,,la ,,kialo ,,de ,,la ,,vivo ,,tradukita ,,el ,,la ,,franca ,,lingvo ,,paris ,,presejo ,,de ,,la ,,presa ,,esperantista ,,societo #aijg ----------------------- ,,anta,,parolo ,,de ,,la ,,transskribanto iuj anoj de la transskribanto estas registritaj per piednotoj4 7,,tr#a1 ,,tr#b1 ktp47 ----------------------- ,la ,kialo de la ,vivo ,en tiu i jarcento de pozitivismo senlima1 la religio tia1 kia i estas al ni testamentita de niaj prapatroj1 plu ne tagas por niaj deziroj4 ,la homo instruita1 la pensulo1 sentas la vanecon de la dogmoj1 kaj li konstatas kun timego la profundegaon fositan de la eltrovoj de la scienco1 profundegao kiu lin forigas por iam de la sanktaj tekstoj1 se li amas iom la veron4 ,la homo simpla1 tiu kiu penadas1 tiu kiu suferadas1 pli kaj pli ribelas kontra la neegalecoj socialaj1 kaj li sin deturnas de religio1 kiu donas al li nur malprecizajn esperojn1 necertajn konsolaojn1 kaj precipe estontajn punojn kaj eternajn elpagojn4 ,la homo instruita kaj la homo simpla ne foretas el sia koro la ideon pri ,dio1 sed ili alie imagas tiun ,dion4 ,ili konsideras lin kiel patro1 ,dio bona1 kaj ne kiel ,dio forta kaj aluza1 kiu punas is la kvinan generacion444 ,tiel1 ne povante akordigi sian koron kun sana religio1 sen dogmoj kaj ridindaj antajuoj1 religio1 kiun ili povus krei kaj vastigi en si mem1 ili sin lasas forporti de la fluo1 kaj vivadas kun pli a malpli da maldoleco kaj rezignacio4 ,nenia problemo estas pli interesa ol tiu de la ,kialo de la vivo1 kaj la religio1 anstata sin limigi la la mallareco de siaj dogmoj1 kaj la malklareco de la simboloj1 havus belan kaj noblan rolon por ludi1 lumigante al la homamasoj pri tiu demando1 tiel konfuzanta4 ,kion la religio ne faras1 tion la filozofio devas fari4 ,homo povas vivi sen religio1 sed li ne estus homo1 se li ne havus en si mem fondon naturan de filozofio4 e la unuj1 tiu filozofio estas embria1 e la aliaj1 i estas pli vastigita1 sed e iuj1 i estas kapabla progresi4 ,la filozofio de iu estas la elradiio de sia konscienco1 kaj la homa konscienco nepre devas evolucii4 ,kial ni ne serus inter la multaj filozofioj1 kiujn naskis la kleraj cerboj,,tr#a de la tempo kiam la mondo estas mondo1 tiujn1 kiuj sin apogante sur la ezoterismo malkaita de la antikvaj religioj1 seras pli ol aliaj funde eldifini la kialon de la vivo1 stimuli racionalmaniere nian konsciencon subpremitan de la suferoj1 plifirmigi per nevenkebla logiko nian kredon al ,dio justa kaj bona1 klarigi metode la estintecon1 la estantecon1 kaj la estontecon1 elmontrante la diajn leojn1 kiuj regas la tutan universon4 ,la teozofio subtenas plej speciale siajn certigojn 7kaj ne siajn dogmojn1 ar i ne havas dogmojn7 per la principoj konataj de la kleruloj de la antikvaj religioj1 principoj kiujn oni tiam devis kai por iaj mortemuloj1 en la antikvaj tempoj1 kiam oni uzis la religion kvaza levilon por instigi kaj regi la homamasojn4 ,la naturo pruvas al ni1 ke io en la universo estas metode reguligita1 ke ekzistas leoj neaneblaj1 kiujn nur superega inteligento povis