,,ascendo ,,al ,,monto-,,blanka ,,en #aghg ,,de ,h4 ,b4 ,,de ,,saussure ,eltirao el ,voyages dans les ,alpes1 tradukita de ,ren de ,saussure en internacian lingvon ,,esperanto ,,eldonita ,,de ,,la ,,propagandejo ,,esperantista #aj ,,hotelgasse -- ,,bern 7,,svislando7 #aiah ,prezo #j1dj ,sm4 7#a fr47 ----------------------- ,noto de la transskribanto3 ,bildo de ,horace-,benedict de ,,saussure kun la jena teksto3 ,horace-,benedict de ,,saussure4 ,natursciencisto kaj fizikisto1 profesoro e la eneva universitato4 7,naskiis en #agdj4 ,li faris serion da botanikaj kaj geologiaj studvojaoj en diversaj landoj1 sed precipe en la ,alpoj4 ,klasikaj estas liaj elseroj pri la glaciejoj2 al li estas uldata la eltrovo de multaj mineraloj kaj la elpenso de diversaj fizikinstrumentoj1 interalie de la harhigrometro1 cianometro1 diafanometro1 pajl-1 kaj pint-elektrometro1 aktinometro1 anemometro1 ediometro1 ktp4 ,li eldiris la unuajn principojn de la racia meteorologio4 ,lia plej grava verko literatura estas titolita3 ,vojaoj tra la ,alpoj4 ,li mortis en #agii4 ----------------------- ,,ascendo ,,al ,,monto-,,blanka 7,,en #aghg7 ,,de ,h4 ,b4 ,,de ,,saussure4 ,diversaj periodaoj sciigis al la publiko1 ke dum la monato agusto #aghf du loantoj de ,chamouni1 ,s-ro ,paccard1 doktoro je medicino1 kaj la gvidisto ,jacques ,balmat1 atingis la supron de ,monto-,blanka1 kiu estis is tiam rigardita kiel nesurirebla4 ,mi tuj la sekvintan tagon in eksciis kaj senprokraste ekvojais por se fareble sekvi iliajn paojn4 ,sed pluvoj kaj neoj devigis min forlasi la entreprenon is la proksima jaro4 ,al ,jacques ,balmat mi komisiis esplori la montegon je komenco de junio kaj averti min pri la momento1 kiam la platio de la vintraj neoj igos in alirebla4 ,intertempe mi iris al la ,provenca marbordo por fari eksperimentojn kun tiuj komparotajn1 kiujn mi intencis provi sur ,monto-,blanka4 ,dum la monato junio ,jacques ,balmat sensukcese faris du ascendprovojn2 tamen li skribis al mi1 ke sendube oni povos ascendi en la unuaj tagoj de julio4 ,mi tiam ekveturis al ,chamouni4 ,en ,sallenche renkontis mi la kuraan ,balmat1 kiu estis ekvojaanta enevon por anonci al mi siajn denovajn sukcesojn2 la #e-;an de julio li estis surprenirinta is la pinto de la montego kune kun du aliaj gvidistoj1 ,johan-,miael ,cachat kaj ,aleksis ,tournier4 ,kiam mi alvenis en ,chamouni1 pluvis1 kaj la malbela vetero daris preske kvar semajnojn4 ,sed mi estis decidinta atendi is fino de la sezono1 prefere ol maltrafi la oportunan okazon4 ,fine i venis1 tiu momento tiom dezirata1 kaj mi ekmaris la #a-;an de agusto1 akompanata de unu servisto kaj dek ok gvidistoj1 kiuj portis miajn fizik-instrumentojn kaj la tutan ilaron1 kiun mi bezonis4 ,mia pliaa filo vigle deziris akompani min2 sed mi timis1 ke li estas ne ankore sufie fortika kaj ekzercita al tiaj maroj4 ,mi postulis1 ke li rezignu4 ,li restis e la ,prieur1 kie li tre zorge faris observojn al tiuj kunrespondajn1 kiujn mi estis faronta sur la montsupro4 ,kvankam estas apene du mejloj kaj kvarono rektlinie de la ,prieur de ,chamouni is la pinto de ,monto-,blanka1 tiu ekskurso iam postulis almene dek ok marhorojn1 tial ke ekzistas daneraj lokoj1 malrektaoj1 kaj proksimume mil nacent dudek klaftoj ascendendaj4 ,irante de la ,prieur is ,monto-,blanka tra la monto ,la ,cte1 oni unue sekvas la al enevo kondukantan vojon1 is la vilao ,les ,bossons1 kaj tie oni uzas la vojeton1 kiu atingas la samnoman glaciejon4 ,sed je malsupro de la deklivo1 kiu kondukas al tiu glaciejo1 oni iras dekstren tra la vilaeto de l',mont4 ,iom trans tiu vilaeto oni ekascendas1 sekvante la bordon de la torento1 kiu prucas el la ,taconay-glaciejo4 ,tiu suprenirejo estas tre sovaaspekta1 funde de mallara valeto1 lokita kontra la ,taconay-glaciejo1 kiu svarmas je glaciaoj1 ne blankaj kaj puraj1 kiel tiuj de ,bossons1 sed malpurigitaj de nigra koto kaj tratranitaj de samkoloraj tonegoj2 sed darigante la ascendon1 oni evkidas super tiu glaciejo la purajn kaj krutajn neojn de la kupolmonto ,got4 ,balde poste oni alvenas iom super la ,taconay- glaciejo1 oni trapasas kelkajn danerajn lokojn1 kaj oni atingas fontanon kun klara kaj frea akvo1 e kiu la gvidistoj1 jam lacigitaj pro siaj aroj1 plezurege ripozis dum kelkaj momentoj4 ,duon-horon post forlaso de la glaciejo1 oni alvenas e la piedo de sufie alta preske vertikala roko1 kiu baras mallaran kaj profundan koridoron4 ,por eliri el tiu koridoro1 oni devas surgrimpi la rokaon2 tiu pasejo nomias ,mapas a ,malbona-,pao4 ,oni estis tie metinta tupetaron1 en la penso1 ke mi in bezonos2 sed1 ar mi timis impresi al miaj gvidistoj malbonan opinion pri mi1 se mi in uzus1 mi pasis preter la tupetaro1 ne tuinte in4 ,trans la ,mapas oni estas devigata surpai kelkajn mallarajn kornicojn super altaj krutaoj4 ,poste oni sekvas akran kreston kun profundegao dekstre kaj tre deklivaj herbejoj maldekstre2 post kio oni per kvindek-grada deklivo ascendas al groto a kaverneto1 kie mi tranoktis la #bj-;an de agusto #aghf1 kiam1 tuj post la vojao de doktoro ,paccard1 mi provis1 sekvante liajn postsignojn1 atingi la pinton de ,monto-,blanka4 ,sed dumnokte ekfalis torentsimila pluvego kaj neis sur la altaoj2 maloje devis mi reveni sur miajn paojn kaj prokrasti la aferon is proksima jaro4 ,en ambe vojaoj mi bezonis proksimume kvar horojn1 ne inkludante la ripoztempojn1 por iri de ,prieur de ,chamouni is tiu rifuejo4 ,la supro de l'rokao1 nord-weste de tiu groto1 prezentas tre belan vidaon4 ,tiu supro formas unu el la pintoj de la mallara kresto de l'monto ,la ,cte1 kiu apartigas la glaciejojn ,taconay kaj ,les ,bossons4 ,la tiea montpasejo kuas je alto da irkae sescent klaftoj super la ,prieur de ,chamouni4 ,de tiu kresto oni ekvidas sub siaj piedoj la du us nomitajn glaciejojn1 la tutan ,chamouni-valon is la ,balma pasejo kaj ambe montenojn1 kiuj flankas tiun pasejon3 pli malproksime1 oni ekvidas la ,a-turojn kaj la ,sud-pinton1 kiu superas ,saint-,maurice1 kiel anke aliajn suprojn pli malapudajn4 ,sed la plej interesa vidao estas la nord-westa lalonge vidita parto de la kresto mem1 sur kiu oni staras4 ,egaj akrangulaj rokoj1 strange kaj maltime amasigitaj1 kronas la supron de tiu kresto kaj aspektas plej nekutime kaj sovae2 la bela kaj rideta paroo de ,ouches ajnas dispecigita per tiuj senfruktaj rokaoj kaj mirinde kontrastas kun ili4 ,unu el tiuj rokoj1 kies elstaranta angulo antaenas super la profundegao1 nomias pro tio ,birdbeko4 ,oni rakontas1 ke patisto1 vetinta iri kaj sidii sur tiun bekpinton1 sukcesis kaj tie sidiis2 sed restariante li pro mallerta movo perdis la egalpezon1 falegis kaj mortiis surloke4 ,estis tagmezo1 kiam ni alvenis sur tiun kreston2 mi haltis duonhoron1 por ke miaj gvidistoj povas mani4 ,dume mi amuziis1 rigardante je granda profundo sub miaj piedoj fremdulojn1 kiuj subtenataj de siaj gvidistoj pene trapais la malsupran plataon de la glaciejo ,les ,bossons1 kaj kiuj verajne preparis por sia reveno fanfaronan rakonton pri sia kurao kaj pri la renkontitaj daneroj4 ,sed mi provis1 kaj vane provis1 ekvidi sur la dua platao du el miaj portistoj1 kiuj pretendis alveni pli rapide ol ni sur la kreston1 kie ni staris1 pasante tra tiu glaciplatao1 kiu efektive prezentas de la ,prieur