,! ,confession ( ,fai?3 ,:i* ,0 ,submitt$ to ,8 ,imp]ial ,maje/y ,*>les ,v ,at ! ,diet ( ,augsburg 9 ! ,ye> #aecj4 by ,philip ,melan*?on1 #adig-aefj ,lat9 ,text #a ,invictissime ,imp]ator1 ,caes> ,augu/e1 dom9e clem5tissime4 ,quum ,ve/ra ,caes>ea ,maie/as indix]it conv5tum ,imp]ii ,augu/ae1 ut delib]etur de auxiliis contra ,turcam1 atroccissimum1 ha]$itaium atque vet]em ,*ri/iani nom9is ac religionis ho/em1 quomodo illiuis scilicet furori et conatbisu durabili et p]petuo belli app>aturesisite possit1 #b de9de et de diss5sionibus 9 causa no/rae sanctae religionis et ,*ri/ianae fidei1 et ut 9 hac causa religionis p>tium op9iones ac s5t5tiae int] sese 9 c>itate1 l5itate et mansuetud9e mutua audiantur coram1 intelligantur et pond]5tur1 ut illis1 #c quae utrimque 9 ,scripturis secus tractata aut intellecta sunt1 sepositis et correctis1 re illae ad unam simplicem v]itatem et ,*ri/ianam concordiam componantur et r$ucantur2 #d ut de cet]o a nobis una1 s9c]a et v]a religio colatur et s]vetur1 ut1 quemadmodum sub uno ,*ri/o sumus et militamus1 ita 9 una etiam ecclesia ,*ri/iana 9 unitate et concordia viv]e possimus2 ,quumque nos infra scripti ,elector et ,pr9cipes cum aliis1 #e qui nobis coniuncti sunt1 p]9de ut alii ,electores et ,pr9cipes et ,/atus ad pra$icta 99praefata comitia evocati sumus simus1 ut ,caes>eo m&ato ab$i5t] obsequ]emur1 mature v5imus ,augu/am et1 quod citra iactantiam dictum v\mus1 int] primos affuimus4 #f ,quum igitur ,v4,c4,m4 ,electoribus1 ,pr9cipibus et aliis ,/atibus ,imp]ii etiam hic ,augu/ae sub ipsa initia horum comitiorum int] cet]a proponi fec]it1 quod s+uli /atus imp]ii vigore ,caes>ei edicti suam op9ionem et s5t5iam 9 ,g]manica et ,lat9a l+ua propon]e debeant atque (f]e2 #g et habita delib]atione proxima f]ia qu>ta rursum responsum e/1 ,v4,c4,m4 nos proxima f]ia sexta artiulos no/rae confessionis pro no/ra p>te oblaturos esse3 ideo1 ut ,v4,c4,m4 voluntati obsequamur1 #h (f]imus 9 hac religionis causa no/rorum concionatorum et no/ram confessionem1 cuiusmodi doctr9am ex ,scripturis ,sanctis et puro ,v]bo ,dei hact5us illi 9 no/ris t]ris1 ducatibus1 ditionibus et urbibus tradid]9t ac 9 ecclesiis tractav]9t4 #i ,quodsi et cet]i ,electores1 ,pr9cipes ac ,/atus ,imp]ii similibus scriptis1 ,lat9is scilicet et ,g]manicis1 iuxta pra$ictam ,caes>eam propositionem suas op9iones 9 hac causa relgionis produx]9t3 #aj hic nos coram ,v4,c4,m4 tanquam dom9o no/ro clem5tissimo p>atos (f]imus1 nos cum praefatis ,pr9ci2ibus et amicis no/ris de tol]abilibus modis ac viis amice conf]re1 ut quantum hone/e fi]i pote/1 conv5iamus1 et re int] nos1 p>tes1 citra odiosam cont5tionem pacifice agitata1 ,deo dante1 diss5sio dirimatur et ad unam v]am concordem relig9em r$ucatur2 #aa sicut omnes sub uno ,*ri/o sumus et militamus et unum ,*ri/um confit]i debemus1 iuxta t5orem edicti ,v4,c4,m41 et omnia ad v]itatem ,dei p]ducantur1 id quod ard5tissimis votis a ,deo petimus4 #ab ,si autem1 quod ad cet]os ,electores1 ,pr9cipes et ,/atus1 ut p>tem alt]am1 att9et1 haec tractatio causae relgionis eo modo1 quo ,v4 ,c4 ,m4 ag5dam et tract&am sapi5t] duxit1 scilicet cum tali mutua praes5tatione scripturm ac s$ata collatione int] nos non process]it1 nec aliquo fructu facta fu]it3 #ac nos quidem te/atum cl>e rel9quimus1 hic nihil nos1 quod ad ,*ri/ianam concordiam 7quae cum ,deo et bona consci5tia fi]i possit7 concili&um conduc]e queat1 ullo modo detrect>e2 #ad quemadmodum et ,v4 ,c4 ,m41 de9de et cet]i ,electores et ,/atus ,imp]ii et omnes1 quicunque s9c]o relgionis amore ac /udio t55tur1 quicunque hanc causam aequo animo audituri sunt1 ex hac no/ra es no/rorum confessione hoc clem5t] cognosc]e et intellig]e dignabuntur4 #ae ,quum etiam ,v4 ,c4 ,m4 ,electoribus1 ,pr9cipibus et reliquis ,/atibus ,imp]ii non una vice1 s$ saepe clem5t] significav]it et 9 comitiis ,spir5sibus1 quae anno ,dom9i cet4 ,,xxvi4 habita sunt1 ex data et praescripta =ma ,ve/rae ,caes>eae in/ructionis et comissionis recitr>i et publice praelegi fec]it3 #af ,v4 ,m4 9 hoc negotio relgionis ex causis c]tis1 quae ,v4 ,m4 nom9e allegatae sunt1 non velle quidquam det]m9>e1 nec conclud]e posse1 se apud ,pontificem ,romanum pro (ficio ,v4 ,c4 ,m4 dilig5t] daturam op]am de congreg&o concilio g5]ali4 #ag ,quemadmodum idem latius expositum e/ ante annum 9 publico proximo conv5tu1 qui ,spirae congregatus fuit4 #ah ,ubi ,v4 ,c4 ,m4 p] ,dom9um ,f]d9&um1 ,bohemiae et ,ung>iae ,regem1 am9cum et dom9um clem5tem no/rum1 de9de p] ,oratorem et ,commiss>ios ,caes>eos haec int] cet]a proponi fecit1 quod ,v4 ,c4 ,m4 intellexisset et exp5disset ,locum-t55tis ,v4 ,c4 ,m4 9 ,imp]io et ,praesid5tis et ,consili>iorum 9 regim9e et ,legatorum ab aliis ,/atibus1 qui ,ratisbonae conv5]ant1 #ai delib]ationem de concilio congreg&o1 et quod iudic>et etiam ,v4 ,c4 ,m4 utile esse1 ut congreg>etur concilium1 et quia causae1 quae tum tractabantur int] ,v4 ,c4 ,m4 et ,romanum ,pontificem1 vic9ae ess5t concordiae et ,*ri/ianae reconciliationi1 non dubit>et ,v4 ,c4 ,m41 qu9 ,romanus ,pontifex adduci posset ad hab5dum g5]ale concilium3 #bj ideo significabat se ,v4 ,c4 ,m4 op]am daturam1 ut praefatus pontifex maximus una cum ,v4 ,c4 ,m4 tale g5]ale concilium primo quoque tempore emissis litt]is public&um congreg>e cons5tiret4 #ba ,9 ev5tum ergo talem1 quod 9 causa religionis diss5siones int] nos et p>tes amice et 9 c>itate non fu]9t compositae1 tunc coram ,v4 ,c4 ,m4 hic 9 omni ob$i5tia nos (f]imus ex sup]abundanti comp>ituros et causam dicturos 9 tali g5]ali1 lib]o et ,*ri/iano concilio1 de quo congreg&o 9 omnibus comitiis imp]ialibus1 quae quidem annis ,imp]ii ,v4 ,c4 ,m4 habita sunt1 p] ,electores1 ,pr9cipes et reliquos ,/atus ,imp]ii semp] concordit] actum et congru5tibus suffragiis conclusum e/4 #bb ,ad cuius etiam g5]alis concilii conv5tum1 simul et ad ,v4 ,c4 ,m4 9 hac longe maxima et gravissima causa iam ante etiam debito modo et 9 =ma iuris provocavimus et appellavimus4 #bc ,cui appellationi ad ,v4 ,c4 ,m4 simul et concilium adhuc adha]emus1 neque eam p] hunc vel alium tractatum 7nisi causa int] nos et p>tes iuxta t5orem ,caes>eae proximae citationis amice 9 c>itate composita1 s$ata et ad ,*ri/ianam concordiam r$ucta fu]it7 des]]e int5dimus aut possumus2 #bd de quo hic etiam sol5nit] et publice prote/amur4 ,art4 ,i4 ,de ,deo4 #a ,ecclesiae magno cons5su apud nos doc5t1 decretum ,nica5ae synodi de unitate ess5tiae div9ae et de tribus p]sonis v]um et s9e ulla dubitatione cr$5dum esse1 #b videlicet1 quod sit una ess5tia div9a1 quae et appellatur et e/ ,deus1 aet]nus1 incoporeus1 imp>tibilis1 imm5sa pot5tia1 sapi5tia1 bonitate1 ,creator et ,cons]vator omnium r]um1 visibilium et invisibilium2 #c et tam5 tres s9t p]sonae eiusdem ess5tiae et pot5tiae1 et coaet]nae1 ,pat]1 ,filius et ,spiritus ,sanctus4 #d ,et nom9e p]sonae utuntur ea significatione1 qua usi sunt 9 hac causa scriptores ecclesia/ici1 ut s9ificet non p>tem aut qualitatem 9 alio1 s$ quod proprie subsi/it4 #e;,damnant omnes ha]eses1 contra hunc articulum exortas1 ut ,mani*aeos1 qui duo pr9cipia ponebant1 bonum et malum1 item ,val5t9ianos1 ,arianos1 ,eunomianos1 ,mahometi/as et omnes horum similes4 #f ,damnant et ,samosat5os1 vet]es et neot]icos1 qui1 quum tantum unam p]sonam esse cont5dant1 de ,v]bo et de ,spiritu ,sancto a/ute et impie rhetoricantur1 quod non s9t p]sonae di/9ctae1 s$ quod ,v]bum significet v]bum vocale et ,spiritus motum 9 rebus creatum4 ,art4 ,,ii4 ,de ,peccato ,orig9is #a ,item doc5t1 quod po/ lapsum ,adae omnes hom9es1 secundum naturam propagati1 nascantur cum peccato1 hoc e/1 s9e metu ,dei1 s9e fiducia erga ,deum et cum concupisc5tia1 #b quodque hic morbus seu vitium orig9is v]e sit peccatum1 damnans et aff]5s nunc quoque aet]nam mortem 81 qui non r5ascuntur p] baptismum et ,spiritum ,sanctum4 #c ,damnant ,pelagianos et alios1 qui vitium orignis negant esse peccatum et1 ut ext5u5t gloriam m]iti et b5eficiorum ,*ri/i1 disputant hom9em propriis viribus rationis coram ,deo iu/ific>e posse4 ,art4 ,,iii4 ,de ,filio ,dei4 #a ,item doc5t1 quod ,v]bum1 hoc e/1 ,filius ,dei1 assums]it humanam naturam 9 ut]o beatae ,m>iae virg9is1 #b ut s9t duae naturae1 div9a et humana1 9 unitate p]sonae insep>abilit] coniunctae1 unus ,*ri/us1 v]e ,deus et v]e homo1 natus ex virg9e ,m>ia1 v]e passus1 crucifixus1 mortuus et sepultus1 #c ut reconcili>et nobis ,patrem et ho/ia esset non tantum pro culpa orig9is1 s$ etiam pro omnibus actualibus hom9um peccatis4 #d ,idem desc5dit ad inf]os et v]e resurrexit t]tia die1 de9de asc5dit ad coelos1 ut s$eat at dext]am ,patris1 et p]petuo regnet et dom9etur omnibus creaturis1 #e sanctificet cr$5tes 9 ipsum1 misso 9 corda eorum ,spiritu ,sancto1 qui regat1 consoletur ac vivificet eos ac def5dat adv]sus diabolum et vim peccati4 #f ,idem ,*ri/us palam e/ r$iturus1 ut iudicet vivos et mortuos etc4 iuxta ,symbolum ,apo/olorum4 ,art4 ,,iv4 ,de ,iu/ificatione4 #a ,item doc5t1 quod hom9es non poss9t iu/ific>i coram ,deo propriis viribus1 m]itis aut op]ibus1 s$ gratis iu/ific5t] propt] ,*ri/um p] fidem1 #b quum cr$unt se 9 gratiam recipi et peccata remitti propt] ,*ri/um1 qui sua morte pro no/ris peccatis satisfecit4 #c ,hanc fidem imputat ,deus pro iu/itia coram ipso1 ,rom4 #c et #d4 ,art4 ,v4 ,de ,m9i/]io ,ecclesia/ico4 #a ,ut hanc fidem consequamur1 in/itutum e/ m9i/]ium doc5di evangelii et porrig5di sacram5ta4 ,nam p] ,v]bum et sacram5ta tamquam p] in/rum5ta donatur ,spiritus ,sanctus1 #b qui fidem efficit1 ubi et qu&o visum e/ ,deo1 9 iis1 qui audiunt evangelium1 #c scilicet quod ,deus non propt] no/ra m]ita1 s$ propt] ,*ri/um iu/ificet hos1 qui cr$unt se propt] ,*ri/um 9 gratiam recipi4 #d ,damnant ,anabapti/as et alios1 qui s5tiunt ,spiritum ,sanctum cont+]e s9e ,v]bo ext]no hom9ibus p] ipsorum praep>ationes et op]a4 ,art4 ,,vi4 ,de ,nova ,ob$i5tia4 #a ,item doc5t1 quod fides illa debeat bonos fructus p>]e1 et quod oporteat bona op]a m&ata a ,deo fac]e propt] voluntatem ,dei1 non ut confidamus p] ea op]a iu/ificationem coram ,deo m]]i4 #b ,nam remission peccatorum et iu/ificatio fide appreh5ditur1 sicut te/atur et vox ,*ri/i ,luc4 #ag1 #aj3 ,quum fec]itis haec omnia1 dicite3 ,s]vi inutiles sumus4 ,idem doc5t et vet]es scriptores ecclesia/ici4 #c ,ambrosius enim inquit3 ,hoc con/itutum e/ a ,deo1 ut1 qui cr$it 9 ,*ri/um1 salvus sit s9e op]e1 sola fide gratis accipi5s remissionem peccatorum4 ,art4 ,,vii4 ,de ,ecclesia4 #a ,item doc5t1 quod una sancta ecclesia p]petuo mansura sit4 ,e/ autem ecclesia congregatio sanctorum1 9 qua evangelium recte docetur et recte adm9i/rantur sacram5ta4 #b ,et ad v]am unitatem ecclesiae satis e/ cons5ti]e de doctr9a evangelii et adm9i/ratione sacram5torum4 #c ,nec necesse e/ ubique esse similes traditiones humanas1 seu ritus aut c]emonias ab hom9ibus in/itutas4 #d ,sicut inquit ,paulus ,eph4 #d1 #e4 #f3 ,una fides1 unum baptisma1 unus ,deus et ,pat] omnium etc4 ,art4 ,,viii4 ,quid sit ,ecclesia4 #a ,quamquam ecclesia proprie sit congregatio sanctorum et v]e cr$5tium1 tam51 quum 9 hac vita multi hypocritae et malii admixti s9t1 licet uti sacram5tis1 quae p] malos adm9i/rantur1 iuxta vocem ,*ri/i ,ma?4#bc1b3 ,s$5t scribae et ,ph>isaei 9 ca!dra ,mosis etc4 #b ,et sacram5ta et ,v]bum propt] ord9ationem et m&atum ,*ri/i sunt efficacia1 etiamsi p] malos exhibeantur4 #c ,damnant ,donati/as et similes1 qui negabant lic]e uti m9i/]io malorum 9 ecclesia1 et s5tibant m9i/]ium malorum inutile et inefficax esse4 ,art4 ,,ix4 ,de ,baptismo4 #a ,de baptismo doc5t1 quod sit necess>ius ad salutem1 #b quodque p] baptismum (f]atur gratia ,dei1 et quod pu]i s9t baptiz&i1 qui p] baptismum oblati ,deo recipiantur 9 gratiam ,dei4 #c ,damnant ,anabapti/as1 qui improbant baptismum pu]orum et affirmant pu]os s9e baptismo salvos fi]i4 ,art4 ,x4 ,de ,co5a ,dom9i4 #a ,de co5a ,dom9i doc5t1 quod corpus et sanguis ,*ri/i v]e ads9t et di/ribuantur vesc5tibus 9 co5a ,dom9i2 #b et improbant secus doc5tes4 ,art4 ,,xi4 ,de confessione4 #a ,de confessione doc5t1 quod absolutio privata 9 ecclesiis ret95da sit1 quamquam 9 confessione non sit necess>ia omnium delictorum enum]atio4 #b ,e/ enim impossibilis iuxta ,psalmum #ai1 #ac3 ,delicta quis intelligit8 ,art4 ,,xii4 ,de ,po5it5tia4 #a ,de po5it5tia doc5t1 quod lapsis po/ baptismum cont+]e possit remissio peccatorum quocunque tempore1 quum conv]tuntur1 #b et quod ecclesia talibus r$euntibus ad po5itantiam absolutionem imp]tiri debeat4 #c ,con/at autem po5it5tia proprie 8 duabus p>tibus4 #d ,alt]a e/ contritio seu t]rores incussi consci5tiae agnito peccato2 alt]a e/ fides1 quae concipitur ex evangelio seu absolutione1 #e et cr$it propt] ,*ri/um remitti peccata1 et consolatur consci5tiam et ex t]roribus lib]at4 #f ,de9de sequi deb5t bona op]a1 quae sunt fructus po5it5tiae4 #g ,damnant ,anabapti/as1 qui negant semel iu/ificatos posse amitt]e ,spiritum ,sanctum2 #h item qui cont5dunt1 quibusdam tantam p]fectionem 9 hac vita cont+]e1 ut pecc>e non poss9t4 #i ,damnantur et ,novatiani1 qui nolebant absolv]e lapsos1 po/ baptismum r$euntes ad po5it5tiam4 #aj ,reiiciuntur et i/i1 qui non doc5t remissionem peccatorum p] fidem cont+]e1 s$ iub5t nos m]]i gratiam p] satisfactiones no/ras4 ,art4 ,,xiii4 ,de ,usu ,sacram5torum4 #a ,de usu sacram5torum doc5t1 quod sacram5ta in/ituta s9t1 non modo ut s9t notae pr(essionis int] hom9es1 s$ magis ut s9t signa et te/imonia voluntatis ,dei erga nos1 #b ad excit&am et confirm&am fidem 9 81 qui utuntur1 proposita4 ,itaque ut5dum e/ sacram5tis ita1 ut fides acc$at1 quae cr$at promissionibus1 quae p] sacram5ta exhib5tur et o/5duntur4 #c ,damnant igitur illos1 qui doc5t1 quod sacram5ta ex op]e op]ato iu/ific5t1 nec doc5t fidem requiri 9 usu sacram5torum1 quae cr$at remitti peccata4 ,art4 ,,xiv4 ,de ,ord9e ,ecclesia/ico4 ,de ord9e ecclesia/ico doc5t1 quod nemo debeat 9 ecclesia publice doc]e aut sacram5ta adm9i/r>e1 nisi rite vocatus4 ,art4 ,,xv4 ,de ,ritibus ,ecclesia/icis4 #a ,de ritibus ecclesia/icis doc5t1 quod ritus illi s]v&i s9t1 qui s9e peccato s]v>i possunt et prosunt ad tranquillitatem et bonum ord9em 9 ecclesia1 sicut c]tae f]iae1 fe/a et similia4 #b ,de talibus rebus tam5 admonetur hom9es1 ne consci5tiae on]5tur1 tamquam talis cultus ad salutem necess>ius sit4 #c ,admon5tur etiam1 quod traditiones humanae in/itutae ad plac&um ,deum1 ad prom]5dam gratiam et satisfaci5dum pro peccatis adv]s5tur evangelio et doctr9ae fidei2 #d qu>e vota et traditiones de cibis et diebus etc4 in/itutae ad prom]5dam gratiam et satisfaci5dum pro peccatis inutiles s9t et contra evangelium4 ,art4 ,,xvi4 ,de ,rebus ,civilibus4 #a ,de rebus civilibus doc5t1 quod legitimae ord9ationes civiles s9t bona op]a ,dei1 #b quod ,*ri/ianis liceat g]]e magi/ratus1 ex]c]e iudicia1 iudic>e res ex imp]atoriis et aliis praes5tibus legibus1 supplicia iure con/itu]e1 iure bell>e1 milit>e1 lege contrah]e1 t5]e proprium1 iusiur&um po/ulantibus magi/ratibus d>e1 duc]e uxorem1 nub]e4 #c ,damnant ,anabapti/as1 qui int]dicunt haec civilia (ficia ,*ri/ianis4 #d ,damnant et illos1 qui evangelicam p]fectionem non collocant 9 timore ,dei et fide1 s$ 9 des]5dis civilibus (ficiis1 quia evangelium tradit iu/itiam aet]nam cordis4 #e ,int]im non dissipat politiam aut oeconomiam1 s$ maxime po/ulat cons]v>e tamquam ord9ationes ,dei et 9 talibus ord9ationibus ex]c]e c>itatem4 #f ,itaque necess>io deb5t ,*ri/iani ob$ire magi/ratibus suis et legibus2 #g nisi quum iub5t pecc>e1 tunc enim magis deb5t ob$ire ,deo quam hom9ibus4 ,act4 #e1 #bi4 ,art4 ,,xvii4 ,de ,*ri/i ,r$itu ad ,iudicium4 #a ,item doc5t1 quod ,*ri/us app>ebit 9 consummatione mundi ad iudic&um1 #b et mortuos omnes resuscitabit1 piis et electis dabit vitam aet]nam et p]petua gaudia1 #c impios autem hom9es ac diabolos condemnabit1 ut s9e f9e cruci5tur4 #d ,damnant ,anabapti/as1 qui s5tiunt hom9ibus damnatis ac diabolis f9em po5>um futurum esse4 #e ,damnant et alios1 qui nunc sp>gunt ,iudaicas op9iones1 quod ante resurrectionem mortuorum pii regnum mundi occupaturi s9t1 ubique oppressis impiis4 ,art4 ,,xviii4 ,de ,lib]o ,arbitrio4 #a ,de lib]o arbitrio doc5t1 quod humana voluntas habeat aliquam lib]tatem ad effici5dam civilem iu/itiam et delig5das res rationi subiectas4 #b ,s$ non habet vim s9e ,spiritu ,sancto effici5dae iu/itiae ,dei seu iu/itiae spiritualis1 quia animalis homo non p]cipit ea1 quae sunt ,spiritus ,dei1 #a ,cor4 #b1 #ad2 #c s$ haec fit 9 cordibus1 quum p] ,v]bum ,spiritus ,sanctus concipitur4 #d ,haec totidem v]bis dicit ,augu/9us lib4 ,,iii4 ,hypogno/icon3 ,esse fatemur lib]um arbitrium omnibus hom9ibus1 hab5s quidem iudicium rationis1 non p] quod sit idoneum 9 iis1 quae ad ,deum p]t95t1 s9e ,deo aut in*o>e aut c]te p]ag]e1 s$ tantum 9 op]ibus vitae praes5tis1 tam bonis quam etiam malis4 #e ,bonis dico1 quae de bono naturae oriuntur1 id e/1 velle labor>e 9 agro1 velle m&uc>e et bib]e1 velle hab]e amicum1 velle hab]e indum5ta1 velle fabric>e domum1 uxorem velle duc]e1 pecora nutire1 artem disc]e div]s>um r]um bon>um1 vel quidquid bonum ad praes5tem p]t9et vitam4 #f ,quae omnia non s9e div9o gub]naculo subsi/unt1 imo ex ipso et p] ipsum sunt et esse coep]unt4 #g ,malis v]o dico1 ut e/ velle idolum col]e1 velle homicidium etc4 #h ,damnant ,pelagianos et alios1 qui doc5t1 quod s9e ,spiritu ,sancto solis naturae viribus possimus ,deum sup] omnia dilig]e1 item praecepta ,dei fac]e quoad sub/antiam actuum4 #i ,quamquam enim ext]na op]a aliquo modo effic]e natura possit 7pote/ enim cont9]e manus a furto1 a ca$e71 tam5 int]iores motus non pote/ effic]e1 ut timorem ,dei1 fiduciam erga ,deum1 ca/itatem1 pati5tiam etc4 ,art4 ,,xix4 ,de ,causa ,peccati4 ,de ,causa peccati doc5t1 quod1 tametsi ,deus creat et cons]vat naturam1 tam5 causa peccati e/ voluntas malorum1 videlicet diaboli et impiorum1 quae1 non adiuvante ,deo1 av]tit se a ,deo1 sicut ,*ri/us ait ,ioh4 #h1 #dd3 ,quum loquitur m5dacium1 ex se ipso loquitur4 ,art4 ,,xx4 ,de ,bonis ,op]ibus4 #a ,falso accusantur no/ri1 quod bona op]a prohibeant4 #b ,nam scipta eorum1 quae ex/ant de decem praeceptis1 et alia simili agrum5to te/antur1 quod utilit] docu]9t de monibus vitae g5]ibus et (ficiis1 quae g5]a vitae1 quae op]a 9 qualibet vocatione ,deo placeant4 #c ,de quibus rebus olim p>um docebant concionatores1 tantum pu]ilia et non necess>ia op]a urgebant1 ut c]tas f]ias1 c]ta ieiunia1 frat]nitates1 p]egr9ationes1 cultus sanctorum1 ros>ia1 mona*atum et simila4 #d ,haec adv]s>ii no/ri admoniti nunc d$iscunt1 nec p]9de pra$icant haec inutilia op]a ut olim4 #e ,praet]ea incipiunt fidei m5tionem fac]e1 de qua olim mirum erat sil5tium4 #f ,doc5t nos non tantum op]ibus iu/ific>i1 s$ coniungunt fidem et op]a1 et dicunt nos fide et op]ibus iu/ific>e4 #g ,quae doctr9a tol]abilior e/ priore1 et plus aff]re pote/ consolationis quam vetus ipsorum doctr9a4 #h ,quum igitur doctr9a