ce       
,zoo kan m5 ook zegg51 dat het niet zek]
 is ( ,nietzs*e de ,griek5  jui/ begrep5
 heeft en miss*i5 heeft het zelfs ge5   
nut en is het  niet e5s mogelijk te wet5
 wat de a>d d] ,griek5 9 w]kelijkheid   
02 welli*t is het beeld1 dat m5 zi* van 
de klassieke oudheid  vormt1 niet &]s   

dan de wond]b>e bloem1 di5 het v]lang5  
van  d5 ,g]maan na> het ,zuid5 de$      
ontkiem54 #cf    ,ma> da>5teg5 kon m5   
wel met zek]heid zegg5 dat ,nietzs*e aan
  de /udie van de ,grieks*e oudheid het 
begrip van d5 ,dionysis*5  gee/ en van  
de tragis*e cultuur te dank5 heeft en   
jui/ dat begrip  van di5 wil1 die zi*   
v]heft tot het bewu/zijn zijn]          
eeuwigheid  ondanks het m5s*elijk lijd5 
en d5 dood1 komt ov]e5 met e5 d]  diep/e
 zielegevoel5s van ,nietzs*e en w]d de  
spil van zijne geheele  philosophie4    
,welke dus ook de intr9sieke wa>de van  
,die ,geburt d]  ,tragdie moge zijn1    
voor ons blijft zij de v]di5/e h\d5 van 
ons  aan te toon51 hoe ,nietzs*e door d5
 invlo$ d] ,grieks*e cultuur  zi* van   
zijn eig5 ikheid bewu/ w]d4             
,,iii4    ,wil m5 ,nietzs*e's aang5om5  
/&punt g$ur5de d5 e]/5 tijd  van zijn   
d5k]slev5 teg5ov] de h$5daags*e bes*av+ 
bepal51  dan z\ m5 hem volg5s de gegev5s
 ons hi]bov5 duidelijk geword51  kunn5  
bes*\w5 als d5 tragis*5 philoso(1 die te

 midd5 e5]  socratis*e bes*av+ leeft4   
,nietzs*e vat het m5s*elijk be/aan op   
als e5 heldhaftig5  /rijd teg5 alle     
dwal+ en illusie4 ,hij aans*\wt de w]eld
  met d5 blik van d5 pessimi/3 de natuur
 is 9 zijne oog5 e5 te  du*t5 en        
dikwijls kwaadwillige kra*t en de       
ges*i$5is komt hem  ruw en z9neloos     
voor4 ,hij we]/aat met de groot/e       
wilskra*t de  v]leid+ van het all$aags* 
optimisme1 wil niet toegev5 aan de      
illusie1 wa>door de m5s* zi*zelf tra*t  
wijs te mak5 dat alles  ev5 go$ en s*oon
 is 9 de w]eld en gelo(t ev5m9 dat het  
lev5  ons ooit e5 enkel oog5blik van w>e
 vreugde kan s*5k52 hij laat  zi* niet  
misleid5 door d5 geluks*ijn1 die d5     
gewon5 m5s*  b$riegt4 ,volg5s hem is dus
 het doel van d5 hoog/a&5 m5s*1  zond]  
g5ade alles te be/rijd5 wat v]ke]d is1  
alle dwal+  te v]drijv51 alle vals*e (  
ov]s*atte wa>de aan te toon5 en         
onme$oog5d te zijn voor alle zwakh$51   
laagh$5 en leug5s d]  bes*av+4 ,ik      
v]ond]/el1 zoo s*reef hij1 e5e v]e5ig+  

van m5s*51 die alle ev5 beslot5 en uit n
 /uk z\d5 zijn1 die  ge5 omzi*tigheid   
z\d5 k5n5 en d5 naam van v]nietig]s z\d5
  aannem52 die m5s*5 z\d5 alles aan hun 
oordeel ond]w]p5 en zi*  op(f]5 voor de 
wa>heid4 ,al wat sle*t en onwa> is1 moet
 aan het  li*t kom54 ,wij will5 niet    
voor d5 tijd sam5/ell5 want wij wet5    
niet ( wij ooit zull5 kunn5 opb\w5 en ( 
het zelfs niet bet]  w>e nooit op te    
b\w54 ,er zijn luie pessimi/51 die zi*  
s*ikk5  9 het lev51 ma> tot die         
categorie zull5 wij nooit behoor54 #cg  
,het ideaal1 dat hij ons t] bewond]+ en 
t5 voorbeeld geeft1 is  de m5s* na>     
,s*op5hau]s begrip1 de m5s*1 die weet1  
dat het  w>e geluk onmogelijk is1 die   
het mat]iali/is* en gr( welzijn1  dat de
 algeme5e m5s*heid behaagt1 v]foeit en  
v]a*t en die  alles v]nietigt wat       
v]nietigd moet word5 zond] zi* aan eig5 
le$ ( aan dat van &]51 zij het ook door 
hemzelve b]okk5d1  te /or52 de m5s*1 die
 op zijn droev5 gang ge/eund wordt door 
zijn5 onom/ootelijk5 wil om tot elk5    

prijs wa> en opre*t te  blijv54 #ch ,ma>
 9 plaats van ev5als ,s*op5hau] da>uit  
tot de  ontk5n+ van het will5 lev5 te   
besluit51 bewond]t en e]bi$igt          
,nietzs*e met d5 ,dionysis*5 ,griek di5 
,wil1 die eeuwig het lev5  v]langt en   
het /e$s weet te re*tva>dig54 ,hij is   
weliswa> e5  pessimi/1 ma> zijn         
pessimisme br5gt hem niet tot de        
ov]tuig+  dat gelat5heid noodzakelijk   
is1 wel da>5teg5 held5mo$1 en het       
ascetisme bes*\wt hij niet als e5       
ideaal1 ma> als e5 teek5 van            
v]moeidheid en onta>d+4 ,van di5 tijd af
 zegt hij3 ,het pessimisme  is praktis* 
onmogelijk en kan niet logis* zijn4 ,het
 nietzijn kan  het doel niet wez54 #ci  
,di5t5gevolge pr$ikte hij niet zooals   
de pessimi/1 dat de m5s* zi* los moet   
mak5 van het lev5 en  alle5 na> het     
,nirvna moet v]lang51 ma> v9dt hij alles
 go$  wat 9 d5 m5s* d5 wil tot lev5     
helpt v]/]k5 en e5 doel (  e5 belang te 
me] geeft aan het be/aan1 kortom alles1 
wat het lev5  me] wa>de geeft4 ,ev5als  

de ,griek5 uit d5 tragis*5 tijd 0       
,nietzs*e 9 d5 grond individuali/ en    
ari/ocraat3 hij bewond]de de  ,helle5s*e
 bes*av+ vooral1 omdat zij zoovele      
sup]ieure m5s*5  heeft voortgebra*t1    
want da>9 0 imm]s voor hem het eig5lijk 
doel  van het lev5 geleg54 ,de tragis*e 
held1 de m5s* na> ,s*op5hau]'s  idee1 is
 niet alle5 de hoog/e en s*oon/e vorm   
van het be/aan1  ne51 hij is tev5s het  
doel van dat be/aan4 ,ev5als ,flaub]t ( 
,r5an bewe]t ,nietzs*e dat e5 volk      
sle*ts als hulpmiddel di5t aan  de      
natuur om e5 dozijn groote mann5 voort  
te br5g5 en /elt hij als  beg9sel va/1  
dat de m5s*heid v]pli*t is h>e kra*t5   
/e$s te  wijd5 aan het s*epp5 van g5iale
 individun2 dat is ha> doel en  ge5 &]4 
#dj ,de opvo$+ d] jeugd zal dus moet5   
/rekk5 tot  het aankweek5 van het g5ie  
en m5 zal ha> sle*ts op n enkel doel    
moet5 wijz53 dat is het ont/aan en de   
ontwikkel+ van d5 wijsge]1  d5 kun/5a>  
en d5 heilige te bevord]5 en zoodo5de   
mee te w]k5  aan de hoog/e volmak+ d]   

natuur4 ,m5 moet d5 jongel+ le]5        
zi*zelf als e5 gebrekkig voortbr5gsel d]
 natuur te bes*\w51 ma>  tev5s a*t+ te  
gevoel5 voor het kun/g5ie en het s*oone 
doel van  die onv]moeidb>e arbeid/] en  
ha> met al zijne ma*t te help5  e5      
volg5d maal ha> doel nad] te kom54 ,hij 
zal dan begrijp51  dat de k5nis van     
zijne eig5 p]soonlijkheid met de        
da>uitvolg5de  onvoldaanheid de basis   
vormt van alle cultuur1 en hij zal      
zegg53  ,bov5 mij zie ik iets v]hev5]s1 
iets m5s*elijk]s dan ik zelve  b52 helpt
 mij all5 dit ideaal b]eik5 zooals ik hm
 zal help51  die d5kt en lijdt ev5als   
ik1 opdat nmaal de m5s* gebor5 worde1   
die volkom5 en one9dig zal zijn 9 k5nis 
en liefde door bespiegel+  en           
s*epp+sma*t2 de m5s*1 die 9 de volheid  
zijns wez5s leeft  te midd5 d] natuur en
 die de re*t] en de maat/af all] d+5 zal
  zijn4 #da ,niet lang] mag aan het     
toeval de zorg word5 ov]gelat5  om uit  
de middelmatige m5igte het g5iaal       
individu te v]wekk52 de  m5s*heid moet  

da>5teg5 9 h>e volle zelfbewu/heid door 
keuze en  jui/e opvo$+ e5 held5gesla*t  
kweek54 ,zoo is het mogelijk1  zegt     
,nietzs*e1 om door e5e gelukkige v9d+   
geheel &]e en  veel ma*tig] typ5 van    
groote mann5 te v]wekk5 dan de1 welke   
tot nog toe door toevallige om/&igh$5   
ont/ond54 ,de r$elijke  aankweek+ van d5
 hoog/a&5 m5s* dus--dat is het          
veelbelov5d  w]eldvooruitzi*t6 #db      
,nietzs*e h\dt /& teg5ov] alle          
gevolgtrekk+5 uit zijne  le]1 zelfs     
teg5ov] de h>d/e en wre$/e4 ,hij weet   
dat het  voortbr5g5 van en ari/ocraat e5
 geheel leg] van slav5  meesleept en    
zond] e5ige a>zel+ beaamt hij dat4 ,de  
slav]nij  behoort onv]mijdelijk tot alle
 hooge bes*av+1 zegt hij1 en  dat is ze]
 zek] e5e wa>heid1 die alle v]d]e       
illusie omtr5t  de absolute wa>de van   
het lev5 uitsluit2 het is als de gi]1   
die  aan d5 lev] van d5 h$5daags*5      
,prome!us1 d5 kampio5 d]  bes*av+       
knaagt4 ,de middelmatige1 gewoon        
voortgroei5de m5s*heid  zal nog veel me]

 moet5 lijd5 om het enkel5 olympis*5    
g5ien  mogelijk te mak5 groote kun/w]k5 
voort te br5g54 #dc ,zoo kan  dus de    
cultuurvooruitgang niet 9 het m9/ het   
lot van d5 m9d]5  man v]za*t54 ,de      
w]kli$51 die tot de ,x,i,xde eeuw       
behoor51 zijn  niet gelukkig] dan de    
slav5 uit d5 tijd van ,p]icles en wanne]
  op onze wet5s*appelijke en optimi/is*e
 bes*av+ e5 tijd van  tragis*e cultuur  
volgde zooals ,nietzs*e die eig5lijk    
v]langt1 z\  het lot d] w]kli$5 en d]   
misdeeld5 er niets bet] om word54 ,9    
plaats van uitgezog5 te word5 door e5e  
categorie van kapitali/51  die ge5      
groo!id ( ziel5adel k5n51 z\d5 zij e5   
roemrijk  keur van g5ien do5 lev51 ma>  
zij z\d5 er niettem9 slav5  om blijv54  
,de tragis*e m5s* heeft dus niet alle5  
de wraak en  d5 haat d] ond]drukt51 d]  
p>ia's van de bes*av+ te du*t51  ma> hij
 moet e5 veel geva>lijk] vij& ov]w9n51  
hij moet zi*  losmak5 van het m$elijd51 
dat zijn eig5 h>t v]s*eurt en dat  hem  
wanne] hij da>aan gehoor gaf1 aan het   

/(felijk welzijn d]  m5s*heid zijne     
cultuur z\ do5 op(f]54 ,hij /uit dus    
teg5  de onv]biddelijke wet1 die het    
heelal behe]s*t en hem1 die lev5  wil1 (
 bet] nog1 g$oemd is tot lev5 9 deze    
w]eld vol lijd5 en  dood1 er toe dw+t 9 
zi* die innige en sm>telijke            
teg5/rijdige  wa>heid te gevoel51 die   
het eig5lijk wez5 van alle lev5 en alle 
word+ is3 ,elk oog5blik v]sl9dt het     
voorga&e2 elke geboorte  sleept d5 dood 
van e5e ontelb>e hoeveelheid wez5s      
mee--d]halve  zijn voortbr5g51 lev5 en  
v]moord5 sle*ts n4 ,m5 z\ dus de        
cultuur1 die zegevi]t1 kunn5 v]gelijk5  
bij d5 ov]w9na>1 die  t]ugke]t van zijne
 zegeto*t51 druip5d van blo$ en e5e b5de
  ov]wonn55 en slav5 a*t] aan zijne     
zegek> meeslep5d4 #dd    ,wij moet5 dus1
 zoo besluit ,nietzs*e1 indi5 wij opre*t
  jeg5s onszelv5 will5 zijn1 op dat punt
 af/& do5 van alle  optimi/is*e illusie4
 ,de h$5daags*e ,europeaan1 die zi* 9   
zijn  naief rationalisme v]beeldt1 dat  
de wet5s*ap tot geluk leidt  en die het 

geluk van alle m5s*5 bes*\wt als het    
doele9de van  alle bes*av+1 tra*t de    
ell5de van het groote slav5volk1 die    
onteg5zeggelijk de voorwa>de d]         
h$5daags*e maats*appij is1 te  ontk5n52 
hij z\ de sla*t(f]s van d5 arbeid will5 
misleid5  door de wa>digheid van d5     
arbeid op te hemel52 hij z\ d5  bankroet
 d] wet5s*ap will5 v]b]g5 door te       
v]kondig5 dat het  edel] is zijn brood 9
 het zweet zijns aans*ijns te v]di55 dan
  9 w]keloo%eid voort te lev54 ,welk e5 
treurig sophisme1 wa>aan  tr\w5s niem&  
teg5woordig me] gelo(t1 no* de          
prolet>ir1 die  sociali/ w]d1 no* de    
rijke1 die de ov]tuig+ van zijn re*t op 
g5ot v]lor5 heeft4 ,m5 moet dus wel     
onvoorwa>delijk toegev5 dat  slav]nij de
 bes*am5de en treurige ke]zijde van alle
 bes*av+  is2 m5 kan ha> alle5 v]za*t5  
en m9d] sm>telijk mak5 en d5  slaaf     
da>door zijn lot gemakkelijk] do5 drag51
 en op dat punt won  de tijd d]         
middeleeuw5 het met zijne fodale        
organisatie van d5  teg5woordige4 ,to*1 

zoolang de maats*appij zal be/aan1 zull5
 er  ma*tig5 en bevoorre*t5 zijn1 die   
hunne groo!id op de ell5de  d] v]drukte 
m5igte b\w5 en da>van te h>5 ko/e       
gebruik mak54    ,nietzs*e kwam door    
zijne gevoel5s1 zijne !orien en zijne   
v]wa*t+5 dus 9 voll5 op/& teg5 de       
he]s*5de /rekk+  van zijn tijd4 ,de     
h$5daags*e bes*av+ is 9 d5 grond        
socratis*2 hij1 die de mod]ne begripp5  
deelt1 is van zelf  e5 besli/           
rationali/2 hij gelo(t 9 de wet5s*ap en 
aan ha>  bes*av5d5 invlo$1 is ov]tuigd1 
dat zij d5 m5s* tot het geluk  moet vo]5
 en bes*\wt het algeme5 geluk te midd5  
e5] go$  georganise]de maats*appij als  
het ideaal1 dat de m5s*heid voor  oog5  
/aat4 ,nietzs*e e*t] 0 het door zijne   
ari/ocratis*e  neig+5 en tragis*e       
ov]tuig+5 volkom5 one5s met zijn        
tijdg5oot5 en bov5al met de ,duits*e4   
,bij de word+ van het  ,duits*e         
keiz]rijk1 to5 de ,duits*e leg]s*>5 ond]
 d5 kreet3  ,god met ons6 de ov]w9n+    
hadd5 behaald1 s*reeuwde hij zijn  diep5

 afke] van het ,*ri/5dom uit4 ,to5      
geheel ,duits*l& met  ,hegel me5de1 dat 
de ,/aat alle5 r$5 van be/aan aan het   
individu  gaf1 v]he]lijkte hij jui/ het 
individu en gelo(de hij niet1 dat  de   
,/aat t5 opzi*te d] bes*av+ e5e groote  
rol speelde4 ,to5  e5 i$] bewe]de1 dat  
de ov]w9n+5 van ,sad[a en ,s$an te dank5
  w>5 aan de ,duits*e s*oolmee/]s en dat
 de ,duits*e bes*av+ de  ,frans*e _h    
ov]wonn51 zeide hij1 dat er ge5 ,duits*e
 bes*av+  be/ond en dat de ,frans*5     
da>5teg5 w]kelijk e5e nationale  bes*av+
 bezat52 dat de ,duits*]s1 t]wijl zij   
b>b>5 w>5  en blev51 het re*t niet hadd5
 9 eig5 bes*av+ te geloov51 en  dat de  
ov]w9n+5 van #ahgj door h5 9 hunn5 waan 
te v]/]k51  het ongeluk d] ov]w9na>s    
kond5 word5 en d5 ,duits*5 gee/  kond5  
do5 op(f]5 aan het ,duits*e keiz]rijk4  
,en to5 het ,g]maans*e *auv9isme zijn   
toppunt _h b]eikt1 bleef  hij 9 d5 grond
 onv]s*illig voor alle vad]l&sliev5de   
opw9d+2  to5 de slag van ,wr? gans*     
,europa de$ dreun51 pe9sde hij 9 e5  /il

 ,alp5dal ov] d5 ,grieks*5 gee/1 en     
e5ig5 tijd lat]1 ond]  de wall5 van     
,metz1 bleef het lev5 d] ,griek5 zijne  
ho(dg$a*te2 en  e9delijk1 to5 de vr$e   
geslot5 01 uitte hij zijne ov]tuig+1 dat
  de eeuw d] nationaliteit5 t5 e9de     
liep1 dat wij aan d5 vooravond  van e5e 
,europees*e bes*av+sp]iode /ond5 en dat 
e5 vrije gee/  zi* bov5 de toevallige   
antipa?ien1 die de volk5 v]deeld51 moet 
wet5 te v]heff53 ,het is zoo kle9-/e$s* 
zi* aan te sluit5  bij zi5swijz51 die   
e5ige duiz5d5 mijl5 v]d] re$s niet me]  
be/aan4 ,het ,oo/5 en het ,we/5 zijn    
krijt/rep51 die getrokk5  zijn om ons   
s*rik aan te jag54 ,ik wil tra*t5 vrij  
te zijn1  d5kt e5e jeugdige ziel1 en zij
 z\ zi* moet5 lat5 we]h\d51  omdat twee 
volk5 elk&] toevallig hat5 en er oorlog 
tuss*5 h5  wordt gevo]d1 omdat e5e      
oceaan twee w]elddeel5 s*eidt1 ( omdat  
e5 nieuwe godsdi5/1 die twe$uiz5d j>5   
lang niet heeft be/aan1  nu de he]s*5de 
9 h>e omgev+ is6 #de ,nietzs*e zag      
duidelijk  9 hoe zijne gevoel5s en      

d5kwijze de vooroordeel5 van zijn tijd  
voor het ho(d /oott52 hij gevoelde zi*  
inactueel 7unzeitgemss71  zooals hij het
 zelf uitdrukte2 het 0 hem niet mogelijk
 iets te  gevoel5 voor wat zijne        
tijdg5oot5 opwond1 en da>5teg5 /eld5    
zij niet het m9/e belang 9 de vele      
groots*e ond]nem+51 die  9 zijne oog5 de
 ,europees*e bes*av+ moe/5 bevord]51    
zooals  b4v4 ,ri*>d ,wagn]'s groots*e   
idee om te ,bayreu? e5 model!at]  te    
s*epp54 ,v&a> ook1 dat hij 9 het voorja>
 van #ahgc1 to5 hij  met ,wagn] en di5s 
vri5d5 vreesde1 dat het groote          
,bayreu?s*e  w]k z\ vall5 door de apa?ie
 van het publiek1 de onb$w+b>e  behoefte
 gevoelde om op5lijk met zijne          
tijdg5oot5 te brek5 en  hun ronduit zijn
 we]z9 en v]a*t+ te k5n5 te gev54 ,dat 0
  de oorsprong van zijne ,unzeitgemsze  
,betra*tung54 #df    ,de e]/e di]       
,unzeitgemss5 is teg5 d5 b]oemd5        
criticus ,david  ,/rausz g]i*t en tev5s 
teg5 het boek1 wa>9 die s*rijv] zijn    
oordeel ov] godsdi5/ en bes*av+ geeft3  

,d] ,alte und d] ,neue  ,glaube en      
voornamelijk teg5 het twe$e deel van dat
 w]k1 wa>9  ,/rausz na> zijne opvatt+   
het ideaal van de toekom/maats*appij    
bes*rijft4 ,ma> eig5lijk valt ,nietzs*e 
m9d] ,/rausz zelf en zijn  boek aan dan 
zijne vele bewond]a>s1 die 9 de         
gelo(sbelijd5is van  d5 v]\d]d5 groot5  
man het doel van d5 vooruit/rev5d5 gee/ 
zag54 ,en vooral be/rijdt hij d5        
,phili/]--niet d5 ,phili/]1 die  zi*    
s*aamt het te zijn ( d5 go$ig51 gem?li*5
 ,phili/]1  ma> wel hem1 die 9          
zelfvoldo5+ op bes*av+ po*t1 d5         
,bildungsphili/]1 zooals hij hem noemt1 
en wi5s be/ geslaagd type  ,/rausz voor 
hem v]teg5woordigt4 ,die soort ,phili/] 
beoef5t op  e]b>e wijze e5 ( &] nuttig  
b]oep1 hetzij dat van ambt5a>1  militair
 ( koopman1 ma> to* v9dt hij het noodig 
9 alle groote  vrag5 van d5 tijd belang 
te /ell51 op de hoogte te blijv5 van de 
laat/e vord]+5 d] wet5s*ap1 de ges*i$5is
 van het v]l$5  te le]5 k5n51 zi* op te 
w9d5 voor de h]lev+ van het ,duits*     

keiz]rijk en /i*t+ te zoek5 9 het lez5  
d] be/e ,duits*e  s*rijv]s en het hoor5 
d] be/e ,duits*e muziek4 ,/rausz gelo(t 
niet aan het p>adijs d] ,*ri/55 en ev5m9
 aan het be/aan  van ,god1 ma> ge5 nood3
 ondanks zijn a!sme is hij e5 uit/ek5d  
m5s*4 ,hij wa*t er zi* wel voor aan     
zijne le]l+5 te v]kondig51  dat de w]eld
 e5 onv]biddelijk me*anisme is en dat   
des m5s*5  doel alle5 da>9 be/aat zi*   
niet door de rad]5 d] ma*9e te  lat5    
grijp52 ma> da>5teg5 le]t hij1 dat de   
noodzakelijkheid1  m4a4w4 oorzaak en    
gevolg 9 het heelal de eig5lijke ,r$e   
is--wat  dus ne]komt op v]god+ d]       
w]kelijkheid en bewond]+ van  het       
succes4 ,zoo ook geeft hij z$elijk ge5  
enkel nieuw geva>lijk  /&punt aan2 hij  
z\ b4v4 d5 individu niet ronduit durv5  
aanrad5  al zijne v]mog5s zoo vrij      
mogelijk te ontwikkel5 en zi*zelf  te   
zijn zond] e5ig voorbeh\d ( b]\w1 ma> na
 de natuurlijke  ongelijkheid d] m5s*5  
te hebb5 aangetoond1 laat hij er        
dadelijk  e5 gezegde op volg51 dat alle 

voors*rift5 d] traditioneele moraal  we]
 ond]s*rijft1 n4l43 ,v]geet nooit1 dat  
alle &]5 ook m5s*5  zijn en bijgevolg1  
ondanks de individueele v]s*eid5heid1   
zijn zij  gelijk aan u en /ell5 zij     
dezelfde eis*5 als gij4 ,en wat         
,nietzs*e  bov5al erg]t1 is dat ,/rausz 
deelt 9 het wantr\w5 d] ,phili/]  t5    
opzi*te van g5iale natur52 hij noemt    
alles ongezond wat  buit5 de bes*eid5   
sfe] van zijn begrip ligt2 zoo kan      
volg5s hem  de ,i,xe symphonie van      
,bee?ov5 alle5 9 d5 smaak vall5 van h51 
die het zond]l+e voor mooi en het       
wan/altige voor v]hev5 h\d5  en hij me5t
 ,s*op5hau]1 di5 hij v]foeit1 te kunn5  
we]legg5  met de volg5de a>dige         
woord5s*]ts3 ,zoo de w]eld sle*t is1  is
 de g$a*te1 die dat d5kt1 ook sle*t2 de 
pessimi/ is dus e5  sle*t d5k]1 wa>uit  
volgt1 dat de w]eld go$ is6    ,voor    
,nietzs*e is ,/rausz dus het type van de
 v]wa&e  middelmatigheid1 die zi*zelf e5
 hoog] re*t op het be/aan toek5t2  hij  
is e5 vreesa*tig d5k]1 die altijd       

halv]wege /aan blijft  en zijne g$a*t5  
niet durft uitd5k52 hij is de optimi/1  
die  lafh>tig de oog5 sluit voor het    
noodzakelijk lijd5 d] m5s*heid1  de     
,phili/]1 die v]kondigt1 dat het de     
pli*t van all5 is als  ,phili/] te lev5 
en die1 9 plaats van de ontwikkel+ d]   
g5iale  individu5 te bevord]51 hun het  
re*t tot be/aan ontzegt1 zoodra  zij zi*
 bov5 de algeme5e middelmatigheid       
v]heff54    ,9 het twe$e deel d]        
,unzeitgemsz5 valt ,nietzs*e niet n     
enkel  m5s* ( e5e klasse m5s*5 aan1 ma> 
hij v]zet zi* da>9 teg5  e5e volg5s hem 
geva>lijke dwal+ 9 de mod]ne bes*av+1   
teg5  het misbruik d] hi/oris*e /udie4  
,de ges*i$5is is e5 weldo5de  factor 9  
alle bes*av+ zoolang zij t5 di5/e van   
het lev5 /rekt  en le]t ( helpt bet]    
lev54 ,de monum5tale ges*i$5is plaat/   
d5 w]kzam5 m5s* voor de on/]felijke w]k5
 van het v]l$5  en spoort zijne s*epp5de
 w]kkra*t aan door 9 hem het v]lang5  op
 te wekk5 de groote mann5 van het v]l$5 
wa>dig te word51  de ov]lev]+ hunn]     

glorie voort te zett5 en niet sle*ts    
voor  het all$aags* en middelmatig g5ot 
van het teg5woordige te lev51  ma> het  
ideaal d] m5s*heid /e$s v]d] en hoog] te
 vo]54 ,de  traditioneele ges*i$5is1 die
 a*t+ en liefde voor het doode1  v]re   
lev5 inboezemt1 is e5 onwa>de]b>e       
weldaad voor alle m5s*5  en volk51 die  
door de om/&igh$5 tot de we9ig          
begun/igd5  behoor5 ( aan e5 onb>mh>tig 
be/aan ond]worp5 zijn1 want voor  h5    
v]fraait zij het teg5woordige door op   
het v]l$5 te wijz5  en ov] hun bes*eid5 
( moeilijk1 hun donk] ( geva>lijk be/aan
  v]spreidt zij e5 za*t troo/5d li*t van
 pozie4 ,de critis*e  ges*i$5is1 die het
 v]l$5 voor de re*tbank d] r$e roept1   
het nauwkeurig ond]zoekt en het t5      
slotte v]oordeelt1 omdat al  wat is1    
wa>d is te v]dwijn5 en di5t5gevolge te  
v]oordeel5 is1  die soort ges*i$5is is  
e5 /]k wap5 voor h51 die door d5  zw>5  
la/ van het v]l$5 v]drukt word5 en zi*  
da>van moet5  bevrijd51 will5 zij       
voortlev54 ,de ges*i$5is wordt e*t] e5e 

misdadige en te du*t5 ma*t1 zoodra zij  
zi* voordoet als e5e  wet5s*ap1 die     
onafhankelijk van het lev5 is1 die zi*  
v]meet 9  zi*zelve e5e absolute wa>de te
 zi5 en tot leus aanneemt3 fiat  v]itas1
 p]eat vita4 ,dan wordt zij e5          
/]v5sbeg9sel 9 plaats  van e5           
lev5sbeg9sel2 dan vult zij d5 m5s* met  
e5e hoeveelheid  onvru*tb>e k5nis1 die  
hem tot e5 encyclop$is* woord5boek maakt
  9 plaats van hem tot het daadw]kelijke
 te vo]5 en da>5bov5 h\dt  zij de       
ontwikkel+ zijn] p]soonlijkheid teg51   
want zij v]wekt  9 hem het ne]drukk5d   
gevoel1 dat hij e5 epigoon1 e5 nakom]   
is1  die de ges*i$5is wel le]5 kan1 ma> 
die zelf ge5 ges*i$5is  kan mak54 ,to*1 
zoo zegg5 de voor/&]s d] hi/oris*e      
cultuur1  heeft de ges*i$5is1 zij ha>   
ook alle &]e wa>de ontzegd1  deze       
v]di5/e1 dat zij ons m5s*5 en zak5 met  
objectieve  billijkheid le]t beoordeel54
 ,ma> ,nietzs*e antwoordt3 ,dat is niet 
zoo4 ,9 w]kelijkheid noemt m5 di5       
hi/oricus objectief1 die het  v]l$5     

wa>de]t na>mate de vooroordeel5 van zijn
 tijd het hem  do5 begrijp5 en          
subjectief noemt m5 hem1 die van de     
he]s*5de  d5kbeeld5 afwijkt2 zoo ook    
heeft het ge5 nut1 dat de hi/oricus     
onp>tijdig blijft ( wel als belangeloos 
toes*\w] voor het  probleem /aat1 dat   
hij be/ude]t1 ma> integ5deel3 hij alle5 
is wa>d de ges*i$5is te s*rijv51 die het
 be/ meew]kt aan  d5 opb\w van het      
teg5woordige2 sle*ts de m5s* van erv>+1 
de hoog/a&e m5s* kan ges*i$5is s*rijv54 
,hij1 die 9 zijn  be/aan ge5 mom5t5     
telt1 wa>9 hij groot] en v]hev5] is     
gewee/  dan alle &]51 zal nooit de      
groo!id en de v]hev5heid van het  v]l$5 
begrijp54 ,de gee/ d] v]vlog5 eeuw5     
blijft /e$s e5  orakelspreuk en gij zult
 die nooit le]5 k5n51 zoo gij niet tot  
de  b\wmee/]s van de toekom/1 tot de    
zi5]s van het teg5woordige  behoort4 #dg
    ,dit ov]drev5 opvo]5 van de         
beteek5is d] ges*i$5is sleept  da>5bov5 
nog e5 noodlottig gevolg mee3 het       
begun/igt d5  erg]lijk/5 vorm van het   

optimisme1 d5 e]bi$ voor de ruwe  daad1 
de bewond]+ van het succes4 ,de         
hi/oricus me5t 9 de  univ]seele evolutie
 het spoor van e5 ( &]e hoog]e r$e te   
v9d5 en zoekt tot ho(dbrek5s toe1 hoe   
die evolutie ont/aan is  en wa>he5 zij  
leid5 moet4 ,ma> de m5s* is alle5 groot 
gewee/  na>mate hij de noodzakelijkheid 
heeft wet5 te we]/aan en teg5 het  bl9d 
en dom toeval heeft ge/r$5--om kort te  
gaan1 na>mate hij  zi*zelf is gewee/ en 
zoo is dan ook de w>e ges*i$5is niet de 
ges*i$5is d] m5igt51 ma> die d] g5iale  
individu53 ,er zal  e5 tijd kom51 zoo   
besluit ,nietzs*e1 dat m5 wijselijk niet
 lang]  e5 plan van de univ]seele       
evolutie ( van de ges*i$5is d]  m5s*heid
 zal s*ets52 e5 dag wa>op m5 niet me]   
uit e5 algeme5  gezi*tspunt met de      
massa's rek5+ zal h\d51 ma> da>5teg5 met
  de alle5/a&e individu51 wi] s]ie als  
het w>e e5 brug vormt  ov] de woe/e     
wat]5 d] word+4 ,zij volg5 elk&] niet op
 volg5s  e5e wet van hi/oris*5          
voortgang1 ma> zij lev5 buit5 d5 tijd   

en zijn tijdg5oot5 dank zij de          
ges*i$5is1 die dat sam5be/aan  mogelijk 
maakt2 zij lev5 zooals die republiek van
 g5ien1 e5maal  door ,s*op5hau]         
bes*rev53 de e5e reus roept d5 &]5 aan  
door  de v]lat5 tuss*5ruimt5 d] eeuw5   
he5 en bov5 de ho(d5 d]  woelige en     
luidru*tige dw]g51 die ov]al om h5 he5  
dw>rel51  v]volg5 die hoogv]hev5 gee/5  
hun edel ond]h\d4 ,het doel  d]         
ges*i$5is is tot v]b9d+/eek5 tuss*5 h5  
te di55 en  zoodo5de /e$s opnieuw de    
geboorte van het g5ie voor te b]eid5 en 
te bew]k54 ,ne56 het doel d] m5s*heid   
ligt niet 9 het e9dpunt  van h>5        
loop--het ligt 9 de mee/ volmaakte      
exempl>51 die zij  heeft voortgebra*t4  
#dh            ,,iv4    ,nietzs*e /elt  
zi* e*t] 9 zijne ,unzeitgemsze          
,betra*tung5 niet  tevr$5 met d5 /rijd  
teg5 de h$5daags*e /rekk+51 die hij te  
v]oordeel5 en geva>lijk a*t1 ma> hij    
beg9t tegelijk]tijd aan  het geb\w d]   
toekom/ te arbeid54 ,9 de bes*av+ van   
onz5 tijd  zoekt hij de voorbod5 van e5e

 nieuwe ri*t+1 van e5e h]vorm+  van d5  
publiek5 gee/ en e5e h]lev+ van d5      
,dionysis*5 gee/2  hij zoekt mod]ne     
g5ien1 die 9 /aat zijn de jeugd na> e5  
nieuw  doel te leid5 en ha> te onttrekk5
 aan het ontz5uw5d optimisme  en d5     
ne]drukk5d5 cultus van het /(felijk     
welzijn2 en voor  zi* zoekt hij opvo$]s1
 die hem help5 zi*zelf begrijp5 en hem  
op5b>5 wie hij is en wa>he5 hij gaat4 ,9
 de e]/e plaats me5de  ,nietzs*e die    
mee/]s gevond5 te hebb5 9 ,s*op5hau] en 
,wagn]4    ,e9de #ahfe1 to5 hij te      
,leipzig 9 de philologie /ude]de1 w]d   
hij 9 ,s*op5hau]s philosophie +ewijd4   
,het toeval wilde1 dat  hij bij ,rohn1  
d5 opkoop] van oude boek5 ,die ,welt als
 ,wille und  ,vor/ellung ko*t en van het
 e]/e oog5blik af w]d hij +epalmd  door 
de groots*e vooruitzi*t51 die dat boek  
hem op5ba>de en me]  nog door de        
p]soonlijkheid van d5 philoso(1 die hij 
uit het w]k  le]de k5n54 #di ,lat] zeide
 hij3 ,ik behoor tot die lez]s van      
,s*op5hau]1 die nadat zij e5e enkele    

bladzijde van hem gelez5  hebb51 met    
va/e zek]heid wet51 dat zij eik5 regel  
door hem  ges*rev51 van d5 e]/e tot d5  
laat/e zull5 lez5 en na> elk  woord     
zull5 lui/]51 dat van zijne lipp5       
vloeit4 ,mijn v]tr\w5  9 hem 0 dadelijk 
onbegr5sd en na het v]loop van neg5 j>5 
is  het onv]&]d geblev54 #ej    ,hij    
erk5de1 zij het ook voorloopig en ond]  
b5efice van inv5t>is1  ,s*op5hau]s      
voornaam/e hypo!s54    ,hi]bov5 is      
gezegd1 dat ,nietzs*e 9 ,die ,geburt d] 
,tragdie tot  basis van zijne uite5zett+
 ,s*op5hau]s !orien aanneemt ov] d5     
,wil als e5 op zi*zelf/a& iets1 ov] de  
w]eld als voor/ell+1  ov] de indivduatie
 als oorzaak van alle lijd5 en ov] de   
muziek  als de directe uit+ van d5 wil4 
,9 dat zelfde w]k begroet hij           
,s*op5hau] als d5 ,messias van e5e      
tragis*e cultuur1 die be/emd  is om de  
socratis*e cultuur van d5 mod]n5 tijd te
 v]vang5 en  wi] ho(dtrek als volgt     
wordt geteek5d3 ,9 plaats van de        
,wet5s*ap  wordt voortaan de ,wij%eid   

het hoog/e doel--de ,wij%eid1 die zi*   
niet  laat misleid5 door de b$riegelijke
 h]s5s*imm5 d] ,wet5s*app51  ma> d5 blik
 ve/igt op het gans*e w]eldbeeld en 9   
e5e opwell+  van sympa?ie en liefde het 
univ]seel lijd5 tra*t te beseff5 als    
ha> eig5 le$4 #ea ,9 #ahgb geeft hij    
hetzelfde idee we] 9 e5  kle9 artikel   
ov] het v]b& tuss*5 ,s*op5hau]'s        
philosophie  en de ,duits*e cultuur1    
wa>9 hij 9 beg9sel de ho(dg$a*t5 d]     
e]/e drie ,unzeitgemsze ,betra*tung5    
ne]legt4 #eb ,9 #ahgd1  9 zijn d]de     
,unzeitgemsze1 ,s*op5hau] als ,erzieh]  
spreekt  ,nietzs*e zijne innige         
dankba>heid uit tot d5 d5k]1 die hem 9  
de w]eld van d5 gee/ heeft +ewijd en    
v]kla>t hij d5 heilzam5  invlo$1 di5 de 
ideen van d5 groot5 pessimi/ op de      
h$5daags*e  ziel kunn5 uitoef554    ,de 
h$5daags*e m5s*1 zegt hij1 zoekt        
zi*zelf1 en om nu uit te  v9d5 wat zijne
 w>e natuur1 zijne w>e ikheid is1 kan   
niem& hem  bet] help5 dan e5 go$e mee/]1
 d4w4z4 niet e5 mee/]1 die  hem         

voors*rijft dez5 ( g55 bepaald5 weg te  
volg5 ( hem me]  uitgebreide            
arbeidsmiddel5 t5 di5/e /elt1 ma> e5    
opvo$]1  die hem van alles bevrijdt1 wat
 hem belemm]t 9 het doordr+5  tot die   
ikheid1 die diep 9 ons all] a>d v]s*ol5 
ligt4 ,di5  mee/] vond ,nietzs*e 9      
,s*op5hau]4 ,9 hem zag hij dadelijk d5  
philoso(1 die intellectueel volkom5     
re*ts*ap5 en 9 al zijne  ges*rift5      
geheel opre*t 04 ,s*op5hau] spreekt tot 
zi*zelf1  (1 wil m5 hem e5 toehoord]    
to$i*t51 zoo zij het e5 zoon1 die  door 
zijn vad] ond]wez5 wordt4 ,zijne woord5 
kl9k5 vrij1 fl9k  en welwill5d2 zij zijn
 blijkba> g]i*t tot e5 toehoord]1 die   
met  liefde na> hem lui/]t4 ,zijne      
r$evo]+51 wa>9 zi* e5 /]ke  ziel        
op5ba>t1 e5e ziel1 die zek] is van      
zi*zelve1 boei5 ons van  af het e]/e    
woord2 het is ons als( wij 9 e5 d5n5bos*
 kom52  9 lange teug5 adem5 wij de lu*t 
9 en e5 plotsel+ welzijn doet  zi*      
gevoel54 ,zoo zijn wij ook bij          
,s*op5hau] als 9 e5 oord1 wa>  m5 /e$s  

dezelfde opwekk5de lu*t inademt en wa>  
die e5v\d en die  onnavolgb>e           
natuurlijkheid he]s*51 die het bijzond] 
voorre*t zijn  van h51 die zi* mee/]    
gevoel5 van hun eig5 weeld]ig ?uis4 #ec 
,9 ,s*op5hau]s s*ool le]de ,nietzs*e de 
w]kelijkheid inzi51  zooals zij is 9 al 
h>e leelijkheid en met al het le$1 dat  
zij  meesleept2 en tev5s le]de hij      
begrijp51 dat het g5ie teg5 zijn  tijd  
moet /rijd51 wil het tot volle          
zelfbewu/heid kom5 en dat  hij 9 d5     
/rijd teg5 de vooroordeel51 de zwakh$5  
en de zond5  zijn] tijdg5oot5 9         
w]kelijkheid zijn eig5 individualiteit  
re9igt  door alle vreemde elem5t5 en    
p>asiet51 die van buit5 af tot hem  zijn
 gekom51 te v]wijd]5 en het zuiv]e g\d  
van zijn g5ie te  ontdo5 van alle slakk5
 en alliage4 ,en t5 slotte vond         
,nietzs*e  9 ,s*op5hau] de v]kl>+ van   
het tragis*e lev51 zooals ook  hij die  
begreep3 ,e5 gelukkig lev5 is           
onmogelijk3 het s*oon/e  dat de m5s*    
gev5 kan is e5 h]os* be/aan1 e5 be/aan  

dus1  wa>9 hij1 na zi* aan e5e zaak     
gewijd te hebb51 die tot e5ig  algeme5  
welzijn /rekk5 kan en na ontelb>e       
moeilijkh$5 te hebb5  ov]wonn51 t5      
slotte ov]w9na> blijft1 do* sle*ts t5   
halve (  9 het geheel niet beloond      
wordt4 ,dan /aat hij bij de ontknoop+   
van  dat be/aan als de pr9s 9 ,gozzi's  
,re ,corvo1 v]/e5d1 do* 9 e5e  edele    
h\d+ en met e5 groots* geba>4 ,zijn     
nag$a*t5is blijft  lev5 en als e5 held  
wordt hij gevi]d en zijn wil1 die       
g$ur5de  zijn geheele lev5 door         
beproev+5 en zorg51 door misk5n+ en     
ondankba>heid d] m5s*5 getei/]d w]d1    
/]ft 9 het h>t d]  nirwana4 #ed         
,nietzs*e me5de dus 9 ,s*op5hau] de     
philosophis*e  en mod]ne uit+ d]        
,dionysis*e wij%eid1 die hij bij de     
,griek5  zooze] bewond]de1 gevond5 te   
hebb54    ,en ev5als het ,s*op5hau]     
gegev5 w]d het g5ie niet alle5  9       
zi*zelf te le]5 k5n51 ma> ook buit5 hem1
 9 ,goe!1  e5 d] s*oon/e voorbeeld5 van 
d5 vrij51 /]k5 man te mog5  bewond]51   

zoo _h ,nietzs*e het voorre*t intiem om 
te gaan met  e5 d] ma*tig/e g5ien van d5
 tijd3 ,ri*>d ,wagn]4    ,nietzs*e's    
bewond]+ voor ,wagn] ont/ond re$s 9     
zijne  jongel+sj>52 nadat hij tot zijn  
ze/i5de ja> e5 onv]zo5lijk  classicus1  
e5 bewond]a> uitsluit5d van ,moz>t en   
,haydn1 ,s*ub]t en  ,m5delssohn1        
,bee?ov5 en ,ba* 0 gewee/ en bepaald    
ne]zag op de1  volg5s hem1 toekom/muziek
 van ,liszt en ,b]lioz1 e9digde hij to* 
met ,wagn]'s w]k5 mooi te v9d5 en g+    
zelfs zijne bewond]+  ov] 9 gee/drift   
to5 hij ,tri/an en ,isolde le]de k5n54  
,9 #ahfh w]d hij aan ,wagn]1 die to5 te 
,leipzig bij de familie  ,brockhaus     
v]toefde1 voorge/eld en 9 het volg5d ja>
 w]d hij1  zooals re$s gezegd1 e5 d]    
intieme vri5d5 van ,wagn]1 di5 hij      
dikwijls opzo*t op zijne buit5plaats    
,tribs*54    ,g$ur5de enkele j>5 leefd5 
wij sam5 voor alle groote1 zo[el als    
voor alle kle9e d+51 s*reef ,nietzs*e 9 
#ahhh1 van we]skant5  be/ond e5         
onbegr5sd v]tr\w54 #ee    ,ongeve]      

#ahgb1 to5 ,die ,geburt d] ,tragdie w]d 
uitgegev51 b]eikte  de vri5ds*ap van d5 
jong5 philoso( voor d5 groot5 artie/    
zijn toppunt4 ,to5 s*reef hij aan e5    
zijn] vri5d53 ,ik heb e5  v]bond geslot5
 met ,wagn] en gij kunt u nauwelijks    
voor/ell5 hoe  groot onze intimiteit is 
en hoeze] onze plann5 ov]e5kom54 #ef    
,en 9 zijn vri5ds*apsdrang zijne        
gehe*!id niet alle5 9 woord51  ma> ook 9
 dad5 will5de toon51 _h hij 9 datzelfde 
voorja>  bijna zijne pr(essorale        
loopbaan ond]brok5 om e5e t\rne  van    
lez+5 te h\d5 t5 bate van het ,bayreuts*
 w]k4 ,wagn]s  v]trek na> ,bayreu?      
7,april #ahgb7 gaf niet de m9/e v]&]+  9
 hunne v]h\d+3 ,nietzs*e zo*t ,wagn]    
me]mal5 op 9 zijne  nieuwe woonplaats en
 0 ook teg5woordig bij het kun/5a>sfee/1
  dat op #bb ,mei #ahgb te ,bayreu?     
gegev5 w]d t] e]e van de e]/e  /e5legg+ 
van ,wagn]s !at]4 ,9 #ahgf woonde hij op
 dr+5d  v]zoek van d5 componi/ de       
repetities van de ,tetralogie bij en  0 
hij getuige van d5 besli/5 triomf d]    

groote h]vorm+1  die ,wagn] 9 de        
dramatis*e kun/ _h ond]nom54 ,e5ige dag5
 voor  zijne aankom/ zond hij zijn      
vri5d5 e5 exempla> van het vi]de  nomm] 
d] ,unzeitgemsz51 getiteld3 ,ri*>d      
,wagn] te ,bayreu?1  wa>9 hij e5e       
doordr+5de1 s*itt]5de analyse gaf van   
,wagn] als  kun/5a> en als moreele      
p]soonlijkheid en da>op e5e gee/driftige
  l(spraak op het groote h]vorm+sw]k1   
wa>9 hij geslaagd 01  liet volg54 ,hij  
noemde ,wagn] d5 mod]n5 ,aes*ylus1 bij  
wi5 de  tragis*e wij%eid zi* niet lang] 
9 d5 philosophis*5 vorm  uitte1 zooals  
bij ,s*op5hau]1 ma> da>5teg5 9 d5       
lev5d51  concret5 vorm van              
onv]gelijkelijk groots*e kun/w]k54 ,9   
hem  zag hij e5 ,dionysis* g5ie1 dat    
niet enkel 9 woord5 de w]eld  van       
gevoel5s1 die 9 hem bruis*te1 kon       
we]gev5 en da>om e5  di?yrambis*        
dramaturg 0 geword51 en door zijne      
bijzond]e  sam5/ell+ alle kun/5 9 zi*   
v]e5igde3 tooneelkun/1 muziek  en       
di*tkun/ 9 alle zijne gevoel5s uit5de4  