vojon pli rektan4 ar trovias daneraj paslokoj1 ni estis maltrankvilaj pro ilia neapero4 ,tamen ili reatingis nin1 sed multe pli malfrue4 ,darigante la supreniron oblikve inter la glaciejo ,les ,bossons kaj la supro de la kresto1 ni pasis sub profunda kaverno1 kie ,jacques ,balmat en sia unua vojao estis kainta la tupetaron1 kiu helpis al ni trapasi la krevaon de la glaciejo1 kaj abistangon1 uzendan por la malfacilaj paslokoj4 ,la tupetaron li retrovis1 sed la stangon oni estis telinta2 estas strange1 ke tie troviis telistoj2 oni tamen ne povus diri1 ke estis grandvojaj telistoj4 ,ni anke pasis e la piedo de la ,tur-pinto1 kiu estas la plej alta de tiu kresto1 kaj je la unua horo kaj tri kvaronoj ni atingis la supron de la ,cte-monto1 en loko kie ni intencis tranokti4 ,tiu unua tago do ne estis longa3 ni bezonis nur ses horojn kaj duonon de ,prieur is nia unua kuiejo4 ,tiu rifuejo konsistis el amaso da egaj granittonegoj1 inter kiuj miaj gvidistoj esperis trovi irmejon1 kaj kie doktoro ,paccard kaj ,jacques ,balmat tranoktis la unuan vesperon de sia esplorvojao4 ,tiuj tonegoj estis tien ovitaj de la glaciaro1 kiu estas tute proksima1 kaj kiun oni devas trapai por progresi al supro de ,monto-,blanka4 ,tie oni forlasas la firman teron kaj ekpaas sur la glaciojn kaj sur la neojn is fino de la vojao4 ,preferinde estas trapai la glaciejon dummatene1 kiam la neo estas ankore hardita2 multe pli danera estas la trapao vespere1 kiam la tagvarmo estas in moliginta4 ,tion spertis ,marie ,coutet1 sub kiu la neo ekkrevis1 kiam li iris esplori la pasejon1 kiun ni estis sekvonta la morgan tagon4 ,felie li restis pendanta per la nurego1 kiu ligis lin al liaj du akompanantaj kamaradoj4 ,je ilia reveno ni iuj interese demandis ilin pri ilia esplorpromeno1 kiel oni demandas al spionoj novaojn pri la malamika armeo4 ,trankvile kaj e gaje raportis ,marie ,coutet sian aventuron3 malgrae1 lia rakonto sternis malhelan vualon sur la vizaojn2 la plej bravaj ercis pri i1 sed la aliaj ajne opiniis tiujn ercojn iom malkonvenaj4 ,tamen reveni hejmen neniu proponis1 iu okupis sin serante irmejon por pasigi la nokton2 unuj loiis en mia malnova rifuejo1 kie ili esperis esti pli varme2 aliaj nestis inter la granittonegoj2 mi mem1 kun mia servisto kaj du a tri el miaj fidelaj gvidistoj1 kuiis sub tendo1 kiun mi kunportigis1 por esti tute libera pri la loko1 kie mi tranoktos4 ,la morgon1 #b-;an de agusto1 malgra la vigla deziro1 kiun iuj havis ekmari frumatene1 okazis tiom da diskutoj inter la gvidistoj pri la divido kaj arano de iliaj aroj1 ke nur je la sesa kaj duono ni povis ekvojai4 iu timis tro ari sin1 ne por eviti lacion1 sed por ne trakrevigi la neon per sia pezo kaj tiel fali en profundaon4 ,ni ekpais sur la glaciejon kontraeje de la granittonegoj1 sub kies irmo ni estis dormintaj2 la komenco estas tre facila2 sed balde poste oni envenas en glaciaan labirinton1 disiritan per laraj krevaoj1 jen tute malplenaj1 jen tute a parte plenigitaj de neoj1 kiuj ofte formas arkaojn sube kavigitajn1 kaj kiuj estas tamen kelkafoje la sola rimedo havebla por transiri tiujn krevaojn2 aliloke1 oni uzas akran glacikreston1 kiel ponton por ilin transpai4 ,en kelkaj lokoj1 kie la krevaoj estas tute malplenaj1 oni estas devigata malsupreniri is la fundo kaj denove supreniri per tuparoj hakitaj en la glacion mem de la kontraeja muro4 ,sed nenie oni atingas1 nek e ekvidas la rokon2 la fundo iam estas nea a glacia2 kaj okazas momentoj kiam1 post malsupreniro en tiujn preske vertikalajn abismojn irkaitajn de glacimuroj1 oni ne povas imagi1 tra kie oni eliros4 ,tamen tiom longe kiam oni maras sur la glacio mem1 kiom ajn mallaraj estas la krestoj1 kiom ajn kliniaj estas la deklivoj1 tiuj maltimaj ,chamouni'anoj havas la kapon kaj la piedon egale firmaj1 kaj ili ajnas nek timigitaj nek maltrankvilaj3 ili interparolas1 ridas1 konkuras inter si2 sed1 kiam oni paas sur tiuj maldikaj arkaoj pendantaj super abismoj1 ili maras en plej profunda silento2 la unuaj tri1 kune ligitaj per nuregoj je interspaco da kvin a ses futoj unu de la alia2 la okuloj fiksitaj pieden1 iu penante meti la piedon precize kaj lerte en la postsignon lasitan de la antairanto4 ,sed1 precipe pligrandiis tiu speco de timo1 kiam ni ekvidis la lokon1 kie ,marie ,coutet,,tr#a estis enprofundiinta2 la neo estis sub liaj piedoj subite krevinta1 kreante irka li malplenaon1 ses a sep futojn diametre1 malkovrantan abismon1 kies nek fundon nek randojn oni povis ekvidi1 kaj tio en loko1 kie neniu ekstera signo anoncis plej etan averton de danero4 ,sekve1 kiam transpainte iun el tiuj suspektaj neoj1 la karavano retrovis sin sur la firma glacio1 esprimo de ojo kaj kvieto heligis iujn vizaojn1 babilo kaj ercoj rekomencis2 oni interdiskutis pri la vojo sekvenda1 kaj1 trankviligita de la sukceso1 oni pli konfide riskis sin je novaj daneroj4 ,preske tri horojn ni pasigis por trapai tiun timigan glaciejon1 kvankam i havas laron da apene unu kvaronmejlo4 ,de tiam ni maris nur sur neoj1 ofte tre malfacilaj pro la klinio de la deklivoj kaj kelkafoje daneraj1 kiam tiuj deklivoj borderas profundegaojn2 sed tiam almene oni timas neniun alian daneron1 ol tiun1 kiun oni vidas1 kaj oni ne riskas esti englutita1 sen ke nek forto nek lerto povas helpi4 ,elirante el la glaciejo1 oni estas devigata supreniri unu el tiuj ekstreme krutaj deklivoj2 poste1 oni pasas e piedo de la plej malalta kaj plej norda pinto de eneto da rokoj1 izolitaj meze de la ,mont-,blank'a glaciaro4 ,tiu eneto1 oriente1 estas apartigita je la ,sudpinto kaj je la montoj1 ligantaj tiun pinton kun ,monto-,blanka1 per tre sovaaspekta glaciejo4 ,post ol esti preterpasinta tiujn rokojn1 oni ilin forlasas por serpente supreniri en neplana valeto1 kiu de nordo iras suden is piedo de la plej alta montpinto4 ,tiu neo estas tie i kaj tie tratranita de grandegaj kaj belegaj krevaoj4 ,ilia akra kaj neta trano vidigas neojn horizontale tavolitajn1 iu tavolo kunrespondanta al unu jaro4 ,kiom ajn lara estas tiuj krevaoj1 nenie oni povas ekvidi ties fundon4 ,ni realbordiis la rokenon en la sama loko1 kie la pasintan jaron mi konstruigis rifudometon2 tiam mia intenco estis tranokti tie dum la ascendo2 sed malbela vetero malhelpis min atingi is tie4 ,tiu eno ofte estas interrompita de neoj2 la rokpintoj elias kiel insuletoj1 a kiel rifoj1 el la nemaro1 kiu kovras la tutan regionon4 ,tie miaj gvidistoj perdigis al mi multan tempon1 sub preteksto matenmani kaj ripozi2 ilia intenco estis prokrasti nian maron sufie1 por ke farios neeble progresi ante la nokto en la parton de l'vojo1 kie jam ne trovias rokaoj kaj kie oni estus devigata kuii surnee4 ,nur je la dekunua ni revojais1 kvankam ni estis alvenintaj iom post la naa4 ,de la tieaj rokoj ni povis ekvidi la lagon#a trans la valo ,abondance2 sed1 darigante la ascendon1 oni in vidis iam pli bone2 ni e tre facile rekonis la urbeton ,nyon4 ,anta ni la montoj de ,faucigny iom post iom malsuprenis4 ,la traborita pinto ,reposoir 7,ripozejo7 nin plej longtempe kontrastaris1 tial ke i estis najbara kaj ia pinto konturiis kontra la malproksima horizonto2 efektive ni konsideris venkitaj nur tiujn altaojn1 super kiuj ni povis vidi la ,jura'on4 iu tia venko estis ojtemo por la tuta karavano2 ar nenio