de fide1 quam oportet 9 ecclesia praecipuam esse1 tamdiu iacu]it ignota1 quemadmodum fat]i omnes necesse e/1 de fidei iu/itia altissimum sil5tium fuisse 9 concionibus1 tantum doctr9am op]um v]/atm esse 9 ecclesiis1 no/ri de fide sic admonu]unt ecclesias3 #i ,pr9cipio1 quod op]a no/ra non poss9t reconcili>e ,deum1 aut m]]i remissionem peccatorum et gratiam et iu/ificationem1 s$ hanc tantum fide consequimur1 cr$5tes1 quod propt] *ri/um recipiamur 9 gratiam1 qui solus positus e/ m$iator et propitiatorium1 p] quem reconcilietur ,pat]4 #aj ,itaque qui confidit op]ibus se m]]i gratiam1 is asp]natur ,*ri/i m]itum et gratiam1 et qua]it s9e ,*ri/o humanis v]ibus viam ad ,deum1 quum ,*ri/us de se dix]it ,ioh4 #ad1 #f3 ,ego sum via1 v]itas et vita4 #aa ,haec doct9a de fide ubique 9 ,paulo tractatur2 ,eph4 #b1 #h3 ,gratia salvi facti e/is p] fidem1 et hoc non ex vobis1 ,dei donum e/1 non ex op]ibus etc4 #ab ,et ne quis cavilletur a nobis novam ,pauli int]pretationem excogit>i1 tota haec causa habet te/imonia patrum4 #ac ,nam ,augu/9us multis volum9ibus def5dit gratiam et iu/itiam fidei contra m]ita op]um4 #ad ,et similia docet ,ambrosius ,prosp] ,aquitanus ,de vocatione ,g5tium et alibi4 ,sic enim inquit ,de ,vocatione ,g5tium3 ,vilesc]et r$emptio sangu9is ,*ri/i1 nec mis]icordiae ,dei humanorum op]um pra]ogativa succumb]et1 si iu/ificatio1 quae fit p] gratiam1 m]itis praec$5tibus deb]etur1 ut non munus l>gi5tis1 s$ m]ces esset op]antis4 #ae ,quamquam autem haec doctr9a contemnitur ab imp]itis1 tam5 exp]iuntur piae ac pavidae consci5tiae plurimum eam consolationis aff]re1 quia consci5tiae non possunt r$di tranquillae p] ulla op]a1 s$ tantum fide1 quum c]tao /atuunt1 quod propt] ,*ri/um habeant placatum ,deum1 #af quemadmodum ,paulus docet ,rom4 #e1a3 ,iu/ificati p] fidem1 pacem habemus apud ,deum4 #ag ,tota haec doctr9a ad illud c]tam5 p]t]refactae consci5tiae ref]5da e/1 nec s9e illo c]tam9e intelligi pote/4 #ah ,qu>e male iudicant de ea re hom9es imp]iti et pr(ani1 qui *ri/ianam iu/itiam nihil esse somniant nisi civiliem et philosophicam iu/itiam4 #ai ,olim vexabantur consci5tiae doctr9a op]um1 non audiebant ex evangelio consolationem4 #bj ,quosdam consci5tia expulit 9 des]tum1 9 mona/]ia1 sp]antes ibi se gratiam m]ituros esse p] vitam mona/icam4 #ba ,alii alia excogitav]unt op]a ad prom]5dam gratiam et satisfaci5dum pro peccatis4 #bb ,ideo magnop]e fuit opus hanc doctr9am de fide 9 ,*ri/um trad]e et r5ov>e1 ne deesset consolatio pavidis consci5tiis1 s$ scir5t1 fide 9 ,*ri/um appreh5di gratiam et remissionem peccatorum et iu/ificationem4 #bc ,admonetur etiam hom9es1 quod hic nom5 fidei non significet tantum hi/oriae notitiam1 qualis e/ 9 impiis et diabolo1 s$ significet fidem1 quae cr$it non tantum hi/oriam1 s$ etiam effectum hi/oriae1 videlicet hunc articulum1 remissionem peccatorum1 quod videlicet p] *ri/um habeamus gratiam1 iu/itiam et remissionem peccatorum4 #bd ,iam qui scit se p] ,*ri/um hab]e propitium ,patrem1 is v]e novit ,deum1 scit se ei curae esse1 invocat eum1 d5ique non e/ s9e ,deo1 sicut g5tes4 #be ,nam diaboli et impii non possunt hunc articulum cr$]e3 remissionem peccatorum4 ,ideo deum tamquam ho/em od]unt1 non invocant eum1 nihil boni ab eo exspectant4 #bf ,augu/9us etiam de fide nom9e hoc modo admonet lectorem et docet 9 ,scripturis nom5 fidei accipi non pro notia1 qualis e/ 9 impiis1 s$ pr(iducia1 quae consolatur et erigit p]t]refactas m5tes4 #bg ,praet]ea doc5t no/ri1 quod necesse sit bona op]a fac]e1 non ut confidamus p] ea gratiam m]]i1 s$ propt] voluntatem ,dei4 #bh ,tantum fide appreh5ditur remissio peccatorum ac gratia4 #bi ,et quia p] fidem accipitur ,spiritus ,sanctus1 iam corda r5ovantur et induunt novos affectus1 ut p>]e bona op]a poss9t4 #cj ,sic enim ait ,ambrosius ,de ,vocatione ,g5tium3 ,fides bonae voluntatis et iu/ae actionis g5itrix e/4 #ca ,nam humanae vires s9e ,spiritu ,sancto pl5ae sunt impiis affectibus et sunt imbeciliores1 quam ut bona op]a poss9t effic]e coram ,deo4 #cb ,adhaec sunt 9 pote/ate diaboli1 qui impellit hom9es ad v>ia peccata1 ad impias op9iones1 ad manife/a scel]a2 #cc quemadmodum e/ vid]e 9 philosophis1 qui et ipsi conati hone/e viv]e1 tam5 id non potur]unt effic]e1 s$ contam9ati sunt multis manife/is scel]ibus4 #cd ,talis e/ imbecillitas hom9is1 quum e/ s9e fide et s9e ,spiritu ,sancto et tantum humanis viribus se gub]nat4 #ce ,h9c facile app>et1 hanc doctr9am non esse accus&am1 quod bona op]a prohibeat1 s$ multo magis laud&am1 quod o/5dit1 quomodo bona op]a fac]e possimus4 #cf ,nam s9e fide nullo modo pote/ humana natura primi aut secundi praecepti op]a fac]e4 #cg ,s9e fide non invocat ,deum1 a ,deo nihil exspectat1 non tol]at crucem1 s$ qua]it humana praesidia1 confidit humanis praesidiis4 #ch ,ita regnant 9 corde omnes cupiditates et humana consilia1 quum abe/ fides et fiducia erga ,deum4 #ci ,qu>e et ,*ri/us dixit3 ,s9e me nihil pote/is fac]e1 ,ioh4 #ae1e4 #dj ,et ecclesia canit3 ,s9e tuo num9e nihil e/ 9 hom9e1 nihil e/ innoxium4 ,art ,,xxi4 ,de ,cultu ,sanctorum4 #a ,de cultu sanctorum doc5t1 quod memoria sanctorum proponi pote/1 ut imitemur fidem eorum et bona op]a iuxta voacationem1 ut ,caes>e imit>i pote/ exemplum ,davidis 9 bello g]5do ad depell5dos ,turcas a patria4 #b ,nam ut]que rex i/4 ,s$ ,scriptura non docet invoc>e sanctos1 seu pet]e auxilium a sanctis1 quia unum ,*ri/um nobis proponit m$iatorem1 propitiatorium1 pontificem et int]cessorem4 #c ,hic invoc&us e/1 et promisit se exauditurum esse preces no/ras1 et hunc cultum maxime probat1 videlicet ut invocetur 9 omnibus afflictionibus4 #d #a ,ioh4 #b1 #a3 ,si quis peccat1 habemus adovcatum apud ,deum etc4 ,i4 ,de ,utraque ,specie4 ,article ,,xxii #a ,laicis datur utraque species sacram5ti 9 co5a ,dom9i1 quia hic mos habet m&atum ,dom9i ,mat?4 #bf1 #bg3 ,bibet ex hoc omnes4 #b ,ubi manife/e praecepit ,*ri/us de poculo1 ut omnes bibant4 #c ,ut ne quis possit cavill>i1 quod hoc ad sac]dotes tantum p]t9eat1 ,paulus ad ,cor9?os #aa1 #bf exemplum recitat1 9 quo app>et totam ecclesiam utraque specie usam esse4 #d ,et diu mansit hic mos 9 ecclesia1 nec con/at1 qu&o aut quo auctore mutatus sit1 tametsi ,c>d9alis ,cusanus recitet1 qu&o sit approbatus4 #e ,cyprianus aliquot locis te/atur populo sangu9em datum esse4 #f ,idem te/atur ,hi]onymus1 qui ait3 ,sac]dotes eu*>i/iae m9i/rant et sangu9em ,*ri/i populis dividunt4 #g ,imo ,gelasius ,papa m&at1 ne dividatur sacram5tum1 di/4 #b ,de ,consecrat41 cap4 ,comp]imus ,gelasius3 ,comp]imus autem1 quod quidam sumpta tantummodo corporis sacri portione a calice sacrati cruoris ab/9eant2 qui procul dubio aut integra sacram5ta p]cipiant1 aut ab integris arceantur1 quia divisio unius eiusdemque my/]ii s9e gr&i sacrilegio non pote/ prov5ire4 #h ,tantum consuetudo non ita vetus aliud habet4 #i ,con/at autem1 quod consuetudo contra m&ata ,dei introducta non sit prob&a1 ut te/antur canones1 di/4 #h41 cap4 ,v]itate1 cum sequ5tibus4 #aj ,haec v]o consuetudo non solum contra ,scripturam1 s$ etiam contra vet]es canones et exemplum ecclesiae recepta e/4 #aa ,qu>e si qui malu]unt utraque specie sacram5ti uti1 non fu]unt cog5di1 ut alit] fac]5t cum (f5sione consci5tiae4 #ab ,et quia divisio sacram5ti non conv5it cum in/itutione ,*ri/i1 solet apud nos omitti processio1 quae hact5us fi]i solita e/4 ,,ii4 ,de ,coniugio ,sac]dotum4 ,article ,,xxiii #a ,publica qu]ela fuit de exemplis sac]dotum1 qui non cont9ebant4 #b ,quam ob causam et ,pius ,papa dixisse f]tur1 fuisse aliquas causas1 cur ademptum sit sac]dotibus coniugium1 s$ multo maiores esse causas1 cur r$di debeat4 ,sic enim scribit ,plat9a ,plat9a1 ,vita ,pii ,,ii42 ,sac]dotibus magna ratione sublatas nuptias maiori re/itu5das vid]i4 #c ,quum igitur sac]dotes apud nos publica illa sc&ala vit>e vell5t1 duxu]unt uxores1 ac docu]unt1 quod liceat ipsis contrah]e matrimonium4 #d ,primum1 quia ,paulus dicit #a ,cor4 #g1 #b4 #i3 ,unusquisque habeat uxorem suam propt] =nicationem4 ,item3 ,melius e/ nub]e1 quam uri4 #e ,secundo1 ,*ri/us inquit ,mat?4 #ai1 #ab3 ,non omnes capiunt v]bum hoc2 ubi docet non omnes hom9es ad coelibatum idoneos esse1 quia ,deus creavit hom9em ad procreationem1 ,g54 #a1 #bh4 #f ,nec e/ humanae pote/atis1 s9e s+ul>i dono et op]e ,dei creationem mut>e4 #g ,igitur qui non sunt idonei ad coelibatum1 deb5t contrah]e matrimonium4 #h ,nam m&atum ,dei et ord9ationem ,dei nulla lex humana1 nullum votum toll]e pote/4 #i ,ex 8 causis doc5t sac]dotes sibi lic]e uxores duc]e4 #aj ,con/at etiam 9 ecclesia vet]i sac]dotes fuisse m>itos4 #aa ,nam et ,paulus ait #a ,tim4 #c1 #b ,episcopum elig5dum esse1 qui sit m>itus4 #ab ,et 9 ,g]mania primum ante annos quadr+5tos sac]dotoes vi coacti sunt ad coelibatum1 qui quidem adeo adv]sati sunt1 ut ar*iepiscopus ,mogunt9us1 publicaturus edictum ,romani pontificis de ea re1 pa5e ab iratis sac]dotibus p] tumultum oppressus sit4 #ac ,et res ge/a e/ tam incivilit]1 ut non solum 9 po/]um coniugia prohib]5tur1 s$ etiam praes5tia1 contra omnia iura div9a et humana1 contra ipsos etiam canones1 factos non solum a pontificibus1 s$ a laudatissimis synodis1 di/rah]5tur4 #ad ,et quum s5esc5te mundo paulatim natura humana fiat imbecillior1 conv5it prospic]e1 ne plura vitia s]pant 9 ,g]maniam4 #ae ,porro ,deus in/ituit coniugium1 ut esset rem$ium humanae infirmitatis4 #af ,ipsi canones vet]em rigorem int]dum po/]ioribus temporibus propt] imbecillitatem hom9um lax&um esse dicunt1 quod opt&um e/1 ut fiat et 9 hoc negotio4 #ag ,ac vid5tur ecclesiis aliqu&o defuturi pa/ores1 si diutius prohibeatur coniugium4 #ah ,quum autem ex/et m&atum ,dei1 quum mos ecclesiae notus sit1 quum impurus coelibatus plurima p>iat sc&ala1 adult]ia et alia scel]a digna animadv]sione boni magi/ratus3 tam5 mirum e/ nulla 9 re maiorem ex]c]i saevitiam quam adv]sus coniugium sac]dotum4 #ai ,deus praecipit honore affic]e coniugium4 #bj ,leges 9 omnibus rebus publicis b5e con/itutis1 etiam apud e?nicos1 maximis honoribus ornav]unt4 #ba ,at nunc capitalibus po5is excruciantur1 et quidem sac]dotes1 contra canonum voluntatem1 nullam aliam ob causam nisi propt] coniugium4 #bb ,paulus vocat doctr9am daemoniorum1 quae prohibet coniugium1 #a ,tim4 #dd1 #a sqq4 #bc ,id facile nunc intelligi pote/1 quum talibus suppliciis prohibitio coniugii def5ditur4 #bd ,sicut autem nulla lex humana pote/ m&atum ,dei toll]e1 ita nec votum pote/ toll]e m&atum ,dei4 #be ,pro9de etiam ,cyprianus suadet1 ut muli]es nubant1 quae non s]vant promissam ca/itatem4 ,v]ba eius sunt haec1 ,lib4 #a1 epi/4 #aa3 ,si autem p]sev]>e nolunt aut non possunt1 melius e/1 ut nubant1 quam ut 9 ignem deliciis suis cadant2 c]te nullum fratribus aut sororibus sc&alum faciant4 #bf ,et aequitate quadam utuntur ipsi canones erga hos1 qui ante iu/am aetatem vov]unt1 quomodo f]e hact5us fi]i consuevit4 ,,iii4 ,de missa4 ,article #bd #a ,falso accusantur ecclesiae no/rae1 quod missam aboleant4 ,ret9etur enim missa apud nos et summa rev]5tia celebratur4 #b ,s]vantur et usitate c]emoniae f]e omnes1 praet]quam quod ,lat9is cantionibus admisc5tur alicubi ,g]manicae1 quae additae sunt ad doc5dum populum4 #c ,nam ad hoc unum opus e/ c]emoniis1 ut doceant imp]itos4 #d ,et non modo ,paulus #a ,cor4 #ad1 #b sq4 praecipit uti l+ua intellecta populo 9 ecclesia1 s$ etiam ita consitutum e/ humano iure4 #e ,assuevit populus1 ut una utantur sacram5to1 si qui sunt idonei2 id quoque auget rev]5tiam ac religionem public>um c]emoni>um4 #f ,nulli enim admittuntur1 nisi antea explorati4 #g ,admonetur etiam hom9es de dignitate et usu sacram5ti1 quantam consolationem aff]at pavidis consci5tiis1 ut discant ,deo cr$]e et omnia bona a ,deo exspect>e et pet]e4 #h ,hic cultus delectat ,deum1 talis usus sacram5ti alit peitatem erga ,deum4 #i ,itaque non vid5tur apud adv]s>ios missae maiore religione fi]i quam apud nos4 #aj ,con/at autem hanc quoque publicam et longe maximam qu]elam omnium bonorum virorum diu fuisse1 quod missae turpit] pr(an>5tur1 collatae ad quae/um4 #aa ,neque enim obscurum e/1 quam late pateat hic abusus 9 omnibus templis1 a qualibus celebr5tur missae tantum propt] m]c$em aut /ip5dium1 quam multi contra int]dictum canonum celebr5t4 #ab ,paulus autem gravit] m9atur 81 qui indigne tractant eu*>i/iam1 quum ait #a ,cor4 #aa1 #bg3 ,qui ed]it panem hunc1 aut bib]it calicem ,dom9i indigne1 reus erit corporis et sangu9is ,dom9i4 #ac ,itaque quum apud nos admon]5tur sac]dotes de hoc peccato1 desi]unt apud nos privatae missae1 quum f]e nullae privatae missae nisi quae/us causa fi]5t4 #ad ,neque ignorav]unt hos abusus episcopi2 qui si correxiss5t eos 9 tempore1 m9us nunc esset diss5sionum4 #ae ,antea sua dissimulatione multa vitia passi sunt 9 ecclesiam s]p]e4 #af ,nunc s]o incipiunt qu]i de calamitatibus ecclesiae1 quum hic tumultus non aliunde sums]it occasionem quam ex illis abusibus1 qui tam manife/i erant1 ut tol]>i amplius non poss5t4 #ag ,magnae diss5siones de missa1 de sacram5to ex/it]unt4 #ah ,=tasse dat po5as orbis tam diuturnae pr(anationis miss>um1 quam 9 ecclesiis tot saeculis tol]av]unt i/i1 qui em5d>e et pot]ant et debebant4 #ai ,nam 9 ,decalogo1 ,ex4 #bj1 #g1 scriptum e/3 ,qui ,dei nom9e abutitur1 non erit impunitus4 #bj ,et ab intitio mundi nulla res div9a ita videtur unquam ad quae/um collata fuisse ut missa4 #ba ,accessit op9io1 quae auxit privatas missas 9 inf9itum1 videlicet quod ,*ri/us sua passione satisfec]it pro peccato orig9is1 et in/itu]it missam1 9 qua fi]et oblatio pro quotidianis delictis1 moratalibus et v5ialibus4 #bb ,h9c manavit publica op9io1 quod missa sit opus del5s peccata vivorum et mortuorum ex op]e op]ato4 #bc ,hic coeptum e/ disput>i1 utrum una missa dicta pro pluribus tantumdem valeat1 quantum s+ulae pro s+ulis4 ,haec disputatio pep]it i/am inf9itam multitud9em miss>um4 #bd ,de 8 op9ionibus no/ri admonu]unt1 quod diss5tiant a ,scripturis ,sanctis et la$ant gloriam passionis ,*ri/i4 #be ,nam passio ,*ri/i fuit oblatio et satisfactio non solum pro culpa orig9is1 s$ etiam pro omnibus reliquis peccatis1 #bf ut ad ,hebraeos1 #aj1 #aj1 scriptum e/3 ,sanctificati sumus p] oblationem ,iseu ,*ri/i semel4 #bg ,item #aj1 #ad13 ,una oblatione comsummavit 9 p]petuum sanctificatos4 #bh ,item ,scriptura docet nos coram ,deo iu/ific>i p] fidem 9 ,*ri/um1 quum cr$imus1 nobis remitti peccata propt] ,*ri/um4 #bi ,iam si missa delet peccata vivorum et mortuorum ex op]e op]ato1 cont+it iu/ificatio ex op]e miss>um1 non ex fide1 quod ,scriptura non patitur4 #cj ,s$ ,*ri/us iubet fac]e 9 sui memoriam1 ,luc4 #bb1 #ai4 ,qu>e missa in/ituta e/1 ut fides 9 iis1 qui utuntur sacram5to1 recordetur1 quae b5eficia accipiat p] ,*ri/um1 et erigat et consoletur pavidam consci5tiam4 #ca ,nam id e/ mem9isse ,*ri/i1 b5eficia mem9isse ac s5tire1 quod v]e exhibeantur nobis4 #cb ,nec satis e/ hi/oriam record>i1 quia hanc etiam ,iudaei et impii record>i possunt4 #cc ,e/ igitur ad hoc faci5da missa1 ut ibi porrigatur sacram5tum 81 quibus opus e/ consolatione1 sicut ,ambrosius ait3 ,quia semp] pecco1 semp] debeo accip]e m$ic9am4 #cd ,quum autem missa sit talis communicatio sacram5ti1 s]vatur apud nos una communis missa s+ulis f]iis atque aliis etiam diebus1 si qui sacram5to vel9t uti1 ubi porrigitur sacram5tum 81 qui petunt4 #ce ,neque hic mos 9 ecclesia novus e/4 ,nam vet]es ante ,gregorium non faciunt m5tionem privatae missae2 de communi missa plurimum loquuntur4 #cf ,*ryso/omus ait3 ,sac]dotum quotidie />e ad alt>e et alios ad communionem acc]s]e1 alios arc]e4 #cg ,et ex canonibus vet]ibus app>et unum aliquem celebrasse missam1 a quo reliqui presbyt]i et diaconi sumps]unt corpus ,dom9i4 #ch ,sic enim sonant v]ba canonis ,nica5i3 ,accipiant diaconi secundum ord9em po/ presbyt]os ab episcopo vel a presbyt]o sacram communionem4 #ci ,et ,paulus #a ,cor4 #aa1 #cc1 de communione iubet1 ut alii alios exspect5t1 ut fiat communis p>ticipatio4 #dj ,po/quam igitur missa apud nos habet exemplum ecclesiae1 ex ,scriptura et patribus1 confidimus improb>i eam non posse1 maxime quum publicae c]emoniae magna ex p>te similies usitatis s]v5tur4 ,tantum num]us miss>um e/ dissimiilis1 quem propt] maximos et manife/os abusus c]te mod]>i prodesset4 #da ,nam olim etiam 9 ecclesiis frequ5tissimis non fiebat quotidie missa1 ut te/atur ,hi/oria ,trip>ita1 lib4 #i1 c4 #ch3 ,rursus autem 9 ,alex&ria qu>ta et sexta f]ia ,scripturae leguntur easque doctores int]pretantur1 et omnia fiunt praet] solemnem oblationis morem4 ,,iv4 ,de ,confessione4 ,article #be #a ,confessio 9 ecclesiis apud nos non e/ abolita4 ,non enim solet porrigi corpus ,dom9i nisi antea exploratis et absolutis4 #b ,et docetur populus dilig5tissime de fide absolutionis1 de qua ante haec tempora magnum erat sil5tium4 #c ,docetur hom9es1 ut absolutionem plurimi faciant1 quia sit vox ,dei et m&ato ,dei pronuntietur4 #d ,ornatur pote/as clavium et commemoratur1 quantam consolationem aff]at p]t]refactis consci5tiis et quod requirat ,deus fidem1 ut illi absolutioni tamquam voci de coelo sonanti cr$amus1 et quod illa fides 9 ,*ri/um v]e consequatur et accipiat remissionem peccatorum4 #e ,antea immodice extollebanatur /aisfactiones2 fidei v]o et m]iti ,*ri/i ac iu/itiae fidei nulla fiebat m5tio4 ,qu>e 9 hac p>te m9ime sunt culp&ae ecclesiae no/rae4 #f ,nam hoc etiam adv]s>ii tribu]e nobis coguntur1 quod doctr9a de po5it5tia dilig5tissime a no/ris tractata ac patefacta sit4 #g ,s$ de confessione doc5t1 quod enum]atio delictorum non sit necess>ia1 nec s9t on]&ae consci5tiae cura enum]&i omnia delicat1 qui impossibile e/ omnia delicta recit>e1 ut te/atur ,psalmus #ai1 #ac3 ,delicta quis intelligit8 #h ,item ,i]emias #ag1 #i3 ,pravum e/ cor hom9is et inscrutabile4 #i ,quodsi nulla peccata nisi recitata remitt]5tur1 nunquam acquiesc]e consci5tiae poss5t1 quia plurima peccata neque vid5t1 neque mem9isse possunt4 #aj ,te/antur et vet]es scriptores enum]ationem non esse necess>iam4 #aa ,nam 9 decretis citatur ,*ryso/omus1 qui sic ait3 ,non tibi dico1 ut te prodas 9 publicum1 neque apud alios te accuses2 s$ ob$ire te volo prophetae dic5ti3 ,revela ante ,deum viam tuam4 ,ergo tua confit]e peccata apud ,deum1 v]um iudicem1 cum oratione4 ,delicata tua pronuncia non l+ua1 s$ consci5tiae tuae memoria etc4 #ab ,et glossa ,de ,po5it5tia1 di/4 #e1 cap4 ,consid]et1 fatetur humani iuris esse confessionem4 #ac ,v]um confessio cum propt] maximum absolutionis b5eficium tum propt] alias consci5ti>um utilitates apud nos ret9etur4 ,v4 ,de ,discrim9e ,ciborum4 ,article ,,xxvi #a ,publica p]suasio fuit non tantum vulgi1 s$ etiam doc5tium 9 ecclesiis1 quod discrim9a ciborum et similes traditiones humanae s9t op]a utilia ad prom]5dam gratiam et satisfactoria pro peccatis4 #b ,et quod sic s5s]it mundus1 app>et ex eo1 quia quotidie in/ituebantur novae c]emoniae1 novi ord9es1 novae f]iae1 nova