,,sociale ,,biblio!ek ,no4 #f4 ,,het ,,an>*isme ,,9 ,,de ,,arbeid]sbeweg+ ,,door ,,jos4 ,,loopuit ,a4 ,b4 ,,soep4--,,am/]dam4 #aije4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,,prolet>is*e ,,beweg+4 #a4 ,,de ,,mod]ne ,,arbeid]sbeweg+4 ,ma> de b\rgeoisie heeft niet alle5 de wap5s gesme$1 die ha> d5 dood br5g52 zij heeft ook de mann5 geteeld1 die deze wap5s vo]5 zull5--de mod]ne arbeid]s1 de prolet>irs4 7,communi/is* ,manife/1 ,ho(d/uk ,i1 p4 #ad47 ,de bezitt5de klasse heeft langs e5 reeks van revoluties zi* d5 weg geba& tot de he]s*appij 9 maats*appij en /aat4 ,zij heeft d5 /rijd teg5 het absolutisme tot 9 al de konsekw5ties die da>uit voortvloeid5 zeg]ijk gevo]d en zi* naa/ de leid+ van de produktie ook die van d5 politiek5 /aat wet5 te v]ov]54 ,zij moe/ de politieke in/ell+5 zoodanig wijzig5 dat deze geheel 9 ov]e5/emm+ kwam5 met h>e produktiev]h\d+51 zoodat de gans*e /ructuur van de sam5lev+ tot 9 d5 grond gewijzigd w]d4 ,politieke en eig5domsv]h\d+5 moet5 9 e5 gegev5 maats*appij 9 ov]e5/emm+ zijn met de 9 d5 s*oot d] maats*appij ontwikkelde produktiekra*t52 &]s is e5 vrtontwikkel+ van de maats*appij onmogelijk geword54 ,dit ond]vond ook de b\rgeoisie 9 die l&5 wa> zij ond] d5 druk van het feodale /elsel en de absolute mon>*ie groot geword5 01 ma> door politieke h9d]pal5 9 h>e economis*e en indu/riele ontwikkel+ belemm]d w]d4 ,v&a> de revoluties d] b\rgeoisie1 wa>ov] zij zi* lat] weliswa> is gaan s*am51 ma> die ha> al het wat] van de zee1 ( liev] al de inkt h>] ges*i$s*rijv]s1 die getra*t hebb5 h>e hi/oris*e gewelddad5 te v]bloem5 ( v]ke]d voor te /ell51 niet kan afwass*54 ,de zegepraal van de b\rgeoisie ov] de geheele l9ie heeft ev5wel1 hi/oris*1 zr buit5gewone gevolg5 gehad4 ,de b\rgeoisie heeft door de volle ontplooi+ d] maats*appelijke kra*t5 door middel van de groot-produktie het prolet>iaat op groote s*aal voortgebra*t2 zij heeft dit tot de voorwa>de van ha> eig5 /elsel gemaakt4 ,0 re$s1 zoo lang er maats*appelijke produktie be/ond1 deze niet mogelijk zond] e5 categorie van m5s*51 die arbeidd5 en e5 zek] kwantum van hunn5 arbeid aan de maats*appij hadd5 af te /aan1 de mod]ne kapitali/is*e produktiewijze is veel v]d] moet5 gaan3 zij moe/ e5e bepaalde klasse s*epp5 van m5s*51 die arbeidd5 om loon2 niet alle5 tot in/&h\d+ van zi*zelf en hun gez91 ma> ook om d5 groei van het kapitalisme zelf mogelijk te mak54 ,en 9 nog e5 &] opzi*t moe/ het kapitali/is*e sy/eem op mod]n5 voet veel v]d] gaan4 ,g$ur5de e5 lange p]iode ond] het kapitalisme _h de loon>beid]1 als gezel bij d5 patroon w]k5de1 dikw]f e5 komm]vol be/aan1 ma> to* nog altijd e5 gegrond uitzi*t op e5 bet]e toekom/1 die hem zelf/&igheid belo(de1 de groote kans om zelf mee/] te word5 en1 op zijn beurt dus1 de exploitant van &]] arbeidskra*t4 ,het kapitalisme 9 de groote nijv]heid e*t] heeft de s*eid+ tuss*5 de arbeidsmiddel5 en d5 m5s*elijk5 arbeid zoo konsekw5t doorgetrokk51 dat die arbeidsmiddel5 m$e het bepaalde monopolie van de kapitaalkra*tige klasse geword5 zijn4 ,zijn produktiewijze1 die alles zooveel mogelijk massaal1 zooveel mogelijk snel en zooveel mogelijk go$koop moe/ voortbr5g51 _h de groote1 dure ma*9es met /oom en lat] met electriciteit tot grondslag1 die niet alle5 de koopkra*t van d5 kle95 voortbr5g] te bov5 g+51 ma> hem ook hoe lang] hoe me] de geleg5heid b5am5 om op de op5 m>kt5 m$e te kunn5 concurre]54 ,het s*iep dit monopolie e*t] niet alle5 op het gebi$ d] arbeidsmiddel51 ma> het breidde zi* ook uit tot dat van de grond/(f54 ,ook deze monopolise]de het hoe lang] hoe me]1 doordi5 het de prijz5 da>van d]mate opdreef1 dat voor de kle9e voortbr5g]s de geleg5heid tot concurre]51 hun nog op5 gelat5 aan de e5e zijde1 hoe lang] hoe me] onmogelijk w]d gemaakt4 ,deze voorname oorzak5 hebb5 er toe m$egew]kt1 de kans van d5 arbeid] om e5maal zelf baas te word51 vooral voor het t]re9 wa>op de groot-produktie he]s*5de w]d1 geheel en al te do5 v]dwijn54 ,de arbeid] w]d da>door de loonslaaf1 die niet alle5 om loon w]k5 moe/1 t] v]me]d]+ van de w9/5 die het kapitalisme v]/]kt51 ma> die1 als behoor5de tot e5 gans*e klasse van loon>beid]s 9 gelijke positie1 niet alle5 zelf loon>beid] 01 ma> e5 bepaald soort m5s*5 g+ voortbr5g51 g$oemd om te arbeid5 voor &]5 van de wieg tot aan het graf4 ,hi]bij komt nog dat door de1 tot 9 het m9utieuze doorgevo]de v]deel+ van d5 arbeid1 m$e e5 v]s*ijnsel van de groot-indu/rie1 met de t5 top gevo]de me*anis*e voortbr5g+1 de arbeid] niet alle5 deel-arbeid]1 ma>1 voorzoov] de groot-indu/rie 9 het spel komt1 niets dan e5 aanhangsel van de ma*9e w]d2 zoodat het feitelijke bewu/zijn1 dat de arbeid]sklasse van vroeg] nog doortrok1 dat m5 zijn vak gele]d _h 9 dikwijls vrij ruime le]tijd5 en dus als arbeid] nog iets wa>d 01 m$e door de ontwikkel+ van de groot-indu/rie hoe lang] hoe me] w]d uitgewis*t4 ,door de monopolisatie van het gans*e b$rijfslev5 e5]zijds en de kne*t+ van de loon>beid]sklasse &]zijds1 kreeg nu het kapitaal hoe lang] hoe me] het aanzi5 van e5 maats*appelijke ma*t2 het w]d5 hoe lang] hoe m9d] de p]son51 ma> des te me] het kapitaal1 dat de groote ma*t 9 de sam5lev+ 04 ,de groot-indu/rie1 m5 v]lieze het m$e niet uit het oog1 volbra*t nog e5 s*eid+3 zij s*eidde niet enkel d5 bezitt] van de arbeidskra*t zoo volkom5 mogelijk van het bezit d] arbeidsmiddel51 ma> zij s*eidde ook d5 vroeg]5 voortbr5g]1 d5 direkt5 ond]nem]1 van de arbeid]s4 ,de groote fabriek kon niet me] het eig5dom zijn van n man1 zij w]d het eig5dom van de maats*appij op a&eel51 aan wi] ho(d de direkteur kwam2 het fabriekssy/eem w]d e5 tot het toppunt van volmaak!id doorgevo]de hir>*ie van ambt5>5 en kl]k51 mee/]kne*ts en ond]baz51 die all5 langzam]h& als ev5 zoovele drijv]s1 bet] slav5drijv]s1 het vij&ig gevoel1 dat d5 mod]n5 fabrieks>beid] bezielde teg5ov] die reuz5ma*t die hem behe]s*te1 kwam5 v]/]k5 en bij hem /e$s diep] het gevoel ve/igd51 dat ond] het maats*appelijk sy/eem van voortbr5g+1 dat zulke toe/&5 s*iep en voortontwikkelde1 voor hem de hoop om ooit iets &]s te word5 dan e5 /uk van de ma*9e1 wel voor go$ v]lor5 04 ,de oude1 z4g4n4 patri>*ale sam5w]k+ van kne*t en baas g+ geheel v]lor52 de ond]w]p+ van het e5e deel van de m5s*heid aan het &]e 0 door de groot-indu/rie en het groot-kapitaal zoo volkom5 mogelijk geword54 ,zoo hebb5 het omw5tel5 van de voortbr5g+sma*t van het kapitaal en de da>uit natuurlijk voortvloei5de v]d]e ov]ma*t 9 het sociale lev51 het kapitaal gemaakt tot e5 sociale ma*t1 die 9 de maats*appij zelve1 economis* gesprok51 de opp]he]s*appij vo]de4 ,de p]son5 d] bezitt5de klasse lo/5 zi* op 9 de fabrieksbezitt]s1 a&eelh\d]s1 grondbezitt]s1 gelds*iet]s1 dus 9 ev5 zoovele maats*appelijke arm5 van de groote kapitali/is*e opslurpma*9e1 die t5 doel _h /e$s me] me]wa>de uit de arbeid]s1 me] w9/5 uit de consumptie en me] bezit van d5 kle95 man 9 zi* op te zuig54 ,die aldus het blo$ van elke natie telk5s me] na> n kant opdrong1 zoodat n deel1 niet alle5 indu/rieel en f9antieel1 ma> ook lett]lijk 9 i$] opzi*t3 9 wet5s*ap1 9 bes*av+1 9 kun/ en 9 g5ot1 de alles monopolise]5de klasse w]d4 ,de b\rgeoisie alle5 kreeg het monopolie van de /udie4 ,zij w]d ma*tig op het gebi$ van het re*tswez5 en de wet5s*ap van /aat en maats*appij2 h>e v]teg5woordig]s maakt5 de wett5 en w>5 de aangewez55 om re*t te sprek52 h>e v]teg5woordig]s maakt5 als het w>e de /aa?ui%\dkunde tot e5 tak van burg]lijke wet5s*ap1 d4w4z4 van e5 wet5s*ap1 die bij ha> ond]zoek niet 9 de e]/e plaats t5 doel _h1 objectief1 het be/a&e en door de private produktiewijze geve/igde sy/eem van voortbr5g+ en v]deel+ te toets5 aan het nut dat voor de m5s*heid 9 het algeme5 da>uit voortvloeide1 ma> die /e$s uitg+ van dat be/a& sy/eem1 welks eeuwigheid en noodzakelijkheid re$s a priori v]/ond4 ,zoodo5de w]d de wet5s*ap van de /aa?ui%\dkunde1 oorspronkelijk als wet5s*ap d] maats*appij b$oeld1 e5 wet5s*ap van en voor de bezitt5de klasse en da>door ook tev5s e5 gee/elijk wap5 9 de h&5 d] kapitaalkra*tige1 het prolet>iaat uitbuit5de klasse1 om de kne*t+ d] arbeid]sklasse wet5s*appelijk1 d4i4 onom/ootelijk en als t5 eeuwig5 dage geld5d te help5 bewijz54 ,de b\rgeoisie w]d ook de mee/]esse van de k]k1 wi] di5>5 zi* uit h>e rij5 recrute]d5 en die door middel van d5 kansel m$e de arbeid]s behe]s*t52 zoodat hetge5 dez5 elk5 dag van de week op de fabriek w]d voorgepraat3 gehoorzaamheid en ond]worp5heid1 des ,zondags1 !ologis*1 nog e5s w]d h]haald4 ,dat de arbeid]sklasse hi] op a>de gekne*t1 ond]worp5 en van alle g5ot en k5nis v]/ok5 01 dat 0 alle5 om h5 voor d5 hemel en het hi]namaals ges*ikt] te mak54 ,het (ficieele1 k]kelijke *ri/5dom s*e5 zi* bij uit/ek tot e5 zoodanig ond]drukk+smiddel te le554 ,zoo 0 de b\rgeoisie op het maats*appelijk t]re9 alma*tig geword54 ,zij _h de klasseteg5/ell+5 op elk gebi$ van maats*appelijk lev5 zoo konsekw5t op de spits g$rev51 dat het wel niet &]s kon1 ( hun be/aan moe/ zi* langzam]h& voelba> en zi*tba> mak5 9 de rij5 d] arbeid]sklasse1 wi] zelfbewu/zijn zij g$ur5de de he]s*appij van e5 pa> eeuw5 hoe lang] hoe me] uitg$o(d _h4 ,zij maakte1 door de konsekw5ties van ha> maats*appelijk /elsel tot op het laat/ toe door te trekk51 d5 klass5/rijd tot e5 akuut feit1 tot e5 sociaal v]s*ijnsel bij uitnem5dheid4 ,ma> de b\rgeoisie de$ nog me] dan het gans*e maats*appelijke t]re9 voor zi* 9 te palm5 en zi* de alle5he]s*appij hi]op te v]zek]54 ,zij nam ook het politieke t]re9 voor h>e klasse 9 beslag4 ,to5 zij de /aatsma*t v]ov]d _h om h>e maats*appij voor go$ te kunn5 ve/ig51 h]s*iep zij de feodale1 absolute /aatsma*t 9 d5 mod]n5 /aat1 die van nu af ges*ikt w]d gemaakt om het kapitali/is*e sy/eem 9 al zijn v]takk+5 te v]d$ig5 en te bes*]m54 ,de kapitali/is*-burg]lijke /aat w]d tot e5 mod]ne ,dw+-,bur*t van het kapitali/is*e sy/eem1 dat voor alles eis*te3 gehoorzame ond]worp5heid van d5 arbeid] en zijn klasse aan d5 wil en de despotie van de bezitt5de klasse1 gewillige uitbuit+ van d5 arbeid]1 zijn vr\w en zijn k9d]5 door d5 kapitali/4 ,ond]worp5heid niet enkel op de fabriek en 9 de w]kplaats1 ma> ook aan de wett5 d] b\rgeoisie1 aan de burg]lijke re*tspraak2 ond]worp5heid aan de rege]+ van de b\rgeoisie1 aan de door h>e ag5t5 9 /aat en geme5te gemaakte wett5 en v]ord5+54 ,ond]worp5heid ook aan het /elsel van bela/+heff+ door d5 burg]lijk5 /aat1 wa>bij de la/51 tot in/&h\d+ van di5 /aat1 voor e5 ze] groot deel afgew5teld w]d5 op de s*\d]s d] arbeid5de klasse2 ond]worp5heid niet m9d] op het gebi$ d] v]d$ig+ van het l&1 wa>bij de zon5 d] arbeid]sklasse1 omdat zij de talrijk/e klasse is1 g$wong5 w]d5 g$ur5de e5 g$eelte van hun lev5 ges*ikt te word5 gemaakt om de he]s*appij van de bezitt5de klasse te help5 be/5dig5 en te v]d$ig51 en om te ve*t51 als het moe/1 voor e5 l&1 wa>9 hunne klasse niets dan e5 slav5klasse is4 #b4 ,,de ,,le] ,,van ,,d5 ,,klass5/rijd4 ,d5 klass5/rijd van het prolet>iaat zoo doelbewu/ en doelmatig mogelijk te mak51 dat is de taak van de sociaal-demokratie4 7,k4 ,kautsky1 ,das ,erfurt] ,program1 p4 #bdj47 ,de klass5/rijd is e5 economis* feit1 dat uit de produktiewijze d] b\rgeoisie voortvloeit1 uit economis*e klasseteg5/ell+51 die de noodzakelijkheid van de uitbuit+ d] arbeid]sklasse door het kapitaal 9 de all]e]/e plaats tot voorwa>de hebb52 hij is tev5s e5 politieke /rijd geword51 door de hi]vor5 g5oemde oorzak54 ,de b\rgeoisie maakte1 zoodra zij he]s*]esse geword5 0 van d5 /aat1 natuurlijk van h>e ma*t het mee/ praktis*e gebruik4 ,hi]door w]d het besef d] arbeid]s1 dat ook op politiek t]re9 de b\rgeoisie hun vij& 0 en da> be/r$5 moe/ word51 telk5s me] en me] ge/]kt4 ,uit dat groei5de bewu/zijn is de mod]ne arbeid]sbeweg+ gebor54 ,de mod]ne arbeid]sbeweg+ dagteek5t1 !oretis*1 van d5 tijd dat het ,communi/is* ,manife/ is v]s*551 dat het e]/ de arbeid]sklasse zoo volkom5 mogelijk het beeld h>] eig5e ontwikkel+ voorhield en ha> aanwees wa>voor zij te /rijd5 _h2 praktis* van d5 tijd dat de engels*e arbeid]s hunne door all]lei oorzak5 9 het z& geloop51 no*tans heldhaftige ,*>ti/5beweg+ hadd54 ,ma> no* ,communi/is* ,manife/1 no* ,*>ti/5beweg+ hebb5 direkt de mod]ne arbeid]sbeweg+ do5 gebor5 word54 ,zij is e5 v]s*ijnsel dat e]/ n de revolutionaire p]iode d] b\rgeoisie1 lang na #ahdh kon ont/aan en het e]/ w]kelijkheid is geword5 door de ,int]nationale van #ahfd4 ,deze ,int]nationale 0 de e]/e praktis*e geboorte van de mod]ne arbeid]sbeweg+1 die n4l4 aan wi] spits de sociaal-demokratie voortaan be/emd 0 te m>*e]54 ,het ,communi/is* ,manife/ maakte d5 klass5/rijd tot het midd5punt van de beweg+1 ve/igde die beweg+ voor go$ op de basis van d5 klass5/rijd4 ,de sociaal-demokratie is de uitdrukk+ van het wez5 van di5 klass5/rijd1 de mod]ne bewu/word+ van de arbeid]sklasse1 die 9 de kapitali/is*e produktiewijze niet de laat/e phase ziet van de maats*appelijke ontwikkel+1 ma> wl het laat/e /adium van de klass5maats*appij4 ,die 9 de ell5de van het kapitalisme niet al de ell5de 9 het algeme5 zag1 die niet uit te roei5 01 ma> het gevolg van het kapitali/is*e sy/eem1 dat die ell5de s*iep en cultive]de1 t5 e9de er zijn eig5 groei en bloei op te kunn5 opb\w54 ,die 9 d5 arbeid] d5 voortbr5g] de$ zi51 door de uitbuit+ van zijn arbeidskra*t de voortbr5g] van de me]wa>de geword51 welke voortbr5g+ de k]n en het wez5 van het kapitali/is*e sy/eem 0 geword54 ,die dat kapitali/is* sy/eem1 omdat zij dit we] als e5 laat/e1 ma> als e5 v]gankelijk proces van maats*appelijke voortbr5g+ en ruil de$ k5n51 ook het grondig/ kon critise]51 door aan te toon51 dat het /elsel de voorwa>d5 van zijn zelfontwikkel+1 zelfontb9d+ en dus ook zelfv]nietig+ 9 zi* bevatte4 ,en die de arbeid]sklasse drm$e het bewu/zijn e5] nieuwe hoop op de toekom/ kon gev51 de wet5s*appelijke zek]heid en dus de reele hoop tev5s1 dat het sy/eem wa>ond] zij zoo le$1 plaats moe/ mak5 voor e5 hoog]5 vorm van produktie1 niet m5s*5-uitbuit5d en dus niet m5s*-onte]5d als het huidige2 t]wijl dit sy/eem1 kra*t5s zijn a>d en wez51 di5 nieuw51 hoog]5 vorm van maats*appelijke produktie 9 zijn eig5 s*oot uitbro$de4 ,de sociaal-demokratie le]de de arbeid]sbeweg+ niet alle5 het woord organisatie k5n51 ma> toonde ha>1 dat de daad me] wa>d is dan het woord en dat het vorm5 van e5e organisatie van arbeid]s1 t5 doel hebb5de d5 praktis*5 /rijd1 mr wa>d is dan tal van philosophis* gekleurde1 zi* 9 bespiegel+5 v]liez5de beweg+51 disput5 en b]ek5+5 hoe e5 toekom/ige maats*appij er wel z\ knn5 uitzi5 en ( 9 de te v]wa*t5 sam5lev+ de bezitsvorm collectief ( communi/is* z\ wez54 ,de sociaal-demokratie le]de d5 arbeid]s /rijd52 /rijd5 met zooveel mogelijk kans op succes1 doordi5 zij hun het doel de$ k5n51 wa>m ge/r$5 moe/ word52 /rijd5 met zoo m9 mogelijk v]lies van en]gie1 doordi5 zij hun de jui/e middel5 de$ k5n5 wa>m$e ge/r$5 moet word52 /rijd5 met e5 zoo groot mogelijke bewu/heid1 doordi5 zij zoo kla> mogelijk d5 arbeid]s de noodzakelijkheid van organisatie en demokratis*e discipl9e voor oog5 hield en hun da>door wees hoe ge/r$5 moe/ word54 ,de sociaal-demokratie le]de d5 arbeid]s1 dat 9 d5 opb\w van de arbeid]sorganisaties ook de g$eeltelijke afbraak van de kapitali/is*e maats*appij /ak4 ,zij le]de hun1 dat de +roei+ van h>e ma*t 9 d5 burg]lijk-kapitali/is*5 /aat1 dez5 langzam]h& moe/ ontwri*t54 ,zij le]de d5 arbeid]s de vorm5 van organisatie1 die het mee/ doeltreff5d w>5 voor d5 dubbel5 /rijd di5 zij vo]d53 de /rijd teg5 de direkte uitbuit+ van het patronaat en het indu/riele grond-kapitalisme1 en die welke op politiek gebi$1 teg5 de klassehe]s*appij van de b\rgeoisie 9 d5 /aat1 met h>e feitelijke aanhangsels van het klasseleg]1 de klasse-ju/itie1 de klasse-wet5s*ap en het klasse-ond]wijs1 gevo]d moe/ word54 ,zij toonde d5 arbeid]s1 op hi/oris*e en w]kelijk be/a&e grond5 aan1 dat elke klasse die h>e economis*e positie bet] wil mak5 en t5 slotte1 door de logis*e ontwikkel+ g$rev51 be/emd 0 de leid+ van de gans*e produktie te nem51 ook ha> invlo$ op de /aatsma*t moe/ tra*t5 te v]krijg5 voor het e]/e doel en voor het laat/e de /aatsma*t moe/ zi5 te v]ov]54 ,zij toonde d5 arbeid]s1 dus de wa>de van vakv]e5ig+51 als /rijdli*am5 teg5 de economis*e uitbuit+1 niet m9d] dan de wa>de van d5 arbeid op politiek t]re9 tot het v]ov]5 van alle die sociale voordeel51 die de vakv]e5ig+5 niet ( niet geheel en al v]ov]5 kond53 e5 doorta/5de en +rijp5de arbeidswetgev+4 ,zij le]de d5 arbeid]s1 dat de /aat is het klasse-in/rum5t van de bezitt5de klasse en h>5 aanhang1 en ge5sz9s e5 leeg begrip dat bov5 de m5s*5 zweefde4 ,dat hij die dat in/rum5t bezit1 da>m$e heel wat 9 het voordeel van zijn klasse en 9 het nadeel van de ond]ligg5de klasse do5 kon4 ,zij demon/re]de met de feit51 dat het mod]ne p>lem5tairisme1 de afva>dig+ na> de p>lem5t51 de afva>dig+ 0 van de b\rgeoisie1 die na> die colleges hre afgeva>digd5 zond1 gelijk m5 na> commissies zijn m&at>iss5 z5dt1 en dat de fiktie1 dat deze m5s*5 da> het gans*e volk v]teg5woordig51 feitelijk e5 uitv9dsel 0 van de burg]lijke /aatsre*tmak]s4 ,zij le]de d5 arbeid]s dat 9 het /embillet voor die colleges mr zat dan e5 middel om de he]s*appij van de b\rgeoisie te v]/]k51 zooals het ze] uitgebreid kiesre*t 9 ,engel& en het algeme5 kiesre*t 9 ,frankrijk dat hadd5 do5 zi54 ,zij gaf d5 weg aan om van het /embillet1 dat e5 middel tot ond]drukk+ 01 e5 middel tot bevrijd+ te mak51 door 9 het jui/e gebruik da>van de me?ode aan te gev51 om ook 9 de p>lem5t5 de /em van de arbeid]sklasse te do5 hoor5 en de arbeid]s 9 massa de geleg5heid te gev5 hunne belang5 dr te do5 bepleit5 wa> de wett5 gemaakt w]d54 ,zij wees er de gele]d5 ook op1 dat de inw5dige v]deeldheid van de bezitt5de klasse voor de arbeid]sklasse1 mits zij zelf/&ig en geslot5 optrad1 n 9 beg9sel en g$iscipl9e]d 9 optr$51 e5 gun/ige geleg5heid bood1 om die dadelijke h]vorm+5 te v]ov]51 welke aan de arbeid]sklasse1 al?ans voor het teg5woordige1 e5 zoo groot mogelijke v]za*t+ van ha> economis* lijd5 en e5 groot]e opheff+ uit h>5 /aat van maats*appelijk5 en gee/elijk5 nood kond5 gev54 ,kortom1 de sociaal-demokratie emancipe]de de arbeid]sbeweg+ uit het utopisme van e5 vroeg]1 onbewu/ tijdp]k1 uit de phrase d] demagogie1 die met n slag de heele maats*appij uit h>e voeg5 zeide te kunn5 rukk5 en de nieuwe 9 h>e plaats te kunn5 /ell54 ,zij s*eurde de arbeid]s geheel los van de burg]lijke g$a*t5w]eld1 doordi5 zij aan hun lev5 en aan hun d5k5 e5 nieuw5 inh\d kon gev54 ,zij wi/ hunne h>t5 te v]ov]51 door da>9 e5 nieuw ideaal te plant51 en zij maakte zi* niet m9d] van hunne h]s55 mee/]1 door het wet5 en het begrijp5 van het wez5 d] maats*appij en van het doel d] gans*e beweg+ tot e5 geheel nieuw uitgangspunt van het d5k5 te do5 word54 ,door de sociaal-demokratie is de mod]ne arbeid]sbeweg+1 zoo compleet als wij ha> k5n51 het e]/ e5 w]kelijk feit geword54 ,zij heeft dit resultaat b]eikt door va/ te knoop5 aan de w]kelijkheid1 en het massale en sociale k>akt] van het prolet>iaat zelf tot het uitgangspunt te nem5 van h>e gans*e beweg+ en h>e taktiek4 ,,twe$e ,,ho(d/uk4 ,,teg5w]k5de ,,/room+54 #a4 ,,de ,,burg]lijke ,,g$a*t5gang4 ,op elk ideologis* gebi$ is de traditie e5e groote cons]vatieve ma*t4 ,fr4 ,engels4 ,de hi] ges*et/e opvatt+ van de hi/oris*e taak d] arbeid]sklasse1 de sam5voeg+ van de beweg+ van het prolet>iaat tot e5 zoo groot mogelijk geheel1 wa>van de ond]deel5 e5 zoo groot mogelijke mate van zelf/&igheid kunn5 hebb51 zond] dat aan het geheel 9 e5sgez9d h&el5 afbreuk wordt g$aan1 is op zi*zelf zoo go$ e5 hi/oris* produkt1 als de !orie dat 01 wa>aan zij ha> ont/aan dankte4 ,e]/ door h>e ontwikkel+ heeft de arbeid]sbeweg+ 9 de v]s*ill5de l&5 van kapitali/is*e produktie zi* de erv>+ kunn5 v]w]v51 die leidde tot de toepass+ en de bewu/e doorvo]+ e5] algeme5e taktiek van organisatie en van /rijd1 die dan1 betrekkelijk langzaam sle*ts1 door de arbeid]smassa's algeme5 begrep5 w]d4 ,deze langzaamheid kan ind]daad niet v]wond]54 ,het prolet>iaat is weliswa> mat]ieel het produkt van de mod]ne ontwikkel+ van het kapitali/is* produktiesy/eem 9 het /adium zijn] hooge ontwikkel+1 ma> het is ge5 lev5looze klomp4 ,het wordt door lev5de m5s*5 gevormd1 wa>van e5 deel1 door re$s eeuw5lang prolet>irslev51 tot me] ( m9d] diepte van demoralisatie en deg5]atie is v]vall51 t]wijl e5 &] deel uit maats*appelijke klass5 voortgekom5 is1 wa>9 uit kra*te van eeuw5lang zelf/&ig economis* be/aan1 zi* ze] /]ke tradities hebb5 va/g5e/eld1 die de ond]vond5 declasse]+ niet heeft kunn5 uitroei54 ,zoo komt het ook dat1 al dw+5 de economis*e v]h\d+5 telk5male het mod]ne prolet>iaat tot e5 compacte aane5sluit+1 deze ev5 zoovele mal5 w$] wordt doorkrui/ en doorsn$5 door all]lei voor/ell+5 en begripp5 die 9 de arbeid]sklasse zelve lev54 ,deze /emm+5 en /room+5 9 de arbeid]sklasse zelve zijn dan het t]re9 wa>op de demagogie en het utopisme e5 gemakkelijk spel v9d54 ,bij e5igsz9s s*r&]e exploitatie is het dan 9 het geheel niet moeielijk om door te w]k5 op die /emm+5 en voor/ell+51 welk] oorsprong 9 het v]l$5 ligt1 sekt>isme op te wekk51 s*eid+5 tuss*5 de arbeid]s 9 het lev5 te roep5 en aldus de e5heid van h&el5 voor e5 tijd lang te v]lamm54 ,da> zijn bij d5 opm>s5 van het mod]ne prolet>iaat e5 aantal moeielijkh$5 te ov]w9n5 welke geheel voortspruit5 uit het wez5 d] mod]ne arbeid]sbeweg+ zelve en die voor i$] l& op zi*zelf nog bov5di5 word5 v]me]d]d met de eig5a>digh$5 van l&a>d1 hi/orie1 economis*e /ructuur1 v]h\d+ van gele]d5 en ongele]d5 arbeid etc4 ,niet ov]al gelukt het ev5 snel ze te ov]w9n52 niet ov]al v9d5 de opvatt+5 van de beweg+1 de /rijd en de taktiek 9 di5 /rijd re$s aan/onds e5 willig5 bodem4 ,voor en na grijpt het kapitalisme de v]s*ill5de bes*aafde l&5 aan en 9 die l&5 natuurlijk da>m$e ook v]s*ill5de lag5 en groep51 die voorhe5 wel-is-wa> e5 komm]lijk1 ma> dan to* 9 i$] geval e5 economis*-zelf/&ig be/aan hadd5 wet5 te lijd54 ,de lag5 van het zelf/&ig h&w]k word5 natuurlijk hoe lang] hoe va/] m$egesleurd 9 het rad van de economis*e ontwikkel+1 dat ge5 enkele groep blijft sp>5 en zoo de zelf/&ige h&w]k] al niet dadelijk 9 de rij5 d] fabrieksprolet>irs gesleept wordt1 vaak met vr\w en k9d er bij1 wordt hij op &]e wijze to* ond] het knell5de juk van het groot-kapitaal geplaat/1 dat hem tot huisw]k] voor d5 fabrikant ( voor d5 groo?&ela> maakt4 ,9 deze1 9 v]s*ill5de l&5 nog ze] bre$e groep5 van tot prolet>irs g$egrade]d5 ( van m5s*5 die eig5lijk met het prolet>iaat geheel op n lijn /aan1 ma> voor wie de s*ijn van zelf/&igheid nog is blijv5 be/aan en de b$riegelijke g$a*te aan v]lor5 positie da>door nog lev5dig blijft1 komt natuurlijk ook de ell5de die het kapitali/is*e uitbuit+s/elsel teweeg br5gt1 spo$ig tot bewu/zijn4 ,m5 gevoelt da> aan eig5 lijf en l$5 spo$ig g5oeg wat het zegg5 wil uitgebuit te word51 m5 komt er ook wel snel a*t] de wa>heid1 dat het maats*appelijk sy/eem er de s*uld van is1 ma> 9 hun oog5 is dat sy/eem e5 +eslop5 kwaad4 ,de gee/ van de traditie1 9 h5 nog zoo lev5dig1 zegt hun dat het vroeg] zooveel bet] 0 en het kapitalisme1 dat zij bezig zi5 hun blo$ en m]g op te zuig51 v]s*ijnt voor h5 als e5 demonis* sy/eem1 e5 uitv9dsel van de hebzu*t d] rijke li$5 9 de e]/e plaats4 ,deze oppositie teg5 het kapitali/is* sy/eem is van ze] oud5 datum re$s2 zij is dikw]f losgeb>/5 9 ze] hevige tooneel5 van op/& van tot de uit]/e gr5s van wanhoop g$rev5 groep5 van arbeid]s en hun gelijk51 9 de ges*i$5is van de arbeid]sbeweg+ ge5sz9s zeldzaamh$54 ,en alhoewel zij nad]h& v]do(d is1 omdat de arbeid]sbeweg+ met de mod]ne v]vorm+ van indu/rie1 h&el en transportwez5 ev5e5s e5 &] k>akt] heeft aang5om5 en aldus ook me] en me] tot het besef van &]e middel5 9 d5 /rijd teg5 het kapitalisme is gekom51--dat zij uit de g$a*te-sfe] van de arbeid]sklasse geheel is gewek51 kan niet word5 gezegd4 ,zij vormde da>91 en t5 deele geldt dit voor de beweg+5 9 sommige l&5 nog1 het elem5t1 dat bij voorkeur neigt tot de vorm+ van all]lei utopi/is*e voor/ell+5 omtr5t de ontwikkel+ van de maats*appij zelve en bijgevolg dus ook omtr5t de /rijdwijze d5kbeeld5 koe/]t aan di5 utopi/is*5 g$a*t5gang ontle5d4 ,wanne] m5 d5kt1 dat het kapitali/is* produktieproces niet e5 hi/oris*-noodzakelijk gebeur5 is1 niet iets dat de maats*appelijke ontwikkel+ doormak5 moet1 omdat het de onv]mijdelijke voorwa>de is voor e5 hoog]5 vorm van produktie1 ma> integ5deel er e5 afdwal+ 9 ziet1 deels t5gevolge van de v]ke]dheid van het sy/eem1 deels t5gevolge van e5 soort v]dorv5heid van de m5s*51 zu*t na> geld1 weelde1 g5ot enz41 dan zal m5 d]gelijke oud]wets*e me5+5 ov]br5g5 op zijn /rijdplan teg5 de euvel5 en de ell5de1 die m5 van de inw]k+5 van het sy/eem ond]v9dt4 ,da> komt bij1 dat de b\rgeoisie1 die gee/elijk niet m9d] dan economis* op de kapitali/is*e maats*appij h>5 /empel drukte1 d5 arbeid]s zooveel mogelijk h>5 g$a*t5gang omtr5t /aat1 maats*appij enz4 _h +epr5t4 ,de arbeid]s1 die zi* mat]ieel spijzig5 moe/5 met de kruimels die de bezitt5de klasse ha> te et5 gaf1 w]d5 9 gee/elijk opzi*t nog veel me] op d5 afval aangewez5 di5 de b\rgeoisie ha> v]/rekte4 ,dat dus de arbeid]s burg]lijk d5k5 en burg]lijk h&el51 is e5 niet te v]wond]5 iets4 ,nu pa/ het vooral 9 de burg]lijke opvatt+ en bes*\w+ d] maats*appij1 om de ontwikkel+ absoluut te nem51 d4w4z4 niet als e5 proces van word5 en v]gaan1 ma> als e5 va/gegroeid iets1 dat hi] en da> aan d5 buit5kant nog v]&]5 kan1 ma> als geheel g5om5 voor ge5 wez5lijke v]vorm+ me] vatba> is4 ,zoo da*t weliswa> de b\rgeoisie er niet geheel ov]1 to5 zij zelve nog e5 revolutionaire1 d4w4z4 ond]drukte klasse 01 die teg5 alle vorm5 van de ha> v]drukk5de sam5lev+ v]zet _h te vo]51 ma> 9 h>e lat]e ontwikkel+ tot de klasse die geheel mee/] 0 van de leid+ d] produktie en tot mee/]esse van d5 politiek5 /aat1 kwam die voorkeur voor het absolute w$] bov54 ,v]volg5s is e5 /]k k5m]k van di5 burg]lijk5 g$a*t5gang de opvatt+ dat de maats*appij e5 v]bond is van individu51 elk op zi*zelf1 e5 optelsom van m5s*51 die om bepaalde r$55 sam5won5 en sam5w]k5 en da>toe all]lei /ilzwijg5de ov]e5kom/5 geslot5 hebb54 ,deze bes*\w+ ontle5de natuurlijk h>5 oorsprong aan d5 toe/& van desorganisatie1 wa>9 de enkelv\dige w>5produktie de maats*appij _h gebra*t4 ,elk5 w>5produc5t a*tte zi* e5 elem5t op zi*zelf1 dat tot de &]e 9 ge5 enkele &]e v]h\d+ /ond dan als voortbr5g] ( ruil]4 ,e]/ e5 lat]e vorm van kapitali/is*e produktie de$ d5 algeme55 en noodw5dig be/a&5 sam5hang di] elem5t5 w$] duidelijk zi54 ,ma> to* bleef 9 de burg]lijke lev5s- en w]eldbes*\w+ de individu het pr$om9e]5de elem5t1 de spil wa>om de gans*e sam5lev+ draaide4 ,de ideologis*e afspiegel+ da>van is de vrijheid van d5 p]soon1 die door cultive]d1 na>mate zij 9 de w]kelijkheid me] illusoir w]d gemaakt4 ,nog e5 &] k5m]k van dit burg]lijk g$a*t5lev5 0 de opvatt+ omtr5t d5 /aat1 d4w4z4 de politieke organisatie van de m5s*elijke sam5lev+4 ,de burg]lijke /aat is e5 product van de burg]lijk-kapitali/is*e ontwikkel+ 9 de maats*appij zelve1 die ov]al wa> zij e5 gun/ig5 bodem vond1 de v]brokkelde vorm5 van geme5s*apslev5 tot e5 geheel heeft sam5getrokk54 ,de noodzakelijkheid om zooveel mogelijk ov] e5 nvormig1 9 politiek opzi*t geheel ond] dezelfde om/&igh$5 v]ke]5d t]ritorium van h&el en v]ke]1 tol1 muntwez5 etc4 te kunn5 w]k51 leidde tot die c5tralisatie op politiek gebi$ welke aan d5 politiek5 /aat 9 zijn mod]n5 vorm het aanzijn ges*onk5 heeft4 ,de b\rgeoisie1 die uit d5 feodal51 absolutis*5 /aat 0 gegroeid1 vond da>9 e5 vorm van rege]+1 d4w4z4 bije5h\d5 van e5 bepaalde nationale en economis*e e5heid en e5 zek]e controle van het algeme5 ov] de ond]deel51 die voor deze doele9d5 moeielijk te gebruik5 w>54 ,h>e def9itieve ov]w9n+ bra*t met zi* m$e1 het absolute kon+s*ap en d5 adel voor go$ het +rijp5 9 de economis*e v]h\d+5 onmogelijk te mak5 en de ontwikkel+ niet te belemm]5 door het h&hav5 van eig5ma*tig en met geweld 9 /& geh\d5 voorre*t5 welke nijv]heid en h&el op het hevig/ s*aadd54 ,9 zek]5 z9 0 ook die feodale /aat niet me] onbep]kt absoluut1 ma> moe/ hij voel+ zoek5 met het volk1 al 0 dit dan nag5oeg alle5 om de geld5 los te krijg5 die hij voor zijn voortbe/aan noodig _h4 ,de b\rgeoisie _h dit sy/eem uit te breid52 het bijhangsel van het absolutisme _h het tot het midd5punt te mak54 ,zij 0 da>toe g$wong5 om de ma*t van d5 feodal5 adel geheel en al te brek52 zij moe/ de demokratie al?ans 9 beg9sel invo]51 omdat dit ha> e5ige /]kte 04 ,deze noodzakelijkheid bra*t ook e5 nieuwe met zi* m$e1 namelijk die van e5 algeme5 va/ t]re9 te s*epp5 voor de b]aadslag+5 ov] het algeme5 belang1 e5 algeme5 va/ en e5 zooveel mogelijk c5traal punt van wa>uit de rege]+ des l&s ges*i$5 moe/4 ,9 plaats van het absolute kon+s*ap1 het c5trale punt van gezag1 kwam het p>lem5t tot /&2 9 de plaats van de m9i/]s des kon+s1 di5>5 en raadgev]s1 kwam de con/itutioneele ma*t van de grondwet1 die sle*ts aan het p>lem5t v]antwoordelijke m9i/]s k5de4 ,afgezi5 nu van ettelijke tuss*5vorm5 9 v]s*ill5de l&51 is 9 het algeme5 9 de l&5 met ov]weg5d burg]lijk-kapitali/is*e ontwikkel+ de politieke evolutie deze ri*t+ uitgegaan4 ,het type da>voor is bijv4 eeuw5lang e5 l& als ,engel& gewee/1 na> welks vorm dan ook de mee/e con/itutioneele l&5 m9 ( me] direkt gemodelle]d zijn4 ,ze] opzettelijk wordt hi] wat me] dan de lez] d5kt dat noodig is bij de eig5lijke ontwikkel+ van d5 p>lem5tair5 /aat /ilge/aan1 omdat dit 9 het v]b& met de d5kbeeld5 die wij nad]h& zull5 ontmoet5 van het groot/e gewi*t is4 ,het spreekt ev5wel van zelf1 dat de b\rgeoisie--en vooral omdat zij het t5 deele zelfs onbewu/ de$--zi* met deze door de noodzakelijkheid van ha> eig5 be/aan en voortontwikkel+ ges*ap5 /aatsma*t e5 in/ituut _h voortgebra*t dat1 hoe me] het tot e5 c5traal-he]s*5de ma*t w]d sam5getrokk51 de ze] bes*eid5 gr5z51 die m5 oorspronkelijk aan zijn w]kkr+ to$a*t1 ov]s*rijd5 moe/4 ,dit gaat ov] het algeme5 zoo met d]gelijke soort van in/ell+51 die oorspronkelijk door de m5s*5 b9n5 ze] enge gr5z5 g$a*t word51 enkel als e5 v]e5ig+ tot de v]krijg+ van enkele re*t5 ( tot het wa>borg5 van p]soonlijke veiligheid etc41 en die door hun eig5 ontwikkel+ e5 /e$s groot] uitbreid+ aannem5 en d5 kr+ hunn] bemoei+ telk5s en telk5s v]groot51 totdat zij geheel uit hunne oorspronkelijke b$oel+ zijn gegroeid en onh]k5ba> geword5 zijn4 ,de /aat 0 dan ook vrij snel niet alle5 me] de politieke vorm van de v]e5ig+ van de l$5 d] bezitt5de klasse1 de ma*tsma*9e t] beveilig+ van de onbep]kte en onv]korte leid+ van de produktie1 ma> breidde zijn w]kkr+ uit tot e5 zek]e mate van contrle ov] de h&el+5 van de p]son54 ,het gevolg da>van 0 ook1 dat hij zi* als ap>te ma*t zelf/&ig g+ mak51 eig5 begripp5 g+ =mule]51 het z4g4n4 /aatsre*t1 en tot in/&h\d+ van zi*zelv5 ook ap>te geldmiddel5 g+ v]g5 9 d5 vorm van bepaalde en bij wett5 g]egelde p]soonlijke heff+51 de bela/+54 ,die wett5 en die bela/+51 welke natuurlijk met de to5em5de ontwikkel+ van het kapitalisme1 de zu*t om /e$s nieuwe l&/rek5 aan te grijp51 nieuwe lag5 van m5s*5 aan zijn suprematie te ond]w]p51 ev5 snel to5am51 9 druk v]hoogd51 w>5 niet het m9/ 9 d5 beg9tijd van de burg]lijke glorie de /e5 des aan/oots van all]lei burg]lijke ideolog5 en de alsem die de zoe!id van de onbep]kte ma*t d] b\rgeoisie zoo vaak v]bitt]de4 ,m5 kreeg het l& aan di5 /aat die dreigde zi* met alles te bemoei51 die /e$s me] bela/+5 voor zi*zelf eis*te1 die1 en dit vooral 0 voor d5 kapitali/ e5 haa/ niet te v]duw5 grief3 zi* mee/] maakte van e5 /e$s groot] deel van de me]wa>de1 welke 9 de oog5 van d5 b\rgeois zijn onv]vreemdba> eig5dom1 zijn re*tmatig v]worv5 bezit 04 ,m5 haatte di5 /aat1 die zi* ook g+ m5g5 9 de aangeleg5h$5 tuss*5 burg] en burg]1 door middel van all]lei politiemaatregel5 en v]ord5+5 9 het belang van het algeme5 welzijn4 ,wat to* i$]s welzijn 0 _h i$] p]soon1 i$] individu voor zi* en niet e5 college van rege]+sp]son5 uit te mak54 ,niet m9d] v]bitt]+ wekte de /aat1 omdat hij langzam]h& zijn neus g+ /ek5 9 de aangeleg5h$5 van d5 arbeid4 ,imm]s1 elke kapitali/ kon voor zijn geld zooveel arbeid]s koop5 als hij wilde1 deze arbeid]s w>5 voor d5 tijd dat hij h5 ko*t zijn onv]vreemdba> eig5dom1 zijn arbeidscontract liep ov] d5 t]mijn van d5 v]koop en dies 0 geheel de kra*t van d5 arbeid1 voor hem1 na> de regel5 van het re*t3 e5 jus ut5di et abut5di #a4 ,da> _h ge5 /aat zi* 9 te m5g51 ge5 wet _h hem te bep]k5 9 zijn uitbuit+sre*t van geko*te arbeidskra*t1 no* van volwass5 mann51 no* van vr\w51 no* zelfs van k9d]54 ,de arbeid] 0 e5 geheel vrij man1 zoo le]de hem de !orie zijn] /aa?ui%\dkunde1 wat hij de$ de$ hij uit geheel vrij5 wil1 hij kon gaan en kom5 wa> en wanne] hij wilde en als hij zijn k9d]5 en zijn vr\w aan hem1 d5 fabrikant1 wilde af/aan1 dan 0 het sle*ts tyrannie van de wet hem te belemm]5 di5 zoo lang te lat5 w]k5 als het hem beliefde1 en alle w]k te lat5 v]ri*t5 dat hem go$da*t4 ,de /aat _h tot taak sle*ts e5 m9imum van zorg te drag5 voor de algeme5e belang5 van alle burg]s2 v]d] zi* buit5 de economis*e v]h\d+5 d] burg]s te h\d53 ,laiss] faire1 laiss] all] #b1 dan zull5 de d+5 het all]be/e m>*e]5 en de natuurlijke h>monie d] economis*e kra*t5 het be/ word5 b]eikt4 ,deze haat teg5 d5 /aat is ze] typis*-burg]lijk4 ,wij zull5 lat] de geleg5heid hebb5 aan te toon51 dat het revolutionaire prolet>iaat d5 /aat ev5e5s be/rijdt4 ,ma> niet d5 /aat ab/rakt1 gelijk de burg]lijke ideologie d5 /aat juridis* geab/rahe]d heeft van zijn inh\d3 de burg]lijke /aatsma*t1 ma> het geweld d] b\rgeoisie1 bepaalde economis*-politieke w]ktuig51 die als het w>e de attribut5 van d5 burg]lijk5 /aat zijn en tev5s ook zijn inh\d4 ,9 deze ideologis*e wo$e teg5 d5 /aat als zoodanig word5 de burg]lijke s*rijv]s alln nog ma> door hunne uitloop]s1 de an>*i/is*e ideolog51 ov]tr(f54 ,beid5 e*t] be/rijd5 d5 /aat zond] hem te treff51 omdat zij de idee3 /aat en niet d5 economis*5 en politiek5 inh\d da>van aanta/54 ,de bezitt5de klasse heeft het n enkele maal 9 ern/ beproefd d5 /aat 9 d5 h>tad] aan te ta/51 n4l4 door te weig]5 bela/+5 te betal54 ,het 0 9 d5 conflict/ijd van ,bism>ck met de ,duits*e lib]ale b\rgeoisie1 9 het midd5 van de ze/ig] j>54 ,het w]d ev5wel niet ern/ig doorgevo]d4 ,ook het af/emm5 van de begroot+ 9 ha> geheel1 9 de v]s*ill5de p>lem5t5 van de zijde d] sociaal-demokratis*e afgeva>digd5--die dat niet enkel d$5 om r$55 9 die begroot+ zelf geleg51 ma> om da>m$e d5 klasse-/aat ge5 v]tr\w5svotum te gev5 van de zijde van het georganise]de1 klassebewu/e prolet>iaat--is e5 revolutionair middel1 dat1 natuurlijk op veel bre$] s*aal toegepa/1 en met de groote massa van het georganise]de prolet>iaat 9 d5 rug1 d5 burg]lijk5 /aat vl erg] nadeel5 kan toebr5g51 dan al het mondel+ en s*riftelijk gesputt] da>teg54 ,de grond voor di5 haat bij de b\rgeoisie teg5 d5 /aat 9 het algeme5 en vooral teg5 e5 /]k5 /aat 0 ev5wel niet e5 ideologis*e ma> e5 ze] positieve4 ,t5 deele heeft ,lassalle het e5maal zoo s*]p-snijd5d gezegd4 ,wij do5 het be/ hem het hi] te lat5 h]hal53 #c ,de k\de onp]soonlijke betrekk+ van d5 ond]nem] tot d5 arbeid] als tot e5 zaak1 tot e5 zaak die gelijk i$]e &]e wa> op de m>kt1 na> de wet van de produktieko/5 wordt voortgebra*t--dat is het1 wat de geheel specifieke1 geheel ontm5s*te physiognomie van de burg]lijke p]iode vormt6 ,v&a> de haat onz] lib]ale b\rgeoisie teg5 d5 /aat1 niet teg5 e5 bepaald5 /aat1 ma> teg5 d5 /aat 9 het algeme51 di5 zij het lief/ geheel z\d5 opheff5 en 9 de burg]lijke sam5lev+ z\d5 lat5 ond]gaan1 d4w4z4 op al zijne punt5 z\d5 will5 doordr+5 met de vrije concurr5tie4 ,want 9 d5 /aat kom5 nog altoos de arbeid]s als m5s*5 9 aanm]k+1 t]wijl zij1 gelijk alles 9 de burg]lijke sam5lev+1 wa>9 de wet van de vrije concurr5tie he]s*t1 sle*ts na> d5 prijs d] produktieko/51 sle*ts als e5 zaak 9 aanm]k+ kom54 ,v&a> dus voor alles de tot het toppunt /ijg5de haat van de b\rgeoisie teg5 elk5 /aat1 hoe ook georganise]d en sam5ge/eld1 om1 da> zij d5 /aat niet geheel kan opheff51 hem t5m9/e op zooveel punt5 als ha> ma> /e$s mogelijk is 9 het individualisme van de vrije concurr5tie op te loss51 om hem t5m9/e 9 zoov]re als sle*ts mogelijk is aan de burg]lijke sam5lev+ te assimile]5 en ond] de ontm5s*5de he]s*appij van d]zelv] gebi$5de wet te /ell54 ,m5 ziet dat ook ,lassalle nog t5 deele de ideologis*e voor/ell+ heeft e5] teg5/ell+ tuss*5 burg]lijke maats*appij en /aat4 ,hij /elt d5 /aat ev5wel bov5 die burg]lijke sam5lev+4 ,afgezi5 van deze burg]lijke afdwal+ bij ,lassalle1 die op sommige voorname punt5 juridis* da*t1 e5 afdwal+ die ov]ig5s van ond]ges*ikte beteek5is is1 komt hi] s*]p op d5 voorgrond wat de drijfve]5 w>5 van di5 burg]lijk5 afke] teg5 d5 /aat4 ,de vrije p]soon 0 voor de b\rgeoisie1 t5 all5 tijde1 niet 9 de e]/e plaats het subject1 de m5s*1 ma> het produkt2 de vrije ruil gold niet 9 de e]/e plaats d5 ruil] ma> de wa>1 die zoo mogelijk tot zijn volle wa>de moe/ word5 g]ealise]d4 ,da>9 trad de /aat nu controle]5d en dus bemoei5d tuss*5beide4 ,voor d5 /aat moe/ natuurlijk het individu1 als zoodanig1 9 de e]/e plaats geld54 ,9 e5 politiek5 geme5s*apsvorm1 welke ook1 kunn5 wel groote groep5 politiek word5 buit5geslot5 van de uitoef5+ van bepaalde functies1 ma> juridis* di55 alle als gelijk5 te word5 bes*\wd4 ,natuurlijk besli/ de ma*tspositie d] he]s*5de klasse1 ma> 9 zoov]re als de maats*appij nu e5maal niet e5 losse v]zamel+ m5s*5 is1 ma> e5 door de b&5 van produktie en ruil en e5 zek]e1 9 de ges*i$5is zi* v]w]kelijk5de m5s*elijke solid>iteit sam5gewev5 en op de v]vull+ van elk&]s behoeft5 aangewez51 natuurlijke associatie1 moet de politieke /aat 9 de individu51 die tot hem behoor51 9 de e]/e plaats m5s*5 erk5n54 ,hi]uit dus ont/ond 9 d5 boezem d] burg]klasse zelve de teg5/ell+ tuss*5 maats*appij en /aat4 ,e5 teg5/ell+1 die bij de v]s*ill5de engels*e /aatsre*tsle]>5 uit uit beg9 van de #ag;e eeuw voorkwam1 niet m9d] als bij de ideolog5 die1 zooals ,william ,godw9 7#agef-ahcf71 d5 gans*5 /aat lief/ zag5 afges*aft2 ma> die bij de burg]lijk5 alle5 ma> zoovr g+1 dat zij d5 /aat 9 zijn w]k+ tot de all]bes*eid5/e rol t]uggebra*t w5s*t5 te zi53 de bewak+ van d5 p>ticuli]5 eig5dom4 ,( gelijk ,lassalle het zoo dra/is* mogelijk zeide3 de /aat als politieag5t en als na*twa*t6 ,de gans*e burg]lijke opvatt+ van to5 0 dat de /aat e5 noodzakelijk kwaad 02 h>e gele]d5 g+5 /e$s van de burg]lijke concurr5tie uit1 namelijk dat de m5s*5 teg5 elk&] ve*t5 om het groot/e brok4 ,het bellum omnium 9 omnes 7de /rijd van all5 teg5 all571 dat 0 9 d5 grond van de zaak het burg]lijke uitgangspunt 9 de bes*\w+ van de v]h\d+ van het individu tot de geme5s*ap1 zooals dit re$s door d5 engels*5 /aatsphiloso( ,?omas ,hobbes 7#aehh7 gele]a>d 04 ,deze zag ev5wel 9 d5 absoluti/is*5 /aat1 met e5 allesbehe]s*5d vor/ aan de spits1 de e5ige oploss+ om e5 geme5s*apswez5 als het burg]lijk-kapitali/is*e 9 /& te h\d54 ,do* deze bes*\w+ is typis* voor de burg]lijke opvatt+ geblev51 die dan ook tot v] 9 de vorige eeuw de le] v]kondigde1 dat elke5 ma> voor zi*zelf moe/ wet5 hoe hij door de w]eld kwam4 ,het zelf-help w]d to5 de lev5sle] van elk re*tgea>d b\rgeois en dit z\ nog m9d] gewee/ zijn1 w>e het niet dat deze burg]man/heorie de ond]grond van e5 gans* /elsel w]d1 dat 9 ho(dzaak di5/ moe/ do5 om de arbeid]sklasse te word5 bijgebra*t en +epr5t4 ,/aat%ulp v]zwakte d5 individu1 zoo v]kla>de m5 d5 arbeid]s de zaak2 de arbeid] moe/ zi*zelf help54 ,wett5 w>5 niet 9 /aat de arbeid]s te /]k51 zij z\d5 h5 integ5deel v]zwakk52 de z$5 moe/5 v]bet]d word5 en da>toe kond5 wett5 niet di551 enz4 enz4 ,dat ev5wel jui/ door de re*tsbes*]m+ en eig5domsbes*utt+1 door /rafre*t en burg]lijk re*t met alle toebehoor5 van dez51 de /aat d5 p>ticuli]5 eig5dom v]/]kte2 dat door zijn tal van na> buit5 g]i*te in/ell+51 de /aat d5 kapitali/is*5 h&el geweldig bevord]de2 dat door het me] en me] volmak5 van zijn ,po/-1 ,bank-1 ,munt- en ,v]ke]swez51 de /aat de w9/5 van de b\rgeoisie ontzett5d de$ v]me]d]51--dat alles v]telde m5 de arbeid]sklasse niet4 ,voor deze _h m5 alle5 d5 /aat als boeman2 als( zij bij eig5 erv>+ niet re$s wi/ dat die burg]lijke /aat de /raff5de h& voor ha>1 ma> het liefelijke gemo$ sle*ts voor de bezitt5de klasse _h6 ,dit conflict tuss*5 /aat en burg]lijke sam5lev+ w]d5 de burg]lijke /aatsle]>5 zi* e*t] nooit geheel bewu/4 ,imm]s1 zij kond5 no* objectief g5oeg teg5ov] de burg]lijke sam5lev+ kom5 te /aan1 omdat zij de uitbuit+ van m5s*elijke arbeidskra*t1 die aan deze t5 grondslag ligt1 niet kond5 toegev51 no* objectief g5oeg teg5ov] d5 /aat zelv51 omdat zij 9 dez5 niet het bepaalde klasse-in/rum5t kond5 doorzi54 ,da>om behielp5 zij zi* altijd ma> met frases en ontwi]p5 zij de frase van d5 burg]lijk5 ,re*ts/aat1 e5 my/iek d+1 dat bov5 de m5s*5 zweefde om objectief re*t te do5 #d4 ,nu is wat re*t is1 9 de burg]lijke maats*appij enkel te wet5 uit wat m5 9 dez51 op grond van aan de privaat-kapitali/is*e produktie- en toeig5+swijze ontle5de noodzakelijkh$5 e5maal als zoodanig heeft gecodifice]d1 da> e5 absoluut re*t niet be/aat4 ,zoo ziet m5 dat m5 met dez5 re*ts-/aat 9 hetzelfde kr+etje rond kan blijv5 draai54 ,de /aat op te loss5 9 de sam5lev+ kon niet1 want dan mi/e m5 de re*tsbes*]m+ en bevord]+ van de privilegin van d5 eig5dom1 de veiligheid van het bezit en het pr(ijtelijke van de /aatsorganisatie 9 het algeme54 ,&]som liep m5 het groote geva> e5 te /]k5 /aat te krijg51 wa>door alwe] de ma*t tot uitbuit+ ov] de arbeid]sklasse dreigde beknot te word52 en dat niet alle51 ma> ook het &]e geva> w]d da>door groot]1 n4l4 dat e5 te /]ke /aat me] en me] burg]lijk eig5dom 9 d5 vorm van bela/+5 na> zi* toe z\ kunn5 hal54 ,hi] hoort ge5 v]d]e bes*\w+ me] ?uis ov] de mani] wa>op de burg]lijke /aat s$]t zijn be/aan tot op h$5 toe1 zi* altoos1 lave]5d]wijs z\ m5 kunn5 zegg51 gepoogd heeft uit zijn ontzett5d moeielijke positie tuss*5 hang5 en wurg5 te r$d54 ,de bezitt5de klasse is zi* h>e eig5 positie 9 d5 /aat e]/ wat /]k] bewu/ geword5 to5 het re$s te laat 01 namelijk to5 er re$s /]ke1 niet me] uitroeib>e spor5 w>5 van e5 arbeid]sorganisatie1 met het bepaalde en bewu/e doel1 ha> h>e ma*t 9 d5 /aat te betwi/54 ,do* hi]ov] lat] me]4 ,intuss*51 wat de burg]lijke !oretici1 die natuurlijk de bepaalde belang5 van de b\rgeoisie hadd5 te v]d$ig51 zi* niet bewu/ kond5 word51 dat begrep5 de burg]lijke ideolog5 to* wel4 ,aan e5 d]gelijke bewu/word+ dankt bijv4 het bek5de ops*rift1 wa>op ook an>*i/5 zi* wel b]oep5 hebb51 #e ,! ,man v]sus ! ,/ate 7,de m5s* teg5ov] d5 ,/aat71 zijn ont/aan4 ,ook ,ibs5 0 zi* zek] dat conflict bewu/4 ,9 e5 brief aan ,br&es s*rift hij o4a43 ,de /aat is de vloek van het individu4 ,wa>m$e is de /]kte van ,pruiss5 geko*t8 ,met het opgaan van d5 enkel+ 9 het politiek en geografis* begrip4 ,de kelln] is de be/e soldaat4--,de /aat moet v]dwijn56 ,bij deze revolutie zal ik aanwezig zijn4 ,m5 ond]grave het /aatsbegrip1 m5 /elle de vrijwilligheid en het gee/elijk elk&] v]wante als het e5ig-bepal5de voor e5 v]e5ig+ op1 dat zal het beg9 van e5 vrijheid zijn1 die iets wa>d is4 #f ,ma> 9 d5 ideologis*5 g$a*t5gang werspiegelt zi* wel het conflict1 ma> niet de economis*e en politieke oorzak5 van het conflict4 ,de m5s* bleef het zelf/&ig individu1 het ab/ractum-m5s*1 die 9 en door zijn zelfontwikkel+ zijn p]soonlijkheid pas kon uitlev52 en het conflict tuss*5 hem en d5 /aat 0 gegrond 9 de bep]k+ dez] vrijheid1 die de /aat op hem toepa/e4 ,dit ab/racte begrip vrijheid1 als het onontbe]lijk attribuut van de p]soon1 door en 9 de burg]lijke bes*\w+ d] d+5 gehuldigd en geijkt1 0 het dat het conflict aan het li*t bra*t4 ,dat vrijheid ev5wel noodzakelijk e5 produkt van hi/oris*e ontwikkel+ 02 #g dat dus zo[el de m5s*elijke vrijheid teg5ov] de natuur als die 9 de sam5lev+ van m5s*5 teg5ov] elk&] van bepaalde trapp5 van m5s*elijke ontwikkel+ en bes*av+ afhankelijk 02 v]volg5s1 dat ev5als met betrekk+ tot de v]h\d+ van de m5s*5 teg5ov] de natuur1 de hoogte van ontwikkel+ wa>op dez5 het gebra*t hebb51 9 het behe]s*5 d] natuurkra*t51 alle5 hun vrijheid teg5ov] de natuur bepaalde1 ev5zoo dus ook de mate van behe]s*5 d] economis*e kra*t5 9 de sam5lev+1 onze vrijheid 9 die sam5lev+ zelve1 dat 0 iets dat deze ideologie wel vreemd blijv5 moe/4 ,ov]ig5s1 voor wie het m5s*elijk d5k5 s\v]e9 d5k5 is2 voor wie het individu 9 zijn ontwikkel+ niet gebond5 is aan bepaalde1 van zijn wil onafhankelijke1 maats*appelijke v]h\d+51 wa>van die1 welke d5 gans*5 b\w van de sam5lev+ bepal51 de voornaam/e zijn1 die zal de wa>heid1 dat wij ons als m5s*5 het mee/ vrij gevoel51 als wij ons1 door w$]zijds*e ov]e5kom/51 het mee/ 9 onze absolute vrijheid bep]k5 kunn51 wel altijd v]borg5 blijv54 ,op deze burg]lijke ideologie1 die zi* hi/oris* en praktis* 9 e5 doodloop5de /eeg t]e*t zag kom51 zijn nu de v]d]e1 an>*i/is*e conclusies geb\wd4 #b4 ,,de ,,sociali/is*-,,utopi/is*e ,,g$a*t5gang4 ,lei*t an e9&] wohn5 die ,g$ank5 ,do* h>t im ,raume /osz5 si* die ,sa*54 7,s*ill]1 ,wall5/e947 ,het e]/e gevolg van de v]niel5de w]k+1 die het kapitali/is*e sy/eem1 gekom5 tot de volle middaghoogte zijn] ontwikkel+1 op de m5s*heid 9 het algeme51 op de bes*av+1 de z$elijkheid1 de physieke ontwikkel+ van de groote massa uitoef5de1 01 nev5s het v]zet van e5 kle9 deel di] massa da>teg51 het zoek5 na> middel5 om aan deze v]niel+ als /elsel te ontkom54 ,dit ges*i$de bov5al van de zijde van enkele hoogbegaafde1 mo$ige m5s*51 wi] d5k5 ov] de maats*appelijke v]s*ijnsel5 jui/ da>door aangetrokk5 w]d en die 9 de e]/e plaats1 ideali/5 als zij w>51 aanknoopt5 bij de ideen1 die de b\rgeoisie zelve1 9 ha> mee/ revolutionair5 tijd1 als de algeme5e grondslag5 e5] m5s*elijke sam5lev+ _h v]kondigd4 ,uitga&e van de bes*\w+ die ind]tijd1 to5 de b\rgeoisie nog de sam5lev+ geheel na> ha> model moe/ reorganise]51 de he]s*5de 0 en die van het grondbeg9sel uitg+1 dat het doel van elke maats*appij en dus ook van elk5 maats*appelijk5 vorm moe/ wez51 de b]eik+ van e5 zoo groot mogelijke hoeveelheid geluk voor het groot/ mogelijke getal1 g+5 zij de ond] burg]lijke he]s*appij geve/igde maats*appij ond]zoek5 en aan deze door ha> zelf gele]a>de beg9sel5 toets54 ,dat 0 de e]/e door de maats*appelijke ontwikkel+ van het kapitali/is* sy/eem gekweekte en door de erv>+ g]ijpte kritiek van de maats*appij1 getoet/ aan het algeme5 ideaal van de m5s*heid dat eeuw5 na eeuw5 door de ho(d5 van de be/5 ond] de m5s*5 _h gespookt en als het w>e onuitroeiba> da>9 _h geleefd4 ,ma> het 0 nog me] dan dit4 ,het 0 ook de e]/e economis*e kritiek op de doelmatigheid van de eig5lijk 9 d5 bl9de gegroeide kapitali/is*e sam5lev+1 door de 9 de maats*appij van het kapitalisme zelf gekweekte pog+5 om de bl9d-w]k5de economis*e kra*t5 te le]5 behe]s*54 ,wie van het kapitali/is*e produktiesy/eem spreekt1 spreekt van concurr5tie1 van v]nietig+ van sociale kra*t5 elk5 dag t]wille van de subjectieve voortbr5g+1 van planloo%eid en an>*ie 9 voortbr5g+ en v]deel+4 ,de kritiek op de doelmatigheid1 d4w4z4 op e5 9 het belang van de bes*av+ noodzakelijk voortbe/aan van de be/a&e kapitali/is*e produktiewijze1 moe/ dus tev5s na> deze zijde1 na> de zijde van ha> doelmatigheid1 e5 niet m9d] v]nietig5de word51 dan zoo zij bes*\wd w]d uit het oogpunt van het ideaal van het groot/ mogelijke sociale geluk voor het groot/ mogelijke getal4 ,uit deze bewu/word+ van de teg5/ell+5 tuss*5 de kapitali/is*e w]kelijkheid en het sociale ideaal1 0 re$s het oud]e utopisme gebor5 geword54 ,ma> uit het da>m$e gepa>d ga& r$elijk ond]zoek na> de noodzakelijkheid van het be/a&e /elsel1 getoet/ aan de voortreffelijkheid zijn] te*nis*e en produktieve sam5/ell+1 w]d het utopis*e socialisme gebor51 gelijk dat 9 drie mann5 voornamelijk zijn mee/ v]hev5 en mee/ duidelijke uitdrukk+ vond3 9 ,sa9t-,simon1 9 ,f\ri] en 9 ,rob]t ,ow54 ,do* hoeveel s*oons elk op zi*zelf deze drie groote pioni]s 9 het afbrek5 van het he]s*5de /elsel ook te g5iet5 gav51 hoe s*]p en hoe jui/ zij de geweldige euvel5 van het /elsel en zijn zwakke zijd5 wi/5 bloot te legg51 hun ontbrak nog 9 het algeme5 het duidelijk inzi*t 9 de ontwikkel+ van de maats*appij4 ,ideali/5 als zij w>51 g+5 zij bij de bes*\w+ van de praktis*e w]kelijkheid uit van de idee en zo*t5 zij1 moe/5 zij zoek51 niet de ov]w9n+ van het he]s*5de /elsel door de eig5s*app5 van dat /elsel zelve1 ma> door e5 v]&]+ van d5kbeeld5 ond] de m5s*54 ,de m5s*5 d$5 v]ke]d omdat zij v]ke]d da*t51 kon m5 hun ev5wel ma> e5maal ov]tuig5d g5oeg