plivivigas kaj kuraigas1 ol la klara konstato de akiritaj progresoj4 ,post unuhora maro ni pasis rande de grandega krevao4 ,kvankam i estis lara je pli ol cent futoj1 oni nenie ekvidis ian fundon4 ,dum ni iuj ripozis starantaj sur ia rando1 admirante ian profundon kaj observante iajn netavolojn1 mia servisto1 pro neklarigebla distrio1 fallasis la piedon de mia barometro1 kiun li en la mano tenis2 glitegis tiu piedo sagrapide sur la dekliva flanko de la krevao kaj je granda profundo plantiis en la kontraejan flankon1 kie i restis fiksita1 vibrante kiel la lanco de ,ailo sur la ,skamandra bordo4 ,viglan agrenion mi pri tio eksentis1 ar tiun piedon oni uzis ne nur por la barometro1 sed anke por la kompaso1 por la lorno kaj por diversaj aliaj instrumentoj1 kiujn oni fiksas sur in4 ,sed en tiu sama momento kelkaj el miaj gvidistoj1 kompatantaj mian agrenion1 proponis al mi iri kaj rekapti in2 kaj1 ar la timo ilin endanerigi retenis mian konsenton1 ili certigis1 ke ili nenion riskas4 ,kaj unu el ili tuj pasigis al si sub la brakoj nuregon1 kaj la aliaj retenante in lasis lin malsupren is la barometra piedo1 kiun li ekkaptis kaj triumfe realportis4 ,dum efektiviis tiu entrepreno mi havis duoblan kazon je malkvieto2 unue pri la sorto de la je nuro pendanta gvidisto2 poste1 ar oni povis vidi nin de ,chamouni1 de kie oni per lorno povis sekvi iujn niajn movojn1 mi ekpensis1 ke1 se en tiu momento oni direktus al ni la rigardojn1 oni sendube kredus1 ke unu el ni falis en la krevaon1 kaj ke ni klopodas por lin retiri4 ,felie mi pli poste eksciis1 ke en tiu momento oni ne observis nin4 ,ni estis devigataj trapai tiun saman krevaon sur klinia kaj danera neponto2 post kio1 per anke tre kruta nedeklivo ni atingis unu el la lastaj rokoj de la izolita eno1 kie mi tranoktis la postmorgon1 revenante de la montpinto1 kaj pro tio mi nomis in la roko de la ,felia ,reveno4 ia alto estas mil sepcent okdek klaftoj4 ,ni alvenis tie je la unua kaj duono1 kaj ni bonapetite tagmanis je sunvarmo4 ,sed ar ni bedaris1 ke ni ne havas akvon1 la gvidistoj elpensis tre lertan rimedon por in havigi al ni4 ,ili pafis egajn nebulojn kontra sunekspozitajn rokojn2 parto de la neo tie algluiis1 fandiis pro la varmigita roko1 kaj ni kolektis la akvon1 kiu gute destiliis teren4 ,ili interanis sin por pafi la bulojn1 kaj post kelkaj momentoj kreiis fontano1 kiu provizis nin je tiom da akvo1 kiom ni povis deziri4 ,tiu rokao1 izolita meze de la neoj1 estis por niaj gvidistoj vera uloko1 kvaze ,kalipsa insulo2 ili ne povis konsenti forlasi in kaj nepre volis tranokti tie4 ,ili imagas1 ke e tiuj altaj neoj regas dumnokte absolute netolerebla frosto1 kaj ili serioze timis mortii tie4 ,fine mi diris al ili1 ke koncerne min1 mi estas firme decidinta1 iri tien kun tiuj el ili1 kiuj estas fidindaj1 ke ni profunde fosos en la neon1 ke ni kovros tiun kavaon per la tendtolo1 ke ni tien enfermos nin iujn kune1 kaj ke tiel ni ne suferos pro malvarmo1 kiom ajn akra i estos4 ,trankviligis ilin tiu arano1 kaj ni ekmaris antaen4 ,post tridekkvinminuta supreniro ni atingis la unuan neplataon1 kiu prezentias sur tiu vojo4 ,la klinio de tiu platao certe ankore estas dek- is dekdugrada1 tamen i ajnis esti nivelao kompare kun la grimpitaj de ni deklivoj4 ,maldekstre staris la ,sud-pinto1 kiu komencis senteble malsupreni2 dekstre1 la kupolpinto ,got4 ,plej nekutiman kaj grandiozan spektaklon prezentis la supro de tiu kupolo1 niaflanke tratranita preske vertikale1 kovrita per duoncirkla netavolo1 simila al pontarkao1 kaj kronita per vico da grandegaj kubformaj neblokoj1 kiujn ni nomis serakoj4 ,anta ni staris la ,mont-,blank'a pinto1 celo de nia vojao1 ankore mirinde altega je niaj okuloj2 maldekstre de i vidiis la rokoj1 kiujn mi nomas ia tuparo1 kaj belegaj tranoj de freaj neoj1 kiuj por la sunlumo aspektis eksterordinare rebrilaj kaj blindigaj4 ,dudek minutojn ni bezonis por trapai tiun plataon2 kaj tiu tempo ajnis al ni tre longa1 tial ke de post la lasta vojao de ,jacques ,balmat i estis tra sia tuta laro balaata de du potencegaj seraklavangoj1 deiritaj el la ,got'a kupolpinto3 ni estis devigataj mari tra tiuj glaciaoj kun la timo denove sublavangii4 ,de tiu platao ni dum preske unu horo supreniris tridekkvargradan deklivon1 kaj tiel ni atingis la duan plataon1 kie ni estis tranoktontaj4 ,unue okazis daraj kaj seriozaj pridiskutoj por elekti la lokon1 kie fiksota estos la tendo1 sub kiu ni iuj devos kunii por esti irmataj kontra la nokta frosto1 kiu tiom terurigis la gvidistojn4 ,krom la malvarmo ni devis eviti du danerojn1 el kiuj unu venis de supre1 la alia de malsupre3 ni devis elekti lokon1 kie la ekfalontaj de la altao lavangoj ne povus atingi nin1 kaj kie oni ne povus suspekti la ekziston de iu krevao1 kaata de supraaj neoj4 ,tremis la gvidistoj je la penso1 ke tiu neo1 arita per la pezo de dudek en malgrandan spacon kunigitaj homoj1 kaj moligita de la varmo de iliaj korpoj1 povus subite ekkrevi kaj nin iujn kune engluti meze de la nokto4 ,la almenan eblon de tia supozo pruvis teruriga krevao1 kiun ni estis randintaj suprenirante sur tiun saman plataon1 kaj kiu eble penetris sub in4 ,tamen1 cent kvindek paojn post la eniro sur la plataon ni trovis lokon1 kiu ajnis al ni bone irmata kontra iuj tiaj daneroj4 ,tie miaj gvidistoj unue ekfosis la lokon1 kie ni intencis tranokti2 sed tre balde ili eksentis la efikon de la maldensa aero4 ,tiuj fortikaj viroj1 kiujn la us faritaj sep a ok marhoroj tute ne lacigis1 jam post kvin a ses neoveloj plu ne povis darigi2 ili estis devigataj sin konstante interani4 ,unu el ili1 kiu estis retrairinta por erpi akvon antee viditan en krevao1 ekmalsaniis irante tien1 revenis sen la akvo kaj pasigis la vesperon en plej malagrabla sentumo4 ,mi mem1 observante miajn meteorologiajn instrumentojn1 sentis min lacega1 kvankam mi estas kutimigita al la montara aero kaj pli bone fartas en tiu aero1 ol en tiu de la malaltao4 ,tiu sentumo brule soifigis nin1 kaj ni povis havigi al ni akvon nur per fando de la neo1 ar la akvon1 kiun ni vidis dum la ascendo1 ni trovis glaciiinta1 kiam ni revene iris seri in2 kaj la malgranda karbhejtilo1 kiun mi estis kunpreninta1 estis negranda helpo por dudek soifantaj personoj4 ,de la mezo de tiu platao1 lokita inter la lasta pinto de ,monto-,blanka sude1 ties altaj tupoj oriente1 kaj la ,got'a kupolmonto okcidente1 oni ekvidas preske nur neojn2 ili estas puraj1 blindige blankaj1 kaj sur la altaj pintoj ili plej strange kontrastas kun la preske nigra ielo de tiuj altaj regionoj4 ,oni vidas tie neniun vivan estaon1 neniun ajnon de vegetaoj2 tie estas la regno de frosto kaj silento4 ,kiam mi reprezentis al mi doktoron ,paccard kaj ,jacques ,balmat e krepusko alvenantaj unuaj en tiun dezerton1 sen irmejo1 sen helpo1 e ne estante certaj1 ke homoj povas vivi en la lokoj1 kien ili pretendis iri1 darigante tamen sian entreprenon maltime1 mi admiris iliajn spiritforton kaj kuraon4 ,sur la senneaj montaroj1 kies alto ne superas mil is mil ducent klaftojn1 estas agrable atingi la kuiejon frue3 ripozigas la vesperfreo post la dumtaga lacio2 oni sidias surherbe a surroke1 oni amuzas sin observante la malheliantajn nuancojn de la lumo kaj la fenomenojn1 kiuj preske iam akompanas la sunsubion