krei4 ,se ni esploras la astran mondon1 ni estas mirigitaj1 vidante la harmonion1 kiu superregas la milojn da planedaj sistemoj1 ruligantaj siajn grandegajn globojn en la senlimo4 ,tiuj sunoj1 tiuj steloj1 tiuj planedoj1 naskias1 brilas1 estingias1 mortas1 por sin reformi1 denove brili kaj estingii tra la sekvo de la jarcentoj1 el kiuj iu dekalkulas apena unu sekundon de l' eterneco4 ,se ni ekzamenas nian terglobon kaj la tutan potencon de vivo1 kiun i turniigadas kun si en la spaco1 ni konstatas la saman ordon1 la saman precizecon2 ni sentas1 ke sama mano direktas la tutan universon al celo difinita4 ,tiu celo estas la perfekteco1 kaj la leo kiu kondukas la tutan universon al tiu celo estas la leo de evolucio4 e la komenco1 nia tero1 senese elrenversigita de la kataklismoj kiujn kazis ia densiado1 estis neloebla1 a pliustedire1 ne taganta por la vivo4 ,iom post iom1 kaj tiu periodo daris milojn da jarcentoj1 la malvarmiado de la tera tavolo permesis la elmontron de la vivo tia1 kia i estas la plej simpla4 ,de la protozoarioj is la homo1 la evoluciado estis malrapida1 la jarcentoj sekvis la jarcentojn1 kaj nia globo1 farante sian harmonian vojaadon irka la suno1 kvietege vidis la anegon1 kiun al i estis altrudinta superega volo4 u la homo reprezentas la lastan fazon de la evolucio sur la plano fizika8 io instigas nin ne kredi tion4 ,tiel perfekta kaj tiel mirinda kiel ajnas al ni la maino homa1 i ne estas atinginta sian apogeon4 ,niaj sentoj1 tagantaj por niaj nunaj bezonoj1 estas pliperfekteblaj3 ni ne ion vidas1 ne ion adas1 ne ion sentas4 ,la koloro violega ne estas videbla per nia vida organo1 la vibradoj de la akutegaj sonoj ne atingas nian adan organon4 io kredigas1 ke la homaro kiu sekvos1 havos sentojn pli delikatajn ol ni1 kaj 7kiu scias87 eble novajn sentojn1 kiel pretendas kelkaj filozofoj antadivenantaj4 ,la evolucio tia1 kia ni in konstatas1 darias samtempe sur du planoj1 diversaj1 la plano materia kaj la plano morala4 e la komenco1 la homo sovaa estis preska besto kaj vivis same kiel la bruto1 gvidata de siaj maldelikataj instinktoj4 ,iom post iom1 li penadis por delikatigi sian materian vivon1 kaj iom post iom anka1 sentante ke ne nur ekzistas en li la homa besto1 li1 vastigante sian inteligenton1 altigis sian animon al io1 kio estas granda1 bela kaj bona1 altegaj regionoj kie superflugas la plej puraj virtoj4 ,tiu evolucio de l' homo,,tr#b estis logika kaj racionala konsekvenco de la evolucio besta kaj vegeta4 ,la bestoj sovaegaj pli kaj pli malaperas el la tera suprao2 la sovaaj bestoj1 sklavigitaj de la homo1 vidis sian instinkton vastiintan kaj anstataigitan de reala inteligenteco4 ,la sovaaj kreskaoj anka ricevis influon de la homo1 kaj dank' al elektado rezonita1 konservado konstanta1 ili ludas hodia superregan rolon en la homara vivo4 ,se la leo de altiro al ni permesas kompreni la forton1 kiu subtenas la mondojn en la spaco1 la leo de evolucio komprenigos al ni la kialon de la vivo kaj sciigos nin1 kun la tuta ajno de serioza logiko1 pri la problemo de la