aantoon5 dat zij v]ke]d da*t51 dan z\d5 zij hunne h&el+5 en hunne gans*e praktijk wel ev5e5s da>na> wet5 9 te ri*t54 ,de /rijd 9 deze w]eld is er e5 om de g]e*tigheid op a>de en deze z\ zegevi]5 ondanks alles3 ,fiat ju/itia p]eat mundus #h1 gelijk de kon+sb]g] wijsge] het 9 zijn tijd zeide4 ,doordi5 de sociali/is*e utopi/5 de w]kelijkheid van het kapitalisme niet kla> zag51 zag5 zij ook het elem5t van beweg+ 9 de maats*appij zelve ov] het ho(d4 ,de teg5/ell+ d] klass5 zag5 zij wel1 ma> zij zag5 ha> niet als de motor 9 de ontwikkel+ van de maats*appij4 ,d]halve gelo(d5 zij niet alle5 niet aan de noodzakelijkheid van e5 klass5/rijd1 zij a*tt5 dez5 zelf jui/ ze] v]d]felijk1 omdat de gans*e idee da>van lijnre*t ++ teg5 hunne opvatt+1 dat alle5 e5 bet] inzi*t 9 eig5 belang5 de bezitt5de klasse er toe br5g5 z\1 h>e produktie- en toeig5+swijze op te gev54 ,elke daadw]kelijke /rijd van d5 kant d] arbeid]s1 de erg/e dup5 van dat sy/eem1 z\ die beke]+ v]langzam5 ( onmogelijk mak54 ,de groote kra*t van het utopisme lag dan ook 9 het uitw]k5 van sy/em5 van toekom/ige maats*appij52 hoe bet] en hoe voortreffelijk] deze plann5 er uit zag5 en hoe me] kans5 van slag5 zij bod51 hoe di*t] m5 bij het doel 03 de b\rgeoisie e5 bet]e inri*t+ van de maats*appij te lat5 aanva>d54 ,hoe hoog] het ideaal 01 bij de e]/e mann5 die hun gans*e lev5 voor de v]w]kelijk+ hunn] plann5 gav51 des te groot] de ontgoo*el+4 ,de b\rgeoisie kon ha> eig5 /elsel niet v]&]51 dat g+ niet aan1 de onv]biddelijke logika van de economis*e feit5 s*reef ha> d5 weg voor en niet de e5 ( &]e idee4 ,dit nam niet weg1 dat zoolang de arbeid]sbeweg+ zelve kle9 en zwak 01 de ov]groote massa nog te ze] g$emoralise]d1 de produktie zelve nog te we9ig ontwikkeld1 de maats*appelijke v]h\d+5 nog 9 d5 vals*5 s*ijn van d5 patri>*al5 toe/& w>5 gehuld1 deze utopis*e g$a*t5 zijn blijv5 voortlev54 ,jui/ zij w>5 het1 die1 to5 het e]/ de beweg+ zi* begon te v]heff51 de ho(d5 van zoovel5 nog blev5 v]vull51 vo$sel als zij da> kreg5 door de traditie van v]\d]de vorm5 en burg]lijke begripp51 bijbels*e ov]lev]+5 dat het kwade ov] het go$e zal zegevi]5 etc4 ,zoo lang de arbeid]sbeweg+ sle*ts uit e5 kle9e hoop pioni]s be/ond1 die ge5 mogelijkheid zag5 de groote massa wakk] te mak5 ( zelfs ma> e5 oog5blik te b]o]51 ti]de dit prolet>is* utopisme welig4 ,er ont/ond zelfs e5 soort vij&s*ap van deze dikw]f ko5e mann51 die hun lev5 en vrijheid waagd5 voor e5 idee zond] dat de massa h5 bijsprong1 ja1 die door deze m$e v]guisd w]d5 soms1--e5 vij&s*ap teg5 die massa4 ,&]zijds ont/ond er het gevoel dat niet door de ontwikkel+ van de massa en hunne doordr++ met de noodzakelijkheid van d5 /rijd1 de maats*appij 0 te revolutione]51 ma> dat door e5ige welgemikte slag5 aan die maats*appij toegebra*t1 m5 ha> het be/ 9 elk&] kon do5 vall54 ,e5 go$ gelukte op/&1 9 het geheim natuurlijk go$ voorb]eid en door e5 h&vol1 e5 gideonsb5de van getr\w5 ond]nom51 kon 9 e5 na*t de revolutie do5 uitbrek51 die als e5 dief 9 d5 na*t de b\rgeoisie z\ ov]vall51 aan ha> ma*t plots e5 e9de z\ wet5 te mak5 en het socialisme z\ kunn5 invo]54 ,want dat het e5 kwe/ie 0 van invo]5 en niet e5 van hi/oris*5 groei dat het sociali/is*e /elsel kom5 z\1 0 en is e5 aan elk soort van utopisme geme5zame ov]tuig+4 ,ev5e5s de vij&s*ap teg5 d5 burg]lijk5 /aat 9 di5 z91 dat zij da>9 de absolute ma*t zag5 die aan de v]wez5lijk+ van hunne droombeeld5 9 d5 weg /ond4 ,en door de !orien d] gele]d5 van de burg]klasse uitgew]kt tot e5 ,re*ts/aat1--d5 s*ijn die gevond5 01 om de wanv]h\d+ tuss*5 de ma*t die de bezitt5de klasse uitoef5de en het da>m$e /e$s me] 9 teg5spraak kom5de algeme5 belang ideologis* te omhull51--kreeg de /aat 9 hunne oog5 het aanzijn van e5 mon/] dat1 9 comb9atie met de k]k1 l\t] en alle5 de eeuwige v]drukk+ van het volk t5 doel _h4 ,het is deze utopis*e d5kwijze omtr5t doel en ontwikkel+1 hi] ge5sz9s voll$ig ma> zoo kort mogelijk uite5gezet1 gepa>d aan burg]lijke d5kwijz5 en vooral aan de uitloop]s en /r5g doorg$rev5 konsekw5ties da>van1 die ho(dzakelijk de grondslag zijn geword5 tot de ontwikkel+ van ideen 9 de arbeid]sbeweg+1 die bij hunne ontl$+ dan ook ov]al hunne specifiek-burg]lijke en kle9-burg]lijk-utopi/is*e afkom/ v]toon54 ,wij b$oel5 het an>*isme4 ,en niet zooze] het an>*isme als /elsel van enkele p]son51 dan wel het an>*isme als teg5-beweg+1 als contra-/room+ 9 de arbeid]sbeweg+1 g]i*t teg5 de 9 de mee/e mod]ne l&5 zi* ontwikkel5de sociaal-demokratis*e arbeid]sbeweg+1 gelijk wij ha> aanvankelijk s*et/54 ,,d]de ,,ho(d/uk4 ,,de ,,an>*i/is*e ,,lev5sbes*\w+4 #a4 ,,max ,,/irn]1 ,,de ,,individuali/4 ,het individu kan niet lev51 als er ge5 &]5 lev54 7,s5eca47 ,ond] h5 die 9 de twe$e helft van de #ai;e eeuw de /\t/e konsekw5ties hebb5 durv5 trekk5 uit de burg]lijke ideologie van het lib]alisme1 behoort op de all]e]/e plaats wel de jonge s*oli] van d5 philoso( ,hegel1 de ond]wijz] ,casp> ,s*midt te word5 g5oemd1 die ond] d5 s*uilnaam ,max ,/irn] het mee/ zond]l+e boek ov] de ab/rakte p]soonlijkheid ges*rev5 heeft4 ,9 #ahde v]s*e51 zond] e5ige voorb]eid+ ( aankondig+1 plots dit w]k1 dat d] ,e9zige und se9 ,eig5?um 7,de enkel+ en zijn eig5dom7 heette4 ,het 0 9 /ille e5zaamheid v]va>digd door d5 s*rijv]1 die zelf e5 ze] afgetrokk51 do* go$ m5s* is gewee/4 ,en het 0 aan di5s vr\w1 ,m>ie ,dhnh>dt1 opg$rag54 ,het w]k 0 v]deeld 9 twee groote afdeel+54 ,de m5s* heet het e]/e1 ,ik het twe$e g$eelte4 ,voor ,feu]ba* 0 de m5s* des m5s*5 hoog/e wez52 voor ,bruno ,bau] e5 pas gevond5 wez54 ,/irn] /elt zi* teg5ov] beid5 en vraagt3 de ,m5s*1 wat 0 hij en wat is hij8 ,v]volg5s3 wat is hij voor mijzelv54 ,op welk e5 konsekw5t /&punt--konsekw5t tot aan het inkonsekw5te toe--,/irn] zi* hi]bij /elde1 bleek uit de slotwoord5 die d5 gee/ van het boek 9 deze korte z9n5 duidelijk sam5vatt53 ,alles moet mijn zaak zijn1 alle5 mijne zaak nooit3 ,bah6 ov] de ego/54 ,ma> aan god1 aan de m5s*heid1 aan d5 sultan1 die al hun zak5 op niets dan op zi*zelf ge/eld hebb51 aan deze groote ego/5 wil ik le]53 ,mij gaat niets bov5 ,mijzelv56 ,als dez51 zoo heb ook ik mijne zaak op niets gezet6 ,/irn] speurt d5 m5s* na 9 zijn wor/el+ om de r$e1 de zuiv]e g$a*te te v9d51 door de oudheid en door het *ri/5dom he51 en alles wat hij kan v9d51 is sle*ts de gee/4 ,wat is die gee/8 ,hij is de s*epp] van de gee/elijke w]eld4 ,de m5s*1 conclude]t hij1 leeft niet na> zi*zelf1 ma> na> zijn gee/2 niet de m5s* rege]t1 ma> de ideen4 ,de gee/ is des m5s*5 ,god1 die hem behe]s*t4 ,ik en de gee/1 zegt ,/irn]1 lev5 9 e5 eeuwige onm94 ,hij hui/ 9 het hi]namaals1 ,ik op de a>de4 ,v]geefs zult gij die hemela*tigheid tot e5 a>ds*heid degrade]5 will54 ,de gee/ gelijkt dat spook1 dat wel nooit iem& heeft gezi51 wa>van hem ev5wel ontelb>e ke]5 de gelo(wa>dig/e getuig5 b]i*t hebb5 dat het be/aat4 ,de geheele w]eld die u omgeeft is v]vuld van de gee/5 uw] inbeeld+4 ,ma*teloos /aat de m5s* voor het onb$w+b>e1 onma*tig teg5ov] zijn noodlot4 ,de w]eldwij%eid d] oud51 de godgele]dheid d] nieuw5 zo*t hem te ontgaan1 doordi5 deze de w]eld zo*t te ov]w9n51 g5e er na> /reefde d5 gee/ aan zi* te ond]w]p54 ,de w]kelijkheid van dit spook 7het be/aan van ,god 9 elk5 vorm7 te bewijz51 dat 0 duiz5de j>5 lang de taak die de m5s* zi* /elde4 ,zoo is de m5s* voor zi*zelv5 e5 onh]b]gzaam spook geword5 en uit alle hoek5 duikt hij zelf en zijn gee/1 d4w4z4 de s*epp+ van zijn gee/1 spok5d na> vor54 ,de zegepraal d] z$elijkheid beteek5de niets &]s dan e5 v]wissel+ van mee/]1 de z$elijke liefde bem9t niet dez5 ( g55 m5s* om zijn zelfs wille1 ma> de m5s*51 om d] m5s*51 om ,gods wil4 ,re*t1 z$e1 wet1 familie1 /aat1 het zijn alle ev5 zoovele spok51 ev5 zoovele v>iaties van d5 gee/4 ,ge5 dez] begripp5 laat ,/irn] onaangeta/2 ge5 is er1 dat /& kan h\d5 teg5ov] de me$oog5looze wijze wa>op hij ze te lijf gaat4 ,op het oog5blik wa>op de m5s* e5 ( &]e zaak ( idee1 bijv4 de vrijheid1 de wa>heid bov5 zi*1 bov5 zijn eig5 p]soon /elt1 is hij niet vrij me]1 is het afhankelijk1 is hij niet zijn eig5 eig5a>4 ,eig5heid1 dat is mijn gans*e wez5 en be/aan1 zoo drukt hij het uit1 dat b5 ,ik-zelf4 ,vrij b5 ik van datg5e1 wat ik van mij afgeworp5 heb1 eig5a> van datg5e wat ik 9 mijne ma*t heb ( dat ik ma*tig b54 ,zelfs de absolute vrijheid noemt ,/irn] e5 spook3 wat hebt gij dan als gij de vrijheid hebt1 namelijk de volkom5 vrijheid8 ,dan zijt gij alles1 alles kwijt wat u h9d]t en er is wel niets dat u niet e5s 9 het lev5 h9d]lijk en ongemakkelijk 04 ,en wi5 t]wille z\dt gij het dan kwijt will5 zijn8 ,to* wel om uw5twil1 da>om1 wijl het u 9 d5 weg /aat6 ,w>e u e*t] iets niet ongemakkelijk1 ma> integ5deel w>e het voor u re*t444 dan z\dt gij het niet kwijt will5 en er van vrij will5 wez54 ,wa>om niet8 ,alw$] om uw5twil6444 ,wa>om kunt gij d5 mo$ niet hebb51 u w]kelijk geheel en al tot het midd5punt en de ho(dzaak te mak58 ,wa>om na> de vrijheid snakk58 ,uw droom8 ,zijt gij uw droom8 ,erg5s &]s vraagt ,/irn] hun1 die deze absolute vrijheid najag5 als e5 droom3 ,wie zal vrij word58 ,gij1 ,ik1 ,wij4 ,wa>van vrij8 ,van alles wat niet gij1 niet ik1 niet wij is4 ,ik b5 alzoo de k]n1 die van alle omhulsels v]lo/1 van elke mij beknell5de s*aal bevrijd zal word54 ,wat blijft er ov]1 als ,ik van alles1 wat niet ,ik is1 bevrijd zal word58 ,sle*ts ,ik en niets dan ,ik4 ,di5 ,ik zelf ev5wel heeft de vrijheid niets aan te bi$5444 ,b5 ik niet me] wa>d dan de vrijheid8 ,b5 ,ik het niet1 die ,mijzelv5 vrij maak1 b5 ,ik niet de e]/e84444 ,de vrijheid is en blijft e5 v]lang51 e5 romantis* klaaggeluid1 e5 *ri/elijke hoop op e5 hi]namaal/oe/& en de toekom/2 de eig5heid is e5 w]kelijkheid1 die van zelve jui/ zooveel onvrijheid v]wijd]t1 als u h9d]lijk d5 weg v]sp]t4 ,van dat wat niet /oort1 zult gij u niet los will5 mak51 en als het u beg9t te /or51 nu1 dan weet ,gij1 dat ,gij u zelf me] gehoorzam5 moet dan de m5s*54444 ,de eig5e is de gebor5 vrije1 de vrije van huis-uit2 de vrije da>5teg5 sle*ts de vrijheidszu*tige1 de droom]1 de dweep]4 ,wat ,/irn] nu wl wil1 dat is1 gelijk hij re$s gezegd heeft1 ge5 m5s*heid1 ge5 volk1 ge5 /aat1 ge5 sam5lev+1 ma> de ,ikheid zelve 9 zijn opp]/e egosme4 ,hij hoont tegelijk]tijd1 lib]al51 radikal5 en communi/52 hij bespot ,pr\dhon en hij z\ buit5 elk5 twijfel ook de h$5daags*e an>*i/5 niet m9d] bespot hebb54 ,tot ,pr\dhon1 die 9 zijn ,cration de l'ordre dans l'humanit uitroept3 ,9 de indu/rie gelijk 9 de wet5s*ap is de op5ba>mak+ e5] uitv9d+ e5 d] e]/e en heilig/e pli*t56 zegt hij koel3 de s*oone droom van e5 sociale pli*t wordt voortg$roomd4 ,de maats*appij is e*t] ge5 ,ik dat gev51 v]le55 ( toe/aan kan1 ma> e5 in/rum5t ( middel wa>uit wij nut trekk5 moet51 da> wij ge5]lei maats*appelijke pli*t51 ma> alle5 belang5 hebb51 t] welk] b]eik+ ons de maats*appij te di55 heeft4 ,pr\dhon1 spot ,/irn] v]d]1 gelo(t ze] slim ov] d5 eig5dom te oordeel5 als hij hem dief/al noemt4 ,m5 mag vrag53 ,is het begrip dief/al ov] het geheel &]s mogelijk dan door dat m5 het begrip eig5dom geld5 laat8 ,hoe kan m5 /el5 als er niet re$s eig5dom aanwezig is8 ,volg5s ,/irn] is het vreemde eig5dom1 wa>van ,pr\dhon spreekt1 niet m9d] door on?\d+1 af/& en deemo$ voorh&51 het is e5 ges*5k4 ,wa>om dus zoo s5tim5teel als e5 arme b]o(de het m$elijd5 inroep51 als m5 niets dan e5 dwaze en laffe ges*5k5gev] is8 ,wa>om ook hi] w$] de s*uld aan &]5 toes*uiv51 als b]o(d5 zij ons1 da> wij er to* zelv5 de s*uld van zijn1 doordi5 wij de &]5 onb]o(d lat58 ,de arm51 zegt ,/irn]1 zijn er de s*uld van dat er rijk5 zijn4 ,wa> ,pr\dhon de ond]s*eid+ maakt tuss*5 eig5a> en bezitt] ( g5o!bb]1 da> zegt ,/irn] o4a43 ,pr\dhon kon zi* dat wijdloopig pa?os besp>5 als hij zeide3 ,er zijn enkele d+5 die sle*ts aan we9ig5 behoor5 en op welke wij &]5 van nu af aanspraak ( ja*t will5 mak54 ,laat ons ze nem51 omdat m5 door nem5 tot eig5dom komt1 en voor het oog5blik ons nog onttrokk5 eig5dom ook sle*ts door het nem5 aan de eig5>5 gekom5 is4 ,het zal bet] nut do5 als het 9 ons all] h&5 is1 dan wanne] we9ig5 da>ov] de bes*ikk+ hebb54 ,associe]5 wij ons da>om t5 di5/e van dez5 ro(4--,da>voor bezw5delt ,pr\dhon ons met e5 societeit als de oorspronkelijke bezit/] en de e5ige eig5>es van onv]gankelijke re*t52 aan ha> heeft de zoog5aamde eig5a> d5 dief/al gepleegd2 als zij dus telk5s d5 eig5a> zijn eig5dom afneemt1 dan b]o(t zij hem van niets1 da> zij sle*ts ha> onv]gankelijke re*t doet geld54 ,zoov]1 antwoordt ,/irn]1 komt m5 met het spook d] societeit als e5 moreele p]soon4 ,integ5deel behoort d5 m5s*1 wat hij krijg5 kan3 ,mij behoort de w]eld4 ,zegt gij iets &]s met de teg5ov]ge/elde /ell+3 ,all5 behoort de w]eld8 ,all5 zijn ,ik en nog e5s ,ik4 ,ma> gij1 zoo roept hij uit1 maakt uit die all5 e5 spook en maakt het heilig1 zoodat dan die all5 tot vreeselijke mee/] van de enkel+5 word54 ,aan hunne zijde /elt zi* dan het spook van het ,re*t4 ,elke totaliteit die bov5 de enkel+5 /aat1 moet v]worp5 word54 ,wel mog5 de enkel+5 zi* v]e5ig51 e5 v]e5ig+ ( associatie vorm51 ma> niets moet d5 enkel+ aan deze v]b9d5 dan zijn belang4 ,zoodra hij bij de v]e5ig+ zijn belang niet me] kan v9d51 moet hij ha> v]lat51 de p>tij moet voor hem t5 all5 tijde niets dan e5 deel 7p>tie7 blijv52 hij is van de p>tij1 hij neemt deel4 ,de an>*i/5 onz] dag5 me55 9 hun re*t te zijn als zij hemel en a>de beweg5 ov] v]e5ig+5 ( v]bond5 welke l$51 die teg5 het belang van associatie h&el51 roye]54 ,zij v]gelijk5 dat dan met de ka?olieke k]k en h>e excommunicatie4 ,/irn] maakt zi* ook hi] vroolijk ov] deze uitvlu*t die di5t1 om de s*uld van zi* af te gooi54 ,dat e5 maats*appij1 bijv4 de /aatsgeme5s*ap mij 9 mijn vrijheid v]kort1 dat br5gt mij ma> we9ig 9 op/&4 ,ik moet mij to* door all]lei ma*t5 en van elk5 /]k]e1 ja1 van i$] mijn] nev5m5s*5 9 de vrijheid bep]k5 lat51 al w>e ,ik1 de behe]s*] all] ,russ51 ,ik g5oot to* de absolute vrijheid niet4 ,ma> de eig5heid1 die wil ik mij niet lat5 afnem54 ,wel is wa> neemt elke societeit1 wa>toe ik behoor1 mij m5ige vrijheid2 da>voor wa>borgt zij mij &]e vrijh$52 ook wil het niets zegg51 als ,ik zelf ,mij van deze ( g5e vrijheid b]o( 7bijv4 bij i$] contract71 da>5teg5 wil ik ijv]zu*tig mijn eig5heid bew>54 ,elke geme5s*ap heeft e5 autoriteit bov5 de l$5 te /ell5 en dez5 p]k5 te /ell54 ,bep]k+ van de vrijheid moet ov]al aangew5d word51 want m5 kan niet van alles bevrijd word5444 ,zooals de religie en het mee/ besli/ het *ri/5dom de m5s*5 met d5 eis* heeft gekweld1 het onnatuurlijke en het we]z9wekk5de te realise]51 zoo is het niets dan e5 e*te konsekw5tie dez] religieuze ov]spann+ en ziekelijkheid te bes*\w51 dat e9delijk de vrijheid zelve1 de absolute vrijheid als e5 ideaal v]hev5 zal word51 en aldus de onz9 van het onmogelijke aan het dagli*t zal kom54 ,m5 ziet hi]1 hoe de mee/ konsekw5te an>*i/1 die ooit be/aan heeft1 tegelijk de s*]p/e criticus van de an>*i/is*e phrase d] absolute vrijheid is geword56 ,wat nu voor ,/irn] 9 d5 m5s* nog ov]bluft is de teg5/ell+ van het gangb>e begrip m5s*1 dat1 gelijk m5 gezi5 heeft1 voor hem e5 spook1 e5 gee/1 e5 idee is1 niets dan de onm5s*4 ,9 dorre woord5 te zegg5 wat e5 onm5s* is1 is niet moeielijk3 het is e5 m5s*1 die aan het begrip m5s* niet beantwoordt1 gelijk het onm5s*elijke iets m5s*elijks is dat met het begrip m5s*elijk niet gemet5 kan word54 ,de logica noemt dat e5 we]z9nig oordeel4 ,z\ m5 wel dit oordeel1 dat iem& m5s* kan zijn1 durv5 uitsprek51 als m5 de hypo!se niet z\ lat5 geld51 dat het begrip des m5s*5 van het be/aan1 het wez5 van de v]s*ijn+ ges*eid5 z\ kunn5 wez58 ,m5 zegt3 hij v]s*ijnt wel is wa> als m5s*1 hij is ev5wel ge5 m5s*4 ,en nu v]nietig ik1 zegt ,/irn]1 dit ideaal-begrip2 ik veeg het uit en v]/a sle*ts ond] ,m5s* mijn bizond]e p]soonlijkheid1 gelijk zij empiris* da> voor mij ligt4 ,hi]op nu b\wde ,/irn] zijn !orie van ,egosme1 de ,ik-liefde als /elsel4 ,de gewi*tig/e /ell+5 van ,/irn] t5 opzi*te van het egosme lat5 zi* 9 het kort aldus we]gev53 ,wat e*t] d5kt ge u ond] e5 ego/8 ,e5 m5s*1 die 9 plaats van voor e5 idee1 d4w4z4 voor iets gee/elijks te lev51 en aan ha> zijn gewoonlijk voordeel op te (f]51 het laat/e di5t 7pag4 #dj74 ,da>om v]a*t gij d5 ego/1 omdat hij het gee/elijke a*t]/elt bij het p]soonlijke en voor zi*zelf bezorgd is1 wa> gij hem uit liefde voor e5 idee mo*t zi5 h&el54 ,ge ond]s*eidt u beid5 hi]91 dat gij d5 gee/1 hij e*t] zi*zelf tot het midd5punt maakt 7#da74 ,de h>de vui/ van de z$elijkheid gaat wel onb>mh>tig met het edele wez5 van het egosme om4 ,ongeme5 veel geloov5 zij te zegg5 die d5 m5s*5 onzelfzu*tigheid t5 la/e legg54 ,wat v]/aan zij hi]ond]8 ,wel1 iets d]gelijks als ond] zelfv]loo*5+4 ,wat is e*t] dat zelf1 dat v]loo*5d geword5 is en ge5 nut heeft8 ,gij s*ijnt het zelf te zijn4 ,en tot wi5s nut beveelt m5 u deze onzelfzu*tige zelfv]loo*5+8 ,w$]om tot uw nut en heil1 sle*ts opdat gij u door onzelfzu*tigheid uw wa> nut v]s*aff5 kunt4 ,gij zijt ego/5 en gij zijt het niet1 doordi5 gij het ,egosme v]loo*5t 7#agd74 ,mij1 d5 ego/1 ligt van het welzijn dez] m5s*elijke sam5lev+ niets aan het h>t1 ,ik (f] voor ha> niets op2 ,ik gebruik ha> sle*ts2 om ha> ev5wel volkom5 te kunn5 gebruik51 zet ik ha> veele] 9 mijn eig5/e en mijn s*epp+ om2 d4w4z4 ik v]nietig ha> en vorm 9 ha> plaats de ,v]e5ig+ van ego/5 7p4 #baj74 ,zooals bij de ,griek51 wil m5 d5 m5s* ?ans tot zon politikon mak51 e5 /aatsburg] ( politiek m5s*4 ,zoo gold hij lang5 tijd als hemelburg]444 ,volksbegelukk+ /reeft m5 s$]t de revolutie na1 en doordi5 m5 het volk gelukkig1 groot en wat dies me] zij maakt1 maakt m5 ons ongelukkig6 ,volksgeluk is--mijn ongeluk 7p4 #bga74 ,ik bem9 de m5s*5 ook1 niet alle5 enkel51 ma> i$]4 ,ma> ik bem9 h5 met het bewu/zijn van het egosme1 ik bem9 h51 omdat de liefde mij gelukkig maakt1 ik bem91 omdat het lev5 voor mij natuurlijk is1 omdat het mij bevalt4 ,ik k5 ge5 gebod d] liefde 7p4 #cdj74 ,gij bem9t de m5s*51 da>om pijnigt gij d5 ego/2 uwe m5s*5liefde is m5s*5plag]ij 7p4 #cdj74 ,de liefde van d5 ego/ welt uit het eig5belang op1 vloeit 9 de b$d+ van het eig5belang en mondt we] uit 9 het eig5belang 7p4 #cdd74 ,e5 m5s* is tot niets g]oep5 en heeft ge5 taak1 ge5 be/emm+1 zoom9 als e5 plant ( e5 di] e5 roep+ heeft 7p4 #chb74 ,zooals nu de roos /e$s roos1 de na*tegaal /e$s na*tegaal is1 zoo b5 ik niet e]/ e5 wa> m5s* als ik mijn roep+ v]vul1 mijn be/emm+ nakom1 ma> b5 ik van huis-uit e5 wa> m5s* 7p4 #chc74 ,wa> is1 wat van mij is1 onwa> is1 wat mij bezit2 wa> is bijv4 de v]e5ig+1 onwa> is de /aat en de maats*appij 7p4 #daf74 ,ik b5 het crit]ium d] wa>heid 7p4 #dag74 ,voor d5 *ri/5 is de w]eldges*i$5is het hoog]e1 omdat zij de ges*i$5is van ,*ri/us ( des m5s*5 is2 d5 ego/ is e*t] h>e ges*i$5is van wa>de1 omdat hij alle5 zi*zelf ontwikkel5 wil1 niet de idee d] m5s*heid1 niet het plan ,gods1 niet de doele9d5 d] voorzi5igheid1 niet de vrijheid etc4 ,hij ziet zi* niet voor e5 w]ktuig d] idee ( e5 vat ,gods aan1 hij k5t ge5 roep+1 hij waant niet t] voortontwikkel+ van de m5s*heid gebor5 te zijn en zijn s*]fje da>toe te moet5 bijdrag51 ma> hij leeft zi* uit1 onbezorgd hoe go$ ( sle*t de m5s*heid da>bij va>t4444 ,wat b5 ik 9 de w]eld om ideen te realise]58 ,om bijv4 soms tot v]wez5lijk+ van de ,idee ,/aat door mijn burg]dom het mijne bij te drag51 #i ( door het huwelijk1 als e*tg5oot en vad]1 de idee d] familie tot e5 be/aan te br5g58 ,wat kan mij e5 zoodanige roep+ s*el56 ,ik leef ev5zoo m9 volg5s e5 roep+ als de bloem volg5s e5 roep+ groeit en geurt 7p4 #dbh74 ,deze !orie heeft e]/ d5 m5s* van de &]e m5s*5 geheel zuiv] geab/rahe]d en da>m$e d5 geme5s*apz9 precies op zijn kop ge/eld4 ,/irn] zag dit zelf1 want met die ego/is*e p]soon kan ,/irn] t5 slotte niets uitri*t51 da>om moet hij zijn toevlu*t nem5 tot v]e5ig+4 ,ook na de v]nietig+ van d5 /aat is sociaal lev5 imm]s e5e noodzakelijkheid4 ,hij /elt e5 ,v]e5ig+ van ego/5 voor4 ,9 de v]e5ig+ br5gt gij uwe geheele ma*t1 uw v]mog5 en doet gij u geld51 9 de sam5lev+ gebruikt m5 u met uw arbeidskra*t1 9 de v]e5ig+ leeft gij ego/is*4 ,is u de sam5lev+ me] dan gij u zelf zijt1 zoo gaat ze u bov5 u zelf2 de v]e5ig+ ev5wel is niets dan e5 w]ktuig ( het zwa>d wa>door gij uwe natuurlijke kra*t v]s*]pt en v]groot4 ,de v]e5ig+ be/aat voor u en door u en ook zond] u1 9 't kort1 de maats*appij is heilig1 de v]e5ig+ is uw eig5heid3 de maats*appij gebruikt u1 de v]e5ig+ gebruikt gij4 ,deze teg5/ell+ van maats*appij en v]e5ig+ ziet er nu op het oog wel ze] radikaal uit1 ma> ind]daad is zij erg ons*uldig4 ,zoo ons*uldig als het gans*e gefilos(e] van ,/irn] ov] het ,ik is4 ,9 elk geval is de realisatie van het ,/irn]s*e ,ik1 9 de v]e5ig+ van de zoo en zoovele ,ik-h$51 de val van het gans*e sy/eem1 dat1 gelijk ,/irn]s bewond]a> ,j4 ,h4 ,mackay t]e*t zegt1 ge5 sy/eem is4 ,het s*ijnba> realisme van ,/irn]1 wat is het 9 w]kelijkheid &]s1 dan de hoog/e ideologie die zi* d5k5 laat8 ,wat is het &]s dan de idealise]+ van d5 burg]lijk5 concurr5tie/rijd1 die zi*1 niet m9d] dan de zoo radikaal s*ijn5de ,/irn]1 e5 sam5lev+ van l\t] enkel+5 d5kt1 e5l+5 met hun eig5dom1 e5 optelsom van individu51 all5 eig5domsfanatici8 ,/irn] ziet niet 9 dat de eig5domskwe/ie zoo gemakkelijk is op te loss5 als de sociali/5 ( communi/5 zi* dat voor/ell54 ,hij k5t e5 oploss+3 d5 /rijd van ,all5 teg5 ,all56 ,zi$a> ons met ,/irn] geheel op de a>de t]uggeke]d en aangel& bij ,?omas ,hobbes1 d5 groot5 /aatre*tsle]a> d] burg]klasse 9 ,engel&4 ,d5 arbeid]s roept ,/irn] toe3 wordt ,ego/56 e5 woord dat ,john ,h5ry ,mackay's ho(dfiguur ,auban lat] hem n>oept4 ,de arm5 word5 sle*ts vrij en eig5a>s1 wanne] ze zi* v]heff5 en 9 v]zet kom54 ,sle*ts door het egosme kan het volk geholp5 word5 en deze hulp moet het zi*zelf v]le55--en zal het zi* v]le554 ,ma> ook hi] laat deze krasse logika ,/irn] al dadelijk 9 d5 /eek2 wa> hij bijv4 de akk]kne*t5 hunn5 he]5 d5 di5/ laat opzegg51 wijl zij van nu af zi* niet me] ond] d5 prijs zull5 v]hur51 da> moe/ hij niet van de eig5heid van d5 ne1 ma> van de solid>iteit van de veelheid d] akk]kne*t5 uitgaan4 ,/irn] ontgaat deze geheele moeielijkheid door zi* all5 ev5 eig5e individu5 te d5k51 ma> dat kan hij alle5 ma> 9 het ab/rakte do54 ,concreet g5om5 ev5wel is de eig5heid van d5 enkel+1 die geheel zi*zelf is1 die de v]e5ig+ zuiv] voor zijn eig5 doel gebruikt en zi* door ha> niet gebruik5 laat1 de gedealise]de ond]kruip]ij en klaploop]ij1 altijd van prolet>is* /&punt bekek54 ,p]svrijheid1 vrijheid van v]gad]5 voldo5 d5 enkel+ niet1 hij behoeft ze ook niet om zijn eig5heid te v]/]k54 ,de enkel+ van ,/irn] s*rikt ook voor ge5 b$rog1 voor ge5 leug51 ge5 hui*el>ij t]ug2 hij k5t ge5 ondeugd51 voor hem zijn dat b&5 die hij v]breekt1 spok51 g$a*t51 ideen1 die de m5s* zi*zelf oplegt4 ,mij gaat niets bov5 ,mijzelv56 ,/irn] 0 e5 p]soonlijke op/&el+1 e5 revolutionair teg5 zi*zelf4 ,want de ,enkel+1 zegt ,mackay1 is e5 w]eldges*i$5is op zi*zelf2 hij doet op niets b]oep2 hij leeft onbekomm]d om het wel en wee d] m5s*heid4 ,/irn]1 die zelf al het heilige bespotte1 alle burg]mans-heilige-huisjes van moraal en bijgelo( zoo me$oog5loos omv]geworp5 heeft1 is eig5lijk zelf e5 ,heilige geword51 e5 heilige van zi*zelf1 die alles uit d5 weg gaat om 9 zi*zelf heilig en onaanta/ba> te zijn4 ,m>x en ,engels hebb5 zijn w]k dan ook e5maal gecritise]d ond] d5 titel van de ,heilige ,max 7,sankt ,max7 en t]e*t1 want als e5 heilige gaat ,/irn] prat op zijn p]soonlijkheid1 die hij zorgvuldig re9igt van alle ha> aanklev5de gee/ en idee1 gelo( en m5s*elijkheid1 tot hij t5 slotte de gel\t]de p]soonlijkheid ov]h\dt1 die1 als 9 de oorspronkelijke le] van ,jezus1 ge5 m5s* me] is1 ma> de ab/raktie van e5 m5s*4 ,do* de feitelijke v]h\d+5 we]spiegel5 zi* to* t5 slotte we] 9 de m5s*54 ,zoo philosophis* ,/irn] ook 01 als m5s* kon hij niet buit5 de gr5z5 van zijn eig5 tijd kom54 ,9 het ,duits*l& van zijn tijd begon zi* de concurr5tie/rijd e]/ jui/ /]k aan de kle9burg]lijke produktiewijze voelba> te mak51 to5 9 ,engel& bijv4 de mod]ne groot-indu/rie1 met de massa-prolet>ise]+1 re$s ha> voll5 zegeto*t _h aangevang54 ,het kle9burg]lijk eig5domsfanatisme is e5 begeleid+sv]s*ijnsel van d5 kle9burg]lijk5 concurr5tie/rijd3 de kle9burg] h\dt krampa*tig aan zijn ikheid en aan de voorwa>de van zijn ikheid1 zijn eig5dom1 va/4 ,met ang/ ziet hij de v]d]e ontwikkel+ tegemoet4 ,d5 /aat1 die hem zoo /]k b$reigt1 omdat hij hem 9 de bela/+ e5 deel van zijn eig5dom ontneemt en zi* bemoeit met het gebruik van zijn eig5dom1 haat hij met e5 /]k5 haat4 ,elke51 zoo r$5e]t hij1 moet er voor zi*zelf kom5 en moet vrij zijn te do5 en te lat5 wat en hoe hij wil4 ,v]laat u op u zelv51 zoo roept ook ,/irn] uit1 wie zi* op &]5 v]laat1 die is re$s v]lat5 g5oeg6 ,deze leuze is g$ur5de vele j>5 da>na de leuze van het ,man*e/]-lib]alisme gewee/1 dat zi* teg5 elke pog+ tot arbeidswetgev+ en +rep5 van d5 /aat 9 de arbeidsv]h\d+5 met kra*t v]zet heeft4 ,jui/ to5 ,/irn] bezig 0 zijn boek te s*rijv51 wa>9 deze zuiv] lib]ale leuze e5 ab/rakt5 inh\d z\ krijg51 0 zij 9 ,engel& voor go$ v]drev5 door de mee/ v]plett]5de n$]laag van de ,man*e/]-le]4 ,dit type]t dus eig5lijk alle5 re$s g5oeg de geweldige klove tuss*5 d5 enkel+ van ,/irn] en de massa d] mod]ne arbeid]sbeweg+4 ,/irn] heeft lat] ,adam ,smi?'s ,rijkdom d] ,natin v]taald en ,j4 ,b4 ,say's ,/udin ov] ,economie4 ,deze praktis*e sympa?ien sprek5 nog het be/ uit wat hij 9 d5 grond d] zaak is gewee/3 e5 lib]aal 9 het afgetrokk5e4 ,/irn] heeft1 gelijk gezegd1 ge5 s*ool gemaakt4 ,de e5ige bewond]a> van zijn tijd1 ,fau*]1 is nad]h& e5 v]wo$ lib]aal vrijh&ela> geword54 ,als ,bako59e het boek niet lat] opg]akeld _h en 9 onze dag5 ,john ,h5ry ,mackay niet w$] e5s de a&a*t op ,/irn] z\ hebb5 geve/igd1 z\ de ,e9zige wel voor altijd v]get5 gewee/ zijn4 ,uit het boek to* is nooit iets geword54 ,p]soonlijk 0 het e5 daad1 ma> het is da>bij ook geblev54 ,/irn] _h zijn zaak op niets ge/eld4 ,welnu1 uit niets is nog nooit iets geword54 ,d]halve 0 het ,/irn]s*e egosme de doodgebor5 daad van e5 e]lijk1 ma> op d5 weg van vals* philosophis* ab/rahe]5 v]dwaald gemo$4 #b4 ,,pr\dhon2 ,,het ,,kle9-,,burg]lijk ,,radikalisme4 ,de demokratis*e kle9burg]s1 v]re van voor de revolutionaire prolet>irs de gans*e maats*appij te will5 omw5tel51 /rev5 na> e5 v]&]+ d] maats*appelijke toe/&51 wa>door voor h5 de maats*appij zoo dragelijk en gemakkelijk mogelijk wordt4 7,k>l ,m>x1 ,kln] ,communi/5process1 p4 #gg47 ,tot ,pi]re ,joseph ,pr\dhon's e]/e p]iode1 als philoso( en maats*appelijk h]vorm]1 behoort e5 an>*i/is*e !orie4 ,m5 v9dt ze vol/rekt niet als e5 geheel1 ma> v]spreid 9 zijn bek5d ges*rift3 ,qu'e/-ce que la proprit8 #a;ere ,mmoire4 ,re*]*es sur le pr9cipe du droit et du g\v]nem5t 7#ahdj74 ,da>9 ontwikkelde ,pr\dhon op s*]pz9nige wijze e5 analyse van de eig5domsv]h\d+5 9 de kapitali/is*e maats*appij1 t]wijl hij da>bij re$s van de noodzakelijkheid van d5 privat5 eig5dom afziet1 om t5 slotte w$] tot de burg]lijke =mule te kom51 die tr\w5s niet nieuw 01 ma> re$s door ,brissot de ,n>ville1 om/reeks d5 tijd van het ,s*rikbew9d 0 uitgesprok53 ,eig5dom is dief/al4 ,e5 uitvo]ig] uite5zett+ van de eig5a>dige an>*i/is*e opvatt+5 door ,pr\dhon 9 dit tijdp]k voorge/aan1 komt 9 de beide w]k53 ,les ,confessions d'un ,rvolutionaire 7#ahdi7 en 9 ,ide gnrale de la rvolution du ,x,i,xime sicle 7#ahea7 voor4 ,dan breekt voor ,pr\dhon de twe$e p]iode aan van zijn lit]air lev51 wa>9 hij ,du pr9cipe fdratif 7#aheb7 ges*rev5 heeft1 het boek wa>9 hij v]kla>de dat het ideaal van het an>*isme niet te v]wez5lijk5 01 zoodat hij me] de idee van e5 sociale f$]alisatie 0 toeg$aan1 wa>ond] hij v]/ond e5 zoov] mogelijk ga&e dec5tralisatie en e5 organisatie van kle9e politieke groep51 die door juridis*e f$]ale ov]e5kom/1 ond] e5 l\t] bewak5de en sle*ts met toe/emm+ van alle gef$]e]de rege]+5 g$ecrete]de c5traal-ma*t1 v]e5igd moe/5 word54 ,de sympa?ie voor rege]+loo%eid die ,pr\dhon 9 de ,confessions en 9 de ,ide 0 toeg$aan1 0 wel is wa> tot scepticisme ov]gegaan1 ma> de kle9-burg]lijke oppositie teg5 e5 c5trale /aatsma*t 0 nog ov]geblev54 ,heel gemakkelijk is het ov]ig5s niet e5 konsekw5te lijn te v9d5 9 ,pr\dhons w]k2 m5 moet 9 zijn w]k ov]al de p]iodes ond]s*eid5 wa>ond] hij s*reef4 ,(1 gelijk de ,duits*e pr(eet van het ,pr\dhonisme--,dr4 ,a4 ,mlb]g]--het gelieft uit te legg53 ,pr\dhon is /e$s aktueel4 ,hij h\dt /e$s de lev5dig/e voel+ met het teg5woordige2 hij wrijft zi* da> ge/adig aan2 wa> e5 problema opduikt1 dadelijk is hij t] plaatse2 hij vat het t]/ond 9 het li*t wa>9 het teg5woordige het plaat/1 graaft dan van hi]uit 9 de diepte1 w]pt e5ige g\dklomp5 van g$a*t5 na> buit5 en nagelt t5 slotte het resultaat 9 e5 ( &]e =mule va/1 die d5 lez]1 die zijn mani] van voorwa>ts te s*rijd5 niet k5t1 me] v]bluft dan ov]tuigt1 me] v]bl9dt dan v]held]t4 ,de ,pr\dhon met wi5 wij hi] te mak5 hebb51 die van het an>*isme1 is de kle9burg]lijke ,pr\dhon1 die 9 w]kelijkheid veel me] eig5domsfanatisme aan d5 dag legt1 dan van e5 revolutionair te v]wa*t5 is4 ,m>x heeft zi* met ,pr\dhon veel bezig geh\d51 ja1 zelfs heeft ,m>x1 zi* aan zijn oud]5 tijdg5oot wrijv5de1 9 de kritiek op zijn philosophis*-economis* w]k3 ,philosophie de la misre ou sy/me des contradictions conomiques 7,wijsbege]te d] ell5de ( sy/eem d] economis*e teg5sprak57 van #ahdf1 zijn nieuw wet5s*appelijk /&punt voor het e]/ ge=mule]d4 ,het antwoord van ,k>l ,m>x op ,pr\dhon's ges*rift3 ,la misre de la philosophie 7#ahdg7 hield de e]/e sy/ematis*e uite5zett+ 9 van het hi/oris*-mat]ialisme1 de konsekw5te doorvo]+ van de ho(d!orien van ,smi? en ,ric>do1 de rol van het prolet>iaat 9 de ges*i$5is1 kortom het 0 het e]/e /r5g logis*e en mee/]lijk sy/ematis*e betoog van ,m>x1 als voor zi*zelf g]e$ zijnd !oreticus4 ,m>x zeide van d5 wet5s*appelijk5 ,pr\dhon3 ,hij wil de syn!se zijn en hij is de sam5ge/elde dwal+2 hij wil als man van de wet5s*ap bov5 b\rgeois en prolet>ir zwev51 hij is sle*ts de kle9burg]1 die be/5dig tuss*5 kapitaal en arbeid1 tuss*5 de politieke economie en het kommunisme he5 en w$] geworp5 wordt4 ,de invlo$ die ,pr\dhon's w]k gehad heeft op de frans*e sociali/is*e beweg+ om/reeks de j>5 #ahfj1 e5 invlo$ die ook ov] de frans*e gr5z5 reikte en de gans*e belgis*e beweg+ behe]s*te1 0 de oorzaak dat bij de organisatie e5] an>*i/is*e beweg+1 9 de arbeid]sbeweg+1 de arbeid]sbeweg+ gelijk ze door en uit de ,int]nationale van #ahfd onmiddellijk en middellijk 0 ont/aan1 bij ,pr\dhon w]d aangeknoopt4 ,m5 _h e5 teg5/ell+ noodig teg5 de d5kbeeld5 van ,k>l ,m>x1 die als secret>is van d5 ,g5]al5 ,raad d] ,int]nationale1 vol/rekt niet door zijn he]s*]snatuur1 gelijk de v]zonn5 leg5de d] ,bako5i/5 het wilde voorge/eld hebb51 ma> door de geweldige kra*t van zijn logika en zijn ma*t om &]5 te ov]tuig51 e5 groot5 invlo$ _h op d5 gang van zak54 ,en m5 vond die teg5/ell+ 9 ,pr\dhon en te me] da> het jui/ 9 ,pr\dhon 01 dat ,m>x tw9tig j>5 vroeg] het kle9burg]lijk-revolutionair socialisme met zijn e5]zijds en &]zijds zoo v9nig bekampt _h4 ,m>x zag t]e*t da>9 dat communisme dat e5 ontwikkel+ van de arbeid]sbeweg+1 als het drijv5de elem5t bij uitnem5dheid1 zooze] z\ bemoeielijk54 ,pr\dhon zat namelijk vol teg5sprak51 zijn /elsel is eig5lijk e5 /elsel van teg5sprak54 ,pr\dhon 0 ev5als ,/irn]1 en ev5als ,m>x zelf tr\w5s1 ,hegeliaan1 ma> kwam uit al de teg5/ell+5 niet los2 hij bleef er 9 /ek54 ,pr\dhon /ond ev5als ,m>x op e5 ke]punt 9 de ontwikkel+ van het socialisme1 do* bleef zi* beweg5 9 de specifiek-frans*e v]h\d+5 van zijn tijd1 de kle9-produktie en het kle9-bo]5dom4 ,alle philosophie hielp hem da> niet uit4 ,e5 socialisme1 paskla> gemaakt voor frans*e toe/&51 gelijk ,pr\dhon dat wilde1 kon ge5 &]e toekom/ hebb5 dan e5 va/legg+ van de kle9burg]lijke bezitsv]h\d+51 e5 wa>borg teg5 het monopolie1 teg5 de ontwikkel+ van de groot-indu/rie1 teg5 de coalitie d] arbeid]s4 ,pr\dhon 01 ev5als de mee/e v]li*te frans*5 van zijn tijd1 e5 teg5/&] van d5 gec5tralise]d5 /aat1 omdat jui/ 9 ,frankrijk de bureaucratie re$s geweldige afmet+5 _h aang5om5 en deze1 gelijk dat tr\w5s bij de ontwikkel+ van d5 burg]lijk5 /aat 9 het algeme5 het geval is1 e5 rem w]d teg5 demokratis*e ontwikkel+4 ,pr\dhon zag1 al niet m9d] dan zijn lat]e ideologis*e volgel+-an>*i/51 d5 s*ijn voor het wez5 aan4 ,ov]ig5s /ond ,pr\dhon nog diep 9 de burg]lijke bes*\w+ zooals die 9 de p]iode van de ,revolutie van #aghi veld won en van ap>te1 van de ontwikkel+ d] reele v]h\d+5 afgezond]de ideen als de ,g]e*tigheid en het ,re*t uitg+1 als van iets bov5m5s*elijks dat eeuwig is en onv]&]lijk4 ,de g]e*tigheid is de ons*5db>e maat/af van elke m5s*elijke h&elwijze4 ,de g]e*tigheid is de zon1 die elke maats*appij bes*ijnt1 de spil wa>omhe5 de politieke w]eld draait1 zij is het grondbeg9sel en de regel van elke ov]e5kom/4 ,niets ond] de m5s*5 is er1 dat niet ges*i$t 9 naam van het ,re*t1 niets zond] dat da>bij de ,g]e*tigheid wordt aang]oep51 enz4 enz4 ,die idee d] g]e*tigheid1 die bov5 de m5s*5 troont1 is e5 v>iatie van de bov5 de m5s*5 tron5de en g]e*tigheid oef5de godheid4 ,ov]ig5s hebb5 wij hi] met al wat ,pr\dhon als ideoloog k5m]kt1 niet veel te mak54 ,9 zijn w]k dat het ond]zoek ov] d5 oorsprong van d5 eig5dom t5 doel heeft1 /oot ,pr\dhon zi* ook aan d5 /aat en de wett5 die hij maakt4 ,het hagelt wett51 dekret51 edikt5 en v]ord5+5 op het arme volk4 ,de politieke grond zal spo$ig met e5 laag papi] b$ekt zijn1 die de geolog5 als papyrusa*tige =matie 9 de ges*i$5is d] a>de zull5 hebb5 op te teek554 ,wa>toe di55 wett5 d5g5e die zelf d5kt en voor eig5 dad5 v]antwoordelijk is6 ,die vrij wil zijn en zi* 9 /aat a*t het te word56 ,ik b5 g]e$ om te ond]h&el51 ma> ik b5 teg5 wett51 ik erk5 er ge5 enkele1 ik prote/e] teg5 i$] gebod dat e5 zoog5aamd noodzakelijk gezag aan mijn vrij5 wil oplegt4 ,wett56 wil m5 wet5 wat ze zijn en welke wa>de ze hebb58 ,ze zijn de sp9newebb5 voor de ma*tig5 en de rijk51 onv]breekb>e ket55 voor de arm5 en de kle951 vis*nett5 9 h&5 d] rege]+4 ,m5 vraagt we9ige1 ma> e5v\dige en go$e wett54 ,ma> dat is onmogelijk4 ,moet de rege]+ niet met alle belang5 rek5+ h\d51 alle ges*ill5 besliss58 ,de belang5 zijn volg5s het wez5 d] sam5lev+ talloos1 de betrekk+5 tot 9 het one9dige v]&]lijk en bewegelijk2 hoe is het dan mogelijk1 dat m5 sle*ts we9ig wett5 make8 hoe z\d5 deze e5v\dig kunn5 zijn8 hoe z\ zoodo5de dan de be/e wet niet dadelijk afs*uwelijk word58 ,deze bizond]e me5+1 welke 9 ge55 deele oorspronkelijk is1 ma> re$s bij de burg]lijke gele]d5 voorkomt1 komt voort uit het algeme5e /&punt van ,pr\dhon1 die 9 het te zam5 lev5 van de m5s*5 e5 natuurlijke ord5+ ziet4 ,het m5s*elijk v]ke]1 de economis*e produktie en alle h&el en w&el1 zij z\d5 volg5s uit hun eig5 a>d voortspruit5de regel5 hun gang gaan en zoo m5 ze absoluut vrij en onge/oord hun gang liet gaan1 zi* 9 e5 natuurlijke h>monie oploss54 ,wa> aldus re$s e5 natuurlijke ord5+ van het m5s*elijk sam5lev5 be/aat1 zoo m5 sle*ts de geme5s*appelijk lev5de m5s*5 9 vrije w]kzaamheid maats*appelijke go$]5 laat voortbr5g5 en ruil51 is e5 9 de bizond]h$5 +rijp5de wettelijke organisatie geheel en al ov]bodig1 ja is zij s*adelijk4 ,wanne] de uitbuit+ van m5s*5 door m5s*5 dief/al is1 zegt ,pr\dhon1 dan is de rege]+ van m5s*5 door m5s*51 slav]nij4 ,doordi5 de w]kzaamheidssphe] van i$] burg] door de natuurlijke v]deel+ van d5 arbeid en door de keus van d5 tak van vo$+1 die elk treft1 bepaald wordt1 doordi5 de sociale funkties 9 zoodanige v]h\d+ tot elk&] /aan1 dat zij e5 h>monis*e w]k+ te voors*ijn br5g51 ont/aat de ord5+ uit de vrije w]kzaamheid van all52 er is ge5 rege]+4 ,wie de h& op mij legt om mij te rege]51 is e5 usurpator 7ov]weldig]7 en e5 tyran2 ik v]kla> hem voor mijn vij&4 ,aldus ,pr\dhon 9 de ,confessions d'un ,rvolutionnaire4 ,de idee d] ,rege]+1 zegt ,pr\dhon 9 de ,ide gnrale1 /amt uit de familie2 zij ont/ond uit de z$5 d] familie en de huiselijke gewoont52 ge5 teg5sprak5 w]d5 to5maals gehoord2 de rege]+ s*e5 voor de sam5lev+ e5 ev5zoo natuurlijk iets te zijn1 als de v]h\d+ van d5 vad] tot zijn k9d]54 ,de erv>+ ev5wel heeft gele]d1 dat /e$s en ov]al de ,rege]+1 hoe populair zij ook 9 h>5 oorsprong gewee/ moge zijn1 zi* t5 slotte ge/eld heeft op de zijde van de bes*aafd/e en rijk/e en teg5ov] de arm/e en talrijk/e klasse2 dat zij1 na aanvankelijk ze] lib]aal en vrijgevig opgetr$5 te zijn1 zi* /e$s exclusiev] g+ g$rag52 e9delijk dat zij1 9 plaats van de vrijheid en de gelijkheid voor all5 hoog te h\d51 h>dnekkig er aan w]kte1 ha> te v]nietig5 door h>e natuurlijke to5eig+ tot privilegies4 ,da>om1 wijl deze erk5t5is nu e5maal 0 gewonn51 0 deze re*tsorde te v]wijd]5 alle5 doordi5 m5 ha> ov]bodig maakt1 doordi5 m5 de natuurlijke h>monis*e orde van het vrije v]ke] w$] in/elt4 ,va/geh\d5 moet word5 aan het pr9cipe dat de arbeid niet georganise]d moet word51 da> deze dat geheel uit zi*zelf wel do5 zal4 ,noodig is het1 dat elke5 zijn eig5 he]s*] worde1 dat 9 de plaats van de tot nu toe he]s*5de politieke ma*t5 de oeconomis*e kra*t5 kom54 ,9 plaats van wett5 kom5 de vrije v]drag51 die voor de l$5 van op zi* zelf /a&e1 niet-juridis*-vrij gevormde v]e5ig+5 ond]l+ geslot5 word5 op d5 grondslag dat niem& teg5 zijn wil ond] de autoriteit van e5 ( &]e geme5s*ap /a en dat er economis* onbepaald vrije s*epp+ en ongeh9d]de ruil van produkt5 he]s*t4 ,tot dit doel zet ,pr\dhon zijn positieve plann5 uite53 de ,volksruil- en ,cr$ietbank1 die de e]/e groote /ap op d5 weg van de v]w]kelijk+ van de natuurlijke h>monie d] maats*appelijke orde beteek55 z\4 ,het pr9cipe betitelde ,pr\dhon als dat van de mutualiteit 7w$]zijds*heid74 ,het voorbeeld1 hoe zulk e5 ,volksbank z\ moet5 zijn +]i*t1 is nergelegd 9 de ,confessions en aan de pr9cipieele funde]+ van het begrip d] mutualiteit heeft ,pr\dhon al zijn v]nuft be/e$4 ,hij beproefde da>bij ook1 gelijk zoo vel5 vr hem1 bijv4 de sociali/is*e ,ric>dian5 9 ,engel&1 tot e5 fixe]+ van de economis*e wa>de d] go$]5 te kom51 wijl hem dat de spil leek wa>om zijn gans*e /elsel 9 de praktijk draaide en kwam dan ook tot de =mule]+ van de gecon/itue]de wa>de3 e5 va/ge/elde wa>de d] go$]5 als norm voor de prijz5 d] go$]5 di5 hij natuurlijk voor zijn ruilbank noodig _h4 ,de idee d] mutualiteit1 die de g]e*tigheid zelf is volg5s ,pr\dhon1 wa>op b]u/ zij8 ,op d5 e]lijk5 ruil4 ,wat is e]lijke ruil8 ,e5 ruil wa>bij gelijkwa>digs teg5 gelijkwa>digs wordt gegev51 antwoordt ,pr\dhon4 ,en wat is gelijkwa>dig3 wat gelijke hoeveelh$5 m5s*elijk5 arbeid geko/ heeft4 ,aan groote woord5 ge5 gebrek4 ,niet alle5 dat ,pr\dhon's mutualiteit1 die 9 d5 grond van de zaak niet v]s*ilde van de produktieve associaties van ,lassalle1 zond] de hulp van d5 /aat niet uitvo]ba> blijkt1 eis*t hij ook nog bov5di51 dat de arbeid]s zi* aan de hun belo(de g]e*tigheid bij voorbaat zull5 ond]w]p54 ,m5 z\ zegg51 ( het d+ nu ,g]e*tigheid ( ,/aat heet1--als ik mij bij voorbaat re$s aan iets ond]w]p5 moet1 dat ik niet kn1 is het e5 ge5 ha> bet] dan het &]4 ,van deze teg5sprak5 is het gans*e an>*isme van ,pr\dhon vol4 ,nauw met het algeme5 radikaal-burg]lijke /&punt van ,pr\dhon hangt zijn /&punt teg5ov] de arbeid]sbeweg+ sam51 d4w4z4 de beweg+ gelijk hij die 9 zijn tijd gek5d heeft1 n4l4 de engels*e vakbeweg+ en die van de engels*e *>ti/54 ,hij is ha> onvoorwa>delijk vij&ig gez9d4 ,9 dat opzi*t v]loo*5de hij ge5sz9s d5 inn]lijk5 a>d van het wez5 d] frans*e kle9burg]s van zijn tijd voor wie de georganise]de arbeid]sbeweg+ e5 ev5 radikale v]s*rikk+ 0 als zij zelf burg]lijk-radikaal van a>d w>54 ,pr\dhon weet niet v]oordeel5d g5oeg te sprek5 van arbeid]scoalities t5 behoeve van loonsv]hoog+ en v]kort+ van arbeid/ijd4 ,de arbeid] individueel moge 9 elk geval1 volg5s ,pr\dhon1 zoo lang de sociale g]e*tigheid hem het loon niet toek5t wa>m$e hij tevr$5 behoort te zijn1 probe]5 zooveel als mogelijk is e5 go$e betal+ te v]krijg5 ( met &]e arbeid]s zi* associe]51 om teg5 de kapitali/is*e ond]nem]s te kunn5 concurre]51 ma> e5 associatie met m$e>beid]s om op de mee/]s e5ig]lei druk uit te oef55 om hoog] loon ( kort] arbeid/ijd1 dat v]bi$t hem ,pr\dhon1 dewijl hij dat e5 zonde teg5 de sociale moraal a*t4 ,de wet welke de coalities v]oorlo(t1 roept hij uit n 9 zijn ges*rift ,philosophie de la misre en hij h]haalt iets d]gelijks 9 zijn lat] ges*rift ,de la capacit politique des classes ouvrires1 is 9 d5 grond anti-juridis*1 anti-economis* en teg5 elke sam5lev+ en elke orde 94 ,de w]k/ak+ d] arbeid]s1 zegt hij 9 ,philosophie de la misre1 is onwettig en het is niet alle5 het ,wetboek van ,/rafre*t1 hetwelk dat zegt1 ma> ook het economis*e sy/eem1 de noodzakelijkheid van de be/a&e orde4 ,pr\dhon is hi] ook al w$]1 gelijk 9 zijn gans*e economis*e sy/eem1 9 de lijn d] burg]lijke g$a*te1 die zek] niet s*]p] dan hij de w]k/ak+ en de vakorganisatie v]oordeel5 kon4 ,hij gevoelt alle5 ma> iets voor n soort organisatie1 n4l4 voor de mutuali/is*e en dat met het oog op het beh\d van de middelklasse6 ,deze middelklasse1 zegt hij1 9 welk] s*oot de bet] b]ad5e arbeid]sdemokratie voor e5 ja> gel$5 v]kla>de geheel te will5 opgaan1 s*ijnt het niet dat m5 met e5 soort fanatisme er aan arbeidt1 ha> te will5 v]nietig51 ha> tot de positie van loon>beid] te will5 do5 afdal58 ,elk5 dag doet het bankroet groote s*eur5 9 de rij5 van de kle9e burg]s ont/aan en wat nog ondragelijk] is1 ha> nood/& duurt voort1 het lev5 van de h& 9 d5 h&1 de geheime ell5de decime]t ha>4 ,de arbeid]s hebb5 sle*ts hun eig5 lijd5 gezi51 zij hebb5 9 't geheel ge5 begrip van de kwell5de zorg5 d] b\rgeois4 ,zoo v]maant deze apo/el van het an>*isme volg5s ,kropotk9e en ,john ,h5ry ,mackay de arbeid]s van zijn tijd4 ,to5 ,pr\dhon c&idaat ge/eld 0 voor de provisoire rege]+ van #ahdh1 ri*tte hij tot zijn kiez]s van het dep>tem5t ,d\bs e5 manife/ wa>9 o4m4 deze phrase voorkwam3 ,de sociale kwe/ie is ge/eld4 ,gij zult ha> niet kunn5 ontgaan4 ,om ha> op te loss5 zijn mann5 noodig1 welke met d5 radikaal/5 tegelijk d5 cons]vatief/5 gee/ v]b9d54 ,arbeid]s1 reikt uw5 pr9cipal5 de h&1 en gij arbeidgev]s1 /oot niet de tegemoetkom+ van dieg55 t]ug1 die uwe loonontvang]s w>54 ,hoe s*]pz9nig ook dikwijls1 hoe snijd5d 9 zijn oordeel ov] het monopolie van d5 eig5dom1 ,pr\dhon kon nooit uit d5 cirkel van de kle9-burg]lijke r$5e]+ kom54 ,de arbeid die na> de volle opbr5g/ h>] wa>de g]uild zal moet5 word51 is volg5s ,c>r>d ,auban 9 ,mackay's ,an>*i/51 de /e5 d] wijz5 9 de sociale h]vorm+ van de toekom/1 de spil wa>om het gans*e individueele an>*isme van dez5 lit]air5 fanta/ draait4 ,het moge zoo wez54 ,ma> de w$]zijds*e g>antie van d5 gelijk5 ruil1 van de volle opbr5g/ van het arbeidsprodukt is e5 economis*e phrase1 die wel radikaal kl9kt1 ma> maats*appelijk nooit te v]w]kelijk5 01 no* 9 praktijk te br5g5 kan zijn4 ,en voorzoov] zij e5 inh\d heeft1 is zij ze] na v]want aan de sam5lev+ van d5 vrij5 ruil1 die d5 geheel zelf/&ig5 voortbr5g] en d5 zelf/&ig5 ruil] tot voorwa>de heeft1 met d5 vrij5 individu1 die da>van het midd5punt uitmaakt4 ,dit ideaal is ge5 nieuw1 ma> e5 ze] oud]wets* en lang ov]wonn5 ideaal1 al spookt het nog 9 onze dag5 9 de ho(d5 van zoo m5ige5 rond4 #c4 ,,bako59e2 ,,het ,,v]woe/5d ,,elem5t4 ,s i/ d5n ,alles1 0 ,ihr444 ,z]/rung444 n5nt1 ,me9 eig5tli*es ,elem5t6 7,mephi/opheles1 ,fau/ ,i47 ,to5 de ,int]nationale van #ahfd ge/i*t 01 trad5 tot ha> all]lei elem5t5 toe1 die dit door de arbeid]s zelv5 ges*ap5 t]re9 gun/ig voor zi* a*tt5 om er hunne eig51 p]soonlijke d5kbeeld5 te propage]5 en het voor hunne bijzond]e b$oel+5 te exploite]54 ,het is van g5oegzame bek5dheid dat de ,int]nationale niet als e5 sociaal-demokratis*e1 ma> all]e]/ als e5 algeme5e arbeid]sbeweg+ b$oeld 01 e5 t]re9 wa> arbeid]s van uite5loop5de ri*t+1 mits op d5 algeme55 bodem van d5 klass5/rijd /a&e1 kond5 sam5/rijd54 ,het is e5 niet m9d] bek5d feit1 dat ,k>l ,m>x zelf1 die door zijn groote gee/esgav51 ma> niet m9d] door zijn enorme k5nis van l&5 en nationale eig5a>digh$51 9 zulk e5 beweg+ wel het ov]wi*t moe/ krijg51 desondanks ge5sz9s de sociaal-demokratie 9 ha> na> d5 voorgrond bra*t4 ,m>x wi/ en begreep veel te go$1 dat de taak d] ,int]nationale 03 lev5 te wekk5 ond] de arbeid]s van vele l&51 h5 aan te zett5 tot het e]/e wat noodig 01 tot organisatie4 ,ma> het spreekt van zelf1 dat e5 beweg+ als de ,int]nationale van #ahfd1 die spo$ig e5 w]eldbeweg+ w]d1 ras p]son5 tot zi* trok1 die ha> w5s*t5 di5/ba> te mak5 aan eig5 inzi*t5 en ook tal van onkl>e1 v]w>de elem5t5 9 zi* moe/ opnem51 die e]d] tot h>e ontb9d+ dan tot h>e v]/]k+ kond5 m$ew]k54 ,de uitdrukk+ van het laat/e elem5t is g$ur5de e5ige j>5 ,mi*al ,bako59e gewee/4 ,en het is niet om zijn p]soon1 ma> om de rol die hij enkele j>5 a*t]e5 9 de zi* nauwelijks ontwikkel5de1 jonge int]nationale arbeid]sbeweg+ v]vuld heeft1 dat wij hem k>akt]ise]5 kunn5 als de v]teg5woordig] van het v]niel5d elem5t da>9 te zijn gewee/4 ,bako59e 0 e5 ,rus1 die uit zijn l& v]bann51 gelijk zoovel5 zijn] l&g5oot51 da> e5 hevig5 /rijd _h moet5 vo]5 teg5 het absolutisme4 ,de russis*e toe/&5 en v]h\d+5 van vr het midd5 d] #ai;e eeuw te s*ets5 is hi] niet do5lijk1 ma> m5 z\ zi* e]/ e5 go$ d5kbeeld da>van moet5 vorm51 om het sociaal en politiek milieu te k5n5 wa>uit e5 figuur als die van ,bako59e is voortgekom54 ,het spreekt van zelf1 dat iem& die gebor5 en getog5 is 9 e5 l& als ,rusl&1 het ,rusl& van voor e5 driekw>t eeuw t]ug2 to5 da> nog de lijfeig5s*ap 9 voll5 bloei 02 to5 da> nog de paleis-revoluties he]s*t5 en zoo go$ als het gans*e volk1 op e5 h&vol intellectueel5 na1 ne]lag 9 volle demoralisatie1 9 doodslaap1 en de gans*e toe/& politiek en economis* volkom5 aziatis* 01--dat zoo iem&1 9 het we/-europees* milieu v]plaat/1 vreemd moe/ zijn aan het eig5lijk k>akt] van die omgev+4 ,de europees*e arbeid]sbeweg+1 vooral de int]nationale1 moe/ dit russis*e elem5t al dadelijk 9 zi* opnem51 omdat zij natuurlijk]wijs alle oppositioneele elem5t5 tot zi* trok4 ,ma> zij heeft da>1 ov] het algeme5 g5om51 niet veel g5oeg5 van gehad4 ,en het feit1 dat 9 di5 tijd to5 alles zoo geheel onkla>1 zoo geheel v]w>d 01 doel en middel5 sle*ts we9ig5 duidelijk voor oog5 /ond51 voornamelijk het russis*e elem5t voor e5 ov]weg5d deel niet opb\w5d ma> afbrek5d w]kte1 is da>uit te v]kl>51 dat dit 9 d5 we/-europees*5 /rijd van zelf moe/ ov]br5g5 e5 deel van zijn eig5 opvatt+5 omtr5t /rijdwijze1 me?ode en inzi*t5 9 de economis*e en politieke v]h\d+51 gelijk die zi* aan h5 opg$rong5 hadd5 9 en door d5 /rijd 9 het eig5 l&4 ,9 ,rusl&--en hi] is nog /e$s sprake van het ,rusl& van to5maals--0 ge5 sprake van e5 /rijdwijze die begon met d5 opb\w van e5 klasse die door h>e doel-bewu/e organisatie de wig moe/ word51 die e5maal 9 het organisme van de burg]lijke sam5lev+ g$rong51 da>9 de politieke ontb9d+ z\ bespo$ig51 welke de economis*e zelf-ontb9d+ en zelf-ontwri*t+ van het kapitali/is*e produktiesy/eem1 als het w>e ond]gronds1 bezig w>5 te volvo]54 ,9 ,rusl& moe/ v]/oord1 v]nield en afgebrok5 word52 da>--en bij de to5malige afwezigheid van e5 mod]ne kapitali/is*e ontwikkel+ 0 dit zek] zoo--moe/5 door het geheel afbrek5 van het be/a&e 7zoo geleek het al?ans7 de voorwa>d5 voor e5 mod]ne ontwikkel+ 9 economis* en politiek opzi*t word5 ges*ap54 ,e5 figuur als die van ,mi*al ,bako59e 0 te ze] e5 specifiek russis*e1 g$rev5 door de felle haat teg5 de toe/&5 en v]h\d+5 9 het l& zijn] geboorte en zijn] jeugd1 om niet de volle maat da>van ov] te br5g5 op de we/-europees*e v]h\d+5 wa>9 hij zi* da>na is gaan beweg54 ,het v]niel5 0 bij hem de k>akt]trek van zijn agitatie en propag&a geword52 niet het v]niel5 nu jui/ 9 mat]iel5 z91 ma> het v]niel5 als philosophis* grondpr9ciep1 de absolute bes*\w+ dat het sociaal-nieuwe er niet kon kom5 zond] dat het sociaal-oude tot d5 grond toe afgebrok5 04 ,die zu*t na> het absolute 0 ,bako59e1 gelijk re$s hi]vor5 is opgem]kt e5 s*oli] van ,hegel1 door middel van het absolute idealisme d] ,hegels*e s*ool 9 het philosophis* blo$ gev>51 zooals het bij ,/irn] tot de absolute p]soonlijkheid en bij ,pr\dhon tot de absolute noodzakelijkheid van d5 p]soonlijk5 eig5dom geleid heeft4 ,e]/ moe/ alles afgebrok5 wez53 privaat-bezit1 eig5dom1 /aat1 familie1 godsdi5/ enz4 en dn e]/ z\ op de pu9hoop5 van dat alles de nieuwe toe/& van zelf v]rijz54 ,deze me*anis*e w]eldbes*\w+ ziet 9 elke hi/oris*e p]iode van de sam5lev+ l\t] 9 zi*zelf afgeslot5 en absolute1 kra*t5s zijn eig5 idee zi* v]w]kelijk5de phas51 die ev5zoo