,,fratris ,,felicis ,,fabri ,,evagatorium ,,in ,,terr ,,sanct1 ,,arabi ,,et ,,egytpi ,,peregrinationem ,,edidit ,,cunradus ,,dietericus ,,hassler1 ,,gymnasii ,,regii ,,ulmani ,,professor4 ,,volumen ,,primum4 ,,stuttgardi4 ,,sumtibus ,,societatis ,,litterari ,,stuttgardiensis4 #ahdc4 ----------------------- ,transcriber's ,notes ,for this transcription1 the following edition was used3 ,fratris ,felicis ,fabri ,evagatorium in ,terrae ,sanctae1 ,arabiae et ,egypti peregrinationem3 ,volumen ,primum 7,stuttgardiae1 ,societas ,litteraria ,stuttgardiensis1 #ahdc7 ,the #ahdc-;edition this transcription is based on contains very many typographical errors4 ,before amending a word ,i checked whether it might not be a variant spelling4 ,when the correct word was not sufficiently clear or even entirely unclear1 a sic was appended while the text itself was left unchanged4 ,any changes applied by the transcriber are indicated by ,transcriber's ,footnotes 7,,tr#a1 ,,tr#b1 etc474 ,footnotes present in the original text are indicated by #a etc4 ----------------------- ,praemonenda ad lectorem4 ,accipis hic1 benevole lector1 volumen primum operis amplissimi1 quod ipsius auctoris manu scriptum atque in aedibus bibliothecae nostrae asservatum ante hos tres annos reperi4 ,cujus quidem operis quae saeculo ,,xvi prodiit epitome vernaculo sermone sub finem saeculi ,,xv ab auctore conscripta1 quamvis sit tenuis admodum et succincta itineris illius descriptio1 cum ab ipso ,robinsonio1 ,americano1 qui inter omnes1 quos ab ,hieronymi aetate ad nostra usque tempora locorum sanctorum investigatores novimus1 facile nuper princeps extitit1 multis iisque meritis laudibus saepe sit nominata2 opus integrum quanti momenti sit et ipse judicabis et ego disputatione tertio volumini praemittenda uberius exponam4 ,nolo tamen id nunc silentio praetermittere1 ,felicem nostrum1 dum ,hierosolymis versaretur1 nimis nonnunquam,,tr#a monachorum nugis atque commentis a veritate deductum fuisse1 quamvis in urbis sanctae quoque et illius regionis descriptione plurima eaque optimae frugis plenissima doceat1 quibus ipsius ,robinsonii observationes et augeri et emendari possint4 ,sed multo majoris illa sunt aestimanda1 quae1 quum suis oculis vidisset1 de reliquae ,palaestinae atque deserti ,arabiae regionibus1 deque urbium ,cahirae1 ,alexandriae1 ,venetiarum et aliorum tunc temporis locorum conditione auctor tradidit sequentibus voluminibus in lucem edenda4 ,quam ob rem hoc jam sufficiat addere1 opus ab ipso auctore duobus voluminibus descriptum societatis litterariae jussu in tres partes divisum esse1 ita tamen1 ut non sublata pristina indole ordo foliorum et paginarum codicis interpositis numeris atque litteris 7ut #ab ,a1 #dd ,b etc47 exprimatur1 et qui tertio volumini addentur indices1 ad hunc numerorum et litterarum ordinem1 non ad nostrae editionis paginas referri debeant4 ,sed in reliquis etiam minime archetypi colorem immutandum esse existimavi1 ut veram fideliterque expressam haberes libri imaginem4 ,latino quidem sermone scripsit auctor1 sed fere isto1 qui epistolis obscurorum virorum ludibrio fuit1 nec usui vocabulorum nec linguae legibus rectaeque scribendi rationi satis congruo4 ,nihil ego mutavi4 ,litteras majusculas et minusculas in scribendis nominibus propriis praesertim ita permiscuit1 ut nec in errore ipse sibi constaret2 sermonis discrimina minime curavit3 expressit1 ubi omittere debebat1 omisit1 ubi exprimenda erant4 ,omnia retinui1 nisi quae ita comparata erant1 ut lector videretur non posse in errorem non induci4 ,his levem medicinam adhibui2 caetera intacta reliqui2 quare id oro rogoque1 ut ne1 quae ipsius libri indoles fuerit1 sive meae negligentiae sive typographi errori tribuas4 ,quae difficiliora erant lectu1 sive quae perraro quidem addenda videbantur1 uncinis variae formae inclusa addito nonnunquam interrogationis signo explicanda putavi4 ,sed haec hactenus4 ,tu vero1 benevole lector1 fac1 ut ,fratris nostri ,felicis ,fabri et meum hoc opus felix1 faustum fortunatumque sit1 ne quem in edenda hac itineris descriptione pessimo quidem calamo scripta collocaverim1 taedeat me herculei laboris4 ,ulmae tertio ante ,calendas ,martias4 ,editor4 ,,epistola ,f4 ,f4 ,f4 ,,frater ,,felix ,,fabri ,ordinis ,praedicatorum1 ad ,fratres ,conventus ,ulmensis ejusdem ordinis ,de peregrinatione ,terrae ,sanctae et ,iherusalem et sanctorum montium ,syon et ,synai4 ,religiosis ac devotis ac in ,christo sibi delectis fratribus ,conventus ,ulmensis1 ordinis ,praedicatorum1 ,frater ,felix ,fabri1 ,ejusdem ordinis et ,conventus1 vester confrater1 salutem in ,domino sempiternam4 ,petitioni vestrae1 charissimi fratres1 satisfacere pro posse conatus sum1 qua me a vobis recedentem versus ,orientem ad partes transmarinos seriosius propulsastis1 exigentes1 ut loca transmarina1 praecipue tamen terrae sanctae loca1 diligentius et accuratius considerarem1 et conscriberem1 ad vosque1 si ,deus me reduceret1 fideliter referrem4 ,in peregrinatione ergo existens sola loca1 ad quae me contigit divertere1 intente perspexi1 situmque ac dispositionem scripto mandavi1 tam terrae sanctae1 quam aliarum terrarum1 marium1 fluminum1 et locorum ,syriae1 ,palaestinae1 ,deserti1 ,arabiae1 ,madian1 maris mortui1 maris magni1 maris rubri1 ac ,insularum ejus1 et terrarum circumjacentium ,graeciae1 ,macedoniae1 ,atticae1 ,achajae1 ,albaniae1 ,asiae minoris et majoris1 ,turciae1 ,illyrici1 ,dalmatiae1 ,pannoniae et ,histriae1 ,italiae etiam et loca ,germaniae sive ,theutoniae1 et breviter1 omnia quae in tribus principalibus partibus mundi vidi1 in ,europa1 in ,asia1 et in ,africa1 notavi et conscripsi4 ,siquidem has tres mundi principales partes attingit haec peregrinatio1 ut in processu secundae partis patebit4 ,insuper,,tr#b ea1 quae mihi et aliis comperegrinis acciderunt prospera et adversa1 amara et dulcia1 ex proposito et a casu1 et quaedam indifferentia1 et aliqua singularia1 intuitu vestrarum charitatum annotavi1 et adeo ad particularia determinate descendi1 ut narrandi modum excesserim1 ipsamque narrationem intricatam quodammodo reddiderim4 ,contigit enim mihi sicut multum affectuosis frequenter accidere solet1 qui dum ordinate1 et de re1 cui afficiuntur1 aliquid dicere aut proponere debent1 mox affectus rationem praeveniens orationem ipsam interruptionibus aut impedit1 aut penitus confundit4 ,qua in re 7,b7 affectus magis pensatur1 gratius acceptatur1 liberalius remuneratur1 et si quid forte inordinate actum fuerit1 aut minus ornate propositum1 affectui non effectui ascribitur1 quod et mihi1 utpote summe affectionato1 tam ad vestras charitates1 quam ad materiam traditam1 oro fieri4 ,ut ergo clarius et latius possem vobis hanc1 quam petivistis1 descriptionem tradere1 peracta prima peregrinatione in ,conventu consistens1 laboriose evagatus sum1 peneque per omnes ,canonicae et ,chatolicae ,scripturae libros legendo textus et glossas1 peregrinalia etiam militum nova et vetera perlegi1 et descriptiones terrae sanctae antiquas et modernas perspexi1 de quibus omnibus tuli1 quidquid deserviebat proposito meo1 ex qua collectura grande volumen comportavi4 ,pro certo autem dico1 quod non tantum laborem habui de loco ad locum peregrinando1 quantum habui de libro ad librum discurrendo1 quae rendo1 legendo1 et scribendo1 scripta corrigendo et concordando4 ,sed quia post haec omnia in multis dubius remansi et incertus1 quia multa legeram et pauca videram1 ideo1 ut certiores vos redderem1 et audentius scribere possem1 iterato,,tr#c mare transivi ad civitatem sanctam ,jerusalem1 ibique in locis sanctis multis diebus degi2 post quos magnum desertum intravi1 et per ,arabiam ad montem ,synai1 et inde in ,aegyptum descendi per oram maris rubri3 ,accipiens in omnibus his locis certitudinem1 conferens ea1 quae prius legeram et collegeram ad ipsa loca1 et concordantias sanctarum scripturarum cum locis1 et loca cum scripturis quantum potui1 investigavi et signavi4 ,inter haec nonnumquam de locis sanctis etiam1 in quibus non fui1 exactam diligentiam feci1 ut earum dispositionem conscriberem1 sed non nisi illo addito3 ibi non fui1 sed auditu aut lectione didici4 ,de extremis mundi finibus1 etsi mentionem faciam1 non tamen describam4 ,si quis autem legere cupit de his1 legat ,narratorium ,fratris ,odorici1 ,ordinis minoris1 qui ,orientem pervagatus mira sub testimonio jurandi dicit se vidisse4 ,legat et ,diodori antiquas historias4 ,perscrutetur etiam et videat novas mundi mappas1 et inveniet regiones ,orientis adeo longe a nobis distantes1 quod secundum modernos ,geometras et ,mathematicos ibi habitantes sunt respectu nostri ,antipodes1 quod tamen antiqui1 ut ,aristoteles1 et ,ptolomaeus1 et ,augustinus invenire non poterant4 ,hodie tamen in humanis sunt homines fide digni1 qui in insula ,zinpanga1 illius regionis parte1 dicunt se fuisse1 et alios polos et stellas affirmant se vidisse1 et silvas piperis1 et nemora caryophyllorum1 et hortos spicanardi1 et campos ,zinziberis1 et agros ,cinamomi1 et regiones lignorum ,sethim1 et virgulta aromatum diversorum1 et caetera multa asserunt se vidisse oculis1 et manibus contrectasse4 ,illi legantur et interrogentur1 et curiosis satisfacient4 ,de terra sancta1 in qua noster polus cernitur1 quae solo mediterraneo mari a nostris terris secernitur1 locutio mea est1 de qua et scripsi4 ,insuper conscripsi diligenter pericula1 quae in mari magno in utraque peregrinatione sustinui1 et angustias1 quas per desertum perpessus sum1 et tribulationes diversas1 quibus affectus fui una cum aliis sociis meis peregrinis inter ,turcos1 ,sarracenos1 ,arabes1 et falsos orientales christianos1 ut vestrae ,charitati magis placere incipiat monastica quies1 claustri stabilitas1 regularis disciplina et obedientiae labor1 discursus et evagatio vilescat4 ,testis enim mihi ,deus est1 quod si scivissem1 me ex hac peregrinatione ad tantam evagationem mentis et corporis implicandum fuisse1 nequaquam eam1 quantumcunque sanctam1 aggressus fuissem1 7#b ,a7 quia1 proh dolor1 nimis a studio utiliori alienatus et distractus factus sum4 ,idcirco decrevi1 hunc librum non ,peregrinatorium1 nec ,itinerarium1 nec ,viagium1 nec alio quovis nomine intitulare1 sed ,,evagatorium ,fratris ,felicis juste dici1 nominari1 et esse statui4 ,ex quo titulo1 materia confusa et diversa libri1 et compositionis indispositio et distractio patesceret4 ,accipite ergo1 mei desideratissimi1 hunc vobis promissum fratris vestri ,felicis ,evagatorium1 et pro solatio duntaxat in eo legite4 ,nec enim charitatibus vestris libellum hunc offero1 tamquam in omnibus authenticam scripturam continentem1 examinatam1 probatam1 auctoritatibus roboratam1 aut rationibus firmatam1 ut in eo vigilanti studio legendum sit tamquam in scripturis illuminativis4 ,sed vobis eum tribuo1 ut tempore remissionis fructuosioris studii et vacantiarum diebus pro vitando otio et recreatione sumenda1 cum hilari jucunditate eum1 si vacat1 legatis4 ,spero autem1 quod inutilis non erit hujus ,evagatorii lectio1 cum etiam res prorsus fabulosas et fictiones poticas ad profectum salutis vestrae sciatis retorquere4 ,scio enim vestrum tam ordinatum affectum1 ut non solum res grandes et gesta sancta sint vobis virtutum materia1 sed etiam res parvae et exiguae1 et facta puerilia sint vobis aedificatoria4 ,ideo audentius inter magna et vera1 sancta et seriosa1 nonnumquam inserui puerilia1 apocrypha1 et facetica1 cum intentione tamen numquam falsa1 aut mendacia1 aut irrationabilia1 aut sacrae scripturae contraria1 vel bonis moribus non convenientia4 ,quin imo non mediocrem intellectum sacrae scripturae1 et multarum ambiguitatum dabit hujus evagatorii lectio1 et animum admirantem1 et mentem curiosam in multis quietabit4 ,porro distantias locorum et longitudinem viarum1 et numerum milliarium per terras et maria nolui ubique ponere1 propter magnas diversitates1 quas reperi de hoc in libellis militum1 et propter incertitudinem illius mensurationis1 et propter inaequalitatem milliarium4 ,nam per mare non potest haberi certitudo de numero milliarium1 nisi essent semper aequales venti1 quia cum uno vento potest navis per aliquem locum in tribus diebus attingere1 ad quem cum alio vento non possum in tribus septimanis pervenire1 sicut ratio dictat4 ,nec de quantitate expensarum quicquam,,tr#d posui1 quia etiam non aequaliter omnibus temporibus cadit1 nec thelanea et curtusiae 7,b7 ,ganfragia1 ,gundagia1 et ,pedagia semper sunt aequalia1 sed nunc plus1 nunc minus exigunt1 et patroni quandoque multum1 quandoque minus1 pro naulo recipiunt4 ,tantum autem de expensis recipiendum mihi constat1 quod bursa plena et manus larga magnam deservit pacem in peregrinatione illa4 ,multi etiam in suis libellulis peregrinalibus nituntur determinatas directiones dare de diaetis1 de expensis1 de regimine in mari1 de conversatione cum ,sarracenis1 de provisione per desertum1 et de hujusmodi1 quae tamen omnia incerta sunt1 et singulis momentis mutantur4 ,ideo etiam transeo de istis1 et remitto legere volentes ad alia peregrinalia4 ,substantialia et necessaria illius sacrae peregrinationis vobis in hoc ,evagatorio late et clare aperui1 et ad oculum ostendi4 ,non solum autem vobis1 mihi utique charissimi1 sed etiam quibusdam aliis1 mihi minus notis communicavi1 qui accepto meo processu sibi ad suas personas ex eo libellulos confecerunt1 quod tamen mihi non displicet1 sed plurimum placet1 quia hoc1 quod sine fictione didici1 sine invidia communico4 ,eodem modo mihi placet1 ut hoc meum ,evagatorium communicetis aliis nostri ordinis fratribus2 praecipue autem fratribus mihi singularissime dilectis ,conventus ,basileensis1 inter quos a puero educatus1 et in religione et sacris literis instructus sum4 ,demum autem dispositione ,praelatorum et ,superiorum nostrorum1 vobis in confratrem sum datus1 et conventui vestro appodiatus4 ,communicetis etiam rogo ,venerabilibus et ,religiosis ,dominis et ,patribus meis in insigni ,monasterio ,elchingen1 sub generoso ,patre et ,domino1 ,domino ,paulo ,kast1 ,abbate dignissimo degentibus1 ,ordinis ,s4 ,benedicti4 ,dominis etiam ejusdem ordinis in ,wiblingen1 et in ,blabren vicinis nostris4 ,religiosis etiam ,dominis et ,patribus ,cartusiensibus in ,bono-,lapide1 et in ,buchsheim1 et in ,horto ,christi4 ,idem communicari posco et devotis viris ,dominis ,canonicis ,regularibus vestris ,concivibus in monasterio ,wengen4 ,sed et religiosis et reverendis confratribus nostris ,minoribus ,ulmae1 vobiscum commorantibus1 quaeso communicetur1 ut et juvenes eorum legendo ,evagatorium in stabilitate firmentur1 et ex descriptione sanctorum locorum scripturam sacram lucidius intelligant1 et in devotione et contemplatione magis proficiant4 ,non enim nisi ad profectum suum poterunt tam maturi et religiosi viri hoc evagatorio uti1 et si reprehendibile aliquid in eo repererint1 pie condonabunt et indulgebunt4,,tr#e ,pro quo humiliter supplico ,reverentias eorum4 ,porro si libellus iste ad manus venerit illorum1 de quibus habetur ,distinct4 ,,xxxvii4 ,sacerdotes1 qui omissis ,dei evangeliis et ,prophetis comoedias legunt1 et amatoria ,bucolicorum versuum verba canunt1 et ,virgilium tenent1 et 7#c ,a7 ,carmina poetica student1 et in pompa rhetoricorum verborum gaudent1 scio1 me non posse eorum detrectationes1 derisiones1 et subsannationes evadere4 ,qui omnia ,scripta1 etiam ,canonica et ,sancta1 ,rhetoricis floribus non redimita1 aut locutionem ,tullianam non redolentia dilacerant1 et auctores eorum derident4 ,talibus ,evagatorium nostrum fastidiosum erit1 quia curiosa amant1 ,sacram ,scripturam vilipendunt1 ,jerusalem non diligunt1 et maxime si ,felicem spernunt1 quem garrulum et indoctum proclamabunt4 ,sed licet1 inquit ,hieronymus exedra sibilet1 et victor qui si incendia non jactet1 numquam meum ,christo juvante silebit eloquium1 etiamsi praecisa lingua balbutiet1 quae adhaereat opto faucibus meis4 ,si non meminero tui1 o ,jerusalem4 ,legant1 qui volunt2 qui nolunt1 apices eventilent4 ,ego destinato operi imponam manum1 et scyllaeos canes obturata aure transibo4 ,vos autem1 fratres mei charissimi1 ,evagatorium accipientes primum eximio ,sacrae ,theologiae ,professori1 ,magistro ,ludwico ,fuchs1 ,priori nostro praedigno1 examinandum1 corrigendumque praesentate4 ,quamvis enim ipsum vile opusculum non magnopere aut necessario veniat corrigendum1 quasi periculo alicui esse possit3 ,absque tamen suae ,rever4 ,paternitatis nutu et consensu in publicum prodeat nolo4 ,et in hoc non modo suae venerandae ,paternitati detulisse1 sed et ipsi opusculo videar consuluisse4 ,scio equidem et certus sum1 quod ipsum ,evagatorium1 dum ex cella tanti ,doctoris egredi videbitur1 auctoritatis et splendoris plurimum accipiet atque valoris4 ,etiam pro eo habendo laborabunt1 qui ante suae ,paternitatis inspectionem de luto non levassent4 ,sic ergo1 fratres amantissimi1 per omnia quaeso facite1 et in vicem laborum meorum ,deum misericordem pro me deprecamini1 et ,reverendo nostro ,magistro et ,priori1 praeceptori meo observantissimo1 me recommendate4 ,valete in aevo felici4 ,datum anno ,,mcccclxxxiiii4 post reversionem meam secundam a locis sanctis ,jerusalem1 et montibus ,sion et ,synai4 ,f4 ,f4 ,f4 terrae sanctae peregrinus ordinis ,praedicatorum conventus ,ulmensis4 ,v4 c4 confrater4 ,,evagatorium hoc ,,duas principales continet partes1 secundum cursum duarum peregrinationum1 quae sunt ,,peregrinatio ,,hierosolymitana1 et ,,peregrinatio ,,synaiana sive ,,catheriniana4 ,et faciunt istae duae partes duo volumina1 et continent hae duae partes has sequentes materias in generali1 totque habent tractatus1 quot menses2 et tot capita quot dies4 ,et ita prima pars hujus ,,vi4 tractatus4 ,et secunda totidem4 ,processus incipit folio #be ,a4 ,,prooemium ,,divisio ,,totius ,,evagatorii4 7,b7 ,,prima pars continet prooemium1 quod complectitur peregrinationis sanctae terrae1 et ipsius terrae promissionis laudem1 et deinde primam evagationem ,f4,f4,f4 et reversionem4 ,de post vero continet secundam evagationem usque ad ,jerosolymam1 cum descriptione omnium sanctorum locorum terrae sanctae1 in quibus ,f4,f4,f4 evagatorii compositor fuit1 ut processus demonstrat4 ,,secunda pars continet evagationem a ,jerusalem per ,palaestinam et per desertum ,arabiae ad montem ,sinai in terra ,madian1 et recessum a monte ,horeb ad ,oram maris rubri in ,aegyptum1 et reversionem per mare1 cum descriptionibus insularum ,graeciae1 et terrarum usque ,venetias1 et descriptionem ,venetiarum ac alpium ,alemanniae et ,sueviae4 ,et ultimo ponitur descriptio civitatis ,ulmensis et conventus nostri1 cum diversis annexis4 ,primae partis primus tractatus continet prooemium1 commendationem terrae sanctae1 et primam ,f4,f4,f4 profectionem trans mare1 et inchoationem secundae profectionis usque ad mensem ,majum4 ,secundus tractatus continet peregrinationem mensis ,maji1 cum descriptione maris1 et politiae ,galearum4 ,tertius tractatus continet navigationem peregrinorum per mensem ,junium4 ,quartus tractatus continet perventionem peregrinorum in terram sanctam1 et visitationem locorum sanctorum in ,jerusalem et ,judaea per mensem ,julium1 et remeationem militum in suam regionem4 ,quintus tractatus continet acta peregrinorum remanentium in ,jerusalem per mensem ,augustum4 ,et ,sextus tractatus continet latam descriptionem ,sanctae ,jerusalem1 ejusque statum ab initio usque ad haec nostra tempora4 ,secundae vero partis primus tractatus1 qui est septimus totius ,evagatorii1 continet recessum peregrinorum a ,jerusalem in palaestinam1 et descriptionem ,arabiae et ,arabum1 et multum laborem peregrinorum per desertum1 et descriptionem montis ,oreb et ,sinai1 et sepulchri ,st4 ,catharinae1 et acta peregrinorum per mensem septembrem4 ,octavus tractatus continet perventionem peregrinorum in ,aegyptum1 et descriptionem ortus ,balsami1 ,chayri1 ,nili1 ,alexandriae1 et ,aegypti1 et casus peregrinorum per mensem octobrem4 ,nonus tractatus continet recessum peregrinorum de ,aegypto per mare1 et descriptionem insularum aliquarum1 et maritimarum regionum1 et casus peregrinorum per mensem novembrem4 ,decimus tractatus continet navigationem peregrinorum per mare1 et descriptionem multarum regionum1 et acta per mensem decembrem4 ,undecimus tractatus continet adventum peregrinorum ,venetias1 et descriptionem latam ,venetiarum1 et peregrinorum repatriationem in mense ,januario4 ,duodecimus et ultimus tractatus continet descriptionem ,theutoniae et ,sueviae1 et civitatis ,ulmensis1 et multa de regibus et principibus ,alemanniae1 et populis eorum1 et de politia civitatis ,ulmensis1 et de civibus ejus4 ,sed quia hic tractatus longus est1 et proprium facit librum1 ,evagatorio non adjunxi4 ,incipit pars prima1 ,scilicet prooemium in ,evagatorium ,f4,f4,f4 ,de commendatione terrae sanctae et peregrinationis4 ,evagari incipiam post greges sodalium tuarum4 ,egredere et abi post vestigia gregum1 et pasce hoedos tuos juxta tabernacula pastorum4 ,ita habetur paucis interpositis1 canticorum #a4 ,capitulo4 ,verba optime congruunt ad commendationem sacrae peregrinationis ,jerosolymitanae1 quae ad ,dei laudem suscepta noscitur esse actus nobilissimae virtutis1 quam sancti ,,latriam nominant4 ,porro ad perfectum virtutis actum exiguntur sex conditiones1 quae in verbis propositis continentur4 ,scilicet propositum boni operis2 ,desiderium ordinatum opus inchoandi2 ,libertas vel facultas agendi2 ,aggressus operationis2 ,modus debitus faciendi2 ,consummatio et perfectio actus virtuosi4 ,haec sex concurrunt ad virtuosam peregrinationem1 et continentur in praemissis verbis4 ,i47 ,enim peregrinus terrae sanctae debet habere1 et oportet ut habeat1 propositum peregrinandi1 ut dicere possit3 ,christo1 propter quem concepi tale propositum1 incipiam evagari4 ,,ii47 ,debet habere ordinatum desiderium peregrinationem inchoandi1 ad quod infert3 ,post greges sodalium tuarum4 ,,iii47 ,habere peregrinum oportet ,libertatem et facultatem peregrinandi1 7#d ,a7 ut sibi dicatur3 ,egredere4 ,,iv47 ,debet peregrinus aggredi ipsam peregrinationem1 cum sibi dicitur3 et abi4 ,v47 ,habere debet modum debitum exequendi peregrinationem ut peregrinetur3 post vestigia gregum4 ,,vi47 ,perficiat et consummet ipsam peregrinationem1 ut diligenter impleat hoc1 quod ei imperatur1 cum dicitur3 ,et pasce hoedos tuos juxta tabernaculum pastorum4 ,quod autem virtuosa peregrinatio ab his sex dependeat1 patet discurrendo per singula4 ,quantum igitur ad primum1 manifestum est1 quod desiderium quidem videndi civitatem sanctam ,jerusalem et alia loca sancta terrae promissionis1 commune est quasi omnibus ,christi fidelibus4 ,et audenter dico1 quod ille non est fidelis ,christianus1 qui hoc desiderio non est affectus1 ex verbis ,s4 ,hieronymi in quadam epistola de vita et obitu ,paulae1 ubi dicit3 ,ejus gentis homines ad sancta loca non veniunt4 ,quasi dicat1 ,nullius4 ,non autem propositum peregrinandi est commune4 ,omnes optant1 se in ,jerusalem fuisse1 et loca sancta vidisse4 ,sed pauci proponunt hoc velle facere1 quia patriae dulcedinem et cellulae quietem1 et amicorum vel fratrum solatia magis diligunt1 a quibus elongari nolunt4 ,desiderium ergo videndi ,jerusalem nihil facit ad peregrinationem1 sed dum quis habet cum desiderio propositum firmum1 ut dicere possit4 ,ecce1 ,domine ,jesu1 patriam desero1 cellam aut domum relinquo1 quietem propter te sperno1 fratres et amicos postpono1 imo et meipsum abnego1 et animam meam odio1 crucemque peregrinationis tollo1 et sic evagari incipiam4 ,quantum ad secundum notandum est1 quod vitiose quis evagari potest1 si ipsa evagatio etiam ad loca sancta1 non fiat ex ordinato affectu2 ,sicut cujusdam1 de quo dicitur ,esa4 #eg4 v4 #ag3 ,abiit vagus in via cordis sui4 ,quicumque enim peregrinari vult1 ut ex hoc in hoc1 et ex hoc in aliud evagetur1 ordinem non habet1 et virtute caret4 ,evagatio enim simpliciter sonat vitium1 et ideo1 qui peregrinatur ut evagetur1 vitiosus est2 non autem qui evagatur1 ut peregrinetur4 ,plures namque reperiuntur1 etiam in quiete regularis vitae degentes1 qui minus desiderarent peregrinationem1 si non haberent annexam evagationem4 ,non sic agit virtuosus peregrinus1 sed laborem peregrinandi subit1 ut incipiat evagari non simpliciter1 ut vagabundus in incertum1 sed evagari incipit post greges sodalium ejus1 propter quod ad peregrinandum motus est4 ,felix certe ejusmodi peregrini evagatio4 ,talis enim dignam percipit peregrinationem puerorum ,dei1 quae tibi omnium charior est 7,b7 terra1 ,sapi4 #ab1 v4 #g4 ,scimus quod sodalis dicitur socius sessionis4 ,sodales ergo ,christi sunt socii sessionis ejus4 ,quod optime convenit apostolis1 qui cum ,christo sponso consederunt in cathedra doctrinae1 ,matth4 ,v4 v4 #a4 ,et cum sedisset1 accesserunt ad eum discipuli ejus4 ,consederunt etiam idem in mensa caelestis alimoniae1 ,luc4 #bb4 v4 #ad4 ,vespere autem facto discubuit1 et ,,xii apostoli cum eo4 ,consedebunt etiam in tribunali extremi judicii1 ,matth4 #ai4 #ah4 ,cum sederit filius hominis in sede majestatis suae1 sedebitis et vos judices etc4 ,et in sessione quietis aeternae consedebunt1 ,luc4 #bb4 v4 #bi1 #cj4 ,ego dispono vobis1 sicut disposuit mihi pater meus regnum1 ut edatis et bibatis super mensam meam1 in regno meo4 ,tunc etiam ipsis sedentibus transiens ministrabit illis1 ,luc4 ,,xii4 v4 #cg4 ,sicut ergo apostoli sunt sodales ,christi1 ita sunt pastores nostri1 qui nobis promissi sunt4 ,jer4 #c4 v4 #ae4 ,dabo vobis1 inquit1 pastores juxta cor meum1 qui pascent vos scientia et doctrina4 ,ubi glossa intelligit apostolos et apostolicos viros1 quorum unus et praecipuus fuit ille1 cui ter dictum fuit4 ,joh4 ult4 pasce oves meas4 ,greges vero sodalium ,christi et pastorum nostrorum sunt turmae fidelium1 qui per apostolos ad pascua fidei et sacramentorum sunt ducti1 ut pascerentur exemplis1 doctrinis1 et corporalibus nutrimentis4 ,dicat ergo verus et virtuosus peregrinus3 ,evagari incipiam post greges sodalium ,christi1 quia indignum judico1 me inter greges apostolorum incedere1 sciens me ovem morbidam1 ideo saltim liceat mihi post gregem sodalium ejus pergere4 ,tali enim humili sui recognitione redditur desiderium peregrinandi ordinatum1 cum quis morbos suos cognoscit1 nec sanis et sanctis se comparat1 sed humiliter post greges sodalium ,christi ambulare desiderat4 ,quantum ad tertium1 quod necessaria sit peregrinandi facultas1 notandum1 quod licet quis habeat praefata duo1 scilicet propositum peregrinandi1 et humile desiderium inchoandi1 si deest facultas peregrinandi non poterit peregrinus fieri4 ,quo quaeso ibi ligatus8 ,quo ambulabit captivus8 ,necesse est ergo1 ut desiderandi evagari post greges sodalium ,christi dicatur ab eo1 cui subest1 egredere4 ,in quo verbo datur licentia et facultas peregrinandi4 ,multi enim fervidi religiosi et devoti utriusque sexus conjugati desiderium ardens habent videre clarissimam civitatem ,ierusalem2 sed interim quod non dicitur tali3 ,egredere1 cogitur manere4 ,multis enim rationabiliter et utiliter non indulgetur egressio1 etiam ad loca sancta1 ad vitandam talium distractionem4 ,unde ,hieronymus in epistola ,bonus homo1 si1 inquit crucis est resurrectionis loca non essent in urbe celeberrima1 in qua curia1 in qua aula militum1 in qua scorta1 mimi1 scurrae1 et omnia sunt1 quae solent esse in coeteris urbibus2 vel si monachorum turbis solummodo frequentaretur1 expetendum revera hujusmodi cunctis monachis eset habitaculum4 ,nunc vero summae stultitiae est renuntiare saeculo dimittere patriam1 inter majores populos peregre vivere1 melius quum eras victurus in patria4 ,de toto orbe ,jerosolymam concurritur1 plena est civitas universi generis hominum1 et tanta utriusque sexus constipatio1 ut non sit quies1 nec devotio aut recollectio4 ,haec ,hieronymus ,tom4 #a4 ,fol4 #ajc1 ,a ,verum iam aliam habet civitas sancta faciem4 ,ibi nunc nec rex1 nec miles1 imo nec scorta1 nec mimi1 et quantum ad hoc1 securior1 sanctior1 et devotior est peregrinari modo1 quam tempore b4 ,hieronymi1 nec sunt ibi impedimenta singularium devotionum1 licet multae sint miseriae4 ,de quibus patebit in sequentibus4 7#e ,a7 ,porro1 si absque licentia quis iter arripiat1 nec audit3 ,egredere1 iam egressio talis non esset peregrinatio1 sed periculosa damnosaque evagatio1 nec iret post greges sodalium ,christi1 sed post institutum diaboli1 sicut enim ,saolomon #c ,reg4 #b4 v4 #cf sqq4 praecepit ,semei1 ut sibi aedificaret domum in ,jerusalem1 et non egrederetur huc atque illuc4 ,quamcumque autem die contrarium fecerit1 et trans torrentem ,cedron trans ierit1 scire se interficiendum4 ,quod et sibi contigit1 dum egressus sine facultate fuit4 ,sic verus ,salomon ,christus1 et ,papa ,christi vicarius1 praecepit cuilibet fideli ,catholico manere in ,ierusalem1 hoc est1 in terminis christianorum1 quacumque autem die egressus fuerit aliquis1 sine licentia papae1 trans torrentem maris magni1 scire se interficiendum excommunicatione papali4 ,est enim prohibitum sub magnis censuris1 quod nullus absque ,papae licentia vadat in terram sanctam4 ,et hanc censuram et excommunicationem vidit ,dominus ,anthonius in libro poenitentiariae summi poenitentiarii4 ,ut dicit in ,tractatu de ,excommunicationibus ,c4 #cb4 ,quare autem super hoc sit lata sententia excommunicationis1 vide post ea1 pag4 #hb4 ,ideo nullus ,cardinalis et nullus ,legatus intromittit se de danda licentia1 sed petentes aut ad ,papam1 aut ad summum ,poenitentiarium remittuntur4 ,prout mihi ipsi contigit4 ,nam a duobus ,legatis a latere in ,alemanniam missis licentiam petii1 qui dixerunt1 neminem habere facultatem1 nisi,,tr#f summum papae poenitentiarium1 ex singulari commissione domini ,papae4 ,ideo magister generalis ordinis nostri nulli fratri licentiam ,jerosolymam 7visitandi7 tribuit1 nisi praesupposita papae licentia1 vel habita vel habenda2 prout patet in liberis sic ,testimonialibus meis de hac peregrinatione4 ,quantum ad quartum1 quod sequitur1 iam dictum1 scilicet aggressio actualis ipsius peregrinationis4 ,quod innuitur1 cum dicitur3 ,abi4 ,saepe namque contigit1 quod quis omnia praetacta habet1 scilicet propositum1 ordinatum affectum1 licentiam1 et tamen non progreditur ad peregrinandum4 ,qui considerat operis arduitatem1 et pericula marina1 et viarum discrimina1 et gravitatem expensarum1 et idcirco,,tr#g abire negligit4 ,tales sunt similes illis1 qui cum plurimum audaces sunt1 et magna praesumunt1 sed in aggressione desistunt1 victi timiditate4 ,de illis ,aristoteles #c4 ,ethicorum1 quod quidam sunt praevolantes ante bellum4 ,talem ego vidi1 qui cum magnis sollicitudinibus obtinuit licentiam1 et congregavit expensas1 et fecit sibi fieri vestes peregrinales4 ,sed dum tempus aggrediendi advenit1 formidulosus resiliit1 vitae enervationem et bursae suae evacuationem timens4 ,vidi etiam quosdam1 qui usque ad mare venerunt1 sed dum fretum cernerent1 et ejus pericula auditu perciperent1 redierunt4 ,et1 quod amplius est1 vidi quosdam1 quasi usque ad medium maris deductos1 qui fatigati maris incommodis redierunt4 ,hi egressi quidem erant1 sed non viriliter aggressi1 ideo non abierunt4 ,ideo dicitur3 ,egredere1 et abi4 ,quantum ad quintum1 de modo debito peregrinandi servando1 et qua via pergat1 ostenditur1 cum subinfertur3 ,post vestigia gregum4 ,supple3 egredere1 et abi3 ,multo enim minus reperiet peregrinus in terra sancta1 quam intendat4 ,intendit enim evagari post greges sodalium ,christi4 ,sed non poterat4 ,utinam cum pace et quiete post vestigia gregum sineretur incedere4 ,iam enim1 heu6 7,b7 non possumus sequi sodales ,christi1 pastores nostros1 nec inter greges eorum incedere1 sed cum grandi difficultate et cum timida evagatione vestigia gregum quaerere et sequi necesse est4 ,apostolica namque fides et vita de terra sancta pene defecit1 greges etiam1 qui apostolos ,christi sodales et nostros pastores in magno numero sequi solebant ad pascua1 iam dispersi sunt per orbem1 et a ,ierusalem migraverunt2 quod deplangit ,jer4 c4 ,x4 v4 #ba4 dicens3 ,omnis grex eorum dispersus est4 ,et ,esai4 #ag4 #b3 ,derelictae civitates gregibus erunt4 ,olim enim erant civitates1 villae1 et etiam nemora terrae sanctae1 repleta gregibus1 ibi videbantur agni multi per innocentiam1 oves per patientiam1 boves per maturitatem1 aselli per simplicitatem2 elephantes per castitatem1 cervi per cursum fervoris1 vaccae per ,praelatorum sollicitudinem post vitulos mugientes1 et lac copiose ministrantes4 ,o quam delectabile tunc erat in peregrinatione evagari1 egredi1 et abire1 quando non post vestigia gregum1 sed post voces pastorum1 ipsi greges et peregrini in gregibus ad pascua sanctorum locorum ducebantur4 ,tunc enim ,s4 ,petrus1 princeps pastorum1 greges dominicos pavit coelesti sapientia1 quando nec caro nec sanguis sibi revelavit1 sed pater coelestis infudit2 ,de quo ,matth4 #af4 v4 #ag4 ,s4 ,paulus eos pavit vitam angelicam inducendo4 ,ideo dicit3 nostra conversatio in coelis est4 ,phil4 #c4 v4 #bj4 ,s4 ,andreas eos pavit1 crucis mysterium aperiendo1 et ejus gloriam ostendendo4 ,unde dicit cuidam3 ,o si velis nosse mysterium crucis1 operietur tibi via salutis4 ,s4 ,jacobus ,major oves dominicas pavit1 secreta salutaria eis manifestando4 ,s4 ,johaness eos pavit1 dulcedinem inculcando4 ,s4 ,thomas1 fidei verae alimenta ministrando4 ,s4 ,jacobus minor1 sanctitatis exempla dando4 ,s4 ,philippus1 coelestibus desideriis eas impinguando1 et eas his contentari docuit1 dicens3 ,domine1 ostende nobis patrem1 et sufficit nobis4 ,joh4 #ad4 #h4 ,s4 ,bartholomaeus assidue orare docuit1 et ita verum pabulum quaerere4 ,s4 ,matthaeus poenitentiae cibo saginavit ,christianos4 ,s4 ,simeon ad obedientiae praesepe greges ,christi ligavit4 ,s4 ,thaddaeus ad jugem confessionem divinae laudis eas induxit4 ,s4 ,matthias ad humilitatem eas instruxit4 ,s4 ,lucas1 bos laboriosus1 ad laborandum animavit ,christi oves4 ,s4 ,marcus1 leo terribilis1 timorem ,domini inculcavit4 ,s4 ,barnabas sua sollicitudine multos ad salutis pascua induxit4 ,unde factum est1 ut longe post apostolos sanctos tota ,syria1 ,terra ,sancta1 ,galilaea1 ,palaestina1 ,mesopotamia1 ,aegyptus1 vastissima ,arabiae solitudo1 ,thebais 7#f ,a7 omnia sanctis hominibus fuerint plena4 ,de longinquis etiam mundi partibus ad hanc terram sanctam homines sancti et devoti confluebant1 nec reputabant1 se alibi posse proficere1 et ,deo propinquiores fieri1 nisi in his locis sanctis morarentur4 ,et illi1 quibus non suppetebat facultas hoc faciendi1 reddebantur pusillanimes1 quasi ,deo alibi non possent accepta servitia exhibere4 ,contra quod tamen ,s4 ,hieronymus ad ,paulinum scribens sic inquit3 ,nolo ,dei omnipotentiam angusto fine concludere1 et arctare parvo terrae loco1 quasi solum in terra sancta possit inveniri gratia4 ,nam de ,hierosolymis et de ,britannia aequaliter patet aula coelestis4 ,anthonius enim1 et cuncta ,aegypti1 et ,mesopotamiae1 ,ponti et ,cappadociae et ,armeniae examina monachorum non videre ,hierosolymam1 et patet illis absque hac urbe paradysi janua4 ,beatus ,hilarion1 cum palaestinus esset1 et in palaestina viveret1 uno tantum die ,hierusalem vidit1 ut nec contemnere sancta loca1 propter viciniam1 nec rursum ,deum loco concludere videretur4 ,nec quidquam1 frater charissime1 fidei tuae deesse putes1 quia ,hierosolymam non vidisti1 nec nos1 qui ibi fuimus1 meliores aestimes2 sed sive hic1 sive alibi aequalem te pro operibus tuis apud ,deum habere mercedem4 ,haec ,hieronymus1 uti supra 7,tom4 #a4 ,fol4 #ajb4 c4 ,d47 ,ex quibus liquet1 quod tantus fuit concursus fidelium devotorum ad ,ierusalem1 et terram sanctam1 quod necesse erat ,zelum et fervorem reprimere aliorum1 ne omnes locis suis derelictis illac confluerent4 ,unde ,hieronymus1 a ,ierusalem ,romam veniens1 eamque etiam repletam monasteriis reperiens1 dixit1 ut in epistola ad ,principiam habetur3 ,gaudeo1 ,romam factam ,ierosolymam4 ,crebra virginum monasteria1 monachorum innumerabilis multitudo 7,tom4 #a4 ,fol4 #bbj4 ,c47 ,sed quid nunc dicere possumus8 ,certe nihil aliud3 heu6 quam1 quod terra sancta et civitas sancta ,ierusalem iam repleta est vitiosissimis hominibus1 qui non gregatim ut greges incedunt1 sed sine ordine1 sine lege1 sine politico regimine dispersim1 ut nocivae bestiae1 discurrunt1,,tr#h et greges dissipant4 ,contra quos vocat ,deus gladium1 ,zachar4 #ac4 #g3 ,framea1 suscitare adversus eos1 qui dispergunt gregem meum4 ,ibi enim discurrit leo rugiens1 per superbiam quaerens ,christi ovem lacerare4 ,ibi equus effrenis1 furore plenus1 et mulus intemperatae luxuriae4 ,currunt ibi innumerabiles vulpes1 haeretici dolosi1 lupi crudeles et rapaces1 ibi saltat hoedus dissolutus1 et vacca lasciviens1 ,sirena deceptione plena1 capra ambitiosa1 canis rabidus1 pulex importunus4 ,terram illam1 vineam quondam ,domini ,sabaoth1 exterminavit caper de silva1 ,soldanus1 abnegatus christianus1 et singularis ferus1 crudelis et maledictus ,machometus depastus est vineam1 vineam illam electam4 ,et borealis terribilis bellua1 turcus1 cum suo viperino genimine1 longe lateque palmites verae vitis pullulantes conculcare1 eradicare1 et annihilare non cessat1 devastans fines fidelium4 ,evangelium et crucem de terra omni tollere penitus conatur1 sicut ,soldanus ea abstulit de civitate sancta1 et de toto regno ,jerosolymitano4 7,b7 ,non ergo re mansit in terra sancta1 nec gregum obscura vestigia in memoria1 vel signa quaedam praeteritorum1 vel imitatio vitae sanctorum4 ,cum enim peregrinatio dicitur3 ,egredere1 et abi post vestigia gregum1 jubentur imitari sanctorum exempla1 humilitatem1 disciplinam et devotionem1 fidem1 et caetera4 ,quae si non imitatus fuerit1 sed post pravitatem cordis sui evagatus fuerit1 verus peregrinus non erit1 quia post vestigia gregum non incedit4 ,quantum ad sextum et ultimum1 in quo notatur consummatio actus in eo1 quod dicitur3 ,et pasce hoedos tuos juxta tabernaculum pastorum4 ,in hac clausula notantur duo4 ,primum qualitas sanctorum locorum1 et quaedam proprietas eorum4 ,secundum1 quid peregrinus agere debeat1 dum ad illa loca pervenerit4 ,quoad #a4 considerandum1 quod loca sancta1 prophetica et evangelica1 aliquo singulari et famoso exercitio et miraculo dedicata1 vel aliquo actu solennizata1 vel a sanctis inhabitata1 dicuntur tabernacula pastorum1 etiam si nullum ibi sit tabernaculum4 ,patet hoc ex ,genes4 ,c4 #bh4 v4 #ag4 de ,jacobo1 considerante se in quodam loco sancto sub dio1 in quo loco non infuit domicilium2 et tamen dixit3 ,hic non est aliud1 nisi ,domus ,dei4 ,patet etiam ex locis in deserto magno1 quae dicuntur tabernacula ejus in terra salsuginis4 ,quamvis autem loca sancta absque superaedificatis aedificiis1 et sine murorum ambitu1 possint dici tabernacula1 tamen sancti1 tam veteris quam novi testamenti1 super ea erexerunt murata habitacula in testimonium sanctitatis locorum4 ,sic legitur fecisse ,abraham1 qui aedificavit altare ,domino1 in loco1 in quo ei apparuit ,deus1 ,genes4 ,,xii4 #g4 ,sic etiam fecit ,isaac1 ,gen4 #bf1 #be4 ,et ,jacob ,c4 #ca4 v4 #a4 #c4 #g4 ,sic fecit et ,josua1 ,jos4 ,c4 #h4 v4 #cj1 #ca4 ,et ,gedeon1 ,judic4 #f4 v4 #bd4 ,et ,manoa1 ,jud4 #ac4 v4 #ai4 ,david etiam in loco1 in quo angelus evaginato gladio apparuit1 templum aedificari,,tr#i praecepit #b ,reg4 ult4 v4 #be4 ,sic etiam cupiebat facere ,b4 ,petrus apostolus1 in loco1 ubi vidit ,dominum ,jesum transfigurandum in gloria1 et ,moysen1 et ,eliam in majestate cum eo4 ,unde dixit3 ,domine1 si vis1 faciamus hic tria tabernacula1 tibi unum1 ,moysi unum1 et ,eliae unum1 ,matth4 ,,xvii4 #d4 ,eadem ergo ratione devotio fidelium aedificavit in locis sanctis ,incarnationis1 nativitatis1 passionis1 resurrectionis1 ascensionis1 et ,spiritus ,sancti missionis1 et ,b4 ,mariae ,virginis assumtionis ecclesias et capellas1 et dicunt1 hic tabernacula pastorum4 ,et quia terra sancta fuit in valde multis locis miraculis prodigiisque solemnizata1 ideo in ea fuerunt valde multa tabernacula1 i4 e4 templa ecclesiae1 oracula1 et capellae4 7#g ,a7 ,sed1 pro dolor6 accidit tabernaculis illis1 sicut pastoribus et gregibus4 ,sicut enim jam1 ut dictum est1 non possumus sequi pastores et greges1 sed tantum post gregum vestigia iubemur abire3 sic etiam non possumus invenire tabernacula pastorum1 nisi in miserandis ruinis4 ,utinam et illas invenire et cernere liceret6 ,sunt enim templa1 ecclesiae1 capellae1 quae fuerant locis sanctis superaedificatae1 pene dissipatae1 ut dicere possimus illud ,jerm4 ,,iv4 v4 #bj3 ,tabernacula nostra vastata sunt4 ,aliquae ecclesiae solemniores sunt ,christo dicatae1 quae sunt ablatae1 et maledicto ,machometo datae2 ,paucae sunt ,christo servatae2 ,major tamen pars sunt penitus destructae1 et in multis locis1 in quibus scimus stetisse magnas et collegiatas ecclesias1 nec ruinae iam deprehenduntur4 ,sic ergo loco sancta dicuntur pastorum tabernacula1 sive habeant superaedificata aedificia1 sive non4 ,quoad ,,ii4 quid scilicet agendum sit peregrino in locis sanctis1 dicitur3 ,et pasce hoedos tuos juxta tabernacula pastorum4 ,scimus ex sententia ,pastoris ,christi ,s4 ,salvatoris1 ,matth4 ,c4 ,,xxv4 v4 #cb1 #cc4 ,quod justi comparantur ovibus4 impii vero hoedis4 ,defectus ergo nostri et vitia quibus mali vel impii sumus1 et peccatores constituimur1 sunt hoedi nostri4,,tr#aj ,hos hoedos jubemur pascere juxta loca sancta2 non quidem1 ut nutriantur vitia1 quia sic in foetidos hircos crescerent hoedi1 quia ex hoedis bene nutritis hirci crescunt4 ,sed sic1 ut hoedi in oves et agnos transmutentur4 ,quod tunc sit1 quando peregrinus in locis sanctis suos defectus recognoscit et emendat1 seque a vitiis et malis consuetudinibus avertit4 ,qui enim vadit in ,ierusalem1 et defectus non emendat1 peccata et eorum occasiones non vitat1 in vanum prorsus laborat1 et hoedos inducit1 et foetidos hircos reducit4 ,unde ,hieronymus ad ,paulinum3 ,non ,hierosolymae fuisse1 sed ,hierosolymis bene vixisse1 laudandum est4 ,crucis enim et resurrectionis loca his prosunt1 qui portant crucem suam sub ,christo1 et cum ,christo resurgunt cottidie1 et qui dignos se exhibent tanto habitaculo4 ,haec ille4 7,tom4 #a4 ,fol4 #ajb4 ,c4 ,d47 ,pascat ergo peregrinus hoedos suos juxta tabernacula1 ut verificetur illud ,jer4 ,,vi4 #c4 ,ad ,ierusalem venient pastores et greges eorum1 et pascet unus quisque eos1 qui sub manu sua sunt1 i4 e4 defectus1 qui in ejus potestate consistunt4 ,nam in his locis debet fieri peccator precator1 et precator poenitens1 et poenitens justus1 justus sanctus1 sanctus sanctior4 ,haec autem grandi conatu et multo labore indigent1 quem pauci peregrini aggrediuntur3 ,imo grave est1 suadere alicui hanc peregrinationem1 quia paucissimi emendantur4 ,unde ,socrates philosophus1 a quodam interrogatus3 ,quare secundum ejus doctrinam peregrinari in alienam terram non prodesset8 ,ait3 ,ideo peregrinationes tibi non prosunt1 cum ,te ,tecum circumferas2 premit enim te eadem caussa1 quae expulit4 ,quid terrarum novitas mutare potest8 ,quid cognitio urbium et locorum8 ,interitum reddit ista jactatio4 ,quaeris1 quare te fuga ista non adjuvet8 ,tecum fugis1 onus cum deponendum est1 ipse deponeris4 ,haec ille ,socrates gentilis de gentilium hominum peregrinationibus fugitivis sensit4 ,secus autem est de christianorum conantium ex charitate ad meliora peregrinatione ad loca sacra1 coelesti virtute infusa1 et indulgentiis dotata1 et multipliciter sanctificata4 ,legitur in ,chronicis1 quod ,b4 ,cletus1 ,petri successor construxerit ,romae ,b4 ,petro ecclesiam1 et omnibus fidelibus scripsit1 invitans eos ad visitationem sepulchri ,s4 ,petri1 dicens3 ,quod hujusmodi peregrinatio praevalet jejunio duorum annorum1 et sub gravi anathemate excommunicationis dissuadentes et impedientes hujusmodi peregrinationem prohibens4 ,si peregrinatio ad sanctorum apostolorum limina tantum valet1 quantum valeat peregrinatio ad limina ,christi1 et ad ejus suaeque matris sepulchra pensare faciliter potest fidelis4 ,et si dissuadentes romanam vistationem sic excommunicantur1 qualiter anathemizentur retrahentes a visitatione ,hierosolymitana8 ,videant1 qui inter hoc agunt2 cum,,tr#aa illae duae civitates1 ,ierosolyma et ,roma1 tantum distent in dignitate1 et sanctitate1 quantum ,christus super apostolos 7est47 ,,commendatio ,,terrae ,,sanctae4 et ,peregrinationis eius praeconizatio4 ,multiplex vox sacrae ,scripturae terram sanctam nobis declamat1 eam esse commendabilem prae omnibus mundi terris1 nominans eam terram sanctam1 a ,deo benedictam2 a ,deo singulariter creatam1 et fundatam2 a ,deo respectam2 optimam2 valde bonam2 egregiam2 desiderabilem2 ,deo chariorem omnibus2 electam2 excelsam1 et hujusmodi multa1 7,b7 quibus eam sacra scriptura commendat4 ,ut ,deuteron4 ,c4 #h4 et #aa4 laudatur4 ,et merito4 ,est enim terra illa sanctitate foecundissima1 exemplis virtutum fortissima1 nobilitate dignissima1 situ sanissima1 aere temperatissima1 gleba subtilissima1 comparatione ad alias terras altissima1 montibus excelsa1 ad bellandum munitissima1 significationibus et figuris aptissima1 bonis hujus vitae sufficientissima1 propter eam olim inhabitantes dignissima1 propter facta in ea mirabilissima1 propter sanctos in ea natos spectabilissima1 et propter mysteria undiquaque sic ex ea fulgentia clarissima1 cultu divino praecipua1 templis et ecclesiis singularissima1 medietate sua virtuosissima1 aerumnosis et vitiosis durissima1 virtuosis et sanctis clementissima1 legibus et praeceptis ordinatissima1 ad contemplandum quietissima1 ad operandum convenientissima1 ad studendum congruentissima1 religiosis devotissima1 ad influxum divinae gratiae dispositissima1 ,iudaeis dilectissima1 paganis acceptissima1 christianis desiderabilis et propriissima4 ,ideo dicitur lacte et melle manare1 vino et oleo fluere1 frumento1 hordeo1 et omnibus fructibus abundare4 ,quapropter pro hac terra certant universae gentes1 et omnes gestiunt totis conatibus et viribus eam possidere4 ,nec est gens sub caelo1 quae non credat et confideatur1 sic eam solam sanctam esse et divinam4 ,unde ob id peregrinatur ad eam ,saraceni1 ,turci1 ,arabes1 ,barbari1 ,iudaei1 ,christiani tam orientales,,tr#ab quam occidentales1 haeretici1 schismatici1 et de totius mundi angulis procedunt ad videndam terram illam4 ,resultat autem tam immensa terrae hujus dignitas ex eo1 quod ,deus omnipotens1 in cujus manu sunt omnes fines terrae1 videtur quodammodo eam singulariter dilexisse1 ex qua dilectione ejus singularis sanctitas oritur4 ,singularis autem ,dei dilectio ad terram illam patet ex multis4 ,primo1 cum ,deus hominem voluit creare ad imaginem et similitudinem suam1 singulariter ex limo hujus terrae formavit corpus ,ade in agro ,damasceno juxta ,hebron1 ut dicit ,magister #b ,senentiarum 44 ex verbis ,johann4 ,damma4 ,et omnes ,hebraei et catholici ,doctores4 ,secundo4 ,huic terrae ,deus primo providit et incolis et habitatoribus4 ,nam cum ,adam creatus esset in agro praedicto1 statim translatus fuit in paradysum1 sed eo peccante repositus fuit de paradyso cum ,eva uxore sua ad agrum1 ubi creatus fuerat1 ut terra illa primos incolas haberet4 ,tertio4 ,electos et sanctos de aliis terris in hanc venire jussit1 ut patet de ,abraham ,gen4 ,,xii4 v4 #a4 ,et de filiis ,israel4 ,exodi per totum4 ,quos cum terribilibus signis induxit in terram istam4 ,quarto4 ,speciales leges filiis ,israel praedicit1 quomodo in hac terra vivere deberent1 ne eam contaminarent et polluerent4 ,quinto4 ,malos et gentem peccatrinum quemquam,,tr#ac diutius in ea morari sustinuit1 sed mox completis iniquitatibus ignominiose ejecit4 ,quod legenti scripturas notum est1 usque ad moderna tempora4 ,nec putet quis1 gentem illam1 quae nunc eam possidet1 diu mansuram1 quia et ipsi ,sarraceni desperate,,tr#ad 7#h ,a7 suam exspectant expulsionem4 ,sexto4 ,in hac terra ante incarnationem solum templum habere voluit1 et in eo solum sacrificia acceptare4 ,nec erat templum aut sacrificium in mundo sibi placens1 nisi in hac terra factum4 ,septimo4 ,familiarius se ,deus habuit ad hujus terrae habitatores1 quam ad quoscumque alios1 ibique frequentius angelos apparere permisit4 ,octavo4 ,in illa terra miracula1 signa1 et prodigia fecit1 toto orbe stupenda1 magis quam in quacumque parte mundi4 ,nono4 ,in hac ,deus prophetas1 patriarchas1 sacerdotes1 et reges per se ipsum posuit et ordinavit4 ,decimo4 ,in hac terra voluit incarnari1 matrem sibi dignissimam condere1 ex virgine nasci1 circumcidi1 baptizari1 conversari1 discipulos eligere1 praedicare1 miracula facere1 sacramenta institutere1 pati1 crucifigi1 et mori1 sepeliri1 resurgere1 hinc in coelum ascendere1 hic spiritum ,sanctum apostolis mittere1 ut ab hinc totus mundus sciret suam salutem effluxisse4 ,undecimo4 ,curiam et ,consistorium suum ac tribunal in hac sibi dilecta terra collocavit1 ibique judicio disceptabit in fine mundi cum omnibus filiis hominum4 ,duodecimo4 ,deus terram illam singularissime illustravit1 ita1 quod omnia1 quae in ea sunt1 sint alicujus magni mysterii significativa1 quod non est in aliis terris4 ,tota enim terra illa est doctrinalis4 ,nam situs ejus1 civitates1 villae1 castra1 domus1 montes1 colles1 campi1 valles1 maria1 flumina1 fontes1 cisternae1 aquae1 siccitates1 arida1 petrae1 lapides1 aspera et plana1 deserta et culta1 viae et invia1 horti1 arbores1 nomina locorum1 omnia sunt mysteriis plena1 et divina quaedam in se continent sacramenta1 quae vel sunt de mysteriis divinis1 vel de moribus humanis4 ,ex his duodecim signis patet1 quod ,deus prae omnibus mundi terris hanc singulariter dilexit4,,tr#ae ,ex quibus merito perpenditur1 quanta loca illa sanctissima exundant1 haud dubio laude et gloria1 quanta virtute et dignitate praestant1 quanta proinde devotione1,,tr#af si via ad ea nobis esset aptior1 jure meritoque essent tum honoranda1 tum visitanda4 ,quando colenda affectu1 quae et ipsa mater ,domini ,maria1 virgo perpetua1 ejus post ascensionem1 dictarum rerum ob memoriam non tam incoluit multo post tempore1 quam ardentissimis desideriorum insigniis honorabiliora nobis effecit4 ,ita et reliquae mulieres sanctae loca ipsa saepenumero devotissime exosculantes1 atque hunc in modum plerique alii utriusque sexus homines fecere4 ,inter quos beatissimus fulget ,hieronymus1 eorundem locorum cultor et inhabitator praecipuus1 qui in diversorio ,mariae ad praesepe ,domini in bethlehemitico tuguriolo latitare atque commorari romanis praetulit deliciis4 ,ita devotissima ,paula et ,eustochium cum multis virginibus1 et venerabilis ,marcella1 ex ,roma literis iam dictarum advocata4 ,sic et ,melania1 mulier urbica1 cum multa familia ,romam deseruit1 ,jerosolymam petiit1 ibique monasterium construxit1 ,deo cum quinquaginta virginibus serviens4 ,haec1 ut ,jeronymus in epistola ad ,paulam consolatoria super dormitione ,blessillae dicit1 quod una hora virum1 et duos liberos amisit1 mox cum omni1 quam habebat1 possessione iam hyeme navigavit1 nolens oportunum navigationis tempus exspectare4 ,tom4 #a ,fol4 #afj4 ,d4 ,sed et ,fabiola1 ingentibus derelictis opibus1 narrat ,hieronymus in epitaphio ,fabiolae ad ,oceanum ,tom4 #a4 ,fol4 #aig4 sqq4 venisse in terram sanctam1 ibi moraturam4 ,sic et sanctae foeminae ad loca sancta transmigrantes ,rusticum ad se vocavere1 ut habet ,hieronymus in epistola ad ,rusticum ,tom4 #a4 ,fol4 #bai4 ,sed et ,susanna1 nobilis virgo1 de ,roma ,bethlehem adiit4 ,cujus tamen peregrinatio in malum cessit1 ut ,hieronymus in epistola objurgatoria ad eandem asserit ,tom4 #d4 ,fol4 #aci4 sqq4 ,insuper ,b4 ,hieronymus multis scribit epistolas invitatorias ad loca sancta4 ,sicut ad ,apronium 7,tom4 #b4 ,fol4 #acj47 ,et ,theodoram sanctam foeminam2 ad ,abigaum coecum 7,tom4 #a4 ,fol4 #bjc47 ,et ,desiderium in epistola vocat 7,tom4 #c4 ,fol4 #aih47 ,et ,marcellam per epistolam1 tamquam per ,paulam et ,eustochium missam1 a ,roma vocat ad loca sancta1 collaudans ultra modum terram sanctam1 et civitatem ,jerusalem 7,tom4 #a4 ,fol4 #abc47 ,captum ,johannem juvenem a ,persis1 de ,perside cum miraculose ,jeronymus in ,jerusalem transvexit1 ut habet ,cyrillus4 ,et quamvis tempore ,b4 ,hieronymi oriens inquietissimus esset1 propter barbarorum incursus1 nullatenus tamen fugit1 sed amore locorum sanctorum mansit4 ,unde in ,epitaphio ,fabiolae dicit3 ,nos in oriente iam tenuit fixa fides1 et inveteratum locorum sanctorum desiderium1 non obstantibus calamitatibus4 7,tom4 #a4 ,fol4 #bjj4 ,d47 ,et cum vice 7,b7 quadam venisset ,romam1 celerrime rediit ,hierosolymam1 vocans ,romam ,babylonem1 et ,asellam precatur1 dicens3 ,ora1 ut de ,babylone regrediar ,jerosolymam1 et veniat ,esdras1 et reducat me in patriam4 ,haec in epistola ad ,asallam 7,tom4 #b4 ,fol4 #cfd4 ,c47 ,sic ,ruffinus1 etiam italicus vir nobilis1 gloriam et divitias contemsit1 et in ,jerusalem pauper1 pauperem ,christum imitans1 ibi vitam in multa virtute finivit4 ,de his habetur in speculo historiali lib4 #ah4 c4 #hi4 ,sed et ,origines derelicta patria loca sancta adiit in ,palaestinam1 ,judaeam1 et ,syriam1 ut ,jeronymus habet de viris illustribus 7,tom4 #a4 ,fol4 #bhe47 ,de hoc possemus aliquid altius adducere4 ,nam ,helena1 sancta ,imperatrix1 ,jerosolymam ob amorem crucis locorumque sanctorum mare transivit4 ,sic etiam ,eudochia1 uxor ,theodosii imperatoris1 universis deliciis resignavit1 et vitam caelibem circa loca sancta in hac terra finivit4 ,similiter fecit ,pelagia1 speciosissima femina1 et lasciva1 et meretrix ,antiochena1 quae occulte vanitatibus post se relictis in monte ,oliveti concludi se in arctissima cellula fecit1 et ibi in poenitentia devotissima vitam finivit4 ,legimus etiam1 quod ,wilhelmus1 ecclesiae persecutor et tyrannus1 per sanctum ,bernhardum conversus1 missus fuit ab ,eugenio papa1 et a ,b4 ,bernhardo ,jerosolymam1 et ad suscipiendam ibi poenitentiam a ,patriarcha4 ,qui jussa complens tantam gratiam in locis sanctis promeruit1 ut maximis postea clareret miraculis1 et vitam arctissimam duceret monachalem4 ,ita clarissimi quique alii ex omni christianismo viri1 qui pro sua eximia fide et devotione quantumlibet distarent1 minus se habere christianae religionis ab olim putavere1 nisi illa loca sanctissima suis perspexissent oculis1 osculisque attigissent1 atque illic ,christum ,dominum adorassent1 ubi steterunt pedes ejus1 et in quibus evangelium primum de patibulo coruscavit1 fidesque nostra sumsit exordium4 ,devota ergo visitatio illorum sanctissimorum locorum ad emendatioris vitae propositum concipiendum1 hauriendamque suorum compunctionem criminum multum confert pio et fideli peregrino2 ita1 ut meo quidem judicio atque plurimorum mecum consentientium censura1 nullus pene sit vel perrarus1 qui non melior inde regrediatur1 quam ante fuerat ingressus4 ,neque ob id hoc in loco gentili concesserim poetae1 dicenti3 ,coelum non animum mutat1 qui trans mare currit4 ,esto6 in curiosis id locum habeat1 qui vanitatis ducti spiritu scrutandorum locorum causa eo pergunt1 nullum referentes fructum ex tanto labore et sumtu1 nisi quod veterum more exploratorum1 quos ,moyses miserat1 terrae sanctae detrahere non cessant4 ,at non sic in his1 qui devotionis venerationisque gratia illo proficiscuntur4 ,quis enim christicola has ingressus terras sanctissimas non mox solveretur in lacrymas8 ,quis compunctionis non pie ferret indicia1 etiamsi adamantino esset pectore8 ,quis1 inquam1 ex his locis1 si tamen credat ,deo et evangelio1 non magnam sibi hauriat devotionem8 ,quis ibi melioris vitae sibi non imbibat voluntatem1 vitaeque veteris poeniteat1 ubi tot et tanta ad haec sub oculis habet incitamenta1 ubi haud dubium divina gratia efficacius prae caeteris locis in animas agit devotorum1 si obex non ponatur4 ,sed his iam satis est4 ,explicit prologus et commendatio terrae ,sanctae1 et peregrinationis4 ,f4 ,f4 ,f4 7#i ,a7 ,sequitur ,particula primi ,tractatus1 qui continet cursum primae ,evagationis ,f4 ,f4 ,f4 in terram sanctam4 ,incipit evagatorium4 ,f4 ,f4 ,f4 ,lectoris in ,ulma1 ordinis fratrum ,praedicatorum in terrae sanctae peregrinationem4 ,evagari et discurrere per mundum1 quamvis sit contra ,monachi et ,religiosi rationem1 quia ,monachus religiosus1 quasi manens religatus dicitur2,,tr#ag tamen evagari cum licentia et obedientia suorum superiorum per mundum1 per terram et mare1 ad loca1 ubi intellectus illuminatur1 affectus inflammatur1 vita in melius emendatur1 meritum augmentatur1 et experientia rerum utilium acquiritur1 nemo est1 qui sentiat1 talem evagationem religioso non convenire1 maxime tamen si religiosus talis sit in officiis1 quae congruenter expedire nequit1 nisi multarum rerum,,tr#ah experientia sit edoctus3 sicut est officium praedicationis1 quod utique virum intelligentem scripturas1 expertum et imperterritum1 requirit4 ,cum ergo ego ,f4 ,f4 ,f4 ordinis praedicatorum1 per superiores meos ad praedicationis officium exercendum sim missus1 et per patres nostrae provinciae1 more ordinis1 praedicator generalis constitutus1 ex eo tempore1 quo praedicare inchoavi ,jesum ,christum1 natum de virgine1 passum et mortuum in cruce1 concepi desiderium et propositum videndi loca illa sanctissima nativitatis1 vitae1 mortisque ,jesu ,domini nostri ,salvatoris4 ,et quamquam ad scientiam praedicatori necessariam satis conferant documenta evangelica et apostolica1 quae sanctorum studiosa lucubratione exornantur in dies1 7,b7 ac per divini verbi declamationes cottidiana explanatione elucidantur3 ,non parum tamen ad eam ipsam conducit dictorum peragratio1 et sub oculis conspectio locorum1 in quibus1 quamquam per exemplum facta1 dicta1 aut passa dietim aut legimus aut audivimus4 ,quam autem multum conferat inspectio illorum locorum sanctorum ad sacra scripturae intellectum1 testatur ,b4 ,hieronymus in prologo #a4 ,paralipomenon1 ubi sic dicit3 ,sicut graecorum historias magis intelligunt1 qui ,athenas viderint2 et tertium ,virgilii librum1 qui a ,troade per ,leuchatem2 et ,acroceraunia ad ,siciliam1 et inde ad ostia ,tyberis,,tr#ai navigaverint3 ,ita sacram scripturam lucidius intuebitur1 qui ,iudaeam oculis contemplatus est1 et antiquarum urbium memorias locorumque cognoverit4 ,unde et nobis curae fuit1 cum eruditissimis hebraeorum hunc laborem subire1 ut circummiremus provinciam1 quam universae ecclesiae ,christi sonant4 ,haec ille 7,tom4 #c4 praefat4 altera ad ,domnion1 ,fol4 #bj4 ,c47 ,si ergo ,s4 ,jeronymus1 vir illuminatissimus1 ingeniosissimus1 voluit sancta loca circuire1 ut sacras scripturas melius posset intelligere1 quid mirum1 si ego et mei similes1 quibus et ingeniolum rude1 intellectus obtusus1 conemur per eundem modum aliquantulum sacrarum scripturarum intelligentiam acquirere1 praesertim cum etiam nunc ad oculum cernamus1 quod puri laici1 quibus nulla scripturarum sacrarum consuetudo1 postquam peregrinando ad loca sancta migraverint1 indeque redierint1 disputant de evangelio et prophetis1 loquuntur de rebus theologicis1 et nonnumquam in quibusdam difficultatibus1 sacram scripturam concernentibus1 doctos et litteratos vincunt et instruunt1 quia nullus catholicus ab his locis sanctis