,het dramaturgis*  g5ie1 s*reef         
,nietzs*e1 dat zijne volkom5 ontwikkel+1
 zijne  volle rijpheid b]eikt heeft1 is 
e5 afgew]kt geheel zond] e5ige          
onvolkom5heid ( leemte2 het is de       
wa>lijk vrije kun/5a>1 wi5  het niet    
mogelijk is &]s dan 9 alle bijzond]e    
takk5 d] kun/  tegelijk te d5k52 het is 
de v]zo55de bemiddela> tuss*5 de twee   
oog5s*ijnlijk teg5ov]ge/elde w]eld5 van 
pozie en muziek2 die  de nheid en de    
integraliteit van onze kun/faculteit    
h]/elt1 die  nheid1 die door het v]/&   
niet begrep5 en door r$5e]+ uit  niets  
kan word5 afgeleid1 ma> zi* alle5 9 dad5
 toont4 ,wagn]s  groote w]k1 de s*epp+  
van e5 muziekdrama1 wa>9 de ,grieks*e   
trag$ie h]leeft en de uitvo]+ van dat   
drama te ,bayreu? mag e5  d] mee/zegg5de
 gebeurt5iss5 9 de ges*i$5is d]         
,europees*e  bes*av+ heet51 want hij    
/elde zi* niets m9d] voor dan de        
,grieks*e cultuur te midd5 d] mod]ne    
w]eld te do5 h]lev51  en da> alles      
sam5hangt met het geb\w d] bes*av+ is   

het niet  mogelijk e5e ern/ige1 w>e     
h]vorm+ 9 de !at]kun/ teweeg te  br5g5  
zond] tev5s groote v]&]+5 9 moreel1     
opvo$+ en  politiek te bew]k54    ,zoo  
kon dus de triomf van het ,bayreu?s*e   
w]k1 mo*t het besli/  en duurzaam       
blijk51 begroet word5 als de dag]aad van
 e5 nieuw  tijdp]k 9 de m5s*heid4       
,enkele wek51 nadat ,nietzs*e zijne     
l(r$e op ,wagn] ges*rev5 _h1  v]liet hij
 ,bayreu? diep ontmo$igd en t5 doode toe
 v]moeid  en b$roefd3 de s*oon/e droom  
zijn] jeugd 0 plotsel+  v]vlog5--zijn   
gee/drift voor ,wagn] 0 v]/omd4 ,vanwa> 
die  groote omw5tel+8            ,v4    
,nietzs*e zegt 9 e5e zijn] voorr$51 dat 
de mee/e zijn]  ges*rift5 niet de       
gevoel5s van het oog5blik1 wa>op hij die
  s*reef1 we]gav51 ma> bov5al die       
gevoel5s1 die re$s uitgeleefd  w>5 en   
plaats hadd5 gemaakt voor nieuwe ideen4 
,v&a> ook dat zijn  ges*rift3 ,s*op5hau]
 als ,erzieh] tot e5 tijd behoorde1 wa>9
  hij re$s niet me] aan pessimisme ( aan
 ,s*op5hau] gelo(de4 ,en  ev5zoo 0 ,r4  

,wagn] te ,bayreu? eig5lijk e5e dankb>e 
hulde aan  e5 mom5t uit mijn v]l$51 aan 
e5 d] s*oon/e oog5blikk5 van  mijn geluk
 en tev5s aan het geva>lijk/e van mijn  
be/aan444 het  0 9 w]kelijkheid e5 breuk
 en e5 va>wel4 #eg ,de nieuwe  docum5t51
 die van de laat/e j>5 date]5 en ons 9  
/aat /ell5  ,nietzs*e's oorspronkelijke 
g$a*t5 tot 9 de kle9/e bijzond]heid  te 
volg51 beve/ig5 niet alle5 zijn gezegde1
 ma> bewijz5 bov5di5  ongetwijfeld1 dat 
,nietzs*e1 t5 tijde dat hij zorgvuldig  
v]me$  9 zijn uit te gev5 ges*rift5 e5  
enkel woord te zegg51 dat  niet tot     
,s*op5hau]s ( ,wagn]s l( /rekte1 v] weg 
0 van zijne  g$a*t5 zond] voorbeh\d aan 
die beide mee/]s ov] te gev51 ma>       
da>5teg5 ijv]ig tra*tte zi* los te mak5 
van hun ov]he]s*5d5  invlo$4 ,zoo week  
hij re$s 9 d5 beg9ne van ,s*op5hau] af  
op  het punt van ho(d/ell+54 ,van af    
#ahfg geeft hij zijn twijfel te  k5n5   
omtr5t de fondam5teele hypo!s5 van het  
geheele /elsel1  omtr5t de eig5s*app5   
die ,s*op5hau] aan d5 wil toek5t1 omtr5t

  d5 wil als zijnde het eig5lijk        
w]eldwez51 en omtr5t het be/aan  als e5 
op zi*zelf /a& iets #eh4 ,en re$s vroeg 
we]legt hij  de pessimi/is*e            
gevolgtrekk+51 die uit ,s*op5hau]s      
sy/eem  voortvloei52 hij wil ge5        
philosophis*e ond]w]p+ ( nihilisme  en  
zijn scepticisme gaat zoov]1 dat hij    
pe9/ ov] wa>heid en  leug5 uit e5       
extra-moreel oogpunt bes*\wd1 en het    
e9de zijn]  ov]pe9z+5 is1 dat hij de    
philosophie van de wanhopige wij%eid    
v]oordeelt1 die philosophie1 die tot    
elk5 prijs wa>heid v]langt1  ook zelfs  
da>1 wa> zij het be/aan d] m5s*heid aan 
de wet5s*ap  z\ moet5 prijsgev51 en dat 
hij de tragis*e wij%eid ophemelt1  die  
na alle me?aphysiek ontk5d te hebb51 de 
k5nis t5 di5/e van  d5 s*oon/5 lev5svorm
 /elt1 aan de kun/ alle re*t5 we]geeft1 
die de wet5s*ap ha> wilde ontnem51 en   
e9digt met het voor d5  m5s*            
noodzakelijk te v9d51 illusie te will54 
#ei ,nietzs*e's  oordeel ov] ,wagn] 0   
niet m9d] vrij4 ,9 #ahff vond hij1 dat 9

 de  ,walkre groote f\t5 /ond5 teg5ov]  
wond]ba> s*oone mom5t5  #fj en 9 d5 loop
 zijn] voorb]eid5de /udien voor ,die    
,geburt  d] ,tragdie1 s*et/e hij t]     
v]kl>+ d] tuss*5kom/ van  het koor 9    
,bee?ov5s ,i,xe symphonie1 e5e !orie1   
die regelre*t  teg5ov] die van ,wagn]   
/ond2 #fa e5 &]maal wi]p hij teg5 de    
,wagn]iaans*e opvatt+ van het muzikaal  
drama e5e zi5swijze op1  die da>van     
geheel afweek2 volg5s hem moe/ de zang] 
9 het orke/  afdal51 wa>door op het     
tooneel niets me] ov] z\ blijv5 dan de  
enkele h&el+2 de m5s*elijke /emm5 en het
 orke/ moe/5 die  9 geb>5 we]gegev5     
actie v]kl>52 dan z\ het zijn als vroeg]
  9 de oorspronkelijke trag$ie3 de      
sc5is*e v]wez5lijk+ van e5  apoll9is*   
vizio5 van het koor1 dat door d5        
,dionysis*5 gee/ 9  v]vo]+ wordt        
gebra*t4 #fb ,nietzs*e's twijfel nam    
toe1 to5 hij  w]kte aan zijn ,r4 ,wagn] 
te ,bayreu? en 9 zijne s*ets5 v9dt  m5  
re$s tal van ideen1 #fc die hij lat] 9  
,d] ,fall ,wagn]  uitw]kte4 ,hij zegt   

da>9 wat hij het bov5matige a*t 9       
,wagn]s  k>akt] en gav51 en dat hij 9   
,ba* en ,bee?ov5 e5e zuiv]d]  natuur    
v9dt2 hij laat zi* gaan tot e5e /r5ge   
beoordeel+ van  ,wagn]s politiek lev51  
van zijne v]h\d+ tot de revolutionnair5 
en d5 kon+ van ,bei]51 ook van zijn     
anti-semitisme2 hij twijfelt  ze] aan   
,wagn]s wa>de1 niet als integraal       
kun/5a>1 ma> wel als  speciali/1 als    
musicus1 di*t] ( dramaticus1 zelfs als  
d5k]2 hij  ontdekt reactionnaire elem5t5
 9 hem1 zooals zijne sympa?ie voor  de  
middeleeuw5 en het ,*ri/5dom1 zijne     
b\ddhi/is*e neig+51  zijne voorliefde   
voor al wat wond]ba> 01 zijn ,duits*    
patriotisme1  en hij is sceptis* ge/emd 
t5 opzi*te van d5 reel5 invlo$1 di5     
,wagn]s h]vorm+ op ,duits*l& kan        
uitoef554 ,om kort te gaan1  op         
hetzelfde oog5blik1 dat ,nietzs*e ,wagn]
 op5lijk l( toezwaait1  blijkt hij1     
ondanks zijn bew]+ dat hij aan ,wagn]s  
muziek zijn  mee/ zuiv] en hels*itt]5d  
geluk v]s*uldigd is1 niet me] (  m9d]   

dan e5 kett] 9 het ,wagn]iaans* gelo( te
 zijn4 ,hoe die  s*ijnb>e               
dubbelh>tigheid te v]kl>58    ,nietzs*e 
zelf geeft ons als volgt de r$5 van zijn
 g$rag aan3  ,e]/ geloov5 wij 9 d5      
wijsge]1 zegt hij na> aanleid+ van zijne
  v]h\d+ tot ,s*op5hau]4 ,dan zegg5 wij3
 moge hij die bew]+5  ook niet geheel   
jui/ kunn5 /av51 zoo blijv5 de bew]+5 er
 niet  m9d] jui/ om4 ,en t5 slotte kom5 
wij tot de volg5de ov]tuig+3  die bew]+5
 zijn ons feitelijk onv]s*illig1 ma> de 
natuur  van di5 m5s* weegt teg5 hond]d5 
/elsels op4 ,hij moge als  ond]wijz5d   
le]a> ontelb>e mal5 dwal51 zoo blijft   
to* zijne  eig5 p]soonlijkheid gelijk   
hebb5 en da>aan alle5 hebb5 wij ons  te 
h\d54 ,9 d5 philoso( is wat 9 e5e       
philosophie nooit zijn zal3  de oorzaak 
van vele philosophie1 het g5ie4 #fd ,dat
 p>adoxaal  aphorisme v]kla>t geheel    
jui/ de groote wijzig+ 9 ,nietzs*e's    
gevoel5s t5 opzi*te van ,wagn] en       
,s*op5hau]4 ,hij begon met veel  voor   
hunne w]k5 te gevoel51 da>na g+5 zijne  

liefde en a*t+  ook ov] tot de p]son5   
zelve3 hij _h1 h5 lief als m5s* en als  
g5ie1 onafhankelijk van hun w]k5 en     
da>om ontweek hij zorgvuldig  elke      
gevoelige daad1 die hun groote vri5ds*ap
 v]/or5 kon en  on?ield hij zi* bov5al  
van elke publieke critiek ov] al wat  9 
hunne w]k5 niet 9 zijn smaak viel4 ,ma> 
t5 slotte brak het  oog5blik aan1 wa>9  
hij erk5de1 dat het ond]s*eid tuss*5 de 
opvatt+5 zijn] mee/]s en de zijne te    
groot 01 om da>ov]  9 alle e]lijkheid   
jeg5s zi*zelv5 te kunn5 zwijg52 to5     
heeft  hij met diepe droefheid 9 het h>t
 gehoor gegev5 aan de gebi$5de  eis*5   
van zijn d5k]sgewet5 en w5dde hij zijne 
critiek teg5 zijne  opvo$]s4 ,hij zag de
 dwal+ 91 wa>9 hij teg5ov] h5 v]ke]de1  
hij begreep1 dat hij 9 zijn omgang met  
h5 niet getra*t _h h5 na>  wa>heid te   
begrijp51 ma> da>9 zijne eig5 ikheid    
wilde le]5  k5n54 ,en op die wijze 0 hij
 tot e5 s*ijnba> p>adoxaal ma>  eig5lijk
 geheel logis* resultaat gekom53 9      
plaats van zi*zelf  te vorm5 na>        

,s*op5hau] ( ,wagn] _h hij h5 da>5teg5  
na>  zijn eig5 beeld v]vormd4 ,zijn     
teek5+ van ,s*op5hau] gaf  van d5       
w]kelijk5 ,s*op5hau] sle*ts e5 onvolkom5
 beeld en  da>5teg5 bes*reef hij da>9   
met groote jui/heid het ideaal  van d5  
tragis*5 wijsge] na> zijne eig5 opvatt+4
 ,hetzelfde  geldt betreff5de zijn beeld
 van ,wagn] en zijne apologie van  het  
,bayreu?s* idee2 hij week ook da>9 af   
van de objectieve  w]kelijkheid om de   
geidealise]de figur5 van d5 ,dionysis*5 
kun/5a>1 e5e soort ,z>a?u/ra vr di5s    
word+1 te s*ets5 en  re$s vooruit dat   
middaguur1 dat lat] 9 ,z>a?u/ra         
voorkomt1 te  bes*rijv51 dat uur1 wa>op 
de uitv]kor55 sam5kom5 en zi* aan  hunne
 mee/ v]hev5 taak wijd54 ,9 plaats dus  
van zijne modell5 uit  te s*ild]51      
bes*reef ,nietzs*e 9 h5 zijn inn]lijk5  
droom4 #fe    ,hij begreep nu1 dat hij 9
 d5k5 en gevoel5 te v] /ond van         
,s*op5hau] en ,wagn]4 ,e]/ _h hij 9 het 
pessimisme e5 wap5  gezi5 teg5 het      
wet5s*appelijk optimisme2 de            

pessimi/is*e  beoordeel+ van het heelal 
kwam hem voor als de fi]e pli*t van  elk
 opre*t gewet54 ,da>5teg5 _h hij nooit  
zond] voorbeh\d  de nihili/is*e         
gevolgtrekk+5 aang5om51 die ,s*op5hau]  
uit zijne premiss5 afleidde1 zijnde3 het
 m$elijd5 tot de hoog/e  deugd v]hev5 en
 de v]nietig+ van het will5 lev5 als    
zijnde het  doel van het be/aan4 ,ma>1  
da> hij jui/ to5 geheel opg+ 9 d5  /rijd
 teg5 de socratis*e cultuur van zijn    
tijd1 kon hij niet veel  tijd be/$5 aan 
de we]legg+ van die nihili/is*e /rekk+5 
( van het ,*ri/elijk ascetisme4 ,ga&eweg
 ev5wel zag hij 91 dat  het nihili/is*  
geva> niet ond]doet voor het optimi/is* 
en dat1  wa> 9 onze eeuw de ,phili/] 9  
zijne middelmatigheid en voldaanheid    
groeit1 die eeuw tev5s van v]val getuigt
 9 h>e lev5smoeheid en  ha> v]lang5 na> 
vr$e en niet-zijn4    ,van to5 af hield 
e5 nieuw vraag/uk ,nietzs*e's gee/      
bezig1 en tot  het e9de van zijn bewu/  
lev5 liet het hem niet me] los4 ,hij    
vroeg  zi* af3 ,wa>uit ont/aat dat mod]n

 v]val8 ,welke zijn de symptom51  die   
het k>akt]ise]5 en de teek55 die het    
op5b>58 ,tot hoev]  gaan diepte en      
uitge/rek!id van het nihili/is* kwaad8  
,hoe is het  te g5ez58 ,van het oog5blik
 af1 dat hij zi* op dat /&punt _h       
ge/eld1 v]&]de ,nietzs*e's oordeel ov]  
,s*op5hau] en ,wagn]  geheel4 ,zij1 die 
e]tijds zijne bondg5oot5 w>5 9 d5 /rijd 
teg5  het mod]n optimisme1 w]d5 zijne   
vij&5 9 d5 oorlog teg5 het  nihilisme en
 geva>lijke vij&5 om de kra*t d]        
betoov]+1 die  zij e5maal op hem en me] 
algeme5 nog op d5 teg5woordig5 tijd     
uitoef5d54 ,hij begreep dat zijne groote
 vri5ds*ap voor die beide  opvo$]s hoog/
 geva>lijk voor hem 0 gewee/ en dat1    
wanne] hij  zi* niet bijtijds aan hun   
invlo$ _h onttrokk51 hij nooit zi*zelf  
0 geword5 en zi* nooit volkom5 bewu/ z\ 
zijn gewee/ van zijne  philosophie ov]  
d5 ,ueb]m5s*1 wi] kiem re$s geleg5 0 9  
de opvatt+ van de ,dionysis*e wij%eid1  
zooals hij die 9 zijne  ,geburt d]      
,tragdie v]kla>de4    ,ook 9 e5 &]      

opzi*t _h ,nietzs*e zi* b$rog5 9 zijne  
v]e]+ van ,wagn]1 hi]9 n4l4 dat hij1 de 
aanbidd] van d5  s*oon5 vorm1 de        
bewond]a> van d5 groots*5 klassiek5     
/ijl d] ,griek5 en ,frans*51 zi* _h     
kunn5 lat5 v]bl9d5  en misleid5 door d5 
al te bloemrijk5 en ov]lad5 /ijl van het
  ,wagn]iaans*e drama1 dat hij zi* _h   
lat5 beetnem5 door de kun/5  van e5     
g5iaal com$iant1 van e5 voortreffelijk  
goo*ela>4 ,hij  _h e5 oorspronkelijk    
g5ie gezi51 vol kra*t en ov]vloei5d van 
lev5svru*tba>heid1 9 e5 ultra-g]aff9e]d 
decad5t1 9 e5 van  die nakom]s1 die aan 
d5 avond van e5 hoog ontwikkeld tijdp]k1
 zoo  wond]ba>lijk h&ig gebruik wet5 te 
mak5 van alle /(f51 die  9 vorige eeuw5 
v]zameld w]d5 en zeldzame1 knappe1      
+ewikkelde  w]k5 voortbr5g5 van         
s*itt]5de en /reel5de kleur5 als die    
van e5 h]f/l&s*ap ( e5 zonsond]gang2    
w]k51 die ev5wel  me] buit5gewoon dan   
wa>lijk s*oon zijn en wa>aan de w>e     
adel1  de aangebor5 volkom5heid1 die    
zek] van zi*zelve zegepral5d  uit/raalt1

 ontbreekt4 ,het ,wagn]iaans* drama     
v]teg5woordigde  volg5s ,nietzs*e d5    
vlamm5d5 /ijl 9 de muziek1 het 0  de    
arti/ieke uit+1 die met onze eeuw van   
v]val sam5 moe/  gaan4 ,wagn] heeft tot 
de kle9/e hoek5 d] mod]ne ziel doorzo*t 
en  is dus e5 gids van wa>de voor d5    
d5k]1 die die mod]ne ziel tot 9  h>e    
v]borg5/e diept5 wil le]5 k5n54 ,het is 
noodig ,wagn]iaan  te zijn gewee/444 ma>
 m5 moet zi* van de he]s*appij van di5  
groot5 toov5a> wet5 te bevrijd53 dat is 
e5 lev5svoorwa>de4 ,de  groot/e         
gebeurt5is 9 mijn lev5 0 e5e g5ez+1 zegt
 ,nietzs*e  v]d]4 ,wagn] is sle*ts e5e  
mijn] ziekt5 gewee/4 #ff    ,het spreekt
 van zelf1 dat de sla*t(f]s van         
,nietzs*e's kritiek  ev5m9 die          
ond]gronds*e evolutie 9 zijne ideen als 
de fijne1 te]e  beweegr$55 van zijne    
vreemde h&elwijze begrep54 ,s*op5hau]  0
 dood en kon niet teg5 hem opkom51 ma>  
,wagn]1 die me]  dan lev5d 01 zag 9 de  
afvalligheid van zijn le]l+ e5 wa>      
v]raad4 ,nietzs*e's diepe droefheid op  

de ,bayreu?s*e fee/51 to5  hem plotsel+ 
met ondragelijke held]heid duidelijk w]d
 wat hij tot  nog toe sle*ts flauw      
gevoeld _h1 n4l4 de groote af/& tuss*5  
d5  ideal5 ,wagn] zijn] droom5 en d5    
reel5 ,wagn]--die droefheid _h  d5 mee/]
 niet kunn5 ontgaan2 zij _h hem diep    
gekr5kt4 ,en to51  twee j>5 lat]1       
,nietzs*e 9 zijn ,m5s*li*es             
,allzum5s*li*es  7#ahgh7 de nieuwe ri*t+
 zijn] d5kbeeld5 v]kondigde en met  de  
mee/e omzi*tigheid1 zond] ,wagn]s naam  
erg5s te noem51  de /rekk+ van het      
,wagn]iaans* w]k critise]de1 w]d de     
breuk  tuss*5 mee/] en le]l+ volkom54   
,want ,wagn]1 alhoewel hij  ,nietzs*e   
opre*t liefhad1 bes*\wde hem tev5s      
e5igsz9s als e5  in/rum5t voor zijn w]k 
en het kwam hem niet me] dan natuurlijk 
voor1 dat ,nietzs*e's e]zu*t zi* bepal5 
z\ tot d5 rang van  e]/5 apo/el van het 
,wagn]ianisme4 ,v&a> ook1 dat           
,nietzs*e's  afvalligheid hem bijna     
ev5veel erg]nis als sm>t v]oorzaakte1   
want hij zag 9 hem d5 e]zu*tige1 die    

ond] zijne bes*]m+  getra*t _h naam te  
mak5 om hem dan plotsel+ te v]lat5 zond]
  &]e r$5 dan de a&a*t tot zi*zelf te   
will5 trekk51 e5  ondankb>e1 die zijne  
oude vri5ds*ap op(f]de aan e5e          
ziekelijke  reclame-behoefte4 ,en       
,nietzs*e van zijn kant zag ondanks het 
diepe  le$1 dat de breuk met zijn mee/] 
hem v]oorzaakte1 9 di5s wrok  e5 bewijs 
van kle+ee/igheid en kle9zieligheid1 en 
al bleef hij1  ondanks het v]s*il hunn] 
me5+51 voor d5 gewon5 m5s* ,wagn]  de   
opre*t/e vri5ds*ap gevoel51 zoo bes*\wde
 hij zi* van to5  af door niets me]     
gebond5 teg5ov] d5 publiek5 ,wagn]1 wi5s
  d5kbeeld5 hij be/re$ en a>zelde hij   
niet e5ige j>5 lat]  teg5 zijn vroeg]5  
vri5d e5e di] h>t/o*telijke vlugs*rift5 
te ri*t51 die zooveel opzi5 geba>d      
hebb53 ,d] ,fall ,wagn]  7#ahhh7 en     
,nietzs*e contra ,wagn] 7#ahhh74        
,nietzs*e's g$rag teg5ov] ,wagn] is met 
re*t ze] v]s*ill5d  beoordeeld4 ,de     
aanhang]s van d5 groot5 mee/] hebb5 zi* 
ov]  het geheel ze] /r5g en m4i4 tev5s  

ze] onre*tva>dig betoond  jeg5s d5      
afvallige van het ,wagn]ianisme2 zij    
hebb5 ,nietzs*e's  ontr\w toeges*rev5   
hetzij aan e]zu*tige b]ek5+51 hetzij aan
  gekr5kte ijdelheid en bov5al aan e5   
beg9 van gee/es/or+4 ,te  zam5 g5om5    
kom5 hunne beoordeel+5 op het volg5de   
ne]4 ,tot  #ahgf is ,nietzs*e de man    
gewee/1 die ,wagn] het be/ begreep1     
zijne ,unzeitgemsze ov] het ,bayreu?s*  
w]k is de s*oon/e  analyse van het      
,wagn]iaans* g5ie1 die ooit ges*rev5 is1
 ma>  die groote gee/1 die nmaal belo(de
 e5 buit5gewoon d5k] te  word51 w]d     
bevang5 door e5e soort ziekelijke       
duizeligheid1 die  hem er toe dreef met 
alle heilig/e ov]tuig+5 d] m5s*heid en  
ev5e5s met het gezond v]/& te brek5 en  
zijn individueel gewi*t  bov5matig te   
ov]drijv52 die duizeligheid heeft hem t5
 slotte tot  waanz9 gebra*t4 ,onnoodig  
te zegg51 dat ik die zi5swijze v]re  van
 mij w]p1 da> zij het gebrek heeft      
,nietzs*e's intellectueele  ontwikkel+  
met behulp van e5e al te beknopte en al 

te e5v\dige  psy*ologie te v]kl>51 want 
uit het feit1 dat hij ,wagn] 9 volle    
opre*!id be/r$5 heeft na hem niet m9d]  
opre*t bewond]d te  hebb51 volgt niet   
noodzakelijk1 dat hij krankz9nig (      
one]lijk 02  dit heb ik al?ans getra*t  
duidelijk te mak54 ,ma> aan d5 &]5  kant
 zijn ,nietzs*e's vri5d51 die de        
onbetwi/b>e v]di5/e hadd5  de w>e       
drijfve]5 van zijne h&elwijze aan het   
li*t te br5g51  we] te ze] g5eigd gewee/
 de ons*uld van hun bes*]mel+ te        
bewijz54 ,hij _h zi* b$rog5 9 zijne     
bewond]+ voor ,wagn]2  dat 0 zijn re*t1 
ma> gegev5 d5 jui/5 a>d zijn] gevoel5s  
voor ,wagn] 9 #ahgf1 mo*t hij dan ,r4   
,wagn] te ,bayreu? s*rijv5  9 d5        
di?yrambis*5 vorm1 di5 hij koos8 ,hi]   
re$s vraagt m5  zi* af ( dit1 zoo al ge5
 geve9sdheid1 to* ge5 onvoorzi*tigheid  
is gewee/ van ,nietzs*e's kant2 vel5    
al?ans zull5 v9d51 dat  het vreemd is op
 die wijze te sprek5 ov] e5 mee/]1 di5  
m5  op het punt /aat te v]lat54 ,en v]d]
 _h ,nietzs*e na e5maal  ,wagn] te      

,bayreu? ges*rev5 te hebb51 het re*t    
lat] ,d] ,fall  ,wagn] te s*rijv58 ,op  
dat punt zull5 de me5+5 v]s*ill51       
zooals zij tr\w5s ov] de wa>de van      
,nietzs*e's geheele moraal  ov] het     
algeme5 uite5loop54 ,hij is voor zi*    
logis* gewee/  7dat /aat buit5 all5     
twijfel71 to5 hij ,wagn] met ev5veel    
gee/drift be/re$ als hij hem bewond]d   
_h2 aan zijne intellectueele  opre*!id  
de$ hij de groot/ d5kb>e op(f]+ door    
niet zond]  sm>t1 ma> zond] e5ige       
zwakheid e5e d] groot/e g5eg5h$51  die  
hij ooit gevoeld _h1 prijs te gev54 ,ma>
 tal van aanhang]s  d] oude moraal zull5
 v9d51 dat er niets te bewond]5 valt 9  
die op(f]+1 dat ,nietzs*e sle*ts        
p]soonlijk1 &]s gezegd  ego/ is gewee/  
van het beg9 tot het e9de zijn] v]h\d+  
tot ,wagn]1 dat hij re$s dadelijk1 9    
plaats van zi* aan zijn5  opvo$] te     
gev51 zi*zelf 9 d5 omgang met ,wagn]    
heeft gezo*t en  da>na1 to5 hij nmaal   
zijne dwal+ omtr5t ,wagn] _h +ezi51     
liev] de tr\w d] vri5ds*ap aan zijne    

eig5 ikheid prijsgaf dan  de m9/e zijn] 
p]soonlijke ov]tuig+5 op te (f]54    ,ik
 h]haal het3 die h&elwijze is niet alle5
 onaanta/ba>1 ma>  ze] s*oon1 wanne] het
 m5s*elijk lev5 als e5ig doel beoogt  de
 ontwikkel+ van het g5ie1 en wanne]1    
zooals ,nietzs*e zegt3  de              
onp]soonlijkheid no* 9 d5 hemel1 no* op 
a>de e5ige wa>de  heeft4 ,dat is ev5wel 
e5 gezi*tspunt1 wa>van al?ans niet e5   
i$]  uitgaat en da>om gelo( ik ook1 dat 
,nietzs*e's h&elwijze voor vel5  onz]   
tijdg5oot5 raadsela*tig blijv5 zal4     
,vel5 zull5 g5eigd  zijn 9 zijn roman   
met ,wagn] niet &]s te zi5 dan d5       
s*ok--e5  ze] belangrijk5 s*ok uit e5   
ae/hetis* en intellectueel1 ma>  m9d]   
zegg5d uit e5 moreel oogpunt--tuss*5    
twee hoog/a&e  individualiteit51 die    
beid5 ev5 zelfbewu/1 h>d teg5 elk&]     
zijn gebot/ omdat ge5 van beide aan     
hunne vri5ds*ap e5 brokje  egosme kon   
prijsgev54 ,zoo zal elk1 na>mate zijn5  
moreel5 drang  tot individualisme (     
altrusme1 g5eigd zijn ,nietzs*e's g$rag 

met me] ( m9d] sympa?ie1 onv]s*illigheid
 ( ge/r5gheid  te beoordeel54    ,tot   
slot van deze discussie ,nietzs*e's     
s*oon aphorisme1  ,/]r5vri5ds*ap1 wa>9  
hij 9 e51 na> zijne zi5swijze natuurlijk
  onp]soonlijk5 vorm ma> met zulk e5e   
hooge gevoelsuit+ de  w]kelijk zoo      
treurige ges*i$5is van zijne vri5ds*ap  
en zijn5  breuk met ,wagn] heeft        
bes*rev53 ,wij w>5 vri5d5 en zijn       
vreemdel+5 voor elk&] geword54 ,ma> het 
is zoo en wij v]b]g5  het elk&] niet    
als( wij er ons voor moe/5 s*am54 ,wij  
zijn  als twee s*ep51 wa>van elk zijn   
eig5 doel en eig5 weg heeft2  wij kunn5 
elk&] wel ontmoet5 en sam5 fee/vi]5     
zooals wij  vroeg] d$5--en op dat       
oog5blik lag5 beide s*ep5 zoo vre$zaam  
9 dezelfde hav51 ond] dezelfde /ral5 d] 
zon1 dat het 0 als(  zij hun doel re$s  
hadd5 b]eikt en nooit &]s dan nzelfde   
doel  hadd5 gehad4 ,ma> to5 dreef de    
alma*tige noodzakelijkheid van  onze    
taak ons v]re uite51 na> v]s*ill5de zeen
 en klimat52  nu welli*t zull5 wij elk&]

 nooit we]zi5--welli*t zull5 wij  elk&] 
ook wel we]zi51 ma> zond] elk&] te      
h]k5n51 zoo ze]  zull5 wij v]&]d zijn   
door de zee en door de zon4 ,wij moe/5  
vreemdel+5 voor elk&] word53 dat 0 de   
wil van onze hoog]e  wet1 ma> da>om ook 
moet elk onz] de a*t+ van d5 &] wa>dig] 
word56 ,zoo ook moet de h]9n]+ aan onze 
v]vlog5 vri5ds*ap  /e$s heilig] word56  
,er be/aat zek] e5 groote kromme lijn1  
de loopbaan e5] /]1 wa>9 onze zoo geheel
 v]s*ill5de weg5  en doele9d5 begrep5   
zijn als korte segm5t5--laat ons tra*t5 
ons tot die g$a*te te v]heff56 ,ma> ons 
lev5 is te kort en ons  gezi*t te bep]kt
 om ons me] te kunn5 do5 zijn dan vri5d5
 9  d5 z9 van die hoogv]hev5            
mogelijkheid4 ,en zoo will5 wij geloov5 
aan onze /]r5vri5ds*ap ondanks onze     
vij&s*ap op a>de4 #fg                   
,,ho(d/uk ,,iii4    ,,nietzs*e ,,als    
,,philoso(4 7#ahgh-ahhh74      ,i4      
,g$ur5de de neg5 j>51 die op zijn       
afs*eid van de ,basels*e  univ]siteit   
volgd51 0 ,nietzs*e's lev5 sle*ts n     

lange /rijd  teg5 de ziekte1 die zijne  
gezondheid ond]mijnde en t5 slotte zijn 
h>dnekkig5 we]/& ov]won3 9 de e]/e dag5 
van #ahhi w]d  ,nietzs*e door waanz9    
aangeta/2 zijn wor/el5 duurde elf j>51  
die hij1 zond] e5ige hoop op bet]s*ap1  
te ,j5a1 te ,nau5burg  en te ,weim>     
doorleefde zond] zijn5 arbeid te kunn5  
v]volg5 en  zond] zi* bewu/ te zijn van 
het ja>lijks* to5em5 van zijn5  roem2   
e9delijk op #bf ,augu/us #aijj /i]f hij 
te ,weim>4 ,da> m5  somtijds getra*t    
heeft zijne geheele philosophie af te   
brek5 door  ha> voor het w]k van e5     
krankz9nige te do5 doorgaan1 is het onze
  pli*t na> de docum5t51 die ,mevr4     
,fr/]-,nietzs*e uitgaf1 e5  kort ov]zi*t
 te gev5 van de voornaam/e feit51 die 9 
/aat zijn  ons d5 gee/e/oe/& van        
,nietzs*e g$ur5de de j>5 van respijt1   
die hij _h 9 zijne ziekte1 te v]kl>54   
,nietzs*e behoorde tot e5e familie1 wa>9
 e5 hooge oud]dom  bijzond] veel        
voorkwam4 ,het me]5deel d] bro$]s1 zu/]s
 en  oud]e blo$v]want5 van zijn5 vad]   

w]d5 oud] dan zev5tig1  ta*tig ( zelfs  
neg5tig j>5 en diezelfde hooge oud]dom  
kwam voor  9 de familie zijn] mo$]1     
t]wijl ond] al zijne voorgang]s ge5     
enkel geval van waanz9 voorkwam4        
,da>5teg5 /i]f zijn vad] op  #cf j>ig5  
leeftijd aan h]s5v]week+--zoo meldt e5  
dagboek uit  ,nietzs*e's k9d]j>51 en    
volg5s mevr\w ,fr/]-,nietzs*e 0  die    
ziekte uitgebrok5 t5 gevolge van e5 val1
 di5 ha> vad] elf  ma&5 te vor5 van e5e 
trap _h g$aan4    ,nietzs*e s*ijnt e5   
buit5gewoon /]k ge/el gehad te hebb51   
ev5als all5 van zijn gesla*t en zijn    
e5ig gebrek 0 e5e groote  bijzi5dheid1  
die hem zo[el g$ur5de zijne /udie als 9 
zijne  militaire di5/j>5 ze] h9d]lijk 04
 ,zijne gezondheid s*ijnt  e]/ v]m9d]d  
te zijn na> aanleid+ van de ern/ige     
ziekte1 die  hij 9 #ahgj uit ,frankrijk 
meebra*t4 ,van af dat oog5blik op5ba>d5 
zi* bij hem p]iodieke ho(dpijn51 gepa>d 
ga&e met brak51  maag- en oogpijn54     
,re$s 9 #ahge w]d5 die aanvall5 ern/ig] 
en  g$ur5de d5 w9t]1 vooral teg5        

,decemb] en ,janu>i d$5 zij zi*  ze]    
hevig gevoel54 ,de w9t] van #ahgf op    
#ahgg1 di5 ,nietzs*e 9 het  ,zuid5      
doorbra*t1 s*onk zijne ziekte ge5       
duurzame bet]s*ap4 ,9  #ahgi ke]d5 de   
aanvall5 m5igvuldig] en hevig] t]ug dan 
te  vor53 van af ,janu>i #ahgi tot      
,janu>i #ahhj telde ,nietzs*e hond]d    
a*tti5 dag5 van vreeselijke pijn54 ,zoo 
bra*t hij drie j>5  tuss*5 lev5 en dood 
door zond] zi* te lat5 ontmo$ig5 9 d5   
/rijd teg5 de pijn1 die hem m>telde1    
beslot5 om te lev5 en zijne             
philosophis*e taak af te mak52 g$ur5de  
het erg/e zijn] ziekte  w]kte hij zelfs 
aan e5 deel aphorism5 ,morg5r!          
7#ahhj-ahha71 dat1  zooals hij lat] zei1
 ges*rev5 w]d met e5 m9imum van kra*t en
  gezondheid4 ,en 9 zijne en]gis*e kra*t
 slaagde hij er 9 zijne  pijn te        
ov]w9n54 ,van af #ahhb kwam er e5e      
m]kb>e v]bet]+  9 zijn5 toe/&2 zijne    
w9t]s bra*t hij 9 het ,zuid5 door bij   
,g5ua ( ,nice en zijne zom]s 9 d5 hoog5 
,engad91 wa> hij zi*  ze] he*tte aan het

 dorpje ,sils-,m>ia4 ,dank zij die      
voorzorg5 leidde  hij e5 vrij dragelijk 
lev51 dat hij aan e5e int5se            
lett]kundige  productie wijdde4 ,hij    
s*reef en gaf a*t] elk&] de volg5de     
w]k5 uit3 ,die frhli*e ,wiss5s*aft      
7#ahha-ahhb71 de vi] deel5  van ,also   
spra* ,z>a?u/ra 7#ahha-ahhe71 ,j5seits  
von ,gut und ,bse  7#ahhe-ahhf71 ,zur   
,g5ealogie d] ,moral4 ,e9e ,/reits*rift 
7#ahhg74 ,en  9 #ahhh v]dubbelde zijn   
intellectueele ijv]3 al w]k5de aan het  
groote w]k1 wa>9 hij de besli/e uit+    
zijn] d5kbeeld5 wilde  we]gev51 ,d]     
,wille zur ,ma*t4 ,v]su* e9] ,umw]?ung  
all] ,w]!1  s*reef hij 9 het voorja> ,d]
 ,fall ,wagn] 7,mei en ,juni71 's zom]s 
de ,di?yramb5 an ,dionysos 7,augu/us7 en
 ,gtz5-,dmm]ung od] wie  man mit dem    
,hamm] philosophirt 7e9de ,augu/us1 beg9
 ,septemb]72  van #c tot #cj ,septemb]  
s*reef hij het e]/e deel van ,d] ,wille 
zur ,ma*t1 ,d] ,anti-,*ri/ en teg5 half 
,decemb] r$ige]de hij nog  ,nietzs*e    
contra ,wagn]4444 ,e5ig5 tijd da>na1 9  

de e]/e dag5  van ,janu>i brak de waanz9
 uit4    ,niet met jui/heid k5n5 wij de 
ziekte1 wa>aan ,nietzs*e gel$5  heeft en
 zij s*ijnt ook de doktor51 die hem     
beh&eld51 9  v]leg5heid gebra*t te      
hebb54 ,zijne zu/]1 die hem me]mal5  met
 bewond]5swa>dige toewijd+ heeft        
opgepa/1 gelo(de1 dat  zijne ziekte     
accid5teel en niet aangebor5 03 na> ha> 
oordeel  lag de oorzaak 9 de ziekte1 die
 hij 9 #ahgj 9 de ambulance _h  opg$aan 
en wa>na hij1 9 plaats van lang5 tijd   
ru/ te zoek5  tot h]/el van de ond]vond5
 physieke en moreele s*okk51 sle*ts     
half bet] zijnde1 opnieuw aan het w]k 0 
getog54 ,volg5s mevr\w  ,fr/]-,nietzs*e 
0 de gezondheid van h>5 bro$] langzam]h&
  v]nietigd door ov]w]k+1 gepa>d aan    
sle*te hygine en misbruik  van          
m$icam5t54 ,to* is het moeilijk1 wanne] 
m5 d5 a>d van  ,nietzs*e's ziekte k5t1  
geheel de hypo!se van e5 erfelijk5      
invlo$  van zi* af te zett51 en         
,nietzs*e zelf b$roog zi* da>omtr5t     
niet1 want hij 0 er van ov]tuigd1 dat de

 kiem zijn] ziekte van  zijn5 vad] kwam 
en g$ur5de zijn hevige crisis 9 #ahhj   
v]wa*tte  hij elk oog5blik de c]ebrale  
conge/ie die hem uit zijn lijd5  z\     
v]loss54 #fh ,hi]uit mag m5 e*t] niet   
besluit51 dat 9  ,nietzs*e de waanz9    
v]borg5 gehuisd heeft g$ur5de zijn      
geheele  lev5 en op al zijne w]k5 invlo$
 heeft uitgeoef5d4 ,weliswa> heeft  het 
g]u*t geloop51 dat ,nietzs*e h]haalde   
mal5 9 e5 ge/i*t  w]d gent]ne]d en dat  
hij zijne voornaam/e w]k5 ges*rev5  z\  
hebb5 tuss*5 twee v]blijv5 9 e5         
krankz9nig5ge/i*t  #fi1 ma> die praatjes
 zijn zo[el door ,nietzs*e zelf 9 het   
laat/e  ja> van zijn bewu/ lev5 #gj als 
door de p]son5 zijn] omgev+  aan wi]    
getuig5is m5 zond] bepaalde teg5bewijz5 
moeilijk z\  kunn5 twijfel51 categoris* 
we]legd4 ,zelfs s*ijnt de ziekte1 ook   
g$ur5de de hevig/e aanvall51 bij hem ge5
 enkele intellectueele  dwal+ te hebb5  
v]oorzaakt1 welk feit h]haaldelijk door 
,nietzs*e1  zo[el als door zijne zu/]   
beve/igd w]d4 ,zoo s*reef hij 9 #ahhh3  