los van de aan ha> voorafga&e zijn1 als de m5s*5 aan de w]k+5 di] idee geheel ond]worp51 de m5s*5 die niet &]s dan de lev5de w]ktuig5 zijn1 welke die idee tot h>e v]wez5lijk+ gebruikt4 ,dat elke maats*appij ha> eig5 wett5 van produktie en v]deel+ en di5svolg5s ook van politieke en juridis*e con/ellatie k5t1 le]t ook de hi/oris*-mat]iali/is*e ges*i$5is-opvatt+4 ,ma> zij le]t niet m9d] dat die phas5 9 de ges*i$5is niet absoluut zijn1 zij le]t dat er e5 zek]e organis*e ontwikkel+ is1 dat produktievorm5 zi* uit elk&] ontwikkel51 hi/oris* 9 elk&] ov]gaan en dat jui/ de door all]lei imman5te faktor5 v]oorzaakte ontwikkel+ van d5 voorafga&5 produktievorm1 de voorwa>de wordt voor het ont/aan van d5 opkom5d5 produktievorm4 ,deze bes*\w+ is dus ook revolutionair1 zoo go$ als die welke de v]niel+ alle5 tot ha> uitgangspunt maakt1 ma> zij is het 9 d5 e5ig-wez5lijk5 en niet-utopis*5 z9 van het woord4 ,zij vat /e$s de beide kant5 van de w]kelijkheid 9 het oog1 het afbrek5 door opb\w54 ,zij is1 gelijk m5 het philosophis* noemt3 de dialektis*e bes*\w+4 ,zoo _h de bes*\w+ van ,bako59e1 die zi* re$s uitte 9 e5 z9sn$e van e5 artikel dat hij lang voor zijn w]kzaamheid als revolutionair al-v]niel] ond] d5 naam van ,jules ,eliz>d s*reef1 getiteld ,die ,reaktion 9 ,deuts*l& en 9 #ahdb opg5om5 9 de ,deuts*e ,jahrb*] van ,ruge1--de z9 luidde3 de lu/ tot v]/or+ is e5 s*epp5de lu/1--niets dan het sophi/is*e1 het vals*-philosophis*e uitgangspunt1 dat uit niets iets gebor5 kan word54 ,9 dat opzi*t 0 hij1 die ,/irn] gek5d heeft en zijn boek w$] aan de v]getelheid _h ontrukt1 di5s zielsv]want4 ,bako59e _h ev5wel 9 de ,int]nationale niet die rol v]vull5 kunn51 die hij v]vuld heeft1 als da> niet e5 belangrijk elem5t te v9d5 w>e gewee/ wa>op hij /eun5 kon4 ,en dat vond hij 9 het romaans*e elem5t1 namelijk 9 die organisaties welke groot5deels door l&5 als ,itali en ,spanje w]d5 gelev]d4 ,l&5 die nog ge5sz9s door de mod]ne kapitali/is*e ontwikkel+ w>5 aang]o]d1 ma> wa>9 tal van revolutionaire kra*t5 leefd51 die door de v]s*ill5de1 hi] re$s vroeg] opgesomde1 a*t]lijke om/&igh$5 en v]h\d+5 van economis*51 politiek51 religieuz5 a>d w]d5 gevo$4 ,dez5 vatt5 de ,int]nationale niet &]s op dan als e5 ges*ikte geleg5heid om alles 9 ,europa ond]/e bov5 te gooi51 omdat zij alle5 9 e5 omke]+ van alle v]h\d+5 9 ,europa en niet 9 de evolutie van de toe/&5 9 hun eig5 l&1 het middel zag5 om aan de ell5d5 van hun eig5 nationale a*t]lijkheid en algeme5e v]/omp+ te ontkom54 ,bako59e heeft voor zijn agitatie en propag&a 9 de e]/e int]nationale arbeid]sbeweg+ die elem5t5 h&ig voor zijn doele9d5 wet5 te exploite]53 hij zette het romaans*e teg5 het g]maans*e elem5t op4 ,hij wi/ de to5t]tijd nog s*]p 9 het oog vall5de v]s*ill5 tuss*5 d5 g]maans*5 gee/ van organisatie en geleidelijk5 groei en d5 romaans*5 gee/1 wa>bij alles op de spontaneteit van de daad en het oog5blikkelijk initiatief b]u/te1 p]soonlijk aan te blaz54 ,de /rijd die tuss*5 ,m>x en hem om de leid+ 9 de ,int]nationale uitbrak1 drie j>5 g$uurd heeft en 9 #ahgb op het ,congres van d5 ,haag met zijn n$]laag1 ma> tev5s ook met de feitelijke v]dwijn+ van de ,int]nationale zelve e9digde1 0 door ,m>x vol/rekt niet gewild4 ,m>x moe/ t5 slotte wel de ,int]nationale v]d$ig5 teg5 de v]niel5de pog+5 van e5 philosophis*5 sophi/ en e5 agitatoris*-politiek5 woe/el+ als ,bako59e bleek te zijn1 wilde hij ha> niet prijs gev5 aan de proefnem+5 van d5 man die 9 zijn politiek programma van die dag5 zeide3 ,wij vatt5 de revolutie op 9 d5 z9 van de ontket5+ van al datg5e1 wat m5 teg5woordig de booze h>t/o*t5 noemt4 ,bako59e 0 eig5lijk ook ge5 an>*i/is* !oreticus1 ev5m9 als de voorafga&52 e5 sy/eem is 9 zijn w]k moeielijk te ontdekk51 hij 0 de geleg5heidsopposant1 die 9 tijds*rift>tikel51 manife/5 etc4 zijn g$a*t5 uitte4 ,het e5ige ges*rift van hem wa>9 m9 ( me] e5heid te bespeur5 valt1 is het kle9e boekje ov] ,god en de /aat1 dat wez5lijk door niets uitmunt1 no* door oorspronkelijkheid van g$a*te1 no* door diepte van inzi*t1 no* door e5ig hi/oris* begrip van de /( zelve4 ,bako59e heeft e5 tijd lang zi*zelv5 e5 s*oli] van ,m>x g5oemd en door hem is het ,communi/is* ,manife/ 9 het russis* v]taald4 ,9 ,god en de /aat zegt ,bako59e o4m43 ,ja1 de geheele gee/elijke en z$ekundige1 /aatkundige en maats*appelijke ges*i$5is d] m5s*heid is e5 spiegelbeeld van h>e /aa?ui%\dkundige ges*i$5is1 wa>uit blijkt1 dat hij ond] d5 invlo$ van het hi/oris*-mat]ialisme /ond4 ,wie ev5wel het ges*rift met het noodige critis*e ond]s*eid+sv]mog5 weet te lez51 hetge5 bij de lectuur van de an>*i/is*e s*rijv]s me] dan erg5s broodnoodig is1 bespeurt dadelijk hoe dun er dat op zit3 de godsdi5/ en de /aat beid5 word5 er tot de uitgangspunt5 e5] wo$5de oppositie gemaakt1 wa>door ,bako59e zi* t]/ond als de ideoloog bij uitnem5dheid ontpopt1 (s*oon hij teg5 ideologien als gelo( en gezag op geweldige wijze te velde trekt4 ,bako59e 0 de e]/e an>*i/is*e agitator 9 d5 zoog5aamd groot5 /ijl4 ,zijn woel5 9 de arbeid]sbeweg+ g+ van tweerlei /&punt uit3 het ond]grav5 van lk gezag1 hoe ook g5aamd1 en het proklame]5 van de absolute p]soonlijke vrijheid en de absolute negatie van d5 /aat4 ,dit bra*t natuurlijk met zi* m$e het voortdur5d aanspor5 tot d5 onond]brok5 op/& teg5 het be/a&e1 niet 9 d5 organisatoris*51 ma> 9 d5 omv]w]p5d5 z92 voorts bra*t het de v]w]p+ van elke politieke aktie met zi*4 ,bako59e 0 da>m$e de e]/e !oreticus geword5 van het an>*isme1 dat de arbeid]sbeweg+ 9 ha> geheel zoo veel en zoo groote s*ade g$aan heeft1 de !oreticus van de de/ructie1 van het omv]w]p5 als /elsel1 om de omv]w]p+ zelve4 ,zoodat e5maal t]e*t van ,bako59e gezegd w]d3 hij z\ zijn eig5 /elsel1 +eval het zegevi]5 kon1 zelf het e]/ omv]w]p56 ,no* het bloote v]zet teg5 d5 /aat1 zond] me]1 het aanzett5 om hem zoog5aamd te v]/or51 no* het dond]5 teg5 ,god en het ,godsgelo(1 ab/ract g$rev5 als het door ,bako59e ges*i$de1 do5 beide fundam5t5 van de burg]lijke maats*appij b$uid5d wankel54 ,elk v]zet teg5 beide moet e5 inh\d hebb51 &]s is het e5 leege santekraam van phras51 wa>aan m5 zi* bij geleg5heid wel b$r9k5 kan1 ma> die de grondve/5 van de burg]lijke sam5lev+ onaangeta/ lat54 ,als ik teg5 d5 godsdi5/ age]1 dan age] ik teg5 e5 ideaal dat hi/oris*e briev5 bezit1 omdat het de m5s*heid eeuw5lang e5 opheff+ en e5 troo/ 02 en e]/ van het oog5blik dat de godsdi5/ het middel e5] klasse w]d1 die hem g+ gebruik5 tot ond]drukk+ e5] &]e klasse1 is hij e5 ongeluk voor d5 vooruitgang geword54 ,ik moet dus dit ideaal ze] wez5lijk wet5 te v]vang5 en vooral h51 die de mee/e behoeft5 da>aan hebb53 de groote massa1 die zi* niet door di*tkun/ ( wet5s*ap ae/hetis* kan opheff51 da>mee wet5 te doordr+54 ,ik moet dus all]e]/ hun blikk5 van de hoop op het hi]namaals afw5d5 na> het w]kelijk-a>ds*e en de hoop die zij koe/]5 op v]loss+ uit hun lijd5 9 e5 onzi5lijke w]eld1 leid5 na> de w]kelijke v]loss+ 9 de praktis*e w]eld4 ,voor het s*ijn-idealisme moet ik het w]kelijk idealisme 9 de plaats /ell54 ,ik b]eik da> e*t] niets van als ik1 d5 godsdi5/ opvatt5de als e5 spook1 gelijk ,bako59e1 teg5 spok5 ve*t1 en al onttroon ik dan ,god1 gelijk ,bako59e dat e5ige mal5 op e5 bladzij doet1 dan zal deze niet ze] 9 zijn autoriteit da>door ges*aad word54 ,niet veel &]s /aat het met de agitatie teg5 d5 burg]lijk5 /aat4 ,bako59e 0 als le]l+ van ,hegel te ze] gehe*t g]aakt aan absolute =mules om de hi/oris*e word+ en de ontwikkel+ van d5 burg]lijk5 /aat te kunn5 ond]s*eid54 ,voor ,hegel zelf 0 die /aat tr\w5s het e9dpunt van ideali/is*e ontwikkel+ 9 politiek-social5 z94 ,en het 0 begrijpelijk dat de /aat1 aldus ab/rakt opgevat1 gelijk de s*oli]5 van ,hegel alles pla*t5 te ab/rahe]5 van zijn eig5lijk51 w]kelijk5 vo$+sbodem1 voor ,bako59e e5 ev5 groot spook w]d als ,god en het ,godsgelo( dat w>54 ,zooals ,bako59e 9 het lev5 elk gezag dat hem opg$rong5 w]d1 zeide te v]w]p51 de wet5s*ap alle5 dan erk5de wanne] zij zi*zelve ma> voortdur5d bleef nege]51 kwam hij er als an>*i/ toe1 ev5als e5 gans*e burg]lijke g5]atie van /aa?ui%\dkundig51 /aatsli$5 en filos(5 dat g$aan hadd5--en dat konsekw5t] dan hij--elk +rijp5 van d5 /aat 9 de sociale v]h\d+5 absoluut en t5 e55male te v]oordeel5 en te v]doem54 ,m5 heeft re$s gezi5 wa>uit de burg]lijke oppositie teg5 d5 /aat eig5lijk voorkwam4 ,bij an>*i/5 als ,bako59e word5 deze motiev5 k>ikaturaal ov]drev5 en1 als zij aldus de arbeid]sbeweg+ b9n5gebra*t word51 v9d5 zij da> nog g5oegzame re/5 van de burg]lijke bes*\w+51 die nog ond] het prolet>iaat he]s*5de zijn1 om1 v]m5gd met all]lei gevoel5s van zwakheid en van eig5 gee/elijke onma*t1 tot e5 arbeid]s$itie te word5 van de burg]lijke1 z4g4n4 oud-lib]ale man*e/]-politiek4 ,m5 ontb9dt d5 /aat niet door er holle r$evo]+5 teg5 te h\d5 en hem 9 d5 politiek5 ban te do54 ,de /aat bemoeit zi* met ons lev51 met ons do5 en lat5 op i$] gebi$4 ,de /aat1 ab/rakt g5om51 is e5 leeg begrip1 het is e5 juridis*e fiktie1 niets &]s4 ,wat er wez5lijk aan is1 dat is de /aatsma*t van de he]s*5de klasse1 die 9 p>lem5tair g]ege]de l&5 s*ijnba> de uitdrukk+ van d5 volkswil is1 ma> ind]daad door middel van de grondwet1 het p>lem5t1 het kiesre*t1 de bureaukratie1 de ju/itie1 het /rafre*t en burg]lijk re*t1 het leg] en de in/&h\d+ van de be/a&e orde1 d5 wil van de bezitt5de klasse aan de niet-bezitt5de met geweld opdr+t4 ,en dat te drukk5d]1 na>mate de sociale v]h\d+5 e5 gans* &]5 vorm van maats*appij-inri*t+ re$s lang en dr+5d hebb5 aangetoond4 ,wie dus d5 burg]lijk5 /aat v]nietig5 wil1 die moet hem e]/ zi5 te v]ov]54 ,wie gelijk ,bako59e 9 d5 /aat e5 zuiv]e afspiegel+ ziet van de economis*e v]h\d+51 voor di5 zal het g5oeg wez5 hem e]/ economis* te revolutione]51 d4w4z4 de eig5domsvorm5 wa>op hij b]u/ e]/ weg te veg5 en die heeft1 aldus r$5e]5de1 gemakkelijk zegg51 dat elke deelname aan politieke aktie1 hetzij met ( zond] algeme5 kiesre*t1 v]w]pelijk en uit d5 booze is4 ,ev5wel1 de zaak ligt to* e5igsz9s &]s dan ,bako59e met zijn s(ism5 en zijn gebrekkig hi/oris* inzi*t het heeft do5 voorkom51 en alle an>*i/51 tot op d5 gele]d5 ,kropotk9e toe1 het zi* ma> voortdur5d blijv5 v]beeld54 ,de /aatsma*t van de bezitt5de klasse is e5 economis*e ma*t1 die gans* niet 9 de lu*t hangt1 die ze] wez5lijk is en op de hi]bov5 aangegev5 faktor5 b]u/1 die tev5s de elem5t5 van h>5 inh\d vorm54 ,en nu heeft 9 het ontwikkel+sproces d] ontwri*t+ van de burg]lijk-kapitali/is*e sam5lev+ de arbeid]sdemokratie1 d4i4 de sociaal-demokratie1 e5e ze] belangrijke1 hi/oris*e1 dus onafwijsb>e taak1 n4l4 die ma*t aan de bezitt5de klasse te ontwr+5 om h>5 inh\d te v]&]5 ov]e5kom/ig de nieuw-geword5 behoeft5 van de zi* inmiddels wijzig5de produktiewijze4 ,bov5di51 ook hi]op is re$s gewez51 op e5 gegev5 mom5t 9 het be/aan van d5 burg]lijk5 /aat is deze zi* re$s gaan bemoei51 moe/ zi* gaan bemoei5 met de economis*e v]h\d+5 d] burg]s4 ,do* ond] het absolutisme1 wa>ond] de b\rgeoisie vr het tijd/ip h>] onbep]kte ma*t ev5ze] als het prolet>iaat le$1 0 dit ha> niet zoo m]kba>4 ,to5 zij zelve ev5wel de ma*t 9 d5 /aat kreeg1 0--ondanks h>e !orie dat de /aat e5 contract is1 e5 vrije ov]e5kom/ tuss*5 burg]s van hetzelfde l&1 en uit het v]lat5 van d5 natuurlijk5 toe/& voortkwam1 gelijk bij de *ri/55 uit d5 zondeval van het m5s*elijk gesla*t--ha> eig5 /aat van het zi* bemoei5 met economis*e v]h\d+5 ev5m9 af te h\d54 ,en dat jui/ te me] na>mate door h>e1 door niets me] gebreidelde1 volle ontplooi+ van de maats*appelijke concurr5tiekra*t51 er e5 toe/& van sociale an>*ie ges*ap5 w]d1 die jui/ 9 het belang van e5 in/&h\d+ d] burg]lijk-kapitali/is*e sam5lev+ zelve1 voornamelijk wel 9 het belang van de voorwa>de van ha> be/aan1 e5 produktieve arbeid]sklasse1 e5 bemoei5d1 d4w4z4 e5 regel5d optr$5 van d5 kant van d5 /aat noodzakelijk maakte4 ,hi]door w]d dus aan de arbeid]sklasse als van zelf het zi* op h>e beurt bemoei5 met de wijze wa>op m5 zi* met ha> mee/ direkte lev5sbelang51 de gezondheid en het voortbe/aan van h>e k9d]51 vr\w5 en mann5 bemoeide1 hi/oris* en categoris* opg$rong54 ,als m5 zi* to* met onze gezondheid1 ons lev51 de v]h\d+5 wa>ond] wij arbeid51 won51 et5 en voortplant5 moet51 etc4 gaat bezigh\d51 welke gegronde r$5 kan er dan zijn1 om dit te lat5 do5 buit5 ons om en buit5 onze m$ew]k+4 ,lief/ z\d5 wij het zelf do52 ma> omdat wij dat nu niet kunn51 z\ het da>om bet] zijn het ma> geheel aan &]5 ov] te lat58 ,de kwe/ie is ind]daad van e5 bizond]e e5v\digheid1 do* 9 d5 ideologis*5 kop van e5 ,hegeliaan als ,bako59e we]spiegeld5 zi* de /aat en de wetgev+ als twee ab/rakte en van de economis*e en politieke w]kelijkheid afgezond]de begripp51 e5 fata morgana1 die de m5s*5 zi*zelv5 s*iep54 ,de !orie dat de /aat altijd aan die klass5 t5 go$e moet kom51 welk] w]ktuig hij vroeg] e5maal gewee/ is1 dat de wetgev+ altijd sle*ts voor de uitbuit5de m9d]heid teg5ov] de belang5 van de ov]groote me]d]heid d] gekne*t5 van nut kan wez51 gelijk het bij ,bako59e 9 de v]h&el+ ov] d5 /aat heet1 valt dan ook geheel ine5 als m5 niet1 gelijk ,bako59e en met hem zijn volg]s1 aan de idee va/h\dt dat1 hoe de maats*appij ook moge zijn sam5ge/eld1 h>e natuurwett5 to* altijd dezelfde zijn en met dezelfde absolute ma*t he]s*54 ,da>door komt m5 dan van zelf tot de inbeeld+1 dat de m5s* zi* van die op hem drukk5de idee1 welke hem 9 zijn vrije do5 en lat51 9 zijn p]soonlijke vrijheid belemm]t1 te ontdo5 heeft1 zi* van de ide /aat1 ( van het tatisme1 gelijk ,bako59e zi* e5maal heel leelijk uitdrukte1 heeft te emancipe]5 om e5 wa>lijk vrij m5s* te word54 ,deze opvatt+ is tr\w5s niets dan de burg]lijke1 ma> met e5 kronkelgangetje er 91 dat di55 moet om d5 argelooz5 d5 indruk van e5 geweldig radikalisme te gev54 ,wie d5 /aat de ma*t toek5t om met zijn wett5 als orgaan d] m9d]heid e5 ov]groote me]d]heid te ond]drukk51 maakt zi* aan de mee/ bela*elijke sophi/]ij s*uldig als hij 9 d5zelfd5 adem die me]d]heid bezwe]t ( ha> v]doemt1 als zij h>e h&5 na> dit erk5de ma*tsmiddel wil uit/rekk54 ,vraagt m5 ,bako59e na> de v]w]kelijk+ van zijn idee van communisme1 dan heeft hij e5 ze] gemakkelijk antwoord da>op4 ,door de ma*t d] om/&igh$51 zegt hij erg5s 9 zijn ,program de la section slave ,zri*1 zal de onbegr5sde privaat-eig5dom v]dwijn54 ,gemakkelijk] kan het niet1 en1 het is wel eig5a>dig1 ,bako59e /aat hi]m$e nog v]re b5$5 de vooruit/rev5de burg]lijke /aa?ui%\dkundig51 die de v]dwijn+ van di5 onbegr5sd5 privaat-eig5dom niet van de om/&igh$51 ma> van e5 +rijp5 van de organ5 d] geme5s*ap3 /aat1 geme5te etc4 will5 lat5 afhang54 ,dat is t5m9/e e5 v]wa*t+ die te realise]5 is1 ma> ,bako59e doet als de a>ts-cons]vatiev51 die ook alle h]vorm+5 ma> liev] van e5 v]&]+ d] om/&igh$5 dan van e5 w]kelijk +rijp5 van d5 /aat etc4 z\d5 do5 afhang54 ,na de v]nietig+ van d5 /aat1 die dan plaats moet hebb5 zond] de /aatsma*t te v]ov]51 ma> gelijk ,bako59e het zi* voor/elt1 door het v]oorzak5 van het /aatsbankroet1 het oph\d5 met het betal5 van bela/+51 de ontb9d+ van het leg]1 van de g]e*t%ov51 van de bureaukratie1 de politie en de k]k1 de afs*aff+ d] (ficieele ju/itie1 het v]br&5 van alle eig5doms444 papi]5 7,bako59e is niet z gewelddadig als hij er uitziet67 akt5 van erf5is1 van v]koop1 van s*5k+ en van alle process51 van alle juridis*e en civiele pap]ass5 7,bako59e _h 9 zijn lev5 miss*i5 nog al het l& aan ar*iev5 e4d4 gekreg5671 na heel deze v]nietig+ van oud5 papi]5rommel dus1 moe/ er to* iets gebeur56 ,welnu1 zegt ,bako59e1 na al dat blo$igs en br&]igs zal de natuurlijke solid>iteit de nieuwe toe/&5 9 het lev5 roep54 ,dit is k e5 deun1 die alle op ,bako59e volg5de an>*i/51 voornamelijk de communi/is*e an>*i/51 hem tot op d5 huidig5 dag nabauw51 zelfs de gele]de ,kropotk9e4 ,trap e]/ ma> d5 heel5 boel 9 meka>1 en dan zult ge zi51 dan knapt het volk alles zelf wel op2 het solid>iteitsgevoel van de massa is ons de va/e wa>borg1 dat het zelf dan de nieuwe1 nota b5e communi/is*e sam5lev+--als ,jupit]1 die kant en kla> ontsprot5 is aan het ,m9]va-ho(d--ev5 kant en kla> zal wet5 9 het lev5 te roep54 ,behalve nu dat het e5 ontzett5de dwaa%eid is hi] alwe] uit het v]nietigde1 d4w4z4 uit niets1 iets te will5 do5 voortkom51 b]u/ deze me5+ op e5 enorme ov]s*att+ van het solid>iteitsgevoel1 wa>aan tr\w5s de an>*i/5 9 't algeme5 ziekelijk labore]51 en op d5 utopis*5 waan dat het solid>iteitsgevoel van zelf ont/aat en niet ond] d5 druk van bepaalde om/&igh$5 en v]h\d+54 ,dat dit solid>iteitsgevoel1 hetwelk ind]daad 9 zek]5 z9 de basis van e5 &]e en bet] +]i*te sam5lev+ belo(t te zull5 word51 ev5wel op zi*zelf e5 inh\d moet hebb51 soli$ g5oeg om er e5 gans*e nieuwe1 op geme5s*appelijke produktie en consumptie b]u/5de sam5lev+ op te kunn5 grondve/51 spreekt van zelf4 ,ma> voor ,bako59e en de an>*i/5 na hem hoeft dat niet4 ,dez5 /amp5 op het mom5t dat alles als e5 pu9hoop 9 elk&] ligt1 deze natuurlijke solid>iteit uit d5 bodem4 ,zij ov]troev5 met dit utopisme nog v]reweg dat van de oude sociali/is*e utopi/51 die t5m9/e begrep5 dat e5 bet] +]i*te sam5lev+ uit economis*e noodzakelijkheid moe/ gebor5 word54 ,is het naveteit ( fantazie1 onbewu/heid ( volksb$rog8 ,m5 weet het niet4 ,ma> hoe ook1 n d+ is zek]3 dat e5 maats*appij-inri*t+ wa>9 p]soonlijk belang en algeme5 belang te zam5 vall51 en zoo te zam5 vall5 dat ha> voortbe/aan v]zek]d is1 niet ma> op papi] is te =me]51 no* d5 dag n de revolutie1 p> ordre de mufti1 te decrete]5 is4 ,zij moet organis* groei54 ,en de mogelijkheid tot di5 organis*5 groei is het jui/ die de an>*i/51 met ,bako59e aan de spits1 v]worp5 hebb5 en nog v]w]p53 de klassebewu/e organisatie met demokratis*e zelf-discipl9e1 die de ond]ges*ik!id van het deel ond] het geheel1 de zelfv]loo*5+ van d5 p]soon ond] de geme5s*ap1 tot all]e]/e voorwa>de heeft4 ,zoo absoluut nietszegg5d ,bako59e is wa> het er op aankomt zi* uit te sprek5 ov] d5 weg die gevolgd moet word5 om de nieuwe maats*appij te b]eik51 zoo burg]lijk-ideologis* is hij 9 alles wat d5 a>d d] door hem gefantaze]de nieuwe sam5lev+ aangaat4 ,vraag hem bijv4 na> d5 grondslag zijn] communi/is*e maats*appij en hij zal niet u tra*t5 te ov]tuig5 van h>e economis*e noodzakelijkheid1 die uit het word+sproces van de zi* ontb9d5de kapitali/is*e maats*appij met dw+5de noodzakelijkheid zi* aan de m5s*5 zal moet5 opdr+5 n 9 het belang van de m5s*heid zelve 7e?is*7 n 9 dat van de produktie 7te*nis*-economis*71 ma> hij zal u zegg5 dat de g]e*tigheid d] nieuwe w]eld t5 grondslag moet di554 ,de e5v\dige1 m5s*elijke g]e*tigheid1 gelijk het dan met d5 noodig5 omhaal heet1 als( er e5 +ewikkelde en e5 niet-m5s*elijke g]e*tigheid w>e6 ,vraag hem ook hoe en wa>door de natuurlijke solid>iteit1 dat wond]middel1 zi* zal moet5 manife/e]5 en ,bako59e zal u1 gelijk het 9 de /atut5 van zijn ,alliance int]nationale de la dmocratie sociali/e1 e5 bond teg5ov] de ,int]nationale door hem opg]i*t1 luidt1 zegg51 dat wij 7d4w4z4 de p]man5te revolutie7 e5 soort van revolutionair5 g5]al5 /af organise]5 moet54 ,deze moet be/aan uit mann5 van toewijd+1 en]gie1 intellig5tie en vooral opre*te vri5d5 moet5 het zijn1 ge5 e]zu*tig5 ( ijdel5 en zij moet5 9 /aat wez5 tuss*5 de revolutionaire g$a*te en de volks9/9kt5 als bemiddela>s op te tr$54 ,bako59e zelf _h ze natuurlijk e]/ wel will5 keur5 ( ze zuiv] op de graat zijn4 ,do* m5 ziet1 wat er t]e*t komt van de radikaal s*ijn5de phrase1 dat m5 zi* ge5 enkel gezag1 ook niet dat van het algeme5 kiesre*t1 ook niet het mee/ demokratis*e t] w]eld1 moet lat5 welgevall54 ,als het er op aan komt1 v9dt m51 om zi* uit de p5urie te help51 e5 aantal mann5 uit die1 zond] dat iem& weet wa> ze gods t] w]eld v&aan moet5 kom51 d5 boel wel voor het volk zull5 opknapp54 ,het is eig5lijk niets &]s dan het gewone praatje van het ces>isme1 dat ons hi] als de radikaal/e revolutiele] wordt opg$is*t4 ,9 de /atut5 van de ,int]nationale luidde het dat de ond]w]p+ van d5 arbeid] ond] het kapitaal de oorzaak van alle politieke1 moreele en mat]ieele kne*ts*ap is1 en dat d]halve de economis*e emancipatie van d5 arbeid] het groote e9ddoel is1 wa>aan elke politieke beweg+ als middel ond]ges*ikt moet word5 gemaakt4 ,dit is zoo kla> als de dag en mits m5 het woord economis* niet geheel opzettelijk v]draait en d5 z9 demagogis* v]vals*t1 is het de grondtoon van elk sociaal-demokratis* program4 ,niet aldus voor ,bako59e4 ,de economis*e is de onmiddellijke1 def9itieve en volkom5e emancipatie d] arbeid]s2 zij beteek5t economis*e gelijkheid1 wat zegg5 wil de volkom5 t]uggave van het kapitaal aan d5 arbeid1 met &]e woord5 de sociale likwidatie van de kapitali/is*e maats*appij4 ,en elke politieke beweg+1 die dat niet als het mee/ onmiddellijke doel beoogt1 is e5 b\rgeoisbeweg+4 ,ergo3 9 de /atut5 van de ,int]nationale w]d de politieke aktie1 dus het eis*5 van algeme5 kiesre*t1 het ijv]5 voor sociale h]vorm+51 het gebruik mak5 van het kiesre*t voor prolet>is*e klasse-doele9d5 v]oordeeld4 ,niet alle5 ,bako59e heeft dit politieke bo]5b$rog uit die /atut5 g$i/ille]d1 ma> de papegaai5 van all]lei an>*i/is*e pluimage hebb5 het nagezegd4 ,t5 e]/e nu is 9 de /atut5 van de ,int]nationale sprake van elke politieke beweg+ als middel2 er wordt dus 9 erk5d dat politieke beweg+5 d] arbeid]sklasse wel degelijk middel5 zijn1 wa>van alle51 en dit ze] t]e*t1 geis*t wordt dat zij aan het groote doel1 de economis*e bevrijd+ enz41 ond]ges*ikt zull5 word5 gemaakt4 ,gelijk dan ook alle sociaal-demokrat5 de politieke aktie etc4 als e5 middel tot het doel en niet als het doel zelf opvatt51 propage]51 bes*\w5 en 9 praktijk br5g54 ,t5 twe$e is hi] van economis*e bevrijd+ sprake als van e5 hi/oris* bepaald proces 9 de ontwikkel+ en ge5sz9s van de bijna idiote opvatt+1 als z\ de volkom5 t]uggave van het kapitaal aan d5 arbeid1 de economis*e gelijkheid b$oeld zijn4 ,beide begripp5 /amm5 uit de kle9-burg]lijke lev5sbes*\w+ en als zij doorgevo]d z\d5 kunn5 word51 z\d5 zij de produktie tot het peil van het oude h&w]k t]ugdr+54 ,deze v]simpel+ van het begrip economis*e emancipatie leidde dan ook bij ,bako59e t5 slotte tot het aanbevel5 van e5 wez5lijk economis*e taktiek1 da> hij g5oopt 0 de massa's iets te gev51 ma> zi* nu e5maal te diep 9 de begripsv]w>r+ _h gew]kt om er met fatso5 uit te kom54 ,zoo begon hij dan ook de taktiek d] engels*e trade-unions aan te bevel52 voor economis*e1 lees hi]3 indu/rieele en agr>is*e v]bet]+5 moe/5 de arbeid]s enkel pressie uitoef55 op de p>lem5t5 en afwa*t5 ( de he]5 b\rgeois da>b9n5 wel zoo go$ z\d5 will5 zijn te do5 wat de arbeid]s v]lang54 ,de politiek van zi* op sleept\w te lat5 nem51 die 9 ,engel& s$]t e5 halve eeuw de arbeid]sklasse jui/ van elke revolutionaire aktie totaal v]vreemd en ha> voor klassebewu/e aktie t5 e55male v]/ompt _h1 0 het laat/e taktis*e r$middel van d5 ze] radikaal-revolutionair51 alles v]nietig5d5 ,bako59e4 ,sancta simplicitas6 mag m5 uitroep51 w>e het niet dat a*t] di5 e5v\d zi* het grijnz5d gelaat van d5 demagoog v]borg wi5s doel het s*e5 9 de pas opkom5de arbeid]sbeweg+ de rol te spel5 van v]niel] en v]w>r+/i*t]4 ,bako59e v]wi]p het individualisme 9 de beweg+2 hij kon het e*t] nimm] geheel kwijt rak52 hij zw5kte /e$s tuss*5 het individualisme dat d5 w>5 an>*i/ k5m]kt en het socialisme4 ,zoo vaag als zijn gans*e /elsel1 zoo half 0 zijn p]soonlijkheid op d5 duur geword54 ,hij 0 de uitv9d] van het lib]taire socialisme en noemde zi* t5 slotte zelf an>*i/is* collectivi/4 ,dit tuss*5d+1 e5 teg5spraak 9 zi*zelf1 te hebb5 ges*ap5 is de v]di5/e van ,bako59e gewee/2 ma> het bewij/ ook hoeze] de oorspronkelijke bodem van ,/irn] en ,pr\dhon 0 v]lat54 ,met ,bako59e trad dan ook e5 ze] tweesla*tig an>*isme de arbeid]sbeweg+ b9n52 e5 mon/] met e5 ,januskop1 e5 dat organisatie op de lipp51 ma> desorganisatie 9 het h>t _h2 e5 d+ dat vis* no* vlees* 01 ma> dat da>om zooveel te geva>lijk] w]d voor de arbeid]sbeweg+1 omdat het van nu af de p>asiet op die beweg+ w]d1 die als e5 vampi] ha> het lev5de blo$ uitzoog4 ,s9ds ,bako59e 0 de weg geba& voor d5 tuss*5vorm van communi/is* an>*isme1 de vorm wa>9 het an>*isme de arbeid]sbeweg+ b9n5 kon dr+54 ,het is e5 zond]l+ m5gelmoes4 ,het heeft d5 individuali/is*5 afke] teg5 de sociali/is*e opvatt+ van d5 klass5/rijd1 ja teg5 di5 klass5/rijd 9 het algeme5 beh\d51 ma> het heeft er zooveel van om met het e9ddoel te kunn5 sympa?ise]54 ,het heeft1 doordi5 het 9 de arbeid]sbeweg+ va/5 voet kon krijg51 da> veel me] v]w>r+ aang]i*t dan welk an>*i/is* beg9sel ook4 ,het is lauw en laks voor d5 eig5lijk5 /rijd1 hoopt en v]wa*t nog altijd alles van de revolutie1 philosophe]t /e$s druk ov] d5 dag da>na en leidt inmiddels drdoor de arbeid]s van d5 /rijd 9 het h$5 af1 om ze met e5 twijfela*tig5 wissel op de revolutie af te s*ep54 #d4 ,,kropotk9e2 ,,de ,,tuss*5vorm4 ,ik wil tra*t5 te bewijz51 hoe onv]e5igba> v]s*ill5d de w]eldbes*\w+5 zijn van communisme en an>*ie1 ook 9 al hunne gevolg54 7,c>r>d ,auban1 ,de ,an>*i/51 pag4 #aef47 ,ge5 enkel an>*i/is* s*rijv] heeft me] dan ,pet] ,kropotk9e aanspraak er op gemaakt1 e5 wet5s*appelijk an>*isme te le]>54 ,ge5 als hij heeft er 9 al zijn w]k5 ov] an>*isme me] d5 nadruk op gelegd1 dat het an>*isme hetwelk hij voor/aat1 e5 ov]w9n+ op de sociaal-demokratie1 gee/elijk al?ans1 beteek5t4 ,er gaat van het w]k van ,kropotk9e zek]e bekor+ uit en ook e5 zek]e sugge/ieve kra*t1 omdat niem& /]k] dan hij weet te manipule]5 met all]lei soort van t]m54 ,als natuurphiloso( van groote belez5heid en /udie1 w]kt hij bij tal van geleg5h$5 9 maats*appelijke kwe/ies met natuurwet5s*appelijke /ell+54 ,da>door krijg5 sommige uitsprak5 d5 s*ijn van wet5s*appelijk te zijn1 t]wijl zij ind]daad geheel aan de opp]vlakte blev5 en het h>t d] kwe/ie niet rak54 ,het bloot ov]br5g5 van natuurwet5s*appelijke =mules op maats*appelijke v]s*ijnsel5 is niet wet5s*appelijk1 re$s hi]om niet1 wijl de m5s*elijke sam5lev+ ess5tieel iets ze] ap>ts is en van de di]5- ( plant5w]eld 9 d5 grond te veel v]s*ilt4 ,de m5s*5 mak51 ond] zek]e om/&igh$51 en gebond5 aan bepaalde v]h\d+51 hun w]eld1 d4w4z4 het sociaal milieu wa>9 zij lev51 zelv52 zek] niet planmatig en bewu/ g5oeg1 ma> 9 i$] geval met e5 van di]5- ( plant5w]eld hemelsbre$ v]s*il 9 bewu/heid4 ,kropotk9e is wa>s*ijnlijk 9 de laat/e j>5 te ze] bezig gewee/ met all]lei d]gelijke natuur/udie om 9 te zi51 dat het niet wa> is wat hij zegt dat het p]soonlijk en sociaal lev5 van d5 m5s* ev5zoo go$ e5 natuurv]s*ijnsel is als de groei van e5 bloem ( de ontwikkel+ van het sam5lev5 ond] de bij5 ( mi]5 7,mod]ne wet5s*ap en ,an>*isme1 pag4 #ab d] duits*e uitgave74 ,opdat m5 deze hypo!se z\ kunn5 aanva>d5 op gezag van ,kropotk9e1 z\ zij met me] bewijz5 moet5 word5 ge/aafd dan hij er voor geeft4 ,voorh&s blijv5 wij geloov5 dat de m5s*elijke sam5lev+ niet enkel door h>e te*nis*-me*anis*e inri*t+1 gelijk e5 bij5zw]m ( e5 mi]5hoop1 ma> ook door h>e hi/oris*e inri*t+ wordt bepaald4 ,kropotk9e zegt ook 9 bov5g5oemd w]kje1 dat de an>*i/5 de dialektis*e me?ode v]w]p52 e5 me?ode welke wij ev5zoo m9 erk5n51 als de natuurwet5s*app5 ha> erk5n5 7p4 #eb74 ,dat geloov5 wij wel6 ,hoe z\ iem& die de natuurphilosophis*e bes*\w+5 gewoonweg op de m5s*elijke sam5lev+ ov]br5gt1 ooit da>bij de dialektis*e me?ode kunn5 gebruik56 ,dit is jui/ het v]s*il1 dat ,kropotk9e 9 we]wil zijn] gele]dheid niet begrijpt dat de m5s*elijke sam5lev+1 het gans*e ontwikkel+sproces1 dat de ges*i$5is tot op h$5 heeft doorgemaakt en nog doormaakt1 e5 dialektis* proces is van teg5 elk&] inw]k5de1 met elk&] /rijdige economis*e en politieke kra*t54 ,de vraag nu1 zegt ,kropotk9e 7p4 #ed71 die zi* het an>*isme /elt1 kan volg5d]wijze ge=mule]d word53 ,welke vorm5 des social5 lev5s v]zek]5 e5 gegev5 sam5lev+ en v]d] ook de m5s*heid de groot/e som van geluk en bijgevolg ook de groot/e lev5skra*t4 ,welke vorm5 d] sam5lev+ zijn er het mee/e toe geig5d1 e5 be/5dig groei5 en ontwikkel5 van dit geluk1 9 kwantitatief en kwalitatief opzi*t1 te wa>borg51 d4w4z4 dit geluk tot e5 /e$s volkom5] en veelzijdig] te mak584444 ,de m5s*1 de ontwikkel+ 9 deze ri*t+ te bevord]51 bepaalt de w]kzaamheid van de an>*i/5 op sociaal1 wet5s*appelijk en arti/iek gebi$ 7p4 #ed74 ,dit is dus het resultaat van ,kropotk9e's ontwikkel+3 het ond]zoek na> de be/e d] maats*appij5 en na> die welke de groot/e som van geluk voor het groot/ mogelijke aantal wa>borgt4 ,als ,kropotk9e1 die zoo ontzett5d belez5 is1 nu ma> toegev5 wil dat no* die kwe/ie zelve1 no* de wijze wa>op hij ha> /elt1 e5 ha>tje nieuws bevat1 dat zij re$s door alle sociaal-philosoph51 die d5 weg voor de burg]lijk-lib]ale lev5sbes*\w+ geba& hebb51 9 het ,frankrijk van de #ah;e eeuw veel jui/] ge/eld 0 en met veel me] r$51 dan is het ons go$4 ,en als dit resultaat nu gewonn5 heette te word5 langs d5 weg di5 de natuurwet5s*appelijke me?ode pleegt te volg51 dan blijkt da> uit1 dat deze me?ode1 al?ans 9 d5 vorm wa>9 ,kropotk9e ha> gebruikt1 niet deugt voor e5 /rijd5de arbeid]sbeweg+1 wi] kra*t niet jui/ is1 dat zij zoek5de is na> e5 maats*appij vorm die ges*ikt is om te voldo5 aan zek]e vooraf ge/elde eis*51 ma> de wet5s*ap dat de maats*appij die kom5de is 9 d5 s*oot van de teg5woordige wordt uitgebro$4 ,het is ov]ig5s ma> e5 ze] mag] bee/je1 dat er van het /\tmo$ige an>*isme is ov]geblev51 gelijk m5 ziet4 ,de ontwikkel+ van de sociologie 0 re$s met ,augu/e ,comte veel v]d] gekom54 ,niet v]d] dan e5 ond]zoek na> de be/e d] maats*appij5 het te kunn5 br5g51 is niets dan e5 t]uggang tot het oude zwak van de utopie1 die dat ook de$1 zond] de /]ke eig5s*app5 aan het sociali/is* utopisme eig51 dat al?ans door de kritiek op de be/a&e sam5lev+ /]k /ond4 ,met deze v]kl>+ van de taak en het doel van het an>*isme heeft de revolutionair 9 ,kropotk9e's an>*i/ geheel plaats gemaakt voor d5 burg]lijk5 utopi/1 voor d5 ons*uldig5 sociaal-philoso(1 die zoek5de is na> de be/e maats*appij4 ,deze laat/e phase van ,kropotk9e als an>*i/ behoeft ge5]lei v]baz+ te wekk52 ge5 die ooit me] utopi/ is gewee/ dan hij4 ,trots all5 s*ijn van wet5s*appelijkheid is het ,kropotk9e niet gelukt van het an>*isme e5 wet5s*appelijk /elsel te mak54 ,het communisme 9 de eig5lijk an>*i/is*e1 d4w4z4 anti-organis*e1 absolute bes*\w+ omtr5t maats*appij1 /aat1 produktie enz4 te hebb5 +evoegd1 is op e5 v]wr++ van het oorspronkelijk an>*isme uitgeloop54 ,het an>*isme is bij ,kropotk9e ge5 zi] communi/is*] geword52 d4w4z4 de voorwa>d51 die de beweg+ na> e5 communi/is*e maats*appij bepal51 de ontwikkel+sgang van de arbeid5de m5s*heid1 zijn 9 de uite5zett+5 van ,kropotk9e ev5 vaag en nietszegg5d geblev51 als zij bij de w]kelijke an>*i/5 duidelijk afwijz5d zijn4 ,dez5 zegg53 wij mak5 uw ontwikkel+ na> het socialisme ( communisme niet m$e2 alles 9 uw toekom/ gaat teg5 de ontwikkel+ van de vrije p]soonlijkheid1 van d5 s\v]e95 individu1 het midd5punt van de w]eld volg5s ons1 zoo dwaas 9 als het ma> kan4 ,kropotk9e betuigt an>*i/ te zijn1 aan de vrijheid van de p]soon1 de zelfbepal+1 de s\v]e9iteit van d5 individu va/ te h\d51 ma> als hij ov] het communisme van zijn toekom//aat spreekt1 is hij de e]/e die deze s\v]e9iteit loslaat en 9 de plaats van de p]son5 de vrije groep5 /elt4 ,dit is nu wel ,pr\dhoni/is*1 ma> het is niet logis*4 ,welk5 wa>borg heeft m5 dat d5 dag na de revolutie1 die bij ,kropotk9e ev5als bij alle phanta/5 uit de lu*t moet kom5 vall51 die vrije groepe]+ plaats zal v9d58 ,deze1 hoog/ e5v\dige vraag wordt door ,kropotk9e n]g5s beantwoord4 ,alle5 e5 ze] optimi/is* v]tr\w5 op de massa helpt hem uit de moeielijkheid4 ,van zelf zijn wij hi] gekom5 tot e5 van de mee/ typis*e w]kjes die ,kropotk9e ges*rev5 heeft 9 zijn z4g4n4 revolutionaire p]iode1 to5 hij de natuurwet5s*appelijke me?ode nog niet gelijk teg5woordig hante]de4 ,het is ,de v]ov]+ van het ,brood1 e5 w]kje dat ind]tijd ond] arbeid]s veel gelez5 is en dat1 afgezi5 van de ho(d/ukk51 die go$ /udiemat]iaal bevatt51 de zuiv]e afspiegel+ is van de kle9-burg]lijk utopis*e g$a*te die me5t1 dat e5 bet]e v]deel+ e5 nieuwe maats*appij maakt4 ,9 ,de v]ov]+ van het brood is niet alle5 de g$a*t5gang ov] de toekom/ utopis*1 ma> ook de &]e ho(dg$a*te1 n4l4 dat de revolutie zal kom5 als gevolg van de ell5de van het prolet>iaat4 ,twee1 met elk&] /rijdige h\d+5 behe]s*5 dit gans*e w]kje1 die k5m]k5d zijn voor de me?ode van het wet5s*appelijk an>*isme van ,kropotk9e en zijn volgel+54 ,voore]/ hebb5 wij de pessimi/is*e g$a*te1 dat wij aan d5 vooravond van e5 sociale revolutie /aan 7m5 zie3 het ho(d/uk ,les ,d5res uit de ,v]ov]+72 de ell5de van de massa neemt /e$s toe en zet tot dad5 van wanhopig v]zet aan4 ,deze !orie van de absolute v]ell5dig+ is1 9 de oog5 van d5 niet-bov5natuurlijk5 ,kropotk9e1 e5 wond]ba>lijke vooruitgang op d5 bov5natuurlijk5 ,m>x4 ,aan d5 &]5 kant v]heft zi* 9 het boekje de optimi/is*e g$a*te dat deze massa1 ell5dig als zij is en tot wanhoop g$rev5 door hong]1 gebrek en w]keloo%eid1 zond] e5ige inm5g+ van wie ook1 de sociale revolutie kla> zal spel5 niet alle51 ma> e5e gans*e nieuwe sam5lev+ 9 elk&] zal zett54 ,kropotk9e v9dt zi*zelf zek] erg reel1 dat hij d5 ho(dnadruk er op w5s*t gelegd te zi51 dat d5 dag na de kom5de revolutie1 de m5s*5 het e]/ van lev5smiddel51 won+ en kle$+ moet5 zijn voorzi52 kortom1 dat de revolutie mat]ieel geslaagd moet zijn om niet te mislukk51 gelijk1 volg5s hem1 de vroeg]e da>aan mislukt zijn4 ,al te koopmansa*tig6 ,e5 revolutionair tijdp]k maakt m5 zek] niet zond] brood door2 ma> zij leeft ev5m9 bij brood alln4 ,kropotk9e ziet alle psy*ologis*e mom5t5 ov] het ho(d1 die 9 d]gelijke hi/oris*e tijdp]k5 van veel groot] wa>de zijn dan de zorg om het mat]ieele be/aan4 ,en hij is bov5di5 gr5z5loos nhi/oris* en nwet5s*appelijk door 9 e5 revolutie e5 absolut5 toe/& van v]zet te zi5 en niet sle*ts e5 phase1 het spr+5 van e5 omhulsel1 dat al ev5 we9ig mislukk5 kan1 als het af/roop5 van de huid bij de slang ooit e5 mislukk+ kan wez54 ,kropotk9e's kle9burg]lijk begrip van revolutie doet hem deze altoos 9 d5 vorm van e5 op/& zi54 ,e5 op/& kan mislukk52 e5 sociale revolutie is nooit mislukt en kan ook niet mislukk54 ,deze laat/e v]w>r+ is het die door ,bako59e en op di5s voetspoor door d5 gele]d5 ,kropotk9e 9 de ho(d5 van tal van arbeid]s gebra*t is4 ,zij behe]s*t het gans*e frans*e an>*isme1 dat het be/ getype]d wordt door ,jean ,grave met zijn ,la socit m\rante et l'an>*ie 7,de /]v5de maats*appij en de an>*ie1 #ahic74 ,het is de v]w>r+ van d5 vorm met zijn inh\d4 ,het z\ niet zoo erg wez5 als da>door niet e5 deel van het prolet>iaat van zijn eig5lijke taak1 van de taak wa> het op aankomt1 w]d afgeh\d51 n4l4 van de taak om aan de sociale revolutie e5 wez5lijk5 inh\d te gev5 en zi* om d5 vorm m9d] te bekomm]54 ,de ,kropotk9i/5 da>5teg5 be/$5 alle zorg5 aan di5 vorm en gev5 da>m$e aan zorgelooze arbeid]s d5 indruk dat alles op de regel+ van de revolutie aankomt en niet op wat da> hi/oris* aan zal moet5 voorafgaan en de noodzakelijke inh\d zal moet5 wez5 niet alle5 van de v]ov]+ van het brood1 ma> van de gans*e ma*t1 om de leid+ van de voortbr5g+ 9 h&5 te krijg54 ,want zoo onnoozel is to* de zaak niet als ,kropotk9e ze voor/elt4 ,de v]deel+ van d5 maats*appelijk5 rijkdom is e5 zaak die1 al wordt ze door burg]lijke economi/5 /e$s als het problematis*e punt bes*\wd wa>op e5 communi/is*e maats*appij zal moet5 /r&51 e]/ op de twe$e plaats komt4 ,het eig5lijke wa> het om gaat is de b\rgeoisie de leid+ van de voortbr5g+ te ontnem51 n4l4 de ma*t 9 h&5 te krijg5 om het brood niet alle5 te hebb51 ma> voortdur5d te blijv5 mak54 ,en deze ma*t zit met alle mogelijke b&5 aan het bezit van de /aatsma*t va/4 ,niet de eig5domsvorm5 zijn het1 die van ov]weg5d belang zijn voor e5 &]e inri*t+ d] maats*appij1 ma> het hebb5 van de leid+ 9 de produktie zelve4 ,da>9 zijn dan ook m5s*5 als ,kropotk9e zoo burg]lijk-utopi/is*1 dat zij zi* ov] de v]deel+ van het produkt zoo geweldig druk mak54 ,ma> da>om bem]kt m5 dan ook van het doel en het wez5 van d5 eig5lijk5 prolet>is*5 klass5/rijd bij ,kropotk9e n]g5s iets4 ,de georganise]de klass5/rijd van het prolet>iaat met zijn doelbewu/e organisatie is de sleutel tot v]ov]+ van de leid+ d] produktie1 zond] welke e5 revolutie ge5 sociale revolutie is1 ma> hoog/5s e5 voorbijga&e revolte1 e5 tijdelijke op/&1 die niet enkel mislukk5 kan1 ma> 9 het algeme5 g5om51 ook mislukk5 moet4 ,en nu z\1 afges*eid5 van de ond]deel51 de ho(d/rekk+ van e5 boek als ,de v]ov]+ van het brood jui/ kunn5 zijn1 n4l4 dat e5 sociale revolutie van het prolet>iaat 9 de naa/e toekom/ niet e5 enkel politiek1 ma> ook e5 economis* k>akt] zal moet5 drag51 d4w4z4 niet om d5 /aatsvorm ma> om de v]&]+ van de gans*e maats*appelijke produktie zal gaan4 ,ma> dan blijft de gans*e me?ode van ,kropotk9e1 die het 9 zijn boek bijna ov] niets &]s dan ov] de v]deel+ heeft1 to* nog 9 hooge mate v]w>d en v]w>r5d4 ,het boek1 ind]tijd veel gelez51 is ?ans zoo go$ als v]get54 ,het 0 9 d5 grond sle*ts e5 m9d] v]vel5de opw>m+ van de oude sy/em5 van socialisme d] ,f\ri]i/5 en ,sa9t-,simoni/5 van vr '#dh4 ,t5 opzi*te van dat e5e punt1 de bezorgdheid ov] de toekom/1 v]vall5 alle an>*i/51 en de communi/is*e niet het m9/1 9 dezelfde onz9nige ov]drijv+3 hun is de beweg+ niets1 het e9ddoel alles2 omgeke]de ,b]n/e9s dus4 ,de geloovig5 word5 voortdur5d gespijzigd met de hoop en de troo/ op het hi]namaals van d5 dag na de revolutie4 ,niet de /aat1 ma> de vrije v]e5ig+ zal alles 9 orde br5g51 gelijk ook ,kropotk9e aan de vrije f$]atie alle regel+ toev]tr\wt4 ,het kan zijn dat de gele]de ,kropotk9e1 die nooit e5 gre9tje organisatiew]k heeft v]ri*t1 die t5 all5 tijde niets dan e5 boek5man en kam]gele]de is gewee/1 zulk e5 va/ v]tr\w5 heeft 9 het sam5w]k5 van groep5 m5s*51 niet 9 ne plaats1 op n dorp1 ma> ov]al 9 de geheele bes*aafde w]eld1 die elk&] 9 d5 regel wa>s*ijnlijk niet e5s k5n54 ,het is ook be/ mogelijk1 dat m5 me55 kan1 dat de vrije groep5 van voor de leid+ d] produktie totaal onges*oolde elem5t5 uit het prolet>iaat1 de produktie zoo kant en kla> t] h& zull5 kunn5 nem51 behe]51 v]zorg51 adm9i/re]51 etc4 ,tuss*5 de vi] mur5 van het /ude]kam]tje zal dit alles be/ kla> te spel5 zijn4 ,ma> praktis* onuitvo]ba> zal het i$] blijv5 voorkom51 die weet wat het 9 elk&] zett5 van e5 enkele onnoozele vakv]e5ig+ ko/1 i$] die erv>+ er van heeft met welk e5 ontzett5de moeite de opri*t+ en in/&h\d+ zelfs ma> van de all]kle9/e cop]atie gepa>d gaat2 welk e5 geweldige moeilijkh$5 m5 ond]v9dt1 om zelfs ma> voor d5 e]/5 ke] e5 go$ /el be/uurd]s te krijg5 en hoe arbeid]s1 die e5ig praktis* inzi*t bezitt5 en ges*ikt zijn om de leid+ van zelfs de kle9/e bakk]ij ( w9kel op zi* te nem51 met het bek5de lanta>ntje van d5 oud5 wijsge] gezo*t moet5 word51 als zij te v9d5 zijn4 ,( d5k5 ,kropotk9e e4d4 dat m5 bij het toekom/ig produce]51 al ges*i$t dit dan ook 9 vrije groepsvorm+1 gn v]/& en ge5 leid+ zal noodig hebb58 ,dat de voorzi5+ 9 de behoeft51 e5maal1 als het prolet>iaat de b\rgeoisie zal hebb5 ov]wonn5 en mee/] zal wez5 van het t]re91 e5 ze] moeielijke taak zal zijn1 wie zal dit ontk5n58 ,m5 /elle zi* heus* de zaak niet zoo voor als ,kropotk9e het doet4 ,het volk kan niet e5sklaps alles1 doet niet e5sklaps ma> alles1 als( het nooit &]s g$aan _h dan regel51 controle]51 adm9i/re]54 ,het voor/ell5 als( m5 dit alles ma> zoo uit de m\w s*udt1 is demagogie en niets &]s4 ,ook na de ov]w9n+ van het prolet>iaat zal het prolet>iaat niet vrij zijn 9 zijn do5 en lat52 het zal toe/&5 en v]h\d+5 aanwezig v9d51 wa>op het voort te b\w5 heeft4 ,wij zull5 wa>lijk de laat/5 zijn om niet te erk5n5 dat er duiz5de bij duiz5de kra*t51 ook ond] arbeid]s1 s*uil51 die bruikba> da>toe zijn4 ,ma> m5 b$5ke444 zij sluim]51 zij moet5 gewekt en voor hun taak ges*ikt gemaakt word54 ,tr\w5s1 niet enkel5 ond] de arbeid]s1 niet de bov5/e duiz5d1 ma> zooveel mogelijk de gans*e klasse van arbeid]s moet opgeleid word5 voor die e5e groote taak3 de leid+ van de produktie 9 de toekom/4 ,en ziet1 nu zijn da> enkele1 bij uit/ek ges*ikte middel5 voor4 ,wij zull5 er hi] e5 pa> noem54 ,da> is het t]re9 van de vakv]e5ig+1 alwa> de organisatiemann5 word5 gekweekt1 de arbeid]s 9 het algeme5 kunn5 le]5 e5 ov]zi*t ov] hun vak en dus va/ het inzi*t kunn5 krijg5 9 d5 tak van produktie1 wa>9 zij zelf arbeid5 en wa>van zij als gesole]de arbeid]s ge5 begrip kunn5 hebb54 ,het t]re9 van de vakv]e5ig+ wa> de m5s*5 gekweekt word51 die zi* met de beh>tig+ van de vakaangeleg5h$5 me] 9 het bizond] bela/5 kunn5 en da>door 9 /e$s nauw] contact met de indu/rie en de aangeleg5h$5 van de indu/rie kunn5 kom54 ,de vakv]e5ig+ is het dus die organisatie kweekt1 de arbeid]s het oog doet ri*t5 op d5 kle951 dagelijks*5 arbeid en die de v]antwoordelijke leid]s uit d5 boezem van de arbeid]sklasse zelve kweekt1 s*oolt en v]me]d]t4 ,ma> jui/ drvan will5 imm]s de an>*i/5 niets wet54 ,da> is ng e5 t]re91 dat van de cop]atie1 wa> de onmiddellijke leid]s d] produktie word5 opgeleid1 die voortbr5g] en v]bruik] nad] tot elk&] br5gt en de arbeid]s langzam]h& de organisatie van het maats*appelijke be/uur en regel+ held]d] en bet] le]t begrijp54 ,ma> ook hi]van will5 imm]s de an>*i/5 9 het algeme5 niets wet54 ,da> is het d]de t]re9 nog1 wa>op de arbeid]s zi* kunn5 s*ol5 en voor de toekom/ige leid+ van maats*appelijke zak5 het noodige ov]zi*t v]s*aff51 het t]re9 van de politieke en p>lem5taire aktie4 ,hi]van hebb5 de an>*i/5 imm]s d5 groot/5 afs*uw4 ,kropotk9e b]oept er zi* ov]al 9 zijn w]k5 op1 dat er re$s zooveel 9 deze maats*appij door het p>ticuli] initiatief ont/aan is en van organisatiegee/ getuigt buit5 d5 /aat om4 ,e5 van zijn jong/e w]k51 ,w$]ke]ig di5/betoon1 is geheel gewijd aan de opsomm+ van deze feit51 zo[el 9 het v]l$5 als 9 het h$54 ,kropotk9e heeft zelfs de gee/igheid zijn lez]s ietwat da>mee beet te nem5 9 ,de v]ov]+ van het brood1 wa> hij de int]nationale po/unie1 de spoorwegmaats*appij5 en de gele]de g5oots*app5 als ev5 zoovele voorbeeld5 aanhaalt van e5 oploss+ door vrije ov]e5kom/ 9 plaats van die door middel van de wetgev+ 7ho(d/uk ,le communisme an>*i/e1 p4 #dd4 ,uitg4 van ,/ock1 #aijb74 ,de gele]de ,kropotk9e zal to* wel wet51 dat ge5 int]nationale po/unie buit5 de wetgev5de li*am5 d] v]s*ill5de /at5 tot /& kan kom5 en dat het toezi*t van alle /at5 op de spoorweg5 en de regel+ van al wat da>toe behoort1 bij de wet g]egeld is4 ,e5 grapp5mak]1 die gele]de ,kropotk9e4 ,en die gele]de g5oots*app51 ook de organisatie van het ,roode ,kruis en van de ,r$d+ van s*ipbreukel+51 etc41 die bij &]e geleg5h$5 voor ,kropotk9e di5/ moe/5 do51 welk e5 onnoozele v]gelijk+6 ,t5 e]/e zijn de mee/e van d]gelijke v]e5ig+5 niet buit5 /aat%ulp tot /& gekom51 de mee/e g5iet5 zelfs /aatssubsidin en z\d51 w>e dit niet het geval1 re$s lang niet me] be/aan4 ,t5 twe$e zijn zij op bepaalde gevall5 b]ek5d en wat wel het /]k/ is3 9 de mee/e gevall5 zijn zij direkte uitvloeisels van opdra*t51 die de rege]+5 gev54 ,t5 d]de word5 zij gevormd uit en be/i]d door mann5 en vr\w5 uit de b\rgeoisie1 de klasse wa>uit ook het intellect voortkomt dat door e5 erv>+ van m9/5s &]halve eeuw het rege]51 be/ur51 adm9i/re]5 gelrd heeft4 ,naa/ d5 go$5 wil tot vrije ov]e5kom/ behoort ook de ma*t aanwezig te zijn om ze behoorlijk t5 uitvo] te legg51 zoodat het resultaat d] ov]e5kom/1 de v]e5ig+1 behoorlijk funktione]t4 ,en ons dunkt1 hi]m$e slaat ,kropotk9e1 die d5 dag na de revolutie alle b5oodigde mann5 en vr\w51 dadelijk ges*ikt om het all]moeielijk/e w]k te do51 uit d5 grond /ampt1 zi*zelf het mee/ 9 het gezi*t4 ,het is ze] wa>1 dat door p>ticuli]5 one9dig veel wordt g$aan1 wa>m$e de wet zi* niet bemoeit4 ,ma> bewij/ dat nu wat8 ,zoodra de wet deze p>ticuli]e in/ell+51 ov]e5kom/5 enz4 s*adelijk voor het publiek belang a*tte1 heeft zij ze opgehev5 ( ond] contrle ge/eld4 ,ook die wet zelf en de /aat _h ,kropotk9e 9 zijn ond]zoek+5 wel mog5 opnem54 ,ook zij zijn 9 zek]5 z9 comb9aties en ov]e5kom/5 van m5s*51 het zijn sociale vorm+5 ev5 zoo go$ als het bijna one9dig getal midd5eeuws*e en &]e in/ell+5 en ov]e5kom/51 wa>van ,w$]ke]ig di5/betoon ons v]haalt4 ,t5 opzi*te da>van ev5wel v]valt ,kropotk9e1 &]s 9 dat boek ov]al ze] objektief1 plotsel+ we] 9 de oude an>*i/is*e d5kwijze t]ug4 ,al de opgesomde vrije ov]e5kom/5 9 de midd5eeuw5 w>5 9 het belang van d5 vooruitgang1 alle5 de /aat 0 /e$s e5 h9d]paal da>voor4 ,dat is het ide fixe van d5 an>*i/1 z\ m5 zegg51 e5 politieke monomanie bij e5 ov]ig5s v]/&ig man4 ,t5 e]/e heeft de /aat1 n4l4 de organisatie van de klasse welke de opp]ma*t _h1 d5 social5 vooruitgang niet enkel belemm]d1--dat is zoo e5zijdig mogelijk gezi51--hij heeft ha> ook ze] bevord]d4 ,op e5 gegev5 punt 9 de ontwikkel+ van de produktie en consumptie w]d de vrije ov]e5kom/ e5 onmogelijkheid1 kon zij ha> taak niet me] volbr5g5 en er ont/ond dus e5 organisatie die zi* da>m$e bela/5 moe/4 ,de /aat moe/ zi* wel ontwikkel51 als orgaan van de geme5s*ap3 #ao4 omdat e5 sam5trekk+ van ma*t5 op gegev5 mom5t5 noodzakelijk w]d2 #bo4 omdat deze c5tralisatie e5 ma*9e noodig _h wa>door zij funktione]5 en h>e taak volbr5g5 kon4 ,de aanleg van weg5 en kanal51 de indijk+ van /room5 en rivi]51 de cultive]+ van l&/rek51 het v]ke] van m5s*5 en go$]51 e5 behoorlijke1 voor i$] b]eikb>e briefwissel+1 het muntv]ke]1 v]li*t+1 be/rat+1 publieke hygine1 ond]wijs enz41 dat alles1 het eig5lijke lev5 van e5 georganise]de maats*appij1 het 0 er buit5 het be/aan van d5 /aat niet gewee/4 ,en het is wel gemakkelijk1 gelijk ,kropotk9e doet1 zi* he]lijke idylles te mak5 van di5 go$5 oud5 tijd1 bijv4 van de midd5eeuws*e m>kg5oots*ap4 ,ma> deze heeft ons d5 vooruitgang1 wa>door wij jui/ nu 9 /aat zijn1 mat]ieel en moreel1 uit e5 oogpunt van produktie en van bes*av+ e5 hoog]5 vorm van sam5lev+ te v]ov]51 niet gebra*t4 ,da>aan heeft de /aat ge>beid4 ,kropotk9e1 die zoo weet af te gev5 op de metaphysiek d] sociaal-demokrat51 maakt niet de flauw/e ond]s*eid+1 t5m9/e hij legt het n]g5s aan d5 dag1 tuss*5 /aat en /aatsma*t2 ov]al haspelt hij deze d+5 doore54 ,het v]s*il tuss*5 beide is op e5 &]e plaats re$s duidelijk uite5gezet4 ,kropotk9e's ideaal is ov]ig5s t5 opzi*te van /aat en geme5s*ap reaktionair4 ,reaktionair 9 di5 z9 dat het de psy*ologis*e uitdrukk+ van cultuur-moeheid g5oemd kan word54 ,dit blijkt ook nog uit e5 &] w]k van ,kropotk9e's laat/e p]iode1 ,l&b\w en ,indu/rie1 wa>9 hij ho(dzakelijk zijn kra*t5 inspant1 om de lev5svatba>heid aan te toon5 van de kle9-indu/rie op het l&1 ov] het algeme5 d5 erg/5 vorm van sweat+ en ov]>beid1 vr\w5- en k9d]exploitatie1 die buit5 het b]eik van de wet blijft1 van loondrukk+ en concurr5tie1 en dikw]f e5 /e$s vloei5de bron van ond]kruip]ij 9 d5 /rijd van de arbeid]s d] groote indu/rie 9 de /$54 ,er wordt bov5di5 op ze] t5d5tieuse wijze 9 ges*]md met cijf]s die moet5 aantoon5 dat niet de groot-1 ma> de kle99du/rie veld w9t4 ,de beide t5d5z5 van de ideologis*e bes*\w+ zijn hi] bij ,kropotk9e we] duidelijk wa>neemba>4 ,e5 t]uggang tot de natuur1 e5 weemo$ig v]lang5 na> v]\d]de natuurlijke v]h\d+51 zooals die re$s hond]dvijftig j>5 voor ,kropotk9e bij ,jean ,jacques ,r\sseau te v9d5 zijn gewee/1--en e5 t]uggang na> de kle99du/rie4 ,deze cultuurmoeheid doet an>*i/5 als ,kropotk9e het specifieke wez5 van het gehl onz] bes*av+ 9 ha> voortontwikkel+sv]mog5 uit het oog v]liez5 en misk5n54 ,de ze] metaphysis*e ang/ voor d5 /aat1 die d5 natuurphiloso( ,kropotk9e bekruipt zoo dikwijls hij tot hem nad]t1 is ev5ze] psy*ologis* v]kla>ba> uit de onma*t van d5 individu1 en voor d5 an>*i/ van welke s*ake]+ ook is imm]s de sam5lev+ e5 som van individu51 die all5 op zi*zelv5 /aan en noodg$rong5 elk&] nad]5 en met elk&] e5 v]drag sluit51 om di5 /aat1 wa>van i$] individueel d5 druk zooveel te /]k] voelt1 te ov]w9n54 ,da>om gaat hij lief/ m hem he51 da>om sputt]t hij teg5 hem en keft er teg5 als het hondje teg5 de maan4 ,dit is nu wel gemakkelijk1 ma> het is en blijft e5 bewijs van zwakheid4 ,die zwakte van /&punt we]spiegelt zi* 9 alle specifiek an>*i/is*e g$eelt5 van ,kropotk9e's w]k54 ,ze is m$e de oorzaak wa>om hij zooveel g5oeg5 9 het v]l$5 s*ept1 9 de toekom/ niet m9d] ga>ne v]wijlt1 ma> het teg5woordige1 de onontbe]lijke s*akel 9 d5 ket5 die beide v]b9dt1 ma> lief/ ov]slaat4 ,9 e5 zijn] laat/e boekjes1 ,mod]ne ,wet5s*ap en ,an>*isme1 tra*t ,kropotk9e op grond van de resultat5 d] natuurwet5s*ap de jui/heid van het an>*isme te bewijz54 ,dit is we] ze] eig5a>dig voor ,kropotk9e's