kaj la krepuskon4 ,sed sur la altaj kaj nekovritaj montegoj1 tiuj tagfinioj estas tre malagrablaj2 oni ne scias kie resti3 se oni staras senmove1 oni frostegas1 kaj pro la lacio kaj la aera maldenso oni estas senigita je la forto kaj kurao varmigi sin per ekzercmovoj4 ,tion ni spertis en tiu stacio1 kie ni estis alvenintaj irkae je la kvara4 ,ni iuj frostis pro malvarmo2 kun ekstrema senpacienco atendis ni1 is la tendo estos starigita2 tuj kiam i estis preta1 iuj sin etis internen1 kaj balde la babilo de la gvidistoj kaj la nazaoj de la vomemuloj devigis min eliri4 ,mi akceligis kiel eble plej la vespermanon4 ,poste ni nur malfacile povis arani nin tiamaniere1 ke iuj povas eniri en la tendon1 en pozicio taga por pasigi la nokton2 ili permesis al mi kuii en angulo2 sed koncerne ilin1 ili povis nur sidii surpajle1 inter la kruroj unuj de la aliaj2 iam priokupataj de timo pro malvarmo1 ili tiel zorge topis iujn fendojn de la tendo1 ke mi multe suferis pro la varmo kaj pro la per nia spiro haladzigita aero4 ,mi estis devigata dumnokte eliri por libere spiri4 ,brilis la luno plej hele meze de ebonnigra ielo2 ,jupitro anke tutplene lumradianta estis eliranta posta la plej alta pinto oriente de ,monto-,blanka1 kaj tiom blindiga estis la lumo rebriligata de tiu nekampego1 ke nur la unue- a duegrandajn stelojn oni povis ekvidi4 ,fine1 ni us estis ekdormantaj1 kiam nin vekis bruego de granda lavango1 kiu ekkovris parton de la deklivo ascendenda la morgan tagon4 ,je tagio montris la termometro tri gradojn sub la glacipunkto4 ,ni ekmaris nur malfrue1 tial ke ni devis fandi neon por la matenmano kaj por la vojao2 tuj kiam fluidiintan1 oni in trinkis1 kaj tiuj samaj homoj1 kiuj kvazereligie konservis la kunportitan vinon1 konstante telis la akvon1 kiun mi estis enrezerve metinta4 ,ni trapais unue la duan plataon1 e kies enirejo ni us tranoktis2 de tie ni supreniris al la tria1 kiun ni anke trairis1 kaj post duonhoro ni alvenis e la malsupro de la granda deklivo1 tra kiu marante eten oni atingas la rokon1 kiu formas la maldekstran ultron de la ,mont-,blank'a pinto4 ,komencante tiun supreniron1 mi estis jam sufie elspirigita pro la aermaldenso2 tamen nelonga halto1 iutridekpae kaj nesidiante1 multe helpis al mi rekapti la spirkapablon2 kaj tiel mi post kvardek minutoj atingis la enirejon al la lavango1 kiu estis la antean nokton falinta kaj is en nia tendo adita4 ,tie ni iuj haltis dum kelkaj momentoj1 en la espero ke1 ripoziginte plene la krurojn kaj pulmojn niajn1 ni povos trapai la lavangon iom rapide kaj senhalte1 sed tio estis neebla2 nepre nevenkebla estas la speco de laco1 kiu rezultas de la aermaldenso2 kiam i atingas sian plejon1 la plej ure minacanta danero e ne povus devigi onin fari nur unu pluan paon4 ,sed mi trankviligis miajn gvidistojn1 klarigante al ili1 ke tiu loko estas uste la malplej danera1 tial ke la el la superantaj altaoj kaduka neo jam estis defalinta4 ,trans tiu lavango la deklivo fariis iam pli kruta kaj kondukis maldekstre al teruriga profundegao2 ni devis trapasi sufie laran fendon1 kies transiro estis enata de glacibloko1 kiu nin devigis pai pli proksime al la deklivrando4 ,estis la antaaj gvidistoj hakintaj paaron en la harditan nesupraon2 sed la paojn ili faris tro longaj1 tiamaniere ke por atingi la hakitaon1 oni estis devigata fari paegon1 tiel riskante maltrafi in a nepre gliti en la profundaon4 ,poste1 e la supra parto la glaciiinta suprao estis pli maldika2 tiam i rompiis sub niaj paoj1 kaj sube troviis ok a na coloj da farunsimila neo1 subportata de dua hardita nekrusto2 oni tiel duonkrure enneiis2 post kio oni glitis direkte al la profundegao1 kontra kiu oni estis haltigita nur per la supera krusto1 kiu tiel devis kontrastari grandan parton de la pezo de niaj korpoj2 kaj1 se i rompius1 oni nepre glitus isfunde4 ,sed pri la danero mi tute ne priokupis min2 mia volo estis firma1 mi estis decidinta iri antaen1 tiel longe is miaj fortoj malpermesos2 mi havis nenian ideon alian1 ol firmigi miajn paojn kaj antaeniri4 ,oni diras1 ke pasante rande de profundegao oni devas ne rigardi in1 kaj tio estas isiugrade vera2 tamen jen pri tiu temo la rezulto de mia longa sperto4 ,ante ol ekpai en krutejon1 oni devas unue esplori la profundaon per la rigardo kaj tieldire satii je i1 is ia efiko sur la imagon estas tute elerpita kaj is oni povas vidi in kvaze indiferente4 ,oni samtempe studu la sekvendan vojon kaj tieldire marku la farendajn paojn4 ,poste oni jam ne pensas pri la danero kaj oni sin okupas nur pri la zorgo sekvi la elektitan vojon4 ,tamen1 se oni estas nekapabla elporti la vidon de la profundao kaj kutimii je i1 tiam prefere estas rezigni la entreprenon2 ar1 kiam la vojeto estas mallara1 estas neeble rigardi tien1 kien oni metas la piedon1 nevidante samtempe la profundaon2 kaj tiu vidao1 kiam neatendita1 naskas kapturnojn kaj povas kazi onian perdon4 ,en tia loko kaj en aliaj daneraj pasejoj mi uzis la kutiman de la gvidistoj agmanieron1 kiu ajnas al mi samtempe la plej maldanera por la uzanto kaj la plej oportuna por la helpantaj gvidistoj3 oni kunprenas malpezan sed fortan bastonon je ok is dek futoj da longo2 du gvidistoj1 unu antae1 la alia postae1 tenas la bastonon e la profundaa vojflanko1 unu per unu finio1 la alia per la alia2 kaj oni maras meze je tiu movianta barilo1 sur kiun oni sin apogas kiam necese2 tio nek enas nek lacigas iumaniere la gvidistojn kaj povas servi al ilia propra subteno en la okazo1 se unu el ili ekglitas a ekfalas en fendaon4 ,fine1 post du kaj duona marhoroj nombritaj de la loko1 kie ni estis tranoktintaj1 ni atingis la rokon nomitan de mi maldekstra ultro a dua ,mont-,blank'a tuparo4 ,tie prezentiis al miaj okuloj grandega kaj por mi tute nova horizonto1 ar la pintego staris e nia dekstro1 kaj direkte al ,italio nenio plu kais al ni la tuton de la ,alpoj1 kiujn mi neniam estis vidinta de tiel grandega alto4 ,tie mi havis la kontentigon certe atingi la efpinton1 ar la ankore farenda ascendo estis nek kruta nek danera4 ,sidantaj sur la rando de tiu belega teraso1 ni manis peceton2 sed la kunportitaj pano kaj viando estis trafrostintaj4 ,tamen neniam montris la termometro malpli ol tri gradojn sub la glacipunkto2 kaj tiuj manaoj1 kovremetitaj en dorskorbon de homo portitan1 certe estis iom irmitaj kontra la frosto per la varmo de lia korpo4 ,mi do estas konvinkita1 ke en la malaltao tiuj manaoj neniel estus frostintaj po la sama grado1 kaj ke tie e termometro enfermita en la dorskorbon ne estus atingita la nulgradon2 sed en tiu maldensa kaj iam renovigita aero la trapenetritaj de akvo korpoj ellasas fortan elvaporion kaj tial malvarmias multe pli1 ol la seka termometra bulbo4 ,ripozinte kaj observinte la nudajn tie renkontitajn rokojn1 kiuj de la bordoj de nia lago estas tre klare videblaj maldekstre de la plej alta pinto de ,monto-,blanka1 mi reekmaris2 estis proksimume la naa horo4 ar mi estis de ,chamouni mezurinta la altojn de la diversaj partoj de la montego1 mi sciis1 ke restas ne pli ol irkae cent kvindek klaftoj ascendendaj1 kaj tio per deklivo de nur dudek ok is dudek na gradoj1 sur neo sufie firma kaj tamen neniel glitiga1 sen krevaoj kaj neproksima al profundegaoj2 mi do esperis atingi la pintegon en malpli