,g$ur5de de m>tel+51 die mijn ho(d mij  
de$ ond]gaan1 gepa>d  met brak+5 drie   
dag5 a*t]e51 behield ik e5e buit5gewone 
held]heid van d5k5 en kon ik met groote 
koelblo$igheid vraag/ukk5  oploss51     
wa>voor ik 9 normal5 toe/&1 de noodige  
vlugheid (  s*]pz9nigheid1 de noodige   
koelheid van ho(d mis4444 ,alle         
ziekelijke  troebel5 van het v]/&1 zelfs
 die halve v]doov+1 die koorts          
meebr5gt1 zijn mij tot d5 huidig5 dag   
vreemd geblev54 #ga ,mijn  pols1 s*reef 
hij ook1 0 ev5 langzaam als die van     
,napoleon ,i 7  #fj74 ,to* di5t gezegd  
te word5 dat ,nietzs*e's voornaam/e w]k5
  behoor5 tot de dag5 tuss*5 #ahhb en   
#ahhg to5 zijn toe/& veel  bet] w]d4 ,en
 t5 slotte blijkt het1 dat zijn waanz9  
ze] plotsel+  is uitgebrok54 ,no* 9     
zijne ges*rift51 no* 9 de briev51 die   
hij e9de #ahhh tot d5 b]oemd5 ,de5s*5   
criticus ,br&es ri*tte1  kan m5 het m9/e
 teek5 van waanz9 v9d53 hoog/5s v9dt m5 
9 de  all]laat/5 e5ige symptom5 van     
ziekelijke opw9d+4 ,da>5teg5  liet e5   

briefje1 dat hij op #d ,janu>i #ahhi aan
 ,br&es s*reef1  ge5 twijfel me] toe    
omtr5t ,nietzs*e's gee/e/oe/&3 #gb  dat 
0 wel het w]k van e5 krankz9nige4       
,bov5/a&e feit5 v]nietig5 m4i4 all5     
twijfel3 ,nietzs*e's w]k5  w]d5 ges*rev5
 t5 tijde1 dat hij nog 9 het volle g5ot 
zijn]  v]mog5s v]ke]de4 ,wil m5 niettem9
 to* ge5 wa>de he*t5 aan  zijne         
le]/ell+5 ond] voorw5dsel1 dat zijn     
v]/&1 alvor5s  geheel tot waanz9 ov] te 
slaan1 re$s aangeta/ kon wez5 door  die 
ziekte1 dan blijft dat to* niets me] dan
 e5e mogelijkheid1  die door ge5 enkel  
positief feit ge/aafd wordt4 ,hoog/5s   
kan  m5 er uit afleid51 dat m5          
,nietzs*e's !orien met buit5gewone      
omzi*tigheid moet ond]zoek5 alvor5s die 
aan te nem52 ma> dw+t  de mee/          
elem5taire intellectueele e]lijkheid ons
 niet tot e5  zelfde ond]zoek bij elke  
philosophis*e !orie8 ,( wil m5 re$s  bij
 voorbaat ,nietzs*e's !orien v]zwakk5   
ond] voorw5dsel1  dat zij het w]k w>5   
van e5 zieke1 e5 onta>de en dat zij     

bijgevolg niet &]s kunn5 zijn dan       
ongezond8 ,niets komt mij  e*t]         
onvru*tba>d] voor dan twee soort5 van   
g5ien te will5  ond]s*eid51 de gezonde  
en de ziekelijke g5ien1 da> het mij  to*
 geheel onmogelijk s*ijnt de jui/e      
gr5slijn tuss*5 beide  categorien te    
bepal54 ,er be/aat ge5 gezondheid op    
zi*zelve1  zegt ,nietzs*e1 en alle pog+5
 om e5 d]gelijk iets te bepal51  hebb5  
jamm]lijk gefaald4 ,gij moet rek5+ h\d5 
met uw doel1  uw5 horizon1 uwe kra*t51  
uwe neig+5 en uwe dwal+5 en bov5al  met 
de innige ov]tuig+ en de droombeeld5 van
 uwe ziel2 dan e]/  kunt gij besliss5   
wat1 ook voor uw li*aam1 het woord      
gezondheid  b$uidt4 ,er be/aan dus      
ontelba> veel soort5 van gezondheid van 
het  li*aam en hoe groot] de            
mogelijkheid wordt voor het individu om 
het  ho(d op te heff51 zooveel te me]   
zal het dogma van de gelijkheid  all]   
m5s*51 het begrip van e5e normale       
gezondheid te niet  gaan en bij de m$ici
 dat van e5 normale hygine en d5 normal5

  loop e5] ziekte v]flauw54 ,dan e]/ zal
 de tijd gekom5 zijn om  ov] de         
gezondheid en de ziekte d] ziel na te   
d5k5 en 9 beg9sel  va/ te /ell51 dat    
i$]s eig5 deugd de gezondheid zijn] ziel
 is  en 9 dat geval zal het ze] wel     
mogelijk zijn1 dat die gezondheid  bij  
d5 e5 gelijkt op datg5e1 dat bij d5 &]  
jui/ ongezond  is4 ,dan nog re/ de      
groote vraag1 te wet5 ( wij zond] ziekte
 z\d5  kunn5 lev51 jui/ met het oog op  
de ontwikkel+ van onze deugd1  en ( de  
zieke ziel niet ev5 onmisba> is voor    
onze dor/ na>  zelfk5nis en             
zelfbewu/zijn als de gezonde1 kortom1 ( 
het will5  van uitsluit5d gezondheid    
niet e5 vooroordeel en e5e lafheid z\   
zijn1 welli*t e5 ze] v]flauwd           
ov]blijfsel van b>ba>s*heid1  e5        
reactionnaire neig+4 ,ond] bov5/a&e     
voorwa>d5 zull5  wij geheel onp>tijdig  
,nietzs*e's !orien kunn5 be/ude]52 wij  
wet5 alle51 dat zij het w]k van e5e     
buit5gewone natuur w>51  en zijn beslot5
 dat w]k met ev5veel onafhankelijkheid  

van gee/  te ond]zoek5 als wij g$aan    
z\d5 hebb5 wanne] de s*rijv]  9 plaats  
van lange j>5 aan waanz9 te hebb5 gel$51
 9 #ahhi  ne]geveld w>e door de b]o]te1 
die hij re$s neg5 j>5 vroeg]  v]wa*tte1 
9 welk geval wa>s*ijnlijk niem& er aan  
g$a*t z\  hebb5 9 zijn w]k de h]s5s*imm5
 van e5 krankz9nige te zi54             
,,ii4    ,mijne =mule voor de groo!id   
van e5 m5s*1 s*reef ,nietzs*e  9 zijn   
dagboek van #ahhh1 is amor fati3 ge5    
enkel feit will5  v]&]54 ,no* 9 het     
v]l$51 no* 9 de toekom/1 tot 9 de       
eeuwigheid niet2 niet alle5 het noodlot 
v]drag51 nog m9d] het  v]hel5--alle     
idealisme is e5 leug5 teg5 het          
noodlot--ma> het  lief hebb54 ,zoo le]t 
ook ,z>a?u/ra aan zijne volgel+53    ,de
 wil is e5e s*epp5de kra*t4 ,al dat is  
zoo blijft sle*ts  e5 fragm5t1 e5       
raadsel1 e5 v]ontru/5d toeval tot d5    
dag1  wa>op de s*epp5de wil zegt3 ,ik   
wilde het zoo61 tot d5 dag1  wa>op de   
s*epp5de wil zegt3 ,ik wil het zoo6 ,ik 
zal het altijd  zoo will56 ,ov]e5kom/ig 

deze moraal wi/ ,nietzs*e zijne ziekte  
te will52 hij le$ zond] zwakheid (      
zwets]ij1 zond] te pronk te  loop5 met  
zijne sm>t51 zond] tragis*do5]ij en     
zond] wanhoop2  zijn e5ig /rev5 0       
zooveel mogelijk voordeel te trekk5 uit 
de  sm>t51 die hij le$ en zoo go$       
mogelijk het lev51 zooals het hem       
gegev5 01 te ontg9n54 ,het /aat niet aan
 ons hem te beklag51  want niets geeft  
ons het re*t hem ons m$elijd5 op te     
dr+51  ma> hij heeft re*t op onz5 e]bi$4
    ,de e]/e weldaad1 die hij 9 zijne   
ziekte vond 01 dat zij hem  v]lo/e van  
zijn pr(essoraal en philologis* vak1    
want s$]t  lang re$s 0 hem zijne        
lev5swijze te ,bazel te veel en hij     
gevoelde  duidelijk1 dat niet de        
philologie1 ma> de philosophie zijn     
lev5sdoel  04 ,dat is zek]1 s*reef hij 9
 #ahge1 dat het feit van e5 enkel5      
regel ges*rev5 te hebb51 die wa>d is    
door de toekom/ige gele]d5  v]kla>d te  
word51 mij veel zwa>d] weegt dan de l(  
van d5  groot/5 criticus4    ,en na>mate

 zijne w>e be/emm+ hem duidelijk] w]d1  
gevoelde  ,nietzs*e1 dat zijn w]kkr+ aan
 de univ]siteit hem tot la/ w]d1  want  
om pli*tmatig zijne betrekk+ te v]vull51
 (f]de hij zijne  be/e ur5 op aan e5e   
/udie1 die van we9ig ( ge5 belang 0 voor
  de groote taak1 die hij zi* t5 doel _h
 ge/eld4    ,zijne ziekte bespa>de hem  
de pijn1 die alle brek5 met het v]l$5   
meebr5gt en dwong hem tot e5 geheel &]  
lev52 voortaan v]ke]de  hij 9 de groot/e
 e5zaamheid en alle lez5 w]d hem j>5lang
  onmogelijk2 hij 0 g$wong5 tot ru/ en  
nietsdo5 en di5t5gevolge  ke]de hij 9   
tot zi*zelve en /ond alle5 teg5ov] zijne
 ikheid4 ,en  die ikheid1 die vroeg]    
v]/oord w]d door het uitw5dige lev51 die
  begrav5 w]d ond] e5e ope5hoop+ van    
gele]dheid en door vreemde  invlo$5 w]d 
belemm]d1 die ikheid begon opnieuw te   
sprek51 e]/  za*t flui/]5d1 dan luid] en
 luid]3 ,nooit1 zegt ,nietzs*e 9  zijn  
dagboek van #ahhh1 heb ik mijzelve me]  
vreugde ges*onk5 dan  g$ur5de mijne     
sm>telijk/e lijd5sj>54444 ,die t]ugke]  

tot  mijzelve 0 mij als e5e hoog]e      
g5ez+6 ,de physieke g5ez+  0 er sle*ts  
e5 gevolg van4    ,ook nog uit e5 &]    
oogpunt wi/ ,nietzs*e p>tij te trekk5   
van de lev5svoorwa>d51 die zijne ziekte 
hem voors*reef2 hij  heeft n4l4 g5oeg   
gee/kra*t gehad om 9 zijn zorgwekk5d5   
gezondheid/oe/& e5 bijzond] belangrijk  
psy*iologis*  v]s*ijnsel te zi5 en      
zi*zelf wa> te nem5 met de              
koelblo$igheid  en de objectiviteit van 
d5 gele]de1 die e5 m]kwa>dig object     
ond]zoekt4 ,gewoon als hij 0 e5e        
philosophie niet als e5 geheel van      
ab/racte1 onp]soonlijke wa>h$5 te       
bes*\w51 ma> als de uit+  van e5        
temp]am5t1 van e5e p]soonlijkheid1      
ov]woog hij van zelf  met bijzond]e     
belang/ell+ het volg5d vraag/uk3 ,welk5 
invlo$  oef55 gezondheid ( ziekte op het
 d5k5 van d5 wijsge] uit1 want  wanne]  
het li*aam1 onze groote r$e lijdt1 moet 
onze kle9e r$e  onv]mijdelijk het gevolg
 van dat lijd5 ond]v9d52 di5t5gevolge   
kan m5 de v]s*ill5de philosophis*e      

le]/ell+5 niet lang]  beoordeel5 na> de 
hoeveelheid objectieve wa>heid1 die zij 
inh\d51  ma> moet m5 ze bes*\w5 als     
pa?ologis*e v]s*ijnsel52 m5 kan  zi* dan
 afvrag5 ( deze ( g5e !orie ( ov]tuig+  
e5 teek5  van gezondheid ( wel van v]val
 is bij hem1 die ha> v]kondigt4    ,nu  
zal het natuurlijk e5 d5k] des te       
gemakkelijk] vall5 dat  vraag/uk op te  
loss51 na>mate hij bij ond]v9d+ me] (   
m9d] v]s*ill5de gezondheid/oe/&5 heeft  
doorgemaakt en  di5t5gevolge 9 zek]5 z9 
me] ( m9d] philosophien heeft           
doorleefd4 ,nietzs*e g+ dus met         
wet5s*appelijke nieuwsgi]igheid1  die 9 
zijn geval van zek]e groo!id getuigde1  
na welke de uitw]k+  01 die zijne ziekte
 op zijne d5kbeeld5 v]oorzaakte en op   
welke  wijze het physiek lijd5 9 zijn   
d5k5 we]klank vond4    ,9 de e]/e plaats
 m]kte hij op1 dat het lijd5 hem        
wantr\w5d  /emde t5 opzi*te van het lev5
 en hem we]spannig maakte teg5 de       
troo/5de en v]fraai5de droombeeld51 die 
zoo welkom zijn aan h51  die het lev5   

go$]ti]5 beh&elt4 ,ik twijfel er aan1   
zegt hij1  dat de sm>t ons bet] maakt1  
ma> ik weet1 dat zij ons diepz9nig]     
maakt4 ,om langdurige li*amelijke       
kwell+5 te we]/aan1 moet de  m5s* e5e   
ze] groote mate van zelfb$wang uitoef551
 hetzij door  de wilskra*t van d5       
,indiaan1 die ondanks de hevig/e folt]+5
  tot het e9de toe zijne zegevi]5de     
vij&5 trotse]t1 hetzij  door zi* als de 
heilige ( de fakir ov] te gev5 aan e5e  
volkom5  zelfv]loo*5+ 9 e5e algeheele   
v]zak+ van d5 wil4 ,de m5s*1  die zond] 
bezwijk5 e5 d]gelijke beproev+ door/aat1
 le]t de  lev5sproblem5 met e5 /e$s     
held]d] zi5d wantr\w5 bes*\w5  en       
me$oog5loos weig]t hij de w]kelijkheid  
mooi te v9d52 hij  we]t alle v]fraai5de 
en troo/5de hypo!s5 af en gevoelt e5    
boosa>dig5 dor/ na> wraak teg5 het lev51
 na> v]geld+2 hij wil  v]go$+ zoek5 voor
 al het le$1 dat het lev5 hem b]okk5t   
door  het vlak 9 de oog5 te zi5 en het  
alle slui]s en b$riegelijke  si]ad51 die
 di55 moet5 om de m5s*heid te v]leid5 en

 te  b$rieg51 te ontrukk54 ,mo*t hij het
 lev5 nog liefhebb51 dan is  zijne      
liefde als die van d5 jalo]s*5 m9na>1   
die de vr\w nog  liefheeft1 die hem     
b$rog5 heeft en hem wantr\w5 inboezemt4 
,v]d] m]kte ,nietzs*e op1 dat het       
lijd5--zij het ook door  e5e s*ijnba>   
p>adoxale gevolgtrekk+--hem tot         
optimisme _h  gebra*t4 ,zijne ziekte    
le]de hem n4l4 bij ond]v9d+ de uitw]k+  
k5n51 die physiologis*e depressie op d5 
gee/ van d5 d5k]  v]oorzaakt4 ,hij zag  
hoe het lijd5 langzam]h& d5 trots d]    
wijsge]ige r$e tra*t te knakk51 hoe het 
die r$e wil br5g5  tot zwakheid1        
gelat5heid en droefheid en hij zoekt de 
oord5 van  toevlu*t en ru/ op1 de       
zonneplekjes 9 het rijk van d5 gee/1    
wa> het d5k5 d] ziek5 en onta>d5 e5ige  
v]za*t+ voor  zijne ell5de v9dt4 ,en uit
 zijne opm]k+5 besloot hij1 dat alle    
philosophie1 die vr$e bov5 oorlog /elt1 
alle moraal1 die van  het geluk e5e     
negatieve v]kl>+ geeft1 alle            
metaphysica1 die  e5 /aat van ev5wi*t en

 bepaalde ru/ bes*\wt als het e9ddoel   
van de evolutie en alle ae/hetis* (     
godsdi5/ig v]lang5 na>  e5e bet]e w]eld1
 na> e5 ( &] hi]namaals1 9 d5 grond     
wa>s*ijnlijk niets &]s is dan e5 teek5  
van onta>d+2  hij me5de te begrijp51 dat
 alle pessimi/is*e ( quieti/is*e  !orien
 sle*ts aantoond51 dat deg551 die ha>   
uitvond51 aan  e5 ( &]e physiologis*e   
kwaal l$54 ,en da> hij g5ez5 wilde1     
wilde hij ook optimisme4 ,de ond]v9d+51 
die hij g$ur5de zijne  ziekte _h        
opg$aan1 maakt5 hem de w>e oorzaak van  
het pessimisme  duidelijk en da>om      
v]zamelde hij alle lev5skra*t1 die 9 hem
 0  om zi* teg5 het le$ te v]zett5 en   
physiek1 zo[el als moreel  e5 besliss5d5
 /rijd teg5 zijne ziekte te vo]54 ,dank 
zij zijn  gee/kra*t bleef hij ov]w9na>2 
hij w]d optimi/ en h]won  zijne         
gezondheid3 ,9 zek]5 z9 ontdekte ik het 
lev5 opnieuw1  s*reef ,nietzs*e 9 zijn  
dagboek van #ahhh1 ik vond mijzelve t]ug
 en  g5oot van al het go$e1 zelfs van   
het kle9/e zooals e5 &] het  moeilijk z\

 kunn5 do51--van mijn wil om te g5ez5 en
 te lev5  maakte ik mijne wijsbege]te4  
,m5 m]ke dan ook op1 dat de j>51  wa>9  
mijne lev5skra*t tot zijn m9imum daalde1
 dezelfde w>51  wa>9 ik ophield pessimi/
 te zijn2 de drang na> zelfbeh\d v]bood 
mij e5e philosophie van ontzegg+ en     
ontmo$ig+4            ,,iii4    ,de e]/e
 daad 9 ,nietzs*e's philosophis* lev51  
zijne ,geburt d]  ,tragdie is de        
s*itt]5de beve/ig+ van e5 nieuw1 n4l4   
het  tragis* ideaal en tev5s e5 opgetog5
 l(spraak op ,aes*ylus1  ,s*op5hau] en  
,wagn]1 9 wie hij de voornaam/e         
v]teg5woordig]s  van dat ideaal erk5t4  
,en ev5zoo e9digde ,nietzs*e 9 de laat/e
  j>5 van zijn bewu/ lev5 opnieuw met de
 nog me] zegepral5de en  bezielde       
beve/ig+ van zijn ideaal1 van datzelfde 
ideaal1 dat hij  re$s als jongel+ 9 zi* 
_h bespeurd1 want de philosophie van  d5
 ,ueb]m5s*1 die ,z>a?u/ra ond]wij/1 komt
 9 d5 grond bijna  geheel ov]e5 met de  
tragis*e philosophie4 ,tuss*5 die twee  
zelfde  p]iod5 nu van e5 beve/ig5 vol   

vreugde en v]tr\w51 /rekt zi*  e5 tijd  
van ontk5n5 en uit]matige critiek uit   
als e5e depressie1  die twee b]gtopp5   
s*eidt4 ,nietzs*e 0 ov]ijld aan het b\w5
  gegaan en moe/ inzi5 dat zijne        
b\wmat]ial5 niet /]k w>54 ,wij  hebb5   
opgem]kt1 dat hij aan het e9de van zijne
 e]/e lev5sp]iode  /aafde1 dat          
,s*op5hau]s pessimisme en ,wagn]s       
decad5te kun/ niets  met zijn eig5      
inn]lijke en oorspronkelijke ov]tuig+   
hadd5 uit  te /aan en dat hij begreep   
hoe noodig het 0 al zijne ideen zond]   
ond]s*eid aan e5 /r5ge critiek te       
ond]w]p5 om er met va/e  h& de vreemde  
elem5t5 en p>asiet51 die er 9 geslop5   
w>51 uit  te roei54 ,9 de twe$e helft   
van zijn lev5 doorliep ,nietzs*e nog    
nmaal1 do* nu 9 omgeke]de ri*t+1 d5 weg1
 di5 hij g$ur5de  de e]/e helft _h      
gevolgd4 ,na me$oog5loos alle vals*e    
wa>d51  die hij nog 9 zijne e]/e w]k5   
erk5de1 te hebb5 v]nietigd1  v]hief hij 
zi* opnieuw van ontk5n5 tot beve/ig5 en 
g+ hij ov]  van de koele onv]saagdheid  

van d5 criticus tot de quasi my/ieke    
v]vo]+ van d5 pr(eet4    ,de e]/e w]k5  
uit ,nietzs*e's eig5lijk philosophis*e  
p]iode1  ,m5s*li*es ,allzum5s*li*es1    
,v]mis*te ,me9ung5 und ,spr*e1  ,d]     
,w&r] und se9 ,s*att51 ,morg5r!1 die1   
zooals wij zeid51  ges*rev5 w]d5 g$ur5de
 d5 tijd dat zijne gezondheid het       
ern/ig/  b$reigd w]d1 sprek5 van het    
diepe wantr\w5 9 het lev51 dat zijne    
ziekte 9 hem gewekt _h2 de gee/1 die er 
uit spreekt1 is s*]p  en k\d en         
,nietzs*e doet zi* er 9 k5n5 als de     
onb>mh>tige  v]woe/]1 die teg5 alle     
godsdi5/ige1 metaphysieke en moreele    
begripp5 /ormloopt2 hij v]gelijkt zi*   
da>9 bij e5 mijnw]k]1  die de basis d]  
mee/ va//a&e dogm5 ond]mijnt en         
langzaam1  g$uldig en zek] zijne        
ond]a>ds*e gang5 uitbreidt1 v] van  het 
dagli*t en v] van het m5s*elijk oog4    
,m5s*li*es is e5  v]wo$e aanval op het  
romantis* pessimisme1 en 9 het bijzond] 
op  ,s*op5hau]1 wi5s le]/ell+5          
,nietzs*e1 als hij zijne vroeg]e  me5+  

v]loo*5t1 hoogh>tig v]/oot2 hij v]w]pt  
nu de hypo!se  van d5 wil als e5 op     
zi*zelf /a& iets1 t]wijl hij die nog    
aannam 9 ,die ,geburt d] ,tragdie en    
ontk5t 9 het algeme5 de                 
noodzakelijkheid van het gelo( 9 e5 op  
zi*zelf /a& iets2  hij be/rijdt de      
moraal van het m$elijd51 de v]he]lijk+  
van  de zelfv]loo*5+1 de le]1 die d5    
m5s* voorh\dt1 dat hij  van alle        
p]soonlijke en ego/e v]lang5s af/& moet 
do5 en hij  neemt zelfs niet lang] aan1 
dat het doel van de m5s*heid be/aat  9  
het voortbr5g5 van het g5ie1 zooals hij 
nog 9 ,s*op5hau] als  ,erzieh] s*reef1  
ma> v]kondigt1 dat zij ov] het geheel   
g5om5  ge5 bepaald doel voor oog5 heeft4
    ,9 ,d] ,w&r] und se9 ,s*att5 tra*t  
,nietzs*e die s*aduw te  ond]zoek51 die 
uit alle d+5 vloeit zoodra de zon d]    
k5nis  ze bes*ijnt #gc2 want al te go$  
weet hij welk e5e v]ke]de  voor/ell+ m5 
zi* van alles maakt1 wanne] m5 het alle5
 ond]  het li*t d] ideali/is*e k5nis    
be/ude]t1 da> m5 dan alle5  de v]li*te  

zijd5 ziet1 t]wijl de s*aduwzijd5 voor  
d5 blik  v]borg5 blijv51 en da>om moet  
de d5k]1 die zi* e5 voll$ig  beeld d]   
w]kelijkheid wil s*epp51 ha> ook van de 
donk]e zijde  le]5 bezi54 ,9 de ,morg5r!
 e9delijk ond]w]pt ,nietzs*e die  wa>de 
aan de critiek1 die door d5 m5s* te all5
 tijde als de  hoog/e wa>de wordt       
bes*\wd1 n4l4 het gelo( aan de moraal4  
,hij  toont aan1 dat het gevoel van     
pli*t niet uit e5 bov5natuurlijk5       
oorsprong voortkomt en ev5m9 van        
ov]he]s*5de ( besli/e wa>de  is1 dat er 
ge5 eeuwige en onv]zettelijke wet be/aat
 voor go$ en  kwaad en dat de moraal1   
die d5 m5s* dw+t jeg5s zi*zelf wa> te   
zijn t5 ko/e van alles1 t5 slotte       
zi*zelve v]nietigt3 de m5s*  wordt      
immorali/ door de moraal1 ev5als hij a!/
 wordt door d5  godsdi5/3 zijn          
intellectueele e]lijkheid dw+t hem er   
toe zijne  critiek op de moraal zelve   
toe te pass5 en de wettigheid van h>e   
le]/ell+5 9 twijfel te trekk54    ,het  
ideaal van het lev51 zooals ,nietzs*e   

het zi* voor/elt1 komt 9  die dag5      
e5igsz9s het ideaal van d5 positivi/    
nabij4 ,hij neemt  aan1 dat zi* 9 de    
e]/e d]tig lev5sj>5 van elk /]vel+  9   
zek]5 z9 e5e evolutie h]haalt1 die de   
geheele m5s*heid  welli*t d]tig duiz5d  
j>5 heeft geko/4 ,9 zijne k9d]j>5  is de
 mod]ne m5s* godsdi5/ig2 dan v]lie/ hij 
het gelo(  9 ,god en de on/]felijkheid  
en v9dt hij g$ur5de e5ig5 tijd  zijn    
/eun 9 de /r5g]e bekor+ d] metaphysica1 
do* ook deze  bevr$igt hem weldra niet  
me] en wordt hem ga&eweg sle*ts e5      
ae/hetis* gelo(1 e5e w>me v]e]+ van de  
kun/4 ,t5 slotte  laat de               
wet5s*appelijke gee/ zi* me] en me]     
geld5 en drijft  d5 m5s* tot e5         
nauwkeurige /udie van ges*i$5is en      
natuur1  en 9 d5 man d] wet5s*ap1 d5    
vrij5 gee/1 die zi* van alle  illusie en
 vooroordeel heeft losgemaakt1 ziet     
,nietzs*e g$ur5de  e5ig5 tijd het       
s*oon/e type d] hoog/a&e m5s*heid4 ,de  
vrije  gee/ is e5 intellectueel pessimi/
 en moet e5e /]ke1 moreele  gezondheid  

bezitt5 om zi* niet tot wanhoop en      
nihilisme te lat5  gaan1 want niet      
onge/raft kan de m5s* d5 slui] d] dwal+1
  die hem van alle kant5 omr+t1 v]s*eur5
 en de w]kelijkheid  9 de oog5 zi54 ,het
 geheele m5s*elijk lev5 is diep 9 dwal+ 
v]zonk5 en het individu kan het uit die 
put niet v]loss5 zond]  door en door    
vij&ig ge/emd te word5 teg5 zijn v]l$51 
zijne  teg5woordige drijfve]5           
bespottelijk te v9d5 en met smaad en    
v]a*t+ ne] te zi5 op de h>t/o*t51 die   
ons do5 hop5 op de  toekom/ en op e5    
toekom/ig geluk4 #gd ,hij kan ev5wel1   
zoo hij  e5 mo$ig en en]gis* temp]am5t  
bezit1 9 zijne wet5s*ap zelve de        
beweegr$55 v9d5 om niet aan wanhoop toe 
te gev53 pessimi/is*e  k5nis bevrijdt   
hem n4l4 van de zorg51 die d5 all$aags*5
 m5s*  v]volg5 en1 wa> hij ge5 belang   
me] /elt 9 datg5e1 dat wa>de  heeft voor
 alle &]51 g5iet hij te me] en te vrij] 
van het  aans*\w5 d] d+52 vrij van alle 
vrees is het hem e5 g5ot  bov5 de       
m5s*elijke beweg+1 bov5 gewoont51       

vooroordeel5 en  wett5 te zwev52 hij    
leeft uitsluit5d om zijne k5nis te      
v]rijk5  en v9dt zijne groot/e beloon+ 9
 het begrijp5 9 en om zi* van de        
noodzakelijke wett5 d] w]eld-evolutie en
 welli*t e5 voorgevoel te  hebb5 van wat
 de toekom/ van het m5s*elijk gesla*t   
b$uidt4 ,me5t  gij1 dat zulk e5 lev5 met
 e5 d]gelijk doel te moeilijk en van    
alle bekor+ ontbloot is8 ,welnu1 dan    
hebt gij nog niet ond]vond51  dat er ge5
 honig zoo zoet is als de honig d]      
wet5s*ap en dat de  drukk5de wolk5 d]   
droefheid als de zw>e bor/5 zijn1 wa>uit
  gij de v]/]k5de melk zult putt54      
,wanne] dan de oud]dom komt1  zult gij  
het begrijp5 wa>om gij de /em van die   
natuur zijt gevolgd1  en hoe die natuur 
de w]eld door het g5oeg5 leidt4 ,het    
lev51 welks  toppunt de oud]dom is1     
heeft nog e5 twe$e toppunt 9 de wij%eid1
  die de uit/ral+ van e5e be/5dige      
vreugde is en beide1 wij%eid  en oud]dom
 zult gij v9d5 op d5 top van uw5 laat/5 
opgang1  want zoo heeft de natuur het   

gewild4 ,dan slaat de ure1--b]u/ er     
9--dat de nevel des doods nad]t4 ,moge  
dan uwe laat/e beweg+ e5  opri*t5 na>   
het li*t en uw laat/e zu*t e5 zegeli$ d]
 wij%eid  zijn6 #ge    ,van af #ahhb    
e*t] beg9t de toon van ,nietzs*e's w]k5 
onm]kba>  te v]&]52 wel zet hij tot het 
e9de toe d5 /rijd voort teg5  de me5+5  
van zijn tijd en zoo draagt e5 zijn]    
laat/e w]k51  ,gtz5dmm]ung1 d5          
beteek5isvoll5 bijtitel3 ,wie man mit   
dem ,hamm]  philosophirt en kom5 9 de   
,g5ealogie d] ,moral en 9 de ,anti*ri/  
somtijds ongehoorde aanvall5 op het     
,*ri/5dom en op di5s ascetis*  ideaal   
voor1 ma> tuss*5 het oorlogzu*tig       
trompetges*al1 de kret5  van wo$e en    
haat en de uit+5 van bitt]5 spot door   
kl9k5 nu de  lyris*e1 gee/driftvolle    
ton5 van e5 zegeli$4 ,na vele j>5 van   
ziekte en lijd51 wa>9 hij van d5 e55 dag
 op d5 &]e leefde 9  voortdur5de afwa*t+
 van d5 dood1 h]ademt hij en droomt hij 
we]  van bet]e dag54 ,dit boek1 zeide   
hij1 sprek5de van ,die frhli*e          

,wiss5s*aft1 dat 9 #ahhb ges*rev5 01 is 
sle*ts de vreugdekreet1  die op lange   
dag5 van ell5de en onma*t volgde1 het is
 de jui*5de  zang van de w$]ke]5de      
kra*t51 het h]lev5d gelo( 9 e5  morg5 en
 e5 ov]morg51 het plotsel+ besef en     
voorgevoel van  e5 toekom/1 die zi* voor
 mij op5de1 van aan/a&e avontur51  ruime
 zeen en nieuwe doele9d51 wa>na> ik     
/rev5 kon1 wa>9 ik  geloov5 kon4 #gf    
,hij ontkwam aan de he]s*appij zo[el van
 de  ziekte1 die d5 horizon van zijn    
lev5 v]dui/]de1 als van zijn  onh&elb>5 
trots1 die niet buig5 wilde voor sm>t en
 zi*zelf  dwong het ho(d op te h\d5     
kra*t5s het fi]e grondbeg9sel1  dat e5  
zieke het re*t niet heeft pessimi/ te   
zijn4 #gg ,nu  gevoelde hij de          
vreugdevolle opw9d+ van h]wonn5         
gezondheid  en het 0 hem als e5e zonnige
 l5te na e5 /r5g5 w9t]4 ,die            
gemo$s/emm+ /ond hem niet toe zi* lang] 
tevr$5 te /ell5 met  het ideaal van d5  
vrij5 gee/1 zooals hij het 9 zijn       
,m5s*li*es  bes*rev5 _h2 want di5 vrij5 

gee/ ontbrak het aan vreugde2  het le$  
_h hem e5igsz9s somb] ge/emd en hij _h  
zi* nog niet  geheel losgemaakt van d5  
gee/ d] traagheid1 van di5 hoog51       
alma*tig5 demon1 di5 m5 als d5 mee/] d] 
w]eld bes*\wt  #gh2 hij kon nog niet    
dans5 en zi* vrij en vroolijk op d5     
/room van het lev5 beweg54 ,dan ontwaakt
 9 ,nietzs*e's d5k5  e5 nieuw visio5 van
 de toekom/ en zijne kun/5a>sv]beeld+   
toov]t hem de s*itt]5de figuur van d5   
pr(eet ,z>a?u/ra voor1  van d5 man1 die1
 na e5 ti5j>ig v]blijf 9 de woe/ijn1    
wa>9  hij opg+ 9 het g5ot van zijn d5k5 
en zijne e5zaamheid1 zi*  tot de        
m5s*heid begeeft om ha> d5 godsdi5/ van 
d5 ,ueb]m5s*  en d5 le] van het ,eeuwig 
,w$]ke]5 te v]kondig51 d5 man1  die 9   
zijn e5zame grot de zuiv]/e exempl>5 d] 
v]hev5e1  ma> lijd5de m5s*heid1 de m5s*5
 van het groot v]lang51  van de diepe   
v]a*t+ en van de groot/e walg+1 die     
e5maal  plaats moet5 mak5 voor d5       
,ueb]m5s*1 om zi* he5 v]e5igt1  h5 van  
hun pessimisme g5ee/ door hun het visio5

 d] toekom/ voor  oog5 te h\d5 en t5    
slotte /]ft op het oog5blik1 dat hij d5 
hoog/5 graad van wij%eid b]eikt en dat  
de zon van zijn be/aan  9 het z5i? /aat1
 op het groote middaguur d5 zegepraal   
van zijn  le] met zijn dood             
bekra*tig5de4    ,het is ons doel 9 de  
beide volg5de ho(d/ukk5 e5 kort begrip  
van  ,nietzs*e's philosophie te gev5    
door e]/ het negatieve g$eelte van      
zijne le] te v]kl>51 zijnde de kritiek  
ov] d5 h$5daags*5  m5s* en ov] di5s     
ov]tuig+5 en gevoel5s1 en da>na het     
positieve g$eelte3 d5 godsdi5/ van d5   
,ueb]m5s* en van het  ,eeuwig ,w$]ke]54 
,ik weet1 dat deze wijze van te w]k gaan
 aan  ern/ige teg5w]p+5 bloot /aat1 en  
wel 9 de e]/e plaats1  omdat ,nietzs*e's
 ideen1 ond] sy/ematis*5 vorm v]kla>d1  
e5  dogmatis*5 s*ijn v]krijg51 di5 zij  
eig5lijk niet hebb5 en ook  niet b$oel54
 ,zek] is het al?ans1 dat ,nietzs*e's   
d5k5 van #ahgh  tot #ahhh niet onv]&]d  
is geblev52 hi]bov5 toonde ik aan1 dat  
er  teg5 #ahhb e5 groote ke] 9 kwam en  

zond] moeite z\ m5 tuss*5  de tijdruimt5
 van #ahgh tot #ahhb en die van #ahhb   
tot #ahhh nog &]e  me] ( m9d]           
belangrijke afwijk+5 kunn5 aantoon54    
,da>bij  is ,nietzs*e ge5 s*oolphiloso( 
en wil hij het ook niet zijn4 ,de       
wa>heid op zi*zelve is hem geheel       
onv]s*illig2 het is hem niet  te do5 om 
/ell+5 te bewijz5 door logis*e argum5t5 
en nog  m9d] om e5 fraai sam5hang5d1 go$
 geord5d sy/eem ine5 te  zett5 en ev5m9 
geeft hij zi* de moeite de me5+51 die   
hij  als f\t bes*\wt1 door b]$5e]+ te   
we]legg54 ,zijn wijze  van proc$e]5 is  
/e$s dezelfde2 hij zegt3 ,mijn gevoel   
doet mij  9 dez5 ( g55 m5s* ( m5s*5groep
 onta>de ( v]a*telijke  wez5s zi5 ( wel 
9 e5 ( &]e !orie ( me5+ e5 ziekelijk    
beg9sel v9d5 en ik /rijd er teg5 zooals 
m5 teg5 e5 natuurlijke  plaag ( e5e     
ziekte /rijdt4 ,wanne] het dan wa> is1  
dat ik e5  lev5sbeg9sel v]teg5woordig en
 mijn teg5/&]s da>5teg5 e5              
/]v5sbeg9sel1 komt mij noodzakelijk de  
ov]w9n+ toe2 9 het  teg5ov]ge/eld geval 

moet ik niet m9d] noodzakelijk vall5 en 
da>  ik sle*ts n d+ wil1 d5 triomf van  
het lev51 zal ik mij zo[el  ov] mijne   
ov]w9n+ als ov] mijne n$]laag kunn5     
v]heug52  al het ov]ige is mij          
onv]s*illig4    ,is het dus niet        
onvoorzi*tig e5 sy/eem van ,nietzs*e te 
vorm51  zooals m5 er e5 van ,kant (     
,s*op5hau] vormt1 t]wijl m5 opm]kt  hoe 
we9ig plaats de logis*e wa>heid innam 9 
zijne ov]weg+58    ,zoo ik er dan to*   
toe ov]g+1 9 plaats van ,nietzs*e's w]k5
  /uk voor /uk te bes*\w51 e5 algeme5   
ov]zi*t te gev5 van de  voornaam/e      
vraag/ukk51 die hij beh&elde1 en van de 
oploss+51  die hij er aan gaf1 is dat 9 
de e]/e plaats omdat ,nietzs*e  h]haalde
 mal5 op dezelfde vraag/ukk5 t]ugkwam2  
e]/ gaf hij  het probleem vlu*tig aan1  
om het da>na we] op te nem51 het te     
ond]zoek5 en er zi* 9 te v]diep51 totdat
 hij er e5 besli/e  oploss+ voor gevond5
 _h4 ,door nu zijne w]k5 elk afzond]lijk
 te  ontl$51 loopt m5 kans telk5s we]   
aan de uite5zett+ van dezelfde  ond]w]p5

 te beg9n54 ,en da>5bov51 wat voor mij  
tr\w5s de  voornaam/e r$5 is1 al s*at   
,nietzs*e de logica niet hoog en al     
he*t hij niet aan het zoek5 na> de      
wa>heid op zi*zelf1 zoo wil  dat ge5sz9s
 zegg51 dat zijn d5k5 onsam5hang5d en   
onlogis*  0--v]re van di54 ,ik b5 er    
zelfs van ov]tuigd1 dat ,nietzs*e  wel  
degelijk e5 sy/eem van nauw sam5hang5de 
d5kbeeld5 heeft  uitg$a*t en dat hij het
 alle5 niet ond] sy/ematis*5 vorm  heeft
 gebra*t1 omdat zijn gezondheid/oe/& hem
 dwong zijne  g$a*t5 te uit5 9 d5 vorm  
van aphorism51 die hij uit het  ho(d en 
al loop5de1 zond] s*rijv51 kon op/ell51 
t]wijl  het hem om zuiv] mat]ieele r$55 
onmogelijk 0 de uitvo]+  van groote w]k5
 te ond]nem54 ,het is tr\w5s opm]kelijk1
 dat  de w]k5 uit het laat/e g$eelte van
 ,nietzs*e's lev5 van e5e  veel         
nauwkeurig] bew]k+ getuig5 dan die van  
#ahgb tot #ahhb3 ,zur  ,g5ealogie d]    
,moral is ondanks de uitw5dige v]deel+ 9
 aphorism5  wel degelijk e5 v]h&el+1 en 
zoo z\ ook ,d] ,wille zur ,ma*t1  te    

oordeel5 na> het e]/e g$eelte1 dat alle5
 afgemaakt w]d1  e5 veel sy/ematis*] w]k
 zijn geword5 dan al de vorige4 ,ik  me5
 dus ,nietzs*e's d5k5 niet v]ke]d voor  
te /ell5 door  het ond] d5 van zelf     
e5igsz9s kun/matig5 vorm van e5e soort  
philosophis* le]/elsel we] te gev51 ook 
al heeft hij zelf die  wijze van v]kl>+ 
nooit gekoz54 ,ik zal tr\w5s tra*t5     
mijn5  lez]s door m5igvuldige citat5 e5e
 sprek5de voor/ell+ te gev5  van dat w]k
 zoo vol kleur en lev5 en zoo vrij van  
alle s*ools*e  p$ant]ie1 wa>9 m5 bij    
elke bladzijde gevoelt1 dat de s*rijv]  
h>t en ziel gelegd heeft 9 de /udie d]  
vraag/ukk51 die1 volg5s  zijn           
s*ild]a*tige uitdrukk+1 e5 bor/elige    
huid vol /ekels  hebb51 we9ig ges*ikt om
 geaaid en ge/reeld te word54           
,,ho(d/uk ,,iv4    ,,nietzs*e',s        
,,sy/eem4    ,,negatief ,,g$eelte3 ,,de 
,,m5s*4      ,i4    ,elk tijdp]k1 elke  
bes*av+ bezit1 wat ,nietzs*e noemt1     
zijne  wa>detafel1 wat zegg5 wil1 dat   
het de hi]>*ie d] wa>d5  erk5t1 de e5e  

zaak bov5 de &]e /elt en de e5e daad    
bov5  de &]e v]kie/2 zoo /aat1 om e5    
voorbeeld te noem51 na> het  oordeel van
 dat tijdp]k wa>heid bov5 dwal+ en gaat 
e5 daad van  m$elijd5 bov5 e5 wre$e     
daad4 ,de bepal+ van die wa>detafel  nu1
 en 9 het bijzond] het va//ell5 d]      
hoog/e wa>d51 is  het ho(dfeit d]       
w]eldges*i$5is1 omdat die rangs*ikk+ d] 
wa>d5 de bewu/e ( onbewu/e h&el+5 van   
elk individu bepaalt  en ons oordeel ov]
 die h&el+5 re*tva>digt4 ,het vraag/uk  
d]  wa>debepal+ /aat dus voor d5 wijsge]
 bov5aan en ,nietzs*e heeft  er zijne   
be/e kra*t5 aan gewijd4 ,de slotsom     
zijn] ov]pe9z+5  0 als volgt3 de        
wa>detafel1 die door de h$5daags*e      
,europees*e  bes*av+ erk5d wordt1 is    
v]ke]d opge/eld en moet van ond]5  tot  
bov5 h]zi5 word52 m5 moet beg9n5 met het
 omw]k5 van  alle wa>d5 7,umw]?ung all] 
,w]!71 bijgevolg moet m5 de  ori5tatie  
van ons geheele lev5 v]&]5 en de        
ho(dbeg9sel51  wa>op al onze me5+5      
b]u/51 wijzig54 ,teg5 het e9de van  zijn

 bewu/ lev5 zag ,nietzs*e's v]beeld+1   
die door de /e$s  to5em5de dui/]nis1 die
 hem omr+de1 ( welli*t ook door de      
nad]+ van de crisis1 wa>9 zijn v]/& t5  
ond]g+1 t5 hoog/e  ov]spann5 01 9 die   
philosophis*e revolutie het uitgangspunt
 van  e5e ontzaglijke omw5tel+ d]       
m5s*heid4 ,ik zwe] u1 zoo s*reef  hij   
aan ,br&es op #bj ,nov4 #ahhh1 dat de   
gans*e a>de ov] twee j>5  9 /uiptrekk+5 
zal t]ne]ligg54 ,ik b5 e5 noodlot4444   
,i* b9  e9 ,v]hngniss4 #gi    ,de mod]ne
 m5s* plaat/ aan het ho(d zijn]         
wa>detafel e5 zek]  getal absolute      
wa>d51 die hij bov5 alle besprek+ a*t en
 die hem  tot maat/af voor de wa>de]+ d]
 w]kelijkheid di554 ,ond] die  algeme5  
erk5de wa>d5 zijn b4v4 het ,w>e en het  
,go$e begrep51  want zoo e5 feit ons    
ooit onbetwi/ba> voorkomt1 is het wel1  
dat  wa>heid bet] is dan leug52 kan m5  
van e5e ( &]e bew]+  ( !orie bewijz51   
dat zij onjui/ is1 dan ontneemt m5 ha>  
alle  gelo(wa>digheid en het gelo( 9    
wa>heid en opre*!id t5 ko/e  van alles  

is welli*t e5 van onze mee/ geve/igde   
ov]tuig+54 ,zoo  hebb5 zelfs de /\t/e   
d5k]s bevreesd /ilge/aan voor het       
probleem  van go$ en kwaad3 ,kant zag de
 wa>heid1 die bov5 alle r$e en alle     
besprek+ /ond1 9 het be/aan van zijn    
categoris* imp]atief1  h&el zoo1 dat uw 
g$rag tot algeme55 regel ge/eld kan     
word54 ,en  zelfs ,s*op5hau]1 al        
critise]de hij de ,kants*e !orie van d5 
pli*t1 erk5de to*1 dat alle m5s*5 het   
praktis* er ov] e5s  zijn1 d5 inh\d d]  
moreele wet sam5 te vatt5 93 ,nem9um    
la$e1  immo omnes1 quantum potes1 juva3 
,doe niem& kwaad en help &]5  zooveel   
gij kunt4 ,de wijsge]5 hebb5 de         
wettigheid d] moreele  ov]tuig+5 nooit 9
 twijfel durv5 trekk5 en hebb5 zi* alle5
  opgeh\d5 met het zoek5 na> d5         
grondslag d] moraal1 na> het  r$elijk   
wa>om 7dat er praktis* niets toe doet7  
van het oordeel1  dat voortdur5d ov]    
alle m5s*elijke dad5 uit naam van het   
moreel  gewet5 geveld wordt en wa>voor  
de geheele w]eld vol e]bi$  buigt4 ,teg5

 die ov]tuig+5 nu1 die 9 onz5 tijd het  
inn]lijk  lev5 van bijna alle m5s*5     
behe]s*51 teg5 de v]e]+ van  de wa>heid 
en d5 godsdi5/ d] moreele wett5 trekt   
,nietzs*e t5  /rijde2 9 plaats van die  
ov]tuig+5 e]bi$ig aan te nem5 als  e5   
feit1 wa>ov] niet valt te twi/51 en te  
erk5n5 als e5e  autoriteit1 wi]         
bevoegdheid m5 zond] heiligs*5nis niet  
kan  ond]zoek51 bes*\wt hij ha> e5v\dig 
als e5 vraag/uk en ziet  hij er niet    
teg5 op zi* held] af te vrag53 ,wa>om   
liev] wa>heid  dan dwal+8 wa>om liev]   
go$ dan kwaad8 ,en na het vraag/uk aldus
  ge/eld te hebb51 lo/ hij het met      
dezelfde /\tmo$igheid op en  kie/ als   
g$ragsregel voor d5 wa>lijk vrij5 m5s*  
de leus van  die geheimz9nige orde d]   
,moord5a>s1 die de kruisva>d]s 9  het   
,heilige ,l& ontmoett53 ,niets is wa>2  
alles mag4    ,voor ,nietzs*e zijn dan  
ook al die metaphysis*e1 geheimz9nige en
  bov5m5s*elijke wez5lijkh$51 wi] be/aan
 de m5s* te all5  tijde om zi* he5 heeft
 v]ond]/eld en die hij ond] v]s*ill5de  

nam5 als ,god1 de w]eld d] ,d+5 op      
zi*zelf1 de ,wa>heid  en het ,categoris*
 ,imp]atief v]e]d heeft1 niet &]s dan   
spok5 onz] v]beeld+4 ,de onmiddellijke  
en e5ige w]kelijkheid1  die het ons     
gegev5 is te k5n51 is de w]eld van onze 
v]lang5s  en h>t/o*t54 ,al onze dad51   
onze luim5 en onze g$a*t5 word5  t5     
slotte door onze neig+5 behe]s*t en die 
neig+5 kom5  alle we] voort uit n enkele
 oorspronkelijke neig+1 de wil  tot     
ma*t1 die1 volg5s ,nietzs*e's hypo!se1  
op zi*zelf alle5  voldo5de is om alle   
lev5suit+51 wa>van wij getuige zijn1 te 
v]kl>54 ,elk lev5d wez51 hetzij plant1  
di] ( m5s*1 tra*t  9 eig5 kra*t te w9n5 
door &]e wez5s en &]e kra*t5 aan  zijn  
he]s*appij te ond]w]p5 en die aanh\d5de 
pog+ nu1 die  voortdur5de /rijd1 wa>9   
elk wez5 telk5s we] zijn eig5 lev5  op  
het spel zet om 9 kra*t toe te nem51 is 
de grondwet van ons  be/aan4 ,alle      
op5b>+5 van het lev5 word5 zond]        
uitzond]+  door neig+5 be/uurd2 /reeft  
de m5s* na> deugd1 wa>heid  ( kun/1 zoo 

heeft hij dat alle5 te dank5 aan e5e    
natuurlijke  neig+1 die hem t] eig5     
voldo5+ tot e5e bepaalde wijze van      
h&el5 drijft en zoo is ook de wa>heid1  
wa>aan de gele]de zijn  lev5 (f]t1      
oorspronkelijk te dank5 aan d5 wil tot  
ma*t1 die  zijne he]s*appij wil         
v]groot54 ,door e5e zond]l+e afwijk+    
e*t] is de m5s* er toe gekom5 dat1 wat  
hij t] bevr$ig+ van  eig5 behoeft5 zelf 
ges*ap5 _h1 als zijn ideaal te aanbidd5 
en  9 plaats van te zegg53 ,ik leef om  
mijne neig+5 te bevr$ig5  en kra*t5s die
 wet zal ik het go$e en de wa>heid zoek5
 na>mate  mijn wil tot ma*t het mij     
toe/aat1 neemt hij als beg9sel aan3 ,het
  go$e en de wa>heid moet5 t] wille van 
h5zelve gezo*t word52 m5  moet het go$e 
do51 omdat het het go$e is en na>       
wa>heid /rev5  uit liefde voor de       
wa>heid2 het lev5 van d5 m5s* heeft     
sle*ts  wa>de na>mate hij zijn eig5     
belang5 aan dat ideaal doel weet te     
ond]w]p5 en hij moet dus 9 naam van dat 
ideaal zijne p]soonlijke  neig+5        

beteugel5 en zelfzu*t als e5 kwaad      
bes*\w54    ,de m5s* nu1 die aldus      
r$5e]t en da>na> h&elt1 wordt 9         
w]kelijkheid ook door zijn neig+5 da>toe
 g$rev51 want neig+  is t5 slotte de    
drijfve] van al onze h&el+51 alle5 zijn 
zijne  neig+5 b$orv54    ,de neig+5 d]  
m5s*5 zijn tr\w5s niet alle ev5 gezond2 
enkele  zijn normaal en help5 de        
lev5skra*t v]me]d]51 ma> &]e we]  zijn  
ziekelijk en w]k5 v]zwakk5d4            
,li*amelijke ziekt5 hebb5  natuurlijke  
oorzak5 en ontwikkel5 zi* volg5s de     
wett5 van het  organisme1 ma> zij e9dig5
 to* met het li*aam te v]woe/5 en  moet5
 dus door d5 m$icus be/r$5 word54       
,ev5zoo gaat het met de  ziekt5 d]      
p]soonlijkheid3 zij hebb5 e5 natuurlijk5
 oorsprong1  ma> hunne gevolg5 zijn er  
niet m9d] noodlottig om4 ,na>mate nu 9  
het gegev5 individu normale ( ziekelijke
 neig+5 d5 bov5toon  vo]51 zal hij e5   
s*oon exempla> d] m5s*heid ( e5 onta>de 
word54 ,m5 v9dt dus aan d5 e55 kant     
m5s*51 die gezond na>  li*aam en ziel   

zijn1 die ja zegg5 tot het be/aan1 die  
zi*  gelukkig gevoel5 9 het lev5 en     
wa>dig zijn dat lev5 te do5  voortdur51 
en aan d5 &]5 kant v9dt m5 ziek51       
onma*tig51  decad5t51 wi] lev5s9/9ct    
v]m9d]d is en die ne5 zegg5 tot  het    
be/aan1 m5s*51 die tot d5 dood en het   
niet-zijn ov]hell5  en niet lang]       
tra*t51 ( al?ans niet moe/5 tra*t51 het 
lev5  te do5 voortdur54    ,dat is e5   
natuurlijke physiologis*e wa>heid1      
wa>teg5 niets te  zegg5 valt3 het lev5  
v]ke]t ind]daad 9 e5 /aat van           
vooruitgang  ( van v]val en het neemt   
toe ( af 9 kra*t2 de m5s* is e5 plant1  
die het e5e oog5blik ell5dig            
voortsukkelt en het &]e s*itt]5d        
ontluikt1 van alle kant5 kra*tige lot5  
uitw]p5d4 ,op die wa>heid  nu grondt    
,nietzs*e zijn wa>detafel4    ,hij      
r$5e]t als volgt3 ,ik weet niet ( het   
lev5 op zi*zelf go$ (  sle*t is2 niets  
is feitelijk zoo onnut als het          
eeuwigdur5d getwi/  tuss*5 optimi/5 en  
pessimi/5 en wel om de go$e r$51 dat    