estado4 ,la homo1 diras al ni la teozofoj1 estas peceto de ,dio1 kiu1 el sia absoluteco1 estas elmontriinta en la universo por perfektigi sian kreitaaron4 ,dio nepersona estas personiinta4 ,ja ,dio bona povis krei nur estaon bonan4 ,efektive iu homo1 e sia unua aperio sur la tero1 ricevis1 kiel nova animo1 la samajn donacojn1 kaj kun tiuj i la uadon de la libera decideco kaj la kapablecon esti gvidata kaj subtenata de sia si individua a sia ,ego1 parolante per la voo de la konscienco4 ,sen la libera decideco1 la kreito estus estinta nur maino2 kun la libera decideco i fariis tutao kapabla pligrandigi1 en si mem1 iujn virtojn1 kiujn i posedas kaj briligi belege la dian fajreron1 kiun i havas en sia animo4 ,dio kreis la homon bona1 ni diris1 sed li donis al i la taskon akiri la perfektecon1 kiun la tuta kreitaro estis profitonta1 kaj kiu devas supre trovi sian rekompencon finan en la eterna kunio kun li4 ,la libera decideco permesas al la homo reguli sian vivadon la sia volo2 i donis al li la eblon elekti tute libere la vojetojn1 kiuj estis kondukontaj lin1 post la necesa tempo1 al la celo montrita de ,dio mem4 ,tiu libereco1 same kiel iu libereco malbone komprenata1 estis fatale naskonta la troliberecon kaj la trolibereco siavice estis cedonta la lokon al la malvirtoj kaj elenigonta la pasiojn4 ,dio kreis la homon bona2 la homo bona1 trouzante sian liberecon1 kreis la malbonon1 kiu estas la fonto de iuj suferoj4 ,reale1 nur la bono ekzistas4 ,la malbono estas termino interkonsenta1 kiun oni uzas por esprimi la gradon de malgrandio de la bono1 same kiel la malvarmo tagas por esprimi la gradon de malpliio de la varmo1 ar science nur la varmo ekzistas4 ,e tiu grado de malpliio de varmo kaj de malgrandio de la bono estas tute rilata2 i anias1 pri la malvarmo1 la la lokoj kaj la kondioj atmosferaj1 kaj pri la malbono la la grado de evolucio1 a se vi preferas1 de civilizacio de la estantoj4 ,ni ekzamenu tiun rilaton inter la malbono kaj la malvarmo4 ,ni konsideru sovaulon1 kiu kutimas mortigi homon1 kiel ni mortigas kokidon2 tio estas kutimo e lia gento1 neniu el lia irkaantaro pensas rigardi tiun faron1 tiel simplan1 malbonao2 tamen1 la opinio de la homo civilizita1 kiu vidas la mortigon1 estas krimo1 kiu elfarias4 ,afero de civilizacio a de grado de evolucio4 ,ni konsideru mahometanon4 ,al li ajnas tute nature havi senliman nombron da virinoj2 cetere lia religio tion al li permesas4 ,la moralo de kristano1 kiu vivas kvazaedze kun multaj virinoj1 estas malastulo1 perdiulo4 ,la malbono1 tie i1 estas afero interkonsenta4 ,ni rigardu nun tion1 kio okazas irka ni4 ,ni konsideru homon kiu mortigis iun1 homon kiu telis1 homon kiu drinkas1 kaj homon bonfaranteman4 ,tiu i lasta homo opinios nature1 ke la tri aliaj agas malbone4 ,kontrae1 al la drinkulo nenio ajnas malbona en la ago1 kiu senidigas lin1 sed li malestimos tiun1 kiu telas1 kaj tiun1 kiu mortigas4 ,al tiu1 kiu telas1 ajnas tute nature1 ke li proprigas al si la propraon de aliulo1 sed li sin kredos multe pli valora ol la fripono1 kiu