ol trikvaron-horo2 sed la aermaldenso kazis malfacilaojn pli grandajn1 ol mi estus kredinta4 e la fino mi estis devigata halti iudekkvin- a deksespae por rekapti spiron2 tion mi plej ofte faris starante kaj apogite sur mian bastonon1 sed el tri fojoj mi devis sidii irkae unu fojon4 ,tiu ripozbezono estis tute nevenkebla2 kiam mi provis kontrastari je i1 rifuzis la kruroj sian servon1 mi eksentis duonsvenon kaj estis kaptita de kapturnoj tute sendependaj de la lumago1 ar la okulojn perfekte protektis la duobla vualo kovranta mian vizaon4 ar mi kun granda bedaro vidis la tempon pasanta1 kiun mi esperis dedii al miaj eksperimentoj sur la montpinto1 mi faris diversajn provojn por mallongigi la ripoztempojn2 mi provis ekzemple ne pai is perdo de la fortoj kaj momente halti iujn kvar a kvin paojn1 sed mi neniom gajnis2 post dek kvin a dek ses paoj mi estis devigata ripozi tiom longe1 kiom se mi estus ilin farinta senhalte2 kaj pli rimarkinde1 la plej forte malagrabla sentumo spertiis nur ok a dek sekundojn post esigo de la maro4 ,sole helpis kaj plifortigis min la frea nordvento2 kiam suprenirante mi turnis la vizaon tiudirekte kaj glutis profunden la aeron de tie venantan1 mi povis fari dudek kvin is dudek ses paojn senhalte4 irkae e la mezo de tiu supreniro1 oni preterpasas du malgrandajn rokojn1 elstarantajn el la neo4 ,la pli alta el ambe estis antenelonge frakasita1 ar iaj fragmentoj dise kuis iuflanke sur la frea neo je distanco is kelkaj futoj4 ,kaj ar certe neniu homo venis tie por ekkrakigi tiun rokon per pulvo1 a in dispecigi per fera frapmaso1 oni ne povas dubi1 ke tio estis efiko de fulmo4 ,la lasta parto de la ascendo inter tiuj roketoj kaj la montpinto estis1 kiel supozite1 la plej laciga por la spiro2 tamen1 mi fine atingis la tiom longe deziratan celon4 ar dum tiu duhora laciga ascendo mi konstante havis anta la okuloj la preske tutan videblan parton de la pintego1 la alveno ne estis por mi subita surprizo2 i e ne donis al mi tian kontenton1 kian oni povus imagi2 la plej vigla1 plej dole sento estis por mi la eso de la malkvietoj1 kies objekto mi estis2 efektive1 kvaze incitis min la daro de tiu lukto1 la memoro kaj la ankore emocia sento mem de la penoj kazitaj al mi de tiu venko4 ,en la momento1 kiam mi atingis la plej altan punkton de la neo kronanta tiun montpinton1 mi pli kun kolera ol kun plezura sento piedpremis in4 ,cetere1 mia celo estis ne nur atingi la plej altan punkton1 sed precipe fari observojn kaj eksperimentojn1 kiuj sole donus ian valoron al tiu vojao1 kaj mi tre timis1 ke mi nur parton de tio povos fari1 kion mi projektis4 ,efektive mi jam estis spertinta1 e sur la platao1 kie ni tranoktis1 ke en tiu malpeza aero iu zorge farata observo lacigas1 tial ke oni nevole haltigas la spiron2 kaj tiu spirreteno kazas sentumon des pli malagrablan1 ke la aermaldenso postulus enspirojn pli oftajn2 mi estis devigata ripozi kaj enspiri post iu perinstrumenta observo1 kvaze mi estus farinta rapidan supreniron4 ,tamen viglan kontenton donis al mi la grandioza spektaklo1 kiun mi havis anta la okuloj4 ,verdire malpeza vaporo flosanta en la malsupraj aerregionoj forprenis de mi la vidon de la plej malaltaj kaj distancaj objektoj1 kiaj la ,francaj kaj ,lombardaj ebenaoj2 sed ne multe bedaris mi tiun perdon2 kion mi precipe venis por vidi1 kaj kion mi plej klare vidis1 tio estis la tuto de iuj altaj montpintoj1 kies organizon mi jam de longe deziris koni4 ,mi ne povis kredi je miaj okuloj2 al mi ajnis esti sono1 vidi sub miaj piedoj tiujn majestajn montsuprojn1 tiujn timindajn pintegojn1 la ,sudpinton1 la ,argentieron1 la ,giganton1 kies e la bazoj antee estis por mi tiom malfacile kaj danerplene alireblaj4 ,mi ekkomprenis iliajn rilatojn1 ilian interligon1 ilian strukturon1 kaj unu sola rigardo forigis dubojn1 kiujn jaroj da laboro ne povis klarigi4 ,dume1 streis miaj gvidistoj la tendon kaj starigis en i la tableton1 sur kiun mi intencis fari la eksperimenton de akvoboligo4 ,sed1 kiam mi volis arani kaj observi miajn instrumentojn1 mi estis devigata iumomente interrompi mian laboron por okupi min nur pri la zorgo spiri4 ,se oni konsideras1 ke la barometro montris nur dek ses colojn kaj unu linjon1 kaj sekve ke la aero posedis apene pli ol duonon da sia kutima denso1 oni komprenos1 ke tiun mankon ni devis kontraagi per enspiroj pli rapidaj4 ,nu1 tiu rapido akcelis la sangmovon des pli1 ke la arterioj jam ne ricevis de ekstere la kutiman kontrapremon2 ni do iuj havis febron4 ,kiam mi restis tute senmova1 mi spertis nur iom da svensento1 malfortan vomemon4 ,sed1 kiam mi penis a fiksis mian atenton dum kelkaj momentoj sinsekve1 kaj precipe kiam mi antaen kliniante kunpremis mian bruston1 tiam mi estis devigata ripozi kaj rapidspiri dum du a tri minutoj4 ,similajn sentumojn spertis miaj gvidistoj4 ,ili havis nenian apetiton2 kaj verdire1 nia manprovizo1 kiu tute frostis dumvoje1 ne estis tre taga eksciti in2 ili e ne zorgis pri la vino1 nek pri la brando4 ,efektive1 ili estis konstatintaj1 ke la fortaj likvoroj pliakcentas tiun malbonstaton1 sendube tial1 ke ili ankore pli rapidigas la sangmovon4 ,nur frea akvo alportis komforton kaj plezuron1 kaj ni bezonis tempon kaj penon por havigi fajron1 sen kiu neniom da akvo estis ricevebla4 ,kelkaj el miaj gvidistoj1 nekapablaj toleri pli longe tiujn diversajn suferojn1 malascendis la montegon la unuaj por reui aeron pli densan4 ,la pinto de ,monto-,blanka estas speco de azendorso1 a longforma kresto direktata de oriente okcidenten1 proksimume horizontala en la plej alta parto kaj dekliva e ambe ekstremaoj la anguloj da dudek ok is tridek gradoj4 ,tre mallara estas tiu kresto1 preske trana e sia supro1 tiom ke du personoj ne povus tie mari duope2 tamen1 i plilarias kaj rondias malsuprenante eten1 kaj westflanke i similas antategmenton1 elstarantan norden4 ,la tuta supro estas plene kovrita de neo3 el i vidias neniu rokao1 escepte ses- a sepdek klaftojn pli malsupre4 ,estus nature kredi1 ke la plej alta pinto de la ,alpoj sin trovas apud ties centro1 a almene meze en la laro de la pramontara amaso4 ,tamen1 ne estas tiel4 ,de la ,mont-,blank'a pinto oni konstatas1 ke pli multaj estas la altaj suproj sude1 ,italflanke1 ol norde1 ,savojflanke2 sekve tiu altega pinto staras preske e la norda rando de la pramontara tutao4 ,tial multe pli bela kaj interesa estas la spektaklo ,italflanke2 la sekundariaj montaroj norde1 kronataj per la blua kaj unuforma linio de l',jura1 prezentas nenion grandan nek diversaspektan2 kaj niaj ebenaoj1 e nia lago1 oblikve vidataj tra la horizontaj vaporoj1 prezentas nur malfortajn nuancojn kaj nedistingeblajn objektojn4 ,male1 e la suda flanko1 la horizonto estas is vidlimo kovrata de altaj montpintoj diverse formataj kaj grupigataj1 miksataj de neoj kaj rokoj kaj tratranataj de verdaj valoj2 la tuto aspektas tiom strange kiom belege4 ,sed precipe1 kiel mi jam diris1 la pintoj kaj la glaciejoj de la ,mont-,blank'a apudao estis por mi spektaklo samtempe plej rava kaj plej instrua4 ,oni demandis1 u pro la alto de ,monto-,blanka oni ne povus de ia pinto ekvidi la maron4 ,ni certe ne povis distingi in2 sed1 e se i estus en la sfero de nia vidradio1 ni estus in ne vidinta pro la vaporo flosanta sur la