redit1 nisi melius instructus4 ,cum ergo indocti seculares theologi a sanctis locis redeunt1 nullum dubium est1 quin clerici et aliquantulum docti1 non mediocriter informati redibunt4 ,ob hanc ergo causam1 et plures alias1 quae factae sunt in praefata terrae sanctae commendatione1 et quasdam alias1 quas enumerare necesse non est1 firmavi faciem meam1 ut irem in ,jerusalem1 sicut de ,domino ,jesu dicitur ,luc4 #i4 v4 #ea4 et quantum ,religioso licet1 voto me ad hoc constrinxi4 ,deum autem testor1 quod pro illa peregrinatione multis annis tanto desiderio aestuavi1 ut pene nihil aliud vigilanti aut dormienti occurreret cogitandum4 ,et pro certo possum dicere1 quod ultra mille noctis et quietis horas insomnes duxi1 his cogitationibus insistens4 ,porro1 grave mihi erat petere licentiam ad tam inconsuetam et longam evagationem1 et videbatur mihi quasi impossibile impetrare4 ,sed et ubi tantas expensas acciperem nec quidquam suspicari poteram4 ,inquietus tamen eram1 et multorum quaesivi consilia1 sed remanendi non inveni remedia4 ,tandem autem contuli me ad ,illustrem ,principem1 comitem ,eberhardum de ,wurtenberg1 seniorem1 qui pridem in his sanctis locis fuerat2 et in dominico sepulchro1 quod est in ,ierusalem1 sacramentis militaribus constrictus militae insignia ibi accepit1 petens 7#aj ,a7 suae ,magnificentiae consilia1 de concepta peregrinatione perficienda2,,tr#bj pavidus enim fui1 et vitae meae timebam1 mare etiam1 quod numquam prius videram1 et multa audieram de eo1 aliaque illius peregrinationis pericula1 de quibus multa ante legeram1 horrebam4 ,ideo pro consiliis1 plus quam necesse fuit1 huc illucque discurrebam4 ,generosus autem ,comes1 me audito1 familiari affatu respondit3 ,tres1 inquit1 sunt humani actus1 quos nullus debet suadere1 aut dissuadere unico4 ,unus est contrahere matrimonium4 ,alter est inire bellum4 ,tertius est visitare sanctum sepulchrum4 ,hi1 inquam tres actus sunt quidem boni1 sed faciliter possunt malum finem sortiri4 ,quod dum fit1 consulens tamquam reus mali eventus venit inculpandus4 ,addit tamen prudens ,comes1 illam1 de qua quaerebam1 peregrinationem,,tr#ba fore virtuosam1 sanctam1 laudabilem ac praeutilem illis duntaxat1 qui divinae intuitu laudis eam assumerent1 sed nimis fore periculosam illis1 qui levitate ducti1 aut curiositate1 aut seculi pompam1 aut quandam vilem ac transitoriam vanitatem finem ejus praestituerint4 ,haec ergo generosi principis verba non modicum desiderium meum augmentabant4 ,alium quendam nobilem senem militem1 qui etiam in sancto sepulchro militiam ante plures annos acceperat1 adii1 inquirens1 quid mihi consuleret in hac re8 ,qui ex magno cordis affectu in haec verba prorupit3 ,ecce1 frater1 scias pro certo1 si tanto non essem gravatus senio1 nemo posset me ab iterata,,tr#bb peregrinatione agenda retrahere4 ,nusquam enim tantam ,dei gratiam expertus sum1 sicut circa loca redemtionis nostrae4 ,videbatur enim mihi quotiens me ad orationem contuli1 coelum aperiri1 et quasdam divinas mihi alis insuetas dulcedines et consolationes infundi4 ,post haec abii ad quoddam monasterium monialium1 et postulavi a ,priorissa habere colloquium cum una sorore virgine1 vulgatae devotionis et singularis1 ut plures opinantur1 sanctitatis1 cum qua antea saepe pro mea aedificatione colloquium habui1 vultum tamen ipsius numquam vidi4 ,huic virgini propositum meum exposui4 ,quae quadam insolita hilaritate perfusa respondit3 ,cito1 cito1 iter conceptum perficite1 et nequaquam ultra manete1 et ,dominus sit comes itineris vestri4 ,haec virginis verba ita accepi1 ac si de caelo sonuissent1 et mox inchoavi me ad evagandum disponere4 ,morabatur autem tunc temporis ,romae1 in conventu nostro super ,minervam1 quidam frater provinciae nostrae1 mihi notus et familiaris1 cui scripsi intentum meum1 petens1 ut mihi ,licentiam a ,sanctissimo ,domino ,papa1 ,sixto ,,iv4 impetraret4 ,et a reverendissimo nostri ordinis ,generali1 ,magistro ,patre ,leonhardo de ,mansuetis de ,perusio1 sine quorum primordiali licentia nemo de provincia licentiasset me4 ,frater autem ille1 ut bonus amicus1 non segniter egit1 sed quantocius quae petieram impetravit1 et litteram testimonialem magistri generalis ordinis mihi misit1 in qua omnibus praecepit1 ne quis eo inferior me praesumeret impedire in hac peregrinatione4 ,hac litera habita accessi 7,b7 cum ea ad nostrae provinciae reverendum ,patrem ,provincialem1 et ad venerabilem ,sacrae theologiae magistrum1 ,ludwicum ,fuchs1 ,priorem ,ulmensum1 eisque licentiam ,domini papae et magistri ,ordinis ostendi1 petens1 ut et ipsi benevolum consensum praeberent4 ,qui mea intensa voluntate considerata non tantum consensum praebuerunt1 sed et adjutoria et promotiones addiderunt2 et ita factum est1 quod in paucis diebus in omnibus1 quae mihi erant necessaria pro tanto itinere fui optime provisus1 et iam ad discessum paratus4 ,quod ut audivit vir nobilis1 et miles strenuus1 ,dominus ,hypolithus vel ,apollinaris1 vel ,pupillus de ,lapide1 pro tunc ,praefectus superioris ,bavariae1 in ,gundelfingen oppido residens1 accersiri me fecit1 et filium suum1 ,domicellum ,georium de ,lapide1 quem ,hierosolymam pro adipiscenda militia mittere decreverat1 mihi commendavit1 promittens refusionem et contributionem in expensis1 et recognitionem in futuris beneficiis1 si in comitem itineris mei filium ejus recipere non recusarem4 ,libens autem consensi viro illi et ,domicello ,georio diem statui certum1 quo ipse me in oppido ,memmingen inveniret1 et in loco illo et die statuto vellemus profectionem inchoare4 ,istis sic compositis ,ulmam redii4 ,,compendiosa ,,descriptio primae evagationis in terram sanctam4 ,f4 ,f4 ,f4 ,solemnitate ,paschali anno domini ,,mcccclxxx1 die ,,ix4 mensis aprilis1 quae fuit dominica in octavis ,paschae1 qua cantatur3 ,quasi modo etc41 in qua etiam celebratur ecclesiae fratrum praedicatorum in ,ulma annua dedicatio1 die eodem post prandium ex more ambonem ascendi1 et populo1 qui tam propter sermonem1 quam propter indulgentias1 in magna multitudine aderat1 praedicavi4 ,finito sermone ante generalem confessionem solitam fieri a populo peregrinationem meam iam jam inchoandum esse cunctis indicavi1 hortans1 et obsecrans eos1 ,deum precibus pulsare pro salubri mea reductione1 et nunc in praesentiarum cantum dominicae resurrectionis1 quem vulgus cantare solet1 cum carmine marinae peregrinationis mecum in jubilo decantare4 ,quo dicto alta voce incepi3 ,christ ist erstanden c4 ,finito illo versu rursum intonavi2 ,in ,gottes ,namen fahren wir seiner ,gnaden c4 ,omnis autem populus cantans prosequebatur a me inchoata magnis et jucundis vocibus1 et repetitis vicibus4 ,nec defuerunt ibi lacrymae 7#aa ,a7 et singultus pro cantu eructantes4 ,multi enim utriusque sexus sollicitabantur et turbabantur timentes1 sicut et ego ipse timui1 meam in tantis periculis exstinctionem4 ,finito cantu1 et impenso eis beneficio absolutionis generalis ,deo eos commendavi1 et signo crucis muniens valefeci et descendi4 ,die autem decima quarta aprilis1 mane1 benedictione itinerantium accepta1 deosculatis et complexis fratribus ascendimus equos1 reverendus ,magister ,ludwicus et ego1 cum famulo civitatis ,ulmensis1 et venimus in ,memmingen1 ibique juxta condictum inveni ,dominum ,pupillum 7,apollinarem7 de ,lapide cum ,georio filio suo1 et cum multis armigeris4 ,et statim altera die1 mane1 aptavimus nos ad recessum1 et nobilis juvenis valefecit patri et omnibus famulis suis1 equumque ascendit1 non absque moerore et metu4 ,sed et ego in amplexus observantissimi et dilectissimi patris mei rui1 licentiam ab eo petens et paternam benedictionem1 non sine gravi tristitia et dolore4 ,testes erant exuberantes lacrymae et singultus utriusque4 ,nec mirum4 ,divisio enim violenta filii a patre1 amici veri ab amico sincero1 naturae molesta est4 ,ultima autem dulcissimi patris mei monita inter amplexus et singultus sonabant1 ut sui memor in locis sanctis essem1 et statum meum de mari1 si nuncius occurreret1 scriptis renunciarem1 et citius redire satagerem4 ,et ita moerens a me recessit1 ,ulmam cum famulo revertens ad filios suos1 confratres meos4 ,post recessum patris gravis et quasi intolerabilis tentatio me apprehendit1 nam delectabilis fervor1 quo hactenus,,tr#bc aestuaveram1 videndi ,jerusalem et loca sancta1 penitus in me exstinctus est1 et taeduit me itineris1 et ipsa peregrinatio1 quae dulcis mihi et virtuosa visa fuerat1 nunc gravis1 amara1 otiosa1 inanis1 et vitiosa videbatur4 ,et fremui in me ipso1 quod ipsam aggressus fui1 et omnes1 qui mihi eam dissuaserant1 iam optimos fautores et veros amicos judicavi2 qui vero me induxerant1 inimicos vitae meae censui esse4 ,et plusquam placuit mihi videre ,sueviam1 quam terram ,chanaan2 et ,ulma melius sapuit mihi1 quam ,jerosolyma1 et timor maris augmentatus est in me1 et tantas displicentias accepi contra istam peregrinationem1 quod si non verecundatus fuissem1 post ,magistrum ,ludwicum festinassem1 et cum eo ,ulmam reingressus fuissem1 et hoc pro tunc summum gaudium mihi fuisset4 ,ista autem maledicta tentatio per totam viam in me mansit1 eratque mihi 7,b7 molestissima1 quia omnem delectationem1 et gaudium1 et affectum1 quibus laborans perseverat et conservatur in opere1 mihi abstulit1 meque taediosum et pigrum reddidit ad considerandum loca terrarum et marium1 et conscribendum1 et si quid scripsi1 vim mihi intuli1 qu taedium interdum vici1 improbo labore4 ,igitur ,dominus ,georius1 una cum famulo quem sibi de patris familia elegerat1 et ego simul profecti sumus de ,memmingen1 et infra paucas horas incepit ipse me et ego eum agnoscere1 et fuit bona proportio inter nos et conditiones nostras1 quod est valde solatiosum peregrinantibus per illam viam4 ,nam si quis habet socium suae conditionis non proportionatum1 vae1 vae sibi in ista peregrinatione4 ,sic ergo cum gaudio alpes penetravimus1 usque ad ,insprugg1 et consequenter cum festinatione equitavimus1 ut ,venetias citius veniremus4 ,porro1 unum contigit nobis in montanis1 quod volo recitare4 ,cum venissemus usque ad villam1 quae dicitur ad ,scalam1 et ibi a vera et regia via erravimus4 ,debuissemus enim montem ascendisse1 et per ipsum castrum1 quod in alto est situm1 equitasse4 ,quod non fecimus1 sed montem cum castro a sinistram dimisimus1 et per aulonem descendimus1 via satis trita et longa4 ,et cum iam extra montana de alto prospiceremus in planum1 vidimus ante nos oppidum satis magnum1 de quo mirati sumus1 quia audivimus de aliquo oppido1 ad quod venturi essemus illo die4 ,cum autem ad oppidum venissemus1 deprehendimus1 esse ,bassunam1 et intelleximus nos a via declinasse1 in ipso autem per noctem mansimus1 et de vino rubeo1 quod ibi praecipuum crescit1 ad nutum bibimus4 ,taedio tamen multo affecti fuimus1 quia nemo erat in hospitio1 qui theutonicum nobiscum sciret loqui1 et nos italicum ignoravimus1 et per signa omnia postulavimus4 ,altera die equitavimus in ,castel ,franck1 et inde per ,tarvisium1 ibique venditis equis nostris in mulis ,masters venimus1 et inde in ,margerum4 ,in ,margero vero terrae valefecimus1 et descendimus ad mare in barcam1 in qua usque ,venetias ad fonticum ,almannorum navigavimus4 ,in ipso autem ,fontico interrogavimus de hospitio militum et peregrinorum4 ,et ducti sumus per quendam theutonicum ad ,s4 ,georium1 et est hospitium magnum et honestum4 ,et invenimus ibi multos nobiles de diversis mundi regionibus1 qui eodem voto1 quo et nos adstricti intendebant mare transire1 et sanctissimum domini ,jesu sepulchrum visitare4 ,erant etiam in aliis hospitiis multi peregrini sacerdotes et religiosi1 et seculares1 nobiles et ignobiles1 de ,germania1 de ,gallia etiam et ,francia quam plures erant1 praecipue tamen duo episcopi1 ,dominus ,gebennensis1 et ,dominus ,senomanensis1 cum copiosa comitativa et familia ibi exspectabant navis recessum1 et quaedam etiam 7#ab ,a7 mulieres1 vetulae1 devotae matronae divites1 numero ,,vi4 ibi erant nobiscum1 transfretare ad loca sancta cupientes4 ,miratus fui audaciam illarum vetularum1 quae se ipsas prae senio ferre vix poterant1 et tamen fragilitatis propriae oblitae1 amore illius sanctae terrae in consortium militum juvenum se ingerebant1 et laborem fortium virorum subibant4 ,hoc quidem superbi nobiles aegre ferentes cogitabant navem1 in qua transducendae essent illae matronae1 non velle ascendere1 indignum aestimantes1 in vetularum consortio ad militiam suscipiendam pergere4 ,et ad hoc conabantur superbi illi omnes nos inducere1 ne navem illam conduceremus1 in quam vetulae venturae erant4 ,sed alii milites prudentiores et conscientiosi contradicebant superbis illis1 et gaudebant de poenitentia illarum matronarum1 sperantes1 quod propter devotionem earum navigatio nostra salubrior fieret4 ,unde propter illam causam orta fuit inter nobiles illos implacabilis inimicitia1 et duravit1 quousque ,deus illos superbos de medio tulit4 ,manserunt autem devotae matronae illae nobiscum1 cum per mare intrando et exeundo4 ,porro ,dominus ,augustinus ,conterinus1 quod idem est1 quam ,comes ,rheni1 nobilis venetus peregrinos transducere intendebat1 cum quo omnes convenimus de pretio et de naulo1 et suam galam conduximus1 et ,stantias1 ac cumbas1 i4 e4 loca personalia ab eo accepimus1 per galam1 et recessum celerem optavimus2 multos enim dies exspectavimus praeparationem galae4 ,sed cum iam omnia parata essent1 et nihil1 nisi recessus optatus instaret1 advenit quaedam navis1 quae tristia nova adduxit2 ,quomodo scilicet imperator turcorum1 ,machumetus magnus1 insulam ,rhodum obsideret classe magna per mare1 et armato exercitu equitum et peditum per terram1 et totum mare ,aegaeum1 ,carpaticum1 et ,maleum infestum haberet1 et possibile non esset1 hoc anno transducere peregrinos in terram sanctam4 ,quantam autem tristitiam peregrini de his novis rumoribus acceperint1 non facile enarraverim1 et quantae turbationes inde emerserint inter peregrinos1 et divisiones1 et litigia1 taedet me scribere4 ,omnia tamen in quodam alio libello conscripsi1 quae contigerunt nobis adversa ,venetiis1 et quomodo ,francigenae fuerint a nobis divisi1 cum tamen essent de gala nostra4 ,porro nos peregrini de ,germania convenimus1 et at ,praetorem ,senatus ,venetorum ascendimus1 petentes ,dominos1 quatenus dignarentur nostram galam salvo conductu tueri1 ne a turcis capi contigeret1 et nos cum ea4 ,ad quod responsum fuit nobis1 quod gala esset quidem libera1 et per turcos posset transire sine ejus captione1 propter confoederationem turcorum cum venetis2 sed de libertate peregrinorum in galea nollent nos 7,b7 certificare1 nec transitum maris pro illo anno consulere4 ,si autem omnino non placeret nobis manere1 possemus navigare usque in ,corcyram insulam1 in qua ,capitaneus maris cum classe armata ,venetorum erat1 et quidquid ille nobis consuleret1 possemus secure facere1 quia omnia facta turcorum sciret4 ,hoc cum nobis placuisset1 nobis litteras ad praefatum ,capitaneum et abire permiserunt1 licentiantes patronum1 ut nos educeret1 cui prius prohibuerant1 ne nos quoquam duceret4 ,sic ergo omnes1 tam peregrini quam alii1 galam ingressi sumus1 et erat numerus peregrinantium centum et decem1 omnium vero hominum in gala simul intrantium ,,cccxxx4 ,levatis ergo anchoris et velis expansis in nomine ,domini navigare incepimus1 sequentes ventum1 qui satis prosper erat1 ita1 quod in duabus horis ab omni terrae aspectu ejecti in altum fuimus4 ,non tamen diu duravit ventus prosper1 et tertio die ad ,parentiam1 civitatem ,histriae1 quae est una natio ,dalmatiae1 applicuimus4 ,ibi homines terruerunt nos1 dicentes nobis terribilia de ,turcis2 quapropter per aliquot dies ibi mansimus1 quia dixerant nobis1 quod cum pace in ,corcyram insulam non possemus venire1 pro eo1 quod turci usque in mare ,adriaticum se diffudissent1 et omne1 quod occurreret1 captivarent et spoliarent4 ,hoc tamen non obstante a portu illo recessimus1 et tarda navigatione post aliquot dies ,jadram 7,jaderam1 vulgo ,zaram7 civitatem ,dalmatiae applicuimus4 ,audito autem1 quod pestis in ea regnaret1 avertimus nos citius a civitate illa1 et lenta navigatione ac taediosa processimus1 et ,lesinam civitatem venimus1 ubi1 dum in portum intrare vellemus1 venit ventus bonus1 cui vela commisimus1 et dimittentes ,lesinam fortiter processimus per aliquot horas4 ,post hoc surrexit ventus nobis penitus inutilis1 et facto euripo incidimus in quaedam solitaria et asperrima loca ,croatiae1 et coacti fuimus1 portum desertum petere1 et vela remittere inter alta montana scopulosa4 ,ad fugiendum autem taedium descendimus in scaphis ad terram4 ,et ecce1 defunctus unus1 quem mare ejecerat1 jacuit ibi in sabulo1 foetens putredine4 ,galeotae autem1 sicut sunt superstitiosi1 territi ad mortui inventionem praedicere mala futura nobis coeperunt1 et longius a corpore illo nos abduxerunt1 nec erat1 qui misereretur mortuo et sepulturam praestaret1 et forte1 si quis eum sepelivisset ipsum corpus mortuum bona futura pronuntiasset4 ,sicut legimus de ,simonide philosopho ,poeta1 ut narrat ,valerius ,maximus ,l4 #a4 ,c4 ,,vii4 exempl4 #h1 qui mare navigans1 et litus petens1 invenit mortuum corpus inhumatum1 et statim misericordia motus sepelivit1 et dum corpus evolveret1 mittendum in fossam1 vocem emisit defunctus1 prohibens suum benefactorem1 ne crastina die cum aliis1 cum quibus venerat1 navigaret4 ,sicque aliis recedentibus ille mansit4 ,non multis autem elapsis horis navis procellis ac fluctibus obruta periit1 et omnes in ea existentes4 ,porro venti illi inutiles magis ac magis augmentati sunt1 et tribus diebus ac noctibus in illis rupibus mansimus et quotiens egressi fuimus1 totiens vi ventorum reinjecti fuimus1 cum maxima molestia omnium4 ,veruntamen illa molestia fuit nostra salus4 ,nam dum triduo post bono vento afflante de illo loco mare altum peteremus1 occurrit nobis una gala praedalis venetiana1 et dum juxta nos venisset1 interrogaverunt nos gubernatores1 an aliquid passi fuissemus in via maris pridie vel nudius tertius8 ,quibus cum diceremus1 nihil1 nisi ventos contrarios1 qui nos iactassent in montana1 dixerunt1 benedicti sint venti illi1 qui vos ad loca occulta jactaverunt4 ,si enim in latitudine maris pridie fuissetis1 in classem armatam turcicam incidissetis1 quae pergit contra ,apuliam1 ut ibi praedas a christianis sumat4 ,hoc audito 7#ac ,a7 ,deum laudavimus1 qui nos eripuit de manibus turcorum hac vice4 ,processimus autem et post aliquot dies ad ,kursulam in ,illyrium venimus1 et portum ,kursulae civitatis ingressi mane missam ibi audivimus4 ,est autem ,kursula civitas in ,illyrico sita1 et alio nomine vocatur ,prepo in alto1 supra montem petrosum sita vel locata1 parva quidem sed populosa1 sub dominio ,venetorum1 et muris ac turribus bene munita1 et est ibi ,episcopatus4 ,porro timor magnus invasit omnes inhabitatores ejus1 praecaventes1 ne forte turci1 quos per mare vagari ad praedam viderunt cottidie1 etiam eos invaderent1 et mirabantur de nobis1 quod navigare per mare praesumeremus in tanto periculo4 ,et prudentes regressum nobis consulebant4 ,sed ad haec minime intendimus4 ,navem autem ingressi sumus1 emtis in civitate vino1 et panibus1 et aliis necessariis4 ,dum vero antemonem sursum traherent1 ex cujusdam galeotae negligentia deorsum ruit1 et quendam alium galeotam percutiens exstinxit4 ,huic periculoso casui prope astitit ,dominus ,senomanensis episcopus1 et ego ad latus ejus1 cum multis aliis1 et parum distabant1 quod omnes fuissemus oppressi et exstincti4 ,juvenem autem exstinctum1 involutum linteo1 sacculum cum lapidibus ad pedes ejus appenderunt1 sicque eum in mare miserunt4 ,nos vero veloci cursu a ,kursula rejecti circa medium noctis ad ,epidaurum1 quae vulgato nomine ,ragusium dicitur1 venimus1 et portum ,ragusinum ingressi anchoras ejecimus1 et nave stabilita usque ad ortum solis dormivimus4 ,postea urbem ingressi sumus1 sed hospitia non invenimus sicut in partibus nostris4 ,idcirco ego cum ,domino meo ,georio de ,lapide et quibusdam aliis nobilibus transivimus ad conventum fratrum praedicatorum1 petentes1 ut pro pecuniis nobis darent aliquid ad manducandum4 ,et apportaverunt nobis cibaria bona1 et vinum optimum ,schlavonicum1 et laute nos procuraverunt4 ,porro ,prior loci venit1 ducens duos fratres secum1 fratrem scilicet ,franciscum de ,catoro1 et fratrem ,dominicum1 quos mihi commendavit1 eosque mihi in socios itineris mei assignavit1 volebant et ipsi nobiscum ,jerosolymam proficisci4 ,de quo ego plurimum fui laetificatus1 quia hactenus sine fratre ordinis nostri fueram1 et eorum societas fuit mihi super aurum desiderabilis4 ,refectis ergo nobis et viso conventu per civitatem ivimus1 eam contemplantes4 ,sic et alii peregrini fecerunt4 ,vidimus autem munitiones mirabiles illius civitatis1 turres1 et profundissima fossata1 in quibus effodiendis actu multi laborabant1 et mirabamur4 ,et interrogavimus1 an et ipsi turcam timerent2 cum sint tributarii ejus8 ,responderunt3 utique timemus1 et nos contra eum munimus2 quia1 si hodie amicus est1 cras forte erit inimicus4 ,arguebant autem nos1 tamquam imprudentes essemus1 quod illo periculoso tempore ausi essemus per mare vagari1 quum nec ipsi audebant in mari 7,b7 apparere1 suadebant autem nobis ibi manere1 quousque meliora nova audirentur4 ,de ista civitate et aliis locis dicam in reversione secundae meae peregrinationis4 ,cum vero sero factum esset1 intravimus omnes galeam1 et eadem nocte recessimus a portu ragusino cum bono ventu1 et multam viam ea nocte fecimus4 ,sed facto die validus surrexit ventus et nobis inutilis1 qui extra verum maris tramitem nos ejecit contra ,apuliam1 quam ante nos vidimus2 in eamque incidissemus1 si naucleri nostri arte navem non retinuissent4 ,post longam autem navigationem pervenimus ad insulas ,gazapoleos1 et ventum non habuimus1 nec transivimus1 nisi quantum galeotarum pigro tractu remis movebamur paulatim4 ,venimus autem ad locum quendam1 ubi stat civitas supra mare1 in monte1 bene murata1 sed totaliter desolata per draconis cujusdam flatum1 ut postea dicitur1 et consequenter inter montana taediosa navigatione transeuntes ad districtum quendam venimus1 ubi gala fixa super aquas stabat1 nec remis huc aut illuc moveri poterat2 sed1 ut dixi1 sicut palus stabat1 quasi parata in profundum mergi1 quia subtus eam erat vorago ,abysslis1 vel terrae hiatus1 qui sorbebat ibi magnam maris partem1 et aquae in abyssum ibi illabebantur4 ,ideo stabant ibi superiores aquae1 descensum in abyssum exspectantes1 et quando mare in illa parte non habet multas aquas1 tunc aqua rotatur1 et ea1 quae superius natant1 descensum minantur4 ,et de facto naves ibi absorberentur1 si gubernatores arte non obstiterint4 ,in illo ergo loco stetimus1 et galeotae multis clamoribus et laboribus conabantur galam a faucibus istis removere1 sed in vanum laborabant4 ,quod videntes hi1 qui erant in civitate ,corcyrae1 quia ,corcyram insulam et civitatem prae oculis habuimus1 descenderunt ad nos de ,corcyra1 alias ,corfun1 cum duabus parvis galis1 et funes ad nostram galam alligantes1 connectentes eas ad puppes suas1 et remis suas galas trahentes cum magna violentia galam nostram de faucibus abyssi extrahebant1 ne absorberet nos profundum1 et erepti adscendimus ad ,corcyram insulam1 et post solis occubitum portum civitatis ingressi sumus1 qui stabat plenus navibus praedalibus1 quia1 ut dixerant nobis domini ,veneti1 ,capitaneus maris cum classe armata ibi erat in custodia maris4 ,dormivimus ergo usque mane4 ,mane autem facto egressi sumus in barcis ad civitatem1 et eam repletam hominibus invenimus1 et multi turci ibi inter christianos deambulabant4 ,missa audita domunculam quandam in suburbio conduximus nos peregrini de ,suevia et ,bavaria1 et ibi coximus1 comedimus1 bibimus1 et dormivimus4 ,erat autem domuncula parva et lignea1 de antiquis et aridissimis lignis4 ,unde contigit1 quod propter excessivum ignem1 quem coquendo accendimus1 ipsa domuncula bina vice realiter ardere coepit1 semper tamen ignem sopivimus1 ita quod clamor nullus fuit factus4 7#ad ,a7 ,in secunda tamen vice vicini tectum ardere videntes cum ejulatu et clamore accurrerunt1 nos vero cum scalis tectum ascendimus1 et materiam flammis detraximus4 ,in hoc casu non in modico eramus periculo1 quia1 si ignis invaluisset1 omnia concremata fuissent1 et ipsi graeci ,corcyrenses domus suas cum detrimento vitae nostrae vindicassent2 sunt quippe ,alemannis multum infesti1 et faciliter contra eos insurgunt4 ,igitur1 cum manducassemus1 litteram1 quam ,venetorum ,senatus nobis tradiderat1 ad ,capitaneum maris 7tulimus71 eidem cum reverentia praesentavimus2 petentes ejus consilium et auxilium in causa nostrae peregrinationis4 ,qui literam legens consuluit nobis1 ut cum gala nostra ,venetias reverteremus4 ,hoc autem cum grave nobis esse perpendisset1 cum quadam indignatione dixit3 ,quae insipientia est in vobis1 quod tanto discrimini1 corporis et animae1 vitae et substantiae1 vos vultis exponere8 ,ecce iam mare repletum est crudelissimis turcis1 quorum manus nullatenus poteritis evadere4 ,revertimini ,venetias1 aut in aliquo maris portu manete1 donec meliores rumores audiantur4 ,si autem vos omnino vultis in orientem nunc proficisci1 provideatis vobis de navigio1 galam istam1 in qua venistis1 ego non dimittam1 quia ,s4 ,marci est4 ,hoc cum audissemus1 turbati multum a viro recessimus1 tempus deliberandi petentes4 ,interea verbis capitanei confractae sunt mentes multorum1 praesertim illorum episcoporum1 qui cum omni familia sua decreverunt remeare ,venetias4 ,aliqui etiam de militibus nostris formidulosi erant1 et ad retrocedendum parati2 aliqui vero fortes et imperterriti erant1 cum quibus et ego steti1 et timorosos1 quantum potui1 animavi et confortavi1 praedicando eis et allegando ex sacris scripturis1 quae poterant in spem divini auxilii eos erigere4 ,contigit autem die quadam1 me absente1 quod domini milites societatis meae colloquebantur de nostra periculosa peregrinatione1 et aliqui eam consulebant1 aliqui vero dissuadebant formidulosi4 ,inter quos unus dixit3 ,non oportet ad verba et hortamenta1 quae dicit ,frater ,felix attendere4 ,quid sibi de morte aut de vita8 ,ipse est frater de observantia1 et non habet divitias1 nec amicos1 nec honores nec alia quae in mundo sunt1 sicut nos habemus4 ,facilius est sibi1 compendiose gladio turcorum mortem subire1 quam in suo monasterio multis mortibus senescere4 ,et multa alia dixit1 ut posset dominos avertere1 ne me audirent4 ,quae omnia fuerunt mihi relata4 ,postea eundem militem vice versa confortavi1 ita quod non potuit persuaderi ad redeundum4 ,retinuit autem nos capitaneus ,,viii4 diebus in ,corcyra et omni die terribiliora nobis proposuit1 sed nos theutonici omnes absolute concordavimus1 nolle redire1 sed in nomine ,domini ,jerosolymam pergere4 ,videns autem 7,b7 ,capitaneus nos obstinatos in nostro proposito se amplius non intromisit de nostra peregrinatione1 et ita disposuimus nos ad recessum1 introferentes in galam ea1 quae emeramus4 ,et cum omnes navigare volentes essent iam in gala1 et cum gaudio colloquium haberemus1 juxta malum supra stantes1 unus de prudentioribus petivit silentium fieri4 ,quo facto dixit3 ,ecce domini et fratres mei peregrini1 rem grandem1 difficilem1 et arduam aggredimur1 peregrinando per mare4 ,et dico vobis pro certo1 quod humanitus loquendo stulte facimus tanto periculo nos exponendo1 contra domini capitanei maris et omnium aliorum consilium et persuasiones4 ,idcirco domini episcopi et confratres nostri nobiliores1 potentiores1 digniores1 et forte prudentiores resignaverunt1 et ad propria redire contendunt1 sequentes consilia2 nos vero in contrarium conamur4 ,ut ergo conatus noster non sit stulta et vitiosa audacia1 necesse erit1 ut vitam nostram in gala reformemus1 et crebrius fortissimum ,dominum et sanctos ejus invocemus pro coelesti auxilio1 ut cuneos inimicorum ,christi et classes eorum penetrare valeamus4 ,his dictis communi sententia decrevimus1 ut nullus amplius ludus cum taxillis1 aut cum chartis in gala fieret1 nec litigia1 juramenta et blasphemiae 7perpetrantur71 et quod clerici et sacerdotes ad consueta officia singulis diebus litanias adderent4 ,in praedictis enim1 ante illam ordinationem1 multae exorbitationes fiebant2 nam continuo mane1 vespere1 et meridie ludebant1 praecipue episcopus ,gebenensis cum suis1 et cum hoc pessime jurabant1 et quotidie contendebant1 ,franci enim et nostri theutonici erant in continuo certamine4 ,unde quidam de famulis domini ,gebenensis percussit quendam devotum sacerdotem de nostris1 et incidit in excommunicationem4 ,sunt enim ,franci homines superbi et passionatissimi1 ideo divina dispositione actum esse credo1 ut separarentur a nobis1 et gala sic repurgaretur4 ,vix enim cum eis venissemus in ,ierusalem sine sanguinis effusione et aliquorum occisione4 ,mansimus autem per unam noctem in ,corcyra1 dormientes in navi4 ,porro eadem nocte valde perterriti fuimus4 ,nam cum iam tenebrae essent in sero1 et adhuc in colloquio juxta malum staremus1 deprehendimus unam alienam barcam galae nostrae adhaerere1 in qua erant turci1 exploratores1 et cupientes audire colloquia nostra4 ,statim autem ad lapides cucurrimus1 post fugientes jactantes4 ,barca vero prolapsa in mari altum repente petiit1 et evasit4 ,mane autem facto insonuerunt tubicines nostri baccinis1 sive trumpetae1 insinuantes recessum instare1 et soluta gala cum laetitia et cantu portui dorsum vertimus4 ,et stabant peregrini remanentes1 nosque deridebant1 dicentes3 nos esse homines desperatos1 et ,waghels4 ,commune enim verbum fuit in ,corcyra1 quod antequam ,metonam veniremus capti essemus4 ,sic ergo nos ab aspectu ,corcyrae sublati sumus1 et cum gaudio et timore 7#ae ,a7 processimus4 ,porro illi ,,xl peregrini1 qui remanserant ,corcyri1 conducta navi reversi sunt ,venetias1 quo cum venissent1 pro certo divulgabant1 nos esse captos per turcos4 ,sic etiam dicebant in caeteris civitatibus ,italiae1 ,galliae1 et ,germaniae4 ,hoc autem facientes volebant suam timiditatem palliare cum diffortuniis nostris4 ,unde in nonnullis locis fuerunt mihi celebratae missae de ,requiem per ,sueviam4 ,ipsam enim ,sueviam et ,bavariam mendaciis illis repleverunt4 ,interea prospero cursu ,metonam venimus1 nec vidimus in mari vel parvam naviculam1 de quo et ,metonenses mirabantur4 ,omnes enim maritimi timore magno erant perculsi4 ,cum magno autem serio suadebant nobis theutonici1 qui domum ibi habent1 ne ulterius progredi perserveremus1 et dicebant nobis multa terribilia4 ,nos vero sicut prius ita et nunc nullo terrore retracti ad iter nostrum perficiendum processimus2 et ,deo duce cum pace et sine perterrente ,cretam venimus1 portumque ,candiae cum gaudio ingressi sumus4 ,ad nostrum autem ingressum accurrit quasi tota civitas1 videre nos1 quia erat monstruosum1 imo miraculosum1 jam ,christianam ,galam ,turcorum saevitiam evadere1 quos videbant cottidie in armatis triremibus pro praeda per mare discurrere4 ,intravimus autem at quendam ,theutonicum1 qui licet esset ,patronus turpitudinis tamen ad nostrum ingressum mundavit aedem1 et scorta removit4 ,non erat aliud hospitium ibi pro peregrinis4 ,porro juxta domum illam erat alia domus1 hospitium ,turcorum mercatorum1 et actu erant in ea multi ,turci ,constantinopolitani mercatores divites1 qui1 ut nobis referebatur1 dicebant3 homines isti1 si ulterius processerint1 perditi sunt4 ,quidam etiam de ,turcis ad nos in domum venerunt1 avisantes nos1 ne rebus sic stantibus mare intraremus1 quia capi nos esset consequens4 ,insuper dux ,candiae et sui consiliarii1 volentes nobis misericordiam praestare1 miserunt ad nos ,oratorem1 qui pulcherrima oratione ,latina commendabat nostram peregrinationem et plurimis rationibus dissuadebat ulteriorem profectionem1 ostendens jam et majus periculum quam hucusque1 quia inter ,cretam et ,cyprum mediaret ,rhodus insula1 quae erat obsidione ,turcorum vallata1 nec possemus evadere1 quin in hoc medio occurrent nobis ,turcorum piratae4 ,mansimus autem ibi per quinque dies1 et omni die pejora nova accepimus4 ,quibus tamen non obstantibus ,galam ingressi sumus1 et ad profectionem nos disposuimus4 ,cum timore autem navigare incepimus timentes ne forte ventus veniret1 et raptam ,galam in exercitum et obsidionem ,turcorum nos projiceret4 ,quam cito autem extra portum in altum venimus2 ecce aspiravit ventus fortissimus et optatus1 et longe a ,cycladum insulis1 quarum ,rhodus prima est1 nos 7,b7 ejecit4 ,et ferebamur impulsu prosperorum ventorum1 qui continue succrescebant1 te mare fremebat1 et fluctus intumescebant1 adeo quod tempestas valida facta fuit4 ,et omnia superiora navis aquis erant perfusa4 ,haec autem tempestas erat saluberrima nobis tum quia repente impellebat nos ad portus intentos1 tum etiam quia reddidit nos ab invasione ,turcorum securos4 ,quia impossibile erat nostram navem capi in tam rapidissimo cursu existentem4 ,ex tunc ergo deposuimus omnem apparatum bellicum1 bombardas1 cuspides1 lanceas1 scuta et clypeos1 balistas et arcus1 lapides et jacula1 quibus in ,corzyra ,galam nostram munivimus,,tr#bd contra ,turcorum incursum1 quia vidimus nos inimicos crucis ,christi evasisse4 ,interea die secunda venimus ,cyprum et ad portum ,limovicensem applicuimus1 quia ventus contrarius nos cegit petere portum4 ,illo vento quiescente ad portum ,nicomicensem navigavimus mansuri ibi per aliquot dies1 quia dominus ,patronus fratrem habuit cum ,regina ,cypri ,nichosiae1 cum quo tractatum habuit1 cujus finem expectare nos oportuit4 ,expeditio negotio solvimus triremem et cum magno desiderio proximum portum1 in quem venturi eramus1 desideravimus citius attingere4 ,nullum enim portum nisi terrae sanctae amplius habuimus4 ,tandem vento nos impellente tertia die terram sanctam vidimus1 et prae ,jubilo3 ,te ,deum laudamus1 altisonis vocibus decantavimus1 et proram contra portum ,joppen1 quam ,japha vulgares nominant1 direximus1 et ante scopulos ,andromedae1 anchoris ejectis1 navem stabilivimus4 ,statim autem ,dominus ,patronus emisit servum unum ad hoc dispositum1 ut curreret in ,jerusalem1 et ,patri ,gardiano montis ,syon nunciaret adventum nostrum1 ut veniens cum ,dominis et asinariis ducerent nos in ,jerusalem4 ,et mansimus sic in ,gala expectantes conductores nostros ,,vii4 diebus2 post quos in barceis educti sumus ad terram1 et intrusi in vetustissima habitacula testudinata et ruinosa et foetida1 in quibus una duntaxat nocte mansimus3 et post hoc ad asinos nobis adductos transivimus1 sedentes super eos1 et ita a mari cum ,sarracenis recessimus et in civitatem ,rama venimus2 in qua per aliquot dies commorantes inde ,jerosolymam ingressi sumus2 non in hospitale1 sed in quandam domum in ,mello locatam ducti fuimus2 ibique comedimus et dormivimus etc4 ,mansimus autem in terra sancta non plus quam ,,ix4 diebus1 in quibus circuivimus omnia loca sancta communia1 cum maxima festinantia1 et die ac nocte in labore peregrinandi eramus occupati2 et vix dabatur nobis tempus paululum quiescendi4 ,visitatis autem sanctis locis perfunctorie et domino meo ,georio de ,lapide1 cum aliis nobilibus insigniis militiae in dominico sepulchro adornatis eduxerunt nos extra civitatem sanctam1 per viam1 qua veneramus ad mare1 ubi nostra ,gala stabat4 7#af ,a7 ,porro nemo mansit de ,peregrinis in ,jerusalem nisi duo ,anglici volentes transire ad ,sanctam ,katharinam1 cum quibus libenter mansissem1 si ,theutonicum aut latinam linguam novissent1 et quia cum eis loqui non potuis1 non erat mihi societas apta vel proportionata3 verumtamen his non obstantibus cum eis in ,jerusalem mansissem1 et patientiam de linguae carentia habuissem1 si non firmo proposito concepissem iterum redeundi in ,jerusalem4 ,ab ea namque hora1 qua tempus nostrum aderat recedendi a civitate sancta1 proposui1 juravi et statui me quantocyus reversurum1 et illam sanctam peregrinationem tanquam praeambulum futurae habui4 ,sicut studens lectionem aliquam memoriae commendare intendens1 primo perfunctorie lectionem praevidet et postea repetit mature et tractim tempus accipiens sufficiens imprimendi2 sic et in proposito feci1 et nullo modo contentus fui de visis1 nec ea1 quae videram1 memoriae commendaveram1 sed servavi futurae peregrinationi4 ,igitur cum ad mare venissemus1 eramus pene omnes infirmi laboribus1 caloribus1 vigiliis et penuriis extenuati1 et ita infirmi reducti fuimus in ,galam1 et facta fuit ,gala tanquam ,hospitale repletum miseris et infirmis hominibus4 ,post multos dies revenimus in ,cyprum in felici navigatione reducti in portum qui dicitur3 ,salina2 et ibi debiliores peregrinos in villam quandam prope induximus1 saniores vero peregrini cum ,domino ,patrono conductis equis in ,nychosiam profecti sunt1 quae est civitas,,tr#be metropolitana ,cypriae1 et sedes regni1 ,,vi4 ,theutonicis miliaribus distans a mari4 ,est autem de antiquo more1 quod milites sancti sepulchri praesentant se regi ,cypri et quoddam pactum cum eo ineunt3 qui etiam eos socios suos vocat1 et libro nomina eorum intitulat dans eis argenteum gladiolum in vagina cingulo circumligatum1 et in fine gladioli pendet argenteus flosculus1 violae speciem praeferens1 in signum foederatae societatis4 ,ea ergo de causa dominus meus ,georius de ,lapide1 cui ego semper adhaesi1 cum aliis nobilibus ,nichosiam urbem intravimus1 et per tres dies ibi fuimus4 ,sed quia jam regnum ,cypri caret rege1 ideo nobiles a ,domina ,regina petierunt recipi in societatem ,regum ,cypri4 ,quae eos in ,caenaculum grande vocavit1 et ante se locatis jura illius societatis per ,interpretem eis proposuit1 quae sunt3 ut regnum ,cypri in ejus necessitate defensare conentur1 cum sit medium inter ,sarracenos1 ,turcos et ,tartaros4 ,qui manu fide data reginae1 tradidit eis gladiolos et abire permisit4 ,post haec in equis reversi sumus ad mare4 ,porro in via transivimus ad radices cujusdam altissimi montis1 in cujus supercilio ,capella est1 in qua dixerunt nobis crucem dextri latronis esse locatam1 et mirabiliter suspensam1 quam libenter vidissem4 ,sed tempus non habui1 ideo etiam hoc ad secundam peregrinationem meam suspendi4 ,cumque ad mare in ,galam venissemus1 reperimus duos peregrinos defunctos1 unus erat ,sacerdos ordinis ,minorum1 vir fortis et doctus1 alter erat sartor 7,b7 ,biccardus1 vir probus et bonus4 ,aliqui vero erant in agonia mortis4 ,sed et nos1 qui de ,nichosia venimus in lectulos decidimus aegritudinis magnae3 et adeo multiplicati fuerunt infirmi1 quod servitores non erant1 qui necessaria cupita infirmis ministrarent4 ,videntes autem antiquae vetulae matronae necessitatem nostram1 motae super nos misericordia nobis servierunt2 non enim erat aliqua inter eas infirma4 ,in quo facto confudit ,deus in robore illarum vetularum fortitudinem illorum militum1 qui ,venetiis eas spernebant1 cum eisque navigare refugiebant4 ,discurrebant autem per ,galam de uno informo ad alterum et suis spretoribus derisoribus in lectulis prostratis serviebant4 ,praeter infirmitates autem et miserias praefatas renovatus est in nobis ,turcorum timor1 et jam magis timere incepimus quam prius4 ,interea gubernatores solverunt ,galam1 et mare petentes ventorum adjutorium nullum habuimus2 sed inutiliter ad litus ,cypri volutabamur4 ,idcirco iterum ad ,cyprum applicuimus in portam sterilem ,limonam4 ,in quo cum inpatientia ventos secundos exspectavimus4 ,post duos dies portum illum egressi sumus ad mare4 ,sed ecce ventus inutilis venit1 nosque in fretum tulit longius a terra et ab itinere nostro1 et multis diebus sic inutiliter vagabamur1 et incepimus egere in navi1 et defectum omnium necessariorum pati4 ,interea quidam miles miserabili fine diem clausit extremum2 quem illigato linteo1 et lapidibus gravatum1 cum planctu marinis fluctibus exposuimus4 ,die tertia post haec quidam alius miles1 alienatus a sensibus cum multis,,tr#bf clamoribus et doloribus exspiravit4 ,hunc ad terram in barca,,tr#bg duximus sepeliendum1 quia prope ad litus ,cypri juxta ,paphum eramus4 ,pessimam inter haec navigationem habuimus1 et defectum aquae1 panis et aliorum patiebamur4 ,ejecti autem sumus per inutilem ventum a conspectu ,cypri1 et tribus diebus ac noctibus nullam terram vidimus2 et post hoc iterum ad latus ,cypri delati sumus ad portum ,paphum1 de quo fit mentio ,actor4 #ac4 ,et in illo portu necessaria emimus1 et citius ab eo recessimus1 et inutiliter sine profectu ad latus ,cypri ferebamur4 ,ad haec diffortunia accessit aliud valde triste4 ,nam eadem nocte gubernatoribus occupatis circa vela et ,galae instrumenta1 ecce ex improviso de supremo mali una trochlea decidit1 et optimum gubernatorem tangens extinxit1 ad cujus nutum universi marinarii ,galestreli et ,galeotae movebantur4 ,magnus ultra modum planctus factus est in ,gala de morte illius viri nec erat sibi similis in ,gala1 qui succederet in locum ejus4 ,multis autem diebus taediosam fecimus navigationem1 et ,cretensem portum optavimus attingere1 et longius a ,rhodo recedere1 sed parum profecimus4 ,interea die quadam vidimus a longe super mare contra nos ,galam praedalem properantem1 et vehementer timuimus1 aestimantes 7#ag ,a7 ,turcos venire3 sed dum proximior fieret1 cognovimus esse ,galam ,venetianam1 et depositis,,tr#bh armis1 quae produci jusserat ,patronus pro defensione contra ,turcos1 praestolabamur praesentiam illius ,galae ad audiendum rumores novos4 ,quae cum praesto esset1 intelleximus ,turcum a ,rhodo cum exercitibus suis confusum et victum recessisse4,,tr#bi ,ad haec nova gaudio ineffabili repleti sumus1 et rostrum ,galae ab itinere capto,,tr#cj avertimus1 et ad ,rhodum ,insulam nos convertimus4 ,ad quam tamen propter ventorum inutilium impedimenta in multis diebus non venimus4 ,imo in terminos ,turcorum projecti sumus1 et aulonem quendam navigavimus in quo ab utraque parte terram et montana ,turciae habuimus4 ,innovatus est inter haec timor noster1 et timebamus1 quod ,turci nos videntes forte in nos saevirent1 propter confusionem1 quam in ,rhodo acceperant1 vindicandam4 ,nullum etiam ventum habuimus et taediosissima navigatione inter ,turcorum montana processimus1 pigro remorum tractu4 ,tandem advenit ventus1 qui nos,,tr#ca liberavit1 ,galamque repente ad ,insulam ,rhodum impulit1 longe tamen a ,colossensium civitate1 ad latus montanorum processimus4 ,ad locum autem quendam venimus1 in quo de pede montis fons vivus emanat1 ad quem ejecta barca,,tr#cb ,galoti,,tr#cc cum brillis sic navigantes recentem aquam ad ,galam tulerunt4 ,quibus ,galam intrantibus accurrerunt omnes de suis mansiunculis et cumbis cum scutellis1 crateribus1 ciathis1 vialis flasconibus1 vitris et boccalibus ad mendicandum aquam a ,galotis et ,barcaleris4 ,et fuit tanta compressio pro aqua1 quantam nunquam vidi pro vino aut pro pane4 ,libenter autem et hilariter aquam diviserunt singulis4 ,ex aquae ergo recentis gustu refocillati sumus1 et quodammodo reviximus1 sicut herbae et virgulta ,solis ardoribus adusta1 et humiliata pluvia et roris perfusione revirescunt4 ,tota enim ,gala ad aquae gustum exhilarata fuit1 et qui prius vix poterant spirare1 jam incipiebant cantare4 ,nam laetitiam1 quam vinum bonum temperat sumptum causat1 hanc aqua post longam sitim infert4 ,quantas tribulationes et defectus sustinuerimus a portu ,joppensi terrae sanctae1 usque huc1 dicere non sufficio4 ,nam in illis miseriarum nostrarum diebus miratus saepe fuit1 quod homo est adeo delicatus in terra existens1 quod sollicitatur quasi per totum annum ad jejunium quadragesimae et de abstinentia in pane et aqua in ,parasceve perficiendo4 ,o si in his diebus habuissemus pro semel tantum in die1 non dico cibos quadragesimales in abundantia1 sed victum parascevalem in pondere et mensura1 libentissime jejunassemus4 ,in ,parasceve enim ministratur jejunantibus panis albus recens et bonus1 et aqua clara1 frigida1 dulcis et sapida1 quam si habuissemus felices nos fuisse judicassemus4 ,ibi enim non erat amplius aqua nisi putrida et faetidissima1 et si aliquis ,galota habuit aquam nondum foetentem1 emebant eam peregrini1 7,b7 majori pretio quam vinum1 non obstante etiam1 quod erat calida1 et albida1 non omnino clara4 ,et quod his magis mirabile est apud non expertum1 et miserabile apud expertos1 in tanta eramus miseria1 et defectione1 quod aquae putridae et foetidae erant pretiosae1 et magna erat cura domino ,patrono et omnium gubernatorum1 ne et illae aquae nobis deficerent4 ,idcirco prohibuit ,dominus ,patronus1 ne ,cellerarius ulterius potum aquae hujusmodi bestiis ministraret1 quae in stabulo stabant mactandae1 sed reservaretur hominibus1 quos siti mori crudelius esset quam bestias4 ,sic ergo stabant oves1 caprae1 muli et porcelli per aliquot dies sine adaquatione in ariditate et siti4 ,in his diebus vidi saepe1 quod mane bestiae ipsae lambebant ligna et asseres1 rorem1 qui noctibus ea madidaverat1 inde sugentes4 ,et quanquam in aquis essemus infinitis1 tamen maris aquae nec bestiis nec hominibus sunt potabiles4 ,potius moritur homo aut bestia potu illius amarissimae aquae1 quam refocilletur4 ,defectus aquae omnes maris miserias excedit4 ,sileo de marcidis panibus et vermiculosis paximatibus1 et muscidis carnibus1 et abominabilibus cocturis1 de quibus tamen omnibus contenti fuissemus1 si aquam sanam habuissemus ad mensuram1 et si non pro sanis1 saltem pro nostris miseris infirmis4 ,saepissime tantam sitim passus ego fui1 et tantum aquae frigidae desiderium habui1 quod cogitavi1 quando contingeret,,tr#cd me ,ulmam reverti1 statim ascendere vellem in ,blaubren et ibi ad lacum de profundo emanentem sedere ad satisfaciendum appetitui meo4 ,vini defectus non erat in ,gala1 sed abundans et praecipuum reperiebatur faciliter4 ,sed nihil sine aquae admixtione nobis sapiebat propter sui fortitudinem et tepiditatem1 et tantum de illo4 ,igitur de loco1 ubi aquam hauseramus1 repente per bonum ventum projecti sumus1 ad portum ,colossensem ante ,rhodiorum civitatem4 ,erat autem nox1 circa horam nonam ante mediam noctem et ,lunae splendentis clare beneficio1 quo navigaremus1 vidimus4 ,cumque portum intrare conaremur1 et nostri marinarii vela cum labore clamoroso1 ut fieri solet1 verterent1 incenderunt in turribus lumina1 et per muros discurrentes tumultum magnum habuerunt1 putantes nos esse adversarios ,turcas et incensa una bombarda magna sonitu ingenti nos terruerunt4 ,quo terrore percussi lumina plurima accendimus et nos1 et superioribus ,galae 7partibus7 stabamus1 precantes1 ne nos laederent1 quia cruce ,christi signati essemus1 et amici ,crufixi1 cujus inimicos paulo ante ni hoc loco prostratos esse nos minime lateret4 ,hoc cum custodes audivissent1 ,machinas paratas ad jaciendum contra nos averterunt1 et arcus detentos remiserunt4 ,concurrerunt autem undique de civitate super murum cum faculis ardentibus videre hospites ,christianos cupientes4 ,nullam enim navem ,christianam adhuc 7#ah ,a7 viderant1 ex quo ,turcorum classem a se fugaverant4 ,porro speculator de turri interrogavit1 qui essemus et unde essemus8 ,cui unus de ,galotis minus provide respondit4 ,venetiani1 inquit1 sumus1 et ,gala est ,s4 ,marci propria4 ,dominus autem ,patronus jussit pugnis tundi os ,galeotae illius2 et alium praecepit clamare sic3 ,gala ista venit de ,joppen1 et inexistentes eam sunt milites peregrini de ,ierusalem et navigare cupimus in ,italiam4 ,timebat enim dominus ,patronus1 quod non gratus hospes esset1 pro eo quod erat ,venetianus1 quibus ,rhodiani non multum afficiebantur1 propter confoederationem cum ,turcis4 ,audio enim turribus quod essemus peregrini salutaverunt nos pacifice1 et ante portum stabilire navem permiserunt1 nequaquam autem portum intrare1 ne forte dolosa simulatione deciperentur4 ,navi ergo locata in cumbas nostras descendimus1 et dormivimus usque mane4 ,mane antequam surgeremus1 navigaverunt aliqui de ,dominis ,rhodiensibus ad nos perscrutantes ,galam et peregrinos videntes1 cum quibus in civitatem navigavimus per ,cadavera ,turcorum interfectorum1 quibus adhuc littus plenum erat1 quos mare ejecerat4 ,et ingressi civitatem eam miserabiliter destructam invenimus1 et plenam spericis ,sphaericis lapidibus magnis et mediocribus1 quos ,turci machinis injecerant1 quae dicuntur fuisse octo millia et unus per vicos et plateas et domos dispersi2 et ruinas miserabiles murorum et turrium1 et multa alia de quibus in reversione,,tr#ce secundae ,evagationis dicam4 ,mansimus autem quatuor diebus in ,rhodo et consumpsimus multam pecuniam1 quia omnia erant in carissimo foro facta ex quo ,turci ,insulam devastaverant et spoliaverant4 ,ego ipse emi pro domino meo ,georio duas gallinas pro ,i4 ,ducato1 quia erat debilis1 sicut et ego2 laboravi enim tunc dysenteria1 et de vita mea pene desperavi4 ,interea tempus advenit1 quo recedere deberemus1 et ingressi sunt nobiscum in ,galam aliqui de dominis ,johannitis1 et quidam qui multis annis in ,turcia capti fuerant1 et missi in exercitu contra ,rhodum1 qui in obsidione confugerunt ad civitatem4 ,quidam etiam ,iudaei1 qui in obsidione fortiter egerunt1 nobiscum transfretaverunt4 ,inter illos vero qui de captivitate ,turcorum evaserunt1 erat nobilis quidam de ,austria1 quem dominus meus ad se recepit1 et in ,alemaniam reduxit1 quem miserrimum reperimus4 ,fuit autem ,gala nostra propter illorum ingressum facta arta et inquieta1 et navigantes per ventos inutiles per diversa loca sumus deportati1 et multum defectum sustinuimus antequam portum ,cretensem apprehendimus4 ,quo dantem adepto ,cretam ingressi sumus1 et aliquibus diebus ibi mansimus1 post quos sero quodam ,galeam ingressi sumus1 ut in nocte recederemus1 introferentes ea quae emimus4 ,mane facto et ,gala soluta a tonsillis1 cum eam ad ventum importunius verterent1 temo1 sive gubernaculum impegit in scopulos1 et sub aqua rupit1 et modicum distabat1 quod navis cum rostro prorae in petras de littore prominentes impegisset1 et tota ,gala rupta et dissipata fuisset1 7,b7 et nos perissemus4 ,quapropter clamor magnus in altum attollitur et accurrentes populi de civitate periculo nostro succurrere cupientes4 ,et quia temo jam ruptum erat1 navigare non poteramus1 sed ,galam reinduximus in portum ad locum ubi prius steterat4 ,quidam autem vir aquarius dispositis rebus ad refectionem gubernaculi se parabat1 hoc modo nobis videntibus4 ,exuit se vestibus1 usquae ad femoralia1 et acceptis clavis1 malleo et forcipe infecit se mari1 et ferebatur in profundum ad rupturam temonis1 et sic sub aqua fabricavit clavos extrahens1 alios incutiens4 ,et post longam moram1 cum omnia refecisset1 prodiit de profundo1 et ad nos ascendit scandens sursum per latus ,galae4 ,haec quidem vidimus1 sed quo modo artifex ille sub aqua spiraverit1 et quomodo malleo percutere potuerit1 et tam diu manere in aquis salsis penitus ignoro4 ,sed hoc scio1 quod ingenium humanum igne et aquis dominatur1 sicut humana ratio astris4 ,porro reformato temone1 cum jam recedere non putaremus1 surrexit ventus nobis contrarius1 ita quod ,gala non poterat nec extra portum educi1 et regressi sumus in civitatem ad loca unde exivimus1 et comedimus et bibimus4 ,est enim optimus et pinguissimus maris portus omnibus mundi bonis abundans3 praecipue tamen ibi est vinum ,creticum1 quod nos nominamus malphaticum1 in toto mundo notum1 et omnia sunt ibi in bono foro4 ,ideo grave non fuit nobis ibi manere1 sed optabile4 ,ideo circa vesperas revocati fuimus in ,galam et alii citus1 alii tardius redierunt4 ,ego vero eram de primis in ea1 et steti in castello ,galae ad respiciendum1 an aliqui prater illos1 qui in ,cypro et in ,rhodo ad nos ingressi fuerant1 intrarent3 et intraverunt duo ,graeci ,episcopi cum multis aliis4 ,ea autem1 quae alias ibi vidi1 protinus non conscriberem1 si maturitate omnimoda hoc ,evagatorium ornatum habere vellem2 sed ut promisi fratribus meis in epistola1 seriosis saepe jocunda et ludicra addidi4 ,interea me sic stante et ingredientes considerante1 vidi plures de peregrinis vertiginosos supra marginem maris stare1 et ad descensum in barcam,,tr#cf trepidare4 ,vinum enim ,creticum dulce et delectabile copiose sumptum vertiginem inducit4 ,erant autem gradus lapidei in litore ad murum civitatis1 per quos oportebat ingredi ,galam volentem descendere1 et naviculam parvam intrare1 in qua ducebatur usque ad ,galam et iterum juxta ,galam exeundo scapham per alios gradus ascendere in ,galam2 quod illo vesperi multis erat adeo difficile1 quod oportebat eos portari de gradibus muri in scapham1 et de scapha in ,galam1 usque ad stantias suas4 ,inter alios venit quidam peregrinus servus quorundam dominorum de civitate1 portans res dominorum suorum et flascones vini et saccum cum recentibus panibus1 et ibat curvatus oneribus et cum hoc gravatus vino4 ,cumque venisset super gradus1 et descendere inciperet ad mare in scapham1 repente per praeceps cum omnibus quae portabat lapsus est in maris profundum4 ,statim autem ad clamorem astantium ,barcaleri ad locum immersionis cum scaphis venerunt1 et prodientem extraxerunt3 panes autem et omnia quae portaverat supernatabant1 et ad nihilum deducta et redacta sunt4 ,aliquidam peregrinus sacerdos 7#ai ,a7 ,dalmata1 mihi multum familiaris1 etiam nimis de dulci gustaverat1 ita quod cum labore in ,galam usque ad malum venit1 et ibi stabat1 loquens cum alio ,dalmata usque ad tenebras4 ,stabat autem prope foramen carinae1 per quod non est descensus nocte1 sed tantum die1 et dum nox est facta1 deponitur scala1 ut non inquietentur inferius dormientes in illo latere4 ,cumque ille bonus peregrinus locutionem suam finivisset1 et jam nos inferius omnes in lectis nostris jaceremus colloquentes1 volebat in cumbam suam descendere per proximum foramen1 et ponens in incerto pedes1 importune deorsum lapsus est per foramen in pavimentum carinae1 ita quod gala ad suum casum tremuit1 quia erat vir magnus et crassus4 ,nos vero omnes conticuimus1 perterriti auscultantes quis cecidisset4 ,statim autem ille illaesus surrexit1 et cum ira incepit lingua balbutiente quaerere1 dicens3 ,ecce scalam sub pedibus habui et per tres gradus descendi et quidam traxit mihi eam de pedibus et cedidi4 ,cui cum quidam diceret3 scalam ante horam fuisse depositam2,,tr#cg respondit3 non est ita1 quia tribus gradibus jam descenderam1 et in tertio gradu me consistente mihi est detracta4 ,ad haec verba omnes fuimus resoluti in risum1 scientes scalam ante horam fuisse amotam2 ego vero jocundatus magis fui1 congaudens socio1 quod in tam periculoso et alto casu nihil mali sibi accidit1 multum in risum concitatus fui4 ,cumque audivisset me ridentem infremuit contra me4 ,ecce1 inquit1 manifeste cerno1 quod tu frater ,felix mihi scalam traxisti de pedibus4 ,certe ,galam non exibis1 nisi me vindicavero4 ,cumque me excusarem1 plus indignabatur1 et mihi maledicebat1 jurans se in crastinum vindictam de me sumere4 ,sed dormitio sequens omnes vertiginosos et aegrotos1 quos vinum ,creticum debilitaverat1 sanavit3 nec in crastinum memoria istorum fuit4 ,si ille peregrinus absque vino et sobrius istum casum accepisset1 forte cervicem aut tibias confregisset4 ,communiter enim ebrii in casibus periculosis sunt caeteris fortunatiores1 sed non prudentiores1 dempto ,polemo juvene ebriosissimo1 de quo legitur in vita ,xenocratis ,philosophi discipuli ,platonis1 qui totus ebrius et lascivis vestibus indutus cum per civitatem ,athenas madens vino discurreret1 et scholas ,xenocratis apertas cerneret1 intravit1 ut disciplinis intendentes derideret4 ,cumque omnes ad ejus ingressum indignarentur1 ,xenocrates vultu maturo1 omissa re1 de qua disserebatur1 de modestia et temperantia loqui cepit4 ,cujus gravitatem sermonis ,polemon audiens1 primo detractam de capite coronam florum projecit1 postmodum pallium seculare deposuit1 et ad ultimum omnibus voluptatibus spretis ad unius orationis auditum philosophus maximus evasit4 ,transacta illa nocte in crepusculo navem solvimus1 et extra portumper ventum elati sumus4 ,sed cum non longe venissemus1 occurrit nobis ventus contrarius1 et jactabamur in fluctibus sine progressu4 ,conabantur ergo portum ,creticum reintrare2 sed non poterant obsistente vento4 ,mare autem fervescebat et intumescebat nimis inter nos et ,candiam4 ,porro gubernatores videntes incautum esse1 navem tantis oneribus gravatam1 aurae fluctibus committere1 a latere ventorum studebant terram petere1 et magno labore pervenimus ad montana ,cretae infra civitatem ad duo miliaria1 ibique ejectis anchoris navem fiximus in sterili et deserto loco4 ,sequenti nocte solvimus ,galam1 et mare ingressi ventum magnum habuimus1 sed inutilem et passi fuimus ingentem tempestatem illa nocte et die sequenti4 ,alia vero nocte1 quae fuit in festo ,s4 ,michaelis1 concussum est mare adeo horribiliter sicut unquam vidimus in tota ista navigatione4 ,in hac tempestate multi vota voverunt ,domino4 ,quidam enim1 qui hactenus noctem ,s4 ,michaelis cum ventris ingluvie peregerunt1 voverunt illam vigiliam cum jejunio1 quoad viverent1 peragere4,,tr#ch ,aquae enim intemperatae incidentes nos multum perturbabant1 et eramus omnes infirmi1 et vertiginem ac evomitationem patiebamur propter navis agitationem4 ,illa tempestate durante factus est ventus ille pro nobis1 qui prius erat 7,b7 contra nos1 et velocissimo cursu multas regiones postergavimus1 et prope ,metonam venimus1 sed in portum intrare non valuimus4 ,et ne vi ventorum retrorsum pelleremur1 portum quendam desertum inter parietes petrarum intravimus4 ,et quia vix per miliare ,alemanicum a ,metona eramus1 nos peregrini acceptis sacculis nostris per terram in ,metonam ivimus ibique ,galam exspectavimus4 ,deinde a ,metona recessimus1 et rapido cursu in ,corzyram venimus1 ubi alii peregrini divisi fuerunt a nobis4 ,at vesperascente die de ,corzyra ad insulas ,gozapolis delati sumus4 ,dum autem obscura nox adesset1 nec aliqua sidera apparerent facto eurippo orta est saevissima tempestas1 et horribilis aris et maris perturbatio4 ,venti enim validissimi in altum nos levabant1 et fulgura coruscabant et tonitrua horrenda intonabant1 cum quibus hinc inde formidanda fulmina cadebant3 adeo ut in multis locis mare ardere videbatur4 ,sed et pluvia ita intemperate inundabat1 ac si nubes fractae et penitus dissolutae caderent4 ,insuper procellae importune accurrentes in ,galam cadebant1 eamque continue operiebant1 et altera ,galae adeo dure percutiebant1 ac si de monte aliquo grandes lapides contra asseres currere per praeceps mitterentur4 ,saepe de hoc miratus sum in maris tempestatibus existens1 quod aqua1 cum sit corpus rarum1 tenue et molle1 tam duram impactionem in corpus oppositum potest facere3 facit enim strepitum ad navem currens1 ac si molares de saltu accurrerent1 nec mirum si navem ferream destruerent4 ,aquae tamen maris sunt magis importunae1 sonorosae et magis mirabiles sunt in suis elationibus1 quam aliae aquae4 ,ego habui delectationem magnam in tempestatibus superius sedendo aut stando1 et videndo mirabiles successus procellarum et occursus horribiles aquarum4 ,tolerabiles sunt tempestates diurnae1 sed