mortigis sian samulon2 kaj tiu fripono mem1 tute posedata de la sento de sia veno1 pensos ke li agis tute rajte4 ,en tiuj i tri ekzemploj1 la malbono povas esti difinita nur de tiuj1 kies grado de evolucio senpere superas tiun de la kulpuloj4 ,la rilato ekzistas same pri la malvarmo3 ,por ,laplandano1 kutimita je tridek a kvardek gradoj da malvarmo1 la temperaturo de niaj ,alpoj1 kiu ajnas al ni nesuferebla1 estos por li temperaturo de varma kreskaejo4 ,proksime de la nula grado1 ni sentas malvarmon2 tamen1 se ni promenadas dum la malvarmo estas dekkvin grada sub nulo1 kaj poste ni eniras en ambron1 kie la temperaturo estas nulgrada1 ni subite sentas kvazavarmon4 ,do1 ni notu bone tiun esencan punkton1 tio1 kion oni nomas malbono1 ne estas faritao de ,dio1 sed de la homo4 ,dio toleras la malbonon1 tial ke i utilas al la leo de evolucio1 alportante al la kreito sian parton de sperto kaj instruo1 kiu tagas por igi lin pripensi kaj askulti la voon de sia konscienco4 ,infano1 kiu tuas ruan,,tr#c feron brulias kaj suferas4 ,de tiam1 la memoro,,tr#d pri sufero malhelpos lin alproksimii al kio estas brulanta4 ,same1 la homo1 se li seras la kazon de sia suferado1 tre ofte trovos tiun kazon en la malobeo al la leo4 ,ni diras tre ofte1 ar ekzistas malbonaoj1 kies devenon ni ne konas1 a ajnas neklarigebla1 kaj kiuj estas konsekvenco1 kiel ni vidos en la sekvo1 de kulpoj faritaj en antaaj ekzistadoj4 ,de kio estas superskribita1 la sintezo liberias nete kaj klare3 la homo posedas1 je sia unua aperio1 iujn virtojn1 sed kaate2 li povas ilin vastigi1 per kia ajn maniero1 por atingi vole nevole1 la perfektecon kiujn li devas trafi frue a malfrue4 ,ju pli li forlasas la rektan vojon1 des pli li estas suferonta1 kaj ju pli li suferas1 des pli li akiras la sperton difinitan por rekonduki lin sur la bonan vojon4 u tiu evolucio1 ajnante tiel malrapida al ni1 estas ebla dum la mallonga vivo de iu homo6 ,tute certe ne1 se ni konsideras1 ke individuo ne ekzistas plu1 kiam la morto plenumis sian taskon4 ,sed se1 kontrae1 ni akceptas la principon logikan kaj ustan de la intersekvaj vivadoj1 ni povas kompreni la grandecon kaj la belecon de tiu evolucio darigante sian agadon kun saa malrapideco1 perfekta ordo1 altega harmonio kaj perfektega justeco4 ,nur kiuj ne kredas al la nemortebleco de la animo1 povas dubi pri la rekorpio de la estuloj1 sed kiel do ili komprenigas la neegalecojn sociajn1 kiel do ili povas akordigi la justecon kun la konstanta suferado dum la tuta vivo de estulo kiu1 iuajne1 nenion faris por in meriti8 ,kiel klarigi la genion1 kiel komprenigi la grandajn homojn1 kiuj gvidis la,,tr#e homaron je diversaj epokoj8 ,la rekorpio ekzistas1 i estas la helpanto1 la devigata plenumigo de la evolucia leo4 ,por plibone kompreni la vivojn intersekvajn1 ni elstudu atente la homon4 ,ni us diris1 kun la filozofoj1 ke la homo estas peceto de ,dio4 ,la homo estas do individuao1 tiu si1 tiu ,ego1 estante el dia esenco1 ne povas esti materio1 sed spirito4 ,la individuao1 anta ol naskii sur tiu i tero1 