niem& t] w]eld 9 /aat is de wa>de van   
het lev5 te beoordeel53  de lev5de m5s* 
niet1 omdat hij deel van het debat      
uitmaakt en zelf  het voorw]p van het   
ges*il is1 en de doode ev5m91 omdat hij 
dood  is4 #hj ,niem& kan dus zegg5 wat  
het lev5 9 zijn geheel wa>d  is en ik   
zal te eeuwig5 dage niet te wet5 kom5 ( 
het bet] voor  mij w>e te zijn ( niet te
 zijn4 ,van af het oog5blik e*t]1 dat ik
  leef1 wil ik1 dat het lev5 9 en om mij
 zoo ov]vlo$ig1 zoo weeld]ig  en zoo    
tropis* mogelijk zij4 ,ik zal dus ja    
zegg5 tot al wat het  lev5 s*oon] maakt 
en het me] wa>de en int5siteit geeft4   
,zoo het  mij duidelijk wordt1 dat dwal+
 en illusie tot ontwikkel+ van het  lev5
 di55 kunn51 zal ik ja zegg5 tot dwal+  
en illusie en zoo  ik de ov]tuig+ heb1  
dat neig+51 die door de actueele moraal 
met  d5 naam sle*t be/empeld word51 als 
h>dheid1 wre$heid1 slu:eid1  brutale    
v]metelheid1 e5 twi/ziek humeur1 /rekk5 
tot v]me]d]+  d] m5s*elijke lev5skra*t1 
zal ik ja zegg5 tot kwaad en zonde2  en 

zoo mij bewez5 wordt1 dat le$ zo[el als 
g5oeg5 de opvo$+  van het m5s*elijk     
gesla*t bevord]t1 zal ik ja zegg5 tot   
het  le$4 ,da>5teg5 zal ik ne5 zegg5 tot
 al wat de lev5skra*t d]  m5s*elijke    
plant v]m9d]t en zoo ik ontdek1 dat     
wa>heid1 deugd1  het go$e1 alle wa>d5 9 
n woord1 die tot nog toe door d5 m5s*   
gehuldigd en e]bi$igd zijn1 het lev5    
b5adeel51 zal ik ne5  zegg5 tot de      
wet5s*ap en de moraal4    ,9 het volg5d 
ho(d/uk zull5 wij nagaan op welke wijze 
zi*1  volg5s ,nietzs*e1 de h$5daags*e   
wa>detafel gevormd heeft1  vanwa> die   
wa>d5 afkom/ig zijn en welk5 ziel/oe/&  
zij bij  d5 mod]n5 ,europeaan op5b>54   
,,ii4    ,9 d5 loop van mijne zw]fto*t5 
door de talrijke soort5  van v]fijnde ( 
grove moraal1 die tot nu toe op a>de    
gehe]s*t  hebb5 ( er nog he]s*51 heb ik 
enkele trekk5 opgem]kt1 die mij         
sam5hang5d voorkwam5 en die /e$s        
tegelijk te voors*ijn trad51  zoodat zi*
 t5 slotte twee grondtyp5 aan mij       
op5ba>d51 die door  e5 aanzi5lijk v]s*il

 ges*eid5 w>54 ,er be/aat e5 ,h]rnmoral 
en e5 ,sklav5moral4 ,de bepal+ d] wa>d5 
is tot /& gekom5 f  9 e5 ras van        
ov]he]s*]s1 dat zi* bewu/ 0 van d5 af/&1
  die het van het ond]drukte gesla*t    
s*eidde en da>op trots* 01  f te midd5  
van ond]dan51 slav5 en m9d]5 van alle   
soort4 #ha    ,9 het beg9 van de        
,europees*e bes*av+ ziet m5 telk5s      
opnieuw  het feit zi* voordo51 dat die  
beide typ5 d] moraal 9 het lev5  roept3 
e5 oorlogzu*tig gesla*t1 e5e blo$dor/ige
 b5de valt e5  vre$zam] en m9d]         
/rijdva>dig gesla*t aan1 ond]w]pt het en
  gebruikt het t5 eig5 bate4 ,op die    
wijze ont/ond5 de ,grieks*e  en de      
,rome9s*e bes*av+ en ve/igd5 zi* 9 dag5 
van nog  jong]5 datum de ,g]maans*e     
kon9krijk5 op de ov]blijfsel5 van  het  
,rome9s*e keiz]rijk4 ,de blo$dor/ige    
m5s*1 de ari/ocraat1  weet zelf de wa>de
 van m5s*5 en zak5 te bepal53 hij weet  
wat  voor hem op zi*zelf nuttig (       
s*adelijk1 go$ ( sle*t is en  zijne     
moraal is niet &]s dan het vreugdevol   

bewu/zijn van zijne  volmaak!id en zijne
 kra*t4 ,hij noemt go$ al wie zijn      
gelijke  is1 d5 edelman1 d5 mee/]1 en   
sle*t noemt hij zijn m9d]e1 d5  bo]1 d5 
slaaf1 di5 hij v]a*t4 ,het go$e is 9    
zijne oog5 dus  niet &]s dan het totaal 
van de physieke en moreele ho$anigh$51  
die hij bij zi*zelf en zijne gelijk5    
hoogs*at2 hij is er trots* op  /]k en   
ma*tig te zijn1 &]5 en zi*zelf te kunn5 
behe]s*5  en voor zi*zelf en &]5 h>d te 
kunn5 zijn2 en da>om huldigt  hij       
diezelfde ho$anigh$5 ook 9 &]54         
,da>5teg5 v]a*t hij  zwakheid en        
lafh>tigheid ond] welk5 vorm ook1 hetzij
 bangheid1  vlei]ij1 laagheid1 n$]igheid
 en bov5al leug52 hij gevoelt niets     
voor m$elijd5 ( belangeloo%eid1 die     
deugd51 die jui/ 9 onze  dag5 zoo hoog  
/aan1 want 9 zijn oog5 zijn die gevoel5s
 e5igsz9s  misplaat/ en zelfs 9 zek]5 z9
 bela*elijk 9 e5 mee/] ( *ef2  ma>      
kra*t1 /\tmo$igheid1 li/ en zelfs       
wre$heid bewond]t hij1  omdat die       
ho$anigh$5 hem het ov]wi*t 9 d5 /rijd   

v]zek]51  en wat het mod]n gewet5 het   
mee/ kwet/1 is dat hij bov5al de  va/e  
ov]tuig+ bezit jeg5s niem& &]s dan zijne
 gelijk5  pli*t5 te hebb5 en teg5ov] d5 
slaaf en d5 vreemdel+ geheel  na>       
willekeur te kunn5 h&el5 en zond] e5ig  
bezwa> zoo h>d (  za*t voor hem te kunn5
 zijn als hem go$dunkt4 ,da>5teg5 heeft 
hij /r5ge v]pli*t+5 jeg5s zijne gelijk53
 hij moet zi* 9  dankba>heid1 zo[el als 
9 wraak getr\w betoon5 en het go$e1     
zo[el als het kwade 9 gelijke mate      
beantwoord52 hij is algeheele  v]kno*!id
 s*uldig aan zijn vri5d en aan zijn     
mee/] en moet  toegev5d zijn voor d5    
oud]dom2 e]bi$ voor de traditie is hem  
aangebor5 en v]re van 9 vooruitgang te  
geloov51 huldigt hij het  v]l$5 en ziet 
hij onwelwill5d op de jong]e gesla*t5   
ne]4 ,de  ari/ocratis*e moraal is h>d en
 onv]draagzaam1 want da> de adel  zi*   
ov] het algeme5 9 de m9d]heid weet te   
midd5 van e5 /il  vij&elijke omgev+1    
moet hij tot elk5 prijs die ho$anigh$5  
van  zijn gesla*t1 die hem de ov]w9n+   

bezorgd hebb51 9 onges*ond5  /aat       
beh\d52 voor hem is dat e5e quae/ie van 
lev5 ( dood4 ,da>om  zijn ook gewoont51 
die betrekk+ hebb5 op de opvo$+ d]      
jeugd1  op het huwelijk en op de v]h\d+ 
tuss*5 jong]5 en oud]5 ze]  /r5g1 want  
alles is er op b]ek5d om onta>d+ te     
voorkom5 en  het oorspronkelijk type van
 het ras zoo zuiv] en zoo va/ mogelijk 9
  /& te h\d54 ,en e9delijk heeft e5     
ari/ocratis* ras zijn god1  die alle    
deugd5 v]p]soonlijkt1 wa>aan het zijne  
ma*t te dank5  heeft en aan wi5 het door
 (f]&5 zijne dankba>heid betoont voor   
hetge5 het geword5 is4 ,die god1 di5 de 
ari/ocraat na> zijn eig5  beeld s*ept1  
moet bijgevolg nuttig ( s*adelijk1 vri5d
 ( vij&1  sle*t ( weldo5d zijn1 want hij
 is 9 w]kelijkheid de wil tot  ma*t1 die
 de mee/]s t] ov]w9n+ heeft geleid en h5
 /]k  en gelukkig heeft gemaakt1 de     
e]$i5/1 di5 zij hem wijd5 is dan  ook de
 uit+ van hunne vreugde om te lev51 van 
hunne zelfvoldo5+  ov] hun s*oonheid en 
ma*t4    ,geheel v]s*ill5d is het twe$e 

groote moreele type1 het type van  de   
slav5moraal1 de moraal van d5 zwakke1 d5
 ov]wonn5e4 ,t]wijl  9 d5 mee/] trots en
 vreugde ov] het lev5 de ov]he]s*5de    
gevoel5s zijn1 heeft jui/ de zwakke e5e 
pessimi/is*e neig+ om  het lev5 te      
wantr\w5 en haat hij in/9ctmatig d5     
ma*tige1 die  hem ond]drukt1 want m5    
moet ind]daad niet v]get51 dat de edele 
rass5 voor de m9d]5 v]s*rikkelijke vij&5
 zijn gewee/2 zoo  vol ontzag en        
toegev5dheid als zij voor elk&] w>51 zoo
 we9ig  erk5d5 zij e5 wet1 zoodra het d5
 vreemdel+ gold2 op hem wreekt5  zij de 
zelfbehe]s*+1 die zij 9 a*t moe/5 nem5  
teg5ov] hunne  gelijk52 teg5 hem 0 alles
 geoorlo(d1 geweld1 moord1 plund]+1     
pijnig+2 teg5ov] hem w]d5 de edel5 we]  
v]s*eur5de di]51  groots* en            
v]s*rikkelijk 9 hunne kra*t1 vroolijk en
 welgemo$  t]ugke]5de van hunne blo$ige 
to*t51 ov]tuigd van d5 roem  hunn] dad51
 die wa>d w>5 door de di*t]s bezong5 te 
word54 ,9  de oog5 van hunne sla*t(f]s  
w>5 zij afs*uwelijke1 vreeselijke       

mon/]s3 ,die dwaze1 bela*elijke         
v]metelheid d] edele rass51 die  zi* zoo
 plotsel+ op5ba>de1 het onv]wa*te en    
onwa>s*ijnlijke  van hunne ond]nem+51   
hunne onv]s*illigheid en v]a*t+ voor    
alle veiligheid1 voor hun lev5 en hun   
welzijn1 hunne v]baz5de  zielekalmte1   
hun groot g5ot om te v]nietig51 te      
ov]w9n5 en  wre$ te zijn1 dat alles te  
zam5 maakte voor de sla*t(f]s hunn]     
ond]nem+5 het beeld uit van d5 b>ba>1 d5
 booz5 vij&1 van  d5 ,go? ( d5 ,v&aal   
b4v4 #hb ,zoo wordt de /]ke en ma*tige  
m5s*1 de go$e 9 de mee/]moraal1 de booze
 9 de slav5moraal4    ,het booze is 9 de
 oog5 van d5 zwakke al wat gewelddadig  
en h>d  is1 al wat s*rik en vrees       
aanjaagt2 het go$e moet dus omgeke]d  al
 die deugd5 9 zi* sluit51 die door de   
mee/]s v]a*t word5 en  voor de v]drukt5 
en lijd5d5 het be/aan v]za*t51 als      
m$elijd51  za*!id1 g$uld1 nijv]heid1    
n$]igheid en welwill5dheid2 de  go$e1   
die 9 de ,h]rnmoraal door d5            
s*rikwekk5d5 en /]k5  krijgsman wordt   

v]teg5woordigd1 wordt 9 de slav5moraal  
de vre$zame  en za*tmo$ige m5s*1 wa>op  
m5 zelfs 9 zek]5 z9 ne]ziet1  omdat hij 
al te ons*adelijk en te go$h>tig is4    
,,iii4    ,wij zull5 nu de wa>detafel1  
die de slav5 erk5n51 van me] nabij      
bekijk51 want 9 hun midd5 ont/ond5 de   
,*ri/elijke moraal en  godsdi5/1 wa>op  
het geheele sy/eem d] mod]ne wa>d5 b]u/4
    ,de b5de slav51 de kudde zwakk5 en  
ont]fd51 alle soort5 van  onta>d5 v9d5  
hunn5 natuurlijk5 mee/] 9 d5 prie/]4    
,wat nu  is e5 prie/]8    ,de prie/]    
moet zelf e5 onta>de zijn om de behoeft5
 van zijne zieke  /amg5oot5 te k5n5 en 9
 hun midd5 te kunn5 lev51 ma> hij moet  
zijn he]s*]s9/9ct intact hebb5 geh\d5 om
 het v]tr\w5 d]  lijd]s te kunn5 w9n51  
hun vrees 9 te boezem5 en hun ho$]1  hun
 /eun1 hun tiran en hun god te word54 ,9
 de e]/e plaats  dw+t zijn z5d+ hem de  
zwakk5 teg5 de /]k5 te v]d$ig5 en       
di5t5gevolge wordt hij de gezwor5 vij&  
d] mee/]s2 teg5ov]  h5 maakt hij zond]  
gewet5sbezw>5 van alle middel5 gebruik1 

9  het bijzond] van de wap5s d] zwakk51 
li/ en leug52 hij wordt  zelf e5        
v]s*eur5d di]1 dat bijna ev5ze] te du*t5
 is als  dat1 welk hij be/rijdt4 ,ma>   
da>bij blijft het niet3 hij moet ook  de
 kudde teg5 zi*zelf1 teg5 de v]ke]de    
gevoel5s1 die zi* van  zelf uit alle    
ophoop+5 van ziek5 ontwikkel51 v]d$ig52 
met  wij%eid en h>dheid moet hij alle   
beg9 van an>*ie en elk teek5  van       
ontb9d+ be/rijd52 ook moet hij h&ig     
omgaan met d5 li*t  ontpl(b>5 wrok1 die 
/e$s te midd5 d] s*>5 ont/aat en de     
ontpl(f+ zoo leid51 dat zij kudde no*   
h]d] bes*adigt4 ,dat is  dus de         
hi/oris*e z5d+ van d5 prie/]3 aan d5 e55
 kant is  zij nuttig omdat zij onheil5  
voorkomt door de m5igte onta>d5 aan     
tu*t te gew5n51 ma> aan d5 &]e is zij   
eig5lijk noodlottig1  omdat zij d5 loop 
d] natuurlijke evolutie belemm]t4 ,de   
natuurlijke  hav5 voor zwakk51 ziek5 en 
alle soort van pessimi/5 is de          
weldadige dood1 die alle lijd5 v]do(t1  
het vre$zaam ru/oord1  de ons*5db>e     

wijkplaats van alle onwelkome wez5s2 ma>
 jui/ bij  h51 wi] lev5skra*t v]m9d]d   
is1 v]d$igt de wil tot ma*t  zi*        
in/9ctmatig teg5 v]nietig+3 door hun de 
w]kelijkheid  vals* voor te /ell51 blaa/
 hij hun nieuwe r$55 tot lev5 91  hij   
geeft hun middel5 aan om hun lijd5 te   
b$rieg5 en misleidt  h5 9 de oorzaak van
 hunne kwaal4 ,de prie/] nu maakt ze]   
h&ig  gebruik van die natuurlijke neig+3
 hij leidt ha>1 spoort ha> aan1         
ov]drijft ha> en maakt ha> tot zijn     
he]s*]/af en zoo wordt  hij de bes*]m]  
van e5e b5de tallooze ziek51 ma> tot    
welk5  prijs8 ,dat zull5 wij v]d] zi54  
,ond] de ,jod51 dat prie/]ras1 dat zi*  
ondanks de kwade  lev5som/&igh$51 wa>9  
het v]ke]t1 door wond]5 van taaiheid    
/a&e heeft geh\d51 is wat ,nietzs*e     
noemt de slav5op/& 9  de moraal begonn54
 ,de ,jod51 zegt hij1 zijn de erg/e     
teg5/&]s  van de v]eff5+ d]             
ari/ocratis*e wa>d5 gewee/ 7go$  edel   
ma*tig  s*oon  gelukkig                 
godwelgevallig72 met e5e v]bij/]5de     

logica hebb5 zij getra*t ha> omv] te    
w]p52 zij hebb5 ha> met  de hak5 van d5 
diep/5 haat1 d5 haat van d5 onma*tige   
aangegrep5  en niet me] losgelat54      
,alle5 de ongelukkig51 zegg5 zij1 zijn  
go$1  alle5 de arm51 de onma*tig5 en de 
zwakk52 en alle5 de lijd5d51  de        
ell5dig51 de ziek5 en leelijk5 zijn     
vroom en godwelgevallig2  hun alle5     
behoort het geluk4 ,ma> gij1 edel5 en   
ma*tig51 die 9  alle eeuwigheid sle*t1  
wre$1 z9nelijk1 onv]zadigba> en         
goddeloos  zijt1 gij zult ook te eeuwig5
 dage ongelukkig1 v]doemd en v]worp5    
blijv56 #hc ,het ,*ri/5dom heeft die    
nieuw+e/elde wa>detafel  van het        
,jod5dom gerfd3 de ,*ri/elijke prie/]   
heeft niets &]s  te do5 gehad dan het   
w]k van d5 ,joods*5 prie/] voort te     
zett5  en is nu1 na e5 /rijd van        
twe$uiz5d j>51 ov]w9na> geblev54    ,de 
e]/e daad van de groote omke]+ d] wa>d5 
is de hypo!se  van de ziel en d5 vrij5  
wil gewee/4 ,9 w]kelijkheid be/aat er   
ge5 ziel afges*eid5 van het li*aam1 en  

ook ge5 vrije wil1 ev5m9  als er tr\w5s 
e5 niet vrije wil be/aat2 er be/aan     
alle5 /]ke  will51 die zi* 9 kra*tige   
uitw]k+5 op5b>5 en zwakke will51  wi]   
h&el+5 m9d] kra*tig zijn4 ,uitsprak5 als
 de bliksem  v]plett]t ( de ma*tige     
ov]w9t zijne teg5/&]s zijn  eig5lijk    
noodelooze h]hal+51 want de bliksem is  
ge5 wez51 dat  al ( niet kan v]plett]52 
hij is alle5 bliksem op het oog5blik1   
dat hij v]plett]t2 zoo ook be/aat de som
 d] kra*t51 die zi* 9  de dad5 van e5   
ma*tig m5s* op5b>51 uitsluit5d 9 en door
 die  op5b>+5 zelve4 ,het algeme5       
bewu/zijn heeft e*t] kra*t5s  e5 volkom5
 willekeurige hypo!se het wez5 van het  
v]s*ijnsel3  d5 wil van zijne uit+5     
ges*eid52 het v]ond]/elt a*t] de        
m5s*elijke dad51 a*t] de zi*tb>e        
uitw]k+5 van d5 wil tot  ma*t1 e5 wez51 
e5e ziel1 die de oorzaak is van die     
uitw]k+5  en die ziel wordt bes*\wd als 
e5e wez5lijkheid1 aan wie het vrij  /aat
 zi* na> willekeur te op5b>5 en zus (   
zoo te h&el54 ,to5  nu e5maal de illusie

 van d5 vrij5 wil ont/aan 0 en erk5d    
w]d1  kon de slaaf zi*1 9 zijne v]beeld+
 al?ans1 gelijk /ell5 met  d5 mee/] en  
kon hij di5 zelfs ov]treff51 want zoo de
 wa>de  van e5 m5s* niet 9 de som zijn] 
bes*ikb>e kra*t5 ligt1 ma>  alle5 9 het 
gebruik1 dat hij van zijn vrij5 wil     
maakt1 is er niets1  dat d5 zwakke      
v]h9d]5 kan het van d5 /]ke te w9n5 en  
wel  om de volg5de r$53 de ma*tige h&elt
 als ma*tige1 ma> da>mee  h&elt hij     
v]ke]d1 want het is sle*t als ma*tige te
 h&el52  de zwakke wil als zwakke h&el5 
7hij z\ tr\w5s niet &]s kunn57  en hij  
heeft gelijk1 want het is go$ als zwakke
 te h&el5 wa>uit  volgt1 dat de zwakke  
bet] is dan de /]ke4    ,met            
bewond]5swa>dig5 glo$ heeft ,nietzs*e de
 geheimz9nige en  b$riegelijke wijze    
bes*rev51 wa>op de slav5 9 hun diep5    
wrok  er 9 slaagd51 9 g$a*te de mee/]s  
te v]kle95 en zi*zelve  als m>tel>5 en  
heilig5 voor te do53    ,wil iem& afdal5
 9 d5 geheimz9nig5 afgrond1 wa> m5 zi5  
kan hoe op a>de e5 ideaal wordt gemaakt6

 ,wie heeft er d5 mo$  toe64444 ,komaan3
 van hi] uit daalt de blik op die somb]e
 w]kplaats  ne]4 ,wa*t ev51 gij         
v]metele3 uw gezi*t moet e]/ w5n5 aan   
dat  vals* en twijfela*tig li*t64444    
,zoo6 nu is het go$6 ,spreek6 ,wat      
gebeurt da> 9 de diepte4 ,zeg mij nu wat
 gij ziet1 geva>lijk  nieuwsgi]ig m5s*1 
nu b5 ik het1 die lui/]4    ,ik zie     
niets1 ma> ik hoor des te me]4 ,uit alle
 hoek5 en gat5 komt  e5 geheimz9nig1    
g5iepig za*t gemurmel en geflui/]4 ,het 
is als(  m5 er liegt1 want e5e          
honiga*tige zoe!id omkleeft elk geluid4 
,de  zwakheid wordt er door e5 ( &]5    
goo*elto] 9 deugd v]&]d1  da>aan valt   
niet te twijfel51 gij hadt wel gelijk4  
,en v]d]6    ,en de onma*t1 die zi* niet
 v]w]5 kan1 wordt go$heid1 bange        
laagheid wordt n$]igheid2 ond]w]p+ aan  
h51 die m5 haat1  gehoorzaamheid 7en die
 gehoorzaamheid1 zoo zegg5 zij1 geldt   
e5 wez51 dat die ond]w]p+ eis*t en dat  
zij ,god noem574 ,de  lijdzaamheid d]   
zwakk51 de lafh>tigheid1 wa>van zij     

ov]loop51 de  g$weeheid1 die aan de deur
 blijft /aan en vre$zaam blijft wa*t51  
word5 be/empeld met d5 fraai5 naam      
g$uld--dat zek] ook al voor  deugd      
doorgaat2 hun ik kan mij niet wrek5     
wordt ik wil mij niet  wrek51 ( zelfs ik
 v]geef het hun 7want zij wet5 niet wat 
zij  do5--ma> wij wet5 wel degelijk wat 
zij do567 ,zij sprek5 ook van  hunne    
vij&5 liefhebb5--en zij zwet5 er van4444
    ,en v]d]6    ,zij gevoel5 zi*       
ongetwijfeld ell5dig1 al die kuip]s en  
vals*emunt]s1 al h\d5 zij elk&] zoo w>m 
mogelijk1 ma> zij  v]tell5 mij1 dat     
hunne ell5de het teek5 is1 dat ,god h5  
heeft  ond]s*eid5 en uitv]kor51 want    
slaat m5 niet jui/ de hond51  wa>van m5 
het mee/ h\dt2 miss*i5 ook is die ell5de
 sle*ts  e5e voorb]eid+1 e5 proeftijd1  
e5e s*ool4444 miss*i5 zelfs nog  me]3   
iets1 dat e5maal met reusa*tig5 int]e/  
zal word5 afgelo/1  niet met g\d1 ma>   
met geluk4 ,dat noem5 zij de zaligheid4 
,en v]d]6    ,nu gev5 zij mij te k5n51  
dat zij niet alle5 bet] zijn dan  de    

ma*tig5 en de mee/]s d] a>de1 wi]       
spuwsel zij moet5  oplikk5 7niet uit    
ang/1 o ne51 vol/rekt niet uit ang/1    
ma>1  omdat ,god beveelt alle opp]ma*t  
te e]bi$ig57 ma> dat zij  veel bet]     
b$eeld zijn ( nmaal al?ans bet] b$eeld  
zull5  zijn dan zij4 ,g5oeg6 g5oeg6 ik  
h\d het niet lang] uit4 ,geef mij  lu*t6
 lu*t6 ,die kraam1 wa>9 het ideaal      
gemaakt wordt1 lijkt mij  van leug5/ank 
v]vuld4    ,ne56 e5 oog5blik nog6 ,gij  
hebt ons niets v]teld van het kun/w]k   
van die toov5a>s1 die alle zw>t 9 wit1 9
 melk en ons*uld wet5 te  v]&]54 ,hebt  
gij niet opgem]kt1 wa>9 hunne groot/e   
geslep5heid  be/aat1 wat hun brutaal/e1 
gek/e1 leep/e en kun/ig/e greep  is8    
,let op6 ,die duiz5dpoot5 vol nijd en   
haat--wat mak5 die jui/ van  nijd en    
haat8 ,hebt gij die woord5 9 hunn5 mond 
gehoord8 ,z\dt gij1  na> hunne gesprekk5
 te oordeel51 v]mo$5 te midd5 van m5s*5 
vol wrok te zijn84444    ,ik begrijp u  
en nog e5maal h\d ik mijne oor5 op5     
7helaas6 en mijn  neus di*t74 ,nu       

begrijp ik e]/ wat zij s$]t lang re$s   
zeid53  ,wij1 de ,go$51 wij zijn de     
,re*tva>dig52 wat zij vrag5 noem5  zij  
niet wraak1 ma> d5 triomf van het re*t2 
wat zij hat51  heet niet hun vij&1 ne56 
zij hat5 het onre*t1 de goddeloo%eid2   
het gelo(1 dat h5 bezielt1 is niet de   
hoop op wraak1 de v]rukk+  d] zoete     
wraak 7zoet] dan hon+1 zeide re$s       
,hom]us71 ma> de  zegepraal van ,god1   
van d5 re*tva>dig5 ,god ov] de          
goddelooz52  en zij1 die zij liefhebb5  
op a>de1 zijn niet hunne bro$]s 9  d5   
haat1 ma> hunne bro$]s 9 de liefde1     
zooals zij h5 noem51  alle ,go$5 en     
,re*tva>dig5 d] a>de4    ,en hoe        
betitel5 zij dat v]di*tsel1 dat h5 troo/
 ov] al het le$  van het lev51 hun      
z9sb$rog van e5 toekom/geluk1 wa>op zij 
bij  voorbaat re$s kort+ krijg58        
,wat8 ,hoor ik go$8 ,dat noem5 zij3 het 
laat/e oordeel2 en de  kom/ van hunne   
he]s*appij3 het kon9krijk ,gods2 9      
afwa*t+  da>van lev5 zij 9 gelo(1 9     
liefde en 9 hoop4    ,g5oeg6 g5oeg6 #hd 

,zoo wordt nu het ideaal van d5 slaaf   
gevormd en zijne tafel van  moreele     
wa>d5 opge/eld4 ,hij leeft al na> het   
uitkomt1 opgeh\d5  door de troo/5de     
v]di*tsels1 die hij v]zonn5 heeft1 ma>  
zijne  physiologis*e depressie1 de      
oorspronkelijke oorzaak van zijne zwakte
  blijft hem drukk5 en hij lijdt en mort
 ov] zijne kwaal4 ,dan tre$t de  prie/] 
op1 niet om de ziekte1 die hem plaagt1  
te g5ez5 en ev5als  de m$icus de w>e1   
physieke oorzaak te be/rijd51 ma>       
uitsluit5d  om d5 patint de sm>t1 die   
hij lijdt1 te do5 v]get54    ,met dat   
doel maakt hij e]/ gebruik van n>cotis*e
 middel51  die de pijn v]doov51 ma> niet
 de m9/e g5ez+ aanbr5g5  voor de        
physiologis*e kwaal1 wa>uit die pijn    
voortvloeit4 ,hij  beh&elt d5 zieke     
hypnotis* en s*rijft hem e5e leefregel  
voor1  die ges*ikt is om zijn physiek   
zo[el als zijn intellectueel lev5  tot  
e5 /rict m9imum t]ug te br5g52 met      
behulp van ascetis*e  middel51 van      
li*amelijke ka/ijd+1 van sy/ematis*e    

v]suff+  br5gt hij zijn patint 9 e5e    
soort physieke en moreele v]doov+1  die 
hem m9d] gevoelig voor sm>t maakt en    
gelukt het somtijds zelfs  hem tot bijna
 totale ongevoeligheid te br5g54 ,door  
die beh&el+  maakt hij van d5 onta>de e5
 fakir1 e5 heilige4 ,9 vele gevall5     
/elt de prie/] zi* ook tevr$5 met d5    
patint e5e g]egelde1  ma*9ale           
w]kzaamheid voor te s*rijv51 die zijne  
a&a*t 9 beslag  neemt en hem 9 e5e soort
 automaat v]&]t1 die ge5 tijd heeft  aan
 zi*zelf te d5k54 ,( wel hij s*rijft hem
 e5e gemakkelijk te  v]krijg5 aang5ame  
bezigheid voor1 als naa/5liefde 9 elk5  
vorm3  welwill5dheid1 b>mh>tigheid1     
w$]ke]ige hulp1 enz4 ,en e9delijk  v9dt 
hij nog e5 middel 9 het v]zamel5 van    
zijne ziek5 tot e5e  groote kudde1 wa>9 
zij door de vele kle9e afleid+51 die 9  
het  maats*appelijk lev5 voorkom51 hunne
 p]soonlijke kwal5 v]get54    ,ma> naa/ 
die ons*uldige middel5 gebruikt hij 9   
zijne beh&el+  e5 g5eesmiddel1 dat ev5  
geva>lijk als doeltreff5d is1 e5        

vreeselijk v]gif1 dat d5 zieke zijne    
pijn doet v]get51 ma>  tegelijk]tijd me]
 dan ooit zijn organisme v]nielt4 ,dat  
v]gif is  het bewu/zijn van zonde4      
,het begrip van zonde v9dt zijn         
natuurlijk5 oorsprong 9 twee spontaan   
en buit5 alle prie/]lijke tuss*5kom/    
ont/ane gevoel5s van  het m5s*elijk h>t3
 het sle*te gewet5 en het gelo( 9 e5e   
s*uld1 die de m5s* aan de godheid heeft4
    ,het sle*te gewet5 is1 volg5s       
,nietzs*e1 het gevolg van de diepe      
ne]sla*tigheid1 die zi* van d5 m5s*     
mee/] maakte1 to5 hij van  d5 /aat van  
wilde1 e5zame di]lijkheid1 wa>9 hij     
oorspronkelijk  v]ke]de1 ov]g+ tot e5e  
georganise]de maats*appij en deel van   
e5e kudde uitmaakte4 ,de /aat is        
oorspronkelijk wa>s*ijnlijk e5e         
vreeselijke dw+el&ij gewee/1 die e5e    
b5de ro(zieke1 ma*tige  m5s*51 die      
sle*ts op plund]+ en oorlog uit w>51 aan
 e5  vre$zaam ras hebb5 opgelegd4 ,op   
e5maal w]d5 de lev5svoorwa>d5  d]       
ov]wonn55 totaal v]/oord en niet lang]  

kond5 h5 de  natuurlijke neig+51 die zij
 tot nog toe gevolgd hadd51 tot         
leiddraad 9 het lev5 /rekk52 voortaan   
moe/5 zij zelfbehe]s*+  g5oeg bezitt5 om
 zi* g$uldig te g$rag5 en hun wil te    
b$w+51  zoodra hij dreigde hunne mee/]s 
te mi%ag52 zij moe/5 nu met  ov]leg en  
nad5k5 gaan h&el54 ,alle neig+5 te zam5 
mak5  ev5wel e5 totaal van kra*t uit1   
dat zi* noodzakelijk 9 uit+5  op5b>5    
moet2 wordt die kra*t nu zoodanig       
sam5gep]/1 dat zij niet  me] na> buit5  
w]k5 kan door onmiddellijke reactie1 zoo
 zal zij 9  e5e lat5te kra*t v]&]5 en   
ha> be/aan door inw5dige w]k+  uit54    
,door e5e d]gelijke metamorphose nu is  
het sle*te gewet5  ont/aan2 het is het  
gevolg van de drukk+1 die de natuurlijke
  neig+5 van d5 m5s* moe/5 door/aan t5  
tijde van hunn5  ov]gang van            
onafhankelijkheid tot slav]nij4 ,ev5als 
e5 wild di]1  gem>teld door heimwee na> 
het vrije woe/ijnlev51 zi*zelf aan de   
tralin van zijne kooi pijnigt1 zoo      
m>telde de oorspronkelijke m5s*  zi* 9  

zijne di5/ba>heid en gevang5s*ap4 ,zijn 
lev5s9/9ct1  belemm]d 9 zijne uit+5 na> 
buit51 op5ba>de zi* 9 e5e  soort        
inn]lijke gi/+1 en van af dat oog5blik  
bezat de m5s* e5  inn]lijk lev51 dat hem
 tot e5 veel belangwekk5d] wez5 maakte  
dan de zegevi]5de1 r$elooze m5s* ma> dat
 hem tev5s tot e5  zieke /empelde4      
,het besef van e5 s*uld jeg5s de godheid
 is aan d5 &]5 kant  e5e d] vroeg/e     
uit+5 van d5 godsdi5/ig5 gee/4          
,oorspronkelijk  me5de elk gesla*t1 dat 
het zijn voorspo$ aan de voorga&e       
gesla*t5 te dank5 _h1 en dat de         
voorvad]51 die na hunn5 dood  ma*tige   
gee/5 geword5 w>51 e5 weldadig5 invlo$  
op het lot  hunn] nakomel+5 blev5       
uitoef554 ,ma> alle di5/5 moet5  betaald
 word5 en zoo kreg5 de m5s*5 het gevoel 
dat zij e5e  s*uld jeg5s hunne voor\d]s 
hadd5 aangegaan en hun1 9 ruil  voor    
hunne bes*]m+1 (f]&5 v]s*uldigd w>52    
v&a> de  v]e]+ d] voorvad]51 die m5 9   
het beg9 van elke bes*av+  t]ugv9dt4    
,langzam]h& e*t] nam die v]e]+1 die de  

m5s*  oorspronkelijk voor al zijne      
voorvad]5 gevoelde1 e5 &]5 vorm aan  en 
gold zij weldra uitsluit5d d5 e]/5      
voorvad] van zijn gesla*t2  da>na w]d   
die e]/e voorvad] tot e5 god v]hev5 en  
die god 0  des te ma*tig] en te me] te  
vreez51 na>mate het volk1 dat hem       
v]e]de1 9 voorspo$ leefde4 ,na>mate nu1 
dat de groo!id van di5  god /eeg1 moe/  
ook het gevoel van de s*uld jeg5s hem   
groot] word5  en bijgevolg de ang/ om   
hem niet g5oeg te gev51 to5em54 ,kra*t5s
  die logica /eeg 9 d5 m5s* het besef   
van afhankelijkheid van zijn5  god tot  
het maximum van int5siteit1 to5 de e5ige
 ,*ri/5god alle  heid5s*e god5 _h       
ov]wonn5 en zi* als ov]he]s*] van het   
groot/e g$eelte van ,europa de$ geld54  
,to5 begon de m5s* te  d5k51 dat de     
s*uld te groot 0 om ooit afg$aan te     
kunn5 word5  en dat hij teg5ov] zijn5   
,god /ond als e5 insolv5t s*uld5a>      
teg5ov] zijn5 s*uldeis*] en bijgevolg   
blootge/eld 0 aan de  hevig/e /raff54 ,9
 zijn5 ang/ tra*tte de m5s* to5 op alle 

wijz5 de v]antwoord+ van die s*uld van  
zi* af te s*uiv52 hij  wi]p hem op zijn 
e]/5 voorvad]1 die zi*1 volg5s hem1 d5  
vloek  van ,god op d5 hals gehaald _h2  
hij vond de erfzonde en het dogma  van  
de voorbes*ikk+ uit2 hij bes*uldigde de 
natuur m zi* en  de neig+5 n zi* en     
bes*\wde h5 als de oorsprong van het    
kwaad2  hij v]vloekte het heelal en     
v]langde na> het niet ( na> e5 &]  lev5 
en t5 slotte gaf hij aan het vraag/uk1  
dat hem v]volgde1  de volg5de p>adoxale 
oploss+3 ,de s*uld1 die de m5s* aan ,god
  heeft1 is te groot om ooit door hem   
afgelo/ te kunn5 word54 ,god  alle5 kan 
,god voldo54 ,9 zijne liefde voor de    
m5s*heid nu heeft  ,god zi*zelf ge(f]d  
om zijn5 insolv5t5 s*uld5a> te v]loss52 
hij is m5s* geword5 en heeft zi*        
opge(f]d en door die liefd$aad  heeft   
hij die m5s*5 v]lo/1 die hij zijn]      
wa>dig a*tte4    ,wanne] m5 nu 9 g$a*te 
dat tragis* besef van e5e s*uld jeg5s   
de godheid sam5smelt met het gevoel van 
e5 sle*t gewet51  v]krijgt m5 de zonde4 

,de m5s*1 die e5 sle*t gewet5 heeft1    
ond]v9dt e5e ziekelijke behoefte om     
zi*zelf le$ te bezorg52  hij ziet       
natuurlijk niet 91 dat de w>e oorzaak   
van die behoefte  9 de hevige en        
plotsel+e sam5p]s+ van zijn5 wil tot    
ma*t1  van zijne natuurlijke neig+5     
ligt1 ma> hij weet da>5teg5 wel1  dat   
hij jeg5s de godheid e5e groote s*uld   
draagt en nooit 9 /aat  zal zijn die af 
te loss52 da>uit volgt vanzelf1 dat hij 
die s*uld  als de r$5 bes*\wt1 wa>om hij
 zi*zelf die sm>t5 oplegt1 want  hij wil
 door pijn5 zijne v]toornde s*uldeis*]s 
v]murw5 en zijne  zonde boet54    ,dat  
besef van zonde1 dat nu 0 ont/aan1 w]d  
de /af1 wa>mee  de prie/] de ziel5      
behe]s*te4 ,door dat besef _h hij vat op
  de ongelukkige m5igte en maakte hij   
zi* mee/] van alle lijd5de  s*ap51 die  
hij op zijn5 weg ontmoette4 ,hij g+ na> 
de onta>d51  die1 t5 prooi aan e5e      
physieke kwaal1 wa>van de a>d hun       
onbek5d  01 ang/ig na> de r$5 er van1 ( 
me] nog na> d5 s*epp]  zo*t51 die voor  

de depressie1 wa>9 zij v]ke]d51         
v]antwoordelijk  01 en hij s*onk al di5 
ongelukkig5 de ov]tuig+1 dat zijzelve   
de eig5lijke oorzaak van hun lijd5 w>51 
dat dat lijd5 bes*\wd  moe/ word5 als   
e5e g]+e boete voor al de zond51 wa>aan 
zij s*uldig w>5 en dat zij het bijgevolg
 niet met gelat5heid1  ma> met vreugde1 
als zijnde e5e door ,god gezond5        
beproev+1  moe/5 aanva>d54 ,de          
ongelukkig5 gelo(d5 het2 9 hunne wanhoop
  nam5 zij de v]kl>+ aan1 die hij h5 van
 hun lijd5 gaf en liet5  zij zi* g$wee  
het v]s*rikkelijk v]gif van het gelo( 9 
de zonde  in5t54 ,to5 he]s*te er door   
vele eeuw5 he5 e5e somb]e !orie  van    
boetva>dige zond>51 die door e5         
langdurig m>tela>s*ap  d5 dood tegemoet 
g+5 met e5 ziek li*aam1 v]slapte z5uw5  
en  e5 krank5 ziel/oe/&1 die t5 prooi   
w>5 aan hevige bui5 van  wanhoop ( aan  
waanz9nige v]vo]+1 na> m>tel+5 dor/t5 en
  door het va/e beeld van zonde en      
eeuwige v]vloek+ w]d5 v]volgd4    ,wat  
t5 slotte volg5s ,nietzs*e het ,*ri/5dom

 k5teek5t1 is1 dat  het als godsdi5/ en 
als z$elijk ideaal e9digt 9 het         
nihilisme4 ,het  heeft e5e geheele w]eld
 van zuiv]e h]s5s*imm5 9 het lev5       
g]oep53 het heeft d5kbeeldige oorzak51  
als ,god1 de ziel1  de gee/1 de vrije   
wil1 d5kbeeldige gevolg51 de zonde1  de 
g5ade en v]h\d+5 tuss*5 d5kbeeldige     
wez5s1 ,god1  de gee/51 de ziel5        
v]zonn52 het heeft e5e d5kbeeldige      
natuurlijke wet5s*ap uitgevond51 gegrond
 op de misk5n+ d]  natuurlijke oorzak52 
e5e fictieve psy*ologie1 die e5e onjui/e
  v]kl>+ d] physiologis*e v]s*ijnsel5   
7als de v]kl>+ van  het lijd5 als gevolg
 d] zonde7 tot basis _h en e5e          
d5kbeeldige  !ologie1 het kon9krijk     
,gods1 het eeuwige lev54 ,t]wijl  de    
,*ri/5 zijne d5kbeeldige w]eld s*iep1   
v]vloekte hij het  w]kelijk heelal en   
/elde hij de natuur1 als bron van alle  
kwaad1  teg5ov] ,god1 bron van alle go$4
 ,de oorsprong van de ,*ri/elijke       
illusie laat zi* dus gemakkelijk v]kl>53
 die illusie ont/ond uit  d5 haat teg5  

de w]kelijkheid en is de vru*t van e5e  
onta>de  m5s*heid1 die me] sm>t dan     
vreugde k5t1 van e5e v]moeide1  lijd5de 
m5s*heid1 die na> pessimisme en ontk5n+ 
van het lev5  ov]helt1 die na> t]ugke]  
tot het niet v]langt4            ,,iv4  
,het voornaam/e feit 9 de ges*i$5is van 
,europa is de teg5woordig  bijna        
algeme5e triomf van de slav5moraal op de
 he]5moraal3 bijna  ov]al erk5t de m5s* 
de wa>detafel1 die ont/aan is uit d5    
wrok d] slav51 uit het physiologis* en  
psy*ologis* b$]f d]  onta>d5 en uit de  
bewu/e ( onbewu/e leug5 van hunne       
natuurlijke  ho(d51 de ascetis*e        
prie/]s4 ,g$ur5de twe$uiz5d j>5 heeft   
er e5 v]wo$e /rijd gehe]s*t tuss*5      
,rome1 de erfg5ame van  de ,grieks*e    
traditie en ha> ari/ocratis* ideaal1 de 
bak]mat  van het /]k/e en edel/e ras1   
dat ooit be/aan heeft1 en ,judea1  het  
l& van wrok en haat1 het vad]l& van d5  
prie/]lijk5  gee/4 ,judea ov]won4 ,de   
,r5aissance1 die 9 h>e vlu*t door ,lu!r 
en het ,prote/antisme wordt teg5geh\d52 

het ,frans* ari/ocratis*  en klassiek   
ideaal1 dat na twee eeuw5 van groo!id 9 
de blo$ige  ,revolutieplaag t5 ond]     
gaat2 ,napoleon1 dat e5ig1 bov5m5s*elijk
  en welli*t onm5s*elijk he]s*]type1 die
 door het ,heilig ,v]bond  ov]wonn5     
wordt2 dat zijn de ope5volg5de feit51   
die het ideaal  d] slav5 t] ov]w9n+     
hebb5 geleid4 ,h$5 t5 dage v]ke]t       
,europa geheel 9 v]val3 ov]al do5 zi*   
onwe]legb>e v]s*ijnsel5  voor van       
v]m9d]5de lev5skra*t en het /aat te     
vreez51 dat het  m5s*elijk gesla*t zal  
oph\d5 te groei5 en langzam]h& tot  e5e 
v]a*telijke middelmatigheid zal v]vall54
    ,de slav5moraal behe]s*t 9 onz5 tijd
 het mod]n gewet5 ond]  d5 weids*5 naam 
van godsdi5/ d] lijd5de m5s*heid4 ,laat 
ons e5s van nabij zi5 wat die naam 9    
w]kelijkheid inh\dt4    ,de psy*ologis*e
 analyse van het m$elijd5 toont ons 9 de
 e]/e  plaats1 dat dat gevoel1 dat door 
onze teg5woordige morali/5 zoo hoog     
g]oemd wordt1 vol/rekt niet zoo         
belangeloos en zoo bewond]5swa>dig  is  

als het ons voorkomt1 want 9            
w]kelijkheid s*uilt 9 m$elijd5  e5e     
groote mate van zelfzu*tig g5oeg54 ,wij 
do5 &]5 go$  zooals wij hun kwaad do51  
uitsluit5d om ons het gevoel van onze   
ma*t bewu/ te zijn en h5 om zoo te zegg5
 aan onze he]s*appij  te ond]w]p54 ,de  
m5s*1 die /]ke1 edele neig+5 heeft1     
zoekt  zijn5 gelijke op om teg5 hem te  
/rijd5 en hem door zijne kra*t  het ho(d
 te do5 buig5 voor zijne ov]ma*t2       
da>5teg5 ziet hij  ne] op e5 al te      
gemakkelijke prooi en v]wijd]t hij      
m9a*t5d h51  die hij niet wa>d a*t zi*  
met hem te met54 ,de zwakke e*t] /elt   
zi* jui/ tevr$5 met e5e middelmatige    
prooi en e5e gemakkelijke  ov]w9n+2 nu  
is e5 zieke ( e5 ongelukkige niet erg te
 du*t5  en da>bij neemt de m5s* altijd  
liev] e5e weldaad dan e5e sm>t  aan2    
bijgevolg weet de b>mh>tige zek]1 dat   
hij e5 m9imum van  we]/& zal ontmoet5 en
 zond] het m9/e geva> e5e ov]w9n+  zal  
behal54 ,het m$elijd5 is dus e5e deugd  
voor middelmatige ziel5  en lev]t tr\w5s

 ge5 enkel bezwa> op1 zoolang het ook   
sle*ts op  middelmatige ziel5 wordt     
toegepa/2 da>5teg5 wordt het e5 gebrek  
aan a*t+ en bijna e5e laagheid1 zoodra  
het zi* tot e5e edele  ziel w5dt1 want  
e5e edele ziel v]b]gt ha> v]driet1 h>e  
sm>t en  h>e gebrek5 en v]d$igt zi*     
zo[el teg5 welwill5dheid als teg5       
kwaadwill5dheid2 de lijd5de1 misdeelde1 
afzi*telijke m5s* heeft  dus het re*t de
 onbes*eid5 getuig5 van zijne ell5de en 
leelijkheid  te hat5 en h5 te v]foei51  
die zi* niet s*am5 na> iets1 dat  voor  
all] blik v]borg5 moe/ blijv51 te kijk5 
en d5 ongelukkige  met e5 m$elijd5 te   
ov]/elp51 dat hij niet gevraagd heeft4  
,ma> dat niet alle53 het m$elijd5 is    
niet enkel e5 we9ig  belangrijk gevoel1 
ma> het is tev5s e5 ne]drukk5d gevoel4  
,lat5  wij ons e5s d5 godsdi5/ van het  
lijd5 d] m5s*heid algeme5  voor/ell5    
ond] de m5s*54 ,wat zal er dan gebeur58 
,de totale som  van le$ zal v]re van    
m9d] te zijn geword51 jui/ v]me]d]d     
zijn1  da> e5 i$] bij zijne eig5 sm>t5  

nog e5 deel d] sm>t5 van  &]5 zal moet5 
drag54 ,zoodo5de is het m$elijd5 e5     
beg9sel1  dat de lev5skra*t v]zwakt1    
want het v]]g]t het v]lies aan  kra*t51 
dat het le$ re$s meebr5gt en maakt de   
sm>t aan/ekelijk4    ,e5 nog ern/ig]    
nadeel van d5 godsdi5/ van het m$elijd5 
is1  dat hij de normale wet d] uitkiez+1
 wi] doel het is de misdeelde  wez5s1   
die we9ig kans hebb5 als ov]w9na> uit d5
 /rijd om het  be/aan te kom51 te do5   
v]dwijn51 teg5w]kt4 ,alle godsdi5/ van  
het m$elijd51 als b4v4 het ,*ri/5dom1   
/rekt tot bes*]m+ van  het be/aan d]    
onta>d51 en da>9 ligt tr\w5s de         
voornaam/e r$5  van het succes1 dat die 
soort5 van godsdi5/ te all5 tijde       
behaald  hebb51 want zwakk5 en ziek5    
kom5 9 ov]vlo$ voor1 t]wijl de  volkom5 
gezonde m5s*1 die 9 alle opzi*t5 go$    
geslaagd is1  e5e uitzond]+ maakt4 ,bij 
alle hoog]e di]soort5 v9dt m5  e5e      
me]d]heid van misdeelde1 onta>de wez5s1 
die noodlottig tot  lijd5 g$oemd zijn en
 het m5s*elijk gesla*t maakt da>op ge5  

uitzond]+1 e] het teg5deel1 want da> de 
m5s* op de ladd]  van het be/aan e5     
hoog] type is1 wel voor volmak+ het mee/
  vatba>1 ma> dat nog li*t v]&]t en nog 
ge5 va/51 besli/5  vorm heeft aang5om51 
/aat jui/ hij 9 het bijzond] aan het    
toeval  blootge/eld en is bij zijne     
soort de v]h\d+ tuss*5 de mislukte  en  
de go$ geslaagde exempl>5 nog groot] dan
 bij alle &]e  di]soort54 ,de godsdi5/  
van het m$elijd5 begaat dus de f\t van  
e5e m5igte onnutte lev5s1 die door de   
wet d] uitkiez+ v]oordeeld  zijn1 te    
v]l5g52 hij beh\dt en v]me]d]t de ell5de
 dez] w]eld1  maakt di5t5gevolge het    
heelal leelijk] en het lev5 wa>d ontk5d 
te word52 en is eig5lijk niet &]s dan e5
 practis*e vorm van  het nihilisme4 ,die
 godsdi5/ is da>bij geva>lijk voor het  
be/aan  van de moreele gezondheid van de
 s*oone exempl>5 d] m5s*heid1  want het 
zi5 van ell5de1 misvorm+ en             
afzi*telijkheid is het  mee/ te du*t5   
geva> voor d5 hoog/a&5 m5s*3 het leidt  
hem  tot afs*uw van het lev5 hetzij door

 v]rega&e walg+ ( door  diep m$elijd54  
,het m$elijd5 kan e5e v]woe/5de ziekte  
word51  die e5e edelmo$ige natuur1 die  
de noodige h>dheid mi/ om het te        
we]/aan1 geheel v]delg5 kan4    ,het    
,*ri/5dom en de godsdi5/ van het        
m$elijd5 hebb5 met  go$ gevolg het v]val
 van het ,europees* ras bevord]d en de  
voortbr5g+ van v]hev5 m5s*51 de evolutie
 van de m5s*heid  na> d5 ,ueb]m5s*      
belemm]d4    ,zoo wij nu d5 godsdi5/ van
 het lijd5 niet lang] na> zijn  gevolg5 
beoordeel51 ma> als e5 symptoom bes*\w51
 begrijp5  wij onmiddellijk wat de      
beteek5is er van is4 ,dat ov]vloei5 van 
m$elijd5 van d5 teg5woordig5 tijd is e5 
duidelijk bewijs1 dat  de m5s* de sm>t  
hoe lang] hoe me] vree/1 dat hij v]weekt
 en  v]wijfd is en dat hij1 behe]s*t    
door zijn in/9ct als lid d]  kudde1 /e$s
 bang] wordt voor al wat zijne          
veiligheid en ru/  z\ kunn5 v]/or54 ,hij
 ontvlu*t niet alle5 eig5 sm>t ma>  kan 
ook niet lang] de g$a*te aan sm>t bij   
&]5 v]drag5 en  zelfs durft hij niet e5s

 me] 9 naam van het re*t do5 lijd51 wat 
wel degelijk aan de zwakheid van zijn   
k>akt] en vol/rekt niet aan             
zielegroo!id ( aan edelmo$ige m9a*t+ van
 het gel$5 onre*t  is toe te s*rijv54   
,de b>mh>tige /rekt zijn m$elijd5 uit   
tot  ov] s*uldig5 en misdadig]s4 ,9 het 
lev5 d] volk5 komt e5  oog5blik1 wa>op  
de maats*appij zoodanig gezonk5 en      
ontz5uwd is1  dat zij zelfs p>tij trekt 
voor d5 m5s*1 die ha> s*5dt1 voor  d5   
misdadig] en dat nog wel met de mee/e   
ern/4 ,/raff56 het  feit op zi*zelf van 
/raff5 h\dt voor hem iets onre*tva>digs 
92 en zek] is het1 dat de g$a*te aan    
/raf en aan de  noodzakelijkheid van    
/raff5 hem pijn doet en vrees aanjaagt2 
z\  het niet voldo5de zijn d5 misdadig] 
ons*adelijk te mak58 ,wa>om  dan hem    
/raff564444 ,/raff5 is zoo pijnlijk6 #he
 ,het ideaal1  dat het lid d] kudde     
najaagt1 is1 dat e5 i$] de zek]heid van 
e5 kle9 deel geluk met zoo m9 mogelijk  
sm>t v]krijge2 het  le$ wordt bes*\wd   
als iets1 dat afges*aft moe/ word54 #hf 