nocturnae sunt nimis inhumanae1 praecipue quando sunt saevae1 sicut fuit illa1 de qua nunc loquor4 ,fuit enim saevissima et in intensis tenebris1 nec erat lumen1 nisi quod coruscationes continuae fulgurum causabant4 ,et erat tam saevus ventus elevans et dejiciens ,galam1 eamque nunc huc nunc illuc inclinans et concutiens1 quod nemo in cumba sua,,tr#ci poterat jacere1 minus sedere1 minime stare3 sed ad columnas in medio sustentantes superiora aedificia pendere necesse erat2 vel flexis poplitibus ante cistas procumbere1 brachiis et manibus easdem complectere et sic tenere se1 et inter haec non nunquam cistae magnae et graves cum adhaerentibus evertebantur4 ,nam ita diversos motus et violentos facit ,gala1 quod omnia1 quae stant1 evertit et quod dictu mirabile est1 sed verissimum1 ea quae in parietibus ad uncos pendebant1 de uncis solvebantur1 et cadebant4 ,quamvis autem navis fuerat bitumine undique linita et aliis1 quibus aquae ingressus et instillatio prohibetur1 7#bj ,a7 in hac tamen tempestate aqua per insuspectas rimas ingrediebatur undique1 ita quod in tota carina non fuit quidquam1 quod non esset in aqua1 lecti nostri et omnia erant madida1 panes biscotae et nostri paximates vel paximacii aqua tacta in nihilum sunt reducta4 ,in carina inferius fuit terror et miseria2 superius vero labor et angustia4 ,ventus velum magnum in petias dilaceravit4 ,ideo antennam submiserunt1 et velum aliud1 quod nominant papafigo1 tempestatibus aptum1 appenderunt3 sed cum sursum antennam cum complicato velo traxissent1 et ,galestreli marinarii sub antennam sedentes ligamina solvissent1 et velum deorsum caderet1 ,galeotaeque inferius polistrelum1 id est funem1 quo inferiores extremitates veli tenentur1 in manibus tenerent3 ecce ventus repente irruens importune velum implevit1 et polistrelum de manibus ,galiotorum avulsit1 velumque rapuit et ipsum supra mali summitatem et supra kebam in altum evexit3 et ita importune in are volitabat1 quod antenna ut arcus inclinabatur3 et ipse malus grossus et magnus de multis lignis et arboribus simul junctis factus fragores magnos dabat1 ac si jam ruptus fuisset et fractus in medio4 ,in quo maximum expectabimus periculum1 quia si in tanta tempestate fractus fuisset1 mox involuti aquis submersi cum ,gala fuissemus4 ,sicut enim avis non potest volare sine pennis et alis1 sic gravissima navis non potest procedere sine velis1 quae sunt pennae ejus et alae4 ,ideo quando ,poetae loquuntur de equis alatis1 non aliud volunt1 nisi naves velatas intelligi4 ,sicut ,perseus venit de ,graecia in equo alato1 et liberavit ,andromedam de scopulo ,joppe etc4 ,dabat ergo malus horribiles multos fragores et antennae similiter2 et tota ,gala in omnibus juncturis videbatur dissolvi4 ,in nulla re magis territus fui in tempestatibus1 quam in magnis fragoribus navis1 qui ita importuni sunt1 quod homo aestimat jam navem esse in aliqua parte ruptam4 ,nec potest se homo continere a clamore emittendo1 propter subitum et horridum sonum fragorum4 ,stetimus ergo in tristi spectaculo1 et in lamentabili periculo4 ,porro velo sic in are volante1 discurrebant ,galioti et caeteri marinarii cum tanto clamore et ululatu1 ac si jam gladiis essent confodiendi1 et per rudentes super antennam scandebant1 velum conabantur de sublimi ad se attrahere4 ,caeteri inferius currebant undique polistrelum capere1 et reaccipere quaerebant3 alii trochleis aptantes funes et spiras circumducebant4 ,peregrini vero et alii ad hos discursus et labores inutiles ,deum orabant1 et sanctos invocabant4 ,aliqui suas confessiones faciebant1 tanquam jam in procinctu constituti articulum ultimum mortis expectantes4 ,aliqui vota magna emittebant ad ,romam1 ad ,s4 ,jacobum1 et ad ,beatam virginem hinc inde se ituros promittebant1 ut hanc mortem evadere possent4 ,non enim nisi mors praesens timebatur4 ,cogitavi ad parabolas ,anacharsis ,philosophi1 qui navigantes nec vivis nec mortuis connumerandos esse dixit4 ,insuper eos non nisi quatuor digitis a morte distare probavit1 cum parietes navis in spissitudine habeant quatuor digitos4 ,interrogatus etiam quae naves essent tutiores8 respondit3 illae1 quae in terra extra mare jacent2 in mare nullam asserens esse securitatem1 propter multiplicia et repentina pericula4 7,b7 ,grassante igitur hac terribili tempestate1 ecce subito et ex insperato de coelo adjutorium advenit4 ,inter fulgura enim et coruscationes aparuit lux quaedam stans supra proram in are aliquantulum fixa4 ,deinde paulatim se movit per gyrum ,galae usque ad puppim et ibi evanuit4 ,fuit autem lux illa radius igneus longitudinem cubitus habens4 ,hanc lucem cum gubernatores ,galotae et marinarii caeteri vidissent1 et peregrini qui superius erant1 cessaverunt ab omni labore1 et siluerunt ab omni strepitu et clamore1 et provoluti ad genua extensis in caelum manibus mediocribus votibus nihil aliud promebant1 quam ,sanctus1 ,sanctus1 ,sanctus4 ,porro nos inferius mysterium ignorantes1 perterriti de subita quiete et silentio1 et de insolita oratione2 aestimavimus eos a laboribus cessasse propter desperationem1 et ,sanctus clamare propter instantem exspirationem1 et stabamus attoniti1 finem eventus exspectantes4 ,et ecce quidam ostium1 quod supra foramen commune ,galae1 per quod de superioribus in carinam descenditur1 removit1 et aperuit1 et supra scalam stans1 clamavit verbis ,italicis4 ,o ,signior pelegrini non habeate paura que questo note non avereto fortuna3 quod tantum sonat3 ,o ,domini peregrini nolite timere1 quia hac nocte et praesenti tempestate nihil mali patiemur1 quia consolationem de caelo habuimus4 ,post hoc perseverante tempestate1 recurrebant ,galotae ad solitos labores1 et jam non ullulabant ut prius1 sed laetis clamoribus jubilantes laborabant4 ,non enim laborant nisi cum clamore4 ,nemo autem aestimet1 quod jam dicta de luce sint ficta aut fabulosa1 sed sunt verissima1 et ea plus quam ducentorum testium assertione hodie in humanis viventium probare possem4 ,nequaquam enim abbreviata est manus domini1 ut salvare non possit in tribulatione existentes4 ,sed quis meruerit hanc miraculosam liberationem ,deus scit1 qui etiam ,ethnicis et ,idolotatris in talibus periculis clamantibus miraculose succurrit4 ,dum enim impetu maris volvuntur anxia necessitate incassum ad surda loca exclamantes1 non tamen omnino salutem desperant2 nam quandoque a maris exaestuante fluctu nave in altum elevata1 tanquam ,deus quispiam salutem attulit periclitantibus4 ,haec ,diodorus ,antiquarum historiarum lib4 #d4 de navigatione ,trogloditarum in sinu ,arabico4 ,verum esti propter peccata mea aut alicujus alterius indigni fuimus caeli signo1 tamen aliorum devotissimorum peregrinorum1 et potissime honestarum foeminarum1 quae in tribulationibus patientes devotissime et lacrymabiliter orabant1 dignae divina consolatione erant4 ,insuper cum ,deo derelictus sit pauper1 qui in clamores et lamenta miserorum et pauperrimorum ,galiotorum attenderit1 qui in medio tribulationis et procellarum ipsum ,deum1 virginem ,mariam1 et ,angelos ac ,sanctos crebris et altis clamoribus interpellabant4 ,aut quis scit1 an forte angustiae mulieris impraegnatae1 uxoris fratris domini ,patroni1 quae in ,cypro ad nos ingressa fuerat1 ad aures divinae pietatis pervenerint3 vel fructus ventris ejus necdum ex utero natus divinam pietatem obtinuerit1 et propter salvationem animae 7#ba ,a7 ejus omnes nos salvos transire permiserit4 ,an ignoramus1 quod ,deus sit pronior ad miserendum quam ad puniendum4 ,si ergo ,sodomitas eum irritantes juste ignis consumpsit1 quia nullus inter eos reperiebatur bonus1 propter quem omnibus parceret1 et misericorditer parvulos eorum innocentes pariter cum ipsis occidit1 ne imitatores fierent parentalis nequitiae2 quid mirum1 si fideles ,deum glorificantes1 et propter eum peregrinantes1 ejusque auxilium precantes juste ab aquis salvat omnes8 quia non solummodo quinque tantum1 sed forte quinquaginta1 quos ,abraham primo putavit in ,sodomis inveniendos4 ,gen4 #ah4 p4 #bd41 boni in navi reperibiles erant1 propter quos parcere cunctis1 etiam criminosis paratus est1 et puerum illum in utro matris misericorditer conservare1 quem forte scivit fore futurum imitatorem virtutum et legum divinarum4 ,igitur in hac tempestate magnam viam fecimus de vero nostro itinere3 quia venti contra portus nobis optatos nos impellebant1 et duravit illa tota nocte et die sequenti4 ,porro facto die1 et tempestate durante in patientia sic mansimus sine cibo et potu1 quia non erat ignis in ,gala1 et coquina superius plena erat aquis et cum hoc omnes vertiginosi eramus facti1 et abominabamur omnes cibum et potum propter stomachi subversionem4 ,et siquis etiam aliquid manducasset1 durante tempestate1 non retinuisset1 sed mox vomitando ejecisset4 ,nihil enim melius in tempestatibus1 quam vacuo stomacho manere4 ,et praeterea omnis panis noster corruptus et inutilis factus fuit1 per salsas maris aquas1 et ita cogebamur jejunare4 ,altera die processimus dimittentes ,ragusium civitatem ad dextram1 et ,cursulam ad sinistram1 et venimus ,laesinam in civitatem3 quam ingressi refecti sumus1 et a vertigine capitis liberati4 ,mansimus autem ,laesinae tribus diebus1 quia maximi venti in mari erant1 quos timebamus1 quamvis pro nobis fuissent3 et etiam mansimus propter dominae praegnantis et gravidae refocillationem1 quae valde fuerat in illis tempestatibus infirmata2 mirum est quod non fuit mortua simul cum foetu in tantis terroribus4 ,deinde de ,lesina navigavimus cum bono vento4 ,sed nocte jam incipiente confortatus est ventus et nimis invaluit1 projecitque nos in eurippos ad loca asperrima1 scopulis et rupibus plena1 in quibus non potest fieri nocturna navigatio4 ,applicuimus autem ad radices cujusdam scopulosi montis et bolide ejecto fundum quaesivimus1 ad stabiliendam ibi navem1 quia tenebrae subito nos praeoccupaverant1 quod non poteramus adire aliquem portum signatum1 nec ulterius procedere4 ,cumque jam prope montem essemus ,galam vertere conarentur1 mox violenter a vento impulsa et fluctibus mota importune girare cepit1 et minabatur cum prora in cautes et scopulas montis incidere1 et sic ,gala dirupta fuisset4 ,in ipsa autem navis gyratione ,galioti periculum cognoscentes horribili clamore caelum implebant et discurrebant1 seque ad evasionem disponebant4 ,interea duo ,episcopi et nos cum illis inferius eramus1 et famuli ,episcoporum ad foramen carinae currebant1 qui erant superius1 ac desperate clamabant3 ,o domini venite sursum1 navis rumpenda mergetur4 ,ad hunc clamorem ,episcopi cum suis tumultuose surgentes ascenderunt4 ,similiter et alii fecerunt1 et facta fuit compressio 7,b7 magna in scalis et cursus mirabilis omnium ad puppim festinantium1 ut in scaphas ejectas saltarent4 ,servi et domini ,patroni cum gladiis abscissis funibus scapharum in mari eas cadere permiserant1 ut periculo submersionis instante ipse cum fratre et uxore fratris et aliis domesticis suis primi evaderent4 ,verumtamen nemo adhuc in scaphas descenderat1 et si unus1 descendisset1 intolerabilis tumultus factus fuisset4 ,multi enim de alto in scaphas saltassent1 laesique fuissent1 et alios laesissent1 qui eos ad mare projecissent1 et in scaphis existentes cum gladiis et cultellis evaginatis aliis ingressum eos prohibuissent3 quia in istis angustiis scaphae nimis replentur et merguntur1 et pauperes vitae suae consulere quaerentes ante alios festinant1 quos nobiles et servi nobilium gladiis necant4 ,illos etiam1 qui se manibus ad navem vel remos suspendunt1 ut in scapham labantur1 alii videntes periculum in scaphis existentium gladiis digitos et manus eorum abscindunt1 qui cadentes deorsum in mare submerguntur4 ,audivi horrenda ab his1 qui talibus periculis interfuerunt1 quale nunc nobis erat in foribus4 ,sed ,deus etiam hac vice nos liberavit1 et tumultus cum pace sedatus fuit1 et navis ad scopulos alligata1 et vela dimissa et anchorae ejectae4 ,porro ,galotae illi1 quorum negligentia in tantum periculum venimus1 graviter fuerunt plagis vapulati1 et dure castigati2 sed nos peregrini intercessimus pro eis1 misericordiam divinam imitantes1 quae nos sine meritis conservavit a morte4 ,in crastinum processimus1 et in sinistra parte ,iaderam ,dalmatiae civitatem dimisimus1 et ventum secuti processimus4 ,vesperante autem die1 durus incepit flare ventus1 et sero facto ingravatum est mare valde super nos4 ,injecti autem euripis incidimus loca asperrima1 nec ad litus applicare ausi fuimus timentes ,scillam aut ,charybdin incidere4 ,ad quoddam canale latum venimus et celerrimum ventum in eo habuimus1 et tamen in medio canalis navem stabilire tentavimus4 ,immerso autem bolide invenimus excessivam aquae altitudinem4 ,ulterius ergo processimus et factae sunt tenebrae occidente sole1 nec poteramus sine magno periculo longius navigare4 ,quaesito ergo cum bolide fundo1 invenimus quidem sed disproportionatum2 nihilominus tamen ibi anchoram magnam ejecimus1 pro stabilimento ,galae1 quae fundum petens non invenit1 nec scopulos1 nec saxa1 nec arenam1 quibus mordacem dentem infigere posset1 sed currentem ,galam sequebatur arans terram1 quod tamen nobis erat molestissimum4 ,cum ingenti ergo labore retracta anchora et in alio loco ejecta sicut prius sequebatur1 sicut aratrum equos4 ,iterum autem ea levata in tertio loco injecimus quae adhaesit quidem saxo1 sed dum staret ,gala1 et ad rudentem pendens hinc inde moveretur1 avulsus est dens anchorae a saxo1 et iterum currentem sequebatur ,galam1 sed statim reperto alio scopulo haesit4 ,ibi ergo sic pendentes mansimus,,tr#dj per noctem4 ,porro nos peregrini ad quietis loca nos recepimus4 ,sed dominus ,patronus cum omnibus gubernatoribus et ,galotis totam noctem insomnem duxerunt1 omni momento interitum nostrum et suum expectantes4 ,nam ventus erat validus1 et 7#bb ,a7 movebatur ,gala importune valde1 quia non erat portus ubi stabamus1 quo a vi ventorum protegeremur4 ,idcirco timebant domini gubernatores1 quod anchora a scopulo solveretur1 vel quod spirae rumperentur et quicquid horum contigisset1 in interitum ivissemus4 ,eramus etiam in ,carnero1 qui est periculosissimus maris gulphus1 et impetuosissime currit ibi mare1 contra portum ,anchonensem4 ,ideo propter instans periculum devenit dominus ,patronus1 quod statim adepto portu ,parentino cum omnibus peregrinis vellet navigare ad insulam ,s4 ,nicolai ibique ,missas pro gratiarum actione legere et cantare1 quod et factum est4 ,nam mane soluta ,gala multis transcursis civitatibus ,dalmatiae1 venimus in ,histriam ad ,parentiam1 et altero mane navigavimus cum ,patrono1 et votum solemniter persolvimus4 ,mansimus autem ,parentiae quinque diebus1 et postea una nocte usque in portum venetianum delati sumus4 ,demum ,venetias ingressi ab invicem divisi sumus1 unus quisque in patriam suam4 ,interea quandam incidi infirmitatem1 ex qua non lecto decubui1 sed tamen nec ambulare1 nec equitare valui1 usque ad sanationem4 ,ideo ,dominus meus ,georius de ,lapide cum aliis nobilibus ad propria remeavit4 ,ego vero quasi per quindinam ,venetiis in cura ,medicorum fui ,sanitate recuperata cum quodam mercatore ,venetias exivi1 et empto equo ,tervisii cum eodem usque in ,tridentum veni4 ,a ,tridento vero solus usque in ,nazaritum veni4 ,quo cum venissem post meridiem1 inveni in hospitio quatuor peregrinos terrae sanctae confratres meos de ,anglia1 et cum gaudio nos invicem salutavimus4 ,disponebant autem se ad recessum1 volentes eodem die transcendere montem1 quem nominant ,sericium1 quos rogavi ut usque in crastinum manerent1 ut simul proficiscemur usque ,ulmam3 eram enim lassus1 nec illo die volebam recedere4 ,ipsi vero rogabant me1 ut cum eis equitarem1 quod nolui3 sed apud eos institi quatenus intuitu societatis nostrae1 et contractae amicitiae manerent1 illi autem nolebant1 dicentes3 se audivisse pro certo1 quod illo adhuc die magnus exercitus armatorum equitum de curia ,ducis ,austriae in illam villam et hospitium esset venturus1 et illos vellent fugere1 quia insecurum est cum armatis morari4 ,et ita divisi fuimus ad invicem3 quia ipsi recesserunt et ego mansi4 ,vespere autem facto venerunt multi armigeri ad hospitium nobiles cum famulis1 quos ,dux ,austriae destinavit pro defensione castri ,kregen1 quod comes ,eberhardus de ,wirtenberg senior obsederat et evertere conabatur4 ,et fuit hospitium plenum ferocibus armigeris4 ,qui audientes me de terra sancta venisse venerabantur ut sacerdotem et religiosum1 et ut terrae sanctae et sancti sepulchri militem1 et rogabant me1 ut mane eis ,missam legerem1 et cum eis recederem4 7,b7 ,mane facto ,missam celebravi1 cum eis gentaculum sic sumpsi1 et recessu solverunt pro me1 et in medio exercitus me secum ducebant cum gaudio et solatio4 ,cumque venissemus in ,campidonam reperi in hospitio coronae praefatos quatuor ,anglicos peregrinos vulneratos1 percussos et omnibus rebus suis spoliatos1 miseres et tristissimos ac confusos4 ,in silva enim prope ,campidonam latrones super eos irruerant1 et cum gladiis eos de equis suis ejecerant1 et cum vim vi repellere conarentur et se defendere vellent1 gladiis eos vulneraverunt1 ligaverunt1 traxeruntque ad interiora,,tr#da nemoris a strata publica in quandam crepidinem solitariam1 et ibi eos cum multis injuriis spoliaverunt1 et sacculos eorum scrutaverunt1 et bursas ac peras eorum evacuaverunt1 eosque totaliter nudaverunt1 curiose quaerentes in vestimentis eorum1 si forte pecunias insutas haberent4 ,tandem autem eis viliora vestimenta restituentes1 jurare eos coegerunt1 ut in triduo nulli dicerent1 quid eis accidisset4 ,contristatus autem fui super fratres meos valde1 sed mihi ipsi congratulabar1 quod non cum eis mansi1 quia pariter cum eis in manus illorum raptorum incidissem4 ,in crastinum cum illis armigeris in ,memmingen veni1 et illo die ibi mansi4 ,altera die1 quae fuit dies ,s4 ,othmari1 cum quodam sacerdote de ,memmingem ,ulmam usque perveni4 ,et ingressus conventum charitative et laetanter fui susceptus3 et ita in cellam me recepi ad labores solitos4 ,pro certo autem dico1 quod haec prima peregrinatio in centuplo gravior et molestior mihi fuit1 quam secunda et multo periculosior tam per mare quam per terram4 ,societas etiam peregrinorum primae ,evagationis fuit inquietior1 quia erant inter eos multi passionatissimi homines1 et fuit cottidianum litigium1 et aliqui fures ,biccardi1 aliqui semper infirmi1 et ex omni parte gravior fuit illa prima ,evagatio1 quam secunda1 quamvis ipsa secunda fuerit multa laboriosior1 remotior1 et dispendiosior ac periculosior3 tum majora et magis mortifera pericula expertus sum in prima quam in secunda4 ,ex quibus omnibus liquet1 quod falsum est hoc vulgare proverbium2 quod dicere inexperti soliti sunt3 scilicet quod peregrinatio a ,venetiis per mare usque ad terram sanctam sit quoddam solatiosum spatiamentum et,,tr#db pauca aut nulla pericula4 ,o deus meus1 quam grave et taediosum spatiamentum6 quam multis miseriis infectum6 ,multos enim robustos juvenes nobiles vidi ego in hoc spatiamento succumbere1 qui quodammodo sibi ipsis videbantur fluctibus maris imperare et montium altitudines in statera appendere3 qui tandem miseriis fracti et infeliciter humiliati miserabiliter justo dei judicio periere4 ,det ,deus hanc peregrinationem spatiamentum leve dicentium sic tristia sentire1 ut discant cum peregrinis terrae sanctae 7#bc ,a7 debitam compassionem habere4 ,attemptare enim hanc peregrinationem audaciae et fortitudinis est4 ,in plerisque vitiosam temeritatem et curiosam instabilitatem esse nemo dubitat4 ,pervenire vero ad loca sancta et redire vivum et sanum ad propria speciale donum ,dei est4 ,finit ,evagatio ,f4 ,f4 ,f4 prima ad ,terram ,sanctam4 ,modus quo modo ,f4 ,f4 ,f4 se disposuit ad secundam ,evagationem vel peregrinationem ,terrae ,sanctae1 ,jerusalem1 ,syon1 et montis ,synai4 ,evagatione mea prima peracta1 ut pro parte recitavi1 sanus quidem corpore ,ulmam veni1 et in apparentia laetum jocundumque me exhibui3 tristis tamen et inquietus animo et corde fui1 propter solicitudinem et curam1 quam me habiturum sentiebam pro alia peregrinatione et reditu ad terram sanctam et ,jerusalem3 sicut proposui in egressu meo de civitate sancta1 quod tamen propositum nulli hominum manifestavi4 ,nequaquam enim contentus fui de peregrinatione prima1 quia nimis festina fuit et brevis1 et per loca sancta cucurrimus absque intellectu et sine affectu4 ,non etiam dabatur nobis tempus visitandi quaedam alia loca sancta tam in ,jersualem1 quam extra4 ,nec permissi fuimus nisi semel duntaxat circuire montem oliveti1 et loca ejus2 et ,bethleem ac ,bethaniam non nisi semel1 et in tenebris vidimus4 ,idcirco postquam ,ulmam redii1 et de sepulchro sanctissimo ,domini ac praesepio ejus et de civitate sancta ,jerusalem et de montibus per circuitum ejus cogitare cepi1 species1 formae et habitudines illorum locorum et aliorum fugerunt a me1 et apparebat mihi terra sancta et ,jerusalem cum locis suis sub quadam caligine tenebrosa1 ac si in somnis ea vidissem4 ,et videbatur mihi quod minus scirem de omnibus locis sanctis1 quam ante eorum visitationem2 unde accidit1 quod interrogantibus me de locis sanctis nullum verum dare potui responsum1 nec certum conscribere ,evagatorium4 ,vehementer ergo dolui1 quod tantas miserias1 angustias et labores 7,b7 habueram1 tantas etiam pecunias expenderam1 tantumque temporis perdideram1 sine fructu1 sine consolatione1 sine cognitione4 ,saepe dum pro mea consolatione me converti ad cogitandum de ,jerusalem et locis sanctis1 et dubiosa imaginatio mihi occurreret1 mihi ipsi cum indignatione respondi3 desiste quaeso de illis locis cogitare1 putas enim te ibi fuisse4 ,ex his tunc inardescebat desiderium redeundi ad experiendum veritatem4 ,sed mox sequebatur in me nova tristitia1 ex eo quod redeundi modum videre non poteram1 imo impossibilem reputavi reditum4 ,sic ergo in fluctuatione steti1 et nulli hominum ausus fui loqui de hac re4 ,verebar de hoc facere mentionem ,reverendo ,patri ,magistro ,ludowico ,fuchs1 licet esset mihi familiarissimus1 et secretorum meorum conscius2 cui etiam occulta conscientiae meae sine metu audebam committere3 ,propositum tamen meum redeundi in ,jerusalem non audebam suae ,paternitati revelare1 ne eum perturbarem1 et ne ipse et alii audientes1 in me scandalizarentur1 judicantes me instabilem et monastica quiete impatientem2 aut forte diabolicis incitamentis vexatum1 aut vitio curiositatis infectum1 aut levitate motum2 et ita suspensus stabam et in nullo me manifestavi1 nisi quod de terra sancta et de ,jerusalem interrogatus non loquebar absque suspiriis1 et nonnunquam dicebam1 me ignorare ,jerusalem vidisse4 ,et dum interrogarent me1 an desiderium redeundi haberem1 respondi simpliciter1 quod sic4 ,interea tanto aestuavi desiderio redeundi1 quod nullum studium1 nulla mihi placuit scriptura1 nisi historiae ,bibliae1 et aliae facientes mentionem de ,jerusalem4 ,ideo omnia quae ad manum venerunt de istis perlegi3 collegi etiam omnia peregrinalia militum1 et libellos peregrinorum1 et terrae sanctae descriptiones1 eaque perlegi1 et quanto plus legi1 tanto inquietior factus fui1 quia imperfectam1 superficialem1 distractam et confusam fuisse meam peregrinationem ex aliis deprehendi4 ,et per annum sic in laboribus legendo et scribendo steti4 ,anno autem uno cum illa inquietudine transacto venit in nostram provinciam ,generalis totius ordinis mei ,praedicatorum1 scilicet ,salvus de ,casseta de ,pannormo1 missus a ,s4 ,d4 ,papa ,sixto ,,iv4 contra ,dominum ,andream ,archiepiscopum ,crainensem1 qui conabatur nescio quo spiritu motus convocare ad ,basileam generale ,consilium1 et ibidem residebat sub ,imperatoris ,friderici tertii tutela3 ut autem praefatus ,magister ,ordinis ,praedicatorum contra illum ,archiepiscopum efficacius agere posset1 convocavit ad se ad ,conventum ,columbariensem famosiores nostrae provinciae ,praedicatores4 ,inter quos et ego missus veni ad praedictum ,conventum auditurus et pariturus praeceptis4 7#bd ,a7 ,itaque me cum ,oridinis ,magistro existente inter alia1 de quibus cum sua ,paternitate conferre habui1 dixi suae ,reverentiae desiderium meum de reintrando ad terram sanctam et ,ierusalem4 ,qui statim sine magnis precibus me licentiavit et literam testimonialem mihi dedit sub sigillo ordinis1 in qua etiam prohibuit1 ne quis eo inferior mihi in illa peregrinatione impedimentum quovismodo praestaret4 ,obtenta ergo licentia1 gaudens ,ulmam redii1 et literam ,magistri occultam tenui1 tempus optativum eam manifestandi exspectare volens4 ,post haec non multis diebus elapsis venit ,ulmam ,reverendus in ,christo ,dominus ,udalricus ,gislinus1 ,episcopus ,adrimitanus et ,suffraganeus domini ,augustensis1 mihi notus et gratiosus1 cum quo etiam venit quidam ,sacrae ,theologiae ,doctor1 ,ordinis minorum1 qui ,romam adire volebat1 et ordinem ,episcopalem recipere1 quia ,dominus ,episcopus ,frisiensis eum assumpserat in ,suffraganeum4 ,ad hos dominos me contuli1 et rogavi dictum ,doctorem1 quatenus mihi dignaretur a ,s4 ,d4 ,papa licentiam impetrare visitandi loca sancta transmarina2 pro quo etiam praedictus ,reverendus ,pater ,dominus ,udalricus ,episcopus apud eum pro me institit4 ,promissit ergo1 et promissum tenuit1 mihique literam de data licentia misit4 ,qua habita adhuc silui et tempus magis optativum exspectavi1 sperans quod casus desideratus se offerret1 quo me non rogante desiderio meo satisfieret1 sicut et factum fuit4 ,porro illo in tempore erat ,ulmae ,conradus ,locher1 vir prudens1 ,sacri ,imperii ibidem ordinarius ,balivus1 multis nobilibus cognitus1 et mihi non parum affectus3 huic uti fideli amico primo cor meum apperui,,tr#dc et sibi desiderium meum et licentias revelavi1 petens ab eo1 si aliquem de nobilibus patriae nosceret1 volentem ad ,dominicum ,sepulchrum in ,ierusalem peregrinari1 capellano ac servo indigentem1 quod me apud talem promoveret1 tanquam expertum et utilem pro ista peregrinatione et servilem in spiritualibus et corporalibus4 ,habens ergo vir praedictus scrutinium inter nobilis et invenit1 quod generosus vir ,dominus ,johannes ,truchsas de ,waldpurg se disposuit ad transmarinam peregrinationem simul cum quibusdam aliis baronibus et nobilibus4 ,ad quos ille accessit et fidelissime me promovit1 sicut rei probavit eventus4 ,nam statim post1 et fuit ,anno #adhc in die ,st4 ,gertrudis ,virginis1 venit ,ulmam praefatus vir nobilis dominus ,johannes ,truchsas de ,waldpurg cum pluribus aliis nobilibus amicis suis2 et statim misso nuncio ad conventum me accersivit4 ,cumque ad eum in hospitium suum venissem1 interrogavit me1 tanquam consilium petiturus de regimine debito volentium transfretare mare et peregrinari in ,ierusalem4 ,audivi1 inquit1 vos fuisse in transmarinis partibus2 consulite quaeso1 quae me oporteat facere 7,b71 ut incolumis reverti queam4 ,intendo1 ait1 visitare terram sanctam et praeclaram civitatem ,ierusalem1 et praesepe ,domini dulcissimum1 et sepulchrum ,domini gloriosissimum3 dicite1 rogo1 difficultates et remedia4 ,cui cum ad singula responsa darem1 curiosius intuitus me omisit et destitit ab interrogationibus,,tr#dd inchoatis3 et interrogavit me1 an adhuc haberem voluntatem redeundi in ,ierusalem8 ,respondi3 nihil esse pro nunc in hoc mundo1 cujus desiderium ardentius haberem1 quam illorum sanctorum locorum iteratum contuitum4 ,sic ergo cognita voluntate mea vir nobilis redire me ad conventum fecit certificans me1 quod secum pariter et sociis suis essem iturus ,ierusalem4 ,conjuraverunt enim in unam societatem generosi viri et domini3 ,dominus ,johannes ,wernherus de ,cymbern ,baro2 ,dominus ,hainricus de ,stoefel ,baro2 ,dominus ,ursus de ,rechberg de ,hohenrechberg1 et ipse praefatus dominus ,johannes ,truchsas de ,waldpurg1 quasi pater omnium praedictorum et causa ac motor eorum ad peregrinandum4 ,statim autem eadem hora postquam in conventum redii1 misit praefatus nobilis quendam virum prudentem oratorem cum suis famulis1 rogans reverendum ,magistrum ,priorem ex parte dictorum nobilium ,baronum1 ut illum fratrem1 qui pridem in transmarinis partibus fuerat1 quem concorditer in capellanum et animarum suarum curatorem elegerant1 licentiare dignarentur1 et abire cum eis permitteret4 ,ob hanc enim causam1 ait ,dominus ,johannes ,truchsas1 jam cum suis amicis nobilibus ad civitatem hanc venit4 ,audiens autem ,pater ,prior factum multum difficultavit1 et tempus deliberandi de responso dando accepit4 ,quod cernens dominus ,johannes ,truchsas et timens quod forte oppositum suae intentioni per diutinam deliberationem interveniret1 statim die sequenti mane assumsit secum omnes suos amicos nobiles et dominas ,comitissas de ,kyrchberg1 quae secum venerant1 et ascendit cum eis in praetorium1 ubi jam ,magistri- civium cum toto consulatu ,ulmensi congregati sedebant1 petentes audientiam2 qua data institit apud ,dominos consules1 ut ,priorem ,praedicatorum ad hoc cum effectu inducere vellent1 quatenus fratrem ,felicem1 quem ipse et sui socii in capellanum elegerant1 pro transmarina peregrinatione sine impedimento dimitteret3 praecipue cum eum ad hoc esse voluntarium scirent4 ,itaque ,magistri-civium,,tr#de et quidam de judicibus ,conventum ingressi rogabant ,patrem1 ut intuitu ,consulatus nobilibus illis condescenderet4 ,qui cum diceret1 se non habere facultatem me licentiandi in ,ierusalem1 sed ad ,s4 ,d4 ,papam et ,generalem ,ordinis nostri ,magistrum spectaret,,tr#df hoc negotium1 statim produxi literas1 7#be ,a7 tam ,papae quam ,magistri ,ordinis4 ,quas ut vidit1 statim consensit in nomine ,domini4 ,accessi ergo ad ,dominum ,johannem ,truchsas et secum conveni de die et loco ubi eum et tres alios dominos meos reperirem4 ,et assignavit mihi diem certum et locum ,pontinam 7,insprugg7 oppidum1 et sedem ,ducis ,austriae et his tractatis nobilis cum suis ad propria rediit4 ,ab hac ergo die barbam nutrivi et cruce rubea tam cappam1 quam scapulare decoravi1 quam quidem crucem deo dicatae virgines sponsae crucifixi,,tr#dg vestibus meis assuebant1 caeteraque insignia illius sacrae peregrinationis1 quae mihi competebant1 assumpsi4 ,sunt enim quinque peregrinorum terrae sanctae insignia4 ,scilicet crux rubea in veste grisea et longa cum cuculla monachali tunicae assuta2 nisi peregrinus talis religionis sit1 quod ei non competat ferre habitum griseum4 ,secundum est pileum nigrum vel griseum etiam cruce rubea supra frontem insignitum4 ,tertium est barba longa in facie seriosa et pallida propter labores et pericula1 ubique enim1 etiam ipsi gentiles1 peregrinantes barbas et comam nutriunt usque ad reditum1 et hoc primo fecisse legitur ,osiridem vetustissimum ,aegypti regem1 ,deum aestimatum1 qui mundum totum perambulavit4 ,quartum est saccus in humeris tenuem victum continens cum flascone1 non ad delicias1 sed ad sustentationem vitae vix sufficiens4 ,quintum1 quod servit in terra sancta1 est asinus cum asinario ,saraceno1 loco baculi4 ,itaque diem recessus mecum desiderio magno exspectavi et me silenter cum tranquillitate ad iter sacrae peregrinationis aptavi1 propter inquietudinem pro me sollicitorum1 qui me inquietabant4 ,incipit ,secundum ,evagatorium ,f4 ,f4 ,f4 ad ,terram ,sanctam in ,jerusalem4 ,secunda pars principalis totius operis4 ,evagari jam incipiam desiderabili et jucundissima ,evagatione1 quam quidem ,evagationem hoc ordine describere intendo et distinguere in ,,xii tractatus1 secundum quod fere ,,xii4 mensibus evagatio duravit1 et quemlibet tractatum in tot capitula dividere1 quot dies veniunt in mense3 ita quod quilibet mensis faciat tractatum et quilibet dies capitulum4 ,incipiam enim a die exitus mei usque ad reditum1 et omnia loca quae vidimus de mense in mensem et de die in diem et quae contigerunt nobis singulis mensibus et diebus fideliter significabo3,,tr#dh addendo descriptiones locorum tam sanctorum quam aliorum pro facti illius meliori declaratione4 ,non enim praetermisi 7,b7 nec unum diem in itinere existens1 quin aliquid scriberem1 etiam in mari tempore tempestatum1 in terra sancta1 et per desertum saepe scripsi,,tr#di sedens in asino1 vel in camelo1 vel noctibus1 quando alii dormiebant1 ego sedi et visa in scriptis deduxi4 ,igitur cum tempus meum appropinquaret1 quo recedere me necesse esset1 observavi diem opportunum1 in quo sine nota et multorum concursu ,ulmam exire possem4 ,currebant enim noti mei et fautores et inquieti erant de recessu meo1 meque plurimum turbabant suis dissuasionibus et curis inanibus et lamenta eorum erant mihi deliramenta1 quia ita laetus et imperterritus fui1 ac si ad convivium optimorum meorum amicorum invitatus transirem4 ,die itaque ,,xiii4 ,aprilis1 quae erat dominia ,misericordia domini1 ,anno #adhc advesperascente die venit nuncius missus ad me a generoso domino ,philippo ,comite de ,kyrchberg1 rogans me1 quatenus sine dilatione in crastinum ad ipsum ,comitem venirem1 ad diffiniendum aliquas causas4 ,eram enim quasi paterfamilias domus1 quia omnes de domo mihi confitebantur ,comites et ,comitissae1 et quidquid difficultatis oriebatur1 in quibus ego potui utilis esse1 denunciabant mihi vel mittebant pro me3 condixi ergo servo1 quod in crastino secum pergere vellem4 ,quarta decima die1 quae est ,tiburtii et ,valeriani1 lecta ,missa et sumpto cibo1 congregatis ad me omnibus fratribus dixi eis1 me jam velle ex toto recedere3 et benedictionem itinerantium a reverendo ,patre ,magistro ,ludowico petii4 ,qui duxit me ad chorum1 ad quem,,tr#ej totus ,conventus comitabatur me1 et prostratus in medio ,chori coram venerabili ,sacramento altaris accepi benedictionem cum ingenti ,patris ,prioris et omnium fratrum fletu4 ,ego vero accepta benedictione prae singultu et fletu verbis fratribus valedicere non potui3 sed ipsae lacrimae et vultus moerens et singultus loquebantur4 ,singulis ergo fratribus amplexatis et deosculatis me eorum orationibus commendavi4 ,vix autem persuadere poteram ut reverendus ,magister ,ludowicus domi in pace maneret4 ,volebat enim salvum conductum mihi praestare1 usque in ,memmingen1 sicut prius fecerat1 sed ego omnino recusavi 7#bf ,a71 ne in nostra separatione nova tristitia et turbatio ambos afficeret4 ,quamvis enim laeto animo et jocundissima mente ad illam peregrinationem pergerem1 in separatione tamen a tam fidelissimo ,patre et charissimis meis fratribus moestis et tristibus lacrimas copiosas fundere me necesse erat4 ,colligatis itaque sacculis meis1 quos mecum ducere volebam1 et equo quem emeram impositis1 desuper sedi1 cum servo ,comitis recessurus4 ,porro me in equo sedente omnes fratres circumstantes obnixe petierunt1 ut loca sancta diligenter notarem1 et conscriberem,,tr#ea ad eosdemque deferrem1 ut et ipsi1 etsi non corpore1 mente tamen possent circa loca sancta recreari3 quod et fratribus promisi4 ,et cum hoc servus ,comitis et ego ,conventum exivimus1 et clam quasi occulte de civitate equitavimus3 per portam gregis pontis transeuntes flumen ,danubii4 ,a casu autem concordantia accidit prioris peregrinationis et illius quo ad diem4 ,primam enim peregrinationem in die sanctorum ,tiburtii et ,valeriani inchoavi4 ,eodem autem die et hora duobus annis revolutis ad secundam ,evagationem profectus sum4 ,equitantes autem servus ,comitis et ego ocius ad villam ,dissen venimus1 et supra illam in castrum1 in quo ,dominus ,comes residebat1 ascendimus4 ,causa autem1 propter quam me vocavit1 erat ista4 ,sub castro in villa1 quae dicitur ,jedensheim vel ,iheidemsheim1 erat quaedam virgo alienata a sensibus1 quam multi dicebant esse obsessam a daemone3 hanc videndam et examinandam mihi exhibuit1 ut judicarem1 quid esset cum ea agendum3 si adjuranda esset1 vel non3 hoc autem fuit meum judicium1 quod destructa esset in capite1 et ideo potius medicorum quam theologorum curae esset committenda4 ,hoc sic terminato1 dixi domino ,comiti meam profectionem jam inceptam1 et petivi eum1 ut mihi servum adjungeret1 qui usque ad ,alpium radices me conduceret1 quia usque ad id spatium est nonnunquam satis insecurum et timebam ibi equitare solus4 ,assumpto ergo famulo mihi adjuncto eodem die a ,thyssa recessimus usque in ,memmingen1 et ibi pernoctavimus4 ,quinta decima die festine a ,memmingen usque in ,campidonam equitavimus1 et ibi simul manducavimus2 post prandium licentiavi famulum a me1 jubens eum redire ad dominum suum4 ,ego vero ad radices montium veni cum magna festinatione4 ,timui enim1 quod ,domini mei ante adventum meum de ,pontina 7,insprugg7 recederent1 et veni usque in villam ,ruti1 quae est super ,licum fluvium1 quem vulgares ,lech nominant1 ibique pernoctavi4 7,b7 ,sexta decima die mane solus de ,ruti exivi et in ,rhaeticas alpes subii3 ibi enim est ingressus in ,rhaeticas alpes et praeceps ascensus tempore pluvioso pessimus et profundus luto4 ,malam viam valde habui1 quia praecedenti die pluerat1 et in nocte postea cecidit nix super lutum1 nec potui videre paludes et foramina profunda4 ,et ita equus1 quem manu sursum duxi1 omni passu in profundum mergebatur usque ad ventrem3 et ego similiter usque super genua4 ,in foveis vero profundius mergebamur4 ,tandem autem per clausuram ,rhaeticarum alpium1 quae dicitur ,ehrenstein1 ingressus veni usque ad ascensum montis ,fericii1 quem cum ascendissem et ex alia parte descendissem1 vidi mihi adhuc superesse multum de die2 et pertransivi villam ,nazarith1 et iterum ad montana valde alta ascendi1 et perveni in villam ,schneckenhusen1 ibique pernoctare decrevi4 ,porro in ipso hospitio sedebant focii sic minerarii de argentifodinis1 qui ludebant1 bibebant1 et voluptatibus deserviebant1 quorum suscepta erat mihi societas1 et cautus fui in conversatione cum eis4 ,posuit autem hospes me ad unam parvam singularem cameram1 cujus ostium diligenter servavi1 et ita dormivi4 ,decima septima die mane cum singuli surgerent1 factus est tumultus magnus in domo1 pro eo1 quod duo vectores curruum conquerebantur1 peras suas cum pecuniis repositis perdidisse4 ,ipsis enim dormientibus socii illi minerarii fures cameram eorum ingressi peras eorum de cervicalibus trahentes et evacuantes1 in hortum domui contiguum vacua marsupia projecerunt1 ipsi vero simul1 dum omnes dormirent1 aufugerunt cum pecunia4 ,cum autem sol oriretur a loco illo recessi et cum timore processi1 timens ne forte fures illi insidiarentur mihi in via3 sed nihil mihi mali accidit4 ,in meridie autem ad ,pontinam oppidum veni1 sperans me dominos meos ibi reperturos1 sed spe mea frustratus fui4 ,pontinum latine1 ,insprugg dicitur theutonice1 quia ,pontinum dicitur quasi ,pons ,ini fluvii1 quod significat hoc nomen ,insprugg4 ,dum enim jam ad pontem oppidi accederem et intrare vellem1 venerunt mihi obviam quinque armigeri servi ,dominorum meorum1 quos a se remiserant ad propria1 et ipsi profecti fuerant de ,pontina mane illo die4 ,multis enim diebus fuerant in curia ,ducis taedio affecti3 ideo quam cito causas suas expediverunt1 recesserunt1 uno die citius1 quam mihi ,dominus ,johannes ,truchsas terminum statuerat4 ,hoc enim egerant apud ,ducem1 quod eidem commiserant omnia quae reliquerunt1 uxores1 liberos1 terras1 villas1 oppida ac castra1 pagos et dominia eorum3 insuper literas promotoriales ab eo acceperant ad ,ducem ,venetorum et ad ,senatum ,venetum4 ,et istis expeditis abierunt4 ,non repertis 7#bg ,a7 ,dominis in oppido festinanter pertransivi sequens eos1 et in montana ascendi et per curvitates multas montium in vallem quandam magnam1 quae dicitur ,matra1 perveni1 et ibi noctem egi4 ,decima octava die de ,matra in altiora montana conscendi1 et per jugum montis dicti ,brenner transivi1 et frigore vehementi molestatus fui4 ,nam ibidem etiam aestivo tempore nives1 pruinae et glacies non desunt4 ,de isto jugo ab alia parte per longam viam descendi et in oppidum ,stertzingen veni1 ibique in hospitio ,domino meos reperi cum aliis nobilibus et famulis suis4 ,inveni ibi ,dominum ,heinricum de ,stfel1 et dominum ,johannem ,truchsas1 et ,dominum ,ursum de ,rechberg3 quartus vero dominus ,johannes ,wernher de ,cymbern ,baro praecesserat eos1 ut ,venetiis de hospitio congruo provisionem faceret pro dominis et nobis omnibus4 ,decima nona die ab illo loco post sumptum prandium recessimus3 et cum juxta monasterium ,cellae novae prope ,brixinam ,ordinis ,canonicorum ,regularium essemus1 ,praepositus monasterii nobis occurrit1 omnesque in monasterium secum duxit1 propter ,dominum ,johannem ,truchsas1 quem venerabatur1 quia de ,waldsee1 ubi ,dominus ,johannes ,truchsas residet1 assumptus fuerat in ,praepositum illius monasterii4 ,noluit autem dictus ,praepositus nos illo die a se dimittere1 sed coegit manere1 et cumulatissime nos tractavit4 ,est enim monasterium valde solemne et multum abundans4 ,vix vidi tot vasa argentea et aurea1 sicut in triclinio illius ,praepositi4 ,ecclesiam habet magnam cum pretioso ornatu1 et ,librariam bonam4 ,sunt ibi viri maturi et observantiales3 nunquam videtur mihi me audivisse tam regularem et bonum chori cantum1 sicut in hoc monasterio4 ,vicesima die1 quae erat dominica ,jubilate1 mansimus in divinis officiis in ,cella nova1 et in prandio2 et deinde a monasterio recessimus4 ,cum festinantia autem ,brixinam civitatem pertransivimus1 quia dicebatur dominis1 quod pestilentia ibi grassaret4 ,aliis tamen vicibus in ea civitate pernoctavi4 ,ibi est ,episcopatus abundans4 ,ideo frequenter mortuo episcopo insurgunt rixae et contentiones multae1 et primariae perturbationes pro ,episcopatu3 et tota terra illa interdicto et censuris ecclesiasticis vexatur4 ,recolo1 quod propter illum ,episcopatum ,dux ,austriae ,sigismundus1 qui hodie est1 et tota terra illa interdicto stricto et gravissima excommunicatione fuit punitus3 ita quod omnis homo1 sive ignoranter sive scienter transiens per terram illam1 fuit excommunicatus 7,b74 ,ecclesia cathedralis est pulchra4 ,quadam vice in eadem ecclesia steti1 dicens cum socio fratre horas canonicas2 praepositus autem ecclesiae dominus et canonicus magnus misit capellanum suum ad nos et interrogavit1 an essemus fratres mendicantes1 et percepta veritate direxit nobis pinguem et bonam eleemosynam4 ,valde bene staret ibi conventus bonorum fratrum4 ,in tota namque diocesi non est aliquis conventus fratrum mendicantium4 ,sunt autem ibi ita maturi canonici1 quod nolunt in nova ,cella sustinere monachos nisi reformatos4 ,veruntamen monasterium novae ,cellae est canonicorum illorum1 et ante tempora non multa fuit ecclesia novae ,cellae ecclesia cathedralis1 et ea translata in civitatem posuerunt ibi ,canonicos ,regulares4 ,postergata ,brixina venimus ad viam ,conteri1 per quam faciliter ascendimus1 quia ,dux ,austriae eam ita plantavit1 quod jam cum curribus ascendunt et descendunt1 omnibus viis dimissis4 ,ideo nunc praefatus dux construit in supremo illius viae domum valde altam et pretiosam1 thelonario ibi ponendo4 ,non sunt duo anni elapsi1 quod via illa erat adeo mala et periculosa1 quod cum magnis difficultatibus potuit eam homo transire1 equum ad manum post se trahens4 ,in mea prima peregrinatione cum quantis angustiis illam viam transiverim ego scio4 ,sunt enim a parte dextra profundissimae valles1 et via erat stricta superius a sinistris habens parietes petrarum altissimas et a dextris vallem profundissimam4 ,adeo arta et periculosa fuit ista via1 ut in communitate cantentur de ea publica carmina4 ,sed nunc1 ut dixi1 ,dux fecit arte cum igne et bombardarum pulvere dividi petras1 et scopulos abradi1 et saxa grandia removeri1 et multis expensis fecit aspera in vias planas3 non solum ibi sed in pluribus locis per montana ,rhaetica suae dictioni subjecta4 ,praefata via duobus miliaribus theutonicis est longa2 quam cum percurrissemus1 descendimus in ,bozanam civitatem1 quam noviter miserabiliter paene totaliter exustam reperimus3 necdum erat ignis extinctus1 sed de cumulis ruinarum flammam et fumum vidimus et odoravimus4 ,monasteria tamen et ecclesiae remanserunt illaesa quasi miraculose4 ,conventus noster ,praedicatorum in multis locis ardere inceperat1 sed diligentia et labor fratrum in tectis currentium extinxit4 ,ignis tamen adeo pervaluit etiam in nostro conventu1 quod fratres non potuissent eum conservasse1 si alia virtus superior non affuisset4 ,tectum enim dormitorii arsit in altum et ,prior venerabilis1 ,pater ,nicolaus ,mnchberger1 sicut certissima habeo relatione1 sub igne genibus flexis beatam invocavit virginem1 et adjutorium invenit4 ,ante plures annos quidam ignis cunctis videntibus per portam civitatis intravit1 et per vicos cucurrit et totam civitatem combussit4 ,unde sicut eandem combustionem sic et illam divinae vindictae ascribunt4 7#bh ,a7 ,est enim populus ibi vitiosus2 crapulae1 luxuriae1 superbiae deditus ultra modum4 ,omnia enim sunt ibi in bono et levi foro et est abundantia optimarum rerum ibi3 vinum est ibi praecipuum1 fructus alii dulces4 ,sed habet arem insanum1 quia1 ut dicunt1 ab illa parte qua spirat ar recens et sanus1 sunt montes altissimi1 quos mihi demonstrabant fratres1 et ab illa parte1 qua arem recipit1 sunt paludes foetidissimae4 ,unde contingit1 quod ibi sunt semper multi febricitantes1 et est adeo commune teneri febribus1 quod febrim infirmitatem non aestiment4 ,quando enim quis alteri amico suo obviam venit1 et eum videt pallidum et deformem facie1 interrogat3 ,o amice1 quid habes1 video te infirmum et deformatum8 ad quod ille dicit3 ,certe1 amice1 infirmus non sum1 per dei gratim1 sed febris deformat me4 ,unde quadam vice cum quodam seculari transivi in ,bozanam1 et dum civitatem videremus1 dixit ad me3 ecce fratres1 non credo aliquam civitatem esse in mundo frigidiorem quam illam3 de quo miratus dixi3 non esse ita1 sed est1 dixi1 calidissima4 ,ad quod ille3 ego nunquam veni ad hanc civitatem etiam aestivo et calidissimo tempore1 quin semper viderim ibi multos in pelliciis hiemalibus sedentes pallidos prae frigore1 et dentibus stridentes4 ,et hoc joco dixit de febricitantibus4 ,multi aestimant1 quod febrem non ex malo are homines contrahunt1 sed ex bono vino et de bona coquina1 de quibus se ingurgitant et infirmitates contrahunt4 ,civitas haec ante paucos annos fuit italica1 et vulgaris locutio fuit italicum4 ,unde ego novi quendam ,patrem de ,italia1 qui non scivit unum verbum theutonicum1 qui tempore juventutis suae in ,conventu ,bozanensi fuit cursor et praedicans1 sed per successum temporis1 crescentibus ,theutonicis1 facta est civitas illa alemanica1 et conventus ille ,provinciae nostrae additus est1 qui prius erat sub provincia ,s4 ,dominici4 ,in hanc civitate mansimus per noctem1 et miseriam magnam vidimus1 quia multi in ruinis domorum suarum demorabantur1 non habentes aedes1 nec manendi locum1 et multi emigrabant pauperes1 qui fuerant ante ignem divites4 ,sed hodie reaedificatur civitas1 et pretiosiores structuras faciunt1 quam ante1 contra ignem4 ,vicesima prima die ,missa in nostro ,conventu audita et prandio sumpto recessimus a loco ad dextram partem habentes ,athysim aut ,lavisium fluvium1 qui vulgariter ,etsch nominatur3 et trans ,atisim vidimus fertilissima montana1 cum multis castris et villis1 principalior tamen villa dicitur ,tramingum1 quae magna est1 juxta quam illa crescunt vina nobilia1 quae ducuntur in ,sueviam1 et a villa nominantur ,tramminger4 ,porro inter ,ahesin et nos1 contra ,meronam civitatem1 sunt paludes profundae1 et post paludes contra ,tridentum sunt montana mediocria1 et in cornu eorum jacet unum antiquum castrum nomine ,firmianum1 a quo orti sunt nobiles illi1 qui dicuntur domini de ,firmiano1 quorum aliquos ego vidi4 ,castrum autem nunc habet 7,b7 in possessione ,sigismundus ,dux ,austriae1 qui de novo reaedificat et ampliat spississimis muris et altis ac magnis turribus circumdans4 ,muri spissitudo est ,,xx4 pedum calceatorum4 ,et quatuor habet habitacula per quatuor angulos magna et firma1 a se distincta per intermedias turres et muros1 et quaelibet habitatio habet propriam plateam et propria stabula pro equis1 ita quod quatuor principes possent in eo secure morari4 ,ego fui in illo castro et omnia lustravi4 ,aquam non habet1 nisi quam per rotam sursum de ,athesi trahunt1 qui decurrit ad rupem castri4 ,porro propter paludis foetorem facta fuit habitatio odiosa1 quia homines ibi morantes cito moriebantur4 ,ideo ad tollendum hoc impedimentum fecit ,dux per medium paludis ab ,athesi usque ad montana fossata magna et profunda1 ad quae distillant aquae paludis3 ita quod nunc sunt prata amoena1 ubi prius erat foetida et mollis palus4 ,et ipsa fossata sunt aqua de palude fluentibus ita plena1 quod cum navibus in fossatis faciunt transitum sursum et deorsum4 ,super margines vero fossati plantari fecit ,dux vineam perlongam ab utraque parte1 de quibus colligunt tempore vindemiae ,,xx4 aut ultra vini plaustra optimi4 ,istis tamen non obstantibus1 et quamvis foetor paludis sit ablatus1 nemo tamen diutius in castro illo dicitur posse vivere4 ,cujus causam dixit mihi nunc castellanus ibidem2 quia in alto est situm et habet arem recentem et fortem1 quo efficiuntur homines ibi morantes esurientes et sitientes1 et concitatur ibi appetitus multum4 ,cui cum quis semper sine ordine satisfacere satagit1 tandem seipsum perimit3 nec est ibi defectus1 sed semper stat mensa ibi parata1 et vinum ibi non clauditur4 ,et iste excessus locum minus carum reddit4 ,quaesivi a castellano1 quid tandem ,dominus ,dux praetenderet1 quod tantas expensas faceret1 castrum illud sic fortificando1 cum tamen omnia per circuitum pertineant ad ,comitatum ,tyrolis8 ,respondit1 quod ideo faceret1 ut si vulgus se a ,domino avertere conaretur1 et a subjectione recidere1 sicut fecerunt ,helvetii sive ,switenses1 quod tunc in castro illo ,dux se reciperet1 eosque tantum vexaret1 quod redire cogerentur1 cum ipsum castrum quasi inexpugnabile sit1 et in corde illius aulonis sit situatum4 ,equitavimus ergo consequenter et ad novum ,forum1 villam magnam1 venimus1 ibique propter equos per horam mansimus in hospitio4 ,venit autem ad me quidam famulus1 de domo opposita1 dicens se missum a quodam fratre ,ordinis ,praedicatorum in eadem domo commorante1 interrogare me1 qui essem1 et unde venissem8 ,cui respondi3 si placet fratri illi scire quis sim1 et unde huc venirem1 veniat ad me et dabo sibi bona responsa3 tibi vero1 dixi1 famulo non respondebo4 ,hoc autem ideo dixi1 quia suspicabar1 quod esset unus de vagis fratribus nostris per montana discurrentium4 ,nam instabiles et fugitivi fratres ordinis nostri et aliarum religionum se ad illa loca conferunt1 et in montanis1 tanquam in tutissimis locis latitant1 et cum hoc omnia sunt in bono foro1 et levi pretio1 possunt vitam suam dissolutam 7#bi ,a7 nutrire1 et discurrunt ad rusticos1 dicentes eis ,missarum utilitates1 quod audientes emunt ,missas eorum1 pro se et suis defunctis1 non scientes virus ,symoniae ibi esse4 ,et ita dant eis pecunias1 ut legant ,missas1 cum potius esset eis pecunia danda1 quod nunquam pro honore ,dei ad altare accederent4 ,vidi ibi in montanis quasi de universis religionibus miseros vagari1 et ,episcopi ac ,presbyteri eos tolerant4 ,a novo ,foro equitavimus per aulonem contra ,tridentum4 ,communis vulgus dicit1 quod per illam aulonem aut vallem usque ad ,meronam mare olim fuerit1 et quod ,athesis super ,meronam de montibus ruens in mare labebatur4 ,in cujus signum in petris montium circa ,tyrolium reperiuntur adhuc circuli ferrei1 ad quos naves alligabantur1 et ita totum spatium1 per quod ,athesis in suo alveo in mare mediterraneum labitur1 mare fuit3 quod bene credo1 cum mare ante tempora fuerit multo altius1 quam nunc sit1 ut ostendetur folio sequenti et ,p4 #b4 ,fol4 #agc4 ,b4 ,venimus autem ad unam villam nomine ,nova1 in quam ruit fluvius rapidus de montanis1 qui dividit ,italos ab ,alemannis1 et supra fluvium in parte nostra stat una ,capella1 in qua ilia ,s4 ,udalrici ,episcopi ,augustensis sunt sepulta4 ,dicunt enim1 quod ,sanctus praefatus fuerit ,romae1 et in itinere existens incepit graviter infirmari4 ,rogavit autem ,deum1 quod non permitteret eum mori in ,italia1 sed in ,alemania1 et ita factum est4 ,statim enim ut per pontem hujus fluminis venit1 mortuus fuit1 et ilia ejus ibi sepulta1 corpus vero fuit in ,augustum deportatum4 ,ab hoc loco in ,tridentum civitatem equitavimus et per noctem ibi mansimus4 ,civitas ,tridentina una est de vetustissimis civitatibus illis1 quas ,trojani venientes per mare cum ,antenore in montanis aedificaverunt2 ad ejus moenia decurrit ,athesis4 ,est autem in amoenissimo et claro ac sano loco sita3 et sunt quasi duae civitates1 inferior et superior1 propter duas diversas gentes4 ,in superiori enim habitant ,italici1 sed in inferiori sunt ,alemanni4 ,et ibi est divisio linguae et morum4 ,raro inter se habent pacem1 et saepe ante tempora nostra fuit illa civitas dilacerata1 quandoque ab ,italicis in odium ,theutonicorum2 aliquando a ,germanis in displicentiam ,italorum4 ,non sunt multi anni elapsi1 quod ,theutonici in illa civitate erant hospites et pauci1 nunc vero sunt cives et urbis rectores4 ,et tandem continget de illa civitate1 de nunc de facto contigit1 cum ,dux ,athesis ,pontinae eam jam totaliter sibi et ,theutonicis subdiderit1 sicut de ,bozano dictum est1 quia ,alemani in dies magis et magis augmentantur4 ,quae autem sit causa augmenti eorum1 quod nos potius crescimus in regiones aliorum1 quam alii crescant in regiones nostras1 adhuc non didici3 nisi dicere velimus in terrae nostrae ruborem1 quod propter ejus defectiones et sterilitates1,,tr#eb quaerimus alienas2 vel propter populi ,theutonici crudelitatem1 cujus vicinitatem et conspectum nulla potest sustinere gens1 sed dant cuncti eis locum1 cedentes iracundiae1 quam nemo tolerare valet4 ,ex opposito civitatis super ,athesin habent fratres ,praedicatores conventum valde amoenum1 pulcherrimis hortis circumdatum3 et dicitur ad ,sanctum ,laurentium3 illum conventum aedificavit ,b4 ,jordanes1 immediatus successor in regimine ,ordinis sancti ,dominici1 ,patris nostri1 7,b7 sed ibi est nulla observantia nec regula1 sed pauci et miseri fratres ibi sine fructu degunt4 ,in hac civitate ,anno #adge4 martyrizatus fuit sanctus puer ,symeon a ,judaeis1 cum magnis tormentis3 propter quod ,judaei fuerunt cum torturis magnis suspendio deputati2 quorum maledicta corpora vidi in patibulis pendere1 anno sequenti1 quando ivi ,romam4 ,corpus autem ,b4 ,pueri inventum1 magnis incepit clarere miraculis1 et hodie claret1 ut dicitur4 ,propter quod homines a longinquis partibus ,theutonicae1 ,franciae et ,italiae illac peregrinantur1 et deferunt ceram1 vestes1 aurum1 argentum et pecunias in tanta copia1 quod stupendum est videre4 ,unde ecclesiam ,s4 ,petri1 in qua corpus fuit locatum1 antiquam destruxerunt et novam amplam superaedificaverunt ex illis bonis3 et domum martyrii ejus etiam emundaverunt1 eamque ecclesiam consecraverunt4 ,de martyrio illius ,pueri vide in supplemento ,chronicorum1 lib4 #ae4 ,fol4 #agg4 ,cum ergo nos peregrini vestes equitantium deposuissemus1 ad ecclesias pro indulgentiis transivimus1 et in ecclesia ,s4 ,petri corpus ,s4 ,pueri vidimus et locum martyrii ejus1 et ecclesiam ,cathedralem antiquam1 et alias capellas et ecclesias4 ,hoc enim faciunt honesti peregrini ,jerosolymitani1 quod1 cum ad aliquas civitates divertunt1 statim de ecclesiis et ,sanctorum reliquiis inquirunt1 et ea visitant4 ,sic etiam fecerunt ,domini mei1 et ego una cum eis1 ut patebit in processu4 ,cum autem sero factum esset1 et in coena omnes simul sederemus1 advenit quidam joculator cum fistula1 et uxor ejus cum eo1 quae ad fistulationem concinebat voce1 bona modulatione4 ,vir autem licet prudens esset1 fistulando gesticulationes faciebat fatuorum1 propter quarum ineptias magnum concitabat ad laetitiam musicae risum4 ,cum autem ludus finitus esset1 ex more ,domini ,barones et nobiles inter se de dando pretio joculatori conferebant4 ,quidam autem nobilis nihil contribuere volebat1 asserens3 suum ,plebanum saepe praedicasse1 quod in talibus datio et acceptio esset damnosa1 et mortale peccatum4 ,cum itaque sim constitutus in sacra peregrinatione1 nolo eam foedare vitiosa datione2 sed pauperibus tribuam4 ,ex hoc facta est contentio non modica inter nobiles1 et disputatio longa et rixosa4 ,tandem autem petita responsione mea1 conclusioni et sententiae meae stare affirmabant4 ,conclusi ergo1 licet cum formidine3 dandum esse joculatori4 ,sicque dederunt munus fistulatori et ejus uxori4 ,cum autem domum redissem1 quaesivi in scriptis ,doctorum1 an bene sententiassem1 et reperi sententiam meam in ,gersone1 in duobus locis3 ubi tractat de ,avaritia1 in materia de #g4 peccatis capitalibus et de cognitione peccatorum1 ubi,,tr#ec habet1 quod tales fistulatores1 joculatores1 gesticulatores non sunt in statu damnationis1 et quod talia possunt dicere aut facere sine peccato mortali3 quamvis sint verba aut facta ociosa1 jocosa1 et interdum mendosa1 salva tamen honestate1 nisi faciat talia solum propter dissolutionem3 secus1 si propter sustentationem et lucrum et propter principum ac dominorum1 quae curis magnis praegravantur1 recreationem4 ,quod hunc joculatorem fecisse deprehendimus1 qui ,tridentinus erat mechanicus1 et non continue joculabatur1 sed tantum in adventu principum et dominorum3 cum enim audivisset esse peregrinos terrae sanctae1 pro eorum solatio et suo salario ludebat1 ut moeror et anxietus nostra remitteretur paululum4 ,vicessima secunda die audivimus ,missam ad ,sanctum puerum ,symonem et prandium in hospitio sumpsimus4 ,deinde stratis equis de civitate profecti sumus4 ,statim autem ante portam civitatis per praecipitem clivum ascendimus1 dimittentes illam inferiorem viam quae super alveum ,athesis descendit contra ,veronam4 ,est autem ascensus ille non solum praeceps1 sed est una petra rubea et de durissimo marmore4 ,unde etiam omnes muri et moenia civitatis ,tridentina sunt de pretioso et pulchro marmore1 sed non polito4 ,post longum ascensum ab alia parte descendimus et in ,persam villam venimus4 ,persa enim est villa magna1 et supra villam in monte est castrum grande1 quasi civitas1 cum altis turribus et magno muro per circuitum1 et multi opinantur ex nomine illius castri1 quod ,perseus1 totius nobilitatis ,graeciae pater hoc castrum aedificaverit1 vel aliquis filiorum ejus aut subditorum ejus1 et ex ejus nomine ,persea1 nominetur hodie1 sicut et regnum ,persidis1 quod ipse de ,graecia veniens et devincens a se ,persidam nominavit4 ,in hoc castro dux ,austriae habet semper multos soldatos1 qui custodiunt ibi castrum1 et provinciam4 ,ulterius processimus et ad lacum quendam venimus1 de quo lacu fluvius decurrit1 nomine ,brenta1 qui inde currens ad ,paduam usque pervenit1 et postea descendens mari ,veneto commiscetur4 ,consequenter in longam vallem magnam et fertilem venimus1 et in oppidum quoddam1 dictum vulgariter ,valscian1 divertimus modicum pausandi gratia4 ,est autem hoc oppidum et consequenter tota terra usque ad mare de lingua italica2 hospites tamen quasi 7#cj ,a7 omnes sciunt ambas linguas alemanicam et italicam4 ,interrogavi autem hospitem de ratione