horizonto4 ,tamen1 se ekzistus nur ebenaoj inter ,monto-,blanka kaj la maro1 oni povus de tiu montpinto vidi la bordojn de la enova golfo1 kaj e dek du mejlojn transe1 kvankam ili kuas je distanco da kvindek ses mejloj2 tio neniel estus kontraa al leoj de optiko kombine kun kurbeco de l'tero4 ,sed1 ar la tuta golfo estas borderita de montoj1 u de la ,alpoj is okcidento1 u de la ,apeninoj is oriento1 ajnas neeble vidi de ,monto-,blanka la maron1 nek e de maro la ,monto-,blankan 7kio estus pli facila1 tial ke ia blanka pinto sin projekcianta kontra la ielbluo formus objekton pli videblan71 escepte se oni in ekvidus tra iu montgoro a iu malaltigita parto el la montaro de la enova marbordo4 ,tamen1 tiun pinton oni tre klare povas vidi de la montsuproj1 kiuj staras e la marbordo2 mi e kredas1 ke mi in rekonis de la ,cauma monto1 super ,tulono4 ,de interne de la teroj oni povas vidi ,monto-,blankan de tre granda malproksimo2 de ,diono ekzemple1 kaj e de ,langres1 kiu distancas sesdek kvin mejlojn rektlinie4 ,blovis sufie akra nordvento1 kiu sur la trana supro igis la froston neagrabla2 sed tuj kiam oni malsupreniis sube de la kresto1 e la sudflanko1 oni uis komfortan temperaturon3 la plimulto de miaj gvidistoj dormis a ripozis je sunvarmo sur siaj tornistroj1 sternitaj surnee4 ,vere1 estas rimarkinde1 ke sur iuj altaj montsuproj1 tuj kiam oni estas irmata kontra la senpera impreso de l'vento1 oni in tute ne sentas plu3 en la malaltao1 male1 e kiam oni estas protektata kontra la rekta ago de l'vento1 oni tamen perceptas ties refluojn kaj reblovojn4 ,sendube la maldensa aero ne rebatas la venton1 kiel faras aero pli peza4 ,kiuj atingis la supron de altaj montoj1 al tiuj estas la fakto konata1 ke la ielo tie aspektas pli malhele blua1 ol en la malaltao4 ,sed ar la esprimoj pli kaj malpli rilatas al nedifinitaj sentumoj1 konservataj en imago ofte trompa1 mi seris rimedon por tieldire kunpreni kun mi specimenon de la ,mont-,blank'a ielo1 a almene de la koloro prezentita al mi de i4 ,tiucele1 mi estis per lazurbluo a bela ,prusbluo kolorinta paperbanderolojn je dek ses diversaj nuancoj1 de la plej malhela1 markita per n-o #a1 is la plej pala1 per n-o #af4 ,el iu el tiuj banderoloj mi fortranis tri egalajn kvadratojn1 kaj tiel mi formis el tiuj nuancoj tri seriojn1 tute similajn inter si2 unun el tiuj serioj mi lasis al ,s-ro ,senebier en enevo1 alian al mia filo en ,chamouni1 kaj la trian mi kunprenis kun mi4 ,je tagmezo de la tago1 en kiu mi estis sur la montpinto1 la ielo zenite de enevo aspektis kiel la sepa nuanco2 en ,chamouni1 inter la kvina kaj la sesa1 kaj sur ,monto-,blanka1 inter la unua kaj la dua1 t4 e4 tute proksime al plej malpala rebluo4 ,malgra la forto de la ielkoloro la ombroj sur la ,mont-,blank'a pinto neniel ajnis koloritaj4 ,estas vere tamen1 ke la tiama horo ne estis favora por tia observo4 ,la granda puro kaj lumpenetreco de la aero1 kiuj estas kazoj de la forte kolorita ielbluo1 produktas sur la ,mont-,blank'a supro strangan fenomenon3 la steloj estas videblaj je taghelo2 tamen1 por ilin vidi1 necese estas stari tute en ombro kaj e havi super la kapo ombrotavolon sufie dikan2 se ne1 la tro forte lumigita aero dronigas la palan helon de la steloj4 ,la plej konvena loko por fari tiun observon dummatene estis la deklivo1 kiu suprenas is la ,mont-,blank'a ultro3 kelkaj el la gvidistoj asertis1 ke ili de tie ekvidis stelojn2 koncerne min1 mi ne pensis pri tio1 sekve mi ne povis mem konstati tiun fenomenon2 tamen la unuanima aserto de la gvidistoj lasas nenian dubon pri ia realo4 ,alia stranga efiko de la aerpuro kaj de la malpala ielkoloro1 kiu rezultas el i1 estas la teruro1 kiun i elvokis e kelkaj gvidistoj dum unu el la unuaj provoj faritaj por atingi la montpinton4 ,dum ili ascendis krutan nedeklivon1 ili subite ekvidis la ielon tra speco de fendao1 kiu boris la supron de tiu deklivo2 pro la nigra ielkoloro la fendo ajnis al ili esti profundegao3 kaptitaj de granda timego1 ili retrairis kaj raportis en ,chamouni1 ke ili ne povis plu antaen1 tial ke vidiis antae teruriga profundao4 ,sur la montsupro la nesuprao estas kovrata de maldika glacilako1 kiu farias skvama per ekkrako4 ,sunfrapoj fandas la neojn suprae2 kaj1 ar i balde poste reglaciias1 tio formas specon de lako4 ,tuj kiam vento iom forte ekblovas1 i iras tiun lakaon1 sublevas la skvamojn kaj ilin flirtigas altege4 ,aldonias nepolvoj1 kiujn la vento forblovas ankore pli facile4 ,oni tiam ekvidas de la najbaraj valoj specon de fumo1 kiu aspektas kiel nubo suprenanta el la montpinto la direkto de la vento4 ,la enlanduloj tiam diras1 ke ,monto-,blanka fumas sian pipon4 ,tiu flirtanta neo rukolorias e la subianta suno kaj kelkafoje similas flamon de vulkano4 ,sub tiu glacilako la neo estas sufie firma1 kaj1 kvankam oni povas profundigi en in bastonon1 i tamen kontrastaras sufie forte4 ,la deklivoj sube de la pinto1 kiuj estas ekspozataj al pli forta ago de la sunradioj1 fandias pli profunden2 kaj reglaciiante poste dum la nokto1 ili formas pli dikan kruston1 kiu povas subteni homon senkrake en kelkaj lokoj1 sed en aliaj i rompias sub la piedoj4 ,sub tiu krusto1 precipe en la krutaj deklivoj1 oni trovas farunan kaj nekoheran neon1 en kiun oni tamen enias nur duonkrure1 tial ke oni tiam renkontas alian pli fortan kruston2 tamen1 kiam oni surpaas neojn tute farunajn1 oni enprofundias iszone1 kiel mi in dumvintre spertis4 ,oni ofte esprimis deziron scii1 kioma estas la diko de la neapo1 kiu kovras la ,mont-,blank'an pinton4 ,sed1 ekzistas nenia rimedo por in certigi2 estus necese1 ke tiu apo estu ie tratranita2 sed tio ne estas3 i malsuprenas iuflanke per deklivoj pli-malpli longaj1 kiuj nenie montras iom klare la dikon de la neo4 ,sur la ,got'a montkupolo la neapo estas nete tranita e la eta flanko1 kaj tiu trano estas borderita de la ortangulaj ne- kaj glacimasoj1 kiujn mi priparolis kaj nomis serakoj4 ,tiuj masoj1 glitintaj a ruliintaj de la supro de tiu trano is la malsupro de la platao trapaita de ni1 prezentis dikon da nur dek du futoj2 sed verajne ilia supra parto1 maldika kaj nekohera1 rompiis survoje4 ,poste mi seris proksime de la pinto iun alian lokon1 e kiu oni povus vidi netavolon vertikale tratranitan super roko1 kie ne okazas lavangoj1 kaj kies neoj povas esti konsiderataj kiel produktao de la rekte el la ielo neado4 ,super la dekstra ultro de ,monto-,blanka mi trovis tian tranaon1 kies diko estis irkae tridek unu klaftoj a cent nadek futoj4 ,nu1 ar falas pli da neo sube de la pinto ol sur la pinto mem1 mi verajne estos pli supere al vero ol sube1 asertante ke la diko de la iamaj neoj sur la ,mont-,blank'a pinto ne superas ducent futojn1 kaj tio estas la maksimumo1 al kiu in reduktas la ventoj1 la elvaporio kaj la fandio1 u funda1 u supraa4 ,oni do ne kredu1 kiel supozis kelkaj personoj1 ke tiu diko kreskas senese4 ,tie i1 kiel en multaj aliaj okazoj1 la kazoj kreskigaj estas limigataj de la kazoj detruaj1 kvaze la ,naturo fiksus al si limojn ne transpaendajn4 ,kiam oni observas de proksime iun el tiuj grandaj netranoj1 oni rimarkas1 kiel mi jam faris sur la ,buet'a montpinto1 ke ili estas latavole aranitaj4 ,la interno,,tr#b de tiuj tavoloj estas markita per brunaj strioj1 produkto de la polvo