,nietzs*e da>5teg5--en dat is miss*i5   
e5e d] s*oon/e zijd5  van zijne         
le]--heeft de ov]tuig+1 dat             
lafh>tigheid1 de vrees  voor sm>t e5e d]
 v]a*telijk/e ho$anigh$5 t] w]eld is1   
want de sm>t is jui/ de groote opvo$/]  
d] m5s*heid en heeft  ha> h>e s*oon/e   
titels bezorgd3 ,gij z\dt zoo           
mogelijk--en dat  zoo mogelijk is de    
groot/e dwaa%eid--de sm>t will5         
afs*aff54 ,en  wij8 ,wij will51 na> het 
s*ijnt1 het lev5 h>d] en sle*t] zi5     
word5 dan het ooit gewee/ is6 ,het      
welzijn zooals gij het opvat1 is  ge5   
doel--ne51 9 onze oog5 is dat e5 e9de2  
e5 toe/&1 die d5  m5s* onv]mijdelijk tot
 e5 bela*elijk1 v]a*telijk wez5 en zijne
  v]nietig+ w5s*elijk z\ mak56 ,9 de    
lev5ss*ool d] sm>t1 d]  groote          
sm>t--weet gij het niet8--ond] di5 h>d5 
le]mee/] alle5  heeft de m5s* al zijne  
vord]+5 gemaakt4 ,de spann+ van de ziel1
  die zi* ond] het gewi*t d] sm>t /ram  
zet en /]k le]t word51  de sidd]+1 die  
zi* van ha> mee/] maakt als zij voor    

groote  ramp5 /aat1 h>e v9d+rijkheid en 
ha> mo$ om het ongeluk te  drag51 om het
 uit te /aan1 het te v]kl>5 en het zi*  
t5 nutte te  mak51 al h>e diepte1 h>e   
geheimz9nigheid1 h>e geve9sdheid1 h>e   
wij%eid1 li/ en groo!id3 heeft zij die  
niet alle te dank5 aan de  le]s*ool d]  
sm>t1 gevormd en gefatso5e]d door de    
groote sm>t4 ,9  d5 m5s* woont e5       
s*epsel en e5 s*epp]2 er is 9 hem iets1 
dat  mat]ie1 fragm5t1 ov]bodig1 klei1   
modd]1 onz9 en *aos is2 ma> er  is ook 9
 hem e5 s*epp]1 e5 beeldh\w]1 de h>dheid
 van d5 ham]1  de bespiegel+ van d5     
kun/5a>1 de vreugde van d5 zev5d5 dag3  
begrijpt gij die teg5/ell+8 ,en ook1 dat
 uw m$elijd5 tot het  s*epsel 9 d5 m5s* 
gaat1 tot dat1 wat gevormd1 gebrok51    
gesme$1  v]s*eurd1 v]br&1 door het vuur 
gehaald en gezuiv]d moet word51  tot dat
 wat noodzakelijk lijd5 moet en tot     
lijd5 is ges*ap58 ,en  ons              
m$elijd5--begrijpt gij niet1 wa>he5 jui/
 ons m$elijd5 gaat  als het zi* v]zet   
teg5 uw m$elijd5 als zijnde de groot/e  

zwakheid  en lafh>tigheid8 ,voortaan    
dus3 m$elijd5 teg5 m$elijd54 #hg    ,e5 
twe$e ern/ig teek5 van v]val is de bijna
 algeme5e triomf  van het democratis*   
ideaal 9 ,europa4 ,ondanks de           
oog5s*ijnlijke  teg5/ell+ tuss*5 dat    
ideaal en het ,*ri/elijk godsdi5/ig     
ideaal /aan die beide door hunne        
ho(d/rekk+ 9 w]kelijkheid  gelijk4 ,9   
het ,*ri/5dom1 d5 godsdi5/ van het      
m5s*elijk le$1  zo[el als 9 d5 godsdi5/ 
d] gelijkheid v9dt m5 de volg5de  zelfde
 ho(dtrekk53 haat van d5 zwakke teg5 d5 
/]ke en v]lang5  na> e5 lev5 zond] sm>t4
 ,het ,*ri/5dom maakt alle m5s*5 gelijk 
voor ,god en belo(t h5 e5 volkom5 geluk 
aan de &]e zijde van  het graf2 de      
democraat wil de gelijkheid d] m5s*5    
voor de wet en  spoort h5 aan op a>de   
hun droom van volkom5 geluk te          
v]wez5lijk52  zijn doel is e5e          
maats*appij te vorm51 wa>uit alle       
ongelijkheid  gebann5 z\ zijn en wa>9   
alle m5s*5 dezelfde re*t51 dezelfde     
pli*t5 en e5 gelijk a&eel 9 het geluk   

z\d5 hebb51 wa>9  ge5 he]s*appij me] z\ 
be/aan en niem& me] te gehoorzam5  ( te 
bevel5 _h1 wa>9 ge5 mee/]s ( slav51 ge5 
rijk5 (  arm5 me] z\d5 voorkom51 ma>    
enkel e5e vormlooze massa geheel        
gelijk/a&e burg]s4 ,dat is het e5ige    
ideaal van alle democrat51  onv]s*illig 
( zij zi* republike951 sociali/5 (      
an>*i/5  noem54 ,zij /rev5 er alle na>  
elke hoog]e autoriteit te v]drijv51     
,god no* he] te erk5n5 en alle voorre*t5
 af te s*aff52 de  an>*i/5 zijn op dat  
punt alle5 logis*] dan de sociali/5 en  
toon5 me] haa/ om hun doel te b]eik54   
,zij all5 v]bro$]5 zi*  9 e5 zelfd5     
afke] van het /raff5d re*t en zijn      
g5eigd alle  /raff5 als onre*tva>dig te 
bes*\w52 ook deel5 zij dezelfde         
gevoel5s omtr5t d5 godsdi5/ van het     
m$elijd51 d5 afs*uw van  alle sm>t en de
 ov]tuig+1 dat het le$ afges*aft moet   
word54 ,zij  geloov5 alle 9 de kudde    
zelve en me551 dat elk individu zijn    
eig51 bijzond] geluk kan en moet v9d5 9 
het geluk van het  geheele              

maats*appelijke li*aam en dat dat       
maats*appelijk geluk  alle5 te b]eik5 is
 door het m$elijd5 van elk afzond]lijk  
voor  all5 en door algeme5e v]bro$]+4   
,die ideen hebb5 zoo va/5  voet gekreg5 
9 het mod]n gewet51 dat ,europa re$s    
bijna ge5  m5s*5 me] voortbr5gt1 die 9  
hooge mate het he]s*]s9/9ct  bezitt52   
zoo is het k>akt] van e5 e*t5 mee/] als 
,napoleon  e5 hoog/ zeldzame uitzond]+ 9
 onze dag5 en het heeft dan ook  e5e    
buit5gewone bewond]+ gewekt bij de      
m5s*heid1 die zi* van  zelve altijd tot 
de mee/]s w5dt1 die 9 /aat zijn ha> te  
leid54    ,ov] het algeme5 vo]5 de      
rege]5de p]son5 van d5 teg5woordig5     
tijd hunne ma*t sle*ts met e5e soort    
/ille wroeg+ uit1 zoo  algeme5 word5 de 
wa>d5 d] slav5moraal erk5d4 ,om zi* teg5
  hun sle*t gewet5 te wa>borg51 zoek5   
zij hunne toevlu*t 9  hui*ela*tige      
sophism5 en tra*t5 zij hunne bevoorre*te
 positie  met de voors*rift5 d] he]s*5de
 moraal ov]e5 te br5g53 zij  bes*\w5 zi*
 als de uitvo]d]s van bevel51 die van   

e5e hoog]e  ma*t uitgaan 7de traditie1  
de wet1 ,god71 als de e]/e di5>5  van   
het l& ( als de w]ktuig5 van het        
algeme5e go$4 #hh    ,dezelfde neig+ tot
 gelijkmak+ uit zi* ook 9 de wijze1     
wa>op de  h$5daags*e ,europeaan de      
v]h\d+ tuss*5 man en vr\w bes*\wt4      
,voor ,nietzs*e is de natuurlijke       
ongelijkheid d] gesla*t5 e5e            
noodzakelijke wet1 want volg5s hem is de
 oorzaak di] ongelijkheid1  dat de      
liefde voor d5 man van m9d] belang is   
dan voor de  vr\w4 ,liefde is 9 het lev5
 van d5 man sle*ts e5e episode2  zijn   
/]k/e neig+ is het v]lang5 na> ma*t1 de 
wil om zijne  he]s*appij /e$s v]d] uit  
te /rekk52 e5 onafgebrok5 /rijd  teg5 de
 kra*t5 d] natuur en teg5 d5 w$ijv]5d5  
wil van  &]51 de voortdur5de beve/ig+   
van zijne p]soonlijkheid--zi$a>  de     
groote taak1 wa>aan hij zijne kra*t5    
wijd5 moet4 ,zoo hij zi*  alle5 aan     
liefde ov]gaf en zijn geheele lev51 al  
zijne g$a*t5  en w]kkra*t aan de vr\w   
zijn] liefde (f]de1 z\ hij niets me]    

zijn dan e5 slaaf en e5 lafa>d1 die niet
 wa>d 0 man te heet5 en  de liefde e5]  
vr\w te bezitt54 ,9 het lev5 d] vr\w    
da>5teg5  zijn de liefde en het k9d     
alles4 ,alles 9 het lev5 d] vr\w is  e5 
raadsel1 le]t ,z>a?u/ra1 en alles 9 de  
vr\w heeft sle*ts  ne oploss+1 die b>+  
heet4    ,de liefde is 9 ha> be/aan dus 
de besliss5de gebeurt5is4 ,9  teg5/ell+ 
met d5 man moet zij ha> e] en roem er 9 
legg5  de e]/e 9 de liefde te zijn en   
zi* geheel en volkom5 na>  li*aam en    
ziel te gev5 aan d5 mee/]1 di5 zij      
gekoz5 heeft2  9 die v]loo*5+ van ha>   
eig5 wil moet zij ha> geluk zoek5 en    
zij zal des te me] bewond]+ v]di55 en   
des te volkom5] zijn  na>mate zij zi*   
me] volkom5 en besli/ geeft4 ,het geluk 
van d5  man1 zegt ook ,z>a?u/ra1 heet3  
ik wil4 ,het geluk van de vr\w heet3    
hij wil4 ,de vr\w1 die liefheeft1 moet  
zi* geheel aan d5 man gev5  en hij moet 
die gave mannelijk aanva>d53 zoo is de  
wet d] liefde1  die tragis*e en somtijds
 sm>telijke wet1 die beide gesla*t5 tot 

e5 niet op te heff5 antagonisme dr+t4   
,de vr\w is ges*ap5 om te  bem9n5 en te 
gehoorzam51 ma> wee ha> zoo de man uit  
v]vel+  ( onbe/5digheid g5oeg van zijne 
v]ov]+ krijgt1 de gave1 die  zij hem    
(f]de1 g]+ v9dt en nieuwe liefde1 nieuwe
 a&o5+5  zoekt6 ,de man moet he]s*5 en  
bes*]m52 hij moet rijk en ma*tig  g5oeg 
van a>d zijn om zoo te zegg5 twee lev5s 
te lev51 om zijn  eig5 geluksdeel te    
v]ov]5 en tev5s ha>1 die alle hoop op   
hem  geve/igd heeft1 gelukkig te mak52  
wee hem1 zoo die zw>e taak  hem te veel 
wordt en zoo hij1 wa> liefde tot hem    
kwam de kra*t  mi/e om de vlam di]      
liefde aan te wakk]52 b$rog5 liefde gaat
  ov] 9 v]a*t+ en de vr\w draagt hem1   
di5 zij h>] onwa>dig  v9dt en di5 zij   
bes*uldigt ha> ha> doel te hebb5 do5    
miss51  e5 onv]zo5lijk5 haat toe4    ,de
 teg5woordige tijd neemt ev5 onga>ne dat
 natuurlijk antagonisme  tuss*5 man en  
vr\w als de ev5 natuurlijke teg5/ell+   
tuss*5  man en slaaf aan1 en ev5als m5  
getra*t heeft d5 slaaf te v]heff51  zoo 

tra*t m5 de vr\w te v]god54 ,nietzs*e nu
 is v]re van d5  e]$i5/ van het ewig    
weibli*e als wettig te erk5n5 en 9 de   
vr\w e5 hoog] wez5 met me] v]fijnde     
neig+5 en e5 jui/]  moreel gevoel te    
zi51 e5 wez51 dat de ma*t heeft de      
m5s*heid  tot ha> hoog/e doel te vo]54  
,volg5s hem behoort d5 man de  ho(drol2 
hij moet de mee/] en de gevreesde mee/] 
zijn1 want hij  heeft de groot/e        
physieke kra*t1 het mee/ ontwikkeld     
v]/&1  het edelmo$ig h>t en d5 va/51    
en]gis*5 wil4 ,de vr\w is  b$a*tzaam2   
zij bezit 9 hoog]e mate dan de man e5   
zek]  practis* v]/&1 dat ha> de d+5 na> 
wa>de doet s*att5 en  ha> vlug de       
middel5 doet v9d5 om het gegev5 doel te 
b]eik52  ma> ha> a>d is m9d] rijk en    
m9d] diep dan die van d5 man2  zij      
blijft me] aan de opp]vlakte d] d+51 is 
beuzela*tig en  somtijds bekromp5 en    
p$ant4 ,de man moet voor d5 /rijd word5 
opgeleid1 le]t ,z>a?u/ra1 en de vr\w    
voor de ontspann+ van  d5 /rijd]2 al het
 ov]ige is dwaa%eid4 #hi ,de vr\w is ge5

  afgod2 zij is sle*ts e5 breekba> en   
ko/ba> /uk speelgo$1  dat ev5wel ook    
geva>lijk is en da>door voor d5 man des 
te me]  wa>de heeft4 ,zij is te du*t5   
zoodra h>t/o*t1 hetzij liefde  ( haat1  
ha> v]te]t1 want 9 ha> me] dan 9 d5 man 
bleef de  oorspronkelijke ongebond5heid 
d] neig+5 beh\d52 m5 v9dt  bij ha> de   
sluwe l5igheid van de kat1 d5 klauw van 
d5 tijg]1  die zi* plotsel+ ond] d5     
fluweel5 poot doet gevoel51 de naeve    
zelfzu*t1 de onh&elb>e1 teg5/rev5de     
natuur en de v]w>r5de1  onlogis*e       
zond]l+heid van h>t/o*t5 en v]lang5s4   
,da>om heeft  zij e5 /]k5 mee/] noodig1 
die 9 /aat is ha> te leid5 en zoo       
noodig h>e buit5sporigh$5 teg5 te gaan4 
,ma> al boezemt zij aan  d5 e55 kant    
vrees 91 aan d5 &]5 kant kan zij ook    
betoov]5  door h>e te]e1 fijne          
bevalligheid1 door de gave om zi* te    
tooi51  zi* physiek en moreel ond]      
duiz5d v]s*ill5de vorm5 te v]toon52  en 
bov5al boezemt zij m$elijd5 91 heel veel
 m$elijd51 omdat  zij me] blootge/eld   

s*ijnt te zijn aan sm>t1 omdat zij li*t]
 te  treff5 is1 me] liefde behoeft en   
tot me] ontgoo*el+ is g$oemd  dan alle  
&]e s*epsel54    ,het is tr\w5s niet de 
v]afgoode vr\w1 die ,nietzs*e's toorn   
het  mee/ ga&e maakt2 hij v]foeit bov5al
 en v]volgt met zijn wre$/  s>casme de  
gemancipe]de vr\w1 de vr\w1 die ge5     
vrees me]  voor d5 man gevoelt1 die er  
niet me] aan d5kt zi* te gev51  ma> met 
hem op gelijk5 voet wil /aan1 de vr\w1  
die de hulde  en het ontzag van het /]ke
 gesla*t voor de zwakk]e vr\w bijna  als
 e5e bele$ig+ bes*\wt en 9 d5 /rijd om  
het be/aan met  d5 man wil w$ijv]54 ,ge5
 vr\w /aat hem zooze] teg5 als de       
p$ante blauwk\s1 die het waagt zi* met  
litt]atuur1 wet5s*ap (  politiek te     
bemoei51 zoo niet nog erg] de vr\welijke
 ambt5a>1  die 9 de mod]ne maats*appij1 
wa>9 de gee/ van nijv]heid d5           
ari/ocratis*5 gee/ van /rijd heeft      
ov]wonn51 na> juridis*e en  economis*e  
onafhankelijkheid /reeft1 luidru*tig    
teg5 de slav5rol  opkomt1 die m5 ha>    

opdr+t en drukke veldto*t5 organise]t om
  dezelfde re*t5 als de man te v]krijg54
 ,nietzs*e wa>s*uwt de  vr\w1 dat zij op
 d5 v]ke]d5 weg is1 zoo zij zi* met d5  
man wil  met5 en dat zij bezig is h>5   
invlo$ te v]liez5 en 9 de publieke  a*t+
 h>e eig5 wa>de te v]m9d]54 ,ha> belang 
be/aat da>91  dat zij d5 mann5 v]s*ijnt 
als e5 wez5 van e5e geheel &]e  orde1   
als e5 v]af/a&1 moeilijk te b]eik51 te  
begrijp5 en  te rege]5 wez51 dat flauw  
te vreez5 en tev5s ze] te] is1  dat     
m$elijd5 opwekt en ontzi5 moet word54   
,en da>5teg5 b]o(t zij zi*zelve van di5 
/ral5krans van  geheimz9nigheid en      
ontw5t zij het vr\welijk s*aamtegevoel1 
dat bij  de m9/e aanrak+ van het        
leelijke en geme5e sidd]t2 zij begeeft  
zi* vrijwillig ond] de m5igte en tra*t  
er zi* doorhe5 te wr+5  en ha> weg te   
ban5 door het g$rang d] ego/e bege]t54  
,de vr\w  v]lie/ h>e pozie6 zij br5gt   
ond] d5 naam van kun/cultuur1  vooral   
door het misbruik van ,wagn]iaans*e     
muziek1 ha> z5uwge/el  9 de w> en wordt 

h>e natuurlijke roep+1 het t] w]eld     
br5g5  van s*oone k9d]51 ontr\w4    ,om 
kort te gaan3 gans* ,europa wordt       
leelijk2 het dreigt e5 groot  ziek5huis 
te word51 wa>9 e5e we9ig belangwekk5de  
m5igte  wemelt1 die ge5 groote sm>t1 ma>
 ook ge5 groote vreugde k5t1 die  9     
middelmatigheid en onma*t gelijk /aat en
 op a>de e5 doods*1  hopeloos en        
doelloos be/aan voortsleept4    ,ziet6  
zoo le]t ,z>a?u/ra1 ik toon u d5 laat/5 
m5s*4    ,wat is liefde1 s*epp+1        
bege]te8 ,wat is e5e /]8 ,zoo vraagt  de
 laat/e m5s* en hij knipoogt4    ,de    
a>de is kle9 geword5 en op de a>de      
huppelt de laat/e m5s*1  die alles      
v]kle9t4 ,zijn gesla*t is ev5           
onuitroeiba> als de  bladluis2 de laat/e
 m5s* leeft het lang/4    ,wij hebb5 het
 geluk ontdekt1 zegg5 de laat/e m5s*5 en
 zij  knipoog54    ,zij hebb5 de /rek51 
wa> m5 e5 moeilijk lev5 leidt1 v]lat51  
want zij hebb5 behoefte aan w>mte4 ,m5  
heeft ook zijn5 buurman  lief en drukt  
zi* teg5 hem aan1 omdat m5 behoefte aan 

w>mte heeft4    ,ziek word5 en wantr\w5 
is 9 hunne oog5 e5e zonde3 m5 loopt er  
voorzi*tig4 ,wel dwaas1 die ov] /e55 (  
m5s*5 /ruikelt4    ,e5 we9ig v]gif van  
tijd tot tijd3 dat geeft s*oone droom54 
,en  veel v]gif tot slot om aang5aam te 
/]v54    ,m5 w]kt nog wel1 want w]k5    
geeft afleid+1 ma> m5 zorgt er voor1    
dat die afleid+ ge5 inspann+ wordt4     
,armo$e ( rijkdom duldt m5 niet lang]1  
want beide gev5 te veel  zorg54 ,wie z\ 
nu nog will5 bevel58 ,en wie gehoorzam58
 ,beide  ko/5 te veel moeite4    ,ge5   
h]d] en ene groote kudde6 ,all5 will5   
hetzelfde2 all5  /aan gelijk en wie &]s 
d5kt1 begeeft zi* vrijwillig 9 het      
krankz9nig5ge/i*t4    ,wij hebb5 het    
geluk ontdekt1 zegg5 de laat/e m5s*5 en 
zij  knipoog54 #ij            ,v4    ,de
 slav5moraal1 het ascetis* ideaal1 de   
prie/]lijke he]s*appij  b]u/51 de e5    
zo[el als de &]1 op e5 wa>lijk groots*  
geheel van leug5s1 wat niet zegg5 wil1  
dat ,nietzs*e da>9  e5e w$]legg+ van het
 ,*ri/5dom ziet1 want de wa>heid op     

zi*zelve heeft voor hem ge5 wa>de2 ma>  
hij ziet er e5 geva>  en e5 dreig5d5    
ond]gang 94 ,de kudde onta>d5 en ha>    
h]d]1  de ascetis*e prie/] imm]s zijn   
g$wong5 voor de duidelijkheid  d] feit5 
de oog5 te sluit51 will5 zij teg5ov] de 
h]haalde  log5/raff+5 d] w]kelijkheid   
hunne vals*e wa>detafel en hunne        
fanta/is*e v]kl>+ van het heelal /a&e   
h\d52 want zoo de  zieke zi* zijn5      
w]kelijk5 toe/& bewu/ w]d en le]de inzi5
  wa> gezondheid s*uilt1 zoo hij        
bem]kte1 dat de geheele g5eeswijze  van 
d5 prie/] da>9 be/aat1 dat hij hem      
misleidt omtr5t d5  w>5 a>d zijn] ziekte
 door hem e5e kun/matige opwekk+ te     
gev51  die 9 w]kelijkheid de kwaal      
v]]g]t 9 plaats van ha> weg te  nem51   
dan z\ het geheele ,*ri/elijk geb\w     
onmiddellijk in/ort52  de onta>de z\    
w]kelijke g5ez+ zoek5 bij d5 m$icus ( 9 
d5  dood4 ,de prie/] v]mo$t nu          
in/9ctmatig dat geva> en da>om tra*t    
hij /e$s het gelo( /a&e te h\d5 ond]    
zijne volgel+51  d4w4z4 de onb]$5e]de1  

in/9ctmatige ov]tuig+1 die met feit5    
ge5 rek5+ h\dt4 ,dat gelo( is eig5lijk  
niets &]s dan de wil  om1 tot elk5      
prijs1 e5e illusie1 die m5 voor het lev5
 noodig a*t1  te beh\d52 het is de      
vrees1 dat de w]kelijkheid welli*t sle*t
  mo*t zijn en1 dat zij zi* d5 m5s* mo*t
 op5b>51 voordat hij  /]k g5oeg is ha>  
te drag54 ,te all5 tijde heeft de prie/]
 dus  de leek5wij%eid1 de positieve     
wet5s*ap1 die de w]eld buit5  alle      
godsdi5/gelo( om wil be/ude]51 als zijn 
erg/5 vij&  bes*\wd en alle middel5     
kwam5 hem v]oorlo(d voor om d5 m5s* te  
v]h9d]5 zi* zond] e5ige voor+5om5heid   
teg5ov] de d+5  te plaats51 de          
w]kelijkheid1 zooals zij is1 h>e ma*t op
 hem te  lat5 uitoef55 en opre*t en wa> 
teg5ov] zi*zelf te zijn4 ,dat  jui/ is  
wat ,nietzs*e hem niet v]gev5 kan4 ,wil 
m5 d5 bitt]5  toon vol haat begrijp51   
die uit elke bladzijde van de ,anti*ri/ 
spreekt en zi* niet tevr$5 /ell5 met e5 
symptoom van nad]5d5  waanz9 9 de v9nige
 woord5 van dat heftig requisitoir te   

zi51  7wat tr\w5s e5e gemakkelijke1 ma> 
miss*i5 wat korte mani] is  om zi* van  
e5 moeilijk vraag/uk af te mak57 dan    
moet m5 nagaan1  hoeze] ,nietzs*e 9     
zijne diep/e gevoel5s getr(f5 w]d door  
d5 gee/ van het ,*ri/5dom1 zooals hij   
het zag4 ,hij v]geeft het  ,*ri/5dom    
ga>ne al het le$1 dat het de m5s*heid   
b]okk5d heeft1  want1 wa>om z\ de m5s*  
niet lijd51 zoo het le$ hem v]$elt  en  
het is tr\w5s e5 feit1 dat het          
godsdi5/ig gelo( m5ige  bijzond]        
belangwekk5de ziel gevormd heeft4 ,ook  
erk5t hij zond]  e5ig bezwa>1 dat ov]   
het geheel g5om5 de op/& d] slav5  9 de 
moraal het m5s*elijk type noem5swa>dig  
v]rijkt heeft en  het voornaam/e feit1  
het aangrijp5d/ drama d] w]eldges*i$5is 
blijft1 en ga>ne zelfs bewond]t hij de  
mee/]lijke logica1 die uit  de leug5s   
van d5 ,*ri/elijk5 prie/] spreekt en de 
ongelo(elijke  dosis gee/kra*t1 die hij 
bezitt5 moe/ om g$ur5de twee duiz5d  j>5
 e5e d5kbeeldige wa>detafel /a&e te     
h\d51 en nog me] z\  hij hem bewond]51  

zoo hij 9 hem e5 v]dorv51 ma> zi* da>van
  zelfbewu/5 wil kon zi51 die zi* ge5   
illusies maakt omtr5t het  doel1 dat hij
 beoogt1 no* omtr5t de middel51 die hij 
da>toe te  baat neemt4 ,wat ,nietzs*e   
ev5wel teg5/ond en hem geheel 9 op/&    
bra*t1 zoodra hij het beeld1 dat hij zi*
 van het ,*ri/5dom gevormd  _h1         
aans*\wde1 0 die gans*e omgev+ van      
onopre*!id1 die  het omhult1 die        
dubbelz9nige m5gel+ van b$rog en        
v]bl9dheid1  die leug5a*tige ons*uld1   
die1 volg5s hem1 d5 gelo(sm5s*          
k5teek5t4 ,de diep/e gevoel5s van zijn  
ari/ocratis*5 a>d1  zijn onh&elba>      
gewet51 zijne liefde voor physieke en   
moreele  ne!id1 zijn mo$ om zijne g$a*t5
 tot het e9de toe uit te  d5k51 kwam5 op
 teg5 die dubbelz9nigheid2 vol walg+    
ke]de  hij zi* af van die m5s*51 wi]    
vrijwillige illusie zulk e5  integre]5d 
deel van hun be/aan is geword51 dat zij 
zelve niet  me] ond]s*eid51 wanne] zij  
zi* b$rieg5 ( wanne] zij opre*t  zijn1  
die 9 alle ons*uld1 zond] zi* e5ig kwaad

 bewu/ te zijn1  lieg5 en vrijwillige ( 
me]5deels onvrijwillige gevang55 zijn   
van de illusie1 wa>9 zij lev51 en hij   
v]kla>de dan ook ple*tig  het ,*ri/5dom 
s*uldig aan de v]giftig+ van de         
intellectueele en  moreele atmosfe] 9   
,europa4 ,ondanks al h>e pog+5 heeft de 
,k]k  ev5wel de wet5s*ap niet kunn5     
v]h9d]5 zi* te ontwikkel5 en  het       
m5s*elijk d5k5 niet kunn5 we]h\d5 de    
w]kelijkheid d]  d+5 9 het gelaat te    
zi54    ,9 ,europa be/aat teg5woordig e5
 geheel leg] van gele]d51  bijna alle   
mat]iali/51 positivi/5 ( a!/51 die buit5
 alle  gelo( lev5 en dikwijls zelfs op  
alle godsdi5/gevoel m9a*t5d  ne]zi54    
,die s*ijn5 ons op het e]/e gezi*t de   
natuurlijke  teg5/&]s van de prie/]lijke
 he]s*appij toe en hoe komt het  dan1   
dat hunne lev5sopvatt+1 die op de       
wa>nem+ d] w]kelijkheid  b]u/1 niet re$s
 lang e5 e9de aan de *ri/elijke illusie 
heeft  gemaakt8 hoe komt het1 dat de    
vri5d5 van natuur en gezondheid er  niet
 9 geslaagd zijn d5 bijna algeme55      

triomf van de door het  ,*ri/5dom       
va/ge/elde wa>d5 te belett58            
,nietzs*e's antwoord is v9d+rijk en     
orig9eel4 ,de mann5 d]  wet5s*ap1 zegt  
hij1 geloov5 niet 9 de wet5s*ap en /ell5
  dus teg5ov] het godsdi5/ig ideaal ge5 
nieuw ideaal2 (1  wanne] zij wel 9 de   
wet5s*ap geloov5 en het lev5sprobleem   
will5 oploss51 ontle55 zij de /( voor   
die oploss+ aan het  ascetis* ideaal4   
,met &]e woord53 de mann5 d] wet5s*ap   
zijn (  middelmatige w]kli$51 die niet 9
 /aat zijn e5e nieuwe wa>detafel  te    
mak51 ( g]aff9e]de1 v]hev5 ascet51 wi]  
ideaal eig5lijk  niet v]s*ilt van dat   
van d5 prie/]4    ,zoo om te beg9n5 de  
gewone gele]de1 de e]zame w]kman 9  de  
wet5s*ap4 ,nietzs*e v]gelijkt hem       
one]bi$ig met e5e oude  jongejuffr\w1   
want ev5als zij is hij onvru*tba>1 hoog/
 e]ba>1  e5igsz9s bela*elijk en 9 zijn  
h>t we9ig +5om5 met zijn  lot4 ,lat5 wij
 e5s van nabij zi51 voegt hij er bij1   
wat de man  d] wet5s*ap b$uidt4 ,9 de   
e]/e plaats behoort hij tot e5  niet    

edel gesla*t1 dat de deugd5 d] niet     
edele gesla*t5 bezit1  m4a4w4 de deugd5 
d] gesla*t51 die niet he]s*51 die ge5   
ma*t  hebb5 en zi*zelve niet kunn5      
bevr$ig52 hij is e5 arbeid]1 die  zi*   
gewillig laat indeel51 weet altijd zijn 
ev5wi*t te bew>5  en ov]s*rijdt de      
middelmaat niet1 9 kunde no* 9 behoeft52
 hij  ontdekt in/9ctmatig zijne gelijk5 
en begrijpt wat zij noodig hebb51  als  
b4v4 het kle9e hoekje onafhankelijkheid1
 wa> buit5 m5 niet  ru/ig w]k5 kan1 de  
noodige s*att+ van e]betoog en go$keur+1
  d5 zonne/raal van roem en de          
voortdur5de toewijd+ van eig5  wa>de en 
nut1 die onv]mijdelijk is1 wil m5 het   
zelfwantr\w51  dat diep 9 het h>t van   
alle afhankelijke m5s*51 van alle di]5  
e5] kudde s*uilt1 /e$s opnieuw b$w+54   
,de gele]de heeft  billijk]wijze ook de 
kwal5 en gebrek5 van e5 niet edel       
gesla*t3  hij is v]vuld van kle9zielig5 
nijd en ontdekt met d5 blik van d5  lynx
 al wat laag is 9 e5e natuur wi] groo!id
 voor hem onb]eikba>  is4 ,en wat bov5al

 d5 gele]de sle*t en geva>lijk mak5 kan 
is  zijn geheim bewu/zijn van de        
middelmatigheid van zijn gesla*t1  dat  
jezutisme d] middelmatigheid1 dat       
in/9ctmatig d5 ond]gang  van d5         
uitzond]+sm5s* bevord]t en /e$s elk5    
gespann5 boog  tra*t te brek5 ( eig5lijk
 te ontspann51 wel heel voorzi*tig  met 
zorgzame h& en e5 indr+]ig m$elijd51 ma>
 niettem9 te  ontspann51 want het       
jezutisme h\dt er de bijzond]e kun/ op  
na  /e$s het uit]lijk van d5 godsdi5/   
van het m$elijd5 aan te  kunn5 nem54 #ia
 ,de gele]de is1 ov] het algeme51       
ongetwijfeld  geheel los van alle       
positief gelo( en vooral d5 ,duits*5    
gele]de  ko/ het moeite het probleem van
 d5 godsdi5/ ern/ig op te vatt52  hij is
 g5eigd ne] te zi5 op d5 godsdi5/ en    
ond]v9dt e5  natuurlijk5 afke] van de   
intellectueele onopre*!id1 die hij  bij 
alle geloovig5 v]ond]/elt2 alle5 door de
 ges*i$5is te  be/ude]5 wordt het hem   
mogelijk zi* tot e5 zek]5 e]bi$1  v]m5gd
 met vrees ( dankba>heid voor het w]k1  

dat de godsdi5/ige  m5s* v]ri*t heeft1  
te v]heff51 ma> die e]bi$ blijft geheel 
intellectueel1 want zijne eig5 gevoel5s 
mak5 hem alle sympa?ie voor  d5 p]soon  
onmogelijk en do5 hem 9 de practijk d5  
godsdi5/ig5  m5s* en zijns gelijk5      
ontwijk52 9 d5 grond van zijn h>t is hij
  doordrong5 van het idee1 dat de       
gelo(sm5s* e5 lag] m5s*elijk  type is1  
dat v]re wordt ov]tr(f5 door d5 man d]  
wet5s*ap4    ,hoe groot is zijne dwal+6 
welk e5 afgrond s*eidt niet dat s*oone  
type1 d5 godsdi5/m5s* met zijn /]k5 wil1
 d5 m5s*1 die  weliswa> ziek is1 ma>    
dank zij di5 wil zeg]ijk teg5 zijne     
ziekte  /rijdt1 di5 s*epp] van wa>d51   
die zi* zek] voelt van het  doel1 wa>na>
 hij /reeft--en d5 brav5 gele]de1 d5    
v]wa&5  dw]g1 die 9 zi*zelf no* 9       
wet5s*ap gelo(t en w]ktuigelijk1        
me*anis* w]kt om zi* te b$welm51 om niet
 tot nad5k5 te kom5  en alle la/ige     
problem5 van zi* af te s*uiv51 die      
weliswa> e5  ges*ikt arbeid]1 nuttig 9  
zijne soort als l&man1 metsela> (       

s*rijnw]k]1 ma> tev5s door en door      
middelmatig blijkt te zijn1  go$ om door
 &]5 geleid en g$rild te word51 ma>     
volkom5 de  kra*t miss5de om e5e nieuwe 
wa>de te s*epp5 en lang en kra*tig  e5  
wil te will54 #ib ,en zelfs wanne] wij  
ons dat middelmatig type  9 zijne hoog/e
 volkom5heid d5k5 en ons de v]wez5lijk+ 
van  d5 objectiev5 m5s*1 9 wi5 zi* het  
zuiv]/e wet5s*appelijk  in/9ct1 geheel  
onbezo$eld ontwikkeld heeft1            
voor/ell5--wat  v]krijg5 wij dan nog8   
,niets me] dan e55 spiegel1 d4w4z4 e5   
w]ktuig en ge5 wil4 ,de objectieve m5s*1
 zegt ,nietzs*e1 is e5  spiegel1 /e$s   
kla> /a&e om d5 indruk op te vang5 van  
al wat  gek5d wil word52 voor ge5 &]e   
vreugde toegankelijk dan k5n5 en        
we]spiegel51 wa*t hij1 totdat de d+5 na>
 hem toe kom5 en dan  ontplooit hij zi* 
tot e5e zoo eff51 gevoelige opp]vlakte1 
dat de  li*t/e voet/app5 en het s*uiv5  
van e5 spook zelfs e55 indruk  moet5    
a*t]lat5 op de za*te huid4 ,wat hij dan 
nog ov]h\dt aan  p]soonlijkheid komt hem

 toevallig1 willekeurig en dikwijls     
la/ig  voor1 zooze] is hij er aan gewoon
 g]aakt niets me] te zijn dan e5e       
halte1 wa> vreemde vorm5 en d+5 hunn5   
indruk a*t]lat54 ,hij  heeft ge5 wil en 
ge5 tijd me] om zi* met zijn eig5 ik    
bezig te  h\d5 en hij is kalm1 niet bij 
gebrek aan zorg51 ma> omdat hij zijne   
p]soonlijke zorg5 niet durft aanrak5 en 
beh&el54 ,eis*t m5 van  hem liefde (    
haat1--ik b$oel liefde ( haat1 zooals   
,god1 de vr\w en  het di] die           
opvatt51--dan doet en geeft hij wat hij 
kan1 ma> het  moet u niet v]baz5 zoo het
 niet veel is en zoo hij1 jui/ op dat   
punt1 zwak get9t1 broos1 raadsela*tig en
 on/&va/ig blijkt te  zijn4 ,zijne      
liefde is gewild en zijn haat is e5     
kun/matig product1  e5e h&igheid1 iets  
ijdels en ov]drev5s4 ,hij is alle5 jui/ 
get9t1 na>mate hij objectief kan blijv5 
en alle5 9 zijn kalm  univ]salisme is   
hij nog natuur en natuurlijk4 ,zijne    
/e$s eff5  gladge/rek5 ziel kan ge5 ja (
 ne5 me] zegg52 hij beveelt  niet en    

v]nietigt ev5m93 ,ik v]a*t bijna niets1 
zegt hij met  ,leibniz4 #ic ,kortom1 de 
objectieve m5s* is ook niets me] dan e5 
w]ktuig1 e5 zeldzaam zuiv]1 fijn1 ze]   
v]/elba> en ze] ko/ba>  w]ktuig1 ma>1   
ev5als de arbeid] d] wet5s*ap e5e soort 
slaaf1  want hij heeft e5 mee/] noodig1 
die hem voor e5 ( &] doel  gebruikt4    
,door zi*zelf is hij niets1 bijna niets2
 hij is het doel  niet1 dat de m5s*heid 
beoogt en ev5m9 het uitgangspunt van e5e
  nieuwe beweg+2 hij is ge5 e]/e oorzaak
 en ev5m9 e5 mee/]1  ma> alle5 e5 leege1
 buigzame vorm1 die zi* na> elke soort  
inh\d  kan wijzig51 e5 v]onp]soonlijkt  
m5s* 9 het geheel niet iem&  voor e5e   
vr\w1 tuss*5 twee haakjes1 e9digt       
,nietzs*e ironis*4    ,al ev5 onma*tig1 
ma> om e5e &]e r$5 zijn alle soort5 van 
sceptici4 ,de mann5 d] wet5s*ap zijn    
w]k]s1 bet]e ( m9d]e  w]ktuig51 ma> de  
sceptici zijn temp]am5t51 die v]zwakt   
zijn  door e5e ov]drev5 cultuur1 ziel51 
die ge5 kra*t me] bezitt5  om te will51 
bijgevolg decad5t54 ,er be/aan tr\w5s   

ontelb>e  v>iteit5 van sceptici1 van af 
d5 middelmatig5 v]wa&e1 d5              
liefhebb]ijd5k]1 die de voordeelige en  
g$i/+e]de h\d+  van d5 dilettant tra*t  
aan te nem51 tot de sm>tbewog5 ziel1    
die het geheim van het heelal heeft     
will5 ontcijf]5 en die op  h>e zw]fto*t5
 door het rijk van d5 gee/ zoodanig     
v]welkt1  afgeslet5 en v]m9d]d is1 dat  
er niets van ha> ov]bleef dan  e5e      
ijdele s*im zond] e5ige va/heid4        
,z>a?u/ra1 de pr(eet  van d5 ,ueb]m5s*1 
sleept ook e5 van die arme1 zw]v5de     
s*imm5  a*t] zi* aan2 zij heeft hem op  
al zijne wet5s*appelijke to*t5  v]gezeld
 en hem volg5d1 alle troo/5d gelo(      
afgezwor51 alle  afgod5 v]nield1 het    
gelo( 9 alle groote nam5 en groote      
woord5  prijsgegev5 en t5 slotte ha>    
doel uit het oog v]lor52 nu dwaalt  zij 
zond] liefde1 zond] v]lang5 ( vad]l&1   
droef en zwijg5d  rond 9 het heelal4 ,en
 de &]s zoo h>de pr(eet slaat jeg5s ha> 
e5 za*t m$elijd5d5 toon aan3    ,gij    
zijt mijne s*im1 zegt hij treurig4      

,het geva>1 dat gij loopt1 is niet g]+1 
gij vrije gee/1 gij  reizig]6 ,gij hebt 
e5 sle*t5 dag gehad2 pas op1 dat de     
avond  niet nog sle*t] voor u worde6    
,voor li*tz9nig5 als gij wordt  t5      
slotte e5e gevang5is nog e5e weldaad4   
,zaagt gij ooit1 hoe  opgeslot5         
misdadig]s slap58 ,zij slap5 ru/ig1 want
 zij g5iet5  van hunne nieuwe           
veiligheid4    ,waak vooral1 dat gij    
niet e9digt met u gevang5 te gev5 aan e5
  bekromp5 gelo(1 aan e5 h>de en /r5ge  
illusie6 ,want voor u is  voortaan al   
wat kle9 en he*t is1 e5e v]zoek+1 e5e   
v]leid+4    ,gij hebt uw doel           
v]lor564444 ,en zoo hebt gij ook uw5 weg
 v]lor56    ,arme1 dwal5de1 fladd]5de   
ziel1 arme v]moeide vl9d]64444 #id      
,de wet5s*ap br5gt e*t] niet alle5      
objectieve m5s*5 en  sceptici voort--zij
 heeft ook h>e geloovig54 ,en niet      
altijd /elt  zij zi* tevr$5 met feit5 te
 con/ate]5 en te zegg53 wat  weet ik er 
van8 ,zij wil ook somtijds e55 wil do5  
geld5 en e5e  wa>detafel uits*rijv54 ,op

 welke wijze gaat zij dan te w]k8 ,9    
elke wijsbege]te1 zegt ,nietzs*e1 komt  
e5 oog5blik1 wa>op de  ov]tuig+ van d5  
wijsge] voor d5 dag komt (1 om het 9 de 
woord5 van e5 oud my/]ie uit te drukk53 
,adv5tavit as9us pul*] et =tissimus4 #ie
      ,m4a4w4 elk wijsge] tra*t zijn    
sy/eem als e5e zuiv] logis*e  s*epp+1   
als het w]k van de zuiv]e r$e voor te   
/ell54 ,dat nu  is e5e illusie1 want het
 bewu/ lev5 wortelt bij elk m5s* 9 zijn 
onbewu/ lev5 en zijne bege]te om de     
wa>heid te le]5 k5n51  hoe belangeloos  
zij ook s*ijn5 moge1 /aat 9 w]kelijkheid
 sle*ts  t5 di5/e en ond] d5 invlo$ van 
e5e ma*tig] en me] v]borg5  neig+4 ,9   
elk sy/eem1 hoe onp]soonlijk en         
meetkundig jui/ ook voor  het oog1      
s*uilt e5e gelo(sbek5t5is2 de !orien van
 e5 wijsge]  zijn zooveel als zijne     
bie*t en zijn g$5ks*rift4 ,9 wa>heid is 
hij  niet e5 zuiv] intellectueel1 ma> e5
 li/ig advokaat1 die de zaak  van zijne 
vooroordeel51 en mee/al van zijne       
moreele vooroordeel5  bepleit2 en zelfs 

is hij e5 we9ig nauwgezet advokaat en   
bezit hij  m9d] e]lijkheid dan de       
prie/]1 da> hij zijne ov]tuig+5  voor   
va/ge/elde wa>h$5 wil lat5 doorgaan4    
,die ov]tuig+5  nu1 die op d5 bodem van 
elk philosophis* sy/eem voorkom5 en er  
om zoo te zegg5 het lev5sbeg9sel van    
uitmak51 zijn e5v\dig  aan het ascetis* 
ideaal ontle5d en de prie/] en de       
wijsge] zijn  doorgaans zond] het te    
wet51 ge5 vij&51 ma> bondg5oot54        
,neemt b4v4 ,kant1 d5 vad] d] ,duits*e  
philosophie3 ,kant is voor  ,nietzs*e   
sle*ts e5 nauwelijks v]momd ,*ri/54 ,hij
 /aaft1  dat zijn geheele philosophis*e 
arbeid tot /rekk+ heeft twee  d]        
geva>lijk/e dwal+5 van de m5s*heid voor 
e5 aanval d]  r$e te vrijw>51 t4 w4 het 
begrip van e5e w]kelijke w]eld 9        
teg5/ell+ met de s*ijnw]eld1 en het     
gelo( 9 de absolute wa>de  van de       
moreele wet1 van het categoris*         
imp]atief4 ,die beide begripp5  nu zijn 
eig5lijk niets &]s dan de metaphysis*e  
v]kl>+ d]  voornaam/e le]/ell+5 van het 