e5zijdigheid3 zond] me] wett51 die op natuurwet5s*appelijk gebi$ geld51 op de sam5lev+ ov] te br5g54 ,het an>*isme is het logis*e resultaat van de progressieve beweg+ 9 de natuurwet5s*app51 die met het e9de van de #ah;e eeuw begon444 ,de wortels van het an>*isme ligg5 9 de natuurphilosophie van de #ah;e eeuw4 ,dat is jui/4 ,de natuurphilosophis*e bes*\w+ van de #ah;e eeuw1 die1 na> ,kropotk9e betreurt1 9 ha> konsekw5te ontwikkel+ ond]brok5 is1 0 de wet5s*appelijke grondslag van h5 die de re*t5 d] burg]lijke1 kapitali/is*e maats*appij v]d$igd54 ,9 d5 /rijd tuss*5 individu en /aat is het an>*isme1 indi5 het 't w]k van zijn voorgang]s uit de #ah;e eeuw voortzet1 /e$s aan de zijde van het individu en teg5 d5 /aat1 aan de zijde van de maats*appij en teg5 de /aats-autoriteit1 die1 t5gevolge van hi/oris*e oorzak51 de e]/e behe]s*t4 ,deze ond]s*eid+ tuss*5 individu en /aat is ev5 burg]lijk v]w>d1 als die1 welke de maats*appij teg5ov] de /aats-autoriteit /elt1 metaphysis* en ideologis* is4 ,dit zag5 wij vroeg] re$s4 ,de gemiddelde b\rgeois1 die niet graag zijn bela/+ betaalt1 die niet belemm]d wil zijn 9 de vrije uitbuit+ van zijn kapitaal en de arbeidskra*t5 die hij da>voor koop5 kan1 ziet deze teg5/ell+ van individu en /aat1 van maats*appij en /aats-autoriteit ev5e5s1 omdat hij die s*eid+ voor zi*zelv5 ga>ne maakt4 ,ma> wie nu zi* e5maal me] onbevooroordeeld teg5ov] d5 /aat /elt dan de an>*i/ het met mogelijkheid kan do51 omdat de /aat dez5 /e$s als e5 na*tm]rie bij kla>li*t5 dag v]volgt1 die ziet dat de s*eid+ gans* erg5s &]s ligt dan tuss*5 individu en /aat1 maats*appij en /aats-autoriteit4 ,zulke ond]s*eid+5 mak5 is niets dan het spel5 met begripp51 ges*ikt om 9 kle9-burg]lijke vooroordeel5 bevang5 arbeid]s van de wijs te br5g51 ma> wet5s*appelijke1 d4i4 logis*e wa>de hebb5 zij niet4 ,de feitelijke ond]s*eid+ ligt niet tuss*5 individu en /aat1 ma> tuss*5 de v]s*ill5de klassebelang5 van de kapitali/is*e en de niet-kapitali/is*e klasse4 ,jui/ bij de voortdur5de v]s*]p+ d] klasse-teg5/ell+5 9 onz5 tijd en de /e$s /]k] c5tralisatie d] /aatsma*t 9 de mod]ne l&51 blijkt het zoo vaak1 hoe ze]1 e5]zijds ond] d5 druk van de /e$s to5em5de politieke ontwikkel+ d] arbeid]sklasse1 &]zijds 9 zijn eig5 belang1 het geme5s*appelijk belang en het /aatsbelang sam5gaan4 ,de zorg voor de arbeid]s en hunne k9d]5 en vr\w5 teg5ov] de &]s matelooze uitbuit+ van het kapitalisme2 de zorg voor oud5 van dag51 voor ziek5 en invali$52 de bes*]m+ teg5 onheil5 uit het kapitali/is* produktie/elsel voortspruit5d1 het teg5gaan van uitbuit+ door middel van lange arbeidsdag5 en de v]/]k+ van de arbeid]s als de economis*-zwakk5 9 hunn5 /rijd teg5 de patroons2 kortom1 al datg5e wat wij gew5d zijn 9 d5 enkel5 t]m3 sociale wetgev+ sam5 de vatt51 dat is geme5s*apszorg4 ,en het kan nu wel zijn1 dat het ,kropotk9e e4d4 v]driet dat da> e5 /aatslu*tje aan is1 dat hij en de zijn5 niet go$ v]drag5 kunn51--moge er nog zooveel aan de inri*t+ en de mate van deze zorg ontbrek51 fundam5teel beteek5t zij e5 veel groot]e uitbreid+ van de contrle van de geme5s*ap ov] h>e l$54 ,en dat zij 9 onz5 tijd1 afgezi5 van h>e me]d]e ( m9d]e volkom5heid1--om welke de sociaal-demokrat5 zi* nog iets me] bekomm]5 dan de an>*i/51 voor wie de arbeid]s1 zoo lang de toekom//aat er nog niet is1 z\d5 kunn5 omkom5 van ell5de1--jui/ zi* moet bemoei5 met de economis* zwakk51 m4a4w4 dat e5 in/rum5t dat het bezit d] m9d]heid 9 deze maats*appij is1 moet word5 di5/ba> gemaakt aan de belang5 van de v]drukte me]d]heid1 jui/ dat is e5 bewijs1 dat 9 onz5 tijd de /aat bezig is zi* 9 zijn teg5deel te ontwikkel54 ,volg5s ,kropotk9e1 en all5 die1 natuurwet5s*appelijk ev5als hij1 volg5s zek]e logis*e wett5 r$5e]51 wordt de /aat door de veel groot]e uitbreid+ van zijn bemoei+sveld /]k]4 ,nu kan e5 ma*t als die van d5 /aat1 die zi* g$eeltelijk zelfs moet ke]5 teg5 de l$5 d] klasse 9 wi] bezit zij feitelijk nog is1 da>door al re$s niet /]k] word54 ,integ5deel wordt jui/ da>door de geslot5 positie van de b\rgeoisie ze] v]zwakt1 wat zi* afspiegelt 9 de /e$s /]k]e v]deeldheid van de burg]p>tij5 teg5ov] +rijp5de sociale h]vorm+54 ,de s*]pzi5de cons]vatiev5 onz] dag51 ,mr4 ,van ,h\t51 ,jhr4 de ,savorn9 ,lohman bijv4 9 ons l&1 gevoel5 ze] go$ dat e5 /]k] /aatscontrle1 /aats+rijp5 en /aatsoptr$5 voor de arbeid]s1 d5 /aat 9 d5 grond niet /]k] maakt4 ,de /aatsma*t d] b\rgeoisie teg5 de l$5 h>] eig5 klasse geke]d1 helpt de ma*t di] klasse brek51 9 zoov]re als zij1 doordi5 zij /e$s algeme5] wordt1 als klasse-/aat hoe lang] hoe me] zi*zelf gaat v]zwakk54 ,en dus ov]w9n54 ,kropotk9e1 die alles ziet behalve datg5e wat e5 nauwkeurig opm]k] van de beweg+ onz] maats*appij zi5 moet2 die van natuurwet5s*appelijkheid d5 mond vol heeft1 ma> d5 groei niet ziet2 die d5 e55 ke] met begripp5 als /aat 9 zijn specifiek-rome9s*5 vorm w]kt en als het 9 zijn kraam te pas komt e5 volg5d maal e5 &]5 /aatsvorm b$oelt1 kan de ontwikkel+ van d5 /aat 9 zijn huidig5 vorm niet begrijp54 ,voor ,kropotk9e is de /aatsvorm de afspiegel+ van d5 economis*5 organisatievorm d] maats*appij1 iets dat niet be/aat1 dat fiktief is1 dat is zijn ov]drijv+ van de hi/oris*-mat]iali/is*e opvatt+ omtr5t de beteek5is van d5 /aat 9 e5 burg]lijk-con/itutioneel l&4 ,dit komt wa>s*ijnlijk doordat ,kropotk9e nog imm] de russis*e absolute /aatsvorm voor oog5 zweeft en voorts doordat hij en zijns gelijk5 9 de politieke beweg+ van het prolet>iaat iets ap>ts zi51 dat met de v]vorm+ van d5 economis*5 organisatievorm niet 9 v]b& /aat4 ,wa> e*t] /aat en kapitalisme gelijk ,kropotk9e zelf w$] toegeeft1 al is het 9 teg5spraak met wat hij e5ige bladzijd5 vroeg] gezegd heeft1 zoo eng zijn sam5gegroeid1 dat m5 ze niet van elk&] kan s*eid51 da> spreekt het to* van zelf dat m5 door het +rijp5 9 d5 vorm van d5 /aat ook het kapitalisme ze] di*t te lijf moet kunn5 gaan4 ,natuurlijk is het afs*aff5 van het kapitalisme e5 absurditeit1 die alle5 9 d5 mond van e5 wet5s*appelijk an>*i/ pa/4 ,als het kapitalisme als zoodanig niet go$deels zi*zelf z\ afs*aff51 z\ het met onz5 wil om het af te s*aff5 al heel dunnetjes ges*ap5 /aan4 ,de politieke aktie van het prolet>iaat drijft1 9 het algeme51 d5 politiek5 b\rgeois-/aat--en hi]ov] loopt het1 en niet ov] all]lei soort5 /aat1 wa>m$e ,kropotk9e gelieft te w]k51--tot zijn eig5 zelfontb9d+4 ,de burg]klasse 9 h>5 /]k5 tijd1 d4w4z4 9 d5 tijd to5 het prolet>iaat nog e5 hoop v]/rooide arbeid]s 0 en nog niet als politiek zelf/&ige klasse optrad1 wi/ veel bet] dan de gele]de an>*i/51 wa>om zij e5 zoo hoog mogelijk5 c5sus /elde voor de deelname aan de rege]+sv]ri*t+54 ,het in/9kt d] massa's le]de da>teg5ov] al vrij spo$ig1 dat die c5sus het middel 0 om het monopolie van het bezit op politiek gebi$ te h&hav5 en dat niet voor niets1--om e5 fiktie6--die bezitt5de klasse dat monopolie zoo lang mogelijk h&haafde4 ,als de /aat niet me] de repres5tant van e5 enkele klasse kan zijn1 wordt de /aatsvorm e5 &]e1 e5 algeme5e1 e5 demokratis*e4 ,eig5a>dig is het dat na al het fulm9e]5 teg5 d5 /aat1 ,kropotk9e zelf gevoelt dat beide v]&]+51 die van d5 politiek5 /aatsvorm en van de economis*e organisatie1 h& 9 h& gaan4 ,de an>*i/is*e communi/5 zijn aan de e]/e inkonsekw5tie niet ge/orv51 ,kropotk9e all]m9/4 ,e5 nieuwe economis*e organisatievorm1 zegt hij 7p4 #gc71 moet noodzakelijk]wijze e5 nieuw5 politiek5 organisatievorm met zi* m$ebr5g51 en moge die v]&]+ onmiddellijk ( geleidelijk langs d5 weg e5] langzame evolutie plaats v9d51 beide v]&]+5--op politiek zo[el als op economis* gebi$--moet5 met gelijk5 tr$1 h& 9 h&1 hunn5 gang gaan4 ,dit is1 hoewel e5igsz9s v]w>d1 d5 sociaal-demokrat5 nagepraat4 ,kropotk9e ev5wel1 die op natuurwet5s*appelijk gebi$ de kle9/e v]s*ijnsel5 niet ov] 't ho(d zal zi51 v]lie/ de wisselw]k+ uit het oog van beide v]&]+54 ,e5 politieke v]&]+1 bijv4 de uitbreid+ van het kiesre*t1 kan1 ond] bepaalde om/&igh$51 voor de economis*e organisatie van de maats*appij op d5 duur van d5 mee/ vr/rekk5d5 invlo$ zijn4 ,en als beide v]&]+51 politieke en economis*e1 h& 9 h& moet5 gaan1 dan z\ het prolet>iaat to* wel e5 hi/oris*e dwaa%eid begaan door zi* te onttrekk5 aan dat t]re9 wa>op het v]&]+5 tot /& kan br5g51 n4l4 op het politieke1 en zi* te bep]k5 tot het economis*e1 wa>op het uit]a>d1 kra*t5s zijn eig5a>dige positie als loon>beid]sklasse1 zoo go$ als ge5 invlo$ hebb5 kan4 ,elke s*r$e tot economis*e bevrijd+1 zegt ,kropotk9e1 elke zegepraal ov] het kapitaal zal ook e5 s*r$e op d5 weg d] politieke bevrijd+ zijn--e5 bevrijd+ d] vrije ov]e5kom/1 9 lokaal en b$rijfsopzi*t1 van het juk van d5 /aat4 ,hi] /elt ,kropotk9e de d+5 we] an>*i/is* op hun kop4 ,elke s*r$e economis*e bevrijd+ moet noodzakelijk]wijs e5 groot] hoeveelheid politieke ma*t tot voorwa>de hebb54 ,die economis*e bevrijd+1 welke ,kropotk9e b$oelt1 kan e]/ aanvang5 als het prolet>iaat de /aatsma*t 9 h&5 heeft4 ,dan lo/ de /aat zi* geheel op1 omdat hij zijn di5/ dan g$aan heeft4 ,de noodzakelijkheid van zijn be/aan ligt 9 de bes*]m+ en de gewelddadige v]d$ig+ lat] van klassevoorre*t54 ,v]vall5 deze1 doordi5 het prolet>iaat als de ov]w9n5de klasse alle klasseprivilegies zal hebb5 afges*aft1 dan v]valt ook het doel van d5 /aat 9 d5 burg]lijk5 z9 van het woord2 dan tre$t1 gelijk ,fri$ri* ,engels het 9 d5 ,anti-,dhr+ =mule]de3 9 de plaats van e5 rege]+ ov] p]son5 het behe] van zak5 en de leid+ van produktie-process54 #e4 ,,tol/o2 ,,het ,,*ri/elijke ,,an>*isme4 ,onze hoop op v]loss+ is niet op e5 religieus ideaal1 ma> op e5 massiev51 mat]ieel5 grond/e5 geb\wd4 7,josef ,dietzg51 ,het evangelie d] sociaal-demokratie47 ,9 d5 algeme55 an>*i/is*5 g$a*t5gang behoort1 me] zelfs dan enkele p]son51 die 9 't voorbijgaan ov] het an>*isme hebb5 g]ept1 ma> tot de conceptie d] g$a*te ge5 b\w/e55 gelev]d hebb51 ,leo ,tol/o ?uis4 ,vooral omdat deze *ri/51 die na> de w>e le] van ,jezus het lev5 w5s*te h]vormd te zi51 e5 elem5t tot uitdrukk+ heeft do5 kom51 dat da>9 wel v]borg5 lag1 ma> vr hem niet zoo /]k aan het dagli*t kon kom51--wij me55 hi] het specifiek-*ri/elijke elem5t4 ,tol/o is zelf ge5 agressieve figuur als an>*i/1 zijn an>*isme is er me] e5 van passiviteit dan van aktiviteit1 ma> ook hi]om is het voor de arbeid]sbeweg+ niet ons*adelijk4 ,het is de uitdrukk+ van d5 /il/&1 die het gevolg is van het ontbrek5 d] faktor5 om de beweg+ hetzij 9 gang te kunn5 zett51 hetzij bewu/ v]d] te br5g51 9 i$] geval dus de uitdrukk+ van ma*teloo%eid4 ,t]ugw]k5d op e5 deel van de beweg+ dat1 alhoewel niet /]k1 to* iets kan beg9n5 te do51 is het bepaald e5 remm5de kra*t1 ook al wijl het1 gelijk het an>*isme ov] het algeme51 op d5 subjectiev5 wil en de p]soonlijke aktie van d5 individu d5 mee/ ov]drev5 nadruk en het mee/ onlogis* gewi*t legt4 ,tol/o's le] bevat de t5d5z d] cultuurmoeheid1 re$s te vor5 aangewez5 bij de an>*i/51 e5 zek]e ov]v]zadig+1 /]k] nog 9 zi* dan de &]e4 ,en dat zij bij het *ri/5dom aanknoopt1 9 d5 mee/ direkt5 z9 e5 voortzett+ wil zijn van die ess5ce van de *ri/elijke le] die 9 de ,b]gr$e tot uit+ komt1 is wel het /]k/e bewijs da>voor4 ,tol/o gaat ind]daad n]g5s 9 zijn le] van de maats*appij en h>e behoeft5 uit1 ma> ov]al van de behoefte aan ge5 behoeft54 ,dat behe]s*t zijn gans*e sociale lev5s- en w]eldbes*\w+1 dat is het uitgangspunt van zijn kritiek op de huidige maats*appij4 ,de ov]v]zadig+ zijn] klasse1 t5m9/e van e5 deel da>van1 die ge5 behag5 me] heeft 9 het tot dusv] geleide lev51 die is het welke ,tol/o 9 d5 grond eig5lijk ov]br5gt op de gans*e maats*appij1 die hij e5 on?\d+ van behoeft5 pr$ikt1 omdat zij voor de bre$e massa zelfs de all]primitief/e mogelijkheid om 9 h>e behoeft5 r$elijk te voorzi51 niet gev5 kan4 ,9 het algeme5 zit 9 het an>*isme e5 zek]e naw]k+ van d5 *ri/elijk5 gee/1 die het met de praktijk van het lev5 nooit bizond] heeft kunn5 v9d54 ,de afke] om de !orie 9 het lev5 te lat5 doorw]k51 zooals wij die bij de an>*i/5 wa>nem52 de ang/ voor uitbreid+ en ma*ts9vlo$2 de voorliefde voor sektairisme1 zij zijn nog 9 zek] opzi*t aan d5 *ri/elijk5 gee/1 wa>9 de m5s*5 door de !ologie eeuw5lang zijn opgevo$1 te dank54 ,da> komt nog de askese bij1 d4w4z4 het zi* t]ugtrekk5 zond] veel behoeft51 lief/ met 9 het geheel ge5 behoeft52 deze is 9 i$] geval geb\wd op de individueele bes*\w+1 dat het do5 en lat5 van d5 m5s* de physionomie e5] gegev5 maats*appij z\ bepal54 ,de individueele liefde tot d5 naa/e1 die sle*ts de liefde om de liefde zelf tot uitgangspunt nam1 is ook de basis van ,tol/o's le]1 zooals het die van de *ri/elijke e?iek 04 ,die liefde is ev5wel ge5 m5s*5liefde1 niet het begrip van de algeme5-m5s*elijke solid>iteit1 ma> zij is liefde voor zi*zelf1 en e]/ drdoor wordt zij algeme5e m5s*5liefde4 ,zo[el 9 deze *ri/elijke liefde1 als 9 de askese1 ligt het egosme op d5 bodem4 ,niet m9d] dan deze eig5a>digh$5 van ,tol/o's le]1 die aan de specifiek *ri/elijke traditie h]9n]51 is de eig5s*ap er van om elk5 vorm van /aatsma*t te ontgaan1 aan elk5 dwang e5 passiev5 we]/& te bi$51 9 ov]e5/emm+ met d5 *ri/elijk5 gee/1 zooals die ond] de e]/e *ri/551 die bro$]lijk 9 geme5t5 sam5leefd51 de he]s*5de 04 ,deze t5d5z 0 zoo /]k1 dat zij 9 de e]/e eeuw de vorm+ e5] rege]+1 zelfs 9 de *ri/elijke geme5t5 zelve1 v]h9d]de4 ,en bizond] heftig uitte zij zi* natuurlijk teg5 d5 /aat4 ,hi]op duidt re$s de v]man+ d] ,apo/el51 twi/punt5 ond] *ri/55 niet voor het g]e*t van de ov]heid te br5g51 zooals ov] het algeme5 de gans*e1 zi* van d5 /aat v]re h\d5de lev5swijze d] e]/e *ri/5geme5t51 gelijk de ,apo/elges*i$5is ze s*ild]t1 dikwijls nog t]ugke]t 9 de ges*i$5is van de dweep]ssekt54 ,deze asketis*-an>*i/is*e en anti-autoritaire t5d5z5 9 het *ri/5dom kom5 lat]1 o4m4 bij de doop]s*e sekt51 /]k w$] na> vor51 en vooral zijn zij /]k bij e5e ond] deze1 de sekte van de w$]doop]s4 ,9 de ges*rift5 van de k]kvad]s wordt 9 d5 grond d] zaak de z$elijke wa>de van d5 /aat ev5 /]k aangeta/1 als m5 dat bij de huidige an>*i/5 v9d5 kan4 ,zij noem5 d5 /aat e5 w]ktuig van de zonde1 van de zelfv]heff+1 van het geweld1 van de ma*t des duivels1 wat1 9 gewone r$5e]+ ov]gezet1 zegg5 wil3 e5 middel tot uitbuit+ en tot uitoef5+ van het re*t van d5 /]k/e4 ,geheel op deze idee b]u/te ook het boek van ,augu/9us3 ,de civitate ,dei 7,ov] d5 /aat ,gods71 dat geheel di5 gee/ van *ri/elijk-e?is* an>*isme ademt4 ,van de wet d] liefde leidt de le] van ,*ri/us volg5s ,tol/o het gebod af om het kwaad niet met geweld te we]/aan4 ,w$]/a d5 booze niet1 beteek5t3 we]/a nooit aan het booze1 dat wil zegg53 doe nooit e5 &] geweld aan1 dat wil zegg53 bega nooit e5 h&el+1 die teg5 de liefde indruis*t1 zegt ,tol/o 9 ,wa>9 be/aat mijn gelo(8 7pag4 #ag74 ,9 het booze is natuurlijk de /aat ook inbegrep54 ,ma>1 zegt ,tol/o1 dit moet niet word5 opgevat als v]bood het elk5 /rijd teg5 het kwaad1 alle5 de gewelddadige /rijd teg5 het kwaad is het die volg5s ,tol/o niet mag word5 gevo]d4 ,wie het zwa>d neemt1 die zal door het zwa>d v]gaan1 dit voors*rift zegt niet1 volg5s ,tol/o1 dat sle*ts e5 g$eelte d] m5s*5 v]pli*t is zond] /rijd zi* te s*ikk5 9 hetge5 hun door e5 bepaalde ov]heid wordt voorges*rev51 ma> het v]bi$t i$]e51 dus ook d5g55 die de ma*t bezitt51 en dez5 zelfs 9 't bizond]1 9 welk geval ook teg51 iem& geweld te gebruik54 7,het kon9krijk gods enz41 pag4 #bfh-bfi47 ,m5 ziet dat ,tol/o er e5 eig5e uitlegkunde op na h\dt1 we%alve hij dan ook bij de conceptie van zijn eig5lijke le] me] !oloog dan h]vorm] is4 ,dat ,tol/o's bes*\w+ ov]ig5s zuiv] individueel is1 blijkt bijv4 re$s hi]uit dat hij zelf zegt3 ,ik kan ev5m9 de algeme5e noodzakelijkheid als de algeme5e s*adelijkheid van d5 /aat bewijz54 ,ik weet sle*ts dat e5]zijds de /aat niet me] noodig is voor mij en dat ik &]zijds niet me] do5 kan hetge5 noodzakelijk is voor het be/aan van d5 /aat4 7,het kon9krijk enz41 p4 #cce-ccf47 ,volg5s ,tol/o is de /aat de beli*am+ van het sle*te en b$]ft het bezit van ma*t de m5s*54 ,de m5s*51 die de ma*t bezitt51 kunn5 niet &]s dan ha> misbruik51 ze moet5 besli/ door e5 zoo vreeselijk geweld word5 9 de w> gebra*t1 zegt hij 9 ,*ri/5dom en ,vad]l&sliefde 7pag4 #ga74 ,me]d]e aanhal+5 zull5 wel ov]bodig zijn1 om aan te toon5 dat ,tol/o de zuiv]-*ri/elijke e?iek tot 9 het ov]drev5e toe tot ri*tsno] zijn] le] neemt4 ,en zooals hij ov] d5 /aat1 ov] de ma*t tot rege]5 etc4 oordeelt1 zoo ov] het leg]1 de ju/itie enz42 zij zijn alle in/rum5t5 e5] zelfde ma*t1 de ma*t van het ,booze1 die hoe e]d] hoe bet] moet word5 afgezwor54 ,desgelijks oordeelt ,tol/o ov] d5 p]soonlijk5 eig5dom1 ov] het geld enz4 ,zooals ,tol/o het kwaad 9 d5 p]soon ziet1 zoekt hij ook konsekw5t de v]bet]+ 9 d5 p]soon4 ,op welke wijze1 zag5 wij re$s3 de propag&a voor en de doorw]k+ van de liefde1 die natuurlijk zijn uitgangspunt 9 de beke]+ van e5 i$] moet v9d54 ,tot zoov] hi] g5oeg ov] de le] van ,tol/o zelv51 die voor het ov]ige zi* geheel en al dekt met de bes*\w+5 van niet-*ri/elijke an>*i/54 ,tol/o als sociaal-philoso(1 d5k] en h]vorm] uit zijn milieu te v]kl>5 wa>9 hij leeft en w]kt1 is hi] niet op zijn plaats4 ,9 zoov]re als zijn d5kbeeld51 ov]geplant na> &]e l&51 inw]k5 op de algeme5e arbeid]sbeweg+1 9 zoov]re dus als zij zi* mee/] mak5 van groep5 arbeid]s1 0 het noodig1 ,tol/o's le] hi]1 zij het sle*ts kortel+s1 aan te /ipp54 ,zij is e5 complete]+ sle*ts van de an>*i/is*e d5kwijze1 en zij ti]t bepaaldelijk 9 /rek5 wa> de arbeid]sbeweg+ te zwak is om zi* te kunn5 ontwikkel54 ,het an>*isme is de ond] phrases en ma*tspreuk5 v]hulde zwakte4 ,wa> de beweg+ ge5 g5oegzame elem5t5 v9dt om zi* te ontwikkel51 hetzij omdat ha> de mat]ieele kra*t5 ontbrek51 hetzij de intellectueele1 hetzij beid5 tezam51 da> ont/aat als uitdrukk+ van die ma*teloo%eid het gevoel van ontk5n+1 van negatie van elk positief w]k51 dat op an>*isme uitloopt4 ,zoo is het ,tol/osme1 dat d5 di5/ aan d5 /aat weig]t om da>door het militairisme te bekamp51 dat de bela/+5 weig]t om d5 /aat ge5 v]d]e middel5 te v]s*aff51 dat kortom zijn e5ige /eunpunt 9 de p]soon zoekt1 de teg5hang] van e5 &] soort an>*isme1 dat ev5e5s all5 nadruk legt op de p]soonlijke daad1 op het aktieve +rijp5 van d5 individu3 het an>*isme van de daad4 ,het e5 als het &] is voor de beweg+ van het prolet>iaat van groote s*ade1 omdat het teg5 d5 loop d] beweg+ pr9cipieel +aat4 ,,vi]de ,,ho(d/uk4 ,,het ,,an>*isme ,,9 ,,de ,,praktijk4 ,,int]nationale ,,ontwikkel+4 ,het an>*isme 0 9 d5 vorm wa>9 het door ,max ,/irn] v]kondigd w]d1 niets dan e5 ideologie4 ,ideologien nu hebb5 nooit e5ig5 va/5 voet 9 de massa kunn5 vatt51 en v&a> dat het an>*isme bloot e5 le] 0 voor zek]e individu51 do* voor het volk niet de m9/e wa>de ( aantrekkelijkheid bezat4 ,gelijk re$s tevor5 is gecon/ate]d1 bleef ,/irn]'s ,e9zige nag5oeg zond] we]klank4 ,9 de praktijk toegepa/1 z\ de !orie van ,/irn] geheel zijn ne]gekom5 op het mee/ teugellooze privaat-kapitalisme1 op de mee/ onbep]kte uitbuit+ van d5 e5 door d5 &]4 ,het 0 het individualisme1 zooals het nooit be/ond en ook niet be/aan kon4 ,na ,/irn] hebb5 ,mozes ,hess en ,k>l ,grn beproefd 9 ,duits*l& tot e5 sociali/is*-an>*i/is*e lev5sbes*\w+ te kom51 do* ook dit pog5 bleef zi* bij beid5 bepal5 tot het s*rijv5 van e5 boek4 ,dat de wet5s*appelijke an>*i/5 van d5 lat]5 tijd1 ond] wie natuurlijk ,kropotk9e op d5 voorgrond tre$t1 met d5 e5l+ ,/irn] en di5s eig5dom1 ov] 't algeme5 met di5s philosophie van het egosme v]leg5 zitt51 blijkt wel het be/ hi]uit1 dat zij di5 grondlegg] hunn] !orie volkom5 nege]54 ,kropotk9e weet ons zelfs 9 het jong/e zijn] ges*rift5 ov] het wet5s*appelijk an>*isme te v]tell5 dat het an>*isme uit de t5d5z5 van het praktis*e lev5 is ontsprot5 #aj en dat het als zoodanig tot grondlegg]s heeft3 ,william ,godw9 en ,p4 ,j4 ,pr\dhon4 ,dat ,/irn] hi] snood v]loo*5d wordt1 heeft zijn go$e r$53 hij compromitte]t het halfsla*tig1 inkonsekw5t en dubbelh>tig an>*isme van ,kropotk9e al te zr6 ,pr\dhon e*t] maakte wel s*ool4 ,zo[el 9 ,frankrijk zelf1 wa> hij leefde en w]kte1 als 9 de ov]ige romaans*e l&5 en ook e5 kort5 tijd 9 ,belgi vond zijn le]1 d4w4z4 het economis*e g$eelte er van--,pr\dhon 0 ook philoso( en politiek publici/--lang5 tijd ond] de arbeid]s e5 me] ( m9d] /]k5 aanhang4 ,m5 moet1 om ,pr\dhon's sociale h]vorm+splann5 re*t te begrijp51 go$ 9 het oog vatt51 dat 9 zijn tijd--het tijdp]k dat aan 't ja> #ahdh onmiddellijk is voorafgegaan1--de frans*e indu/rie nog geheel 9 de w9dsel5 van de kapitali/is*e manufaktuur lag en ond] di5 vorm van produktie de geweldige concurr5tie _h te door/aan van de inmiddels re$s reusa*tig gegroeide groot-indu/rie en w>5produktie voor de w]eldm>kt1 die ,engel& bezat4 ,da>bij kwam nog dat het 9 ,frankrijk /e$s ma*tige banki]skapitalisme1 de haute f9ance1 e5 normale ontwikkel+ van kle9- tot groot-indu/rie 9 ,frankrijk ze] belemm]de4 ,ond] de arbeid]s uit di5 tijd1 en nog tot diep 9 de j>5 na #ahgj1 sloeg5 dan ook niet zooze] ,pr\dhon's an>*i/is*e !orien1 die ook door hem zelf tr\w5s lat] voor praktis* ondoorvo]ba> w>5 v]kla>d1 ma> ,pr\dhon's sociale h]vorm+splann5 94 ,het 0 het mutualisme1 het beg9sel van de h]vorm+ door middel van d5 w$]zijds*5 ruil op d5 grondslag van de gecon/itue]de wa>de1 en het middel om da>toe te g]ak51 de cr$iet- en ruilbank51 dat succes _h4 ,wij zag5 re$s dat deze sociale h]vorm+ van ,pr\dhon e5 kle9-burg]lijke rekon/ruktie van de kapitali/is*e maats*appij beoogde4 ,i$] z\ zijn eig5dom t]ugkrijg51 de grondslag van zijn individualiteit en zijn onbep]kte p]soonlijke vrijheid4 ,john ,h5ry ,mackay1 de an>*i/ van onz5 tijd1 begreep ind]daad ,/irn] veel bet]1 to5 hij hem met ,pr\dhon v]bond tot e5 /elsel van individueel an>*isme1 dat wil zegg5 het e5ig-mogelijke /elsel wa>ond] het an>*isme als le] zi*zelf gelijk blijft4 ,beide kunn5 al?ans tezam5 gebra*t word53 de ego/1 die geheel zijn eig5dom hebb5 en zi* da>m$e uitlev5 wil1 en de mutuali/1 die hem dat p]soonlijk eig5dom zoo onbep]kt mogelijk g>&e]5 wil4 ,9 beid] an>*isme we]spiegelde zi* zoo volkom5 mogelijk die we]z9 teg5 de maats*appelijke ontwikkel+1 welke d5 individu en zijn eig5dom hoe lang] hoe me] onmogelijk mak5 z\1 om er e5 geme5s*ap voor 9 de plaats te /ell51 wa>9 de 9 het kapitalisme ond]gegane individu kra*tig] en bloei5d] z\ opkom5 dan de sociale1 de m5s*heids9dividu4 ,het k5m]k van dat an>*isme 0 zijn groote e]lijkheid1 e5 deugd die het zooveel g5ietba>d] maakt dan het gekwakzalv] van de lat]51 met ,kropotk9e vooraan4 ,deze an>*i/5 en de we9ig5 die h5 volgd51 begrep51 dat elke an>*i/is*e idee1 die aan het begrip communisme gekoppeld wordt1 e5 teg5spraak 9 zi*zelf is1 zoodat het v]d$ig5 van beide uit de e5e inkonsekw5tie 9 de &]e leidt4 ,an>*isme en communisme zijn de s*]p/e teg5voet]s4 ,,de ,,e]/e ,,kampplaats4 ,voor ons doel moet5 wij hi] ev5wel me] belang /ell5 9 de e]/e pog+5 om het an>*isme de arbeid]sbeweg+ b9n5 te drag51 dan 9 de uite5zett+ van ideologien4 ,de e]/e die het an>*isme met de beweg+ van het prolet>iaat poogde te v]b9d5 0 ,bako59e1 na> wij re$s bij de besprek+ van zijn w]k gezi5 hebb54 ,da>om moet het t]re9 wa>op dat ges*i$de1 de ,int]nationale van #ahfd1 all]e]/ onze belang/ell+ ga&e mak54 ,de ,bond van ,communi/51 9 #ahdg ont/aan en wa>aan het klassieke ,communi/is*e ,manife/1 door ,k>l ,m>x en ,fri$ri* ,engels v]va>digd1 zijn ont/aan te dank5 _h1 0 e5 e]/e pog+ gewee/ om de communi/5 ond] n bani] te v]zamel51 natuurlijk1 gelijk de gans*e inh\d van dat ,manife/ a&uidde1 met uitsluit+ van de utopi/51 die van d5 klass5/rijd als middel om tot de nieuwe sam5lev+ te kom51 niets wild5 wet54 ,ma> dat ,manife/ w]d na zijn v]s*ijn+ niet opgem]kt en _h vooral ond] arbeid]s ge5]lei direkt5 we]klank kunn5 v9d54 ,e]/ e5 sam5kom/ van frans*e arbeid]s1 die door keiz] ,napoleon ,,iii na> ,lond5 w>5 gezond5 om alda> de ,w]eldt5toon/ell+ van #ahfb te bezoek51 met engels*e ,trade ,unioni/51 z\ het e]/e aanknoop+spunt vorm5 voor die arbeid]s van deze beide l&51 welke1 na> de to5malige v]h\d+5 9 ,europa1 de mee/ ontwikkelde w>54 ,9 #ahfd1 zev5ti5 j>5 na het ,manife/ dus1 kwam de b]oemde ,int]nationale ,associatie van ,arbeid]s1 kortweg de ,int]nationale g5oemd1 tot /&4 ,da>m$e 0 voor het int]nationale prolet>iaat voor het e]/ e5 bodem ges*ap51 wa>op zijn v]teg5woordig]s elk&] v9d5 kond51 t5 e9de gezam5lijk het k>akt] van d5 /rijd teg5 het kapitalisme1 d5 geme5s*appelijk5 vij&1 en de middel5 welke 9 dez5 /rijd moe/5 word5 aangew5d1 te kunn5 besprek54 ,hoewel de spil wa>om de ,int]nationale draaide1 geheel en al de p]soonlijkheid van ,k>l ,m>x 01--wi5s inzi*t5 zo[el 9 het wez5 van het kapitalisme1 voor het e]/ ne]gelegd 9 de ,kritiek op de ,/aa?ui%\dkunde 7#aheg71 als 9 het k>akt] van d5 /rijd1 na> re$s uit het ,communi/is* ,manife/ 0 geblek51 volkom5 held] en geve/igd w>51--,m>x behrs*te de ,int]nationale zek] niet4 ,en hij 0 wel de e]/e die ov]tuigd 01 dat hij het niet z\ hebb5 kunn5 do54 ,v]d]e uitwijd+ ov] de ontwikkel+ van de ,int]nationale1 &]s dan 9 v]b& met ons ond]w]p1 is hi] intuss*5 niet op h>e plaats4 ,het e]/e w]kelijke congres van de ,int]nationale te ,g5ve 7#c-aj ,septemb] #ahff7 0 door #fj afgeva>digd5 bezo*t2 de belangrijk/e delegatie 0 die uit ,frankrijk4 ,de frans*e sektie die1 behalve ,v>l9 en ,malon1 niet &]s dan ,pr\dhoni/is*e afgeva>digd5 telde1 probe]de da> re$s dadelijk de ,int]nationale h>e ri*t+ uit te dw+54 ,m>x 0 niet aanwezig4 ,het w>5 de frans*e afgeva>digd5 ,frib\rg en ,tola91 die het voor/el d$51 dat sle*ts h&5>beid]s als m$el$5 van de ,int]nationale ,arbeid]sassociatie z\d5 kunn5 word5 opg5om51 wa>door de voornaam/e kra*t51 o4a4 ook ,m>x1 feitelijk z\d5 zijn buit5geslot52 het voor/el w]d v]worp54 ,het teek5de e*t] re$s d5 reaktionair5 gee/ die e5 deel di] afgeva>digd5 bezielde4 ,het zuiv] ,pr\dhonisme no*tans kwam e]/ bij het va//ell5 van de grondslag51 wa>op de ,associatie b]u/5 z\1 aan d5 dag4 ,bij het punt ,int]nationale v]b9d+ en t5 aanzi5 van hetge5 de ,associatie z\ kunn5 do5 9 d5 /rijd tuss*5 arbeid en kapitaal1 0 op voor/el van de engels*e arbeid]s ook het punt van de w]k/ak+ t] sprake gebra*t4 ,da>bij vond5 de frans*e afgeva>digd5 de geleg5heid om het ,congres te do5 v]kl>51 dat het noodzakelijk 0 d5 ruil op de grondslag5 d] w$]ke]igheid te h]/ell51 het vakond]wijs te h]vorm51 nauwkeurige /ati/iek5 9 het lev5 te roep51 ov]vull+ en gebrek aan arbeid]s 9 de v]s*ill5de vakk5 te do5 v]mijd54 ,dat w>5 volg5s deze frans*e afgeva>digd5 de middel51 om de huidige v]h\d+5 te v]bet]5 wa>ov] zi* elke5 te beklag5 _h en die ond] zek]e om/&igh$5 crisiss5 9 het lev5 moe/5 roep51 die bij de be/a&e betrekk+5 tuss*5 d5 consume]5d5 voortbr5g] en d5 niet voortbr5g5d5 v]bruik]1 onmogelijk te v]h9d]5 w>54 ,om deze d5kbeeld5 te do5 v]w]kelijk5 is de ,int]nationale 9 het lev5 g]oep54 ,s*]p] trad de frans*e delegatie nog na> vor51 to5 het gold de besprek+ van de v]kort+ van d5 arbeid/ijd4 ,to5 n4l4 ,odg]s en ,k>l ,brkli e5 voor/el hadd5 +$i5d1 dat de arbeid]s 9 de indu/rieele l&5 voor e5 v]kort+ van d5 arbeidsdag tot #h ur5 z\d5 ijv]51 op aanspor+ van de ,int]nationale1 /eld5 de frans*5 de volg5de resolutie da>teg5ov]3 #a;e4 ,de m5s* is sle*ts vrij ond] de voorwa>de van de ontwikkel+ zijn] ges*ik!d52 di5t5gevolge is elke v]l5g+ van d5 arbeid1 welke hem 9 deze ontwikkel+ h9d]t1 te v]oordeel5 als teg5-natuurlijk en als anti-sociaal4 #b;e4 ,van nu af bes*\w5 wij d5 arbeid/ijd van #h ur5 p] dag als voldo5de voor de voortbr5g+ van alle behoeft51 die voor het lev5 noodzakelijk zijn4 #c;e4 ,de associatie behoort alle pog+5 9 het w]k te /ell5 om de teg5wa>de voor elke w]kzaamheid te v]zek]51 doordi5 zij e5 m9imum van arbeidsloon voor e5 di5/ bepaalt1 die het individu aan de geme5s*ap bewez5 heeft4 ,bij de beh&el+ van de kwe/ie van d5 vr\w5>beid w>5 de frans*e g$elege]d5 w$]om1 geheel 9 de lijn van ,pr\dhon1--die e5 ze] v]wo$ teg5/&] van de vr\w als arbeid/] 01--reaktionair4 ,zij oordeeld5 het noodig dat het ,congres zi* positief teg5 elk5 vr\w5>beid uitsprak1 da> de vr\w niet 9 de fabriek ma> 9 het huisgez9 behoorde en zi* aan het gez9 en de opvo$+ h>] k9d]5 _h te wijd54 ,de vr\w5>beid 01 volg5s de me]d]heid van de frans*e delegatie1 9 physiek1 moreel en sociaal opzi*t e5 pr9cipe van onta>d+ en e5 drijfve] van demoralisatie4 ,deze uitspraak g+ e5 m9d]heid 7,v>l9 en ,b\rdon7 zelfs te v]4 ,op het d]de ,congres1 te ,brussel geh\d5 7#f-ac ,septemb] #ahfh71 wa> de frans*e delegatie de hulp van de ev5e5s door het ,pr\dhonisme aange/ok5 belgis*e delegatie kon v9d51 wi/ zij zelfs e5 lange resolutie aang5om5 te krijg51 wa>9 het ,congres1 van de ov]weg+ uitga&e3 dat het heff5 van r5te e5 p]man5te bron van ong]e*tigheid en ongelijkheid is zi* al?ans 9 beg9sel uitsprak voor3 ,de opri*t+ van ruilbank51 welke tot d5 ko/5d5 prijs g$rev51 de demokratise]+ en de egalise]+ 7gelijkmak+7 van het cr$iet t5 doel z\d5 hebb5 en het v]ke] tuss*5 produc5t5 en consum5t5 v]e5v\dig51 d4w4z4 d5 arbeid onttrekk5 aan de he]s*appij van het kapitaal en dit laat/e zijn natuurlijke en g]e*tigde rol z\d5 aanwijz51 die het als ag5t van d5 arbeid heeft4 ,op het ,congres van ,brussel 7#e-aa ,septemb] #ahfg7 w>5 de frans*e afgeva>digd51 die zi* op het vorig congres zelfs teg5 de rationalisatie van mijn51 grond1 spoorweg5 etc4 hadd5 v]kla>d1 ev5ze] 9 de ,pr\dhons*e dogma's v]/>d4 ,9 het bijzond] 0 het de frans*e afgeva>digde ,tola91 die zijn lev5 tr\w5s als e5 ze] e]zaam ,s5aatslid geindigd heeft1 die de re*t5 van het individu v]d$igde teg5ov] de ab/rakte geme5s*ap4 ,hij betwi/te deze 9 de e]/e plaats het re*t de h& op de arbeidsproduct5 van d5 individu te legg5 als die zijn bijdrag5 en bela/+5 tot ond]h\d van d5 /aat gelev]d _h4 ,hij maakte er zijn teg5/&]s op het ,congres e5 v]wijt van1 de w]k+ met de oorzaak te v]wissel51 zoo dez5 het eig5domsre*t als de oorzaak van de ell5de d] m5s*heid bes*\wd54 ,hij me5de dat m5 alle huurkontrakt5 9 koopkontrakt5 moe/ v]&]51 wa>door het eig5dom 9 e5 be/5dige cirkulatie gebra*t z\ word5 en da>m$e z\ oph\d5 e5 s*adelijke w]k+ te hebb54 ,hi]m$e moe/ h& aan h& gaan e5 reorganisatie van het cr$ietwez51 dan z\ i$] misbruik van het privaat-bezit onmogelijk geword5 zijn1 zond] dat m5 tegelijk de vrijheid van het individu op e5ig]lei wijze behoefde aan b&5 te legg54 ,,desorganise]5d ,,w]k54 ,de oppositie van de frans*e ,pr\dhoni/5 droeg ov] het algeme5 e5 pr9cipieel k>akt]4 ,zij 0 e5 pog+ om de arbeid]s-int]nationale d5 weg van e5 soort h]vorm+s>beid op te drijv51 die1 b9n5 het raam van de kapitali/is*e produktiewijze blijv5d1 e]d] nog de /rekk+ _h deze te cons]ve]5 dan te revolutione]54 ,deze pog+5 kond5 door de to5maals vooral re$s 9 ,engel& be/a&e1 praktis*e arbeid]sbeweg+ g5oegzaam be/r$5 word54 ,re$s de w]kelijkheid le]de to* met n oogopslag dat 9 e5ig]mate v]gevord]de indu/riel&5 e5 zoodanige t]ugke] na> v]\d]de economis*e v]h\d+5 niet me] mogelijk 04 ,9 #ahfi betrad ,bako59e de kampplaats van de ,int]nationale en aan zijn naam z\ s9ds di5 het desorganis]5d w]k5 van e5 gee/drijv]ssekte v]bond5 zijn1 die deze jonge plant weldra z\de do5 v]dorr54 ,de ,int]nationale 0 m9 ( me] e5 w]eldbeweg+ geword5 en h>e roep/em _h all]wege het prolet>iaat wakk] gemaakt4 ,door ha> en 9 ha> 0 er beweg+ gekom51 prolet>irsbeweg+4 ,ma> het spreekt van zelf1 dat1 gegev5 de groote onkla>heid ond] de arbeid]s zelv51 hi] tev5s e5 t]re9 0 ges*ap5 voor all]h&e soort van sektegee/ en demagog5lu/1 wa>aan ge5 enkele jonge beweg+ 9 /aat is te ontkom54 ,bako59e w5dde zi* tot het ,congres van ,brussel e]/ met het v]zoek dat de ,int]nationale zi* z\ v]b9d5 met de ,liga voor ,vr$e en ,vrijheid1 e5 soort burg]lijk vr$esv]bond1 be/a&e uit e5 allega>tje van republike95 en vri5d5 van d5 vr$e2 het ,congres wees dit voor/el van de h&4 ,to5 g+ ,bako59e zelf na> de ,liga en /elde voor dat ha> ,congres zi* z\ uitsprek5 voor de economis*e en sociale gelijk/ell+ d] klass51 wa>m$e hij e*t] 9 de m9d]heid bleef4 ,na aldus bij de burg]lijke he]5 afg$aan te hebb51 zo*t ,bako59e het bij de arbeid]s4 ,hij /i*tte tegelijk]tijd re$s ap>te sekties van g5oemde ,liga1 die tev5s sekties van de ,int]nationale z\d5 kunn5 zijn4 ,dat de ,g5]ale ,raad van laat/g5oemde organisatie zi* da>teg5 wel v]zett5 moe/1 spreekt van zelf4 ,het 0 de desorganisatie b9n5vo]54 ,to5 begon ,bako59e e5 felle campagne teg5 de bevoegdh$5 van d5 ,g5]al5 ,raad1 teg5 di5s c5trale ma*t en dictatoriale aanmatig+1 hij1 die op het congres van ,basel1 dus kort te vor51 nog van me5+ 0 dat de bevoegdh$5 van d5 ,g5]al5 ,raad niet v] g5oeg reikt5 en1 met het oog op het int]nationale k>akt] van de ,associatie1 het noodzakelijk 01 die bevoegdh$5 uit te breid51 gelijk hij dan ook voor/elde4 ,d5 #bb;en ,decemb] #ahfh s*reef ,bako59e aan ,k>l ,m>x e5 lang51 ple*tig5 brief1 9 de mee/ vlei5de1 liefelijke bewoord+5 v]vat1 wa>9 hij v]kla>de1 s$]t zijn afs*eid van het 7burg]lijk7 vr$escongres van ,b]n ge5 &] g5oots*ap me] te zull5 erk5n5 dan de ,int]nationale4 ,de ,int]nationale tot welk] mee/ beteek55de opri*t]s gij behoort1 is van nu af mijn vad]l&4 ,gij ziet1 mijn lieve vri5d1 dat ik uw le]l+ b5--en ik b5 trots* er op1 dat ik het b54--,dat is g5oeg om u mijn positie en mijn p]soonlijke gez9dheid te v]kl>54444 #aa ,v]d] v]kla>t ,bako59e 9 di5zelfd5 brief dat hij het met ,m>x volkom5 e5s is1 dat de uitdrukk+ van de gelijkmak+ van klass5 en individu5 door hem op dat vr$escongres gebruikt vals* 01 ma> dat hem die =mule]+ 0 opg$rong5 door de domheid en de e9delooze on]v>5heid van ons b\rgeoispubliek4 ,niettem91 dit hi] tuss*5 haakjes1 v]kla>de zijn eig51 e5ig5 tijd lat]1 9 #ahfi1 opg]i*te ,alliance 9 p>agraaf #b van h>e /atut5 ev5e5s3 ,zij 7de ,alliantie7 wil voor alles de politieke1 economis*e en sociale gelijk/ell+ van de klass54 ,en dit nog wel 9 teg5/ell+ tot de ze] kl>e woord51 die het antwoord van d5 ,g5]al5 ,raad d] ,int]nationale bevatte1 dat3 niet de gelijkmak+ van de klass51 die e5 logis*e teg5spraak 01 ma> veel me] de afs*aff+ van de klass5444 het groote doel 0 van de ,int]nationale ,associatie d] ,arbeid]s4 ,bako59e g+1 t]zelfd]tijd dat hij ,m>x deze v]kl>+ de$1 re$s met de plann5 rond1 om de ,int]nationale uite5 te do5 spr+54 ,hij zo*t dat te do5 door de /i*t+ e5] geheime ,alliantie4 ,hij maakte zi* mee/] van de romaans*e sektie te ,la*aux-de-,fonds1 /elde to5 aan d5 ,g5]al5 ,raad bepaalde eis*51 en to5 die w]d5 afgewez51 begon hij zijn campagne op5lijk4 ,hij kreeg de f$]atie d] ,jura1 de spaans*e en de belgis*e f$]aties aan zijn zijde en bra*t met zijn w]k5 g$ur5de enkele j>5 de ,int]nationale zooveel s*ade 9 ha> pre/ige toe1 dat deze1 n door inw5dige tweespalt n nog me] door de c>icatuur die hij van ha> en h>e beg9sel51 doel en taktiek maakte1 wel niet lang me] lev5 kon4 ,bako59e _h ha> voor e5 deel door sluipmoord ond]mijnd1 voor e5 &] deel zoodanig gecompromitte]d1 dat ha> lev5 onmogelijk w]d4 ,dit alles hoort hi] ?uis1 omdat het de oorsprong van het an>*isme als beweg+ is gewee/1 de ov]plant+ van op zi*zelf ons*adelijke en reaktionaire !orien van enkel51 van e5l+51 9 de arbeid]sbeweg+4 ,het 0 e5 zi* bij elk&] voeg5 van all]lei v]w>ds1 ov]leefds en kle9burg]lijk utopis*1 dat zi* natuurlijk 9 de arbeid]sbeweg+ bevond en da>91 ev5e5s natuurlijk1 na> uit+ zo*t4 ,bako59e v]/ond het1 ze] zek]1 aan al die v]w>de voor/ell+51 kle9-burg]lijke vooroordeel5 en utopis*e g$a*t5 uitdrukk+ te gev54 ,zoo w]d voor het e]/ 9 de arbeid]sbeweg+ het an>*isme ges*ap51 dat als e5 deel van die beweg+ voortaan z\ lev54 ,door ,bako59e's w]k5 9 de !orie vooral kreeg deze *aos van dikwijls fel teg5 elk&] indruis*5de d5kbeeld51 dat m5gsel van radikalisme en a*t]lijkheid1 va/5 vorm2 hij kne$de er e5 !orie van1 die e*t] veel me] taktiek dan !orie 04 ,de taktiek 0 saam te vatt5 9 hetge5 ,bako59e zelf 9 e5 zijn] programs als het doel van de ,revolutie oms*reef4 ,wij vatt5 de revolutie op 9 d5 z9 e5] ontket5+ van al wat m5 h$5 t5 dage de booze h>t/o*t5 noemt4 ,0 het wond] dat zijn teg5/&]s 9 de arbeid]sbeweg+ ,bako59e to]iep53 ,als gij ge5 betaald rege]+sag5t zijt1 dan is het to* wel zek]1 dat ge5 betaald ag5t de beweg+ me] s*ade z\ hebb5 kunn5 do5 dan gij6 ,het congres van de anti-autoritaire alliantie1 de volgel+5 van ,bako59e1 besloot te ,/4 ,imi] 9 #ahgb tot deze regel5 van taktiek3 #a;e dat de omv]w]p+ van elke politieke ma*t de e]/e taak van het prolet>iaat 02 #b;e dat elke organisatie e5] zoog5aamde voorloopige en revolutionaire politieke ma*t1 niets 0 dan b$rieg]ij en ev5 geva>lijk voor het prolet>iaat als die van de ?ans be/a&e rege]+54 ,op het congres 9 #ahgb te 's ,grav5hage geh\d51 w]d tot uitsluit+ van ,bako59e en d]gelijk51 op grond van dat desorganise]5d optr$5 beslot5 en de zetel van de ,int]nationale na> ,new ,york v]legd1 wat praktis* met e5 opheff+ van de gans*e ,int]nationale gelijk/ond4 ,bako59e's ,alliantie leefde ev5wel voort1 nadat zij door hem zelv5 geheel en al met zijn gee/ van desorganise]5d1 v]niel5d an>*isme 0 v]vuld4 ,ha> doel 0 ov]al d5 sociaal-demokratis*5 gee/ uit te roei5 en 9 plaats van de organis* w]k5de taktiek van de arbeid]sklasse1 de cata/rophe-taktiek te plaats51 die vooral 9 ,itali1 ,spanje en ook 9 ,belgi h>e v]niel5de uitw]k+ op e5 normale ontwikkel+ van de arbeid]sbeweg+ niet heeft gemi/4 ,re$s bij de beh&el+ van ,bako59e's !orien en van zijne propag&a hebb5 wij de h]kom/ van zijn an>*isme gezi54 ,en het is alwe] m]kwa>dig dat ook deze !oreticus van het an>*isme1 die1 ev5als ,/irn] zijn v]e]d] 9 ,john ,h5ry ,mackay gekreg5 _h1 d5 zijne vond 9 e5 zek]5 ,dr4 ,max ,nettlau1 door de lat]e an>*i/5 van de s*ool van ,kropotk9e nauwelijks me] wordt g5oemd4 ,de mee/] van het neo-an>*isme zelf gaat hem ook smadelijk voorbij4 ,en to*1 het moet word5 gecon/ate]d1 heeft niem& zooveel g$aan voor het an>*isme 9 de arbeid]sbeweg+1 dan ,bako59e4 ,,e5 ,,bloeitijd4 ,na d5 val van de ,commune van ,p>ijs 9 #ahga 0 de revolutionaire /room+ ond] de arbeid]s1 d4w4z4 de revolutionaire /room+ 9 d5 go$5 en organisatoris*5 z91 vooral 9 de romaans*e l&5 lam geslag54 ,de engels*e arbeid]s v]viel5 w$]om 9 hun oud isolem5t1 wa>uit zij door het w]k5 en d5 onmiddellijk5 invlo$ van de ,int]nationale losg]ukt w>51 en de oorlog tuss*5 ,duits*l& en ,frankrijk _h aan de arbeid]sbeweg+ ov] het algeme5 niet bizond] go$ g$aan4 ,de p>ijs*e ,commune1 dit moet hi] ev5 word5 aange/ipt1 0 ge5sz9s e5 sociaal-demokratis*e beweg+1 ma> e5 kle9burg]lijk-sociali/is*e1 9 d5 z9 van het ,pr\dhonisme1 9 d5 utopis*5 z9 des woords4 ,bako59e _h er ev5wel voor gezorgd1 dat ov]al 9 de l&5 wa> zijn invlo$ me] ( m9d] groot 01 t]rori/is*e /room+5 opkwam51 die langs d5 weg van het mee/ ruwe geweld de revolutionaire aktie poogd5 9 het lev5 te roep5 door middel van de propag&a van de daad4 ,e5 van de sekties van ,bako59e's ,alliantie1 die van de ,jura1 0 inzond]heid de wieg van deze soort van revolutionaire aktie en ha> onmiddellijke leid] 0 ,paul ,br\sse1 de r$akteur van de ,avantg>de 7,voorpo/74 ,deze pr$ikte aanslag5 op d5 eig5dom1 opro]5 etc41 om de a&a*t op de p>tij te ve/ig52 hij zelf tra*tte lat]1 na zijn v]bann+ uit ,zwits]l&1 9 ,frankrijk e5 ap>te sociali/is*e p>tij te /i*t51 die d] ,possibili/51 met het doel om de da> na #ahgh opkom5de sociaal-demokratie teg5 te w]k54 ,als de an>*i/is*e !oretici bew]5 dat geweld met an>*isme niets heeft uit te /aan1 ja1 gelijk vooral de neo-an>*i/5 la ,kropotk9e dat do51 het onmiddellijke1 mat]ieele geweld zelfs gladweg en met /al5 voorho(d v]loo*551 dan dekt zi* dat welli*t voor e5 groot deel met hun teg5woordig w]k51 al?ans 9 het noord-we/5 en het midd5 van ,europa1--9 ,spanje is het an>*isme nog wel degelijk t]rori/is*1--voor hun v]l$5 geldt dat niet4 ,en niet alle5 niet voor het v]re v]l$51 ma> voor het an>*isme van de laat/e vijf-en-tw9tig j>5 zelfs is dat het geval niet4 ,deze v]loo*5+ van zijn v]l$5 is w$]om k5m]k5d voor de v]baz5de evolutie1 die het an>*isme 9 de laat/e kw>t-eeuw ond] de w]k+ van de mod]ne arbeid]sbeweg+ doorgemaakt heeft4 ,m5 kan ind]daad zegg51 dat de praktis*e arbeid]sbeweg+ het an>*isme heeft getemd en er veel me] dan alle nationale en int]nationale politie bij elk&] 9 is geslaagd om de zoog5aamde revolutionaire aktie door middel van de t]rori/is*e propag&a uit de w]eld te help54 ,9 de e]/e j>5 van #ahgj ev5wel beleefde dat t]rorise]5d optr$5 van het an>*isme 9 enkele l&5 zelfs triomf54 ,op/&5 en aanslag51 zij w>5 9 l&5 als ,itali en ,spanje niet van de lu*t1 moord en br& w]d5 t5 slotte zelfs geliefkoosde wap55 van gans*e b5d51 die 9 naam van het an>*isme d5 eig5dom d5 heilig5 oorlog te vuur en te zwa>d hadd5 v]kla>d4 ,dat e5 taktiek1 als door ,bako59e en zijn ,alliantie aanbevol5 en ov]al gepropage]d1 tot d]gelijke v]s*rikkelijke uitspatt+5 leid5 moe/1 0 wel te voorzi54 ,als m5 ro( en plund]+1 ond]mijn+ van elke go$e tr\w1 li/1 leug5 en b$rog tot grondbeg9sel5 van taktiek maakt1 dan zal m51 spo$ig] dan m5 het zelf weet1 e5 toe/& ges*ap5 hebb51 wa>bij m5 welhaa/ de pr9cipieele propag&a door de daad niet me] zal kunn5 s*eid5 van d5 niet-pr9cipieel5 dief/al1 de plund]+1 de ond]l+e b$rieg]ij en het w$]zijds* v]raad4 ,en wat aangaat deze laat/e mani]1 om e5 beweg+ tot op h>5 bodem te b$]v51 da>van _h ,bako59e door het pr$ik5 zijn] all]dolz9nig/e beg9sel5 van taktiek het /]k/e voorbeeld gelev]d4 ,zoo heette het o4a4 9 d5 ,revolutionair5 ,ca!