kaj tero transportitaj de la vento1 precipe dumsomere1 kiam la fandio de la neo malkovras grandajn areojn da terao4 ,mi havis tre oportunan okazon fari tiun observon e la flankoj de la belega krevao1 en kiun estis falinta la piedo de mia barometro4 ,mi konstatis1 ke ju pli profunde kuas tiuj tavoloj1 des pli maldikaj ili farias per la kunaj efikoj de premo kaj fandio produktitaj de la trapenetro de la akvoj2 tamen tiu maldikio ne estas regula pro la nekonstanto de la pojare falinta nekvanto1 kiel anke de la kazoj kiuj produktas la maldikion4 ,mi provis nombri tiujn tavolojn1 kaj mi atingis is dek na2 sed la oblikvo de la krevaflankoj1 en la lokoj kie i mallarias1 igas la nombradon necerta2 kaj cetere1 el tio oni povus konkludi nenion1 ar la fundon oni ne povis vidi4 ,neniajn bestojn ni vidis proksime de la pinto1 krom du papilioj3 unu estis malgranda faleno griza1 kiu surflugis la unuan neplataon2 la alia estis tagpapilio1 kiu ajnis al mi esti mirtelo2 li traflugis sur la lasta deklivo de ,monto-,blanka1 irkae cent klaftojn sube de la pinto4 ,mi kelkafoje povis konstati kiumaniere tiuj insektoj penetras sur la glaciejojn4 ,flirtinte sur la apudaj herbejoj1 ili aventure flugas super la neo a la glacio2 kaj1 se ili perdas vidon de la tero1 ili iras iam pli antaen1 kaj ne sciante kie ripozi1 ili flugas subtenataj de la vento is la plej altaj montsuproj1 kie ili fine falas pro laco kaj mortas surnee4 ,la vegetao1 kiun mi renkontis e la plej granda alto1 en perfekta stato kaj provizata je distingeblaj floroj1 estas la silene acaulis1 a muska sileno4 ,floritan faskon da ili mi trovis en rokfendo1 apud kiu mi tranoktis dum mia reveno1 je proksimume mil sepcent okdek klaftoj super maro4 ,sed malgrandajn tuberozajn likenojn mi vidis is sur la plej altaj rokoj4 ,iuj vojaantoj1 mi ne scias kial1 kredas1 ke niaj sentumiloj1 kaj precipe la gustumaj kaj la flaraj1 ne ricevas la samajn impresojn sur la montaro1 kiel en la malaltao4 ,koncerne min kaj iujn1 kun kiuj mi vojais sur iualtaj montoj1 is la ,mont-,blank'a pinto1 ni neniam trovis ian diferencon1 kvankam ni intence eksperimentis in3 pano1 vino1 viando1 fruktoj1 likvoroj1 iam ajnis al ni tute posedi la kutimajn gustumon kaj odoron2 kaj en la principoj de fiziko a de fiziologio trovias nenio1 kio povus antevidigi alian rezulton4 ,se la sono estas pli malforta1 tio venas ne de malfortio de la adorgano1 sed de la maldenso de la aero1 kiu malpliigas ties streon kaj vibroforton1 kaj e izolita montpinto krome efikas anke la foresto de eoj kaj de sonoj rebatitaj de solidaj objektoj4 ,tiuj kunigitaj kazoj efektive igis la sonojn rimarkinde malfortaj sur la ,mont-,blank'a pinto2 pistolpafo tie ne bruis pli1 ol ina petardo en ambro4 ,fakton sufie surprizan mi observis1 nome ke por kelkaj individuoj ekzistas perfekte difinita limo1 trans kiu la aera maldenso estas al ili tute netolerebla4 ,mi ofte kunprenis kun mi kamparanojn1 cetere tre fortikajn1 kiuj1 atinginte difinitan alton1 subite malsaniis tiom1 ke ili nepre ne povis ascendi pli supren2 kaj ebligi al ili transiri tiun limon povis nek ripozo1 nek likvoroj1 nek plej vigla deziro atingi la montpinton4 ,ekkaptis unujn korbatoj1 alian vomoj1 aliajn sveno1 aliajn alta febro1 kaj tiuj akcidentoj iuj foriis1 tuj kiam ili spiris aeron pli densan4 ,mi vidis da ili1 kvankam malofte1 kiujn tiu ekmalsanio devigis halti je okcent klaftoj super maro1 aliaj je mil ducent1 kelkaj je mil kvin- a sescent2 pri mi1 kiel pri la plejmulto de la ,alpanoj1 mi estas senteble atingita nur je mil sepcent klaftoj2 sed trans tiu limo1 eksuferas la plej ekzercitaj homoj1 tuj kiam ili sin movas iom rapide4 ,naturo ne intencis la homon por tiuj altaj regionoj2 frosto kaj aera maldenso forpelas lin2 kaj1 ar li trovas tie nek bestojn1 nek plantojn1 nek e metalojn1 nenio altiras lin2 scivolemo kaj vigla deziro instruii1 sole povas instigi lin survenki momente la iuspecajn obstaklojn1 kiuj malfaciligas la penetron tien4 ,mi tamen restis sur la montpinto is la tria kaj duono posttagmeze1 kaj kvankam mi ne perdis e unu momenton1 mi dum tiuj kvar kaj duono horoj ne povis fari iujn eksperimentojn1 kiujn mi ofte estis fininta en malpli ol tri horoj e la marbordo4 ,mi bedaris1 ke mi devis foriri1 ne plenuminte tutan mian projekton2 sed nepre uris gajni tempon1 por esti certa pasi antenokte la danerajn lokojn transpaendajn4 ,cetere1 mi kunprenis la esperon ripari tiujn mankojn en pli oportuna1 kvankam malpli alta1 loko1 kiu tamen estos multe pli alta1 ol iu ajn el tiuj1 kie oni is nun provis similajn eksperimentojn4 ,oni vidos1 en mia vojao al ,giganta montpasejo1 is kiu grado estis tiuj esperoj realigataj4 ,je la tria kaj duono mi kun granda bedaro forlasis tiun belegan belvederon4 ,en tri kvaronhoroj mi atingis la rokon1 kiu formas ultron1 ete de la pinto4 ,la malsupreniro de tiu deklivo1 kies ascendo estis tiom peniga1 estis facila kaj agrabla2 nek tro hardita nek tro mola estis la neo1 kaj ar dum la malascendo la korpmovoj ne premas la diafragmon1 i ne enas la spiron1 kaj oni ne suferas pro maldenso de la aero4 ,cetere1 tiu deklivo estas lara kaj malproksima je la profundegaoj2 sekve i nenion prezentas1 kio povus timigi a prokrasti la maron4 ,sed ne estis same por la malsupreniro1 kiu kondukas de la ultrosupro is la platao1 kie ni estis tranoktintaj4 ,tre peniga in faris la deklivkruto kaj la netolereble rebrilata de la neo sunhelo1 kiu nin frapis en la okulojn kaj kiu ajnigis pli terurigaj la profundaojn lumigitajn de i sub niaj piedoj4 ,cetere1 kiom la firmo de la neo igis nian maron malfacila dum la mateno1 tiom ia molo1 produktita de la sunbrilo1 estis al ni maloportuna dum la vespero1 tial ke sub la moligita suprao iam troviis fundo hardita kaj glita4 ar ni iuj timis tiun malsupreniron1 kelkaj el la gvidistoj estis1 dum mi faris miajn observojn sur la pinto1 serintaj iun alian pasejon2 sed vanaj estis iliaj klopodoj3 ni estis devigataj sekvi malascende la saman vojon1 kiun ni uzis ascende4 ,tamen1 dank' al la zorgo de la gvidistoj1 ni in faris sen iu ajn akcidento1 kaj tion en malpli ol unu horo kaj kvarono4 ,tie1 ni preterpasis la lokon1 kie ni estis1 se ne dormintaj1 almene ripozintaj la antean nokton2 kaj unu mejlon pli antae ni ankore pasis is la roko1 apud kiu ni estis haltintaj dumascende4 ,mi decidis tranokti tie2 mi streigis la tendon kontra la suda ekstremao de tiu roko1 en vere stranga situacio4 i staris surnee1 rande de tre kruta deklivo1 kiu malsuprenas en la nean valon1 superitan de la ,got'a,,tr#c montkupolo kun ties serakkrono1 kaj finiantan sude e la ,mont-,blank'a pinto4 ,malsupre de tiu deklivo etendiis lara kaj profunda krevao1 kiu nin apartigis de tiu valo kaj ion ensorbegis1 kio falis de la irkaao de nia tendo4 ,tiun postenon ni elektis por eviti lavangdaneron kaj por provizi en la rokfendoj irmejojn por la gvidistoj1 tiamaniere ke ni ne estu dense amasigitaj en la tendo1 kiel ni estis la antean nokton4 ,dumvespere mi okupis min observante la barometron1 kies nivelalto montris por tiu roko alton da mil sepcent okdek klaftoj4 ,mi seris tie vegetaojn1 kaj mi trovis faskon da silenoj1 pri kiuj mi jam parolis4 ,mi amuziis rigardante la nubamason1 kiu flosis sub niaj piedoj1 super la valoj kaj montoj