,*ri/5dom4 ,want wat is1 om te  beg9n51 
het gelo( 9 e5e w]kelijke w]eld         
afges*eid5 van e5e  s*ijnw]eld8 ,niets  
&]s imm]s dan het philosophis* equival5t
  van het grondbegrip van alle !ologie3 
,god is de e]/e oorzaak van  het heelal1
 dat de z9n5 wa>nem5 en het w>e lev5 van
 d5 m5s*  is het lev5 9 ,god4    ,9 het 
bre9 d] metaphysici heeft het be/a&     
begrip van d5  go$5 ,god1 d5 ,god d]    
lijd5de m5s*heid1 e5e fijne1 hooge en   
m9d] gekleurde g$aante aang5om52 zij    
hebb5 het v]&]d 9 e5  reusa*tige sp91   
die uit eig5 /(f5 de w]eld weeft2 zij   
hebb5 er  het ideaal1 d5 zuiv]5 gee/1   
het absolute1 het wez5 op zi*zelf  van  
gemaakt4 #if ,dat wez5 op zi*zelf1 die  
wez5lijke w]eld nu  zijn e5v\dig het    
niet1 e5e illusie1 wi] he5gaan ,nietzs*e
 9 de  volg5de woord5 v]telt3           
,hoe de e*te w]eld e9delijk e5 sprookje 
w]d4    ,ges*i$5is e5] dwal+4    #a4 ,de
 w>e w]eld1 die voor d5 ,wijze1 d5      
,vrome en d5 ,deugdzame  toegankelijk   
is1 leeft 9 hem1 hij is die w]eld4      

7,de oud/e vorm van dat begrip1 die     
betrekkelijk v]nuftig1 e5v\dig  en      
ov]tuig5d is4 ,oms*rijv+ van dat axioma3
 ,ik1 ,plato1 b5 de  wa>heid74    #b4   
,de w>e w]eld1 die nu nog ontoegankelijk
 is1 ma> d5 ,wijze1 d5  ,vrome en d5    
,deugdzame 7d5 b]\:ebb5d5 zonda>7 belo(d
 w]d4    7,voortgang van dat idee3 het  
wordt fijn]1 misleid5d1                 
onbegrijpelijk]1 het wordt vr\w1 het    
wordt ,*ri/974    #c4 ,de w>e w]eld1    
ontoegankelijk1 onbewijsba>1            
raadsela*tig1  die ev5wel1 9 g$a*t5     
sle*ts be/a&1 to* e5e troo/1 e5e        
v]pli*t+1 e5 gebod is4    7,op d5       
a*t]grond nog /e$s de oude zon1 ma> nu  
gezi5 door  d5 nevel van de critiek2 het
 begrip fijn1 bleek1 noordelijk1        
,knigsb]gs* geword574    #d4 ,de w>e    
w]eld1 ontoegankelijk8 ,9 i$] geval     
nooit b]eikt1  en omdat zij nooit b]eikt
 w]d1 is zij onbek5d4 ,ha> v]dwijn5     
geeft ons troo/ no* v]loss+ ( v]pli*t+1 
want wa>toe z\  iets onbek5ds ons kunn5 
v]pli*t58    7,morg5s*em]+4 ,e]/e geeuw 

d] r$e4 ,gekraai van d5 haan van  het   
positivisme74    #e4 ,de w>e w]eld1 e5  
begrip1 dat n]g5s toe di5t en niet e5s  
e5e v]pli*t+ oplegt1 e5 onnut en        
ov]bodig geword5 begrip3  9 zijn        
v]dwijn5 e5 w$]legd begrip3 lat5 wij het
 afs*aff54    7,kla>li*te dag4 ,ontbijt3
 t]ugke] van gezond v]/& en             
vroolijkheid2 ont/eld bloz5 van ,plato2 
sabba? van alle vrije  gee/574    #f4   
,wij hebb5 de w>e w]eld afges*aft3 welke
 w]eld h\d5 wij  nu ov]8 ,zal het de    
s*ijnw]eld zijn8 ,welne56 ,tegelijk met 
de w>e  w]eld hebb5 wij de s*ijnw]eld   
afges*aft4    7,middag1 oog5blik van de 
kort/e s*aduw2 e9de van de lang/e       
dwal+2 toppunt d] m5s*heid3 ,incipit    
,z>a?u/ra74 #ig      ,de ,*ri/5god 01   
zooals wij gezi5 hebb51 de ,god van al  
wat lijdt  en tot d5 dood ov]helt4 ,9   
plaats van ev5als de heid5s*e god5  de  
vreugdevolle toejui*+ van het be/aan1 d5
 wil tot ma*t1 die  ja zegt tot al wat  
het lev5 geeft te v]p]soonlijk51 /elde  
hij  al datg5e voor1 dat 9 het h>t van  

d5 onta>d5 m5s* wrok teg5  het w]kelijk 
lev5 en hoop op e5 d5kbeeldig be/aan    
hi]namaals  aanwakk]t4 ,de w>e w]eld d] 
metaphysici is eig5lijk geheel          
hetzelfde3 zij is e5 klank zond] e5ig5  
reel5 inh\d4 ,de  ,*ri/5god is het      
symbool van e5e negatie1 die d] wijsge]5
 is  het zuiv] ,niet4    ,zoo is ook de 
wil1 die di5 ,god zoekt1 niet &]s dan de
 zu*t  na> het niet4 ,nu nog hebb5 de   
mee/ vooruit/rev5de wijsge]51  zij1 die 
zi* vrij van all5 godsdi5/ en alle      
vooroordeel wan51  e5 onv]zettelijk     
gelo( 9 de wa>heid en al die sceptici1  
die  objectiev51 die agno/ici1 die zi*  
op /oicyns*e wijze alle  onbewijsb>e    
hypo!s5 ontzegg51 die zi* aan het       
va//ell5  van kle9igh$5 h\d5 om alle    
haa/ige g5]alisatie en de  da>uitvolg5de
 f\t5 te v]mijd51 die ge5 ja ( ne5 will5
  uitsprek5 ov] alle vraag/ukk51 die aan
 twijfel ond]hevig  zijn--al die go$e   
gee/51 die nauwgezett5 van gee/ die de  
intellectueele en moreele keur d]       
m5s*heid voor/ell51 zijn  eig5lijk      

ascet54 ,lat5 wij hun gelo( sle*ts      
ontl$54 ,de wil om tot  elk5 prijs de   
wa>heid te b]eik5 kan op twee mani]5    
v]kla>d  word52 het kan b$uid53 ,ik wil 
ond] ge5 enkele voorwa>de  b$rog5 word51
 (3 ,ik wil ond] ge5 voorwa>de &]5 (    
mijzelv5 b$rieg54 ,de e]/e v]kl>+ nu is 
onwa>s*ijnlijk4 ,de  m5s* z\ zek] uit   
voorzi*tigheid en uit vrees na> wa>heid 
kunn5 v]lang51 zoo het hem duidelijk 01 
dat wa>heid bov5al  weldadig w]kt2 ma>  
dat is niet zoo en wanne] ooit e5e      
wa>heid  zi* ga&eweg aan v]li*te gee/5  
opdr+t1 is het wel deze1  dat illusie   
m9/5s ev5 weldadig en ev5 noodzakelijk  
voor de  m5s*heid is als wa>heid4 ,voor 
,nietzs*e is illusie en leug5  welli*t  
de ho(dvoorwa>de van het lev54 ,het     
v]ke]de van e5  oordeel1 zegt hij1 is   
voor ons niet e5 bezwa> teg5 dat        
oordeel1  en jui/ op dat punt kl9kt onze
 taal welli*t het zond]l+/ 9  mod]ne    
oor54 ,voor ons is de quae/ie als volgt3
 9 hoev]re is  dat oordeel nuttig voor  
het beh\d en de ontwikkel+ van het lev51

  voor het beh\d ( de v]bet]+ van de    
soort8 ,en 9 beg9sel zijn  wij g5eigd te
 bew]51 dat de mee/ onjui/e me5+5 79 de 
e]/e  plaats behoor5 da>toe de syn!tis*e
 me5+57 9 onze oog5 het  onmisba>/ zijn2
 dat1 wanne] de m5s*heid weig]de de     
v]z9sels  d] logica aan te nem51 de     
w]kelijkheid na> de zuiv] d5kbeeldige   
w]eld van het onvoorwa>delijke1 het     
absolute te met5 en het lev5  voortdur5d
 na> die wa>de te v]vals*51 zij niet z\ 
kunn5 lev52  dat afzi5 van v]ke]de      
begripp5 zooveel als afzi5 van het lev51
  de ontk5n+ van het lev5 z\ zijn4 #ih  
,zoo ev5wel leug5 weldadig  en wa>heid  
noodlottig kan zijn--wat ook de mod]ne  
belijd] van de  wa>heid tot elk5 prijs  
wel voelt--/reeft de man d] wet5s*ap dus
  niet na> wa>heid uit eig5belang ( uit 
vrees1 ma> alle51 omdat  hij ond] ge5   
voorwa>de zi*zelf ( &]5 b$rieg5 wil4 ,9 
zijne  ziel en 9 zijn gewet5 k5t hij de 
wa>heid e5 zoo hoog5 prijs  toe1 dat    
alles1 tot zelfs het geluk en het be/aan
 d] m5s*heid  er aan ond]worp5 moet5    

word54 ,hij gelo(t 9 de wa>heid als 9   
e5e absolute1 metaphysis*e wa>de1 ( om  
het duidelijk te zegg53  hij noemt      
wa>heid wat de ,*ri/5 ,god noemt4 ,en   
,nietzs*e besluit3    ,het lijdt ge5    
twijfel1 dat de wa>heidliev5de m5s*1    
wa>heidliev5d 9 d5 uit]/51 geva>lijk5   
z91 di5 het gelo(  9 de wet5s*ap        
v]ond]/elt1 dat die m5s* da>door zijn   
gelo( 9  e5e &]e w]eld dan die van het  
lev51 de natuur en de ges*i$5is         
beve/igt2 en van af1 dat hij die &]e    
w]eld aanneemt1 wat blijft  hem dan ov] 
voor het teg5ov]ge/elde1 voor deze      
w]eld1 voor onze  w]eld--niet &]s dan   
ha> te ontk5n56 ,m5 begrijpt ev5wel wat 
ik zegg5 wil3 n4l4 dit1 dat ons gelo( 9 
de wet5s*ap altijd op  e5e metaphysis*e 
ov]tuig+ b]u/ en dat ook wij1 de        
h$5daags*e  d5k]s1 de a!/51 de          
anti-metaphysici het vuur1 dat 9 ons    
gloeit  aan d5 br& ontle551 di5 e5e     
veelduiz5dj>ige ov]tuig+  ont/ok5 heeft1
 aan het ,*ri/elijk gelo(1 dat ook      
,plato's gelo(  01 dat ,god wa>heid is  

en dat wa>heid goddelijk is4 #ii ,de    
mod]ne  apo/el d] wa>heid heeft de      
hoog/e wa>d5 van onze oude wa>detafel   
niet 9 twijfel durv5 trekk52 hij heeft  
zi* niet durv5 afvrag53  ,wat is de     
wa>de d] wa>heid8 (1 wat op hetzelfde   
ne]komt3  ,wat is de wa>de van het      
categoris* imp]atief1 van de moraal1    
die ons gebi$t de wa>heid te a*t]volg58 
,op d5 drempel van het  ontzett5d       
probleem van ,wa>heid en ,moraal is hij 
/il blijv5 /aan2  hij heeft zi* niet    
afgevraagd3 ,wa>om moet de m5s* tot elk5
 prijs  die ,natuur le]5 k5n51 wa>9 wij 
?ans e5e eeuwig bl9de1 domme  kra*t     
v]mo$51 die volkom5 ongevoelig voor go$ 
( kwaad is en  ze] vru*tba> /e$s nieuwe 
lev5s voortbr5gt en dan we] op(f]t1  die
 h>dvo*tig is en zond] e5ig v]/&        
sam5/elt4    ,wa>om ind]daad z\ de m5s* 
alles aan e5e d]gelijke godheid  op(f]58
    ,van uit dat oogpunt gezi5 komt de  
zu*t na> wa>heid ,nietzs*e voor  als de 
mod]ne vorm van die ascetis*e wre$heid1 
die d5 m5s* te  all5 tijde g$rev5 heeft 

het ko/ba>/e dat hij bezat1 aan zijn5   
,god te (f]54    ,oorspronkelijk be/ond5
 die (f]&5 aan de godheid 9 m5s*elijke  
wez5s1 b4v4 het (f]5 van d5 e]/gebor5e2 
lat]1 ond] het  ,*ri/5dom (f]de de      
asceet hem al zijne natuurlijke neig+54 
,en  wat bleef er t5 slotte nog ov] te  
(f]58 ,moe/ m5 niet e9dig5  met ,god    
alles te (f]5 wat troo/ geeft1 wat      
heiligt en g5ee/1  alle hoop1 alle gelo(
 9 e5e v]borg5 h>monie1 9 zaligheid en  
9 toekom/ige re*tva>digheid8    ,heeft  
m5 niet ,god zelf t5 (f] moet5 br5g5 en 
uit wre$heid voor  zi*zelf d5 /e51 het  
onv]/&1 de traagheid1 het noodlot en het
  niet moet5 aanbidd58 ,god aan het niet
 (f]5--voor het gesla*t1  dat 9 onze    
dag5 tot rijpheid komt1 0 het weggelegd 
zi* tot dat  p>adoxaal my/]ie van uit]/e
 wre$heid te v]heff54    ,en wij all5   
wet5 er iets van4 #ajj    ,zoo is dus de
 apo/el d] wet5s*ap1 de nauwgezette van 
gee/1 die  zi* niet a*t] het scepticisme
 v]s*uilt1 ma> 9 wa>heid gelo(t1  die d5
 mo$ v9dt e5 ideaal te s*epp5 en e5e    

hooge intellectueele  en moreele wa>de  
va/ te /ell51 9 d5 grond e5 asceet1 die 
het m5s*elijk be/aan voor e5 onbek5d    
hi]namaals nege]t1  e5 pessimi/1 die zi*
 van het lev5 afke]t1 omdat hij zi* niet
  aan de illusie en de leug51 die voor  
alle lev5 noodzakelijk zijn1  wil       
ov]gev51 e5 nihili/1 die1 ev5als de     
,*ri/51 9 wa>heid  de m5s*heid 9 d5     
afgrond des doods tra*t te drijv54      
,,ho(d/uk ,v4    ,,nietzs*e',s ,,sy/eem 
7,,v]volg74    ,,positief ,,g$eelte3    
,,de ,,ueb]m5s*4      ,i4    ,ons mod]n 
,europa is1 volg5s ,nietzs*e1 ze] ziek2 
ov]al do5  zi* teek55 van e5 niet te    
ontk5n5 v]val voor2 het is als(  e5e    
drukk5de moeheid zi* van d5 h$5daags*5  
m5s* heeft  mee/] gemaakt en hij1 na d5 
lang5 weg1 die van d5 a>dworm tot  d5   
aap en van d5 aap tot d5 m5s* vo]t1 te  
hebb5 afgelegd1  9 d5 teg5woordig5 tijd 
be/5digheid en ru/ zoekt1 hetzij  9     
v]a*telijke middelmatigheid ( 9 d5 dood4
 ,hi] wil de  gelijkheidliev5de         
democraat hem tot het leelijk en        

v]a*telijk di]  d] kudde mak52 da> will5
 de ,*ri/elijke prie/]1 de wijsge]1 de  
morali/ hem van de a>de losmak5 door hem
 e5 d5kbeeldig hi]namaals  voor te h\d51
 wa>aan hij zijn lev5 (f]5 moet4 ,de    
democratis*e  /aat is e5 onta>de vorm   
van d5 /aat2 de godsdi5/ van het  lijd5 
is e5e ziek5moraal en de ,wagn]iaans*e  
kun/1 die 9 onze  dag5 zegevi]t1 e5e    
kun/ van v]val4 ,v]dorv5heid en         
pessimisme  kom5 op alle sport51 zelfs  
op de hoog/e1 d] mod]ne bes*av+  voor en
 de exempl>5 d] hoog]e m5s*heid1 wi5    
,z>a?u/ra 9  zijne grot ga/vrijheid     
v]le5t1 zijn alle1 zond] uitzond]+1     
decad5t51 onwelkome wez5s1 die om hun   
eig5 be/aan lijd51  v]rega&e walg+      
gevoel5 bij het zi5 van d5 mod]n5 m5s*1 
en zi* zelve v]a*t54 ,zoo b4v4 de       
pessimi/is*e pr(eet1 die  ov]al         
v]s*ijnsel5 van dood ziet en zegt3      
,alles is ijdelheid1  niets di5t tot    
iets me]1 het is ov]bodig te zoek51 er  
zijn  ge5 gelukzalige eil&5 me]6 ,voorts
 de twee kon+51 die  hun kon9krijk      

v]lat5 hebb51 omdat zij1 wa> zij niet de
 e]/e  ond] de m5s*5 w>51 niet lang] &]5
 wild5 rege]54 ,dan de  nauwgezette van 
gee/1 de objectieve gele]de1 die zijn   
lev5  (f]t aan de /udie van de h]s5s van
 d5 blo$zuig]2 en de  oude toov5a>1 de  
eeuwige kom$iant1 die alle roll5 speelt 
en alle m5s*5 b$riegt1 ma> zi*zelf niet 
me] misleid5 kan1  die1 het h>t vol     
walg+ en droefheid1 e5 e*t g5ie zoekt2 (
 de  laat/e ,paus1 die zi* niet troo/5  
kan ov] ,gods dood2 voorts de           
afzi*telijk/e m5s*1 de moord5a>         
,gods1--want ,god is ge/orv51  van het  
diep/e m$elijd5 v]vuld1 to5 hij de      
afzi*telijkheid  en ell5de d] m5s*heid  
zag2 dan de vrijwillige b$ela>1 die1    
van d5 ov]drev5 bes*aafd5 m5s* walg5de1 
het geluk zo*t bij de  koei51 die       
vre$zaam 9 hunne weide ligg5 te h]kauw52
 en e9delijk  de s*aduw1 de scepticus1  
die op zijn to*t door alle rijk5 d]     
g$a*t51 zi*zelf v]lor5 heeft en voortaan
 doelloos door het  heelal zw]ft4 ,al   
die v]teg5woordig]s d] hoog/e           

,europees*e  bes*av+ lijd5 aan e5e      
vreeselijke kwaal en kruip5 onru/ig1    
somb] en ontdaan door het lev5 als e5   
tijg]1 die zijn sprong gemi/  heeft ( e5
 dobbela>1 die e5 sle*t5 worp g$aan     
heeft4 ,het volk  en al wat het volk    
geluk noemt1 /aat hun teg5 en aan d5 &]5
  kant be/aan al de hoog/e wa>d51 die de
 m5s*heid vroeg] ond]  d5 naam van ,god1
 ,wa>heid1 ,pli*t v]e]de1 voor h5 niet  
me]2  mat]iele voldo5+ bevr$igt h5 niet 
lang] en zij geloov5 aan  ge5 ideaal    
me]4 ,zal dus de m5s*heid h>5 loop moet5
 /ak51  zi* van het lev5 losmak5 en tot 
het niet ov]hell58    ,ne51 zegt        
,nietzs*e1 v]val leidt niet noodzakelijk
 tot nietzijn2  het kan ook de toe/&    
zijn1 die aan e5 nieuw lev5 en e5 hoog]5
  graad van gezondheid voorafgaat4      
,het is natuurlijk onmogelijk t]ug te   
gaan en de m5s*heid  t]ug te vo]5 tot   
hetge5 zij 9 vroeg]e tijd5 03 m5 moet   
/e$s vooruitgaan1 d4w4z4 /ap voor /ap   
v]d] 9 het v]val  doordr+54 #aja ,ma>   
ev5als de blad]5 9 d5 h]f/  geel word5  

en afvall5 om 9 de l5te nieuw gro5 te   
gev51  kan ook het h$5daags* v]val het  
voorspel zijn van h]lev+  en kan de     
m5s*heid door h>5 dood e5 hoog]5        
lev5svorm  do5 ont/aan4 ,uit dat oogpunt
 kan m51 volg5s ,nietzs*e1 de  woord5   
v]val1 ontb9d+1 v]d]f welli*t bes*\w5   
als  onv]di5d v]a*telijke t]m5 om d5    
h]f/ d] bes*av+ aan  te duid52 de       
m5s*heid1 die zwang] gaat van e5 nieuwe 
w]eld1  lijdt b>5ssm>t5 en da>om ook is 
het ,z>a?u/ra's doel niet het  lijd5 d] 
hoog/a&e m5s*5 te v]za*t51 want hij     
weet1 dat de  m5s* /e$s me] lijd5 moet1 
wil hij de hoog/e topp5 beklimm51  en   
dat de inn]lijke droefheid van d5 v]hev5
 m5s* en zijn afke]  van de m5igte en   
van zi*zelf noodig zijn om hem aan te   
spor5 en  hem hoog] op te drijv54 ,dat  
hijzelf e5 gebrekkig voortbr5gsel d]    
m5s*heid is1 doet er niet toe1 want hoe 
ko/ba>d] van gehalte e5  voorw]p is1 hoe
 zeldzam] het is en hoeveel te me]      
wa>dev]lies  er noodig zal wez5 om er e5
 volkom5 geslaagd exempla> van te       

v]krijg54 ,de hoog]e m5s* is als e5e    
vaas1 wa>9 de toekom/  d] m5s*heid wordt
 b]eid1 wa>9 alle kiem51 die e5maal 9   
het  volle dagli*t zull5 ontluik51 /il  
gi/51 kok5 en w]k51--en  me] dan n van  
die ko/b>e vaz5 b>/ ( breekt4444    ,ma>
 dat zegt niets1 want zoo die m5s*      
mislukt is1 behoeft de  m5s*heid het nog
 niet te zijn--en wat nog1 wanne] ook de
 m5s*heid  mislukt is6 ,de m5s* is1     
volg5s ,nietzs*e's b]oemde v]gelijk+1   
e5 koord1 dat tuss*5 het di] en d5      
,ueb]m5s* gespann5 is2 hij  is ge5 doel1
 ma> e5 brug1 e5 doorgang4 ,dat de m5s* 
dus v]ga1  opdat de ,ueb]m5s* leve4     
,ik ond]wijs u d5 ,ueb]m5s*1 zegt       
,z>a?u/ra tot het v]zamelde  volk4 ,de  
m5s* is iets1 dat ov]tr(f5 moet word54  
,wat hebt gij  g$aan om het te          
ov]treff58    ,alle wez5s hebb5 tot nog 
toe iets hoog]s ges*ap5 dan zijzelve    
w>51 en gij z\dt de ebbe van dat        
reusa*tig getij will5 zijn en  liev] tot
 het di] t]uggaan dan d5 m5s* ov]treff54
    ,wat is de aap voor d5 m5s*8 ,e5    

voorw]p van spot ( van s*aamte  en sm>t4
 ,en zoo moet de m5s* voor d5 ,ueb]m5s* 
e5 voorw]p  van spot1 s*aamte en sm>t   
word54    ,ziet1 ik le] u d5 ,ueb]m5s*  
k5n54    ,de ,ueb]m5s* is de r$5 van    
be/aan d] a>de4 ,uw wil moet zegg53     
,dat de ,ueb]m5s* de r$5 van be/aan d]  
a>de zij4 #ajb            ,,ii4    ,wat 
is de ,ueb]m5s* en hoe zal de m5s* hem  
kunn5 v]wekk58    ,m5 kan d5 ,ueb]m5s*  
als volgt bepal53 als d5 /aat1 di5 de   
m5s* b]eik5 zal1 wanne] hij van de      
teg5woordige he]s*appij d]  wa>d51 van  
het ,*ri/elijk1 democratis* ( het       
ascetis* ideaal1  dat 9 geheel mod]n    
,europa gangba> is1 af/& g$aan zal hebb5
  om tot die wa>detafel t]ug te ke]51   
die door de edele rass51  de mee/]s1 die
 zelve hunne wa>d5 s*epp5 inplaats van  
ha> van  buit5 af te ontvang51 erk5d    
word54    ,dat wil zegg51 de b$oel+ is  
niet a*t]uitgaan en na e5e  eeuw5lange  
bes*av+ het blonde bee/ di]             
oorspronkelijke tijd5  do5 h]lev52 de   
m5s* moet niets van de nieuwe k5nis1    

aanleg  en kra*t51 die hij 9 d5 loop    
zijn] sm>telijke ond]v9d+5  v]kreg5     
heeft1 v]liez51 ma> hij moet de oude    
wa>detafels1 die  hem 9 zijn            
teg5woordig5 gang na> hoog] belemm]51 te
 niet do5  en er nieuwe gebod5 voor 9 de
 plaats /ell54    ,de m5s* zal d5       
,ueb]m5s* do5 ont/aan door              
auto-suppressie  7,selb/aufhebung7      
zooals ,nietzs*e het me]mal5 uitdrukt4  
,die ov]gang  van m5s* tot ,ueb]m5s* kan
 9 zek]5 z9 v]gelek5 word5 bij  de      
evolutie1 die volg5s ,s*op5hau]1 d5     
asceet voortbr5gt4 ,9 de  oog5 van d5   
groot5 pessimi/ kan de sm>t d5 m5s* t5  
e]/e er  toe br5g5 van zijn individueel5
 wil af/& te do5 en bijgevolg  tot      
zelfmoord vo]52 ma> dat is niet g5oeg1  
want om g]$ te  word5 moet hij niet     
alle5 van d5 individueel5 lev5svorm1 die
  hem t5 deel viel1 af/& do51 ma> tev5s 
van het will5 lev5  ov] het algeme53    
alle5 op die voorwa>de kan hij vr$e     
v9d54 ,9  ,nietzs*e's ideen nu is ook de
 sm>t de ma*tige prikkel1 die d5  m5s*  

tot gelukzaligheid vo]t3 de m5s* lijdt 9
 de e]/e plaats  om hetge5 hij is als   
individu2 hij k5t d5 hevig51 sm>telijk5 
afke] van zijn eig5 ik en die afke]     
drijft hem tot ascetisme en  pessimisme2
 9 di5 ziel/oe/& v]ke]5 de hoog]e m5s*51
  die ,z>a?u/ra 9 zijn hol v]zamelt4    
,ma>1 zegt de pr(eet1 gij  lijdt nog    
niet g5oeg na> mijn5 z96 ,want gij lijdt
 om wat gij zijt1  ma> gij hebt nog niet
 gel$5 om wat de m5s* is1 ihr leidet an 
eu*1 ihr littet no* ni*t am ,m5s*54 #ajc
 ,e]/ wanne] hij  di5 hoog/5 graad van  
sm>t en afke] b]eikt heeft1 zal de m5s* 
9 de ov]maat zelve van zijne sm>t de    
noodige gee/kra*t v9d5 om  d5 laat/5 /ap
 te do5 en zi*zelf op te (f]5 voor de   
geboorte  van d5 ,ueb]m5s*4    ,als het 
pessimisme zijn toppunt b]eikt heeft1   
zal het het zegevi]5d  optimisme        
voortbr5g54    ,wij zull5 v]d] zi51 wa>9
 volg5s ,nietzs*e1 de ,ueb]m5s* van  d5 
be/a&5 m5s* v]s*ill5 zal4    ,e5 d] mee/
 k5m]k5de v]s*ill5 tuss*5 de moraal van 
d5  ,ueb]m5s* en de algeme5 erk5de      

moraal van onz5 tijd1 is wel1  dat de   
laat/e alle m5s*5 zond] ond]s*eid geldt1
 t]wijl de  e]/e jui/ door ha> hoog]5   
inh\d voor sle*ts enkele v]hev5  gee/5  
kan weggelegd zijn4    ,het h$5daags*   
,europa is1 zooals wij hebb5 opgem]kt1  
besli/  democraat en gelo(t aan de      
natuurlijke gelijkheid d] m5s*52        
,nietzs*e da>5teg5 gelo(t aan de        
natuurlijke ongelijkheid d]  m5s*5 en   
wil e5e ari/ocratis*e maats*appij1      
v]deeld 9  bepaalde klass51 die elk     
afzond]lijk hunne voorre*t5 en hunne    
pli*t5 hebb54 ,de lag]e ka/e be/aat uit 
de m9d]e soort1 de  middelmatige m5s*51 
uit h51 die uit natuurlijke roep+ tot   
het  rad]w]k van de groote sociale ma*9e
 behoor51 want niet alle5  l&b\w1 h&el  
en nijv]heid1 ma> ook wet5s*ap en kun/  
eis*5  w]kli$51 die voldo5+ v9d5 9 het  
nauwkeurig volbr5g5 van  e5e bijzond]e  
taak1 wa>toe zij de noodige ges*ik!id   
bezitt51  en die zi* bes*eid5 tevr$5    
/ell5 met gehoorzaam en g$wee aan  d5   
gezam5lijk5 arbeid mee te w]k54 ,dat    

zijn blijkba> slav5  (wel gexploite]d51 
want zij ond]h\d5 de hoog]e ka/5  t5    
ko/e van zi*zelve en zijn hun           
gehoorzaamheid v]s*uldigd2  ontb]+5 en  
lijd5 kunn5 hun dan ook niet bespa>d    
word51 want  de w]kelijkheid is h>d en  
sle*t4 ,9 e5 go$ g]egeld5 /aat  ev5wel  
moet5 jui/ die middelmatig5 e5          
betrekkelijk veilig]1  ru/ig] en vooral 
gelukkig] be/aan hebb5 dan hunne me]d]51
  da> zij ge5 v]antwoord+ drag5 en zi*  
ma> behoev5 te lat5  lev54 ,voor h5 is  
het godsdi5/ig gelo( e5 ons*atb>e       
weldaad1  want het w]pt e5 g\d5         
zonne/raal op de ell5de van hun half    
di]lijk be/aan en le]t h5 9 alle        
n$]igheid tevr$5 ov]  zi*zelve zijn1 het
 geeft hun zielevr$e en v]$elt 9 hunne  
oog5  de h>de noodzakelijkheid van e5   
&]s wil te moet5 duld52 het  s*5kt hun  
de weldadige illusie1 dat er e5e        
w]eldorde voor alle  d+5 he]s*t en dat  
ook zij hunne aangewez5 plaats1 hun     
nuttig5  w]kkr+ 9 die w]eldorde hebb5   
gekreg54 ,aan u behoort gelo(  en       

slav]nij6 dat is het deel1 dat ,z>a?u/ra
 hun 9 zijne ideale  maats*appij to$5kt4
 ,bov5 h5 /aat de ka/e d] leid]s1 d]    
bes*]m]s van de orde en d] krijgsli$5 en
 aan hun ho(d /aat  de kon+1 hun all]   
*ef4 ,zij oef55 9 zek]5 z9 het mat]ieel 
g$eelte van de ma*t uit en vorm5 het    
tuss*5ligg5d rad]w]k1  dat d5 wil d]    
w]kelijke he]s*]s aan de m5igte         
ov]br5gt4 ,en de  hoog/e ka/e1 die d]   
mee/]s1 d] wijz5 en s*epp]s van wa>d5   
zet t5 slotte het geheele sociale       
organisme 9 beweg+ en moet op  a>de en  
ond] de m5s*5 dezelfde rol spel5 als    
,god volg5s het  ,*ri/elijk idee 9 het  
heelal doet4 ,het is dus voor de mee/]s 
en  voor h5 uitsluit5d1 dat de moraal   
van d5 ,ueb]m5s* ges*ap5 is4    ,die    
moraal ond]s*eidt zi* niet alle5 van de 
traditionneele moraal  door h>e         
qualiteit van ari/ocratis*e wet = !     
happy few1 ma>  zij w$]legt ha> volkom51
 omdat zij anti-ideali/ is4 ,volg5s de  
,*ri/elijke ( ascetis*e moraal is die   
m5s* deugdzaam1 die zijn  lev5 na> e5   

ideaal vormt en zijne zelfzu*tige neig+5
 aan d5  di5/ van ,wa>heid en ,go$      
op(f]t4 ,de wijze da>5teg5 is1 volg5s   
,nietzs*e1 bov5 alles e5 s*epp] van     
wa>d5 en ziet da>9 zijn  lev5/aak4      
,niets heeft 9 w]kelijkheid op zi* zelf 
e5ige wa>de1  want de w]eld is e5e      
onv]s*illige mat]ie1 die ge5 &] belang  
heeft dan dat1 wat wij ha> gev52 de w>e 
wijsge] is dus de m5s*1  die 9 zijne    
p]soonlijkheid ma*t g5oeg bezit om de   
w]eld1 wa>9  de m5s*5 belang /ell5 #ajd 
te s*epp52 hij is de g5iale  di*t]1 9   
wi5s ziel de wa>detafel ont/aat1 wa>9 de
 m5s*51  die tot e5 gegev5 tijd behoor51
 geloov51 en die bijgevolg al hunne     
dad5 bepaalt4 ,hij is e5 ov]pe9z]1 ma>  
zijn visio5 is niet  &]s dan de hoog/e  
wet1 die geheele gesla*t5 9 beweg+ br5gt
 en  alle groote dad5 d] m5s*heid zijn  
sle*ts de zi*tb>e en concreete  uit+ van
 zijn d5k54 ,hij s*ept volkom5 vrij en  
onafhankelijk  zond] a*t te slaan op go$
 ( kwaad1 op wa>heid ( dwal+2 hij  s*ept
 zijne wa>heid1 zijne moraal4 ,hij is e5

 onv]saagd beproev]  7,v]su*]71 die     
voortdur5d nieuwe lev5svorm5 zoekt en 9 
d5 loop  van zijne geva>lijke proev51   
onbevreesd zo[el zijn eig5 lev5 en      
geluk als die van alle m9d]e s*epsel51  
die hij a*t] zi* aan  sleept1 9 de      
waags*aal /elt4 ,hij is e5 v]metel en   
groots* spel]1  die met het noodlot e5e 
reusa*tige p>tij speelt1 om lev5 ( dood4
    ,volg5s ,nietzs*e heeft dus de wijze
 ge5 vre$zame natuur2 hij  belo(t d5    
m5s*5 ge5 vr$e en ru/ig g5ot van de     
vru*t5 van  hunn5 arbeid1 ma> spoort h5 
aan tot d5 krijg en spiegelt hun hoop   
op zege voor4    ,gij zult uw5 vij&     
opzoek51 zegt ,z>a?u/ra1 gij zult  uw5  
/rijd /rijd51 gij zult voor uw d5kbeeld 
ve*t56 ,en zoo  uw d5kbeeld valt1 moet  
uwe re*ts*ap5heid zi* ov] zijn val      
v]heug56    ,gij zult d5 vr$e liefhebb51
 omdat hij e5 middel is tot nieuw5      
/rijd2 en korte vr$e zal u liev] zijn   
dan lange4 ,ik raad u niet  aan te w]k52
 ik raad u ge5 vr$e aan1 ma> ov]w9n+4   
,dat uw  arbeid /rijd en uw vr$e ov]w9n+

 zij64444    ,gij zegt1 dat e5e go$e    
zaak zelfs d5 oorlog heiligt1 ma> ik zeg
 u1  dat de go$e /rijd elke zaak        
heiligt4444    ,tot vij& moet gij sle*ts
 te hat51 ma> niet te v]a*t5  teg5/&]s  
hebb51 want gij moet trots* zijn op uwe 
vij&51  dan zal het succes van uw vij&  
ook uw succes zijn6 #aje    ,de oorlog1 
de op5lijke /rijd tuss*5 m$$+5de en     
teg5/rijdige  kra*t5 is1 volg5s         
,nietzs*e dan ook het ma*tig/ in/rum5t  
van vooruitgang2 hij toont aan1 wa>     
kra*t en wa> zwakheid1 wa>  physieke en 
moreele gezondheid en wa> ziekte zi*    
bev9d52 hij  is e5 van die geva>lijke   
proev51 die de wijze ond]neemt om het   
lev5 te bevord]5 en de wa>de van e5     
d5kbeeld ( e5e g$a*te  met het oog op de
 ontwikkel+ van het lev51 te beproev54  
,oorlog  is dus weldadig en go$ op      
zi*zelf en ,nietzs*e voorspelt dan ook  
zond] de m9/e spijt ( a&o5+1 dat ,europa
 e5 tijd van groote  oorlog5 tegemoet   
gaat1 e5 tijd1 wa>9 de volk5 ond]l+     
zull5  ve*t5 om de opp]he]s*appij d]    

w]eld4    ,wa> de oude wa>detafel het   
m$elijd5 ond] de e]/e wa>d5  rangs*ikte1
 le]t ,z>a?u/ra da>5teg51 dat de wil de 
hoog/e  deugd is3 ,dit1 mijne bro$]s1 is
 de nieuwe wet1 die ik u v]kondig3      
,wordt h>d6 #ajf    ,de s*epp] moet     
ind]daad h>d zijn als de diamant ( als  
de s*a>  van d5 beeldh\w] om het        
vormloos blok van het toeval na> zijn z9
  te modelle]51 om nieuwe wa>d5 9 te    
vo]51 op gans*e gesla*t5  zijn indruk na
 te lat51 d5 wil van de                 
toekom/maats*appij zelfs  te kn$5 en er 
als 9 ijz]5 tafels zijn eig5 wil 9 te   
grift54    ,voor hem is m$elijd5 ge5    
deugd1 ma> e5e /]ke v]zoek+ en het      
groot/e all] gev>52 de laat/e zonde van 
,z>a?u/ra1 de erg/e  aanval1 di5 hij te 
door/aan heeft1 is die van het m$elijd54
 ,van uit  zijn e5zaam hol hoort hij 9  
de diepte van zijn dal de wanhoopskret5 
van de hoog]e m5s*5 we]kl9k52 smeek5d   
roep5 zij hem toe3  ,kom6 kom6 kom6 het 
is tijd1 hoog tijd6 #ajg ,zoo hij de]nis
 voor  hunne ell5de voelt en hem het h>t

 week wordt bij het zi5 van hun  lijd51 
is het met hem g$aan2 dan is hij        
ov]wonn54 ,z>a?u/ra heeft  al zijne     
gee/kra*t noodig om de v]zoek+ te       
we]/aan4 ,t]wijl hij  door zijn rijk    
trekt om de wanhop5d5 te zoek51 die hem 
aanroep51  dr+t hij door 9 e5 zoo v]lat5
 oord1 dat het aan het rijk des  doods  
doet d5k54 ,da> /ak5 zw>te en roode     
rotspunt5 uit2 ge5  grasje1 ge5 /]1 ge5 
vogel5zang4 ,het 0 e5 dal1 dat alle di]5
  ontvlu*tt5 en wa> alle5 afs*uwelijke1 
dikke1 gro5e slang5 kwam5  /]v5 als zij 
oud w>5 geword52 da>om noemd5 de h]d]s  
dat  dal de slang5dood4 ,9 dat dal /uit 
hij plotsel+ teg5 e5e aan  d5 weg       
ligg5de1 onnoemb>e1 afs*uwelijke1       
nauwelijks m5s*elijke  g$aante en op het
 oog5blik dat hij1 ov]m& door s*aamte   
bij het  zi5 van zooveel                
afzi*telijkheid1 dat v]vloekte oord zoo 
spo$ig  mogelijk wil v]lat51 dr+t e5 /em
 tot hem door als de hik van e5  /]v5de 
( als het wat]1 dat 's na*ts 9 e5e      
v]/opte leid+  opborrelt3 ,z>a?u/ra6    