ieiunia1 et doctores 9 templis exigebant haec op]a tamquam necess>ium cultum ad prom]5dam gratiam1 et vehem5t] t]rebant consci5tias1 si quid omitt]5t4 #c ,ex hac p]suasione de traditionibus multa incommoda 9 ecclesia secuta sunt4 #d ,primo obscurata e/ doctr9a de gratia et iu/itia fidei1 quae e/ praecipua p>s evangelii1 et quam maxime oportet ex/>e et em9]e 9 ecclesia1 ut m]itum ,*ri/i b5e cognoscatur et fides1 quae cr$it remitti peccata propt] ,*ri/um1 longe supra op]a collocetur4 #e ,qu>e et ,paulus 9 hunc locum maxime incumbit1 legem et traditiones humanas removet1 ut o/5dat iu/iaiam ,*ri/ianam aliud quiddam esse quam huiusmodi op]a1 videlicet fidem1 quae cr$it peccata gratis remitti propt] ,*ri/um4 #f ,at haec doctr9a ,pauli pa5e tota oppressa e/ p] traditiones1 quae pep]]unt op9ionem1 quod p] discrim9a ciborum et similes cultus oporteat m]]i gratiam et iu/itiam4 #g ,9 po5it5tia nulla m5tio fiebat de fide1 tantum haec op]a satisfactoria proponebantur2 9 8 videbatur po5it5tia tota consi/]e4 #h ,secundo hae traditiones obscurav]unt praecepta ,dei1 quia traditiones longe praef]ebantur praeceptis ,dei4 ,*ri/ianismus totus putabatur esse obs]vatio c]t>um f]i>um1 rituum1 ieiuniorum1 ve/itus4 #i ,hae obs]vationes erant 9 possessione hone/issimi tituli1 quod ess5t vita spiritualis et vita p]fects4 #aj ,int]im m&ata ,dei iuxta vocationem nullam laudem habebant1 quod pat]familias educabat sobolem1 quod mat] p>iebat1 quod pr9ceps regebat rempublicam4 ,haec putabantur esse op]a mundana et imp]fecta et longe det]iora illis spl5didis obs]vationibus4 #aa ,et hic error valde cruciavit pias consci5tias1 quae dolebant se t5]i imp]fecto vitae g5]e1 9 coniugio1 9 magi/ratibus aut aliis functionibus civilibus1 mirabantur mona*os et similes1 et falso putabant illorum obs]vationes ,deo gratiores esse4 #ab ,t]tio traditiones attul]unt magna p]icula consci5tiis1 quia impossibile erat omnes traditiones s]v>e1 et tam5 hom9es arbitrabantur has obs]vationes necess>ios esse cultus4 #ac ,g]son scribit multos incidisse 9 desp]ationem1 quosdam etiam sibi mortem conscivisse1 quia s5s]ant se non posse satisfac]e traditionibus1 et int]im consolationem nullam de iu/itia fidei et de gratia audi]ant4 #ad ,videmus summi/as et !ologos collig]e traditiones et qua]]e epieikeias1 ut lev5t consci5tias2 non satis tam5 exp$iunt1 s$ int]dum magis iniiciunt laqueos consci5tiis4 #ae ,et 9 collig5dis traditionibus ita fu]unt occupatae s*olae et conciones1 ut non vacav]it att+]e ,scripturam et qua]]e utiliorem doctr9am de fide1 de cruce1 de spe1 de dignitate civilium r]um1 de consolatione consci5ti>um 9 arduis t5tationibus4 #af ,itaque ,g]son et alii quidam !ologi gravit] que/i sunt se 8 rixis traditionum imp$iri1 quom9us v]s>i poss5t 9 meliore g5]e doctr9ae4 #ag ,et ,augu/9us on]>e consci5tias huiusmodi obs]vationibus1 et prud5t] admonet ,ianu>ium1 ut sciat eas indiff]5t]e obs]v&as esse2 sic enim loquitur ,augu/9us1 ,epi/4 #aai ad ,ianu>ium3 ,quod enim neque contra fidem1 neque contra bonos mores iniungitur1 indiff]5t] e/ hab5dum et pro eorum1 int] quos vivitur1 societate s]v&um e/4 #ah ,qu>e no/ri non deb5t vid]i hanc causam tem]e attigisse aut odio episcoporum1 ut quidam falso suspicantur4 #ai ,magna necessitas fuit de illis erroribus1 qui nati erant ex traditionibus male intellectis1 admon]e ecclesias4 #bj ,nam evangelium cogit urg]e doctr9am 9 ecclesiis de gratia et iu/itia fidei1 quae tam5 intelligi non pote/1 si put5t hom9es se m]]i gratiam p] obs]vationes ab ipsis electas4 #ba ,sic igitur docu]unt1 quod p] obs]vationem traditionum human>um non possimus gratiam m]]i aut iu/ific>i4 ,qu>e non e/ s5ti5dum1 quod huiusmodi obs]vationes s9t necess>ius cultus4 #bb ,addunt te/imonia ex ,scriptura4 ,*ri/us ,mat?4 #ae1 #c4 #i excusat apo/olos1 qui non s]vav]ant usitatam traditionem1 quae tam5 videbatur de re non illicita1 s$ m$ia esse1 et hab]e cognationem cum baptismatibus legis1 et dicit3 ,fru/ra colunt me m&atis hom9um4 #bc ,igitur non exigit cultum inutilem4 ,et paulo po/ addit3 ,omne1 quod intrat 9 os1 non inqu9at hom9em4 #bd ,item ,rom4 #ad1 #ag3 ,r,egnum ,dei non e/ esca aut potus4 #be ,col4 #b1 #af4 #bj4 #ba3 ,nemo iudicet vos 9 cibo1 potu1 sabbato aut die fe/o4 #bf ,item3 ,si mortui e/is cum ,*ri/o ab elem5tis mundi1 qu>e tamquam viv5tes 9 mundo decreta facitis3 ,ne att+as1 ne gu/es1 ne contrectes8 #bg ,act4 #ae1 #aj ait ,petrus3 ,qu>e t5tatis ,deum1 impon5tes iugum sup] c]vices discipulorum1 quod neque nos neque patres no/ri port>e potuimus8 ,s$ p] gratiam ,dom9i no/ri ,iesu ,*ri/i cr$imus salv>i1 quemadmodum et illi4 #bh ,hic vetat ,petrus on]>e consci5tias pluribus ritibus sive ,mosis1 sive aliis4 #bi ,et #a ,tim4 #d1 #a-c vocat prohibitionem ciborum doctr9am daemoniorum1 quia pugnat cum evangelio talia op]a in/itu]e aut fac]e1 ut p] ea m]eamur graitam1 aut quod non possit exi/]e ,*ri/ianismus s9e tali cultu4 #cj ,hic obiiciunt adv]s>ii1 quod no/ri prohibeant discipl9am et mortificationem c>nis1 sicut ,iov9ianus4 ,v]um aliud depreh5detur ex scriptis no/rorum4 #ca ,semp] enim docu]unt de cruce1 quod ,*ri/ianos oporteat tol]>e afflictiones4 #cb ,haec e/ v]a1 s]ia et non simulata mortificatio1 v>iis afflictionibus ex]c]i et crucifigi cum ,*ri/o4 #cc ,insup] doc5t1 quod quilibet ,*ri/ianus debeat se corporali discipl9a aut corporalibus ex]citiis et laboribus sic ex]c]e et co]c]e1 ne saturitas aut desidia ex/imulet ad pecc&um1 non ut p] illa ex]citia m]eamur gratiam aut satisfaciamus pro peccatis4 #cd ,et hanc corporalem discipl9am oportet semp] urg]e1 non solum paucis et con/itutis diebus1 sicut ,*ri/us praecipit ,luc4 #ba1 #cd3 #ce ,cavete1 ne corpora ve/ra grav5tur crapula4 #cf ,item ,mat?4 #ag1 #ba3 ,hoc g5us daemoniorum non eiicitur nisi ieiunio et oratione4 #cg ,et ,paulus ait #a ,cor4 #i1 #bg3 ,ca/igo corpus meum et r$igo 9 s]vitutem4 #ch ,ubi cl>e o/5dit se ideo ca/ig>e corpus1 non ut p] eam discipl9am m]eatur remissionem peccatorum1 s$ ut corpus habeat obnoxium et idoneum ad res spirituales et ad faci5dum (ficium iuxta vocationem suam4 #ci ,itaque non damnantur ipsa ieiunia1 s$ traditiones1 quae c]tos dies1 c]tos cibos praescribunt cum p]iculo consci5tiae1 tamquam i/iusmodi op]a s9t necess>ius cultus4 #dj ,s]vantur tam5 apud nos pl]aeque traditiones1 quae conducunt ad hoc1 ut res ord9e g]atur 9 ecclesia1 ut ordo lectionum 9 missa et praecipuae f]iae4 #da ,s$ int]im hom9es admon5tur1 quod talis cultus non iu/ificet coram ,deo1 et quod non sit pon5dum peccatum 9 talibus rebus1 si omittantur s9e sc&alo4 #db ,haec lib]tas 9 ritibus humanis non fuit ignota patribus4 #dc ,nam 9 ,ori5te alio tempore s]vav]unt pas*a quam ,romae1 et quum ,romani propt] hanc dissimiltud9em accus>5t ,ori5tem s*ismatis1 admoniti sunt ab aliis1 tales mores non oport]e ubique similes esse4 #dd ,et ,ir5aeus inquit3 dissonantia ieiunii fidei consonantiam non solvit1 sicut et di/9ct4 #ab ,gregorius ,papa significat1 talem dissimiltud9em non la$]e unitatem ecclesiae4 #de ,et 9 ,hi/oria ,trip>tia1 lib4 #i1 multa colliguntur exempla dissimilum rituum et recitantur haec v]ba3 ,m5s apo/olorum fuit non de diebus fe/is sancire1 s$ pra$ic>e bonam convesationem et pietatem4 ,,vi4 ,de ,votis ,mona*orum ,article ,,xxvii #a ,quid de votis mona*orum apud nos doceatur1 melius intelliget1 si quis mem9]it1 qualis /atus fu]it mona/]iorum1 quam multa contra canones 9 ipsis mona/]iis quotidie fiebant4 #b ,augu/9i tempore erant lib]a collegia2 po/ea1 corrupta discipl9a1 ubique addita sunt vota1 ut tamquam excogitato c>c]e discipl9a re/itu]etur4 #c ,additae sunt paulatim supra vota aliae multae obs]vationes4 #d ,et haec v9cula multis ante iu/am aetatem contra canones iniecta sunt4 #e ,multi incid]unt errore 9 hoc vitae g5us1 quibus1 etiamsi non dess5t anni1 tam5 iudicium de suis viribus defuit4 #f ,qui sic irretiti erant1 cogebantur man]e1 etiamsi quidam b5eficio canonum lib]>i poss5t4 #g ,et hoc accidit magis etiam 9 mona/]iis virg9um quam mona*orum1 quum sexui imbecilliori magis p>c5dum esset4 #h ,hic rigor displicuit multis bonis viris ante haec tempora1 qui videbant puellas et adolesc5tes 9 mona/]ia detrudi propt] victum4 ,videbant1 quam infelicit] succ$]et hoc consiliu1 quae sc&ala p>]et1 quos laqueos consci5tiis iniic]et4 #i ,dolebant auctoritatem canonum 9 re p]iculosissima omn9o negligi et contemni4 #aj ,ad haec mala acc$ebat talis p]suasio de votis1 quam con/at etiam olim displicuisse ipsis mona*is1 si qui paulo cordatiores fu]unt4 #aa ,docebant vota p>ia esse baptismo2 docebant se hoc vitae g5]e m]]i remissionem peccatorum et iu/ificationem coram ,deo4 #ab ,imo addebant vitam mona/icam non tantum iu/itiam m]]i coram ,deo1 s$ amplius etiam1 quia s]v>et non modo praecepta1 s$ etiam consilia evangelica4 #ac ,ita p]suadebant mona/icam pr(essionem longe meliorem esse baptismo1 vitam mona/icam plus m]]i quam vitam magi/ratuum1 vitam pa/orum et similium1 qui 9 m&atis ,dei s9e factitiis religionibus suae vocationi s]viunt4 #ad ,nihil horum neg>i pote/2 extant enim 9 libris eorum4 #ae ,quid fiebat po/ea 9 mona/]iis8 ,olim erant s*olae sacr>um discipl9>um1 quae sunt utiles ecclesiae1 et sumebantur inde pa/ores et episcopi3 nunc alia res e/2 nihil opus e/ recit>e nota4 #af ,olim ad disc5dum conv5iebant3 nunc f+unt in/itutum esse vitae g5us ad prom]5dam gratiam et iu/itiam1 imo pra$icant1 esse /atum p]fectionis1 et longe praef]unt omnibus aliis vitae g5]ibus1 a ,deo ord9atis4 #ag ,haec ideo recitavimus nihil odiose exagg]antes1 ut melius intelligi posset de hac re doctr9a no/rorum4 #ah ,primum de 81 qui matrimonia contrahunt1 sic doc5t apud nos1 quod liceat omnibus1 qui non sunt idonei ad coelibatum1 contrah]e matrimonium1 quia vota non possunt ord9ationem ac m&atum ,dei toll]e4 #ai ,e/ autem hoc m&atum ,dei #a ,cor4 #g1 #b3 ,propt] =nicationem habeat unusquisque uxorem suam4 #bj ,neque m&atum solum1 s$ etiam creatio et ord9atio ,dei cogit hos ad coniugium1 qui s9e s+ul>i ,dei op]e non sunt excepti1 iuxta illud3 ,non e/ bonum hom9i esse solum1 ,g54 #b1 #ah4 #ba ,igitur non peccant i/i1 qui obtemp]ant huic m&ato et ord9ationi ,dei4 #bb ,quid pote/ contra haec opponi8 ,exagg]et aliquis obligationem voti1 quantum volet1 tam5 non pot]it effic]e1 ut votum tollat m&atum ,dei4 #bc ,canones doc5t 9 omni voto ius sup]ioris excipi2 qu>e multo m9us haec vota conta m&ata ,dei val5t4 #bd ,quodsi obligatio votorum nullas hab]et causas1 cur mut>i possit3 nec ,romani pontifices disp5sass5t4 ,neque enim licet hom9i obligationem1 quae simplicit] e/ iuris div9i1 resc9d]e4 #be ,s$ prud5t] iudicav]unt ,romani pontifices aequitatem 9 hac obligatione adhib5dam esse2 ideo saepe de votis disp5sasse leguntur4 #bf ,nota e/ hi/oria de rege ,arragonum revocato ex mona/]io2 et ex/ant exempla no/ri temporis4 #bg ,de9de1 cur obligationem exagg]ant adv]s>ii seu effectum voti1 quum int]im de ipsa voti natura sileant1 quod debet esse 9 re possibili1 quod debet esse volunt>ium1 sponte et consulto conceptum8 #bh ,at quomodo sit 9 pote/ate hom9is p]petua ca/itas1 non e/ ignotum4 #bi ,et quotusquisque sponte et consulto vovit8 ,puellae et adolesc5tes1 priusquam iudic>e possunt1 p]suad5tur ad vov5dum1 int]dum etiam coguntur4 #cj ,qu>e non e/ aequum tam rigide de obligatione disput>e1 quum omnes fateantur contra voti naturam esse1 quod non sponte1 quod inconsulto1 admittitur4 #ca ,pl]ique canones resc9dunt vota1 ante annum qu9tum decimum contracta1 quia ante illam aetatem non videtur tantum esse iudicii1 ut de p]petua vita con/itui possit4 #cb ,alius canon1 plus conc$5s hom9um imbecilltati1 addit annos aliquot2 vetat enim ante annum duodevicesimum votum fi]i4 #cc ,s$ utrum sequemur8 ,maxima p>s habet excusationem1 cur mona/]ia des]ant1 quia plurimi ante hanc aetatem vov]unt4 #cd ,po/remo1 etiam si voti violatio repreh5di posset1 tam5 non videtur /atim sequi1 quod coniugia talium p]son>um dissolv5da s9t4 #ce ,nam ,augu/9us negat deb]e dissolvi1 #bg4 quae/41 #a4 cap41 ,nupti>um2 cuius non e/ levis auctoritas1 etiamsi alii po/ea alit] s5s]unt4 ,augu/9us1 ,de ,bono ,viduitatis3 ,coniugia vov5tium non sunt dissolv5da #cf ,quamquam autem m&atum ,dei de coniugio videatur pl]osque lib]>e a votis1 tam5 aff]unt no/ri et aliam rationem de votis1 quod s9t irrita1 quia omnis cultus ,dei1 ab hom9ibus s9e madato ,dei in/itutus et electus ad prom]5dam iu/ificationem et gratiam1 impius e/1 sicut ,*ri/us ait ,mat?4 #ae1 #i3 ,fru/ra colunt me m&atis hom9um4 #cg ,et ,paulus ubique docet iu/itiam non esse qua]5dam ex no/ris obs]vationibus et cultibus1 qui s9t excogitati ab hom9ibus1 s$ cont+]e eam p] fidem cr$5tibus1 se recipi 9 gratiam a ,deo propt] ,*ri/um4 #ch ,con/at autem mona*os docuisse1 quod factitiae religiones satisfaciant pro peccatis1 m]eantur gratiam et iu/ificationem4 ,quid hoc e/ aliud1 quam de gloria ,*ri/i detrah]e eet obscurr>e ac neg>e iu/itiam fidei8 #ci ,sequitur igitur i/a vota usitata impios cultus fuisse1 qu>e sunt irrita4 #dj ,nam votum impium et factum contra m&ata ,dei non valet2 neque enim debet votum v9culum esse iniquitatis1 ut canon dicit4 #da ,paulus dicit ,gal4 #e1d3 ,evacuati e/is a ,*ri/o1 qui 9 lege iu/ificam9i2 a graita excidi/is4 #db ,ergo etiam qui votis iu/ific>i volunt1 evacuantur a ,*ri/o et a gratia excidunt4 #dc ,nam et hi1 qui votis tribuunt iu/ificationem1 tribuunt propriis op]ibus hoc1 quod proprie ad gloriam ,*ri/i p]t9et4 #dd ,neque v]o neg>i pote/1 qu9 mona*i docu]9t se p] vota et obs]vationes suas iu/ific>i et m]]i remissionem peccatorum2 imo aff9x]unt absurdiora1 dix]unt se aliis mut>i sua op]a4 #de ,haec si quis velit odiose exagg]>e1 quam multa possit collig]e1 quorum iam ipsos mona*os pudet6 #df ,adhaec p]suas]unt hom9bus factitias religiones esse /atum ,*ri/ianae p]fectionis4 #dg ,an non e/ hoc iu/ificationem tribu]e op]ibus8 #dh ,non e/ leve sc&alum 9 ecclesia1 populo propon]e c]tum cultum ab hom9ibus excogitatum s9e m&o ,dei1 et doc]e1 quod talis cultus iu/ificet hom9es4 ,quia iu/itia fidei1 quam maxime oportet tradi 9 ecclesia1 obscurature1 quum illae mirificae religiones angelorum1 simulatio paup]tatis et humilitatis et coelibatus (funduntur oculis hom9um4 #di ,praet]ea obsurantur praecepta ,dei et v]sus cultus ,dei1 quum audiunt hom9es solos mona*os esse 9 /atu p]fectionis1 quia p]fectio ,*ri/iana e/ s]io tim]e ,deum et rursus concip]e magnam fidem et confid]e propt] ,*ri/um1 quod habeamus ,deum placatum1 pet]e a ,deo et c]to exspect>e auxilium 9 omnibus rebus g]5dis iuxta vocationem2 int]im =is dilig5t] fac]e bona op]a et s]vire vocationi4 #ej ,9 8 rebus e/ v]a p]fectio et v]us cultus ,dei2 non e/ 9 coelibatu aut m5dicitate1 aut ve/e cordida4 #ea ,v]um populus concipit multas p]niciosas op9iones ex illis falsis praeconiis vitae mona/icae4 #eb ,audit s9e modo laud>i coelibatum3 ideo cum (f5sione consci5tiae v]satur 9 coniugio4 #ec ,audit solos m5dicos esse p]fectos3 ideo cum (f5sione consci5tiae ret9et possessiones1 negotiatur4 #ed ,audit consilium evangelicum esse de non v9dic&o3 ideo alii 9 privata vita non v]5tur ulcisci2 audiunt enim consilium esse1 non praeceptum4 #ee ,alii omnes magi/ratus et civilia (ficia iudicant indigna esse ,*ri/ianis4 #ef ,leguntur exempla hom9um1 qui des]to coniugio1 des]ta republicae adm9/raione abdid]unt se 9 mona/]ia4 #eg ,id vocabant fug]e ex mundo et qua]]e vitae g5us1 quod ,deo magis plac]et2 nec videbant ,deo s]vi5dum esse 9 illis m&atis1 quae ipse tradidit1 non 9 m&atis1 quae sunt excogitata ab hom9ibus4 #eh ,bonum et p]fectu vitae g5us e/1 quod habet m&atum ,dei4 #ei ,de 8 rebus necesse e/ admon]e hom9es4 #fj ,et ante haec tempora repreh5dit ,g]son errorem mona*orum de p]fectione et te/atur1 suis temporibus novam vocem fuisse1 quod vita mona/ica sit /atus p]fectionis4 #fa ,tam multae impiae op9iones ha]5t 9 votis3 quod iu/ific5t1 quod s9t p]fectio ,*ri/iana1 quod s]v5t consilia et praecepta1 quod habeant op]a sup]]ogationis4 #fb ,haec omnia quum s9t falsa et inanaia1 faciunt vota irrita4 ,de ,pote/ate ,ecclesia/ica4 ,article ,,xxviii #a ,magnae disputationes fu]unt de pote/ate episcoporum1 9 quibus nonnulli incommode commiscu]unt pote/atem ecclesia/icam et pote/atem gladii4 #b ,et ex hac confusione maxima bella1 maximi motus ex/it]unt1 dum pontifices1 freti pote/ate clavium1 non solum novos cultus in/itu]unt1 res]vatione casuum1 viol5tis excommunicationibus consci5tias on]av]unt1 s$ etiam regna mundi transf]re et imp]atoribus ad im]e imp]ium conati sunt4 #c ,haec vitia multo ante repreh5d]unt 9 ecclesia hom9es pii et eruditi4 #d ,itaque no/ri ad consol&as consci5tias coacti sunt o/5d]e discrim5 ecclesia/icae pote/atis et pote/atis gladii1 et docu]unt1 utramque propt] m&atum ,dei religiose v5]&em et honore affici5dam esse tamquam summa ,dei b5eficia 9 t]ris4 #e ,sic autem s5tiunt1 pote/atem clavium seu pote/atem episcoporum iuxta evangelium pote/atem esse seu m&atum ,dei pra$ic&i evangelii1 remitt5di et ret95di peccata et adm9i/r&i sacram5ta4 #f ,nam cum hoc m&ato ,*ri/us mittit apo/olos ,ioh4 #bj1 #ba sqq43 ,sicut misit me ,pat]1 ita et ego mitto vos4 ,accipite ,spiritum ,sanctum2 quorum remis]itis peccata1 remittuntur eis1 et quorum ret9u]itis peccata1 ret5ta sunt4 #g ,m>c4 #af1 #ae3 ,ite1 pra$icate evangelium omni creaturae etc4 #h ,haec pote/as tantum ex]cetur doc5do seu pra$ic&o ,v]bum et porrig5do sacram5ta vel multis1 vel s+ulis iuxta vocationem1 quia conc$untur non res corporales1 s$ res aet]nae1 iu/itia aet]na1 ,spiritus ,sanctus1 vita aet]na4 #i ,haec non possunt cont+]e nisi p] m9i/]ium ,v]bi et sacram5torum1 sicut ,paulus dicit ,rom4 #a1 #af3 ,evangelium e/ pot5tia ,dei ad salutem omni cr$5di4 #aj ,itaque quum pote/as ecclesia/ica conc$at res aet]nas et tantum ex]ceatur p] m9i/]ium ,v]bi1 non imp$it politicam adm9i/rationem1 sicut ars can5di nihil imp$it politicam adm9i/rationem4 #aa ,nam politica adm9i/ratio v]satur circa alias res quam evangelium4 ,magi/ratus def5dit non m5tes1 s$ corpora et res corporales adv]sus manife/as iniurias1 et co]cet hom9es gladio et corporalibus po5is1 ut iusitiam civilem et pacem ret9eat4 #ab ,non igitur commisc5dae sunt pote/ates ecclesia/ica et civilis4 ,ecclesia/ica suum m&atum habet evangelii doc5di et adm9i/r&i sacram5ta4 #ac ,non irrumpat 9 ali5um (ficium1 non transf]at regna mundi1 non abroget leges magi/ratuum1 non tollat legitimam ob$i5tiam1 non imp$iat iudicia de ullis civilibus ord9ationibus aut contractibus1 non praescribat leges magi/ratibus de =ma reipublicae2 #ad sicut dicit ,*ri/us ,ioh4 #ah1 #cf3 ,regnum meum non e/ de hoc mundo4 #ae ,item ,luc4 #ab1 #ad3 ,quis con/ituit me iudicem aut divisorem sup] vos8 #af ,et ,paulus ait ,phil4 #c1 #b3 ,no/ra politia 9 coelis e/4 #ag #b cor4 #aj1 #d3 ,arma militiae no/rae non sunt c>nalis1 s$ pot5tia ,deo ad de/ru5das cogitationes etc4 #ah ,ad hunc