malpli altaj ol ni4 ,tiuj nuboj1 anstata,,tr#d prezenti platajn a glatajn surfacojn1 kiel oni ilin vidas de malsupre supren1 montris formojn tre strangajn1 turojn1 kastelojn1 gigantojn1 kaj ili ajnis sublevataj de vertikalaj ventoj1 blovantaj de diversaj punktoj el la sube lokataj regionoj4 ,super iuj tiuj nuboj1 mi vidis la horizonton1 borderitan de dustrian randaon3 la malsupra strio estis nigrerua1 kiel sekiinta sango2 la supra1 pli hela1 el kiu ajnis supreni flamo matenrua1 malegala1 diafana kaj diverse nuancita4 ,ni poste vespermanis gaje kaj tre bonapetite2 post kio mi pasigis bonegan nokton sur mia malgranda matraco4 ,nur tiam uis mi je la plezuro esti plenuminta tiun entreprenon1 projektitan de ante dudek sep jaroj1 t4 e4 dum mia unua vojao al ,chamouni1 en #agfj2 projekto1 kiun mi ofte forlasis1 kaj refaris1 kaj kiu estis por mia familio konstanta temo de zorgo kaj malkvieto4 ,tio fariis por mi kvaza malsano3 ne povis miaj okuloj rigardi ,monto-,blankan1 videblan de tiom da najbaraj lokoj1 sen ke mi spertu specon de dolora korpremo4 ,kiam mi in atingis1 mia kontento ne estis plena2 ankore malpli1 je momento ekvojai2 mi tiam nur tion vidis1 kion mi ne sukcesis fari4 ,sed1 en la noktsilento1 ripozinte je mia lacio1 kiam mi rememoris la faritajn observojn1 kiam precipe mi reelvokis la belegan ,alpspektaklon1 gravuritan en mia cerbo1 kiam fine mi konservis la bone pravigitan esperon finfari sur la ,giganta pasejo tion1 kion mi ne povis fari kaj verajne neniu povos fari sur ,monto-,blanka mem1 mi uis veran kaj nemiksitan ojon4 ,la #d-;an de agusto1 kvaran vojatagon1 ni ekmaris nur je irkae la sesa matene4 ,post unu horeto ni atingis la dometon4 ,ni estis devigataj poste malsupreniri nedeklivon kvardeksesgrade klinitan kaj trapasi laran krevaon sur tiel maldika neponto1 ke i havis nur tri colojn da diko erande2 unu el la gvidistoj1 kiu maris iom flanke de la vojo1 enprofundigis unu el siaj kruroj en la malplenaon4 ,post unuhora maro sube de la irmdometo ni renkontis krevaojn1 kiuj estis formiintaj sur nia vojo1 kaj1 por eviti ilin1 ni devis malsupreniri kvindekgradan deklivon4 ,kiam ni poste eksurpais la glaciejon1 de ni trapasendan1 ni trovis in tute anita dum tiuj kvardek ok horoj1 tiom ke ni ne povis rekoni la vojon1 kiun ni estis sekvintaj dumascende2 la krevaoj estis plilariintaj1 la pontoj rompiintaj2 ofte ne trovante trairejon1 ni estis devigataj retraveni sur niajn paojn3 ankore pli ofte1 ni devis uzi la tupetaron por trapasi krevaojn1 kiujn ni neniel povus trasalti sen tiu helpo4 ,tute proksime al haveno mankis la pieda apogo al unu el la gvidistoj1 kiu glitis is rando de fendao1 kien li preske falis kaj kie li perdis unu el la stangetoj por la tendo4 ,en tiu terurplena momento1 ega glaciao falegis en grandan krevaon kun bruego1 kiu kvaze skuis la tutan glaciejon kaj tremigis la tutan karavanon4 ,sed fine ni atingis la firman rokon je la naa kaj duono matene1 irmitaj je iaj pluaj peno kaj danero4 ,ni bezonis nur du horojn kaj tri kvaronojn de tie is ,prieur de ,chamouni1 kie mi havis la kontenton reveni kun iuj miaj gvidistoj en perfekta sano4 99 99 99 ,samtempe gaja kaj kortua estis nia alveno3 iuj parencoj kaj amikoj de miaj gvidistoj venis ilin kisi kaj gratuli pri ilia reveno4 ,mia edzino1 iaj fratinoj kaj miaj filoj1 kiuj pasigis kune en ,chamouni longan kaj malkvietigan tempon atendante nian reaperon1 kelkaj amikoj venintaj el enevo por eesti nian revenon1 iuj esprimis en tiu feliiga momento1 sian kontenton1 des pli vigle kaj kortue1 pro la pasintaj timoj kaj la la grado de intereso1 kiun ni estis inspirintaj4 ,mi pasigis ankore unu tagon en ,chamouni por fari kelkajn komparajn observojn1 post kio ni iuj oje revojais enevon1 de kie mi revidis ,monto-,blankan kun vera plezuro kaj ne spertante plu tiun penan kaj malkvietan senton1 kiun antee i kazis al mi4 ,,piednotoj ,,de ,,la ,a,,toro #a ,temas tie i pri la ,lemana a eneva lago4 -- ,noto de la trad4 ,,piednotoj ,,de ,,la ,,transskribanto ,,tr#a ,courtet - ,coutet ,,tr#b intero - interno ,,tr#c ,gout'a - ,got'a ,,tr#d anstat - anstata ,noto de la transskribanto3 ,la tradukinto elektis nekutimajn formojn por kelkaj vortoj4 ,ekzemple3 apene1 preske1 ankore1 eta1 westa4 ,en i tiu teksto1 tiaj vortoj estas prezentita la la originala libro4 ----------------------- ,noto de la transskribanto3 ,bildo kun la jena teksto3 ,vojao de ,horace-,bndict de ,saussure al pinto de ,monto-,blanka1 en agusto #aghg4 7,la samepoka bildo47 ----------------------- ,,esperantistaj ,,gazetoj ,amerika ,esperantisto1 ,american ,esperantist ,co41 ,west ,newton1 ,mass41 ,u4,s4,a4 ,argentina ,esperantisto1 ,e4 ,unidos #aced1 ,buenos-,aires1 ,argentino4 ,brazila ,esperantisto1 ,praa ,quinze de ,novembro1 ,rio de ,janeiro1 ,brazilo4 ,british ,esperantist1 ,british ,esperanto ,association1 #ag1 ,hart ,street1 ,london ,w4 ,c4 ,bulteno de la ,svisa ,esp4 ,societo1 ,cullmannstr4 #eg1 ,zrich4 ,france-,esperanto1 ,office central ,esprantiste1 #ea1 rue de ,clichy1 ,paris1 ,france4 ,esperantista ,voo1 ,salo ,grenkamp1 ,dietl #fb1 ,kraka4 ,esperanto1 ,universala ,esperanto-,asocio1 #aj1 rue de la ,bourse1 ,genve4 ,esperanto ,monthly1 #bah ,brunstfield ,place1 ,edinburgh1 ,skotlando4 ,germana ,esperantisto1 ,ader ,borel1 #dj ,struvestrasse1 ,dresden ,a #a1 ,germanio4 ,holanda ,pioniro1 ,j4 ,l4 ,bruijn1 #cg ,paul ,krugerlaan1 's-,gravenhage1 ,holando4 ,japana ,esperantisto1 ,japana ,esperantista ,asocio1 #aee ,kogai-o ,azabu-ku1 ,tokio4 ,la ,eklezia ,revuo1 ,farnley ,tyas ,vicarage1 ,huddersfield1 ,anglio4 ,la ,espero1 ,j4 ,lundgren1 ,hedemora2 ,j4 ,helsing1 ,gvle1 ,svedio4 ,la ,teknika ,revuo1 #aj1 ,htelgasse1 ,bern4 ,latin-,amerika ,esperantisto1 ,apartado #ahbd1 ,habana1 ,kuba4 ,le ,monde ,esprantiste1 #c1 rue ,sophie-,germain1 ,paris1 ,francio4 ,nederlanda ,katoliko1 ,postbus #e -- 's-,hertogenbusch1 ,holando4 ,ondo de ,esperanto1 #c ,lubjanskij projezd1 ,moskvo1 ,ruslando4 ,skandinava ,esperantisto1 ,karl ,frding1 #dag1 ,seventh ,street1 ,rockford1 ,ill4 ,u4,s4,a4 ----------------------- ,verkoj kaj tradukoj de ,d-ro ,r4 de ,saussure ,prezo ,sm4 ,projekto pri internacia monsistemo1 enevo1 #aijg 7elerpita7444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444 ,la geometrio de folietoj1 enevo #aiji444444444444444444444444444 #j4dj ,la logika bazo de vortfarado en ,esperanto1 enevo #aiaj4444444444 7elerpita7444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444 ,la construction logique des mots en ,esperanto1 enevo #aiaj 7elerpita7444444444444444444444444444444 4444444444444444444444444 ,resumo de la teorio de ,antido1 enevo444444444444444444444444444 #j4bj ,la devo1 ,parolao de prof4 ,ernest ,naville4 ,tradukita el franco1 enevo #aiaj44444444444444444444444444444444444 444444444444 #j4ij ,aline1 ,rakonto de ,c4 ,f4 ,ramuz4 ,tradukita el franco1 enevo #aiaa44444444444444444444444444444444444 44444444444444444444 #a4jj ,adle ,kamm1 de ,paul ,seippel4 ,tradukita el franco1 ,bern #aiae 4444 #a4bj ,la vort-teorio en ,esperanto1 ,bern #aiad44444444444444444444444444 #j4dj ,la ,vort-strukturo en ,esperanto1 ,bern #aiaf 7senpaga744444444 7senpaga7 ,tiuj verkoj estas riceveblaj de la ,administro de ,la ,teknika ,revuo1 #aj1 ,htelgasse1 ,bern4