nominis1 quare oppidum nominaretur ,valscian1 qui respondit4 ,valscian1 idem est quod vallis sicca1 et accepit nomen ideo1 quia ante multa tempora1 antequam mare remissum fuit1 ascendit usque huc sursum1 et tota vallis plena fuit aquis3 unde ab utraque parte montium vallem respicientium reperiuntur circuli ferrei in petris pro alligatura navium4 ,post recessum ergo maris vallis siccata retinuit nomen ,valscian4 ,ex quibus notare potui1 quod omnes valles contra mare tendentes montium fuerunt olim repletae aquis1 et erant canalia maris magni1 sicut hodie est1 in terris mari propinquis1 ut dixi4 ,theutonici nominant ,valscian3 ,in der ,burg1 quia duo castra sunt supra oppidum1 et murus castri concludit oppidum4 ,deinde a ,valscian recessimus et sero in villam1 quae dicitur ,spiteli1 id est hospitiolum1 divertimus1 ibique remansimus per noctem4 ,vicessima tertia1 quae est festum ,st4 ,georgii militis et martyris1 mane rogaverunt me ,domini1 ut celebrarem eis ,missam de sancto ,georio3 omnes enim nobiles singulari quadam devotione ,st4 ,georium colunt4 ,erat autem solum una capella in villa sine sacerdote1 et cum magna difficultate obtinui ab aedituo ecclesiae1 quod capellam aperuit1 et paramenta pro ,missa exposuit4 ,cumque jam indutus sacerdotalibus vestibus essem1 et ,domini mei nobiles1 et alii homines de villa per sonum campanae convocati advenisset1 et calicem more nostro,,tr#ed ante ,confiteor parare vellem2 non fuit in vasculo in fenestra posito panis vel hostia1 nec in tota villa3 verti ergo me ad populum et hostiae defectum intimavi3 ne tamen omnino vacui recederemus1 legi in altari ,officium tantum1 cum omnibus ,missae moribus dempto canone3 sicut solet fieri in navibus per mare4 ,et illas ,missas nominant ,missas torridas1 vel crudas1 aut aridas aut vacuas de quibus vide fol4 #di4 ,a4 ,b4 ,post illam orationem iterum verti ad populum1 et feci sermonem brevem de sancto ,georio1 et exhortationem4 ,haec autem me faciente et ita loquente1 populus villae astabat1 et mente confusa me respiciebat cum admiratione magna4 ,erant enim ,italici et forte nunquam audierant sermonem theutonicum in sua ecclesia nisi a me4 ,et his finitis regressi sumus in hospitium et manducavimus4 ,post commestionem incepit pluere1 nihilominus tamen equos ascendimus1 et a villa recessimus4 ,porro pluvia magis ac magis crescebat1 et ita madidi facti fuimus usque ad pellem1 sicque in ,feltrum oppidum infusi pluvia venimus4 ,sumus ergo propter inundantem pluviam hospitium ingressi1 volentes ibi per horam vel duas exspectare1 quousque cessaret4 ,sed magis ac magis invaluit pluvia1 et ita coacti fuimus manere hac die ibi1 quod tamen molestum nobis erat1 quia ipsum hospitium artum fuit et repletum rusticis italicis1 et hospes ac hospita et omnis familia erant de italica lingua3 nec usum tractandi dominos habebant1 nec apta instrumenta 7,b7 ad honeste ministrandum4 ,erant tamen simplices boni homines et fecerunt suum posse3 hoc ego bene consideravi4 ,sed servi dominorum erant impatientes4 ,vicesima quarta adhuc sine intermissione pluit1 sicut fecerat die altera et nocte praeterita et ex hoc aquae confluebant1 et torrentes exundabant4 ,verum pluvia non obstante ingressi sumus ,ecclesiam supra in civitatem et ,missa audita etiam ipsum oppidum consideravimus4 ,est enim ,feltrum unum de istis oppidis1 quae construi fecit ,antenor pro custodia montium antiquissimum1 sicut et structure ejus demonstrant1 et est multum longum per jugum collis extensum1 et habet episcopum et monasteria aliqua sub monte civitatis4 ,in domum ergo regressi cibum sumsimus et sub prandio cessavit pluere4 ,stratis ergo equis a ,feltro recessimus1 et cum magno periculo equitavimus propter crescentes aquas4 ,nam parvi rivuli in fluvios rapidissimos creverant1 et torrentes sicci aquis redundabant4 ,sed quia ar serenatus fuit1 paulatim decrescebant4 ,die advesperascente inde recessimus1 et ad quendam magnum fluvium venimus1 in cujus litore per unam ,venetorum custodiam transivimus1 et deinde in villam1 quae ,ower nominatur1 venimus ad pernoctandum1 quod et fecimus4 ,porro hospitium nostrum1 sicut et tota villa ad radices cujusdam montis delectabilis et graminosi situm erat4 ,et dum coena parabatur transivi cum ,dominis in curia domus1 et suspiciens dixi3 ecce1 si quis in supercilio illius montis esset1 mare magnum videre posset4 ,hoc cum domini audivissent3 ascendamus inquiunt1 et videamus mare1 forte nostrum futurum sepulchrum4 ,et statim tres ,domini mei1 et duo servi et ego montem ascendimus1 qui erat multo altior1 quam nobis apparuit4 ,et conjectis oculis contra meridianam plagam1 extra montana in planitiem ,italiae1 et post planitiem mare mediterraneum vidimus3 in cujus aspectu ,domini mei1 utpote juvenes et delicati1 quodammodo conterriti stabant1 et pericula futura cum mari contemplabantur4 ,et de facto ego ipse in ejus aspectu quodam metu concussus fui1 quanquam suas amaritudines bene gustassem4 ,habuit enim sic de monte contemplatum satis horridum aspectum4 ,videbatur quod esset in propinquo et sol scrotinus partem ejus illustrabat anteriorem2 reliquum1 cujus finem videre nemo potest1 videbatur esse nebula elevata1 crassa1 atra1 arei coloris nigrescentis4 ,demum satiati hoc aspectu per montana in nostro circuitu respeximus et multa antiqua destructa castra vidimus4 ,in monte etiam1 ubi eramus1 sub pedibus murorum magnorum ruinae et fossata per circuitum supra montem1 et piscina pulchra 7#ca ,a7 adhuc aquam retinens ibi erat et pascualis mons fuit4 ,et creduntur illa castra omnia aedificata fuisse ab exercitu ,antenoris ,trojani3 quia cum ,baduanum urbem aedificasset in plano1 ascenderunt in montana et oppida et castra aedificaverunt contra transalpinos1 qui erant homines adhuc silvestres1 more bestiarum viventes4 ,interea dum de his cum ,dominis meis loquerer in monte1 occidit sol1 et descendere incepimus2 antequam autem in hospitium venimus1 fuerunt tenebrae1 et cum lumine cibum sumentes dormitum ivimus4 ,vicesima quinta die erat festum ,s4 ,marci2 optavimus nos esse ,venetiis1 quia hoc festum ibidem cum,,tr#ee maximo apparatu et multa gloria peragitur4 ,audivimus tamen ,missam de ,st4 ,marco in villa1 et postea cibum sumpsimus1 et inde recessimus4 ,est autem ab illa villa descensus de montanis et exitus ab eis1 et ita in campestrem terram venimus1 valde fertilem1 plenam segetibus1 arboribus fructiferis et vitibus1 quam transcurrentes in ,tarvisium civitatem venimus1 mansuri ibi per aliquot dies1 quousque equos nostros venderemus4 ,non enim amplius erant nobis equi necessarii1 quia non longe a mari eramus4 ,vicessima sexta die erat festum ,s4 ,desiderii1 qui in ecclesia ,cathedrali quiescit ibidem4 ,et fecerunt ,tarvisini magnam sollemnitatem cum processione per civitatem2 et cum omnis plebs in ipsa majori platea congregata esset1 fecerunt ludum1 in quo illius sancti legenda gestibus hominum ad hoc instructorum celebri spectaculo expresserunt2 cui et nos peregrini astetimus1 cum admiratione quidem1 nescio si cum devotione,,tr#ef ,post prandium venerunt ,italici multi ad hospitium nostrum1 videre et emere equos nostros cupientes1 in quorum venditione habebant mirabile litigium inter se ipsi ,italici4 ,accurrebant enim1 et unus alium praevenire conabatur1 et interrumpebant sibi ipsis forum1 et se ipsos verbis opprobriosis lacerabant1 et viri senes ac divites et honorati simul sicut pueri certabant1 et unus in displicentiam alterius majorem pecuniam offerebat1 quam equi valebant1 et cum industria unus alteri praejudicabat4 ,et in hoc litigio nos in pace stetimus1 et bene equos nostros vendidimus1 et sic transivit dies illa4 ,notandum quod ab oppido ,pontinense usque huc loca descripsi1 ideo quia in reversione non veni per illam viam in ,pontinum1 sed per aliam ut patebit4 ,ulterius autem nullum locum describam in ingressu1 sed in reversione omnia loca1 ad quae declinare me contigerit1 describam4 ,et ideo descriptionem ,tarvisii1 et aliarum civitatum servabo in reditum etc4 ,festino enim in ,jerusalem1 ad quam firmavi faciem meam1 nec quiescam1 donec clarissimam illam et desiderabilem urbem iterato videam4 7,b7 ,vicesima septima die1 quae erat dominica ,cantate1 ,missam ,tarvisii audivimus et cibum sumpsimus4 ,post prandium vero equos1 quos ,martyres nominant1 conduximus1 pro nobis et nostra supellectili ad mare ducendum1 et profecti sumus contra maris oram2 et in oppidum ,masters venimus1 volentes procedere usque in ,margerum1 ubi limbus est maris magni4 ,in ipso autem oppido occurrit nobis quidam ,theutonicus inquirens an essemus de societate domini ,johannis de ,cymbern ,baronis8 ,quo audito1 quod sic3 reduxit nos in hospitium et paratam mensam cum cibo et potu ostendit nobis1 dicens3 ,dominum ,johannem de ,cymbern ita ordinasse pro nobis fieri4 ,duxit nos etiam in hortum domus1 et in flumine1 qui ibi de montanis ad mare decurrit1 ostendit nobis magnam barcam1 quam ,dominus ,johannes ,baro de ,cymbern de ,venetiis miserat in ,masters1 ut ibi per flumen in mare navigaremus4 ,his visis laetati sumus1 et consedimus edentes et libentes1 quae parata erant4 ,postea omnem dominorum supellectilem tulimus in navem1 et omnes simul ingressi ipsam barcam satis graviter oneratam reddidimus1 quia multi eramus1 et ,dominorum supellex ac servorum non modica erat4 ,sic ergo terrae valediximus1 committentes nos aquis1 et ingressi barcam per flumen quasi unum miliare descendimus contra mare4 ,cum autem ad locum venissemus1 ubi fluvius faucibus maris magni illabitur1 ad limbum et oram maris1 et aquam salsam ac amaram maris ingressi essemus navigio1 incepimus cantare altis et laetis vocibus peregrinorum carmen1 quod pergentes ad ,dominicum sepulchrum cantare solent3 ,inn ,gottes ,nahmen fahren wir1 ,seiner ,genaden begehren wir3 ,nu helff un die ,gttlich ,kraft1 unnd das ,heylige ,grab1 ,kyrieeleyson4 ,quod latine sonat3 ,in ,dei nomine navigamus1 cujus gratiam desideramus3 cujus virtus adjuvet nos et sanctum sepulchrum protegat nos1 ,kyrie-eleyson4 ,inter haec non nulli considerantes ipsius maris amaritudines et mille ejus pericula1 non cantum sed in cordibus suis planctum fecerunt4 ,quidam vero devotione ad sanctum sepulchrum affecti1 ex cantu moti fleverunt4 ,alii ipsum mare tanquam coemeterium suae sepulturae horruerunt4 ,caeteri1 nihil futurum perpendentes vel timentes1 riserunt4 ,interea prope castellum ,margerum venimus1 et procedentes juxta turrim1 quam nominant turrim de ,marger1 obviam barcam habuimus1 quam quidam juvenes fortes trahebant contra ,margerum remis impetuose1 et impegit in nostram barcam et collidebantur prorae ad invicem1 ex quo nostra barca in latus fuit detrusa impetu1 et super quendam palum in aquam fixum impulsa minabatur eversionem ad latus1 7#cb ,a7 et quasi eversa fuisset cum hominibus et rebus1 et valde perterriti fuimus4 ,naucleri autem de ambabus navibus conclamantes maledixerunt alterutris1 et ita processimus4 ,post modicam moram occurrit nobis alia barca cum sociis3 et unus interrogavit nos1 ad quod hospitium declinare intenderemus ,venetiis8 ,cui cum diceremus1 ad ,sanctum ,georium1 ubi dominus ,johannes de ,cymbern disposuerat3 incepit ille vilipendere et hospitem et hospitium1 et mala praedicata exclamabat de hospite1 stans super proram1 et conabatur nos avertere1 et quoddam aliud nobis demonstrabat hospitium4 ,et sic stante in prora et cum clamore suadente1 subito casum accepit1 et de prora ruens in mare cecidit4 ,qui cum multo labore suorum sociorum fuit extractus et a morte ereptus4 ,erat autem vestibus novis sericis indutus1 quae simul cum eo baptismum acceperunt3 unde magnus risus in nostra navicula fuit exortus4 ,consequenter navigantes ante oculos habuimus inclytam civitatem1 magnam1 pretiosam et nobilem ,venetiarum1 maris magni dominam1 in aquis mirabiliter subsistentem1 cum altissimis turribus et excelsis ecclesiis1 et domibus ac palatiis eminentibus4 ,et erat nobis stupor videre tam gravissimas moles et altas structuras in aquis constitutas4 ,tandem civitatem ingressi sumus navigio1 et per canale magnum navigavimus contra ,rivoaltum1 et ab utroque latere habuimus domus stupendas prae altitudine et decore4 ,porro infra ,rivoalti pontem declinavimus a canali magno in aliud canale1 quod a latere dextro habet fonticum ,almanorum1 per quod ascendimus intra domus1 et usque ad portam hospitii nostri1 quod ad ,sanctum ,georium dicitur1 vulgariter theutonice zu der ,fleuten1 pervenimus4 ,exivimus ergo de barca1 et de mari per lapideos gradus circiter ,,lx4 ascendimus ad cameras nobis ad manendum paratas1 et omnes res in eas intulimus4 ,porro magister ,johannes hospes et domina ,margareta hospita cum magna hilaritate nos susceperunt1 singulariter tamen me amicabiliter salutaverunt1 quia ego solus notus eis eram a priori peregrinatione1 in qua multis diebus cum eis in illa domo hospitatus fueram4 ,occurrit et nobis reliqua familia nos salutans et ad serviendum nobis se ingerens et exhibens4 ,omnis autem domus1 hospes et hospita et cuncti famuli et ancillae erant de lingua alemanica1 nec audiebatur in domo illa verbum italicum1 de quo singulare solatium habuimus1 quia valde poenale est convivere hominibus1 cum quibus locutione conversari non potest4 ,denique ad ingressum nostrum occurrit nobis canis1 custos domus1 magnus et niger1 ,,tr#eg et blandimento caudae suae gaudium se habere monstrabat1 et ad nos saltabat sicut canes solent facere ad sibi notos4 ,hic canis omnes ,theutonicos1 de quacunqe parte ,alemaniae veniant1 sic gaudens 7,b7 recipit4 ,sed ad ingressum ,italici1 ,lombardi1 ,gallici1 ,franci1 ,sclavi1 ,graeci1 vel alterius provinciae extra ,alemaniam1 adeo irascitur1 quod quasi rabidus aestimetur1 et cum grandi latratu,,tr#eh occurrit1 et furiose in illos insilit1 et nisi aliquis canem compescat1 a molestia non cessat4 ,nec etiam illorum ,italicorum1 qui in vicinis domibus habitant1 assuescit1 sed contra eos1 sicut contra alienos insurgit et perseverans manet omnium implacabilis inimicus4 ,canes etiam eorum nequaquam ascendere in domum permittit1 sed canes ,theutonicorum non tangit4 ,mendicos theutonicos eleemosynam petere volentes non invadit1 sed italicos pauperes1 ascendere pro eleemosyna volentes1 invadit et repellit4 ,ego multoties liberavi pauperes de morsibus illius canis4 ,theutonici recipiunt in illo cane argumentum1 quod sicut implacabiliter ,italicis inimicatur3 sic homines theutonici nunquam integro corde cum ,italicis conveniunt1 et e converso2 cum illa inimicitia sit in natura radicata4 ,sed quia bestia ratione caret et passionibus movetur incessabiliter litigat cum ,italicis1 natura instigante4 ,homines vero ratione se cohibent1 et affectum inimicitiae1,,tr#ei qui in natura est1 supprimunt ratione4 ,reperimus autem in hospitio multos nobiles de diversis partibus ,germaniae1 et quosdam de ,hungaria1 qui eodem voto1 quo et nos1 astricti intendebant mare transire ad sanctissimum ,domini ,jesu sepulchrum in ,jerusalem4 ,in aliis etiam hospitiis erant plures de ,germania1 et in societates se combinaverunt2 in una plures1 in alia pauciores4 ,porro nostrae societatis fuerunt ,,xii4 peregrini1 domini et servi simul1 quorum ista erant nomina4 ,dominus ,johannes ,wernherus de ,cymbern ,baro1 vir decorus et prudens1 elegantia morum praestans1 doctus in lingua latina4 ,dominus ,hainricus de ,stoeffel1 sacri ,imperii ,baro1 vir industrius et strenuus1 moribus virilis1 sicut verus nobilis ,suevus4 ,dominus ,johannes ,truchsas de ,waldpurg1 nobilis procerae staturae1 vir de honestis et nobilibus moribus1 seriosus1 et dea sua salute solicitus4 ,dominus ,ber de ,rechberg1 nobilis de ,hohenrechberg junior omnibus1 sed animosior1 fortior1 longior1 jocundior et mitior1 liberalior4 ,hi quatuor ,domini nobiles secum habebant sequentes famulos1 quorum nomina ista sunt1 cum conditionibus status et officiorum4 ,baltasar ,bchler3 vir maturus et multorum expertus1 cujus consiliis ,domini omnes fovebantur et regebantur1 eumque ut ,patrem habebant4 ,artus1 ,dominorum barbitonsor1 in musicis instrumentis adeo dulcis et promptus1 quod non creditur1 ei fuisse similis4 ,johannes dictus ,schmidhans1 armiger1 qui pluribus bellis interfuit1 et ,dominorum in peregrinatione servitor extitit4 ,conradus ,beck1 vir honestus et providus1 civis de ,merengen1 qui ,dominorum provisor fuit et procurator4 7#cc ,a7 ,petrus quidam1 simplex et bonus socius1 patiens in adversis1 de oppido ,waldsee1 qui fuit ,dominorum et totius societatis cocus4 ,ulricus de ,rafenspurg1 quondam in mari ,galeotus1 multarum miseriarum expertus1 arte institor1 et ,dominorum interpres4 ,johannes quidam vir pacificus1 in ,dominorum servitio sollicitus1 puerorum instructor et magister in ,babenhusen4 ,frater ,felix1 sacerdos ,ordinis ,praedicatorum de ,ulma1 secunda vice peregrinus terrae sanctae1 ,dominorum et omnium jam dictorum capellanus4 ,hi duodecim inseparabiliter cohaerebant1 et communibus expensis praedictorum quatuor ,dominorum vivebant4 ,igitur praefati quatuor ,domini1 hospitem ad se advocantes fecerunt cum eo conventionem pro hospitio et mensa et aliis1 quibus rebus ejus utebantur4 ,hac conventione facta prae omnibus nobis cogitavi pro me aliud1 et ignorantibus ,dominis meis navigavi ad ,s4 ,dominicum1 ad ,conventum ,ordinis ,praedicatorum reformatum1 et rogavi ,priorem loci pro hospitio1 quousque galae peregrinorum recederent1 et precibus multiplicatis obtinui4 ,grave enim mihi erat continue inter saeculares morari1 et nimis distractivum4 ,regressus ergo sum in hospitium et complicatis sacculis meis transivi ad ,dominos et dixi eis intentum meum4 ,sed non placuit1 imo displicuit eis1 nec consentire quovis modo volebant1 ut ab eis recederem4 ,ut autem eo magis voluntarius essem ad manendum cum eis1 disposuerunt cum hospite2 et dedit mihi propriam cellulam1 in qua solus manebam ad dormiendum1 orandum1 legendum1 scribendum1 et quando placuit1 potui esse extra omnem tumultum1 sicut si fuissem ,ulmae in cella4 ,sicque semper cum eis mansi in hospitio1 quam diu ,venetiis fuimus4 ,saepe tamen et quasi cottidie solitus fui visitare ,conventus fratrum ,ordinis nostri4 ,vicesima octava mane exivimus de hospitio per vicos mercatorum1 et ad ecclesiam ,s4 ,marci ascendimus ad audiendum ,officium4 ,quo audito per plateam ante ,ducis ,palatium spatiavimus4 ,in eadem platea ante majus ostium ecclesiae ,s4 ,marci stabant duo vexilla pretiosa in hastis altis elevata1 alba1 cruce rubea insignita2 et erant vexilla peregrinorum terrae sanctae4 ,in his vexillis intelleximus1 quod duae galae essent ordinatae pro peregrinorum transductione4 ,ut enim domini ,veneti viderunt multitudinem peregrinorum confluere1 ordinaverunt duos viros nobiles de ,senatu eorum1 curam peregrinorum eisdem committentes1 quorum ista sunt nomina4 ,primus fuit ,dominus ,petrus de ,lando1 et secundus ,dominus ,augustinus ,conterinus4 ,horum duorum servi stabant juxta vexilla et peregrinos invitabant quilibet ad dominum suum1 et inducere peregrinos conabantur1 illi ad galam ,augustini1 alii ad galam ,petri3 illi laudabant ,augustinum et vituperabant ,petrum2 alii vice versa4 ,unde factum est1 quod illi duo domini1 ,augustus et ,petrus1 fuerunt facti 7,b7 capitales inimici1 et unus alterum diffamabat1 lacerabat apud dominos peregrinos in fama et honore3 et quilibet conabatur alterum reddere peregrinis odiosum et submittebant1 qui haec agerent4 ,unde ex hoc etiam hoc malum pullulare cepit1 quod ipsi peregrini utrorumque patronorum quasi erant divisi1 et quilibet zelabat pro domino patrono suo4 ,stabant ergo ,domini mei suspensi1 nescientes1 cui patrono esset magis confidendum1 cum de utroque audirent diversa4 ,ego quidem laudabam dominum ,augustinum ,conterini1 sciens eum esse virum maturum et fidelem1 quia cum eo in alia peregrinatione mea transfretaveram4 ,alii eum magis vituperant et alium laudabant4 ,et ita pro bono pacis de hac re me non intromisi1 et ambos bonos naucleros esse dixi1 dummodo nos ad portus optatos citius ducerent3 addens1 quod si ego scirem1 quis eorum citius et expeditius se vellet ad navigandum aptare1 pro illius parte ego vellem peregrinis consulere4 ,ambo tamen promittebant quantocius navigationem inchoare1 quod tamen pro certo scivi esse mendacium4 ,vicesima nona die1 quae et festum ,st4 ,petri martyris1 ,ordinis ,praedicatorum1 duxi ,dominos meos ad sanctum ,johannem et ,paulum1 ubi est conventus magnus et solemnissimus fratrum ,praedicatorum1 et ibi ,officio interfuimus quod valde solemniter celebrabatur1 et maximus populi concursus est die illa ad ecclesiam fratrum1 quia ibi est constituta dies solemnis in condensis usque ad cornu altaris illo die4 ,et populus de tota civitate accurrit ad audiendum ,officium1 et ad deosculandum reliquias sancti martyris et ad bibendum aquam ,st4 ,petri1 quae in nomine dei benedicta et sancti martyris reliquiis tacta creditur conferre ad salutem animae et corporis4 ,unde in plerisque mundi partibus recipiunt homines fideles hanc aquam ,s4 ,petri1 et periclitantibus mulieribus in partu dant ad bibendum1 et periculum evadunt2 datur etiam febricitantibus1 ut liberentur4 ,marinarii etiam eam ad naves portant et modicum de ea ad vasa1 in quibus aquae sunt1 fundunt1 cujus virtute aqua alia conservatur1 ne foetida efficiatur et quantumcumque antiqua sit aqua1 non putrescit1 nec foetida fit1 dum de illa modicum est superinfusum4 ,hoc per experientiam cottidianam marinarii discunt ita esse4 ,audito ergo ,officio et deosculatis ,sancti reliquiis1 et potu salubri gustato regressi sumus ad nostrum hospitium ad refectionem4 ,post prandium barcam ascendimus et navigio per vicos civitatis ambulavimus1 usque ad ,s4 ,marcum et ibi juxta ,ducis ,venetorum ,palatium ad canale magnum navigavimus1 in quo stabant amborum patronorum galae1 ut eas 7#cd ,a7 ambas videremus4 ,primo ergo navigavimus ad galam domini ,petri de ,lando1 et de barca1 sursum in galam scandimus et placuit primo aspectu navis ,dominis et mihi1 quia erat gala triremis magna et lata1 et cum hoc nova et munda4 ,nobis in gala deambulantibus venit dominus ,petrus ,lando patronus in barca1 et nos cum reverentia magna suscepit1 et in navis castello collationem pretiosam instauravit1 propinando vinum creticum1 et confecta alexandrina2 et per omnia tractavit nos1 sicut illos quos ducere secum optabat4 ,deinde duxit nos in carinam deorsum per gradus ad locum peregrinorum1 et tantam amplitudinem carinae in potestatem nostram posuit1 ut eligeremus locum1 in quocumque latere vellemus1 pro ,,xii4 personis4 ,perspecta autem gala illa diximus patrono1 quod die crastina vellemus ei dare responsum1 an cum eo essemus mansuri1 vel cum alio2 et ita descendimus in barcam1 et ad alia galam domini ,augustini navigavimus eumque in ea sedentem reperimus4 ,qui cum magna veneratione nos suscepit1 et per galam circumduxit1 et optionem loci pro ,,xii4 hominibus exhibuit1 et etiam collationem vini et confectarum praebuit1 seque fidelem nobis futurum promisit4 ,me autem optime novit et testimonium suae probitatis et fidelitatis ad me remisit1 dicens3 ecce ,frater ,felix capellanus vester scit1 qualiter me ad peregrinos habeam1 dicat quaeso ergo veritatem1 et placebit manere mecum4 ,perspeximus galam et non tantum placuit sicut alia1 quia erat biremis1 et minus ampla1 et cum hoc antiqua et foetida1 in qua prius mare transivi1 et multa in ea sustinui incommoda4 ,et visa gala in nostra barca reversi sumus in nostrum hospitium4 ,tricesima et ultima die mensis ,aprilis audivimus ,missam in hospitio1 quia quidam magnus dominus de ,austria non peregrinus hospitabatur nobiscum1 cujus capellanus ,missam in domo dixit4 ,post ,missam consedimus simul nos ,,xii4 ad deliberandum1 cum quo patrono vellemus manere1 et quo pactu sic conventionem inire conveniret4 ,placuit autem ,dominis manere cum domino ,petro ,lando in sua triremi4 ,mihi vero melius placuisset alius patronus ,augustinus1 sed suam biremem fastidivi propter magnas miserias1 quas in ea sustinui4 ,conclusimus ergo manere cum domino ,petro3 insuper,,tr#fj ,,xx concepimus articulos1 quibus modum conventionis nostrae limitavimus1 et ad quae nobis patronus obligaretur expressimus4 ,primus ,articulus3 ,quod ,patronus nos peregrinos de ,venetiis usque ad ,joppen1 portum terrae sanctae1 et inde demum usque ,venetias ducat reducatque1 ad quod faciendum ad majus in quatuordecim diebus sit paratus et ultra ,,xiiii4 dies ab hac non maneat4 ,,ii4 ,quod galam bene provideat cum expertis marinariis1 qui sciant 7,b7 artem navigandi in omnem ventum2 et ut sufficientem armaturam in navi habeat pro galae defensione a piratis aut hostium1 si opus fuerit1 invasione4 ,,iii4 ,quod patronus caveat1 ne portus inconsuetos et alienos visitet eundo per mare3 sed ad illos duntaxat applicet in quibus gala provisio consueta est fieri1 et quantum potest vitet applicationem ad portus1 sed procedat via sua3 praecipue volumus1 quod a regno ,cypri caveat1 ne ibi vel applicet1 aut si applicare oportuerit1 quod ultra triduum non in portu moretur1 cum ex antiquorum traditione habeamus1 arem insulae ,cypri ,theutonicis esse pestiferum4 ,si tamen aliqui de nobis vellent visitare1 et se praesentare reginae ,cypri in ,nychosia et ab ea societatis insignia accipere1 debet patronus illos exspectare1 juxta quod antiquus mos nobilium habet1 dum adhuc regnum regem habuit4 ,,iv4 ,quod ,patronus singulis diebus peregrinis bis ad comedendum et bibendum det sine defectu4 ,quod si ex qualibet causa aliquis nostrum ad mensam ,patroni manere1 vel vespere venire noluerit1 vel si omnes simul remanere in loco nostro nihilominus voluerimus1 ipse patronus solitum cibum et potum transmittere teneatur absque omni contradictione4 ,v4 ,quod ,patros peregrinis ex ,venetiis usque ad terram sanctam et inde usque ,venetias de bonis panibus et paximatibus1 de bono vino et dulci recenti aqua1 carnibus et ovis1 aliisque hujusmodi esculentis competenter providere teneatur4 ,,vi4 ,quod semper mane ante cibum malfasetum infundat1 cuilibet unum bykierum1 parvum vitrum1 prout consuetum est in navibus fieri4 ,,vii4 ,si peregrini propter aliquam rationabilem causam1 utpote propter aquam afferendam1 aut medicinam1 aut alia necessaria1 peterent emitti ad aliquem portum propinquum1 in quem galam non vult induci1 teneatur nobis scapham et scaphalerum dare ad transfretandum in portum4 ,,viii4 ,si patronus ad aliquem portum sterilem applicuerit1 in quo peregrini sua necessaria invenire non possent1 teneatur ipse eis dare ac si extra portum essent3 secus si in portum bonum declinaverit1 tunc omnes sibi ipsis tenentur providere4 ,,ix4 ,debet patronus tutari peregrinos1 tam in gala quam extra1 ne in gala galeotae eos invadant1 aut viliter tractent1 aut de locis suis1 si peregrini cum eis sedere voluerint1 repellant3 et extra in terra ne molestentur1 obsistere debet1 quantum potest1 et in cumbis eorum nullum impedimentum ponat4 ,x4 ,quod patronus in terra sancta peregrinos permittat ad debitum tempus1 nec nimis cum eis festinet1 eosque ad loca consueta ducat et personaliter cum eis vadat4 ,et praecipue volumus1 ut sine contradictione eos ad ,jordanem ducat1 in quo semper difficultatem peregrini patiuntur1 et quod eos ab infidelium vexationibus eripiat4 ,,xi4 ,quod patronus omnia vectigalia1 omnemque pecuniam pro salvo conductu exponendam1 et pro asinis et aliis exactionibus1 quibuscunque nominibus 7#ce ,a7 censeantur aut ubicunque exponere oportebit1 ipse solus pro peregrinis totum solvere absque eorum sumptu teneatur1 et curtusias magnas2 de parvis metipsi,,tr#fa per nos providebimus4 ,,xii4 ,quod peregrinus ipsi patrono pro hujusmodi omnibus1 per eum1 ut praefertur1 faciendis vel exponendis1 quadraginta ducatos de ,zecha dictos1 id est1 noviter monetatos dare teneatur4 ,ita tamen1 quod illius summae dimidiam partem in ,venetiis exsolvat1 reliquam vero in ,joppe4 ,,xiii4 ,si aliquem de peregrinis mori contigerit1 patronus de derelictis ejus bonis nullo modo se impediat1 sed apud eum vel eos1 cui vel quibus ejusmodi decedens bona sua legaverit1 omnino relinquat intacta4 ,,xiv4 ,si aliquis ex peregrinis ipsis antequam terrae sanctae applicarent1 moreretur1 patronus ipse dimidiam partem datae sibi prius pecuniae restituere teneretur3 de qua ejus testamentarii ordinabunt juxta commissa4 ,,xv4 ,si peregrinus aliquis in gala moreretur1 quod non statim corpus ejus in mare mitti jubeat1 sed extra ad terram duci et sepeliri faciat1 in aliquo coemeterio4 ,si vero remotius a terra fuerit gala1 quod tam diu defuncti corpus in gala sustineatur1 quousque vel ad portum aliquem venerit1 vel sociis defuncti placuerit mitti corpus in mare4 ,,xvi4 ,si aliqui ex peregrinis ad ,st4 ,katharinam vellent proficisci1 in montem,,tr#fb ,synai1 patronus cuilibet tali id petenti ,x4 ducatos de data prius pecunia reddere teneatur in ,jerusalem4 ,,xvii4 ,quod patronus antequam cum peregrinis recedat de ,jerusalem1 fideliter adjuvet illos peregrinos1 qui ituri sunt ad ,st4 ,katharinam1 et inter eos et ,trutzellmanum pacificam conventionem faciat4 ,,xviii4 ,quod patronus peregrinis aptum in gala assignet locellum pro pullis sive gallinis1 et quod sui coci permittant cocum peregrinorum pariter cum eodem igne parare peregrinis1 sicut eis placet4 ,,xix4 ,si aliquem peregrinum in gala adeo graviter infirmari contigerit1 ita quod in foetoribus carinae manere non posset1 vel alii peregrini eam sustinere nollent1 teneatur patronus tali superius aliquem assignare locum ad manendum1 vel in castello1 vel in puppi1 vel in aliquo transtro4 ,,xx4 ,quod si aliquid in hac conventionis formula neglectum aut sufficienter non esset expressum et provisum1 quod tamen jure vel consuetudine ipsi patrono congrueret faciendum3 id pro expresso in hac formula praesenteque tenore pro inserto debet haberi4 ,his articulis ita compositis et conscriptis advocavimus dominum ,petrum patronum ad nos in hospitium1 et articulos conceptos sibi legimus1 et si secundum tenorem eorum se vellet ad nos habere1 et hoc nobis juramento praestito promittere1 cum eo parati essemus conventionem et pactum facere1 ut dictum est4 7,b7 ,quibus auditis patronus accepit cedulam articulorum1 et unum post alium perlegit attente4 ,ad primum articulum dixit3 quod quantum ad primam clausulam eum velle accipere1 et nos ad ,joppen ducere et reducere2 sed quantum secundam partem non posset eum acceptare1 et allegavit multas rationes propter quas in mente ,majo non potest esse navigatio4 ,et ideo in ,,xiv diebus non posset nos educere1 nec in ,,xxvi4 diebus2 sed transactis ,,xxvi4 omni hora vellet habito vento proficisci4 ,ad ,,xii4 articulum etiam dixit1 quod non minus1 quam ,,xlv4 ducatos vellet de quolibet peregrino habere2 allegans rationes multas4 ,ad,,tr#fc ,,xv4 dixit3 quod mortuum libenter vellet in gala sustinere1 sed mare non posset eum pati1 et navigatio nostra impediretur4 ,sed quid veritatis hoc habeat1 vide fol4 #aih4 ,b4 ,de aliis articulis omnibus stetit contentus4 ,et tandem cum eo conventionem fecimus per longam interlocutionem4 ,conventione facta duxit nos omnes ad ,st4 ,marcum in ,ducis palatium1 et apud protonotarios civitatis nos statuit4 ,qui audientes causam nostrae praesentationis1 singulorum nomina1 status et conditiones inscripserunt in quendam grandem librum1 cui et prius inscriptus etiam fueram in prima mea peregrinatione3 et ita ratificatus fuit contractus et conventio nostra4 ,quo facto cum patrono in galam navigavimus1 et ad latus sinistrum eligimus locum pro ,,xii4 personis1 quem locum patronus distinxit in ,,xii4 cumbas vel stantias1 ad quas cum creta scripsit singulorum nomina1 ne quis illa loca occuparet4 ,tetigit autem me sors bona1 et meliorem cumbam vel stantiam habui1 quam aliquis de nostra societate4 ,est autem cumba vel stantia locus pro uno homine in longum extenso a capite usque ad pedes sibi assignatus ad dormiendum1 sedendum1 manendum1 sive sit sanus1 sive infirmus4 ,itaque his sic compositis1 in hospitium nostrum navigio reversi sumus4 ,de omnibus autem eramus bene contenti1 dempto illo1 quod tam longum tempus et multos dies adhuc nos ,venetiis manere oportuit1 quod erat nobis valde grave4 ,finit tractatus primus4 ,tractatus secundus ,continens ,acta ,peregrinorum ,terrae ,sanctae per mensem ,majum4 ,majus delectabilis et laetus mensis sub primo die sanctos ,philippum et ,jacobum ,apostolos colendos nobis exhibuit cum devota celebritate4 ,summo ergo mane1 cum ,domini et alii nostri socii surrexissent1 seque ad visitandum ecclesiam et audiendam ,missam praepararent1 interrogabant me1 in qua ecclesia ,officium divinum vellemus hoc die audire8 ,quibus respondi3 ecce ,domini in via ,dei constituti sumus peregrini1 7#cf ,a71 nec dec decet peregrinum otiosum stare4 ,oportet autem nos in hac urbe adhuc per illum integrum mensem manere4 ,et quia circumdati aquis sumus1 ita ut non pateat nobis pro nostro solatio et pro deductione temporis exitus ad floridos hortos aut ad amoenos,,tr#fd campos1 aut ad umbrosas silvas1 aut ad viridia prata1 aut ad voluptuosa viridaria arborum1 florum1 rosarum et liliorum1 nec venationibus vacare possumus1 nec hastiludiis aut choreis interesse decet2 idcirco meum consilium est1 ut omni die1 quamdiu hic consistimus1 peregrinemur ad aliquam ecclesiam et visitemus corpora et sanctorum reliquias1 quarum est magna multitudo in hac urbe1 et sic per ,majum illum carpamus flores1 rosas et lilia virtutum1 gratiarum et indulgentiarum4 ,hoc audito placuit omnibus consilium meum1 et communi decreto decrevimus,,tr#fe1 quod singulis diebus1 ad aliquam ecclesiam specialem navigare aut ambulare vellemus2 et si non omnes semper simul1 tamen aliqui de nostra societate id facerent1 qui postea visa remanentibus referrent4 ,illo ergo primo die ,maii barcam conduximus et ad ecclesiam sanctorum ,apostolorum ,philippi et ,jacobis navigavimus1 ibique divinis ,officiis interfuimus4 ,post ,officium ad altare accessimus et caput sacrum ,st4 ,philippi1 quod ibi habetur1 deosculati sumus1 et venerandum ,st4 ,jacobi brachium4 ,erat autem magna hominum compressio1 propter sacras reliquias videndas et deosculandas4 ,porro ,officio terminato defluxit populus1 nos vero mansimus quousque sine populi pressura melius reliquias videre et nostris jocalibus1 quae nominantur clenodia1 ea contingere possemus4 ,nam terrae sanctae peregrini solent secum ad loca sancta deferre annulos aureos1 vel argenteos dilectos1 et grana lapidum pretiosorum pro paternostris1#a patriloquiis1 vel ipsa paternostra1 cruces parvas de argento vel auro1 et quaeque chara portabilia1 quae vel de parentibus suis et amicis accipiunt1 vel ,venetiis aut in transmarinis partibus pro sibi charis emunt1 et quando ad aliquas reliquias veniunt1 vel ad aliquem locum sanctum1 tunc illa clenodia ad reliquias applicant vel ad locum sanctum et ea contingunt1 ut quandam sanctitatem quodammodo ex contactu accipiant2 et ita suis charis chariora et pretiosora reddantur4 ,ego enim fui minimus1 et pauperior in nostra societate1 et tamen multa preciosa clenodia habui1 quae mihi collata fuerant ab amicis et fautoribus et fautricibus meis1 ut reliquias1 ad quas venirem et loca sancta cum eis contingerem1 et eis pro munere reportarem4 ,inter alia magnificus vir1 ,dominus ,johannes ,echinger1 pro tunc ,magister-civium ,ulmensis1 contulit mihi annulum suum charissimum1 quem ,pater suus ,jacob ,echinger in extremis agens de pollice traxit1 et filio tradidit1 sicut et ipse a suo patre acceperat3 credo quod charior sibi fuerit1 quam ,c4 ducati1 et nunc charior quam ,,cc4 ,sic ergo post populi recessum accessimus1 et modo dicto reliquias sanctorum ,apostolorum contingimus4 ,hoc autem fuit ,officium meum 7,b71 quod circa reliquias vel loca sancta accepi omnium peregrinorum saecularium clenodia1 et manu mea adhibui ad contactum et ita singula,,tr#ff singulis reddidi4 ,plures autem nobiles semper penes me dereliquerant4 ,et ita fecimus per omnia loca sancta et reliquias totius peregrinationis1 incipientes in ,tridentino a puero ,symone4 ,itaque istis peractis in hospitium navigavimus ad prandium4 ,secunda die ,maii transivimus mane ad ,s4 ,marcum1 et ibi ,missis interfuimus in ecclesia magna ,s4 ,marci4 ,de ecclesia autem ,missis finitis palatium ,ducis ,venetorum ingressi sumus1 adituri ipsum ,ducem cum literis1 quas illustrissimus ,archidux ,austriae ,sigismundus tradiderat ,dominis meis sibi praesentandas1 ut patet supra1 fol4 #bf4 sub die #ag4 ,ascendimus ergo de curia palatii per lapideos gradus ad ambitum palatii1 et ante ,praetorium stantes intromitti ad ,senatum et audientiam postulavimus4 ,statim autem intromissi sumus in locum ,consulum1 et ante ,ducem et ,senatores constituti4 ,dominus ergo ,johannes de ,cymbern ,baro1 manu elevans ,archiducis ,austriae literas1 et disciplina curialissima accessit in medium1 et ad ,ducem ,venetorum accessit1 eique eos curiali reverentia tradidit et retro gradu descendit4 ,dux vero respiciens sigillum cum cognovisset1 deosculatus est sigillum ipsum1 eumque assessoribus deosculandum praebuit4 ,et fecit legi literam in omnium audientia4 ,qua audita surrexit ,dux1 et per interpretem obtulit se ad omnia beneplacita ,dominorum peregrinorum1 et vocatis ad se singulis1 ei manum praebuit1 et ad se trahens osculum modo italico dedit4 ,hoc facto petierunt ,domini peregrini promotoriales literas ad ,capitaneum maris generalem1 et ad insularum praefectos1 ut1 si necessitas exigeret1 invocare praedictos possent4 ,et statim impetraverunt1 et literis confectis nobis traditae fuerunt4 ,tertia die1 quae est festum ,inventionis ,s4 ,crucis1 navigavimus ad ecclesiam ,s4 ,crucis1 et officio ibi audito corpus ,s4 ,athanasii ibi conquiescentis vidimus1 et deosculati sumus3 et modo pridie dicto clenodia nostra ad contactum ejus adhibuimus4 ,hic ,sanctus1 pugil fidei fortissimus1 contra haereticos symbolum3 ,quicunque vult salvus esse1 confecit4 ,et demum in hospitium remeavimus4 ,post prandium ad ,conventum majorem fratrum ,minorum transivimus1 et locum qui est sollemnissimus vidimus4 ,porro in quadam capella ecclesiae stabat quidam equus1 mirabili artificio compaginatus4 ,veneti enim gentilium mores imitantes cuidam ,capitaneo eorum1 qui pro republica fortiter egerat1 eamque sua virtute plurimum auxerat1 intendebant in recompensam memoriale perenne statuere1 et equum cum sessore aere fusum ad aliquem publicum urbis vicum aut plateam locare4 ,et ut hoc magnificentius fieret1 quaesierunt in omnibus finibus eorum artifices sculptores1 injungentes eis1 ut quilibet equum faceret ex quacunque materia vellet1 et ipsi de tribus equis melioris formae equum 7#cg ,a7 eligere vellent1 et secundum eum aeneum equum fieri oportere3 illum vero artificem1 qui formaliorem equum fecisset1 ultra precium statutum muneribus honorare intenderunt4 ,convenientes autem tres sculptores ,venetias1 unus fecit equum ex ligno cooperiens corio nigro1 qui stabat in capella praefata3 et ita vivax erat hoc simulachrum1 quod1 nisi magnitudo insolita et immobilitas equum illum arte factum proderet1 ipsum esse naturalem homo vivens aestimaret4 ,alius artifex equum finxit ex luto1 et in fornace decoxit subtilissimae formae1 ruffum colore4 ,tertius ex cera compegit equum album elegantissime formatum4 ,et hunc ,veneti elegerunt1 tanquam magis artificialem1 magistrumque remunaverunt4 ,quid autem de equo fundendo aere fiet1 non audivi3 forte etiam dimittent2 viso ergo illo ,conventu et his quae dicta sunt reversi sumus in locum nostrum4 ,quarta die1 quae erat dominica ,vocem jucunditatis et festum ,beatissimae ,virginis ,s4 ,katharinae de ,senis1 de poenitentia ,s4 ,dominici transivimus ad ,s4 ,johannem et ,paulum1 et ibi processioni solemni et ,officio divino affuimus4 ,et erat tota ecclesia plena hominibus et multae ,beginae ejusdem habitus erant ibi4 ,porro infra ,officium transivi ad ambitum fratrum1 et reperi ibi transeuntem fratrem ,ordinis mei1 ferentem insignia peregrinorum terrae sanctae1 de provincia ,franciae1 et de conventu ,insulensi1 qui etiam navigare nobiscum intendebat2 cum illo ergo contraxi notitiam1 et foedus simul inivimus pro nostra consolatione4 ,veruntamen in meam galam non venit1 sed in aliam3 saepe tamen in ,jerusalem ipse mihi1 et ego sibi1 in consolationem venit4 ,post prandium ego solus navigavi ad ,s4 ,dominicum1 ut viderem ,patres et ostenderunt mihi manum unam integram ,beatissimae ,virginis ,katharinae de ,senis1 valde delicatam et grossam1 cum carnibus et ossibus1 quam et aliquotiens deosculatus fui4 ,in eodem ,conventu etiam reperi quendam fratrem ,ordinis de ,neapoli insignia peregrinorum sancti sepulchri ferentem3 cum quo etiam societatem feci4 ,sed nec ipse in meam galam fuit receptus4 ,post ad hospitium navigio reversus sum4 ,quinta die ad insulam ,s4 ,helenae ,imperatricis navigavimus1 et ,missam ibi legi ,dominis4 ,post ,missam patefecerunt nobis monachi tumbam,,tr#fg ,s4 ,helenae1 et corpus ejus integrum vidimus cum aliis multis reliquiis1 et deosculatis ac clenodiis contactis reliquiis in domum nostram reversi sumus4 ,post prandium in galam conductam navigavimus1 et reperimus1 quod patronus ad partem inferiorem cumbarum nostrarum fieri fecit asseres1 ut quosdam in eis collocaret ad pedes nostros1 ubi debebant poni calceamenta et urinalia nostra4 ,diximus autem custodibus galae1 ut patrono dicerent1 quod nisi in crastinum illos asseres deponeret1 pactum factum irritare vellemus1 quia esset contra articulum nonum4 ,ex hoc facta est dissensio inter peregrinos et patronum4 ,oportebat tamen eum opus factum destruere1 si volebat nos secum retinere4 ,et ita dispositis cumbis ad hospitium reversi sumus4 7,b7 ,sexta die navigavimus ad ,sanctam ,luciam1 et ibi ,officio audito corpus ejusdem virginis1 quod ibi honorifice in tumba reconditum habetur1 vidimus1 et deosculati sumus1 et reversi sumus ad locum nostrum4 ,eodem die ad forum transivimus1 et omnia necessaria ad galam pro navigatione emimus1,,tr#fh culcitras1 lectulos1 cervicalia1 linteamina1 coopertoria1 mattas1 amphoras1 et caetera pro singulorum cumba4 ,ego culcitram pro me jussi emere repletam pilis vaccarum1 et stratos laneos de ,ulma mecum tuleram1 ut sic dormirem in gala1 sicut in cella4 ,indignum enim judicavi molliori stratu uti in navi1 quam in cella4 ,septima die1 quae est festum translationis ,s4 ,petri martyris1 navigavimus extra ,venetias in ,murianam1 et ,officium ad ,praedicatores in ecclesia ,s4 ,petri martyris audivimus4 ,et viso ibi ,conventu et fratribus navigavimus ad ecclesiam parochialem1 ubi plebanus ostendit nobis in tumba una multa corpora integra de ,sanctis ,innocentibus1 quibus deosculatis transivimus ad fornaces vitriatorum1 in quibus arte subtilissima instrumenta vitrea multiformia fiunt2 in toto namque mundo non sunt tales vitrorum artifices sicut ibi4 ,faciunt enim ibi vasa pretiosa crystallina1 et alia mira ibi videntur4 ,quibus1 visis navigio ,venetias reversi sumus in nostrum hospitium4 ,octava die1 quae erat festum ,ascensionis ,domini1 ascendimus ad ecclesiam ,s4 ,marci1 tam ad ,officia divina1 quam ad solemnia spectacula cernenda4 ,innumerabilis enim populus illo die ibi confluit4 ,omnibus enim congregatis ,patriarcha cum suo ,clero et omnibus ,conventibus religiosorum1 et ,dux cum suo ,senatu et omnibus ,societatibus ,scabinorum1 singuli in suis ordinibus et ornatibus1 cum vexillis1 luminaribus1 reliquiariis1 crucibus1 de ecclesia ,s4 ,marci procedunt ad mare1 ibique praeparatas naves ingrediuntur3 et ,patriarcha cum,,tr#fi ,duce1 et ,senatu ,buzatorium 7latine ,bucefalum ab equo ,alexandri magni sic nominatum7 ascendunt3 quae est grandis navis in modum tabernaculi depicta1 et auro tecta et sericis sagis operta1 et haec omnia fiunt cum ingenti apparatu1 cum campanarum omnium sono1 et clangore tubarum1 et cantu diverso ,clericorum4 ,et dum ,buzatorium remis1 qui sunt ultra trecenti1 a terra trahitur1 ultra quinque millia navium eum concomitantur4 ,navigant autem usque ad castella1 ubi est portus venetus1 et dum extra portum ad mare venerint universae naves1 ,patriarcha ipsum mare benedicit1 sicut est mos in multis partibus illo die aquas benedicere4 ,benedictione peracta1 ,dux annulum aureum digito suo detrahens ipsum annulum in mare projicit1 quasi desponsans mare ,venetis4 ,post annulum multi se denudant1 et feruntur in profundum quaerentes annulum4 7#ch ,a7 ,et ille1 qui eum invenit1 sibi retinet1 et cum hoc per totum annum liber in civitate manet ab omnibus oneribus1 quibus pro republica ibi habitantes gravantur4 ,et dum haec aguntur1 circumstant universae naves in magna pressura1 et est tantus sonitus bombardarum1 quas emittunt1 tubarum1 tympanorum1 et clamantium ac cantantium1 quod mare videtur moveri4 ,his spectaculis etiam affuimus in propria conducta barca2 peracta illa benedictione et desponsatione maris convertunt ,buzatorium ad monasterium ,s4 ,nicolai alyu sic et ibi petito litore exeunt omnes de omnibus navibus et ingrediuntur ecclesiam1 quam vix centesima pars populi ingredi valet1 quamvis magna sit1 et tamen in illa multitudine non est mulier aliqua1 sed totum negotium hoc per viros agitur4 ,dum autem ,patriarcha pontificalibus ornatus et ,dux cum suis contra ecclesiam properant1 ,abbas monasterii1 infula decoratus1 et sui monachi sacris induti obviam multitudini veniunt1 ipsumque ,patriarcham ac ,ducem suscipiunt1 et in chorum ducunt1 et ibi ,officium diei incipiunt1 et cum multa sollemnitate peragunt4 ,quo peracto ad naves redeunt et navigant omnes1 unusquisque ad locum suum ad prandium4 ,talibus spectaculis aliquotiens interfui alias etc4 de quibus vide fol4 #baj4 ,p4 #b4 ,porro per totas octavas ,ascensionis sunt festa nundinarum et mira videntur in istis octavis4 ,nona die transivimus ad monasterium dictum cruschechirii sic et ,missa ibi audita ostensum fuit nobis corpus ,s4 ,barbarae cum pluribus aliis reliquiis1 quibus venerabiliter deosculatis reversi sumus in nostrum hospitium4 ,eodem die transivimus simul in quamdam domum1 in qua stabat elephas1 bestia grandis et horribilis1 quam vidimus et mirati fuimus1 de tanta disciplina tam immanis bestiae4 ,faciebat enim nobis videntibus ad nutum magistri sui mira4 ,hanc bestiam emit homo ille pro quinque millibus ducatis1 et a ,venetiis duxit eam in ,germaniam1 et multam pecuniam congregavit3 nemo enim permittebatur eam videre1 nisi praestito argento4 ,postea duxit eam usque in ,britanniam1 et ibi in mari tempestate compellente ejecta fuit per naucleros ad mare1 et ita periit4 etc4 ,decima die1 quae sabatum fuit1 navigavimus ad ecclesiam1 quae dicitur ,s4 ,maria de ,gratia1 et ,missam audivimus1 et inde navigavimus ad ,s4 ,mariam de miraculis1 ubi ecclesiam miri decoris aedificant cum monasterio pulcherrimo4 ,tempore meae primae peregrinationis incepit concursus ad illum locum fieri1 nec erat ibi aliqua capella1 sed tantum imago beatae ,virginis 7,b7 in tabula affixa parieti1 et dicebatur quod miracula ibi fierent4 ,et factus fuit tantus concursus et oblatio1 quod ibi nunc est res pretiosa et dicitur ad ,s4 ,mariam de miraculis4 ,de quo plus dicam fol4 #bjh4 ,b4 parte #b4 ,undecima die1 quae fuit dominica infra octavas ,ascensionis ,domini1 audita ,missa in proxima ecclesia juxta nostrum hospitium et sumpto prandio navigavimus ad ecclesiam dictam de ,castello1 ubi residet ,patriarcha venetus1 et sunt ibi omni dominica plenariae indulgentiae2 has indulgentias solvimus et locum vidimus4 ,est enim ecclesia magna et antiqua1 et reperimus in ea fratrem ordinis ,praedicatorum praedicantem1 quem tamen nos non intelleximus1 et sermone finito in domum nostram reversi sumus4 ,duodecima die1 quae est ,nerei1 ,achillei1 et ,pangratii martyrum1 navigavimus ad ecclesiam ,s4 ,zachariae1 et ,missae ibi interfuimus4 ,post ,missam denuntiavimus ,abbatissae monasterii annexi ecclesiae1 rogantes3 ostendi nobis reliquias4 ,sunt enim moniales divites et nobiles satis seculares1 ,ordinis ,s4 ,benedicti4 ,patefecerunt autem nobis unam tumbam1 in qua corpora illorum trium martyrum1 quorum dies erat1 quieverunt1 scl4 ,sanctorum ,nerei1 ,achillei1 et ,pangratii4 ,in alia argentea tumba vidimus integrum corpus ,zachariae1 patris ,johannis ,baptistae1 cum aperto ore1 et juxta eum corpus beati ,georii ,nazianzeni1 et corpus ,b4 ,theodori ,confessoris1 et corpus ,s4 ,sabinae ,virginis et martyris4 ,miratus autem fui de tantis reliquiis illius ecclesiae1 et fuit mihi dictum1 quod filia cujusdam ,imperatoris fuit ibi quondam ,abbatissa1 qui ob amorem filiae corpora illa ad istum locum transtulit4 ,reliquiis ergo visis et deosculatis reversi sumus ad locum nostrum4 ,tertio decimo post prandium navigavimus ad ,s4 ,andream ad ,carthusienses1 ubi est solemnissimum monasterium magnum2 propriam ocupans insulam1 quatuor habens ambitus et cellas magnas et pulchras4 ,ibi plures particulares reliquias vidimus1 ut digitum ,s4 ,andreae ,apostoli1 et brachium ,s4 ,laurentii martyris et caetera4 ,et deinde remeavimus ad locum nostrum4 ,quarto decimo die mane navigavimus ad monasterium ,s4 ,georii1 ex opposito palatii ,s4 ,marci1 ultra canale magnum1 et ,missam de ,s4 ,georio cantari fecimus monachos illius monasterii1 et post ,missam multas reliquias ostenderunt nobis1 scilicet caput1 sinistrum brachium cum integra manu ,s4 ,georii2 caput etiam ,s4 ,jacobi ,apostoli minoris1 et corpus integrum ,s4 ,pauli ,ducis constantinopolitani1 et petiam de spongia ,domini1 et alia plura3 istis visis remeavimus4 7#ci ,a7 ,quinta decima die1 quae fuit octava ,ascensionis ,domini1 et aeque celebris1 ut ipsa prima dies1 ascendimus mane ad ,s4 ,marcum1 et ,missa audita demonstratus fuit nobis ,s4 ,marci thesaurus inaestimabilis in auro1 argentis et lapidibus pretiosissimis4 ,ibi tumbam cum corpore ,s4 ,isidori vidimus4 ,corpus vero ,s4 ,marci1 quod ,veneti de ,alexandria tulerunt in civitatem suam1 non vidimus1 quia dicitur1 quod quidam ,monachus furto illud abstulit1 et in ,germaniam deportavit ad ,owiam majorem1 de quibus omnibus latius dicitur in ,p4 #b4 f4 #bjf4 ,deinde de ecclesia transivimus in ,ducis palatium1 et per quendam de curia ,ducis ad omnia penetralia ,ducis ducti sumus1 etiam usque ad thesauros ,ducis1 quos vidimus4 ,illa die est festum mulierum1 et videntur ibi foeminarum ostentationes seculares facientes1 quod est mirum videre tantam preciositatem4 ,sexta decima die1 jacentibus adhuc nobis in lectis1 audivimus familiam domus lamentantem4 ,nam hospes noster magister ,johannes eadem nocte obierat1 et tractabatur de ejus sepultura4 ,unde quidam1 aestimantes eum fuisse pestilenticum1 navibus conductis ascenderunt in ,paduam1 et ibi per aliquot dies manserunt4 ,cum illis autem1 qui remanserunt1 ego navigavi in ecclesiam ,s4 ,rochii in civitate venetiana1 et invocavimus praefatum ,sanctum1 qui specialis adjutor est timentium pestem1 ne inficiantur4 ,decima septima die1 quae fuit vigilia ,pentecostae1 navigavimus ad ,monasterium ,s4 ,johannis ,ordinis albi1 et ibidem ,officio interfuimus et reliquias deosculati sumus4 ,post prandium vero ad armamentarium1 quod nominant ,archanale1 civitatis transivimus1 petentes intromitti4 ,intromissi autem vidimus ibi mirabilem apparatum bellicum1 et reipublicae paramenta ad bella navalia et equestria ac pedestria1 de quibus post dicitur ,part4 #b4 f4 #bje4 ,post hoc ivimus etiam ad domum pistorum1 qui coquunt paximates ad mare1 et de tantis fornacibus et ignibus et laboribus expavimus4 ,et demum ad domum reversi sumus4 ,decima octava1 quae fuit dies dominica et festum ,pentecostes1 intravimus mane ecclesiam ,s4 ,bartholomaei ,apostoli1 quae est ecclesia parochialis hospitii nostri2 et ibi audivi confessiones quorundam peregrinorum1 et de licentia plebani ejusdem ecclesiae eosdem sacro ,eucharistiae sacramento communicavi1 et mansimus per totum ,officium in parochia4 ,post prandium vero navigavimus ad ecclesiam ,sancti ,spiritus1 ad quem erat multus concursus pro indulgentiis et processio sollemnis fraternitatum1 quas ,scolas nominant4 7,b7 ,decima nona die navigavimus ad ecclesiam1 quam nominant ad ,s4 ,mariam de ,misericordia1 quae est pulcherrima1 ditior et antiquior ecclesia in urbe1 ibique ,officio divino interfuimus1 et ornatum in picturis et sculpturis mirati sumus4 ,in reditu ad hospitium venimus ad multas alias ecclesias1 in quibus indulgentias accepimus1 quarum ecclesiarum nomina taeduit me scribere4 ,vicesima die1 facto mane1 antequam sol incalesceret transivimus in ecclesiam ,s4 ,mariae formosae3 et certe ipsa ecclesia formosa est et magna3 ibi ergo ,missis auditis ingressi sumus in hospitium4 ,nec die illo exire domum praesumsimus propter excessivos calores4 ,tantum enim erat calor1 quantus praeterito tempore non est visus ,venetiis4 ,qua arefactae sunt cisternae1 et facta est aquarum dulcium magna caristia2 nec habebatur ibi potabilis aqua1 nisi quae de fluvio ,brenta adducebatur in navibus1 et illa care vendebatur1 et cisternis circumfundebatur1 ut per terram coleretur et in cisternas destillaret4 ,vicesima prima die navigavimus ad ,s4 ,antonium prope ,s4 ,dominicum1 et ibi divino ,officio interfuimus4 ,post ,officium circuivimus et structuras magnas1 quas ibi ,domini ,veneti faciunt fieri1 perspeximus1 et tantas expensas mirati sumus1 quia de mari et aquis muros ingentes erigunt1 et est multum pretiosum ibi nova fundamenta jacere4 ,ratione illius aedificii ,dux ,venetiarum fatribus nostris ad ,s4 ,dominicum erat illo tempore multum offensus et alii senatores1 quia postulabant a fratribus spatium dimidii horti ,conventus nostri pro monasterio ,s4 ,antonii ampliando3 sed fratres nolebant consentire et forti fronte ,duci et ,senatui se opposuerunt1 propter quod in magna indignatione steterunt2 ut tamen fratres flectere possent ad consensum1 obtulerunt fratribus contra orientem spatium in mari quantumcunque vellent1 possent accipere1 et de sumptibus civitatis vellent fundamenta jacere3 sed ,prior tunc temporis1 homo imperterritus1 nullo modo consentire volebat4 ,porro ,domini ,veneti locum illum ita sollemniter aedificant cum honestis habitationibus1 et multis cameris1 ut peregrini ,jerosolymitani ibi hospitentur4 ,inhonestum enim judicant1 quod peregrini tam sanctae peregrinationis habitent in publicis hospitiis et quod in tanta civitate non habeant proprium locum nisi loca publica4 ,nam apud eos hospitia publica sunt inhonesta1 ideo quando ad eos veniunt magnates1 assignant eis proprias domus1 ne in hospitiis maneant4 ,suas etiam popinas1 quas hospitibus magnis de communitate offerunt1 invitissime ad hospitia publica mittunt1 et si mittunt1 exiguas et minus honestas mittunt4 ,dictum enim fuit ,dominis meis1 quando fuit de civitate popinatum1 quod si essent in alio loco1 quam in hospitio publico1 ,domini ,veneti saepius popinas mitterent1 7#dj ,a7 et liberalius agerent4 ,et idcirco locum illum aedificant sumptuose1 ut honorabiles peregrini ibi habitent et honorentur ab eis4 ,inde de ,s4 ,antonio navigavimus in galam nostram1 quae de ,s4 ,marco fuerat prope ,s4 ,antonium educta1 et invenimus in ea multos laboratores1 navem cum transtris,,tr#gj et remis et malis et aliis requisitis coaptantes1 et arenam inducentes4 ,quod ut vidimus1 gavisi sumus sperantes nos citius recessuros4,,tr#ga ,vicesima secunda die navigavimus ad ecclesiam1 quae dicitur ad ,apostolos1 ibique divina audivimus4 ,post ,missam ostenderunt nobis corpus ,s4 ,mariae ,virginis1 de qua in ,vitis ,patrum clara habetur mentio3 in prima parte 7p4 #di4 b47 ,post prandium iterum in galam navigavimus educentes in eam aliquas capsas et cistas ad cumbas nostras4 ,navigavimus etiam ad locum maximarum navium1 in quas ingressi1 vidimus digna admiratione1 quomodo aqua tam gravissima pondera possit portare et tam ingentes structuras4 ,vicesima tertia die navigavimus ad ecclesiam ,s4 ,jeremiae1 et post ,missam corpus ,s4 ,magni ,episcopi fuit nobis ostensum1 qui fuit primus antistes civitatis venetianae4 ,et inde ad monasterium ,s4 ,mariae1 quod dicitur ,virginum1 venimus et multas sanctorum reliquias ibi vidimus1 et alias capellas illo die multas lustravimus1 quarum nomina transeo4 ,vicesima quarta die1 quae est translatio ,b4 ,dominici1 navigavimus ad ,s4 ,dominicum ad fratres ,praedicatores1 et ibi divino ,officio interfuimus1 et inde transivimus ad ,s4 ,annam prope2 ibi etiam multae reliquiae sunt nobis ostensae4 ,in reditu navigavimus ad ,s4 ,mariam de vinea1 ubi fratres minores de observantia habent pulcherrimum conventum1 eumque indies pretiosiorem faciunt4 ,ibi gloriosa ,virgine salutata reversi sumus ad locum nostrum4 ,vicesima quinta die1 quae fuit dominica et festum beatissimae ,trinitatis1 mane surgentes transfretavimus canale magnum ad ecclesiam ,s4 ,trinitatis1 ubi est domus ,dominorum ,theutonicorum1 et ibi processioni et divinis ,officiis interfuimus et invitati cum illis ,dominis pransi fuimus4 ,maximus autem concursus est illo die ad locum illum2 et per totum diem est canale repletum navibus venientium et recedentium4 ,cum autem ad hospitium reversi essemus1 audivimus1 quod ,domini ,consules ,venetorum mandassent 7,b7 ambobus patronis1 ut cum peregrinis in illa septimana recederent nec ultra manerent4 ,quo audito laetati sumus1 quia taedium magnum incepimus habere ,venetiis4 ,vicesima sexta die transivimus ad ,s4 ,stephanum1 ubi est ,conventus ,augustinensium1 et ibi audivimus ,missas4 ,post ,officium ostenderunt nobis fratres quosdam lapides1 cum quibus credunt fuisse ,s4 ,stephanum lapidatum in ,ierusalem4 ,eodem die mandavit patronus1 ut omnes cistas et reservacula ducere faceremus in galam1 quod et fecimus celeriter cum magno gaudio1 quia recessum nostrum desideranter exspectavimus4 ,vicesima septima die navigavimus ad ,s4 ,cartianum1 ubi est quaedam ecclesia parochialis1 in qua ,missam audivimus4 ,post ,officium ostenderunt nobis clerici corpus ,s4 ,maxim4 ,episcopi2 quod in argentea teca honorifice est locatum4 ,transivimus etiam ad unam ecclesiam1 in qua corpus ,s4 ,sabbi ,abbatis requiescit4 ,et istis reliquiis deosculatis reversi sumus in hospitium4 ,eodem die occupati multum fuimus cum nostra expeditione facienda in galam1 et videbatur nobis1 quod vix sufficerent nobis dies residui1 quos adhuc ,venetiis mansuri fuimus pro nostra expeditione4 ,vicesima octava die mane navigavimus ad ,s4 ,mariam ,carmeli1 ubi fratres ,carmelitae ,conventum habent1 et ,missa audita celerius in hospitium reversi sumus4 ,disposuerant enim ,domini peregrini medicum1 qui pransurus erat nobiscum4 ,ab illo physico receperunt regimina in scriptis per mare1 quilibet secundum conditionem suam1 et dedit eis recepta de apothecis1 et multi receperunt purgationes1 sicut necesse est mare ingredientibus prius purgari4 ,vicesima nona die1 quae fuit festum sanctissimi ,corporis ,christi1 ad ,s4 ,marcum ascendimus et processioni solemni affuimus4 ,nunquam vidimus tantas solemnitates illo die1 sicut ibi4 ,mirifica enim erat haec processio multitudine maxima religiosorum omnium ,ordinum et sacerdotum1 qui sacris induti vestibus cum