*ismus1 die door d5 ,g5]al5 ,raad van de ,int]nationale na> aanleid+ van e5 opdra*t van het ,congres van d5 ,haag 0 gepublice]d1 en wa>van ,bako59e de op/ell] 03 dat e5 revolutionair met alle middel5 dieg55 di5t te exploite]51 welke rijkdom1 konnekties1 invlo$ en ma*t bezitt52 dat hij dez5 9 zijn /rikk5 moet zi5 te vang51 om zi* 9 het bezit van di5s geheim5 te /ell5 en hem zoo tot zijn slaaf te mak5444 7,l',alliance et la dmocratie sociali/e1 pag4 #ic74 ,aldus hadd5 ,bako59e en zijn wa>dige m$e/&] ,netsjayeff dan s*ool gemaakt4 ,het is wel begrijpelijk1 wa>om ,kropotk9e e4d4 nad]h& hun be/ g$aan hebb5 om d5 oud5 propag&i/ van de daad te do5 v]get56 ,wij zi5 af van e5 s*ild]+ van al het geweldige kwaad1 dat de revolutionaire aktie gebr\w5 heeft en van de mani] wa>op deze taktiek de politie telk5s de middel5 aan de h& de$ om de beweg+ 9 h>e h9d]lag5 te lokk5 en de ges*i$5is van dat half-krankz9nig1 half politie-an>*isme zull5 wij niet v]d] v]volg51 do* wij slaan e5 kort5 tijd ov] en nad]5 de ta*tig] j>54 ,het zijn de j>5 van de groote aktie van het an>*isme dat1 hoewel nog volkom5 op d5 bodem van het ,bako59isme /a&e1 bezig is te pog5 e5 deel van de arbeid]sbeweg+ met zi* m$e te sleep54 ,behalve 9 ,frankrijk1 wa>ov] aan/onds me]1 0 het an>*isme ook 9 ,duits*l& d5 kop gaan op/ek54 ,(s*oon van oorsprong duits* 9 zijn ,/irn]s*5 vorm1 _h het an>*isme op de door ,lassalle ge/i*te arbeid]sbeweg+ ge5 vat gekreg54 ,hoewel de ,pr\dhoni/is*-get9te sociali/5 ,mozes ,hess en ,k>l ,grn op an>*i/is*e wijze s*rev51 kon de an>*i/is*e idee 9 ,duits*l& ge5 bodem v9d54 ,de ,duits*e arbeid]smassa's w>5 voor deze v]w>r+/i*t5de taktiek nooit te v9d5 gewee/4 ,na de ontzaglijke vlu*t van de politieke beweg+ 9 ,duits*l& om/reeks #ahge1 me5de de geweldm5s* ,bism>ck ha> e5 v]nietig5d5 slag te kunn5 toebr5g5 door 9 #ahgh zijn sociali/5wet door te zett54 ,aan de afkondig+ van de wet w>5 twee aanslag5 op keiz] ,wilhelm ,i voorafgegaan1 e5 van ,hdel en e5 van ,dr4 ,nobil+1 die m5 voor het gemak toes*reef aan d5 invlo$ van de sociaal-demokratis*e propag&a4 ,voor het gemak1 want van ,hdel moe/ gecon/ate]d word5 dat hij eig5lijk niet to]ek5ba> 0 en van ,nobil+ kon zelfs word5 va/ge/eld dat hij de v]gad]+5 van de nationaal-lib]al51 9 plaats van die d] sociaal-demokrat5 bijgewoond _h4 ,desniettem9 0 dit voor de ,duits*e ,rege]+ e5 aanleid+ de wet van #ahgh uit te va>dig51 wa>bij de sociaal-demokratis*e propag&a geheel w]d ond]drukt4 ,van de groote v]w>r+ die deze rege]+smaatregel ond] de duits*e arbeid]s 9 d5 all]e]/5 tijd de$ ont/aan 0 het dat ,johan ,mo/1 voormalig ,rijksdaglid voor ,*emnitz en bek5d sociaal-demokratis* propag&i/1 gebruik maakte om te pog5 de duits*e arbeid]sbeweg+ 9 &]e ban5 te leid5 dan die wa>9 ze s$]t ,lassalle1 en ond] leid+ van ,liebkne*t1 ,bebel en &]5 tot nog toe zi* _h bewog54 ,hij begon niet aan/onds1 ma> langzam]h& het an>*isme van de daad te pr$ik51 het ,bako59isme1 de voorb]eid+ van de sociale revolutie door middel van het t]rorise]51 het 9 ang/ br5g5 van rege]+ en b\rgeoisie4 ,mo/ w]d langzam]h& 9 ,europa de twe$e apo/el van het geweld 9 al zijn vorm51 van de glorieuze dynamietbom1 die be/emd s*e5 te zijn de m5s*heid te bevrijd51 gelijk hij het zelf uitdrukte 9 zijn blad ,freiheit van ,ma>t #ahha1 na d5 moord op cza> ,alex&] ,,ii4 ,mo/ _h ev5wel van zijn w]k51 ond] duits*e arbeid]s al?ans1 ma> ze] we9ig pleizi]4 ,uit ,duits*l& na> ,lond5 gevlu*t1 poogde hij v&a> invlo$ uit te oef55 op d5 gang van de beweg+ 9 ,duits*l&4 ,ma> hij de$ dit zoo1 dat m5 g5oodzaakt 0 hem op het ,congres te ,wyd5 9 #ahhj uit de p>tij te zett51 da> het bleek dat hij 9 /rijd met elke go$e tr\w h&elde en k5nelijk van ge5 &]e b$oel+5 uitg+1 dan om de duits*e sociaal-demokratie te discr$ite]5 en h>e leid]s te compromitte]54 ,met #ahhj om/reeks komt de d]de apo/el van het an>*isme t5 tooneele4 ,kropotk9e doet zijn intr$e en begon 9 de an>*i/is*e beweg+1 gelijk die zi* voornamelijk 9 ,zwits]l& conc5tre]de1 e5 h&el5de rol te v]vull54 ,9 #ahhj vond e5 congres van an>*i/5 te ,lyon plaats en het 0 aan alles te zi5 dat er voor het an>*isme 9 ,frankrijk e5 tijdp]k van bloei z\ aanbrek54 ,groep5 w]d5 ge/i*t 9 ,vi5ne1 ,/4 ,eti5ne1 ,villefran*e1 ,creuzot1 ,p>ijs1 ,m>seille en ,rijssel1 twee blad5 v]s*551 de ,droit ,social 9 ,lyon en de ,rvolution ,sociale 9 ,p>ijs4 ,elise ,rclus1 e5 b]oemd geograaf1 ,gauti] en ,kropotk9e w]d5 de mee/ op d5 voorgrond tr$5de leid]s van de beweg+4 ,deze laat/e 0 nog ov]weg5d t]rori/is*1 d4w4z4 /elde het onmiddellijke geweld op d5 voorgrond4 ,dat het an>*isme 9 ,frankrijk 9 di5 tijd zooze] van zi* de$ sprek51 kwam doordat het e5 nieuw5 vo$+sbodem vond4 ,er 0 door d5 geweldig5 arbeid van frans*e sociaal-demokrat51 ond] wie ,jules ,guesde en ,paul ,laf>gue1 voor het e]/ na d5 val van de ,commune w$] e5 georganise]de sociaal-demokratie gekom5 en het an>*isme kreeg da>door eig5lijk e]/ re*t d5 bodem wa>op het zi* ontplooi5 kon4 ,het gevolg van het t]rorise]5d optr$5 van het an>*isme 0 e5 aantal p]soonlijke aanslag51 zo[el op rege]+sp]son5 als op gewone b\rgeois4 ,e5 reeks die geop5d w]d met d5 aanslag van ,emile ,florion1 9 ,octob] #ahha1 die e]/ probe]de ,gambetta te dood51 do* da> hij di5 niet v9d5 kon1 zijn s*ot op e5 zek]5 ,dr4 ,meym>1 e5 onbek5d p]soon1 lo/e4 ,da>na de op/& van ,montceau les ,m9es1 #ae ,augu/us #ahhb1 wa>na #bc mijnw]k]s w]d5 v]oordeeld tot me] ( m9d] zw>e /raff51 weg5s plund]+ en br&/i*t+ 9 geme5s*ap gepleegd4 ,d5 #ad;en ,juli #ahha _h e5 congres van an>*i/5 te ,lond5 plaats1 wa>op o4m4 ook t] sprake kwam het sam5/ell5 van e5 program1 het inri*t5 van de organisatie en het besprek5 van de aktie4 ,m5 poogde da> e5 zek]e v]/&h\d+ te krijg5 met die elem5t5 uit de frans*e sociali/is*e beweg+ welke ge5sz9s t]rori/is* w>51 ma> revolutionair 9 de ,blanqui/is*e beteek5is van het woord4 ,de grondslag van dit program 0 dat van het congres d] ,bako59i/is*e ,alliantie1 9 #ahgc te ,g5ve aanva>d4 ,betreff5de de taktiek w]d deze resolutie aang5om53 ,het ,congres v]kla>t het vol/rekt noodzakelijk1 met alle mogelijke middel5 door de daad de revolutionaire idee en d5 gee/ des op/&s te v]breid5 ond] het groot/e deel d] volksmassa1 die nog ge5 aktief deel aan de beweg+ neemt en zi* nog illusies maakt ov] de moraliteit en de w]kzaamheid van de wettelijke ma*t4 ,doordi5 wij het wettelijke gebi$ v]lat51 wa>op m5 tot h$5 9 het algeme5 is geblev51 om onze aktie op het gebi$ van de onwettelijkheid ov] te br5g51 die de e5ige weg d] revolutie is1 is het noodzakelijk na> middel5 te grijp51 die met het doel ov]e5/emm54 ,de v]volg+51 wa>aan onze publieke p]son5 bloot/aan1 dw+5 ons van nu af tot e5 geheime organisatie4 ,de propag&a door de daad is op het l& van nog groot]e w]kzaamheid dan 9 de /ad4 ,da> de te*nis*e en *emis*e wet5s*app5 b]eids groote di5/5 aan de revolutionaire zaak bewez5 hebb5 en voorbe/emd zijn er nog me] te bewijz51 zoo beveelt het ,congres alle organisaties en m$el$5 aan1 groote wa>de te he*t5 aan de /udie en de toepass+ dez] wet5s*app5 als e5 middel van aanval en van v]d$ig+4 ,er volgde e5 ze] lev5dige agitatie van het an>*isme 9 ,frankrijk2 de blad5 rez5 als padde/oel5 uit d5 grond op4 ,op het twe$e an>*i/5-congres van ,g5ve1 #ab ,augu/us #ahhb1 01 9 teg5/ell+ tot het vorige1 ge5 sprake van e5ige to5ad]+ tot &]e groep5 van sociali/54 ,da> s*eidde m5 zi* jui/ w$] van de ov]ige p>tij5 af en w]d beslot5 tot het uitgev5 van e5 manife/1 dat held] z\ zegg5 wie en wat m5 04 ,da>9 komt dan ook deze v]kl>+ voor3 ,als an>*i/51 d4w4z4 als m5s*5 zond] rege]+1 be/rijd5 wij e5 i$]1 die zi* e5 ( &]e ma*t ov] &]5 aanmatigt1 zo[el d5 bezitt]1 d5 fabrikant1 als i$]5 /aat1 ook d5 sociali/is*54 ,i$]e g$a*te aan autoriteit /uit ons teg5 de bor/1 i$]e wet is onze vij&4 ,ons doel is de v]nietig+ van i$]5 /aat door e5 revolutionaire beweg+2 alle wettelijke middel51 ook het algeme5 kiesre*t1 v]afs*uw5 wij4 ,da> ev5wel de individueele vrijheid niet dan 9 v]e5ig+ met &]e vrije g5oot5 be/aan kan1 da> e5 i$] de ond]/eun+ van d5 &] noodig heeft1 da> v]volg5s i$] sociaal produkt e5 w]k van het geheel is1 wa>van aan all5 e5 gelijk a&eel toekomt1 da>om zijn wij ook kommuni/54 ,wij will5 het geme5s*appelijk eig5dom v]ov]5 en v]d$ig54 ,9 ,octob] #ahhb hebb5 te ,lyon twee dynamietaanslag5 plaats1 e5 voor het militiebureau en de &] voor het caf ,bellec\r2 voor d5 laat/5 aanslag wordt e5 jong an>*i/1 met "n ,cyvoct1 aansprakelijk ge/eld4 ,da>op volgt het groote an>*i/5proces teg5 ,kropotk9e met #fe &]5 weg5s hunne m$epli*tigheid aan deze dad5 van geweld4 ,het 0 bij deze geleg5heid1 dat ,kropotk9e 9 zijn r$evo]+ ,pr\dhon als d5 vad] van het an>*isme aanwees4 ,kropotk9e zelf w]d tot #e ja> gevang5is/raf v]oordeeld1 van welke hij twee ja> lat] w]d on!v51 wa>na hij zi* mett]woon te ,lond5 ve/igde4 ,behalve voor ,frankrijk 0 het ook voor het an>*isme 9 ,spanje en ,oo/5rijk e5 ze] vru*tb>e tijd4 ,9 het e]/g5oemde l& w>5 zelfs gans*e b5d5 plund]a>s g]uim5 tijd bezig heel ,&alusi te t]rorise]51 de b]u*te ,mano ,negra 7zw>te h&7 o4a41 die van /ad tot /ad trok1 om de oog/5 te v]nietig51 bo]d]ij5 en huiz5 9 br& te /ek51 bomm5 9 k]k5 te w]p51 het vee te v]giftig51 rijke grondeig5>5 te v]moord51 ov]al v]woe/5d1 plund]5d en v]nietig5d op te tr$5 en g$ur5de twee j>5 de s*rik van de gans*e prov9cie te wez54 #ab ,de ,spaans*e rege]+ trad da>na ontzett5d reaktionair op1 met uitzond]+swett5 en dood/raff5 v]volgde zij al wie zij ma> 9 h>e h&5 kon krijg54 ,zev5 an>*i/5 ond]g+5 de dood/raf1 hond]d5 &]5 w]d5 tot lev5slange ( langdurige gevang5is/raff5 v]oordeeld4 ,t5gevolge van de propag&a door de daad di] ,mano ,negra1 zag de voorzitt] van het 9 ,octob] #ahhc plaat%ebb5d an>*i/5-congres te ,val5cia zi* g5oodzaakt te v]kl>51 dat de ,arbeid]sf$]atie1 d4w4z4 de f$]atie van an>*i/is*e groep5 9 ,spanje1 03 e5 e]bi$wa>dig en nobel gezels*ap1 welks ideaal1 zij het dan ook 9 me]d]e ( m9d]e mate droombeeldig1 to* 9 elk geval e5 wa>dig en e5 v]hev5 04 #ac ,er _h da>na e5 s*eid+ plaats tuss*5 t]rori/is*e en pr9cipieele an>*i/5 e5]zijds en individuali/is*e en communi/is*e an>*i/5 &]zijds1 do* da> zo[el de mee/ wilde an>*i/ van de daad als de gemo$elijk/e aanhang] van de le] van ,pr\dhon v]volgd w]d door de ,spaans*e rege]+1 kon deze s*eid+ al ev5m9 leid5 tot de normale oploss+ wa>toe de ontwikkel+ van het an>*isme 9 sommige &]e l&51 wa> het ov]he]s*5d 01 geleid heeft4 ,voornamelijk het an>*isme1 gelijk er dat door de propag&a d] ,bako59i/5 0 inheems* geword51 dat d5 revolutionair5 op/& als het e5ig afdo5d middel bes*\wde om de geme5s*appelijkheid van d5 eig5dom te v]ov]5 en dat elke politieke aktie niet alle5 v]wi]p1 ma> t5 s*]p/e be/re$1--dat soort an>*isme bleef er zijn vat op de massa beh\d51 voorzoov] deze laat/e ov] het geheel aan e5ige aktie deelnam4 ,9 ,oo/5rijk 0 ev5e5s 9 di5 tijd e5 deel van de beweg+ ond] leid+ van de zi* noem5de radikal5 gekom51 die1 gelijk al de zoog5aamde radikale /room+5 9 de arbeid]sbeweg+1 begonn5 met de politieke aktie en het ijv]5 voor arbeidswetgev+ enz4 niet radikaal g5oeg te v9d5 en deze akties als voor de ontvoogd+ van het prolet>iaat van onwa>de te v]w]p51 ma> v]volg5s met me] ( m9d] duizel+wekk5de snelheid de beweg+ na> d5 afgrond van het ,bako59i/is* an>*isme trokk54 ,deels ond] d5 invlo$ van de ges*rift5 van ,johan ,mo/1 die 9 ,oo/5rijk v]reweg me] dan 9 ,duits*l& zelf aftrek vond51 &]deels ond] d5 invlo$ van russis*e t]rori/51 ont/ond er 9 ,oo/5rijk e5 ri*t+ die weldra om/reeks #ahhc de gans*e vooruit/rev5de oo/5rijks*e arbeid]sbeweg+ 9 absoluut an>*i/is*-t]rori/is* va>wat] sleepte4 ,opri*t+ van geheime clubs en geheime drukk]ij51 v]breid+ van de mee/ blo$ige vlugs*rift51 /raatopro]5 en het droom5 van op/&51 dat 0 wat m5 van dat oo/5rijks* an>*isme1 ond] de leid+ van ,joseph ,peuk]t en ,fleuron1 9 ov]e5/emm+ met hetge5 te ,lond5 9 het eig5lijke an>*i/is*e ho(dkw>ti] w]d kla>gemaakt1 9 het op5ba> zag4 ,9 het geheim en me] individueel sloeg m5 ook da> ov] tot het b$rijv5 van e5 aantal gewone boev5/rek51 dief/al1 plund]+ etc41 die dan natuurlijk door de (ficieele leid+ w]d5 v]loo*5d1 ma> wa>bij1 gelijk 9 het b]u*te ,m]/all+] proces1 ov]tuig5d bleek dat t]rori/is* an>*isme en boev5b$rijf eig5lijk nauw sam5hang5 en de boev5taktiek eig5lijk de laat/e konsekw5tie is van het t]rori/is* an>*isme4 ,de j>5 #ahhb-ahhd w>5 voor de oo/5rijks*e arbeid]sbeweg+ ind]daad zoo v]s*rikkelijk1 dat het all5gs niet me] mogelijk 0 d5 pr9cipieel5 an>*i/ van d5 niet-pr9cipieel51 ma> door de politie betaald51 geheim5 oprui] te ond]s*eid54 ,de rege]+1 die dat an>*isme aanvankelijk zijn gang liet gaan1 ja zelfs zijn v]niel+sw]k op de gans*e arbeid]sbeweg+ blijkba> met welgevall5 zag1 0 t5 slotte wel g5oodzaakt 9 te grijp5 en ond] d5 indruk van de aanslag5 van ,kamm]] en ,/ellma*]1 die hunne s*elm5/rek5 ond] het mask] van an>*isme b$rev51 va>digde zij uitzond]+swett5 uit1 die van zoodanig5 a>d w>5 dat zij1 gelijk ov]al 9 d]gelijke gevall51 het geheele be/aan d] arbeid]sbeweg+ haa/ onmogelijk maakt54 ,de politie kreeg de noodige ma*t en bevoegdheid om v]e5ig+5 te ontb9d5 en het v]gad]5 onmogelijk te mak52 kortom1 de gans*e vrijheid1 die de beweg+ tot nog toe bezet5 _h1 w]d ha> geheel en al ontnom54 ,de voornaam/e an>*i/5 wi/5 te ontwijk51 ,joseph ,peuk]t1 na> m5 zegt1 zelfs met geld van de politie4 #ad ,nadat het de rege]+ gelukt 0 de beweg+ te v]nietig5 en het an>*isme &]zijds zi*zelf volkom5 onmogelijk gemaakt _h1 leefde e5 pa> j>5 lat] de oo/5rijks*e arbeid]sbeweg+ ond] e5 nieuwe1 sociaal-demokratis*e agitatie w$] op4 ,ook 9 ,belgi _h zi* 9 di5 tijd het an>*isme /]k wet5 te ontwikkel52 ook da> _h het ,pr\dhonisme en het ,bako59isme1 vooral 9 de mijnw]k]sdi/rict51 va/5 voet gekreg5 en ook da> hadd5 de d5kbeeld5 van ,mo/ e5 niet g]+5 invlo$ gehad4 ,de an>*i/is*e p]iode 0 voor de belgis*e arbeid]sbeweg+ ev5wel e5 crisis die zij vrij spo$ig wi/ te ov]w9n5 en die zij re$s 9 het midd5 d] ta*tig] j>5 w$] te bov5 04 ,t5 slotte moet hi] nog aan d5 noodlottig5 afloop d] an>*i/is*e agitatie 9 ,am]ika word5 h]9n]d1 die ha> treurig e9de feitelijk 9 het b]u*te proces van ,*icago 9 #ahhf gevond5 heeft1 wa>bij a*t blijkba> ons*uldige mann5 door de politie als de dad]s van e5 dynamietaanslag op d5 avond van d5 #d;en ,mei w]d5 ge>re/e]d4 ,g$ur5de het proces bleek re$s dat de politie zelf hi] de h& 9 het spel gehad _h4 ,desnietteg5/a&e w]d5 zev5 p]son5 t] dood v]oordeeld1 van wie er drie deze /raf ind]daad ond]g+51 e5 9 de gevang5is e5 e9de aan zijn lev5 maakte1 en de ov]ig5 zw>e gevang5is/raff51 tot #ae j>5 toe1 moe/5 ond]gaan4 ,deze m>tel>5 van ,*icago word5 nog altoos door de an>*i/5 h]da*t2 t5 onre*te2 voor het me]5deel w>5 het mann5 die met de gans*e aanslag5zaak niets te mak5 hadd5 en w>5 het voor/&]s van e5 a*turig5 arbeidsdag4 ,,de ,,t]ugdr++ ,,van ,,het ,,an>*isme4 ,tot dusv] 0 de w]k+ van het an>*isme1 9 die l&5 wa> het va/5 voet kon krijg5 en zelfs da> wa> het de tijdelijke he]s*appij 9 de arbeid]sbeweg+ bezat1 ov]al nag5oeg dezelfde4 ,het w]d1 behalve 9 ,spanje1 ga&eweg 9 de v]s*ill5de mod]ne l&5 we] t]ugg$rong5 tot de m9 ( me] ongeva>lijke positie van e5 sekte met geheime clubs1 wa> de v]s*ill5de plann5 tot omv]w]p+ van de maats*appij kond5 word5 uitgebro$4 ,langzam]h& kwam dan ook ond] de an>*i/5 zelf me] e5 zoog5aamd vr$eliev5de agitatie voor het communisme1 altoos 9 d5 vorm van e5 vrije-groep5-communisme1 na> d5 voorgrond en het ,bako59isme week al me] en me]1 door zijn eig5 onz9nigheid onmogelijk gemaakt1 na> d5 a*t]grond4 ,m5 w]d me] algeme5 communi/is*-an>*i/ ( legde zi* op de propag&a van de zuiv] economis*e aktie d] vakv]e5ig+5 toe1 twee soort5 van an>*i/is*e v]momm+1 die wij afzond]lijk zull5 beh&el54 ,9 #ahhi _h w$] het e]/e int]nationaal congres van sociaal-demokrat5 uit alle l&5 plaats en 0 er w$] e5 nieuwe int]nationale bodem ges*ap5 voor d5 geme5s*appelijk5 /rijd van het mod]ne prolet>iaat4 ,het an>*isme v]toonde zi* ev5wel niet1 da> het 9 de v]s*ill5de l&5 nag5oeg geheel met ma*teloo%eid 0 geslag54 ,re$s 9 #ahhg _h de duits*e sociaal-demokratis*e p>tij op ha> ,congres van ,/4 ,gall5 bij monde van ,wilhelm ,liebkne*t /ell+ g5om5 teg5ov] het an>*isme2 de volg5de resolutie w]d met algeme5e /emm5 aang5om53 ,het ,congres v]kla>t de an>*i/is*e sam5lev+/heorie1 9 zoov]re zij de absolute autonomie van het individu na/reeft1 voor anti-sociali/is*1 voor niets dan e5 e5zijdige uitbeeld+ van de grondg$a*t5 van het burg]lijk lib]alisme1 s*oon zij ook 9 h>e kritiek op de teg5woordige maats*appelijke orde van sociali/is*e gezi*tspunt5 mag uitgaan4 ,zij is voor alles onv]e5igba> met d5 sociali/is*5 eis* van de socialisatie d] productiemiddel5 en van de sociale regel+ van de voortbr5g+ en loopt1 als niet de produktie z\ moet5 word5 t]ugg$rong51 op de dw]gge/alte van het kle9e h&w]k1 op e5 onoplosb>e teg5spraak uit4 ,de an>*i/is*e v]he]lijk+ en de uitsluit5de toelat+ van de geweldpolitiek1 b]u/ op e5 gr( misv]/& omtr5t de rol van het geweld 9 de ges*i$5is d] volk54 ,het geweld is ev5 go$ e5 reaktionaire als e5 revolutionaire faktor1 het e]/e zelfs vak] dan het laat/e4 ,de taktiek van de individueele toepass+ van het geweld leidt niet tot het doel en is1 9 zoov]re zij het re*tsgevoel d] massa kr5kt1 positief s*adelijk en da>om ook v]w]pelijk4 ,voor de individueele gewelddad5 van tot op het uit]/e v]volgd5 en opgejaagd5 mak5 wij de v]volg]s en opjag]s v]antwoordelijk en begrijp5 de neig+ da>toe als e5 v]s*ijnsel1 dat zi* t5 all5 tijde ond] d]gelijke v]h\d+5 v]toond heeft en dat teg5woordig door betaalde ag5ts provocateurs 7politieophits]s7 voor de doele9d5 d] reaktie teg5 de arbeid5de klass5 wordt b5uttigd4 ,deze h\d+ w]d ook 9 het v]volg door de sociaal-demokrat5 van alle l&5 aang5om54 ,an>*isme en sociaal-demokratie w]d51 9 elk l&1 onv]zo5lijke teg5/ell+5 9 de arbeid]sbeweg+ en de laat/e bes*\wde het als ha> pli*t om het /rev5 van het an>*isme1 ond] i$]5 vorm1 d5 kop 9 te drukk54 ,het 0 eig5a>dig dat e5 zek]e anti-politieke /room+1 die 9 ,duits*l& om/reeks #ahij ont/ond en ond] d5 naam van de agitatie d] ,jung5 e5 kort5 tijd de a&a*t op zi* ve/igde1 het se9 tot e5ige w$]oplev+ van het an>*isme 9 de int]nationale arbeid]sbeweg+ 04 ,e5ig5 tijd da>na w]d5 ook 9 ,n$]l& duidelijke spor5 m]kba> van e5 to5em5d an>*i/is*5 gee/1 die1 gelijk dat ov]al pleegt te ges*i$51 begon met twijfel te opp]5 aan de deugdelijkheid d] /rijdmiddel51 d] taktiek van de mod]ne arbeid]sbeweg+1 gelijk die zi* hi/oris* _h ontwikkeld4 ,9 #ahia1 op het ,congres 9 ,brussel1 vond deze an>*i/is*e gee/ re$s m9 ( me] uit+1 to5 door de ,n$]l&s*e afgeva>digd51 te zam5 met e5 me]d]heid van de frans*e delegatie en ge/eund door e5 deel van de engels*51 de ze] utopi/is*e resolutie v]d$igd w]d3 om e5 europees*5 oorlog te do5 beantwoord5 met e5 oproep aan de gezam5lijke volk]5 om d5 arbeid n$] te legg51 welke resolutie to5 met groote me]d]heid w]d v]worp54 ,re$s op dat int]nationaal congres bleek dat e5 nieuwe aanval van d5 an>*i/is*5 gee/1 om t]re9 te v]ov]51 te wa*t5 /ond4 ,sprek5 wij hi] van an>*i/is*5 gee/1 dan b$oel5 wij hi]m$e1 ze] concreet uitg$rukt1 de v]w>dheid die nog altoos 9 de ho(d5 van tal van arbeid]sgroep5 9 de v]s*ill5de l&5--welli*t ,duits*l& alle5 niet--he]s*te nop5s het doel van de mod]ne prolet>irsbeweg+1 ma> nog me] nop5s h>e middel5 van taktiek 9 d5 aanval op de kapitali/is*e maats*appij en 9 de v]d$ig+ van de re*t5 d] arbeid]s4 ,het 0 9 ,brussel te zi51 dat deze gee/ nog niet 0 ov]wonn54 ,tuss*5 #ahia en #ahid 0 9 ,frankrijk w$] e5 aanslag5-epidemie losgebrok51 die1 aangevang5 met de s*&dad5 van e5 ,rava*ol1 doorliep 9 e5 reeks van dynamietaanslag5 wa>van die van ,vaillant1 ,h5ry1 ,cas]io de voornaam/e w>54 ,ma> inmiddels _h 9 #ahic te ,zri* het d]de int]nationale sociali/5- en arbeid]scongres plaats gevond51 alwa> de kwe/ie van de taktiek1 wa>op zi* jui/ het an>*isme 9 ond]s*eid5e l&5 geworp5 _h1 s*]p z\ word5 ond] de oog5 gezi54 ,het 0 jui/ 9 zake de deelname aan politieke aktie en de oms*rijv+ op welke wijze die deelname z\ hebb5 te ges*i$51 dat het an>*isme ( de met het an>*isme /]k sympa?ise]5de groep5 kond5 word5 aan d5 t& gevoeld4 ,da>om 0 e5 duidelijke uitspraak noodzakelijk1 die dan ook 9 e5 resolutie gegev5 w]d welke t5 slotte met algeme5e /emm51 uitgezond]d die van de n$]l&s*e delegatie1 aang5om5 w]d4 ,zij sprak uit3 #ao4 dat de nationale en int]nationale organisatie d] arbeid]s van alle l&5 9 vakv]e5ig+5 en &]e organisaties tot be/rijd+ van de uitbuit+ e5 bepaalde noodzakelijkheid is2 en #bo4 dat de politieke aktie noodzakelijk is zo[el t5 di5/e van de agitatie en de onvoorwa>delijke propage]+ van de pr9cipes van het socialisme1 als voor het doel van de v]ov]+ van dr+5d noodzakelijke h]vorm+54 ,de an>*i/5 v]g5oegd5 zi* to5 met e5 congres op eig5 h& te gaan h\d51 wa> natuurlijk precies het omgeke]de beslot5 ( niet beslot51 ma> uitgesprok5 w]d van wat op het sociali/is*e congres 0 aang5om54 ,door die uitspraak 9 zake de taktiek 0 het an>*isme feitelijk uit zijn laat/5 s*uilhoek gehaald4 ,het 0 nu niet me] mogelijk om ond] het mask] van het communisme de bewu/e arbeid]sbeweg+ b9n5 te dr+5 en da> d5 v]w>r5d5 arbeid voort te zett52 kla> en duidelijk 0 het na ,zri* #ahic1 dat de mod]ne arbeid]sbeweg+ 9 zake de taktiek1 dus 9 de k]n van h>e aktie1 het an>*isme (ficieel van zi* _h afgeworp54 ,9 #ahic ongeve] _h de n$]l&s*e sociaal-demokratis*e beweg+ h>e evolutie tot het an>*isme vrijwel volbra*t4 ,van het program w]d de door de v]s*ill5de int]nationale congress5 tot sociaal-demokratis* ge/empelde taktiek ges*rapt4 ,nu is het k5m]k5d voor de zelf/&ige klasse-beweg+ van het prolet>iaat1 dat zij ha> /uur kwijt is1 zoodra zij de va/e basis van de sociaal-demokratis*e1 pr9cipieele en organis*e taktiek v]laat4 ,dat is ov]al gebeurd en het z\ ook 9 ,n$]l& gebeur5 met de beweg+ die ond] de leid+ van d5 he] ,domela ,nieuw5huis /ond4 ,kon de taktiek niet me] sociaal-demokratis* zijn1 zoo moe/ zij natuurlijk an>*i/is* word54 ,ma> het an>*isme heeft al ev5m9 e5 taktiek als het e5 geslot5 le] heeft4 ,het wil jui/ gn taktiek2 het wil die niet zooals het ook ge5 ( jui/ omdat het ge5 politiek wil4 ,taktiek ond]/elt positief will5 w]k5 en het an>*isme _h no* de beg9sel51 no* de lu/1 no* de kra*t om positief te w]k5 9 zi*4 ,wat dan ook voor an>*isme doorgaat is f oud-modis*e vakv]e5ig+spolitiek1 f utopisme v]m5gd met de lu/ tot op/&51 d4w4z4 op/ootjes en /raatkabaal1 f t]rorisme4 ,de n$]l&s*e l&a>d le5de zi* alle5 ma> tot de e]/e soort taktiek1 m5 w]d voor/&] van economis*e aktie zond] politiek1 en dit viel jui/ enigsz9s sam5 met de 9 die dag5 ond] de arbeid]s e]/ ontkiem5de neig+1 om d5 vakv]e5ig+skamp e5igsz9s ern/ig georganise]d te gaan vo]54 ,v]d] liefhebb]de m5 9 kabaal mak52 droom5 ov] d5 dag vn en d5 dag n de revolutie2 op papi] v]va>dig5 van dynamiet1 dat nooit ontpl(f5 kon etc4 ,ma> aan pog+5 om de beweg+1 die na #ahid geheel en al an>*i/is* geword5 01 9 ,bako59i/is* va>wat] te leid51 heeft het ook niet ontbrok54 ,t5 bewijze da>van zull5 wij hi] ge5 c\rant5-artikel5 aanvo]51 die door d5 e5 ( &] ond] d5 voorbijga&5 indruk ges*rev5 zijn1 no* r$evo]+51 ma> ons b]oep5 op e5 dokum5t van de h& van e5 d] to5malige voornaam/e leid]s d] n$]l&s*e an>*i/51 die met d5 he] ,domela ,nieuw5huis g]uim5 tijd de leid+ gehad heeft4 ,het is e5 vrij lijvige bro*ure wa>9 de beg9sel5 en de taktiek van het ,revolutionaire ,kommunisme word5 beh&eld door d5 he] ,*ri/iaan ,corneliss54 #ae ,de lez] moet niet d5k5 dat de titel iets &]s dan praktis* an>*isme b$uidde2 de an>*i/5 v]/aan het1 haa/ om d5 &]5 dag van naam te v]wissel54 ,en1 gelijk uit de volg5de passages zal blijk51 heeft die s*rijv] de less5 van het an>*i/is*e congres van ,lond5 9 #ahha1 wa>bij de /udie van de te*nis*e en *emis*e wet5s*app5 tot aanval en v]d$ig+ w]d aanbevol51 nog al go$ t] h>te g5om54 ,hij be/ude]t zelfs heel kalm de wa>de van dynamiet1 als e5 bruikba> wap5 9 d5 klass5/rijd4 ,m5 lui/]e3 ,indi5 de b]eid+ van spr+/(f5 b9n5 de p]iode1 wa>9 de /rijd teg5 de b\rgeoisie zi* all5gs moet voltrokk5 hebb51 d]mate wordt v]e5v\digd1 dat e5 dez] /(f5 met re*t e5 prolet>irswap5 kan word51 te b]eid5 en aan te w5d5 zond] al te groot lev5sgeva> voor d5 gebruik]1 en wa>borg5d de noodige zek]heid van treff51 dan zal deze nieuwe bewap5+ d] arbeid]s e5 rol kunn5 v]vull5 voor de emancipatie van het prolet>iaat1 zooals die 9 ,we/-,europa het buskruit v]vulde voor de be/rijd+ van de bevolk+ d] middeleeuws*e /$54 ,de bewap5+ onz] leg]s met gew]5 en kanonn51 de geheele kaz]ne]+ en oef5+ d] troep51 wa>door het mod]ne militairisme e5 wap5 kan zijn 9 de h& d] he]s*5de klasse1 v]\d]de dan ev5ze]1 als de zwa>d5 en hunne door wall5 en gra*t5 omgev5 ridd]slot5 v]&]d zijn4 #af ,m5 bespeurt hi] duidelijk d5 an>*i/is*5 krijgskundige1 te*nis* en *emis* ond]zoek] na> de mogelijkheid van de fabrikage van dynamietbomm5 9 ve/jeszak=maat4 ,do* het dynamiet z\ zi* tot e5 v]va>dig+ op e5 d]gelijk kle9e s*aal niet kunn5 le554 ,dan moet de taktiek van het p]soonlijk t]rorisme ma> gevolgd word54 ,het geheime geweld en de li/4 ,de ges*i$5is le]t1 dat e5 ond]drukt volk1 9 aantal ma*tig]1 ma> 9 bewap5+ en b$rev5heid 9 d5 oorlog zwakk] dan zijn ond]drukk]s1 onv]mijdelijk 9 d5 kamp voor zijn bevrijd+ ( het beh\d zijn] onafhankelijkheid wordt g$rev5 tot e5 /rijd 9 het dui/]1 aanvull5de da>bij door beh5digheid en li/1 wat het 9 ma*t van wap55 tekort mo*t kom54 ,als er van beh5digheid en van li/ hi]1 sprake kan wez51 dan is het alle5 die wa>m$e de s*rijv] zi* poogt te dekk5 teg5 e5 ev5tueel v]wijt1 zijn revolutionair-kommuni/is*e volgel+5 tot geheime gewelddad5 en toepass+ van g5iepige s*elm5/rek5 te hebb5 aangespoord4 ,hij koos da>toe e5 ze] voorzi*tig5 vorm1 door n4l4 van e5 volk te sprek5 en de ges*i$5is te pas te br5g54 ,ook dt is ,bako59i/is*6 ,met deze en d]gelijke papi]5 siss]s heeft het ,n$]l&s* t]rori/is* en ,bako59i/is* an>*isme ge/r$54 ,tot zoov] de ontwikkel+ van het an>*isme 9 de int]nationale beweg+ en zijn ges*i$5is 9 vogelvlu*t4 ,zij zijn le]zaam voor h5 die me55 dat het an>*isme als ap>te beweg+ be/aanba> is1 en ev5ze] voor h5 die geloov5 dat de mod]ne arbeid]sbeweg+ met het an>*isme iets uit/a&e heeft4 ,het an>*isme1 wa> het als beweg+ iets te beteek55 wil hebb51 moet tra*t5 e5 /uk van de arbeid]sbeweg+ te bema*tig5 en het moet da>voor zijn eig5lijke ge/alte aflegg53 het moet sociaal an>*isme word51 e5 contradiktie 9 zi*zelve4 ,dat is het dan ook geword5 en het heeft da>m$e jui/ ev5veel van zijn an>*i/is* k>akt] +eboet als noodig 0 om zi* aan te pass5 aan het sociale k>akt] d] beweg+4 ,het moe/ woek]plant word5 en w]d dit ook4 ,,vijfde ,,ho(d/uk4 ,,an>*isme ,,en ,,klass5/rijd4 ,,de ,,zuiv]-,,economis*e ,,aktie4 ,tot de uitvo]+ van ideen zijn de m5s*5 noodig die hunne praktis*e ma*t da>toe le554 ,m>x1 ,die ,heilige ,familie4 ,de e5ige taktiek wa>toe ,bako59e het heeft kunn5 br5g51 om invlo$ op de massa te krijg51 0 die welke wij de puur-economis*e zull5 noem54 ,de uitdrukk+ is m9d] jui/ en b$riegelijk tev5s2 zij drukt absoluut niet uit1 wat eig5lijk de inh\d er van is4 ,economis* is elke taktiek van de mod]ne arbeid]sbeweg+ 9 d5 klass5/rijd1 zelfs h>e politieke aktie ond]s*eidt zi* jui/ van die d] burg]lijke p>tij51 doordat zij economis* is1 9 zoov]re zij er op uit is de ontwikkel+ d] maats*appij zelve1 hetzij middellijk1 hetzij onmiddellijk1 te bespo$ig54 ,als twee hetzelfde do51 is dat nog niet altoos hetzelfde6 zoo luidt e5 oud spreekwoord2 als de programma's d] burg]p>tij5 lange lij/5 van h]vorm+5 bevatt51 dan hebb5 deze da>op e5 geheel &]e beteek5is dan wanne] de zelf/&ige politieke arbeid]sp>tij sociale h]vorm+5 v]langt4 ,voor de e]/e zijn deze maatregel5 doel1 d4w4z4 9 zoov]re zij d] arbeid5de klasse de pijn van d5 social5 nood da>m$e e5 we9ig v]za*t5 will54 ,voor de laat/e beteek55 sociale h]vorm+5 het bekort5 van d5 weg di5 de ontwikkel+ van de maats*appij aflegt van kapitali/is*e na> sociali/is*e produktiewijze4 ,e5 ontwikkel+1 wa>ond] natuurlijk het prolet>iaat1 als de ond]ligg5de klasse1 het m/e te lijd5 heeft4 ,w]kte het dus re$s v]w>r5d e5 enkele aktie van het prolet>iaat na> d5 voorgrond te dr+5 en da>op alle li*t te lat5 vall5 t5 nadeele en t5 ko/e van de &]e soort5 van aktie1 9 dubbele mate /i*tte die an>*i/is*e taktiek v]w>r+ die 9 de arbeid]sbeweg+ t5 slotte d5 vakv]e5ig+s/rijd als de nig-mogelijke en voor de arbeid]sklasse alle5 aannemelijke aktie g+ v]kl>54 ,het 0 van het an>*isme e5 pog+ om zi* 9 de arbeid]sbeweg+ te blijv5 ne/el54 ,9 zijn /rijd teg5 de veldw9n5de sociaal-demokratie kon het niet lang] enkel negatief te w]k gaan1 ond] d5 invlo$ van de agitatie d] ,int]nationale w]d5 ov]al de massa's arbeid]s bij elk&] gebra*t en da>bij 0 van de ab/racte philosophie en ideologie van het an>*isme niets te m]k5 gewee/4 ,wa> prolet>irsmassa's e5maal bij elk&] zijn1 da> moet aan hunne gevoel5s uit+ word5 gegev5 en wa> die drang be/aat1 da> op5ba>t zi* de klass5/rijd1 zij het dan ook 9 ze] ruw5 vorm4 ,de politieke aktie vormde het e5ige /rijdp]k wa>op de massa's gezam5lijk elk&] z\d5 kunn5 ontmoet51 om met elk&] d5 klass5/rijd te vo]54 ,het an>*isme zo*t na> e5 &]e mani]1 e5 &]e me?ode om de arbeid]smassa's het /rijd5 mogelijk te mak54 ,dat m5 da>bij zijn toevlu*t moe/ nem5 tot ze] oud]wets*e middel51 is duidelijk4 ,de algeme5e1 politieke klass5/rijd 0 jui/ e5 ov]w9n+ van het eng]e vak/rijd-/&punt1 wa>door de arbeid]sklasse v]deeld w]d 9 ev5 zoovele g$eelt5 als er b]oep5 be/aan4 ,e5 algeme5e bodem be/aat da> niet1 t5zij m5 tijdelijke akties te zam5 g+ vo]51 wat eig5lijk niets dan e5 ze] gebrekkige mani] van het vo]5 van d5 politiek5 /rijd is1 gelijk wij nog de geleg5heid zull5 hebb5 duidelijk] te zi54 ,het an>*isme moe/1 om de arbeid]s de taktiek van de puur-economis*e1 van de niets-dan-vakaktie te kunn5 aanbevel51 zijn diep5 we]z9 teg5 organisatie en teg5 georganise]de aktie tot v]bet]+ van de v]h\d+5 tuss*5 kapitaal en arbeid1 e]/ ov]w9n54 ,wij zag5 re$s hi]1 hoe ze] deze ong5eigdheid om iets te b]eik5 dat na> v]bet]+ di] v]h\d+5 zelfs ma> zweemde1 het an>*isme als het w>e 9 het blo$ zat4 ,wij zag5 dat ,pr\dhon e5 v]kla>d vij& van vakv]e5ig+5 en w]k/ak+5 02 wij zag5 welke opvatt+ ,/irn] _h van de w]kelijke v]h\d+5 tuss*5 het kapitaal en d5 loon>beid en wij zag5 ook hoe het aktief an>*isme eig5lijk ine5vloeide met d5 g$a*t5gang die 9 d5 aanvang van d5 /rijd groote s*>5 van arbeid]s v]vulde3 dat er ge5 v]&]+ 9 de maats*appelijke v]h\d+5 kon kom5 alvor5s de maats*appelijke ell5de e5 zoodanig hoogtepunt _h b]eikt1 dat de toe/&5 onh\dba> w>5 geword54 ,alle an>*i/51 van welke soort ook1 base]5 eig5lijk geheel hun revolutie!orie op die ell5de4 ,zij ov]drijv5 da>m$e de sociaal-demokratis*e opvatt+ van de maats*appelijke ell5de ond] het kapitalisme s*romelijk1 zooals de gans*e sociale k]n van het an>*isme op ov]drijv+5 b]u/3 ov]drijv+ omtr5t de wa>de van de p]soon 9 de sam5lev+1 ov]drijv+ omtr5t de v]bitt]5de w]k+ van het /e$s ell5dig] word5 d] massa1 ov]drijv+ omtr5t de t5d5z5 van het kapitalisme zelf1 wat wij nog wel geleg5heid zull5 hebb5 uit de w]kelijkheid aan te toon54 ,m5 behoeft d5 invlo$ van het kapitalisme niet zoo bov5matig ov]drev5 voor te /ell5 als de an>*i/5 dat zoo dikw]f 9 hunne kritiek hebb5 g$aan1 om d5 arbeid]s duidelijk te kunn5 mak5 dat zij uitgebuit word5 door het /elsel aan welks in/&h\d+ zij hunne be/e kra*t5 gev54 ,ook hi]ov] op e5 &]e plaats me]4 ,wa> het an>*isme nu poogde het /rijd5de prolet>iaat van de politieke aktie afke]ig te mak5 en het aldus zijn algeme55 /rijdbodem te ontrukk51 me5de het e5 belangrijke nieuwe aktie da>voor 9 de plaats te gev5 to5 het de zuiv]-economis*e aktie1 vakv]e5ig+5 zond] politiek en buit5 elke /aats9m5g+ om1 aanbeval als het e5ige bevrijd+smiddel van het prolet>iaat4 ,die nieuwe taktiek 0 e*t] e5 t]ugval 9 de d5kbeeld5 van e5 afge/orv5 gildewez51 0 afzond]+ d] arbeid]s van elk&] 9 /$e van tot-elk&]-br5g+4 ,,trade-,,unionisme4 ,elke klass5/rijd is e5 politieke /rijd4 7,kommuni/is* ,manife/47 ,engel& is het klassieke l& van de vakv]e5ig+5 en wordt door de an>*i/is*e aanhang]s van de zuiv]-economis*e1 d4w4z4 niet-politieke vakv]e5ig+/aktiek1 als e5ig wap5 9 d5 klass5/rijd1 mee/al als illu/re voorbeeld aangehaald4 ,wij zull5 dus hebb5 te ond]zoek5 9 hoev]re 9 dat l& deze taktiek de arbeid]sklasse gebaat heeft 9 h>5 /rijd teg5 het kapitali/is* uitbuit+s/elsel2 dan1 ( het wa> is1 dat de engels*e vakbeweg+ t5 all5 tijde e5 niet-politieke 02 en v]volg5s1 welke soort politiek de arbeid]s hebb5 toegepa/ 9 hunn5 /rijd en de wa>de da>van voor d5 algeme55 /rijd van de arbeid]s en het welzijn d] gans*e klasse4 ,elke arbeid]sbeweg+ is 9 zek]5 z93 klassebeweg+2 de vorm wa>ond] zij zi* op5b>5 zal1 wordt door de eig5a>dige v]h\d+5 van het l& zelf bepaald4 ,is dit altoos e5 feit1 het gold zooveel te me] 9 e5 tijd als wa>9 aan de engels*e arbeid]s de klass5/rijd re$s w]d opg$rong5 door het kapitali/is* /elsel dat hun m]g en blo$ bezig 0 uit te zuig51 re$s 9 het e]/e kw>t van de neg5ti5de eeuw4 ,to5 de groot-indu/rie 9 ,engel& op zoo int5se wijze de ontwikkel+ d] nijv]heid aangreep1 ontbrak5 da> 9 het algeme5 de voorwa>d51 die noodig zijn1 om d5 arbeid]s als klasse het onontbe]lijke inzi*t 9 d5 gang d] ontwikkel+ en 9 hunne hi/oris*e taak teg5ov] de b\rgeoisie te gev54 ,het ontbrak er vol/rekt niet aan het revolutionair s5tim5t1 no* aan v]zet teg5 de uitbuit+ en de v]drukk+2 ma> het ontbrak 9 ,engel& aan het noodige hi/oris*e inzi*t omtr5t de rol van de beide belangrijk/e klass5 9 de mod]ne maats*appij3 b\rgeoisie en prolet>iaat4 ,de b\rgeoisie 9 ,engel& _h re$s vroeg h>e revolutie teg5 het absolutisme bevo*t52 zij _h de ov]w9n+ door e5 algeme5 en konsekw5t doorgevo]d compromis met d5 adel geko*t4 ,adel en b\rgeoisie z\d5 voortaan als bij /ilzwijg5de afspraak de klassehe]s*appij deel51 wa>bij kwam1 dat de engels*e adel re$s vroeg van de kapitali/is*e produktiewijze zijn voordeel wi/ te trekk5 en deze niet op bekromp5 wijze 9 h>e ontwikkel+ poogde te belemm]54 ,dit heeft 9 ,engel& geleid tot e5 belang5h>monie van deze beide deel5 d] bezitt5de klasse3 grondbezit en indu/rieel kapitaal1 t]wijl die beide deel5 eld]s nog 9 s*]pe teg5/ell+ tot elk&] pla*t5 te /aan4 ,dat deze h>monie lat] ook 9 ,engel& wel e5s is v]/oord1 doet aan het algeme5 v]s*ijnsel niets af4 ,nu kweekt de b\rgeoisie door ha> economis*e ontwikkel+ e5 prolet>iaat1 d4w4z4 e5 bizond]e klasse van arbeid]s1 die1 gelijk wij te vor5 hebb5 uite5gezet1 de bezitlooze bij uitnem5dheid is1 wi] lev5sbezit sle*ts de lev5de arbeidskra*t is en voor wie1 9 het groot g5om51 de kans1 om zi*1 al?ans b9n5 het raam van de be/a&e produktie- en eig5domsv]h\d+51 als klasse te kunn5 opw]k51 geheel is uitgeslot54 ,ma> het is hi/oris* van groote beteek5is1 ond] welke politieke om/&igh$5 zulk e5 prolet>iaat opkomt en g$ijt en welke v]h\d+5 het v9dt zoodra het tot e5ige kla>heid van zijn positie komt4 ,het prolet>iaat tr( bij zijn ontwikkel+ 9 ,engel& burg]lijke en ge5 absoluti/is*e v]h\d+5 aan4 ,weliswa> vond zijn organisatie 9 d5 aanvang fell5 teg5/& en w]d het e]/e pog5 met tu*?uis/raf geboet1 ma> lang duurde die teg5/& niet4 ,de bezitt5de klasse 9 h>5 specifiek-burg]lijk5 vorm1 gelijk zij di5 9 ,engel& voluit ontwikkel5 kon1 vond vrij spo$ig d5 weg tot het gemo$ van de prolet>irsgroep51 die 9 v]zet kwam5 teg5 de economis*e v]h\d+5 wa>ond] zij oog5blikkelijk te lijd5 hadd54 ,de hi/oris* v]worv5 positie van ,engel& op de w]eldm>kt g$oogde1 bij e5ig nad] inzi*t1 het toe/aan van zek]e afkoopsom door de bezitt5de klasse aan het prolet>iaat1 9 d5 vorm van hoog]e loon5 en kort]5 arbeid/ijd1 t5 slotte ook van sociaal-politieke maatregel51 die de arbeid]sklasse t5 go$e kwam54 ,ond] deze v]h\d+5 nu kon zi* 9 ,engel& de arbeid]sklasse sle*ts na> ha> ne zijde duurzaam ontwikkel52 na> die zijde n4l41 wa>bij 9 het algeme5 b9n5 het raam van de be/a&e produktie- en toeig5+swijze we] kon word5 opgeb\wd1 wat door e5 aanvankelijk alles v]niel5d kapitalisme 0 ontwri*t en v]trapt4 ,9 en door de vakorganisatie1 met beleid gevo]d en met succes bekroond1 komt de arbeid] uit de degradatie van d5 loonslaaf1 wa>toe het onb>mh>tig1 gevoelloos kapitalisme hem ne]drukte1 als m5s* we] bov54 ,zij is het h]/el van de m5s*elijke p]soon1 die geheel-en-al 9 de vlees*elijke1 ma> ov] zijn eig5 li*aam en gee/ ge5 bes*ikk+ hebb5de me]wa>de-s*epp+s-ma*9e 0 opgegaan4 ,dit nu is niet alle5 niet onv]e5igba> met het kapitali/is*e /elsel van voortbr5g+ en toeig5+1 het kan1 ond] zek]e om/&igh$51 die 9 ,engel& ze] zek] 9 de helft van de neg5ti5de eeuw aanwezig w>51 zelfs tot nog /]k]e beve/ig+ van die v]h\d+5 leid54 ,en di] om/&igh$5 is het ont/aan en de ontwikkel+ van e5 arbeid]s>i/okratie1 e5 zek] deel van het prolet>iaat1 dat door d5 special5 a>d van de indu/rie zi* afs*eidt1 na> bov5 drijft en e5 ap>t5 /& van skill$ lab\r 7ges*oold5 arbeid7 gaat vorm51 wi5s doel en /rev5 het wordt1 de bevoorre*te positie 9 het b$rijfslev5 zooveel mogelijk voor zi* te beh\d54 ,gaat de b\rgeoisie1 die dez5 /& van arbeid5 kun/matig aankweekt1 dan nog v]d] en v]kreg5 deze groep5 van gezet5 arbeid]s na e5ig haspel5 hun voll$ig politiek burg]re*t1 dan zull5 zij dat natuurlijk1 ges*eid5 als zij zi* gevoel5 van het ov]ige deel hunn] klasse1 zoodanig gaan gebruik51 dat hun speciale /&sbelang5 da>door het be/e word5 g$i5d4 ,ma> da>door wordt dan ook mete5 hun klassebewu/zijn radikaal gebrok54 ,m5 ziet dat ond] bepaalde om/&igh$5 het v]zet teg5 de economis*e uitbuit+ e5 v]loop kan hebb5 dat voor de normale ontwikkel+ d] he]s*appij van de b\rgeoisie1 economis* en politiek1 niet belangrijk /or5d is4 ,de engels*e arbeid]s1 die zi* v]zett5 moe/5 teg5 de uitbuit+1 dus door de om/&igh$5 g$wong5 w>5 d5 klass5/rijd te aanva>d51 kond5 dit1 afgezi5 van tijdelijke /room+51 die dan ook behoorlijk 9 het z& geloop5 zijn1 niet &]s dan ond] di5 burg]lijk5 vorm do51 burg]lijk 9 zoov]re de vorm van het v]zet met het wez5 d] burg]lijke produktiewijze ov]e5 te br5g5 04 ,da>m$e is niets kwaads gezegd van di5 vorm1 ma> uitsluit5d zijn economis*e en hi/oris*e beteek5is gek5s*et/4 ,deze k>akt]i/iek van het wez5 d] vakbeweg+1 gelijk zij zi* 9 ,engel&1 als de e5ig volgroeide vorm wa>ond] de engels*e arbeid]s d5 klass5/rijd /r$51 ontwikkelde1 br5gt ons w$] e5 /ap v]d] tot het punt 9 kwe/ie4 ,alle5 e5 zelfg5oegzame klasse kan vr$e hebb5 met d5 vorm van klassehe]s*appij wa>ond] zij leeft4 ,de g$a*te1 dat het er we9ig toe doet ond] wlk politiek rgime m5 leeft1 mits m5 ma> ru/ heeft om geld te v]di551 is e5 bij uit/ek burg]lijke1 e5 burg]lijk-zelfvoldane4 ,nu kan zulk e5e bes*\w+ ook tot gans*e groep5 van arbeid]s ov]slaan1 wanne] hunne v]h\d+5 niet die van de gans*e klasse1 ma> van e5 geprivilige]de m9d]heid uit die klasse zijn en dat privilegie door de bezitt5de klasse1 als het w>e met voorda*t1 wordt gewa>borgd4 ,en ook dit is 9 ,engel& gebeurd1 de prolet>is*e klass5/rijdvorm1 e5maal +ep]kt b9n5 het raam van de be/a&e produktie- en eig5domsv]h\d+51 heeft er al?ans voor e5 deel e5 politiek scepticisme gekweekt1 dat sle*ts oog _h voor all]lei onmiddellijke en ta/b>e politieke voordeel51 zond] tot het wez5 van de politieke v]h\d+5 zelve ook ma> e5 oog5blik door te dr+54 ,die zelfg5oegzaamheid e5] bevoorre*te m9d]heid1 en de li/ van e5 s*]pz9nige b\rgeoisie1 die liev] uit eig5 beweg+ enkele concessies doet als de oog5 d] arbeid]s da>door ma> voor d5 wortel h>] he]s*appij geslot5 blijv51 dan door hals/>righeid de bewu/word+ d] arbeid]s 9 de h& te w]k51 hebb5 ond] e5 deel van de engels*e arbeid]s j>5 lang tot e5 bepaald sy/eem geleid1 dat niets 0 dan e5 v]burg]lijkte vorm van de arbeid]sbeweg+2 e5 afdwal+ van d5 normal5 gang di] beweg+2 e5 v]word+1 9 plaats van e5 gezonde ontwikkel+4 ,het 0 het sy/eem van de enkel-vakv]e5ig+/aktiek1 de pr$ik+ ond] de arbeid]s van het gelo(1 dat zij zi* sle*ts indu/rieel hadd5 te v]e5ig5 en /]k te mak5 en1 zond] zi* met politiek 9 te lat51 langs di5 zuiv]-economis*5 weg op het gebi$ van sociale v]bet]+5 kond5 b]eik5 wat zij wild54 ,m5 zal wel will5 inzi51 dat zulk e5 gelo( voor de positie van de b\rgeoisie uit]/ g5oegelijk 0 en het kon dan ook niet &]s ( e5 gans*e reeks van burg]lijke heilspr(et5 maakte zi* op1 om d5 engels*5 arbeid]s j>5 a*t]e5 sy/ematis* de voordeel5 di] taktiek ha>fijn uit te legg54 ,9 !orie w]d deze taktiek de self-help g5oemd4 ,niet het leun5 op d5 /aat1 ma> het /eun5 op eig5 ma*t gaf de oploss+ van de maats*appelijke kwe/ie4 ,nu het v]zet van burg]lijke zijde teg5 de vakorganisatie d] arbeid]s e5maal niet me] hielp1 0 t5m9/e het aankweek5 van politieke onv]s*illigheid ond] h5 nog e5 middel dat kon word5 aangew5d1 om de arbeid]s van d5 /rijd teg5 de burg]lijke klassehe]s*appij af te h\d54 ,!oretis* w]d deze simpele taktiek d] groote massa van de engels*e vakv]e5ig+s>beid]s door burg]lijke /aa?ui%\dkundig5 v]d] v]breid4 ,praktis* w]d zij aangekweekt door twee om/&igh$51 die ook ,engel& speciaal eig5 w>51 namelijk de re$s g5oemde toe/& van de nijv]heid en het feit1 dat kra*t5s hi/oris*-geword5 politieke v]h\d+5 9 ,engel& er ma> voor twee groote p>tij5 9 de politiek plaats 02 e5 p>tij=matie die1 gegev5 de geweldige ma*t die ov]lev]+5 9 ,engel& bezat5 en ng bezitt51 zoo go$ als onmogelijk te v]&]5 04 ,e5sdeels e5 kra*t1 geb\wd op bizond]e voorre*t5 e5] geprivilige]de m9d]heid t5 ko/e van het ov]groote aantal m$e>beid]s uit de ongele]de vakk5 en vrije b]oep52 &]deels e5 zwakheid die hi/oris*-geword5 politieke v]h\d+5 niet v]mo*t te v]&]51--dt w>5 de elem5t5 wa>uit het typis*-engels*e union-pr9ciep is voortgekom54 ,en deze1 dus ond] bepaalde v]h\d+5 gebor5 taktiek1--van de zijde d] bezitt5de klasse t5 slotte niet het m9/ aangeprez5 als het ideaal van arbeid]sbeweg+ en aangewakk]d als het summum van arbeid]sv]/& en -ov]leg1 0 het1 die m5 van an>*i/is*e zijde dan e9delijk aan de arbeid]s als het non plus ultra van revolutionaire aktie aanbeval6 ,,de ,,taktiek ,,van ,,pressie-,,uitoef554 ,wij zull5 nu1 na d5 oorsprong en d5 cons]vatiev5 ond]grond van de enkel-vakv]e5ig+/aktiek te hebb5 le]5 k5n51 ha> nog e5igsz9s v]d] v]volg5 9 ha> hi/oris* v]loop4 ,de politieke1 zo[el als de indu/rieele zijde van de arbeid]sbeweg+ zijn beide zulke noodzakelijke lev5suit+5 van het prolet>iaat1 en zijn zoo innig met elk&] v]bond51 dat e5 v]wa>looz+ van de e5e t5 ko/e van de &]e e5 abnormaliteit is1 die sle*ts uit abnormale toe/&5 kan voortkom51 en die op d5 duur ge5 /& h\dt4 ,ov]al dr+t de arbeid]sklasse op gelijke wijze na> indu/rieele zo[el als politieke aktie4 ,niets is b$riegelijk] dan de van an>*i/is*5 kant v]breide bes*\w+1 dat de engels*e vakv]e5ig+smann51 9 zoov]re ze ge5 sociaal-demokrat5 zijn1 van politiek niets wild5 wet5 en dat zij al hunne resultat5 b]eikt hadd51 zond] zi* om de politiek te bekreun54 ,de engels*e vakv]e5ig+smann5 hebb5 altoos aan politiek g$aan4 ,de kwe/ie 0 voor h5 sle*ts deze1 ( zij hun doele9d5 op politiek gebi$ het be/e kond5 b]eik5 door middel van e5 bijzond]e1 onafhankelijke arbeid]sp>tij ( door het v]koop5 van hunne /em1 teg5 zek]e concessies1 aan e5e van de he]s*5de p>tij54 ,niet ( zij aan politiek z\d5 do51 0 en is voor h5 e5 kwe/ie1 ma> ( deze politiek e5 zelf/&ige1 dan wel e5 /a>t- en pressiepolitiek z\ moet5 wez54 ,9 deze treff5de woord5 heeft ,k>l ,kautsky e5maal duidelijk we]gegev5 van welk5 gee/ de engels*e vakv]e5ig+5 /e$s bezield w>5 en wat de drijfkra*t 0 van hun h&el5 9 politiek opzi*t4 ,zuiv] anti-politiek 0 de engels*e vakbeweg+ ind]daad nooit2 do* de politieke aktie van de engels*e vakv]e5ig+5 nam ond] de specifiek engels*e om/&igh$5 ze] eig5a>dige vorm5 aan4 ,de engels*e arbeid]sklasse heeft deze soort politieke aktie moet5 aanva>d51 bij gebrek aan e5 &]51 duidelijk] en me] ta/b>5 vorm van zelf/&ige arbeid]spolitiek1 omdat de gans*e politieke ontwikkel+ van e5 l& als ,engel& zi* ond] gans* bizond]e en hoog/ eig5a>dige1 hi/oris*-noodw5dige vorm5 voltrok4 ,zij 0 en is nog de eig5lijke en eig5a>dige klass5/rijdvorm wa>ond] het groot/e deel van de engels*e arbeid]s zijn kamp teg5 het kapitaal vo]t4 ,om duidelijk 9 te zi5 wa>om de engels*e arbeid]sklasse1 9 we]wil h>] groots*e organisatie 9 vakv]e5ig+51 tot op d5 laat/5 tijd ge5 eig5 p>lem5tair-politieke p>tij vormde1 moet m5 er zi* rek5s*ap van gev51 dat zij tot het ja> #ahfg het kiesre*t nog niet _h en dat to5 nog ma> alle5 de bet] gesitue]de arbeid]s het kiesre*t v]kreg54 ,en van de vele mani]5 van beh&el+1 die de engels*e b\rgeoisie--de slim/e zek] van alle l&5--op de arbeid]sbeweg+ toepa/e en door middel wa>van zij de arbeid]sbeweg+ /e$s ha> algeme51 dus ook revolutionair k>akt] wi/ te on?\d51 is ook die broksgewijze uitbreid+ van het kiesre*t gewee/4 ,e5 def9itieve kwam e]/ 9 #ahhe4 ,ma> e5maal het kiesre*t v]kreg5 hebb5d1 zelfs 9 d5 hoog/ gebrekkig5 vorm wa>9 de ,re=m-,bill van #ahfg het ha> v]le5de1 begreep de georganise]de arbeid]sklasse1 re$s op het vakv]e5ig+scongres van #ahfi1 uit+ te moet5 gev5 aan d5 eis* e5] zelf/&ige arbeid]sv]teg5woordig+2 e5 eis* die s$]t di5 niet van de dagorde d] engels*e vakv]e5ig+scongress5 is v]dw551 alvor5s e5 voorloopige oploss+ te hebb5 v]kreg5 9 het voor enkele j>5 opg]i*te ,lab\r ,repres5tation ,committee 7,comit voor ,arbeid]sv]teg5woordig+7 door welks w]k5 nu re$s twee zelf/&ige v]teg5woordig]s van de arbeid5de klasse1 ,william ,crooks en ,d4 ,%ackleton1 9 het ,p>lem5t zitt+ hebb54 ,met dat al is het te begrijp51 dat de re$s ze] v] doorgevo]de taktiek van het uitoef55 van pressie op de burg]lijke p>tij51 t5 e9de h]vorm+5 te v]kreg51 al?ans de bel(t5 da>toe af te p]s51 wa>voor dan 9 ruil de hulp bij de /embus gebod5 wordt1 e5 taktiek die bij sommige van de groot/e vakv]e5ig+5 e5 heele ma*9]ie 9 het lev5 heeft g]oep51 #ag--niet ma> e5sklaps door e5 &]e kan word5 v]vang54 ,zij 0 9 hooge mate sam5gewev5 met de politieke ontwikkel+ van de engels*e arbeid]sklasse zelve en met de politieke v]h\d+5 9 het l& ov] het algeme54 ,( de h]vorm+51 die aldus v]kreg5 zijn1 tot di5 prijs niet te duur geko*t w>51 is e5 vraag die van het positieve klasse-/&punt onbetwi/ beve/ig5d moet word5 beantwoord1 ma> dat neemt niet weg dat het in/9kt van de arbeid]sklasse om d5 ha> ges*onk5 politiek5 invlo$ te gebruik51 de groote politieke p>tij5 teg5ov] elk&] te do5 balance]51--e5 gevolg van de eig5a>dige v]h\d+ dat het grondbezit en het indu/rieele kapitaal 9 ,engel& elk&] hi/oris* de plaats aan het /aatsro] betwi/t51--nooit heeft getuigd voor die politieke onv]s*illigheid1 welke de propag&i/5 voor e5 an>*i/is*5 we]z9 teg5 arbeid]spolitiek zoo ga>ne +ang z\d5 do5 v9d5 ond] hunne volgel+54 ,ov] het geheel is e5 aktie als die van de engels*e arbeid]sklasse sle*ts dan volkom5 te begrijp51 als m5 ha> psy*ologie 9 het oog weet te vatt54 ,het /uk klassebeweg+ dat zij 9 zi* beli*aamde1 maakte natuurlijk v]s*ill5de v]&]+5 door1 al na>mate de v]h\d+5 9 het l& zelve &]e w>54 ,arbeid]smassa's zull51 als zij georganise]d te zam5 geh\d5 word51 9 geslot5 gel$]5 m>*e]5d1 nu e5s e5 me]1 dan e5s e5 m9d] revolutionaire /emm+ toon52 zij kunn5 niet altijd 9 dezelfde1 gelijke spann+ geh\d5 word54 ,al na> de om/&igh$5 zull5 zij aktief op d5 voorgrond tr$51 ( me] passief zi* v]h\d5 en de d+5 me] d5 loop lat5 nem5 di5 zij van zelf gaan4 ,het zal zijn nu e5 me] ( m9d] /]k +rijp5 9 d5 loop d] ontwikkel+1 dan we] e5 blijk5 van v]moeidheid en e5 da>uit voortvloei5de neig+ om te tra*t5 te oog/5 wat vroeg] gezaaid 04 ,dat geldt voor massabeweg+5 9 het algeme5 en 9 nog veel /]k] mate voor de engels*e vakv]e5ig+s>beid]s1 die nooit door groote pr9cipes w]d5 geleid1 ma> door ov]weg+5 van opportuni/is*e1 dus van oog5blikspolitiek4 ,wat e*t] voor de massa e5 /emm+ is van me] ( m9d] voorbijga&5 a>d1 kan en zal na v]loop van tijd voor de leid]s e5 =mule word51 e5 zek]e me?ode1 wa>op1 gelijk 9 ,engel& 9 belangrijke mate het geval is gewee/1 !orien en pr9cipes van taktiek word5 opgeb\wd4 ,het /]k/ kwam dit uit 9 de groote p]iode van reaktie 9 de ges*i$5is van het engels*e vakv]e5ig+swez5 van #ahge_/he4 ,wat to5 als leid5d gezi*tspunt d] vakbeweg+ w]d vooropge/eld en wat 9 di5 tijd als de opp]/e sociaal-politieke wij%eid gold1 dat is ind]daad niet te za*t gekwalifice]d als m5 het de gee/elijke v]/>r+ e5] klassebeweg+ tot burg]lijke klassegeborne]dheid noemt4 ,hoor5 wij de ,webb's 9 hunne ,ges*i$5is da>ov] ma> e5s3 #ah ,de op d5 voorgrond tr$5de vakv]e5ig+smann5 w>5 beke]d geword5 tot het economis* individualisme1 dat 9 di5 tijd de lib]ale p>tij behe]s*te4 ,e5 veelbeteek55d bewijs dez] onbewu/e beke]+ is te v9d5 9 de e5/emmigheid1 wa>m$e e5 congres van vakv]e5ig+smann5 kon a&r+5 op h]vorm+5 als3 kle9 grondbezit1 de aankoop van arbeid]swon+5 door de bewon]s1 het /i*t5 van zi*-zelf-rege]5de w]kplaats51 het v]me]d]5 van pat5t5 9 h&5 van individueele arbeid]s1 en &]e v]&]+51 die d5 wortel van het vakv]e5ig+swez5 en van alle geme5s*appelijk bezit d] produktiemiddel5 moe/5 aanta/54444 ,9 ge5 enkel &] punt ev5wel komt de beke]+ van de trade-union-leid]s tot zuiv] burg]lijke begripp5 zoo held] aan het li*t1 als 9 hunne h\d+ teg5ov] het roep5 d] arbeid]s 9 zek]e indu/rien om wettelijke bes*]m+ hunn] lev5spositie4 ,s$]t ond5kb>e tijd5 0 de w5s*elijkheid van de wettelijke h&hav+ van e5 m9imum-lev5s/&a>d d] arbeid]s e5 van de leid5de pr9cipes gewee/ van het trade-unionisme en nog w]d zij door twee b$uid5de sekties van de trade-unionw]eld1 door de vakv]e5ig+5 d] kato5sp9n]s en die d] mijn>beid]s1 /&va/ig hooggeh\d54 ,ma> zo[el het ,p>lem5taire ,comit uit d5 tijd van #ahge-ahhe als d5 lib]al5 wetgev]s leek elk voor/el tot wettelijke regel+ van de arbeidsvoorwa>d5 e5 hoog/ b$5kelijke uitzond]+smaatregel1 die alle5 ma> 9 gevall5 van de uit]/e hulpeloo%eid en ma*teloo%eid van de aanvrag]s g]e*tva>digd 04 ,en v]d]3 ,de aanpass+ van het politieke cr$o van de vakv]e5ig+sleid]s aan dat van de (ficieele lib]ale p>tij 0 e5 zaak van opre*te ov]tuig+4444 ,de ges*ikte en nauwgezette m5s*51 die 9 d5 tijd van #ahge tot #ahhe met het leid]s*ap van de trade-unioncongress5 bela/ w>51 w>5 zond] e5ige politieke !orie1 die hun e5 &]5 weg gewez5 _h1 opgegroeid en hadd5 di5t5gevolge d5 afke] van de inm5g+ van de wetgev+ ( het be/uur van ov]heidswege tot e5 absoluut dogma v]hev54 ,het pr9ciep van het laiss] faire 0 7dus7 de politieke en sociale gelo(sbelijd5is van de vakv]e5ig+sleid]s van di5 tijd4444 ,de reaktie die 9 de engels*e vakv]e5ig+sw]eld gevolgd is op deze p]iode van v]burg]lijk+1 lev]de e5 door de invall5de crisis 9 de nijv]heid begun/igde lev5dige sociali/is*e propag&a op en aan de &]e zijde e5 nieuw5 gee/ ond] vele van de nieuw]e vakv]e5ig+sleid]s als3 ,tom ,mann1 ,john ,burns etc41 om zi* het lot van de onges*oolde arbeid]s1 van de v]s*oppel+5 d] groote ,trade-,unions te gaan aantrekk54 ,,de ,,an>*i/is*e ,,k>ikatuur4 ,gelijk wij zag5 kond5 de engels*e arbeid]s1 georganise]d als zij w>5 9 groote1 dikwijls ze] ma*tige vakv]e5ig+51 d5 bij/& van de politiek nooit geheel ontb]54 ,de p]iode van #ahge_/ahhe 0 wel typis* voor de gevolg5 wa>toe m5 komt1 als m5 e5 gans*e beweg+ v]burg]lijkt en poogt te do5 opgaan 9 cons]vatieve v]/>r+2 ma> zij 0 e5 abnormaliteit4 ,het is altijd het pe* onz] an>*i/is*e tactici1 het abnormale voor het normale te h\d54 ,de engels*e vakbeweg+ heeft 9 h>e bewog5 tijd51 ondanks het burg]lijk k>akt] wa>m$e h>e leid]s 9 vroeg] tijd ha> zooze] besmet hebb51 veel mr begrip voor de klasse-eis*5 van het prolet>iaat aan d5 dag gelegd1 dan an>*i/is*e onwet5dheid v]mo$t ( zegt te wet54 ,wij zag5 re$s1 dat bij ha> het sy/eem van pressie-politiek 0 uitgew]kt4 ,en al 0 deze me?ode van politiek drijv5 e5 sle*te 9 d5 grond1 zij lev]de t5m9/e het bewijs1 dat de engels*e arbeid]s1 gegev5 de eig5a>dige politieke v]h\d+5 van de beide groote1 ma*tige1 elk&] dikwijls aan de rege]+ afwissel5de politieke p>tij5 d] b\rgeoisie1 ge5sz9s van politiek afke]ig w>54 ,ev5m9 als zij ooit afke]ig w>5 van het te baat nem5 d] wetgev+ 9 het belang van hunne economis*e v]h\d+ teg5ov] het veel /]k]e kapitalisme4 ,direkt en indirekt hebb5 zij zi*1 welli*t op e5 enkele korte p]iode na1 /e$s bezig geh\d5 met de politieke aktie1 en de politiek van het uitoef55 van pressie op de politieke p>tij5 en de ov]heid1 t5 e9de de h]vorm+spolitiek 9 e5 voor hun belang5 voordeelige ri*t+ te leid51 0 da>bij de e5ig drijv5de kra*t4 ,m5 kan deze politiek e5 w>e belang5politiek noem51 die zelfzu*tig uit het oog v]lie/ dat de geheele klasse er nimm] door gebaat kan word5 en enkel ma> e5 bepaald g$eelte1 ma> m5 v]gete dan to* niet1 dat zij gans*elijk voortvloeide uit de z4g4n4 !orie van het self-help1 die door de burg]lijke /aa?ui%\dkunde d5 arbeid]s als het non plus ultra van arbeid]sbemoei+ aanbevol5 w]d4 ,pressie-politiek te drijv5 ev5wel is ook sle*ts mogelijk ond] e5 voorwa>de1 zond] welke zij onbe/aanba> is1 namelijk het hebb5 van ma*t4 ,e5 arbeid]sklasse die groot5deels van de uitoef5+ van het kiesre*t buit5geslot5 is1 kan ook ge5 duurzame pressie-politiek vo]51 omdat ge5 enkele politieke p>tij rek5+ h\dt met elem5t5 die ge5 politiek5 invlo$ hebb54 ,politiek is de uitdrukk+ van concrete1 w]kelijk be/a&e v]h\d+5 9 de maats*appij1 en e5 groep belanghebb5d5 die da>9 gek5d w5s*t te word51 heeft all]e]/ er voor te zorg5 9 die v]h\d+5 te kunn5 +rijp54 ,v&a> dat de engels*e arbeid]s dan ook /e$s geijv]d hebb5 voor het bekom5 van die ma*tsmiddel5 welke hun de uitoef5+ hunn] pressie-taktiek mogelijk z\d5 mak54 ,dit w]pt al aan/onds het gelo( omv]1 dat de an>*i/is*e anti-politiek]s zoo ga>ne w5s*5 te v]breid51 als z\d5 de engels*e arbeid]s hunne doele9d5 hebb5 b]eikt buit5 d5 /aat om ( buit5 de politieke aktie om4 ,de engels*e arbeid]sklasse is integ5deel e5 politieke ma*tsfactor van voorname grootte4 ,alle5 heeft h>e /a>tpolitiek er toe geleid1 dat nog pas onlangs1 9 e5 groote meet+ van de gasw]k]s-union1 e5 cons]vatief politicus als ,sir ,john ,gor/ de arbeid]s er nadrukkelijk op heeft moet5 wijz51 dat sle*ts e5 zelf/&ige arbeid]sv]teg5woordig+ 9 het ,p>lem5t het succes kan hebb5 dat tot nog toe 0 uitgeblev54 ,want dit is wel de be/e illu/ratie van het feit dat e5 arbeid]sklasse1 die politiek zi* niet zelf/&ig kan ( wil mak51 t5 slotte1 ondanks alles1 als het e5maal spann5 gaat tuss*5 de p>tij51 op sleept\w g5om5 wordt1 dat n* de a*tur5dag1 wa>na> de engels*e arbeid]s re$s e5 m5s*5leeftijd v]lang51 n* de 9 de laat/e j>5 zoo urg5t geword5 kwe/ie van de al-(-niet-aansprakelijkheid d] vakv]e5ig+51 9 casu van hunne kass51 bij proclamatie e5] w]k/ak+1 zond] dat da>van zek]5 tijd te vor5 d5 patroons k5nis is gegev51 tot e5 voor de arbeid]s gew5s*t resultaat hebb5 kunn5 kom54 ,do* hoe dit ook moge zijn1 e5 feit blijft het1 dat het politieke v]/& d5 engels*5 arbeid] nimm] 9 die mate begev5 heeft1 als de an>*i/is*e propag&a voor de onv]s*illigheid t5 opzi*te van de politieke aktie het zelf s*ijnt te geloov54 ,en dat is het nu jui/ wat de gans*e an>*i/is*e taktiek van dat de vakv]e5ig+5 zi* buit5 de politiek moet5 h\d51 ma> druk moet5 uitoef55 op het p>lem5t ( de politieke p>tij51 tot e5 k>ikatuur maakt4 ,zij will5 miss*i5 het doel wel1 ma> zij m9a*t5 de middel5 die na> het doel leid54 ,van an>*i/is*5 kant wordt er vaak m$e ges*]md1 dat de arbeid]s 9 de vakv]e5ig+5 op hun eig5 t]re9 zijn en dat zij alda> hun zak5 zelf do51 onafhankelijk dus van welke &]e aktie ook1 onafhankelijk