modum disc]nunt no/ri utriusque pote/atis (ficia1 et iub5t utramque honore affic]e et agnosc]e1 utramque ,dei donum et b5eficium esse4 #ai ,si quam hab5t episcopi pote/atem gladii1 hanc non hab5t episcopi ex m&ato evangelii1 s$ iure humano1 donatam a regibus et imp]atoribus ad adm9i/rationem civilem suorum bonorum4 ,haec int]im alia functio e/ quam m9i/]ium evangelii4 #bj ,quum igitur de iurisdictione episcoporum qua]itur1 disc]nit debet imp]ium ab ecclesia/ica iurisdictione4 #ba ,porro secundum evangelium seu1 ut loquuntur1 de iure div9o nulla iurisdictio competit episcopis ut episcopis1 hoc e/1 81 quibus e/ commissum m9i/]ium ,v]bi et sacram5torum1 nisi remit]e peccata1 item cognosc]e doctr9am et doctr9am ab evangelio diss5ti5tem reiic]e et impios1 quorum nota e/ impietas1 exclud]e a communione ecclesiae s9e vi humana1 s$ ,v]bo4 #bb ,hic necess>io et de iure div9o deb5t eis ecclesiae prae/>e ob$i5tiam1 iuxta illud ,luc4 #aj1 #af3 ,qui vos audit1 me audit4 #bc ,v]um quum aliquid contra evangelium doc5t aut /atuunt1 tunc hab5t ecclesiae m&atum ,dei1 quod ob$i5tiam prohibet1 ,mat?4 #g1 #ae3 ,cavete a pseudoprophetis6 #bd ,gal4 #a1 #h3 ,si angelius de coelo aliud evangelium evangeliza- v]it1 ana!ma sit6 #be #b ,cor4 #ac1 #h3 ,non possumus aliquid contra v]itatem1 s$ pro v]itate4 #bf ,item3 ,data e/ nobis pote/as ad a$ificationem1 non ad de/ructionem4 #bg ,sic et canones praecipiunt1 #b1 #a4 #g1 cap4 ,sac]dotes1 et cap4 ,oves4 #bh ,et ,augu/9us contra ,petiliani epi/olam inquit3 ,nec ca?olicis episcopis cons5ti5dum e/1 sicubi =te falluntur1 aut contra canonicas ,dei ,scripturas aliquid s5tiunt4 #bi ,si quam hab5t aliam vel pote/atem vel iurisdictionem 9 cognosc5dis c]tis causis1 videlicet matrimonii aut decim>um etc41 hanc hab5t humano iure1 ubi cessantibus ord9>iis coguntur pr9cipes vel inviti suis subditis ius dic]e1 ut pax ret9eatur4 #cj ,praet] haec disputatur1 utrum episcopi seu pa/ores habeant ius in/itu5di c]emonias 9 ecclesia et leges de cibis1 f]iis1 gradibus m9i/rorum seu ord9ibus etec41 cond5di4 #ca ,hoc ius1 qui tribuunt episcopis1 allegant te/imonium ,ioh4 #af1 #ab3 ,adhuc multa habeo vobis dic]e1 s$ non pote/is port>e modo4 ,quum autem v5]it ille ,spiritus v]itatis1 docebit vos omnem v]itatem4 #cb ,allegant etiam exemplum apo/olorum ,act4 #ae1 #bj1 qui prohibu]unt ab/9]e a sangu9e et suffocato4 #cc ,allegant sabbatum1 mutatum 9 diem dom9icum contra ,decalogum1 ut videtur4 ,nec ullum exemplum magis iactatur quam mutatio sabbati4 ,magnam cont5dunt ecclesiae pote/atem esse1 quod disp5sav]it de praecepto ,decalogi4 #cd ,s$ de hac quae/ione no/ri sic doc5t1 quod episcopi non hab5t pote/atem /atu5di aliquid contra evangelium1 ut supra o/5sum e/4 ,doc5t idem canones #i4 di/9ct4 #ce ,porro contra ,scripturam e/ traditiones cond]e aut exig]e1 ut p] eam obs]vationem satisfaciamus pro peccatis1 aut m]eamur gratiam et iu/itiam4 #cf ,la$itur enim gloria m]iti ,*ri/i1 quum talibus obs]vationibus conamur m]ei iu/ificationem4 #cg ,con/at autem1 propt] hanc p]suasionem 9 ecclesia pa5e 9 inf9itum crevisse traditiones1 oppressa int]im doctr9a de fide et iu/itia fidei1 quia sub9de plures f]iae factae sunt1 ieiunia indicta1 c]emoniae novae1 novi honores sanctorum in/ituti sunt1 quia arbitrabantur se auctores talium r]um 8 op]ibus m]]i gratiam4 #ch ,sic olim crev]unt canones po5it5tiales1 quorum adhuc 9 satisfactionibus ve/igia qua$am videmus4 #ci ,item auctores traditionum faciunt contra m&atum ,dei1 quum collocant peccatum 9 cibis1 9 diebus et similibus rebus1 et on]ant ecclesiam s]vitute legis1 quasi oporteat apud ,*ri/ianos ad pom]5dam iu/ificationem cultum esse similem ,levitico1 cuius ord9ationem commis]it ,deus apo/olis et episcopis4 #dj ,sic enim scribunt quidam1 et vid5tur pontifices aliqua ex p>te exemplo legis mosaicae decepti esse4 #da ,h9c sunt illa on]a1 quod peccatum mortale sit etiam s9e (f5sione aliorum 9 f]iis labor>e manibus1 quod sit peccatum mortale omitt]e horas canonicas1 quod c]ti cibi polluant consci5tiam1 quod ieiunia s9t op]a placantia ,deum1 quod peccatum 9 casu res]vato non possit remitti1 nisi access]it auctoritas res]vantis2 quum quidem ipsi canones non de res]vatione culpae1 s$ de res]vatione po5ae ecclesia/icae loquantur4 #db ,unde hab5t ius episcopi has traditiones impon5di ecclesiis ad illaque&as consci5tias1 quum ,petrus vetet ,act4 #ae1 #aj impon]e iugum discipulis1 quum ,paulus dicat #b ,cor4 #ac1 #aj1 pote/atem ipsis datam esse ad a$ificatione1 non ad de/ructionem4 ,cur igitur aug5t peccata p] has traditiones8 #dc ,v]um ex/ant cl>e te/imonia1 quae prohib5t cond]e tales traditiones ad prom]5dam gratiam1 aut tamquam necess>ias ad salutem4 #dd ,paulus ,col4 #b1 #af4 #bj3 ,nemo vos iudicet 9 cibo1 potu1 p>te diei fe/i1 novilunio aut sabbatis4 #de ,item3 ,si mortui e/is cum ,*ri/o ab elem5tis mundi1 qu>e tamquam viv5tes 9 mundo decreta facitis3 ,non att+as1 non gu/es1 non contrectes8 ,quae omnia p]eunt usu et sunt m&ata et doctr9ae hom9um1 quae hab5t speciem sapi5tiae4 #df ,item ad ,titum #a1 #ad1 ap]te prohibet traditiones3 ,non att5d5tes ,iudaicis fabulis et m&atis hom9um1 av]santium v]itatem4 #dg ,et ,*ri/us ,mat?4 #ae1 #ad4 #ac inquit de 81 qui exigunt traditiones3 ,s9ite illos2 caeci sunt et duces caecorum2 #dh et improbas tales cultus3 ,omnis plantatio1 quam non plantavit ,pat] meus coele/is1 eradicabitur4 #di ,si ius hab5t episcopi1 on]&i ecclesias inf9itis traditionibus et illaque&i consci5tias1 cur toties prohibet ,scriptura cond]e et audire traditiones8 ,cur vocat eas doctr9as daemoniorum1 #a ,tim4 #d1 #a8 ,num fru/ra haec praemonuit ,spiritus ,sanctus4 #ej ,rel9quitur igitur1 quum ord9ationes1 in/itutae tamquam necess>iae aut cum op9ione prom]5dae gratiae1 pugn5t cum evangelio1 quod non liceat ullis episcopis tales cultus in/itu]e aut exig]e4 #ea ,necesse e/ enim 9 ecclesiis ret9]ei doctr9am de lib]tate ,*ri/iana1 quod non sit necess>ia s]vitus legis ad iu/ificationem1 sicut 9 ,galatis1 #e1 #a1 scriptum e/3 ,nolite it]um iugo s]vitutus subiici4 #eb ,necesse e/ ret9]i praecipuum evangelii locum1 quod gratiam p] fidem 9 ,*ri/um gratis consequamur1 non propt] c]tas obs]vationes aut propt] cultus ab hom9ibus in/itutos4 #ec ,quid igitur s5ti5dum e/ de die dom9ico et similibus ritibus templorum8 ,ad haec respond5t1 quod liceat episcopis seu pa/oribus fac]e ord9ationes1 ut res ord9e g]antur 9 ecclesia1 non ut p] illas m]eamur gratiam1 aut satisfaciamus pro peccatis1 aut oblig5tur consci5tiae1 ut iudic5t esse necess>ios cultus1 ac s5tiant se pecc>e1 quum s9e (f5sione aliorum violant4 #ed ,sic ,paulus #a ,cor4 #aa1 #e4f ord9at1 ut 9 congregatione muli]es vel5t capita1 #a ,cor4 #ad1 #cj1 ut ord9e audiantur 9 ecclesia int]pretes etc4 #ee ,tales ord9ationes conv5it ecclesias propt] c>itatem et tranquillitatem s]v>e eat5us1 ne alius alium (f5dat1 ut ord9e et s9e tumultu omnia fiant 9 ecclesiis1 #a ,cor4 #ad1 #dj2 cf4 ,phil4 #b1 #ad2 #ef v]um ita1 ne consci5tiae on]5tur1 ut ducant res esse necess>ias ad salutem1 ac judic5t se pecc>e1 quum violant eas s9e aliorum (f5sione2 sicut nemo dix]it pecc>e muli]em1 quae 9 publicum non velato capite proc$it s9e (f5sione hom9um4 #eg ,talis e/ obs]vatio diei dom9ici1 pas*atis1 p5teco/es et similium f]i>um et rituum4 #eh ,nam qui iudicant ecclesiae auctoritate pro sabbato insitutam esse diei dom9ici obs]vationem tamquam necess>iam1 longe errant4 #ei ,scriptura abrogavit sabbatum1 quae docet omnes c]emonias ,mosaicas po/ revelatum evangelium omitti posse4 #fj ,et tam5 quia opus erat con/itu]e c]tum diem1 ut sciret populus1 qu&o conv5ire deb]et1 app>et ecclesiam ei rei de/9asse diem dom9icum1 qui ob hanc quoque causam videtur magis placuisse1 ut hab]5t hom9es exemplum ,*ri/ianae lib]tatis1 et scir5t nec sabbati nec alt]ius diei obs]vationem neccess>iam esse4 #fa ,ex/ant prodigiosae disputationes de mutatione legis1 de c]emoniis novae legis1 de mutatione sabbati1 quae omnes ortae sunt ex falsa p]suasione1 quod oporteat 9 ecclesia cultum esse similem ,levitico1 et quod ,*ri/us commis]it apo/olis et episcopis excogit>e novas c]emonias1 quae s9t ad salutem necess>iae4 #fb ,hi errores s]ps]unt 9 ecclesiam1 quum iu/itia fidei non satis cl>e doc]etur4 #fc ,aliqui disputant diei dom9ici obs]vationem non quidem iuris div9iesse1 s$ quasi iuris div9i2 praescribunt de f]iis1 quat5us liceat op]>i4 #fd ,huiusmodi disputationes quid sunt aliud nisi laquei consci5ti>um8 ,quamquam enim con5tur epiikeiz>e traditiones1 tam5 nunquam pote/ aequitas depreh5di1 donec manet op9io necessitatis1 quam man]e necesse1 e/1 ubi ignorantur iu/itia fidei et lib]tas ,*ri/iana4 #fe ,apo/oli iuss]unt1 ,act4 #ae1 #bj1 ab/9]e a sangu9e4 ,quis nunc obs]vat8 ,neque tam5 peccant1 qui non obs]vant1 quia ne ipsi quidem apo/oli volu]unt on]>e consci5tias tali s]vitute1 s$ ad tempus prohibu]unt propt] sc&alum4 #ff ,e/ enim p]petua voluntas evangelii consid]&a 9 decreto4 #fg ,vix ulli canones s]vantur accurate et multi quotidie exolescunt apud illos etiam1 qui dilig5tissime def5dunt traditiones4 #fh ,nec pote/ consci5tiis consuli1 nisi haec aequitas s]vetur1 ut sciamus eos s9e op9ione necessitatis s]v>i nec la$i consci5tias1 etiamsi traditiones exolescant4 #fi ,facile autem poss5t episcopi legitimam ob$i5tiam ret9]e1 si non urg]5t s]v>e traditiones1 quae bona consci5tia s]v>e non possunt4 #gj ,nunc imp]ant coelibatum1 nullos recipiunt1 nisi iur5t se puram evangelii doctr9am nolle doc]e4 #ga ,non petunt ecclesiae1 ut episcopi honoris sui iactura s>ciant concordiam2 quod tam5 decebat bonos pa/ores fac]e4 #gb ,tantum petunt1 ut iniu/a on]a remittant1 quae nova sunt et praet] consuetud9em ecclesiae ca?olicae recepta4 #gc ,=tassis initio qua$am consitutiones habu]unt prohabiles causas2 quae tam5 po/]ioribus temporibus non congruunt4 #gd ,app>et etiam quasdam errore receptas esse4 ,qu>e pontificiae clem5tiae esset illas nunc mitig>e1 quia talis mutatio non labefacit ecclesiae unitatem4 ,multae enim traditiones humanae tempore mutatae sunt1 ut o/5dunt ipsi canones4 #ge ,quodsi non pote/ impetr>i1 ut relax5tur obs]vationes1 quae s9e peccato non possunt prae/>i1 oportet nos regulam apo/olicam1 ,act4 #e1 #bi1 sequi1 quae praecipit1 ,deo magis ob$ire1 quam hom9bus4 #gf ,petrus vetat episcopos dom9>i et ecclesiis imp]>e1 #a ,petr4 #e1 #c4 #gg ,nunc non id agitur1 ut dom9atio eripiatur episcopis1 s$ hoc unum petitur1 ut patiantur evangelium pure doc]i1 et relax5t paucas quasdam obs]avtiones1 quae s9e peccato s]v>i non possunt4 #gh ,quodsi nihil remis]9t1 ipsi vid]9t1 quomodo ,deo rationem r$dituri s9t1 quod p]t9acia sua causam s*ismati praeb5t4 ,epilogus #a ,hi sunt praecipui articuli1 qui vid5tur hab]e controv]siam4 ,quamquam enim de pluribus abusibus dici pot]at1 tam51 ut fug]emus prolixitatem1 praecipua complexi sumus1 ex quibus cet]a facile iudic>i possunt4 #b ,magnae qu]elae fu]unt de indulg5tiis1 de p]egr9ationibus1 de abusu excommunicationis4 ,p>o*iae multiplicit] vexabantur p] /ation>ios4 ,inf9itae cont5tiones erant pa/oribus cum mona*is de iure p>o*iali1 de confessionibus1 de sepulturis1 de extraord9>iis concionibus et de aliis innum]abilibus rebus4 #c ,huiusmodi negotia praet]misimus1 ut illa1 quae sunt 9 hac cause praecipua1 brevit] proposita facilius cognosci poss5t4 #d ,neque hic quidquam ad ullius contumeliam dictum aut collectum e/4 #e ,tantum ea recitata sunt1 quae videbantur necess>io dic5da esse1 ut inteligi possit1 9 doctr9a ac c]emoniis apud nos nihil esse receptum contra ,scripturam aut ecclesiam ca?olicam1 quia manife/um e/1 nos dilig5tissime cavisse1 ne qua nova eet impia dogmata 9 ecclesias no/ras s]p5t4 #f ,hos articulos supra scriptos voluimus exhib]e iuxta edictum ,caes>eae ,maie/atis1 9 quibus confessio no/ra ex/>et et eorum1 qui apud nos doc5t1 doctr9ae summa c]n]etur4 #g ,si quid 9 hac confessione desid]abitur1 p>ati sumus latiorem in=mationem1 ,deo vol5te1 iuxta ,scripturas exhib]e4 #h ,caes>eae ,maie/atis ,ve/rae fideles et subditi3 #i ,iohannes1 ,dux ,saoniae1 ,elector4 #aj ,georgius1 ,m>*io ,br&5burg5sis4 #aa ,erne/us1 ,dux ,lun5burg5sis4 #ab ,philippus1 ,l&gravius ,hessorum4 #ac ,iohannes ,frid]icus1 ,dux ,saxoniae4 #ad ,franciscus1 ,dux ,lun5burg5sis4 #ae ,volfgangus1 ,pr9ceps ab ,anhalt4 #af ,s5atus ,magi/ratusque ,nurnb]g5sis4 #ag ,s5atus ,reutl+5sis4 999999 ,! ,confession ( ,fai?3 ,:i* ,0 ,submitt$ to ,8 ,imp]ial ,maje/y ,*>les ,v ,at ! ,diet ( ,augsburg 9 ! ,ye> #aecj4 by ,philip ,melan*?on1 #adig-aefj ,g]man ,text ,vorr$e4 ,alle]dur*lau*ti/]1 grossmae*tig/]1 unueb]w9dli*/] ,kais]1 all]gna$ig/] ,h]r6 ,als ,eure ,kais]li* ,maje/aet kurz v]s*i55] abgelauf5] ,zeit e95 geme95 ,rei*/ag allhi] g5 ,augsburg gna$igli* ausges*rieb5 mit ,anzeige und ern/em ,begehr1 von ,sa*51 uns]n und und des *ri/li*5 ,nam5s ,erbfe9d1 d5 ,tu]k51 betreff5d1 und wie demselb5 mit beh>rli*] ,hilfe /attli* wid]/&51 au* wie d] ,zwiespalte halb5 9 dem heilig5 ,glaub5 und d] *ri/li*5 ,religion geh&elt moege w]d51 zu rats*lag5 und ,fleiss anzukehr51 alle e9es jegli*5 ,gutdu5k51 ,op9ion und ,me9ung zwis*5 uns selb/ 9 ,liebe und ,guetigkeit zu ho]51 zu erseh5 und zu erwaeg5 und dieselb5 zu e9] e9ig5 *ri/li*5 ,wahrheit zu br+5 und zu v]glei*51 alles1 s zu beid5 ,teil5 ni*t re*t ausgelegt od] geh&elt wa]e1 abzutun und dur* uns alle e9e e9ige und wahre ,religion anzunehm5 und zu halt51 und wie wir alle unt] e9em ,*ri/o s9d und /reit51 also au* alle 9 e9] ,geme9s*aft1 ,kir*e und ,e9igkeit zu leb52 ,und wir1 die unt5 b5annt5 ,kurfu]/ und ,fu]/5 samt uns]n ,v]w&t51 glei* &]n ,kurfu]/51 fu]/ne und ,/a5d5 dazu er=d]t3 s hab5 wir uns d>auf d]mass5 erhob51 dass wir sond] ,ruhm mit d5 er/5 hi]h] gekomm54 ,und alsdann au* ,e4 ,k4 ,m4 zu unt]ta5ig/] ,folgtuung b]uehrt5 ,e4 ,k4 ,m4 ,auss*reib5s und demselb5 gemaess dies] ,sa*e halb51 d5 ,glaub5 b]uehr5d1 an ,kurfu]/51 ,fu]/51 und ,/a5de insgeme9 gna$igli*1 au* mit hoe*/em ,fleiss und er5/li* begehrt1 dass e9 jegli*] v]moege vorgemeldet5 ,e4 ,k4 ,m4 ,auss*reib5s se9 ,gutdu5k51 ,op9ion und ,me9ung d]selb5 ,irrung51 ,zwiespalte und ,missbraeu*e halb5 usw4 zu ,deuts* und ,late9 9 ,s*rift /ell5 und ueb]antwort5 sollte2 d>auf dann na* g5omm5em ,b$a*t und gehalt5em ,rat ,e4 ,k4 ,m4 an v]gang5em ,mittwo* i/ vorgetrag5 word51 als wollt5 wir auf uns]m ,teil das ,uns]e v]moege ,e4 ,k4 ,m4 ,vortrags 9 ,deuts* und ,late9 auf heute1 ,freitag1 ueb]geb53 hi]um und ,e4 ,k4 ,m4 zu unt]ta5ig/em ,gehorsam ueb]rei*5 und ueb]geb5 wir uns]] ,pf>rh]r51 ,pr$ig] und ihr] ,lehr51 au* uns]s ,glaub5s ,bek5ntnks1 0 und wel*]ge/alt sie aus ,grund goettli*] ,heilig] ,s*rift un ins]n ,l&51 ,fu]/5tuem]n1 ,h]rs*aft51 ,/a$t5 und ,gebiet5 pr$ig51 lehr51 halt5 und ,unt]rli*t tun4 ,und s9d geg5 ,e4 ,k4 ,m41 uns]n allegna$ig/5 ,h]rn1 wir 9 all] ,unt]ta5igkeit erboetig1 s die &]n ,kurfu]/51 ,fu]/5 und ,/a5de d]glei*5 gezwiesa*te s*riftli*e ,ueb]gebung ihr] ,me9ung und ,op9ion 9 ,late9 und ,deuts* jetzt au* tun w]d51 dass wir uns mit ihr5 ,leibd5 und ihn5 g]n von von bequem51 glei* maessig5 ,weg5 unt]r$5 und d]selb5 soviel d] ,glei*heit na* imm] moegli*1 v]e9ig5 woll51 damit uns] beid]seitiges1 als ,p>te1 s*riftli*es ,vorbr+5 und ,gebre*5 zwis*5uns selb/ 9 ,liebe und ,guetigkeit geh&elt und dieselb5 ,zwiespalte zu e9] e9ig5 wahr5 ,religion1 wie wir alle unt] e9em ,*ri/o s9d und /reit5 und ,*ri/um bek5n5 soll51 alles na* ,laut o/gemeldet5 ,e4 ,k4 ,m4 ,auss*reib5s und na* goettli*] ,wahrheit gefuehrt moeg5 w]d54 ,als wie wir d5n au* ,gott d5 ,allmae*tig5 mit hoe*/] ,demut anruf5 und bitt5 woll51 se9e goettli*e ,gnade dazu zu v]lieh54 ,am54 ,wo ab] bei uns]n ,h]r51 ,freund5 und besond]s d5 ,kurfu]/51 ,fu]/5 und ,/a5d5 des &]n ,teils die ,h&lung v]mass51 wie ,e4 ,k4 ,m4 ,auss*reib5 v]mag1 unt] uns selb/ 9 ,liebe und ,guetigkeit bequeme ,h&lung ni*t 99v]mag 7bequeme ,h&lung unt] uns selb/ 9 iebe und ,guetigkeit7 ni*t v]sang5 no* erspriessli* se9 wollte1 als do* an uns 9 ke9em1 das mit ,gott und ,gewiss5 zu *ri/li*] ,e9igkeit di5/li* se9 kann od] mag1 erw9d5 soll2 wie ,e4 ,k4 ,m4 au* gemeldete uns]e ,freunde1 die ,kurfu]/51 ,fu]/51 ,/a5de und e9 j$] ,liebhab] *ri/li*] ,religion51 dem diese ,sa*5 vorkomm51 aus na*folg5d5 uns]n und d] ,uns]n ,bek5ntniss5 gna$igli*1 um e9 ,konzilium fleissig5 und ,anhaltung tun wollt52 und vor e9em ,jahr auf dem letzt5 ,rei*/ag zu ,spei] v]moege e9] s*riftli*5 ,in/ruktion ,kurfu]/51 ,fu]/5 und ,/a5d5 des ,rei*s1 dur* ,e4 ,k4 ,m4 ,/at?alt] im ,rei*1 ,ko5igli* ,wu]d5 zu ,ung>n und ,boehm5 usw4 samt ,e4 ,k4 ,m4 ,orator und v]ordnet5 ,kommiss>i5 dies unt] &]n hab5 vortrag5 und anzeig5 lass51 dass ,e4 ,k4 ,m4 d]selb5 ,/at?alt]1 ,amtsv]walt] und ,raete des kaiseum e9 ,konzilium fleissig5 und ,anhaltung tun wollt52 und vor e9em ,jahr auf dem letzt5 ,rei*/ag zu ,spei] v]moege e9] s*riftli*5 ,in/ruktion ,kurfu]/51 ,fu]/5 und ,/a5d5 des ,rei*s1 dur* ,e4 ,k4 ,m4 ,/at?alt] im ,rei*1 ,ko5igli* ,wu]d5 zu ,ung>n und ,boehm5 usw4 samt ,e4 ,k4 ,m4 ,orator und v]ordnet5 ,kommiss>i5 dies unt] &]n hab5 vortrag5 und anzeig5 lass51 dass ,e4 ,k4 ,m4 d]selb5 ,/at?alt]1 ,amtsv]walt] und ,raete des kais]li*5 ,regim5ts1 au* d] abwes5d5 ,kurfu]/51 ,fu]/5 und ,/a5de ,bots*aft]1 s auf dem ausges*rieb55 ,rei*/ag zu ,reg5sburg ersammelt gewes51 ,gutdu5k51 das ,g5]alkonzilium belang5d1 na*g$a*t und sol*es anzusetz5 au* fu] fru*tb> erkannt2 und weil si* ab] diese ,sa*5 zwis*5 ,e4 ,k4 ,m4 und dem ,pap/ zu gutem1 *ri/li*em ,v]/& s*ick51 dass ,e4 ,k4 ,m4 gewiss wa]e1 dass dur* d5 99,pap/ das ,g5]alkonzilium zu halt5 ni*t geweig]t3 s wa]e ,e4 ,k4 ,m4 gna$iges ,erbeit5 zu =d]n und zu h&eln1 dass d] ,pap/ sol* ,g5]alkonzilium neb5 ,e4 ,k4 ,m4 zum er/5 auszus*reib5 bewillig5 und d>an ke9 ,mangel ers*e95 sollte4 ,so]biet5 geg5 ,e4 ,k4 ,m4 wir uns hiemit 9 all] ,unt]ta5igkeit und zum ,ueb]fluss1 9 b]uehrtem ,fall f]n] auf e9 sol* geme91 frei *ri/li* ,konzilium1 d>auf auf all5 ,rei*/ag51 s ,e4 ,k4 ,m4 bei ,ihr] ,regi]ung im ,rei* gehalt51 dur* ,kurfu]/51 fu]/5 und ,/a5de aus hoh5 und tapf]n ,bewegung5 ges*l(f51 an wel*es au* zusamt ,e4 ,k ,m4 wir uns von weg5 dies] grosswi*tig/5 ,sa*e 9 re*tli*] ,weise und ,=m v]s*i55] abgelauf5] ,zeit b]uf5 und appelli]t hab51 d] wir hiemet no*mals anha5gig bleib5 und uns dur* diese od] na*folg5de ,h&lung 7es w]d5 d5 diese zwiespaltig5 ,sa*5 endli* 9 ,liebe und ,guetigkeit1 laut ,e4 ,k4 ,m4 ,auss*reib5s1 geho]t1 erwog51 beigelegt und zu e9] *ri/li*5 ,e9igkeit v]gli*57 ni*t zu begeb5 wiss51 davon wir hiemit oeff5tli* bezeug5 und prote/i]54 ,und s9d das uns]e und d] ,uns]n ,bek5ntnisse1 wie unt]s*i$li* von ,artikel zu ,artikel h]na* folgt4 ,d] ,i4 ,artikel4 ,von ,gott4 ,er/li* wird e9trae*tigli* gelehrt und gehalt51 laut des ,bes*lusses ,concilii ,nica5i1 dass e9 e9ig goettli* ,wes5 sei1 wel*es g5annt wird und wahrhaftigli* i/ ,gott1 und s9d do* drei ,p]son5 9 demselb5 e9ig5 goettli*5 ,wes51 glei* gewaltig1 glei* ewig1 ,gott ,vat]1 ,gott ,sohn1 ,gott ,heilig] ,gei/1 alle drei e9 goettli* ,wes51 ewig1 ohne ,/uecke1 ohne ,ende1 un]messli*] ,ma*t1 ,wei%eit und ,guete1 e9 ,s*oepf] und ,erhalt] all] si*tb>5 und unsi*tb>5 ,d+e4 ,und wird dur* das ,wort ,p]sona v]/&5 ni*t e9 ,/ueck1 ni*t e9e ,eig5s*aft 9 e9em &]n1 sond]n das selb/ be/eht1 wie d5n die ,vaet] 9 dies] ,sa*e dies ,wort gebrau*t hab54 ,d]halb5 w]d5 v]worf5 alle ,ketz]ei51 s diesem ,artikel zuwid] s9d1 als ,mani*aei1 die zwei ,goett] gesetzt hab51 e95 boes5 und e95 gut52 item ,val5t9iani1 ,ariani1 ,eunomiani1 ,mahometi/5 und alle d]glei*51 au* ,samosat5i1 alte und neue1 s nur e9e ,p]son setz5 und von dies5 zwei51 ,wort und ,heiligem ,gei/1 ,sophi/]ei ma*5 und sag51 dass es ni* muess5 unt]s*eid5e ,p]son5 se91 sond]n ,wort b$eute leibli* ,wort od] ,/imme1 und d] ,heilige ,gei/ sei ers*aff5e ,regung 9 ,creatur54 ,d] ,,ii4 ,artikel4 ,von d] ,erbsu5de4 ,weit] wird bei uns gelehrt1 dass na* ,adams ,fall alle ,m5s*51 s natu]li* gebor5 w]d51 9 ,su5d5 empfang5 und gebor5 w]d51 das i/1 dass sie alle von ,mutt]liebe an voll boes] ,lu/ und ,reigung s9d und ke9e wahre ,gottesfur*t1 ke95 wahr5 ,glaub5 an ,gott von ,nature hab5 ko5n52 das au* dieselbe angeborne ,seu*e und ,erbsu5de wahrhaftigli* ,su5de sei und v]damme alle die unt] ewig5 ,gotteszorn1 s ni*t dur* die ,taufe und ,heilig5 ,gei/ wi$]um neugebor5 w]d54 ,hi5eb5 w]d5 v]worf5 die ,pelagian] und &]e1 s die ,erbsu5de ni*t fu] ,su5de hab51 damit sie die ,natur fromm ma*5 dur* natu]li*e ,kraefte1 zu ,s*ma* dem ,leid5 und ,v]di5/ ,*ri/i4 ,d] ,,iii4 ,artikel4 ,von dem ,sohne ,gottes4 ,item1 es wird gelehrt1 dass ,gott d] ,sohn sei ,m5s* geword51 gebor5 aus d] re95 ,jungfrau ,m>ia1 und dass die zwei ,natur51 goettli*e und m5s*li*e1 9 e9] ,p]son1 also unz]tr5nli* v]e9igt1 e9 ,*ri/us s9d1 wel*] wahr] ,gott und ,m5s* i/1 wahrhaftig gebor51 gelitt51 gekreuzigt1 ge/orb5 und begrab51 dass er e9 ,opf] wa]e ni*t alle9 fu] die ,erbsu5de1 sond]n au* fu] alle &]n ,su5d51 und ,gottes ,zorn v]soehnte4 ,item1 dass d]selbe ,*ri/us sei abge/ieg5 zur ,hoelle1 wahrhaftig am dritt5 ,tage von d5 ,tot5 auf]/&51 aufgefahr5 g5 ,himmel1 sitz5d zur ,re*t5 ,gottes1 dass er ewig h]rs*e ueb] alle ,kreatur5 und regi]e1 dass er alle1 s an ihn glaub51 dur* d5 ,heilig5 ,gei/ heilige1 re9ige1 /a]ke und troe/e1 ihn5 au* ,leb5 und all]lei ,gab5 und ,guet] au/eile und sie wid] d5 ,teufel und wid] die ,su5de s*uetze und bes*irme4 ,item1 dass d]selbe ,h]r ,*ri/us endli* wird oeff5tli* komm51 zu ri*t5 die ,leb5dig5 und die ,tot5 usw41 laut des ,symboli ,apo/olorum4 ,d] ,,iv4 ,artikel4 ,von d] ,re*tf]tigung4 ,weit] wird gelehrt1 dass w] ,v]gebung d] ,su5d5 und ,g]e*tigkeit vor ,gott ni*t erlang5 moeg5 dur* uns] ,v]di5/1 ,w]ke und ,g5ugtun1 sond]n dass wir ,v]gebung d] ,su5d5 bekomm5 und vor ,gott g]e*t w]d5 aus ,gnad51 um ,*ri/us' will51 dur* d5 ,glaub51 s wir glaub51 dass ,*ri/us fu] uns gelitt5 hat1 und dass uns um se9etwill5 die ,su5d5 v]geb51 ,g]e*tigkeit und ewiges ,leb5 ges*5kt wird4 ,d5n dies5 glaub5 w ,gott fu] ,g]e*tigkeit vor ihm halt5 und zure*n51 wie ,/4 ,paulus sagt zu d5 ,roem]n am #c4 und #d4 ,d] ,v4 ,artikel4 ,vom ,pr$igtamt4 ,sol*5 ,glaub5 zu erlang51 hat ,gott das ,pr$igtamt e+esetzt1 ,evangelium und ,sakram5te gegeb51 dadur* er1 als dur* ,mittel1 d5 ,heilig5 ,gei/ gibt1 wel*] d5 ,glaub51 wo und wann er w1 9 d551 s das ,evangelium ho]51 wirkt1 wel*es da lehrt1 dass wir dur* ,*ri/us' ,v]di5/1 ni* dur* uns] ,v]di5/1 e95 gna$ig5 ,gott hab51 s wir sol*es glaub54 ,und w]d5 v]dammt die ,wi$]tauf] und &]e1 s lehr51 dass wir ohne das leibli*e ,wort des ,evangelii d5 ,heilig5 ,gei/ dur* e+5e ,b]eitung1 ,g$ank5 und ,w]ke erlang54 ,d] ,,vi4 ,artikel4 ,vom neu5 ,gehorsam4 ,au* wird gelehrt1 dass sol*] ,glaube gute ,frue*te und gute ,w]ke br+5 soll1 und dass man muesse gute ,w]ke tun1 all]lei1 s ,gott gebot5 hat1 um ,gottes will51 do* ni*t auf sol*e ,w]ke zu v]trau51 dadur* ,gnade vor ,gott zu v]di554 ,d5n w] empfang5 ,v]gebung d] ,su5d5 und ,g]e*tigkeit dur* d5 ,glaub5 an ,*ri/um1 wie ,*ri/us selb/ sprict ,luk4 #ag1 #aj3 ,s ihr dies alles getan habt1 sollt ihr spre*53 ,wir s9d untue*tige ,kne*te4 ,also lehr5 au* die ,vaet]4 ,d5 ,ambrosius spri*t3 ,also i/'s bes*l(f5 bei ,gott1 dass1 w] an ,*ri/um glaubt1 selig sei und ni*t dur* ,w]ke1 sond]n alle9 dur* d5 ,glaub51 ohne ,v]di5/1 ,v]gebung d] ,su5d5 habe4 ,d] ,,vii4 ,artikel4 ,von d] ,kir*e4 ,es wird au* gelehrt1 dass allezeit muesse e9e heilige *ri/li*e ,kir*e se9 und bleib51 wel*e i/ die ,v]sammlung all] ,glaeubig51 bei wel*5 das ,evangelium re9 gepr$igt und die heilig5 ,sakram5te laut des ,evangelii g]ei*t w]d54 ,d5n dieses i/ g5ug zu wahr] ,e9igkeit d] *ri/li*5 ,kir*e1 dass da e9trae*tigli* na* re9em ,v]/& das ,evangelium gepr$igt und die ,sakram5te dem goettli*5 ,wort gemaess g]ei*t w]d54 ,und i/ ni*t n zu wahr] ,e9igkeit d] *ri/li*5 ,kir*e1 dass all5?alb5 glei*fo]mige ,z]emoni51 von d] ,m5s*5 e+esetzt1 gehalt5 w]d52 wie ,paulus spri*t ,eph4 #d1 #e4 #f3 ,e9 ,leib1 e9 ,gei/1 wie ihr b]uf5 seid zu e9]lei ,h(fnung eures ,b]ufs2 e9 ,h]r1 e9 ,glaube1 e9e ,taufe4 ,d] ,,viii4 ,artikel4 ,0 die ,kir*e sei4 ,item1 wiewohl die *ri/li*e ,kir*e eig5tli* ni*ts &]es i/ d5n die ,v]sammlung all] ,glaeubig5 und ,heilig51 j$o* dieweil 9 diesem ,leb5 viel fals*e ,*ri/5 und ,heu*l] s9d1 au* oeff5tli*e ,su5d] unt] d5 ,fromm5 bleib51 s s9d die ,sakram5te glei*wohl kraeftig1 obs*on die ,prie/]1 dadur* sie g]ei*t w]d51 ni*t fromm s9d2 wie d5n ,*ri/us selb/ anzeigt ,mat?4 #bc1b3 ,auf dem ,/uhl ,mosis sitz5 die ,ph>ise] usw4 ,d]halb5 w]d5 die ,donati/5 und alle &]n v]dammt1 s &]s halt54 ,d] ,,ix4 ,artikel4 ,von d] ,taufe4 ,von d] ,taufe wird gelehrt1 dass sie noetig sei1 und dass dadur* ,gnade angebot5 w]de1 dass man au* die ,k9d] tauf5 soll1 wel*e dur* sol*e ,taufe ,gott ueb]antwortet und gefaellig w]d54 ,d]halb5 w]d5 die ,wi$]taeuf] v]worf51 wel*e lehr51 dass die ,k9d]taufe ni*t re*t sei4 ,d] ,x4 ,artikel4 ,vom heilig5 ,ab5dmahl4 ,vom ,ab5dmahl des ,h]rn wird also gelehrt1 dass wahr] ,leib und ,blut ,*ri/i wahrhaftigli* unt] d] ,ge/alt des ,brots und ,we9s im ,ab5dmahl geg5wa]tig sei und da ausgeteilt und g5omm5 wird4 ,d]halb5 wird au* die ,geg5lehre v]worf54 ,d] ,,xi4 ,artikel4 ,von d] ,bei*te4 ,von d] ,bei*te wird also gelehrt1 dass man 9 d] ,kir*e privatam absolutionem erhalt5 und ni*t fall5 lass5 soll2 wiewohl 9 d] ,bei*te ni*t n i/1 alle ,missetat und ,su5d5 zu erzaehl51 dieweil do* sol*es ni*t moegli* i/1 ,ps4 #ai1 #ac3 ,w] k5nt die ,missetat8 ,d] ,,xii4 ,artikel4 ,von d] ,busse4 ,von d] ,busse wird gelehrt1 dass diej5ig51 s na* d] ,taufe gesu5digt hab51 zu all] ,zeit1 s sie zur ,busse komm51 moeg5 ,v]gebung d] ,su5d5 erlang51 und ihn5 die ,abolution von d] ,kir*e ni*t soll geweig]t w]d54 ,und i/ wahre1 re*te ,busse eig5tli*1 ,reue und ,leid od] ,s*reck5 hab5 ueb] die ,su5de und do* daneb5 glaub5 an das ,evangelium und ,absolution1 dass die ,su5d5 v]geb5 und dur* *ri/um ,gnade erworb5 sei2 wel*] ,glaube wi$]um das ,h]z troe/et und zufri$5 ma*t4 ,dana* soll au* ,bess]ung folg51 und dass man von ,su5d5 lasse2 d5n dies soll5 die ,frue*te d] ,busse se91 wie ,johannes spri*t ,mat?4 #c1 #h3 ,wirket re*ts*aff5e ,frue*te d] ,busse4 ,hi] w]d5 v]worf5 die1 s lehr51 dass diej5ig51 s e9/ e9mal s9d fromm geword51 ni*t wi$] fall5 moeg54 ,dageg5 w]d5 au* v]dammt die ,novatiani1 wel*e die ,absolution d551 s na* d] ,taufe gesu5digt hatt51 weig]t54 ,au* w]d5 die v]worf51 s ni*t lehr51 dass man dur* ,glaub5 ,v]gebung d] ,su5d5 erlange1 sond]n dur* uns] ,g5ugtun4 ,d] ,,xiii4 ,artikel4 ,vom ,gebrau* d] ,sakram5te4 ,vom ,gebrau* d] ,sakram5te wird gelehrt1 dass die ,sakram5te e+esetzt s9d ni*t alle9 d>um1 dass sie ,zei*5 sei51 dabei man aeuss]li* die ,*ri/5 k5n5 moege1 sond]n dass es ,zei*5 und ,zeugnisse s9d goettli*es ,will5s geg5 uns1 uns]n ,glaub5 dadur* zu erweck5 und zu /a]k52 d]halb5 sie au* ,glaub5 =d]n und dann re*t gebrau*t w]d51 s man's im ,glaub5 empfa5gt und d5 ,glaub5 dadur* /a]kt4 ,d] ,,xiv4 ,artikel4 ,vom ,kir*5regim5t4 ,vom ,kir*5regim5t wird gelehrt1 dass niem& 9 d] ,kir*e oeff5tli* lehr5 od] pr$ig5 od] ,sakram5te rei*5 soll ohne ord5tli*5 ,b]uf4 ,d] ,,xv4 ,artikel4 ,von ,kir*5ordnung54 ,von ,kir*5ordnung51 von ,m5s*5 gema*t1 lehrt man diej5ig5 halt51 s ohne ,su5de moeg5 gehalt5 w]d5 und zum ,fri$51 zu gut] ,ordnung 9 d] ,kir*e di551 als gewisse ,fei]1 ,fe/e und d]glei*54 ,do* ges*ieht ,unt]ri*t dabei1 dass man die ,gewiss5 ni*t damit bes*w]5 soll1 als sei sol* ,d+ noetig zur ,seligkeit4 ,d>ueb] wird gelehrt1 dass alle ,satzung5 und ,tradition51 von ,m5s*5 dazu gema*t1 dass man dadur* ,gott v]soehne und ,gnade v]di5e1 dem ,evangelio und d] ,lehre vom ,glaub5 an ,*ri/um entgeg5 s9d2 d]halb5 sei5 ,klo/]geluebde und &]e ,tradtition5 von ,unt]s*i$ d] ,speise1 ,tage usw41 dadur* man beme9t ,gnade zu v]di55 und fu] ,su5d5 g5ugzutun1 untue*tig und wid] das ,evangelium4 ,d] ,,xvi4 ,artikel4 ,von ,polizei und weltli*em ,regim5t4 ,von ,polizei und weltli*em ,regim5t wird gelehrt1 dass alle ,obrigkeit 9 d] ,welt und geordnete ,regim5te und ,ge/etze gute ,ordnung1 von ,gott ges*aff5 und eigesetzt s9d2 und dass ,*ri/5 moeg5 9 ,obrigkeit1 ,fu]/5 und ,rict]amt ohne ,su5de se91 na* kais]li*5 und &]n uebli*5 ,re*t5 ,urteil und ,re*t spre*51 uebeltaet] mit dem ,s*w]t /raf51 re*te ,kriege fuehr51 /reit51 kauf5 und v]kauf51 aufgelegte ,eide tun1 ,eig5es hab51 eheli* se9 usw4 ,hi] w]d5 v]dammt die ,wi$]taeuf]1 s lehr51 dass d] ,obangezeigt5 ke9es *ri/li* sei4 ,au* w]d5 diej5ig5 v]dammt1 s lehr51 dass *ri/li* ,vollkomm5heit sei1 ,haus und ,h(1 ,weib und ,k9d leibli* v]lass5 und si* d] vorb]uehrt5 ,/uecke aeuss]n1 s do* dies alle9 re*te ,vollkomm5heit i/3 re*te ,fur*t ,gottes und re*t] ,glaube an ,gott4 ,d5n das ,evangelium lehrt ni*t e9 aeuss]li*1 zeitli*1 sond]n inn]li*1 ewig ,wes5 und ,g]e*tigkeit des ,h]z5s und /oes/ ni*t um weltli* ,regim5t1 ,polizei und ,ehe/&1 sond]n w1 dass man sol*es alles halte als wahrhaftige ,ordnung 99,gottes1 und insol*5 ,/a5d5 *ri/li*e ,liebe und re*te1 gute ,w]ke1 e9 j$] na* se9em ,b]uf1 beweise4 ,d]halb5 s9d die ,*ri/5 s*uldig1 d] ,obrigkeit unt]tan und ihr5 ,gebot5 gehorsam zu se9 9 allem1 s ohne ,su5de ges*eh5 mag4 ,d5n s d] ,obrigkeit ,gebot ohne ,su5de ni*t ges*eh5 mag1 soll man ,gott mehr gehorsam se9 d5n d5 ,m5s*54 ,act4 #e1 #bi4 ,d] ,,xvii4 ,artikel4 ,von d] ,wi$]kun/ ,*ri/i zum ,g]i*t4 ,au* wird gelehrt1 dass uns] ,h]r ,jesus ,*ri/us am ,ju5g/5 ,tage komm5 wird1 zu ri*t51 und alle tot5 auf]weck51 d5 ,glaeubig5 und ,aus]waehlt5 ewiges ,leb5 und ewige ,freude geb51 die gottlos5 ,m5s*5 ab] und die ,teufel 9 die ,hoelle und ewige ,/rafe v]damm5 wird4 ,d]halb5 w]d5 die ,wi$]taeuf] v]worf51 s lehr51 dass die ,teufel und die v]dammt5 ,m5s*5 ni*t ewige ,pe9 und ,qual hab5 w]d54 ,item1 hi] w]d5 v]worf5 etli* ju$is*e ,lehr51 die si* au* jetzund ereign51 dass vor d] ,auf]/ehung d] ,tot5 eitel ,heilige1 ,fromme e9 weltli* ,rei* hab5 und alle ,gottlos5 v]tilg5 w]d54 ,d] ,,xviii4 ,artikel4 ,vom frei5 ,will5 ,vom frei5 ,will5 wird gelehrt1 dass d] ,m5s* etli*]mass5 e95 frei5 ,will5 hat1 aeuss]li* ehrb> zu leb5 und zu waehl5 unt] d5 ,d+51 s die ,v]nun/ begreift2 ab] ohne ,gnade1 ,hilfe und ,wirkung des ,heilig5 ,gei/es v]mag d] ,m5s* ni*t ,gott gefaellig zu w]d51 ,gott h]zli* zu fu]*t5 od] zu glaub5 od] die angeborne boese ,lu/ aus dem ,h]z5 zu w]f51 sond]n sol*es ges*ieht dur* d5 ,heilig5 ,gei/1 wel*] dur* ,gottes ,wort gegeb5 wird4 ,d5n ,paulus spri*t #a ,kor4 #b1 #ad3 ,d] natu]li*e ,m5s* v]nimmt ni*ts vom ,gei/ ,gottes4 ,und damit man erk5n5 moege1 dass hi]9 ke9e ,neuigkeit gelehrt w]de1 s s9d das die kl>5 ,worte ,augu/9i vom frei5 ,will51 wie jetzund hi]bei ges*rieb5 aus dem #c4;,bu* ,hypogno/iton ,v]fass] dies] antipelagiani%c5 ,s*rift i/ ni*t ,augu/91 sond]n ,m>ius ,m]cator od] d] ,presbyt] ,sixtus1 d] na* ,coele/9 ,bis*( zu ,rom wurde3 ,wir bek5n51 dass 9 all5 ,m5s*5 e9 frei] ,wille i/2 d5n sie hab5 je alle natu]li*51 angeborn5 ,v]/& und ,v]nun/1 ni*t dass sie etwas v]moeg51 mit ,gott zu h&eln1 als1 ,gott von ,h]z5 zu lieb51 zu fu]*t52 sond]n alle9 9 aeuss]li*5 ,w]k5 dieses ,leb5s hab5 sie ,freiheit1 ,gutes od] ,boeses zu waehl54 ,gutes1 me9e i*1 das die ,natur v]mag1 als auf dem ,ack] zu arbeit5 od] ni*t1 zu ess51 zu tr9k51 zu e9em ,freunde zu geh5 od] ni*t1 e9 ,kleid an od] auszutun1 zu bau51 e9 ,weib zu nahm51 e9 ,h&w]k zu treib5 und d]gli*5 etwas ,nuetzli*es und ,gutes zu tun2 wel*es alles do* ohne ,gott ni*t is no* be/eht1 sond]n alles aus ihm und dur* ihn i/4 ,dageg5 kann d] ,m5s* au* ,boeses aus eig5] ,wahl vornehm51 als vor e9em ,abgott ni$]zukni51 e95 ,tots*lag zu tun usw4 ,d] ,,xix4 ,artikel4 ,von d] ,ursa*e d] ,su5de4 ,von d] ,ursa*e d] ,su5de wird bei uns gelehrt1 dass1 wiewohl ,gott d] ,allmae*tige die ganze ,nature ges*aff5 hat und erhaelt1 s wirkt do* d] v]kehrte ,wille die ,su5de 9 all5 ,boes5 und ,v]ae*t]n ,gottes2 wie d5n des ,teufels ,wille i/ und all] ,gottlos51 wel*] alsbald1 s ,gott die ,h& abgetan1 si* von ,gott zum ,arg5 gew&t hat1 wie ,*ri/us spri*t ,joh4 #h1dd3 ,d] ,teufel r$et ,lueg5 aus se9em ,eig554 ,d] ,,xx4 ,artikel4 ,vom ,glaub5 und gut5 ,w]k54 ,d5 ,uns]n wird mit ,unwahrheit aufgelegt1 dass sie gute ,w]ke v]biet54 ,d5n ihre ,s*rift5 von d5 zehn ,gebot5 und &]e beweis51 dass sie von re*t5 *ri/li*5 ,/a5d5 und ,w]k5 gut51 nuetzli*5 ,b]i*t und ,ermahnung getan hab51 davon man vor dies] ,zeit w5ig gelehrt hat1 sond]n all]mei/ 9 all5 ,pr$igt5 auf k9dis*e1 unnoetige ,w]ke1 als ,ros5kra5ze1 ,helig5di5/1 ,mo5*w]d51 ,wallfahrt51 gefetzte ,fa/51 ,fei]1 ,bru$]s*aft5 usw41 getrieb54 ,sol*e unnoetige ,w]ke ruehmt au* uns] ,wid]p>t nun ni*t mehr s ho* als vorzeit52 dazu hab5 sie au* gel]nt1 nunn vom ,glaub5 zu r$51 davon sie do* 9 ,vorzeit5 g> ni*ts gepr$igt hab52 lehr5 d5no* nun1 dass wir ni*t alle9 aus ,w]k5 g]e*t w]d5 vor ,gott1 sond]n setz5 d5 ,glaub5 an ,*ri/um dazu1 spre*51 ,glaube und ,w]ke ma*5 uns g]e*t vor ,gott1 wel*e ,r$e mehr ,tro/ br+5 moege1 dann s man alle9 lehrt1 auf ,w]ke zu b]trau54 ,dieweil nun die ,lehre vom ,glaub51 die das ,haup/ueck i/ 9 *ri/li*em ,wes51 s lange ,zeit1 wie man bek5n5 muss1 ni*t getrieb5 word51 sond]n alle9 ,we]klehre an all5 ,ort5 gepr$igt1 i/ davon dur* die ,uns]n sol*] ,unt]ri*t ges*eh53 ,er/li*1 dass uns uns]e ,w]ke ni*t moeg5 mit ,gott v]soehn5 und ,gnade erw]b51 sond]n sol*es ges*ieht alle9 dur* d5 ,glaub51 s man glaubt1 dass uns um ,*ri/us' will5 die ,su5d5 v]geb5 w]d51 wel*] alle9 d] ,mittl] i/1 d5 ,vat] zu b]soehn54 #a tim4 #b1 #e4 ,w] nun v]me9t1 sol*es dur* ,w]ke auszuri*t5 und ,gnade zu v]di551 d] v]a*tet ,*ri/um und su*t e95 eig55 ,weg zu ,gott1 wid] das ,evangelium4 ,diese ,lehre vom ,glaub5 i/ oeff5tli* und kl> im ,paulo an viel5 ,ort5 geh&elt1 sond]li* zu d5 ,ephes]n am #b1 #h3 ,aus ,gnad5 seid ihr selig word5 dur* d5 ,glaub51 und dasselbige ni*t aus eu*1 sond]n es i/ ,gottes ,gabe2 ni*t aus ,w]k51 damit si* neim& ruehme usw4 ,und dass hi]9 ke9 neu] ,v]/& e+efuehrt sei1 kann man aus ,augu/9o beweis51 d] diese ,sa*e fleissig h&elt und au* also lehrt1 dass wir dur* d5 ,glaub5 an ,*ri/um ,gnade erlang5 und vor ,gott g]e*t w]d5 und ni*t dur* ,w]ke1 wie se9 ganzes ,bu* ,de ,spiritu et ,lit]a auswei/4 ,wiewohl nun diese ,lehre bei unv]su*t5 ,leut5 sehr v]a*tet wird1 s bef9det si*'s do*1 dass sie d5 blo$5 und ers*rock55 ,gewiss5 sehr troe/li* und heilsam i/4 ,d5n das ,gewiss5 kann ni*t zu ,ruhe und ,fri$5 komm5 dur* ,w]ke1 sond]n alle9 dur* d5 ,glaub51 s es bei si* gewissli* s*lies/1 dass es um ,*ri/us' will5 e95 gna$ig5 ,gott habe1 wie au* ,paulus spri*t ,roem4 #e1a3 ,s wir dur* d5 ,glaub5 s9d g]e*t word51 hab5 wir ,ruhe und ,fri$5 mit ,gott4 ,dies5 ,tro/ hat man vorzeit5 ni*t getrieb5 9 ,pr$igt51 sond]n die arm5 ,gewiss5 auf eig5e ,w]ke getrieb51 und s9d man*]lei ,w]ke vorg5omm54 ,d5n etli*e hat das ,gewiss5 9 die ,kloe/] gejagt1 d] ,h(fnung1 daselb/ ,gnade zu erw]b5 dur* ,klo/]leb52 etli*e hab5 &]e ,w]ke erda*t1 damit ,gnade zu v]di55 und fu] ,su5de g5ugzutun4 ,d]selb5 viele hab5 erfahr51 dass man dadur* ni*t i/ zum ,fri$5 gekomm54 ,d>um i/ n gewes51 diese ,lehre vom ,glaub5 an ,*ri/um zu pr$ig5 und fleissig zu treib51 dass man wisse1 dass man alle9 dur* d5 ,glaub51 ohne ,v]di5/1 ,gottes ,gnade ergreift4 ,es ges*ieht au* ,unt]ri*t1 dass man hi] ni*t von sol*e ,glaub5 r$et1 d5 au* die ,teufel und die ,gottlos5 hab51 die au* die ,hi/ori5 glaub51 dass ,*ri/us gelitt5 habe und auf]/&5 sei von d5 ,tot51 sond]n man r$et von wahrem ,glaub51 d] da glaubt1 dass wir dur* ,*ri/um ,gnade und ,v]gebung d] ,su5d5 erlang54 ,und d] nun weiss1 dass er e95 gna$ig5 ,gott dur* ,*ri/um hat1 k5nt also ,gott1 ruft ihn an und i/ ni*t ohne ,gott wie die ,heid54 ,d5n d] ,teufel und die ,gottlos5 glaub5 dies5 ,artikel1 ,v]gebung d] ,su5d51 ni*t1 d>um s9d sie ,gott fe9d1 ko5n5 ihn ni*t anruf51 ni*ts ,gutes von ihm h(f54 ,und also1 wie jetzt angezeigt i/1 r$et die ,s*rift vom ,glaub51 und heis/ ni*t glaub5 e9 sol*es ,wiss51 das ,teufel und gottlose ,m5s*5 hab54 ,d5n also wird vom ,glaub5 gelehrt zu d5 ,hebrae]n am #aa41 dass glaub5 sei ni*t alle9 die ,hi/ori5 wiss51 sond]n ,zuv]si*t hab5 zu ,gott1 se9e ,zusage zu empfang54 ,und ,augu/9us er9n]t uns au*1 dass wir das ,wort ,glaube 9 d] ,s*rift v]/eh5 soll51 dass es heisse ,zuv]si*t zu ,gott1 dass er uns gna$ig sei1 und heisse ni*t alle9 sol*e ,hi/ori5 wiss51 wie au* die ,teufel wiss54 ,f]n] wird gelehrt1 dass gute ,w]ke soll5 und muess5 ges*eh51 ni*t dass man d>auf v]traue1 ,gnade damit zu v]di551 sond]n um ,gottes will5 und ,gott zu ,lob4 ,d] ,glaube ergreift allezeit alle9 ,gnade und ,v]gebung d] ,su5d54 ,und dieweil dur* d5 ,glaub5 d] ,heilige ,gei/ gegeb5 wird1 s wird au* das ,h]z ges*ickt1 gute ,w]ke zu tun4 ,d5n zuvor1 dieweil es ohne d5 ,heilig5 ,gei/ i/1 s i/ es zu s*wa*1 dazu i/ es 9 des ,teufels ,gewalt1 d] die arme m5s*li*e ,natur zu viel5 ,su5d5 treibt2 wie wir seh5 9 d5 ,philosoph51 wel*e si* unt]/&51 ehrli* und un/raefli* zu leb51 hab5 ab] d5no* sol*es ni*t ausg]i*tet1 sond]n s9d 9 viele grosse1 oeff5tli*e ,su5de gefall54 ,also geht es mit dem ,m5s*51 s er auss] dem re*t5 ,glaub5 ohne d5 ,heilig5 ,gei/ i/ und si* alle9 dur* e+5e m5s*li*e ,kraefte regi]t4 ,d]halb5 i/ die ,lehre vom ,glaub5 ni*t zu s*elt51 dass sie gute ,w]ke v]biete1 sond]n vielmehr zu ruehm51 dass sie lehre1 gute ,w]ke zu tun1 und ,hilfe anbiete1 wie man zu gut5 ,w]k5 komm5 moege4 ,d5n auss] dem ,glaub5 und auss]halb ,*ri/o i/ m5s*li*e ,natur und ,v]moeg5 viel zu s*wa*1 gute ,w]ke zu tun1 ,gott anzuruf51 ,g$uld zu hab5 im ,leid51 d5 ,nae*/5 zu lieb51 befohl5e ,aemt] fleissig auszuri*t51 gehorsam zu se91 boese ,luefte zu meid54 ,sol*e hohe und re*te ,w]ke moeg5 ni*t ges*eh5 ohne die ,hilfe ,*ri/i1 wie er selb/ spri*t ,joh4 #ae1e3 ,ohne mi* ko5nt ihr ni*ts tun4 ,d] ,,xxi4 ,artikel4 ,vom ,di5/ d] ,heilig54 ,vom ,heilig5di5/ wird von d5 ,uns]n also gelehrt1 dass man d] ,heilig5 g$5k5 soll1 auf dass wir uns]n ,glaub5 /a]k51 s wir seh51 wie ihn5 ,gnade wid]fahr51 au* wie ihn5 dur* ,glaub5 geholf5 i/2 dazu1 dass man ,exempel nehme von ihr5 gut5 ,w]k51 e9 j$] na* se9em ,befur1 glei*wie die ,kais]li*e ,maje/aet seligli* und goettli* dem ,exempel ,davids folg5 mag1 ,kriege wid] d5 ,tu]k5 zu fuehr52 d5n beide s9d sie 9 dem ko5igli*5 ,amt1 wel*es ,s*utz und ,s*irm ihr] ,unt]tan5 =d]t4 ,dur* ,s*rift ab] mag man ni*t beweis51 dass man die ,heilig5 anruf5 od] ,hilfe bei ihn5 su*5 soll4 ,d5n es i/ alle9 e9 e9ig] ,v]soehn] und ,mittl] gesetzt zwis*5 ,gott und dem ,m5s*51 ,jesus ,*ri/us1 #a ,tim4 #b1 #e1 wel*] i/ d] e9ige ,heil&1 d] e9ige ob]/e ,prie/]1 ,gnad5/uhl und ,fu]spre*] vor ,gott1 ,roem4 #h1 #cd4 ,und d] hat alle9 zugesagt1 dass er uns] ,gebet erho]5 wolle4 ,das i/ au* d] hoe*/e ,gottesdi5/ na* d] ,s*rift1 dass man d5selb5 ,jesum ,*ri/um 9 all5 ,roet5 und ,anlieg5 von ,h]z5 su*e und anrufe4 #a ,joh4 #b1 #a3 ,s jem& su5digt1 hab5 wir e95 ,fu]spre*] bei ,gott1 d] g]e*t i/1 ,jesum4 ,d] ,,xxii4 ,artikel4 ,von beid] ,ge/alt des ,sakram5ts4 ,d5 ,lai5 wird bei uns beide ,ge/alt des ,sacram5ts g]ei*t aus dies] ,ursa*e1 dass dies i/ e9 kl>] ,befehl und ,gebot ,*ri/i1 ,mat?4 #bf1 #bg3 ,tr9ket alle d>aus6 ,da gebietet ,*ri/us mit kl>5 ,wort5 von dem ,kel*1 dass sie alle d>aus tr9k5 soll54 ,und damit niem& diese ,worte anfe*t5 und glossi]5 ko5ne1 als geho]e es alle9 d5 ,prie/]n zu1 s zeigt ,paulus #a ,kor4 #aa1 #bf an1 dass die ganze ,v]sammlung d] ,kor9!rkir*5 beide ,ge/alt gebrau*t hat4 ,und dies] ,brau* i/ lange ,zeit 9 d] ,kir*e geblieb51 wie man dur* die ,hi/ori5 und d] ,vaet] ,s*rift5 beweis5 kann4 ,cyprianus b$5kt an viel5 ,ort51 dass d5 ,lai5 d] ,kel* die ,zeit g]ei*t sei4 ,s spri*t ,/4 ,hi]onymus1 dass die ,prie/]1 s das ,sakram5t rei*51 dem ,volk das ,blut ,*ri/i au/eil54 ,s gebietet ,gelasius1 d] ,pap/ selb/1 dass man das ,sakram5t ni*t teil5 soll1 di/9ct4 #b4 ,de consecrat41 cap4 ,comp]imus4 ,man f9det ni*t au* n9d]t nirg5d ke95 ,kanon1 d] da gebiete1 alle9 e9e ,ge/alt zu nehm54 ,es kann au* niem& wiss51 wann od] dur* wel*e diese ,gewohnheit1 e9e ,ge/alt zu nehm51 eigefuehrt i/1 wiewohl d] ,k>d9al ,cusanus g$5kt1 wann diese ,weise approbi]t sei4 ,nun i/'s oeff5tli*1 dass sol*e ,gewohnheit1 wid] ,gottes ,gebot1 au* wid] die alt5 ,canones e+efuehrt1 unre*t i/4 ,d]halb5 hat si* ni*t gebuehrt1 d]j5ig5 ,gewiss51 s das heilige ,sakram5t na* ,*ri/us' ,e9setzung zu gebrau*5 begehrt hab51 zu bes*w]5 und sie zu zw+51 wid] uns]s ,h]rn ,*ri/i ,ordnung zu h&eln4 ,und dieweil die ,teilung des ,sakram5ts d] ,e9setzung ,*ri/i zu5tgeg5 i/1 wird au* bei uns die gewoehnli*e ,prozession mit dem ,sakram5t unt]lass54 ,d] ,,xxiii4 ,artikel4 ,vom ,ehe/& d] ,prie/]4 ,es i/ bei j$]mann1 hoh5 und ni$]n ,/&es1 e9e grosse1 mae*tige ,klage 9 d] ,welt gewes5 von gross] ,unzu*t und wild5 ,wes5 und ,leb5 d] ,prie/]1 s ni*t v]mo*t51 ,keus*heit zu halt51 und w> au* je mit sol*5 greuli*5 ,la/]n aufs hoe*/e gekomm54 ,s viel haessli*es1 grosses ,a]g]nis1 ,ehebru* und &]e ,unzu*t zu v]meid51 hab5 si* etli*e ,prie/] bei uns 9 d5 eheli*5 ,/& begeb54 ,dieselb5 zeig5 an diese ,ursa*51 dass sie dah9 g$rung5 und bewegt s9d aus hoh] ,n ihr] ,gewiss51 na*dem die ,s*rift kl> meldet1 d] eheli*e ,/& sei von ,gott dem ,h]rn e+esetzt1 ,unzu*t zu v]meid51 wie ,paulus sagt #a ,kor4 #g1 #b3 ,die ,unzu*t zu v]meid51 habe e9 jegli*] se9 eig5 ,eheweib1 item ,v4 #i3 ,es i/ bess]1 eheli* w]d5 d5n br5n54 ,und na*dem ,*ri/us sagt ,mat?4 #ai1 #ab3 ,sie fass5 ni*t alle das ,wort1 da zeigt ,*ri/us an 7wel*] wohl gewus/ hat1 0 am ,m5s*5 sei71 dass w5ig ,leute die ,gabe1 keus* zu leb51 hab52 d5n ,gott hat d5 ,m5s*5 ,ma5nle9 und ,fraeule9 ges*aff51 ,g54 #a1 #bh4 ,ob es nun 9 m5s*li*] ,ma*t od] ,v]moeg5 sei1 ohne sond]li*e ,gabe und ,gnade ,gottes dur* eig5 ,vornehm5 od] ,geluebde ,gottes d] hoh5 ,maje/aet ,ges*oepfe bess] zu ma*5 od] zu a5d]n1 hat die ,erfahrung allzukl> gegeb54 ,d5n 0 ,gutes1 0 ehrb>51 zue*tig5 ,leb5s1 0 *ri/li*51 ehrli*5 od] r$li*5 ,w&els an viel5 d>aus erfolgt1 wie greuli*e1 s*reckli*e ,anruhe und ,qual ihr] ,gewiss5 viele an ihrem letzt5 ,ende d]halb5 gehabt1 i/ am ,tage1 und ihr] viele hab5 es selb/ bekannt4 ,s d5 ,gottes ,wort und ,gebot dur* ke9 m5s*li* ,geluebde od] ,gesetz mag gea5d]t w]d51 hab5 aus dies] und &]n ,ursa*5 und ,gru5d5 die ,prie/] und &]e ,gei/li* ,eheweib] g5omm54 ,s i/ es au* aus d5 ,hi/ori5 und d] ,vaet] ,s*rift5 zu beweis51 dass 9 d] *ri/li*5 ,kir*e vor alt]s d] ,brau* gewes51 dass die ,prie/] und ,diakon5 ,eheweib] gehabt hab54 ,d>um sagt ,paulus #a ,tim4 #c1 #b3 ,es soll e9 ,bis*( un/rasli* se91 e9es ,weibes ,mann4 ,es s9d au* 9 ,deuts*l& er/ vor vi]hund]t ,jahr5 die ,prie/] zum ,geluebde d] ,keus*heit vom ,ehe/& mit ,gewalt abg$rung51 wel*e si* dageg5 saemtli*1 au* s ganz ern/li* und h>t gesetzt hab51 dass e9 ,erzbis*( zu ,ma9z1 wel*] das paep/li*e neue ,edikt d]halb5 v]ku5digt1 g> nahe 9 e9] ,empo]ung d] ganz5 ,prie/]s*aft 9 e9em ,g$ra5ge wa]e um gebra*t word54 ,und daselbe ,v]bot i/ bald im ,anfang s ges*w9d und uns*ickli* vorg5omm51 dass d] ,pap/ die ,zeit ni*t alle9 die ku5ftige ,ehe d5 ,prie/]n v]bot51 sond]n au* d]j5ig5 ,ehe1 s s*on 9 dem ,/& lange gewes51 z]riss52 wel*es do* ni*t alle9 wid] alle goettli*51 natu]li*5 und weltli*5 ,re*te1 sond]n au* d5 ,canonibus 7s die ,paep/e selb/ gema*t7 und d5 b]uehmte/5 ,conciliis ganz entgeg5 und zuwid] i/4 ,au* i/ bei viel hoh51 gottesfu]*tig51 v]/a5dig5 ,leut5 d]glei*5 ,r$e und ,b$5k5 (t geho]t1 dass sol* g$rung5] ,zoelibat und ,b]aubung des ,ehe/&es 7wel*5 ,gott selb/ e+esetzt und frei gelass57 nie ke9 gutes1 sond]n viel gross]1 boes] ,la/] und viel ,arges e+efuehrt habe4 ,es hat au* e9] von d5 ,paep/51 ,pius ,,ii41 selb/1 wie se9e ,hi/orie anzeigt1 diese ,worte (t g]$et und von si* s*reib5 lass53 es moege wohl etli*e ,ursa*5 hab51 w>um d5 ,gei/li*5 die ,ehe v]bot5 sei2 es habe ab] viel hoeh]e1 groes]e und wi*tig]e ,ursa*51 w>um man ihn5 die ,ehe solle wi$] frei lass54 ,ungezweifelt1 es hat ,pap/ ,pius1 als e9 v]/a5dig]1 weis] ,mann1 dies ,wort aus grossem ,b$5k5 g]$et4 ,d]halb5 woll5 wir uns 9 ,unt]ta5igkeit zu ,kais]li*] ,maje/aet v]troe/51 dass ,ihre ,maje/aet1 als e9 *ri/li*]1 ho*loebli*] ,kais]1 gna$igli* beh]zig5 w]de1 dass jetzund 9 d5 letzt5 ,zeit5 und ,tag51 von wel*5 die ,s*rift meldet1 die ,welt imm] je a]g] und die ,m5s*5 gebre*li*] und s*wae*] w]d54 ,d]halb5 wohl ho*noetig1 nuetzli* und *ri/li* i/1 diese fleissige ,e9sehung zu tun1 damit1 wo d] ,ehe/& v]bot51 ni*t a]g]e und s*a5dli*]e ,unzu*t und ,la/] 9 deuts*5 ,l&5 moe*t5 e9reiss54 ,d5n es wird je diese ,sa*e niem& weisli*] od] bess] a5d]n od] ma*5 ko5n5 d5n gott selb/1 wel*] d5 ,ehe/&1 m5s*li*] ,gebre*li*keit zu helf5 und ,unzu*t zu wehr51 e+esetzt hat4 ,s sag5 die alt5 ,canones au*1 man muesse zuzeit5 d5 ,s*a]fe und rigorem l9d]n und na*lass5 um m5s*li*] ,s*wa*heit will51 und um ,a]g]es zu v]huet5 und zu meid54 ,nun wa]e das 9 diesem ,fall au* wohl *ri/li* und ganz ho* vonnoet54 ,0 kann au* d] ,prie/] und d] ,gei/li*5 ,ehe/& geme9] *ri/li*] kir*e na*teilig se91 sond]li* d] ,pf>rh]r5 und &]]1 die d] ,kir*e di55 soll58 ,es wu]de wohl ku5ftig an ,prie/]n und ,pf>rh]r5 mangeln1 s dies h>te ,v]bot des ,ehe/&es la5g] waehr5 sollte4 ,s nun dieses1 naemli* dass die ,prie/] und ,gei/li*5 moeg5 eheli* w]d51 gegru5det i/ auf das gottli*e ,wort und ,gebot1 dazu die ,hi/ori5 beweis51 dass die ,prie/] eheli* gewes51 s au* das ,geluebde d] ,keus*heit s viele haezzli*e1 un*ri/li*e ,a]g]nisse1 s viel ,ehebru*1 s*reckli*e1 ungeho]ete ,unzu*t und greuli*e ,la/] hat ang]i*tet1 dass au* etli*e unt] ,tumh]r51 99au* etli*e ,kurtisane zu ,rom sol*es o/ selb/ bekannt und klaegli* angezog51 wie sol*e ,la/] im ,cl]o zu greuli* und ueb]ma*t masslos sei51 und gottes ,zorn wu]de erregt w]d53 s i/'s je erba]mli*1 dass man d5 *ri/li*5 ,ehe/& ni*t alle9 v]bot51 sond]n an etli*5 ,ort5 aufs ges*w9de/e1 wie um grosse ,uebeltat1 zu /raf5 si* unt]/&5 hat 99s do* ,gott 9 d] ,heilig5 ,s*rift d5 ,ehe/& 9 all5 ,ehr5 zu hab5 gebot5 hat4 ,s i/ au* d] ,ehe/& 9 kais]li*5 ,re*t5 und 9 all5 ,mon>*i51 wo je ,gesetz und ,re*t gewes51 ho* gelobt4 ,alle91 dies] ,zeit beg9nt man die ,leut] uns*uldig1 alle9 um d] ,ehe will51 zu m>t]n1 und dazu ,prie/]1 d]5 man vor &]n s*on5 sollte1 und ges*ieht ni*t alle9 wid] goettli*e ,re*te1 sond]n au* wid] die ,canones4 ,paulus d] ,apo/el1 #a ,tim4 #d1 #a;ff41 n5nt die ,lehr51 s die ,ehe v]biet51 ,teufelslehr54 ,s sagt ,*ri/us selb/ ,joh4 #h1 #dd1 d] ,teufel sei e9 ,mo]d] von ,anbeg9n2 wel*es d5n wohl zusamm5/immt1 dass es freili* ,teufelslehr5 se9 muess51 die ,ehe v]biet5 und si* unt]/eh51 sol*e ,lehre mit ,blutv]giess5 zu erhalt54 ,wie ab] ke9 m5s*li* ,gesetz ,gottes ,gebot kann wegtun od] a5d]n1 also kann au* ke9 ,geluebde ,gottes ,gebot a5d]n4 ,d>um gibt au* ,/4 ,cyprianus d5 ,rat1 dass die ,weib]1 s die gelobte ,keus*heit ni*t halt51 soll5 eheli* w]d51 und sagt ,lib4 #a1 epi/4 #aa also3 ,s sie ab] ,keus*heit ni*t halt5 woll5 od] ni*t v]moeg51 s i/'s bess]1 dass sie eheli* w]d51 d5n dass sie dur* ihre ,lu/ ins ,feu] fall51 und soll5 si* wohl vorseh51 dass sie d5 ,bru$]n und ,s*we/]n ke9 ,a]g]nis anri*t54 ,zudem1 s brau*5 au* alle ,canones groess]e ,gel9digkeit und ,aequitaet geg5 diej5ig51 s 9 d] ,jug5d ,geluebde getan2 wie d5n ,prie/] und ,mo5*e des mehr]5 ,teils 9 d] ,jug5d 9 sol*5 ,/& aus ,unwiss5heit gekomm5 s9d4 ,d] ,,xxiv4 ,artikel4 ,von d] ,messe4 ,man legt d5 ,uns]n mit ,unre*t auf1 dass sie die ,messe soll5 abgetan hab54 ,d5n das i/ oeff5tli*1 dass die ,messe1 ohne ,ruhm zu r$51 bei uns mit groess]] ,&a*t und ,ern/ gehalt5 wird d5n bei d5 ,wid]sa*]n4 ,s w]d5 au* die ,leute mit hoe*/em ,fleiss zum oe/]nmal unt]ri*tet vom heilig5 ,sacram5t1 wozu es e+esetzt und wie es zu gebra*5 sei1 als naemli* die ers*rock55 ,gewiss5 damit zu troe/51 dadur* das ,volk zur ,kommunion und ,messe gezog5 wird4 ,dabei ges*ieht au* ,unt]ri*t wid] &]e unre*te ,lehre vom ,sakram5t4 ,s i/ au* 9 d5 oeff5tli*5 ,z]emoni5 d] ,messe ke9e m]kli* ,a5d]ung ges*eh51 d5n dass an etli*5 ,ort5 deuts*e ,gesa5ge 7das ,volk damit zu lehr5 und zu ueb57 neb5 late9is*em ,gesang gesung5 w]d51 f9temal alle ,z]emoni5 vornehmli* dazu di55 soll51 dass das ,volk d>an l]ne1 0 ihm zu wiss5 von ,*ri/o n i/4 ,na*dem ab] die ,messe auf man*]lei ,weise vor dies] ,zeit gemissbrau*t1 wie am ,tage i/1 dass e9 ,jahrm>kt d>aus gema*t1 dass man sie getauft und v]kauft hat1 und das mehr]e ,teil 9 all5 ,kir*5 um ,geldes will5 gehalt5 word51 i/ sol*] ,missbrau* zu mehr]5 ,mal51 au* vor dies] ,zeit1 von gelehrt5 und fromm5 ,leut5 ge/raft word54 ,als nun die ,pr$ig] bei uns davon gepr$igt und die ,prie/] er9n]t s9d d] s*reckli*5 ,b$rohung 7s d5n billig e95 j$5 ,*ri/5 beweg5 soll71 dass1 w] das ,sakram5t unwu]digli* brau*t1 d] sei s*uldig am ,leib und ,blut ,*ri/i1 d>auf s9d sol*e ,kaufmess5 und ,w9kelmess5 7wel*e bis anh] aus ,zwang um ,geldes und d] ,praeb5d5 will5 gehalt5 word57 9 uns]n ,kir*5 gefall54 ,dabei i/ au* d] greuli*e ,irrtum ge/raft1 dass man gelehrt hat1 uns] ,h]r ,*ri/us habe dur* se95 ,tod alle9 fu] die ,erbsu5de g5uggetan und die ,messe e+esetzt zu e9em ,opf] fu] die &]n ,su5d51 und also die ,messe zu e9em ,opf] gema*t fu] die ,leb5dig5 und ,tot51 dadur* ,su5d5 wegzunehm5 und ,gott zu v]soehn54 ,d>aus i/ weit] gefolgt1 dass man disputi]t hat1 ob e9e ,messe1 fu] viele gehalt51 also viel v]di5e1 als s man fu] e95 jegli*5 e9e sond]li*e hielte4 ,dah] i/ die grosse1 unzaehlige ,m5ge d] ,mess5 gekomm51 dass man mit diesem ,w]k hat woll5 bei ,gott alles erlang51 das man b$urft hat1 und i/ daneb5 des ,glaub5s an ,*ri/um und re*t5 ,gottesdi5/es v]gess5 word54 ,d>um i/ davon ,unt]ri*t ges*eh51 wie ohne ,zweifel die ,n ge=d]t1 dass man wues/e1 wie das ,sakram5t re*t zu gebrau*5 wa]e4 ,und er/lil*1 dass ke9 ,opf] fu] die ,erbsu5de und &]e ,su5de sei d5n d] e9ige ,tod ,*ri/i1 zeigt die ,s*rift an viel5 ,ort5 an4 ,d5n also /eht ges*rieb5 zu d5 ,hebrae]n1 #aj1 #aj1 dass si* ,*ri/us e9mal geopf]t hat und dadur* fu] alle ,su5d5 g5uggetan4 ,es i/ e9e en]ho]te ,neuigkeit1 9 d] ,kir*e lehr51 dass ,*ri/us' ,tod sollte alle9 fu] die ,erebsu5de und son/ ni*t au* fu] &]e ,su5de g5uggetan hab52 d]halb5 zu h(f51 dass ma5nigli* j$]mann v]/ehe1 dass sol*] ,irrtum ni*t unbillig ge/raft sei4 ,zum &]n1 s lehrt ,/4 ,paulus1 dass wir vor ,gott ,gnade erlang5 dur* d5 ,glaub5 und ni*t dur* ,w]ke4 ,dawid] i/ oeff5tli* dies] ,missbrau* d] ,messe1 s man v]me9t1 dur* dieses ,w]k ,gnade zu erlang51 wie man d5n weiss1 dass man die ,messe dazu gebrau*t1 dadur* ,su5de abzuleg5 und ,gnade und alle ,guet] bei ,gott zu erlang51 ni*t alle9 d] ,prie/] fu] si*1 sond]n au* fu] die ganze ,welt und fu] &]e1 ,leb5dige und ,tote4 ,zum dritt51 s i/ das heilige ,sakram5t e+esetzt1 ni*t damit fu] die ,su5de e9 ,opf] anzuri*t5 7d5n das ,opf] i/ zuvor ges*eh571 sond]n dass uns] ,glaube dadur* erweckt und die ,gewiss5 getroe/et w]d51 wel*e dur*s ,sakram5t er9n]t w]d51 dass ihn5 ,gnade und ,v]gebung d] ,su5d5 von ,*ri/o zugesagt i/4 ,d]halb5 =d]t dies ,sakram5t ,glaub5 und wird ohne ,glaub5 v]gebli* gebrau*t4 ,dieweil nun die ,messe ni*t e9 ,opf] i/ fu] &]e1 ,leb5dige od] ,tote1 ihre ,su5d5 wegzunehm51 sond]n soll e9e ,kommunion se91 da d] ,prie/] und &]e das ,sakram5t empfang5 fu] si*1 s wird diese ,weise bei uns gehalt51 dass man an ,fei]tag51 au* son/1 s ,kommunikant5 da s9d1 ,messe haelt und etli*e1 s das begehr51 kommunizi]t4 ,also bleibt die ,messe bei uns 9 ihrem re*t5 ,brau*1 wie sie vorzeit5 9 d] ,kir*e gehalt51 wie man beweis5 mag aus ,/4 ,paulo1 #a ,kor4 #aa1 dazu au* viel] ,vaet] ,s*rift54 ,d5n ,*ryso/omus spri*t1 wie d] ,prie/] taegli* /ehe und =d]e etli*e zur ,kommunion1 etli*5 v]biete er h9zuzutret54 ,au* zeig5 die alt5 ,canones an1 dass e9] das ,amt gehalt5 hat und die &]n ,prie/] und ,diakon5 kommunizi]t4 ,d5n also laut5 die ,worte im canone ,nica5o3 ,die ,diakon5 soll5 na* d5 ,prie/]n ord5tli* das ,sakram5t empfang5 vom ,bis*( od] ,prie/]4 ,s man nun ke9e ,neuigkeit hi]91 die 9 d] ,kir*e vor alt]s ni*t gewes51 vorg5omm5 hat1 und 9 d5 oeff5tli*5 ,z]emoni5 d] ,messe ke9e m]kli*e ,a5d]ung ges*eh5 i/1 alle9 dass die &]n unnoetig5 ,mess51 etwa dur* e95 ,missbrau* gehalt51 neb5 d] ,pf>rmesse1 gefall5 s9d1 soll billig diese ,weise1 ,messe zu halt51 ni*t fu] ketz]si* und un*ri/li* v]dammt w]d54 ,d5n man hat vorzeit5 au* 9 d5 gross5 ,kir*51 da viel ,volks gewes51 au* auf die ,tage1 s das ,volk zusamm5kam1 ni*t taegli* ,messe gehalt51 wie ,trip>tia ,hi/oria1 lib4 #i1 anzeigt1 dass man zu ,alex&ria am ,mittwo* und ,freitag die ,s*rift geles5 und ausgelegt habe und son/ alle ,gottesdi5/e gehalt5 ohne die ,messe4 ,d] ,,xxv4 ,artikel4 ,von d] ,bei*te4 ,die ,bei*te i/ dur* die ,pr$ig] dieses ,teils ni*t abgetan4 ,d5n diese ,gewohnheit wird bei uns gehalt51 das ,sakram5t ni*t zu rei*5 d551 s ni*t zuvor v]ho]t und absolvi]t s9d4 ,dabei wird das ,volk fleissig unt]ri*tet1 wie troe/li* das ,wort d] ,absolution sei1 wie ho* und teu] die ,absolution zu a*t52 d5n es sei ni*t des geg5wa]tig5 ,m5s*5 ,/imme od] ,wort1 sond]n ,gottes ,wort1 d] da die ,su5de v]gibt4 ,d5n sie wird an ,gottes ,/att und aus ,gottes ,befehl gespro*54 ,von diesem ,befehl und ,gewalt d] ,s*luessel1 wie troe/li*1 wie noetig sie sei d5 ers*rock55 ,gewiss51 wird mit grossem ,fleiss gelehrt2 dazu1 wie ,gott =d]t1 dies] ,absolution zu glaub51 ni*t w5ig]1 d5n s ,gottes ,/imme vom ,himmel ers*oelle1 und uns d]o d]5 froehli* troe/5 und wiss51 dass wir dur* sol*5 ,glaub5 ,v]gebung d] ,su5d5 erlang54 ,von dies5 noetig5 ,/ueck5 hab5 vorzeit5 die ,pr$ig]1 s von d] ,bei*te viel lehrt51 ni*t e9 ,wo]tle9 g]uehrt1 sond]n alle9 die ,gewiss5 gem>t]t mit lang] ,erzaehlung d] ,su5d51 mit ,g5ugtun1 mit ,ablass1 mit ,wallfahrt5 und d]glei*54 ,und viele uns]] ,wid]sa*] bek5n5 selb/1 dass dieses ,teils von re*t] *ri/li*] ,busse s*ickli*] d5n zuvor 9 lang] ,zeit ges*rieb5 und geh&elt sei4 ,und wird von d] ,bei*te also gelehrt1 dass man niem& dr+5 soll1 die ,su5de namhaftig zu erzahl54 ,d5n sol*es i/ unmoegli*1 wie d] ,psalm #ai1 #ac spri*t3 ,w] k5nt die ,missetat8 ,und ,j]emias #ag1 #i spri*t3 ,des ,m5s*5 ,h]z i/ s arg1 dass man es ni*t ausl]n5 kann4 ,die el5de m5s*li*e ,natur /eckt also tief 9 ,su5d51 dass sie dieselbe ni*t alle seh5 od] k5n5 kann1 und sollt5 wir alle9 von d55 absolvi]t w]d51 die wir zaehl5 ko5n51 wa]e uns w5ig geholf54 ,d]halb5 i/ ni*t n1 die ,leute zu dr+51 die ,su5de namhaftig zu erzaehl54 ,also hab5 au* die ,vaet] gehalt51 wie man f9det di/9ct4 #a1 ,de ,po5it5tia1 da die ,worte ,*ryso/omi angezog5 w]d53 ,i* sage ni*t1 dass du di* selb/ soll/ oeff5tli* d>geb51 no* bei e9em &]n di* selb/ v]klag5 od] s*uldig geb51 sond]n gehor*e dem ,prophet51 wel*] spri*t3 ,(f5b>e dem ,h]rn de9e ,wege1 ,ps4 #cg1e4 ,d]halb5 bei*te ,gott dem ,h]rn1 dem wahrhaftig5 ,ri*t]1 neb5 de9em ,gebet2 ni*t sage de9e ,su5de mit d] ,zunge1 sond]n 9 de9em ,gewiss54 ,hi] sieht man kl>1 dass ,*ryso/omus ni*t zw+t1 die ,su5de namhaftig zu erzaehl54 s lehrt au* die ,glossa 9 ,decretis1 ,de ,po5it5tia1 di/9ct4 #e1 cap4 ,consid]et1 dass die ,bei*te ni*t dur* die ,s*rift gebot5 sond]n dur* die ,kir*e e+esetzt sei4 ,do* wird dur* die ,pr$ig] dieses ,teils fleissig gelehrt1 dass die ,bei*te von weg5 d] ,absolution1 wel*e das ,haup/ueck und das ,vornehm/e d>9 i/1 zum ,tro/ d] ers*rock55 ,gewiss51 dazu um etli*] &]] ,ursa*5 will5 zu erhalt5 sei4 ,d] ,,xxvi4 ,artikel4 ,vom ,unt]s*i$ d] ,speise4 ,vorzeit5 hat man also gelehrt1 gepr$igt und ges*rieb51 dass ,unt]s*i$ d] ,speis5 und d]glei*5 ,tradition51 von ,m5s*5 e+esetzt1 dazu di551 dass man dadur* ,gnade v]di5e und fu] die ,su5de g5ugtue4 ,aus diesem ,grunde hat man taegli* neue ,fa/51 neue ,z]emoni51 neue ,ord5 und d]glei*5 erda*t und auf sol*es heftig und h>t getrieb51 als wa]5 sol*e ,d+e noetige ,gottesdi5/e1 dadur* man ,gnade v]di5e1 s man's halte1 und grosse ,su5de ges*ehe1 s man's ni*t halte4 ,d>aus s9d viel s*a$li*e ,irrtuem] 9 d] ,kir*e erfolgt4 ,er/li* i/ dadur* die ,gnade ,*ri/i und die ,lehre vom ,glaub5 v]dunkelt1 wel*e uns das ,evangelium mit grossem ,ern/ vorhaelt und treibt h>t d>auf1 dass man das ,v]di5/ ,*ri/i ho* und teu] a*te und wisse1 dass glaub5 an ,*ri/um ho* und weit ueb] alle ,w]ke zu setz5 sei4 ,d]halb5 hat ,/4 ,paulus heftig wid] das ,gesetz ,mosis und m5s*li*e ,tradition5 gefo*t51 dass wir l]n5 soll51 dass wir vor ,gott ni*t fromm w]d5 aus uns]n ,w]k51 sond]n alle9 dur* d5 ,glaub5 an ,*ri/um1 dass wir ,gnade erlang5 um ,*ri/us' will54 ,sol*e ,lehre i/ s*i] gang erlos*5 dadur*1 dass man gelehrt1 ,gnade zu v]di55 mit ,gesetz51 ,fa/51 ,unt]s*i$ d] ,speis51 ,kleid]n usw4 ,zum &]n hab5 au* sol*e ,tradition5 ,gottes ,gebot v]dunkelt3 d5n mann setzte diese ,tradition5 weit ueb] ,gottes ,gebot4 ,dies hielt man alle9 fu] *ri/li*es ,leb51 