reliquiaris pretiosissimis et variis procedebant ordinate per circuitum plateae ,s4 ,marci1 quae cooperat erat sagis lineis per totum longum circulum1 per quem processio de ostio uno ecclesiae ,s4 ,marci usque ad aliud ibat4 ,patriarcha vero ,eucharistiae sacramentum portabat1 ad cujus latus ,dux ibat in sua pretiosissima ducali mitrella2 et ,abbates infulati cum toto 7#da ,a7 senatu ,venetorum sequebantur4 ,delectabile valde est1 praeter ecclesiasticum ornatum1 qui excellens est1 videre maturitatem dominorum de ,senatu1 et honestissimum eorum vestitum3 hos sequebantur fraternitates multae et deinde communis vulgus4 ,religiosi vero et canonici et clerici praecedebant cum cantu et omni genere musicorum cum ludis et spectaculis diversis4 ,ibi nullum collegium1 nullum monasterium1 nulla,,tr#gb fraternitas comparuit absque aliquo singulari spectaculo1 quo omnes mirarentur1 et delectarentur4 ,fratres ,praedicatores de ,s4 ,johanne et ,paulo suo decore et jocundis spectaculis totam processionem venustabant3 ibi vidimus tantum aurum1 tantum argentum1 lapides pretiosos1 vestes pretiosas1 quod non potest aestimari4 ,nihil est ibi quam multitudinis confusibilis compressio1 cursus et importunitas4 ,post prandium navigavimus ad monasterium1 quod dicitur ad corpus ,christi1 et sunt ibi moniales nobiles et ditiores civitatis ,ordinis ,praedicatorum3 et paene tota civitas post prandium illa hora ad ecclesiam illam navigio venit1 et fit magna navium compressio et congregatio ad videndam processionem4 ,veniunt enim fratres ,praedicatores de tribus ,conventibus3 de ,s4 ,johanne et ,paulo2 de ,s4 ,dominico et de ,s4 ,petro martyre1 et faciunt ibi preciosam processionem cum corpore ,domini1 per longum spatium1 super canalem magnum cum multis spectaculis4 ,inter ista divina solemnia quantae ibi videantur vanitates1 et mulierum intemperata ornamenta et secularium rerum dissolutiones1 et religiosorum ac clericorum evagationes1 perpendat ille1 qui tantae multitudinis confluxum considerat4 ,si sanctissimo et divinissimo sacramento honor acceptus est tam saeculariter exhibitus1 ,deus1 qui omnia novit1 scit4 ,istis ergo finitis remeavimus in hospitium nostrum ad coenam4 ,tricesima die ad ecclesiam ,s4 ,danielis navigavimus1 et ibi ,missam audivimus2 post ,missam ostenderunt nobis corpus integrum cujusdam ,s4 ,johannis martyris2 illas ergo reliquias deosculati sumus et in domum reversi4 ,eodem die1 facto prandio1 multi peregrini colligatis sacculis suis navigaverunt in galam1 nec amplius in civitatem redierunt manentes in navi usque ad omnium exitum4 ,tricesima prima die1 quae est ultima ,maii1 mane surreximus,,tr#gc et ad sanctum ,salvatorem1 ubi sunt ,canonici regulares de observantia1 ,missis interfuimus4 ,postea barcam conduximus1 et duci nos fecimus ad ecclesias1 quarum patroni singulariter peregrinari volentibus necessarii sunt3 quia jam recessus noster instabat et sanctos invocare volebamus pro adjutorio4 ,primo ergo navigavimus in ecclesiam ,s4 ,raphalis ,archangeli1 rogantes ibi deum1 ut ,s4 illum ,archangelum nobis mittat inductorem sicut ,tobiae4 ,deinde navigavimus ad ,s4 ,michaelem ,archangelum1 deprecantes 7,b7 eum nobis ad contenderendum omne nocivum1 tam visibilium quam invisibilium hostium4 ,ab inde navigavimus ad ,s4 ,christophorum1 eumque petivimus fieri nostrum bajulatorem per hoc mare magnum4 ,est enim inter ,venetias et ,murianam insula1 in qua est ecclesia nova et pulcra ,s4 ,christophori cum monasterio ,ordinis albi4 ,in illo ,monasterio est depicta una mappa mundi valde pulchra4 ,ab illa insula navigavimus ad ecclesiam ,s4 ,marthae hospitae ,domini ,iesu2 et illam rogavimus1 ut de honestis et bonis hospitiis nobis provisionem fieri procuraret1 aut certe patientiam in defectu hospitii impetraret pro nostro longo itinere4 ,circa hanc ecclesiam sunt moniales albi habitus4 ,et his peractis in hospitium reversi sumus4 ,ecce quomodo ab evagatione etiam in civitate non poteramus nos continere6 ,posui autem solum honestas et sanctas evagationes1 quas in civitate venetiana habuimus4 ,curiosas vero et minus utiles ignoro1 quamvis saepe factae fuerint4 ,et hic habet finem evagatio venetiana4 ,porro illo toto die occupati fuimus disponendo nos ad navis ingressum pro die crastina4 ,et cum physico1 qui nobis medicinas dedit1 computavimus1 et hospitam nostram dominam ,margaretam solvimus1 et eas res1 quibus per mare usus non est1 commendavimus cellario domus1 ,nicolao ,frig1 ,theutonico1 et diem crastinum fieri praestolati sumus4 ,sequuntur quaedam necessaria,,tr#gd pro intellectu maritimae ,evagationis4 ,evagari antequam per mare incipiam1 aliqua praemittere judicavi necessaria1 ad solvendum dubia multa1 quae fieri solent circa maritimam ,evagationem4 ,peregrinatio enim terrae sanctae pro majori parte in mari perficitur1 et tempus longius in maritimo itinere transit4 ,ideo tria praemittere ei statui3 ,primum1 de mari multiplici et ejus qualitatibus et periculis4 ,secundum1 de gala triremi et ejus dispositionibus4 ,tertium1 de regimine et politia triremium1 et avisamentis4 ,his tribus intellectis potest quietus stare etiam ille1 qui nunquam vidit mare4 ,de triplici mari4 ,mare in genere est triplex1 scilicet3 mare magnum1 mare majus1 et mare maximum4 ,mare magnum est mare mediterraneum1 quod dicitur mare nostrum2 mare majus est mare ponticum2 mare maximum est oceanus1 quod ambit mundum4 ,de hoc oceano primo videbimus breviter1 et postea de aliis4 7#db ,a7 ,oceanus vel oceanum mare maximum1 quod exterius per modum circuli ambit orbem terrarum1 eumque amplectitur4 ,et dicitur tam a ,graecis1 quam a ,latinis oceanum1 eo quod ambit orbem2 sive a celeritate,,tr#ge sua1 quia oceanum ocius id est velocius discurrit2 sive a coelo derivando nomen a media syllaba ,ce1 quia hoc mare similitudinem habet cum coelo in colore et quomodo coelum coloratum videtur1 sic et oceanum4 ,oceanus ille manat ex orbe1 et in ipso est radix ejus et principium3 finis quoque ejus est apud finem illius4 ,et est origo omnium mundi aquarum1 a quo defluunt et influunt4 ,ideo oceanus dicitur hospitium fluminum et fons imbrium3 nec tamen augetur influxu1 nec minuitur effluxu1 quia quantum recipit tantum reddit4 ,mirum autem hoc videtur1 cum tantus numerus fluminum illuc currentium sit fluctusque tam perpetuus cursus1 tam fere infinitus1 quomodo inde non augeatur oceanus8 ,nec minus mirum cum multa ex eo procedant subterranea flumina multam quoque partem illius stellarum haustus auferat1 quia sol et alia sidera de eo maximam abundantiam aquarum suis intensissimis ignibus hauriunt1 et circum omnia sidera fundunt eas1 ut ea temperentur1 quae de se sunt ignea1 nec per siderum copiosissimum haustum et attractionem oceanus minuitur1 quia ut dictum est1 tantum recipit1 quantum per effluxum et haustum perdit4 ,quomodo autem hoc fiat1 soli ,deo cognitum est1 cujus opus mundus est1 et cui soli omnis mundi ratio nota4 ,hoc mare maxime sequitur lunae cursum1 et est ideo vorago1 quae totas aquas et naves absorbet et revomit1 et hoc in exortu lunae majori aestu fluctus vomit et revomit4 ,ista autem vorago dicitur abyssus magna1 de qua scriptum est ,genes4 #g4 v4 #ab4 rupti sunt omnes fontes abyssi magnae4 ,juxta hanc sunt cavernosa loca1 et speluncae latae et patentes1 in quibus venti de spiramine aquarum concipiuntur1 et illae cavernae sunt quasi mudinares sic et spiritus illi in ,scriptura nominantur spiritus procellarum4 ,hi spiramine suo aquas maris per patentes terrarum cavernas introrsus in abyssum attrahunt1 et eos iterum exundare magno impetu compellunt4 ,de istis late loquitur ,vincent4 in ,spec4 ,natur4 lib4 #f4 ,habet hoc mare aquas salsas1 sicut et alia maria1 ut patebit4 ,porro oceano magnitudo incomparabilis est1 et intransmeabilis latitudo1 et post eum terra nulla est1 sed solum denso are nubium mare continetur4 ,sed et terra subterius est4 ,secundum ordinem quippe naturae toto terrae superficies aqua deberet esse operta3 at vero creator omnium ,deus magno suo beneficio voluit pro hominum et bestiarum habitatione partem terrae siccam conservare1 quando dixit3 congregentur aquae1 quae sub coelo sunt in locum unum1 et appareat arida4 ,haec praeeminentia designatur1 cum de orbe ipsius dicitur3 quia ipse super maria fundavit eum 7,psalm4 #bd4 v4 #b7 ut scilicet operiretur3 sed virtute creatoris fluctus cohibentur4 ,unde ,psalmus3 terminum posuisti1 quem non transgredientur1 neque convertentur operire terram 7,psalm4 #ajd4 v4 #i47 ,et ,job4 #ch4 v4 #h4 ,quis conclusit ostiis mare1 quando erumpebat4 ,si quis de his clarissimum voluit habere intellectum1 legat additiones domini ,pauli ,burgensis ,postillae ,lyrae de opere #c4 diei2 ibi3 congregentur aquae1 quae sub coelo sunt in locum unum4 ,ex hoc mari funduntur et effluunt alia maria2 mediterraneum1 ponticum 7,b7 et mare rubrum sicut rami a stipite4 ,mare majus dicitur mare ponticum1 non quod de facto majus sit1 quam mare nostrum2 sed ideo1 quia nullis aut paucis insulis intersecatur4 ,et dicitur ponticum1 quia omnis ista aquarum congregatio per alveum concurrit1 quo ,xerxes ponte navibus facto commeavit3 quem fluxum nominant ,hellespontum4 ,vel ponticum dicitur1 quasi sine ponte1 nec ponte transiri potest4 ,vel dicitur ponticum a puncto1 eo quod rotundum esse dicatur sicut punctus4 ,vel est ponticum vocatum1 eo quod sit brevis4 ,communiter etiam nominatur mare hoc ,pontus ,euxinus a moribus accolarum1 ut dicit ,isidorus1 quia secundum ,ptolomaeum sic pessimis pollebant ,euxologitae moribus1 adeo ut nemo eos molestaret1 et aliis ad eos confugisse fuit pro asilo4 ,sed et fluvius ,euxes1 monte ,caucaso fusus1 in eum pontum labitur1 eique nomen adfert1 vel ipse fluvius a mari trahit nomen suum4 ,porro a tergo ,ponti est ,meotus palus latissima1 qui in se suscipit ,tanaim fluvium1 qui scindit ab ,europa ,asiam1 fluitque de ,rhiphaeis montibus4 ,insuper ,pontus ille ,euxinus est mare dulcius1 quam alia maria1 ex multitudine fluminum dulcium aquarum4 ,unde ,danubius noster auctus ,,lx4 magnis fluminibus per ,,vii4 ostia ponto illabitur ,euxino4 ,mare magnum dicitur mare nostrum et mare mediterraneum1 et de illo mari loqui est nobis magis ad propositum4 ,primo quidem dicitur mare magnum1 quia caetera maria et lacus in ejus comparatione sunt minora4 ,secundo dicitur mare nostrum1 quia nobis notum1 nobis propinquum1 et a nobis usitatum4 ,tertio vero dicitur mediterraneum1 quia ab occidente per mediam terram usque in orientem perfunditur1 et principalibus mundi partibus1 scilicet ,europae1 ,asiae et ,affricae interjacet1 ipsas se et suis brachiis ab invicem separans et distinguens4 ,habet enim ab oriente et septentrione ,europam1 ab oriente ,asiam1 ad austrum ,affricam4 ,unde peregrinus1 qui ad ,s4 ,katharinum transit1 tres illas mundi partes attingit in mari4 ,in ,europa enim navigare incipit1 et in ,creta et ,rhodo et ,cypro ,asiam tangit1 dum vero in ,alexandriam ,aegypti pervenit1 in ,affrica erit4 ,nilus enim dividit ,asiam ab ,affrica1 in cujus ,affricana parte est ,alexandria4 ,porro mare nostrum continuatur cum duobus praefatis maribus1 et sunt eaedem aquae oceani pontici et maris mediterranei4 ,nam ex oceano ab ,hispaniis profunditur1 ,galliam1 ,italiam1 ,siciliam1 ,cretam et usque in ,aegyptum pertransit4 ,brachium autem illud1 quo in ,hispania oceano jungitur1 vocatur vulgariter strictum de ,maroch1 et dividit regnum ,marochiae1 quod est in ,affrica1 ab ,hispania2 inter quas regiones effluit mare mediterraneum ex oceano per praefatum brachium1 quod in latitudine vix habet quartale miliaris4 ,stant enim foeminae lotrices in utraque parte1 paganae in ,maroch1 christianae in ,hispania1 et corixantur1 et ibi dividitur ,affrica ab ,europa4 ,altero vero ejus brachio1 quod ,hellespontus dicitur1 alias brachium ,s4 ,georii1 continuantur cum mari pontico1 et hoc brachium dividit ,europam et ,asiam minorem1 quae jam ,turcia dicitur3 quia ,turcus totaliter eam cepit4 ,vulgares tamen nominant hoc brachium ,buccam constantinopolitanam1 eo quod super ipsum in litore ,europae civitas ,constantinopolis est situata4 ,ubi vero hoc brachium derivari incipit a mari mediterraneo super litus ,asiae minoris1 dicitur fuisse ,troja illa antiqua et potens civitas constituta4 ,veritas tamen certa de hoc non habetur1 quod ,troja ibi steterit4 ,ideo recte dicitur mare nostrum mediterraneum1 quia et terrae mediae interjacet1 et medium inter alia duo maria tenet4 ,ad ista tria maria omnia flumina nobis nota decurrunt4 ,danubius noster omnia flumina montium rhaeticorum contra orientem tendens secum ducit in mare 7#dc ,a7 ponticum1 quod alias dicitur ,euxinus4 ,rhenus in ipsis rhaeticis montibus oriens contra occidentem tendit1 secumque infinita flumina in oceanum pertrahit4 ,rodanus cum ,rheno in origine socius1 contra meridiem currens secum reliqua flumina in mare ,tyrrhenum pertrahit4 ,sic ,athesis ex alpibus et ,padus et ,brenta trahentes originem1 in mare mediterraneum decurrunt4 ,sunt insuper alia maria ex ,scriptura nobis satis nota1 quae etsi non apparentibus brachiis continuantur cum aliquo praedictorum trium1 tamen per gurgites subterraneos creduntur eisdem copulari3 ut est in oriente mare caspium1 quod quidem singulare est1 nec aliquo apparenter sociatur1 dicunt tamen1 quod occulte sub terra in ponticum mare labatur4 ,mare etiam ,galileae1 et mare mortuum dicuntur occulte decurrere in mare rubrum1 quod de ,oceano profluit1 et est lingua oceani1 qua ,persidem et ,arabiam confingit et per eum navigatur ad ,indiam1 ut dicit ,ieronymus in epistola ad ,fabiolam4 ,insuper notandum3 quod mare mediterraneum est unum1 sortitum diversa nomina1 pro diversitate locorum1 sicut et terra1 cum sit una1 habet diversa nomina4 ,quandoque enim a provinciis nomen accommodat3 sic dicitur mare asiaticum1 mare syricum1 hybericum2 quandoque ab insulis1 sicut balearicum1 siculum1 creticum1 cyprium2 quandoque a promontoriis1 sicut maleum et aegaeum1 quandoque a gentibus1 sicut germanicum1 gallicum1 italicum1 dalmaticum2 quandoque ab adjacentibus civitatibus1 sicut adriaticum1 tyrium1 joppicum1 alexandrinum1 venetianum4 ,et ideo dum leguntur etiam in ,evagatorio diversa maria1 non intelligitur nisi unum1 habens diversa nomina4 ,hoc mare sicut et oceanus,,tr#gf et caetera maria ex eo profluentia habent aquas salsas1 amaras1 insipidas1 insanas et penitus ad potandum inhabiles1 et tam hominibus quam bestiis abominabiles1 magis quam urina4 ,hujus autem salsedinis causa est occultissima3 hoc ex eo patet1 quia antiqui philosophi in inquisitione illius causae multum laboraverunt1 et in assignatione causarum quodammodo delirasse videntur1 sicut et de ,nili ortu et ejus incremento propter occultissimam horum naturam delirarunt1 ut patet ,p4 #b4 fol4 #aai4 ,a4 ,b4 per totum4 ,sic de causa salsedinis maris dicendo ad stultitias prolapsi sunt4 ,nam vetustissimi ,demogorgonistae1 ultra sensum ascendere nescientes1 fingebant ,demogorgonem1 quem patrem primum rerum fuisse aestimabant1 molem ingentem de monte ,acrocerauni ignitam evulsisse1 solidatamque ac rotundatam vel globatam mari oceano sexies immersisse1 ex quibus immersionibus tota aquae congeries bulire et fervescere cepit3 et si non statim globum retraxisset1 tota aquarum maxima moles in salem densata fuisset4 ,sed quia voluit esse mare1 mansit aqua1 sed salsa4 ,insuper ,aristoteles #b4 ,meteor4 per longum disputat de causa salsedinis maris3 sed praeter ea1 quae ipse ,aristoteles determinat1 quidam dicunt1 quod quia terra ignitur a sole1 resudat de ea humiditas1 quae in ea est1 et ita ex isto sudore mare congregatur1 et quia sudor salsus est1 mare cum sit terrae sudor1 salsum est4 ,ideo illi dicunt1 quod mare nihil aliud sit1 nisi sudor terrae aeternus4 ,alii dicunt1 quod quia mare torridae zonae terrae superpositum est1 ex calore ejus spissatur sicut alia aqua dulcis per calorem in salem transit4 ,alii dicunt1 quod terra quaedam est salsa1 cui cum aqua maris admiscetur1 salsa fit a terra2 sic aqua1 quae per cineres colatur1 fit salsa4 ,alii dicunt1 quod illa salsedo fit propter calidum vaporem admixtum aquae partibus4 ,nam et sudor et urina1 in quibus agit caliditas1 inveniuntur salsa4 ,alii dicunt1 quod solis ardore maris liquor siccatur4 ,sol enim est torrens cuncta1 sorbensque1 sicque mari late patenti salsis sapor incoquitur3 calore ergo solis et stellarum aqua decocta salsa efficitur1 sicque aqua dulcis per decoctionem sal efficitur1 et homo1 qui vinum dulce et aquam dulcem bibit1 salam urinam mingit1 quia calor amaritudinem inducit4 ,alii dicunt1 quod sol exhaurit liquorem dulcem et tenuem1 quem faciliter vis ignis attrahit et relinquitur omnis asperior crassiorque liquor1 unde summa unda maris dulcior est1 7,b7 ima vero amarior4 ,et lunae quidem alimentum est in dulcibus aquis1 solis autem in amaris4 ,marinae etiam aquae gelantur tardius quam dulces1 et accenduntur celerius4 ,mixta est ergo in mari salsedo dulcedini1 quod videri potest in eo3 si vas fiat de cera1 et ubique obstruitur1 ne aqua intrare possit1 et mari imponitur1 tunc aqua penetrans et distillans per parietes vasis1 intus fit dulcis et potabilis1 et quasi per colatorium1 quod crassum et salsum est1 secernitur4 ,si quis etiam juxta mare in litore foveam fecerit1 aqua in eam ex mari percolata per arenam dulcis et potabilis fit4 ,alii causam salsedinis maris magis theologicam assignant4 ,sanctius est enim dicere1 ipsum mare sic salsum creatum a ,deo fuisse1 sicut etiam aliorum elementorum unum quodquod propriam habet naturam2 ita etiam mari connaturalem esse salsedinem2 quod nisi esset sic sale conditum1 putresceret sicut aliae aquae paludales1 et quidam foetidi lacus3 propter quam causam etiam divina ordinatione continue movetur1 ut ex suo motu suae substantiae a corruptionis vitio conservetur1 quia ex continuatione motus subtiliatur et motu a corruptione conservatur4 ,ordinavit hoc idem ,dei sapientia1 ut naves facilius transportaret1 et minus periculum transfretantibus incumberet4 ,aqua enim salsa multo gravior et spissior dulci1 quia dulcis est colata et subtiliata3 ideo salsa aptior est ad portandum navigia4 ,saepe enim naves in aquis dulcibus merguntur1 quae in mari mergi non possent1 sicut patet ad probam1 quia ovum in aqua dulci submergitur1 in salsa vero nata4 ,insuper ipsa maris salsedo deservit plurimum hominum saluti4 ,si enim mare esset potabile1 homines non possent bene salva vita pertransire1 quia propter aestum solis sunt navigantes communiter multum sitibundi1 et propter labores marinos2 et si haberent ad votum aquam dulcem ad potandum1 se ipsos interimerent4 ,ideo utile est et pro vita transfretantium1 quod mare salsum est4 ,crassa enim est aqua maris et abominabilis2 ideo quando hauritur1 et supra petras effunditur1 statim ex solis tactu in sal convertitur4 ,a salsedine illa sibi connaturali sortitur suum nomen1 et mare propter amaritudinem dicitur4 ,de hoc mari dicitur ,amos4 #e4 v4 #h4 ,vocat ,deus aquas maris et effundit eas super terram3 ,super quod ,jeronymus 7,tom4 #f4 fol4 ,,iii4 ,b43 ,tunc ,deus aquas maris vocat1 dum ipsa amarissimas aethereo calore suspendit et excolat et eliquat in dulcem pluviarum saporem4 ,de maris salsedine vide in ,spec4 ,nat4 libr4 ,,vi4 cap4 #i4 ,maris aqua diversas contrahit qualitates1 quod sic contingit4 ,cum enim terra cavernosa sit1 aqua labilitate sua eam subintrat1 quae per catheractas transiens colatur et extenuatur et ex qualitate terrae diversas contrahit qualitates4 ,si enim per terram arenosam et lapidosam transit1 dulcem inde saporem contrahit1 et clara ac dura et frigida existit4 ,si per salsam1 salsum4 ,si per limosam terram1 vapida est aqua4 ,si per lapides sulphuris et calcis aut aeris fit amara1 si per foveas alumine plenas et sulphure percurrit1 fervorem et foetorem inde contrahit4 ,itaque 7#dd ,a7 juxta diversa accidentia terrae1 diversam suscipit qualitatem4 ,sicut pro qualitate ventorum immutat colorem4 ,nam modo est flavum1 modo album1 modo nigrum1 modo lutulentum1 modo atrum1 modo clarum1 modo turbidum1 modo aureum1 modo rubeum1 et omni modo sicut coelum coloratum apparet1 sic et mare4 ,quamvis tamen utrumque respicienti et comparanti aliter appareat4 ,vide saepius quod aquae ita nigrae apparebant1 sicut incaustum et tamen coelum videbatur splendidum4 ,ideo aliquando a flatibus ventorum sic vel sic coloratur1 aliquando ex firmamenti resplendentia4 ,de periculis multiplicibus navigantium4 ,evagatio per mare multis incommodis subjacet4 ,ipsum enim mare inconsuetis est maxime nocivum1 et diversis rationibus multum periculosum4 ,est namque timoris incussivum2 doloris capitis gravativum2 vomitus et nauseae provocativum2 appetitus cibi et potus ablativum2 corporis humani alterativum2 passionum excitativum2 et multarum peregrinarum qualitatum allativum2 mortalium et extremorum periculorum causativum2 et saepe amarissimae mortis inductivum4 ,et hoc periculum est terribilissimum1 quod prudentes maxime timent1 stulti vero parum curant4 ,unde navigante per mare ,aristippo1 magno philosopho1 in tempestate nauseam passus et subversione stomachi et capitis vertigine anxiatus,,tr#gg mortem timuit4 ,garrulus autem quidam redita tranquillitate1 et cunctis restitutis sanitati pristinae1 dixit philosopho3 quid est1 quod nos idiotae intrepidi sumus1 vos autem philosophi trepidatis8 ,respondit3 quia non de simili anima utriusque studemus4 ,te enim pro nequissimi nebulonis anima nequaquam decuit esse solicitum3 ego vero obnoxius debui de philosophi morte timere4 ,nam et divites amplius fures timent1 quam inopes4 ,animam plenam virtutibus fero1 insidiosissimum furem1 latronem atrocissimum1 raptorem crudelissimum mare merito timeo4 ,porro omnia maris pericula jam praetacta nemo melius probare potest1 quam expertus1 qui non legendo aut audiendo didicit1 sed sentiendo et experiendo4 ,unde ,ecclesiastici cap4 #dc4 v4 #bf4 ,qui navigant mare1 enarrant pericula illius1 et audiemus auribus nostris et admirabimur4 ,haec ille4 ,generaliter autem transfretantes patiuntur periculum aut ratione maris1 aut ratione aris1 aut ratione navis3 quamvis specialia pericula sint innumerabilia2 quae sunt aut ratione propriae dispositionis1 aut ratione malae societatis1 aut ratione defectus cibi et potus1 aut ratione malorum gubernatorum1 aut ratione nimis caloris aut frigoris1 aut malae provisionis1 et hujusmodi1 de quibus non sufficiunt verba ut possint dici4 ,idcirco de generalibus periculis parum dicam1 sed singularia patebunt in processu navigationis1 et supra in prima peregrinatione mea aliquantulum patuerunt4 ,contingit primo periclitari ratione maris navigantes4 ,nam si mare fuerit scopulosum1 undique saxis et rupibus impeditum1 non sine periculo pertransitur1 sicut est in ,cycladum insulis1 et in mari ,achaico1 et in mari juxta ,illyricum1 et ,dalmatiam3 in quibus locis noctibus non potest fieri navigatio propter rupes1 cautes et scopulos4 ,hoc periculum timebant nautae1 qui transducebant sanctum ,paulum1 ut habetur ,actorum #bg4 v4 #bi4 ,sed et ego ipse in hoc periculo saepe fui constitutus4 ,aut si mare fundum habet inaequalem1 nunc cumulis arenosis elevatum1 nunc vero ad modum voraginis depressum1 aut certe profundis vallibus et foveis distortum4 ,in talibus locis male naves transeunt1 licet enim mare undique videatur aequale1 propter quod mare non nunquam aequor dicitur2 tamen quando navis venit ad loca1 in quibus fundus inaequalis est1 subsistit1 et si non est ventus impellens1 difficulter potest removeri 7,b7 a loco3 hoc experientia didici1 ut patet fol4 #ac4 ,secundo accidit periculum ratione aris4 ,modico enim flatu venti redditur mare inquietum1 tempestuosum1 procellosum1 fervidum et tumultuosum1 ab hoc mare fretum saepe nominatur4 ,nam tempore tempestuoso1 nebuloso1 pluvioso et obscuro mari se committere est periculosum2 potissime quando navis fertur in periculum et ipsum periculum videtur4 ,ventorum autem nimietas maxime formidatur signanter1 quando venti contrarii subito et cum impetu oriuntur2 tunc naufragium timetur1 et hoc periculum commune est1 saepiusque in eo fui4 ,tertio adducit periculum navis deferentis debilitas et insufficientia3 non enim tutum est se committere naviculae nimis parvae sive fragili aut confractae1 aut vetustae1 quia talis non est secura inter saevientes procellas2 quoniam vel propter parvitatem suam fluctibus opprimitur1 et subvertitur1 aut propter fragilitatem suam impetu ventorum et aquarum confringitur2 aut propter gubernatoris imperientiam sic tardius ad portum deducitur4 ,ideo quartum generale periculum addi potest1 quod incurritur ex imperientia vel ex pigritia aut negligentia et somnolentia nauclerorum1 et hoc similiter expertus sum4 ,quantum autem sit periculum tempore ventorum1 quo aliquis habet de gala in barcam descendere1 vel de barca in galam ascendere1 horribile est videre4 ,oportet enim tunc facere passum unum aut saltum1 et si casu pede non attigerit barcam1 aut galam1 in fretum cadet1 et sine spe adjutorii periet4 ,vide de hoc fol4 #fj4 ,insuper adhuc aliud extat periculum1 quod non expertus excogitare non posset1 nec inter pericula in libris de mare scribentium ponitur1 et tamen molestissimum est1 accidit tamen sine terrore4 ,dum enim cuncti venti conticescunt1 et mare obmutescit1 et tranquillitas undique adest2 dico pro certo1 dempto naufragio1 quod talis tranquillitas maris et silentium ventorum molestior navigantibus est1 quam quodcunque dictorum periculorum4 ,quando enim nulli flant venti1 et mare sine motu est1 et navis fixa subsistit1 tunc omnia in navi marcescunt1,,tr#gh et putrescunt1 et muscida fiunt1 aquae foetidae1 vinum inutile1 carnes etiam desiccatae ad fumum vermiculis plenae1 tunc subito generantur infinitae muscae1 culices1 pulices1 pediculi1 vermes1 mures1 et glires1 et omnes homines in navi redduntur pigri1 somnolenti1 caloribus squalidi1 passionibus tristitiae1 irae1 invidiae impatientes et caeteris indispositionibus gravati4 ,paucos vidi in navibus mori in tempestatibus1 multos autem in bonazibus1 hoc est in navis dicta quiete1 vidi deficere et mori4 ,de his omnibus patebit in processu4 ,aliis nominibus inveniuntur pericula maris designari1 ut dicitur quoddam periculum bythalassum1 syrtis1 charybdis4 ,bythalassum1 quando duo maria concurrunt1 ex quorum concursu navis fluctuans periclitatur4 ,syrtis locus1 ubi cumuli arenae sunt1 et ubi mare inaequale est1 ita quod in uno loco aqua profunda est1 et prope est aqua vadosa1 vel ubi mari insunt scopuli occulti1 ad quos navis transiens potest impingi4 ,charybdis secundum fictiones potarum fuit quaedam vetula voracissima1 quae quia boves ,herculis furata fuerat1 a ,jove fulminata est1 et 7#de ,a7 in mare praecipitata1 quae usque nunc in fundo maris deambulat1 ad se naves transeuntes mare deorsum trahere satagit1 ut antiquas exerceat rapinas4 ,quapropter illa loca1 in quibus naves absorbentur1 et ubi sunt occulti gurgites1 sicut est locus in insulis ,gozopolis1 ut patet fol4 #ac41 dicuntur charybdes1 et periculum charybdum dicitur1 a ,charybde vetula1 quam antiqui credebant in talibus locis naves attrahere4 ,est et aliud periculum1 quod quidam ,gulf1 nominant1 quod contingit1 quando venti erumpunt de aliquibus montium cavernis adeo importune1 quod naves in latus evertuntur4 ,quoddam aliud periculum nominant ,grupp1 quod navigantes incurrunt1 quando duo venti contra se invicem pugnant1 et navis in medio consistens contrariis procellis agitatur4 ,aliud insuper periculum evenit1 quod nominant ,troyp1 a pisce troys3 hic naves sentiens de fundo emergit1 et navem rostro rodit et perforat1 habet quippe rostrum ad modum terebri1 et nisi a navi repellatur eam perforat2 non autem a navi avelli potest1 nisi per imperterritam inspectionem1 ita quod aliquis de navi se inclinet super aquam1 et irreverberato aspectu intueatur in oculos piscis1 quem piscis vice versa terribiliter inspicit4 ,si autem inspector trepidat1 et retrahere visum incipit1 mox bellua consurgit et repente eum attrahit deglutiens sub aquis4 ,et tantum de maris periculis dictum sufficiat4 ,de navi1 in qua peregrini transfretant1 quae ,gala dicitur1 qualis et quanta sit4 ,varias et diversas habet mare naves3 grandes1 mediocres et parvas4 ,primo enim tempore non erant in mari nisi parvae naviculae1 usque ad ,jasonem1 cui ,argus grandem fabricatus est navem1 in quam cum sociis ,argonautis ,colchydem navigavit4 ,deinde ,aminocles triremos ,corinthiis fabricavit contra ,corzyrenses4 ,porro primum navium inventorem dicunt fuisse ,athlantem in ,libya et navigasse4 ,de illa tamen navium specie solum loqui intendo1 in qua peregrini terrae sanctae solent mare transire1 quae gala dicitur3 quod nomen hoc navigii genus etiam in sacris canonibus habet1 ut patet de ,iudais et ,sarracenis4 ,et est una de mediocribus maris,,tr#gi navibus1 non de majoribus1 nec de minoribus4 ,haec navis latine dicitur biremis aut triremis4 ,isidorus tamen decimo nono ,etymologicorum nominat eam dormam4 ,vulgares autem tam ,italici quam ,theutonici vocant eam galam4 ,et hoc nomen illi navigio advenit1 quia prora cassis aut galae formam habet1 e regione inspecta1 et quasi homo armatus procedit contra fluctus4 ,est autem gala navis oblonga1 quae remis et velis inpellitur4 ,similes vel aequales sunt omnes galae in forma1 dissimiles in magnitudine1 quia aliquae galeae sunt grandes1 quae dicuntur triremes1 aliquae sunt parvae et sunt biremes3 et adhuc est differentia1 quia aliquae sunt galae praedales et aliquae onerariae3 in prima mea peregrinatione transfretavi in biremi2 in secunda vero in triremi4 ,est autem biremis1 quae binis et binis remis trahitur2 sed triremis1 quae trinis et trinis impellitur remis3 quia in quolibet scamno habet tres remos et totidem remiges4 ,gala autem1 in qua secunda vice transfretavi1 habuit transtra vel scamna ,,lx4 et in quolibet tres remiges cum remis3 et si est gala praedalis habet cum remigibus in eodem transtro unum sagittarium cum arcu4 ,porro longitudo ejus erat ,,xxxiii cubitorum1 accipiendo cubitum1 quantum homo potest extensis ambobus brachiis comprehendere1 et accipitur illa longitudo mensurando a prora usque ad puppim2 latitudo vero erat ,,vii cubitorum1 mensurando in medio ejus juxta malum per transversum4 ,si autem vellemus totam eius latitudinem mensurare1 quam habet cum remis ab utraque parte extensis1 sic ,,xiii cubitos habet in latum4 ,in altitudine vero1 mensurando a sentina usque ad kebam1 quae est in summitate mali et in carceria1 habuit amplius quam ,,xviii 7,b7 cubitos4 ,sunt autem omnes galae1 quae ,,tr#hj aequalis magnitudinis sunt1 ita consimiles in omnibus1 quod homo transiens de sua1 gala in aliam vix perpendere possit1 se esse in alia1 nisi quod alias ,officiales in una invenit1 quam in alia2 et sicut hirundinum nidi aequales sunt1 sic galae venetianae4 ,et sunt de lignis solidissimis fabricatae1 clavis1 catenis et ferramentis multis compaginatae4,,tr#ha ,porro prima et anterior pars galeae1 quae dicitur prora1 est contra mare acuta1 et habet rostrum durum formatum ad modum ut caput draconis1 aperto ore1 ferreum1 quo in contravenientem navem impingeret4 ,ab utraque autem parte rostri sunt duo foramina1 per quae potest homo caput emittere1 et per ea emittuntur funes anchorarum et per ea anchorae attrahuntur1 nec mare potest per illa foramina intrare1 nisi quando sunt ingentes tempestates4 ,rostrum autem prorae est altum extensum1 a quo venter navis reflecti incipit contra mare4 ,habet etiam prora proprium velum1 dictum dalum1 quod vulgariter trinketum nominant2 et habet subtus unam camerulam1 in quam funes et vela trajiciuntur1 et in ea dormit prorae praefectus1 quia proprios habet officiales1 qui nonnisi in ipsa habitant et disponunt ibi agenda1 et est locus pauperum et miserorum1 quos servi prorae recolligunt4 ,pendent etiam ab utraque parte prorae anchorae ferreae magnae1 suo tempore in mare projiciendae4 ,puppis alia galae extremitas posterior1 non est acuta contra mare sicut prora1 nec habet rostrum sed est lata ab alto deorsum in aquam recurva et multo altior quam prora1 habens aedificium altum quod nominant castellum3 dependetque ab ea in mari temo sive gubernaculum1 supra quod in cancellato tabernaculo residet gubernator clavum manu tenens4 ,habet autem castellum tria interstitia3 supremum1 in quo gubernator est et stella maris1 et gubernatori intimans maris stellae dispositionem1 et inspectores siderum et ventorum1 ac maris viarum ostensores2 medium1 in quo est tabernaculum domini patroni1 et nobilium suorum consulum et commensalium2 infimum ubi est locus foeminarum nobilium nocturno tempore1 et reservatorum thesaurorum domini patroni et hoc habitaculum non habet lumen nisi per foramina superioris pavimenti4 ,ad utrumque latus puppis dependent scaphae sive barcae3 una magna1 alia parva1 quae in mare mittuntur in portubus1 et in eis homines educuntur1 et ad latus dextrum sunt gradus1 per quos in mare est descensus in barcas1 et ascensus3 et habet etiam proprium velum1 majus quam velum prorae1 quod nominant mezavala id est medium velum3 latine dicuntur epidromus4 ,in eo etiam semper est vexillum erectum1 ad discernendum ventorum varium flatum4 ,extra habitationem puppis post duo transtra ad latus dextrum est coquina non operta1 et sub coquina est cellare1 et a latere coquinae est stabulum bestiarum mactandarum1 et stant simul oves1 caprae1 vituli1 boves1 vaccae et porci2 et consequenter per idem latus sunt transtra cum remis usque ad proram3 in sinistro vero latere sunt a puppi usque ad proram transtra remigum1 7#df ,a71 et in quolibet transtro sunt tres remiges cum sagittario1 et inter duo transtra super marginem navis ad utrumque latus pendet in bidente ferreo versabili una bombarda1 et utrumque latus habet unum bombardanum1 qui necessitate lapides de eis emittunt4 ,in medio navis est malus1 arbor alta1 magna et fortis1 ex multis trabibus composita1 sustentans antennam cum accatone vel velo grandi2 in summitate mali est tabernaculum quod ,theutonici nominant sportam2 ,italici kebam2 ,latini carceriam2 et juxta malum superius est quaedam latitudo1 in qua conveniunt homines ad colloquium1 sicut ad forum1 et dicitur forum galae4 ,porro ipsum velum magnum habet ,,liiii pannos in latum1 quorum quilibet plus facit1 quam ulnam4 ,verum pro diversitate temporum suspenduntur diversa vela1 non adeo magna sicut accaton4 ,in tempestatibus apponunt velum quadratum et grossum1 quod nominant papafigo4 ,in ista ergo parte superiore habitant officiales galae et,,tr#hb galotae unusquisque in transtro suo1 et ibi dormiunt et comedunt et laborant4 ,porro inter transtra utriusque lateris est medium satis latum1 in quo stant cistae magnae plenae mercimoniis1 et super cistas istas est deambulatio a prora usque ad puppim3 ibi etiam currunt hortatores tempore remigationis4 ,juxta malum est foramen magnum per quod #g4 gradibus est descensus in carinam1 quae est locus peregrinorum1 vel onerum in onerariis galis4 ,est autem ipsa carina longa a cellario puppis usque ad camerulam prorae1 lata vero ab uno pariete navis usque ad alium1 et est sicut camera spatiosa et magna2 nec habet lumen nisi quod per foramina quatuor1 per quae est in eam descensus1 intrat4 ,in ista carina habet quilibet peregrinus suam cumbam1 vel suum locellum4 ,porro peregrinorum cumbae sic sunt ordinatae1 quod per longum navis sive carinae est una cumba ad aliam sine interstitio1 et unus peregrinus jacet ad latus alterius1 in utroque latere1 capita habentes ad parientes navis et pedes contra se invicem extendentes4 ,sed quia carina lata est1 stant in medio cumbarum cistae1 capsae peregrinorum a cellario usque ad prorae camerulam1 in quibus peregrini res suas habent reservatas1 et ad illas capsas utrimque dormientes tam in sinistro quam in dextro latere extendunt pedes4 ,sub peregrinis adhuc est concavitas magna1 et profunditas usque ad galae infimum1 quod venter galae dicitur1 qui quidem non est latus sicut in aliis navibus1 sed est acutus a prora usque ad puppim1 ita quod gala inferius habet acutum pedem1 adeo quando non est in aqua1 quod non potest super terram erecta stare1 sed oportet eam in latere jacere3 et ista acuitas navis arena plena est usque ad asseres1 super quos jacent peregrini et in ipsam arenam levatis asseribus sepeliunt peregrini vascula sua in quibus vinum habent1 et ova et alia1 quae frigore indigent4 ,porro inferius in loco peregrinorum juxta mali medium est sentina1 non hominum immunditias colligens1 sed omnes humiditates et aquae occulte aut patenter galam subintrantes ad 7,b7 sentinam illam distillant1 et confluunt1 et pessimus foetor ex ea exhalat1 magis quam ex quacunque latrina humanorum stercorum4 ,hunc omni die evacuari oportet semel1 sed tempore fremitus maris sine intermissione omnes aquas ex ea sursum trahere4 ,porro super margines galae sunt loca aptata pro ventrorum purgatione4 ,tota gala intus et extra est nigerrima pice linita1 funes etiam1 asseres et alia1 ne ab aqua corrumpantur faciliter4 ,funes velorum et anchorarum partem magnam galae occupant1 quia sunt multae1 longae et magnae in multiplici differentia4 ,mirum est videre multitudinem funium et connexiones et circumplexiones eorum4 ,gala est quasi claustrum1 nam locus orationis est juxta malum1 superius ubi forum etiam est2 refectorium commune est pars puppis media2 dormitorium transtra galotarum et cumbae peregrinorum4 capitulum ex opposito coquinae3 carceres sunt sub pavimento prorae et puppis1 cellare1 coquina1 stabulum omnia patent supra4 ,et ita breviter multis omissis habetur galae imago4 ,praeterea ,s4 ,jeronymus in epistola ad amicum aegrotum saeculum pelago comparat1 claustrum navi1 et in moralem partem traducit1 dicens3 est saeculum ut mare1 quod est impatiens natura1 et sine ventis inflatum1 erigens in ipsa tranquillitate minaces atque terribiles fluctus1 quod licet sessores non noceat suos1 habet tamen aliquid formidinis etiam innoxia magnitudo2 nec navigantibus desunt formidines frequenter et ictus undarum2 nunc denique gubernatores totos sinus securus explicuit4 ,in mundo et mari rara sunt prospera1 densa sunt turbulenta1 expavescitur1 timetur1 morbi quoque non desunt2 solus exitus securitatis est portus4 ,de politia1 quae servatur in regimine galae4 ,politia navalis inter omnes politias est ordinatissima2 ideo ,aristoteles et alii politizantes communiter exempla sumunt a politia navili1 eamque inducunt1 ut patet in principio primi ,ethicorum4 ,est enim in navi maxime communitas domestica1 quae alias omnes communitates includit1 quia nec regnum1 nec civitas1 nec vicus esse potest sine ea1 et est principium omnium4 ,domus autem perfecta requirit tres communitates1 scilicet viri et uxoris1 domini et servi1 patris et filii4 ,prima communitate domus navalis caret2 secundam perfectissime habet2 tertiam vero similitudinarie continet4 ,ibi est dominus patronus cum multis servis2 est idem patronus pater et tutor peregrinorum1 qui sunt quasi filii4 ,aristoteles primo ,politicorum tria ponit domus regimina1 primum conjugale1 secundum1 quod vir praeest uxori1 et hoc iterum inest in navi1 cujus ratio est1 quia vir habet uxorem1 ut generatione mediante perpetuetur communitas domus2 communitatem autem navis nemo appetit perpetuari1 sed potius citius corrumpi per adeptionem optati portus4 ,secundum regimen est paternale1 secundum quod pater praeest filiis2 et hoc est inter patronum et peregrinos1 quantum ad obtemperantiam1 quia decet eos obtemperare patrono4 ,tertium est regimen dominativum et dispoticum1 secundum quod dominus praeest servis1 et hoc regimen est praestantissimum et ordinatissimum in domo navali4 ,in qua 7#dg ,a7 dominus patronus primus motor et praeceptor alios subordinat aliis et praeponit1 ipse vero quasi immobilis rex et gubernator existit1 ad cujus nutum navis ducitur1 quo tendit4 ,nam de arte navigandi se non intromittit1 nec eam scit1 sed solum jubet eam duci huc vel illuc4 ,omnes in navi eum verentur et magnae causae tam inter peregrinos quam inter galotas emergentes ad eum devolvuntur4 ,nec constituitur aliquis galae1 praesertim peregrinorum militum patronus1 nisi sit nobilis1 potens1 dives1 prudens et honorabilis4 ,constitus autem accipit secum aliquos sapientes et expertos amicos1 cum quibus consiliatur1 eisque sua secreta aperit4 ,insuper eligit et pretio conducit aliquem virum strenuum et bellicosum1 expertum in navali bello et illum praeponit armaturae1 quam nominant armiregium2 hic providet galeae de bombardis1 balistis1 arcubus1 lanceolis1 fustibus et gladiis1 thoracibus et scutis4 ,habet etiam despensatorem1 qui de omnibus ad victum pertinentibus provisionem facit1 quem nominant schalcum1 et praeest cellario et coquinae et disponit de pane1 de vino1 de bestiis mactandis1 et omni die praecipit tam cocis quam cellario sic vel sic disponere cibum et potum2 et si contingit defectus in cibo vel in potu1 hoc nulli nisi sibi imputatur et contra eum murmuratur4 ,ideo communiter schalci sunt in navi odiosi4 ,insuper alium habet patronus potentem officialem1 quem nominant calipham1 qui totam,,tr#hc galam et omnes ejus partes gubernat1 quantum ad hoc1 quia considerat1 in qua habeat defectum1 si aliquid sit ruptum1 aut navigationi impeditivum1 onera galae aequat1 rupta obstruit et reficit et lustrat galam tam in sentina quam in keba1 in prora et in puppi4 ,adhuc,,tr#hd officialis potens navis dicitur pirata1 quem ,theutonici putant dici pilatum4 ,hic pirata scit maris itinera securiora et propinquiora1 et secundum hoc1 quod jusserit vel consuluerit1 ita fit navigatio4 ,si autem in aliquam regionem venerit sibi ignotam1 facit1 quod proximum petant portum et ibi cedit suo officio1 et alium patronus conducit1 cui notae sunt maris semitae1 ne ex ignorantia,,tr#he contingat bythalassium1 syrtim1 aut charybdim incidere4 ,cum eodem sunt aliqui gnari viri astrologi et auruspices1 qui astrorum et coeli signa considerant1 et de ventis judicant1 ipsumque piratam dirigunt4 ,sunt autem communiter omnes in illa arte experti1 quod ex inspectione coeli de futuris aut tempestatibus aut tranquillitatibus judicant1 quod etiam considerant in colore maris1 et ex concursu et motu delphinorum1 et piscium volantium1 ex fumo ignis1 et exhalatione sentinae1 et ex scintillatione spirarum et funium noctibus1 motibus 7,b7 et ex remorum mari immissorum radiatione4 ,in nocte ex inspectione siderum omnes horas sciunt4 ,et habent juxta malum maris stellam unam1 aliam in suprema habitatione castelli1 quasi compassum et juxta illam semper noctibus ardet lucerna1 et in navigatione nunquam avertunt oculum ab ea1 sed semper unus stellam inspicit1 et cantat quadam dulci melodia1 intimans prosperitatem viae1 et eodem cantu pronunciat illi1 qui gubernaculi clavum regit1 ad quam partem ipsum gubernaculum sit trahendum3 nec ille gubernator audet quovis modo movere temonem nisi jussu inspectoris maris stellae1 in qua cernit1 si directe1 si curve1 si lateraliter navis progrediatur3 de his vide fol4 #fb4 ,habent et alia instrumenta1 quibus de cursu siderum et de flatibus ventorum et de maritimis semitis judicant4 ,chartam enim habent1 quae habet ulnae latitudinem et longitudinem1 in qua maris latitudo mille,,tr#hf lineis est depicta1 et regiones punctis designantur et miliaria cifris4 ,in illa charta perpendunt1 et vident ubi sunt1 etiam dum nullum terram conspicere possunt1 et dum nec sidera apparent propter nebulas4 ,hoc autem inveniunt in charta ducendo circulum de linea ad lineam de punctis ad punctum mirabili industria2 multa alia instrumenta habent1 in quibus maris itinera considerant1 et cottidie simul sedent de his conferentes4 ,post hos supremus in regimine navis1 qui manum apponit1 et praecepta speculantium primo suscipit1 dicitur cometa1 et idem est quod comes galae1 et habet locum suum infra castellum in medio transtrorum in sublimi4 ,huic patronus intentionem suam insinuat1 et ipse consequenter totam coordinationem movet4 ,habet enim pendere in collo argenteam fistulam1 cum qua dat signum1 ad quos labores navales currendum sit2 et quacumque hora diei aut noctis fistula illa auditur1 repente omnes accurrunt cum clamore fistulanti respondentes4 ,hic jubet a portubus recedere et accedere2 anchoras ejicere et retrahere2 vel erigere et remittere2 remis trahere et quiescere2 bolidem immergere2 tonsillas figere et dimittere4 ,hunc omnes inferiores timent sicut diabolum2 quia ipse percutit baculis1 castigat pugnis et funibus quos vult1 nec est qui murmurare audeat1 quia contra murmurantem omnes insurgunt dato ad hoc signo4 ,vidi de istis cometis inhumanas crudelitates1 quibus affligebant pauperos galeotas4 ,sub illo est alius1 qui dicitur baronus1 id est baro galae1 qui ad jussum cometae movetur et movet1 et semper habitat in medio galeae juxta malum1 et etiam gerit fistulam praeceptoriam in collo2,,tr#hg et ubi cometa non potest esse1 accurrit baro fistulans1 clamans1 et stimulans ad labores4 ,huic grandis cura est de funibus1 velis et anchoris1 ut sint semper aptata et disposita1 et singularia habet in gala,,tr#hh privilegia et jura4 ,sub illo alius est1 qui dicitur subparono1 sic qui ad jussum ejus jubet et praecipit aliis4 ,post illos sunt quidam1 qui 7#dh ,a7 dicuntur compani1 id est1 socii forte ,,ix41 inter quos tamen aliqui praecellunt aliis1 et sunt illi1 qui sciunt discurrere per funes sicut catti1 et velocissime per funes usque ad kebam ascendunt1 et erecti in antenna currunt1 etiam in saevissimis tempestatibus1 et anchoras tollunt1 immittentes se aquis profundis1 si haeserint1 et periculosissimis laboribus insistunt4 ,sunt autem communiter juvenes agilissimi1 vitam suam quasi pro nihilo reputantes1 audaces1 et sunt etiam in gala potentes1 quasi milites sub baronibus4 ,sub istis sunt alii1 qui dicuntur marinarii1 qui ad instantes labores cantant1 quia labores navales sunt durissimi1 nec exercentur nisi concentu hortatoris1 et responsione laboratorum4 ,sic illi laborantibus assistunt1 cantant1 horantur1 et percussiones minantur in stimulatione4 ,onera etiam magna eorum industria trahuntur4 ,et sunt communiter viri senes et maturi4 ,infimi dicuntur galeotae vel galeoti1 primae vel secundae declinationis1 quos latine nominamus remiges vel remices1 qui in transtris sedent ad remos trahendos1 et sunt in magno numero1 et omnes grossi1 at asinini labores eorum sunt1 ad quos faciendos clamoribus1 verberibus1 maledictionibus stimulantur3 sicut equi ducentes oneratum currum per viam altam1 qui quando fortius trahunt1 tanto magis stimulantur2 sic et isti miseri1 quando omnem conatum in labore faciunt1 adhuc percutiuntur ad plus conandum4 ,taedet me scribere1 et horreo cogitare de tormentis et castigationibus illorum hominum3 nunquam vidi bestias adeo atrociter percuti1 sicut illi caeduntur4 ,coguntur saepe tunicas et camisias a cingulo deorsum pendere1 et brachiis scapulis et dorso nudato laborare1 ut corrigiis et flagellis possint tangi4 ,hi galeoti sunt in plurimum servi emptitii patronorum1 vel alias sunt vilis conditionis1 aut captivi1 aut fugitivi de terris1 aut expulsi1 aut exules1 vel adeo infelices1 quod super terram vivere non possunt nec se nutrire valent3 et quando timetur fuga eorum1 tunc ferramentis includuntur super transtra sua4 ,ut communiter sunt ,macedones et de ,albania1 de ,achaja1 de ,illyrico et ,sclavonia et nonnunquam sunt inter eos ,turci et ,sarraceni1 qui tamen occultant ritum suum4 ,nunquam vidi theutonicum galeotam1 quia nullus ,theutonicus miserias istas sustinere posset4 ,sunt autem miseriis ita assueti1 quod tepide et inutiliter laborant1 nisi assistat eis1 qui percutiat sicut asinos1 et maledicat eis4 ,miserrime comedunt et dormiunt semper in tabulis transtrorum1 et diu noctuque sub divo sunt ad laborandum parati1 et in tempestatibus in mediis fluctibus stant4 ,fures communiter sunt1 nec parcunt rei1 quam inveniunt1 quin eam reservent1 propter quod gravissime saepe torquentur4 ,porro tempore1 quo non sunt in labore1 sedent et ludunt chartis et taxillis pro auro et argento1 cum execrabilibus blasphemiis et juramentis4 ,nunquam audivi tam horribilia juramenta sicut in navibus a jam dictis3 nihil enim expediunt1 nec in joco1 nec in serio1 nisi cum turpissimis blasphemiis ,dei et ,sanctorum4 ,sunt tamen inter 7,b7 eos nonnunquam aliqui honesti mercatores1 qui se isti gravissimae servituti subjiciunt1 ut mercantias in portubus exerceant4 ,aliqui sunt mechanici sutores vel calceatores1 et tempore quietis faciunt in navi calceamenta1 et tunicas ac camisias2 aliqui sunt lotores et lavant in navi camisias et facileta pro pretio4 ,hoc autem commune est omnibus galotis1 quod sunt negotiatores1 et quilibet sub transtro suo habet aliquid venale1 quod in portubus exponit ad vendendum1 et in navi cottidie simul negotiantur4 ,sciunt etiam communiter ad minus tres linguas1 scilicet sclavonicam1 graecam1 et italicam1 et major pars scit ad istas etiam turcicam4 ,inter galotas etiam est ordo3 nam aliqui aliis praepositi sunt1 et illi1 de quibus est major confidentia1 ponuntur custodes circa ostia galae1 et dicuntur guardiani4 ,aliqui sunt praepositi prorae2 aliqui praesunt in dextero latere2 aliqui in sinistro2 aliqui in puppi serviunt1 et illi melius stant4 ,sunt etiam in galis communiter tres vel quatuor juvenes masculi1 qui discunt per funes currere1 et in aliis animosis operibus student se exercere4 ,aliqui etiam praeter galotas sunt bombardrini2 sic aliqui tubicines1 qui clangunt semper mane et vespere1 et ante mensam et post mensam1 et in omnibus portubus4 ,aliqui etiam galae mundatores et ornatores4 ,sunt etiam in ea rasores ad minus duo1 qui etiam sunt medices et chirurgici2 sunt etiam in ea tortores malefactorum1 qui torquent sicut lictores1 quos patronus jusserit torqueri4 ,est etiam quidam officialis satis potens in gala1 quem nominant scribanum1 id est scriptorem1 qui omnia nomina personarum galae in scriptis habet1 intrantes in portubus inscribit1 et exeuntes1 et ille lites ortas de cumbis componit et naulum exigit1 et multa agere habet1 et est etiam ut communiter homo omnibus otiosus1 et illud sufficiat de officialibus galae4 ,de ,justitia et ,judicio1 quae servantur in gala exacte4 ,ut autem in tanta multitudine pax servetur1 justitiae locus datur1 et in gala exacta justitia servatur4 ,sunt enim in navi judices1 qui cunctis diebus1 et causis emergentibus sedent pro tribunali1 et audiunt partes1 et examinant causas2 et rigorosus processus est in gala4 ,insuper si aliqui de tractatu facto in gala discordaverit1 nisi in navali judicio concordaverit1 in nullo judicio admittitur unus contra alium extra mare3 nec unus tenetur alteri stare extra navem2 nec aliquis judex terrae se intromittit de contractibus celebratis in mari4 ,si unus concessit ,x ducatos in mari1 postquam ad terram venerint1 si ille negat se accepisse1 per nullum judicem cogetur1 nec testes admittuntur contra eum4 ,ita dicunt marinarii2 an autem ita sit1 et1 si de facto ita fiat1 an sit rationale1 videat1 qui vult4 ,ideo autem exacta justitia servatur4 ,fures etiam puniuntur1 sed leniter4 ,nemo adjudicatur morti1 sed illa est severissima sententia navis1 quod reus aliquo gravi facto ad chordas trahitur1 et percutitur et post castigationem in proximum 7#di ,a7 litus deportatur1 et ibi dimittitur1 et navis recedit2 sic vidi fieri cuidam homicidae1 et tantum de illo3 sequitur aliud4 ,de divino ,officio1 quomodo in gala peragitur4 ,nec praetereundum est1 videre qualiter se navigantes habeant ad ,deum in actibus latriae4 ,dignum enim est1 ut in tantis discriminibus et periculis existentes ,dei non obliviscantur4 ,tribus ergo vicibus per diem adorant in navibus ,deum4 ,primo mane in ortu solis1 tunc enim aliquis de servis domini patroni1 stans in alto ante castellum1 imperat fistula silentium1 quo facto erigit tabulam1 in qua depicta est beata ,virgo puerum tenens in ulnis2 quam cuncti videntes genua flectunt1 et ,ave ,maria dicunt1 et alias orationes si placet4 ,statim autem ut tabulam remittit1 incipiunt tubicines canere tubis1 et tunc unusquisque procedit ad opera solita4 ,secundo circa horam ,,viii4 ante meridiem iterum signum fit ad orationem1 et capsa1 quae stat superius ad malum1 operitur cum panno aliquo pulchro1 et ponuntur super eam duo candelabra1 cum accensis candelis1 et in medio candelabrorum tabula ,crucifixi1 et liber missalis1 ac si officium ,missae deberet celebrari2 et omnes peregrini ascendunt1 circumstant malum4 ,tunc accedit sacerdos stolam in collo habens1 et incipit3 ,confiteor2 et consequenter omnia legit1 cum omnibus moribus sacerdotis celebrantis1 dempto canone1 quem non legit1 quia non conficit3 et ita perficit ,missam1 sine sacrificio ,missae1 concludens eam cum ,evangelio3 ,in principio erat verbum4 ,illas ,missas nominant ,missas torridas1 vel aridas4 ,an autem hic modus sit in jure fundatus1 non memini me legisse4 ,sed hoc scio1 quod quibusdam doctis non placet4 ,dicunt enim quod legere ea1 quae manifeste cantantur a choro1 non est inconveniens2 sed ea legere cum stola et ,missae moribus et sacerdotalibus sollemnitatibus1 sit deceptorium4 ,in festivitatibus cantant illas ,missas4 ,sed ,eucharistia nunquam in navi conficitur4 ,de cujus carentia ante maturam deliberationem saepe miratus fui1 et negligentiae nostrorum ,praelatorum adscripsi1 quasi minus curarent de filiorum ecclesiae salute1 quam dignum et justum ad necessarium esset1 praecipue tamen cum legamus1 quod tempore ,b4 ,gregorii fuerint ,missae in navi celebratae1 vel ad minus ,eucharistia in ea conservata1 ut patet #c ,dialogorum1 ubi habetur1 quod quidam periclitati in mari ,adriatico communicati fuerunt corpore et sanguine ,domini4 ,et in legenda ,b4 ,ludovici1 ,regis ,franciae4 ,et videbatur mihi magna ecclesiae negligentia1 quod in tantis periculis constitutis non esset provisio facta dudum cum sacramentis et signanter peregrinis1 qui illa pericula subeunt pro amore et honore divino4 ,sed cum rem hanc diligenter cum ratione ponderarem1 inveni1 quod prudens et sancta mater ,ecclesia hoc sacrosanctum ,eucharistiae sacramentum non vult confici1 nec conservari in navibus1 et pluribus rationibus4 ,primo quia hoc sacramentum non est sacramentum necessitatis1 sed sufficit ad salutem habere votum suscipiendi tempore et loco oportuno4 ,in navi autem non est locus oportunus1 ut patebit1 etsi sit tempus3 quamvis et ipsum tempus pro omni 7,b7 momento sit inconveniens4 ,secundo3 quia ibi non est proprius sacerdos1 a quo singulariter est hoc sacramentum suscipiendum1 sicut jura decernunt3 parochia enim1 ad quam navis devolvatur1 ignoratur3 ideo dimittitur4 ,tertio3 ibi non potest conservari ,eucharistia2 nam panes solidi et magni et bene in clibano decocti non possunt durare in navibus1 sed quam statim post paucos dies liquescunt et marcescunt2 quanto minus possent species panis tenuissimi et non bene decocti manere4 ,nam tempore humido non possent sacramenti species tribus horis manere1 quin essent resolutae in pastam liquidam4 ,ita enim contingit de bapiro1 sic quae penitus inutilis fit tempore humido4 ,,iv4 ,eucharistia debet conservari in ecclesia et loco sancto2 navis autem non est ecclesia1 nec locus consecratus2 nec aptus conservationi4 ,v4 ,circa sacramentum ,eucharistiae debet semper ardere lumen1 quod in gala esse non potest4 ,tantus enim est impetus ventorum et aquarum abundantia1 quod saepe totam galam involvit1 et lumen nec in latebris nec in lucernis potest conservari4 ,,vi4 ,non debet ,missa celebrari1 nec ,eucharistia conservari in galis propter incertitudinem periculorum2 subito enim1 et in ictu oculi adveniunt tempestates1 quibus advenientibus navis importune movetur1 et si sacerdos in altari staret1 non posset subsistere1 nec calix posset manere1 nec tabula1 aut mensa altaris2 sed in momento contingeret omnia everti4 ,,vii4 ,propter ventorum importunitatem1 quo flante lumina ardere non possent1 et corporale cum aliis altaris mappis de ara ejicerentur4 ,,viii4 ,propter incertum illapsum aquarum1 quae nunc huc nunc illuc diffunduntur2 etiam ad parvum,,tr#hi ventiflatum1 dum non speratur1 nec timetur1 illabitur aqua galae copiose1 et quae contingit1 confundit2 ideo ,missa non habetur in navi4 ,,ix4 ,propter irreverentiam4 ,nam in navi non est locus1 ad quem non sit quandoque irreverentialis concursus4 ,galoti enim in necessitate suo cursu nec sacerdoti celebranti1 nec sacramento deferrent reverentiam1 sed omnia1 sacerdotem1 altare simul cum sacramento subverterent4 ,sunt enim labores navales subiti1 et quodammodo ignei1 urgentes1 nec moram capiunt1 ut deferantur3 in omni etiam loco galae dormiunt homines1 comedunt1 bibunt1 et confabulantur1 mentiuntur1 et perjurant1 quae omnia sunt contra sacramenti reverentiam4 ,x4 ,non debet ibi ,missa celebrari propter praesentiam indignorum4 ,sunt enim frequenter in navibus illis ,judaei1 ,turci1 ,sarraceni1 schismatici1 haeretici1 et excommunicati a jure et a judice1 et interdicti1 et si non isti indigni omnes simul reperiuntur1 semper tamen aliqui eorum ibi sunt1 coram quibus non debet celebrari4 ,,xi4 ,propter grandia et enormia peccata1 quae in navibus committuntur4 ,ibi cottidie ludunt ad taxillos et chartas1 ibi execrabiliter ,deum et ,sanctos blasphemant1 perjurant1 et mentiuntur1 detrahunt et litigant1 furantur et rapiunt1 se ingurgitant1 replentur et inebriantur4 ,utinam verum non sit1 quod saepe audivi recitare1 quod exerceant peccatum nefandissimum sodomiae in galis galstreli 7#ej ,a7 orientales2 ideo indignus est locus pro tanto sacrificio1 ubi committuntur tanta vitia4 ,,xii4 ,foetor turpis et immunditia galae et hominum dehonestant locum4 ,,xiii4 ,propter derisionem infidelium1 et scandalum eorum4 ,si enim audierint ,deum nostrum in navi praesentem esse in sacramento1 secundum fidem nostram1 et viderint nos nihilominus criminose videre1 vel tribulatione quassari1 grave sumerent scandalum1 et derisionem facerent sacramento dignissimo4 ,,xiiii4 ,propter malorum ,christianorum fatuitatem4 ,si enim hoc sacramentum praesens esset in gala1 et maris tempestas incideret1 et navis in periculum tenderet1 nec statim consolatio seu adjutorium adesset1 hoc illi fatui ,christiani in injuriam sacramenti statim retorquerent1 et si non ore tamen corde dicerent3 si tu es ,christus1 salvum fac temet ipsum et nos4 ,simile vidi oculis4 ,nam quodam tempore grassante tempestate et durante1 ego et caeteri religiosi et sacerdotes conversi ad ,dominum cantavimus letanias et ,sanctos ,dei invocavimus pro adjutorio1 quia erat periculosa tempestas4 ,sed dum tempestas permaneret1 aliqui nobiles milites facti in ,jerusalem perversi1 dicebant2 quod ab orationibus cessaremus2 credentes quod propter orationes nostras tempestas magis saeviret1 et interrumpentes psalmodiam et letanias dixerunt3 si orationes vestrae essent ,deo gratae1 jam dudum essemus ab his periculis erepti4 ,sic absque dubio1 si ,eucharistia in navi conficeretur1 idem contingeret4 ,putarent enim rudes et dubiosi seculares1 quod praesente sacramento nihil triste