,z>a?u/ra6 ,raad mijn raadsel6 ,spreek1 
spreek6 ,wat is de wraak teg5 d5        
getuige84444 ,zeg mij nu wie ik         
b56--,en op e5maal1 door diepe de]nis   
getr(f51 zakt ,z>a?u/ra  ine5 als e5    
eik1 die1 na lang d5 bijl des h\?akk]s  
te hebb5  we]/aan1 plotsel+ zwa> t] a>de
 /ort en door zijn val jui/  hem doet   
s*rikk51 die hem ne] wilde vell54 ,ma>  
weldra h]rij/  hij en zijn gelaat teek5t
 h>dheid3    ,ik h]k5 u1 zegt hij met   
ijz]5 /em3 ,gij zijt de moord5a>  ,gods6
 ,laat mij mijn weg v]volg54 ,gij hebt  
hem niet kunn5 duld51  die u voortdur5d 
en 9 al uw leelijkheid zag1 gij         
afs*uwelijk/e  all] m5s*56 ,en gij hebt 
u op di5 getuige gewrok54 #ajh    ,zoo  
is ,z>a?u/ra ov]w9na> geblev5 9 de      
beproev+1 die ,gods dood  04 ,de ,god d]
 liefde is dood1 v]/ikt door het        
m$elijd51 dat hij  gevoelde bij het zi5 
van al de onre9heid1 van de diep/       
v]borg5  bezo$el+ d] m5s*heid2 zijn     
m$elijd5 k5de ge5 kies*heid3  hij heeft 
de dui/]/e1 de onre9/e hoek5 d]         

m5s*elijke ziel  doorzo*t en da>om is   
hij ge/orv51 want de m5s* kon zulk e5   
getuige van zijne laagheid niet duld54  
,z>a?u/ra da>5teg5 is  v]vuld van diepe 
s*aamte2 hij heeft d5 blik ne]geslag5   
voor het  afs*uwelijk gezi*t van        
m5s*elijke ell5de en zijns weegs will5  
gaan1 omdat hij besefte1 dat het edel]  
en wa>lijk groots*] is  zijn5 weg te    
v]volg5 dan zijn lev5 te v]spill5 en    
zi*zelf te  v]liez5 door hulp te v]le55 
bij e5 ongeluk1 dat door niem& me]  go$ 
te mak5 is4 ,en zoodo5de heeft hij niet 
alle5 d5 dood afgew5d1  ma> hij heeft   
ook de liefde van d5 afzi*telijk/5 m5s* 
gewonn51  want door zijn /ilzwijg5 en   
zijne on?\d+ heeft hij de diepe  ell5de1
 de groote leelijkheid1 die hem voor    
oog5 kwam1 e]bi$igd2  hij heeft hem zijn
 m$elijd5 bespa>d4 ,de mon/]a*tig/e     
m5s*1  die ,god en de b>mh>tig5 haatte1 
buigt vrijwillig het ho(d voor de       
h>dheid van ,z>a?u/ra en neemt zijne    
ga/vrijheid aan4 #aji    ,de wijze moet1
 volg5s ,nietzs*e1 dus h>d zijn voor    

zi*zelf en voor  &]54 ,hij doet1 wat    
hemzelf betreft1 af/& van alle welva>t1 
ru/ en vr$e1 want hij weet1 dat de      
m5s*heid zi* niet tot e5  bepaald doel  
ontwikkelt1 ma> dat alles 9 e5e         
voortdur5de word+  v]ke]t en dat het    
lev5 iets is1 dat zi*zelf /e$s opnieuw  
moet  ov]treff5 #aaj2 en da>om weet hij 
ook1 dat het individu zi*  nooit vlei5  
kan de hav5 b]eikt te hebb51 ma> dat    
alle vr$e  voor hem het middel tot e5   
nieuw5 /rijd is en zijn lev5 e5         
onafgebrok5 reeks van geva>lijke        
avontur5 moet zijn4 ,hij zoekt dus  ge5 
geluk1 ma> alle5 de opw9d+ van het spel 
en zoo hij e5 mooi5  worp doet1 vraagt  
hij zi* dadelijk af3 ,speel ik niet met 
vals*e  dobbel/e558 ,ook weet hij1 dat  
vreugde en sm>t /e$s sam5gaan2  wel kan 
de m5s* zond] groote vreugde ( diepe    
sm>t door het lev5  gaan1 ma> da>mee    
br5gt hij zijne lev5skra*t tot het      
m9imum1  want hij1 die groote vreugde   
wil k5n51 moet ook noodzakelijk  diepe  
sm>t ond]v9d5 en elke sl+]+ na> e5e     

zijde wordt  onmiddellijk v]eff5d door  
e5e teg5ov]ge/elde sl+]+4 ,de  s*epp]   
van wa>d51 die 9 het lev5 gelo(t en het 
lev5 zoo  vol en kra*tig mogelijk wil1  
v]langt dus ook de groot/ mogelijke     
sl+]+5 om het ev5wi*tspunt3 hij wil     
zo[el het hoog/e toppunt  d] vreugde als
 dat d] sm>t1 de mee/ b$welm5de ov]w9n+5
  en de vreeselijk/e n$]lag5 le]5 k5n52 
hij moet zijne diep/e  sm>t en zijne    
hoog/e v]wa*t+ tegelijk tegemoet gaan en
 zo[el  na> zege als na> v]nietig+      
v]lang54 #aaa ,z>a?u/ra /]ft  als hij   
het toppunt van zijn be/aan b]eikt4 ,de 
,ueb]m5s* is zo[el  de hoog/e ov]w9n+   
als het e9de van d5 m5s*4    ,ev5als de 
wijze h>d voor zi*zelf moet zijn1 moet  
hij het ook voor  &]5 zijn1 want er zijn
 ell5d51 wa>voor v]li*t+ onm5s*elijk  is
 en er zijn mislukt51 wi] dood m5 niet  
moet voorkom54 ,ov]al1  zegt ,z>a?u/ra1 
we]kl9kt de /em van h51 die d5 dood     
pr$ik5  en de a>de is vol m5s*51 wi5 de 
dood gepr$ikt moet word51 ( zoo  m5 wil 
het eeuwige lev51 mits zij ma> spo$ig   

v]dwijn54 #aab    ,tot de pessimi/51 de 
ontmo$igd51 de melan*oliek51 de         
b>mh>tig51 kortom tot alle soort5 van   
ascet51 die ov]al  v]kondig53 ,het lev5 
is sle*ts lijd51 moet de wijze zegg53   
,zorgt dan1 dat gij aan e5 lev5 dat     
sle*ts lijd5 is1 spo$ig  e5 e9de maakt6 
,dat uwe moraal zij3 ,gij moet uzelve   
dood56 ,gij  moet spontaan uit het lev5 
tr$56 #aac ,want de w]eld moet ge5      
ga/huis vol ziek5 en mo$elooz5 word51   
wa>9 de gezonde m5s*  uit walg+ en      
m$elijd5 /]ft4    ,om aan de gesla*t5 d]
 toekom/ het ne]drukk5d s*\wspel van    
ell5de en afzi*telijkheid te besp>51    
moet5 wij h51 die rijp voor  d5 dood    
zijn1 dood lat5 gaan en d5 mo$ bezitt5  
om h51 die vall51  niet teg5 te h\d51   
ma> hun val te bevord]54 ,de wijze moet 
dus  het lijd5 van &]5 duld5 en zelfs   
moet hij do5 lijd5 zond]  aan m$elijd5  
toe te gev51 ev5als de *irurg met va/e  
en zek]e  h& zijn insnijmes hante]t     
zond] zi* aan de m>tel+5 van d5  patint 
te /or54 ,dat alle5 is wat de mee/e w>e 

zielegroo!id  eis*t4 ,wie1 zegt         
,nietzs*e1 zal ooit iets groots b]eik51 
zoo  hij de kra*t en d5 wil mi/ om      
groote sm>t5 te v]oorzak58 ,sm>t  kunn5 
drag5 zegt niet veel2 zwakke vr\w5 en   
zelfs slav5 zijn  mee/]s 9 die kun/2 ma>
 niet toegev5 aan inn]lijke wanhoop en  
v]s*eur5d5 twijfel als m5 e5 groote sm>t
 v]oorzaakt en de  kret5 di] sm>t hoort1
 dat is groot1 dat is e5e voorwa>de voor
  alle groo!id4 #aad    ,e9delijk moet  
ook de wijze ond] alle lev5som/&igh$5 de
 kalmte  van d5 go$5 spel]1 de vroolijke
 ons*uld van het d>tel5d k9d1  de blijde
 bevalligheid van d5 dans] toon54 ,9 de 
p>abel van de  ,drei ,metamorphos5 des  
,gei/es le]t ,z>a?u/ra1 dat de          
m5s*elijke  ziel e]/ gelijk de kameel   
moet zijn1 die g$wee de zwa>/e la/5     
draagt3 zij door/aat g$uldig de erg/e   
beproev+5 en ond]w]pt  zi* vrijwillig   
aan de ruw/e tu*t om e5e zw>e la/ van   
ond]v9d+  op te do54    ,da>na moet zij 
word5 als de leeuw1 die ,ik wil zegt en 
al wie  zijne vrijheid b$reigt1 met     

zijne klauw5 ne]velt2 zij moet d5       
groot5 draak d] ,wet ov]w9n51 die op elk
 zijn] g\d5 s*ubb5 9  vlamm5de lett]s   
heeft /aan3 ,gij moet en zi* gewelddadig
 losmak5  van het juk van het ideaal1   
van wa>heid en go$1 dat hem vroeg] zulk 
e5 lieve la/ 04 ,en wil zij t5 slotte   
vru*t5 drag5 en nieuwe  wa>d5 s*epp5 na 
de oude v]nietigd te hebb51 zoo moet zij
 word5  als het spel5d k9d3 ,het is al  
ons*uld en v]getelheid2 het is e5  /e$s 
opnieuw beg9n51 e5 spel1 e5 rad1 dat uit
 zi*zelf draait1  e5e e]/e impulsie1 e5 
heilig ja4 #aae ,zoo moet ook de ziel1  
die zi* tot de hoog/e topp5 v]heff5 wil1
 le]5 spel5 en zi* 9  alle ons*uld      
vroolijk v]mak52 zij moet lu*tig en     
zorgeloos word51  d5 demon d] traagheid 
9 welk5 vorm ook1 ov]w9n5 en afzi5  van 
pessimisme en melan*olie1 van deftige   
mani]5 en tragis*e  /&51 van /uurs*e    
ern/ en onv]draagzame /ijfheid3 ,wee h51
  die la*56 zei de oude ,wet en dat is  
volg5s ,z>a?u/ra de groot/e  godsla/]+4 
,de wijze moet jui/ het goddelijke la*5 

le]53 hij  moet zijn doel niet met loome
 s*r$5 en als met we]z9 nad]51  ma> al  
dans5d en vlieg5d1 want als hij la*5    
kan1 zal hij  zi* ov] zijne n$]lag5     
troo/5 en als hij dans5 en vlieg5 kan1  
zal hij vroolijk en lu/ig als de        
onwe]sw9dvlag5 ov] de mo]as  d]         
melan*olie he5/rijk54 ,de m5s* moet     
buit5 zi*zelf le]5  dans5 en buit5      
zi*zelf le]5 la*51 m4a4w4 hij moet zi*  
bov5 zijn eig5 ik v]heff5 en zi*zelf    
ov]vleugel5 op de wiek5  van d5 la* en  
d5 dans4 ,dat is de hoog/e raad1 di5    
,z>a?u/ra's  wij%eid ons geeft3    ,di5 
krans van la*51 di5 krans van roz5 heb  
ik mijzelf op het  ho(d gezet2 zelf heb 
ik mijn vroolijk la*5 geheiligd4    ,di5
 krans van la*51 di5 krans van roz5 w]p 
ik u1 mijne  bro$]s1 toe4 ,ik heb het   
la*5 geheiligd3 v]hev5 m5s*51 le]t      
la*56 #aaf            ,,iii4    ,hij1   
die ev5als ik1 door e5e ( &]e           
raadsela*tige  nieuwsgi]igheid g$rong51 
getra*t heeft de hypo!se van het        
pessimisme tot 9 zijne uit]/e gevolg5   

uit te d5k51 heeft zi*zelf  welli*t     
mete5 de oog5 geop5d voor het           
teg5ov]ge/eld ideaal1  dat n4l4 van d5  
vroolijk51 lev5dig5 m5s*1 die zi*       
gelukkig  gevoelt te lev51 die niet     
alle5 gele]d heeft zi* te ond]w]p5  en  
het v]l$5 en het teg5woordige te duld51 
ma> opnieuw het  v]l$5 en het           
teg5woordige1 zooals het 0 en zooals het
 is1 wil  doorlev5 tot 9 de eeuwigheid  
toe1 die zond] oph\d5 da capo roept1    
niet alle5 tot zijn eig5 lev51 ma> tot  
de geheele w]eldcom$ie1  en dat niet    
alle5 tot die com$ie1 ma> 9 wa>heid tot 
het ,wez51  dat die com$ie v]langt en   
ha> noodzakelijk maakt1 omdat het       
zi*zelf  /e$s opnieuw wil en zi*zelf    
zoodo5de noodzakelijk maakt4    ,welnu1 
z\ dat niet zijn circulus vitiosus deus8
 #aag    ,het 0 9 ,augu/us #ahha te     
,sils ,m>ia1 dat 9 ,nietzs*e's bre9 als 
e5 bliksemflits de hypo!se van het      
,eeuwig ,w$]ke]5 ontsproot1  die de     
basis en tev5s de bekron+ d] le] van d5 
,ueb]m5s*  is4 ,m5 kan ha> als volgt    

sam5vatt53    ,de som d] kra*t51 die het
 heelal vorm51 blijkt va/ en bepaald te 
zijn4 ,het is t5 m9/e niet d5kba>1 dat  
zij afneemt1 want 9 dat  geval1 hoe g]+ 
de afname ook zij1 z\ zij zijn v]zonk5 9
 d5  one9dig5 tijd1 die d5 teg5woordige 
is voorafgegaan2 ev5m9 kunn5  wij ons   
voor/ell51 dat zij onbepaald to5eemt1   
want om als organisme  voort te groei5  
z\ zij gevo$ moet5 word5 en wel         
zoodanig1 dat zij  e5 ov]s*ot van kra*t5
 v]kreeg2 vanwa> dan z\ dat vo$sel1 die 
groei/( voortkom58 ,e5 onbepaald to5em5 
van de kra*t5 van het  heelal           
v]ond]/ell5 is dus zooveel als 9 e5     
voortdur5d wond]  geloov54 ,er re/ dus  
niets dan de hypo!se d] va/e en bepaalde
  som van kra*t51 van e5e niet one9dige 
som dus4 ,/ell5 wij ons  nu die kra*t5  
voor als volkom5 bij toeval op elk&]    
reage]5de1  e5 zuiv] comb9atiespel1 wa>9
 de e5e comb9atie noodzakelijk de       
volg5de doet ont/aan2 wat zal er dan 9  
de eeuwigheid d] tijd5  gebeur58 ,9 de  
e]/e plaats moet5 wij aannem51 dat die  

kra*t5  nooit d5 ev5wi*t/oe/& hebb5     
b]eikt en di5 ook nooit zull5  b]eik51  
want zoo die comb9atie--die op zi*zelf  
ons niet onmogelijk  toes*ijnt--ooit    
voorkwam1 z\ zij er re$s gewee/ zijn 9  
d5  one9dig5 tijd1 die d5 onz5 is       
voorafgegaan en de w]eld z\ voor  go$   
/il /aan1 da> het onmogelijk is zi* voor
 te /ell51 dat het  e5maal v]kreg5      
ev5wi*t ooit we] v]brok5 z\ word54 ,wij 
/aan  dus voor het feit1 dat e5e va/e   
som van kra*t5 e5e onafgebrok5  reeks   
van comb9aties voortbr5gt4 ,da> nu de   
tijd one9dig en de  som van kra*t5      
bepaald is1 moet er e5 oog5blik kom51   
dat1 hoe  groot m5 ook de som di] kra*t5
 /elle en hoe reusa*tig m5 zi*  het     
getal comb9aties ook d5ke1 de           
natuurlijke en onb]ek55de  kansrek5+ e5e
 re$s voorgekom5 comb9atie zal do5      
ont/aan1  ma> die comb9atie zal         
t5gevolge van het algeme5 det]m9isme de 
geheele s]ie d] re$s voorgekom5         
comb9aties meeslep51 zoodat de          
w]eldevolutie tot 9 het one9dige        

dezelfde phas5 t]ugbr5gt en  eeuwig e5  
reusa*tig5 cirkel doorloopt4    ,elk    
afzond]lijk lev5 is sle*ts e5 onm]kba>  
fragm5t van d5  geheel5 cirkel en elk   
individu heeft dus re$s one9dig vele    
mal5  hetzelfde lev5 doorleefd en zal   
het eeuwig opnieuw h]lev54    ,alle     
toe/&51 wa>9 de m5s*heid v]ke]5 kan1    
heeft zij  re$s doorgemaakt en niet     
nmaal ma> ontelb>e mal54 ,zoo ook  dit  
oog5blik3 het 0 al e5s en al vele mal5  
en zoo zal het ook  t]ugkom5 zoodra alle
 kra*t5 we] v]deeld zijn ev5als nu2  en 
ev5zoo gaat het met het oog5blik1 dat   
het teg5woordige  voortbra*t en met het 
oog5blik1 dat het teg5woordige zal      
voortbr5g54 ,m5s*6 uw geheele lev5 zal  
als e5 z&loop] /e$s  omgeke]d word5 en  
zal /e$s opnieuw v]loop51 da> elk e5    
di] lev5s van het &]e sle*ts ges*eid5   
wordt door de groote  m9uut1 die noodig 
is om al de toe/&51 die u d$5 ont/aan1 9
  d5 w]eldcirkel we] te do5 voorkom54   
,dan zult gij elke sm>t en  elke        
vreugde1 elk5 vri5d en elk5 vij&1 elke  

v]wa*t+ en elke  dwal+1 elk5 gra%alm en 
elk5 zonne/raal en de geheele regel+    
all] d+5 t]ugv9d54 ,die cyclus1 wa>van  
gij e5 korrel zijt1  s*itt]t opnieuw en 
9 elk5 cyclus van het m5s*elijk be/aan  
komt  altijd e5 uur1 wa>9 e]/ bij e5    
individu1 v]volg5s bij vel5  en e9delijk
 bij all5 de ma*tig/e g$a*te1 die van   
het ,eeuwige  ,w$]ke]5 van alle d+5     
ontwaakt--dat is voor de m5s*heid       
telk5s we] het middaguur4    ,die       
hypo!se omtr5t de w]eldevolutie v]vulde 
tegelijk ,nietzs*e1  van af het         
oog5blik1 dat zij aan zijn d5k]%orizon  
v]s*e51 van  groot en?\siasme en        
onbes*rijfelijk5 afs*uw4 ,e]/ hield hij 
die  g$a*te voor zi* en e5 algeme5      
ov]zi*t van zijn nieuwe le]1  het       
,eeuwig ,w$]ke]51 dat hij 9 d5 zom] van 
#ahha re$s ges*et/  _h1 bleef           
onafgemaakt4 ,9 e5 aphorisme van ,die   
frhli*e ,wiss5s*aft  sprak ,nietzs*e    
voor het e]/ het d5kbeeld van e5 ,eeuwig
 ,w$]ke]5  uit als e5e soort v]ontru/5d 
p>adox4 ,hij v]ond]/elt da>91 dat  e5   

demon 9 e5 e5zaam uur die hypo!se 9 het 
oor van d5 d5k]  komt flui/]54 ,z\dt gij
 u niet t] a>de w]p51 zoo besluit hij1  
z\dt gij niet t&5kn>s5d d5 demon        
v]vloek51 die zoo tot u  gesprok5 _h8 ,(
 hebt gij het onbes*rijfelijk oog5blik  
doorleefd1  wa>9 gij hem antwoord5      
kondt3 ,gij zijt e5 god en nooit v]nam  
ik  goddelijk] woord6 ,zoo die g$a*te   
zi* mee/] maakte van u1 zooals  gij     
zijt1 z\ zij u v]vorm5 en welli*t       
v]plett]54 ,de vraag3 wilt  gij dat nog 
e5s en eeuwig8 op elk oog5blik van uw   
lev5 ge/eld1  z\ als e5 loodzw>e la/ op 
geheel uw w]kv]mog5 drukk51 t5zij  gij  
uzelf en het lev5 zooze] liefhadt1 dat  
gij niets &]s me]  dan die hooge en     
eeuwige wijd+ en beve/ig+ v]langdet6    
#aah  ,nietzs*e da*t er 9 di5 tijd aan  
ti5 ja> van zijn lev5 te  wijd5 aan de  
/udie d] natuurlijke hi/orie te ,we55 ( 
,p>ijs om  voor zijn hypo!se e5         
wet5s*appelijke basis te vorm5 en na e5 
j>5lang /ilzwijg5 als de pr(eet van het 
,eeuwig ,w$]ke]5 we]  t5 tooneele te    

v]s*ijn54 ,al heel spo$ig e*t] besloot  
hij dat  plan op te gev5 om v]s*ill5de  
r$551 wa>ond] voornamelijk  deze1 dat e5
 opp]vlakkig ond]zoek van het vraag/uk  
van uit e5  wet5s*appelijk oogpunt hem  
dadelijk de$ inzi51 dat het onmogelijk  
0 zijne le] van het ,eeuwig ,w$]ke]5    
volg5s de atomis*e  !orie te v]kl>52    
#aai ma> zijne onv]kla>de en onv]kla>b>e
  hypo!se bleef to* het midd5punt van   
zijn d5k5 en het ,eeuwig  ,w$]ke]5 is   
het groots*e d5kbeeld1 dat ,z>a?u/ra 9  
b$ekte  t]m5 en met e5e soort heilig5   
afs*uw aan de m5s*heid v]kondigt4       
,het is ind]daad te begrijp51 dat e5    
vreeselijke ang/ zi* van  ,nietzs*e's   
ziel mee/] maakte1 zoodra hij 9 het     
,eeuwig ,w$]ke]5  gelo(de en de volle   
beteek5is van die hypo!se begreep1 want 
m5  kan zi* ge5 oploss+ van het         
lev5sprobleem d5k51 dat op het  e]/e    
gezi*t zoo ontmo$ig5d is4 ,de w]eld     
beteek5t niets2 zij is  het w]k van het 
bl9de noodlot en spruit voort uit het   
ma!matis*  en z9neloos spel d] kra*t51  

die zi* ond]l+ comb9e]5  en bij toeval  
e5 zek] getal mogelijke groepe]+5 vorm52
 de  w]eldevolutie leidt tot niets1 ma> 
gaat one9dig voort1 zi* /e$s  beweg5de 9
 d5zelfd5 cirkel1 en het lev5 dat wij   
?ans leid51  zull5 wij eeuwig opnieuw   
beg9n5 zond] hoop op e5ige v]&]+2  elk  
oog5blik van droefheid1 sm>t ( walg+    
zull5 wij ontelb>e  mal5 jui/ zoo       
opnieuw doorlev54 ,d5kt e5s aan welk e5e
 uitw]k+  die op5b>+ op onta>d51 ziek51 
pessimi/51 op al dieg55 moet  hebb51 wi]
 sm>t5 w]kelijk veel me] zijn dan hunne 
vreugd58 ,voor  de mee/e m5s*5 is       
weliswa> e5 d5kbeeld als dat van het    
,eeuwig  ,w$]ke]51 zelfs wanne] het niet
 a priori v]worp5 wordt1 volkom5        
ons*uldig1 da> het e5 zuiv] ab/ract en  
intellectueel iets blijft1  omdat onze  
v]beeld+ niet /]k g5oeg is om het te    
v]wez5lijk5  en de begripp51 die ons    
v]/& opneemt ons gevoelslev5 ov] het    
algeme5 we9ig ( niet a&o54 ,nietzs*e    
da>5teg5 leefde zijne  !orien2 hij      
philosophe]de met zijn geheele wez5 en  

dan is het  te begrijp51 dat het ,eeuwig
 ,w$]ke]5 hem bij oog5blikk5 als  e5e   
na*tm]rie 01 die hem het blo$ 9 de ad]5 
de$ /oll5  en het h>t de$ /il/aan4 ,en  
nu ook zi5 wij zijn h>dheid  voor de    
ongelukkig5 en ont]fd5 van het lev5 ond]
 e5 geheel  &] dagli*t2 nu begrijp5 wij1
 dat hij bij de g$a*te aan die          
ongelukkig5 uitriep3 ,mog5 zij gauw     
/]v56 mo*t5 zij zi* dood5  ( gauw g$ood 
word51 die ongelukkig51 voordat zij de  
algeheele  diepte van d5 lijd5safgrond1 
die h5 wa*t1 gepeild hebb5 en het       
mon/]a*tig lot1 dat h5 dw+t eeuwig en   
zond] mogelijke v]loss+  hun kruis mee  
te slep51 hebb5 le]5 k5n56 ,en m5       
begrijpt ook1 dat  hij zi* afgevraagd   
heeft ( de m5s*heid 9 ha> geheel 9 /aat 
z\  zijn zi* die le] eig5 te mak5 zond] 
plotsel+ 9 e5e duizel+  van wanhoop en  
afs*uw t5 ond] te gaan en dat hij het   
d5kbeeld van  het ,eeuwig ,w$]ke]5      
bes*\wd heeft als e5 toets/e51 die door 
zijne aanrak+ all5 z\ v]nietig51 wi]    
lev5skra*t niet /]k  g5oeg is om de     

op5b>+ van zulk e5e wa>heid te drag54   
,er is ind]daad e5e bijzond]e mate van  
zielskra*t1 e5e zeldzame  lev5s5]gie    
noodig om zond] ang/ het d5kbeeld van   
het ,eeuwig  ,w$]ke]5 te v]drag5 en hij 
alle5 heeft da>toe de ma*t1 wi5s        
p]soonlijkheid /]k g5oeg is om te kunn5 
zegg53 zoo het lev5 op  zi*zelf ge5     
beteek5is heeft1 weet ik er e5 aan te   
gev54 ,ik b5  e5 /ukje van de natuur1   
die zi*zelve /e$s opnieuw wil en zond]  
oph\d5 eeuwig d5zelfd5 cirkel doorloopt3
 ik wil mij dus v]heff5  tot het punt1  
wa>op ik als kun/5a> van de             
onv]gelijkelijke pra*t  van het vru*tb>e
 lev5 g5iet5 kan als van het s*oon/e    
all]  s*\wspel54 ,ik wil belang /ell5 9 
dat wond]ba> comb9atiespel1  wa>uit re$s
 zooveel s*oone en go$e d+5 zijn        
voortgesprot51  wa>aan de geboorte van  
d5 m5s* te dank5 is en dat nmaal welli*t
  d5 ,ueb]m5s* zal voortbr5g54 ,met h>t 
en ziel wil ik w5s*51  dat het bl9d     
toeval e5maal moge slag5 9 de s*epp+ van
 e5 (  &] wond]ba>1 v]bl9d5d1 bov5 d5   

m5s* /a& wez52 9 die  v]wa*t+ wil ik    
al?ans lev5 en mijn geheele be/aan zal  
door die  ne g$a*te geleid word52 ik    
wil1 dat de cirkel1 wa>9 het lev5  zi*  
eeuwig beweegt1 e5 zoo s*itt]5d en      
wond]ba> diadeem zij als  mogelijk is en
 zal dus 9 vreugde en vol bewu/zijn mijn
 lev5 op het  spel zett51 hop5de1 dat   
mijn worp e5e mooi resultaat moge       
oplev]5  en zoo ik v]lies1 zal ik mij   
troo/5 met de g$a*te1 dat e5 &]  t5 m9/e
 d5 mooi5 worp gooit ( zal gooi51 di5 ik
 v]wa*tte en  dat zoodo5de de pra*t van 
het lev5 niet v]m9d]5 zal4 ,door dat    
visio5 v]bl9d en koortsig opgewond5 door
 de reusa*tige p>tij1  die hij met het  
toeval speelt1 zal de m5s* al zijn      
n$]lag51 zijne  sm>t en ell5de le]5     
bes*\w5 als het noodige losgeld voor    
zijne  ov]w9n+5 en zijne vreugde1 als d5
 prikkel1 die hem dw+t /e$s  vooruit te 
/rev51 zi*zelf te ov]treff5 en de       
v]wez5lijk+  van hoog]e comb9aties na te
 jag54 ,en wanne] hij dan het totaal    
van zijn be/aan opmaakt1 zal hij zi51   

dat de som zijn] vreugd5  die zijn]     
sm>t5 ov]treft en zal hij de g$a*te aan 
het eeuwig  we] doorlev5 van het re$s   
doorleefde vol gee/drift aannem54       
,tot die gevolgtrekk+ kom5 de v]hev5    
m5s*51 die ,z>a?u/ra 9  zijn hol heeft  
v]zameld4 ,nadat hij hun zijne nieuwe   
wa>detafel heeft  voorgeh\d5 en hun de  
w>e s*oonheid en groo!id van het lev5   
heeft aangetoond1 nadat hij h5 van hun  
pessimisme g5ez5 heeft en  hunne ziel1  
die ond] d5 la/ van walg+ en droefheid  
dreigde te  bezwijk51 heeft v]li*t1     
v]e5igt hij h5 bij het vall5 van d5     
avond voor zijne grot ond] d5 s*itt]5d5 
/]r5hemel4    ,en zij /ond5 /ilzwijg5d  
bij elk&]--all5 w>5 oud1 ma> hun  h>t 0 
getroo/ en vol mo$ en elk voor zi* 0    
v]baasd1 dat het  op a>de zoo go$ 04 ,en
 het /ilzwijg5 van d5 geheimz9nig5 na*t 
sprak /e$s duidelijk] tot hun h>t4 ,to5 
ges*i$de het groot/e  wond] van di5 dag 
zoo rijk aan wond]52 de afzi*telijk/e   
m5s*  begon nog e5s1 en nu voor het     
laat/1 te blaz5 en te borrel5 en  to5   

hij e9delijk woord5 kon uit51 ontvloeide
 e5e ronde1 zuiv]e1  e5e jui/e1 diepe   
vraag aan zijne lipp5--en all51 die ha> 
hoord51  voeld5 hun h>t 9 d5 boezem     
klopp54    ,o gij all51 mijne vri5d51   
zeide de afzi*telijk/e m5s*1 wat  dunkt 
u er van8 ,uit liefde voor dez5 dag     
gevoel ik mij voor de e]/e  maal        
gelukkig het lev5 geleefd te hebb54     
,en het is niet g5oeg die getuig5is af  
te legg54 ,het doet go$ op  a>de te     
lev52 e5 enkele dag1 e5 enkel fee/ met  
,z>a?u/ra heeft  mij de a>de le]5       
liefhebb54    ,is dt het ,lev58 zal ik  
aan d5 ,dood vrag54 ,welnu--dan nog e5s6
    ,mijne vri5d51 wat dunkt u er van8  
,wilt gij niet met mij tot d5  ,dood    
zegg53 ,is dat het lev58 ,dan1 uit      
liefde voor ,z>a?u/ra--nog  e5s6 #abj   
,z>a?u/ra is dus geslaagd2 de           
afzi*telijk/e m5s*1  het afs*uwelijk    
mon/]1 wi5s haat ,god v]moord heeft1 de 
v]teg5woordig] van alle ell5d51 van alle
 n$]lag5 en  afzi*telijkh$5 d] m5s*heid1
 heeft de s*oonheid van het lev5        

ontdekt1 hij heeft begrep51 dat de sm>t 
het noodige losgeld is voor  alle geluk 
en heeft ja gezegd tot het be/aan4      
,t]wijl de pr(eet1 door zijne discipel5 
omr+d1 het hooge g5ot  van dat uur d]   
ov]w9n+ smaakt1 slaat e5 oude klok met  
zw>e  /em langzaam midd]na*t2 ple*tig   
uur1 wa>op de s*eid5de en  de aanbrek5de
 dag elk&] ontmoet5 en de dood het lev5 
de h&  reikt2 midd]na*t1 uur van diep   
/ilzwijg51 wa>9 de ern/ige  ziel zi* aan
 diepe1 inn]lijke ov]pe9z+5 ov]geeft en 
de mee/  v]borg5 geheim5 ontcijf]t4 ,en 
t]wijl de oude tor5klok1 de /ille       
v]tr\wel+ van alle sm>t5 en vreugd5 d]  
m5s*heid1 met h>e  twaalf slag5 het     
oog5blik v]kondigt1 wa>op opnieuw de    
geheimz9nige  ov]gang van d5 dood 9 het 
lev5 plaats v9dt1 op5ba>t ,z>a?u/ra  9  
raadsela*tige v]z5 als e5e soort my/ieke
 psalm1 het groots*  d5kbeeld van het   
,eeuwig ,w$]ke]5 aan de hoog]e m5s*53   
,e9s6                  ,o ,m5s*6 ,gieb  
,a*t6                                   
,zwei6                  ,0 spri*t die   

tiefe ,mitt]na*t6                       
,drei6                  ,i* s*lief1 i*  
s*lief1--                               
,vi]6                  ,aus tiefem      
,traum b9 i* erwa*t3--                  
,fnf6                  ,die ,welt i/    
tief1                                   
,se*s6                  ,und tief] als  
d] ,tag g$a*t4                          
,sieb56                  ,tief i/ ihr   
,weh--1                                 
,a*t6                  ,lu/--tief] no*  
als ,h]zeleid3                          
,neun6                  ,weh spri*t3    
,v]geh6                                 
,zehn6                  ,do* alle ,lu/ w
 ,ewigkeit--                            
,elf6                  --,w tiefe1 tiefe
 ,ewigkeit6                             
,zwlf6 #aba                    ,,ho(d/uk
 ,,vi4    ,,besluit4      ,nietzs*e     
heeft het1 voor e5 ,duits* wijsge] vrij 
zeldzaam voorre*t  g5ot51 gelez5 en     
betwi/ te word5 niet alle5 door mann5   
van het vak1 ma> ook door het groote    

publiek4 ,9 de laat/e ti5  j>5 vooral   
heeft de ,nietzs*elit]atuur aanzi5lijke 
afmet+5  v]kreg52 de mee/e tijds*rift5  
en dagblad5 op wijsge]ig (  lett]kundig 
gebi$ hebb5 artikels ov] ,nietzs*e's    
p]soon ( ov]  zijne w]k5 gegev52 hij is 
?ans 9 de mode ev5als ,wagn] (          
,botticelli1 ,ibs5 ( ,rusk9 en tal van  
d5k]s a>zel5 niet 9 hem  d5             
oorspronkelijk/5 en diep/5 d5k] van het 
mod]n ,duits*l&1  d5 e]/5 morali/ d]    
eeuw1 d5 ,d>w9 d] moraal te zi54 ,ma>1  
ev5als hij zijne en?\sia/e aanbidd]s    
heeft1 bezit hij zijne  v]wo$e teg5/&]s1
 die hem me$oog5loos voor onwet5d1 dom1 
v]w>d en voor d5 v]woe/] d] publieke    
gezondheid en moraal  uitmak54          
,tuss*5 die twee vij&elijke kamp5 blijft
 het gros van het publiek1  gelo( ik1   
vrijwel besluiteloos2 aan d5 e55 kant   
gevoelt het  zi* aangetrokk5 door het   
mod]nisme van ,nietzs*e en door het     
s*ijnba> vreemde 9 zijne ideen1 ma> aan 
d5 &]5 kant is  het niet vrij van e5    
gevoel van wantr\w5 en vraagt het zi*   

af1  tot hoev]re m5 wa>de moet he*t5 aan
 de s*itt]5de p>adox5  van d5 d5k]1 die 
9 die mate van alle algeme5 erk5de me5+5
  afwijkt4 ,tot besluit dez] /udie will5
 wij tra*t5 de voornaam/e  teg5w]p+5    
teg5 ,nietzs*e's !orien en de wa>de1 die
 wij  da>aan he*t51 mee te deel51 zond] 
ev5wel zoo dwaas te zijn 9  enkele      
bladzijd5 de w>e oploss+ van de         
sam5ge/elde en fijne  problem51 die het 
geldt1 te will5 gev54    ,nietzs*e's w]k
 is uit tweerlei oogpunt beoordeeld3    
enkel5 hebb5 er  vooral op gewez51 dat  
het dwal+5 bevat1 wat feit5 ( me5+5     
betr( en &]5 hebb5 me] getra*t te       
bewijz51 dat het uit e5  moreel oogpunt 
geva>lijk 04    ,9 de e]/e plaats heeft 
m5 dus de wa>de van ,nietzs*e's argum5t5
  t] v]kl>+ zijn] /ell+5 teg5gesprok54  
,hij tra*t--om e5  duidelijk voorbeeld  
te gev5--door argum5t51 die hij aan de  
taalkunde  ontle5t1 te bewijz53 dat de  
wa>d51 die door de vroeg]e bes*av+      
erk5d w]d51 ari/ocratis* w>5 en 9 het   
v]volg d] tijd5 door  slav5wa>d5 v]vang5

 zijn2 tot /av+ van die bew]+ haalt hij 
het ,latijns* bonus aan1 dat hij        
t]ugvo]t tot e5 oorspronkelijk5  vorm   
duomus 7van duo1 twee7 en v]kla>t door  
m5s* van twe$ra*t1  van /rijd2 zoo ook  
br5gt hij het ,duits* ,gut ov]e5 met het
 woord  ,god en d5 volksnaam ,go!n en   
haalt hij de v]s*ill5de beteek5iss5  aan
 van het ,duits* s*le*t1 s*li*t1 dat    
zo[el e5v\dig1  algeme5 7e9 s*li*t]     
,mann1 e5 man van het volk7 als sle*t   
beteek5t4 ,bral nu con/ate]t1 dat de    
mee/e taalkundige bewijz51  die         
,nietzs*e aanhaalt1 onjui/ ( v]ke]d     
uitgelegd zijn4 ,ook heeft  m5 op grond 
d] an?ropologie en d] ges*i$5is de      
hypo!se van  het blonde1 e5zame ro(di]1 
dat ,nietzs*e aan d5 oorsprong d]       
,europees*e bes*av+ v]ond]/elt1         
teg5gesprok54 ,het s*ijnt1  dat de      
voorhi/oris*e m5s* zelfs al het di] e5] 
kudde 01 dat  gevoel5s van sympa?ie en  
solid>iteit re$s bij hoog]e ap5soort5   
voorkom5 en dat de ,g]maan van d5 tijd  
d] groote /roopto*t51  die bij ,nietzs*e

 jui/ de ho(drol speelde1 to5 hij zijn  
beeld  van d5 blond5 wilde gaf1 e5      
kra*tig1 ma> vre$zaam l&man  01 die ge5 
oorlog vo]de t] wille van moord en      
doodslag1 ma> om  beb\wb>5 grond te     
v]ov]54 ,de mee/e van ,nietzs*e's       
hi/oris*e  !orien1 zijne hypo!se van de 
,joods*e opheff+ d] slav51  zijne       
portrett5 van ,jezus en d5 apo/el       
,paulus 9 de ,anti*ri/1  zijne /ell+5   
omtr5t de ontwikkel+ van het ,*ri/5dom  
en de  ascetis*e moraal1 zijne me5+5 ov]
 de ,h]vorm+ en ,lu!rs rol  zijn        
uitgemaakt voor fabels2 zijne           
psy*ologis*e analys51 zijne  v]kl>+ van 
sle*t gewet51 zijne !orien ov] het      
begrip  zonde t]uggebra*t tot het       
mat]ieel begrip s*uld1 zij all5  zijn   
vals* v]kla>d en het ideaal van d5      
,ueb]m5s* na> zijne  opvatt+ heeft m5   
uit e5 biologis* oogpunt gecritise]d3   
,de biologis*e wa>heid1 zegt ,nordau1   
is1 dat e5 voortdur5de  zelfdwang e5e   
noodzakelijke lev5svoorwa>de is voor    
/]k5  en zwakk52 hij is de w]kzaamheid  

d] hoog/e en m5s*elijk/e  h]s5c5tra en  
zoo deze niet geoef5d word51 /]v5 zij   
uit1  d4w4z4 de m5s* h\dt dan op m5s* te
 zijn en de zoog5aamde  ,ueb]m5s* wordt 
e5 ,unt]m5s* ( di]2 door de ontspann+ ( 
opheff+ d] remkra*t5 van de h]s55 v]valt
 het organisme zond]  g5ade aan de      
an>*ie van zijn con/itutief g$eelte en  
die an>*ie  leidt onv]biddelijk tot     
v]val1 ziekte1 waanz9 en dood4 ,t5      
slotte  is ook de le] van het ,eeuwig   
,w$]ke]5 door niem& gelo(d en  zelfs e5 
criticus als ,br&es1 die ,nietzs*e      
zooze] toeg$aan 01  noemt ,z>a?u/ra's   
my/icisme we9ig ov]tuig5d4    ,welke    
gevolgtrekk+5 moet m5 nu met het oog op 
de wa>de van  ,nietzs*e's w]k uit al die
 kritiek5 mak58    ,9 de e]/e plaats    
moet5 wij va//ell51 dat ,nietzs*e zi*1  
vooral  9 de twe$e p]iode van zijn      
be/aan1 niet uitgeeft voor e5 gele]de   
en er ook niet voor z\ kunn5 doorgaan1  
want zijne gezondheid en  vooral de     
toe/& van zijne oog5 v]bood hem g$ur5de 
vele j>5  bijna geheel alle soort5 van  

lectuur en hij is speciali/ gewee/      
uitsluit5d 9 de philologie1 wa>van hij  
van af #ahgi met me] op de  hoogte      
bleef4 ,9 alle &]e takk5 van natuurlijke
 ( hi/oris*e  wet5s*app5 is hij sle*ts  
dilettant1 wat hij ook ga>ne erk5t1     
want hij /elt zi* niet tot taak deze (  
g5e tak d] wet5s*ap  te bevord]5 ( de   
resultat5 d] wet5s*ap te v]spreid51 ma> 
hij wil uitsluit5d nieuwe problem5 vorm5
 ( oude problem5 ond]  nieuwe vorm5     
/ell52 het is zijn v]lang5 niet op de   
wet5s*ap  zelve1 ma> op de ziel d]      
gele]d5 te w]k5 en da>om heeft hij 9    
zek]5 z9 gelijk sle*ts e5e ond]ges*ikte 
wa>de te he*t5 aan  de feit51 wa>mee hij
 zijne !orien bijli*t4 ,zijne etymologie
 en  zijne hypo!s5 omtr5t de v]s*ill5de 
beteek5iss5 d] woord5  b4v4 zijn 9      
wa>heid no* heel zek]1 no* heel         
ov]tuig5d1 ma> dat  laat hem eig5lijk   
k\d1 want de feit51 die hij aanhaalt1   
di55 9  zijne g$a*t5 bov5al om aan te   
toon51 hoe m5 de /udie d] moreele       
vraag/ukk5 met behulp van taalkunde z\  

kunn5 aanva>d5 en om de  taalkundig5 aan
 te spor5 hunne ond]zoek+5 9 die ri*t+  
te  /ur52 de intr9sieke wa>de van zijne 
bew]+5 is 9 zijne oog5  van geheel      
ond]ges*ikt belang en al bleef er ge5   
enkele van zijne  te*nis*e opm]k+5 ov]1 
dan z\ ,nietzs*e to* ondanks alles      
volg5s eig5 opvatt+ e5 nuttig5 arbeid   
gelev]d hebb51 zoo  het hem gelukk5 mo*t
 door zijne opm]k+5 de nieuwsgi]igheid  
van e5 taalkundige te prikkel5 en hem   
aan te spor5 die soort  vraag/ukk5 ond] 
h&5 te nem54 ,nu heeft m5 zi* jui/ 9 d5 
laat/5 tijd veel moeite gegev5 om door  
middel van taalkundige  feit5 sociale   
feit5 te v]kl>5 en zi* 9 't bijzond]    
door  v]gelijk5de taal/udie e5 d5kbeeld 
d] voorhi/oris*e bes*av+  te mak54      
,da>mee b$oel ik niet ,nietzs*e de e] te
 gev5 van die  concid5tie1 ma> alle5 aan
 te toon5 hoe e5 idee door hem geuit  en
 op wa>s*ijnlijk onjui/e feit5 gebase]d1
 da>om nog niet van  belang ontbloot    
behoeft te zijn4    ,da>bij moet m51 om 
de wa>de van de mogelijke f\t5 9        

,nietzs*e's !orien jui/ te beoordeel51  
niet v]get51 dat zijn  geheele w]k      
volkom5 subjectief is1 t]wijl jui/ de   
v]e]+ van  de objectieve wa>heid1 zooals
 ,nietzs*e t]e*t opm]kt1 de /]k/  mod]ne
 vorm van het godsdi5/gevoel is4 ,wij   
eis*5 in/9ctmatig  van d5 gele]de e5    
diep ontzag voor de w]kelijkheid en     
v]lang5  hem zoo onp>tijdig en zoo      
onp]soonlijk mogelijk te zi54 ,wel wet5 
wij 9 wa>heid1 dat zuiv] objectivisme   
sle*ts e5 lokaas is en dat  niem& zijne 
p]soonlijkheid volkom5 af kan s*udd5 en 
de d+5  zi5 kan1 zooals zij w]kelijk    
zijn2 dat alle wa>heid dus 9 zek]e  mate
 individueel is en dat de ho(dzaak van  
e5 wet5s*appelijk  w]k welli*t niet 9   
datg5e be/aat1 dat de s*rijv] aan de    
w]kelijkheid heeft ontle5d1 ma> veele] 9
 dat1 wat hij er zelf  9 gelegd heeft4  
,desondanks geloov5 wij onteg5zeggelijk 
9 e5e  objectieve (1 wat op hetzelfde   
ne]komt1 algeme5 subjectieve  wa>heid en
 /ell5 wij ov] het algeme5 e5 s*rijv]   
hoog]1  na>mate hij met wat wij noem5 de

 objectieve wa>heid me] blijkt  ov]e5 te
 kom54 ,natuurlijk kunn5 wij ook op     
,nietzs*e di5 maat/af  toepass51 ma> wij
 moet5 da>bij niet uit het oog v]liez51 
dat  ,nietzs*e 9 de e]/e plaats zi*zelf 
heeft will5 zoek5 en le]5  k5n54 ,wij   
hebb5 gezi5 hoe hij1 volg5s zijn eig5   
bek5t5is1  zijne opvo$]s ,s*op5hau] en  
,wagn] heeft bes*\wd1 hoe het hem  /e$s 
m9d] te do5 is gewee/ om te wet5 wat zij
 op zi*zelve w>5  dan om hetge5 zij hem 
omtr5t zijn eig5 p]soon kond5 op5b>52   
hij heeft e5e leg5de van h5 gemaakt1    
wa>van de objectieve  wa>heid t5 ze]/e  
is teg5gesprok51 en hij heeft zelf      
erk5d1  dat hij 9 w]kelijkheid 9        
,s*op5hau] als ,erzieh] en 9 ,r4 ,wagn] 
9 ,bayreu? zi*zelf zo[el als wijsge] als
 als artie/ bes*rev5  heeft4 ,met       
dezelfde oog5 nu als hij ,s*op5hau] en  
,wagn] heeft  aangezi51 bekeek ,nietzs*e
 9 zek]5 z9 de geheele w]kelijkheid2    
hij heeft ha> 9 buit5gewoon eig5a>dige  
en aantrekkelijke leg5d5  v]&]d1 die    
ev5wel miss*i5 belangrijk] zijn als     

uit+5 van  ,nietzs*e's p]soonlijkheid   
dan als bes*rijv+ ( v]kl>+ d]  uit]lijke
 w]eld4 ,nu is het duidelijk1 dat het1  
zoodra m5 zi*  op dat /&punt plaat/ om  
,nietzs*e's w]k te beoordeel51 van      
ond]ges*ikt belang is te wet5 ( zijne   
ideen omtr5t e5 ( &]  punt 9 de         
ges*i$5is1 de an?ropologie ( de         
biologie1 al ( niet  met die ideen      
ov]e5kom51 die algeme5 erk5d word5 als  
objectieve  wa>heid1 en om diezelfde r$5
 is het ook1 om ,nietzs*e's wa>de op    
prijs te /ell51 van ge5 ho(dbelang1     
uitvo]ig na te gaan wat hij  aan zijne  
voorgang]s te dank5 heeft gehad4 ,wel is
 het zek]1 dat  hij1 ondanks zijn tra*t5
 na> volkom5 oorspronkelijkheid1 bewu/  
( onbewu/ d5 invlo$ zijn] tijdg5oot5    
heeft ond]gaan en dat  zijne g$a*t51    
gezuiv]d van de aanvall5de en p>adoxale 
w5d+1  die zijne p5 er aan geeft1       
dikwijls veel m9d] nieuw blijk5 te  zijn
 dan ons bij d5 e]/5 aanblik toes*e54   
,het onv]draagzaam  individualisme1 de  
v]e]+ d] ikheid1 de vij&igheid teg5 d5  