w] die ,fei] also hielt1 also betete1 also fa/ete1 also gekleidet w>2 das nannte man gei/li*es1 *ri/li*es ,leb54 ,daneb5 hielt man &]e1 noetige gute ,w]ke fu] e9 weltli*es1 ungei/li*es ,wes51 naemli* die1 s j$] na* se9em ,b]uf zu tun s*uldig i/1 als dass d] ,hausvat] arbeitet1 ,weib und ,k9d zu ernaehr5 und zu ,gottesfur*t aufzuzieh51 die ,hausmutt] ,k9d] gebi]t und w>tet ihr]1 e9 ,fu]/ und ,obrigkeit ,l& und ,leute regi]t usw4 ,sol*e ,w]ke1 von ,gott gebot51 mus/5 e9 weltli*es und unvollkomm5es ,wes5 se91 ab] die ,tradition5 mus/5 d5 prae*tig5 ,nam5 hab51 dass sie alle9 heilige1 vollkomm5e ,w]ke hiess54 ,d]halb5 w> ke9 ,mass no* ,ende1 sol*e ,tradition5 zu ma*54 ,zum dritt51 sol*e ,tradition5 s9d zu hoh] ,bes*]ung d] ,gewiss5 g]at54 ,d5n es w> ni*t moegli*1 alle ,tradition5 zu halt51 und w>5 do* die ,leute 9 d] ,me9ung1 als wa]e sol*es e9 noetig] ,gottesdi5/1 und s*reibt ,g]son1 dass viele hiemit 9 ,v]zweiflung gefall51 etli*e hab5 si* au* selb/ umgebra*t1 d]halb51 dass sie ke95 ,tro/ von d] ,gnade ,*ri/i geho]t hab54 ,d5n man sieht bei d5 ,summi/5 und ,!olog51 wie die ,gewiss5 v]wirrt1 wel*e si* unt]/&5 hab51 die ,tradition5 zusamm5zuzieh51 und epieikeias gesu*t1 dass sie d5 ,gewiss5 huelf51 hab5 s viel damit zu tun gehabt1 dass dieweil alle heilsame *ri/li*e ,lehre von noetig]5 ,sa*51 als vom ,glaub51 vom ,tro/ 9 hoh5 ,anfectung5 und d]glei*51 dani$]geleg5 i/4 ,d>ueb] hab5 au* viel fromme ,leute vor dies] ,zeit sehr geklagt1 dass sol*e ,tradition5 viel ,zank 9 d] ,kir*e anri*t51 und dass fromme ,leute1 damit v]h9d]t1 zu re*t] ,erk5ntnis ,*ri/i ni*t komm5 moe*t54 ,g]son und etli*e mehr hab5 heftig d>ueb] geklagt4 ,ja1 es hat au* ,augu/9o missfall51 dass man die ,gewiss5 mit s viel ,tradition5 bes*]t hat4 ,d]halb5 er dabei ,unt]ri*t gibt1 dass man's ni*t fu] noetige ,d+e halt5 soll4 ,d>um hab5 die ,uns]n ni*t aus ,frevel od] ,v]a*tung gei/li*] ,gewalt von dies5 ,sa*5 gelehrt1 sond]n es hat die hohe ,n ge=d]t1 ,unt]ri*t zu tun von obangezeigt5 ,irrtuem]n1 wel*e aus ,missv]/& d] ,tradition gewa*s5 s9d4 ,d5n das ,evangelium zw+t1 dass man die ,lehre vom ,glaub5 solle und muesse 9 d5 ,kir*5 treib51 wel*e do* ni*t mag v]/&5 w]d51 s mann v]me9t1 dur* eig5]waehlte ,w]ke ,gnade zu v]di554 ,und i/ also davon gelehrt1 dass mann dur* ,haltung g$a*t] m5s*li*] ,tradition5 ni*t kann ,gnade v]di55 od] ,gott v]soehn5 od] fu] die ,su5de g5ugtun4 ,und soll d]halb5 ke9 noetig] ,gottesdi5/ d>aus gema*t w]d54 ,dazu wird ,ursa*e aus d] ,s*rift angezog54 ,*ri/us ents*uldigt ,mat?4 #ae1 #c4i die ,apo/el1 dass die gewoehnli*e ,tradition5 ni*t gehalt5 hab51 und spri*t dabei3 ,sie ehr5 mi* v]gebli* mit ,m5s*5gebot54 ,s er nun dies e95 v]gebli*5 ,di5/ n5nt1 muss er ni*t noetig se94 ,und bald h]na*3 ,0 zum ,munde e+ehet1 v]unre9iget d5 ,m5s*5 ni*t4 ,item ,paulus sprict ,roem4 #ad1 #ag3 ,das ,hiimmelrei* /ehet ni*t 9 ,speise od] ,trank4 ,kol4 #b1 #af3 ,niem& soll eu* ri*t5 9 ,speise1 ,trank1 ,sabbat usw4 ,act4 #ae1 #aj spri*t ,petrus3 ,w>um v]su*t ihr ,gott mit ,auslegung des ,jo*s auf d] ,ju5g] ,haelse1 wel*es w$] uns]e ,vaet] no* wir hab5 moeg5 trag58 ,sond]n wir glaub5 dur* die ,gnade uns]s ,h]rn ,jesu ,*ri/i selig zu w]d54 ,da v]bietet ,petrus1 dass man die ,gewiss5 ni*t bes*w]5 soll mit mehr aeuss]li*5 ,z]emoni51 es sei ,mosis od] &]n4 ,und4 #a ,tiim4 #d1 #a-c w]d5 sol*e ,v]bote1 als ,speise v]biet51 ,ehe v]biet5 usw41 ,teufelslehr5 g5annt4 99,d5n also laut5 ,/4 ,paulus' ,worte3 ,d] ,gei/ ab] sagt deutli*1 dass 9 d5 letzt5 ,zeit5 w]d5 etli* von dem ,glaub5 abtret5 und anhang5 d5 v]fuehr]is*5 ,gei/]n und ,lehr5 d] ,teufel dur* die1 s 9 ,gleisn]ei ,lueg5r$n] s9d und ,br&mal 9 ihrem ,gewiss5 hab5 und v]biet51 eheli* zu w]d5 und zu meid5 die ,speise1 die ,gott ges*aff5 hat1 zu nehm5 mit ,danksagung1 d5 ,glaeubig5 und d551 die die ,wahrheit erkannt hab54 ,d5n dies i/ /racks dem ,evangelio entgeg51 sol*e ,w]ke1 e9setz5 od] tun1 dass man damit ,v]gebung d] ,su5d5 v]di5e1 od] als moege niem& e9 *ri/ se9 ohne sol*e ,di5/e4 ,dass man ab] d5 ,uns]n hie s*uld gibt1 als v]boet5 sie ,ka/eiung und ,zu*t1 wie ,jov9ianus1 wird si* viel &]s aus ihr5 ,s*rift5 bef9d54 ,d5n sie hab5 allezeit gelehrt vom heilig5 ,kreuz1 dass ,*ri/5 zu leid5 s*uldig s9d2 und dieses i/ re*te1 ern/li*e und ni*t erdictete ,ka/eiung4 ,daneb5 wird au* gelehrt1 dass e9 jegli*] s*uldig i/1 si* mit leibli*] ,uebung1 als ,fa/5 und &]] ,uebung1 also zu halt51 dass er ni*t ,ursa*e zu ,su5d5 gebe1 ni*t1 dass er mit sol*5 ,w]k5 ,gnade v]di5e4 ,diese leibli* ,uebung soll ni*t alle9 etli*e be/immte ,tage1 sond]n /etig getrieb5 w]d54 ,davon r$et ,*ri/us ,luk4 #ba1 #cd3 ,huetet eu*1 dass eure ,h]z5 ni*t bes*]et w]d5 mit ,voell]ei6 ,item ,mat?4 #ag1 #ba3 ,die ,teufel w]d5 ni*t ausgeworf5 d5n dur* ,fa/5 und ,gebet4 ,und ,paulus spri*t #a ,kor4 #i1 #bg1 er ka/eie se95 ,leib und br+e ihn zum ,gehorsam1 damit womit ere anzeigt1 dass ,ka/eiung di55 soll1 ni*t damit ,gnade zu v]di551 sond]n d5 ,leib ges*ickt zu halt51 dass er ni*t v]h9d]e1 0 e9em jegli*5 na* se9em ,v]uf zu s*aff5 befohl5 i/4 ,und wird also ni*t das ,fa/5 v]worf51 sond]n dass man e95 noetig5 ,di5/ d>aus auf be/immte ,tage und ,speis5 zur ,v]wirrung d] ,gewiss5 gema*t hat4 ,au* w]d5 dieses ,teils viele ,z]emoni5 und ,tradition5 gehalt51 als ,ordnung d] ,messe und &]e ,gesa5ge1 ,fe/e usw41 wel*e dazu di551 dass 9 d] ,kir*e ,ordnung gehalt5 w]de4 ,daneb5 ab] wird das ,volk unt]ri*tet1 dass sol*] aeuss]li* ,gottesdi5/ ni*t fromm ma*t vor ,gott1 und dass man's ohne ,bes*w]ung des ,gewiss5s halt5 soll1 also dass1 s man es na*laes/ ohne ,a]g]nis1 ni*t d>an gefu5digt wird4 ,diese ,freiheit 9 aeuss]li* ,z]emoni5 hab5 au* die alt5 ,vaet] gehalt54 ,d5n im ,ori5t hat man das ,o/]fe/ auf &]e ,zeit dann zu ,rom gehalt54 ,und da etli* diese ,ungelei*heit fu] e9e ,tr5nung 9 d] ,kir*e halt5 wollt51 s9d sie v]mahnt von &]n1 dass ni*t n i/1 9 sol*5 ,gewohnheit5 ,glei*heit zu halt54 ,und spri*t ,ir5aeus also3 ,unglei*heit im ,fa/5 tr5nt ni*t die ,e9igkeit des ,glaub5s4 ,wie au* di/9ct4 #ab4 von sol*] ,unglei*heit 9 m5s*li*5 ,ordnung5 ges*rieb51 dass sie d] ,enigkeit d] ,*ri/5heit ni*t zuwid] sei4 ,und ,trip>tita ,hi/41 lib4 #i1 zieht zusamm5 viel unglei*e ,kir*5gewohnheit5 und setzt e95 nuetzli*5 *ri/li*5 ,spru*3 ,d] ,apo/el ,me9ung i/ ni*t gewes51 ,fei]tage e9zusetz51 sond]n ,glaub5 und ,liebe zu lehr54 ,d] ,,xxvii4 ,artikel4 ,von ,klo/]geluebd54 ,von ,klo/]geluebd5 zu r$51 i/ n1 er/li* zu b$5k51 wie es bis anh] damit gehalt51 wel* ,wes5 sie 9 ,kloe/]n gehabt1 und dass sehr viel d>9 taegli* ni*t alle9 wid] ,gottes ,wort1 sond]n au* paep/li*5 ,re*t5 zu5tgeg5 zuwid] geh&elt i/4 ,d5n zu ,/4 ,augu/9e ,zeit5 s9d ,klo/]/a5de frei gewes53 folg5d h]na*1 da die re*te ,zu*t und ,lehre z]ruettet1 hat man ,klo/]geluebde erda*t und damit eb5 als mit e9em erda*t5 ,gefa5gnis die ,zu*t wid]um aufri*t5 woll54 ,ueb] das hat man neb5 d5 ,klo/]geluebd5 viel &]e ,/uecke mehr aufgebra*t und mit fol*5 ,b&5 und ,bes*w]d5 ihr] viele1 au* vor gebuehr5d5 ,jahr51 belad54 ,s s9d au* viele ,p]son5 aus ,unwiss5heit zu sol*em ,klo/]leb5 gekomm51 wel*e1 wiewohl sie son/ ni*t zu jung gewes51 hab5 do* ihr ,v]moeg5 ni*t g5ugsam ermess5 und v]/&54 ,dieselb5 alle1 also v]/ickt und v]wickelt1 s9d gezwung5 und g$rung51 9 sol*5 ,b&5 zu bleib51 ungea*tet dess51 dass au* das paep/li*e ,re*t ihr] viele freigibt4 ,und das i/ bes*w]li*] gewes5 9 ,jungfrau5kloe/]n d5n ,mo5*skloe/]n1 s si* do* geziemt haette1 d] ,weibsblid] als d] ,s*wa*5 zu v]s*on54 ,dieselbe ,/r5ge und ,ha]tigkeit hat au* viel fromm5 ,leut5 9 ,vorzeit5 missfall52 d5n sie hab5 wohl geseh51 dass beide ,knab5 und ,maidle9 um ,erhaltung will5 des ,leibes 9 die ,kloe/] s9d v]/eckt word54 ,sie hab5 au* wohl geseh51 wie uebel daselbe ,vornehm5 g]at5 i/1 0 ,a]g]nis1 0 ,bes*w]ung d] ,gewiss5 es gebra*t1 und hab5 viele ,leute geklagt1 dass man 9 sol*] gefaehrli*5 ,sa*e die ,canones s g> ni*t gea*tet hat4 ,zudem1 s hat man e9e sol*e ,me9ung von d5 ,klo/]geluebd51 die unv]borg5 i/1 die au* viel ,mo5*5 uebel gefall5 hat1 die w5ig e9 die e9 w5ig ,v]/& gehabt hab54 ,d5n sie gab5 vor1 dass ,klo/]geluebe d] ,taufe glei* wa]51 und dass man mit dem ,klo/]leb5 ,v]gebung d] ,su5d5 und ,re*tf]tigung vor ,gott v]di5e4 ,ja1 sie setzt5 no* mehr dazu1 dass man mit dem ,klo/]leb5 v]di5te ni*t alle9 ,g]e*tigkeit und ,frommigkeit1 sond]n au*1 dass man damit hielte die ,gebote und ,raete1 im ,evangelio v]fas/1 und wurd5 also die ,klo/]geluebde hoeh] gepries5 d5n die ,taufe2 item1 dass man mehr v]di5te mit dem ,klo/]leb5 d5n mit all5 &]n ,/a5d51 s von ,gott geordnet s9d1 als ,pf>rh]r und ,pr$ig]/&1 ,obrigkeit1 ,fu]/51 ,h]r5/& und d]glei*51 die alle na* ,gottes ,gebot1 ,wort und ,befehl 9 ihrem ,b]uf ohne erdi*tete ,gei/li*keit di551 wie d5n dies] ,/uecke ke9es v]ne9t w]d5 mag1 d5n man f9det's 9 ihr5 eig55 ,bue*]n4 ,ueb] das1 w] also gefang5 und ins ,klo/] gekomm5 w>1 l]nte w5ig von ,*ri/o4 ,etwa vorzeit5 hat man ,s*ul5 d] ,heilig5 ,s*rift und &]] ,ku5/e1 s d] *ir/li*5 ,kir*e di5/li* s9d1 9 d5 ,kloe/]n gehalt51 dass man aus d5 ,kloe/]n ,pf>rh]r5 und ,bis*oefe g5omm5 hat2 jetzt ab] hat's viel e9e &]e ,ge/alt4 ,d5n vorzeit5 kam5 sie d] ,me9ung zusamm5 im ,klo/]leb51 dass man die ,s*rift l]ne4 ,jetzt geb5 sie vor1 das ,klo/]leb5 sei e9 sol* ,wes51 dass man ,gottes ,gnad5 und ,froemmigkeit vor ,gott damit v]di5e1 ja1 es sei e9 ,/& d] ,vollkomm5heit1 und setzt5's d5 &]n ,/a5d51 s von ,gott e+esetzt1 weit vor4 ,das alles wird d>um angezog51 ohne alle ,v]unglimpfung1 damit man je de/o dass bess] v]nehman und v]/eh5 moege1 0 und wie die ,uns]n pr$ig5 und lehr54 ,er/li* lehr5 sie bei uns von d551 die zur ,ehe greif51 also1 dass alle die1 s zum l$ig5 ,/& ni*t ges*ickt s9d1 ,ma*t1 ,fug und ,re*t hab51 si* zu v]eheli*54 ,d5n die ,geluebde v]moeg5 ni*t ,gottes ,ordnung und ,gebot aufzuheb54 ,nun lautet ,gottes ,gebot also #a ,kor4 #g1 #b3 ,um d] ,heu]ei will5 habe e9 jegli*] se9 eig5 ,weib1 und e9e jegli*e habe ihr5 eig55 ,mann4 ,dazu dr+t1 zw+t und treibt ni*t alle9 ,gottes ,gebot1 sond]n au* gottes ,ges*oepf und ,ordnung alle die zum ,ehe/&1 die ohne sond]es besond]es ,gottesw]k mit d] ,gabe d] ,jungfraus*aft ni*t begnadet s9d1 laut dieses ,spru*s ,gottes selb/ ,g54 #b1 #ah3 ,es i/ ni*t gut1 dass d] ,m5s* alle9 sei2 wir woll5 ihm e9e ,gehilf9 ma*51 die um ihn sei4 ,0 mag man nun dawid] aufbr+58 ,man ruehme das ,geluebde und ,pfli*t1 wie ho* man wolle1 an mutze es auf1 als s ho* man kann1 s mag kann d5no* ni*t erzw+51 dass ,gottes ,gebot dadur* aufgehob5 w]de4 ,die ,doctores sag51 dass die ,geluebde1 au* wid] des ,pap/s ,re*t1 unbu5dig ni*t v]b9dli* s9d1 wieviel w5ig] soll5 sie d5n b9d51 ,/att und ,kraft hab5 wid] ,gottes ,gebot6 ,wo die ,pfli*t5 d] ,geluebde ke9e &]5 ,ursa*5 haett51 dass sie moe*t5 aufgehob5 w]d51 s haett5 die ,paep/e au* ni*t dawid] disp5si]t od] erlaubt4 ,d5n es gebuehrt ke9em ,m5s*5 die ,pfli*t1 s aus goettli*5 ,re*t5 h]wae*/1 zu z]reiss54 ,d>um hab5 die ,paep/e wohl b$a*t1 dass 9 dies] ,pfli*t e9e ,aequitaet soll gebrau*t w]d51 und hab5 zum oe/]nmal disp5si]t1 als1 mit e9em ,ko5ige von ,aragoni5 und viel5 &]n4 ,s man nun zur ,erhaltung zeitli*] ,d+e disp5si]t hat1 soll viel billig] disp5si]t w]d5 um ,notdurft will5 d] ,seel54 ,folg5ds f]n]1 w>um treibt d] ,geg5teil s h>t1 dass man die ,geluebde halt5 muss1 und sieht ni*t zuvor an1 ob das ,geluebde se9e ,art habe8 ,d5n das ,geluebde soll 9 moegli*5 ,sa*5 willig und ungezwung5 se94 ,wie ab] die ewige ,keus*heit 9 des ,m5s*5 ,gewalt und ,v]moeg5 /ehe1 weiss man wohl2 au* s9d w5ig1 beide ,manns und ,weibsp]son51 die von ihn5 selb/1 willig und wohlb$a*t1 das ,klo/]geluebde getan hab54 ,ehe sie zum re*t5 ,v]/& komm51 s ueb]r$et man sie zum ,klo/]geluebde2 zuweil5 w]d5 sie au* dazu gezwung5 und g$rung54 ,d>um i/ es je ni*t billig1 dass man s s*w9d s*>f und h>t von d] ,geluebdepfli*t disputi]e1 angeseh51 dass sie alle bek5n51 dass sol*es wid] die ,natur und ,art des ,geluebdes i/1 dass es ni*t willig und mit gutem ,rat und ,b$a*t gelobt wird4 ,etli*e ,canones und paep/il*e ,re*te z]reiss5 die ,geluebde1 die unt] fu5fzehn ,jahr5 ges*eh5 s9d4 ,d5n sie halt5's dafu]1 dass man vor d]selb5 ,zeit s viel ,v]/&es ni*t hat1 dass man die ,ordnung des ganz5 ,leb5s1 wie dasselbe anzu/ell51 bes*liess5 ko5ne4 ,e9 &]] ,kanon gibt d] m5s*li*5 ,s*wa*heit no* mehr ,jahre zu2 d5n er v]bietet1 das ,klo/]geluebde unt] a*tzehn ,jahr5 zu tun4 ,d>aus hat d] mei/e ,teil ,ents*uldigung und ,ursa*51 aus d5 ,kloe/]n zu geh52 d5n sie des mehr]5 ,teils 9 d] ,k9dheit vor dies5 ,jahr5 9 ,kloe/] gekomm5 s9d4 ,endli*1 w5nglei* die ,v]bre*ung das ,bre*5 des ,klo/]geluebdes moe*te getadelt w]d51 s ko5nte ab] d5no* ni*t d>aus folg51 dass man d]selb5 ,ehe z]reiss5 sollte4 ,d5n ,/4 ,augu/9us sagt #bg4quae/41 #a4;cap41 ,nupti>um1 dass man sol*e ,ehe ni*t z]reiss5 soll4 ,nun i/ je ,/4 ,augu/9 ni*t 9 g]+5 ,anseh5 9 d] *ri/li*5 ,kir*e1 obglei* etli*e h]na* &]s gehalt5 hab54 ,wiewohl nun ,gottes ,gebot von dem ,ehe/&e ihr] sehr viele vom ,klo/]geluebde frei und l$ig gema*t hat1 s w5d5 do* die ,uns]n no* mehr ,ursa*5 vor1 dass ,klo/]geluebde ni*tig und unbu5dig sei54 ,d5n all] ,gottesdi5/1 von d5 ,m5s*5 ohne ,gottes ,gebot umnd ,befehl e+esetzt und erwaehlt1 ,g]e*tigkeit und ,gottes ,gnade zu erlang51 sei wid] ,gott und dem ,evangelio und ,gottes ,befehl entgeg52 wie d5n ,*ri/us selb/ sagt ,mat?4 #ae1 #i3 ,sie di55 mir v]geb5s mit ,m5s*5gebot54 ,s lehret's au* ,/4 ,paulus ueb]all1 dass man ,g]e*tigkeit ni*t soll su*5 aus uns]n ,gebot5 und ,gottesdi5/51 s von ,m5s*5 erdi*tet s9d1 sond]n dass ,g]e*tigkeit und ,froemmigkeit vor ,gott kommt aus dem ,glaub5 und ,v]trau51 dass wir glaub51 dass uns ,gott um se9es e9ig5 ,sohnes ,*ri/us will5 zu ,gnad5 annimmt4 ,nun i/ es je am ,tage1 dass die ,mo5*e gelehrt und gepr$igt hab51 dass die erda*te ,gei/li*keit g5ugtue fu] die ,su5de und ,gottes ,gnade und ,g]e*tigkeit erlange4 ,0 i/ nun dies &]s1 d5n die ,h]rli*keit und ,preis det ,gnade ,*ri/i v]m9d]n und die ,g]e*tigkeit des ,glaub5s v]leugn58 ,d>um folgt aus dem1 dass sol*e gewoehnli*e ,geluebde unre*te1 fals*e ,gottesdi5/e gewes5 s9d4 ,d]halb5 s9d sie au* unbu5dig4 ,d5n e9 gottlos ,geluebde1 und das wid] ,gottes ,gebot ges*eh51 i/ unbu5dig und ni*tig2 wie au* die ,canones lehr51 dass d] ,eid ni*t soll e9 ,b& zur ,su5de se94 ,/4 ,paulus sagt zu d5 ,galat]n am #e1d3 ,ihr seid ab von ,*ri/1 die ihr dur* das ,gesetz re*tf]tig w]d5 wollt1 und habt d] ,gnade gefehlt4 ,d]halb5 au* die1 s dur* ,geluebde woll5 re*tf]tig w]d51 s9d von ,*ri/o ab und fehl5 d] ,gnade ,gottes4 ,d5n dieselb5 raub5 ,*ri/o se9e ,ehre1 d] alle9 g]e*t ma*t1 und geb5 sol*e ,ehre ihr5 ,geluebd5 und ,klo/]leb54 ,mann kann au* ni*t leugn51 dass die ,mo5*e gelehrt und gepr$igt hab51 dass sie dur* ihre ,geluebde und ,klo/]wes5 und weise g]e*t w]d5 und ,v]gebung d] ,su5d5 v]di552 ja1 sie hab5 no* wohl unges*ickt]e ,d+e erdi*tet und gesagt1 dass sie ihre gut5 ,w]ke d5 &]n mitteil54 ,w5n nun e9] dies alles wollte unglimpfli* treib5 und aufmutz51 wie viele ,/uecke ko5nte er zusamm5br+51 d]5 si* die ,mo5*e jetzt selb/ s*aem5 und ni*t woll5 getan hab56 ,ueb] das alles hab5 sie au* die ,leute ueb]r$et1 dass die erdi*tet5 gei/li*5 ,ord5/a5de s9d *ri/li*e ,vollkomm5heit 99dass die erdi*tet5 gei/li*5 ,ord5 ,/a5de s9d *ri/li*] ,vollkomm5heit4 ,dies i/ ja die ,w]ke ruehm51 dass man dadur* g]e*t w]de4 ,nun i/ es ni*t e9 g]+es ,a]g]nis 9 d] *ri/li*5 ,kir*e1 dass man dem ,volk e95 sol*5 ,gottesdi5/ vortraegt1 d5 die ,m5s*5 ohne ,gottes ,gebot erdi*tet hab51 und lehr51 dass e9 sol*] ,gottesdi5/ die ,m5s*5 vor ,gott frommm und g]e*t ma*t4 ,d5n ,g]e*tigkeit des ,glaub5s1 die man am mei/5 9 d] ,kir*e treib5 soll1 wird v]dunkelt1 w5n d5 ,leut5 die ,aug5 aufgesp]rt w]d5 mit dies] seltsam5 ,engelsgei/li*keit und fals*em ,vorgeb5 d] ,armut1 ,demut und ,keus*heit4 ,ueb]das w]d5 au* die ,gebote ,gottes und d] re*te und wahre ,gottesdi5/ dadur* v]dunkelt1 w5n die ,leute ho]51 dass alle9 die ,mo5*e im ,/& d] ,vollkomm5heit se9 soll54 ,d5n die *ri/li*e ,vollkomm5heit i/1 dass man ,gott von ,h]z5 und mit ,ern/ fu]*tet und do* au* e9e h]zli*e ,zuv]si*t und ,glaub51 au* ,v]trau5 fas/1 dass wir um ,*ri/us' will5 e95 gna$ig51 b>mh]zig5 ,gott hab51 dass wir moeg5 und soll5 von ,gott bitt5 und begehr51 0 uns n i/1 und ,hilfe von ihm 9 all5 ,truebsal5 gewissli* na* e9es j$5 ,b]uf und ,/& gew>t52 dass wir au* indes soll5 aeuss]li* mit ,fleiss gute ,w]ke tun und uns]s ,b]ufs w>t54 ,d>9 /eht die re*te ,vollkomm5heit und d] re*te ,gottesdi5/1 ni*t im ,betteln od] 9 e9] s*w>z5 od] grau5 ,kappe usw4 ,ub] das geme9e ,volk fas/ viel s*a$li* ,me9ung5 aus fals*em ,lob des ,klo/]leb5s4 ,s sie es ho]51 dass man d5 l$ig5 ,/& ohne alle ,mass5 lobt1 folgt1 dass es mit bes*w]tem ,gewiss5 im ,ehe/& i/4 ,d5n d>aus1 s d] geme9e ,mann ho]t1 dass die ,bettl] alle9 soll5 vollkomm5 se91 kann er ni*t wiss51 dass er ohne ,su5de ,guet] hab5 und hanti]5 moege4 ,s das ,volk ho]t1 es sei nur e9 ,rat1 ni*t ,ra*e ueb51 folgt1 dass etli*e v]me951 es sei ni*t ,su5de1 auss]halb des ,amtes ,ra*e zu ueb54 ,etli*e me951 ,ra*e gezieme d5 ,*ri/5 g> ni*t1 au* ni*t d] ,obrigkeit4 ,man lie/ au* d] ,exempel viele1 dass etli* ,weib und ,k9d1 au* ihr ,regim5t v]lass5 und si* 9 ,kloe/] ge/eckt hab54 ,dasselbe1 hab5 sie gesagt1 heis/ aus d] ,welt flieh5 und e9 sol* ,leb5 su*51 das ,gott bass bess] gefiele d5n d] &]n ,leb54 ,sie hab5 au* ni*t ko5n5 wiss51 dass man ,gott di55 soll 9 d5 ,gebot51 die er gegeb5 hat1 und ni*t 9 d5 ,gebot51 die von ,m5s*5 erdi*tet s9d4 ,nun i/ je das e9 gut] und vollkomm5] ,/& des ,leb5s1 wel*] ,gottes ,gebot fu] si* hat2 das ab] i/ e9 gefaehrli*] ,/& des ,leb5s1 d] ,gottes ,gebot ni*t fu]e si* hat4 ,von sol*5 ,sa*5 i/ vonnoet5 gewes51 d5 ,leut5 gut5 ,b]i*t zu tun4 ,es hat au* ,g]son 9 ,vorzeit5 d5 ,irrtum d] ,mo5*e von d] ,vollkommm5heit ge/raft und zieht an1 dass bei se95 ,zeit5 dieses e9e neue ,r$e gewes5 sei1 dass das ,klo/]leb5 e9 ,/& d] ,vollkomm5heit se9 solle4 ,s viel gottlose ,me9ung5 und ,irrtuem] kleb5 9 d5 ,klo/]beluebd53 dass sie soll5 re*tf]tig5 und fromm vor ,gott ma*51 dass sie die *ri/li*e ,vollkomm5heit se9 soll51 dass damit beide des ,evangeliums ,raete und ,gebote halte1 dass sie hab5 die ueb]mass d] ,w]ke 99dass sie hab5 die ,ueb]massw]ke1 die man ,gott ni*t s*uldig sei4 ,dieweil d5n sol*es alles fals*1 eitel und erdictet i/1 s ma*t es au* die ,klo/]geluebde ni*tig und unbu5dig4 ,d] ,,xxviii4 ,artikel4 ,von d] ,bis*oefe ,gewalt4 ,von d] ,bis*oefe ,gewalt i/ vorzeit5 viel und man*]lei ges*rieb5 und hab5 etli*e unges*ickli* die ,gewalt d] ,bis*oefe und das weltli* ,s*w]t unt]e9&] gem5gt1 und s9d aus diesem unord5tli*5 ,gem5ge sehr grosse ,kriege1 ,aufruhre und ,empo]ung5 erfolgt1 aus dem1 dass die ,bis*oefe im ,s*e9 ihr] ,gewalt1 die ihn5 von ,*ri/o gegeb51 ni*t alle9 neue ,gottes di5/e ang]i*tet hab5 und mit ,vorbehaltung