accidere deberet1 et si accideret1 ejus praesentiae adscriberent4 ,sic fecerunt filii ,israel ducentes secum in praelium arcam ,domini1 putantes se nihil posse pati ab inimicis4 ,sed eo non obstante prostrati fuerunt1 et arca ,dei capta1 ut habetur #a4 ,regum4 #d4 ,magis enim est irae ,dei provocativum,,tr#ij indigna et irreverentialis contrectatio et circumductio1 quam humilis et timida dimissio4 ,sic etiam aliqui rustici faciunt suos curatos sacramentum ,eucharistiae per campos deferre1 ne segetes grandine annihilentur3 et si segetes proficiunt1 parum grati sunt2 si deficiunt1 scandalizati manent1 et contra ,deum murmurant4 ,,xv4 ratio1 quare ,eucharistia in navi non est sumenda1 propter evomitationem facilem et subitam4 ,si enim sacerdos jam ,missam celebrasset1 et tempestas advenerit1 cogeretur vi naturae ,eucharistiam vomitu ejicere1 nec posset retinere1 et hoc est horribile audire4 ,ideo pia est illa sacramenti privatio4 ,tertium tempus1 quo in gala laudant ,deum1 est in occubitu solis3 tunc enim omnes congregantur ad malum1 ubi est galae forum et genibus flexis cantant3 ,salve ,regine2 et in singularibus angustiis praemittunt letanias4 7,b7 ,post ,salve facit cum fistula signum camerarius domini patroni1 et statim in alto pronuncians optando omnibus bonam noctem ex parte patroni1 et iterum sicut mane ostendit tabulam b4 ,virginis1 ad cujus ostensionem dicunt tria ,ave ,maria1 sicut fieri solet sero ad pulsum4 ,et istis actis descendunt peregrini in carinam ad cumbas suas4 ,porro post peregrinorum abscessum1 cum jam tenebrae incipiunt esse1 stat scriptor galae in castello1 et incipit quoddam carmen longum1 in lingua vulgari italica1 et annectit letaniam1 ad quam omnes galotae et navis officiales genibus flexis respondent1 et multa ibi dicunt1 et protrahunt orationem quasi ad quadrantale unius horae4 ,huic orationi saepe adstiti4 ,in fine autem injungit cuilibet ut dicat unum ,pater noster1 et unum ,ave ,maria pro anima parentum ,sancti ,juliani4 ,haec autem singulis noctibus faciunt1 nec omittunt4 ,porro de oratione pro parentibus ,s4 ,juliani quaestionem habui1 quare diceretur1 quia in omnibus navibus per mare eam dicunt de sero1 et dupliciter fui de hoc informatus4 ,quidam dixerunt1 quod illa oratio dicitur in laudem ,symonis leprosi1 qui prius dictus fuit ,julianus1 et dominum hospitio suscepit1 et ideo1 ut ejus intercessione bonum portum et bonum hospitium apprehendant1 eam dicunt4 ,ad quod ego dixi3 quod eam dicerent non in laudem ,sancti1 sed pro animabus parentum ,s4 ,juliani3 et si dicerent pro bono hospitio habendo1 quare non potius dicerent eam b4 ,marthae1 quae fuit singularis hospita ,domini1 et non poterant mihi respondere4 ,alii dixerunt1 quod illam orationem dicerent pro parentibus ,s4 ,juliani1 de quo habetur in ,spec4 ,vincent4 ,part4 #b4 lib4 #aj4 cap4 #aae4 ,qui cum esset juvenis1 ignorans interfecit patrem et matrem suam in lecto1 putans matrem esse suam uxorem1 et patrem adulterum cum ea1 ut patet supra4 ,quomodo autem haec consuetudo sit introducta ignoratur4 ,iste est ergo ordo divi cultus in mari4 ,tamen praeter illa multae orationes fiunt a peregrinis die ac nocte4 ,et postquam ad aliquem portum applicant1 devotissime omnes ad ecclesiam currunt pro ,missis audiendis4 ,de celebratione autem dominicae et festivitatum in mari1 dico quod pessime servantur4 ,indubitatum enim fuit in me1 quin diabolus singulariter cooperetur1 ut festorum celebritas debita impediatur4 ,notavi hoc saepe1 quod semper majores inquietudines sunt in navibus in sollemnitatibus1 quam alias3 et quando,,tr#ia #d4 aut #e4 diebus in aliquo portu stetimus1 statim ut vespera sabbathi advenit1 profectio parabatur1 quae non nisi cum ingentibus laboribus et clamoribus parabatur3 qua parata1 per totam noctem navigatur1 et in dominica nulla ,missa habetur4 ,hoc adeo frequenter fuit factum in navibus1 in quibus ego fui1 ac si ex industria fieret4 ,tanto etiam in ipsa navi sunt majores et grossiores labores1 quanto dies sunt sanctiores1 ut patebit in processu4 ,ego solitus fui in navi sermonem facere diebus solemnibus1 7#ea ,a71 sed quae mihi contigerunt in hoc opere pio dicam breviter4 ,in prima mea peregrinatione1 me praedicante1 unus filius ,belial aliquotiens risibus interrupit ,dei verbum1 et nec rogatus1 nec invasus quievit1 sed magis risum concitavit4 ,qua propter ego quievi1 nec ab aliis rogatus ,dei verbum amplius proponere volui4 ,dicit enim sapiens ,ecclesiastici #cb4 v4 #f4 ubi non est auditus1 non effundas sermonem4 ,et ,dominus1 ,matthaei #g4 v4 #f43 nolite sanctum dare canibus1 et margaritas nolite projicere ante porcos4 ,in secunda vero peregrinatione fuerunt magis nobiles et maturi viri1 qui erant gratissimi1 et rogabant me pro verbo ,dei1 quibus et complacui omnibus diebus festivis4 ,verum multorum nobilium inimicitias praedicando acquisivi1 qui se notatos et proclamatos de certis vitiis aestimabant4 ,sicut enim obsequium amicos1 sic veritas odium parit4 ,officium funerum etiam spectat ad divinum cultum1 et hoc modo peragitur in gala3 dum quis infirmatur1 confitetur cui sacerdoti vult1 quia ibi videtur esse articulus necessitatis1 in quo quilibet sacerdos potest absolvere4 ,dum autem morti appropinquat1 socii sui ejus curam habent vigilando et serviendo1 nec est ibi ,eucharistia ut dixi1 nec extrema unctio1 de qua etiam non est facta provisio2 et videtur quod illa posset in navi servari1 cum ipsum oleum non sit sacramentum1 sed solum ipse usus4 ,moritur ergo tantum confessus1 et cum mortuus fuerit1 et linteamine involutus1 ponunt eum in scapham1 et ad proximum litus ducunt1 si sunt prope terram1 ibique sepeliunt in coemeterio1 si est ibi ecclesia2 si non1 alias eum terrae commendant4 ,si autem prope terram sunt1 et tamen est terra infidelium1 non ducunt eum ad terram1 sed in mare corpus mittunt4 ,porro si sunt remoti a terra1 accipiunt linteamen et arenam tollunt de fundo navis1 eamque super linteamen expansum fundunt et ipsum corpus desuper ponunt1 et involvunt1 et saccum cum lapidibus ad pedes ejus appendunt1 et circumstantibus cunctis et sacerdotibus canentibus3 ,libera me domine1 galoti corpus accipiunt1 et de gala in mare cadere permittunt in nomine ,domini3 et statim lapidibus sic gravatum abyssum petit corpus1 et anima coelos scandit4 ,haec saepe vidi3 nec vidi illum modum1 quem aliqui dicunt se vidisse1 scilicet quod corpus linteo involutum ligetur super asserem et cum assere in mare mittatur4 ,verum tamen est1 si defunctus habet socios1 faciunt quod volunt de corpore defuncti1 et ponunt in mari1 vel sine lapidibus1 vel cum lapidibus aut cum assere4 ,exposito autem corpore scriptor galae omnia derelicta conscribit et patrono praesentat1 et solvit debita1 si defunctus caret sociis4 ,si habet socios1 illi expediunt1 et in proximo portu suas exequias peragunt2 et nisi peregrini in conventione cum patrono praeveniant1 sicut et nos fecimus1 tunc patronus lectum defuncti et linteamina et vestimenta accipit4 ,aestimant multi illam sepulturam esse nobilissimam1 magisque eligendam quam terrae compressionem4 ,ita ,aethiopes hodie suos mortuos in flumen projiciunt1 ut ,diodorus refert3 putantes esse optimum sepulchrum1 sive corpus devoretur a beluis1 sive in aqua putrescat1 arem nec terram inquinat4 7,b7 ,porro si in navi moritur aliquis de magnis ,venetis1 corpus ipsum in arenam1 quae in navi est1 sepeliunt1 et usque ,venetias ducunt2 hoc vidi1 ut patet fol4 #afe4 p4 #b4 ,ita homines deducunt tempus in ,gala4 ,regimen peregrinorum in gala varium est secundum variam eorum dispositionem4 ,diversis autem negotiis se ingerunt1 ut tempus in navigatione deducant1 et nisi homo in gala sciat tempus redimere1 longissimas et taediosissimas habebit horas4 ,ideo aliqui statim ut de mensa surgunt1 ascendunt1 et per galam inquirunt1 ubi melius vendatur vinum1 et ibi se ponunt1 et totum diem juxta vinum deducunt4 ,ita communiter faciunt ,saxones et ,flamingi1 et alii inferioristae4 ,aliqui ludunt pro pecuniis1 illi in alea1 isti in nudis tesseribus1 alii cum chartis1 caeteri in scaco et major quasi pars isti operi insudat4 ,aliqui cantant discantos1 vel in lutaris1 sic et fistulis et musis1 clavicordiis1 cytharis et aliis instrumentis musicis tempus deducunt4 ,alii disputant de rebus mundanis1 alii legunt in libellulis1 alii orant in paternostris2 alii sedent et cogitant1 alii clamant ex jucunditate4 ,illi rident1 isti strident4 ,alii laborant manibus2 alii ex otio dormiunt3 alii totum quasi tempus dormiendo in cumbis suis deducunt4 ,alii per funes currunt2 alii,,tr#ib saltant2 alii suam fortitudinem probant levando onera1 vel alias faciendo animosa4 ,alii cum omnibus his communicant assistendo1 tunc illis1 nunc istis4 ,alii sedent et mare ac terram1 quam transeunt1 considerant1 et conscribunt1 et libellos conficiunt1 quod fuit meum negotium cottidianum post dictas horas canonicas4 ,solliciti enim nec in navi existentes otiantur4 ,nam ,jeronymus ad ,asellam pulchram valde conscripsit epistolam de fictis amicis in navi1 remeans a ,roma ,jerosolymam4 ,est denique inter omnes occupationes navigantium una vilis quidem1 sed admodum communis et necessaria et cottidiana1 quae est vermium vel pediculorum insecutio sive captio4 ,nisi enim homo aliquas horas ad huc deputat laborem in peregrinatione existens1 inquietam habebit dormitionem4 ,in vita ,philosophorum legitur de ,homero philosopho1 quod die quadam spatiabatur in litore maris1 ad quod navis quaedam appulit1 in qua homines sederunt1 pediculos quaerentes et ridentes2 a quibus dum philosophus causam risus quaesivisset1 respondit ei unus3 de hoc1 inquit1 ridemus1 quia quotquot cepimus1 non habemus1 et quos non cepimus1 retinemus4 ,homerum autem direxit cogitatum ad capturam piscium1 et non potuit propleuma problema intelligere4 ,unde ex hoc in tantum amaricatus fuit1 quod in insaniam versus se ipsum suspendio peremit4 ,haec autem omnia fiunt plus et minus secundus dispositionem temporum4 ,mutantur,,tr#ic enim sensibiliter affectiones hominum in mari1 secundum influxum coelestium corporum1 et aris impressiones1 et motum maris amplius quam in terra firma4 ,vidi saepe diem1 in qua omnes jocundi1 hilares et boni socii eramus1 nemo dormiebat1 omnes gaudebant4 ,e contrario1 vidi diem1 in qua tantum silentium1 tanta quies erat1 ut quasi nemo audiretur1 in qua omnes dormitabant1 et tristes sedebant4 ,saepe tanta pace et concordia conjunctos peregrinos vidi1 ac si omnes fuissent unius matris fratres4 ,sed quandoque tot litigia et contentiones vidi oriri ex minimis causis1 quod gala erat quasi infernus propter maledictiones et blasphemias4 ,notavi manifeste1 quod motus omnium passionum vehementior est in aqua quam extra4 ,sic ergo deducunt horas dierum in navi4 ,semper defecit mihi dies ante operum meorum completionem4 7#eb ,a74 ,de modo manducandi peregrinorum in ,gala4 ,instanti hora prandii aut coenae surgunt quatuor tubicines1 et trumpetae1 et tubis concrepant pro cimbulo ad mensam1 quo audito cum magna festinantia accurrunt omnes1 qui de mensa domini patroni sunt1 ad puppim1 et idcirco festinant1 ut accipiant locum quietae sessionis1 quia1 qui ibi tarde venit1 male sedet4 ,tres enim mensae parantur in puppi bene et ordinate1 et qui ad illas potest sedere1 bene habet1 qui vero tarde venit1 extra puppim in scamnis galeotarum sedebit male et in sole1 vento et pluvia4 ,in ista sessione non est ordo1 sed prior locat se ad placitum1 nec pauper diviti defert1 nec rusticus nobili1 nec mechanicus sacerdoti1 nec idiota doctori1 nec saecularis religioso1 nisi propter singularem familiaritatem aliquis alium honoret4 ,causam autem illius deordinationis et irreverentiae hanc esse opinor1 quia omnes aequale pretium solvunt patrono1 minores tantum quantum majores4 ,credo bene1 is magnae dignitatis personae solverent ,,lx ducates1 et simplices ac plebei ,,xx41 aut si patronus reciperet pecuniam ab unoquoque secundum proportionem1 quod tunc honor et reverentia esset minorum ad majores4 ,propter hanc causam nobiles1 qui habent famulos1 manducant juxta malum1 aut in cumbis suis cum lumine1 etiam media die1 quando,,tr#id ar est obscurus4 ,porro semper in principio mensae ministratur omnibus malfasetum1 et sequens cibus communis est paratus more italico3 et primum est salutucium lactuca oleatum1 si olera possunt haberi2 et carnes ovinae in prandio1 et pulmentum vel menestrum de farre1 aut de fracto frumento1 aut hordeo1 aut pannatum et caseum macrum3 in diebus vero jejuniorum et non carnium ministrantur pisciculi dicti zebilini1 salsi in aceto oleato2 vel placenta de ovis cum uno pulmento4 ,panes recentes tribuunt prope portus4 ,post quintum enim diem non manet panis recens in gala4 ,et his deficientibus dant paximates vel paximatios1 panes bicoctos1 quos biscotas nominant1 qui sunt duri ut lapis1 sed dum aqua aut vino perfunduntur1 statim liquescunt4 ,vinum ministratur quantum quis bibere potest1 pro tempore bonum1 et quandoque exile1 semper tamen aqua bene mixtum et baptizatum4 ,cum celeritate autem prandium peregrinorum expeditur1 et omnia festine apportantur1 et eorum prandio finito1 iterum tubicines tubis canunt2 levatis autem mensalibus1 de novo mensae parantur sollemniter pro domino patrono et suis consiliariis4 ,mensa vero ejus est magis frugalis1 quam peregrinorum1 et cibi ei apportantur argenteis vasis1 et cum credentiis propinatur ei potus1 sicut principibus nostris4 ,mulieres peregrinae non accedunt ad mensam communem sed manent in suis stantiis1 et ibi manducant1 ibi dormiunt4 ,domini mei habebant proprium cocum et manducandi proprium locum4 ,galoti in suis transtris comedunt trini et trini1 et per se sibi praeparant1 quos saepe vidi carnes adhuc 7,b7 sanguine rubentes manducare4 ,si qui peregrini cupiunt aliquid in singulari habere de coquina1 oportet cocis argentum ostendere1 quia sunt tres vel quatuor coci impatientissimi1 qui non placantur nisi pecunia exhibita fuerit1 de promissa non curant4 ,mirum tamen non est1 quod coci impatientes sunt1 quia coquina est arta1 et multae ollae1 variae res coquendae1 ignis parvus1 clamor ante coquinam magnus1 multi postulantes1 et labor cocorum utique est compassione dignus4 ,domini milites abominantur cibum patroni1 et magnam dant cocis pecuniam pro singulari cibo4 ,cibum autem patroni dant pauperibus galotis4 ,singulariter autem carnes patroni sunt abominabiles1 quia bestias illas mactant1 quas supervivere non posse vident1 et oves morbidas4 ,quamcumque enim bestiam vident defectuosam per se cito morituram1 hanc mactant4 ,extra horam prandii nihil datur de cellario patroni1 sed ipsi galoti vendunt vinum optimum1 de quo emunt peregrini4 ,tempore tempestatum evomitatio et comestio celebrantur simul4 ,de inquieta dormitione peregrinorum in navi4 ,coena peracta ad confabulandum se ponunt peregrini superius juxta malum1 et nunquam transeunt dormitum nisi cum luminibus4 ,cum autem descendunt ad reponendum se1 fit ingens tumultus in lectulorum stratione1 et excitantur pulveres et communiter concitantur litigia magna inter collaterales1 praecipue in principio1 antequam assuescant4 ,nam ille collateralem suum inculpat1 quod suo lectulo partem cumbae suae occupet1 alius negat1 ille affirmat1 et uterque suos adjutores,,tr#ie advocat1 et quandoque integrae societates offenduntur ad invicem4 ,vidi in talibus contentionibus peregrinos gladiis et pugionibus evaginatis contra se insurgere1 et horribili seditione conclamare4 ,si in tali seditione scriptor galae descendisset1 cui interest1 cumbas aequaliter dividere1 a peregrinis dilaniatus fuisset4 ,litigio illo sedato vel non existente1 aliqui tardius se dormitum ponunt et luminibus suis1 ac locutionibus diutius protractis aliis molesti sunt4 ,vidi quod aliqui impatientes peregrini cum urinalibus suis jactabant contra lumina ardentia ad extinguendum et tunc iterum excitabantur magna litigia4 ,aliqui omnibus luminibus extinctis incipiunt cum suis collateralibus expedire casus mundi1 et protrahunt quandoque usque ad noctis medium1 et dum ab aliquo corripiunt1 ut taceant1 amplius clamant1 et nova litigia inchoant2 et nisi aliqui virtuosi et maturi adessent1 qui litigantes compescerent1 nunquam nox cum quiete transiret1 praecipue quando ibi sunt ebriosi ,flammingi4 ,sunt praeter jam dicta plura impedimenta quietis et dormitionis4 ,religiosi qui solitarii in suis cellulis consueverunt dormire1 difficulter in navi quiescere possunt propter collaterales inquietos et stertitantes4 ,multis noctibus fui1 quod nunquam clausi oculum4 ,insuper artitudo cumbae lectuli et duritia cervicalium causat inquietudinem4 ,vix potest se peregrinus movere sine contactu collateralis2 locus etiam est clausus et calidissimus ac grossis vaporibus ac diversis plenus4 ,et ideo necesse est continue 7#ec ,a7 sudare1 quod plurimum inquietat3 pulices pro tempore sunt ibi infiniti1 pediculi sine numero1 mures et glires4 ,aliquotiens et quasi singulis noctibus silenter surrexi et ascendi sursum ad arem et videbatur mihi1 quod de squalido carcere ereptus essem4 ,quietem etiam impediunt somnus inquietus et stertitatio et locutio quorundam in somnis1 et gemitus1 infirmorum tussitationes excaciones4 ,fui in quadam gala per aliquod tempus1 in qua stabant equi et muli super nos qui suis pedibus in asseribus continue strepitum habebant1 per totam noctem et diem4 ,cursus etiam galeotarum superius1 et maris sonitus1 et alia multa dormitionem peregrini quietam tollunt2 et tantum de illo4 ,difficultas in opere naturae eundo ad secessum in gala1 et remedia1 et de quibusdam aliis gravaminibus4 ,aliquando in navigatione contingit1 quod homo magnam difficultatem patitur in his1 quae natura requirit1 ut patet de commestione et dormitione4 ,praecipue tamen difficile valde est1 quandoque opus naturae1 vel vesicae necessitatem1 aut ventris purgationem facere1 cum tamen impedimentum ejus sit molestissimum naturae1 ut dicitur metrice3 ,maturum stercus est importabile pondus4 ,do modo ergo1 quo tam urinatio quam stercorisatio fit in navi1 parum dicam4 ,quilibet peregrinus habet juxta se in cumba sua urinale1 vas fictile1 ollam1 in quod et urinam emittit1 et ea1 quae eructando evomit4 ,sed quia locus pro tanta multitudine est strictus et tenebrosus1 et multa deambulatio2 ideo raro usque mane stat urinale non eversum4 ,aliquando enim unus importunus1 et quem forte aliqua necessitas cogit festinare sursum1 suo transitu evertit #e4 aut #f4 vasa1 ex quo causatur foetor intolerabilis4 ,mane vero dum peregrini surgunt1 et venter suum beneficium postulat1 ascendunt1 et ad proram vadunt1 in qua ab utraque parte rostri prorare sunt,,tr#if loca pro sessione aptata4 ,stant ergo ante loca aliquando ,,xiii4 aut plures et exspectant1 ut uno expedito alter sedem capiat1 nec est ibi verecundia1 sed potius iracundia1 quando quis nimis diu locum occupat4 ,assimulavi illam expectationem ei1 quam faciunt homines in quadragesima ante confessores1 ubi stantes male contentantur de illis1 qui longas faciunt confessiones1 et expectant cum quadam angustia4 ,porro nocturno tempore habet magnam difficultatem venire ad illa loca propter homines1 qui per totam galam jacent et dormiunt4 ,oportet enim illum1 qui ad locum secretum accedere vult1 ultra ,,xl homines pertransire1 et quolibet passu habet sub se hominem1 et necesse est caute pedem de scamno ad scamnum locare1 ne ponat super hominem1 et ne non tangendo scamnum labatur in medium 7,b7 duorum scamnorum super alium jacentem inferius4 ,si transiens aliquem pede tangit1 maledictiones in promptu habebit4 ,si quis autem non esset timorosus et vertiginosus1 super margines navis posset in proram ascendere1 et se de fune ad funem trahere1 quod ego saepe feci1 quamvis incautum sit et periculosum2 vel posset extra columbaria remorum supra remos sedendo se expedire1 quod etiam timidis non expedit1 quia sessio illa est etiam periculosa et ipsis galotis ingrata4 ,maxima vero difficultas in tempestatibus1 quando loca secreta continue sunt fluctibus operta et remi retracti super transtra4 ,ille ergo1 qui se in tempestate vult purgare1 oportet ut se exponat totali madefactioni1 quapropter multi nudi omnibus indumentis despositis sic accedunt4 ,verecundia in hoc actu est multum nociva1 et facit agere magis verecunda4 ,aliqui nolunt notari1 et procumbunt ad alia loca1 quae deturpant1 et fiunt irae et rixae et dehonestatio bonorum hominum4 ,aliqui juxta cumbas suas ollas replent1 quod est turpissimum1 et multum gravans collaterales2 nisi quis esset infirmus1 cum quo merito patientia est habenda4 ,non possem brevi sermone explicare1 quantum sustinui cum quodam collaterali infirmo4 ,magno studio caveat peregrinus1 ne ventris alveum obstruat1 ductus verecundia puerili et ne nimium,,tr#ig laxus fiat1 quia utrumque perniciosum est naviganti4 ,de facili constipatur homo in mari4 ,et consilium bonum est et salubre1 ut peregrinus omni die ter quater1 etiam absque naturae postulatione1 ad locum se ponat1 et discreto conatu ventris apertionem promoveat1 nec desperet1 si venter nec tertia nec quarta vice aperiatur4 ,accedat crebrius1 solvat cingulum et vestimentorum omnium colligationes supra pectus et umbilicum aperiat1 et habebit ventris beneficium etiam si lapides essent in eo4 ,hoc consilium dedit mihi quidam expertus marinarius1 cum multis diebus fuissem durissime constipatus1 nec est securum1 pilulas aut suppositaria accipere in mari1 quia per hujusmodi inducitur nimia laxatio1 quae periculosior est quam constipatio4 ,aliae etiam prater hanc purgationem sunt peregrino necessariae4 ,sunt enim plures in navi1 qui non sunt provisi in mutatoriis1 et sunt semper in sudoribus et foetoribus1 ex quibus crescunt vermes tam in vestibus quam in pilis barbae et capitis4 ,idcirco peregrinus non negligat se1 quin omni die se lustret4 ,contingit enim1 quod ille1 qui in hac hora non habet unum pediculum1 in alia statim sequenti habeat mille1 qui ei adhaeserunt1 in in aliquo loco alicujus pediculosi peregrini aut galotae4 ,sic ergo barbam et pilos cottidie lustret1 quia si ibi superabundaverint1 cogatur deponere barbam1 et se dehonestare1 quia exprobrabile est1 non habere barbam in mari4 ,sic inutile est nutrire comam capitis1 sicut quidam nobiles1 nolentes eam deponere1 quorum aliquos vidi adeo 7#ed ,a7 pediculosos1 et omnes suos socios replebant1 et omnes commorantes gravabant3 nec verecundetur peregrinus petere socium1 ut sibi quaerat in barba4 ,similiter de lotione frequenti camisiarum1 quam faciunt galoti1 sit singularis diligentia et linteaminum et lectuli munditia curetur1 ut eo quietior sit1 quia1 qui in istis est negligens1 remanebit inquietus1 et omnibus reddetur odiosus4 ,navigantes peregrini multas sustinent incommoditates,,tr#ih et gravamina2 inter omnes tamen incommoditates1 dempta infirmitate propriae personae1 molestissima et pessima incommoditas est1 quando peregrinus bonus habet collateralem malum1 invidiosum1 impatientem1 litigiosum1 inquietum1 iracundum et immundum3 expertus sum hujus mali poenam1 et e contrario impretiabilis thesaurus est socius collateralis rationabilis1 fidelis1 patiens1 quietus et mundus2 et hoc idem experientia didici4 ,tantum enim bonum est habere collateralem talem1 ut omnes aliae molestiae leves et tolerabiles videantur1 et saepe gaudium in tribulatione habetur ex jocunditate socii4 ,multum cruciat peregrinos quidam malus foetor de gala exhalans1 qui non semper1 sed pro tempore spirat1 et ita male foetet1 ut omnis alius foetor non sentiatur eo spirante4 ,quendam novi militem1 qui foetore illo spirante solebat dicere grossis et impolitis verbis theutonicis3 hominis posteriora et anteriora1 latrinae1 sentinae1 stercus et urina1 caseus putridus1 cadaver1 et inter pedicas rusticus1 omnia haec sunt aromatica respectu illius foetoris4 ,quamvis autem sit valde malus foetor1 non tamen laedit caput1 nec vires debilitat1 nec appetitum tollit1 nec ad vomitum impellit1 sed solum odoratum offendit et est amplior in antiquis galis quam in novis4 ,praeter hunc faetorem spirant alii1 non quidem ita intensi1 sed magis nocivi1 ut de urinalibus1 de cacabis infirmorum1 de reservaculis cibariorum1 caseorum et carnium1 et de aquis putridis1 de lectulis et vestimentis sudoribus plenis1 de stabulo bestiarum1 de coquina1 de sentina1 de miseris galotis2 de quibus exhalat foetor sicut de hospitali repleto infirmis decumbentibus4 ,insuper solis ardor superius et inferius caligo1 artitudo1 caliditas squalida1 et ar corruptus4 ,et quamvis ventorum flatus sit navigantibus necessarius1 est tamen multo molestus1 quia agitata per eum navi1 efficiuntur peregrini vertiginosi et debiles1 et commoventur omnia interiora usque ad evomitationem omnium1 quae sunt in stomacho1 et totius cholerae commotionem3 nec potest superius manere propter vim ejus1 et propter aquas1 quas injicit navi1 et propter discursum et labores galeotarum3 imo in cumbis suis manere non possunt1 si velum in ea parte pendet1 ubi est eorum cumba1 sed oportet ad oppositam partem transfugere1 et nonnunquam oportet lectulum 7,b7 evertere1 ut caput ad locum pedum ponat et pedes ad locum capitis1 propter navis declinationem per velorum tractum ad unam partem4 ,insuper fumus coquinae per ventum in navim projectus peregrinos multum quandoque vexat4 ,sani tempestatum tempore efficiuntur infirmi1 et debiles magis languidi4 ,continua sentinae expurgatio est peregrinis molesta1 et propter foetorem inde exhalantem1 et propter prohibitionem ascensus et descensus1 quorum utrumque prohibetur illa purgatione durante4 ,pulices1 quorum navis plena est1 etiam multum molestant1 et pediculi et muscae et inquietudo ex sudoribus1 quibus homo magis vexatur1 quam vivis vermibus4 ,successu temporis generantur in navi mures et glires in magno numero1 et currunt tota nocte1 et rodunt reservacula cibariorum1 et perforant1 et cibos foedant1 et cervicalia ac calceamenta corrumpunt1 et super vultus dormientium cadunt1 et hoc plus vel minus pro tempore3 non enim semper1 sed suis temporibus illa moventur4 ,ad flatum namque alicujus venti omnia viventia in navi tabescunt1 pulices1 muscae1 mures et hujusmodi1 et evanescunt1 quod nec unum reperiatur4 ,sed illo vento vel are mutato iterum generantur4 ,culices etiam suo tempore cantu suo et morsibus multum peregrinis molesti sunt4 ,ex humiditatibus etiam generantur in navi vermes crassi et albi1 qui ibique serpunt et ad crura et in facies hominum insensibiliter ascendunt1 quos ut homo sentiens digito tangit1 putans esse muscam1 mox rumpitur et sanie locus foedatur1 ubi haesit4 ,quamvis autem multae immunditiae sunt in gala ex putredinibus generatae1 nihil tamen venenosum in ea generari aut vivere potest4 ,ibi enim non sunt scorpiones1 nec viperae1 nec bufones1 nec vermes perniciosi1 nec araneae4 ,aqua namque maris venena depellit1 scorpionis punctum sanat1 viperarum et serpentum morsus curat1 et omnibus venenatis contrariatur4 ,et nisi divina providentia sic ordinasset1 nemo in magnis et antiquis navibus manere posset4 ,magnum etiam taedium est peregrinis in stratione lectulorum sero1 et mane recolligatione4 ,mane enim lectulum cum linteaminibus1 cervicalibus1 et tegumentis quilibet colligat fune1 et ad clavum super caput suum in pariete navis infixum suspendit1 ut per diem sit ibi liber transitus1 et sero iterum deponit et resolvit1 et sibi sternit3 et hoc habet magnam fatigam4 ,galatarum infidelitas et rapacitas molesta est peregrinis1 quia de nulla re securi sunt1 quidquid galota apprehendit1 hoc rapit4 ,ideo prohibitionem habent galotae1 quod nullus audet in carinam descendere ad cumbas peregrinorum1 nec vocati a peregrinis ausi sunt descendere4 ,avisamenta1 a quibus se debet peregrinus custodire et cavere in mari navigans4 ,peregrinus terrae sanctae non solum debet cavere1 ne sit vitiosus animo1 et ne animae pericula incurrat3 sed etiam ne sit incircumspectus1 ut non incurrat vitae et corporis sui damna4 7#ee ,a7 ,ideo hoc in loco ponere volo avisamenta peregrino1 mare transfretanti1 necessaria3 non quidem illa1 quae pertinent ad medicorum considerationem1 sed ea1 quae spectant ad amicorum ammonitionem1 et quae experientia didici4 ,communiter enim medici suadent peregrinis1 ut caveant a fructibus1 a potu aquae1 ab are marino1 a piscibus2 et contra calores haec conferunt1 et contra frigora illa ministrant3 contra sitem et contra constipationem1 et contra ventris nimiam laxationem diversa remedia tribuunt3 et contra vertiginem et ad promovendum appetitum1 et contra venena3 et alia multa dant et suadent navigare volentibus2 quae certe salubria et bona sunt1 et medicis sequelam in his praestare rationale est4 ,hoc tamen fateor me vidisse3 novi quosdam peregrinos1 qui tanta diligentia et studio mandata medicorum servabant1 quod nihil nisi suasa a ,medicis sumere aut facere ausi fuerunt1 et tamen debiles et miseri in peregrinatione facti1 aliqui mortui fuerunt4 ,e contrario alios vidi1 qui omnia1 quae placebant1 in mari et in terra comedebant1 bibebant1 faciebant1 nullam diaetam servabant1 et mensuram nonnunquam excedebant1 et cum his omnibus nunquam decumbebant1 semper laeti et semper hilares manebant4 ,sed haec non scribo1 ut innuere velim1 quod primi propter curam medicinae mortui fuerint1 et secundi propter intemperantiam in vita servati1 sed ut videatur incertitudo fortunae3 et committat se primo peregrinus ,deo1 et deinde medicis temperate4 ,in aliis servet sequentes cautelas3 caveat se peregrinus1 ne se mari profundo immittat balneando1 quia multiplex periculum ibi est1 etiam bene natare scientibus4 ,cautus etiam sit in navi iens de transtro ad transtrum1 ne cadat1 quia ubique casus est periculosus in navi1 et semper cum bona deliberatione descendat et ascendat ad locum cumbarum vel stantiarum4 ,ego ipse feci duos casus per eosdem gradus2 non mirum1 si in frustra fuissem dissolutus4 ,post quos nunquam nisi cum deliberatione et cautela descendi vel ascendi4 ,vidi etiam aliquos ibi cadentes paene extinctos4 ,praecipue eundo ad locum secretum sit circumspectissimus1 quia descensus ad eum est periculosus1 et super margines incedens non confidat funibus1 nisi concutiat eos manibus et bene tensos esse probaverit1 si enim funis sequeretur tenere volentem1 caderet in mare4 ,caveat etiam peregrinus1 ne pauperes galotas spernat1 et offendat1 quia in casu possunt sibi fieri necessarii1 et utiles et similiter plurimum nocivi et praejudiciales4 ,gerat etiam se ad caeteros omnes de navi1 ne sibi concitet inimicitias2 valde poenale est1 habere inimicos in navi4 ,vidi ego quendam superbum peregrinum1 qui sprevit plures1 et offendit multos3 hic ad miseriam deductus in gala1 illos quos spreverat1 exorabat1 et dum sibi aliqui 7,b7 magis pii charitatis exhiberent officia1 nihilominus sperni se suspicabatur1 qui se merito spernendum meruisse noverat4 ,caveat peregrinus1 quod non occupet locum alteri assignatum1 nisi de ejus pleno consensu1 nec supra nec infra4 ,circa malum est locus communis standi in die1 sed in nocte nullibi nisi in stantia sua4 ,nam quando quis nocte alium petit locum1 quam cumbam suam et hoc frequenter facit1 eum non noscentes furem suspicantur4 ,si autem omnino propter causas manere in stantia sua non potest1 ascendat et super onera1 quae in marginibus galae sunt1 sedeat1 pedesque contra mare dependere permittat1 tenens se ad funes mali4 ,experientia,,tr#ii multa de his docebit1 quae homo in principio narranti vix crederet4 ,caveat peregrinus dum superius ad aliquem locum sedet1 ne super funes sedeat1 ne inopinate are mutato cum fune peregrinus projiciatur aut laedatur4 ,et nullo modo manu tangat funes1 dum eos trahunt1 ne sibi manus1 aut digitus violenter eruatur1 sicut saepe factum est3 quia tractus illi sunt fortissimi et gravium ponderum4 ,consideret etiam peregrinus ne sedeat ad locum1 ubi super eum dependent trochleae1 et in casu arcus ipse aut graviter laedatur aut certe extinguatur1 sicut contigit illi gubernatori1 de quo fol4 #af4 ,b4 dictum4 ,caveat etiam ne galotis incipientibus currere ad labores impedimentum cursus praebeat1 quia eum1 si etiam nobilis multum esset1 vel episcopus1 trudunt et deorsum dejiciunt1 super eumque procurrunt1 quia labores navales sunt celerrimi et ignei1 nec capiunt moram4 ,nec intromittat se de laboribus eorum1 nec manum apponat pro adjutorio1 quia non est eis gratum1 et praecipue nocturno tempore non maneat superius cum eis existente tempestate4 ,caveat etiam ut caute sessum capiat1 ne sedendo haereat1 quia omnia sunt pice linita1 quo liquato ad solis calorem1 si aliquis desuper sedet1 inquinatus recedet4 ,videat etiam ne causa solatii sedens super margines galae1 aliquid dilectum manu teneat1 et sibi de manu in mari labatur4 ,cuidam nobili ibi mecum sedenti cecidit unum paternostrum de lapidibus pretiosis1 quod sibi fuit dilectissimum et pro multis ducatis non dedisset1 et irrecuperabiliter amisit4 ,sic mihi ibi sedenti et vigilias mortuorum legenti cecidit libellus de manu in fretum et periit1 et multa sic labuntur de manibus incautorum1 praesertim tempore ventorum pilei de capitibus4 ,caveat etiam peregrinus1 ne nocte lumen sursum portet1 quia marinarii hoc miro modo invite habent1 nec sustinere possunt in cursu laborum eorum lumina4 ,ideo in tempestatibus cum industria omnia lumina extingunt etiam inferius1 vel sub modio ponunt4 ,custodiat peregrinus res suas diligenter1 et nec inter notos eas jacere sinat1 quia quam statim vultum avertit1 evanescit3 nec 7#ef ,a7 pecuniam in cista cumbae suae dimittat2 sed inseparabiliter eam secum portet1 et non confidat servis nec sociis4 ,est enim singularis inclinatio ad furtum in navi1 etiam illorum1 qui extra navim furtum detestantur1 et praecipue parvarum rerum1 ut panniculorum1 cordularum1 camisiarum1 et hujusmodi1 quae etiam socii sibi ipsis subtrahunt1 quandoque1 quia multiplex defectus in navi homini contingit1 cui dum non potest obviare1 providet sibi per phas et nephas4 ,ita dum quis scribit1 si pennam deponit et faciem avertit1 perdita est inter notos1 et dum eam perdit1 difficulter valde aliam1 reperit etc43 de aliis rebus4 ,videtur enim in politia navali adhuc vigere lex vetustissima ,aegyptiorum1 quae furtum non vetabat1 jubebat enim eos1 qui furari volebant1 nomen suum apud principem sacerdotum scribere1 atque e vestigio furtum ad eum deferri4 ,similiter quibus res furto erepta erat1 ad eundem rei sublatae tempus1 diem et horam scribere tenebatur3 hoc modo facile invento furto1 quae remansisset1 quarta multabatur parte1 quae daretur furi4 ,satius legislator esse duxit1 cum impossibile esset furta prohiberi1 potius alicujus portionis quam totius 7esse amissa7 homines jacturam pati3 ut habet ,diodorus antiquarum historiarum lib4 #b4 cap4 #c4 ,unde ad idem dicit ,proverb4 #f4 v4 #cj43 non grandis est culpa1 cum quis furatus fuerit4 ,imo in veteri lege morti non plectabatur fur3 ut patet ,exod4 #bb4 v4 #a41 sed in substantia mulctabatur4 ,nunc vero in statu perfectae legis vita privantur in communi hominum conversatione4 ,sed in navibus aliud videtur esse3 innascitur enim navigantibus quidam furandi appetitus1 praesertim in rebus parvis4 ,in portubus caveat peregrinus1 ne extra galam exiens evagetur hinc inde3 praecipue ad litora solitaria maris1 ne subito rapiatur a piratis1 et in perpetuam ac miserrimam servitutem redigatur1 quod saepe fit4 ,novi ego quendam militem1 qui solus repertus circa mare fuit1 suis pecuniis et jocalibus spoliatus ad moenia,,tr#ajj civitatis per incolas4 ,caveat etiam ne domus ingrediatur ad nutus mulierum se vocantium1 quia periculum magnum est1 non solum honoris et rerum1 sed etiam vitae4 ,quicunque,,tr#aja vult honestati et probitati operam dare1 et hanc sanctam peregrinationem mundam servare1 non debet in portubus extra galam dormire1 sed advesperascente die redeat in galam1 ibique in cumba sua secure dormiat4 ,sunt enim hospitia in insulis maris lupanaria1 ut patet fol4 #ae4 a4 ,et nemo peregrinos theutonicos recipit in domum suam1 nisi lenones2 qui ut in plurimum sunt ,theutonici residentes ibi cum scortis1 quae tamen removent ad peregrinorum ingressum4 ,potest ergo religiosus bonus peregrinus per diem in domo manere cum aliis sociis suis1 et ibi manducare1 sed nequaquam dormire4 ,multa alia fugienda et cavenda docebit ipsa experientia4 ,nunc vero regrediendum erit ad persecutionem nostrae ,evagationis4 ,finit tractatus secundus4 ,sequitur ,tractatus tertius4 ,continens ,acta ,peregrinorum ,terrae ,sanctae per mensem ,junium1 quo terminos ,terrae ,sanctae attigerunt4 7,b7 ,junius mensis1 dum primum diem suum inciperet1 incepit et nostra maritima evagatio4 ,erat autem dominica prima post festum ,s4 ,trinitatis4 ,summo ergo mane die illo surreximus ante solis ortum1 et cunctas res nostras in barcam magnam1 quae ante portam domus hospitii nostri stabat1 quam conduxeramus1 portavimus4 ,et valedictis omnibus de domo in barcam descendimus1 et per canale extra urbem venetianam navigantes ad ,sanctum ,nicolaum alliiu sic applicuimus4 ,et derelicto custode rerum in barca in ecclesiam ingressi sumus4 ,est autem ecclesiae illi grande monasterium annexum monachorum ,s4 ,benedicti4 ,et quaesivi sacristam1 petens ab eo peramenta promissa1 et ut de boccali boni vini provisionem faceret1 praeter vinum sacrificii1 et in altari collocaret4 ,indutus ergo sacris vestibus accessi et ,missam de dominica legi praesentibus peregrinis4 ,post ,missam vinum allatum in boccali benedixi benedictione ,s4 ,johannis ,evangelistae1 et ,dominis meis peregrinis potum dedi1 amorem ,s4 ,johannis pro felici et prospero successu4 ,quo devote peracto reingressi sumus in barcam1 et extra portum venetianum navigavimus per medium duorum castellorum1 quae claudunt portum illum4 ,stabat enim gala nostra quasi per unum miliare extra portum in mari4 ,porro nobis navigantibus surrexit ventus nobis inutilis1 et impedimentum praestitit1 ita quod vix in duabus horis cum magna difficultate poteramus galam attingere4 ,tandem autem cum ad eam venissemus1 ascendimus per gradus1 eamque plenam hominibus reperimus1 et socios nostros1 quos quatuor dies antepraemisimus1 debiles invenimus1 quia ex ventorum impulsu navis contrariis motibus agitata ad anchoras jacens eos debilitaverat4 ,in nostro tamen aspectu laetificati melius habere coeperunt1 et ,dominis amaritudines maris1 quas modicum valde gustaverant1 narraverunt4 ,eodem die rogavit me quidam miles1 ut secum in barca redirem in civitatem1 pro cista longa1 quam sibi fieri fecerat ad cumbam suam1 afferenda1 super qua noctibus dormiret1 quia dedignabatur jacere in terra1 et stantia sua fuit in tali loco1 quod in eo potuit cistam locare4 ,descendimus ergo simul in barcam et ,venetias regressi sumus1 et accepta cista eam usque ad galam duximus cum difficultate1 propter impedimenta venti3 et tarda hora cum cista in carinam descendimus1 et miles ipsam posuit ad cumbam suam cum gaudio putans se magnam quietem habiturum super eam4 ,sed si scivisset futura1 nequaquam gavisus1 sed inconsolabiliter turbatus fuisset4 ,nam super eadem cista miles ille dura 7#eg ,a7 et horribili morte obiit3 et fuit sibi non lectulus quietis1 sed grabatum aegritudinis1 et mare profundum fuit suum tumulum et coemeterium4 ,veruntamen non erat de societate mea1 sed de alia quadam4 ,disposuimus ergo cumbas nostras cum lectulis ad quiescendum cum multo tumultu et labore et corrixatione1 quia nondum assueti erant4 ,cum autem jam tenebrae essent1 et omnia lumina extincta et omnes silerent2 ecce ventus vehementissimus surrexit1 qui navem agitans nobis pavorem et inquietudinem fecit4 ,sic ergo nobis jacentibus et silentibus et dormientibus in tenebris et timore inopinate quidam nobilis somnio horribili perterritus alta voce adeo terribiliter clamare coepit1 ac si gladio perforatus esset2 ad cujus clamores omnes in gala expergefacti stupentes et in tenebris tumultuantes putabant militem latronis alicujus mucrone confossum1 et surgentes nobiles gladios suos in tenebris quaerebant3 alii ad fugiendum se parabant1 timentes peregrinis esse aliquod malum paratum1 et factus fuit periculosus tumultus in tota gala inferius4 ,sed collateralis illius1 qui clamaverat1 rem intelligens clamavit voce magna1 petens1 ut quilibet se in locum suum reponeret1 sicque nox ista transivit cum sua inquietudine4 ,et dominus patronus nondum galam intraverat4 ,secunda die ,junii1 ante ortum solis venit dominus patronus cum suis servis1 et cum omni familia sua1 ducens secum quosdam peregrinos1 quos recenter in galam acceperat4 ,inter quos erat quidam ,flandrensis cum sua uxore intrans galam4 ,ad ingressum autem illius mulieris multi turbati fuerunt1 pro eo1 quod ipsa sola erat in gala1 quia nulla mulier erat nobiscum1 sed dominus ,augustinus patronus alterius galae omnes mulieres in suam galam collegerat4 ,nec erat aliquis in nostra gala1 cui ingressus illius vetulae non displiceret1 pro eo1 quod una sola muliercula inter tot generosos viros commorari deberet1 signanter cum satis vaga et curiosa primo aspectu videretur2 et de facto sic fuit4 ,nam pro vero dico1 quod ,,vii illae vetulae1 cum quibus prima vice transfretavi1 ut habetur fol4 #ab4 #d41 quietiores fuerunt et rarius videbantur1 quam illa unica anus4 ,discurrebat enim continue per navem1 et curiosissima erat1 omnia videre aut audire volens1 et se multum odiosam faciebat4 ,maritus vero ejus videbatur vir honestus1 propter quem multi tacuerunt3 sed si ipse non fuisset1 male illa stetisset4 ,omnibus erat spina in oculis haec foemina4 ,igitur cum jam omnes in gala essent1 et dies illuxisset1 galotae ad hoc deputati ornaverunt galam1 suspendentes septem vexilla serica et magna de castello puppis1 et de keba dependentia deorsum1 et ipsam kebam panno depicto circumducto ornabant4 7,b7 ,primum et principale vexillum fuit ,dominorum peregrinorum ,s4 sepulchri3 et erat album cum rubea cruce de extremitate in extremitatem deductum4 ,secundum fuit ,dominorum ,venetorum ,s4 ,marci1 etiam album cum rubeo leone mare anterioribus1 et terram sub posterioribus pedibus habente4 ,tertium vexillum fuit ,s4 ,d4 ,papae ,sixti ,,iv41 arei coloris1 cum quercu virenti1 glandes aureas habente1 cum duabus apostolicis clavibus4 ,quartum fuit domini patroni1 diversorum colorum et pulchrorum4 ,quintum fuit mixtum armis ,venetorum et patroni3 duo alia vexilla erant aequalia alba cum leone nigro4 ,gala ornata incoeperunt navem aptare ad recessum1 quia ventum bonum habebamus1 qui ipsa vexilla in altum evexit1 et inceperunt galoti cum valido clamore anchoras extrahere et sursum in galam trahere1 et antennam in sublime cum involuto accatone erigere2 et barcas sursum de mari galae inducere1 quae omnia maximis et durissimis fiunt laboribus et clamoribus1 et in fine soluta gala a tonsillis et explicatis velis ventoque impraegnatis et repletis cum ingenti laetitia a terra remoti sumus4 ,tubicines enim tubis concrepabant ac si jam ingressuri essemus praelium2 et galotae clamabant1 et omnes peregrini simul cantabant3 ,in ,gottes ,nahmen fahren wir c4 sicut habetur fol4 #ca4 ,b4 ,in his ergo gala forti conamine sulcabat mare1 et ejecta longius a portu venetiano ipsam urbem a tergo habuimus1 a qua tanquam a carcere erepti laetantes recessimus1 quia ad ,jerusalem desideranter aspiravimus4 ,in tantum autem vi bonorum ventorum navis impellebatur1 quod infra spatium trium horarum nullos montes1 nullam terrae petiam1 nulla littora1 nullam partem totius aridi videre poteramus1 coelum et aquas solum prae oculis habentes4 ,adeo enim in alto maris eramus1 in tam brevi spatio1 quod etiam ipsas altissimas supergressi1 eis superiores effecti1 nec ipsas1 uti in profundo existentes1 videre poteramus1 objiciente se maris rotunditate4 ,extra mundi autem aspectum ejecti deposuerunt galoti omnem navis orantum1 eamque ferialem fecerunt aptantes ad labores4 ,porro meridie transacto1 cum comedissemus1 vidimus ad sinistrum latus contra septentrionem montana ,hystriae1 quae est una natio provinciae ,dalmatiae1 et optabamus in eam applicare1 ad portum parentinum1 quia ventus prosper desierat flare4 ,non autem poteramus in ,parentiam venire1 sed praetergressi eam sumus1 non tamen prospera navigatione4 ,sicque die deficiente1 defecit 7#eh ,a7 et ventus1 et tota nocte mansimus sine profectione in instabili agitatione et inquietudine4 ,tertia die aspirante luce factus est nobis ventus totus contrarius1 et coacti fuimus nos vertere ad montana ,hystriae1 et cum magno conatu eripuimus navem a ventis contrariis1 et ad montana appropinquavimus1 inducentes navem in portum rubinensem1 duobus miliaribus supra ,parentiam1 ubi alius patronus cum suis peregrinis erat4 ,portus autem ille ,rubinae civitatis est quidem inconsuetus1 sed est securus et pinguis4 ,in ipso vero portu praestitit nobis patronus hanc gratiam1 quod prandio nos refecit1 quia hora prandii in eum venimus1 quod tamen non tenebatur1 cum in bono portu fuerimus1 in quo nobis ipsis provisionem facere potuissemus4 ,finito prandio descendimus de gala in barcam1 et in civitatem nos duci fecimus1 et in ecclesiam cathedralem ascendimus1 orantes ibi ,deum et ,sanctam ,eufemiam virginem1 quae ibi honorifice in magna tumba marmorea jacet integra sepulta1 quam tumbam ecclesiae praepositus nobis patefecit1 et corpus sacrum ostendit4 ,quomodo autem ,s4 ,eufemia de ,chalcedonia sit huc translata1 et qualis sit illa civitas ,rubina1 et de portu ejus1 dicam in reversione4 ,mansimus ergo in oppido usque ad coenam1 et hospitio conducto coenavimus in eo1 et bene viximus1 et post coenam remeavimus in galam1 sperantes nos in nocte recessuros4 ,sed ventus ille inutilis1 non audeo dicere malus1 mansit per totam noctem1 et nobis eam inquietissimam fecit1 et navem tonsillis et anchoris alligatam importune agitavit et nos multum indispositos reddidit4 ,quarta die mane non erant venti prosperi1 idcirco extra galam navigavimus et ad ecclesiam ,s4 ,eufemiae transeuntes ibi ,missas legimus et audivimus1 et post divina cum nostro hospite manducavimus4 ,erat autem hospitium nostrum quaedam exilis domuncula1 quam conduximus a paupere quodam1 in qua cocus ,dominorum meorum paravit pro nobis ea1 quae emimus sibi ad manus4 ,sufficientia autem omnium ibi reperiebatur4 ,sed hospitia non habentur in illis partibus sicut apud nos4 ,et si etiam sunt aliqua hospitia1 sunt tamen miserrima1 non habentes nec ollas1 nec sartagines1 nec caldaria1 imo non scutellas1 nec cochlearia4 ,ideo in magnis civitatibus coguntur necessitate domini peregrini intrare loca publica et lupanaria1 in quibus reperiuntur necessaria1 ut dixi1 et habetur fol4 #ae4 etc4 ,multas miserias sustinent peregrini propter defectum hospitiorum2 praesertim illi1 qui non habent propria paramenta4 ,peracto prandio ascendimus barcam1 et in quandam 7,b7 insillam1 id est parvam insulam1 navigavimus1 ad ecclesiam ,s4 ,andreae1 in quo quondam fuerant monachi ordinis ,s4 ,benedicti1 quibus locum deserentibus fratres minores intraverunt1 et possederunt1 et conventum pulchrum aedificaverunt1 more ordinis eorum3 et ipsam insillam plantaverunt1 et quasi paradisum fecerunt3 de qua ligna et alia necessaria possunt habere1 quia humus insillae fertilis est et pinguis1 sicut omnium fere insularum terra fructuosa est4 ,et quia saepissime in sequentibus mentio fit de insulis in hoc ,evagatorio1 id circo hic de iis in generali aliquid dicam4 ,de insulis maris1 et quomodo generentur1 et quam bonae sint4 ,insula est magna terrae petia1 in mari sub aquas elevata1 de profundo consurgens1 aquis undique circumdata4 ,insilla est diminutivum ab insula1 et dicitur parva insula4 ,porro1 si de mari consurgit terra dura et infructuosa1 ut sunt montes petrosi et rupes1 non dicuntur insulae nec insillae sed scillae et scopuli1 quos ,italici nominant scoyas4 ,dicitur autem insula1 quasi in salo sita1 id est1,,tr#ajb in mari3 undique enim insula aquarum fluctibus clauditur1 et tamen illaesa manet nec frangitur1 nec dissolvitur1 sed per repercussionem fluctuum potius solidatur4 ,sunt autem in omnibus maribus insulae4 ,in ,oceano ,hibernia1 ,britannia1 ,anglia1 ,thanatos1 ,scotia etc4 ,in mediterraneo1 in quo nunc sumus1 multae1 ut patebit1 et in pontico pauciores4 ,porro tantae bonitatis sunt quaedam insulae1 ut fortunatae dicantur et nominentur1 ut hoc suo vocabulo significent fere omnia bona1 quasi felices et beatae fructuum ubertate4 ,sua enim aperte natura preciosarum poma silvarum parturiunt1 fortuitis vicibus juga collium vestiuntur1 ad herbarum vicem messis et olus vulgo est4 ,unde gentilium error1 et saecularium carmine potarum propter soli foecunditatem easdem esse ,paradysum putaverunt4 ,et hodie plures credunt ,venerem in monte ,veneris1 qui est in insula ,cypri1 ducere vitam voluptuosam cum suis1 cum qua canunt esse quendam dictum ,tannhuser1 de quibus habetur fol4 #aej4 part4 #b4 ,quomodo autem insulae generentur facile est videre4 ,siquidem cum mare per occultos gurgites et meatus subterraneos aquas mittit1 et terram circumjacentem cavat per longa annorum spatia1 et tandem1 dum fundamenta1 quibus terra sustentabatur1 per aquae penetrationem sunt corrosa1 tunc uno impetu mergitur tantum de terra1 quantum per aquae corrosionem fundamentis privatum fuerat4 ,sic aliquando labitur tota terra adjacens1 et una petra1 cujus fundamenta corrodi non poterant1 manet4 ,aliquando spatium terrae unius miliaris sicut insilla illa ,s4 ,andreae1 aliquando ad spatium ,x4 aut ,,xx4 aut centum miliarium 7#ei ,a7 remanent1 caetera omnia per multum spatium merguntur1 et pars remanens efficitur proprium regnum ab eo distinctum1 cuius aliquando erat pars4 ,ideo dicitur mare esse fur et spoliator regionum4 ,occulte enim subintrat1 subitoque duas petias terrae regioni rapit1 et in medium se ponens longe a primo aliud regnum efficit4 ,sic ,sciliam ,italiae abstulit et ,cyprum ,syriae1 et ,cyclades ,macedoniae ac ,graeciae4 ,et hanc insillam ,histriae rapuit1 eamque partem ,s4 ,andreae constituit1 distinctam ab aliis terrae partibus4 ,rubina enim est in terra continenti1 ita ut inde in ,ungariam aliaque regna per terram transiri possit usque ,jerosolymam1 quamquam id cum magna difficultate fieri posset2 et ab illa terra decisa est haec insilla modo praefato4 ,de vulchana insula ,siciliae dicitur1 quod olim non fuerit1 sed tempore ,pompeii primo apparuit1 quasi ex maris profundo se super aquam extollens4 ,cernis nunc1 charissime lector1 quam bene et convenienter libellum hunc ,evagatorium nuncupaverim1 in quo ab insilla minutissima deveni ad insulas maximas1 ,oceani et maris magni1 et earum ortum et conditiones breviter expressi4 ,igitur cum per aliquas horas in insilla praefata cum fratribus nos ducentibus circuivissemus1 ad monasterium regressi sumus et cum fratribus collationem charitatis fecimus1 quam dominus ,johannes ,truchsass liberaliter eis refudit in nostro recessu4 ,in ipsa autem collatione cognovi unum de fratribus1 quem videram in mea prima peregrinatione in monte ,syon1 ubi fuerat ,vice-,gwardianus1 et ipse etiam mei notitiam habuit1 et charitative me suscepit1 a quo certa avisamenta didici4 ,post collationem regressi sumus in barcam1 et cum magna difficultate venimus in ,rubinam1 quia ventum contrarium in mari reperimus4 ,fecimus autem coenam in oppido1 et deliberavimus manere per noctem extra galam1 et in scamnis dormire potius1 quia graves noctes habuimus in gala alligata anchoris et agitata ventis4 ,sed statim coena facta insonuit dominus patronus buccina1 quod erat signum regressionis omnium in galam4 ,hoc audito in galam remeavimus4 ,eodem sero1 ante solis occasum1 levaverunt gubernatores anchoras1 et solverunt galam a tonsillis1 et extra portum navigavimus3 quamvis boni venti non essent in mari4 ,viderant enim a longe ,augustinum cum sua gala et timebant ne nos praecederet3 ideo inutilem conatum fecerunt4 ,quam cito enim extra portum venimus1 per inutilem ventum longius fuimus ad mare projecti1 et sic in undis fluctuantes illa nocte mansimus satis inquieti4 ,quinta die1 manente eodem vento1 inter fluctus eramus delati ad pessimum maris districtum1 quem ,cornerum nominant1 in quo navigantes semper cum periculo versantur1 quia mare ibidem velocissimo cursu contra ,anconam tendit3 et naves magna industria et vi a navigantibus teneri oportet1 ne mare sequantur1 quae tamen aliquando violenter rapiuntur1 et in portum anconensem projiciuntur cum maximo discrimine navis et navigantium4 ,in isto golfo existentes 7,b7 vidimus montana quae dividunt fines ,dalmatiae et ,crawatiae a regno ,ungariae1 et ,ungari1 qui peregrinantur ad ,s4 ,mariam de ,loreto1 ibi mare ascendunt1 et ad locum ,b4 ,virginis navigant4 ,sic ergo die illo parum navigavimus1 et tamen in forti motu navis continue fuimus1 et est bene mirabile apud non expertum1 quod navi velocissime currente non navigatur1 quod reputetur4 ,nocte adveniente invaluit ventus inutilis1 et inquietissimam noctem habuimus1 in qua plures de peregrinis debiles multum effecti sunt3 ut capitis vertigo1 et stomachi subversio1 et gravis ac dolorosa evomitatio cunctis communis fuit3 aliqui tamen debiliores aliis inde fuerunt facti4 ,porro tempestate invalescente1 cum galoti velum grande tenere vellent1 et antenna jam erecta in altum supra kebam mali esset1 alligata sibi involuto accatone1 et cum ipsam antennam in alteram partem ruere sinerent1 solutum est velum1 et cecidit supra remos illius lateris1 et cum ventus ipsum velum repente impleret1 et sursum cum vehementia duceret1 inhaesit velum remis1 et navim adeo inclinavit ad illud latus1 quod ipsa antenna aquam tetigit1 et malus cum tota gala in latus ruinam repentinam minaretur3 propter quod factus est cursus magnus cum clamoribus superius1 et nos inferius de lectulis nostris cecidimus in latus aliud1 et patronus in puppi paravit se ad evasionem1 scaphamque scissis funibus eiicere mandavit1 ut in eam saltaret nave mergente3 quod tamen peregrini inferius ignorabant4 ,si scivissent1 intolerabilis tumultus ex festinantia fugientium ortus fuisset4 ,res tamen illa deo nos juvante cum pace fuit terminata1 et ventus velum de remis tulit1 navisque restituta fuit in suum solitum cursum4 ,si navis1 prout in foribus fuit1 in latus eversa fuisset1 nullus de peregrinis1 qui erant in carina1 mortem evasisset4 ,sexta die adhuc manebant venti inutiles1 et doluimus1 quod de portu rubinensi egressi fuimus1 et navem iterum ad montana convertimus1 ut aliquem portum intraremus ad expectandum ventos secundos4 ,stant enim signa in montibus mari adjacentibus1 quibus navigantes cognoscunt1 ubi sint securi portus1 et ad terram possit esse accessus1 et nisi illa signa viderint1 non audent cum magnis illis navibus terrae appropinquare4 ,viso ergo signo securi portus et accessus convertimus rostrum galae nostrae contra montana1 et inter parietes rupium venimus1 et ingressi cum gala in vallem portum securum ibi reperimus1 et ejectis anchoris ad rupes navem alligavimus sicque eam stabilivimus4 ,est autem portus nihil aliud1 nisi locus montibus et collibus circumdatus1 in quo naves absque ventorum molestia stare possunt1 nec tamen posset esse portus solum ratione securitatis1 sed etiam oportet1 quod mare ibi sit profundum2 nec insuper requiritur ad portum1 quod ibi sint hominum 7#fj ,a7 habitationes1 sed sufficit1 quod naves ibi possint stare securi a ventorum impulsibus1 sive sit locus habitabilis1 sive inhabitabilis4 ,portus enim ille erat in loco deserto in insulis ,assaro dictis1 qui locus per circuitum scopulosis et petrosis montibus erat cinctus4 ,prandio ergo in navi sumpto projici nobis scapham in mare postulavimus1 et ad litus navigavimus1 et pro temporis deductione per insulam deambulavimus4 ,stabant autem herbae odoriferae ibi3 salvia parva nobilis sine mensura1 et agnus castus4 ,transcursis autem aliquibus collibus venimus ad agros hordei1 et laetati sumus sperantes prope aliquam villam esse1 in qua panes recentes et ova emenda reperiremus3 et procedentes per viam venimus ad quandam miserrimam,,tr#ajc domunculam1 in qua erant pauperrimi homines ,schlavi1 nihil penitus in domo habentes1 nisi quasdam radices1 quas ad solem exsiccabant1 et induratas terebant et molebant in farinam facientes1 et panes de ea coquentes4 ,de illo pane ministrabant nobis1 sed erat insipidus et nigerrimus3 nec erat aliqua alia habitatio in illa insula nisi ista4 ,his visis ad litus maris ex opposito galae nostrae reversi sumus4 ,multi autem extra magis taediosi fuerunt1 quam in navi et illi reintraverunt4 ,porro ego cum quibusdam nobilibus mansi extra in litore1 a quibus cum industria me subtraxi1 et in montem solus ascendi ad circumspiciendum1 et vidi non longe a me quendam in habitu ordinis praedicatorum currentem1 cui mox in occursum properavi eoque salutato interrogavi1 unde esset aut quo pergeret1 sed pauper ille frater nihil mecum loqui scivit1 nec latinum1 nec italicum1 nec theutonicum1 quia purus ,dalmata sive ,sclavus erat1 et transivit ad galam1 ut mendicaret4 ,dimisso eo quaesivi mihi locum umbrosum et aptum1 in quo me mundarem a vermibus tam albis quam nigris3 et invento loco rejectis vestibus venari coepi4 ,sed me sic laborante sensi in cruribus magnam multitudinem pulicum parvorum et macrerum1 sic reperi etiam vestimenta repleta pulicibus2 propter hoc coactus fui nudus alium locum quaerere1 et me tam ab illis alienis quam a meis mundare4 ,unde autem illi pulices ad locum illum desertum venerint1 ignoro4 ,deinde ad mare descendi1 et quendam galotam reperi1 carpentem herbam1 quae de rimulis petrarum excrescit1 quam dixit esse pro salutucio sapidissimam1 et dixit quod nominaretur porcella4 ,et erat boni saporis salsa et acetosa sicut nasturtium1 pinguior tamen et,,tr#ajd substantiosior4 ,et mirabar quomodo tam bona herba crescere poterat de petris sale respersis1 quia totum maris litus est sale respersum1 quod contingit1 dum in tempestatibus aqua maris supra petras ejicitur1 et post sol splendens eam aquam in sal decoquit1 et sal naturaliter sterilem reddit humum4 ,haec autem herba contra omnium naturam ex sale crescit4 ,collegi ergo de ea ad portandum in galam4 ,reperi etiam ramos de nobilissimo agno casto1 de quibus accepi1 ut ejus odore faetorem navis repellerem a cumba mea4 ,de hac planta vide ,p4 ,,ii4 fol4 #ahi4 plura4 ,de ea naturales et praesertim dicit 7,b7 ,albertus ,,vi4 ,vegetab4 ,tract4 #a4 c4 #e41 quod arbusta illa agnus castus est vocata1 eo quod ejus succus flores et folia sunt efficacia inducendo castitatem1 quia sua caliditate desiccat humoris seminalis materiam et ventositatem genitalia ad libidinem extendentem4 ,idcirco ,graeci sapientes hanc herbam in dominibus suis substerni fecerunt1 ut castitatis honor in matronis eorum polleret4 ,et hoc fuisse documentum ,pythagorae1 quia haec planta solet hominem mitem et castum1 ut agnum reddere4 ,propter hoc sacerdotes ,solis et virgines deae ,vestae dicatae1 quarum religio votum castitatis habebat1 agni casti folia lectis et domibus suis substraverunt4 ,hujus plantulae notitiam a pueritia habui1 quam ,basileae accepi1 quia