ook van de p>lem5taire aktie4 ,dat de vakbeweg+ ind]daad als georganise]de beweg+1 die nooit de gans*e klasse ma> wel belangrijke deel5 da>van kan omvatt51 het t]re9 is wa> de arbeid]s kunn5 le]5 hun eig5 zak5 en belang5 te beh>tig51 spreekt ev5zoo van zelf1 als het teg5 de an>*i/is*e opvatt+ van de vakbeweg+1 gelijk zij 9 d5 regel gehuldigd wordt1 pleit4 ,zek] kan niem& ontk5n5 dat wa> het onmiddellijke belang t] sprake komt1 de kwe/ies van loon1 arbeidsduur etc41 de arbeid]s zelv5 de mee/ g]oep55 zijn om te kunn5 be- en v]oordeel54 ,ma> wie da>uit nu v]d] met de an>*i/is*e zelf/&igheidsfanatici z\ will5 opmak51 dat jui/ de vakv]e5ig+sactie niet die kwaliteit5 v]eis*t om te g$ij51 als welke &]e massale en duurzame aktie van het prolet>iaat ook1 dat da> discipl9e en e5 bekwame leid+ ge5 ho(dfaktor5 z\d5 wez5 voor e5 oog5blikkelijk en blijv5d succes1 die wordt s*romelijk op e5 dwaalspoor geleid4 ,het is e5 zotte v]m9k+ van het begrip1 dat de arbeid]s hunn5 /rijd teg5 het kapitalisme en hunne ontvoogd+ van het juk d] loonslav]nij zelv5 moet5 bew]k51 wanne] m5 dat zoo uitlegt dat dit moet gebeur5 langs d5 weg van e5 aantal sekt5 en sektetjes van arbeid]s1 die1 gesole]d w]k5d 9 ap>te vakjes1 van ge5 &]e inm5g+ dan die van eig5 vakg5oot5 iets z\d5 mog5 will5 wet54 ,dat is de slaapmuts5-traditie van de al\de gild51 gekle$ 9 het h>lekijnspak van d5 pseudo-revolutionair1 die alle5 d5 w]kman met de v]eelte vui/ toegang wil v]le55 tot het t]re9 van de arbeid]sbeweg+4 ,9 het algeme5 is het jui/ de k>akt]trek van de mod]ne arbeid]sbeweg+ die ha> zelfs van de engels*e vakbeweg+ ond]s*eidt1 dat zij de arbeid]sklasse le]t hoe zij ha> zak5 zelf heeft te do54 ,en enkel de sociaal-demokratie heeft de arbeid]s 9 /aat ge/eld e5 eig5 pr9cipe1 geheel afges*eid5 van de burg]lijke wet5s*ap1 e5 eig5 !orie1 eig5 inzi*t51 e5 eig5 maats*appelijk /&punt en e5 eig5 politiek te hebb54 ,zooals zij d5 arbeid]s de metaphysieke v]e]+ van de wet5s*ap1 als wet5s*ap1 heeft pog5 af te le]51 zoo heeft zij h5 ook pog5 te le]5 brek5 met de phrase dat de arbeid 9 het bizond]1 d4w4z4 de zuiv]e1 ruwe h&5>beid e5 heilige is4 ,ho(d- en h&5>beid te v]e5ig5 en te do5 sam5gaan1 dat jui/ heeft de sociaal-demokratie de arbeid]sklasse gele]d4 ,zoodra de vakorganisatie ev5wel iets me] wil zijn dan e5 sekte van tot ma*teloo%eid g$oemd51 moet zij re$s beg9n5 met het zelf-do5 9 d5 betrekkelijk5 z9 van het woord op te vatt54 ,de ontwikkel+ van de kapitali/is*e produktiewijze maakt ha> dat w]k allesbehalve gemakkelijk4 ,de b$rijv5 word5 hoe lang] hoe sam5ge/eld] en1 hoeze] de conc5tratie 9 de nijv]heid voorts*rijdt--wat nota b5e door de an>*i/is*e !oretici bov5di5 wordt ontk5d--zoo snel gaat deze w]kelijk niet dat de v]spreid+ van het b$rijf ov] het l& bijv4 niet re$s moeielijkh$5 van bizond]5 a>d oplev]t voor de organisatie en de tot/&kom+ van de eis*5 die de organisatie bloot op vakgebi$ durft /ell54 ,het is re*t gemakkelijk voor d5 buit5/a&]1 die t5 opzi*te van w]kelijk beteek55de vakorganisatie nimm] de h&5 uitge/ok5 heeft1 om d5 arbeid]s d5 raad van het zelfdo5 te gev51 9 di5 z9 opgevat1 dat van nu af niets me] aan &]5 ov]gelat5 mag word54 ,de zoog5aamde action directe1 die teg5woordig 9 het an>*i/is*-get9te deel van de frans*e vakbeweg+ nog al e5ig5 opgang s*ijnt te mak51 is niets dan e5 individuali/is*e reaktie1 wa>9 dan niet me] e5 p]soon de baas zal spel5 ov] zijn m$e>beid]s1 ma> e5 kle9 groepje e5 bepaald t]rorisme zi* aanmatigt1 iets dat natuurlijk nog veel erg] is4 #ai ,op e5 &]e plaats zull5 wij enkele me] concrete /aaltjes gev5 van deze an>*i/is*e groep/yrannie4 ,er is onlangs zelfs e5 nieuwe /room+ opgekom5 ond] e5 groep van duits*e arbeid]s1 die nog v]d] gaan en de vakorganisatie bes*\w5 als het t]re9 voor3 de intellectueele en moreele ontwikkel+ van d5 individu2 de onafhankelijke organisatie van de consumptie en zoo mogelijk van de produktie2 de aktie van de massa met de volle v]antwoordelijkheid op i$] individu--w]k/ak+51 meifee/1 boycott4 #bj ,alle deze ov]s*att+5 van het wez5 d] vakv]e5ig+ en h>e aktie1 van de gr5z5 die door de kapitali/is*e produktiewijze zelve da>aan word5 ge/eld1 moet5 tot de an>*i/is*e k>ikatuur leid51 omdat deze1 9 !orie al?ans1 e5 algeme55 /rijd wil vo]5 teg5 het kapitali/is* /elsel en teg5 d5 /aat1 op e5 t]re9 dat da>voor veel te kle9 is en dat1 nog /]k]1 jui/ aan deze eig5a>dige bep]k!id zijn wa>de ontle5t4 ,imm]s niet de algeme5heid van het klassebelang d] arbeid]s1 ma> h>e bizond]heid1 het uite5vall5 9 groep5 en lag5 is het1 die het jui/ mogelijk maakt telk5male1 ap>t1 e5 /ukje te v]ov]5 van het t]re9 d] onmiddellijke kapitali/is*e uitbuit+4 ,dat afgebak5d-zijn van de gr5z51 deze zorgvuldige afzond]+ door de organisatie d] b$rijv5 9 het lev5 g]oep51 v]kle9t 9 de vak-aktie het arbeidsveld en maakt het ov]zi*telijk2 de arbeid]s le]5 da>door e]/ de groote belang5 zi5 door het v]kle+las van de onmiddellijk voor de h& ligg5de kle9e belang54 ,het is dan ook opm]kelijk dat wa> de vakbeweg+ 9 h&5 van an>*i/5 is1 dez5 t]/ond h>e aktie pog5 te v]algeme551 door er all]h&e d+5 bij te sleep51 die uitsluit5d op het t]re9 van de algeme5e1 de zuiv]-politieke arbeid]sbeweg+ ?uis behoor54 ,bijvoorbeeld3 de aktie teg5 het militairisme en die vr de algeme5e w]k/ak+4 ,het maakt door deze beide middel5 de vakbeweg+ tot de k>ikatuur e5] algeme5e arbeid]sbeweg+ met e5 zuiv]-politieke basis1 die #a;e t5 doel heeft op e5 d] funkties van het kapitali/is* /aatswez51 het mod]ne leg] en zijn middel51 invlo$ uit te oef55 en #b;e 9 nog me] uitgebreid5 z9 de idee 9 zi* bevat1 dat de arbeid]s door e5 avontuurlijke pog+ de /aatsma*t voor zi* moet5 zi5 te v]ov]54 ,9 beide gevall5 dus3 politieke aktie1--zi$a> wa>toe de v]wr++ van de taak en het doel van de mod]ne vakbeweg+ 9 an>*i/is*e h&51 ge/eld dat zij e5ig succes _h en 9 deze h&5 duurzaam beve/igd bleef1 z\ kunn5 leid54 ,d5 ,teufel sprt das ,vlk*5 nie1 ,und w5n er sie beim ,krag5 htte6 #ba ,zoo spotte ,mephi/o4 ,de an>*i/ v]beeldt zi* niet aan politiek te do5 als hij er tot ov] zijn oor5 inzit6 ,dat is de ironie van het noodlot1 die de onmogelijkheid van de an>*i/is*e taktiek 9 de arbeid]sbeweg+ haa/ bij i$]5 voet/ap a*t]haalt en ha> bet] illu/re]t dan welke afgetrokk5 /ell+ ook4 ,de afke] van d5 w]kelijk5 kle9>beid1 gelijk die jui/ bij de vakv]e5ig+saktie absoluut onontbe]lijk is1 de neig+ tot het sektaire1 die beide zijn da>van ho(dzakelijk de oorzaak4 ,het an>*isme is e5 /emm+2 e5 gevolg van niet-knn51 dikwijls niet-durv52 van de slapheid die nog 9 zoovele arbeid]skr+5 gevond5 wordt en die het gevolg is van de a*t]lijkheid d] ontwikkel+ 9 b$rijfs-te*nis*5 en groot-kapitali/is*5 z92 van de traditie1 die nog altoos 9 de ho(d5 van deze groep5 arbeid]s rondspookt en als e5 na*tm]rie uit het v]l$5 ov] de h&el+5 9 het teg5woordige he]s*t4 ,da>om1 ( ook het an>*isme al vakv]e5ig+5 z\ will5--het kan de middel5 om ze 9 het lev5 te roep5 en om ze practis* te do5 w]k51 kra*t5s d5 mee/ k>akt]i/iek5 trek van zijn wez5--we]z9 teg5 i$]5 praktis*5 arbeid--niet will54 ,de afs*uw voor de praktijk belet het ov]al v]d] te kom5 dan het vo]5 van e5 ruwe kritiek op de toe/&51 aanspor+ tot organisatie welli*t1 ma> het v]mog5 om di5 ze] kle951 ma> hoog/ noodzakelijk5 arbeid aan te vang5 en te volbr5g51 tot d5 opb\w e5] vakv]e5ig+ v]eis*t1 kan uit het an>*isme niet word5 geput4 ,de idee van het an>*isme laat zi* dan ook 9 de vakv]e5ig+ all]m9/ v]wez5lijk53 ge5 plaats is er op het gans*e t]re9 onz] mod]ne arbeid]sbeweg+1 wa> jui/ zoo we9ig utopisme1 wa> zoo we9ig ideologie te pas komt als 9 de vakv]e5ig+sw]eld4 ,da> is de /rijd van i$]5 dag te vo]52 da> komt het /]k/ het /&segosme en het kle9e eig5belang van de v]s*ill5de categorien van arbeid]s aan d5 dag2 da> is de plaats van het lov5 en bi$5 met de w]kgev]s2 da> bep]k5 zi* d5k5 en beweg+ ma> al te dikw]f tot de kwe/ies van e5 halve ( heele c5t p] uur loon me] en e5 half uur w]k5s p] dag m9d]4 ,de an>*i/ die de vakv]e5ig+ niet wil om ha> eig5 doel1 ma> om e5 aanknoop+spunt te hebb5 met de massa1 t] propage]+ van zijn an>*i/is*e ideen1 smaalt zoo vaak op die aktie1 die hij armo$ige aktie noemt2 dat pleit1 kan m5 zegg51 des te me] voor de feitelijke armo$e van zijn an>*i/is*e idee1 die de m5s*5 niet begrijpt en niet begrijp5 kan4 ,e5 /elsel dat de p]soon aanziet voor e5 ab/raktie2 dat de w]kelijkheid als de v]ke]dheid bes*\wt2 dat niet 9 de ontwikkel+ van de beweg+1 ma> 9 e5 reaktie van de maats*appij de toekom/ ziet1--le5t ge5 enkele zijn] begripp5 voor d5 moeizam5 arbeid 9 de vakv]e5ig+51 die van precies de teg5ov]ge/elde g$a*t5 di5t uit te gaan4 ,e5 neig+ tot dtaille]51 tot 9 de all]kle9/e ond]deel5 afdal51 is jui/ de eig5s*ap van e5 praktis* go$ vakv]e5ig+swez52 het s*]pe gezi*t op al het kle9e1 op de m9iem/e kle9igheid 9 de dagelijks*e v]h\d+ tuss*5 arbeid] en ond]nem]1 tuss*5 arbeid]s ond]l+1 is voor d5 aktiev5 vakv]e5ig+sman e5 e]/e v]eis*te4 ,hoe kan da> e5 an>*i/ voor deug58 ,al de kra*t zijn] idee ontle5t hij jui/ aan het ze] algeme5e1 aan het vage1 aan het v]vloei5de2 zijn idee k5t to*4 ge5 gr5z52 zij is onbegr5sd4 ,de an>*i/ wil no* p>tij1 no* v]b&1 hoog/5s komt hij tot e5 vrije groep1 wa>9 hij zelf de baas wil spel5 ov] &]51 kra*t5s het re*t zijn] autonome p]soonlijkheid4 ,gaan wij ev5 v]d]1 dan zi5 wij dat zijn idee1 voor wat zij nog aan ta/ba>s 9 zi* bevat1 ontle5d is aan datg5e wat jui/ aan d5 organis*5 groei van de beweg+ 9 d5 weg /aat1 aan d5 kapitali/is*51 d5 op zijn privaat-eig5dom ru/5d51 zelfzu*tig5 individu4 ,niet op d5 geme5s*apsm5s*1 ma> op d5 bizond]51 ap>t51 zelfzu*tig5 m5s*1 die me5t de spil te zijn wa>om de gans*e sam5lev+ draait4 ,het an>*isme moge 9 !orie tot vakorganisatie g5eigd zijn1 9 zoov]re altoos als het sam5valt met de onbewu/heid van pas 9 de beweg+ getrokk5 lag5 van het prolet>iaat1 wi] g$a*t5 zi* nog niet v]d] uit/rekk5 dan de gr5z5 van het b$rijf1 dikw]f zelfs ma> e5 ond]deel van het b$rijf2 het moge zi* 9 die kr+5 v]toon51 getooid met de ve]5 van e5 ruw-sociali/is*e kritiek op de arbeidsv]h\d+5 en zi* op die mani] aanpass5 aan de eis*5 van het oog5blik2--al te spo$ig zal het zi*1 als er w]kelijk geh&eld moet word51 w$] uit deze organisatie t]ugtrekk5--t5 w>e de p]son5 van de an>*i/5 niet al van te vor51 door het zaai5 hunn] p]soonlijke gevoel5s van haat etc41 de splijtzwam da>9 geworp5 hebb54 ,het an>*isme moge vakv]e5ig+5 9 !orie will51 het wil de organisatoris*e voorwa>d5 van het vakv]e5ig+swez5 zek] niet4 ,het wil no* e5 c5traal be/uur1 no* e5 demokratis*e discipl9e1 no* e5 gezaghebb5de leid+4 ,het ke]t zi* geheel van de w]kelijkheid af1 door de voorkeur te gev5 aan all]lei wilde en onov]legde1 z4g4n4 spontane w]k/ak+51 die1 gelijk van zelf spreekt1 met het wez5 van e5 go$e vakorganisatie geheel en al 9 /rijd zijn4 ,het kant zi* teg5 we]/&skass51 da> het de solid>iteit van het prolet>iaat als e5 onbegr5sde hoegroo!id opvat1 als e5 zek]e /ilzwijg5de mutualiteit van de arbeid]s ond]l+1 zond] e5 enkel5 &]5 grond dan de fanta/is*e b]ek5+ van het-zal-wel-lukk54 ,het an>*isme heeft dan ook welli*t n]g5s zoo vel5 van het an>*isme beke]d1 als jui/ 9 de vakv]e5ig+saktie4 ,do* ook da>m$e heeft het soms nog veel kwaads gebr\w51 door dan van sommige zijn] beke]l+5 ge5 /rijd]s1 ma> e5 soort sceptis*e ego/5 te mak51 voor elk idealisme van nu af v]/ompt4 ,ook wa> het tot s*ipbreuk leidt is het an>*isme voor h5 die het e5maal besmet heeft1 niet zond] geva>4 ,m5 ov]w9t het an>*isme 9 zi*zelf1 ook wanne] m5 beke]d is van de voor de arbeid]sbeweg+ t5 e55male v]d]felijke /ell+5 die het v]kondigt1 alle5 door d5 praktis*5 arbeid d] beweg+ 9 ha> geheel4 ,het spreekt van zelf1 dat hi] niets omtr5t de bezw>5 die aan het vakv]e5ig+swez5 v]bond5 zijn1 gezegd is4 ,de sociaal-demokratis*e bes*\w+ die t5 grondslag ligt aan deze gans*e kritiek op het an>*isme 9 de beweg+1 br5gt ook m$e de opvatt+ dat de vakv]e5ig+saktie altoos ma> e5 ond]deel van het groote geheel d] klassebewu/e arbeid]sbeweg+ van onz5 tijd uitmaakt4 ,,zesde ,,ho(d/uk4 ,,individualisme ,,en ,,arbeid]sbeweg+4 ,,vrijheid ,,en ,,gezag4 ,9 zoov]re de gee/ alle d+5 als noodw5dig erk5t1 9 zoov]re heeft hij e5 groote ma*t ov] de affekt51 ( lijdt hij m9d] ond] h54 ,sp9oza1 ,e?ica4 ,de an>*i/51 het is bek5d1 erk5n5 ge5 hun van buit5af opgelegd gezag2 da>om v]zett5 zij zi* teg5 d5 /aat als autoritaire ma*t1 da>om erk5n5 zij ge5 leid+1 ge5 be/uur1 ge5 discipl9e 9 de arbeid]sbeweg+2 da>om be/rijd5 zij elke pog+ om de arbeid]s als massa te v]e5ig51 politiek en economis* te s*ol54 ,van de p]soon vorm5 zij zi* te di5 e9de niets dan e5 fiktie 7inbeeld+7 die n]g5s &]s dan ab/rakt be/aat en praktis* van ge5 wa>de is4 ,da>9 /aan zij ev5wel niet alle54 ,ook de burg]lijke philosophie 9 h>e /]k/ op de spits g$rev5 uit+1 k5t deze fiktie van de vrije p]soon wel4 ,wij b$oel5 hi] d5 ,ueb]m5s*1 di5 ,fri$ri* ,nietzs*e zi* vormde1 die aan g5e zijde van go$ en kwaad1 dus bov5 de w]kelijke m5s*heid /ond4 ,ook ,nietzs*e me5de dat die p]soon 9 d5 /aat e5 belemm]+ ond]vond3 ,da> wa> de /aat oph\dt1 da> beg9t e]/ de m5s* die niet ov]tollig is4 ,ma> 9 hoev]re e5 p]son5-cultus1 als die wa>toe de wijsbege]te van ,nietzs*e leidt1 zijn nauwe aanrak+spunt5 met de an>*i/is*e lev5sbes*\w+ 9 het algeme5 bezit1 moge hi] v]d] onaang]o]d blijv54 ,van me] praktis*5 a>d is1 dat de an>*i/51 de wa>de van de p]soon voorop/ell5de en ha> mateloos ov]drijv5de1 de opvatt+5 van gezag en vrijheid 9 de maats*appij1 d4w4z4 9 het praktis*e lev51 voortdur5d v]wissel5 en da>door zi*zelf het jui/e inzi*t b5em5 dat h5 z\ kunn5 leid5 tot e5 me] r$elijke wa>debepal+ van de v]h\d+ van d5 individu tot de sam5lev+4 ,bijgevolg ook van d5 individu-arbeid] teg5ov] de geme5s*ap zijn] klasse-organisatie4 ,de individueel5 ond] de an>*i/5 hebb5 de zaak wat makkelijk] pog5 op te loss54 ,zij w>5 en zijn ego/51 d4w4z4 zij zo*t5 /e$s en 9 alles het e5e crit]ium3 hoe bevord] ik met dit ( dat mijn eig5 belang54 ,dat vond5 zij door1 gelijk ,/irn]'s ,e5l+1 zooveel mogelijk zelf/&ig te blijv51 afgezond]d van alle &]e e5l+51 als e5 geheel ap>te cel 9 het maats*appelijk v]b&4 ,praktis*1 wij zag5 het bij ,/irn] zelv51 0 ook dt eig5lijk onmogelijk door te vo]54 ,ook hij moe/ e5 val op a>de do5 van uit d5 hemel zijn] s\v]e9e ,ik-heid2 hij moe/ e5 ,bond van ,ego/5 pog5 op te ri*t54 ,het is gewis ze] aang5aam zi* als p]soon e5 eig5 w]eldje te vorm51 all5 do5 wij dat op onze beurt wel e5s ga>ne1 ma> de aanrak+ met de w]kelijkheid doet ons heel snel zi51 dat het ma> e5 droombeeld 04 ,wij mog5 ons vrij wan51 ma> de maats*appelijke v]h\d+5 wa>9 we g$wong5 zijn te lev51 le]5 ons jui/ het teg5deel4 ,zij le]5 ons dat wij slav5 van die v]h\d+5 zijn en hnn5 wil hebb5 te gehoorzam54 ,da> ligt dus het crit]ium van onze p]soonlijke vrijheid all]m9/1 wa> wij1 ons zelv5 bov5 &]5 /ell5d1 wan5 dat het ligt4 ,niet 9 de g$roomde onafhankelijkheid van natuurwett5 ligt de vrijheid1 ma> 9 de erk5n+ dez] wett51 en 9 de da>m$e ons gegev5 mogelijkheid1 ze planmatig tot bepaalde doele9d5 te lat5 w]k54 ,dat geldt met betrekk+ tot de wett5 van de uitw5dige natuur1 zo[el als met betrekk+ tot die welke het li*amelijke en gee/elijke be/aan van de m5s*5 zelf regel5--twee klass5 van wett5 die wij hoog/5s 9 onze voor/ell+1 niet e*t] 9 de w]kelijkheid van elk&] kunn5 s*eid54 #bb ,de inh\d van de held]e s*ets die 9 deze woord5 is opgeslot51 z\ aldus kunn5 word5 omgezet3 vrijheid is de erk5n+ van d5 m5s* dat hij niet vrij is4 ,en om nu niet v]ke]d te word5 v]/aan1 voeg5 wij hi] onmiddellijk er aan toe1 dat die erk5n+ niet is e5 van-buit5-af opgelegde1 e5 opg$wong5e1 ma> e5 zelf-erv>5e1 e5 door eig5 ond]zoek gewonn5 erv>+4 ,de !orie van de geloovig5 b]u/ op de e]/e soort van erk5n+4 ,hoe gebond5] de m5s* zi* voelt aan bov5 hem ge/elde1 do* door hem niet te controle]5 hoog]e ma*t51 des te bet]4 ,dat is de dogmatis*e1 de ka?olieke gebond5heidsle]4 ,de &]e b]u/ op de erk5n+ niet van absolute onv]mijdelijkh$5 en hoog]e ma*t51 ma> op noodzakelijkh$54 ,9 de e]/e plaats zijn het hi] natuur-noodzakelijkh$51 natuurwett5 die de m5s*5 behe]s*5 en wi] erk5n+ heeft geleid tot hunne controle]+ en leid+4 ,de e]/e1 zi* van het di]5rijk afzond]5de m5s*51 zegt ,engels1 w>5 9 alle wez5lijkheid zoo onvrij als die di]5 zelv51 ma> i$]e vooruitgang 9 de bes*av+ 0 e5 s*r$e tot de vrijheid4 #bc ,i$]e erv>+ t5 opzi*te van natuur-noodzakelijkh$51 die de m5s*5 opd$51 heeft hun gele]d dat zij van de natuur afhankelijk zijn1 ma> niet 9 de afhankelijkheid wa>9 de slaaf tot zijn kett+ /aat1 ma> 9 die van iem& tot wi5 het bewu/zijn /e$s me] doordrong3 dat de kra*t5 van de natuur bl9d zijn1 zoo lang hij ze niet weet di5/ba> te mak5 aan zijn doele9d54 ,dit gezag nu1 het gezag dat de natuur ons inboezemt1 wa>aan wij1 door ha> te be/ude]51 zooveel me]d]e vrijheid 9 de w]kelijkheid hebb5 ontle5d1 wordt 9 onz5 bes*aafd5 tijd wel door ge5 d5k5d m5s* me] betwi/4 ,ev5m91 dat uit dez5 gans*5 toe/& e5 &]e is voortgevloeid en deze is3 het gezag van de wet5s*ap4 ,wa> wij zelv5 niet kunn5 zi5 ( wa>nem51 wa>voor ons dus door g]+]e oef5+ ( dikwijls algeheele afwezigheid van oef5+ het orgaan ontbreekt1 da> zull5 wij /e$s aangewez5 zijn op het gezag van &]51 wi] organ5 na> deze ( g5e ri*t+ wl ges*]pt zijn ( die hun gans*e lev5 gewijd hebb5 aan het ond]zoek5 van e5 voor de m5s*5 nuttige wet5swa>digheid4 ,natuurlijk ond] ne voorwa>de3 dat het e5 wet5s*ap zij die te contrle]5 valt en die /eunt op voor i$] r$elijk]wijs te begrijp51 logis*e grond54 ,wij will5 ge5 wet5s*appelijk gezag1 dat door ons belet wordt 9 zijn ond]zoek1 ma> wij eis*5 e5 wet5s*appelijk gezag welks resultat5 voor ons zijn te toets5 aan de kritiek ( aan de ov]e5/emm+ met ons r$elijk oordeel4 ,9 zoov]re zijn de d5k5de m5s*5 het dan ook wel all5 met elk&] e5s4 ,ook de an>*i/5 gaan 9 dat opzi*t met i$] &] mee4 ,bako59e zeide dan ook3 ,wij erk5n5 dus het absoluut gezag d] wet5s*ap1 omdat de wet5s*ap ge5 &] doel heeft dan de gee/elijke en zooveel mogelijk sy/ematis*e reproduktie 7w$]gave7 d] natuurwett51 die e5 deel uitmak5 van het /(felijk1 gee/elijk en z$elijk lev51 zo[el van de physieke als van de sociale w]eld1 da> deze twee w]eld5 9 de w]kelijkheid sle*ts e5 en dezelfde natuurlijke w]eld vorm54 ,ma>1 laat hij hi] op volg53 ,wij erk5n5 het absoluut gezag d] wet5s*ap1 ma> wij v]w]p5 de onfeilba>heid en de univ]saliteit van d5 gele]de4 ,zoodra kom5 er ge5 individu5 9 het spel1 ( de an>*i/ v]lie/ zijn b$a>dheid4 ,het is nr$elijk en getuigt van e5 zek]e wijsge]ig-geloovige v]w>dheid1 om van e5 absoluut gezag van de wet5s*ap te sprek54 ,de wet5s*ap is e5 door m5s*5 gemaakte en door m5s*5 g$rag5e2 da>om kan m5 ha> zelve niet voor absoluut v]kl>51 zond] dat m5 tev5s v]pli*t is dat h>e drag]s te do54 ,deze teg5spraak komt voort uit de me?ode die ,bako59e voor zijn def9itie gebruikte en wa>bij hij1 door zijn afgetrokk5 ,hegeliaans*e d5kwijze geleid1 /e$s g5eigd 01 de begripp5 buit5 de m5s*elijke w]kelijkheid te zoek54 #bd ,en zooals het met deze erk5n+ van natuurnoodw5digh$5 en het gezag dat zij ons oplegg5 ge/eld is1 zoo is het ook met de bep]k+ van onze vrijheid 9 de sam5lev+4 ,de erk5n+ van de noodzakelijkheid om ons aan natuurnoodw5digh$5 te ond]w]p51 hebb5 wij ons als m5s*5 9 en door het sam5lev5 en sam5w]k5 moet5 v]w]v54 ,aan n m5s* op zi*zelf 0 dit ev5m9 gelukt als het d5 n5 m5s* gelukt w>e ooit v]d] te kom5 dan zijn zuiv] di]lijk5 toe/& en onwet5dheid4 ,de ges*i$5is van de m5s*heid /elt het sam5lev5 en sam5w]k5 van de m5s*5 voorop1 en de gezellige a>d van d5 m5s* is e]/ ontwikkeld 9 en door d5 omgang met en de afhankelijkheid van &]51 zijn m$em5s*54 ,hoe hoog] trap van bes*av+ de m5s*5 b]eikt5 en na>mate tegelijk da>mee hunne eis*5 /eg51 des te afhankelijk] w]d5 zij van elk&]1 des te groot] deel van hunne volle vrijheid hebb5 zij moet5 op(f]5 t5 behoeve van de vrijheid van &]51 9 het belang hunn] eig5e vrijheid4 ,zo[el de e5e als de &]e erk5n+ 0 het gevolg van e5 langdurig proces van hi/oris*e ontwikkel+4 ,en die erv>+5 zijn niet opg$aan zond] dikw]f ze] dure less54 ,do* het 0 ev5e5s e5 noodzakelijkheid al die erk5n+5 te doorlev54 ,ook het sam5lev5 d] m5s*5 heeft langzam]h& zijn eig5 wett5 ges*ap54 ,de ond]zoek+5 van ,morgan1 ,ma9e1 ,ba*(5 etc4 hebb5 ze] veel li*t v]spreid ov] d5 trap van ontwikkel+1 wa>op de primitieve m5s*elijke maats*appij-vorm5 /ond52 er kwam51 9 ho(dzaak1 communi/is*e vorm5 van voortbr5g+ en v]deel+ aan d5 dag4 ,dat bra*t de noodzakelijkheid van het ze] primitieve lev51 d4w4z4 e5 re$s gevord]de mate van erk5n+1 dat m5s*5 niet buit5 elk&]s gezels*ap kunn5 lev51 met zi* m$e4 ,deze op primitief communisme b]u/5de maats*appij-vorm5 ev5wel w>5 ze] doorzi*tig1 omdat zij zi* niet v]d] uitbreidd5 dan tot de /am ( de horde ( de familiev]wants*ap4 ,e5 gelukkige drang e*t] bewoog de m5s*heid om zi* niet te v]g5oeg5 met hetge5 be/ond1 ma> /e$s v]d] te will54 ,e5 produce]5de1 e5 w]k5de m5s*heid kan niet op n punt blijv5 /il/aan zond] te v]/e551 da>om vooral s*re$ zij voort op d5 weg h>] ontwikkel+ die ha> buit5 de gr5z5 van dez5 o]-communi/is*5 toe/& heeft gebra*t4 ,9 gelijke mate /eg51 langs v]s*ill5d]lei phas5 van ontwikkel+1 ook de behoeft5 en da>m$e nam ook w$] de +ewikkeldheid van de sam5lev+ toe en w]d /e$s /]k] het gevoel van de sociale afhankelijkheid d] m5s*5 ond]l+4 ,nu di5t e5 voornaam d+ hi]bij niet uit het oog te word5 v]lor53 ev5m9 als met de erk5n+ van natuurnoodw5digh$51 hield5 ook bij die van sociale noodzakelijkh$5 w]k+ en erk5n+ met elk&] gelijk5 tr$4 ,de e]/e is er re$s lang voordat de laat/e aan het beg9 van h>5 to*t is4 ,m5s*5 hebb5 welli*t onnoemelijke tijd5 geleefd1 geheel gebukt ond] de w]k+5 van de uitw5dige natuur1 alvor5s zij kond5 beg9n5 met zi* op het ond]zoek van de natuur en h>e v]s*ijnsel5 toe te legg54 ,zoo hebb5 zij ook maats*appelijk sam5geleefd en sam5gew]kt1 voordat zij hunne afhankelijkheid van elk&] begonn5 te le]5 inzi54 ,en de erk5n+ dat de m5s*5 sociaal niet vrij zijn1 hunne wil gebond5 is1 m4a4w4 de ontdekk+ van het det]m9i/is* k>akt] van de m5s*elijke sam5lev+1 is nog niet zoovele eeuw5 oud1 zij date]t 9 ho(dzaak e]/ van ,sp9oza 7#ag;e eeuw7 die ha> tot e5 sy/eem ontwikkeld heeft4 ,dat die bep]k5de v]h\d+5 /(felijke zijn1 dat wi/ m5 s9ds di5 dus wel1 ma> van welk5 a>d deze /(felijke v]h\d+5 zijn1 ( zij toevallige ( elk&] opvolg5de en 9 e5 causaal-hi/oris* 7oorzakelijk-ges*i$kundig7 v]b& tot elk&] /ond51 dat wi/ m5 niet4 ,dat niet het e]/e1 ma> wel het laat/e het geval is1 deze ontdekk+ is 9 ho(dzaak aan ,m>x te dank54 ,s$]t ,m>x weet m51 dat die v]h\d+5 produktiev]h\d+5 zijn1 zijn1 dat de m5s*5 dus1 s$]t zij e5 ges*i$5is hebb51 9 deze soort sociale v]h\d+5 tot elk&] /ond54 ,de erk5n+ van de noodzakelijkheid van ons sociaal sam5lev5 is dus g]ijpt tot de erk5n+ dat de v]s*ill5de phas5 van produktie noodzakelijke zijn4 ,en ev5als 9 de natuurwet5s*ap zijn wij er toe kunn5 g]ak5 om a*t] de geheim5 van de sam5lev+ te glur54 ,de wett5 die ha> behe]s*5 hebb5 wij le]5 k5n5 als de noodw5digh$5 van de produktie 9 het algeme5 en 9 de e]/e plaats4 ,zoo m9 als er dus bl9de natuurwett5 be/aan1 zoo m9 be/aan er h$5 t5 dage nog bl9de wett5 van maats*appelijke noodzakelijkheid4 ,zoo go$ als wij de natuurkra*t5 hebb5 le]5 contrle]5 en leid51 zoo hebb5 wij ook gele]d1 dat de produktiekra*t5 te contrle]5 en te leid5 zijn4 ,ma>1 er is v]s*il tuss*5 beide4 ,voor het e]/e moe/ zi* als het w>e de gans*e m5s*heid inspann51 omdat het ha> algeme5 belang 02 het laat/e is sle*ts n deel b]eid 9 praktijk te br5g52 dat is het prolet>iaat4 ,imm]s1 het 9 d5 bl9de w]k5 van de produktiekra*t51 an>*is* en planloos2 de v]niel5de ond]l+e concurr5tie als het e5ig kompas te midd5 dez] wilde zee van elk&] nu e5s v]nietig5de1 dan w$] opheff5de kra*t51 vormt d5 ond]grond van het teg5woordig be/aan d] b\rgeoisie als he]s*5de klasse4 ,aan deze algeme5e bes*\w+ is va/ te h\d51 will5 wij e5 jui/ inzi*t hebb51 ook 9 de v]h\d+5 van de m5s*5 teg5ov] elk&]4 ,want ook het inzi*t dr9 is gegrond op hi/oris*e ontwikkel+ en erk5n+4 ,onze maats*appelijke vrijheid is niet alle5 gegrond op de erk5n+ van het feit dat &]5 nt zooveel van hunne vrijheid om onz5twille inboet51 ma> ook op het feit1 dat de innigheid van het maats*appelijk lev51 dus het zooveel mr kunn5 met zooveel m9d] inspann+ van kra*t51 m4a4w4 dat wat de voorwa>d5 voor ons m5s*elijk geluk s*ept1 gebond5heid van onz5 wil tot onafwijsb>e voorwa>de heeft4 ,deze1 miss*i5 wat lange uite5zett+ 0 noodig1 omdat op het t]re9 van het ond]w]p dat ons hi] bezig h\dt1 de v]w>r+ zoo groot is en nog /e$s v]me]d]d wordt door de an>*i/5 die hun ev5wi*t niet kunn5 v9d5 9 de w$]zijds*e maats*appelijke v]h\d+54 ,het is niet toevallig1 dat zij da>bij aan/onds met hun neus op d5 /aat en op de wett5 /oot54 ,hun uitgangspunt to* is de p]soon en niet de totaliteit van de m5s*5 9 e5 gegev5 p]iode4 ,want m5 v]gete 't niet3 de an>*i/ v]zet zi* niet alle5 teg5 zek]e soort van wett51 die hunne tyrannieke wa>de ontle55 aan de bizond]e om/&igh$5 wa>ond] zij tot /& kom51 ons word5 opgelegd door e5 rege]+ die wij als dwang gevoel51 omdat wij h>e ontbe]lijkheid hebb5 le]5 k5n5--de an>*i/ v]zet zi* fanatis* teg5 alle soort wett54 ,hij ond]s*eidt niet tuss*5 e5 noodzakelijk en e5 niet noodzakelijk gezag1 tuss*5 e5 s*adelijke en e5 ons*adelijke vrijheid4 ,s*]m5d met de woord5 vrijheid en gezag1 /elt hij d5 individu voorop2 ma> het crit]ium voor deze beide begripp5 ligt niet 9 d5 individu en zijn v]me5de behoeft51 ma> 9 de noodzakelijkheid die de totaliteit van ons sam5lev5 aanbi$t om ons w]kelijk vrij te kunn5 gevoel54 ,op het zoo /raks aangehaalde citaat van ,bako59e laat e5 &] lib]tair sociali/ 7lees3 an>*i/71 ,domela ,nieuw5huis1 deze ontboezem+ volg53 ,zi$a> dus de opvatt+ van gezag en vrijheid4 ,en wie nu de vrijheid hoog /elt1 die zal zi* ge5 uitw5dig gezag lat5 oplegg51 behalve dat1 wat geleg5 is 9 d5 a>d d] d+54 #be ,met de laat/e1 door ons gecursive]de woord5 wordt het probleem e*t] niet opgelo/1 ma> jui/ pas ge/eld4 ,de s*rijv] me5t hi] heel wat te zegg51 ma> hij /elt e]/ de algeme5e phrase1 niets me]4 ,wat is die a>d d] d+58 ,zij kunn5 telk5s ond] de gegev5 om/&igh$5 e5 &]e ge/alte en beteek5is hebb54 ,de v]deel+ van d5 arbeid op alle gebi$ d] sam5lev+1 die1 doordi5 zij geweldig ge/eg5 is1 de v]h\d+5 van de m5s*5 teg5ov] elk&] ook zooveel +ewikkeld] gemaakt heeft1 zal imm]s ook wel tot di5 a>d d] d+5 behoor54 ,en het 0 deze1 die niet alle5 e5 veel groot]e mate van afhankelijkheid1 ma> ook van gezagsnoodzakelijkheid met zi* meebra*t4 ,wij moet5 niet alle5 wet5s*appelijk geleid1 ma> ook maats*appelijk be/uurd word54 ,zoo go$ als de ontwikkel+ van onze maats*appelijke produktie e5 gevolg 0 van leid+1 die w$]om het gevolg is van de /e$s me] om zi* he5 grijp5de v]deel+ van d5 arbeid bij d5 /e$s da>m$e gepa>d ga&5 eis* van e5heid en sam5vatt+1 zoo go$ w>5 aan d5 &]5 kant ons maats*appelijk lev51 onze uitw5dige v]h\d+5 9 al hunne uitgebreidheid e]/ mogelijk op d5 grondslag van de aanva>d+ van het inzi*t1 dat i$]e bep]k+ 9 hetge5 wij ons zelv5 z\d5 will5 v]oorlov51 t] wille van &]5 ges*i$5 moe/4 ,want de zu*t na> vrijheid is elke5 +egev5 en na de voorzi5+ 9 ons lev5sond]h\d is onteg5zeggelijk vrijheid voor d5 m5s* de /]k/e van alle p]soonlijke behoeft54 #bf ,ja1 dat zal wel1 ma> zooals het da> /aat beteek5t het w$]om niets me] dan e5 bloote phrase4 ,e]/ de bepal+ van de mate van vrijheid1 d4w4z4 de erk5n+1 dat telk5s e5 deel van onze--altoos /e$s v]me5de--vrijheid bekort is moet5 word51 heeft ons die vrijheid ges*onk5 wa>door wij lev5 en t5 deele ook re$s gelukkig lev5 kunn54 ,de begripp5 zelve zegg5 totaal niets2 zij kunn5 alle5 word5 beoordeeld en getoet/ aan de noodzakelijkheid--en deze noodzakelijkheid is /e$s hi/oris* bepaald geword5 en wordt dit nog4 ,onze nvrijheid 9 het afgetrokk5e is ev5wel nog e5 &]e als onze concrete 7ta/b>e7 onvrije v]h\d+54 ,onze b]oeps- en klassev]h\d+5 mak5 ons tot wez5lijk mat]ieele slav5 van v]h\d+51 die wij m5s*5 zelv5 hebb5 ges*ap5 en wa>van wij ons ook w$] zelv5 kunn5 v]loss54 ,deze vrijheid moet5 wij ons v]ov]51 omdat ha> teg5deel niet noodzakelijk is4 ,het socialisme maakt re$s voor onz5 tijd e5 planmatige produktie1 e5 zoo produktief mogelijke sam5vatt+ van alle kra*t5 mogelijk en de /& van de te*niek v]oorlo(t ons w$] re$s onafhankelijk te zijn van d51 onze bes*av+ te zwa> drukk5d5 la/ e5] slav]nij van d5 arbeid4 ,,individu ,,en ,,arbeid]sbeweg+4 ,het lib]taire socialisme1 zegt ,domela ,nieuw5huis1 wil de vrije groepe]+ van m5s*5 wi] belang5 h5 tot elk&] drijv51 om sam5 te w]k5 voor dit ( dat doel1 ma> die elk oog5blik als 't w>e de vrijheid hebb5 om zi* uit dat v]b& los te mak54 #bg ,als 't w>e de vrijheid hebb5 beteek5t1 dat m5 deze vrijheid eig5lijk niet heeft1 dat zij +ebeeld is4 ,wij zull5 ev5wel da>ov] niet vall51 het is ons niet te do5 om de woord51 ma> om het begrip dat er 9 ligt opgeslot54 ,dat begrip is dat van de autonomie d] groep5 arbeid]s1 die hunne v]me5de vrijheid hoog] /ell5 dan de uit het k>akt] hunn] klasse-organisatie volg5de noodzakelijkheid van e5 geslot5 v]b&4 ,dat laat/e wordt v]vang5 door het sektairisme1 de v]brokkel+ van de v]s*ill5de groep5 van arbeid]s en 9 die groep5 w$] door de individu5 die als 't w>e i$] oog5blik ook die groep5 w$] kunn5 v]lat54 ,hi] tre$t dus de splits+ 9 plaats van de e5heid na> d5 voorgrond1 ma> word5 de belang5 van de arbeid]s als de drijfkra*t bes*\wd1 die telk5male deze groep5 bij elk&] br5g5 zal1 om1 als de belang5 beh>tigd zijn1 ze w$] af te /oot54 ,welke kunn5 die belang5 zijn1 die /]k] zijn dan de p]soonlijke vrijheid van d5 individu1 zoodat hij zi* g$rong5 gevoelt ha> tijdelijk op te (f]58 ,het kunn5 natuurlijk ge5 zuiv] p]soonlijke belang5 me] wez52 imm]s 9 dat geval zoekt de vrijheidliev5de p]soon niet &]5 op om zi*--zij het dan ook ma> tijdelijk--aan hunn5 wil te ond]w]p54 ,het k>akt] van die belang5 wordt alle5 bepaald door het k>akt] van de maats*appelijke positie die de individu 9 de sam5lev+ inneemt2 het zijn dus belang5 die hij met &]5 geme5 heeft en die1 op hunne beurt1 &]5 met hm geme5 moet5 hebb54 ,die geme5s*appelijkheid van belang5 moet h>5 grondslag v9d5 9 de geme5s*appelijkheid van de situatie die het mod]ne prolet>iaat 9 onz5 tijd eig5 is4 ,de p]soonlijke belang5 wa>van hi] sprake is1 zijn dus klasse-belang51 da> niet de bizond]heid van het p]soonlijke1 ma> de algeme5heid van het onp]soonlijke hun eig5s*ap is1 &]s z\ de vrijheidliev5de individu ze wel bevr$ig5 9 en door de w]kzaamheid van zijn eig5 kunn54 ,dat hij dat niet kn en aansluit+ bij &]5 zoek5 moet1 komt niet voort uit de liefde voor zijn vrijheid1 ma> uit de noodzakelijkheid om1 zij het dan ook voor e5 wijle1 die vrijheid op te (f]51 m9/5s te bep]k54 ,zijn belang is dus gebond5 aan dat van &]5 en de bep]k+ van de mate zijn] vrijheid van h&el51 wil hij zi* v]w]5--d4w4z4 zijn belang beh>tig5--teg5ov] de hem drukk5de ma*t1 vloeit regelre*t uit die gebond5heid voort4 ,volgt hij dus zijn belang1 dan v]e5igt hij zi* met zijns gelijk5 en (f]t hij niets op dan de fiktie van zijn vrije p]soon4 ,want hi]op is deze vrijheid1 wa>van ,domela ,nieuw5huis hi] en &]e vrije ( lib]taire sociali/5 ( ook wel an>*i/5 /e$s sprek51 enkel en alle5 gebase]d1 op e5 inbeeld+4 ,zij be/aat niet dan 9 de phantasie4 ,er zijn 9 de mod]ne arbeid]sbeweg+ ge5 p]soonlijke belang53 er zijn groeps- en er zijn klassebelang54 ,de e]/e bep]k5 zi* tot de bizond]e indu/rien1 vakk51 b$rijv5 etc41 de &]e zijn algeme5e1 die welke de arbeid]s all5 met elk&] als e5e klasse v]e5ig51 e5 v]h\d+ die de loon>beid ges*ap5 heeft4 ,hi]op komt dus die vrijheid ne] dat zij er 9 de w]kelijkheid niet is1 ma> dat m5 zi* v]beeldt dat zij er is4 ,deze dwal+ is e5 burg]lijke4 ,het lib]alisme1 welks wettige af/ammel+ het an>*i/is* begrip van de p]soonlijke vrijheid is1 zag ev5e5s 9 de maats*appij niet e5 groei5d iets1 ma> e5 optelsom van individu51 die1 na> hun belang dat meebr5gt1 tot elk&] 9 betrekk+ tr$5 en die betrekk+ v]brek5 zoodra aan dat belang is voldaan4 ,v&a> dat het lib]alisme er dan ook altoos na> /reefde--9 !orie natuurlijk--de individu5 tot zooveel mogelijke algeheele zelf/&igheid en zelfv]antwoordelijkheid op te vo$54 ,9 !orie6 ,want de praktijk 0 geheel &]s4 ,en wa>om8 ,niet omdat de !orie niet op zi*zelf geheel logis* 01 ma> omdat zij van het belang van de p]soon uitgaat1 wa> zij van dat van de geme5s*appelijkheid _h moet5 uitgaan4 ,do* ls zij dat laat/e g$aan _h1 dan w>e het privaat-kapitalisme niet te v]d$ig5 gewee/2 v&a> dat de kapitali/is*e !orie1 die aanvankelijk door de lib]ale !orien 9 wijsbege]te en /aa?ui%\dkunde w]d v]teg5woordigd1 na> s*ijngrond5 heeft moet5 zoek54 ,e5 van die s*ijngrond5 0 de p]soonlijke vrijheid1 die precies als 9 d5 mond d] an>*i/51 e5 fiktieve p]soonlijke vrijheid 01 9 e5 door de v]deel+ van d5 arbeid en de noodw5digheid van sam5w]k+ bepaalde maats*appij van sociaal geheel onvrije m5s*54 ,/app5 wij hi]m$e af van die niet be/a&e vrijheid van d5 arbeid]1 om na te gaan wat het k>akt] is van des arbeid]s situatie 9 de maats*appij4 ,wa>om kan de arbeid] 9 onze1 ze] v] gevord]de ontwikkel+ van de kapitali/is*e indu/rie en het b$rijfswez51 niet zi*zelf zijn1 dat wil zegg5 9 d5 social5 z9 wa>van hi] sprake is4 ,omdat zij sle*ts e5 deel en e5 ze] onb$uid5d deel vormt van het groote geheel dat m5 noemt3 het produktie9/rum5t prolet>iaat4 ,i$] arbeid] op zi*zelf vormt 9 de kapitali/is*e produktiewijze e5 voorw]p om e5 hoeveelheid w9/ uit te mak54 ,hij is ge5 vrijwillige1 geheel zelf/&ige ruil]1 ma> hij is iem& die e5v\dig g$wong5 is zi* te lat5 exploite]5 door het kapitaal dat hem exploite]5 wil4 ,ma> het gans*e proces van die exploitatie z\ zooveel als niets te beteek55 hebb51 als het telk5s ma> bij n arbeid] tegelijk plaats vond4 ,het k>akt] van e5 op hoog peil van ontwikkel+ /a&e kapitali/is*e w>5produktie is de massale en niet de individueele uitbuit+ ( de uitbuit+ van kle9e groep51 gelijk dat ond] het typis*e kle9-b$rijf ( ond] de me]gevord]de manufaktuur het geval 04 ,de uitbuit+ van d5 enkel5 arbeid] v]dwijnt dus geheel 9 het niet2 hoe lang] hoe me]1 en teg5woordig /]k] dan ooit 9 de ges*i$5is1 is de massa-exploitatie van het prolet>iaat da>voor 9 de plaats gekom54 ,en1 dit is ev5e5s k5m]k5d1 niet alle5 wa> het prolet>iaat direkt wordt uitgebuit1 ma> ook wa> dit niet re*t/reeks het geval is1 vormt het e5 massaal en niet e5 individueel /uk sociale v]h\d+4 ,wij b$oel5 hi] het feit1 dat ond] de kapitali/is*e produktiewijze niet alle5 de w]k5de1 ma> ook de niet-w]k5de arbeid]s e5 ev5 groote economis*e noodzakelijkheid zijn4 ,het indu/rieele res]veleg]1 dat na> plaats1 konjunktuur en indu/rie groot] ( kle9] zal zijn1 ma> dat be/aan moet1 wil het kapitaal 9 de indu/rie flore]5 kunn51 d4w4z4 de me]wa>de e5 behoorlijk peil b]eik51 behoort ev5e5s tot het algeme5e produktie9/rum5t prolet>iaat4 ,het belang van d5 w]k5d5 prolet>ir kan hem dus wel e5s tot aansluit+ nop5 met d5 arbeid] wi5s belang oog5blikkelijk jui/ aan het zijne teg5ov]ge/eld is4 ,m5 ziet hi]uit re$s hoe absurd de aan het ho(d van dit /ukje geplaat/e def9itie d] vrije groepe]+ is4 ,het is wel duidelijk dat e]/ op e5 vrij hoog5 trap van kapitali/is*e ontwikkel+ van de indu/rie de mogelijkheid van arbeid]sorganisatie kan ont/aan4 ,m>x zegt dit treff5d 9 zijn b]oemd antwoord op ,pr\dhon's ges*rift3 ,van alle produktie-in/rum5t5 is de groot/e produktiekra*t de revolutionaire klasse zelf4 ,de organisatie van de revolutionaire elem5t5 heeft tot voorwa>de het be/aan van alle produktiekra*t51 zooals zij zi* 9 het algeme5 9 d5 s*oot van de oude maats*appij kunn5 ontwikkel54 #bh ,e5maal deze hoogte b]eikt hebb5de1 wordt de sam5trekk+ van de v]spreide elem5t5 wa>uit de revolutionaire klasse be/aat1 all]e]/ e5 economis*e noodzakelijkheid1 precies zooals op e5 gegev5 hoogte van de kapitali/is*e ontwikkel+ de noodzakelijkheid gebor5 ia tot e5 sam5trekk+ van de v]spreide kapitali/is*e produktiekra*t51 e5 sam5trekk+ die1 door de wet van de conc5tratie van arbeidsmiddel5 g$rev51 nog /e$s h>5 gang gaat4 ,de mogelijkheid voor de arbeid]s om zi* te organise]5 0 er e]/1 en soms vrij lang1 nadat de noodzakelijkheid er kwam4 ,de behoefte van de arbeid]s om zi* te v]e5ig5 w]d re$s gevoeld to5 bij groepjes arbeid]s het e]/e bewu/zijn zi* voelba> maakte van v]zet teg5 de l te groote uitbuit+4 ,de mogelijkheid ontsproot niet alle5 uit het s*epp5 d] voorwa>d5 tot het bije5br5g5 d] massa's1 ma> ook uit het tot op zek]e hoogte gelijkmak5 van hunne sociale situaties4 ,m>x zegt 9 hetzelfde w]k3 ,de economis*e v]h\d+5 hebb5 het e]/e de massa van de bevolk+ 9 arbeid]s omgezet4 ,de he]s*appij van het kapitaal heeft voor deze massa e5 geme5s*appelijke situatie1 geme5s*appelijke belang5 ges*ap54 ,zoo is deze klasse b]eids e5 klasse teg5ov] het kapitaal1 ma> nog ge5 klasse voor zi*-zelve4 ,na di5 /rijd treft deze massa sam51 con/itue]t zi* dus als klasse voor zi*-zelve4 ,de belang5 die zij v]d$igt word5 klasse-belang54 ,ma> de /rijd van klasse teg5 klasse is e5 politieke /rijd4 ,di5 ze] moeitevoll5 /rijd welk5 ,m>x hi] s*et/1 de noodzakelijkheid voor het mod]ne prolet>iaat om zi* te con/itue]5 als klasse2 e5 klasse met e5 eig5 kritis*e bes*\w+ van de maats*appij en h>e ontwikkel+1 e5 eig5 politiek en e5 eig5 inzi*t 9 de economis*e feit51--di5 /rijd heeft i$]e prolet>irsklasse1 van welk l& ook1 moet5 doormak5 en is zij nog bezig door te mak54 ,want dat w]k is sle*ts de voorb]eid+ die het mod]ne prolet>iaat noodig heeft om de erf5is van de b\rgeoisie te kunn5 aanva>d54 ,hi]om is discipl9e voor het prolet>iaat 9 alle uit+5 van d5 klass5/rijd e5 noodzakelijke voorwa>de4 ,zond] dat zal het nooit kunn5 ov]w9n54 ,de organisatie van het prolet>iaat is1 na> m5 ziet1 ge5 toevallige1 ( e5 die v&aag zus en morg5 zoo kan zijn1 zij is e5 va/e1 e5 blijv5de1 die jui/ door h>e va/heid en ha> blijv5d k>akt] wordt tot wat zij wez5 moet3 het orgaan van de revolutionaire klasse1 die de leid+ van de produktie voor zi* v]ov]5 moet4 ,het individualisme dat zi* nog /e$s 9 de arbeid]sbeweg+ poogt /a&e te h\d51 dat demokratis*e discipl9e gezag noemt1 dat de vrijheid om de des-organisatie hoog te h\d5 als zijn e5ig gelo(s>tikel bes*\wt1 is e5 rem teg5 de ontwikkel+ van de arbeid]sbeweg+ 9 d5 bov5ges*et/51 e5ig-mogelijk5 z94 ,e5 arbeid]sklasse1 die niet is e5 zoo /]k mogelijk1 geslot5 geheel1 mi/ de economis*e ma*t die de voorwa>de is van ha> optr$54 ,het is m]kwa>dig--jui/ die an>*i/51 welke 9 d5 /rijd di5 zij zegg5 m$e te will5 vo]5 teg5 het kapitalisme1 zoo ze] d5 nadruk pleg5 te legg5 op de economis*e ma*t en niet op de politieke1 belemm]5 door hun sektairisme1 door hunne e9delooze en tot 9 het bela*elijke doorg$rev5 groeps-splits+1 het opkom5 van die economis*e ma*t van het prolet>iaat4 ,er zijn 9 de w]eld twee beg9sel51 ,gezag en ,vrijheid1 volg5s ,domela ,nieuw5huis4 #bi ,hoe m5 begripp51 opvatt+51 die /e$s wisseld5 van beteek5is en van inh\d1 beg9sel5 kan noem5 wa>na> de w]eld geleid w]d1 moge an>*i/is*e wij%eid zijn1 hi/oris*e wij%eid is het zek] niet4 ,ev5 go$ kan m5 zegg53 er zijn 9 de w]eld twee beg9sel53 ,gelo( en ,ongelo(1 wat de anti-revolutionair5 e4t4q4 bew]54 ,de zaak is1 dat 9 e5 op klasseteg5/ell+5 b]u/5de maats*appij1 met de /e$s /ijg5de mate van arbeidsv]deel+1 het gezag1 d4w4z4 de ond]w]p+ van m5s*5 aan &]e m5s*5 voor het b]eik5 van zek]e doele9d51 hi/oris* ev5 noodzakelijk is gewee/1 als de erk5n+1 dat dit gezag niet me] noodig 0 e5 hi/oris*e noodzakelijkheid is gewee/4 ,de /rijd teg5 gezag 9 het algeme51 namelijk het gezag van groep5 m5s*5 ov] de massa1 v+ e]/ aan to5 dit gezag zi*zelf ov]leefd _h1 de m5s*5 tot de erk5n+ van zijn ov]bodigheid w>5 gekom54 ,zulk e5 gezag oef5de de gee/elijkheid bijv4 9 het beg9 van de midd5eeuw5 uit1 het gezag dat to5 noodzakelijk 01 omdat bij d5 cl]us 0 te v9d5 de intellectueele kra*t die de to5malige m5s*heid noodig _h4 ,zulk e5 gezag _h de adel1 to5 hij nog de v]d$ig] van de veiligheid van de maats*appij 01 nadat na de groote volksv]huiz+ de m5s*5 we] hokva/ w]d54 ,zulk e5 gezag1 al duurde dit ook onteg5zeggelijk heel veel kort]1 _h de b\rgeoisie1 de klasse die be/emd 0 sle*ts e5 ov]gang te zijn van de feodale tot de sociali/is*e maats*appij1 de be/emm+ _h de maats*appelijke produktiekra*t5 te ontket55 en tot 9 het fabela*tige te do5 /ijg51 om da>door de mogelijkheid van e5 geme5s*appelijke produktiewijze te kunn5 s*epp54 ,dit alles 0 noodw5dig gezag1 ma> dat met de erk5n+ dat het ov]bodig 0 geword51 zijn economis*e noodzakelijkheid _h v]lor54 ,zoo is de organisatie van het prolet>iaat e5 economis*e noodzakelijkheid en het gezag da>91 als m5 wil1 ev5 noodzakelijk4 ,is het nu niet m]kwa>dig dat de an>*i/5 het e5ige correctief1 dat de klassebewu/e arbeid]sbeweg+ k5t teg5 het geva> dat het gezag onta>dt 9 tyrannie1 de demokratie namelijk1 v]w]p58 ,imm]s1 hoe ge ook wilt organise]51 be/ur51 leid51 de demokratie zal to* altijd uw e5ige grondslag moet5 zijn1 de me]d]heid zal to* altijd moet5 besliss5 en de m9d]heid zi* moet5 ond]w]p51 al split/ ge tot 9 het one9dige toe4 ,wa>op komt dus deze vrije groepe]+ van de an>*i/5 ne]8 ,op e5 mo$willige v]zwakk+ van de arbeid]sklasse zond] dat er e5 enkel &] voordeel teg5ov] /aat4 ,e5 &] lib]tair /elt omtr5t de kwe/ie van de v]h\d+ van d5 individu tot de arbeid]sbeweg+ e5igsz9s &]e regel5 op1 die ev5e5s ze] b$5kelijk zijn voor de e5heid van het prolet>iaat4 ,hij v]d$igt het re*t van444 de m9d]h$54 ,m5 lui/]e3 ,wat de ov]he]s*+ betreft die de me]d]heid e5] organisatie op de m9d]heid z\ kunn5 uitoef551 kunn5 de w]kli$5 sle*ts de vrijheid van uittr$5 uit de organisatie en van zelf h&el5 voor de m9d]heid v]d$ig5444 #cj ,welk pr9cipieel v]s*il er be/aat tuss*5 de feitelijke tyrannise]+ van de me]d]heid 9 e5 organisatie door e5 koppige m9d]heid1 en die van p]son51 is ons e5 raadsel4 ,wa>om e5 individu niet mag1 wat deze lib]tair aan e5 v]zamel+ van individu5 als e5 re*t toek5t1 zal wel niem& met gewoon v]/& begrijp5 kunn54 ,alle51 het is v]kla>ba> van het /&punt van d5 an>*i/1 die ond] welk5 naam hij zi* ook v]kappe1 altoos an>*i/ blijft4 ,,individuali/is*e ,,uit+54 ,en zijt gij niet willig1 zoo gebruik ik geweld6 ,goe!1 ,erlknig4 ,het is het noodlot van het an>*isme1 dat het niet tot dad5 kan kom5 ( het zijn dad51 die het onmiddellijk zelf g$wong5 wordt af te keur54 ,dat is het noodlot van lke !orie1 van i$] beg9sel1 dat niet het gevolg is van e5 logis*e nheid1 ma> van tweesla*tigheid4 ,het an>*i/is*e uitgangspunt is 9 alle opzi*t5 e5 teg5spraak4 ,het wil geweld1 ma> het leidt tot v]zwakk+4 ,het wil de vrijmak+ van d5 individu1 ma> de individu w]pt zi* door zijn optr$5 op tot re*t] ov] &]e individu5 en v]heft plotsel+ zi*zelf tot de opp]/e autoriteit4 ,het wil v]held]+ van de massa1 ma> het /i*t ond] ha> de groot/e v]w>r+4 ,het begrijpt zi*zelf niet4 ,ind]daad1 de gewelddaad ( de propag&a van de daad1 zij moe/ wel het cr$o word5 van het an>*isme1 het middel bij uitnem5dheid ( liev] de laat/e toevlu*t4 ,en all]lei soort arti/51 lett]kundig5 en j\rnali/5 kwam5 zi* ond] de an>*i/5 m5g5 en het w>5 niet voor het m9/ deze dekad5t5 7v]valsm5s*571 die e5 ze] lev5dig a&eel 9 het propage]5 van de daad hebb5 g5om51 ha> hebb5 aangewakk]d en1 vooral to5 er nog ge5 /raf op /ond1 ha> hebb5 v]d$igd4 ,het type van deze soort van v]d$ig+ lev]de de di*t] ,laur5t ,tailhade1 die1 na d5 aanslag 9 het htel ,t]m9us uitriep3 ,wat komt het aan op de (f]s1 als het geba> ma> mooi is6 ,het geba> moe/ het voor dez5 dekad5t dus do54 ,niet de (f]s en het resultaat1 ma> de m5s* die d5 mo$ bezit1 zi* aan het ongeluk prijs te gev52 niet het praktis* nut1 ma> de m5s*1 de dad] boezemt d]gelijke soort dekad5te di*t]s de vreugde 9 die zij ov] zulke gevall5 voel54 ,ov]ig5s 0 deze gans*e bomm5wo$e en met ha> de propag&a van de daad spo$ig g5oeg dood4 ,zij 0 het nog spo$ig] gewee/1 als de burg]lijke rege]+5 9 de v]s*ill5de l&5 ha> niet nog lang kun/matig hadd5 aangekweekt met hun geweldige v]volg+ van al wat zij me5d5 dat zi* an>*i/is* noemde1 met hun sy/eem van geheime ophits+ door middel van m\*>ds4 ,s$]t hoort m5 we9ig ( niets me] van de geweldige resultat5 die deze propag&a z\ moet5 hebb54 ,zij is v]/omd1 die /em6 ,en ( nu nog e5s e5 enkel5 ke] w$] op zek]5 dag e5 ( &] half ( heel waanz9nige d5 e5 ( &]5 m9i/] ( kon+ ( grootwa>digheidsbekle$] zal pog5 te dood52 ( nu ook nog e5 ( &]e dwaas voor e5 huis e5 bom zal n$]legg5--vooropgezet dat zulk e5 daad niet is geprovoce]d door de politie ( re*t/reeks van de politie zelve /amt1--dat zal aan het onwe]sprekelijke feit niets afdo51 dat de propag&a van de daad k van het an>*i/is* programma geheel is ges*rapt4 ,da>om behoev5 wij er niet lang bij /il te /aan4 ,deze dolz9nige zijde van het an>*isme is door zijn eig5 dolz9nigheid1 kan m5 zegg51 nu wel ov]wonn54 ,de !oretis*e an>*i/51 die vr het tot w]kelijke dad5 kwam1 nooit gewa>s*uwd hebb51 al?ans nooit pr9cipieel1 teg5 de vreeselijke gevolg5 van e5 d]gelijke propag&a1 en nooit gewez5 hebb5 op de krankz9nige konsekw5ties wa>toe zij moe/ leid51 nam5 dan ook n de v]s*ill5de aanslag51 welke 9 ,frankrijk vooral elk&] met e5 snelheid1 die op e5 zek]e /elselmatigheid wees1 opvolgd51 all5 e5 afkeur5de en afwijz5de h\d+ aan4 ,kropotk9e1 ,grave1 ,faure1 ,rclus1 zij w>5 all5 dadelijk g5eigd om dad5 van geweld1 dynamietaanslag5 en moord5 van de rek5+ van het an>*isme af te vo]54 ,wie en wat dan wl de v]antwoordelijkheid voor deze dad5 te drag5 _h2 welk soort van !orie dr dan wl voor aansprakelijk ge/eld moe/ word51 dat heeft ge5 van deze mann5 ons ooit gezegd4 ,het an>*isme niet6 ,me] niet4 ,ma> dat is niet g5oeg1 dat is zek] niet g5oeg als m5 hun tegemoet kan vo]51 dat ge5 hunn] vr dat de p]iode van aanslag5 geop5d w]d1 ooit rond en op5lijk1 zond] omweg51 er voor is uitgekom5 dat deze gans*e propag&a van de daad e5 afs*uwelijk soort propag&a 0 niet alle51 ma> 9 zijn wez5 e5 all]misdadig/e propag&a1 die niet alle5 t5gevolge moe/ hebb5 e5 geweldige reaktie na> buit51 ma> ev5e5s e5 onov]zi5b>e v]wild]+ van de arbeid]sbeweg+ na> b9n54 ,het is ge5 bewijs van z$elijk5 mo$1 om e]/ ndat e5 zek]e propag&a tot zulke geweldige onheil5 geleid heeft1 dat i$]e5 er teg5 9 op/& kwam1 zijn h&5 op5lijk weg te trekk5 en te zegg51 dat m5 er niets m$e te mak5 heeft6 ,( om1 gelijk ,e4 ,rclus1 te v]kl>51 dat de an>*i/5 van de daad1 die dynamietaanslag5 pleegd51 niet go$ begrep5 wat er met de propag&a door de daad w]d b$oeld6 ,m5 wi/ dat j>5 lang1 vanaf ,bako59e1 re$s het misdrijf w]d aangeprez51 als e5 van de middel5 om het kapitalisme te ond]mijn51 de b\rgeoisie te do5 sidd]5 en het revolutionair v]zet ond] de massa aan te kweek54 ,wa>om e5 d]gelijke propag&a nooit belet8 ,deze en me] d]gelijke vrag5 kwam5 aan/onds op1 to5 m5 na de aanslag5 las1 dat ,kropotk9e1 ,jean ,grave1 ,seba/i5 ,faure en ,rclus elke aansprakelijkheid ervoor van zi* en ook van het an>*isme afwi]p54 ,hebb5 zij dan nooit gelez5 ( gehoord1 wat ,bako59e en zijn edele vri5d ,net*aieff 9 het bizond]1 voor misdadigs 9 naam van de an>*i/is*e taktiek hebb5 gepropage]d1 als revolutionaire middel5 van d5 e]/5 rang8 ,w>5 zij dan wa>lijk zoo onbek5d met de d+51 die het ,congres van ,lond5 b$oelde1 ma> niet op5lijk aanwees als middel5 van aanval en v]d$ig+1 die m5 aan de te*nis*e en *emis*e wet5s*app5 moe/ ontle558 ,wel degelijk wi/5 zij dat allemaal hl go$4 ,ma> het 0 hun gebrek aan z$elijk5 mo$ om de massa de wa>heid te zegg51 omdat m5 da>m$e zijn popul>iteit inboet5 kan1 die hun er toe bra*t de d+5 zoo voor te /ell51 dat zij lat] g]e*tigd s*55 de v]antwoordelijkheid van zi* af te w]p5 voor de misdadige propag&a van de daad1 die 9 naam van het an>*i/is* ideaal b$rev5 w]d1 en door het publiek1--geheel t]e*t--op rek5+ van het an>*isme w]d ge/eld4 ,hi] rak5 wij e5 punt dat niet voorbijgegaan mag word52 het is de z$elijke v]antwoordelijkheid van de leid]s1 niet voor dad5 van d5 nl+1 ma> voor de propag&a 9 ha> geheel en hun ov]wi*t op de massa4 ,liebkne*t zeide e5maal1 ge5 middel van aktie ( propag&a te k5n5 ( te will5 aanbevel51 wa>van hij zelf de v]antwoordelijkheid tot op het laat/e toe niet z\ kunn5 help5 drag54 ,dat is het /&punt wat de leid]s van e5 massa altijd moet5 innem54 ,dat