ekzistas ja kiel estulo spirita4 ,sekve la gepatroj de infano liveris al tiu individuao korpiinta nur la materiajn elementojn por la farigo de ia fizika korpo1 kiu ne estas io alia ol unu el la provizoraj eloj de tiu individuao1 alvokita por vivi1 por sin vastigi1 kaj akiri la perfektecon1 kiu estas la komuna bieno por iuj estaoj4 ,ni us diris unu el la provizoraj eloj2 efektive1 la teozofoj sciigas al ni ke la ,ego havas multajn elojn1 el kiuj unu materian kiu disias post la morto1 kaj aliajn pli subtilajn kiuj postvivas pli malpli longatempe1 la la grado de spirita antaenirado de la estao4 ,do la gepatroj donis al la infano kiu us naskiis1 nur la materian elon de ia spirito jam ekzistanta1 ili ne donis al i e la vivon1 ar la viva forteco estas forto kaata1 kiun disponas nur la inteligento superega kaj dia4 ,neniam la homo havis la povon vivigi la materion4 ,tiu infano1 ni diris1 posedas en si iujn virtojn kaate2 li ricevas1 tuj kiam li ekvidas la influojn de la irkaaaro1 en kiu li devas trovi sian vojon1 kaj kiu estas altrudata al li por lia antaenirado4 ,tio estas la studado de la vivo1 kiu komencias1 tio estas la irado al la celo1 kiu difinias1 kun sia tuta malrapideco1 siaj ancelioj2 siaj haltoj4 ,al li apartenas la kapablo jui la bonon kaj la malbonon1 pligrandigi siajn virtojn2 estas li1 kiu povas venki siajn malbonecojn1 a esti venkota de ili4 ,se tiu infano1 homiinte1 eniras kaj iradas la malbonan vojon1 malgra la riprooj1 la avertoj de siaj proksimuloj1 malgra la internaj alvokoj1 kiujn li malatas kaj ne volas adi1 u vi sincere kredas ke sufios ke li kredu je la horo de sia morto1 por esti savota2 u vi kredas ke penta horo akirigos al li la ielon sen partigo1 u vi kredas fine ke nur la infero estas al li rezervata dum la eterneco8 ,ne6 ,same kiel vi neniam komprenos ke infano1 kiu ne laboras1 kiu ne volas studi1 kiu lasas sin delogi de siaj devoj1 gajnu siajn universitatajn rangojn anta ol li estu duoblinta siajn klasojn1 replenuminta siajn ekzamenojn1 tiel vi neniam povos konsenti1 se vi havas la plej malgrandan senton pri justeco1 kaj se vi iom pripensas1 ke estulo tute malbonema1 vastiginte en si is la plej alta grado iujn plej hontindajn pasiojn1 povu1 per la sola faleto de la ,diahelpo a per la volo de pastro1 gajni la eternan feliecon1 kiel estulo kies la gvido dum la vivo estis praktiko de la bonfarado1 de la amo kaj de la disdonemo4 ,la estulo malbonema do devos duobligi1 triobligi1 kvarobligi siajn klasojn a1 pli ustedire1 sin rekorpigi is la tago kiam li komprenos 7la sperto lin helpante7 ke li devas labori por antaeniri1 kaj la sperto1 ho ve6 estas en tiu i mondo 7u ni bezonas rememori pri tio87 nur la frukto de suferado4 ,la infero1 kiel loko1 ne ekzistas2 i estas nur provizora stato de animo1 kazita de konsciencaj riprooj4 ,la leo pri evolucio povas do sentigi al homaro sian agadon1 nur se i estas apogata1 helpata kaj plifortigata de la rekorpio de la estuloj4 ,tiu rekorpio estas ne nur la rimedo1 kiun uzas la evolucio por trafi sian celon1 i enhavas en si