habebatur in horto conventus nostri1 quam quidam de patribus maritimis tempore concilii basiliensis plantavit in horto nostro4 ,et dicebatur1 quod non posset transplantari1 sed solum in loco1 ubi ille posuerat1 cresceret3 quod non est verum1 quia ego tempore1 quo ibidem cursor extiti1 unum palmitem discerpsi cum parte radicis1 et ad hortum infirmorum posui1 et crevit in magnam arbustam4 ,folia habet1 quasi ut salix1 sed sunt leniora et mollia1 flores fert similes lavandro1 ideo nominatus salix marina1 et est odoris boni1 acuti et sani4 ,multi tamen abominantur odorem ejus1 nec possunt eum sustinere4 ,igitur in occasu solis redii in galam1 portans mecum porcellam herbam pro salutucio1 et agnum castum pro odoramento et ornamento cumbae meae4 ,porro coenam communem neglexeram et ideo feci mihi salutucium de porcella1 et eo refectus contentus fui4 ,nocte aspirante confortati sunt venti contrarii1 et in tantum invaluerunt1 quod etiam in portu existentes periclitabamur1 et gubernatores aliis rudentibus navem stabilire cogebantur2 quia procellae de alto maris accurrentes in scopulos nos circumdantes inpingebant1 et usque ad nos pertingebant4 ,circa medium autem noctis fuit orta gravissima tempestas cum importuno vento1 tonitruis1 fulgure et magna pluvia1 ita ut aquae ad nostras cumbas defluerent2 et ita nullam requiem eadem nocte habuimus1 et multum timorem1 quamquam in portu fuerimus4 ,nam aqua ita importune allidebatur parietibus galae1 quod mirum est1 quomodo lignum tantam impactionem possit sustinere4 ,septima die nulla fuit dispositio pro bona navigatione1 et ideo prandio peracto,,tr#aje iterum sicut heri ad litus in barca educti fuimus1 non quidem omnes1 sed aliqui1 quorum ego unus fui4 ,difficulter tamen et cum periculo poteramus de gala in barcam descendere1 quia mare fremebat1 et barcam elevat1 et dijiciebat similiter et galam4 ,id circo non audebant barcaleri cum barca prope galam accedere1 ne ventus eam ad galam allideret1 et comminueretur4 ,elevabatur enim a fluctibus in altum supra galam1 et rursum remergebatur in profundum ita quod de 7#fa ,a7 gala non poteramus eam videre1 objicientibus se fluctibus4 ,si quis ergo illis temporibus de gala in barcam vult descendere1 vel de barca in galam ascendere1 oportet eum supra gradus galae stare1 et diligenter considerare1 quando barca ita prope galam sit1 quod eam possit saltu attingere1 non enim permittunt eam proprius accedere1 et dum ita prope advenerit1 statim oportet insilire1 quia in momento1 nisi saltaverit1 iterum longius a gala rapitur fluctibus1 et dum in barcam saltaverit1 non potest se in ea continere1 quin cadat1 vel in faciem vel in dorsum pronus vel supinus1 quem inexistentes levant4 ,et illud est unum de majoribus et frequentioribus periculis peregrinorum quod quidem in principio durum videtur1 sed postquam homo assuescit1 opere facit1 quod prius vix prae timore ausus fuit inspicere1 vel cogitare4 ,vidi foeminas timorosas in principio1 quae vix mare audebant inspicere1 ita usu confortatas1 quod jam de gala in barcas audebant saltare4 ,in principio quidem videtur homini1 quod potius velit in gala manens miserias sustinere1 quam per tam periculosum saltum in bonum et solatiosum portum transire2 sed quando homo multis diebus in navi tempestatibus et miseriis est conquassatus1 et inedia extenuatus3 dum venitur ad aliquem bonum portum1 antequam maneret1 quinque saltus periculosos subiret4 ,eadem autem difficultas est1 dum barca ad litus venerit4 ,nam si litus est scopulosum et saxosum1 non audent quovismodo mari fremente prope litus accedere1 causa praedicta3 ideo iterum oportet saltare1 vel super scopulos vel in mare3 et cum hoc oportet bene et caute observare recessum maris1 quia dum adest1 etiam scopulos altos operit2 ideo sunt communiter aliqui servi in portubus1 qui ad maris recessum currunt ad barcam1 et eportant eos1 qui volunt eis dare denarium1 et festinant1 ne mare accurrens eos inveniat4 ,haec et his similia multa videt mare transiens4 ,nunc ad propositum regrediar4 ,itaque ad litus perveni cum quibusdam peregrinis et galotis1 et fecimus in litore ignem1 et per colles deambulavimus1 et ita diem illum usque ad vesperas deduximus1 et sero in galam reversi sumus ad coenam victo periculo saltus de barca in galam4 ,octava die1 quae erat dominica #b4 post ,trinitatis1 adhuc mansit aura caliginosa et ventus contrarius1 facto autem prandio paene omnes in barca educti sumus ad litus1 et ibi per devia montium et collium aliqui discurrebant2 aliqui simul confabulantes sedebant et jocundum diem habuimus4 ,hoc enim incomparabile bonum erat in ista gala1 concordia1 pax1 et omnium peregrinorum amicitia et unitas1 cujus contrarium fuit in gala meae primae peregrinationis1 in qua fuerunt irae1 rixae1 contentiones et multae maledictiones1 ut patet fol4 #ad4 ,b4 ,igitur cum sol ad occasum tenderet ad coenam in galam reversi sumus1 nec illa nocte 7,b7 nos a loco movimus1 quamvis rigor ventorum lentesceret4 ,nona eduxit nobis ,deus ventum,,tr#ajf de thesauris suis prosperum1 bonum et nobis gratissimum3 et levatis anchoris et solutis chordis1 velis expansis ac vento commissis1 statim ut educti extra portum fuimus in altitudinem maris ejecti sumus et ante meridiem ad ,iadram civitatem ,dalmatiae nominatam venimus4 ,ibi ergo dimissis velis et una injecta anchora et scapha in mare missa misit patronus servos in barca cum vasculis in civitatem ad efferendam aquam1 quia aquae1 quas tuleramus de ,rubina1 nobis defecerant3 nec in insulis ,assaro erat una gutta aquae potabilis4 ,noluit autem patronus1 ne aliquis peregrinus educeretur1 quia statim recedere intendebat4 ,nobis vero sic ibi stantibus1 ecce dominus ,augustinus cum sua gala etiam venit1 et nos praeterivit3 longe tamen in maris alto eam vidimus repente ventum prosperum sequentem4 ,de hoc nostri gubernatores turbati fuerunt1 quia omnino proposuerant et conatum ad hoc adhibuerant1 quod eum semper vellent cum nostra gala antecedere1 usque ad terram sanctam1 sed ibi propositum suum annihilatum fuit4 ,aqua autem in gala adducta statim secuti sumus ,augustinum navigantes via multum solatiosa1 in qua ab utraque parte habuimus villas1 castra et terram fertilem1 et venimus ad veterem ,jadram1 cujus ruinas grandes vidimus et ita adjuvante nos vento satis longam viam illo die fecimus4 ,verum in occasu solis siluit ventus noster bonus1 et quidam alius nobis inutilis ei successit1 cui navem accepimus1 et eam ad montana convertimus1 ne nos longius a semita nostra deduceret4 ,et ingressi montana in quodam portu deserto navem stabilivimus3 noctem vero tempestuosam et terroribus plenam habuimus1 propter aris intemperiem1 fulgura et tonitrua1 quae navigantibus magis sunt molesta1 quam in terra degentibus4 ,et dicebatur portus ille ,oneum et est ,crawacia1 quae est una natio ,dalmatiae4 ,decima die non erat ventus nisi inutilis mane in ortu1 et desperavimus nos illo die posse ab ,oneo recedere4 ,verum post duas horas mutatus est ventus1 et soluta gala eam remis extra portum eduxerunt4 ,reperimus autem extra in mari ventum non multum nobis utilem lateralem1 qui circumduxit nos usque post prandium4 ,quo peracto advenit ventus felix1 validus et prosper1 qui repente navem cum impetu per rectas maris semitas duxit4 ,sed ut fortius curreret1 traxerunt galestreli trinketum supra kebam mali1 et supra antennam ipsam ad collum kebae suspenderunt4 ,insuper et cowertam1 sic hoc est1 opertorium navis acceperunt1 quo suis temporibus tota gala a prora usque ad puppim operitur contra calores et pluvias1 et sub polistrelo accatonis expanderunt per latitudinem galae1 de uno latere ad aliud oppositis malo1 et omnem ventum puppalem possibilem retineri in adjutorium cursus nostri captivaverunt1 et ita cursum valde velocem fecimus1 et pertransivimus 7#fb ,a7 ,lesinam civitatem et ,cursulam et multas alias1 de quibus in reditu ,deo donante dicam4 ,duravit autem ille felix ventus et optatus cursus noster illo toto die1 et sequenti nocte1 in qua quietissime dormivimus4 ,repente enim et dulciter ferebamur1 quia galae cursus non erat obliquus1 sed directe currebat1 et dormitionem promovebat4 ,quando enim ventus est prosper omnino et non nimis importunus1 vix potest percipi motus ejus ab his1 qui in carina sunt1 quia currit quietissime1 sine claudicatione1 et tam peregrini inferius quam galoti superius quiete dormiunt et omnia in silentio sunt3 dempto illo1 qui speculatur maris stellam1 et illo1 qui clavum gubernaculi tenet1 de quibus fol4 #dg4 ,hi enim quodammodo applaudando felici cursui et fortunae bonae auram et ventum salutant1 ,deum et b4 ,virginem et ,sanctos laudant1 et sibi invicem respondent1 nec tacent1 quamdiu cursus directus est4 ,ad illum cantum si qui essent in navi1 qui alias dormire non possent1 de facto obdormirent1 sicut pueri inquieti plorantes ad cantum matrum obdormiunt1 qui in silentio flerent1 et magis quiescunt ex eo1 quod cantu sentiunt matrum praesentiam1 quam propter suavitatem cantus4 ,ita et peregrini magis quieti sunt ex eo1 quod cantu prosperum et directum navis cursum intelligunt1 quam propter ipsum cantum2 non enim aliter vociferantur1 nisi sicut vigiles civitatis ulmensis1 qui nocturnas horas pronunciant1 quae pronunciatio neminem a dormitione impedit sed multos inquietos dormire facit4 ,porro in tempestatibus1 quando sunt venti validi et prosperi1 tunc importune et cum inquieta agitatione currit navis velocissimo cursu in tantum1 quod sagitta de balista aut arcu emissa non potest aequari cursui navis4 ,hoc galoti saepe ad oculum demonstrant1 ponentes se ad puppim cum arcu et contra proram jacientes3 sagitta retro manet et navis antecurrit4 ,tanto enim impetu ventus trahit velis navem1 quod aqua maris videtur contra proram currere1 et prorae rostrum videtur in contraconantem amnem impetuosissima sulcatione conari1 ita quod aqua nonnunquam supra cornua prorae elevatur2 ita fortiter enim aqua contra puppim currit1 quod etiam saepe usque in domini patroni tabernaculum insilit1 et cum hoc ventus vela implet1 et ita fortiter trahit1 quod videtur aqua contra galam currere1 et tamen notum est1 quod ventus prosper est in puppi1 et vadit nobiscum1 imo nos trahit secum1 et ipsum mare nobiscum currit ,adeo tamen fortiter1 ut dixi1 ventus navem impellit1 quod aqua videtur contra proram currere1 quae tamen in veritate contra puppim currit tanta celeritate1 quod vix visus potest ipsum mare comitari4 ,imo mihi videbatur1 quod sagitta emissa non posset cursui maris contra galam advenire1 cum tamen gala in decuplo fortius currat1 quam ipsum mare4 ,paene incredibili celeritate in tali maris et aris dispositione naves currunt4 ,credo enim quod in tempestate prosperae navigationis in una die et nocte tantam viam faciat1 quantum est inter ,coloniam et ,venetias iter 7,b74 ,nam dum navis lento transitu progreditur et quasi pro nihilo transitus reputatur1 non est equus adeo velox1 qui posset tantum currere1 quantum potest navis lente transire1 et quando paene nihil transit1 nullus cursor posset cum ea coaequare cursum1 dum solum serpit4 ,verum quandoque contingit1 quod vix movetur et omnino subsistit1 et hoc navigantibus molestum valde est ut habetur fol4 #dd4 ,nos ergo ista nocte sic repente1 sine tamen tempestate navigantes magnum processum fecimus4 ,interea obiit quidam miles nobilis de ,holandia1 cui persolvimus officium funeris modo supra dicto folio #ea41 eumque in maris profundo sepelivimus4 ,undecima die1 quae est festum ,sancti ,barnabae ,apostoli1 cursu nostro prospero profecti sumus1 percurrentes civitatem ,ragusinam totius ,dalmatiae et ,sclavoniae caput1 de qua in reditu dicam4 ,et vidimus illo die terminos regnorum1 ubi scilicet principatus ,dalmatiae et ,illyrici1 et ducatus ,albaniae et ,moreae sive ,achajae1 et regnum ,ungariae1 et regnum ,bosniae et ,macedonia ,graeciae se contingunt4 ,omnia enim ista ad oram maris se extendunt1 et faciunt finem ,christianitatis contra septentrionem1 quia ,turcus ,achajam1 ,albaniam1 ,bosniam et ,macedoniam possidet4 ,solatiosum ergo diem habuimus1 et ventum bonum et pulchrum ab omni parte aspectum4 ,piscabantur autem galoti hoc die1 quia viderant infinitam piscium magnorum multitudinem1 quos non aliter capiunt nisi cum cuspide tribus acuminibus acutissimo4 ,stant enim supra margines galae et piscem visum repente perfodiunt1 et educunt1 et multos quidem vulnerant1 sed paucos captivant4 ,circa vesperas remissus factus fuit ventus noster1 sed sole occidente factus fuit fortis ut prius1 et noctem prosperam habuimus1 et viam magnam perfecimus4 ,duodecimo die navigantes prospere longe a terra in mari eramus et vidimus ,scodrum civitatem1 quam nominant ,scutarum1 quam ,veneti anno praeterito ,turcis tradiderunt1,,tr#ajg ad redimendum vexationes eorum1 et venimus ex opposito ,duracii1 quae est nunc ,turcorum civitas magna1 in cujus loco ,constantinus ,constantinopolim decreverat fundare1 ut dicam in reditu4 ,venimus etiam ex opposito urbis ,lavilone1 juxta quam fluvius de ,turcorum terris egreditur et in mare funditur1 per quem fluvium ,turci de penetralibus terrae suae in mare vehuntur ad faciendas praedas in ,christianos4 ,illo toto die captivavimus ventum per omnia1 sicut supra die #g4 fecimus4 ,et sole occidente invaluit ventus bonus1 et partem velorum remisimus1 ne nimis repentina nocturna navigatio fieret1 et fuimus illo sero valde laeti omnes jubilantes1 cantantes et fistulantes usque ad tenebras4 7#fc ,a7 ,et per totam noctem optatum habuimus ventum4 ,tertia decima die in crepusculo invaluit ventus et factus est fortior et aliter mutatus4 ,gubernatores ergo vela etiam mutaverunt1 in revolutione autem antennae navis in partem unam repente inclinata fuit1 et peregrini quasi omnes adhuc in lectulis jacentes1 de lectulis suis lapsi fuerunt1 et fuit magnus terror in carina1 sed superius nullum erat periculum4 ,porro orto jam sole vidimus ad partem sinistram insulam ,corziri1 quam ,corphun nominant1 quae est principium ,graeciae1 de qua dixi fol4 #ac4 et ejus descriptio habetur fol4 #ahd4 part4 ,,ii4 ,hanc insulam repente posttergavimus1 sic quia pestis in ea grassabatur1 et progressi mare epyroicum ingressi sumus1 et a latere dextro ,apuliam habuimus et ,siciliam4 ,illo die felice cursu multas ,turcarum insulas postergavimus et transcurrimus4 ,sole autem occidente conticuit ventus noster prosper et illa nocte paene nihil navigavimus1 de quo turbati ideo fuimus1 quia dominica instabat dies et sperabamus nos futuros in ea ,metonae pro ,missarum audientia1 sed diabolus hoc non libenter admittit1 ut dixi fol4 #ej4 ,b4 ,quarta decima die processimus via nostra et montana ,achajae vidimus1 ubi prope civitas ,patras est1 in qua ,s4 ,andreas crucifixus fuit1 et orto sole stetimus nullum ventorum adjutorium habentes4 ,post prandium advenit ventus tepidus1 qui galam tarde serpere fecit contra ,metonam1 quam ,modon nominant civitatem1 ad quam venire desideravimus4 ,advesperascente die venit ventus bonus et fortis1 et nos ab aspectu insularum ,samafrae tulit1 et ad montana ,moreae in regionem ,carenzae delati sumus et inde in ,belventor venimus4 ,et cum sero factum esset1 vidimus ad sinistram ,archadiam regionem ,turcorum valde bonam4 ,et ad dextram vidimus insulam quandam sine montibus1 quam ,strivale nominabant4 ,in hac insula habitant monachi graeci regulae ,s4 ,basilii1 quos ,turci nunquam valuerunt inde ejicere1 cum tamen multos conflictus cum eis habuerint4 ,mox enim ut ,turci veniunt1 monachi cum armis suis erumpunt1 et cunctos contra se venientes in fugam convertunt3 hoc totiens fecerunt1 quod ,turci contra eos amplius venire non audent4 ,contra illam insulam processimus1 eam tamen1 dum prope essemus1 ad sinistram dimisimus4 ,porro dum jam nox esset1 cessavit noster bonus ventus et illa nocte parum fecimus de via4 ,quinta decima die1 quae fuit dominica #c4 post ,trinitatis1 et festum ,sanctorum ,viti et ,modesti1 idum aspiraret sol1 inceperunt galoti remis galam trahere1 quia venti non erant contra portum 7,b7 urbis ,metonae1 a quo non nisi per unum miliare almanicum eramus1 et cum magnis laboribus circa horam ,,viii4 ante meridiem in portu eramus4 ,statim autem in scapham descendimus1 et in civitatem navigavimus1 et in ea peregrinos domini ,augustini invenimus4 ,duxi autem ,dominos meos et alios peregrinos ad ecclesiam fratrum ,praedicatorum et ibi missam audivimus dominicalem4 ,prior vero loci et alii fratres optime me noverunt1 ex prima peregrinatione4 ,porro finita missa ingressi sumus domum furnorum1 ubi paximates vel paximacii coquuntur pro navigantibus1 in qua domo habitat quidam theutonicus senex1 et ibi prandio parato cibum sumpsimus4 ,caeteri vero peregrini ad domum dominorum theutonicorum transierunt1 et ibi sibi provisionem fecerunt4 ,post prandium moenia civitatis ascendimus1 et super ea circuivimus1 et inexpugnabiles,,tr#ajh ejus munitiones mirati sumus4 ,non enim est insula1 sed terra continens1 ,turcorum terrae continua1 de qua plenius dicam in reversione4 ,porro gala domini ,augustini etiam erat in portu illo et omnes peregrini sui in civitate1 et habuimus simul jocundam et bonam societatem1 quod tamen patronis displicuit1 quia putabant1 quod sicut ipsi discordiam et inimicitias ad invicem,,tr#aji habebant1 quod et nos eodem veneno deberemus esse infecti1 et a mutua conversatione fugere3 sed non curavimus1 et simul comedimus et bibimus3 eosque in nostram galam videndam1 et ipsi nos in suam1 induximus1 et ita simul diem usque ad vesperas deduximus1 cum laetitia gaudentes1 quod in medio viae maris convenimus4 ,nam ,metona civitas dicitur esse in media via a ,venetiis usque ad ,jerusalem4 ,porro circa vesperas ambo patroni insonuerunt buccinis vocantes peregrinos in galas4 ,signo ergo audito omnes in galas remeavimus4 ,eodem sero ,augustinus cum suis peregrinis recessit2 sed nos usque in crastinum in portu mansimus3 hanc civitatem describam in reditu meo4 ,sexta decima die ante plenam lucem traxerunt galeotae navem remis extra portum usque ad cornu montis1 et ibi vento navem commisimus1 et mare maleum ingressi sumus1 pertranseuntes civitatem ,coronam in rupe sitam4 ,post meridiem flare coepit ventus fortis1 et festinanter processimus ad radices ,maleae sine contrarietate et per promontoria,,tr#aaj ejus sine difficultate navigavimus1 quod tamen raro contingit4 ,semper enim occurunt sic in loco illo difficultates et pericula1 ut patet fol4 #agj4 partis secundae4 ,per totam autem noctem cum illo vento processimus pertranseuntes scyllas et scopulos multos in tenebris cum bona fortuna4 ,valde enim difficilis est navigatio in illa regione maris1 quando venti prosperitas non arridet4 7#fd ,a7 ,decima septima die vidimus insulam ,cretam1 sive ,candiam aut ,centapolim4 ,porro post meridiem factus est ventus remissus et sine profectu in fluctibus nunc huc nunc illuc volvebamur1 nec ,cretam illa die adire poteramus4 ,alius autem patronus ,augustinus dimissa ,creta de ,malea in ,cycladum insulas navigavit4 ,noster vero patronus ,cretam praeterire noluit1 quia visitare dominum patriarcham constantinopolitanum1 qui archiepiscopatum cretensem tenet1 voluit4 ,idem enim ,patriarcha erat venetianus1 et pater ac genitor nostri patroni3 quare declinare ad illam insulam decrevit4 ,sed ne peregrini ocasionem,,tr#aaa contra eum murmurandi ex hoc acciperent1 exposuit illo die unum sericum pannum1 atlas dictum1 ,,vi4 ducatorum1 ut pro eo luderent cum chartis4 ,hunc pannum lucratus fuit ,dominus ,beer de ,hohenrechberg1 unus de ,dominis meis4 ,et fuit die illo magna saecularis laetitia in gala propter ludorum varietatem4 ,nam omni die fiebant magni et criminosi ludi a nobilibus in navi cum chartis et taxillis1 et nunc ille perdidit1 nunc iste lucrabatur1 et erat dissolutio magna in ista gala1 sine tamen contentionibus4 ,novi quosdam juvenes nobiles milites1 qui tantam pecuniam secum attulerunt1 quod cum ea ad ,sanctam ,katharinam pergere intendebant1 et sufficientiam ad hoc habebant4 ,sed maledicto ludo interveniente ad inopiam et defectum venerunt1 ita quod non poterant habere expensas usque in ,jerusalem2 nisi socii eis concessissent1 sine militia ad propria remeassent4 ,in diebus festivis1 dum verbum ,dei in gala facerem1 multum et terribiliter contra illos lusores clamavi1 aliquos ,dei gratia averti2 aliquos vero magis duros reddidi3 qui cottidie a mane usque sero ad tenebras sederunt ad lusum habentes in mensis ante se ,l4 ,,lx4 ,c4 aut ,,cc4 ducatos ducatos1 quas ad unum ludum exponebant4 ,illo ergo die fuit laetitia magna licet stulta in societate mea1 propter illius panni serici lucrationem4 ,decima octava die post ortum solis habuimus ventum tenuem1 qui contra ,cretam paulatim navem nostram movit4 ,circa meridiem vidimus quandam armatam galam non longe a nobis in mari vagantem1 quam nostrae galae armiregio sic ad se vocavit4 ,emisit contra eam bombardum1 cujus sonitu audito illi1 qui eam gubernabant1 proram statim converterunt ad nos1 et remis eam usque ad nos traxerunt3 et injecta scapha in mare patronus ejusdem galae et armiregio ejus ascenderunt ad nos in nostram galam et colloquebantur quam diu cum nostro patrono et gubernatoribus4 ,nam et ipsa gala ,s4 ,marci de ,venetiis erat sicut et nostra4 ,est enim illa consuetudo maris1 quod quando duae galeae vel plures se conspiciunt1 illa1 quae principalior vult esse1 aliam modo praedicto advocat4 ,si venetiana gala est major1 major vocat minorem1 et oportet ut minor compareat4 ,si non est gala venetiana1 si venit1 dum vocatur1 bene3 si non venit1 statim movet se illa1 quae vocaverat1 contra eam omni conatu2 et committere cum ea bellum festinat1 7,b7 disponens bombardas1 arcus1 balistas1 et jacula1 quod alii cernentes si timent1 remittunt velum in signum subjectionis et amicitiae4 ,si non remittunt velum1 signum est quod volunt reniti et rebellare1 et tunc ab utraque parte ad congressionem se disponunt4 ,advesperascente itaque die in ,cretam venimus1 et hospitium quaesivimus pro coena1 sed non aliud hospitium invenimus1 nisi quod pudet dicere prostibulum1 quod regebat quaedam mulier theutonica1 magistra domus1 ad quam ducti fuimus1 quae mox ut,,tr#aab ingressi fuimus1 omnes nobiles1 sacerdotes et religiosi1 domum mundavit1 eamque cum omnibus cameris nobis assignavit4 ,erat autem mulier illa urbana et reverentialis1 et discreta1 et omnia nobis necessaria procuravit abunde1 et habuimus gloriosam coenam cum vino cretico1 quod nos,,tr#aac malfasetum dicimus4 ,et reperimus ibi uvas maturas illos die albas et nigras et in abundantia4 ,quia autem ventus bonus erat1 dictum fuit nobis1 quod in nocte recessuri essemus1 ideo coena peracta in galam reversi sumus et noctem in ea egimus4 ,decima nona die1 quae est ,gervasii et ,protasii1 cum surrexissemus et recessum speraremus1 vidimus quod galeotae eportaverunt de navi in civitatem suas merces ad forum1 ad venditionem exponendas4 ,hoc viso intelleximus galeam non profecturam1 statim et in barca ad litus reducti civitatem intravimus1 et ad ,praedicatores ,missam audivimus4 ,post ,missam ad hospitium nostrum transivimus et prandium bonum habuimus2 facto autem prandio per ecclesias et monasteria civitatis transivimus1 et reliquias deosculati sumus1 de quibus omnibus in reditu clare dicam4 ,advesperascente die per tubarum voces revocati sumus in galam1 et cum in eam venissemus1 cessavit ventus bonus1 qui tota die flaverat1 et mansimus per noctem sic in portu cum taedio et murmure et impatientia4 ,vicesima die ante lucem cum magno labore eduxerunt galam extra portum cretensem et per tepidum ventum delati sumus ad ,standiam insillam4 ,sunt enim ,candia insula et ,standia insilla ex opposito sitae1 et stabamus in medio earum sine profectu4 ,circa meridiem autem venit ventus recens et bonus1 et tulit nos de mari cretico in mare aegeum ad insulas ,cycladum1 in quibus ferebamur hoc die et nocte sequenti4 ,vicesima prima in medio ,cycladum eramus1 conantes contra ,rodum insulam1 quae prima et caput insularum ,cycladum est1 a parte orientali4 ,circa meridiem ex circulo ,cycladum ejecti sumus in regionem1 quae dicitur ,napulia1 quae regio est prima1 quam ,turci obsederunt4 ,post longam enim orbis evagationem 7#fe ,a7 in hanc regionem venientes interfectis habitatoribus ejus et oppressis ibi regnare coeperunt4 ,ex hac regione totam ,asiam minorem ,christianis ablatam sibi subjugaverunt4 ,igitur transacta meridie ventus paululum desiit ad horam3 sed postea fortior a ,napulia nos contra ,rodum duxit1 et celeriter ad montana ,rodi ascendimus1 contra ,colossum civitatem1 principalem insulae4 ,interea sol occidit noxque nos comprehendit1 antequam in portum colossensem veniremus3 beneficio tamen luminis lunae adjuti navigavimus usque in ipsum portum,,tr#aad et ibi nave stabilita per noctem quievimus4 ,in ipso autem portu reperimus galam domini ,augustini1 qui cum suis peregrinis in civitate erat4 ,vicesima secunda die1 quae fuit dominica #d4 post ,trinitatis et festum decem millium ,martyrum1 obtenta licentia a magistro magno militum ,ierosolimorum1 sine cujus expresso consensu nemo ingredi civitatem permittitur1 egressi sumus de gala et colossensem civitatem1 quam ,rodum nominant1 intravimus4 ,ascendimus autem in castellum dominorum in ecclesiam ,s4 ,johannis et ibi dominicale officium audivimus4 ,finita missa advenerunt domini ,johannitae1 nobiles de ,alemannia1 ad ,dominos meos1 et eos ac nos omnes cum multa reverentia et laetitia susceperunt1 et reliquias ostenderunt2 et post hoc nobis in domo quadam honesta optimam provisionem fecerunt1 et ibi pransi fuimus4 ,infra prandium dominus ,augustinus cum suis peregrinis recessit4 ,quod videns dominus ,piro ,lando1 noster patronus1 tuba cecinit1 nosque in galam revocavit1 et festinanter processimus ad galam4 ,dereliquimus tamen in civitate quosdam bonos et probos milites1 qui infirmi facti ulterius non poterant procedere3 inter quos erat dominus ,jerotheus de ,ratzenhusen et quidam ,johannitae1 qui de ,venetiis nobiscum venerant1 et fideles ac jocundi socii nobiscum fuerant1 de quorum amissione omnes turbati fuimus4 ,valde enim socialis et jocunda familiaritas contrahitur in navibus1 sicut in studiis et in balneis1 et separatio sequens est poenalis4 ,remansit etiam unica mulier1 quae nobiscum erat1 quia extra civitatem ad quandam,,tr#aae ecclesiam evagata fuerat1 non existimans1 galam hoc die recedere4 ,de illius autem mulieris nemo tristis erat absentia1 nisi maritus,,tr#aaf ejus1 quia fecerat se ultra modum odiosum suis fatuis locutionibus et curiosis indagationibus rerum inutilium4 ,erat etiam quidam pauper1 quem patronus ,dei amore usque huc duxerat1 sed amplius eum ducere nolebat4 ,ille stetit in littore plangens et ejulans1 quod non posset venire in ,ierusalem4 ,cui ,domini mei miserti eum in galam susceperunt1 et de expensis provisionem fecerunt4 ,quendam alium socium de partibus nostris egentem1 qui etiam non poterat ulterius procedere1 susceperunt1 provisionem ei facientes4 ,ita ergo eodem sero recessimus inde 7,b74 ,vicesima tertia de1 quae est vigilia ,s4 ,johannis ,baptistae1 fortissima navigatione processimus1 et nocte praecedente ita repente navigavimus1 quod mane nullam terram vidimus1 sed solum mare adriaticum et carpaticum4 ,cumque sol occubuisset et jam tenebresceret1 disposuerunt se marinarii nostri ad faciendum ignem ,s4 ,johannis in gala1 et hoc modo fecerunt3 acceperunt ultra,,tr#aag ,,xl4 lucernas de ligno et cornu perspicuo factas et impositis accensis luminibus suspenderunt eas1 unam post aliam ad longam chordam vel funem2 cum lucernis accensis sursum ad kebam traxerunt1 ita quod lucernae ardentes a keba usque ad transtra dependebant et totam galam illustrabant4 ,ad hoc spectaculum omnes de prora et puppi et de carina et de penetralibus galae ascenderunt et circum circa steterunt4 ,et inceperunt trumpetae sive tubicines tubis canere1 et galotae et caeteri marinarii cantare1 jubilare1 chorizare1 saltare et manibus plaudere2 ex hoc omnes circumstantes moti clamore laetitiae et plausu manuum singuli gaudebant ob reverentiam beatissimi praecursoris ,domini4 ,ante hunc ludum non vidi practicam de gaudioso manuum plausu1 ad quem inducit psalmus1 psalm4 #df4 dicens3 ,omnes gentes plaudite manibus1 jubilate ,domino etc41 nec credidissem1 quod communis plausus manuum multorum hominum simul factus ex laetitia tam vehementer movere posset humanum animum ad gaudendum4 ,facta est ergo laetitia magna in gala et duravit quasi usque ad medium noctis1 et cum omnibus his fortis et veloci ac tranquilla navigatione processimus via nostra4 ,deinde ad dormiendum nos collocavimus omnes tam peregrini quam nostri marinarii1 et navem sequi ventum permisimus1 cui tamen,,tr#aah nunquam ita confidendum est1 ut humana industria et custodia cesset1 cum in ictu oculi mutari possit1 ut patebit4 ,vicesima quarta1 quae est festum ,s4 ,johannis ,baptistae1 mane vidimus ,cyprum1 cujus tamen aspectus perturbavit rectores galae1 quia viderunt1 se multum a recto maris tramite declinasse1 et verum iter per obdormitionem amisisse3 nimis enim ad laevum fuerat gala projecta2 et si non dormivissent rectores1 hoc mane in aliquo portu ,cypri optato gala stetisset4 ,quapropter facta est contentio et indignatio inter patronum et gubernatores3 et rectores inter se concertabant1 et galeotos inculpabant4 ,avertebant ergo galam a coepto itinere ad dexta1 et circa vesperas ad veram maris semitam revenimus4 ,sed mox ut semitam apprehendimus1 siluit ventus et paene nihil illa nocte navigavimus4 7#ff ,a7 ,vicesima quinta venimus ex opposito antiquissimi portus ,cypri1 qui dicitur ,paphum1 de quo habetur ,actuum #ac4 v4 #f4 et #ac41 circa quam vidimus montem ,veneris1 ut dicam in reditu1 et tarda erat nostra navigatio usque ad meridiem4 ,meridie venit bonus ventus1 qui tulit nos inde1 et repente pertransivimus ad latus regni ,cypri portum limonnicensem et biscopiensem1 et circa vesperas ad salinensem portum applicuimus et navem anchoris et tonsillis alligavimus4 ,statim autem dominus patronus cum suis famulis educi se fecit ad litus1 et ibi conductis equis in ,nicosiam civitatem et caput regni ,cypri ad reginam equitavit1 visitare volens uxorem suam1 quae cubicularia reginae erat4 ,de hac civitate dixi fol4 #af4 ,a4 et ejus descriptio habetur fol4 #adc4 ,b4 ,p4 ,,ii4 ,cumque dominus patronus recessisset1 stetimus nos peregrini supra galam terram respicientes1 et ego stabam cum eis1 dicens mecum stantibus de portus illius sterilitate1 et conditiones illius regionis1 quia in priori peregrinatione multis diebus ibi fueram4 ,ostendi etiam dominis peregrinis loca terrae1 quae novi3 et inter alia ostendi eis montem ,s4 ,crucis1 qui est altior mons totius regni cyprii1 et in ejus cacumine est ecclesia1 in qua pendet crux dextri latronis cum ,christo crucifixi1 et dixi ,dominis ea1 quae referuntur de illa cruce1 ut patebit4 ,cumque ,domini mei1 et alii peregrini starent et mirarentur de illa cruce1 et montem respicerent1 qui quinque theutonicis miliaribus a nobis distabat1 dixi eis3 ecce charissimi socii1 dominus patronus intravit ,nicosiam1 et cras de sero vix revertetur1 et ante ejus reditu recedere non possumus1 et cras longissimam et taediosissimam diem habebimus3 nunc igitur si quis vult mecum proficisci ad montem sanctum1 veniat ad puppim1 et visitabimus crucem sanctam1 et die crastina tempestive hic erimus4 ,et his dictis processi ad puppim1 et multi nobiles sequebantur me1 putantes me joco illa dicere et facere4 ,conduxi ergo in puppi famulum1 cui nota erat via ad sanctam crucem promittens ei marcellam a quolibet sibi dandum mecum ituris1 conduxi etiam barcalerum1 qui nos ad litus educeret4 ,videntes autem nobiles1 non esse jocum quod gerebatur1 abierunt omnes de mea societate retrorsum4 ,mecum tamen manserunt hi peregrini3 ,dominus ,hainricus de ,schowmberg nobilis miles1 vir audax4 ,dominus ,johannes ,presbyter1 archidiaconus transsylvanus1 vir devotus et doctus4 ,dominus ,caspar ,siculi1 miles1 vir juvenis audax et strenuus4 ,dominus ,burchardus ,nusdorffer1 miles1 vir bonus et jocundus4 ,rudolfus quidam ,suitensis de ,thurego1 vir longus et probus4 ,johannes quidam1 mercator de ,flandria1 vir multum sitibundus4 ,et frater ,felix1 motor omnium illorum1 et famulus per me conductus1 ,andreas nomine4 ,nos octo de gala in barcam descendimus1 et educti ad litus 7,b7 de nostra peregrinatione contulimus4 ,erat autem tarda hora1 et sol occubuerat1 et tenebrescebat4 ,servus ergo noster et ductor1 duxit nos sic in tenebris ad villam quandam1 quae dicitur ,ornyca1 distans #a miliare a mari2 et ibi excitato quodam homine rustico1 quem noverat ductor noster4 ,protulit autem rusticus panem et vinum et caseum et manducavimus et bibimus4 ,conduximus etiam in villa octo mulas1 super quas sedimus1 et cum jubilo processimus4 ,interea luna exorta est1 et sua luce expulsis tenebris nos laetificavit3 erant enim electi ,,viii4 socii1 et tempus pulchrum1 et provincia nobilis1 et via bona1 et cum hoc virgulta illius terrae suavissimum spirabant odorem1 quia paene omnes herbae illius insulae sunt aromaticae diversarum specierum1 et praecipue noctibus melius spirant1 cum rore madescunt4 ,coninuavimus autem iter nostrum usque ad ortum ,luciferi1 qui solem antecedit1 et in villam venimus1 quae dicitur villa ,s4 ,crucis1 ibique ligatis bestiis et accenso lumine socii mei biberunt3 ego vero dixi matutinas1 et abstinui1 quia in monte sancto celebrare ,missam proposui4 ,reclinavimus etiam nos ad quiescendum paululum1 et usque ad claram diem dormivimus1 jacentes juxta bestias nostras in terra4 ,vicesima sexta1 quae est ,sanctorum ,martyrum ,johannis et ,pauli1 dum surrexissemus1 rogavimus ,graecum illum1 ante cujus domum quievimus1 ut de bono prandio nobis provisionem faceret1 quia jejuni vellemus de monte ad eum reverti4 ,ascensis ergo bestiis processimus1 montem sanctum prae oculis habuimus1 horrentes quodammodo ejus celsitudinem4 ,in pede autem ipsius montis venimus in vallem deliciosam1 per cujus medium decurrebat aqua clara1 dulcis et viva1 cujus alveus floribus pulcherrimis nobis incognitis,,tr#aai et virgultis redolentibus erat plenus4 ,multae etiam arbores plenae corobi ibi stabant1 quod saeculares nominant panem ,sancti ,johannis2 per hanc vallem ascendimus in magno refrigerio1 quia sol1 licet suis ardoribus jam montes in circuitu incenderet1 nos tamen in valle nondum tangere poterat4 ,tandem autem ad clivum praecipitem montis devenimus1 per quod in bestiis ascendere montem non poteramus1 et ideo bestias arboribus alligavimus1 et pedibus transeuntes ascendimus cum grandi labore et multis sudoribus4 ,est enim mons altus et praecipitem habens clivum1 et per omnia dicitur esse similis monti ,thabor in terra sancta1 in quo ,dominus transfiguratus fuit2 hoc audivi a quodam1 qui utrumque ascendit4 ,cumque summitatem ejus attigissemus1 ante ecclesiam prostravimus nos in oratione1 et consedimus ad auram1 antequam ecclesiam ingredi vellemus1 ut spiritum resumeremus1 et sudores1 quibus pleni eramus1 extergeremus1 et incensio nostra tepesceret4 ,quo facto ego celerius me expediens1 ut decens fuit1 ecclesiam intravi1 et campanam ibi pendentem pulsavi1 ut aedituus audiens adveniret4 ,statim venit unus clericus latinae linguae ignarus1 et protulit libros vetustissimos 7#fg ,a7,,tr#abj latinos cum aliis paramentis ad ,missam4 ,compulsatione autem facta ,missam legi de sancta cruce1 et collectas recepi de sanctis martyribus ,johanne et ,paulo1 et de iter agentibus4 ,finita ,missa verti me ad socios et fratres meos1 et exhortationem eis feci1 pro digna et debita veneratione crucis1 et dixi differentiam illius crucis nobis ostendendae respectu dominicae crucis1 et convenientiam earum in aliquo4 ,hortatus etiam fui1 ne nimis curiosi investigatores essent1 et miraculum videre ne cuperent1 quia nec in ,jerusalem in sanctissimo sepulchro ,domini visuri essemus miraculum1 quanto minus hic quaerere deberemus4 ,hoc autem ideo dixi1 quia satis rara et insolita de illa cruce audivimus1 quae ibi viderentur4 ,accepi ergo post haec accensam candelam ad manus1 et transivi ad locum crucis1 et sequebantur me fratres mei peregrini3 et capellanus comitabatur me4 ,dum autem ad locum venissemus1 patefecit capellanus locum1 ita quod crucem sanctam in prospectu coram oculis habuimus4 ,ego ergo primus accessi et crucem deosculatus fui1 eamque diligentius ante et retro perspexi4 ,deinde accesserunt socii mei1 eam honorantes1 et diligenter considerantes unus post alium4 ,est autem crux satis magna1 ab anteriore parte argenteis laminis deauratis obtecta1 sed in parte quae respicit murum1 nuda est1 de pulchro et sano ligno1 ac si esset cypressus4 ,et dicunt1 quod sit crux ,dysmae1 latronis dextri1 cui ,dominus ,jesus in cruce promisit paradysum4 ,nam sancta ,helena1 dum tres invenisset cruces sub monte ,calvariae1 unam crucem1 scilicet ,gesmae1 sinistri latronis1 abjecit4 ,secundam crucem1 ,dysmae1 sibi retinuit4 ,tertiam vero ,christi crucem toti mundo honorandam exhibuit4 ,crucem ergo suam ,dysmae integram in montem hunc de ,jerusalem adduxit1 et hic monachorum monasterium construxit magnum1 et ecclesiam1 in quam crucem hanc tanquam singularissimas reliquias reposuit1 et juxta altare in muro habitaculum sive reservaculum sibi construi fecit3 eamque illac posuit4 ,et ibi usque nunc stat irremota1 quamvis ipsum monasterium dudum sit per ,turcos et per ,sarracenos funditus eversum1 et monachi ordinis ,s4 ,benedicti1 cultores loci1 sint dispersi4 ,porro mirabilis est hujus crucis positio sive locatio in loco4 ,stat enim in fenestra1 non perspicua ipsa crux2 et ambo brachia ejus sunt foraminibus in muro factis immissa1 et pes crucis foramini fundamenti est immissus4 ,sunt tamen foramina brachiorum et pedis magna1 ita quod non est proportio eorum ad foramina1 nec tamen tangit murum1 sed libera et soluta est ab omni parte a contactu muri2 et hoc est mirabile famatum de hac cruce1 quod sine fulcimento pendeat in are1 et cum hoc stat ita firmiter1 ac si solitissimis clavis esset affixa1 vel muro connexa1 quod tamen non est1 quia foramina omnia tria sunt magna1 ita quod homo potest manum immittere1 et tactu percipere1 quod ibi nulla est fixura nec in dorso nec in capite crucis4 ,ego quidem potuissem hoc curiosius investigasse quam feci1 sed ,deum timui1 et 7,b7 quod aliis facere prohibui1 ipse non facere debui4 ,ascendi enim montem hunc ad crucem honorandam1 non ad miraculum experiendum1 vel ad ,deum tentandum4 ,ut autem haec crux venerabilior esset1 apposuerunt particulam unam de vera ,christi cruce4 ,in hac capella pendet una campana1 quam pulsavimus1 tam ante quam post ,missam1 et dixi sociis meis1 quod amplius non essemus audituri campanam aliquam usque ad reditum nostrum in ,christianorum terras4 ,et hoc fuit verum1 quia postea in quatuor mensibus nullam audivi campanam1 nisi hanc1 quam credimus esse huc positam per ,sanctam ,helenam1 quae et crucem huc collocavit4 ,sed qua ratione mota fuit illa sancta foemina ad ponendum illam crucem huc8 ,dicere possemus1 quod hoc fecit rationabiliter illa sancta mulier multis de causis4 ,i4 ,pro destructione gentilium rituum et errorum4 ,erat enim in monte hoc templum ,veneri consecratum1 cui et tota insula dicata extitit1 quia in ea ubique exempla suae impudicitiae dereliquit4 ,ideo pudicissima ,helena templo hoc destructo crucem pudicitiae regulam huc collocavit1 et viros religiosos castitatis sectatores hic in confutationem ,veneris habitare constituit4 ,et montis nomen mutavit3 qui prius ,ydolius dicebatur1 jam mons ,sanctae ,crucis dicitur4 ,veteres etiam dixerunt1 quod ,perseus1 totius nobilitatis ,graeciae pater1 ex hoc monte volatum accepit ad liberandam ,andromedam1 alligatam scopulo ,joppae1 et beluae marinae traditam devorandam4 ,ex eo etiam evolavit ad expugnandum ,gorgonem4 ,multi ergo propter haec fantastica huc ascenderunt ad videndum4 ,ideo sancta mulier crucem1 de qua latro volavit in paradysum1 huc posuit4 ,,ii4 ,hoc fecit pro confortatione ,cypriorum1 id est1 hominum de ,cypro4 ,nam in quodam loco hujus montis hiatus est1 et ex eo agente spiritu quidam audiebantur rumores et murmura progredi1 et dicebatur ibi esse descensus inferorum1 et ex eo ,cyprii magis infernum timebant1 cum ejus descensum apud se esse cernerent4 ,contra hunc mutilem timorem opposuit sancta foemina crucem4 ,,ii4 ,hoc fecit pro devotione peregrinorum4 ,nam peregrinantes ad terram sanctam ipsam terram totis praecordiis cupiunt videre1 et quanto ei propinquiores fiunt1 tanto magis videre eam concupiscunt4 ,in hoc autem monte serenato are videtur terra sancta4 ,ideo peregrini antiqui frequenter in eum ascenderunt ad videndam desiderabilem illam terram4 ,quapropter ,sancta ,helena huc crucem posuit1 et monasterium construxit1 pro peregrinorum devotione et consolatione4 ,,iv4 ,hoc fecit pro morum instructione in hoc facto ostendens1 quod quicunque crucem ,christi perfectam cupit ascendere1 oportet eum prius crucem poenitentiae latronis assumere4 ,igitur cum in ecclesia essemus expediti1 egressi sumus et habitaculum capellani,,tr#aba intravimus1 sperantes nos aliquid pro nostra confortatione invenire4 ,sed habitatio illa erat inanis et vacua1 nec fuit ibi aqua frigida1 nec paximacius1 7#fh ,a71 nec loqui nobis poterat1 quia purus ,graecus erat1 et latinum erat sibi barbaricum2 italicum arabicum2 et theutonicum tartaricum3 et ita sine consolatione exivimus2 et in supercilio montis deambulavimus1 et antiquas spissas murorum ruinas ibi vidimus de templo ,veneris relictas4 ,ad omnem etiam plagam circumspicientes longe lateque per insulam et mare vidimus4 ,sed quia prae nimio caumate erat quodammodo ar caliginosus et nebulosus1 non poteramus terram sanctam videre3 nec montes ,armeniae1 nec ,cappadociae nec ,coelesyriae1 nec ,galileae1 quae omnia vidissemus1 si arem purum habuissemus4 ,his peractis ingressi sumus ecclesiam et salutata ac deosculata sancta cruce de monte festini descendimus usque ad bestias nostras1 et equitavimus in villam ,sanctae ,crucis et prandium paratum invenimus adoptatum1 et cum gratiarum actione manducavimus4 ,porro recedere statim a loco non poteramus1 quia valde incaluerat1 et sol ut ignis ardebat4 ,transivimus autem in unam ecclesiam ,graecorum1 quae erat prope hospitium1 ut in ea post orationem paululum in umbra quiesceremus4 ,nobis in ea sedentibus1 venit clericus quidam1 et latina lingua dixit nobis3 quid1 inquit1 facitis in ecclesia graeca8 ,hic prope est alia ecclesia latina de ritu vestro1 in qua orare et pausare debetis4 ,surreximus ergo1 et cum eo in ecclesiam latinam venimus4 ,protulit autem ex archivo ecclesiae brachium ,s4 ,annae1 matris ,b4 ,mariae ,virginis argento venerabiliter inclusum4 ,protulit et unum clavum similiter argento ab inferiori immissum1 quem dixit esse unum de clavis ,christi1 quo cruci confixus extitit4 ,has reliquias deosculati sumus1 et clenodia nostra eisdem applicavimus ad contactum1 ut dixi fol4 #cf4 ,a4 ,didici autem1 quod clericus ille erat monachus1 quod tamen habitu cognoscere non potui1 quia toga de schamlotta opertus erat1 et fuit ambarum ecclesiarum plebanus1 graecae et latinae1 et per omnia se regebat secundum utrumque ritum4 ,nam dominicis diebus celebrabat primo ,missam in ecclesia latina1 et conficiebat more occidentalium in azymo4 ,illo officio finito transibat ad ecclesiam graecam1 et more orientalium conficiebat in fermentato4 ,hoc mihi plurimum displicuit1 et judicavi sacerdotem illum haereticum pessimum1 seducentem populum hinc et illinc4 ,sunt enim illi duo ritus incompatibiles in una persona1 et vix compati se possunt in una civitate1 propter difformitatem in multis gravibus et magnis articulis4 ,ecclesia romana toleravit quidem olim ritum ,graecorum1 et tamen nec tunc licuit esse ,graecum et ,latinum simul1 multo minus nunc1 cum eos ecclesia tanquam schismaticos et haereticos condemnet1 et ipsi ,graeci nos in suis officiis vitent1 et omnibus dominicis diebus ecclesiam latinam excommunicatam pronunciant suo populo1 et nos ,latinos usque ad exterminium odio habent4 ,quomodo ergo potest vir probus et bonus catholicus esse plebanus latinus et graecus8 ,nemo hoc agit nisi qui cupiditati et voluptati satisfacere 7,b7 intendit4 ,tales enim ea1 quae in utroque sacerdotio ad voluptatem pertinent1 acceptant3 onerosa vero et dura tam hic quam illic respuunt4 ,multi namque sacerdotes latini ad ritum graecum se transferunt1 ut uxores ducere audeant1 sed cum hoc libertatibus latinorum sacerdotum gaudere volunt1 quae tamen eorum non sunt etc4 ,igitur cum solis ardores mitescere inciperent1 meridie transacta bestias nostras ascendimus1 et contra mare descendimus usque ad ecclesiam ,s4 ,lazari1 quae supra maris litus stat3 et gala nostra ex opposito ejus longe in mari2 ibique bestias dominis suis remisimus4 ,erat autem super litus maris magnum forum et hominum multorum congregatio propter galam nostram1 ex qua marinarii nostri mercimonia producebant1 et negotiabantur cum ,cypriis4 ,sic ubique fiebat in omni loco1 ad quem applicuimus4 ,viso autem foro in galam remeavimus ad ,dominos et confratres nostros1 eosque tristes et murmurantes invenimus pro eo1 quod patronus nondum venerat1 et taedio magno illo die affecti fuerant1 et omnes peregrini ad nos congregabantur audire cupientes de his1 quae videramus4 ,quibus auditis beatos nos dicebant1 et dolebant se non fuisse nobiscum profectos4 ,vicesima septima1 cum videremus patronum tardare1 iterum aliqui peregrini ducere se permiserunt ad litus1 ut ibi diem deducerent1 quorum ego unus fui4 ,major tamen pars peregrinorum in gala remansit1 timentes arem cyprium1 qui ut communiter nocivus est ,theutonicis1 nisi sint bene complexionati et fortes4 ,ideo nobiles cuti suae timentes ,cyprum non ingrediuntur4 ,in litore ergo existentes transivimus ad locum salinae1 ubi ex ruinis comprehendimus olim civitatem non modicam stetisse4 ,a tergo civitatis est locus collibus circumdatus1 qui pro tempore mari intumescente aqua impletur1 et fit quasi lacus1 et dum mare iterum diminuitur1 omnis aqua maris in loco illo remanens a sole in optimum et preciosum et albissimum sal decoquitur3 et hoc sal venale ad multas regiones defertur1 et regina ,cypri multam pecuniam inde recipit a mercatoribus salis4 ,in prima mea peregrinatione vidi multos homines ibi laborantes in salis segregatione ab aquis nondum decoctis3 et multi alti cumuli salis ibi erant sicut monticuli2 sed jam non erat unus homo ibi1 et ubi prius stabant salis cumuli1 jam fuit aqua profunda4 ,itaque circa vesperas in galam remeavimus et indignati contra patronum eramus4 ,eodem sero revenit mulier illa1 quae in ,rhodo remanserat imbarcata4 ,de cujus ingressu parvum gaudium erat4 ,compatiebar tamen misellae propter angustias ejus ex recessu navis perpessas4 7#fi ,a7 ,vicessima octava ante solis ortum venit patronus de ,nicosia cum quibusdam ,cypriis1 loca sancta in ,jerusalem visitare volentibus1 inter quos erat una pretiosa mulier1 de pedissequis reginae1 quae intendebat vitam suam in ,jerusalem finire circa loca sancta4 ,levatis ergo anchoris et navi soluta a portu illo tarda navigatione recessimus propter ventorum tarditatem4 ,porro in meridie venit ventus fortis1 sed contrarius1 et repente retrorsum nos rejecit contra promontoria terrae ,cypri4 ,ibi ergo bolide mari immissa invenimus terram prope temonem1 et statim1 ne in scyllas aut bythalassum incideremus1 remisimus vela1 et navem de manibus ventorum eripuimus1 et ejectis anchoris et navi ligata ibi secundos ventos exspectavimus4 ,poenalis autem fuit nobis illa exspectatio1 quia desiderio terrae sanctae flagravimus1 scientes nos amplius terram nullam visuros nisi illam desiderabilem4 ,magis autem poenalis fuit illa tardatio domino patrono et suis1 timentes ne ,augustinus1 qui nos praecesserat cum suis peregrinis terram sanctam ingredi permitteretur ante nostrum adventum1 quia si hoc factum fuisset1 tamdiu oportuisset nos in portu mansisse1 quousque illi peregrinationem suam peregissent1 et ad mare reversi fuissent3 et hoc fuisset mors nostra1 et nobis intolerabile4 ,si enim in portu terrae sanctae eos non invenissemus1 statim in ,cyprum reverti nos necesse fuisset1 et ibi degere usque ad reditum eorum4 ,porro post solis occasum venit tenuis ventus1 cui navem commisimus1 et parum nocte illa serpuimus4 ,vicesima nona die1 quae est sanctorum ,apostolorum ,petri et ,pauli1 et erat dominica ,v4 post ,trinitatis1 impulit nos ventus contrarius retrorsum1 et prope portum limonicensem1 quem quinta feria praeterivimus1 venimus3 ibique anchoram fiximus4 ,galoti autem acceptis securibus in nemus propinquum navigaverunt1 caedentes ligna ad coquinam1 nec cogitabant esse festum ,apostolorum et diem dominicum4 ,cum autem sero factum esset1 mutatus est ventus in melius1 et soluta navi repente a ,cypro sublati sumus in maris altum1 et nullam terram aut insulam videre potuimus1 quia longius ejecti eramus4 ,tricesima die1 quae est commemorationis ,s4 ,pauli1 et ultima ,junii1 fortiter navigavimus et cum ingenti desiderio exspectavimus illius desiderabilis et nobilis terrae promissionis jocundissimum aspectum4 ,sicut enim ,moyses1 dum per vastissimum eremum venisset et terrae promissae jam propinquus esset1 desiderio ejus accensus ascendit in montem in verticem ,phasca1 et inde terram sanctam contemplabatur1 ut dicitur ,deut4 #cd4 v4 #a42 sic et nos educti de terris nostris per mare magnum1 et facti propinqui terrae sanctae ad superiora navis 7,b7 continue ascendimus1 ut eam terram1 ad quam tendebamus1 visu praeoccupare possemus4 ,beatum enim se quilibet aestimasset1 si ipse primus hanc de mari terram vidisset4 ,qua propter prece induximus et precio conduximus juvenes galstrelos vigiles kebae1 ut diligentius circumspicerent per maris latitudinem1 et visa terra sancta clamore nunciarent1 et cuiuscunque hoc nunciantis vocem primo audiremus1 eum bona curtusia remunerare vellemus4 ,fateor hoc de me ipso1 non ad aliquam jactantiam sed ad describendam decentiam1 quod in utraque peregrinatione in illis diebus1 quibus suspicabar nos terram sanctam citius videre1 taeduit me dormire1 manducare et bibere1 et nocturnae tenebrae quieti humanae deputatae erant mihi poenosae1 lectulus factus fuit mihi stimulus1 cumba infernus1 nec amplius potui legere aut scribere1 nec colloquiis pristinis interesse1 sed solatium meum erat sedere in prora super galae cornua1 et ibi incessanter oculos per latitudinem maris circumferre3 ut saltem oculorum labore possem aestum mentis mitigare4 ,noctes advenientes turbato animo suscepi1 et quod vix audeo dicere1 eis nonnunquam ex subreptione maledixi1 pro eo quod medium videndi1 lucem scilicet1 mihi auferebant4 ,porro omnibus his diebus auroram praeveni sedens in prora1 eamque illucescentem gaudens suscepi1 et deinde ortum solis praestolabar1 et diligentissime per superficiem maris visum sparsi1 et in orientem defixi1 quem tamen infra aquam esse imaginabar1 propter maris altitudinem4 ,ideo in altum non suspexi1 sed partem coeli1 quae parti maris conjungi videbatur termino orizontis1 irreverberato intuitu inspexi1 ut sole ad ortum procedente considerarem1 an aliquod obstaculum aut corpus opacum videre possem1 inter corpus solare lucidum et corpus aqueum clarum1 et corpus sic se objiciens nihil aliud fuisset nisi mons aliquis terrae sanctae1 quam ego scivi ad orientem contra nos esse4 ,nam quando gala natat in alto maris et sol oritur1 tunc videtur1 quod de aqua prodeat1 et nullum medium videtur inter solem et aquam1 quod etiam in occasu fit1 ubi sol quasi aquis immergi videtur4 ,sed dum gala prope terram est ad ,,xx vel ,,xxx miliaria theutonica1 tunc sol oriens videtur a montibus illius terrae prodire1 ita quod montes antes solem cernuntur in rutilatione aurorae1 quia inter solem et mare opponuntur4 ,sed quam statim sol ortus super montes est elevatus1 montes illi amplius in duabus vel tribus horis videri non possunt4 ,sic ergo mane in crepusculo in prora stabam1 et terram sanctam ante ortum solis cernere cupiebam1 et propter ipsam terram solis ortum desiderabam1 ipsumque solem orientem gaudiose salutabam1 quia non nisi ejus beneficio terram illam cernere poteram4 ,sed dum solem viderem super mare elevatum1 nec in ortu aliquid demonstratum1 tristis visum repressi1 et ad horam aliis intentus fui4 ,eodem modo erat et aliis peregrinis1 non quidem omnibus1 sed solum amantibus et desiderantibus4 ,ach ,deus meus1 quam dulce potest esse in devotis et contemplativis desiderium patriae coelestis1 cum indevotis et 7#gj ,a7 miseris criminosis et vagis peregrinis tam suave1 dulcens sic et fervens desiderium patriae terrestris6 ,sicut enim ,maria ,magdalena igne amoris succensa saepe se inclinavit1 et in monumentum sui dilecti introspexit3 sic amorosus peregrinus in navi saepe erigit se et ad orientem intuitum defigit1 ut terram monumenti sui dilecti cernere quest4 ,ideo toto die sedebamus respicientes per mare an aliquid possemus praeter aquam videre3 et nonnunquam ex forti imaginatione aestimabant se aliqui terram videre1 aliosque advocabant et ad videndum invitabant1 et pio litigio concertabant1 his dicentibus se terram videre1 aliis hoc negantibus4 ,et aliquando altercantes unus se alteri obligabat pro sua veritate1 et judicium committebant speculatori sedenti super kebam1 qui data sententia unus alteri malfasetum aut aliam rem1 quam obligaverat1 solvebat4 ,inter haec prospera navigatione processimus et bonum valde ac tranquillum ventum habuimus4 ,videbatur autem nobis1 quod ipsum amarum mare jam inciperet dulcescere suavem praestans navigationem1 et hoc propter propinquitatem dulcissimae terrae illius1 quae fluit lacte et melle4 ,sicque transivit dies illa cum nocte1 et per consequens finem habuit ,junius mensis4 ,finitur ,tractatus tertius4 ,modus procedendi in tractatu peregrinationis terrae sanctae et ,jerusalem4 ,evagatione deducta per mare usque ad terram sanctam ex ,dei dono consequenter ita procedendum erit1 quod continuabo de die ad diem processum peregrinationis communiter incipiendo diem a vespera praecedente1 sic enim processus per loca sancta agitur1 ut patebit3 et cum hoc loca1 ad quae peregrinatio se extendit1 describam fideliter cum omnibus1 quae nobis contigerunt4 ,non autem intromittam me de descriptione aliorum locorum1 ad quae non ducuntur peregrini1 vel totalis terrae sanctae1 aut antiqui status civitatis ,jerusalem1 nisi in quantum per accidens coactus fuero etiam de his1 quae non vidi1 facere mentionem4 ,si cui autem placet videre,,tr#abb terrae sanctae descriptionem pulcherrimam et verissimam1 legat libellum fratris ,burcardi1 ordinis ,praedicatorum1 ,ulmae in ,libraria ,praedicatorum4 ,de qua etiam ingenuus ,dominus ,bernhardus de ,braitenbach1 ecclesiae moguntinensis dignissimus decanus1 meae peregrinationis socius1 sumpsit descriptionem terrae sanctae1 suo peregrinali sive viagio inserens4 ,sequitur ,tractatus quartus1 ,continens ,acta peregrinorum terrae sanctae per mensem ,julium1 cum descriptione sanctorum locorum in ,ierusalem et in circuitu ejus4 ,julius mensis1 peregrinorum jubilus1 mensis in cujus prima die omnium terra terrarum dignissima illis peregrinis apparuit1 qui in hoc evagatorio notantur4 ,nam cum prospera et repentina navigatione de mari pamphilico in pelagum ,syriae et ,phoenicis venissemus2 inde contra austrum retracti in optatum fretum palaestinum incidimus ipsa nocte4 ,mox autem ut aurora rutilare coepit1 resplenduit et terra sole clarior1 terra inquam sancta1 terra ,chanaan1 terra nominatissima4 ,quam cum vidisset primo speculator in keba vigilans1 in hunc subito prorupit clamorem3 o ,domini peregrini surgite et ascendite1 ecce apparet terra1 quam cupitis videre4 ,hoc clamore audito confestim omnes de galae penetralibus eruperunt1 viri et foeminae1 senes et juvenes1 sani et debiles1 et sursum ascenderunt1 ut viderent terram illam1 propter quam proprium solum reliquerant1 seque multis miseriis et mortis periculis exposuerant4 ,verum quia adhuc longe a nobis distabant1 nos nihil nisi mare videre poteramus4 ,ipsi autem marinarii omnes affirmabant1 se terram videre4 ,habent enim usum maris et valde a longinquis patet eis adventus navium aut terrarum intuitus3 quem visum non habens nullo modo potest discernere4 ,porro post spatium unius horae cum magis et magis appropinquaremus1 incepimus et nos promontoria videre et montium cacumina quasi de mari prominentia4 ,marinarii tamen nostri adhuc dubitabant1 quae terra esset4 ,quidam dicebant1 quod esset ,cappadocia1 alii quod esset ,cilicia1 caeteri affirmabant quod esset ,syria ,phoenicis4 ,majors pars dicebat1 quod ,cappadociam haberermus ad sinistram1 et supra eam jam ascendissemus1 ita quod in latere ,antiochiae essemus1 et illud apparens ad sinistrum supra nos esset ,syria ,phoenicis4 ,hoc autem ante faciem ex opposito esset longe1 7#ga ,a7 tamen esset ,palestina ,phylistinorum1 terrae sanctae contermina1 et ita erat4 ,cumque jam nullum dubium esset quin terram sanctam videremus1 et montes ,israel prae oculis haberemus2 imperavit patronus silentium fieri1 et praeconis voce certificavit nos hanc illam esse terram benedictam1 in qua filius ,dei ,jesus ,christus1 ,dominus noster1 conceptus1 natus1 conversatus1 crucifixus1 mortuus1 sepultus et tertia die de sepulchro resuscitatus est1 sicut certissima fide confitemur4 ,idcirco dignum et justum esse intimavit1 gratias redemptori agere1 et altissimis vocibus hymnum laetititiae decantare4,,tr#abc ,duo ergo de peregrinis sacerdotes et religiosi bene vociferati ascenderunt de transtris ad malum1 ad locum1 ubi solet legi ,missa navalis1 et uniformiter alta voce emissa canticum ,ambrosii et ,augustini inchoaverunt3 ,te ,deum laudamus2 quod caeteri clerici more ecclesiastico prosecuti sunt1 cantantes unusquisque secundum notam chori sui4 ,nunquam audivi tam laetum et suavem cantum4 ,erant enim voces multae1 et ex multiplici dissonantia dulcis quodammodo discantus et harmonia causabatur4 ,nam omnes eadem quidem verba sonabant1 sed notis quadam suavi modulatione dissonabant1 et jocundum valde fuit audire1 tot clericos simul eundem cantum concinere ex laetitia4 ,ibi erant clerici latini multi1 sclavi1 italici1 lombardi1 gallici1 franci1 theutonici1 anglici1 hibernici1 ungari1 scoti1 daci1 bohemi et hispani1 et multi eiusdem,,tr#abd quidam linguae1 sed de diversis dioecesibus et de diversis ordinibus4 ,et hi omnes mirabile ,te ,deum cantabant1 quibus etiam saeculares tam galotae quam peregrini consonabant prae gaudio,,tr#abe ad sortem conclamantes4 ,sed et tubicines vel trompetae nostri fortissime tubis vel trompetis concrepabant1 et schalmiis sonabant1 et bogadellus quidam joculator cum tympano et sambuce ludebat1 et quidam alii fistulis et musis voces dabant4 ,inter haec quidam contra terram sanctam orabant1 alii prae gaudio in cantu flebant2 et sic cantabant omnes canticum novum ante sedem ,dei1 et resonabant terra et mare in voces eorum4 ,videbatur enim nobis sic cantantibus1 quod