/aat1 het prote/ teg5 de le] van        
gelijkheid1 de v]e]+ d]  m5s*heid v9dt  
m5 alle1 bijna ev5 /]k uitgesprok5 als  
bij  ,nietzs*e1 t]ug bij e5 half v]get5 
d5k]1 ,max ,/irn]1 wi5s  voornaam/e w]k3
 ,d] ,e9zige und se9 ,eig5?um 7#ahdc7 de
 moeite  wa>d is van uit dat oogpunt met
 ,nietzs*e's ges*rift5 v]gelek5  te     
word54    ,de ontwikkel+ van de         
p]soonlijkheid1 van de e5ige en         
onv]gelijkelijke ikheid is ook de       
voornaam/e le]/ell+ van  d5 ,de5 ,sr5   
,ki]kega>d1 die door zijne ,*ri/elijke  
neig+5  da>5teg5 volkom5 van ,nietzs*e's
 ideen afwijkt4    ,het ari/ocratis*    
ideaal1 dat ,nietzs*e zoo hoog /elt1    
komt  voor 9 de correspond5tie van      
,flaub]t en vooral 9 de ,dialogues      
,philosophiques van ,r5an2 9 ,eug5 ,dhr+
 v9dt ,nietzs*e e5  m$e/rijd] teg5 het  
pessimisme en met ,ed\>d de ,h>tmann    
deelt  hij zijn afke] van sociali/5 en  
an>*i/51 het gelo( 9 de  ongelijkheid d]
 m5s*5 en d5 bes*av5d5 invlo$ van d5    
oorlog en  de ov]tuig+1 dat het m$elijd5

 niet als de basis van alle moraal      
bes*\wd kan word54 ,zijne le] van het   
,eeuwig ,w$]ke]5 komt  re$s voor 9      
l't]nit p> les a/res van ,blanqui en 9  
l',homme et  les ,socits van ,dr4 ,le   
,bon4 ,ma>1 al kan m5 gemakkelijk       
bewijz5  dat ,nietzs*e door zijne       
le]/ell+5 bij dez5 ( g55 zijn]          
tijdg5oot5 v]gelek5 kan word51 zoo moet 
m5 to* toegev51 dat  hij jui/ door zijne
 p]soonlijkheid hemelsbre$ v]s*ilt van  
h51  die omtr5t zek]e punt5 dezelfde    
ideen v]kondig5 als hij4 ,en  hij       
gevoelt zelfs e5e in/9ctmatige en ze]   
opre*te antipa?ie  teg5 de mee/5 van die
 zoog5aamde bondg5oot52 9 ,r5an haat    
hij de prie/]natuur2 ,h>tmann maakt hij 
uit voor kwakzalv] en  ,dhr+ v]foeit    
hij1 omdat hij e5 9 d5 grond plebes*5   
gee/1  e5e soort k>ikatuur van zi*zelf 9
 hem ziet4 ,hij is er blijkba>  t5 ze]/e
 op ge/eld niet met h5 v]w>d te word51  
niet uit  s*rijv]seig5liefde1 die       
ongun/ig /emt teg5 alle m$$+]s1  ma>    
omdat hij zi* geheel v]s*ill5d van h5   

gevoelt door zijne  moraal en dat na>   
zijn oordeel de p]soon van d5 wijsge]   
van veel  me] belang is dan zijn w]k4   
,het spreekt vanzelf1 dat m5 die        
zi5swijze niet tot 9 het uit]/e  moet   
drijv5 en ond] voorw5dsel van           
,nietzs*e's p]soonlijkheid  veel        
belangrijk] te v9d5 dan zijn w]k1 aan   
het laat/e alle  wa>de moet ontzegg52   
dat z\ v]ke]d en onre*tva>dig zijn1 want
  volg5s mijne va/e ov]tuig+1 kunn5     
zo[el de hi/oricus als de  wijsge] 9    
zijne w]k5 tal van opm]k+5 v9d51 die op 
zi*zelve  en niet alle5 als uit+5 van   
,nietzs*e's p]soonlijkheid hoog/        
belangrijk zijn4 ,eld]s tra*tte ik aan  
te toon5 van hoeveel belang  zijne me5+5
 omtr5t ,wagn]--9 ,r4 ,wagn] 9 ,bayreu? 
en 9 ,d]  ,fall ,wagn]--voor d5         
hi/oricus zijn1 die zi* e5 jui/ oordeel 
ov]  de wa>de van d5 kun/5a> wil mak51  
en het /aat buit5 twijfel1  dat ook op  
vele &]e punt5 ,nietzs*e's ideen di55 9 
aanm]k+  te kom5 en e5e diep]e bes*\w+  
wa>d zijn4 ,hi]mee b$oel  ik1 dat de    

wa>de van ,nietzs*e's w]k niet          
uitsluit5d en zelfs  niet ho(dzakelijk 9
 het objectief belang ligt1 dat zijne   
ideen  v]teg5woordig5 en da>omtr5t      
ond]s*rijf ik t5 volle het oordeel1  dat
 ,br&es ov] hem geeft1 als hij hem      
v]gelijkt met zijne gehate  teg5/&]s1 de
 ,engels*e wijsge]53 ,wanne] m5 tot hem 
komt na  de ,engels*e wijsge]5 bezo*t te
 hebb51 dr+t m5 door 9 e5e  geheel      
nieuwe w]eld4 ,de ,engels*5 zijn alle5  
g$uldige gee/51  wi] ov]he]s*5de neig+  
is alle /ukjes aan elk&] te he*t5  en   
tal van bijzond]h$5 met elk&] te v]b9d5 
om zoodo5de e5e  wet te v9d54 ,de be/5  
hunn] zijn g5ien na> ,ari/oteles4 ,zeld5
  oef55 zij door hunne p]soonlijkheid   
e5ige aantrekk+skra*t uit  en hun ikheid
 s*ijnt mee/5tijds we9ig sam5ge/eld te  
zijn4 ,zij  zijn me] wa>d door wat zij  
do5 dan door wat zij zijn4 ,nietzs*e    
da>5teg5 is1 ev5als ,s*op5hau]1 e5      
pr(eet1 e5 zi5]1  e5 kun/5a>2 hij heeft 
m9d] wa>de door wat hij doet dan door   
wat hij is4 #abb ,om zijn w]k na> wa>de 

te kunn5 s*att5  moet m5 het niet t] h& 
nem5 als e5 wet5s*appelijk boek1  wa>van
 de wa>de niet afhangt van de gee/elijke
 hoogte van d5  s*rijv]1 ma> van de     
hoeveelheid exacte en vooral nieuwe     
k5nis1  die het inh\dt4 ,voor ,nietzs*e 
kan dezelfde p>adox geld51 die  hij op  
,s*op5hau] toepa/e1 n4l43 de le] van d5 
d5k] komt er  we9ig op aan1 want elk    
wijsge] kan zi* v]giss52 wat e*t] me]   
wa>de heeft dan elk sy/eem is de        
zielewa>de van d5 d5k] zelf3  ,er is 9  
e5 wijsge] dat1 wat m5 nooit 9 e5e      
wijsbege]te v9dt2  n4l4 de oorzaak van  
vele wijsbege]t51 de groote m5s*4       
,nog re/ ons het twe$e bezwa> teg5      
,nietzs*e's w]k te ond]zoek51  n4l4 dat 
het1 na> vel] bew]+1 uit e5 moreel      
oogpunt v]d]felijk  z\ zijn4 ,het erg/  
v]wijt m5 ,nietzs*e zijne reactionnaire 
neig+51 zijn voorgew5d cynisme1 zijn    
dilettantisme1 zijn egosme  en zijne    
h>dheid jeg5s zwakk51 en 9 ,duits*l&    
vooral bes*\wt  m5 de v]spreid+ van     
zijne le] en de vorm+ van e5e ,nietzs*e 

s*ool als e5 publiek geva>4 ,welke wa>de
 moet m5 nu he*t5 aan die  aanvall51 die
 voortdur5d 9 alle /udien ov] ,nietzs*e 
voorkom58    ,9 de e]/e plaats moet5 wij
 erk5n51 dat zek]e ideen van  ,nietzs*e1
 zoo zij v]ke]d begrep5 word51 wel      
degelijk tot  s*ijnb>e re*tva>dig+ van  
ze] v]ke]de moreele ideen kunn5  di552  
met aphorism5 van ,nietzs*e kan m5 b4v4 
het gr(/e egosme  en het dolz9nig/e     
dilettantisme tra*t5 te v]onts*uldig5 en
 to*  is het gewis niet g5oeg e5 arrivi/
 7om het gangba> neologisme te          
gebruik57 ( e5 an>*i/ 9 de lett]5 te    
zijn1 alle soort5 van  godsdi5/ige en   
moreele vooroordeel5 ov] boord te w]p5  
en kalm  zijne tijdg5oot5 te v]a*t51 om 
met re*t te kunn5 zegg51 dat m5  volg5s 
,nietzs*e leeft4 ,nietzs*e k5t ge5      
toegev5dheid voor h51  die d5 ,ueb]m5s* 
spel5 will5 en ,z>a?u/ra vraagt h51 die 
hem  op zijne geva>volle to*t5 volg5    
will51 welke hunne re*t5 zijn3    ,zijt 
gij e5e nieuwe kra*t en e5e nieuwe wet8 
,e5e e]/e  beweg+8 ,e5 rad1 dat uit     

zi*zelf draait8 ,kunt gij de /]r5  dw+5 
om u he5 te draai58    ,helaas1 zoovel5 
word5 v]te]d door de ongezonde dor/ na> 
hoog]1  zoovel5 word5 door wanhop5de    
e]zu*t gekweld4 ,bewijs mij1 dat  gij   
niet e5 van die dor/ig51 van die        
e]zu*tig5 zijt6    ,helaas1 er zijn     
zoovele groote g$a*t51 die ge5 &]e      
uitw]k+  dan die van e5 oorvijg hebb51  
zij do5 opzwell5 en gev5 me]  leegte4   
,gij bewe]t vrij te zijn6 ,ma> ik wil   
wet51 welke de g$a*te is1  die u        
behe]s*t en niet wat gij voor la/ hebt  
afges*ud4    ,behoort gij tot h51 die   
het re*t hebb5 e5 la/ af te s*udd58     
,want  er zijn er1 die met de           
di5/ba>heid1 wa>9 zij leefd51 alles     
hebb5 afgeworp51 wat hun e5ige wa>de    
gaf4 #abc    ,nietzs*e v]kondigt ze]    
duidelijk1 dat zijn le] sle*ts e5  kle9 
getal uitv]kor55 geldt en dat de        
middelmatige m5igte  9 gehoorzaamheid en
 gelo( moet lev54 ,m5 heeft dus ge5 re*t
  zijne !orien te v]oordeel5 alle5 omdat
 middelmatig5 en  onma*tig51 ov]loop5de 

van ijdelheid1 aan hem enkele           
voors*rift51  willekeurig afges*eid5 van
 het geheel zijn] le]1 ontle55 om  hunne
 ego/e g5otzu*t ( hun buit5sporig5 drang
 na> groo!id  te re*tva>dig54    ,vele  
morali/5 e*t] v]oordeel5 niet alle5 de  
duidelijke  buit5sporigh$5 van enkele   
we9ig aanbevel5swa>dige apo/els van  d5 
,ueb]m5s*1 ma> bes*\w5 de au!ntieke en  
jui/ opgevatte  le] van ,nietzs*e als   
geva>lijk4    ,wat nu beteek5t hun      
vij&ig oordeel8    ,nietzs*e is besli/  
individuali/ en dat op zi*zelf is       
voldo5de  om hem 9 zek]5 z9 a priori de 
afkeur+ van vele gee/5 op  d5 hals te   
hal51 want 9 w]kelijkheid is de         
h$5daags*e m5s*  tegelijk individu en   
di] d] kudde 7zooals ,nietzs*e zegt71   
hij  is ook lid van e5e me] ( m9d]      
belangrijke groep1 van e5 gez91  e5     
volk1 van de m5s*heid4 ,hij zoekt dus   
voor zi* geluk1 ma*t en  volkom5heid en 
hij zoekt tev5s geluk1 ma*t en          
ontwikkel+ voor  de kudde1 wa>toe hij   
behoort4 ,9 de practijk do5 zi* tr\w5s  

9 het lev5 van elk individu tal van     
gevall5 voor1 die na> zijne             
ov]tuig+--t]e*t ( t5 onre*t--/rijd      
v]wekk5 tuss*5 zijn  p]soonlijk belang  
en het belang d] kudde2 het is dus      
ho(dzaak voor  hem te wet5 welk d] beide
 belang5 wijk5 moet t] wille van het    
&]4 ,nu komt het mij voor1 dat die keuze
 alle5 plaats kan hebb5  uit            
gelo(sov]tuig+ ( als e5e soort w$d+s*ap4
 ,wij w$d5  eig5lijk altijd en moet5 het
 wel do5 door onze dad51 en mee/al  ook 
!oretis* door e5 ( &] moreel beg9sel aan
 te nem5 ( op  e5e &]e wijze go$ en     
kwaad te bepal54 ,door het feit dus1 dat
  alle m5s*5 tegelijk individu en di] d]
 kudde zijn1 be/aan er  twee ho(dsoort5 
van w$d+s*app51 die 9 d5 m5s* de ov]h&  
hebb5 al na> gelang de zorg voor zijne  
eig5 p]soon ( die voor  de kudde1 wa>toe
 hij behoort1 het /]k/ spreekt4 ,de e5  
heeft de  neig+1 hetzij door dad51      
hetzij 9 beg9sel zijn eig5 geluk ( de   
volmak+ van zijne eig5 p]soonlijkheid   
aan het belang d] kudde op  te (f]5--hij

 w$t dus t5 gun/e van de altru/is*e     
moraal2 de  &] is da>5teg5 g5eigd het   
geluk ( de volmaak!id d] kudde  aan het 
belang zijn] p]soonlijkheid te          
ond]w]p5--hij w$t dus  t5 gun/e van de  
individuali/is*e moraal4 ,nietzs*e1     
zooals wij  gezi5 hebb51 w$t uitsluit5d 
voor het individu4 ,de me]d]heid  d]    
bes*aafde m5s*5 nu1 9 onze dag51 w$t    
zooal niet 9 dad51  to* m9/5s 9 !orie   
door de /ell+51 die zij v]kondigt1 t5   
gun/e van de moraal d] kudde en die     
volkom5 radicale teg5/ell+  van beg9sel5
 is voldo5de om tuss*5 ,nietzs*e en de  
aanhang]s d]  democratis*e en           
humanitaire le] e5e onv]mijdelijke      
vij&s*ap te  /i*t51 want de afs*uw1 di5 
de kudde voor ,nietzs*e ond]v9dt1  is de
 natuurlijke t]ugslag van d5 v]wo$5     
haat1 di5 hijzelf  gevoelt teg5 de      
voor/&]s van het altrusme4 #abd    ,het 
is ev5wel niet noodig op onv]draagzame  
wijze t5 gun/e van  e5e d] beide        
fundam5teele /rekk+5 te w$d51 want m5   
kan  ook individualisme en altrusme     

beid5 voor wettig h\d5 en zi*  e5e      
h>monis*e ontwikkel+ van elk di] beide  
/rekk+5  voor/ell54 ,ik gelo( tr\w5s1   
dat niem& zegg5 kan door zijne  dad5 op 
/r5g consequ5te wijze1 hetzij t5 gun/e  
van zuiv]  individualisme ( van e5      
besli/ altrusme te hebb5 gew$1  en zoo  
a>zelt m5 ook hoe lang] hoe me]1 ook 9  
!orie1 de  individuali/is*e en vooral   
ook d5 kuddegee/1 zooals ,nietzs*e doet1
  te v]oordeel54 ,m5 neemt de hi]>*ie d]
 neig+5 aan en erk5t1  dat die hi]>*ie  
tot zek]e mate van het e5e tijd/ip op   
het &]e1  van het e5e volk op het &]e en
 zelfs van het e5e individu op  het &]e 
v]&]5 kan4 ,welnu1 zoodra m5 zi* op dat 
/&punt  plaat/1 kan m5 ov] ,nietzs*e's  
w]k niet lang] e5 besli/ oordeel  vell54
 ,m5 zal b4v4 als volgt kunn5 r$5e]53   
,nietzs*e's moraal  is e5 d] zuiv]/e    
typ5 van individuali/is*e en            
ari/ocratis*e  moraal1 e5 s*oon en      
logis* specim5 van moreele w$d+s*ap en  
uit  di5 ho(de is zij re$s e5 wa>devol  
docum5t voor all51 die /ijl  en e5heid 9

 hun lev5 will5 br5g5--ev5zoo go$ als   
,tol/o's  moraal b4v41 die e5e niet m9d]
 logis*e w$d+s*ap is1 gegrond  op e5e   
hypo!se die bijna lijnre*t teg5ov] die  
van ,nietzs*e  /aat4 ,het feit tr\w5s   
dat ,nietzs*e e5e radicale oploss+ van  
het moreele vraag/uk geeft1 sluit de    
wa>s*ijnlijkheid uit1 dat hem  vel5     
hetzij practis* ( !oretis* volg5 zull5  
en zijn w]k5  zull5 voortzett51 want om 
de le] van d5 ,ueb]m5s* w]kelijk  9     
praktijk te br5g5 moet m5 e5e dosis     
gee/kra*t bezitt51  zooals hoog/ zeld5  
voorkomt en ,nietzs*e erk5t zelf1 dat   
die zoo  buit5gewoon bes*aafde wez5s1   
die hij zi* als g5ien voor/elde1        
welli*t nooit &]s dan 9 zijne v]beeld+  
be/aan hebb54 ,da>bij  is het moeilijk  
om1 van het !oretis* /&punt uit1 veel   
v]d] te  gaan dan ,nietzs*e2 enkel5     
zijn] volgel+5 als ,alex&] ,tille  #abe 
( ,rudolf ,/e9] #abf hebb5 op e5ige     
punt5 de le] van  hun mee/] kunn5       
voltooi5 ( v]bet]51 ma> het s*ijnt jui/ 
om  d5 bijzond]5 en vr/rev5d5 a>d van   

zijne le]1 niet d5kba>1  dat hij ooit de
 /i*t] e5] s*ool zal zijn2 hij zal na>  
alle  wa>s*ijnlijkheid e5 e5zame zijn   
voor het nagesla*t1 zooals hij  het     
gewee/ is 9 zijn d5k]slev54 ,da>5teg5   
ligt het 9 d5 a>d  d] zaak1 dat zijne   
le] miss*i5 e5 vrij aanzi5lijk5 invlo$  
kan uitoef55 door1 hetzij 9 het         
individu1 hetzij 9 e5 volk de           
individuali/is*e neig+5 te v]/]k5 en ons
 oordeel ov] di5  invlo$ kan go$ ( sle*t
 zijn na>mate het individu ( het volk   
is1  wa>op hij wordt uitgeoef5d1 want   
die invlo$ kan natuurlijk het  moreel   
ev5wi*t van m5s*51 wi] ego/is*e neig+5  
to* re$s  uit]mate ontwikkeld zijn1     
help5 v]/or51 ma> hij kan ook omgeke]d  
&]e natur5 tot h>monie vo]5 door h5 teg5
 zek]e uit]/5  en gev>5 d] v]s*ill5de   
vorm5 van humanitaire1 democratis*e (   
ascetis*e moraal te wap551 en van uit   
dat oogpunt kan ,nietzs*e's  w]k1 dunkt 
mij1 e5 weldadig5 invlo$ uitoef55 op    
onz5 tijd1 die  niet jui/ door ov]vlo$  
van physieke en moreele gee/kra*t       

uitmunt4    ,we9ig d5k]s hebb5 zoo /]k  
als hij d5 m5s* wet5 te  dw+5 zi*zelf te
 zi5 zooals hij is en geheel opre*t     
jeg5s  zi*zelf te zijn2 we9ig morali/5  
hebb5 zoo wre$ al die kle9e  leug5s     
ontmask]d1 die de ziel noodig heeft om  
h>e zwakheid1  h>e lafh>tigheid1 ha>    
onma*t en middelmatigheid te v]b]g51    
we9ig psy*olog5 hebb5 de armzalige1     
kle+ee/ige ( geme5e  w]kelijkheid1 die  
zoo dikwijls ond] de s*oone woord5      
m$elijd51  naa/5liefde1 belangeloo%eid1 
s*uilgaat1 s*]p] aan het li*t  gebra*t4 
,nietzs*e blijkt e5 onme$oog5d ziel$okt]
 te zijn3 de  leefregel die hij         
voors*rijft1 is /r5g en geva>lijk te    
volg51 ma>  v]/]k5d3 hij s*5kt ge5 troo/
 aan h51 die hem hun le$ kom5  klag51   
hij laat hunne wond5 blo$51 ma> h>dt h5 
teg5 sm>t2  hij g5ee/ zijne ziek5 f     
volkom5--f hij doodt h54 ,de m5igte     
gevoelt e5ige vrees voor hem en ziet hem
 wantr\w5d en ang/ig  aan2 zij vraagt   
zi* af ( hij niet e5 sle*t m5s* is en   
mompelt  zelfs d5 naam van beul2 zij    

gaat hem uit d5 weg en zoekt liev]      
g5ez+ bij d5 g5ee%e]1 die ha> met za*te 
h& beh&elt en ha>  v]troo/5d toespreekt1
 die ha> e5 m9d] geva>lijk5 leefregel   
oplegt en m9d] =s* 9 zijne beh&el+ is1  
en miss*i5 heeft  zij ge5 ongelijk1 ma> 
aan d5 &]5 kant bezit hij ook e5e groep 
getr\w51 die jui/ op zijne ru:eid1 zijne
 onh&elb>e opre*!id1  zijn geheele      
k>akt] ge/eld zijn en de zek]heid zijn] 
wet5s*ap  en de uitnem5dheid zijn]      
me?ode hoog roem54    ,ook zij1 gelo(   
ik1 dwal5 niet 9 hunne bewond]+ en      
liefde1 want  zij begrijp5 t]e*t1 dat   
hij niet uit gevoelloo%eid ( omdat hij  
ge5 sm>t k5t1 zoo h>d is voor de lijd5de
 m5s*heid1 en wet51  dat het lev5       
integ5deel voor hem buit5gewoon h>d is  
gewee/2  da>om v9d5 zij1 dat zijn       
tragis* lot hem welli*t het re*t  heeft 
ges*onk5 m9d] toegev5d te zijn voor     
m5s*elijke ell5de  en zwakheid en zij   
nem5 vol e]bi$ d5 ho$ af voor d5 mo$ig51
  trots*5 d5k]1 die ondanks de m>tel+5  
van e5e ong5eeslijke  kwaal er nooit toe

 gekom5 is het lev5 te v]vloek5 en die1 
met dood  ( waanz9 /e$s voor oog51 tot  
het e9de toe zond] e5ige zwakheid  zijn5
 l(zang op het eeuwig jong en vru*tba>  
lev5 heeft volgeh\d5  en /a&e is geblev5
 trots de sm>t1 die zijn v]/& heeft     
kunn5  v]nietig51 ma> zijn bewu/5 wil   
niet heeft do5 buig54                   
,,aanhangsel4      ,ze] m]kwa>dig is    
het1 dat de zoo k>akt]i/ieke en         
oog5s*ijnlijk  geheel oorspronkelijke   
le] van het ,eeuwig ,w$]ke]51 die       
hypo!se1  die voor ,nietzs*e als de     
kroon op zijn w]k en als e5e soort      
my/]ie  01 wi] op5b>+ de geheele        
m5s*heid b]o]5 moe/1 tezelfd]  tijd door
 twee ,frans*e d5k]s is uitg$a*t en     
uitgew]kt1 n4l4 door  ,blanqui 9 #ahga  
en door ,dr4 ,gu/ave ,le ,bon 9 #ahha1  
hetzelfde ja>1  wa>9 zij te ,sils ,m>ia 
plotsel+ aan ,nietzs*e's d5k]%orizon    
v]rees4 ,en het m]kwa>dig/ van alles is1
 dat die om/&igheid  geheel toevallig 01
 want ,le ,bon _h ge5 flauw v]mo$5 van  
het be/aan van ,blanqui's !orie to5 hij 

,l',homme et les ,socits  s*reef en van 
,nietzs*e kan met zek]heid gezegd word51
 dat hij zijne  voorgang]s niet gek5d   
heeft2 mevr\w ,fr/]-,nietzs*e heeft h>5 
bro$] nooit ov] e5 van beid5 hoor5      
sprek5 en hunne w]k5 kom5  9 zijne      
biblio!ek niet voor2 da>bij is #ahha e5 
d] j>51 wa>9  ,nietzs*e's ziekte het    
erg/ is gewee/ en zijne ho(dpijn5 en    
zijne  zwakke oog5 hem bijna alle nieuwe
 lectuur onmogelijk maakt54 ,wij  moet5 
dus wel aannem51 dat de drie d5k]s1     
onafhankelijk van  elk&]1 tot de hypo!se
 van het ,eeuwig ,w$]ke]5 zijn gekom54  
,blanqui's !orie v9d5 wij 9 l',et]nit p>
 les ,a/res1 e5  soort prozag$i*t1 dat  
de groote drijv] 9 #ahga g$ur5de zijne  
gevang5s*ap 9 het =t ,le ,taureau       
gemaakt heeft1 en dat beg9  #ahgb       
g$eeltelijk 9 de ,revue ,sci5tifique en 
9 zijn geheel als  boek v]s*e54    ,m5  
v9dt er e5 ov]zi*t van 9 ,geffroy's     
l',enf]m 7,p>ijs  #ahig7 pag4 #chi-dha1 
t]wijl de ov]e5kom/ tuss*5 ,blanqui's   
cosmogonis*e ideen en ,nietzs*e's !orie 

niet lang gel$5 door  ,rett 9 e5 artikel
 van ,la ,plume is aangetoond4 ,ev5als  
,nietzs*e  neemt ,blanqui aan1 dat aan  
d5 e55 kant ruimte en tijd onbepaald    
zijn en dat aan d5 &]5 kant de          
comb9aties1 die de natuur door  middel  
van al h>e elem5t5 voortbr5g5 kan1 e5   
bep]kt getal niet  ov]s*rijd52 voor al  
h>e w]k5 bezit zij e5 hond]dtal gewone  
li*am5 en e5 w]eldgietvorm1 het         
/ello-planet5/elsel4 ,het getal         
mogelijke comb9aties van die gewone     
li*am5 is reusa*tig groot1  ma> to*     
e9dig en met behulp van al die          
comb9aties moet de dubbele  one9digheid 
van ruimte en tijd gevuld word52 naa/ de
 orig9eele1  de type comb9aties moet5   
dus h]hal+5 zond] tal voorkom5  om de   
one9digheid te vull52 bijgevolg         
ontwikkel5 zi* op alle  mogelijke wijz5 
ontelba> vele exempl>5 van deze a>de en 
alle  d5kb>e v]s*eid5h$5 van onze       
planeet be/aan erg5s en h]hal5  zi*     
onbepaald4    ,zoo gaat ook het be/aan  
van elk individu tot e5 onbepaald getal 

exempl>53 ,hij heeft voll$ige           
dubbelgang]s en v>iaties van            
dubbelgang]s1 die zijne p]soon          
voortdur5d v]m5igvuldig5 en             
v]teg5woordig51 ma> sle*ts brokk5 van   
zijn lot afs*eur54 ,al  wat m5 hi] op   
a>de _h kunn5 zijn1 is m5 erg5s &]s en  
buit5  het geheele lev51 van de geboorte
 tot d5 dood1 dat m5 op tal van  a>d5   
doormaakt1 doorleeft m5 er op &]e       
ti5duiz5d v]s*ill5de  vorm5 van4444     
,wat ik op dit oog5blik 9 e5 k]k] van   
het =t de ,/i]  s*rijf1 heb ik ges*rev5 
en zal ik 9 alle eeuwigheid s*rijv5  op 
e5e tafel1 met e5e p5 en gekle$1 ond]   
geheel dezelfde  om/&igh$54444          
,tev]geefs z\ m5 d5 /room d] eeuw5 op   
kunn5  gaan om e5 enkel oog5blik te     
v9d51 wa>9 m5 niet geleefd heeft1  want 
het heelal is niet begonn5 en bijgevolg 
de m5s* ev5m94444 ,op  dit huidige      
oog5blik h]haalt zi* dag aan dag het    
geheele lev5  van onze planeet van zijne
 geboorte af tot zijn dood toe1 9 al    
zijne bijzond]h$5 met al zijne misdad5  

en ell5d51 op tallooze  /]r54 ,wat wij  
vooruitgang noem5 ligt 9 elke planeet   
opgeslot5 en  v]dwijnt met ha>4 ,altijd 
en ov]al 9 het a>ds*e kamp hetzelfde    
drama1 dezelfde tooneelv]si]+ op        
hetzelfde nauwe tooneel2 e5e  woel5de   
m5s*heid1 van eig5 groo!id doordrong51  
zi* wan5de  het heelal te zijn en 9 e5  
k]k] lev5de als 9 e5e one9digheid1  dan 
z9k5de met d5 a>dbol1 die met de diep/e 
v]a*t+ d5  la/ van h>5 hoogmo$ g$rag5   
heeft4 ,en dezelfde e5tonigheid1        
dezelfde onbewegelijkheid 9 de vreemde  
/]r54 ,het heelal h]haalt  zi* e9deloos 
en trappelt fi] op de plaats1 en de     
eeuwigheid speelt  onv]&]lijk 9 het     
one9dige dezelfde voor/ell+5 af4 ,zooals
  m5 ziet be/aat er e5e bijna voll$ige  
ov]e5kom/ tuss*5 de  hypo!s51 die       
,blanqui van de ,spectrale analyse en de
 cosmogonie  van ,laplace me5de te kunn5
 afleid5 en de !orie van het ,eeuwig    
,w$]ke]51 die ,nietzs*e door moreele    
bes*\w+5 vond en die  hij door          
wet5s*appelijke ond]zoek+5 wilde /av54  

,nietzs*e  komt me] op de onbepaalde    
ope5volg+ d] zelfde ph5om55 9 de        
one9digheid van tijd1 t]wijl ,blanqui   
me] het tegelijkbe/aan van  dezelfde    
ph5om55 9 de one9dige ruimte op het oog 
heeft1 ma> 9  d5 grond v9dt het idee van
 d5 gevang5e van de ,/i] zi* bijna      
volkom5 t]ug 9 dat van d5 e5zame te     
,sils-,m>ia4    ,niet m9d] treft ons de 
ov]e5kom/ tuss*5 de r$5e]+ van          
,nietzs*e en die van ,dr4 ,le ,bon4     
,laat/g5oemde zegt 9 ,l',homme et les   
,socits 7,p>is #ahha7 t4 ,,ii  pag4     
#dbj3 ,ma> de tijd is eeuwig en de ru/  
kan niet eeuwig zijn4 ,die  /ilzwijg5de1
 doode bol zal niet altijd als e5e k\de 
massa door  de ruimte voortroll54 ,wij  
kunn5 ons sle*ts 9 giss+5 v]diep5       
omtr5t zijne v]re toekom/1 ma> ge5      
enkele di] giss+5 geeft  ons het re*t te
 zegg51 dat hij eeuwig traag zal blijv54
    ,hetzij hij door de aantrekk+swet1  
die ons zonne/elsel na> onbek5de  /rek5 
9 de ruimte vo]t1 zi* met &]e /elsels   
v]e5igt2 hetzij  de s*ok van e5 &]      

hemelli*aam zijne temp]atuur zooze]     
v]hoogt1  dat hij 9 damp opgaat1 hij is 
zond] e5ig5 twijfel be/emd om e5e       
nieuwe nevel/] te vorm51 wa>uit door e5e
 zelfde s]ie evolutien  als de door ons 
bes*rev5e1 e5e nieuwe w]eld zal         
voortspruit51  die ook we] be/emd is    
nmaal bewoond te word51 totdat ook zij  
op  h>e beurt v]gaat1 en dat zoo voort  
zond] dat wij e5 e9de kunn5  voorzi5 aan
 die eeuwige s]ie van geboorte en       
v]nietig+4 ,want1 hoe  z\ zij kunn5     
e9dig5 zoo zij nooit begonn5 is8 ,zoo   
het ev5wel  dezelfde elem5t5 van elke   
w]eld zijn1 die na ha> v]gaan tot de    
vorm+ van &]e w]eld5 di5t1 spreekt het  
vanzelf1 dat dezelfde  comb9aties1      
d4w4z4 dezelfde w]eld51 door dezelfde   
wez5s bewoond1  zi* vele mal5 h]haald   
hebb51 want1 da> e5 gegev5 aantal atom5 
sle*ts e5 bep]kte hoeveelheid comb9aties
 kan vorm5 en de tijd  onbep]kt is1 zijn
 natuurlijk alle mogelijke              
ontwikkel+svorm5 re$s  lang tot /&      
gekom5 en kunn5 wij sle*ts vroeg]e      

comb9aties  h]hal54 ,vele mal5 moet5    
re$s bes*av+5 en w]k5 als de onze  ons  
heelal zijn voorafgegaan en zooals      
,sisyphus /e$s hetzelfde  rotsblok      
voortrolt1 h]hal5 wij voortdur5d        
dezelfde taak1 zond]  dat iets ooit e5  
e9de aan dat noodlottige altijd kan     
mak54 ,welke  onbek5de oord5 d] hemel5  
z\ het hoog/e nirwana1 de laat/e  ru/1  
die zi* de oude ,indis*e godsdi5/5      
voor/ell51 kunn5  h]b]g58 ,s*imm5 van   
v]gane tijd51 die voor eeuwig 9 de mi/  
d]  eeuw5 s*ijnt v]zonk5 te zijn en die 
de toov]/af d] wet5s*ap  willekeurig    
aanroept1 hoopt niet op ru/1 gij zijt   
on/]felijk4    ,zond] v]d]e comm5t>5 leg
 ik d5 lez]s van ,nietzs*e  die         
ov]e5kom/5 voor4 ,het spreekt van zelf1 
dat m5 er ze]  v]s*ill5de gevolgtrekk+5 
uit mak5 kan3 sommig5 zull5 er e5  nieuw
 bewijs voor ,nietzs*e's gebrek aan     
oorspronkelijkheid 9 zi51  ma> &]5 zull5
 het integ5deel v]di5/elijk van hem     
v9d51  dat hij aan e5e a/ronomis*e      
bes*\w+ en zuiv] wet5s*appelijke        

hypo!se de diep tragis*e pozie en v]hev5
 moreele beteek5is  gegev5 heeft1 die   
zij mi/e ( al?ans niet 9 die hooge mate 
bezat  bij de ,frans*e d5k]s1 die ha>   
het e]/ uitvond54 ,ik voor mij  v9d die 
toevallige ov]e5kom/ da>om vooral van   
belang1 omdat zij  ons aantoont1 dat e5 
d] oog5s*ijnlijk mee/ p>adoxale ideen   
van ,nietzs*e niet eig5lijk de zuiv]    
p]soonlijke s*epp+ is van  e5e abnormale
 en ziekelijke v]beeld+1 ma> dat het 9  
zek]5 z9  tuss*5 #ahga en #ahha 9 de    
lu*t gezweefd heeft1 getuige1 dat drie  
zoo v]s*ill5de d5k]s als ,nietzs*e1     
,blanqui en ,le ,bon het langs          
v]s*ill5de weg5 gevond5 hebb5 en1 dat   
,nietzs*e dus1 zelfs 9  zijne my/ieke   
!orie van het ,eeuwig ,w$]ke]5 de       
v]teg5woordig]  is van e5e be/a&e /rekk+
 d] mod]ne ziel4 #abg                   
,,inh\d4                                
,bladz4           ,voorwoord            
,v      ,i4 ,nietzs*e's k>akt]          
#a     ,,ii4 ,nietzs*e's intellectueele 
emancipatie 7#ahfi-ahgi7      #bg       

,,iii4 ,nietzs*e als philoso(           
7#ahgh-ahhh7                     #ga    
,,iv4 ,nietzs*e's sy/eem4               
,negatief g$eelte3 ,de ,m5s*            
#hh      ,v4 ,nietzs*e's sy/eem         
7v]volg74         ,positief g$eelte3 ,de
 ,ueb]m5s*                    #abi      
,,vi4 ,besluit                          
#adg         ,aanhangsel                
#afb                    ,,aanteek5+5    
#a ,deel ,v1 #bfi4 ,wij zull5 ,nietzs*e 
aanhal5 uit de e]/e uitgave  zijn]      
,w]k51 die uit #ab deel5 be/aat         
7,leipzig1 #ahie-ig74    #b ,d4 ,,vi1   
#aad s4    #c ,d4 ,,vi1 #dg4    #d      
,aangehaald door ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e 
9 e5 artikel d] ,zukunft1  #b ,oct4     
#ahig1 pag4 #ab4    #e ,uitgegev5 9     
,cosmopolis1 ,mei #ahig1 pag4 #dgj4     
#f ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e1 ,das ,leb5   
,fr4 ,nietzs*e's1 ,i4 #ahj4    #g ,d4   
,,vii1 #beh4    #h ,d4 ,,vii1 #bfb4     
#i ,d4 ,,vi1 #ahf4    #aj ,d4 ,,vi1     
#bij4    #aa ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e4    
,das ,leb5 ,fr4 ,nietzs*e's1 ,i1 #aid4  

#ab ,intiem dagboek #be ,oct4 #ahei4    
,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e4 ,das ,leb5  ,fr4
 ,nietzs*e's1 ,i1 #abe4    #ac ,mevr4   
,fr/]-,nietzs*e4 ,als bov51 ,i1 #cad4   
#ad ,id4 ,ibid1 ,i1 #cba4    #ae ,brief 
van ,juni #ahfe2 ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e 
,aangeh4 ,w4 ,i4 #baf4    #af ,d4 ,v1   
#afc4    #ag ,mevr4 ,l\ ,&reas-,salom4  
,f4 ,nietzs*e 9 se95 ,w]k51 s4 #dh4     
#ah ,d4 ,v1 #cjb4    #ai ,d4 ,,vi1 #aae4
    #bj ,d4 ,v1 #bde4    #ba ,d4 ,v1    
#bgf4    #bb ,d4 ,,iv1 #afg4    #bc ,d4 
,v1 #bja4    #bd ,die ,geburt d]        
,tragdie w]d ze] heftig aangevall5 door 
,wilam[itz-,mll5dorf                    
7,zukunfts-philologie6 e9e ,erwidrung   
auf  ,f4 ,nietzs*e's ,geburt d] ,tragdie
 ,b]lijn #ahgb72 zij w]d door  ,r4      
,wagn] v]d$igd 9 e5 op5 brief aan       
,nietzs*e die #bc ,juni  #ahgb v]s*e5 9 
de ,norddeuts*e ,allgem4 ,zeitung       
7g]eproduce]d  9 ,ges4 ,s*rift5 van     
,wagn]1 t4 ,,ix1 #cej7 en door e5 d]    
intieme  vri5d5 van ,nietzs*e1 ,erw9    
,rohde 7,aft]philologie-,s5ds*reib5     

e9es ,philolog5 an ,r4 ,wagn]1 #ahgb74  
,da>op antwoordde ,wilam[itz  zijne     
teg5/&]s 7,zukunft-,philologie6 #btes   
,/ck4 ,e9e ,erwidrung  auf die          
,rettungsv]su*e fr ,f4 ,nietzs*e's      
,geburt d] ,tragdie  ,b]lijn1 #ahgc74   
#be ,dagboek van #ahfe1 en e5 brief van 
#ahfh aan ,erw9  ,rohde4 ,mevr4         
,fr/]-,nietzs*e4 ,aangeh4 ,w4 ,d4 ,i1   
#aij1 #baa1 #bgj4    #bf ,w4 ,v1 #cai4  
#bg ,d4 ,,iv1 #aj4    #bh ,d4 ,,ix1 #bc4
    #bi ,die voorb]eid5de en aanvull5de 
w]k5 zijn 9 deel ,,ix van de  voll$ige  
w]k51 blz4 #be e4 v41 v]s*554 ,de       
v]gelijk+ tuss*5  die /udien en d5      
def9itiev5 tek/ toont duidelijk aan1 dat
  ,die ,geburt d] ,tragdie eig5lijk     
sle*ts e5 fragm5t is van  e5 uitvo]ig]  
w]k dat ,nietzs*e voor oog5 _h en dat   
hij om  v]s*ill5de r$55 v]e5v\digd      
heeft4    #cj ,e5 opgave van de cursuss5
 en lez+51 die door ,nietzs*e te  ,bazel
 geh\d5 zijn1 v9dt m5 9 het w]k van     
,mevr4 ,f4-,n4 ,i1 #cbd4    #ca ,d4 ,i1 
#gc4    #cb ,d4 ,i1 #gf4    #cc ,d4     

,,viii1 #agc4    #cd ,nietzs*e w]d      
ga&eweg /e$s vij&ig] teg5 ,socrates2    
lat]  zelfs zag hij 9 hem het type van  
d5 plebej] en d5 decad5t1 de  volmaakte 
teg5/ell+ van d5 ari/ocratis*5 en van   
lev5skra*t  ov]vloei5d5 ,griek van het  
tragis*e tijdp]k4 ,het nihilisme spreekt
  uit het oog5blik van zijn /]v5 als hij
 tot ,creton zegt3 ,ik b5  ,esculapus e5
 haan s*uldig1 want da>mee bek5de hij   
het lev5 te  bes*\w5 als e5e ziekte en  
dus 9 d5 grond e5 pessimi/ te zijn      
ondanks zijn s*ijnba> optimisme4 ,zie   
,d4 ,v1 #bfd en ,,viii1 #fc4    #ce ,d4 
,x1 #bhe4    #cf ,d4 ,,ix1 #f4    #cg   
,d4 ,x1 #cgf4    #ch ,d4 ,i1 #dbg4      
#ci ,d4 ,,ix1 #dg4    #dj ,d4 ,i1 #ddb4 
#da ,d4 ,i1 #ddc4    #db ,d4 ,,ix1 #cge4
    #dc ,d4 ,,ix1 #ih4    #dd ,d4 ,,ix1 
#ii4    #de ,d4 ,i1 #cij4    #df ,buit5 
de vi] ,unzeitgemsz51 die hij van #ahgc 
tot  #ahgf uitgaf1 ontwi]p ,nietzs*e er 
nog tal van &]e1 die  g$eeltelijk niet  
af zijn gew]kt en g$eeltelijk zijn      
ov]gegaan  9 ,m5s*li*es ,allzum5s*li*es4

 ,9 ,deel ,x van zijne ,w]k5  v9dt m5   
s*ets5 voor de ,unzeitgemsz51 getiteld3 
,die ,/adt1  ,d] ,weg zur ,freiheit1 ,d]
 ,/aat1 ,les5 und ,s*reib5 en e5e  ze]  
v] g$rev5 /udie ov] ,wir ,philolog5 wa>9
 re$s de kiem  v]s*ijnt van ideen die   
lat] 9 ,z>a?u/ra tot ontwikkel+ kwam54  
#dg ,d4 ,i1 #ccg4    #dh ,d4 ,i1 #cfd4  
#di ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e4 ,i1 #bca4   
#ej ,d4 ,i1 #cih4    #ea ,d4 ,i1 #abh4  
#eb ,d4 ,,ix1 #cfe4    #ec ,d4 ,i1 #cih4
    #ed ,d4 ,i1 #dbi4    #ee ,br&es4    
,m5s*5 und ,w]ke4 ,frank=t1 #ahie1 p4   
#aci4    #ef ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e4    
#eg ,d4 ,,iii1 #d4    #eh ,fragm5t e9]  
,kritik d] ,s*op5hau]is*5 ,philosophie1 
aangeh4 door ,mevr4 ,fr/]-,nietzs*e1 ,i1
 #cdc4    #ei ,ueb] ,wahrheit und ,lge  
im auss]moralis*5 ,s9ne4--,d]           
,philosoph4--,die ,philosophie im       
,b$rngniss4 ,w4 ,x1 #afa2 zie ook  pag4 
#bjd1 enz4    #fj ,brief van #aa ,oct4  
#ahff1 aangehaald door ,mevr4           
,fr/]-,nietzs*e1  ,i1 #bej4    #fa ,d4  
,,ix1 #acg4    #fb ,d4 ,,ix1 #aee4      

#fc ,d4 ,x1 #cig-dbe4    #fd ,d4 ,x1    
#bhf4    #fe ,zie het dagboek van #ahhh 
7,ecce homo7 aangeh4 door  ,mevr4       
,fr/]-,nietzs*e1 ,,ii1 #a1 pag4 #ajf en 
#bei4    #ff ,d4 ,,viii1 #b4    #fg ,d4 
,v1 #bab4    #fh ,dagboek van #ahhh     
7,ecce homo7 en brief van #ad ,janu>i   
#ahhj1  aangehaald door ,mevr4          
,fr/]-,nietzs*e1 ,,ii1 #a1 p4 #cbg en   
#ccf4    #fi ,m4 ,nordau4    #gj ,br&es1
 ,m5s*5 u4 ,w]ke1 p4 #adj4    #ga       
,dagboek van #ahhh 7,mevr4              
,fr/]-,nietzs*e1 ,,ii1 #a1 pag4 #cbh72  
brief van #aj ,april #ahhh 7,br&es1     
,m5s*5 u4 ,w]ke1 pag4 #adj74    #gb     
,br&es heeft de briev51 die hij van     
,nietzs*e ontvang5 _h1  uitgegev5 9     
,m5s*5 u4 ,w]ke1 p4 #bac enz4 ,de brief 
van #d ,jan4 #ahhi  is met groote lett]s
 ges*rev5 op papi]1 dat als voor e5 k9d 
met potlood gel9ie]d is1 en bevat het   
volg5de3 ,dem ,freunde  ,georg4--,na*dem
 du mi* entdeckt ha/1 w> es ke9 ,kun//ck
 mi*  zu f9d53 die ,s*wi]igkeit i/ jetzt
 die1 mi* zu v]li]54444 ,d]             

,gekreuzigte4--,e5igsz9s valt hi]uit nog
 te begrijp5 wat ,nietzs*e  b$oeld heeft
 met die vreemde woord51 wa>9 hij zi*   
v]beeldt n  te zijn met ,jezus ,*ri/us4 
#gc ,d4 ,,iii1 #ahh4    #gd ,d4 ,,ii1   
#eb4    #ge ,d4 ,,ii1 #bfg4    #gf ,d4  
,v1 #d4    #gg ,d4 ,,iii1 #i4    #gh ,d4
 ,,vi1 #aeg4    #gi ,br&es4 ,m5s*5 und  
,w]ke1 p4 #bbc4    #hj ,d4 ,,viii1 #fh1 
#hh4    #ha ,d4 ,,vii1 #bci4    #hb ,d4 
,,vii1 #cbb4    #hc ,d4 ,,vii1 #cac4    
#hd ,d4 ,,vii1 #cbi-cca4    #he ,d4     
,,vii1 #acd4    #hf ,d4 ,,vii1 #fd4     
#hg ,d4 ,,vii1 #ahj4    #hh ,d4 ,,vii1  
#acj2 ,d4 ,,vi1 #bdh4    #hi ,d4 ,,vi1  
#if4    #ij ,d4 ,,vi1 #ai4    #ia ,d4   
,,vii1 #adh4    #ib ,d4 ,,vii1 #hb4     
#ic ,d4 ,,vii1 #aej4    #id ,d4 ,,vi1   
#cih4    #ie ,d4 ,,vii1 #af4    #if ,d4 
,,viii1 #bce4    #ig ,d4 ,,vii1 #hb4    
#ih ,d4 ,,vii1 #ab4    #ii ,d4 ,v1 #bge4
    #ajj ,d4 ,,vii1 #gi4    #aja ,d4    
,,viii1 #aee4    #ajb ,d4 ,,vi1 #ac4    
#ajc ,d4 ,,vi1 #dba4    #ajd ,d4 ,v1    
#bca4    #aje ,d4 ,,vi1 #fg4    #ajf ,d4

 ,,vi1 #cab4    #ajg ,d4 ,,vi1 #cea4    
#ajh ,d4 ,,vi1 #chd4    #aji ,d4 ,,vi1  
#chb2 ,d4 ,v1 #bfj4    #aaj ,d4 ,,vi1   
#afg4    #aaa ,d4 ,v1 #bjd4    #aab ,d4 
,,vi1 #fe4    #aac ,d4 ,,vi1 #fd4       
#aad ,d4 ,v1 #bde4    #aae ,d4 ,,vi1    
#ce4    #aaf ,d4 ,,vi1 #dbh1 #dcj4      
#aag ,d4 ,,vii1 #hj4    #aah ,d4 ,v1    
#bfe4    #aai ,mevr4 ,l\ ,&reas-,salom1 
,f4 ,nietzs*e 9 se95 ,w]k51 p4 #bbd4    
#abj ,d4 ,,vi1 #dfa4    #aba ,d4 ,,vi1  
#ccb1 #dga4    #abb ,br&es4 ,m5s*5 u4   
,w]ke1 #aii4    #abc ,d4 ,,vi1 #ia4     
#abd ,wa> wij ,nietzs*e voor/ell5 als d5
 vij& van de  altru/is*e moraal1 wil dat
 niet zegg51 dat wij 9 hem e5  v]/okt   
ego/ zi5 zond] m$elijd5 ( liefde want   
zijn egosme  spruit jui/ voort uit      
ov]maat van gevoeligheid en is 9 d5     
grond niet &]s dan e5 v]hev5 en v]fijnd 
altrusme1 dat door  auto-suppressie 9   
individualisme v]&]d is4 ,nietzs*e /aat 
dus  naa/ d5 groot5 m$elijd5de en       
lijnre*t teg5ov] d5 arrivi/1  en zooals 
hij a!/ is door d5 godsdi5/ en immoreel 

door zijn  diep moreel gewet51 is hij   
ego/ door altrusme4    #abe ,a4 ,tille1 
de s*rijv] van ,von ,d>w9 bis ,nietzs*e 
7,leipzig #ahie71 ziet 9 ,nietzs*e d5   
e]/5 morali/1 die uit de                
evolutioni/is*e !orie en uit de le] van 
de natuurlijke uitkiez+  practis*e      
gevolgtrekk+5 heeft gemaakt voor d5     
g$ragslijn van  het lev54 ,d>w9 bes*\wde
 de le]1 die na> hem g5oemd w]d1        
v]e5igba> met de humanitaire en         
democratis*e *ri/elijke e?ica  en ,tille
 nu toont aan hoe die opvatt+ door e5e  
s]ie ,engels*e  en ,duits*e d5k]s       
afgebrok5 w]d en hoe e9delijk het ja van
  ,d>w9 e5 besli/ ne5 w]d bij ,nietzs*e4
 ,aan ,nietzs*e komt  volg5s ,tille de  
e] toe de algeme5e grondslag5 voor de   
mod]ne  wet5s*appelijke moraal te hebb5 
gelegd en het is v]d] aan de  speciali/5
 om de practis*e toepass+ van zijn      
grond/ell+5 op  alle takk5 d] moreele   
wet5s*ap te be/ude]54    #abf ,r4 ,/e9] 
is de s*rijv] van ,wahrheit und         
,wiss5s*aft en van  ,die ,philosophie d]

 ,freiheit 7,weim> #ahid7 en 9          
laat/g5oemd w]k  vult hij ,nietzs*e's   
!orie op e5 belangrijk punt aan4        
,nietzs*e  n4l4 die d5 m5s* vrij na>    
zijne in/9ct5 wil do5 h&el51  zet alle  
m5s*elijke in/9ct5 op e5e lijn1 zo[el   
die1 welke  zijn mat]ieele lev5 als die1
 welke zijn gee/elijk lev5 leid52       
da>door kan m5 hem teg5w]p5 dat zijn    
,ueb]m5s* niet vrij is1  ma> da>5teg5 de
 slaaf van zijne in/9ct51 want het kan  
voorkom5  dat zijn lag]e in/9ct5 de     
hoog]e de baas zijn4 ,/e9] nu voorkomt  
die teg5w]p+ door te le]5 dat de m5s*1  
wil hij wa>lijk vrij  zijn1 niet alle5  
geheel gezonde natuurlijke in/9ct5 moet 
hebb51  ma> tev5s1 wat hij noemt e5     
moreele v]beeld+skra*t1 die hem  9 /aat 
/elt voor zi*zelf r$55 tot h&el5 te     
s*epp54    #abg ,het spreekt van zelf   
dat de !orie van het ,eeuwig ,w$]ke]5   
lang vr de #ai;de eeuw be/aan heeft en  
om h>5 oorsprong te v9d5  z\ m5 t]ug    
moet5 gaan tot de wijsbege]te van de    
oude ,griek54 ,bij  de aangehaalde      

voorbeeld5 wil ik nog e5 m]kwa>dige     
getuig5is uit  de #ai;de eeuw me$eel51  
e5 s*ets van de geheele !orie voorkom5de
  9 ho(d/uk ,,xx van ,he9e's ,reis van  
,mn*5 na> ,g5ua4 ,weet dan1  dat de tijd
 one9dig is1 ma> dat de d+5 9 d5 tijd   
e9dig zijn2  zij kunn5 zi* oploss5 9    
one9dig kle9e deel51 ma> die deeltjes1  
die atom5 zijn e9dig 9 getal ev5als de  
vorm51 die ,god met die  deeltjes s*epp5
 kan1 zoodat volg5s de eeuwige          
comb9atiewett5  van dat eeuwig we]      
beg9n51 alle vorm51 die re$s op a>de    
zijn  voorgekom51 op nieuw zull5        
v]s*ijn5 en elk&] we] zull5  ontmoet51  
aantrekk51 af/oot51 omhelz5 en we]      
v]liez51 telk5s  we] als vroeg]4444     
,hi]9 mag m5 e*t] niet de bron zoek5    
voor ,nietzs*e's !orie want 9 de oude   
uitgav5 van ,he9e komt die  passage niet
 voor en ,nietzs*e heeft ha> dus niet   
gek5d4 ,m5 heeft  hi] we] te do5 met e5 
ontmoet+ ev5als tuss*5 ,nietzs*e1       
,blanqui en ,le ,bon4