mem preciozan leon3 la dian justecon4 ,en iu societo formita1 la justeco ludas en tiu i mondo la superaltan rolon1 i estas la fundamento de la homaj aroj1 la garantio de la institucioj1 la certigo pri la moralo de leoj4 ,la diaj leoj same estas garantataj de dia justeco1 kaj tiu i justeco elmontrias kun sia tuta majesteco1 sia belegeco en la rekorpio de la estuloj4 ,efektive1 se ni akceptas ke unu sola homa vivo estas tro mallonga por alkonduki la homon al la perfekteco1 ni same devas akcepti ke tiu sama vivo estas tro mallonga por ke la homo elpagu iujn kulpojn siajn1 gravajn a negravajn1 kaj ke li akiru tiele la necesan sperton por sia antaenirado4 ,se ni kreas kaj pligrandigas niajn malvirtojn1 se ni cedas al niaj pasioj1 tiamaniere malakcelante nian antaeniradon1 tio estas tiom da tonetoj1 kiujn ni etas kontra muron1 kaj kiuj fatale refalos sur nin1 kontuzante nin4 ,same,,tr#f kiel ne ekzistas efikoj sen kazoj1 tiel iuj suferoj devenas el malobeo al la leo de la progreso1 al kiu ni kontrastaris iafoje a aliafoje4 ,la elpago1 se i ne alvenas hodia1 nepre alvenos morga1 kaj se hodia estas la unua vivo1 morga estas la estonta vivo4 ,malbonaj agoj1 malbonaj pensoj1 io estas pagota4 ,ne kredu ke riulo1 kiu malbone uzis la bienojn1 kiujn li posedis1 estos kvita tuj kiam li estos mortinta1 ne6 ,lia elpago venos je sia horo1 kaj en sekvanta ekzistado1 li konos iujn turmentegojn de la malrieco kaj de la mizero4 ,ni do observu niajn agojn kaj precipe niajn pensojn1 ar tiuj lastaj havas la samajn konsekvencojn1 kiujn havas niaj agoj4 ,efektive1 ni tion ne forgesu1 la penso ludas grandegan rolon1 nesufie konata en la homa vivo2 i,,tr#g estas tre grava potenco kreanta4 io1 kio ekzistas1 estas laboro de la penso4 ,la tuta naturo estis elpensita de ,dio1 anta ol esti kreita1 la materiaj objektoj1 kiuj nin irkaas1 estis iuj elpensitaj anta ol esti faritaj de la homo4 ,niaj agoj mem estas rezultato de bona a malbona penso4 ,se ni bone komprenas tion1 kio estas supre skribita1 kiel ajn mallonge tio estu elmontrita1 la grandaj linioj de la kialo de la vivo ekaperos al ni klaraj kaj precizaj1 kaj fine ni scios la rolon1 kiun ni iuj devas ludi1 la la dia volo1 en la granda dramo de la vivo4 ,tiun perfektecon1 kiu estas nia celo1 ni atingu kiel eble plej frue4 ,ni metu limon al niaj deziroj1 al niaj pasioj1 ni observu niajn pensojn1 kaj per klopodo de volo1 ni akceptu nur la bonajn4 ,ni zorgu en ni mem ion1 kio estas kapabla pligrandigi la spiritualecon1 ni sciu vivi ne por ni sed por la aliaj1 kiuj estas niaj fratoj2 ni estu toleremaj1 amemaj por ili kaj fine1 tiel en la ojo kiel en la malojo1 ni submetiu kun rezignacio kaj dankeco al tiu ,dio tiel granda1 tiel bona1 tiel justa1 kiu al iu1 frue a malfrue1 promesas la eternan felion1 justan rekompencon de liaj laboroj1 de liaj bataladoj kaj de lia suferado morala a fizika4 ,,piednotoj ,,de ,,la ,,transskribanto ,,tr#a erboj - cerboj ,,tr#b l'homo - l' homo ,,tr#c rugan - ruan ,,tr#d meroro - memoro ,,tr#e le - la ,,tr#f ,sam - ,same ,,tr#g gi - i