is het moreele /eunpunt van e5 massabeweg+1 wa>9 noodw5dig /e$s p]son5 gevond5 word51 die e5 ( &]e uitdrukk+ li*t z kunn5 opvatt51 dat zij het teg5ov]ge/elde bij hem wakk] roept van wat de sprek] b$oelde4 ,teg5 het laat/e kan niem& zi* wap552 dat zal /e$s wel blijv5 gebeur54 ,ma> da>om moet m5 zi* ook altijd kunn5 b]oep5 op eig5 ondubbelz9nige woord54 ,het is e5 van de afwijk+51 van de abnormaliteit5 9 de an>*i/is*e propag&a uit d5 ro]ig5 tijd gewee/1 dat dit moreele begrip3 hoe m5 propage]5 moet om niet noodeloos sla*t(f]s te mak51 ga&eweg begon uit te slijt51 zoodat de leid]s en sprek]s het zelfs gans* v]lor54 ,dat h+ natuurlijk sam5 met de zu*t om het publiek te behag51 de ja*t op succes die i$]e demagogie k5m]kt4 ,zoo heeft de v]w]p+ van de demokratie 9 het an>*isme1 dat op de massa wilde blijv5 vat h\d51 regelre*t tot e5 wilde demagogie geleid1 die ha> w$]ga alle5 bij het politieke anti-semitisme 9 vroeg] dag5 9 ,duits*l& en teg5woordig bijv4 9 ,oo/5rijk kan v9d54 ,het ophits5 teg5 p]son51 het bele$ig5 en v]da*t mak5 van m5s*51 kortom niet de pr9cipieele1 ma> de p]soonlijke be/rijd+1 het omlaaghal5 van de teg5/&]s 9 hun private lev51--zi$a> de wap55 van i$]e en speciaal van de an>*i/is*e demagogie4 ,de propag&a van de daad /eunde op tweerlei3 het kapitalisme v]nietig5 en de b\rgeoisie s*rik aanjag54 ,beide zijn het gevolg van e5 hopeloos v]w>de bes*\w+ ov] de rol van het kapitalisme 9 de maats*appij en ov] die van de b\rgeoisie4 ,en wa>van gaat geheel deze bes*\w+ eig5lijk &]s uit dan van het burg]lijke begrip8 ,de burg]lijke /aa?ui%\dkunde heeft gele]d1 dat het kapitaal is e5 ma*t 9 h&5 van m5s*51 die zi* door sp>5 dat eig5dom hebb5 v]worv52 aan welk eig5dom door niem& de h& geslag5 mag word54 ,de le] van d5 p]soonlijk5 eig5dom dus1 die onaanta/ba> 04 ,wat is het kapitaal ev5wel 9 d5 loop van de kapitali/is*e ontwikkel+ geword58 ,e5 sociale ma*t2 e5 ma*t1 niet van p]son5 ov] d+51 ma> van d+5 ov] p]son54 ,de burg]lijke /aa?ui%\dkunde kan dit natuurlijk niet toegev51 omdat da>m$e feitelijk de grondslag wegvalt1 wa>op zij de he]s*appij van het privaatbezit heeft tra*t5 te b\w54 ,v]volg5s3 de b\rgeoisie wordt ev5e5s door h>e gele]d51 de v]d$ig]s van de be/a&e orde gelijk m5 het noemt1 als de klasse bes*\wd die niet alle5 de leid+ van de produktie heeft1 ma> die ha> ook h\d5 moet4 ,de b\rgeoismaats*appij1 de b\rgeois/aat1 zij zijn het e9de van alle m5s*elijke sociale wij%eid4 ,9 deze d5kbeeld5 heeft de b\rgeoisie niet alle5 ha> eig5 k9d]51 ma> nog veel /]k] die van het prolet>iaat opgevo$4 ,do* da> zijn er ond] de laat/5 voornamelijk1 die met e5ige s*]pz9nigheid uit deze !orien v]d]e konsekw5ties zijn gaan trekk54 ,t5 e]/e deze3 als het kapitaal e5 p]soonlijke ma*t is1 dan v]nietig ik ook kapitaal als ik e5 ( me] bezitt]s da>van dood4 ,t5 twe$e3 als de b\rgeoisie de klasse is die niet alle5 de leid+ d] produktie1 dus de ma*t heeft1 ma> deze ook h\d5 moet1 omdat er ge5 &]e toe/& mogelijk en d5kba> is1 dan blijft er voor mij1 die ond] di5 toe/& lijd1 die deze ma*t b5 gaan hat5 omdat ik ha> als e5 mij /e$s v]volg5d5 vij& teg5ov] mij zie1 ge5 &] middel ov]1 dan geweld teg5 ha> te gebruik54 ,en kan ik ha> niet geheel v]nietig51 dan kan ik al?ans h>e bezitt]s e5 oog5blik do5 vreez54 ,dit laat/e is dan ook eig5lijk niets dan e5 &] uit]/e van de bes*\w+ wa>van de utopi/5 zijn uitgegaan1 nl4 dat m5 de b\rgeoisie moet tra*t5 te ov]tuig5 dat zij go$s*iks h>e ma*t1 als klasse1 uit de h&5 z\ moet5 gev54 ,de an>*i/ van de daad weet alle5 ma> dat het niet go$s*iks gaat2 hij probe]t het dus kwaads*iks g$aan te krijg54 ,het is hi] enkel ma> e5 v]s*il 9 toepass+1 het grondbeg9sel blijft hetzelfde4 ,wij zull5 niet zegg51 dat i$]e an>*i/ die dad5 pleegde van het gehalte als ,vaillant1 ,h5ry1 ,cas]io1 van e5 d]gelijke r$5e]+ is uitgegaan1 ma> 9 d5 grond leidt de an>*i/is*e lev5sbes*\w+ onv]mijdelijk da>toe4 ,wij zijn 9 de burg]lijk-lib]ale en 9 de an>*i/is*e bes*\w+swijze sle*ts losse individu51 i$] is e5 brokje maats*appij4 ,li*t m5 er zulk e5 brokje uit1 zoo is de r$5e]+1 dan wordt da>door re$s e5 deel van die maats*appij ontr$d]d4 ,deze r$5e]+1 die het toepass5 van individueel geweld logis* billijk5 moet1 kan zi* niet dekk5 met de rol die het geweld v]vuld heeft 9 de ges*i$5is4 ,ov]gang5 9 de sam5lev+ voltrekk5 zi* nooit geleidelijk1 dat wil zegg51 zond] letsel aan p]son54 ,dat heeft de b\rgeoisie wel het /]k/ getoond1 to5 zij h>e revoluties mak5 moe/ en g5oodzaakt 0 deze tot 9 het uit]/e door te vo]54 ,zij moe/ teg5 het absolute kon+s*ap blo$ig te w]k gaan1 en wat ha> aan feodalisme 9 d5 weg /ond1 moe/1 gelijk 9 de j>5 #agia tot #agic1 door de guillot9e word5 v]wijd]d4 ,de an>*i/ ev5wel1 die e5 bom w]pt 9 het p>lem5t1 gelijk ,vaillant1 die e5 presid5t van de republiek doodt1 gelijk ,cas]io1 ( e5 m9i/]presid5t1 gelijk ,angiolillo1 e5 onnoozel5 kon+1 gelijk ,bresci1 ( e5 nog onnoozel] keiz]91 gelijk ,luc*5i1 grijpt 9 ge5 enkel opzi*t 9 het organis* ontwikkel+sproces van de maats*appij revolutione]5d 94 ,hij b]o(t e5 individu van het lev51 wi5s w]kzaamheid 9 sociaal opzi*t f niet hoog] zi* v]hief dan die van elk5 kantoorb$i5de ( bode van e5 ziek5bus1 en wi5s l$ige plaats sle*ts e5 v]lies voor de familie oplev]t4 ,(1 9 het geval dat hij e5 ( &]5 gehat5 /aatsman treft1 v]zwakt bij de e5e burg]lijke politieke p>tij t5 g]ieve van de &]e4 ,dus politieke aktie6 ,d]gelijke p]soonlijke dad5 van geweldsoef5+ zijn vol/rekt niet op n lijn te /ell5 met het uit d5 weg ruim5 van h9d]pal51 zooals de ontwikkel+ d] maats*appij aan klass5 wel e5s heeft opg$rong51 die voor het feit /ond5 zoo te h&el5 op /raffe van &]s niet tot hun doel te g]ak54 ,want 9 dat geval bewijz5 de logis*e noodzakelijkheid en de onafw5dba>heid van het middel re$s van zelf het hi/oris*e re*t4 ,dad5 als de on?o(d+ van ,k>el ,i van ,engel& door de ze] vrome ,purite95 ( de on?o(d+ van ,lodewijk ,,xvi door d5 d]d5 /& 9 ,frankrijk1 w>5 ge5 individueele1 ma> sociale dad51 die door de onv]mijdelijke om/&igh$5 aan e5 groote me]d]heid van het volk opg$wong5 w]d5 9 d5 /rijd teg5 e5 betrekkelijk kle9e groep1 ov]geblev5 uit e5 economis* en politiek geheel ov]wonn5 tijdp]k4 ,da>om kan ge5 revolutionaire klasse het re*t op geweld vrijwillig opgev51 zond] da>mee tegelijk]tijd op te h\d5 als revolutionaire klasse te be/aan4 ,ma> dt geweld is niet alle51 gelijk wij hebb5 aangetoond1 van e5 &]e orde1 dan dat wa>op de an>*i/is*e propag&i/5 door de daad zi* b]oep52 het an>*i/is*e middel is e5v\dig e5 omke]+ van het ges*et/e beg9sel4 ,de individu maakt zi* hi] tot re*t] ov] v]h\d+5 en p]son51 /elt zi* dus eig5ma*tig en eig5g]e*tigd 9 de plaats van de objectieve v]h\d+5 en de klass5 die te ri*t5 hebb54 ,dat is ge5 hi/oris*e daad1 dat is p]soonlijke willekeur1 die van niem& te duld5 is4 ,p]soonlijke willekeur1 die de v]teg5woordig]s1 de ma*!bb5de p]son5 van e5 rege]5de klasse dikw]f toegepa/ hebb5 op m5s*51 wi] w]k ( wi] aanwezigheid 9 de maats*appij hun onwelgevallig 01 ma> drom nog 9 ge5 enkel opzi*t het k>akt] van p]soonlijke willekeur v]lor5 heeft4 ,er he]s*t dus 9 ze] hooge mate hi] begripsv]w>r+1 die de logis*e noodzakelijkheid van e5 klasse om beletsel5 uit d5 weg te ruim51 welke h>e ontwikkel+ v]h9d]51 v]e5zelvigt met de willekeur van e5 an>*i/is*e1 individueele gewelddaad4 ,het z$elijke re*t om te re*t5 ligt niet1 kan niet ligg5 bij individu51 het ligt sle*ts bij klass5 en het ontle5t zijn wa>de aan de noodzakelijkheid van e5 gegev5 klasse om 9 e5 gegev5 hi/oris* tijdvak1 9 het belang van de maats*appij 79 het algeme5 belang is de t]m die de hi/orie da>voor k5t7 de leid+ van de produktie te aanva>d51 voor d5 groei van de intellectueele ontwikkel+ ruim] ban5 te s*epp51 de re*ts9/ell+5 na> de inmiddels v]&]de om/&igh$5 te wijzig5 enz4 ,kortom1 de noodw5digheid van de v]vang+ d] e5e klasse1 die aftre$t1 door e5e &]e1 die voortaan be/ur5 zal4 ,het is het v]s*il 9 uitgangspunt tuss*5 sociaal-demokrat5 en an>*i/5 dat ook hi]9 aan d5 dag komt4 ,bij de an>*i/5 wordt /e$s het zwa>tepunt1 de doorslag 9 de hi/oris*e ontwikkel+ van de klasse1 bij d5 individu gelegd2 de sociaal-demokratie k5t ge5 doorslaggev5d51 met zijn geweld 9 d5 gang d] ontwikkel+ +rijp5d5 individu1 ma> enkel de klasse en h>e economis*e en politieke ma*tsontwikkel+4 ,gaan wij na 9 hoev]re d]gelijke p]soonlijke geweldsdad5 de arbeid]sbeweg+ 9 h>e ontwikkel+ hebb5 gebaat1 dan zi5 wij1 dat zij 9 /$e van ontwikkel5d1 sle*ts remm5d1 sle*ts reaktionair gew]kt hebb54 ,reaktionair niet 9 d5 z9 van contra-revolutionair1 ma> 9 d5 z9 van de ontwikkel+ belemm]5d4 ,dat kan ook niet &]s4 ,e5 te /]k aanzett5 van revolutionaire en]gie kan reaktie bij de nog bov5drijv5de klasse v]wekk54 ,als zelfs e5 deel van de arbeid]sklasse teg5 de b\rgeoisie met e5 groot] ma*tsontwikkel+ optre$t dan met h>e wez5lijke kra*t 9 ov]e5/emm+ is1 kan zij1 de n$]laag lijd5d1 reaktie bij de b\rgeoisie v]wekk54 ,ma> dan kan deze alle5 het gevolg zijn van e5 veel /]k] kra*ts9spann+ van de b\rgeoisie dan voorhe5 en uit deze daad kan de ond]worp5 arbeid]sklasse w$] nieuwe kra*t5 putt54 ,e5 kamp teg5 de reaktie bij de b\rgeoisie kn zelfs e5 geheel nieuwe phase word5 9 de ontwikkel+ van de arbeid]sklasse1 zelfs zoo zij pas ov]wonn5 is1 en opnieuw tot s*]p+ van ha> revolutionaire en]gie m$ew]k54 ,zooals ,m>x het zeide van de contra-revolutie 9 ,frankrijk 9 #ahdh3 ,niet 9 zijn tragi-komis*e v]ov]+5 brak zi* de revolutionaire vooruitgang baan1 ma> 9 de voortbr5g+ van e5 geslot51 ma*tige contra-revolutie1 9 de voortbr5g+ van e5 teg5/&]1 door wi5s be/rijd+ e]/ de revolutionaire p>tij rijp5 kon4 #ca ,zoo iets ev5wel kan e5 individueele gewelddaad1 zelfs e5 opvolg+ van zoodanige dad51 niet alle5 niet t5 gevolge hebb52 do* de reaktie die zij opwekt1 leidt niet tot e5 abnormale kra*ts9spann+ bij de b\rgeoisie1 ma> tot h>e al te gemakkelijke kra*tsv]me]d]+4 ,en ge5 wond]3 de daad ( dad5 zijn niet het gevolg van de kra*t ma> van de zwakheid d] arbeid]sklasse1 van ha> gebrek aan hi/oris* inzi*t1 dat ha> niet doet inzi5 dat de klasse langs heel &]e weg5 te be/rijd5 is en be/r$5 moet word54 ,de b\rgeoisie da>5teg5 ziet zi* onmiddellijk v]/]kt 9 de publieke op9ie2 ha> onre*t van be/aan1 dat door h>e ontwikkel+ als kapitali/5klasse zi* aan het bewu/zijn van bre$e midd5lag5 d] maats*appij opdr+t1 wordt w$] voor e5 tijd re*t2 zij is de aangewez5 klasse om de b$reigde orde te h&hav54 ,het blo$ wordt ha> opnieuw toegevo]d na> de plaats wa> het bezig 0 weg te /room51 de plek van h>e /rafwetgev+3 het middel t] bewak+ en bes*]m+ van de re*tsorde bij uitnem5dheid4 ,ju/itie en militairisme1 de twee ma*tig/e /utt5 van de b\rgeoisie1 word5 v]/]kt en de arbeid]sbeweg+ betaalt het gelag2 uitzond]+swett5 word5 gemaakt1 wa>m$e de rege]5de kliek5 &]5 dan jui/ an>*i/5 pog5 te treff52 zelfs v9dt de b\rgeoisrege]+ 9 niet we9ige gevall5 aanleid+ om het re*t van v]e5ig5 en v]gad]51 d5 /]k/5 /eun voor de ontwikkel+ d] arbeid]sklasse1 de coalitievrijheid en de p]svrijheid aan b&5 te legg54 ,dat zijn altoos de e5ige gevolg5 van deze propag&a van de daad gewee/2 en dat w>5 de wrange vru*t5 die het prolet>iaat1 vooral 9 de romaans*e l&51 van deze soort propag&a heeft mog5 plukk54 ,v]giss5 wij ons niet1 dan 0 zij eig5lijk niet &]s dan het uitwo$5 van die individueele aktie1 die door het romaans*e an>*isme j>5 lang gepr$ikt is en die h>5 aanvang 9 de propag&a van ,bako59e vond4 ,als zoodanig 0 zij ook e5 noodzakelijkheid1 al 0 het dan ook e5 ze] treurige1 voor de arbeid]sbeweg+ van deze l&54 ,het be/e bewijs dat zij v]\d]d is1 vormt het feit dat ge5 enkel an>*i/ op5lijk me] iets van ha> wet5 wil4 ,e5 eig5a>dig /&punt neemt bijv4 ,domela ,nieuw5huis 91 die d5 aanslag niet direct go$keurt1 ma> ze begrijpelijk v9dt4 #cb ,zek] is i$]e h&el+ te begrijp51 als m5 de motiev5 k5t die er toe geleid hebb51 ma> da> gaat het hi] vol/rekt niet om4 ,hi] geldt het de beoordeel+ ( het e5 middel is dat de arbeid]sbeweg+ kan di554 ,het begrijpelijk mak5 kan hoog/5s e5 crit]ium oplev]5 voor de re*t]s die ov] zulke misdrijv5 te oordeel5 hebb51 ma> niet voor h5 die zegg5 de arbeid]sbeweg+ te di554 ,domela ,nieuw5huis bes*\wde ze als e5 propag&amiddel voor het an>*isme2 deze an>*i/1 die zegt het gezag van m5s*5 niet te erk5n51 erk5t wl het gezag van e5 bom4 ,,het ,,lijdelijk ,,v]zet4 ,9 de laat/e j>5 voornamelijk hebb5 wij nog e5 &]5 vorm van p]soonlijke aktie zi5 gebor5 geword51 die1 hoewel van veel m9d] s*adelijk5 a>d na> buit51 9 d5 grond ev5wel van hetzelfde an>*i/is*e gezi*tspunt uitga&e en de wa>de van p]soonlijke dad5 ev5zoo ov]s*att5de1 voor de arbeid]sbeweg+ van ev5 we9ig nut en voor de enkel5 die er zi* door aangetrokk5 gevoel51 ook van s*adelijke uitw]k+ is4 ,wij b$oel5 hi] d5 passiev5 we]/& ( het lijdelijk v]zet van individu51 wat t5 onz5t 9 d5 laat/5 tijd vooral hi]op ne]komt1 dat m5 zijn militair5 di5/pli*t weig]t4 ,9 beg9sel ri*t zi* deze aktie me] teg5 d5 /aat1 van wi5 m5 zi* het geweld laat welgevall51 ma> wi5 m5 da>teg5ov] zijn p]soonlijke di5/5 weig]t4 ,zij komt ook wel v]m5gd voor met de *ri/elijke bes*\w+1 op grond van *ri/elijk-e?is*e bezw>51 dat m5 zi* niet le55 moet om de wap5s te drag51 ge5 e$ moet do5 enz4 enz4 ,konsekw5t zag m5 tot nog toe deze p]soonlijke aktie n]g5s doorgevo]d2 imm]s h>e konsekw5tie z\ v]lang5 dat m5 weig]de bela/+ te betal51 dat m5 zi* aan ge5 politiev]ord5+5 /oorde1 dat m5 i$]e aanrak+ met de /aats- ( geme5tevoors*rift5 ontweek en weig]5 z\ aan de v]pli*t+51 da>9 opgelegd1 te voldo54 #cc ,9 deze halfheid ligt dan ook de v]oordeel+ van het middel als w]kzaam oppositiewap5 teg5 d5 gehat5 /aat opgeslot54 ,e5 middel dat zijn doel hoog/5s ma> van n kant kan treff51 is ge5 middel4 ,want nog /]k] v]oordeel+ ligt 9 het feit1 dat niem& zijn] aanhang]s het zelfs ook ma> voor de helft ( voor e5 kw>t op5lijk durft aanbevel54 ,dat v]oordeelt het re$s moreel2 ma> nog veel me] treft het die v]oordeel+ als middel 9 d5 klass5/rijd4 ,het moge e5 zek]e e?is*e wa>de hebb5--ook dat ev5wel lijkt ons ze] betwi/ba>--om met zijn p]soon te /aan teg5 hetge5 m5 9 /rijd a*t met zijn heilige ov]tuig+2 voor wat m5 er m$e b]eikt is het middel ev5wel te duur4 ,de taktiek van de arbeid]sbeweg+ 9 d5 klass5/rijd /rekt om met zoo we9ig mogelijke p]soonlijke (f]s e5 zoo groot mogelijk resultaat te b]eik54 ,zoo er al 9 d5 /rijd (f]s van p]soonlijk5 a>d moet5 vall51 dan /aat to* bij i$]e wl ov]legde h&el+1 bij elk5 b]aamd5 /ap van het prolet>iaat1 deze g$a*te voorop1 om het kapitalisme1 hetzij op economis*1 hetzij op politiek t]re9 op zoodanige wijze afbreuk te do51 dat de m9/ mogelijke p]soonlijke (f]s te betreur5 zijn4 ,&]s is deze aktie van d5 passiev5 teg5/&1 die jui/ het gans*e zwa>tepunt--precies als bij de propag&a van de daad--van uit de beweg+ na> d5 individu v]legt en als het w>e door deze leid5de g$a*te wordt behe]s*t3 hoe do5 wij de kapitali/is*e in/ell+5 met de groot/ mogelijke hoeveelheid (f]s van p]soonlijk5 a>d1 de g]+/ mogelijke afbreuk6 ,i$]e daad 9 deze aktie vord]t de e9delooze op(f]+sgez9dheid van de gans*e p]soon2 gegev5 de eis*1 dat de daad e5ig effekt hebbe1 dan is to* hetge5 er m$e op zijn hoog/ kan word5 b]eikt1 niets dan e5 e?is*e v]oordeel+ van de dwangmiddel51 wa>ov] de /aat bes*ikt1 9 de oog5 van enkele burg]lijk- ( *ri/elijk-e?is* aangelegde m5s*54 ,de bizond]e s*adelijkheid die deze aktie van het passieve v]zet heeft1 h>e uitw]k+ op sommige groep5 van arbeid]s1 doet ons bij ha> nog enkele oog5blikk5 /il/aan4 ,want z\ zij zi* alle5 tot de b\rgeoisie ri*t51 aan ha> e?is* gemo$ tra*t5 te appelle]51 alli*t z\ niem& er zi* om bekreun54 ,ma> zij w5dt zi* tot de arbeid]sklasse1 en zij me5t deze te moet5 voorh\d51 dat geweld niet door geweld v]nietigd kan word51 !orien die natuurlijk de uitw]k+ hebb51 dat zij de arbeid]s mo$eloos mak5 en h5 van het w]k dat zij hebb5 te do51 hun klasse m$e bevrijd51 afh\d54 #cd ,tol/o's v]me5d logis*e /ell+5 zijn e5 sam5/el van sophism51 al is hij 9 zek]5 z9 de mee/ konsekw5te ond] de an>*i/51 wa> hij de eis*5 van de mod]ne cultuur gladweg v]w]pt1 omdat zijn reaktionair ideaal zi* da>m$e niet v]e5ig5 laat4 ,tol/o haat onze bes*av+1 onze fabriek51 onze groote /$51 onze mani] van w]k5 en lev5 #ce4 ,hij roept luide om e5 t]uggang tot d5 all]primitief/5 vorm van het lev5 9 de natuur4 ,ma> ook dat is niet nieuw2 voor me] dan &]halve eeuw heeft ,jean ,jacques ,r\sseau het al d] m5s*heid als ideaal voorgeh\d51 dat zij me] tot de natuur t]ugke]5 moe/4 ,voor iem&1 die als ,tol/o klasseteg5/ell+5 loo*5t1 is het natuurlijk heel gemakkelijk om 9 het kapitali/is* /elsel e5 uit+ te zi5 van p]soonlijk onre*t en geweld4 ,do* het kapitalisme is1 9 onz5 tijd1 niet e5s me] e5 p]soonlijk geweld4 ,er is ge5 eig5lijk p]soonlijk geweld me]1 dat de arbeid]s dw+t om zi* te lat5 exploite]54 ,de m5s*5 word5 9 onz5 tijd van hooge kapitali/is*e ontwikkel+ door de produktie behe]s*t1 en aldus is het geweld van het kapitalisme niet e5s p]soonlijk me] be/rijdba>4 ,elk arbeid] die 9 onz5 tijd op de wijze van ,tol/o z\ will5 /rijd51 d4w4z4 niet-/rijd51 slaat 9 de lu*t1 raakt niets en niem&4 ,tol/o ziet e5 maats*appij-inri*t+1 wa>9 elke51 zelf/&ig1 voor zijn maats*appelijke dad5 v]antwoordelijk is en het is op dat1 v]me5de1 gevoel dat hij e5 b]oep doet4 ,het spreekt van zelf1 dat iem& die1 gelijk ,tol/o e4d41 9 het kapitalisme niets dan e5 groote onta>d+ ziet1 9 alles wat hij wa>neemt als de uit+5 van dat /elsel1 b>b>isme zal zi54 ,en dan heeft hij e5 probaat middel me55 te ontdekk5 om aan het geweld e5 e9de te mak51 n4l4 er niet aan deel te nem54 ,hij vord]t dat van de arbeid]s ook1 de arbeid]s die 9 ge5 enkel opzi*t aansprakelijk zijn voor het geweld van de b\rgeoisie en zi* als de ond]ligg5de klasse hebb5 te ond]w]p5 aan de wett5 die hun opgelegd word5 door de ma*t van de bezitt5de en dus ook wetgev5de klasse6 ,het is als( m5 e5 gevang5e aansprakelijk /elt voor d5 toe/& wa>9 zijn cel v]ke]t4 ,ov]ig5s misk5t ook dit an>*isme niet m9d] dan dat van de daad1 van het feitelijke geweld dus1 de noodzakelijkheid van organisatie en is dus voor de arbeid]sbeweg+ a priori v]oordeel5swa>dig4 ,van i$] middel dat 9 d5 klass5/rijd door de mod]ne arbeid]sbeweg+ wordt gebruikt1 moet kunn5 geld5 dat wat n doet1 all5 kunn51 en wat all5 do51 ook n kan do54 ,m>tela>s*ap van p]soonlijk5 a>d is e5 ongeoorlo(de kra*ts- en ma*tsv]spill+1 die de arbeid]sbeweg+1 van wi] /rijd jui/ sam5trekk+ van l h>e kra*t5 e5 voorwa>de is1 niet dan s*adelijk kan wez54 ,do* m5 zal het /e$s zi51 wa> de beweg+ uit h>5 a>d zwak is1 da> zull5 deze en d]gelijke p]soonlijke dad5 altijd het hoog/ word5 aangeslag54 ,het is alwe] het k5m]k van e5 zwak inzi*t ( van algeheele afwezigheid van inzi*t 9 het wez5 van d5 /rijd teg5 de politieke ma*ts9/ell+5 van d5 klasse-/aat1 dat i$] voor zi* en i$] op zijn eig5 wijze me5t da>teg5 d5 /rijd te kunn5 vo]54 ,dit zal dr het /]k/ zi* op5b>51 wa> m5 f zi* niet 9 /aat ziet e5 massabeweg+ op de be5 te br5g51 f m5 ge5]lei kans ziet ha> behoorlijk te s*ol5 en ha> die wap5s te do5 aanw5d5 wa>m$e zij op d5 duur de ma*ts9/ell+5 van d5 b\rgeois/aat behoorlijk kan bekamp54 ,9 beide gevall5 wordt uit zwakte1 bij gebrek aan e5 uit+ van de massa1 all5gs de p]soon na> d5 voorgrond g$rong5 en wordt het t]re9 voor de p]soonlijke aktie geff5d4 ,deze draagt e*t]1 jui/ om hetge5 ha> wez5 uitmaakt1 de kiem5 d] ontb9d+ re$s bij h>e geboorte 9 zi*2 zij treft hoog/5s 9 e5 enkel geval1 bij e5 enkel p]soon doel1 en ook da> nog gaat t5 slotte het effect van de daad v]lor51 omdat lk p]soonlijk m>tela>s*ap 9 onz5 niet-romantis*5 tijd1 op d5 duur v]vel5 gaat4 ,uit di5 ho(de is de aktie van d5 passiev5 we]/& e5 reaktionaire aktie te noem51 alhoewel1 en dit heeft zij ov]ig5s met zoo m5ig /rijdmiddel van het an>*isme geme51 zij op het oog nog al radikaal lijkt4 ,dat zij zoog5aamd de v]antwoordelijkheid van d5 /rijd van uit de beweg+ na> de p]soon v]legt1 geeft ha>1 zoo m5 d5 maat/af van het effectieve aan de /rijdmiddel5 d] arbeid]sbeweg+ aanlegt1 bov5di5 ge5 moreel1 ma> e5 immoreel ca*et4 ,de v]antwoordelijkheid van de daad b]u/ ma> voor e5 deel bij de p]son5 die ha> v]ri*t51 t]wijl e5 voornam] deel di] v]antwoordelijkheid ?uis hoort bij h51 die ha> wel sle*ts zijdel+s propage]51 ma> to* t]dege propage]5 door ha> e5 doeltreff5d middel te noem54 ,,t]ugval ,,9 ,,het ,,utopisme4 444 ,wat is het an>*isme 9 d5 grond &]s dan e5 nieuwe vorm van het zuiv]e revolutionisme als me?ode1 met kle9-burg]lijke ideal5 als doel8444 ,w]n] ,somb>t4 ,9 v]gelijk+ met e5 vroeg]e phase1 is het an>*isme zo[el 9 zijn politieke als 9 zijn lit]aire uit+51 teg5woordig hoog/ mak en g$wee4 ,m5 kan zegg5 dat1 na>mate het e5igsz9s t]re9 is beg9n5 te w9n5 9 de arbeid]sbeweg+1 het aan revolutionair lan tamelijk wel alles heeft +eboet4 ,hoog/5s e5s hi] en da> nog spor5 van de oude wildheid1 hi] ( da> v]spreid nog wel e5s e5 enkele aanslag1 ma> voor het ov]ige is het dood/il geword5 9 zijne gel$]54 ,ja1 wie de teg5woordige ges*rift5 van de wet5s*appelijke an>*i/5 nagaat1 zal da>9 niets &]s v9d5 dan e5 voorkeur voor de uit]/e vr$eliev5dheid4 ,no* van revolutionisme1 no* van t]rorisme me] e5ig spoor2 de taktiek van het geweld wordt teg5woordig als niets met het an>*isme uit/a&e hebb5d1 v]worp54 ,zoolang m5s*5 ov] &]e m5s*5 he]s*5 ( he]s*5 will51 0 er geweld3 oorlog1 moord1 aanslag54 ,de w]eldges*i$5is wemelt ervan1 zij is zelfs da>uit sam5ge/eld4 ,ma> altoos kwam het geweld van bov5 af4444 ,het an>*isme444 is ge5 bevord]a> van het geweld2 integ5deel1 het is zijn doelbewu/e vij&4 ,wa> ooit e5 an>*i/ van e5 misdaad1 van geweld bes*uldigd w]d1 da> 0 het niet het an>*isme1 die hem tot dit geweld v]lokt ( g$rev5 _h1 ma>444 de tot 9 ha> b9n5/e ges*okte m5s*elijke natuur1 die uit toorn ( v]twijfel+ ge5 &]5 uitweg zi5 kon dan dood en v]nietig+4444 #cf ,hoe dit nu v]d] ook moge wez51 e5 feit is het1 dat de eig5lijke revolutietaktiek blijkba> is afgezwor52 dat de me?ode om door middel van de be/ude]+ d] te*nis*e en *emis*e wet5s*app5--gelijk het vroeg] li/ig heette1 wa> m5 op5lijk niet durfde aanspor5 tot het w]p5 van dynamietbomm5--te tra*t5 de burg]lijke maats*appij te t]rorise]5 en op h>e grondslag5 te do5 wankel51 als ondoeltreff5d is v]lat54 ,wie e5s go$ wil zi51 hoeze] het an>*isme1 9 d5 wet5s*appelijk5 z9 al?ans1 zijn k>akt] geheel heeft v]&]d en zi* tot de mee/ vr$eliev5de en mee/ zoetsappige le] van de w]eld ontwikkeld heeft1 moet ma> e5s ,kropotk9e's ,p>oles d'un rvolt 7,woord5 van e5 op/&ige7 uit het ja> #ahhe v]gelijk5 met hetge5 door hem teg5woordig ov] de me?ode en de taktiek van het an>*isme ges*rev5 wordt4 ,vroeg] geheel de wilde romantiek van d5 ,blanqui/is*5 op/&el+2 ?ans niets dan de resultat5 van dikwijls heel belangrijke1 ma>1 wat orig9aliteit betreft1 gans* onbeteek55de ond]zoek+5 van e5 kam]gele]dheid1 die wel iets van p$ant]ie heeft en na> de lamp riekt4 ,de korte inh\d van het ho(d/uk ov] de taktiek van het an>*isme1 9 ,kropotk9e's all]jong/e wet5s*appelijke ges*rift1 munt door niets bizond] me?odis*'1 no* door iets bizond] taktis*' uit4 ,het is sam5 te vatt5 9 d5 raad aan de an>*i/5 om te /ude]5 en speciaal om de ges*i$5is e5s te be/ude]51 wat natuurlijk op zi*zelf niet bij/] revolutionair is4 ,deze /udie z\ nog tot revolutionaire resultat5 kunn5 leid51 mits da>bij niet de me?ode gevolgd worde1 die ,kropotk9e speciaal op het gebi$ d] ges*i$5is gebruikt1 want deze is allesbehalve revolutionair1 integ5deel 9 hooge mate spitsburg]lijk4 ,dit neemt ev5wel niet weg1 dat het eig5lijk an>*isme1 als deel van de sociale beweg+ van de laat/e d]tig j>51 gebor5 is uit de w$]oplev+ van twee t5d5z5 die het mod]ne socialisme ov]w9n5 moe/ en me]5deels dan ook ov]wonn5 heeft4 ,het zijn de romantiek 9 de voor/ell+5 van de ontwaakte arbeid]smassa en de sporadis*e neig+ om telk5s 9 het oude utopisme t]ug te vall54 ,da>door w]d het an>*isme1 gelijk het zi* voornamelijk 9 de romaans*e l&5 demon/re]de1 e5 r5aissance 7w$]geboorte7 van het hak5 na> de revolutie en het v]lang5 om de maats*appelijke ontwikkel+sphase van het kapitalisme1 die nog kom5 moe/1 v] te spr+5 en met pak en zak lief/ dadelijk 9 d5 communi/is*5 hemel te vall54 ,n de /orm- en drangp]iode van de bomm5w]p]ij1 n de bitt]e erv>+1 dat langs di5 weg niet &]s dan de ze] wrange vru*t5 van de reaktie te oog/5 w>51 ont/ond op di5 bodem e5 uitgebreide an>*i/5-litt]atuur1 die1 met ,kropotk9e's ,v]ov]+ van het ,brood +eleid1 door ,grave1 ,faure1 ,malato1 ,malate/a etc4 w]d voortgezet4 ,deze lit]atuur is e5 uit+ van dekad5tie 7v]val74 ,wij zag5 re$s bij e5e voorafga&e beh&el+ van het communi/is* an>*isme1 gelijk het zijn ont/aan aan zijn5 vad] ,kropotk9e te dank5 heeft gehad1 welk e5 voor/ell+ dit zi* maakt van de eig5lijke v]ov]+ van de communi/is*e maats*appij en wij zull5 ?ans de geleg5heid hebb5 om dez5 g$a*t5gang nog wat nad] te ontl$54 ,de k9d]lijke voor/ell+51 hoe de revolutie er eig5lijk zal kom5 en hoe die revolutie zal moet5 leid5 tot de communi/is*e maats*appij1 zijn het e]/e k5m]k van dat revolutionaire utopisme gewee/4 ,wij zull5 zoo /raks zi5 wat er van is ov]geblev54 ,ov] de kom5de revolutie te r$5e]51 te discute]5 en er gans*e v]toog5 ov] te h\d51 0 9 het algeme5 e5maal het k9d]spel van de pas-gebor5 arbeid]sbeweg+4 ,9 de ho(d5 van hn die pas revolutionair w]d51 d4w4z4 het gevoel van v]zet teg5 de he]s*5de toe/&5 9 zi* voeld5 ontwak51 werspiegelde zi* de gans*e arbeid]sbeweg+ als e5 blo$ige h]lev+ van de revolutieg$a*te1 die niet het m9/ 9 ,frankrijk e5 /]k kle9-burg]lijk ideali/is*e traditie _h4 ,ov] het algeme5 kwam dit r$5e]5 ov] de nad]5de revolutie voort uit e5 geweldige ov]s*att+ van de gevolg5 die de door het kapitalisme ond] de massa d] m5s*5 v]oorzaakte sociale ell5de z\ hebb54 ,het 0 de k>ikatuur van de sociali/is*e kritiek op de kapitali/is*e maats*appij1 sam5gevat ond] d5 me] bek5d5 naam van de ,v]el5dung/heorie1 die natuurlijk iets geheel &]s zegt4 ,het is het mee/ k5teek55d voor deze lit]atuur1 dat zij t5 tijde van p]iod5 van crisis 9 de nijv]heid is ont/aan1 en aan de eig5a>dige gevoel5s1 die de massa1 welke niet sociaal-demokratis* is opgevo$ en ges*oold1 9 zulke tijd5 van ell5de geheel behe]s*5 kan1 dan ook tra*tte te beantwoord54 ,de e]/e groote en ern/ige crisis die de nijv]heid 9 ,europa hevig aangreep1 kwam na e5 p]iode van int5siev5 bloei 9 #ahgc en breidde zi* tot #ahhj uit ov] zo[at alle mod]ne indu/riel&54 ,het 0 aanvankelijk e5 beurscrisis1 die zi* ev5wel e5ige j>5 lat] ov] de gans*e nijv]heid uit/rekte3 #ahge crisis 9 de kol5- en ijz]9du/rie2 #ahgh e5 zw>e crisis 9 de kato5nijv]heid1 die vooral ,engel& geweldig aanpakte2 da>op1 na e5ige j>5 van opbloei1 w$]om 9 #ahhb het beg9 van e5 nieuwe1 ev5 hevige crisis1 die van uit ,frankrijk h>5 loop begon en tot 9 het beg9 van het ja> #ahij bleef aanh\d54 ,deze crisiss5 wi]p5 de arbeid]s1 bij duiz5d5 tegelijk1 als w]kelooz51 als de ov]compleet51 op de /raat en de /emm+ die zoodanige gebeurt5iss5 ond] de arbeid]smassa te voors*ijn roep51 vormt e5 bij uit/ek ges*ikt5 bodem voor de bov5aang$uide soort van lit]atuur4 ,zij /elt zi* e5 v]&]+ van de maats*appij niet &]s voor d5 gee/ dan 9 d5 vorm van e5 ( &]e1 m9 ( me] plotsel+e cata/rophe1 die uitbreekt zond] dat m5 er eig5lijk op v]da*t kan zijn4 ,da>aan ontle5t dan ook het beeld d] voorb]eid+ van de aan/a&e revolutie dat ,kropotk9e1 ,grave e4 a4 gev51 zijn ont/aan4 ,als alles ma> op papi] kla> is1 zoo me55 dez51 dan weet het opge/ane volk d5 dag na de revolutie wel alles te v9d54 ,er is 9 deze bladzijd5 re$s me] op gewez51 dat m5 er bij de beoordeel+ van het an>*isme1 zooals het zi* 9 de arbeid]sbeweg+ voorde$1 rek5+ mee moet h\d5 dat het altoos me] van /emm+5 dan van e5ig]lei me?ode is uitgegaan4 ,en het is dan ook e5 /emm+ wa>op deze gans*e revolutie!orie1 deze le] e5] plotsel+e cata/rophe gebase]d 04 ,do*1 e5 /emm+ is iets dat niet blijft1 dat wisselt1 en het is dan ook hi]aan te wijt5 dat m5 van die v]s*ill5de oude me?od5 van het an>*isme ?ans niet me] hoort repp54 ,zij v]dw55 met de /emm+ die zij tot basis hadd54 ,,de ,,idee ,,van ,,de ,,revolutie4 ,da>om /elt zi* de m5s*heid /e$s die taak welke zij volbr5g5 kan4 ,k>l ,m>x4 ,het is wel e5 d] opm]kelijk/e kant5 van dit revolutionisme 9 de hi] oms*rev5 an>*i/is*e d5kwijze1 dat het de burg]lijke bes*\w+ nop5s het k>akt] en het wez5 van revoluties1 niet kwijt kan rak54 ,v&a> dat het alle revoluties en voornamelijk de burg]lijke vanaf de #af;e eeuw1 ov] n kam s*e]t en dat 9 zijn g$a*t5gang de phantasie van de def9itieve1 de sociale revolutie1 die aan/a&e heet1 zi* afspiegelt als de mee/ konsekw5te van alle4 ,9 deze kle9burg]lijke d5kwijze is de revolutie niet e5 feitelijke1 zi* om ze] concrete oog5blikkelijke behoeft5 van politiek5 a>d beweg5de hi/oris*e noodzakelijkheid1 ma> alle5 e5 uit+ van de idee d] revolutie4 ,dat de tot nu toe plaats gehad hebb5de revoluties niet zoo def9itief gewee/ w>51 als het na> deze bes*\w+swijze wel wez5 moe/1 komt dan ook geheel hi]uit voort1 dat die idee niet g5oeg tot het gehle volk 0 doorg$rong54 ,het betrekkelijk kle9e deel dus dat volg5s dez5 g$a*t5gang van d5 heilig5 gee/ d] revolutie doortrokk5 01 kon gevoegelijk met de resultat5 van de revolutie gaan /rijk51 t]wijl de groote me]d]heid van h>e voordeel5 niet alle5 v]/ok5 is geblev51 ma> bov5di5 9 nog erg] mate dupe w]d4 ,de an>*i/5 zijn de ideolog5 van de revolutie1 zooals zij1 altoos wat hunne objectieve bes*\w+5 aangaat1 de ideologie1 die nog ov] de onrijpe1 niet-klassebewu/e1 ma> to* re$s door de g$a*te van v]zet aang]o]de massa hangt1 tot d5 inh\d van hunne maats*appijbes*\w+ gemaakt hebb54 ,bij ,kropotk9e bijv4 wordt deze gans*e idee eig5lijk h]leid tot e5 kwe/ie van durf en niets &]s4 ,me] ( m9d] durf en /\!id bepal5 volg5s hem het welslag5 van e5 revolutie en hij voorziet 9 de naa/e toekom/ me] durf en /\!id1 na>di51 volg5s zijn me5+1 de m5s*5 teg5woordig ook 9 de te*niek1 de indu/rie etc41 zooveel me] durv5 dan vroeg]4 ,m5 ziet3 k e5 soort hi/oris*-mat]iali/is*e bes*\w+1 al is het er ook e5e uit het ong]ijmde4 ,uit de v]ov]+5 van de te*niek1 van de k5nis enz4 d] m5s*51 wordt de gevolgtrekk+ gemaakt dat de s*u:eid van de m5s*5 om bijv4 9 e5 volg5de revolutie radikal] te w]k te gaan1 zal zijn gewek54 ,hij zegt dan3 ,dit alles geeft aan onze eeuw en h>e revolutie onmetelijke voordeel54 ,het prikkelt de /\!id van g$a*te van d5 revolutionair4 ,ma> ongelukkig]wijze heeft tot nog toe deze /\!id ontbrok5 op 't gebi$ d] sociale politiek en de sociale economie4 ,hi] he]s*t zo[el 9 de d5kbeeld5 als 9 hunne toepass+51 de blooheid met onbep]kt gezag4 #cg ,gelijk m5 ziet3 't zit 'm ma> da>9 dat het de /aa?ui%\dkunde aan durf ontbreekt1 dat zij nog ge5 voorbeeld g5om5 heeft aan &]e wet5s*app51 die door hun me]d]5 durf zulke geweldige resultat5 hebb5 b]eikt4 ,het is volg5s ,kropotk9e noodig dat er e5 me] /\te wet5s*ap kome4 ,het is de ideologie van de wet5s*ap die bij ,kropotk9e de v]w>r+ komt v]groot54 ,volg5s hem rege]t de wet5s*ap de m5s*heid en hangt het van e5 &]e economis*e wet5s*ap af ( de m5s*heid van produktiewijze zal v]&]54 ,de nieuwe opvatt+5 die 9 de gee/5 kiem51 ziet da> d5 grondslag1 d5 e5ig5 grondslag op welke de toekom/ige maats*appij kan opgeb\wd word54 ,en sle*ts deze nieuwe opvatt+5 kunn5 aan d5 revolutionair bov5 zijn revolutionaire gee/drift1 de /\!id van g$a*te gev51 die noodzakelijk is voor het welslag5 van de revolutie4 #ch ,wij teek55 hi]bij ev5 aan1 dat e5 maats*appij die opgeb\wd wordt op d5 grondslag1 nog wel d5 e5ig5 grondslag1 van opvatt+5 die 9 de gee/5 kiem51 niet bij/] /evig zal /aan4 ,tevor5 _h ,kropotk9e het voorbeeld aangehaald van de te*niek die e5 brugboog durfde ontw]p5 van #fjj met]s spann+ ov] e5 zee>m en t] hoogte van #ajj met]s1 zooals de aanleg van de ,=?brug dat bewees4 #ci ,wij me55 nu heus* dat de +5ieurs dez] w]k5 niet jui/ 9 ho(dzaak afgegaan zijn op begripp5 die 9 de gee/5 kiem51 ma> 9 de all]e]/e plaats op grond5 van te*nis*e mogelijkheid1 zek]heid2 da>bij voornamelijk door d5 positiev5 vooruitgang van de te*nis*-ar*itektonis*e wet5s*app5 en de geweldige vord]+5 van de ijz]con/ruktie1 de praktis*e toepass+ van de ma!matiek etc4 geleid4 ,alle5 zek]heid geeft grondslag aan onz5 durf en wat de wet5s*ap praktis* b]eikt heeft1 hangt 9 de e]/e plaats van h>e geweldige ontwikkel+%oogte af1 die 9 de e]/e plaats e5 k9d is van d5 /& van onze mod]ne produktiewijze4 ,hoe e5 natuurwet5s*appelijk man er toe komt om d5 durf uit ab/rakte begripp5 als opvatt+5 die 9 de gee/5 kiem5 te v]kl>51 z\ ons e5 raadsel zijn1 w>e het niet dat ,kropotk9e's gans*e sociaal-politieke wij%eid e5 groot raadsel is4 ,wil m5 nu nagaan wa>9 deze durf van de economis*e wet5s*ap heeft te be/aan1 dan di5t m5 na> e5 v]d]e p]iode van ,kropotk9e t]ug te gaan4 ,en dan zi5 wij e9delijk 9 de ,v]ov]+ van het ,brood dat begrip 9 al zijn /\!id v]d] uitgew]kt4 ,kropotk9e ziet de oploss+ van de vraag ( de aan/a&e revolutie zal slag51 hi]91 dat deze 9 /aat zal zijn alle burg]s te vo$51 te kle$51 hun won+ te v]s*aff5 enz4 ,m5 moet aan het volk dat 9 op/& is1 het brood kunn5 v]zek]5 en da>om gaat de kwe/ie van het brood voor all54 ,als zij opgelo/ wordt 9 het belang van het volk1 dan zal de revolutie op d5 go$5 weg zijn444 ,ond] deze om/&igheid is er sle*ts n oploss+1 die van w]kelijk praktis*5 a>d is4 ,het is de erk5n+ van de uitgebreidheid van de taak die zi* voordoet4 #dj ,de nieuwe wij%eid die hi] uit ,kropotk9e's woord5 /raalt1 is de ze] oude die circa e5 ve]tig j>5 voor di5 door ,m>x 0 v]kondigd1 dat het prolet>iaat1 e5maal mee/] van de leid+ d] produktie1 deze planmatig zal moet5 inri*t54 ,ev5wel1 niet volg5s de nieuwe beg9sel51 zooals ,kropotk9e v]d] aangeeft1 ma> volg5s de nieuwe behoeft54 ,m5 ri*t ge5 maats*appij1 d4w4z4 e5 gans*e nieuwe produktiephase 9 de ges*i$5is 91 zooals m5 e5 vrijwillige club ( v]e5ig+ con/itue]t1 na> begripp51 zij het dat die nieuw ( oud ( van middelb>5 leeftijd zijn2 9 de inri*t+ e5] maats*appij is m5 niet vrij1 deze moet1 door de ontwikkel+ h>] behoeft51 zi* mogelijk mak54 ,wat dan ook bij ,kropotk9e op d5 voorgrond /aat is niet de hi/oris*e ontwikkel+ van de noodw5digheid om d5 maats*appijvorm1 die zi* 9 alle opzi*t5 ov]leefd heeft1 te v]vang5 door e5 &]e1 ma> het is niets dan het revolutionaire exp]im5t 7proefnem+74 ,e5 exp]im5t wa>van het slag5 niet bepaald wordt door de hi/oris*e mogelijkheid1 ma> enkel door de hoeveelheid idee1 die voorh&5 is ond] de m5s*54 ,de arbeid]sklasse zal1 als zij e5maal t5gevolge van ha> klass5/rijd teg5 de b\rgeoisie de politieke ma*t v]ov]d heeft1 de leid+ van de produktie voor zi* moet5 v]ov]54 ,zij zal dan da>bij moet5 te w]k gaan op de mani] zooals de b\rgeoisie ook te w]k is gegaan1 to5 zij de leid+ van de produktie 7die zij wel is wa> voor h>e groote revolutie re$s bezat1 ma> 9 welk] volle uitoef5+ zij belet w]d door de tal van ov]leefde feodale in/ell+5 die h>5 groei erg belemm]d571 langs politiek5 weg uit d5 weg ruimde4 ,dat is het hi/oris* re*t van i$]e revolutie1 dat zij uit de noodzakelijkheid om weg te ruim5 wat v]vall5 en h9d]lijk is1 gebor5 wordt4 ,de idee dat revoluties ooit mislukt z\d5 zijn1 is al ev5 dwaas1 als de idee z\ zijn1 dat e5 onwe] e5s niet gelukk5 kon1 ( de utopis*e dwaa%eid1 dat de m5s*5 zelv5 9 e5 hi/oris* mom5t te bepal5 z\d5 hebb51 wat gebeur5 zal en hoe de sam5lev+ zal word5 +]i*t4 ,dit hangt af van de ontwikkel+%oogte d] maats*appij1 en wat de m5s*5 9 het be/e geval kunn5 en wat zij dan ook als de hun opgelegde taak do51 dat is ruim] baan help5 brek5 voor die ontwikkel+1 gelijk zij zi* jui/ 9 d]gelijke mom5t5 het /]k/ aan hun bewu/zijn opdr+t4 ,al het &]e is ov]s*att+ van de direk!id van het m5s*elijk kunn5 9 de ges*i$5is en behoort tot het rijk van de utopie4 ,zi5 wij nu v]d] wa> eig5lijk die revoluti$urf op ne] komt1 dan v9d5 wij dat ,kropotk9e allesbehalve zulk e5 ideali/ is1 als hij zi* wel wil do5 voorkom51 die sle*ts /\!id en durf als de voorwa>d5 tot het slag5 van het exp]im5t noodig a*t4 ,integ5deel1 voor het slag5 van de revolutie /elt hij de volg5de voorwa>d53 ,het is volg5s ons noodig1 t5 e9de praktis* te h&el5 dat het volk onmiddellijk bezit neme van alle lev5smiddel51 die zi* 9 de geme5t5 welke aan de revolutie deelnem5 bev9d52 da>van e5 inv5t>is opmake en sorte]e1 opdat zond] e5ige v]spill+ alles uit de opgehoopte hulpbronn5 kan word5 g5ot51 t5 e9de e5 p]iode van crisis te voorkom54 #da ,kropotk9e is hi] dus e5sklaps de gans*e oploss+ gaan zoek5 niet 9 d5 wil van de m5s*51 ( 9 de /\!id van de idee1 ma> 9 de concrete mogelijkheid4 ,hoe utopis* ook uitg$rukt1 hi] /aat 9 i$] geval de g$a*te voorop3 als de revolutie slag5 wil1 dan moet5 de te*nis*-economis*e voorwa>d5 da>toe aanwezig zijn4 ,zoo wordt het exp]im5t door ,kropotk9e zelf eig5lijk h]leid tot het praktis*e ov]leg1 tot de ov]weg+ van de mogelijkheid d] revolutie1 d4w4z4 de ve/ig+ van e5 nieuwe produktiewijze4 ,hi]9 ligt het eig5a>dige punt van teg5spraak tuss*5 de revolutie-idee en de revolutie-noodzakelijkheid1 die aan ,kropotk9e natuurlijk v]borg5 blijft4 ,hij gaat voort met zijn nieuwe economie1 die wij /raks nog wat nad] zull5 bezi51 te bes*\w5 als d5 grondslag van de nieuwe maats*appij4 ,en wa>op komt ook deze eig5lijk ne]8 ,op het oude /okpa>dje van het kle9-burg]lijk v]deel+s-socialisme1 dat niet 9 e5e voortontwikkel+ van de produktie1 ma> 9 e5 bet]e v]deel+ het crit]ium van de ontwikkel+ van de maats*appij zoekt2 /e$s reaktionair en ge5sz9s revolutionair4 ,lett5 wij nu nog ev5 op het voorafga&e1 op de /\!id van d5 revolutionair1 die volg5s ,kropotk9e dan culm9e]t 9 deze e5e kwe/ie3 de revolutie moet te et5 hebb5 en te et5 kunn5 gev51 opdat1 gelijk ,kropotk9e het zelf uitdrukt1 de arbeid]s dan voor het e]/ van hun lev5 zi* e5s zat zull5 kunn5 et51--dan zi5 wij dat hi] de kwe/ie tot e5 e5v\dige maagkwe/ie wordt t]uggebra*t4 ,hetge5 9 i$] geval veel me] praktis* is dan revolutionair4 ,zij wordt bij ,kropotk9e tot dat1 wat e5maal e5 leid] van de engels*e *>ti/5beweg+ van ha> zeide1 dat zij 0 e5 kwe/ie van mes en vork4 #db ,ma> deze praktis*e toepass+ van de /\!id van het ideaal lijkt e5 &] communi/is* an>*i/ niet1 die v9dt dat hi]m$e het succes van de revolutie niet gemoeid is4 ,voor hem to* beg9t zij jui/ da> e]/1 wa> zij voor ,kropotk9e oph\dt4 ,het is ,jean ,grave1 die zegt3 ,zek]1 voor vele an>*i/5 h\dt de kwe/ie hi]bij op en het is dat wat hun tot v]s*ill5de uitlegg+5 geleid heeft en tot discussies ov] het egosme1 het altrusme etc4 ,niets is zoo v]kla>ba> als de maagkwe/ie1 alle51 het zal e5 geva> zijn voor het succes van de revolutie zelve1 hi]bij te blijv5 /aan1 want aldus z\ m5 ook geheel d5 sociali/is*5 /aat kunn5 aannem51 die moet en ook zal kunn5 v]zek]5 aan e5 i$] de voldo5+ van zijn /(felijke behoeft54 ,z\ de aan/a&e revolutie h>e v]lang5s bep]k5 alle5 tot de kwe/ie van het mat]ieele lev51 zij z\ riske]5 zi* op e5 weg te begev5 die tot de onta>d+ leidt 9 e5 uitgebreide zi*-zat-et]ij 7sa\l]ie71 die niet zal nalat51 als het fee/maal e5 ke] is gevi]d1 de op/&el+5 ov] te lev]5 aan de reaktie van de b\rgeoisie4 #dc ,kropotk9e komt dan ook w]kelijk bov5 het ideaal van d5 gemiddeld5 b\rgeois niet uit4 ,hij moge ov] collectivi/51 roode en blauwe b\rgeois nog zulk e5 groot woord hebb52 hij moge alle sociaal-demokrat5 nog zoo de loef af/ek5 9 /\!id van revolutie-idee en 9 konsekw5!id van revolutionaire broodb$eel+1--zijn ideaal is en blijft dat van e5 re*tva>dig] v]deel+1 e5 v]deel+ na> gelijkheid1 ( wat ook1 het is en blijft e5 v]deel+ssocialisme1 wa>bij de kwe/ie van de produktie e]/ 9 de twe$e plaats komt4 ,kropotk9e is nog geheel 9 d5 ban van de oude revolutiebes*\w+ bevang54 ,zijn haat teg5 het ,jacob9isme is grappig-burg]lijk en zijn vrees dat1 als het volk niet /]k g5oeg a&r+t1 de revolutie we] van vor5 af aan zal moet5 beg9n51 is die van iem& die zulk e5 hi/oris*e beweg+ altijd ma> ond] e5 zelfd5 onv]&]lijk5 vorm ziet4 ,e5 gee/v]want van ,kropotk9e ev5wel heeft niet zooveel scrupules2 hij pakt de zaak jacob9i/is*] aan4 ,ziehi] welke maatregel5 deze revolutionair met e5 valho$je voor/elt te nem5 79 zijn boek vet g$rukt73 ,de organisatie d] gewap5de v]d$ig+ van de nieuwe orde van zak51 met b5oem+ d] tijdelijke *efs door de gewap5de burg]ij zelve4 ,dat is de door ,kropotk9e zoo bespotte h]hal+ van de comit's van publieke veiligheid e4d4 uit de oude revolutie4 ,voorts wordt hi] we]1 zoo tijdelijk als het dan ook mag zijn1 gezag gelegd 9 b&5 van *efs4 ,v]d]3 ,het onmiddellijk arre/e]51 ov]al wa> ze te v9d5 zijn 7natuurlijk1 wa> ze niet te v9d5 zijn gaat dat moeilijk671 van alle l$5 d] vroeg]e rege]+scolleges1 van m9i/]s1 troep5-komm&ant51 politie*efs1 alsm$e van de p>lem5tsl$5 van alle p>tij54 #dd ,( hun ook het ho(d zal word5 afgeslag51 zegt onze revolutionair 9 deze c5ts-pr5t-fantasie ov] de kom5de revolutie er niet bij4 ,m5 zal hi]bij van oordeel zijn1 dat alle5 voor het geval zulke p]son5 voorloopig 9 veiligheid zijn gebra*t1 zij niet de k]n kunn5 vorm5 van e5 teg5revolutie4 ,dus alle5 ma> voor e5 tijdje a*t] slot en gr5del1 totdat de revolutie 9 veiligheid is6 ,ma> wij zijn er nog niet3 ,het onmiddellijk bezett5 van po/-1 telegraaf- en telefoonkantor51 opdat deze ge5 uur lang] dan noodig is1 9 de h&5 van de funktion>iss5 d] vroeg]e rege]+ blijv5 7de arbeid]s hebb5 natuurlijk dadelijk de noodige k5nis van de organisatie d] b$rijv5 opg$aan67 ,v]d] het bezett5 van de r$actiebureaux d] groote reaktionaire blad5 7wa>voor8 hunne r$acteur5 zitt5 imm]s 9 veiligheid87 en 9 het bizond] ook van de geldbank54 ,zi5 wij1 na al dez5 revolutie-humbug1 e5s e5 oog5blik de feit5 ond] de oog51 dan wordt ons door niem& m9d] dan ,kropotk9e e4d4 de feitelijke onmogelijkheid hunn] prolet>is*e revolutie aangetoond4 ,9 de ,v]ov]+ van het ,brood wordt met e5 ov]vlo$ van all]lei gegev5s aangetoond hoe er aan et51 kle$+ en won+ is te kom51 ma> niet hoe er aan de noodige hoeveelheid prolet>irs is te kom51 die deze prolet>irsrevolutie1 gelijk het bij d5 he] ,corneliss5 heet1 tot aan ha> e9de zull5 moet5 doorzett51 natuurlijk ook teg5 e5 ev5tueele1 ond] de beweg+ door /e$s /]k aanzwell5de contra-revolutie4 ,want ,kropotk9e is e5 begee/]d aanhang] van de to5em+ van het kle9-b$rijf 9 plaats van de conc5tratie van de nijv]heid na> d5 groot-b$rijfsvorm2 ,kropotk9e neemt aan1 dat de b\rgeoisie zelfs vl /]k] is dan het prolet>iaat4 ,9 me]g5oemde ,/udie ov] de ,revolutie zegt hij o4a4 te di5 opzi*te3 ,de b\rgeoisie vormt helaas6 de me]d]heid d] natie--t5 spijt van de zott5 7d5kelijk ond] zijn eig5 gee/v]want57 die e5 zoodanige ope5hoop+ van het kapitaal voorzi51 dat er spo$ig1 na> zij zi* v]beeld51 niet ov] zal s*iet5 dan de massa's prolet>51 g]ege]d door e5 half dozijn kapitali/54 #de ,en wat blijkt hem3 dat 9 ,frankrijk haa/ de kle9/e helft1 #ag van de #cg millio5 m5s*51 bezitt]s zijn1 die lev5 van d5 arbeid van &]52 9 ,engel& #ae van de #cf millio5 m5s*54 ,( en 9 hoev]re deze b]ek5+5 jui/ zijn1 blijve hi] voor rek5+ van ,kropotk9e1 ma> er blijkt al?ans dit uit1 dat hij zelf ze] duidelijk toegeeft dat1 gelijk de zak5 ?ans /aan1 de groote me]d]heid belang heeft bij d5 kapitali/is*5 gang van zak54 ,wij1 v]/okte sociaal-demokrat51 zijn dat nu e5s niet met d5 praktis*5 ,kropotk9e e5s1 ma> wij zijn dan ook niet wa>d e5 revolutie1 zooals de communi/is*e an>*i/5 ze will51 m$e te help5 en scne zett54 ,v]d]3 ,kropotk9e is voor/&] van dec5tralisatie van de nijv]heid1 niet alle5 n de revolutie1 ma> ook da>vr4 ,9 ,l&b\w en ,indu/rie1 #df e5 ov]weg5d economis* w]kje1 v]wijt hij o4a4 ,m>x en d5 sociaal-demokrat51 dat zij ma> niet will5 zi5 na> de geweldige v]me]d]+ van het aantal kle9e kapitali/5 en de =tu95 van de middelklasse1 en dat zij van e5 noodzakelijke conc5tratie van b$rijv5 blijv5 sprek54 ,dit alles bewij/ g5oeg1 wat soort revolutie ,kropotk9e zi* voor/elt1 nl4 e5e1 wa>bij de voorwa>d5 ge5sz9s ligg5 9 d5 a>d van de ontwikkel+ d] maats*appij1 ma> 9 hetge5 d5 m5s*5 door het ho(d spookt4 ,ge5 v]volmak+ van hetge5 re$s ov]al 9 de maats*appij zi*tba> groei5de is3 de geme5s*appelijke b$rijfsvorm als te*nis*e en economis*e noodzakelijkheid1 ma> e5v\dig e5 t]ugdr+5 van die ontwikkel+1 e5 t]ugs*roev5 van de v]h\d+5 tot op het peil van het kle9-b$rijf4 ,de idee van de revolutie zal dan zek] moet5 do5 wat de maats*appelijke om/&igh$5 niet v]oorlov5 zull54 ,deze gans*e revolutie-idee is e5 uit het v]l$5 gegrep5 utopis*e g$a*te1 wa>van dit niet de m9/ komieke zijde is1 dat zij zi* zoo bij uit/ek praktis* v9dt4 ,,communi/is* ,,individualisme4 ,de m5s*heid wankelt s$]t h>e s*epp+ als e5 dronka>d tuss*5 het communisme en d5 eig5dom he5 en we]4 ,pr\dhon4 ,het an>*isme leidt tot communisme en het communisme tot an>*isme1 het e5e zo[el als het &]e1 vorm5 niets dan de uitdrukk+ van de albehe]s*5de t5d5z5 9 de mod]ne sam5lev+1 het /rev5 na> gelijkheid4 ,aldus ,kropotk9e1 9 zijn v]kl>+ van de beteek5is van het communi/is* an>*isme4 #dg ,m5 z\ ev5 go$ kunn5 zegg53 desorganisatie leidt tot organisatie1 bijgevolg zijn desorganisatie en organisatie twee uitdrukk+5 van het /rev5 na> nheid4 ,ma>1 hetge5 door ,kropotk9e eig5lijk b$oeld wordt1 is dat er voor de ontplooi+ van de vrijheid van d5 individu alle5 ond] het communisme mogelijkheid be/aat4 ,dat is zek] niet ov]e5kom/ig de le] van ,pr\dhon1 na> ,kropotk9e's eig5 v]kl>+ d5 vad] van het an>*isme1 #dh die het communisme niet alle5 bij zek]e geleg5heid de religie d] ell5de g5oemd heeft1 #di ma> voor wi5 jui/ de k]n van het privaat-bezit1 e5 onvoorwa>delijke noodzakelijkheid voor de vrijheid van de p]soon is gewee/4 ,dat is m$e het oordeel van d5 pr\dhoni/is*5 an>*i/ ,auban-,mackay4 ,deze to* zegt3 ,ik wil tra*t5 te bewijz5 hoe onv]e5igba> v]s*ill5d de w]eldbes*\w+5 zijn van communisme en an>*ie1 ook 9 al hunne gevolg5444 #ej ,v]drijft d5 onre*tmatig5 eig5dom1 d4w4z4 v]drijft het da>door1 dat gij zelf bezitt]s wordt4 ,dat is de e5ige weg om het w]kelijk af te s*aff51 de e5ige v]/&ige1 re*tva>dige en tev5s de weg van vrijheid4 #ea ,no* ,/irn]1 no* ,pr\dhon1 no* ,mackay-,auban zijn dus van de me5+ van ,kropotk9e e4d42 hun me5+ is veele] diametraal da>aan teg5ov]ge/eld4 ,de apodiktis*e uitspraak van ,kropotk9e lijdt dus1 na> m5 ziet1 ook ond] an>*i/5 wel e5ig5 twijfel4 ,ind]daad is deze twijfel ze] gegrond2 zelfs wa> de an>*i/5 op het voetspoor van ,kropotk9e heel veel communi/is* wat] 9 d5 individuali/is*5 wijn g$aan hebb51 wordt die twijfel da>m$e ge5sz9s opgehev54 ,wa> het bij ,kropotk9e om gaat1 is1 niet m9d] dan bij de voorloop]s van de privaat-kapitali/is*e a]a van ontwikkel+ die met de #ah;e eeuw inzette1 om het p]soonlijk geluk van d5 individu1 om het groot/ mogelijk p]soonlijk geluk voor het groot/ mogelijk aantal1 gelijk deze voorloop]s van de onbep]kte he]s*appij van de bezitt5de klasse het uitg$rukt hebb54 ,ook hi]mee is deze communi/is*-an>*i/is*e lit]atuur tot e5 dekad5te ge/empeld3 het communisme ziet zij niet kom5 als e5 economis*e en te*nis*e noodzakelijkheid1 ma> als e5 uit+ van g]e*tigheid1 van gelijkheid1 en opdat de p]soon 9 zijn volle he]lijkheid kunne /ral54 ,ook de sociali/is*e utopi/5 van het beg9 van de vorige eeuw1 ook de ideolog5 van de soort als ,grac*us ,baboeuf bijv41 g+5 van zoodanige g]e*tigheids- en gelijkheids-ov]weg+5 uit4 ,ma> zij kond5 niet zi51 dat de maats*appelijke ontwikkel+ vr alles ha> loop moe/ hebb5 en dat het communisme niets dan de economis* en te*nis* noodzakelijke konsekw5tie kon zijn van e5 kapitali/is*e produktiewijze1 die vooraf moe/ gaan1 niet om aan te toon5 dat het communisme e5 me] re*tva>dige vorm van voortbr5g+ 01 ma> om di5 e]/ re*t mogelijk te mak54 ,het is hi] w$] hetzelfde geval als met de revolutie-idee3 voor de burg]lijke en voor de an>*i/is*e ideologie hangt het b]eik5 van e5 hi/oris*e omw5tel+1 het invo]5 van e5 maats*appijvorm1 9 de e]/e plaats er van af1 dat alle m5s*5 go$ ov]tuigd zijn van ha> nut4 ,van het will5 dus4 ,9 w]kelijkheid /oort de ontwikkel+ van de maats*appij zi* ge5sz9s aan die idee1 ma> gaat ha> eig5 gang4 ,en e]/ op e5 zek] punt h>] ontwikkel+ toont zij aan1 dat e5 &]e vorm me] en me] noodzakelijk wordt3 zij s*ept dan zelf de mogelijkheid da>voor4 ,nakom]s als ,kropotk9e etc4 hebb5 ge5sz9s hetzelfde hi/oris*e re*t als zij1 die het kapitalisme 