etli*] ,faelle und mit gewaltsam5 ,bann die ,gewiss5 bes*w]t1 sond]n au* si* unt]wund5 hab51 ,kais] und ,ko5ige zu setz5 un zu entsetz5 ihres ,gefall5s1 wel*5 ,frevel au* lange ,zeit hi]vor gelehrte und gottesfu]*tige ,leute 9 d] *ri/5heit ge/raft hab5t4 ,d]halb5 die ,uns]n zum ,tro/ d] ,gewiss5 gezwung5 s9d word51 d5 ,unt]s*i$ d] ,gei/li*5 und weltli*t5 ,gewalt1 ,s*w]ts und ,regim5ts anzuzeig51 und hab5 gelehrt1 dass man beide ,regim5te und ,gewalt5 um ,gottes ,gebots will5 mit all] ,&a*t ehr5 und wohl halt5 solle als zwei hoe*/e ,gab5 ,gottes auf ,erd54 ,nun lehr5 die ,uns]n also1 dass die ,gewalt d] ,s*luessel od] d] ,bis*oefe sei laut des ,evangeliums e9e ,gewalt und ,befehl ,gottes1 das ,evangelium zu pr$ig51 die ,su5de zu v]geb5 und zu behalt5 und die ,sakram5te zu rei*5 und zu h&eln4 ,d5n ,*ri/us hat die ,apo/el mit dem ,befehl ausges&t ,joh4 #bj1 #ba ff43 ,glei*wie mi* me9 ,vat] ges&t hat1 also s5de i* eu* au*4 ,nehmet h9 d5 ,heilig5 ,gei/6 ,wel*5 ihr die ,su5d5 erlass5 w]det1 d55 soll5 sie erlass5 se91 und d55 ihr sie vorbehalt5 w]det1 d55 soll5 sie vorbehalt5 se94 ,dieselbe ,gewalt d] ,s*luessel od] ,bis*oefe uebt und treibt man alle9 mit d] ,lehre und ,pr$igt ,gottes ,worts und mit ,h&rei*ung d] ,sakram5te geg5 viele od] e9zelne ,p]son51 dana* d] ,b]uf i/4 ,d5n damit w]d5 gegeb5 ni*t leibli*e1 sond]n ewige ,d+e und ,guet]1 also naemli* ewige ,g]e*tigkeit1 d] ,heilige ,gei/ und das ewige ,leb54 ,diese ,guet] kann man &]s ni*t erlang5 d5n dur* das ,amt d] ,pr$igt und dur* die ,h&rei*ung d] heilig5 ,sakram5te4 ,d5n ,/4 ,paulus spri*t ,roem]4 #a1 #af3 ,das ,evangelium i/ e9e ,kraft ,gottes1 selig zu ma*5 alle1 die d>an glaub54 ,dieweil nun die ,gewalt d] ,kir*e od] ,bis*oefe ewige ,guet] gibt und alle9 dur* das ,pr$igtamt geuebt und getrieb5 wird1 s h9d]t sie die ,polizei und das weltli*e ,regim5t ni*ts ueb]all4 ,d5n das weltli*e ,regim5t geht mit viel &]n ,sa*5 um d5n das ,evangelium2 wel*e ,gewalt s*uetzt ni*t die ,seel51 sond]n ,leib und ,gut wid] aeuss]li*e ,gewalt mit dem ,s*w]t und leibli*5 ,po55 ,/raf54 ,d>um soll man die zwei ,regim5te1 das gei/li*e und weltli*e1 ni*t ine9&]m5g5 und w]f]n4 ,d5n die gei/li*e ,gewalt hat ihr5 ,befehl1 das ,evangelium zu pr$ig5 und die ,sakram5te zu rei*51 soll au* ni*t 9 e9 fremd ,amt fall51 soll ni*t ,ko5ige setz5 od] entsetz51 soll weltli* ,gesetz und ,gehorsam d] ,obrigkeit ni*t aufheb5 od] z]ruett51 soll weltli*] ,gewalt ni*t ,gesetze ma*5 und /ell5 von weltli*5 ,ha5deln2 wie d5n au* ,*ri/us selb/ gesagt hat ,joh4 #ah1 #cf3 ,me9 ,rei* i/ ni*t von dies] ,welt4 ,item ,luk4 #ab1 #ad3 ,w] hat mi* zu e9em ,ri*t] zwis*5 eu* gesetzt8 ,und ,/4 ,paulus zu d5 ,philipp]n am #c1 #bj3 ,uns]e ,bu]g]s*aft i/ im ,himmel4 ,und 9 d] zweit5 zu d5 ,kor9!rn1 #aj1 #d3 ,die ,waff5 uns]] ,ritt]s*aft s9d ni*t fleis*li*1 sond]n mae*tig vor ,gott1 zu v]/o]5 die ,an*laege und alle ,hoehe1 die si* erhebt wid] die ,erk5ntis ,gottes4 ,di]s]ge/alt unt]s*eid5 die ,uns]n beid] ,regim5te und ,gewalt5 ,amt und heiss5 sie beide als die hoe*/e ,gabe gottes auf ,erd5 9 ,ehr5 halt54 ,wo ab] die ,bis*oefe weltli* ,regim5t und ,s*w]t hab51 s hab5 sie dieselb5 ni*t als ,bis*oefe aus goettli*5 ,re*t51 sond]n aus m5s*li*51 kais]li*5 ,re*t51 ges*5kt von ,kais]n und ,ko5ig5 zu weltli*] ,v]waltung ihr] ,guet]1 und geht das ,amt des ,evangeliums g> ni*ts an4 ,d]halb5 i/ das bis*oefli*e ,amt na* goettli*5 ,re*t53 das ,evangelium pr$ig51 ,su5d5 v]geb51 ,lehre urteil5 und die ,lehre1 s dem ,evangelio entgeg51 v]w]f5 und die ,gottlos51 d]5 gottlos ,wes5 (f5b> i/1 aus d] *ri/li*5 ,geme9de auss*liess51 ohne m5s*li*e ,gewalt1 sond]n alle9 dur* ,gottes ,wort4 ,und diesfalls s9d die ,pf>rleute und ,kir*5 s*uldig1 d5 ,bis*oef5 gehorsam zu se91 laut dieses ,spru*s ,*ri/i1 ,lucae am #aj1 #af3 ,w] eu* ho]et1 d] ho]et mi*4 ,wo sie ab] etwas dem ,evangelio entgeg5 lehr51 setz5 od] aufri*t51 hab5 wir ,gottes ,befehl 9 sol*em ,fall1 dass wir ni*t soll5 gehorsam se91 ,mat?aei am #g1 #ae3 ,sehet eu* vor vor d5 fals*5 ,prophet56 ,und ,/4 ,paulus zu d5 ,galat]n am #a1 #h3 ,s au* wir od] e9 ,engel vom ,himmel eu* e9 &] ,evangelium pr$ig5 wu]de1 d5n das wir eu* gepr$igt hab51 d] sei v]flu*t6 ,und 9 d] #b4 ,epi/el zu d5 ,kor9!rn am #ac1 #h4 #aj3 ,wir hab5 ke9e ,ma*t wid] die ,wahrheit1 sond]n fu] die ,wahrheit4 ,item3 ,na* d] ,ma*t1 wel*e mir d5 ,h,err zu bess]n und ni*t zu v]d]b5 gegeb5 hat4 ,also gebietet au* das gei/li*e ,re*t #b41 q4 #g41 9 cap4 ,sac]dotes und 9 cap4 ,oves4 ,und ,/4 ,augu/9 s*reibt 9 d] ,epi/el wid] ,petilianus3 ,man soll au* d5 ,bis*oef51 s ord5tli* gewaehlt1 ni*t folg51 wo sie irr5 od] etwas wid] die heilige goettli* ,s*rift lehr5 od] ordn54 ,dass ab] die ,bis*oefe son/ ,gewalt und ,g]i*tszwang hab5 9 etli*5 ,sa*51 als naemli* ,ehesa*5 od] ,zehnt51 dieselb5 hab5 sie aus ,kraft m5s*li*] ,re*te4 ,wo ab] die ,ord9>i5 na*laessig 9 sol*em ,amt1 s s9d die ,fu]/5 s*uldig1 sie tun's au* g]n od] ung]n1 hi]9 ihr5 ,unt]tan5 um ,fri$5s will5 ,re*t zu spre*51 zur ,v]huetung ,unfri$5s und gross] ,unruhe 9 ,la5d]n4 ,weit] disputi]t man1 ob au* ,bis*oefe ,ma*t hab51 ,z]emoni5 9 d] ,kir*e aufzuri*t51 desglei*5 ,satzung5 von ,speis51 ,fei]tag51 von unt]s*i$li*5 ,ord5 d] ,kir*5di5]4 ,d5n die d5 ,bis*oef5 diese ,gewalt geb51 zieh5 dies5 ,spru* ,*ri/i an1 ,joh4 #af1 #ab3 ,i* habe eu* no* viel zu sag51 ihr ab] ko5net's jetzt ni*t trag52 w5n ab] die ,gei/ d] ,wahrheit komm5 wird1 d] wird eu* 9 alle ,wahrheit fuehr54 ,dazu fuehr5 sie au* das ,exempel ,actorum am #ae1 #bj4 #bi1 da sie ,blut und ,er/icktes v]bot5 hab54 ,s zieht man au* das an1 dass d] ,sabbat 9 ,sonntag v]w&elt i/ word5 wid] die zehn ,gebote1 dafu] sie es a*t51 und wird ke9 ,exempel s ho* getrieb5 und angezog5 als die ,v]w&lung des ,sabbats1 und woll5 damit erhalt51 dass die ,gewalt d] ,kir*e gross sei1 dieweil sie mit d5 zehn ,gebot5 disp5si]t und etwas dran v]a5d]t hat4 ,ab] die ,uns]n lehr5 9 dies] ,frage also1 dass die ,bis*oefe ni*t ,ma*t hab51 etwas wid] das ,evangelium zu setz5 und aufzuri*t52 wie d5n ob5 angezeigt i/1 und die gei/li*5 ,re*te dur* die ganze neunte ,di/9ktion lehr54 ,nun is dieses oeff5tli* wid] ,gottes ,befehl und ,wort1 d] ,me9ung ,gesetze zu ma*5 od] zu gebiet51 dass man dadur* fu] die ,su5d5 g5ugtue und ,gnade erlange4 ,d5n es wird die ,ehre des ,v]di5/es ,*ri/i v]lae/]t1 w5n wir uns mit sol*5 ,satzung5 unt]w9d51 ,gnade zu v]di554 ,es i/ au* am ,tage1 dass um dies] ,me9ung will5 9 d] ,*ri/5heit m5s*li*e ,aufsatzung5 unzaehlig ueb]h&- g5omm5 hab51 und indes die ,lehre vom ,glaub5 und die ,g]e*tig- keit des ,glaub5s g> i/ unt]drueckt gewes54 ,man hat taegli* neue ,fei]tage1 neue ,fa/5 gebot51 neue ,z]emoni5 und neue ,ehr]bietung d] ,heilig5 e+esetzt1 mit sol*5 ,w]k5 ,gnade und alles ,gute bei ,gott zu v]di554 ,item1 die m5s*li*e ,satzung5 aufri*t51 tun au* damit wid] ,gottes ,gebot1 dass sie ,su5de setz5 9 d] ,spiese1 9 ,tag5 und d]glei*5 ,d+5 und bes*w]5 also die ,*ri/5heit mit d] ,kne*ts*aft des ,gesetzes1 eb5 als mues/e bei d5 ,*ri/5 e9 sol*] ,gottesdi5/ se91 ,gottes ,gnade zu v]di551 d] glei* wa]e dem levitis*5 ,gottesdi5/1 wel*5 ,gott sollte d5 ,apo/eln und ,bis*oef5 befohl5 hab5 aufzuri*t51 wie d5n etli*e davon s*reib52 es /eht au* wohl zu glaub51 dass etli*e ,bis*oefe mit dem ,exempel des ,gesetzes ,mosis s9d betrog5 word51 dah] s unzaehlige ,satzung5 gekomm5 s9d1 dass es e9e ,todsu5de se9 soll1 w5n man an ,fei]tag5 e9e ,h&>beit tue1 au* ohne ,a]g]nis d] &]n2 dass es e9e ,todsu5de sei1 w5n man die ,sieb5zeit na*laes/2 dass etli*e ,speis5 das ,gewiss5 v]unre9ig52 dass ,fa/5 e9 sol* ,w]k sei1 damit man ,gott v]soehne2 dass die ,su5de 9 e9em vorbehalt55 ,fall w]de ni*t v]geb51 man eresu*e d5n zuvor d5 ,vorbehalt] des ,falls1 unangeseh51 dass die gei/li*5 ,re*te ni*t von ,vorbehaltung d] ,s*uld1 sond]n von ,vorbehaltung d] ,kir*5po55 r$54 ,woh] hab5 d5n die ,bis*oefe ,re*t und ,ma*t1 sol*e ,aufsaetze d] ,*ri/5heit aufzuleg51 die ,gewiss5 zu v]/rick58 ,d5n ,/4 ,petrus v]bietet 9 d5 ,ges*i*t5 d] ,apo/el am #ae1 #aj1 das ,jo* auf d] ,jung] ,haelfe zu leg54 ,und ,/4 ,paulus sagt zu d5 ,kor9!rn1 dass ihn5 die ,gewalt zu bess]n und ni*t zu v]d]b5 gegeb5 sei4 ,w>um mehr5 sie d5n die ,su5de mit sol*5 ,aufsaetz58 ,do* hat man helle ,sprue*e d] goettli*5 ,s*rift1 die da v]biet51 sol*e ,aufsaetze aufzuri*t51 die ,gna$e ,gottes damit zu v]di551 od] als sollt5 sie vonnoet5 zur ,seligkeit se94 ,s sagt ,/4 ,paulus zu d5 ,koloss]n1 #b1 #af4bj3 ,s las/ nun niem& eu* ,gewiss5 ma*5 ueb] ,spiese od] ueb] ,trank od] ueb] be/immte ,tage1 naemli* die ,fei]tage od] neue ,monde od] ,sabbate1 wel*es i/ d] ,s*att5 von dem1 das zuku5ftig w>1 ab] d] ,ko]p] selb/ i/ 9 ,*ri/o4 ,item3 ,s ihr d5n ge/orb5 seid mit ,*ri/o von d5 weltli*5 ,satzung51 0 lasset ihr eu* d5n fang5 mit ,satzung51 als wa]et ihr leb5dig8 ,die da sag53 ,du soll/ das ni*t anruehr51 du soll/ das ni*t ess5 no* tr9k51 du soll/ das ni*t anleg51 wel*es si* do* alles unt] ,ha5d5 v]zehret1 und s9d ,m5s*5gebote und lehr5 und hab5 e95 ,s*e9 d] ,wahrheit4 ,item1 ,/4 ,paulus zu ,tito am #a1 #ad v]bietet oeff5tli*1 man soll ni*t a*t5 auf ju$is*e ,fabeln und ,m5s*5gebote1 wel*e die ,wahrheit abw5d54 ,s r$et au* ,*ri/us selb/ ,mat?4 am #ae1 #ad4 #ac von d551 s die ,leute auf ,m5s*5gebote treib53 ,las/ sie fahr52 sie s9d d] ,bl9d5 bl9de ,leit]2 und v]wir/ sol*5 ,gottesdi5/ und sagt3 ,alle ,pflanz51 die me9 himmlis*] ,vat] ni*t gepflanzet hat1 die w]d5 ausg]eutet4 ,s nun die ,bis*oefe ,ma*t hab51 die ,kir*5 mit unzaehlig5 ,aufsaetz5 zu bes*w]5 und die ,gewiss5 zu v]/rick51 w>um v]bietet d5n die goettli*e ,s*rift s (t1 die m5s*li*5 ,aufsaetze zu ma*5 und zu ho]58 ,w>um n5nt sie dieselb5 ,teufelslehr58 ,sollte d5n d] ,heilige ,gei/ sol*es alles v]gebli* v]w>nt hab58 ,d]halb51 dieweil sol*e ,ordnung51 als noetig aufg]i*tet1 damit ,gott zu v]soehn5 und ,gnade zu v]di551 dem ,evangelio entgeg5 s9d1 s ziemt si* ke9eswegs d5 ,bis*oef51 sol*e ,gottesdi5/e zu erzw+54 ,d5n man muss 9 d] ,*ri/5heit die ,lehre von d] *ri/li*5 ,freiheit behalt51 als naemli*1 dass die ,kne*ts*aft des ,gesetzes ni*t noetig i/ zur ,re*tf]tigung1 wie d5n ,/4 ,paulus zu d5 ,galat]n s*reibt am #e1 #a3 ,s be/ehet nun 9 d] ,freiheit1 damit uns ,*ri/us befreiet hat1 und las/ eu* ni*t wi$] 9 das kne*tis*e ,jo* v]knuepf56 ,d5n es muss je d] vornehm/e ,artikel des ,evangeliums erhalt5 w]d51 dass wir die ,gnade ,gottes dur* d5 ,glaub5 an ,*ri/um ohne uns] ,v]di5/ erlang5 und ni*t dur* ,di5/1 von ,m5s*5 e+esetzt1 v]di554 ,0 soll man d5n halt5 vom ,sonntag und d]glei*5 &]n ,kir*5ordnung5 und ,z]emoni58 ,dazu geb5 die ,uns]n diese ,antwort1 dass die ,bis*oefe od] ,phf>rh]r5 moeg5 ,ordnung5 ma*51 damit es ord5tli* 9 d] ,kir*e zugehe1 ni*t damit ,gottes ,gnade zu erlang51 au* ni*t damit fu] die ,su5d5 g5ugzutun od] die ,gewiss5 damit zu v]b9d51 sol*es fu] noetig5 ,gottesdi5/ zu halt5 und es dafu] zu a*t51 dass sie ,su5de taet51 w5n sie ohne ,a]g]nis dieselb5 bre*54 ,also hat ,/4 ,paulus zu d5 ,kor9!rn1 #a ,kor4 #aa1 #e4 #f1 v]ordnet1 dass die ,weib] 9 d] ,v]sammlung ihr ,haupt soll5 deck52 item1 dass die ,pr$ig] 9 d] ,v]sammlung ni*t zuglei* alle r$51 sond]n ord5tli*1 e9] na* dem &]n4 ,sol*e ,ordnung gebuehrt d] *ri/li*5 ,v]sammlung um d] ,liebe und des ,fri$5s will5 zu halt5 und d5 ,bis*oef5 und ,pf>rh]r5 9 dies5 ,faell5 gehorsam zu se9 und dieselb5 s(]n zu halt51 dass e9] d5 &]n ni*t a]g]e1 damit 9 d] ,kir*e ke9e ,unordnung od] wue/es ,wes5 sei2 do* also1 dass die ,gewiss5 ni*t bes*w]t w]d51 dass man's fu] sol*e ,d+e halte1 die n se9 sollt5 zur ,seligkeit1 und es dafu] a*te1 dass sie ,su5de taet51 w5n sie dieselb5 ohne d] &]n ,a]g]nis bre*52 wie d5n neim& sagt1 dass das ,weib ,su5de tue1 die mit blossem ,haupt ohne ,a]g]nis d] ,leute ausgeht4 ,also i/ die ,ordnung vom ,sonntag1 von d] ,o/]fei]1 von d5 ,pf+/5 und d]glei*5 ,fei] und ,weise4 ,d5n die es dafu] a*t51 dass die ,ordnung vom ,sonntag fu] d5 ,sabbat also noetig aufg]i*tet sei1 die irr5 sehr4 ,d5n die ,heilige ,s*rift hat d5 ,sabbat abgetan und lehrt1 dass alle ,z]emoni5 des alt5 ,gesetzes na* ,eroeffnung des ,evangeliums moeg5 na*gelass5 w]d52 und d5no*1 weil vonnoet5 gewes5 i/1 e95 gewiss5 ,tag zu v]ordn51 auf dass das ,volk wues/e1 wann es zusamm5komm5 sollte1 hat die *ri/li*e ,kir*e d5 ,sonntag dazu v]ordnet und zu dies] ,v]a5d]ung de/o mehr ,gefall5s und ,will5s gehabt1 damit die ,leute e9 ,exempel haett5 d] *ri/li*5 ,freiheit1 dass man wues/e1 das w$] die ,haltung des ,sabbats no* e9es &]n ,tags vonnoet5 sei4 ,es s9d viel unri*tige ,disputation5 von d] ,v]w&lung des ,gesetzes1 von d5 ,z]emoni5 des ,neu5 ,te/am5ts1 von d] ,v]a5d]ung des ,sabbats1 wel*e alle e9tsprung5 s9d aus fals*] und irrig] ,me9ung1 als mues/e man 9 d] ,*ri/5heit e95 sol*5 ,gottesdi5/ hab51 d] dem levitis*5 od] ju$is*5 ,gottesdi5/ gemaess wa]e1 und also sollte ,*ri/us d5 ,apo/eln und ,bis*oef5 befohl5 hab51 neue ,z]emoni5 zu erd5k51 die zur ,seligkeit noetig wa]54 ,dieselb5 ,irrtuem] hab5 si* 9 die ,*ri/5heit e+eflo*t51 da man die ,g]e*tigkeit des ,glaub5s ni*t laut] und re9 gelehrt und gepr$igt hat4 ,etli*e disputi]5 also vom ,sonntag1 dass man ihn halt5 muesse1 wiewohl ni*t aus goettli*5 ,re*t5 99d5no* s*i] als viel als aus goettli*5 ,re*t51 /ell5 ,=m und ,mass1 wies]n man am ,fei]tag arbeit5 mag4 ,0 s9d ab] sol*e ,disputationes &]s d5n ,fall/ricke des ,gewiss5s8 ,d5n wiewohl sie si* unt]/eh51 m5s*li*e ,aufsaetze zu l9d]n und epiizi]51 s kann man do* ke9e epieikeian od] ,l9d]ung treff51 solange die ,me9ung /eht und bleibt1 als sollt5 sie vonnoet5 se94 ,nun muss dieselbe ,me9ung bleib51 w5n man ni*ts weiss von d] ,g]e*tigkeit des ,glalub5s und von d] *ri/li*5 ,freiheit4 ,die ,apo/el hab5 geheiss51 man solle si* en?alt5 des ,blutes und des ,er/ickt54 ,w] haelt's ab] jetzo8 ,ab] d5no* tun die ke9e ,su5de1 die es ni*t halt52 d5n die ,apo/el hab5 au* selb/ die ,gewiss5 ni*t woll5 bes*w]5 mit sol*] ,kne*ts*aft1 sond]n hab5's um ,a]g]nisses will5 e9e ,zeitlang v]bot54 ,d5n man muss ,a*tung hab5 9 dies] ,satzung auf das ,haup/ueck *ri/li*] ,lehre1 das dur* dieses ,dekret ni*t aufgeholb5 wird4 ,man haelt s*i] ke9e alt5 ,canones1 wie sie laut52 es fall5 au* d]selb5 ,satzung5 taegli* viele weg1 au* bei d551 die sol*e ,aufsaetze all]fleissig/ halt54 ,da kann man d5 ,gewiss5 ni*t rat5 no* helf51 wo diese ,l9d]ung ni*t gehalt5 wird1 dass wir wiss51 sol*e ,aufsaetze also zu halt51 dass man's ni*t dafu]halte1 dass sie noetig sei51 dass es au* d5 ,gewiss5 uns*a$li* sei1 obglei* sol*e ,aufsaetze fall54 ,es wu]d5 ab] die ,bis*oefe lei*tli* d5 ,gehorsam erhalt51 wo sie ni*t d>auf dra5g51 diej5ig5 ,satzung5 zu halt51 s do* ohne ,su5de ni*t moeg5 gehalt5 w]d54 ,jetzo ab] tun sie e9 ,d+ und v]biet5 beide ,ge/alt5 des helig5 ,sakram5ts2 item d5 ,gei/li*5 d5 ,ehe/&2 nehm5 niem& auf1 ehe er d5n zuvor e95 ,eid getan habe1 er wolle diese ,lehre1 s do* ohne ,zweifel dem heilig5 ,evangelio gemaess i/1 ni*t pr$ig54 ,uns]e ,kir*5 begehr5 ni*t1 dass die ,bis*oefe mit ,na*teil ihr] ,ehr5 und ,wu]d5 wi$]um ,fri$5 und ,e9igkeit ma*51 wiewohl sol*es d5 ,bis*oef5 9 d] ,n au* zu tun gebuehrte4 ,alle9 bitt5 si d>um1 dass die ,bis*oefe etli*e unbillige ,bes*w]ung5 na*lass51 die do* vorzeit5 au* 9 d] ,kir*e ni*t gewes5 und ang5omm5 s9d wid] d5 ,gebrau* d] *ri/li*5 geme95 ,kir*e2 wel*e veillei*t im ,anheb5 etli*e ,ursa*5 gehabt1 ab] sie reim5 si* ni*t zu uns]n ,zeit54 ,s i/ es au* unleugb>1 dass etli*e ,satzung5 aus ,unv]/& ang5omm5 s9d4 ,d>um sollt5 die ,bis*oefe d] ,guetigkeit se91 dieselb5 ,satzung5 zu mild]n1 s9temal e9e sol*e ,a5d]ung ni*ts s*adet1 die ,e9igkeit *ri/li*] ,kir*e zu erhalt52 d5n viele ,satzung51 von d5 ,m5s*5 aufgekomm51 s9d mit d] ,zeit selb/ gefall5 und ni*t noetig zu halt51 wie die paep/li*5 ,re*te selb/ zeug54 ,kann's ab] je ni*t se91 i/ es au* bei ihn5 ni*t zu erhalt51 dass man sol*e m5s*li*5 ,satzung5 maessige und abtue1 wel*e man ohne ,su5de ni*t kann halt51 s muess5 wir d] ,apo/el ,regel folg51 die uns gebietet1 wir soll5 ,gott mehr gehorsam se9 d5n d5 ,m5s*54 ,/4 ,petrus v]bietet d5 ,bis*oef5 die ,h]rs*aft1 als haett5 sie ,gewalt1 die ,kir*51 wozu sie wollt51 zu zw+54 ,jetzt geht man ni*t damit um1 wie man d5 ,bis*oef5 ihre ,gewalt nehme1 sond]n man bittet und begehrt1 sie wollt5 die ,gewiss5 ni*t zu ,su5d5 zw+54 ,w5n sie ab] sol*es ni*t tun w]d5 und diese ,bitte v]a*t51 s moeg5 sie g$5k51 wie sie w]d5s de%alb5 ,gott ,antwort geb5 muess51 dieweil sie mit sol*] ihr] ,ha]tigkeit ,ursa*e geb5 zu ,spaltung und ,s*isma1 das sie do* billig sollt5 v]huet5 helf54 ,s*luss4 ,dies s9d die vornehm/5 ,artikel1 die fu] /reitig gea*tet w]d54 ,d5n wiewohl man viel mehr ,missbraeu*e und ,unri*tigkeit haette anzieh5 ko5n51 s hab5 wir do*1 die ,weitlaeuftigkeit und ,la5ge zu v]huet51 alle9 die vornehm/5 v]meldeet1 d>aus die &]n lei*tli* zu ermess5 s9d4 ,d5n man hat 9 ,vorzeit5 sehr geklagt ueb] d5 ,ablass1 ub] ,wallfahrt51 ueb] ,missbrau* des ,bannes4 ,es hatt5 au* die ,pf>r] un5dli* ,geza5k mit d5 ,mo5*5 von weg5 des ,bei*?o]5s1 des ,begraebnisses1 d] ,lei*5pr$igt5 99,beipr$igt5 und unzaehlig] &]] ,/uecke mehr4 ,sol*es alles hab5 wir im be/5 und ,glimpfs will5 ueb]gang51 damit man die vornehm/5 ,/uecke 9 dies] ,sa*e de/o bass bess] v]m]k5 moe*te4 ,dafu] soll es au* ni*t gehalt5 w]d51 dass 9 dem jem& i*tes zu ,hass1 wid] od] ,unglimpf g]$et dass mit dem im ,bek5ttnis ,gesagt5 jem& etwas zu ,hass1 zuwid] od] zu ,unglimpf g]$et od] angezog5 sei1 sond]n wir hab5 alle9 die ,/uecke erzaehlt1 die wir fu] noetig anzuzieh5 und zu v]meld5 gea*tet hab51 damit man d>aus de/o bass bess] zu v]nehm5 habe1 dass bei uns ni*ts w$] mit ,lehre no* mit ,z]emoni5 ang5omm5 i/1 das entw$] d] ,heilig5 ,s*rift od] geme9] *ri/li*] ,kir*] zu5tgeg5 zuwid] wa]e4 ,d5n es i/ je am ,tage und oeff5tli*1 dass wir mit allem ,fleiss mit ,gottes ,hilfe 7ohne ,rum zu r$57 v]huetet hab51 damit je ke9e neue und gottlose ,lehre si* 9 uns]n ,kir*5 e9fle*te1 e9reisse und ueb]h&nehme4 ,die obgemeldet5 ,artikel hab5 wir dem ,auss*reib5 na* ueb]geb5 woll5 zu e9] ,anzeigung uns]s ,bek5ntnisses und d] ,uns]n ,lehre4 ,und ob jem& befund5 wu]de1 d] d>an ,mangel haette1 dem i/ man f]n] ,b]i*t mit ,grund goettli*] ,helig] ,s*rift zu tun erboetig4 ,eur] ,kais]li*] ,maje/aet ,unt]ta5ig/e3 ,johnannes1 ,h]zog zu ,sa*s51 ,kurfu]/4 ,georg1 ,m>kgraf zu ,br&5burg4 ,ern/1 ,h]zog zu ,lu5eburg4 ,philipp1 ,l&graf zu ,hess54 ,wolfgang1 ,fu]/ zu ,anhalt4 ,die ,/adt ,nu]nb]g4 ,die ,/adt ,reutl+54 ,?is text 0 conv]t$ to ascii =mat = ,project ,witt5b]g by ,rev4 ,!odore ,mayes & is 9 ! public doma94 ,y may freely di/ribute1 copy or pr9t ?is text4 ,please direct any comm5ts or sugge/ions to3 ,rev4 ,rob]t ,e4 ,smi? ( ! ,wal!r ,libr>y at ,concordia ,!ological ,sem9>y4 ,e-mail3 cosmi?ba%4palni4edu ,surface ,mail3 #ffjjj ,n4 ,cl9ton ,/41 ,ft4 ,wayne1 ,,9 #dfhbe ,,usa ,phone3 7#bai7 #deb-babc ,fax3 7#bai7 #deb-babf