9 zijn volle ontwikkel+ nog niet zi5 kond51 en1 wijl zij sle*ts vrgevoeld5 dat de kapitali/is*e maats*appij door de concurr5tie-v]h\d+5 die zij s*iep de m5s*heid t5 v]d]ve z\ moet5 vo]51 tot e5 b]oep op de g]e*tigheid hunne toevlu*t nam54 ,kropotk9e doet dat ook wel1 ma> hij doet nog iets &]s4 ,hij neemt bov5di51 om e5 communisme te v]kreg5 zooals het hem lijkt1 zijn toevlu*t tot het kle9b$rijf4 ,hij d5kt e5v\dig all]lei gesplit/e en g$ec5tralise]de b$rijfsvorm5 uit1 t5 e9de het an>*isme te kunn5 v]b9d5 aan het communisme4 ,dat is de k]n zijn] kle9burg]lijke revolutiebes*\w+ gewee/1 dat is ook de k]n van zijn communisme1 dat hij zi* niet ond] geconc5tre]de b$rijfsvorm5 d5k5 kan1 ma> utopis*-willekeurig ond] v]h\d+51 die 9 alle deel5 e5 t]uggang na> ov]leefde kle9-b$rijfsvorm5 zijn te noem54 ,drop komt de /\!id van deze economie ne]6 ,van ,kropotk9e e4t4q4 geldt wat het ,communi/is* ,manife/ ond] ho(d/uk ,,iii zegt van d5 nawas d] ,utopi/53 ,w>5 da>5teg5 de mak]s dez] sy/em5 ook 9 vele opzi*t5 revolutionair1 zoo vorm5 hunne s*oli]5 telk5male reaktionaire sekt54 ,zij h\d5 aan de oude bes*\w+5 d] mee/]s va/ teg5ov] de hi/oris*e voortontwikkel+ van het prolet>iaat4 ,zij zoek5 dus konsekw5t d5 klass5/rijd w$] af te /omp5 en de teg5/ell+5 te ov]brugg54 ,zij droom5 nog /e$s van de proefsgewijze v]wez5lijk+ hunn] maats*appelijke utopien4 #eb ,t5 aanzi5 van d5 /aat /aan ,kropotk9e c4 s4 9 d5 grond op niet m9d] kle9-burg]lijk /&punt4 ,kropotk9e zelf v]raadt ons de afkom/ van d5 afke] voor d5 /aat n]g5s zoo /]k als 9 de volg5de k>akt]i/ieke m$$eel+3 ,9 d5 /rijd tuss*5 individu en /aat1 /aat het an>*isme1 doordi5 het het w]k van zijn voorgang]s uit de #ah;e eeuw voortzet1 aan de zijde van de maats*appij en teg5 de /aats-autoriteit1 die t5 gevolge van hi/oris*e oorzak5 de e]/e behe]s*t4 #ec ,deze bes*\w+ van d5 /aat1 als e5 /a-9-d5-weg voor de maats*appelijke ontwikkel+1 0 ev5e5s e5 k>akt]i/ieke eig5s*ap van de wegb]eid]s van het kapitalisme en van de v]d$ig]s van de kapitali/is*e produktie als het sy/eem dat de volle v]antwoordelijkheid van de p]soon voor zijn dad51 de volle vrijheid van de ontplooi+ van d5 individu z\ br5g54 ,kortom1 van die v]d$ig]s van de bezitt5de klasse1 die ha> /elsel voor/eld5 als het e5ige dat leid5 kon tot de sociale h>monie4 ,dat is s9ds ,adam ,smi? tot ,ba/iat1 dus van de #ah;e tot diep 9 de #ai;e eeuw1 het /&punt van de burg]lijke economie gewee/4 ,het communi/is* an>*isme is n]g5s oorspronkelijk4 ,op elke s*r$e die het doet ontmoet m5 oude k5niss51 die f van zuiv] man*e/]-kapitali/is*5 huize zijn f van de utopis*e familie4 ,het crit]ium van de voorloop]s van het kapitalisme 03 de individu en zijne behoeft54 ,dat kon niet &]s omdat jui/ dit kapitalisme be/emd 0 om aan e5 individuali/is*e lev5s- en w]eldbes*\w+ te beantwoord54 ,het 0 bij h5 e5 uit de gans*e opvatt+ van de maats*appij logis* volg5de konsekw5tie4 ,de communi/is*e an>*i/ ev5wel /elt als het crit]ium van zijn communisme precies d5zelfd5 individu en zijn behoeft54 ,zoo ,jean ,grave3 ,ind]daad1 de an>*i/5 die het communisme voor zi* opeis*51 erk5n5 9 de e]/e plaats1 dat de individu niet op de w]eld is om de sam5lev+2 ma> dat1 integ5deel1 deze zi* heeft ge=me]d1 om het g5e gemakkelijk] te mak5 zi* te kunn5 ontwikkel54 #ed ,hi] komt het oude pr9cipieel-lib]ale /&punt1 zoo duidelijk als het kan1 om d5 hoek kijk53 de geme5s*ap bijzaak1 het individu ho(dzaak1 de e]/e is er om de laat/e nuttig te zijn4 ,wat volgt is nog duidelijk]3 ,het is ze] begrijpelijk dat1 wanne] e5 zek] aantal individu5 zi* groepe]5 en hunne kra*t5 v]e5ig51 zij dat zull5 do5 met het doel om e5 groot] opbr5g/ van produkt5 te erlang5 en om m9d] kra*t5 te v]spill54 ,zij hebb5 da>bij ge5sz9s de b$oel+ om hun initiatief1 hun wil1 hunne individualiteit op te (f]51 bloot om d5 wille van e5 inn]lijkheid die niet be/ond vr hunne v]e5ig+1 die we] v]dw55 zal zijn met hunne v]spreid+4 #ee ,op e5 &]e plaats legt deze communi/is*e an>*i/ nog e5s d5 nadruk op dat individueele 9 het communisme1 wat wel het be/ dat soort communi/is* an>*isme k5s*et/4 ,da> zegt hij o4a43 ,het individueele initiatief alle5 kan het succes van de revolutie v]zek]54 ,elke c5tralisatie is e5 rem voor de uitbreid+ van de nieuwe d5kbeeld52 9 plaats van te pog5 het te belemm]51 moet m51 integ5deel1 w]k5 aan zijn vrije ontplooi+4 #ef ,zoo1 en pr9cipieel niet &]s1 hebb5 het ook de vrloop]s d] kapitali/is*e productiewijze geme5d1 to5 zij op dezelfde en d]gelijke grond5 het kapitali/is*e /elsel van de vrije exploitatie en het vrije spel d] economis*e kra*t5 v]d$igd51 als het e5ige dat met het p]soonlijke initiatief w]kelijk te v]e5ig5 04 ,wa> dit op uitgeloop5 is weet m54 ,voor nog e5 &] apo/el van het mod]ne an>*isme is zelfs de produktievorm absoluut bijzaak4 ,hij heet ,jacques ,mesnil en laat zi* ov] deze kwe/ie als volgt uit3 ,m5 bewe]t dat deze 7toekom/ige7 vorm communi/is* zal zijn4 ,dat kan1 ma> dat is niet noodzakelijk4 ,noodzakelijk is dat de autonomie van d5 individu er9 gewa>borgd zij1 want dat begrip autonomie 7't is gelukkig ma> 'n begrip7 behoort ons ?ans en is onafs*eidelijk van ons geword54 #eg ,de natuurphilosophie van de #ah;e eeuw1 wa>uit volg5s ,kropotk9e het an>*isme gebor5 is1 /ond bij de v]d$ig+ van het privaat-kapitalisme op d5 bodem van het z4g4n4 natuurre*t4 ,dat re*t grondde zi* op de natuur van d5 m5s* en deze natuur w]d dan geheel 9 ov]e5/emm+ bevond5 met de eig5s*app5 van d5 kapitali/is*5 bezitt]4 ,zoo concipie]de deze s*ool r/ e5 sociale philosophie1 om da>na1 uitga&e van d5 ab/rakt5 m5s* di5 zij zi* gevormd _h1 het kapitalisme het e5ig-mogelijke produktie/elsel te v9d5 dat met deze ideen 9 ov]e5/emm+ 04 ,onze an>*i/is*e communi/5 z\d5 ge5 compleete dekad5t5 van dat natuurre*telijk lib]alisme en van deze natuurphilosophis*e s*ool van de w>e natuur van d5 m5s* zijn1 als ook zij niet e5 b]oep op die natuur d$54 ,jean ,grave zegt3 ,de an>*i/51 zi* /ell5de op d5 grondslag van de w>e natuur van d5 m5s*1 op de w]kelijke uitkom/5 van de associatie1 zi5 9 de m5s*heid niets dan e5 groot veld van evolutie1 dat aan i$]s temp]am5t1 aan i$]s g$a*te1 aan elk d5kbeeld de plaats aanbi$t zi* vrijelijk te ontwikkel5 na> hunne v]wants*ap444 ,lat5 wij de individu5 vrij om zi*-zelf te v9d51 lat5 wij hunne ideen aan het li*t do5 kom5 en wij zull5 zi5 dat al het a>zel5de1 alle dwal+5 zi* van zelf zull5 h]/ell5 door hun eig5 onv]dragelijkheid en dat zij plaats zull5 mak5 voor de ond]l+e v]/&h\d+ en het h>monis*e funktione]5 van al onze ges*ik!d54 ,laat gaan1 laat waai54 ,zoo riep5 de natuurre*telijke voorve*t]s van het kapitalisme 9 de #ah;e eeuw met luid] /em4 ,laat de m5s*5 hun zak5 zelf opknapp51 ge5 inm5g+ van d5 /aat1 ge5 bemoei+ van d]d54 ,onze !oretis*e communi/is*e an>*i/5 roep5 het hun nu nog na4 ,ma> 9 i$] geval is er dit v]s*il1 dat de voorloop]s van het privaat-kapitalisme 9 de #ah;e eeuw e5 zek] hi/oris* re*t hadd5 met hunne ab/rakte p]soon en di5s vrije initiatief4 ,het 0 9 i$] geval e5 eis* van noodzakelijkheid voor het zi* ontwikkel5de kapitalisme dat het door deze !orien e5 re*tva>dig+ en e5 /eun kreeg4 ,het kapitalisme 0 noodzakelijkheid en de ontwikkel+ van de vrije exploitatie moe/ als e5 s*]pe teg5/ell+ geplaat/ word5 teg5ov] de re/5 van het feodalisme1 wa>teg5 het kapitalisme 9 de #ah;e eeuw nog fel _h te kamp53 e5 ov]leefd gildewez51 belemm]+5 van economis*5 en politiek5 a>d uit het m]cantiele tijdp]k1 toll51 la/5 etc4 op indu/rie en h&el4 ,de bemoei+ van d5 /aat 7tr\w5s van gans* &]5 a>d dan die lat] e5 economis*e eis* is geword5 tot bes*]m+ van d5 zwakke 9 d5 concurr5tie/rijd7 moe/ e]/ tot e5 m9imum word5 t]uggebra*t4 ,dat alles 0 economis* noodzakelijk en als de sociale philosophie en economie van de #ah;e eeuw ov]dreef1 dan 0 dit omdat zij1 zi* t5 deele base]5de op e5 !orie1 zond] e5ige erv>+swet5s*ap op sociologis* t]re91 ha> doel voorbij moe/ s*iet54 ,e5 zoodanig hi/oris* re*t kan het individuali/is* communisme van onze dag5 niet alle5 niet me] voor zi* v9dice]51 ma> het is e5v\dig bela*elijk om1 nu de erv>+ van e5 eeuw jui/ het teg5ov]ge/elde als e5 eis* van de ontwikkel+ gele]d heeft1 nog /e$s va/ te h\d5 aan fossiele 7v]/e5de7 begripp54 ,als m51 gelijk de kle9burg]lijke utopie van de communi/is*e an>*i/5 dat gebi$t1 de ontwikkel+ van de maats*appij zi* a*t]wa>ts ziet beweg51 dan blijft er voor het communisme als toekom/ig5 b$rijfsvorm ge5 enkel5 logis*5 grond ov]4 ,kropotk9e weet dan ook ge5 enkele dw+5de noodzakelijkheid voor zijn communisme op te gev53 ,wij me55 bov5di5 dat het communisme niet alle5 w5s*elijk is1 ma> dat de huidige maats*appij51 gebase]d op het individualisme1 g$wong5 zijn ge/adig tot het communisme zi* te ontwikkel54 ,deze me5+ v9dt m5 ev5wel n]g5s toegeli*t op &]e dan de re$s vroeg] g5oemde grond5 van consumptiev5 a>d1 grond5 dus van v]deel+ wa>op van ouds het kle9burg]lijk1 utopis* socialisme re$s v]d$igd is4 ,nem5 wij hi] nog e5s e5 proefje van de /\!id d] /aa?ui%\dkunde bij ,kropotk9e3 ,9 de economie v]d$igt het an>*isme de ov]tuig+ dat de teg5woordige euvel5 m9d] gezo*t moet5 word5 9 het feit dat de kapitali/ zi* de me]wa>de ( de zuiv]e w9/ toeig5t1 dan wel da>9 dat deze me]wa>de ( zuiv]e w9/ mogelijk is4 ,deze be/aan ind]daad sle*ts omdat millio55 m5s*5 lett]lijk zi* niet vo$5 kunn51 zond] hunne kra*t5 ( hunne intellig5ties tot e5 prijs te v]koop51 welke de vorm+ van me]wa>de ( zuiv]e w9/ e]/ mogelijk maakt4 ,op deze grond5 geloov5 wij1 dat het 9 de economie alle5 hi]op aankomt1 het ho(d/uk consumptie te be/ude]51 en dat het bij e5 sociale omvorm+ e5e e]/e v]eis*te is1 de consumptie zoo te organise]51 dat won+1 vo$sel en kle$+ voor elke5 is v]zek]d4 ,de produktie zal dan zoodanig moet5 word5 georganise]d1 dat vr alles de e]/e behoeft5 van i$] individu bevr$igd word54 #eh ,zooals m5 uit deze economis*e wij%eid w$] ziet1 heeft ,kropotk9e ge5sz9s zooveel v]tr\w5 9 di5 v]antwoordelijk51 s\v]e95 individu4 ,liev] e]/ ma> de ko/2 idealisme1 /\!id en durf vo]5 ook bij ,kropotk9e niets uit als er ge5 vo$sel is4 ,ma> dit is hi] nu de ho(dzaak niet4 ,da> is voore]/ die ko/elijke v]m5g+ van me]wa>de en zuiv]e w9/1 die bewij/ dat de gele]de ,kropotk9e het a4 b4 c4 van de me]wa>de-!orie1 zooals de klassieke economie ze aangaf en zooals die voor de typis*e groot-indu/rieele kapitali/is*e produktiewijze door ,m>x is voortontwikkeld1 nog niet k5t4 ,zoo s*rijft m5 met e5 zek] gezag ov] economie en weet niet1 dat de vorm+ van me]wa>de e5 proces is dat niet jui/ uit de kapitali/is*e produktiewijze volgt1 ma> dat aan alle produktievorm5 eig5 0 en dat ook e5 communi/is*e maats*appij e5 ov]s*ot zal moet5 vorm51 be/emd om te di55 tot voortontwikkel+ van de produktie4 ,zoo maakt m5 d5 m5s*5 wijs1 dat m5 iets nieuws 9 de economie heeft te zegg51 als m5 9 ze] v]w>de t]m5 de oude consumptie !orie v]kondigt4 ,zoo komt m5 tot /\te conclusies1 met durf gecon/ate]d1 als m5 zijne sociale v]vorm+ van de maats*appij wil do5 bepal5 door de consumptie4 ,alle5 ma> is het wez5lijk jamm] dat deze nieuwe economie van het an>*isme zoo laat komt4 ,wat m5 ha> dan ook tr\w5s wel kan aanzi52 ze is zelfs v]\d]d4 ,het an>*isme en niet m9d] het communi/is* an>*isme1 leeft bij de gratie van de tradities van het kle9-b$rijf en bij de neig+ om de kle9-indu/rie zooveel mogelijk te beh\d54 ,de w]kelijke ontwikkel+ van de nijv]heid ev5wel slaat aan deze v]wa*t+5 zoo go$ als geheel d5 bodem 94 ,raadpleg5 wij e5 d] be/e k5n]s van de toe/&5 wa>ond] het kle9-b$rijf 9 ,duits*l& v]ke]t1 ,pr(4 ,k>l ,b*]1 dan v9d5 wij vijf gevall5 opgesomd die ov] het noodlot van de kle9-h&w]ks indu/rie besliss53 #a;e4 ,v]dr++ van het h&w]k door gelijksoortige fabrieksproduct54 #b;e4 ,inkrimp+ van zijn produktie-gebi$ door fabriek ( grootmagazijn4 #c;e4 ,aanpass+ van het h&w]k aan de groote ond]nem+4 #d;e4 ,v]>m+ van het h&w]k door v]s*uiv+ 9 de behoeft54 #e;e4 ,ne]drukk+ van het h&w]k tot huis- en sweat+-arbeid door het magazijn4 #ei ,het is m]kwa>dig dat ,b*] het typis*e kle9-b$rijf alle5 nog voor het platte l& e5 zek]e mate van toekom/ig lev5 kan voorspell54 #fj ,het kle9-b$rijf wordt van /e$s m9d] beteek5is 9 de voortbr5g+4 ,de ,rijks/ati/iek van ,duits*l& ond]s*eidt alln-b$rijv5 en b$rijv5 die met hulp word5 uitgeoef5d4 ,t]wijl de /ati/iek ov] #ac j>5 loopt 7#ahhb-ahie7 en de indu/rieele bevolk+ 9 dit tijdsv]loop van #f4cif4dfe ge/eg5 0 tot #h4bha4bcj1 0 het aantal b$rijv5 g$aald van #a4bbb4aci op #a4agb4adj4 ,voor deze v]m9d]+ lev]d5 de alln-b$rijv5 het groot/e cont+5t3 van #gee4age 9 #ahhb op #fgd4jdb 9 #ahie4 ,da>5teg5 v]me]d]d5 de b$rijv5 met #ea-bjj arbeid]s met #hh1 die met me] dan #ajjj arbeid]s zelfs met #ajc4 ,9 't geheel is het aantal w]kli$5 9 d]gelijke ond]nem+5 ge/eg53 van #aeh4gce op #cbj4gaj4 ,nem5 wij de ontwikkel+ alle5 voor ,pruis5 dan kom5 we tot het volg5de beeld3 ,aantal w]kzame p]son54 #ahhb #ahie ,9 h&w]ksb$rijv5 7met elk #a-ah arb47 #a4iig4fcc #b4jge4fai ,9 kle9e fabriek5 7met elk #aa-ej arb47 #dcj4bgh #gdg4adf ,9 groote fabriek5 7met me] dan #ej arb47 #ifb4chc #a4gcd4hhd ,e5 /ijg+ van de indu/rieele bevolk+ is dus 9 alle drie klass5 wa> te nem51 ma> die /ijg+ is des te opvall5d] na>mate het b$rijf groot] is4 ,9 de kle9e b$rijv5 0 de /ijg+ #d1 9 de middelb$rijv5 #gd en 9 de groote #hj4 ,die v]dr++ van het h&w]k en de manufactuur door het ma*9ale b$rijf komt ook nog 9 de v]me]d]de toepass+ van de /oomkra*t aan het li*t4 ,9 het ja> #ahge w>5 er #be4acb ond]nem+5 met ma*9eb$rijf1 die tezam5 #a4jee4gej pa>dekra*t5 repres5te]d52 9 #ahie da>5teg5 #adf4cec zoodanige b$rijv5 met e5 totaal v]mog5 van #c4cii4bhb pa>dekra*t54 ,nog duidelijk] wordt1 wat ,duits*l& aangaat1 het beeld d] ontwikkel+ als wij het van #ahge af bes*\w53 #ahge #ahie ,to5ame 9 proc5t53 zelf/&ig5 #b4ide4jhd #b4idh4hba #j4ac loon-arbeid]s en beambt5 #c4fcd4hfg #g4cbj4ddh #aja4da ,m5 ziet hoe1 9 sle*ts tw9tig j>51 het cijf] van de zelf/&ig5 9 de nijv]heid zoo go$ als niet is ge/eg5 7er word5 bov5di5 ook nog filiaalh\d]s en leid]s van b$rijv5 ond] begrep571 t]wijl het aantal loon>beid]s g$ur5de dit tijdp]k v]dubbeld is4 ,de leid5de rol van de groot-produktie wordt ook nog door enkele &]e cijf]s bewez54 ,zoo w>5 9 #ahie van de #ajjj p]son5 die w]kzaam w>5 9 de /e5kol5w]k53 #iih arbeid]s2 9 de bietsuik]fabriek53 #iid2 9 de /aal- en ijz]fabricage3 #igh4 ,de /oomma*9efabricage _h er #ief 9 #ahie teg5 #iaf 9 #ahhb2 de kato5sp9n]ij #ibh teg5 #hdj 9 #ahhb2 porcele9fabricage #hhi teg5 #had2 wolsp9n]ij #ghj teg5 #fjf2 wag5mak]ij en rijwielfabricage #ggg teg5 #gaa2 de blikw>59du/rie #gbj teg5 #ebh2 de kato5wev]ij #fgb teg5 #dee2 de wolwev]ij #fch teg5 #dee2 de zijdewev]ij #egc teg5 #agh4 ,ook van de conc5tratie d] b$rijv5 tot me]d]e b$rijv5 9 het groot-b$rijf v]e5igd1 volge hi] nog e5 kort beeld 9 cijf]s3 ,rek5t m5 alle ond]nem+51 welke me]d]e indu/rien 9 zi* bevatt51 als totaal-b$rijv51 dan b$roeg hun aantal 9 #ahie3 #hi4bja1 sle*ts #b4i van de ho(db$rijv51 do* er w>5 da>9 niet m9d] dan #a4fif4abj p]son5 en #a4bji4bhj pa>dekra*t5 9 v]e5igd4 ,bijzond] m]kwa>dig is 9 het indu/rieele ,belgi de ontwikkel+ 9 dit opzi*t4 ,9 de #da b$rijv51 die i$] me] dan #ajjj arbeid]s hebb51 conc5tre]t zi* #aj van de gans*e indu/rie-bevolk+2 #db zijn bij #ahed naamlooze v5noots*app5 aan het w]k1 wat gemiddeld #adi p] b$rijf geeft4 ,t]wijl de bevolk+ met #ej is ge/eg51 lev]de voor sommige ho(d9du/rien de conc5tratie 9 #dj j>5 het volg5de beeld op3 ,,b$rijv53 ,,to5ame 7,,proc473 /e5groev5 #bdb kol5produktie #dje 11 kato5 en wol #ebg 11 ijz]ov5s #gbf 11 b\wond]nem+5 #hdf 11 l9n5- en h5nepfabriek5 #aajh 11 glasblaz]ij5 #bcba 11 suik]fabricage #cgjj 11 ,maxweil] #fa b]ek5de1 na> aanleid+ van de resultat5 d] b]oeps- en b$rijfs/ati/iek van ,belgi 9 #ahif1 dat #a_/aj g$eelte van het gans*e aantal b$rijv5 bov5 de #ej arbeid]s telt3 #afej b$rijv54 ,deze hebb5 met elk&]3 #djj4jjj arbeid]s van het totale aantal van #fgj4jjj2 #f_/aj w]kt dus bij #a_/aj van de indu/rieele ond]nem+52 van het aantal arbeid]s w]kt alle5 9 de reuz59du/rien1 de b$rijv5 n4l4 met mr dan #ejj arbeid]s4 ,nog e5 enkel voorbeeld uit e5 &] indu/rieel l&4 ,9 ,saks5 telde m5 9 #ahie3 #gjc4efh mannelijke p]son5 9 de indu/rie4 ,wa>van3 zelf/&ig53 #aeb4fdh inbegrep53 #dj4abe uit de huis9du/rie ------- totaal3 #aab4ebc ,dus #a_/g d] indu/rieele bevolk+ _h ma> e5 zelf/&ig b$rijf 9 de indu/rie4 ,am]ika wordt hi] nu e5s niet 9 oog5s*\w g5om51 omdat da> het feitelijke kle9-b$rijf niet e5s me] e5 rol speelt4 ,will5 wij da>bij e5 beeld hebb5 van de to5em5de indu/rialise]+ d] nijv]heid1 dan zijn de volg5de cijf]s van belang3 ,v]bruik van /e5kol53 #ahfj3 #ahii3 millio55 kilogram3 #acg4gbj #gbj4ffi ,v]bruik van ruwijz]3 #ahfj3 #ahii3 millio55 kilogram #gcfj #cb4djj ,/aalproduktie van enkele l&5 9 tonn5 van #ajjj kilogram3 #ahhj3 #ahii3 ,v]4 ,/at53 #a4bhg4ihc #aj4gjb4bji ,duits*l&3 #fbd4dah #f4bij4dcd ,engel&3 #a4cda4fij #d4icc4jaj ,rusl&3 #bie4efh #a4bej4jjj ,er blijkt uit al deze /ati/iek5 dus wel /]k g5oeg dat het kle9e en het dw]gb$rijf1 de idylle van ,kropotk9e1 9 ge5 enkel opzi*t me] e5 e5igsz9s belangrijke rol v]vult 9 de algeme5e produktie4 ,ook de huis-indu/rie1 het broe9e/ van de ell5dig/e arbeid]sv]h\d+5 die ma> be/aan kunn51 omdat zij aan elke wettelijke contrle ontsnapt1 /aat 9 indu/rieel ontwikkelde l&5 ond] het groot-kapitaal4 ,zoo zijn er 9 ,belgi ov] de #ajj4jjj arbeid]s 7#gd4jfd mann5 en #ch4ich vr\w57 w]kzaam 9 de huis9du/rie voor #fjjj w]kgev]s4 ,voor ,zwits]l& b]ek5de 9 #ahhj ,ad4 ,braun #ajj4jjj huis9du/rieel51 om/reeks #ai van de gans*e 9 de indu/rie w]k5de bevolk+1 ho(dzakelijk ov] drie voorname indu/rien loop5d3 horloge-mak]ij1 zijde-wev]ij en kantmak]ij4 ,de horlogemak]ij1 van ouds e5 bolw]k van huis9du/rie1 telde 9 #ahhh3 #dd4adg arbeid]s1 wa>van 9 etablissem5t5 die ond] de fabriekswet vall53 #ahhj3 #ahhh3 #aj4agc #aa4ifa ,9 de zijde-wev]ij w>5 9 #ahhh gezam5lijk #iihb mannelijke en #cg4jij vr\welijke p]son5 w]kzaam4 ,volg5s de ambtelijke /ati/iek w>5 er fabrieks>beid]s 9 de zijde-wev]ij van de gezam5lijke arbeid]s van het mannelijk gesla*t #cjah2 vr\welijk3 #aa4jbe1 te zam53 #ahhh3 teg5 #ahhj3 #ad4jdc #gicj ,de brod]ie1 e5 gewi*tige tak van indu/rie 9 ,zwits]l&1 w]d vroeg] uitsluit5d huis9du/rieel g$rev52 s$]t lang de$ ook da>9 het ma*9ale b$rijf zijn into*t4 ,wat het volg5de bewij/3 ,9 fabriek53 ,huis9du/rie3 knap5 b5$5 #af j>5 #bib #achf meisjes 11 11 11 #hfc #agff knap5 van #af-ah 11 #aca -- meisjes 11 11 11 #iie -- ongehuwd5 bov5 #ah 11 #cfec #gjch vr\w5 #ahab #dbdc ---- ------ totaal3 #ggdf #ad4dcc ,zoo wijkt het h&w]ksb$rijf zelfs uit zijn laat/e toevlu*tsoord1 de huis9du/rie1 en wa> zij nog ti]t1 is het zoo go$ als ov]al t5 ko/e van h5 die er 9 w]kzaam zijn1 van hun gezondheid1 hun lev51 hun lev5svreugde en hun kroo/4 ,de conclusie wa>toe pr(4 ,w]n] ,somb>t na e5 diepga& ond]zoek omtr5t de situatie van de huis9du/rie 9 onz5 tijd is gekom51 luidt als volgt3 #fb ,m5 weet 9 onz5 tijd dat de huis9du/rie wez5lijk er toe di5t om de voors*rift5 van de arbeidswetgev+ te ontduik5 en de organisatie van de arbeid]s 9 b]oepsv]e5ig+5 te v]zw>54 ,de huis9du/rie is 9 de mee/e gevall5 teg5woordig niet alle5 e5 bron van ell5de voor deg55 die 9 ha> w]k51 ma> wat nog veel slimm] is1 e5 rem voor de ontwikkel+ op het gebi$ van de indu/rie 9 ha> geheel1 jui/ hi]door1 omdat zij het /rev5 v]ijdelt wat aan e5 bes*]m+ d] arbeid]s en aan de vakbeweg+ t5 grondslag ligt1 en welks zeg5rijke w]k+ niet alle5 de v]heff+ van d5 oog5blikkelijk w]k5d5 arbeid] is1 ma> voor alles e5 bespo$ig+ van d5 economis*5 vooruitgang4 ,het is dan ook e5 geheel vals* beeld dat ,kropotk9e zi* van de ontwikkel+ maakt en het is e5 reaktionaire g$a*te van hem1 dat de indu/rieele ontwikkel+ tot de kle9-b$rijfsvorm5 z\ kunn5 t]ugke]51 alle5 omdat de phanta/is*e kle9burg]lijkheid van het communi/is* an>*isme dit zoo wil4 ,met de geweldige ontwikkel+ van de groot-indu/rie is het ideaal van dit kle9-burg]lijk utopisme gans*elijk v]dw554 ,het krampa*tige va/h\d5 aan all]lei heel ( half ov]leefde vorm5 van kle9-b$rijf1 gepa>d met kle9-l&b\w-b$rijf1 is de ruggegraat van ,kropotk9e's v]wa*t+ van dec5tralisatie van de indu/rie1 m4a4w4 van de v]wa*t+ dat de ontwikkel+ door middel van de revolutie op zek]5 dag re*tsomke]t z\ gaan mak54 ,9 ,kropotk9e's an>*isme zijn dan ook ze] duidelijk drierlei v]s*ill5de soort5 te ond]s*eid53 de pr\dhoni/1 die de toekom/ 9 de kle9-indu/rie met w$]zijds*e hulp ziet2 de individuali/1 die zi* de phantasie van e5 vrije p]soon s*ept2 en de utopi/1 die e5 phase van de maats*appelijke ontwikkel+ wil t]uggaan4 ,uit deze drie ho(delem5t5 is het communi/is* an>*isme sam5ge/eld3 ,hoeveel zuiv]d] 9 zijn uit+5 is da>5teg5 het an>*isme van de oud]e s*ool1 de individuali/is*e v]b9d+ van ,/irn]'s e5l+ met ,pr\dhon's p]soonlijk5 eig5dom4 ,de wa>dige zoon van vad] ,pr\dhon1 ,c>r>d ,auban1 zegt 9 e5 twi/gesprek tot ,trupps1 zijn vri5d d5 communi/is*5 an>*i/3 ,gij li$5 ziet niet dat het jui/ het eig5dom is1 hetwelk ons afhankelijk maakt en gij ziet niet dat het d]halve alle5 noodig is1 de baan vrij te mak5 tot het v]krijg5 ervan1 om de wanv]h\d+ tuss*5 he]5 en kne*t5 op te heff5444 #fc ,(1 als m5 wil1 e5 nog orig9eel] an>*i/1 ,b5j4 ,tuck]1 die ond] de economis*e voorwa>d5 die het an>*isme zull5 mogelijk mak51 v]/aat3 kle9-grondbezit1 h&elsvrijheid1 bankvrijheid en e5 v]deel+ van d5 eig5dom1 wa>bij aan e5 i$] de opbr5g/ van zijn arbeid is gewa>borgd4 #fd ,e5 sociaal programma dat i$]e lib]aal en vrijz9nig-demokraat zond] e5ige b$5k+ dadelijk ond]s*rijv5 zal4 ,aldus wordt 9 en door de ontwikkel+ van de !orie bij de an>*i/5 van de v]s*ill5de ri*t+5 het an>*isme ad absurdum 7tot het bela*elijke7 gevo]d4 ,en dit is w]kelijk niet te v]wond]51 imm]s het uitgangspunt is en blijft de individu en zijn vrijheid1 zoodat m5 voor e5 e5igsz9s h\db>e funde]+ van het /elsel sle*ts de keus heeft tuss*5 twee maats*appelijke vorm53 de lib]ale vorm van de vrijheid van d5 individu en het p]soonlijk eig5dom1 ( de oud]wets* kle9-burg]lijke vorm van het kle9-h&w]k en het ov] 't l& v]snipp]de b$rijf v]e5igd met kle9-l&b\w4 ,wat blijft er ov] van het an>*i/is* ideaal8 ,,zev5de ,,ho(d/uk4 ,,het ,,an>*isme ,,en ,,de ,,taktiek4 ,om de massa te do5 begrijp5 wat zij te do5 heeft1 da>voor is lange1 volh>d5de arbeid noodig4 ,fr4 ,engels4 ,an>*isme en sociale h]vorm+54 ,e5ige j>5 gel$5 bevatte het duits*e orgaan van de an>*i/51 ,de ,sociali/1 nop5s de opvatt+ van d5 maats*appelijk5 /rijd bij de an>*i/5 e5 k>akt]i/ieke bek5t5is4 ,het s*reef na> aanleid+ van e5 besprek+ van het begrip van d5 klass5/rijd dit3 #fe ,gelijk e5maal de jod5 gelo(d5 het uitv]kor5 volk te zijn1 heeft m5 ons gele]d aan e5 uitv]kor55 klasse te geloov51 aan het prolet>iaat1 dat de e5ig-g]oep5e drag] van de g$a*te d] vrijheid z\ zijn4444 ,dit is vals*4 ,aan de ontwikkel+ van sociali/is*e d5kbeeld5 hebb5 mann5 uit alle /&5 megew]kt444 ,onze beweg+ is mr dan e5 bloote arbeid]sbeweg+4 ,dus1 weg met het slagwoord3 klass5/rijd6 ,niet met klass5 hebb5 wij te do51 ma> met de m5s*54 ,en dez5 will5 wij als individu5 niet teg5 elk&] ophits5 ( ze t]rorise]51 ma> ontwikkel54 ,deze taktiek ligt dan ook geheel 9 de lijn van het an>*isme4 ,wa>toe z\ de klass5/rijd het an>*isme ook di558 ,imm]s die /rijd eis*t1 /elt op d5 voorgrond1 twee ho(dbegripp53 #a;e4 dat er is maats*appelijke ontwikkel+ na> e5 hoog]5 produktievorm1 die door het en]giek /rijd5 van d5 klass5/rijd bespo$igd wordt2 #b;e4 dat er e5 sociale faktor is1 die g5oegzaam n geheel is1 om di5 /rijd zelf te vo]54 ,het an>*isme ev5wel kn aan ge5 van deze beide voorwa>d5 voldo51 zijn me5+ omtr5t de maats*appelijke ontwikkel+ kijkt na> a*t]5 en zijn v]w]p+ e5] g$iscipl9e]de arbeid]sbeweg+ is bek5d4 ,er s*iet dus niets &]s ov]1 dan di5 klass5/rijd op5lijk te ontk5n52 ( b$ektelijk er ma> van te zwijg51 gelijk ,kropotk9e doet2 ( ook de arbeid]sklasse zooveel mogelijk te h9d]5 9 het /rijd5 van di5 /rijd en zi* aan de zijde van de reaktie te s*>51 gelijk ook wel ond] an>*i/5 ges*i$t4 ,t5 opzi*te van het wez5lijk nut van sociale h]vorm+5 en hunne uitw]k+ he]s*5 ond] de !oretis*e an>*i/5 ind]daad nog begripp5 z primitief lib]aal en zoo kle9-burg]lijk bekromp51 dat m5 zi* afvraagt ( deze diepz9nige !oretici hun lev5 soms v]slap5 hebb54 ,de m9a*t5de toon wa>m$e ,jean ,grave ov] de w]k+ van d5 a*turig5 arbeidsdag spreekt is m9d] op rek5+ van de bij an>*i/5 zoo 9 ov]vlo$ aanwezige p$ante betwet]ij te /ell51 dan wel op grove onkunde4 ,wij do5 enkele grep5 uit zijn kritiek3 ,ma> de ongemakkelijkh$5 van gezegde v]bet]+ bepal5 zi* niet enkel tot hun gevolgloo%eid1 er zijn er nog &]e1 van ern/ig] a>d3 voore]/1 dat de v]kort+ van d5 arbeidsdag tot gevolg heeft de v]volmak+ van het me*anis* b$rijf en het v]vang5 van d5 w]kman van vlees* door di5 van ijz]2 hetge5 9 e5 wel-+]i*te sam5lev+ e5 vooruitgang z\ zijn1 ma> 9 de huidige maats*appij e5 v]s*]p+ van misre voor d5 arbeid]4 ,me] nog1 de arbeid]1 v]pli*t zijnde veel snell] te produce]51 zal bijgevolg ook zijn beweg+5 moet5 v]snell51 me] de a&a*t op zijn w]k conc5tre]52 alle spr+ve]5 van zijn wez5 zull5 zi* zoodo5de 9 e5 /aat van voortdur5de spann+ bev9d51 veel s*adelijk] voor zijn gezondheid dan de v]l5g+ van d5 arbeid4 ,de duur is m9d] lang1 ma> door de noodzakelijkheid me] kra*t5 9 m9d] ur5 9 te spann51 zal hij zi* veel snell] v]moei54 #ff ,m5 moet w]kelijk communi/is* an>*i/ zijn1 om met zulke spikspl9t]nieuwe economis*e wij%$5 voor d5 dag te kom51 wa> het de v]kort+ van d5 arbeidsdag 9 de indu/rie aangaat4 ,arbeid]s word5 door ma*9es v]vang52 de arbeid]s moet5 zi* me] inspann5 door de v]bet]+ van het ma*9ewez52 bijgevolg moet de arbeidsdag ma> lang blijv54 ,wij zi5 dat ,jean ,grave zi* voor deze economis*e slaapmutswij%eid ook nog op ,m>x b]oept en uit rapport5 van fabrieks9specteurs 9 ,das ,kapital z4g4n4 bewijz5 voor zijne /ell+5 s*ept4 ,de gele]de ,grave k5t nop5s de economis*e1 z$elijke en hyginis*e beteek5is van de v]kort+ van d5 arbeidsdag ,m>x al ev5m9 als de gele]de ,kropotk9e iets van de beteek5is van de me]wa>de4 ,m>x1 die d5 gans*5 /rijd om d5 normal5 arbeidsdag s*ild]t1 zegt t5 slotte3 ,en to* heeft het pr9ciep gezegevi]d met e5 ov]w9n+ 9 de groote indu/rietakk51 die de s*epp+ zelve van de mod]ne produktiewijze zijn4 ,h>e wond]volle ontwikkel+ van #ahec-ahfj1 h& 9 h& met e5 physieke en moreele w$]geboorte d] fabrieks>beid]s1 tr( zelfs het bl9d/e oog4 #fg ,dat kl9kt wel e5igsz9s &]s4 ,grave zegt3 ,wij an>*i/51 die veeleis*5d] 767 zijn1 wij zijn van oordeel dat het tijdv]spill5 is h]vorm+5 na te jag5 die niet h]vorm54444 ,wij zoek5 d5 arbeid]s duidelijk te mak51 dat wij niets hebb5 te w9n5 met deze v]mak5 en dat de maats*appij niet te v]&]5 is1 dan langs d5 weg van de v]/or+ d] in/ell+5 die ha> rege]54 #fh ,opm]kelijk is naa/ dat man*e/]-lib]alisme1 dat t] wille van de sociale h>monie en d5 individu alles wil lat5 zooals het is1 ook de k>ikatuur die de an>*i/is*e communi/5 van de sociaal-demokratis*e begripp5 lev]54 ,m5 weet dat deze !oretici all5 ,m>x-v]bet]a>s zijn4 ,zoo bijv4 de communi/is*e an>*i/ ,corneliss51 die t5 opzi*te van de wa>de van sociale h]vorm+5 de volg5de me5+ is toeg$aan3 ,ziehi]3 wij zijn ov]tuigd dat het prolet>iaat ge5 duurzame v]bet]+ kan v]wa*t5 op d5 grondslag van de be/a&e maats*appij en dat wanne] er aan de e5e zijde v]bet]+ plaats heeft1 da>bij voortdur5d aan d5 &]5 kant v]sle*t]+ van d5 maats*appelijk5 toe/& zal vall5 te con/ate]54 #fi ,dit is e5 dubbel ov]gehaalde fataliteitsle] 7noodlotsle]71 die 9 de plaats van de sociali/is*e v]>m+/heorie moet kom54 ,de he] ,corneliss5 is zek] wel de ges*ikte man om ,m>x te corrige]51 na> m5 ziet4 ,ind]daad is nooit door e5 ern/ig sociali/ bewe]d dat i$]e v]bet]+ van d5 toe/& van d5 arbeid] tegelijk]tijd e5 v]sle*t]+ met zi* moet m$e br5g51 m5 zag het re$s uit het bov5aangehaalde oordeel van ,m>x ov] d5 #aj-ur5dag 9 ,engel&4 ,door dit an>*isme spookt nog altijd de waan dat de op de spits g$rev5 ell5de van de arbeid5de klasse de nige impuls tot de revolutie moet wez56 ,bij ,kropotk9e lez5 wij3 ,i$]e economis*e phase dekt zi* met zijn politieke phase en het is onmogelijk d5 eig5dom aan te ta/51 zond]1 t]zelfd] tijd1 e5 nieuw5 vorm van het politieke lev5 te v9d54 #gj ,de politieke en economis*e vorm e5] maats*appij zijn twee van elk&] afhankelijke en elk&] dekk5de v]s*ijn+54 #ga ,dit is 9 't algeme5 g5om5 wa>1 e5 wa>heid ev5wel die niet van ideologis*5 a>d is1 en dus ook ge5sz9s van het an>*isme /amt1 ma> aan de sociaal-demokratie ontle5d is4 ,do* deze v]kl>+ van de maats*appij wordt door de an>*i/5 kle9-burg]lijk-utopis* misvormd1 om er uit af te leid5 dat politieke h]vorm+5 niets bat5 zoo lang de eig5domsvorm5 niet zijn v]&]d4 ,en dat is w$] e5 /uk oudbakk5 ideologie1 die 9 de politiek niets &]s dan e5 afspiegel+ ziet4 ,politieke v]h\d+5 zijn de uitdrukk+5 wa>ond] de klasseteg5/ell+5 zi* aan ons op5b>51 en d5 politiek5 /rijd /rijd5 heet dus ond] ze] concrete vorm5 klass5/rijd vo]54 ,dit is niet na> d5 z9 van de an>*i/51 die lief/ op d5 politiek5 /rijd afgev51 omdat hun het inzi*t er 9 ontbreekt1 ma> die1 me55de dat het alle5 vakv]e5ig+s/rijd beteek5t1 ga>ne de vakv]e5ig+5 voor hunne utopis*-politieke doele9d5 gebruik54 ,dat de politieke inri*t+5 van de maats*appij zi* met de economis*e v]h\d+5 dekk51 bewij/ da>om nog niet dat de politieke v]h\d+5 niet van invlo$ zijn op de eig5domsv]h\d+54 ,i$]e sociale h]vorm+ van e5ig +rijp5d belang1 i$]e wet die 9 de v]h\d+5 van kapitaal en arbeid wez5lijk +rijpt1 doet e5 v]s*uiv+ van de economis*e v]h\d+5 9 me]d]e ( m9d]e mate plaats v9d54 ,en wat nog me] zegt3 i$]e +rijp5de sociale h]vorm+ v]/]kt de arbeid]sklasse1 v]&]t dus1 doordi5 het de ma*t en d5 invlo$ van die klasse v]me]d]t1 de economis*e v]h\d+5 en oef5t invlo$ uit op d5 p]soonlijk5 toe/& van de arbeid]s4 ,ik b5 de e]/e om te v]kl>51 heeft e5maal ,f]d9& ,lassalle t]e*t gezegd1 dat i$]e sociale v]bet]+ niet e5s de moeite wa>d z\ zijn1 als ook na dezelve--wat gelukkig objektief geheel onmogelijk is--de arbeid]s p]soonlijk dat blev51 wat zij 9 groote massa h$5 zijn6 #gb ,gelukkig ook b]u/ de gans*e an>*i/is*e !orie enkel ma> op e5 v]knoei+ van de w]kelijkheid4 ,fri$riek ,engels heeft e5maal nog e5s ze] duidelijk de v]h\d+1 wa>9 de /aatsma*t tot de economis*e ontwikkel+ /aat1 op het laat/ van zijn lev5 9 e5ige briev5 uite5gezet1 die nad]h& gepublice]d zijn4 ,da>uit ziet m5 kla> hoe het eig5lijk met de wisselw]k+ van politieke en economis*e v]h\d+5 ge/eld is4 ,hij zegt o4m43 ,de t]ugw]k+ van de /aatsma*t op de economis*e ontwikkel+ kan van drierlei a>d zijn3 zij kan 9 dezelfde ri*t+ gaan1 dan gaat de ontwikkel+ snell]2 zij kan da> teg5 +aan1 dan gaat zij 7de /aatsma*t7 9 onz5 tijd1 9 i$] groot volk kapot2 (1 zij kan de economis*e ontwikkel+ na> bepaalde ri*t+5 afsnijd5 en &]e voors*rijv52 dit geval is t5 slotte t]ug te br5g5 tot e5 d] beide voorga&e4 ,het is e*t] duidelijk1 dat 9 de gevall5 #b en #c de politieke ma*t aan de economis*e ontwikkel+ groote s*ade kan toebr5g5 en kra*ts- en /(v]spill+ bij massa teweeg kan br5g54 #gc ,hi]m$e is de t]ugw]k5de kra*t van de politieke in/ell+5 op de economis*e v]h\d+5 voldo5de v]kla>d en z9kt de an>*i/is*e !orie ook 9 dat opzi*t t]ug tot het rijk van de zoovele dui/]niss5 die het an>*isme ov] de klasse-bewu/e1 /rijd5de arbeid]sbeweg+ heeft pog5 te v]spreid54 ,,arbeid ,,ov]w9t4 ,het spreekt van zelf1 dat wa> de arbeid]sbeweg+ h>e utopis*e en kle9-burg]lijke trekk5 v]lie/1 ook het an>*isme op d5 duur wijk5 moet4 ,het bi$t de beweg+ ge5 enkel hova/1 ge5 /eunsels 9 d5 klass5/rijd4 ,w>e er aan dez5 klass5/rijd nu te ontkom51 het an>*isme z\ nog e5 lang] lev5 kunn5 hebb51 ma> ongelukkig voor het an>*isme en gelukkig voor de arbeid]sklasse moet die /rijd word5 gevo]d en dw+t de b\rgeoisie de arbeid]sklasse hoe lang] hoe me] di5 /rijd op4 ,wat het an>*isme kan bi$51 bewij/ e5 l& 9 welks arbeid]sbeweg+ het e5 m5s*5leeftijd lang de baas 01 n4l4 ,spanje4 ,ind]daad heeft het da> de arbeid]sbeweg+ g$ur5de di5 tijd misbruikt voor all]lei doldwaze exp]im5t51 w]k/ak+5 zond] voorb]eid+1 op/&5 en dynamiet-beweg+51 die ha> bijna r$deloos t5 grave gesleept hebb54 ,wat 9 ,spanje g$ur5de de laat/e j>5 aan arbeid]sbeweg+ w$] is gekom51 is er tot groote wo$e van e5 zi* 9 dolheid uitraz5d an>*isme1 door sociali/5 moeizaam opgeb\wd4 ,de ontwikkel+ van het vakv]e5ig+swez5 alda>1 is 9 de e]/e plaats aan het w]k5 van de gehate sociaal-demokratie te dank54 ,zij kan blijk5 uit de volg5de tabel3 #gd ,aantal ,secties3 ,aantal ,l$53 #ahhi #bb #c1ece #ahij #cf #c1hif #ahia #ed #e1deg #ahib #eh #e1cjd #ahic #ig #h1eec #ahii #fe #ae1bfd #aijj #abe #bf1jhh #aija #aia #ca1eeh #aijb #bbf #cg1ggh ,het is ov]ig5s opm]kelijk dat wa> de indu/rieele ontwikkel+ ze] snel gaat en dus de v]s*ill5de utopis*e en kle9-burg]lijke t5d5z5 die er ond] de arbeid]s lev51 snel uit/]v51 ook het lev5 van het an>*isme het kort/ is4 ,het an>*isme repres5te]t ook 9 zijn !orie nog veel van het agr>is*e k>akt] dat de afkom/ van de mod]ne arbeid]sklasse 9 h>e bre$e lag5 heeft gek5m]kt4 ,w]n] ,somb>t wees re$s op d5 sam5hang tuss*5 het agr>is*e k>akt] van e5 l& en de uitbreid+ die de an>*i/is*e propag&a da>9 neemt4 #ge ,ook ,dr4 ,w4 ,borgius wij/ nadrukkelijk op het agr>is* k>akt] van de an>*i/is*e !orie4 ,ind]daad1 zegt hij1 #gf v]toon5 zi* bij de an>*i/is*e !oretici all]h&e besli/ agr>is*e neig+5 en g$a*t5gang51 inzond]heid bij ,kropotk9e1 die onbetwi/ba> voor d5 teg5woordig5 tijd de invlo$rijk/e en mee/ beteek55de !oreticus is4 ,agr>is* is de v]w]p+ van e5 noodzakelijke en zeg5rijke ontwikkel+ van de voorts*rijd5de kapitaalsconc5tratie1 zooals ,m>x ze le]t2 agr>is* de sympa?ie voor het kle9-b$rijf en d5 middel/&2 agr>is* de v]w]p+ van de int]nationale arbeidsv]deel+ en het na/rev5 van het economis*e zelfbehe] van zoo kle9 mogelijke gebi$sopp]vlakt52 agr>is* is de ov]tuig+ van de gr5z5looze1 haa/ fabela*tige /ijg+ van d5 bodemopbr5g/1 agr>is* de ov]s*att+ van het l&lev5 en de v]w]p+ van de groote /ad met h>e tot fabrieksidiotisme onta>d5de arbeidsv]deel+4 ,het an>*isme te ov]w9n5 9 de arbeid]sbeweg+ wil dan ook zegg5 die kle9-burg]lijke en kle9-bo]s*e gevoel5s ov]w9n5 die 9 de mod]ne arbeid]sbeweg+ lev51 omdat zij voor e5 groot deel wordt g]ecrute]d uit de l&bewon]s1 die door de ontwikkel+ d] indu/rie en het opzuig+sproces van de groote /$51 telk5male aan het l& word5 onttrokk54 ,e5 go$ inzi*t 9 deze analogie tuss*5 de voor/ell+5 die op het platte l& ov]he]s*5d zijn omtr5t de maats*appelijke ontwikkel+ en de feitelijke voor/ell+ van het an>*isme da>omtr5t2 e5 s*ift+ van de arbeid]sbeweg+ 9 de oorspronkelijke /ads- en plattel&selem5t51 z\ ons welli*t nog v]d]e bijdrag5 kunn5 lev]5 tot e5 psy*ologie van de an>*i/is*e propag&a en h>5 bodem 9 de mod]ne arbeid]sbeweg+4 ,gelukkig1 zeid5 we1 voor het prolet>iaat1 dat het /rijd5 moet en het is dan ook 9 en door di5 /rijd dat het t5 slotte zijn eig5 weg 9 de maats*appelijke beweg+ v9dt4 ,zijn revolutionaire taak als klasse1 die tev5s alle klass5 bevrijd5 moet1 omdat het de laat/e klasse is die bevrijd moet word51 is alle kra*t5 e]/ bije5 te br5g51 da>na aan het w]k te /ell51 v]volg5s te conc5tre]54 ,9 deze drie noodzakelijkh$5 kan het an>*isme ha> niet help51 het kan ha> sle*ts e5 rem teg5 die ontwikkel+1 e5 lood5 blok aan het be5 zijn4 ,e5 arbeid]sbeweg+ die door het an>*isme geh9d]d wordt1 kan zi* dan ook niet ontwikkel52 da>5teg5 zal e5 arbeid]sklasse die niet besmet is met het gif d] mo$eloo%eid en ma*teloo%eid die het an>*isme d5 arbeid]s in5t1 haa/ met gelijk5 tr$1 als het kapitalisme voorts*rijdt1 zi* ontplooi54 ,nem5 wij twee groote l&51 ,duits*l& en ,frankrijk1 en v]gelek5 wij de ontwikkel+ van de arbeid]sbeweg+4 ,nem5 wij 9 aanm]k+ dat de arbeid]sbeweg+ van het laat/e l& zooveel oud] is dan die van het e]/e4 ,welnu1 bij de frans*e1 die j>5 lang ond] an>*i/is*5 invlo$ heeft ge/aan en t5 deele ng /aat1 he]s*t nog /e$s hopelooze v]w>r+ en sektairisme4 ,niet het m9/ 9 de frans*e vakbeweg+ is dat 9 /]ke mate het geval4 ,de duits*e vakbeweg+1 die /e$s ond] sociaal-demokratis*5 invlo$ ge/aan heeft1 wij/ de volg5de buit5gewoon belangrijke ontwikkel+ aan3 ,ja>3 ,l$5tal3 ,/ijg+3 ,9 proc5t54 #ahid #bdf1did #bb1ifd #aj1b #ahie #bei1age #ab1fha #e1b #ahif #cbi1bcj #gj1jee #bg1j #ahig #dab1cei #hc1abi #be1b #ahih #dic1gdb #ha1chc #ai1g #ahii #ehj1dgc #hf1gca #ag1e #aijj #fhj1dbg #ii1iee #ag1b #aija #gg #fgg1eaj -#b1iag #j1d #aijb #gcc1bjf #ee1fif #h1b #aijc #hhg1fih #aed1dib #ba1j #aijc 7slot7 #ida1ebd #ec1hca ,en 9 #aijd 7#a/e helft7 0 het millio5 b]eikt6 ,het an>*isme is niet bruikba> 9 de vakbeweg+1 het is ev5 onbruikba> voor de arbeid]s 9 d5 politiek5 /rijd4 ,het e5ige middel wa>toe het 9 de laat/e j>5 is kunn5 kom5--en dit w$] kra*t5s zijn oud5 a>d van het uitlokk5 van cata/roph5--is de algeme5e w]k/ak+4 ,het lo/ da>9 d5 gans*5 /rijd van het prolet>iaat op1 het laat ev5wel na da>bij d5 arbeid]s e5 weg te wijz5 op welke mani] zij tot die phanta/is*e algeme5e w]k/ak+ moet5 kom51 zond] voorafga&e va/e organisatie1 /raffe discipl9e1 erv>+ en ond]l+ v]tr\w51 en het laat ev5e5s na d5 arbeid]s ook ma> met e5 woord aan te gev51 wat er na de algeme5e w]k/ak+1 als volg5s de an>*i/is*e utopie de burg]lijke maats*appij ontr$d]d zal zijn1 door h5 zal moet5 word5 g$aan4 ,t5 slotte zal er1 ge/eld dat m5 zijn doel e5s b]eikt heeft1 na> de /aatsma*t gegrep5 moet5 word5 om die 9 bezit te nem54 ,e5 &]e weg is er niet4 ,de fraaie toekom/b]$d]+5 van ,kropotk9e /aan l\t] op het papi] en de dec5tralisatie van de indu/rie is e5 utopie wa>op de an>*i/5 nog niet zoo heel erg hebb5 te rek554 ,e5 zoodanige algeme5e w]k/ak+ zond] organisatie1 dus zond] we]/&sv]mog51 zond] discipl9e1 dus zond] va/5 wil2 zond] e5ig va/ doel1 dus volkom5 bodemloos1 kan sle*ts e5 exp]im5t zijn1 wa>bij de arbeid]sbeweg+ het k9d van deze heillooze rek5+ wordt4 ,ma> ook dat is e5 van die vele an>*i/is*e me?od5 om 9 de arbeid]sbeweg+ e5ig5 va/5 voet te h\d51 die opkom51 uitwo$5 en da>na w$] v]lat5 word54 ,de sociaal-demokratie is de e5ig aangewez5 leid/] d] mod]ne arbeid]sbeweg+ en wordt dit ov]al1 hoe lang] hoe me]4 ,,nas*rift4 ,de vorm en inh\d van dit boekje w]d5 bepaald door het doel dat ik er m$e voorhad4 ,niet ov] het an>*isme1 als ideen-uit+ op zi*zelf1 wilde ik s*rijv51 ma> ov] het an>*isme1 gelijk zi* dit 9 de mod]ne arbeid]sbeweg+ heeft g5e/eld en zi* da>9 op5ba>t1 als e5 beweg+ teg5ov] de ri*t+ die de mod]ne arbeid]sbeweg+ de laat/e d]tig j>51 na d5 val van de ,commune van ,p>ijs1 +eslag5 heeft4 ,ov] het an>*isme is door tal van burg]lijke sociolog51 sociaal-psy*olog5 en sociaal-crim9olog5 vl ges*rev52 ik koos d5 vorm die mij1 om de v]h\d+ te do5 zi5 die de sociaal-demokratie pr9cipieel er teg5ov] inneemt1 de mee/ w5s*elijke voorkwam4 ,het boekje is n doorloop5de kritiek op de an>*i/is*e /elsels en op de an>*i/is*e opvatt+5 van de taak d] arbeid]s en van de inri*t+ hunn] beweg+4 ,na> mijne me5+ is het an>*isme 9 de mod]ne arbeid]sbeweg+ door de arbeid]s praktis* ze] go$ te ov]w9n54 ,!oretis* ov]w9t het an>*isme zi*zelf wel4 ,het heeft1 g$ur5de de d]tig j>5 van zijn be/aan als sociale beweg+1 zi* d]mate dr-ontwikkeld1 dat er van de oorspronkelijke !orie niets me] is ov]geblev54 ,ma> het wi/ zi* desniettem9 9 de arbeid]sbeweg+ van sommige l&5 /a&e te h\d51 zi* he*t5d aan all]lei v]\d]de en v]\d]5de d5kbeeld51 die1 gelijk van zelf spreekt1 9 de arbeid]sbeweg+ nog niet alle zijn opg]uimd4 ,da>om wordt het hi] dan ook be/r$5 met het wap5 van het sociaal-demokratis* inzi*t en word5 telk5male teg5ov] de an>*i/is*e wnbegripp51 de sociaal-demokratis*e opvatt+5 omtr5t de oorzaak en het wez5 van d5 klass5/rijd geplaat/4 ,dit geeft m4 i4 aan het boekje1 als e5 me] sy/ematis*e sam5vatt+ van d5 oorsprong en de noodzakelijkheid van d5 klass5/rijd en de taktiek d] mod]ne arbeid]sbeweg+1 ook nog positieve wa>de4 ,wie zi* nu aan di5 vorm mo*t /oot5 en me55 mo*t dat ik teg5ov] het an>*isme niet objektief g5oeg mij heb ge/eld1 die zij dat van h>te toegegev54 ,e5 ti5j>ige /rijd teg5 de an>*i/is*e woek]plant heeft mij ha> g5oeg do5 k5n5 om te wet51 dat m5 ha> alln van uit het zuiv] sociaal-demokratis*e /&punt met go$ gevolg kan be/rijd5 en e9delijk uitroei5 ook4 ,mog5 de arbeid]s die dit boekje lez51 hi]9 e5 opwekk+ tot d5k5 en444 h&el5 v9d56 ,am/]dam1 #aijd4 ,,de ,,s*rijv]4 ,,inh\d4 ,bladz4 ,,e]/e ,,ho(d/uk4 ,prolet>is*e ,beweg+4 ,de mod]ne arbeid]sbeweg+ #a ,,twe$e ,,ho(d/uk4 ,teg5w]k5de /room+54 ,de burg]lijke g$a*t5gang #af ,de sociali/is*e-utopi/is*e g$a*t5gang #cj ,,d]de ,,ho(d/uk4 ,de an>*i/is*e lev5sbes*\w+4 ,max ,/irn]1 de ,individuali/ #ce ,pr\dhon1 het kle9-burg]lijk radikalisme #df ,bako59e1 het v]woe/5d elem5t #ee ,kropotk9e1 de tuss*5vorm #gj ,tol/o1 het *ri/elijk an>*isme #hg ,,vi]de ,,ho(d/uk4 ,het ,an>*isme 9 de praktijk4 ,int]nationale ontwikkel+ #ib ,de e]/e kampplaats #id ,desorganise]5d w]k5 #ih ,e5 bloeitijd #ajb ,de t]ugdr++ van het an>*isme #aab ,,vijfde ,,ho(d/uk4 ,an>*isme en klass5/rijd4 ,de zuiv]-economis*e aktie #aah ,trade-,unionisme #aba ,de taktiek van pressie uitoef55 #abf ,de an>*i/is*e k>ikatuur #acj ,,zesde ,,ho(d/uk4 ,individualisme en ,arbeid]sbeweg+4 ,vrijheid en ,gezag #adj ,individu en ,arbeid]sbeweg+ #aej ,individuali/is*e uit+5 #aeh ,het lijdelijk v]zet #afh ,t]ugval 9 het ,utopisme #agc ,de ,idee van de ,revolutie #agh ,communi/is* individualisme #ahh ,,zev5de ,,ho(d/uk4 ,het ,an>*isme en de taktiek #bjd ,arbeid ov]w9t #baj ,nas*rift #bae ,,aanteek5+5 #a ,e5 re*t van gebruik en misbruik1 na> de rome9s*e re*tsregel 9 zake d5 eig5dom4 #b ,laat ma> waai56 ,deze uitdrukk+ omtr5t de taak van d5 /aat1 9 economis* opzi*t1 komt het e]/ voor 9 de op/ell5 van d',arg5son1 e5 /aatsman uit de #ah;e eeuw1 die aan de zijde van d5 h]vorm+sm9i/] ,turgot /ond4 #c ,h]r ,ba/iat-,s*ulze von ,delitzs* od] ,kapital und ,arbeit1 ,lassalle's ,smmtl4 ,w]ke4 ,uitgave ,ed4 ,b]n/e94 ,pag4 #aii1 ,b& ,,iii4 #d ,pr(4 ,van d] ,vlugt1 lid van de ,twe$e ,kam]1 heeft onlangs nog1 ze] philosophis*1 ons w$] e5s di5 ,re*t/aat uite5gezet4 #e ,m5 zie3 de voorr$e van ,octave ,mirbeau bij het w]kje van ,jean ,grave ,la socit m\rante et l'an>*ie4 #f ,ik vond dit citaat bij ,rud4 ,/amml] 9 zijn w]kje ,die ,!orie des ,an>*ismus4 #ahid1 op pag4 #de 7noot74 #g ,vgl4 ,fri$ri* ,engels4 ,anti-,dhr+1 pag4 #aac1 ,kap4 ,freiheit und ,no?w5digkeit4 #h ,leve de g]e*tigheid1 al v]g da>bij ook de w]eld4 ,de woord5 zijn van ,immanuel ,kant4 #i ,deze oppositie van ,/irn] geldt voornamelijk de ,hegels*e opvatt+ van d5 burg]lijk5 /aat4 ,volg5s ,hegel is die /aat de v]w]kelijk+ van de ,idee d] m5s*elijke geme5s*appelijkheid4 ,hegel heeft d5 /aat gedealise]d en hem1 als bov5 de m5s*5 tron5d1 ze] v]hev54 #aj ,mod]ne ,wet5s*ap en ,an>*isme1 p4 #ee e4v4 #aa ,de brief 9 ha> geheel v9dt m5 afg$rukt 9 de ,neue ,zeit1 #ai;e ,ja>g4 ,bd4 ,i4 pag #f4 #ab ,zie3 ,/udie ov] het an>*isme van de daad1 van ,mr4 ,f4 ,b4 ,en?ov51 bladz4 #db4 #ac ,socialismus und ,an>*ismus 9 ,spani51 van ,h4 ,cun[2 ,neue ,zeit1 #ba ,jhrg4 #ccj4 #ad ,zie3 ,die ,arbeit]bewegung 9 ,oe/]rei*1 door ,k>l ,kautsky4 ,neue ,zeit1 #h/e ,jhrg4 #ahij1 pag4 #ajb4 #ae ,te ,am/]dam1 bij ,ph4 ,oudk]k1 ,damrak #ajj;a1 #ahig4 #fh pag9a's4 #af ,blz4 #ff4 #ag ,m5 zie da>ov] bij ,sidney en ,beatrice ,webb1 ,!orie en ,praktijk van het ,brits*e vakv]e5ig+swez51 het ,i,ve ,ho(d/uk van het ,e]/e ,deel1 op pag4 #bdf e4v4 van de n$]l&s*e uitgave4 #ah ,ges*i$5is van het ,brits*e vakv]e5ig+swez54 ,zie de ,holl&s*e uitgave1 pag4 #cab tot #cah4 #ai ,deze taktiek van l'action directe van sommige frans*e vakv]e5ig+san>*i/5 gaf d5 he] ,*r4 ,corneliss5 kortel+s aanleid+1 ook aan de n$]l&s*e georganise]de vak-arbeid]s e5e p>odie van e5 gezam5lijk optr$5 aan te bevel5 9 e5 kle9e bro*ure1 getiteld3 ,directe ,actie 7zelf do571 te ,am]sfoort bij ,p4 ,m4 ,w9k #aijd1 #af bladz4 #bj ,les t5dances de l'union libre des syndicats allem&s4 ,b]i*t aan het ,int]nationaal ,sociali/is* ,congres te ,am/]dam1 pag4 #f4 #ba ,dit volkje bespeurt d5 duivel nooit1 zelfs als hij het bij de kraag heeft1 ,mephi/o 9 ,au]ba*'s ,kell]4 ,fau/ van ,goe!2 ,deel ,i4 #bb ,fri$ri* ,engels1 ,anti-,dhr+1 ,blz4 #aab-aac4 ,dietz1 ,/uttg>t #ahid4 #bc ,ibid1 blz4 #aac4 #bd ,zoo ook 9 ,god en de ,/aat1 bladz4 #fe-ff4 ,de wet5s*ap1 zegt hij da>1 is onv]&]lijk1 onp]soonlijk444 het lev5 is geheel vlu*tig en voorbijga&444 ,bako59e behoorde tot de vele ,hegelian51 van wie de wijsge] zelf getuigd z\ hebb51 dat zij hem niet begrep5 hadd54 #be ,autoritair en ,lib]tair ,socialisme1 ,am/]dam bij ,ph4 ,oudk]k #ahig1 bladz4 #gf4 #bf ,domela ,nieuw5huis1 ibid41 bladz4 #gf4 #bg ,autoritair en ,lib]tair ,socialisme1 bladz4 #if4 #bh ,das ,el5d d] ,philosophie1 7uitgav5 van #ahib1 ,dietz1 ,/uttg>t17 bl4 #afc4 #bi ,autor4 en ,lib4 ,soc4 bladz4 #if4 #cj ,*r4 ,corneliss5 ,op weg na> e5 ,nieuwe ,maats*appij1 bladz4 #bdb4 ,ongeve] dezelfde beg9sel5 heeft deze s*rijv] ne]gelegd 9 e5 bro*ure3 ,directe ,actie1 ,zelf ,do5 7,am]sfoort1 ,p4 ,m4 ,w9k74 #ca ,die ,klass5kmpfe 9 ,frankrei*1 #ahdh-ahej4 ,b]l9 #ahie1 blz4 #bj4 #cb ,/udie ov] het ,an>*isme van de ,daad van ,mr4 ,f4 ,b4 ,en?ov54 ,am/]dam #aija 7academis* proefs*rift71 bladz4 #aaf e4v4 #cc ,tol/o zelf geeft1 op pag4 #gf-gg van zijn boekje ,mod]ne ,slav]nij 7's ,hage1 drukk]ij ,vr$e1 #aija71 e5 rks van d+5 op die m5 volg5s het /elsel weig]5 moet4 ,da>aan h\dt ge5 enkel ,tol/oaan zi* ev5wel4 #cd ,zie3 ,mod]ne ,slav]nij bladz4 #fd enz4 #ce ,dito van bladz4 #ac tot #dj4 #cf ,d] freie ,arbeit] van #bg ,febru>i #aijd1 het orgaan van de all]jong/e an>*i/is*e fraktie 9 ,duits*l&1 ond] leid+ van ,dr4 ,fri$eb]g4 #cg ,p4 ,kropotk9e3 ,e5 ,/udie ov] de ,revolutie v]tal+ van ,h4 ,j4 v4 ,s4 7zond] ja>tal en uitgev]71 bladz4 #aa4 #ch ,ibid4 bladz4 #ad4 #ci 11 11 #aa4 #dj ,la conqute du pa91 pag4 #fi-gb4 #da ,la conqute du pa91 pag4 #gb4 #db ,9 ,novemb] #ahcc vond 9 ,k]sal ,moor e5 v]gad]+ van me] dan #bjj4jjj m5s*5 plaats1 wa>9 de pr$ikant ,/eph5s1 e5 van de leid]s van b]oemde *>ti/5-beweg+ 7#ahcf-ahdg7 de s$]t v]ma>d geword5 v]kl>+ aflegde3 het *>tisme is e5 kwe/ie van mes en vork1 m4a4w4 e5 beweg+ om brood4 ,kropotk9e is n]g5s nieuw ( oorspronkelijk4 #dc ,la socit m\rante et l'an>*ie1 ,p>is1 ,tress et ,/ock1 #ahic1 p4 #bd-be4 #dd ,*r4 ,corneliss51 ,op weg na> e5 nieuwe ,maats*appij4 ,am/]dam1 ,h4 ,w4 ,j4 ,be*t1 bladz4 #aae-aaf4 #de ,bladz4 #ag-ah4 #df ,uitgave ,s4 ,l4 van ,looy4 ,v]tal+ van ,j4 ,/(fel4 ,am/]dam #aijb bladz4 #aeh-afj4 #dg ,la conqute du pa91 p4 #cj4 #dh ,v]d$ig+sr$e van #ahhc4 #di ,9 de ,idee gnrale de la rvolution4 #ej ,de ,an>*i/51 bladz4 #aef4 #ea ,de ,an>*i/51 bladz4 #aeg4 #eb ,communi/is*es ,manife/ duits*e uitgav51 bladz4 #ca4 ,b]l9 #ahie4 #ec ,mod4 ,wisz5s*4 ,s4 #hf4 #ed ,la socit m\rante et l'an>*ie1 p4 #ad4 #ee ,ibid41 p4 #ad4 #ef ,la socit future1 ,p>is1 ,p4 ,v4 ,/ock1 #ahic1 p4 #ad4 #eg ,de an>*i/is*e beweg+4 ,uitgave van ,j4 ,b4 ,mad\1 ,antw]p51 #aijj1 bladz4 #bc4 #eh ,mod]ne ,wet5s*ap4 ,bl4 #hg4 #ei ,ent/ehung d] ,volkswir?s*aft1 ,tb+51 #ahih1 bl4 #ahj4 #fj ,ibid4 bl4 #aib4 #fa ,sociale ,praxis ,,xi ,jahrg4 ,nr4 #aa4 #fb ,h&wrt]bu* d] ,/aatswiss5s*aft51 art4 ,haus9du/rie1 bladz4 #aach-aaeh4 #fc ,de ,an>*i/51 bladz4 #afj4 #fd ,le] van ,tuck]1 9 ,dr4 ,eltzba*]s boek3 ,an>*isme1 v]tal+ van ,corneliss5 ,rup]tus4 ,am]sfoort1 bij ,p4 ,m4 ,w9k1 #aijd1 bladz4 #agi-baj4 #fe ,het artikel 0 getiteld3 ,=t mit d5 ,re/5 des ,m>xismus6 7,weg met de ov]blijfsel5 van het m>xisme7 en /ond 9 het numm] van #bc ,novemb] #ahie4 #ff ,la socit m\rante1 pag4 #bdg-bej4 #fg ,das ,kapital1 ,bd4 ,i1 bl4 #bei1 #d;e druk4 #fh ,la socit m\rante1 pag4 #beb4 #fi ,op weg na> e5 nieuwe maats*appij6 bladz4 #add4 #gj ,la conqute du pa91 bl4 #de4 #ga ,mod]ne wet5s*ap1 bl4 #gi4 #gb ,politis*e ,r$5 und ,s*rift51 ,,iii1 ,bd4 #bdg1 uitgegev5 door ,eri* ,blum4 #gc ,h4 ,greuli*1 ,ueb] mat]iali/i*e ,ges*i*tsauffassung4 ,b]l9 #ahgg1 bl4 #i-ab4 #gd ,ant4 ,g4 ,quejido3 ,die ,arbeit]frage 9 ,spani52 ,die neue ,zeit1 #bj ,ja>g41 ,bd4 #b1 #e ,april #aijb4 #ge ,socialismus und ,sociale ,beweg+1 bl4 #ee-ef4 #gf ,die ,ide5welt des ,an>*ismus4 ,leipzig1 ,dietri*'s ,v]lag1 #aijd1 ,bl4 #ei4 #gg ,dit 0 het ja> dat de economis*e crisis ,duits*l& het hevig/ tei/]de4