galea nostra resultaret et celerius curreret1 mareque liberius sulcaret1 ventus quoque vela ipsa copiosius impleret1 et aqua vento mota velocius nos impelleret4 ,itaque finito hymno et laudibus signum cum tubis ad mensam dabatur3 et cum gaudio quilibet se ad mensam parabat4 ,quidam autem sacerdos vir corpore gravis1 honestus et annosus1 qui ad latus meum dextrum cumbam habebat1 ad stantiam suam post cantum festinabat1 et dum per scalam descendere vellet1 et pede primum scalae gradum lubricatum ex continua deambulatione tangeret1 facillari coepit pedibus1,,tr#abf et deorsum subito ruens importune in carinam cecidit1 et ibi quasi mortuus 7,b7 jacuit3 ad hoc omnes accurrimus pro fratris consolatione4 ,sed vir ille confracto capite et dissolutis membris pro mortuo trahebatur in cumbam suam4 ,post horam tamen ad se reversus ligaturas et curas accepit1 et aliquantulum post tempus aliquorum dierum convaluit4 ,prandio finito in marginibus navis stetimus1 et tantum montana videre poteramus1 quae omnia calva et alba nobis videbantur4 ,post meridiem vidimus in aquilonari parte montes altos1 inter quos mari propinquior erat mons ,carmeli1 in provincia ,phoenicis4 ,in cujus aspectu recordabar1 quomodo sanctus propheta ,helias in eo monte ,deum pro pluvia deprecatus est1 quando non pluerat annis tribus et mensibus sex1 et quomodo eo orante ascendit nubecula parva quasi vestigium pedis de mari illo1 ex qua generata fuit grandis pluvia1 ut habetur,,tr#abg #c4 ,regum4 #ah4 ,cogitavi etiam1 quomodo rex ,saul in illo monte erexit fornicem1 arcum triumphalem ad gentilium morem1 in quo descripsit suos triumphos1 et in altum erexit1 ut a transeuntibus terram et mare navigantibus videretur fornix1 in quo facto ,deum valde offendit1 ut dicitur,,tr#abh #a4 ,regum4,,tr#abi #ae4 ,admirabar etiam cur sponsus1 ,cantic4 #g41 caput suae sponsae huic monti assimilari voluit1 dicens3 caput tuum ut ,carmelus4 ,ab hoc denique monte propter sui foecunditatem tota terra sancta denominatur ,jerem4 #b43 introduxi vos in terram ,carmeli4 ,in isto monte fratres ,carmelitae sumpserunt exordium1 et olim ibi habebant magnum conventum4 ,fuit autem hic ordo institutus ab ,alberto quodam patriarcha ,jerosolymitano tempore1 quo ,christiani latini habebant ,syriam1 et tradidit eis dictus ,albertus cappam ferre superiorem ex serico quibusdam,,tr#acj largis virgis et griseis circulatam4 ,sic enim dicunt ,heliam ,prophetam vestitum fuisse1 quod tamen nec ex canonica scriptura nec authentica auctoritate haberi potest4 ,post modum ,honorius ,,iii4 ,papa chlamydem circulatam mutavit in album1 sub titulo b4 ,mariae ,virginis de ,carmelo confirmavit et approbavit4 ,dicunt autem ,soldanum ,aegypti ordinem istum1 dum priori habitu uteretur1 mirum in modum reverentia1 devotione1 et eleeomosynis et beneficiis amplexatum esse ob memoriam ,heliae prophetae1 quem ,sarraceni colunt3 eo mutato e finibus atque omni regno ejecisse1 unde necesse fuit monasteria in ,europa fundari1 sicque a monte ,carmel rejecti ubique nunc in ,christianitate sunt diffusi4 ,si habitum album non assumpsissent1 usque hodie sine impedimento ,saracenorum ,carmeli montem incolerent4 ,nam apud ,sarracenos albae vestes ita in pretio habentur1 ut nemo christicola eis uti permittatur3 et idcirco fratres ,praedicatores1 quia albis vestiuntur1 ejecti fuerunt ab agro ,acheldamach1 quem emerant multo auro a ,soldano1 et hodie si fratres minores mantella alba susciperent1 eos ,sarraceni non sustinerent ,ierosolymis4 ,sub eo monte est torrens ,cison1 in quo ,elias propheta prophetas occidit ,baal1 ut dicitur #c4 ,reg4 #ah4 ,sub eo etiam sunt illae magnae civitates ,tyrus1 ,sydon1 ,acon sive ,phtolamaida1 de quibus multa in scripturis habentur4 ,demum ab aquilone avertimus oculos1 et contra orientem eis conjectis vidimus ,judaeam cum montanis suis1 et praesertim montem ,modin1 super quem erant sepulti ,maccabaei1 et super sepulchra eorum aedificavit ,symon aedificium altum visu1 lapide polito1 retro et ante1 et statuit septem pyramides eisque circumposuit columnas magnas et super columnas arma ad memoriam aeternam1 et juxta arma naves sculptas1 quae viderentur a navigantibus mare4 #a4 ,machab4 #ac4 ,hunc montem et alia1 quae noscere didici1 ostendi ,dominis meis de mari4 ,inter haec terrae sanctae appropinquavimus1 et ad portum ,joppen applicuimus ibique galam domini ,augustini cum suis peregrinis nondum eductis invenimus1 de quo plurimum omnes laetati fuimus1 quia si educti fuissent1 nos neglecti fuissemus1 ut patet supra fol4 #fi4 die #bh4 cum autem non longe a gala ,augustini essemus1 injecimus mari bolidem1 et invento fundo anchoras injecimus et navem stabilivimus extra scopulos ,andromedae1 qui portum illum muniunt4 ,non enim ausi fuimus propius litori accedere1 ne ,sarracenos offenderemus1 quorum salvum conductum non habuimus4 ,et ut notarent illi ,sarraceni1 qui in turribus ,joppen portum custodiebant1 adventum nostrum esse pacificum remisimus antennam1 et involvimus velum grande1 et nulla festa penitus 7#gb ,a7 fecimus in portu isto1 sicut in aliis portubus facere consuevimus3 nulla enim vexilla ereximus1 nullas bombardas sonare fecimus1 scapham non submisimus1 omnem galae ornatum cavimus1 tubis1 schalmiis et cornibus non cecinimus1 sed ut timorosi1 humiles1 domini ,soldani tributarii1 salvo ejus conductu necessarii1 ,maurorum et ,saracenorum captivi servi1 exspectantes gratiam ex opposito turrium ,joppen stabamus4 ,porro dominus ,augustinus alterius galae patronus ante adventum nostrum miserat famulum suum ad eos1 qui in turribus ,joppen erant1 ut tractaret cum eis de habendo salvo conductu pro sua duntaxat gala4 ,dum ,sarraceni intellexissent1 adhuc aliam galam cum peregrinis superventuram1 nolebant dominum ,augustinum audire1 et repulerunt a se1 cogentes regredi in galam1 quousque et alia gala superveniret1,,tr#aca quod tamen fuit contra mentem patronorum1 quia quilibet intendebat suos peregrinos per se1 sine societate aliorum1 per loca sancta ducere propter invidiam1 quam adinvicem habebant4 ,sed ,sarraceni se mentibus intentionibus peregrinorum magis conformabant quam illorum invidorum4 ,erat enim peregrinorum ambarum galearum mens et voluntas1 ut simul omnes per loca sancta duceremur4 ,sic ergo finita fuit prima dies ,julii1 et per noctem1 sicut oportuit1,,tr#acb quievimus in gala4 ,secunda die ,julii1 quae est visitationis gloriosae ,virginis ,mariae1 ante solis ortum submiserunt gubernatores scapham ad mare1 et patronus misit aliquos servos ad hoc aptos1 ut navigarent ad litus1 et de salvo conductu providerent4 ,similiter fecit ,augustinus1 alius patronus4 ,porro ,augustinus habuit unum galeotum natum de ,jerusalem1 ,saracenum baptizatum1 qui et mores et linguam eorum scivit1 quem etiam pro expeditione illius causae emisit4 ,ascenderunt ergo utrorumque patronorum servi ,ramatha et adventum peregrinorum praefecto ,ramathae intimaverunt et consequenter ascenderunt in ,ierusalem1 et negotium patri ,gardiano montis ,syon nunciaverunt3 rogantes eum1 quatenus sine mora a capitaneis ,ierusalem1 ,ramathae et ,gazarae salvum conductum procuraret1 et ,trutzelmannum ,calinum cum armatis ,mamalucis adduceret1 et asinos cum asinariis disponeret1 et omnia alia pro inductione peregrinorum necessaria1 citius quo posset1 ordinaret1 et veniret1 eosque de mari tolleret4 ,interim autem1 quo haec aguntur1 peregrini in navibus manserunt1 exspectantes eorum eductionem4 ,eodem die1 hora qua ,missa celebrari consueverunt1 convocavi omnes peregrinos theutonicos et eis sermonem feci de peregrinatione beatissimae ,mariae ,virginis1 quam peregit in visitatione et transitu per montana ,iudae1 et regulas nostrae peregrinationis ex ejus devotissima peregrinatione collegi et proposui1 et praeconia ac laudes nostrae peregrinationis exposui et peregrinationem hanc ,ierosolymitanam extuli4 ,sed montis ,synai visitationem super omnia laudavi1 volens movere aliquos1 ne nimis trepidarent4 ,eram enim ego intentionis peregrinationis ,synai1 sed nulli hoc manifestavi1 nec aliquis mihi de se1 et ideo vehementer timui1 ne forte 7,b7 in tanto peregrinorum agmine nullus esset ad montem ,synai iturus1 sicut et in prior peregrinatione contigit4 ,sic,,tr#acc ergo finita fuit dies illa et iterum noctem in gala egimus4 ,tertia die cogitavi tempus adesse1 quo ,dominis meis intentionem meam de peregrinatione montis ,synai manifestarem4 ,et solos quatuor ,dominos convocavi in partem segregatis omnibus servis et lachrimosis oculis ac moesto corde et facie dixi3 ecce generosi ,domini mei1 et charissimi filii1 fratres et socii1 de gratia vestra usque huc perductus sum1 fateor1 et per vos licentiam et expensas pro isto tempore habui1 pro quo beneficio ingentes grates refero4 ,sed unum est1 quod plurimum me conturbat et sollicitum ac anxium reddit4 ,sperabam in egressu nostro de terris et locis nostris1 si ,deus nos omnes sanos usque huc perduceret1 quod ad minus aliquis vestrum1 etsi non omnes simul1 post terrae sanctae lustrationem ulterius peregrinaturus esset1 ad sanctum montem ,synai1 ad ,sanctam ,katharinam1 cum quo et mihi oportunitas daretur veniendi ad eadem loca sanctissima2 sed heu6 spe mea frustratus sum1 quantum ad hoc4 ,insuper nec audeo1 nec debeo petere licentiam a vobis recedendi1 et vos derelinquendi1 cum in reversione majus periculum vobis immineat4 ,si tamen licentiam mihi sponte dare dignaremini1 pro munere gratissimo eam accipere vellem a benignitate vestra4 ,quam,,tr#acd si dare nolueritis1 vobiscum libens revertar usque ,venetias1 sed ,venetiis procidam ad pedes vestrarum ,dominationum et expensas petam revertendi huc1 nec unquam ,alpes transcendam1 nisi montem ,dei ,oreb et ,synai ascendero1 et sepulchrum beatissimae ,katharinae ,virginis visitavero4 ,hoc enim voto dudum emisso promisi4 ,cum autem ,domini mei audivissent hanc meam intentionem1 et serium vidissent1 deliberanti spatium acceperunt1 et post horam me revocantes licentiaverunt4 ,et ne1 inquiunt1 putetis1 quod nobis non fueritis dilectus capellanus1 ostendimus signum nostrae dilectionis ad vos in nostra separatione1 et contribuemus et subveniemus vobis in expensis4 ,si autem nihil factum fuerit de illa peregrinatione1 vel vos poenituerit1 eritis in nostro consortio sicut prius1 et deducemus vos usque in domum vestram4 ,hoc cum audivissem1 gratias egi cum debita et condigna reverentia ,dominis illis1 et me pro hac gratia in perpetuum eorum obsequium exhibui3 et peregrinationem hanc ita me facturum promisi1 ac si ab eis ad hoc motus et missus fuissem4 ,tantum autem laetificatus fui ex illa licentia1 quantum fui ,ulmae dum data fuit mihi licentia ire ,jerosolymam4 ,hoc ergo sic juxta votum adepto transivi per galam ad milites mihi notos1 an aliqui inter eos ad ,sanctam ,katharinam essent peregrinaturi1 et inveni quinque electos nobiles milites1 qui in scriniis pectoris sui hoc hucusque celaverant4 ,post prandium descendi de gala in barcam et duci me feci ad galam domini ,augustini1 ac si aliquos 7#gc ,a7 mihi notos visitare vellem4 ,dum autem ad eos venissem1 secrete investigavi de illa peregrinatione montis ,synai a quodam mihi magis noto1 qui occulte dixit mihi1 quod ,,xii peregrini essent in eadem gala1 qui inter se conjurassent ad illam peregrinationem peragendam1 inter quos unus et principalis esset dominus ,johannes de ,solms1 ,comes2 nollent tamen hoc praedicari in publico1 sed in occulto haberi4 ,nam semper illi peregrini1 qui intendunt visitare montem ,synai1 occultant1 quam diu possunt1 illa ratione1 ut si illos non ire contigerit1 non derideantur4 ,porro magna mihi cura erat statim explorare1 an aliqui essent montem ,synai adituri1 quia experientiam habui1 nisi hoc in navi existens fecissem1 in terra sancta et in ,jerusalem1 veritatem vix hujus rei percepissem4 ,sunt enim peregrini in terra sancta nimis occupati1 et raro vel nunquam omnes simul et distracti1 et nisi in navi rem illam cum ,dominis meis expedivissem1 omnino me ipsum neglexissem4 ,percepta ergo veritate in gala domini ,augustini remeavi cum laetitia in galam nostram gaudens me invenisse socios4 ,porro post laetitiam statim subsecuta fuit tristitia4 ,quum enim de barca in nostram galam ascendi et ante puppim cum quodam starem1 vocavit me dominus patronus in commodum suum et ingressus inveni cum eo sedentem unum ,mamalucum armatum1 qui in barca de ,joppen venerat1 et nova1 quae recitaverat1 voluit patronus me etiam audire4 ,dixit enim ,mamalucus ille1 quod ,arabes devastassent monasterium ,s4 ,katharinae sub monte ,synai1 et omnes monachos occidissent1 et propterea hoc anno nulla posset fieri peregrinatio ad montem ,synai4 ,eodem etiam die venerunt aliqui ,sarraceni ad nos adducentes de terra panes recentes et aquam et uvas1 et ea nobis vendebant1 qui eosdem rumores dicebant de ,arabia4 ,auditis his malis rumoribus prima quidem fronte turbatus fui1 sed postquam deliberavi1 spem accepi4 ,suspicabar enim statim1 quod ex practicis patronorum haec divulgarentur mendacia1 ut peregrini terrerentur et a proposito peregrinandi ad montem ,synai resilirent1 quia in quolibet peregrino montis ,synai perdunt ,,xii ducatos1 et hoc avaritiae eorum est adeo intolerabile1 quod exquisita mendacia excogitant1 et pro conformatione mendaciorum mendaces ,sarracenos et apostatas ,mamalucos inducunt4 ,minus ergo curavi verba illa1 et socios meos territos confortavi1 quia sciebam patronorum fallacias in hoc facto4 ,ita etiam me firmavi1 quod si verum fuisset hoc1 quod dicebatur1 nihilominus ad montem ,synai 7,b7 intendebam ire1 quia etsi ,arabes poterant destruere ,sanctae ,katharinae monasterium1 et ejus vastare sepulchrum1 nunquam tamen poterunt montem ,dei ,oreb et ,synai destruere1 aut transferre1 ad quem magis anhelabam quam ad sepulchrum ,s4 ,katharinae4 ,toto ergo die illo fui in illa re occupatus1 ut rem ad suum terminum deducerem in illa quiete2 quare post exitum de gala scivi tempus nullum vacare ad tractandum4 ,in illo die incepimus primo gustare fructus terrae sanctae1 et aquas ejus bibere4 ,praefatus autem mendax ,mamalucus1 qui nova illa in gala divulgaverat1 sedit in castello cum patrono et aliis1 et contra legem ,machometi sui bibit vinum1 et inebriatus fuit1 ita quod de gala in barcam descendere nequaquam poterat propter vertiginem1 et ita in gala nobiscum pernoctavit illa bestia maledicta4 ,quarta die cum sol oriretur1 nescio ex qua dispositione aris1 aquae vel elementorum accidit1 quod pisces maris supernatabant1 et se plus solito ostendebant in superficie maris4 ,et ibi vidimus mirabiles pisces4 ,quidam erant magni et totaliter rotundi sicut vannus4 ,quidam habebant capita canina cum auribus longis dependentibus1 et delphinos multos vidimus illo mane1 et magis manifeste quam prius4 ,porro post prandium vidimus exercitum armatorum ,sarracenorum venientem in equis et mulis1 qui in litore et circa turres ,joppen et in monte fixerunt tentoria et erexerunt tabernacula contra nos4 ,hoc cum vidissent patroni1 navigaverunt ad eos1 putantes advenisse praefectos et dominos3 sed non erant nisi servi praemissi ad loci praeparationem1 et in crastinum venturi erant domini ,mauri4 ,toto ergo die illo concurrebant ex adverso in litore1 et sedentes in mulis faciebant inter se jocosas congressiones ac si bellare vellent4 ,vidimus etiam cavernas et speluncas super litus maris in clivo montis1 ad quas intrudendi eramus1 et ,sarracenos vidimus toto illo die ingredi et egredi continue1 et mirabamur1 quid facerent in obscuris hospitiis nostris4 ,sed quid egerint in speluncis nec suspicari quidem poteramus1 donec cum molestia narium experti sumus3 faedaverunt enim locum urina et stercoribus1 ut patebit4 ,quinta die mane confluxit magna armatorum multitudo1 ut operiretur superficies terrae1 et mirabantur patroni et omnes galotae et marinarii1 quid sibi vellet tanta multitudo populi1 et conturbabantur1 quia nunquam cum tanta potentia prius eos viderant 7#gd ,a7 venire1 et timebant quod malum aliquod esset nobis paratum4 ,tres enim potentes capitanei praefecti cum suis armatis personaliter aderant3 scilicet3 praefectus de ,jerusalem1 et praefectus ,gazarae1 et praefectus de ,rama4 ,ad hos navigaverunt patroni cum suis muneribus1 quibus eos in eorum affectionem flectere conabantur1 eisque salutationem cum muneribus exhibebant1 et pro nostra pacifica inductione instabant1 quilibet patronus pro suis peregrinis4 ,et accipientes munera patronorum promittebant1 se fideliter nobiscum acturos4 ,interrogaverunt autem patroni dominos ,mauros1 cur cum tanta potentia advenissent1 et quae necessitas1 peregrinos inermes cum tot armatis inducere4 ,ad hoc responderunt1 quod ,arabes de locis desertis ascendissent in terram in magna multitudine1 et spoliarent obviantes eis1 nec alicui parcerent1 nisi potentioribus se3 et jam actu exercitum magnum in montibus ducerent1 et opinio multorum esset1 quod propter peregrinos ,christianos venturos illum exercitum collegissent4 ,idcirco,,tr#ace cum forti manu venissent1 ut nos tute in ,jerusalem possent ducere4 ,praeter hanc causam illius insolitae multitudinis aliam assignabant quidam dicentes1 quod in isto vere facta sit valida tempestas in regione civitatis ,mechae1 ubi templum sepulchri detestabilis ,machometi est1 in qua tempestate fulgur de caelo cecidit1 et sepulchrum ,machometi cum ejus maledicto corpore combussit et in pulverem redegit4 ,ex quo facto sui cultores argumentum cessationis suae perversissimae legis accipiunt1 et ,christianos eis dominaturos metuunt3 idcirco cum valida manu venerunt1 ne aliquid per peregrinos fieri posset4 ,ambae autem causae fuerunt verae4 ,secundam autem de ,machometi comminutione ipsi non dicebant manifeste1 sed fuit nobis per quendam ,mamalucum occulte dicta4 ,sed ne cultores ,machometi diffiderent1 et desperarent1 et peregrinationem1 quam annue in ,mecham faciunt1 dimitterent1 tale mendacium excogitaverunt sacerdotes eorum4 ,dicunt enim1 ,deum ,sarracenis hoc anno fuisse nimium offensum et eos voluisse penitus delevisse4 ,sed ,machometus intercessit pro eis1 et ,deum petivit1 ut averteret iram ab eis1 et in se malum eorum retorqueret2 quam petitionem ,deus audivit1 et fulmine misso de coelo corpus ejus consumpsit4 ,hoc mendacium populo praedicant1 et major jam est peregrinatio ad ,mecham1 quam prius fuerat4 ,de illa peregrinatione vide part4 ,,ii4 fol4 #fb4 ,interea dum patroni cum dominis colloquerentur1 vidimus alium novum exercitum ad litus maris venientem1 in quo exercitu non erant equi1 sed 7,b7 tantummodo,,tr#acf asini1 qui erant collecti de diversis villulis pro nobis4 ,in illo asinorum exercitu1 venerunt etiam aliqui domini de ,jerusalem1 duo scilicet ,calini1 major et minor ,trutzelmanni1 et venerabilis ,pater ,gwardianus montis ,syon cum duobus fratribus1 et cum eis aliqui mercatores christiani de cinctura4 ,de egressu peregrinorum ex gala et introitu eorum in terram sanctam4 ,evagatio diu desideranti animo exspectata jam jam instat4 ,cum enim patroni cum praefectis locuti fuissent et eis placuisset1 ut nos de gala in terram ducerent1 navigavit ad nos venerabilis ,pater ,paulus1 provisor ecclesiae latinae in ,oriente et ,gwardianus montis ,syon cum suis fratribus1 et cum ,calino majori1 ,sarraceno1 qui erat magister hospitalis in ,jerusalem1 et consederunt cum patrono nostro puppi4 ,convocatis autem omnibus nobis1 incepit ,pater ,gardianus1 vir maturus1 barbatus et doctus1 latino sermone nos civiliter et ornate salutare1 et beneventos esse dicere1 et hortabatur nos ad devotionem1 et ad patientiam et ad exemplaritatem1 et promisit quod in ,rama regulas regiminis nostri per terram sanctam inter ,sarracenos vellet nobis tradere4 ,sic etiam dominus ,calinus ,sarracenus1 ,trutzschelmannus noster1 nos honorifice salutavit1 et prohibuit1 ne quis arma1 gladium aut arcum secum de navi eportaret1 sed inermes sicut peregrini procederent4 ,et his dictis ,pater ,gardianus cum suis fratribus et ,calino descendit in barcam dicens nobis1 ut citius nos expediremus et sequeremur4 ,erat autem prandii hora1 et vocatis peregrinis ad prandium comedimus et bibimus cum festinantia1 ut citius in terram sanctam veniremus4 ,sub prandium venerunt omnes galotae officiales unus post alium1 et de peregrino ad peregrinum cum argenteis phialis transierunt1 petentes curtusias1 quas nos bibales nominamus4 ,et improba valde erat eorum postulatio1 et quicunque eis denegavit donum1 hunc nolebant de gala in barca ad terram ducere4 ,et fuit magna inquietudo in navi1 propter inverecundam et improbam illorum petitionem4 ,peracto illo inquieto prandio et solutis curtusiis disposuimus nos ad exitum1 et accepimus duo vascula vini et saccis immisimus1 ne ,sarraceni viderent1 quia non patiuntur vinum manifeste circumduci4 ,sed si vident1 vasa ipsa1 si possunt1 rumpunt4 ,accepimus etiam in sacculos nostros caseum et arefactas ad fumum carnes1 et flasculos nostros1 et omnia nostra 7#ge ,a7 peregrinalia1 et de carina in puppim ascendimus4 ,de puppi vero in barcam descendimus1 et contra terram sanctam navigare incepimus1,,tr#acg et cum gaudio magno altis vocibus cantavimus3 ,in ,gottes ,nahmen fahren wir1 seiner ,gnaden c4 ut habetur fol4 #aj4 ,hunc autem cantum nostrum non poterant audire ,sarraceni in litore1 quia inter nos et litus erant scopuli ,andromedae1 in quibus mare magno fremitu saevit1 et sonat et hoc sono noster cantus non audiebatur4 ,venimus autem in ipsos scopulos1 et inter scyllas per stridentes undas transeuntes aqua perfusi et madidi facti raptum naviculae et allisionem in rupes1 quae minabatur1 evasimus1 et usque ad litus venimus et de navicula egressi sumus4 ,statim autem ut humum sanctam pedibus nostris calcavimus1 proni in facies nostras cecidimus1 et terram sanctam cum ingenti devotione deosculati sumus4 ,in ipso vero contactu terrae benedictae indulgentias plenariae remissionis accepimus1 quae signo tali 77 consequenter denotari ordinavi4 ,nam ubicunque ponitur crux simplex1 ibi est indulgentia septennis3 ubi vero ponitur crux duplex1 est indulgentia plenariae remissionis a poena et a culpa1 sicut solet dici3 et prima crux significat indulgentiam culparum1 secunda vero indulgentias poenarum4 ,finita ergo gratiarum actione de alveo maris ascendimus sursum per praeruptas rupes1 quibus mare ibi cingitur et ora pelagi septa est4 ,stabat autem superius ,pater ,gardianus montis ,syon et sui fratres cum praefectis terrae et senioribus ,sarracenorum et ,maurorum cum scriptore1 et ita ordinaverant se ab utraque parte1 quod per medium eorum transire peregrinos necesse erat3 nec duo peregrini simul poterant transire1 sed unus post alium2 non autem sinebant nos transire continue1 sed quemlibet tenebant1 et acute intuebantur1 ac nomen suum proprium et patris sui nomen requirebant1 et scriptor ambo nomina in scriptis redigebat4 ,nescio autem quam difficultatem hoc nomen ,felix in eorum lingua facit3 quia tam in altera1 quam in illa peregrinatione aliquotiens oportebat me eis ipsum nomen replicare1 et tamen nec exprimere1 nec scribere poterant1 nisi praemisso quodam raro dyptongo et fractis in gutture syllabis non ,felix1 sed quoddam nomen mihi inexprimibile loco ejus ponebant4 ,illam difficultatem cum illo nomine postea melius notavi4 ,fuit enim mihi familiaris factus quidam ,sarracenus1 ,calinus minor1 qui italicis verbis aliquotiens petivit nomen meum4 ,cui cum eum dicerem1 nullo modo poterat ipsum exprimere1 sed horribile quoddam nomen loco ejus expressit1 de quo mirabar1 cum fuerit in lingua italica peritus4 ,quam statim ergo nomen peregrini et sui genitoris inscriptum fuit1 fuerunt ibi ,sarraceni deputati1 qui mox ipsum peregrinum rapuerunt1 et trahebant ad introitum cujusdam tenebrosae et vetustae habitationis ruinosae testudinis1 in quam ipsum contrudebant1 sicut ovis jam emulgenda contrudi in stabulum solet4 7,b7 ,porro in ipsa spelunca septennis est indulgentia 771 quam consequitur peregrinus1 dum devote ingressus fuerit4 ,et dicuntur haec speluncae cellaria ,s4 ,petri4 ,propter has indulgentias et alias consequendas multi de peregrinis fecerant prius in galis mihi et aliis suas confessiones1 et aliqui hic in litore maris confitebantur4 ,igitur cum in speluncas essemus intrusi1 invenimus ipsum locum mansionis nostrae abominabiliter foedatum et deturpatum urina et humanis stercoribus nec erat,,tr#ach locus sedendi nisi in stercoribus4 ,ideo unusquisque locellum pro suo corpusculo cogebatur mundare1 et stercora pedibus removere ad medium3 unde factum est1 quod in medio habitaculi congestus fuit magnus cumulus stercorum et immunditiarum4 ,et locavimus nos ad parietes per circuitum unusquisque ad latus alterius1 sicut in gala1 super nudam et madidam humum4 ,ecce quam miserum pandocheum1 quam defectuosum hospitium1 quam immundum habitaculum6 ,numquid merito posset peregrinus devotus et ,deo familiaris ex pia impatientia vel potius admiratione querulari et dicere3 o ,domine ,jesu1 quali curialitate recipis tuos peregrinos1 terrae tuae sanctae hospites8 de transmarinis et cisalpinis et de extremis mundi partibus venientes1 ut curiae tuae se praesentent1 te honorent1 seque tanquam milites regi suo subjiciant4 ,numquid1 piissime ,jesu1 propter te tanto itinere fessis et longae viae labore confectis debueras melius sternere1 quam in irrenatorum foetidissimo stercore8 ,numquid non habes alium stratum1 nisi horridum sterquilinium8 ,ad haec ,dominus1 non est1 inquit1 servus major ,domino suo1 neque discipulus super magistrum1 neque apostolus major eo qui misit illum4 ,vos vocatis me magister et ,domine1 et bene dicitis1 sum etenim4 ,si ergo haec et majora his passus sum1 et vos eadem passione armamini4 ,advena ego fui in terra hac1 et peregrinus1 et quando primo die de mari divinae profunditatis et de navicula uteri virginalis ad hanc terram descendi1 non in triclinio1 sed in stabulo foetido1 in diversorio inquieto1 in pandochio defectuoso fui susceptus3 nec in molli lectulo1 sed in praesepio duro stravit mihi mater mea dulcissima1 et inter bestias collocavit1 quia alias non erat mihi locus in diversorio4 ,in tota vita mea propriam mansionem non habui in terra hac3 quia in propria quidem veni1 sed mei me non receperunt4 ,inquilini enim domus meae sicut alienum habuerunt me1 et quasi peregrinus fui in oculis eorum1 ,job4 #ai4 ,in hac terra vulpes foveas habent1 et volucres coeli nidos2 filius autem hominis non habuit ubi caput suum reclinaret4 ,si quidem non sub murata testudine1 sed in monte sub divo frequenter eram per noctes in oratione4 ,denique in opulenta et regali civitate ,jerusalem non habui stratum1 nisi ignominiosum crucis patibulum1 nec habui proprium sed alienum post mortem sepulchrum4 ,sic enim oportuit filium hominis 7#gf ,a7 pati1 et ita intrare in gloriam suam4 ,non ergo dilecte peregrine sit tibi molestum1 si in terra hac non habes molle lectisternium1 si locaris in sterquilinium1 si hospitaris in sentina immunditiarum4 ,recordare quod ,dominus suscitat de pulvere egenum1 et de stercore erigit pauperem1 ut sedeat cum principibus et solium gloriae teneat4 ,sic ,david existens juxta de post foetantes accepit eum et regem ,jsrael constituit4 ,inclytus ,job depauperatus et ulcere pessimo percussus sedit in sterquilinio1 et sua patientia duplicia promeruit4 ,in sterquilinio enim dicit ,gregorius super ,job latet margarita ,dei1 scilicet cognitio propriae vilitatis1 et abnegatio paupertatis4 ,hanc margaritam tu peregrine quaere1 sedens in sterquilinio4 ,his auditis devotus peregrinus gratias agit1 pro eo quod dignus est habitus esse imitator sui ,domini4 ,igitur in loco turpitudinis existentibus venerunt ,sarraceni pauperes et stramina1 sarmenta collecta nobis vendiderunt1 quibus humum humectatam cooperimus1 et nobis stratum aptavimus4 ,insuper mercatores1 qui venerant de ,jerusalem et de ,rama1 cum suis suaveolentibus mercimoniis ad nos ingressi1 ibi forum fecerunt1 portantes in vitriolis aquam rosaceam de ,damasco pretiosissimam1 et pro uno denario venetiano vendebant4 ,aliqui balsamum habebant1 aliqui muscum1 aliqui savetiam1 sic aliqui lapides pretiosos1 aliqui fasciola de bysso candidissimo1 et mitras1 et alia multa pretiosa et odorifera fuerunt ad nos illata2 sed et ipsi mercatores et ,sarraceni sunt unguentis aromaticis et liquoribus destillatis delibati1 ita ut procul ex eis odor diffundatur4,,tr#aci ,denique ipsi mercatores foetorem et squalorem habitaculi non ferentes incenderunt thura et thymiamata arabica3 et ita factum est1 quod locus ille turpissimi foetoris factus est apotheca suavissimi,,tr#adj odoris1 et illi1 qui locum ante deturpaverunt1 per se mundaverunt1 et suis pedibus immunditias conterentes deportaverunt4 ,in brevi enim spatio ex continua deambulatione factus fuit locus1 paulo ante abominabilis1 totus humanus et delectabilis1 et quem ante bestiae intrare horruissent1 nunc homines delicati et infirmi si intrassent1 ex odoribus,,tr#ada bonis convaluissent4 ,cum magna quidem displicentia et amaritudine ingressi sumus2 sed in spatio unius horae refrigerium et solatium ibi habuimus4 ,interea venerunt aliqui ,sarraceni1 et ova in frixorio oleo infuso coxerunt1 aliqui panes1 aliqui aquam frigidam1 aliqui fructus1 aliqui lacticinia aliqui placentas de ovis calidas apportantes1 et nobis vendiderunt4 ,de quibus emimus et comedimus1 et pro dormitione nos aptavimus1 quia dies jam inclinata erat4 ,cumque jam quilibet in loco consisteret1 ubi per noctem manere volebat1 7,b7 ingressus est ad nos unus ,sarracenus saevus armis accinctus1 fustem manu bajulans1 et exegit a quolibet peregrino unum denarium ,venetianum1 quod prius non videram1 ad redimendum tamen vexationem solvimus denarium pro hospitio4 ,porro cum jam tenebrae fierent1 conduximus pretio duos ,sarracenos1 qui nocte ad ostium speluncae vigilarent1 ne quis ingrediens nos molestaret1 quia populus varius et multus erat ibi4 ,sic ergo noctem illam non sine formidine egimus4 ,aestimo autem1 quod exactor praefatus fuerit nunc dominus et possessor illius speluncae1 unde audaciam accepit petendi censum pro jure sibi debito4 ,sexta1 quae fuit dominica ,,vi4 post ,trinitatis1 antequam plene illucesceret1 rediit ille saevus exactor1 qui in sero nos vexaverat1 et posuit se cum fuste ad fores speluncae1 nec aliquem sinebat exire ad opus naturae complendum1 nisi dato sibi denario4 ,quem cum impatientia solvimus omnes1 et non tantum imputavimus exactori1 quantum patronis et patri ,gardiano et ,trutschelmanno1 qui superius sub papilionibus quiescebant1 et nos hic incarceratos novis exactionibus vexari sinebant1 qui tamen tenebantur nos protegere et ab his defendere4 ,itaque denario soluto permissi sumus exire ad necessitates naturae1 nec ausi fuimus longius ire1 nisi ad oram maris1 quia undique circumdati fuimus armatis paganis4 ,interea venerunt mercatores cum suis mercibus1 et coci cum suis instrumentis1 et juxta nos pro lucro suas operas exponebant1 et diem dominicum ignorabant4 ,intendebam autem1 in ipsa spelunca peregrinis pronunciasse evangelium diei dominicae cum exhortatione1 et tantus erat tumultus circa mercatores et cocos et concursus ,saracenorum et juvenum discursus1 quod non potui complere horas1 nisi cum multis impedimentis4 ,videntes enim me in libro legere1 circumsteterunt1 riserunt1 clamaverunt1 literas inspicientes et admirantes4 ,prandio peracto venit ad nos in speluncam ,calinus parvus1 id est1 magister hospitalis minor1 dictus ,elphahallo1 ,sarracenus1 probus tamen1 ut sequentia docebunt1 qui me optime novit1 ex priore peregrinatione1 et sciebat loqui italicum et corruptum theutonicum1 quod didicerat a peregrinis1 cum quibus saepe ad ,s4 ,katharinam peregrinatus fuerat4 ,hunc ergo virum interrogavi1 quomodo res se haberent circa montem ,synai1 et dixi sibi1 quae in gala fuerant dicta4 ,respondit1 omnia dicta illius mamaluci esse mendacia1 et quod peregrinatio ,s4 ,katharinae esset jam securissima1 quamvis anno praeterito ,arabes monachos tribulaverint ad ,s4 ,katharinam1 ,soldanus tamen totam rem complanasset4 ,his verbis fui multum laetificatus et duxi virum ad ,dominos meos1 eos sibi commendans4 ,statim autem vir dixit nobis1 ut iremus secum et eduxit nos de specu1 et circumduxit undique per medium 7#gg ,a7 castrorum1 per tentoria ,sarracenorum1 et ostendit nobis apparatum eorum1 et magnas ruinas civitatis ,joppensis1 et circuivimus duas turres in alto stantes1 quae ibi derelictae sunt1 et singulis lustratis reduxit nos in carcerem4 ,invenimus autem ipsam speluncam inquietam1 propter juvenes ,sarracenorum1 qui diversis modis exercitabant et vexabant peregrinos1 et multos insultus faciebant eis1 de quibus longum esset dicere4 ,quaerunt enim cum industria occasionem1 ut peregrinum offendant1 si possunt1 sine magna occasione ei data1 et eo offenso accipiunt causam irascendi1 et pecuniam postulandi4 ,circueunt peregrinos1 et quicquid repererint1 furantur1 vel rapiunt1 et aufugiunt4 ,quidam nobilis duxerat secum de ,candia grandem flasconem cum malfaseto pretioso1 et ipsum vas suspenderat juxta se ad parietem1 quod videns quidam armiger ,sarracenus per medium peregrinorum irruit1 et flasconem arripuit1 et fugit4 ,post modicum reversus flasconem evacuatum in habitaculum projecit4 ,quidam imberbis juvenis peregrinus de ,biccardia valde fuit per eos vexatus turpibus jocis1 non poterat se ab eis abscondere1 quantumcunque latitaret inter peregrinos1 nec pacem habere4 ,conquestus est autem rem ,trutschelmanno1 qui parvi pendit querimoniam1 dicens3 si aliquis sibi irrogasset injuriam et percussisset et nocuisset1 vellet eum defendere et vindicare2 sed propter jocum juvenum non posset aliquid facere1 nec jocum juvenibus interdicere4 ,hoc audito peregrinus ille1 ne aliquam maculam famae et honoris incurreret1 et ne cottidianum ludibrium ,sarracenis esset1 postposuit peregrinationem1 et remeavit in galam1 ibique exspectavit inter galotas1 donec peregrini reverterentur percursis locis sanctis4 ,erat enim peregrinus ille juvenis valde pulcher et propter hoc ,sarraceni eum infestabant1 forte magis ad vexandum1 quam ad abutendum4 ,mille modos quaerunt juvenes illi1 ut peregrinos subtiliter ad impatientiam provocent2 ut1 si ex subreptione percussionem aliquam facerent1 poena pecuniaria mulctentur4 ,ibi locum habet illud ,matth4 #e4 nolite resistere malo4 ,siquis consilium hoc tenere nequiverit1 per terram sanctam cum pace non ibit4 ,similiter locum ibi habet illud ,lucae4 #f43 qui aufert1 quae tua sunt1 ne repetas4 ,et necesse est etiam ad literam illud ,mathaei #e4 servare3 siquis percusserit te in unam maxillam1 praebe ei et alteram4 ,cum autem jam sero factum esset1 et tenebrae essent1 venit quidam et stetit in ostiolo speluncae1 meque ex nomine vocavit1 sic clamans3 domine ,felix egredimini foras4 ,territus autem respondi1 me ibi in loco quietis esse1 nec velle me exire2 ad quod rogare me coepit1 dicens3 magnam imminere necessitatem4 ,exivi ergo ad eum1 et erat quidem barcalerus nostrae galae1 missus a quodam1 qui in gala constitutus in agone mortis pro me clamavit1 ut mihi confiteretur4 ,licet autem invitissime ad galam reverterer1 tamen ne animam fratris negligerem1 in tenebris ad mare descendi1 et in barca per scopulos periculosissimos in galam navigavi1 quae pene ita remota stabat 7,b7 a litore1 sicut ,seflingen ab ,ulma4 ,et statim infirmum illum expedivi1 et lectulum meum de cumba mea sursum portavi1 et in uno transtro1 de quo mihi erat aspectus ad litus1 quievi1 ut in casu1 quo peregrini de spelunca educerentur ad recessum1 motum exercitus videre possem4 ,ex remotione enim lucernarum ardentium juxta tentoria dominorum ,maurorum potuissem peregrinorum recessum percepisse4 ,nam juxta quodlibet tentorium pendebant ,,vi ardentes lucernae in altis stipitibus propter honorem,,tr#adb ,machometi1 et dominorum ibi dormientium reverentiam1 et propter populi consolationem4 ,haec ego vidi de mari1 et magnum compassionem cum ,dominis et fratribus meis peregrinis habui1 qui in spelunca squalida1 et tenebrosa jacebant1 et omni solatio luminis carebant1 et illi canes ,sarraceni illustratione copiosa gaudebant4 ,septima die ante solis ortum descendi in barcam1 et per stridentes aquas inter rupes ad litus remeavi festinus1 quia putavi1 nos illico recessuros4 ,sed quia patroni nostri discordes erant1 ideo diutius detinebamur4 ,discordia vero illa ,venetiis incepit1 videlicet fol4 #cc41 et usque huc duravit4 ,conabatur ergo quilibet suos peregrinos per terras sanctam ducere sine alterius patroni peregrinis1 et volebant duas,,tr#adc societates1 vel duas separatas turmas facere1 quae nec eodem tempore1 nec in eisdem locis convenirent4 ,nos vero omnes petivimus duci simul et semel sub eadem pactione1 quod et ,sarracenis placuit in tantum1 quod nullo modo volebant nos dividi ab invicem1 pro qua tamen divisione ambo patroni constanter instabant4 ,videns autem ,pater ,gardianus montis ,syon1 quod discordia illa patronorum peregrinationem impediret1 et ,sarracenos scandalizaret1 eosque impatientes redderet1 convocatis ad se notabilioribus peregrinis et quibusdam pacificis ac maturis ,sarracenis1 pro pacificanda lite laborabat4 ,sed post multa hortamenta et verba non erat ibi vox neque sensus concordiae1 et post multas interlocutiones videbantur patroni magis indurari1 et contra se invicem commoti4 ,toto ergo die illo de pace tractabant patronorum4 ,porro alii peregrini1 qui tractatibus illis non intererant1 animosi et audaces facti sunt1 et de caverna exierunt ad litus maris1 et ad locum1 in quo stabant asinarii cum asinis1 et in exercitum ,sarracenorum transierunt sine timore1 et emebant a ,sarracenis1 et cum eis societatem contrahebant4 ,ego etiam cum quibusdam sociis per longum spatium per litus maris descendi ad fontem aquae vivae1 fluentis de saltu1 et ibi bibimus gratis de aqua illa4 ,multis enim diebus non biberamus aquam nisi argento comparatam et emptam4 ,infra hunc fontem stat una rupis in mari1 de profundo se super aquam erigens1 circa quam dicunt ,s4 ,petrum ,apostolum piscatum fuisse1 et addunt simplices scripturam et evangelium ignorantes1 quod ibi sit locus1 ubi ,dominus ,jesus ipsum ,petrum et fratrem ejus de mari vocaverit1 dicens3 venite post me etc4 sicut habetur ,matth4 #d4 et saeculares milites in suis libellis scribunt hic contigisse4 ,sed verum non est1 quia illa vocatio apostolorum facta fuit in mari ,galileae1 nec legitur quod 7#gh ,a7 ,dominus ,jesus fuerit personaliter in ,joppe1 licet ,s4 ,petrus legatur hic fuisse4 ,actor4 #i4 ,ideo non nego1 eum hic forte piscatum fuisse4 ,reperimus etiam in maris litore innumeram multitudinem de testis ostrearum in multiplici et varia forma1 de quibus collegimus eas1 quae nobis magis pulchrae et mirabiles videbantur4 ,eodem die quidam miles emit a quodam ,sarraceno lapides1 quos venales habuit in spelunca1 pro #e4 ducatis1 et putavit quod essent pretiosae gemmae4 ,quos dum suis sociis ostenderet1 comperit1 non esse gemmas veras sed sophisticas et falsas de vitro colorato4 ,retulit ergo vitrum ad mercatorem1 et aurum suum rehabere cupiebat4 ,sed mercator ille nequam nec aurum reddere volebat1 nec vitrum recipere4 ,miles ergo patrono suo dolum indicavit1 et patronus praefecto de ,rama ,sarracenum accusavit4 ,statim autem1 ut praefectus audivit1 misit apparitorem cum baculo ad carcerem nostrum1 in quo mercator cum suis rebus sedebat1 et abstulit ab eo vi illos quinque ducatos1 restituens eos peregrino1 et eo multis plagis cum baculo vapulato tradidit et vitrum4 ,sic ergo deduximus diem illum cum minori taedio1 quam praecedentes4 ,cum vero nox facta esset venerunt quidam juvenes ,aethiopes valde protervi et mali1 scutiferi dominorum ,maurorum1 et volebant ingredi speluncam ad furandum et ad nos vexandum1 sed custodes1 quos conduxeramus1 non permittebant eos intrare1 et diu simul concertabant et litigabant ante introitum4 ,cum autem vidissent1 quod ingressus eis non pateret1 posuerunt se ante ostiolum1 et tota nocte cantaverunt1 ululantes1 latrantes1 grinientes sicut bestiae1 canes et porci4 ,pessimas enim voces habent omnes ,orientales1 nec possunt formare melodiam1 sed cantus eorum est caprarum clamor et vitulorum4 ,cum ista ergo inquietudine nox illa transiit4 ,octava laborabat ,pater ,gardianus et alii maturiores de peregrinis et ,saracenis pro concordia patronorum1 sed nihil proficiebant4 ,quod cum domini ,mauri et ,sarracenorum praefecti vidissent1 prudenti usi consilio ambos patronos advocaverunt1 dicentes1 quod nisi in continenti unirentur1 eos captivare vellent1 et ad ,gazaram in custodiam mittere1 quousque per dominum ,soldanum diffinitum fuerit1 quod de iis fieri deberet4 ,peregrinos vero vellent repellere in galeas sine locorum sanctorum visitatione1 et eis de aliis patronis providere1 et ad propriam terram remittere4 ,hac comminatione coacti sunt duo patroni se unire1 et dextris sibi invicem datis pax inter eos facta est4 ,et conventione facta cum praefectis et dominis pro omnibus nobis1 venit ,elphahallo1 minor ,calinus1 dicens1 quod deberemus nos disponere ad recessum4 ,disposuimus ergo nos reperte1 et sacculis ac flasconibus onerati stabamus exspectantes4 ,cumque domini ,sarraceni se ante speluncam nostram locassent1 ut iterum1 sicut quando de mari ascendimus1 numerarent nos1 et multi peregrini jam dimissi essent ad asinos1 ecce subito conversi in furorem1 nescio qua de causa nos cum magna indignatione in specum retruserunt violenter 7,b7 cum baculis minantes1 in speluncam sicut bestias a se repulerunt2 illos autem peregrinos1 qui jam numerati descenderunt et circa asinos erant cum baculis percusserunt1 et ad speluncam recurrere compulerunt4 ,et ita hoc die etiam in specu mansimus1 nec unquam poteram experiri1 quae causa fuerit illius repulsionis4 ,descriptio portus ,joppen1 et de civitatis illius antiquitate et sanctitate4 ,antequam de portu illo recedamus1 videre de eo convenit1 quando ortum habuerit1 in quibus locis sacrae scripturae insertus sit praecipue1 cum ad eum amplius non sint peregrini reversuri3 quia in portu ,alexandriae naves ascendimus1 quando revertebamur1 nec illum portum ulterius vidimus4 ,joppen portus antiquissimus et civitas vetustissima provinciae ,palaestinae1 et fuit octava mundi civitas1 ante diluvium ,no aedificata1 in cujus signum fuerunt ibi repertae arae post diluvium illorum deorum1 qui ante diluvium colebantur4 ,est autem haec civitas binomina4 ,dicitur enim ,japha a ,japhet1 filio ,no1 qui hic dicitur ad tempus habitasse1 eamque reaedificasse post diluvium2 et dicitur ,joppen a ,job1 viro simplici et sancto1 quem etiam hic moratum fuisse aestimant4 ,porro in divisione terrae ,,xii4 tribuum ,israel1 cecidit haec in sortem tribus ,dan4 ,de hoc portu loquitur ,s4 ,jeronymus de distantiis locorum1 dicens3 ,joppe oppidum ,palaestinae in tribu ,dan1 ubi hodie quoque saxa monstrantur in litore1 in quibus ,gigas virgo1 ,andromeda1 filia ,cyphei1 matris crimine et ,amonis sententia alligata scopulo1 et monstro marino exposita1 stabantque,,tr#add parentes ejus in litore flentes4 ,perseus autem1 qui fuerat totius nobilitatis ,graeciae pater1 filius ,jovis et ,danis1 habuit equum alatum1 et scutum ,palladis1 et talaria ensemque ,mercurii4 ,hic de monte ,ydolii in excelsum volatum arripuit1 et dum in excelso volaret in equo suo alato1 vidit virginem illam scopulis alligatam1 in portu ,joppe1 et marinam ingentem beluam eam devoraturam4 ,hoc viso statim advolavit1 et pactus cum parentibus1 si eam a belua liberaret1 uxor sua esset4 ,quod cum parentibus placuisset1 venientem horridam beluam interemit1 et virginem liberavit et nuptias cum ea habuit4 ,quod videns ,phyneus1 frater ,cephei regis ,joppe1 cui ante sententiam ,andromeda fuerat desponsata1 vi voluit eam sibi auferre4 ,sed ,perseus eum devicit1 et abiit in ,persas1 et bello ,persidem obtinuit eamque a se denominari fecit4 ,quod autem,,tr#ade ,cepheus fuerit rex ,joppe1 ostendunt antiquissimae 7#gi ,a7 arae1 in quibus veteres ejus titulum repererunt4 ,ossa vero illius marinae beluae1 quam ,perseus occidit1 erant ingentia1 et in litore ante civitatem ,joppen jacebant in publico1 et advenientibus ,joppen ostendebantur4 ,sed postea per ,titum et ,vespasianum translata fuerunt inde ,romam1 et in publico suspensa1 propter admirationem1 quia erant admiratione digna4 ,omnes enim costae ejus quadringenta,,tr#adf unius pedum longitudine protendebantur4,,tr#adg ,porro ,s4 ,sylvester et alii ,sancti1 qui ,romam ,christo dedicaverunt1 illa ossa et alia monstruosa comminuerunt1 ne propter talia peregrini illuc venirent1 et ne peregrini etiam ob honorem ,dei et apostolorum ,romam visitantes aspiciendo illa monstruosa tempus perderent1 et devotionem amitterent4 ,sunt alii1 qui dicunt1 haec ossa fuisse ,andromedae ,gigantis virginis1 quod non videtur1 quia ,perseus duxit secum ,andromedam in ,persidem1 et ibi finivit vitam1 et ad ,joppen nunquam rediisse legitur4 ,josephus dicit1 se vidisse catenas et circulos aeneos ingentes in scopulis1 quibus ,andromeda alligata extitit4 ,hujus ,andromedae meminit ,jeronymus saepe1 singulariter in superallegato loco1 et de peregrinatione ,s4 ,paulae4 ,et ,boccatius lib4 #ab de genealogia deorum1 cap4 #be41 et ,josephus4 ,canonica etiam scriptura hujus portus persaepe mentionem facit4 ,nam ad hunc portum misit rex ,tyri ,hiram ligna cedrina de ,libano per mare1 et inde tulit ea ,salomon et duxit in ,jerusalem1 pro aedificio templi1 ut habetur #b4 ,paralip4 #b4 et #a4 ,esdrae #c4 ,insuper rex ,josaphat fecit in portu hoc classem1 ut iret in ,ophir insulam propter aurum inde tollendum1 sed divino judicio confractae sunt naves1 ut habetur #c4 ,reg4 #bb4 ,ad hunc portum fugit ,jonas propheta1 ut dicitur ,jonae #a4 ,et ascendit hic navem1 ut fugeret in ,tharsis1 id est in ,affricam1 in civitatem ,chartaginensem1 quam ,jeronymus dicit nuncupari ,tharsim et dum extra scopulos venisset intumuit mare4 ,unde libenter reingressi fuissent portum1 sed non poterant quicquam proficere1 nisi ,jona in mare misso1 quem piscis devoravit1 eumque post triduum ad litus ,joppe evomuit4 ,hunc portum ,judas ,macchabaeus cum omnibus navibus ideo succendit1 propter ,judaeorum submersionem1 quam dolose ,joppitae procuraverant1 ut dicitur #b4 ,macchab4 #aa4 ,s4 ,petrolus apostolus de ,judaea pulsus in ,joppen venit1 ibique praedicavit1 et ,tabitham viduam suscitavit4 ,actor4 #i4 et #aj4 ,et hospitatus fuit juxta mare in domo ,symonis coriarii4 ,et nonnulli volunt1 et rationi consonum est1 quod testudines illae1 et speluncae arcuatae1 sub quibus inclusi stabamus1 fuerint habitationes domus ,symonis hospitis ,s4 ,petri4 ,hunc portum ,jonathas et ,symon ,macchabaei munierunt1 ut habetur #a4 ,macchab4 #aj4 et cap4 #ad4 ,sed postea ,romani eum devastaverunt bina vice1 et ibi multa milia ,judaeorum necaverunt1 ita ut sanguis in mare deflueret1 et partem maris1 quae intra scopulos est1 colore suo rubricaret4 ,deinde ,christiani portum illum reaedificaverunt1 7,b7 et multa proelia ex eo gesserunt1 propter quod ultimo ,sarraceni civitatem et portum penitus destruxerunt1 nihil ibi integrum derelinquentes1 nisi duas turres ob maris custodiam3 caetera omnia dejecerunt suffodientes muros aedificiis combustis1,,tr#adh ne erecti manerent4 ,vix vidi adeo grandes ruinas sicut ibi1 et mirabar1 qua arte potuerint tam spissos muros prosternere4 ,quam fortis autem haec civitas fuerit1 ruinae indicant4 ,iuxta exitum de mari dereliquerunt testudines duas1 quae in montem ipsum constructae sunt1 et sunt superius humo operta et ruinis3 propter quod semper est sub illis testudinibus humidum1 et a superioribus aquae distillant1 et parietes madidae sunt1 et fundamentum lutosum1 et toto anno ingrediuntur ,sarraceni ad naturae necessitatem explendam4 ,ad has latrinas detruduntur peregrini ,christiani1 dum veniunt1 ut dictum est2 hoc vero singulariter grave est peregrinis ibi detentis1 quod in ingressu speluncarum testudo est superius rupta et dependunt magni lapides1 ruinam minantes1 ita quod digito posset quis magnum lapidum cumulum dejicere1 et sub istis periculosis ruinis intrant et exeunt continue peregrini4 ,accessus etiam de mari ad hunc portum est multum difficilis1 et periculosus1 et credo quod vix per circuitum maris sit adeo horribilis portus4 ,nulla namque grandis navis a quacumque parte veniat1 potest ingredi portum illum1 sed oportet foris manere et bolide fundum sibi quaerere pro sui stabilimento4 ,sunt enim altiore in mari1 quantum arcus jacere potest1 petrae et scopuli praerupti scyllaeque et rupes de profundo consurgentes1 et super aquam excrescentes et eminentes1 inter quos mare semper fremit etiam quando alibi quiescit1 et percutit petras cum tanto impetu1 quod aqua allisa in altum salit1 et sonitum magnum facit1 qui per longa maris et terrae spatia auditur4 ,his scopulis septus est portus ille1 ac si artificialiter in ejus munimentum essent ibi circumpositi3 nec patet parvis navibus ingressus1 nisi ab una parte per medium duorum eminentium scopulorum1 per quos magna cautela naves inducuntur1 quia aqua ibi mira celeritate currit et recurrit impetuose ad utramque partem scopulorum se alidens4 ,et nisi barcalerus sive barcarius sit circumspectus1 aqua barcam rapit1 eamque scopulis illidit1 et in mille frusta,,tr#adi confringit4 ,ideo intrantes oportet quod fortissime remo tumentes fluctus confringant1 ne barca elevata a medio dilabatur ad hanc vel illam partem et ad rupes impingatur4 ,sit tamen barcarius quantumcunque agilis1 vix potest effugere illapsum aquae deorsum decidentis1 ab utraque parte sursum ex forti collisione ad petras projectae4 ,isti sunt scopuli ,andromedae1 ut patet4 ,nona die1 longe antequam illucesceret1 venit quidam ,sarracenus cum lumine in nostram speluncam1 excitans nos ad recessum4 ,surreximus ergo cum laetitia et de carcere egressi sumus1 quasi captivi de loco captivitatis eorum,,tr#aej 7#hj ,a7 ,est autem ad partem aquilonarem inter speluncas et mare descensus per rupes ad locum1 ubi asinarii cum asinis stabant et via per descensum est stricta1 inter parietes petrarum1 ita quod non potest quis ire nec ad dextram nec ad sinistram nisi per hoc medium4 ,stabant ergo domini patroni cum ,sarracenis ante artitudinem1 cum luminibus1 lucernis et faculis1 et unum peregrinum post alium de nomine suo et genitoris interrogabant1 et in cedula1 quam inscripserant in exitu nostro de mari1 nomen quaerebant2 et eo invento peregrinum illum descendere permittebant ad gregem asinorum1 qui inferius juxta mare stabant4 ,si autem minor numerus fuisset peregrinorum1 vel major1 de quo patroni rationem reddere non potuissent1 omnes retrusi in carceres fuissemus4 ,descendimus ergo ad locum asinorum1 et stabant asinarii nos exspectantes1 et quam cito peregrinus in planum venit1 arripuit eum proximior asinarius1 et duxit eum ad asinos suos4 ,unde nonnunquam contingit1 quod duo vel tres trahunt unum peregrinum1 unus ad illam partem1 alius ad aliam3 quia1 postquam rustici in villis proximis audiunt peregrinos adesse1,,tr#aea adducunt multos asinos1 et plures quam sint peregrini4 ,ideo quilibet conatur peregrinum ad suos asinos ducere4 ,unus enim ,sarracenus adducit ,,vii vel ,,viii ainos1 qui sui sunt4 ,idcirco contingit1 quod non sunt nisi ducenti peregrini1 et adducuntur quadringenti asini2 ideo asinarii simul contendunt pro peregrinis1 et trahunt eos hinc et inde3 quia ille1 ad quem nullus peregrinus veniret1 gratis cum suis asinis advenisset4 ,hanc rem in prima mea peregrinatione non intellexi1 et cum descendissem1 accurrit unus ,maurus niger1 et importune arripuit me1 trahere me volens ad asinorum gregem1 juxta quem erat mirabilis tumultus4 ,ego vero timens ne me spoliare vellet1 fortius retraxi1 et vi magna me de manibus ejus excussi1 et cum festinantia reascendi in locum1 ubi stabant praefecti cum luminibus1 et ,patri ,gardiano rem gestam narravi4 ,hoc audiens ,gardianus dixit3 cito cito descendite1 et quicunque vos ducere velit1 sponte cum eo ite4 ,me autem descendenti occurrit,,tr#aeb mihi quidam ,sarracenus1 et casu dextra sua apprehendit dextram meam1 et velociter cucurrit1 quia jam cuncti in asinis sedebant2 eo vero currente1 cogebar et ego currere lateraliter et male1 quia1 ut dixi1 sua dextra fortiter tenebat meam dextram1 et ita currebat mecum1 per lapides1 ad quos ego ad latus currens1 offendi aliquotiens1 et cecidi4 ,tandem ad asinos suos pervenit mecum et mihi bonum asinum parvum et ex toto nigrum dedit1 et multam amicitiam et benevolentiam mihi per totam primam peregrinationem ostendit4 ,licet enim facie crudelis videretur1 ita quod in principio valde eum timerem1 tamen totus benignus erat1 et miris obsequiis mihi ministrabat1 etiam antequam novit conditiones meas4 ,erat autem servus cujusdam domini ,sarraceni1 quem ego non novi1 qui dicebatur ,galela1 et servus nominabatur ,cassa1 et quicunque servum illum vocare voluit1 ambobus nominibus eum vocavit ,galelacassa4 ,et hoc 7,b7 asinarius ,cassa mihi dixit1 quod quando eum vellem vocare1 deberem dicere ,galelacassa4 ,illum enim asinarium1 quem quis in portu ,joppen acquirit1 per totam terram sanctam habebit1 et nullius alterius asinum accipiet3 et quando est recedendum de aliquo loco1 oportet peregrinum currere in asinorum gregem1 et clamosa voce suum asinarium vocare1 eumque quaerere4 ,igitur cum in illa secunda peregrinatione a loco1 ubi stabant praefecti1 descendissem1 optabam invenire asinarium meum priorem1 et antequam in asinorum gregem venirem1 clamavi vocans asinarium mecum ,galelacassa3 hoc audientes alii asinarii nullus me traxit ad suos asinos1 videntes me habere notum asinarium4 ,me sic clamante dominus asinarii mei ,galela1 quem non novi1 in equo sedens1 ,sarracenus realis et nobilis1 ad me equitavit1 et cum baculo1 quem manu tenebat1 tetigit me leniter1 dans mihi signum ut tacerem1 secumque starem in quiete4 ,est enim valde inquietus cursus et recursus peregrinorum et asinariorum1 et omnes festinant1 ut provideantur4 ,cum autem sic starem et omnes alii currerent et ducerentur ad asinos1 anxiari coepi1 ne forte ,sarracenus ille me negligere vellet1 et nisus fui ab eo recedere2 quod ut vidit1 loquebatur mihi chaldaice aliqua1 quae non intellexi3 hoc tamen dicebat1 sicut postea conjicere potui3 ,sta hic mecum1 ego sum ,galela1 et servus meus ,cassa statim ad me veniet1 qui tibi providebit de bestia4 ,tandem ,cassa venit ad ,galelam dominum suum3 statim autem1 ut me vidit1 agnovit me1 et ego eum1 et ruit more ,sarracenorum in osculum meum1 et laetissimo vultu me suscepit1 plurimum gaudens et admirans de reditu meo1 et multa cum risu loquebatur mihi1 quae ego non intellexi4 ,duxeram autem de ,ulma mecum duas strepas ferreas1 quas sibi propinavi1 quas cum multa gratulatione suscepit3 duxit ergo me in gregem ad asinos suos1 et optimam bestiam mihi assignavit4 ,et mirabantur ,domini et nobiles de tanta ,sarraceni ad me amicitia1 cum frequenter peregrini multas molestias patiantur a suis asinariis1 percussiones et dejectiones de asinis et furta3 a quibus omnibus fui liber3 et sicut in priori peregrinatione1 ita et in illa fidelissime mihi servivit1 et in omnibus1 in quibus eum invocavi1 obtemperavit1 ac si fuissem princeps4 ,saepe asinos meos mutavit1 ut mihi magis placentem retinerem1 in ascensu asini me levavit1 et in declivis et asperis viis me tenuit1 ne caderem1 aquam de sua amphora mihi praebuit1 et de suis paximaciis mihi dedit2 ad hortos per macerias ascendens intravit et mihi inde ficus et uvas et poma attulit4 ,stimulum suum1 quo utebatur 7#ha ,a7 pro asino suo1 mihi dedit1 cum tamen alii asinarii non patiantur1 quod peregrini habeant stimulos ad pungendos asinos4 ,propter tanta servitia aestimabant nobiles et socii mei1 quod ei multos denarios occulte darem3 sed non fuit ita1 nihil enim penitus dedi ei1 nisi ad quod obligabar4 ,ego saepe cogitavi1 quod forte suspicaretur1 me esse aliquem magnum dominum1 et quod ideo ita sedule mihi ministraret4 ,hanc enim fortunam in utraque peregrinatione habui1 quod nullus ,sarracenus1 nec ,arabs1 nec ,madianita1 nec ,mamalucus1 cum quibus conversatus fui1 unquam mihi aliquam molestiam intulit1 nec possum dicere de percussionibus et vexationibus personae meae illatis1 quamvis alios peregrinos saepe viderim graviter percuti et vexari4 ,semper habui bonas bestias in utraque peregrinatione1 et cum hoc sanus et fortis mansi1 ,deo sit laus4 ,recessus peregrinorum a mari in asinis4 ,evagatione maris peracta nunc procedendum est ad evagationem terrae4 ,cum ergo1 ut praemisi1 ad gregem asinorum venissemus1 et jam cuncti cum bestiis essent provisi1 desuper sedimus in litore maris1 et ibi aliquantulum exspectavimus1 donec domini ,mauri essent parati4 ,erant autem aliqui peregrini1 qui ex devotione nolebant asinos habere1 sed currere post exercitum volebant4 ,quod quidem admiserunt ,sarraceni1 et placuit eis3 dummodo tantum currerent1 quantum nos in asinis de via faceremus1 et non post exercitum sed in exercitu irent4 ,sed dum procederemus festine1 non poterant illi comitari nobiscum propter festinantiam et propter viam arenosam3 et ideo sua necessitas cogebat eos accipere asinos4 ,nec est verum1 quod apud nos solent dicere1 quod ,sarraceni nos cogant in asinis ascendere in ,jerusalem et terram sanctam pertransire1,,tr#aec quia aestiment nos indignos1 ut pedibus terram calcemus4 ,non curant1 utrum peregrinus pedibus incedat vel in asino1 dummodo conventio patronorum cum eis teneatur1 et quod pedibus incedens non a longe sequatur1 quod oporteat eum exspectare4 ,ideo cogunt nos asinos recipere1 ut semper simul maneamus1 et ut sani in ,jerusalem veniamus4 ,si enim peregrini deberent a mari pedibus ambulando ascendere in ,jerusalem1 et pertransire loca sancta in tantis caloribus et per viam arenosam in campestribus1 et aspersam in montanis1 pauci vivi manerent1 et propter calores et sitim et laborem in alieno are4 ,insuper si pedibus per loca sancta deberemus ambulare1 quomodo possemus ,arabes et rusticos in villis1 qui insurgunt contra nos1 effugere1 vel eis resistere4 ,et ideo 7,b7 pro bono nostro disponuntur nobis bestiae1 et non propter despectum1 ut inexperti dicunt4 ,igitur cum omnes essent parati1 patroni cum praefectis processerunt in equis equitantes de mari1 et nos in asinis sequebamur1 et servi dominorum ,maurorum post peregrinos equitabant1 et asinarii nostri nos concomitabantur2 et in isto ordine omnes a mari cum magna festinantia recessimus4 ,et erat ingens exercitus collectus ex ,sarracenis et ,christianis4 ,et vertimus mari dorsum1 quod vergit ab aquilone in austrum1 et habet ,joppen quasi medium portum4 ,nam ad austrum habet ,jamniam et ,gazaram1 et ad aquilonem habet ,caesaream ,palaestinae1 et ,ptolemaidam1 ,tyrum et ,baruthum et ,tripolim3 haec omnia reliquimus post nos ad mare1 et contra ,orientem processimus1 per terram ,philistim1 non omnino planam1 sed collibus humilibus et dissimilibus dispositam1 et est terra bona et fertilis1 si in ea essent cultores et habitatores1 est enim terra sancta pro majori sua parte deserta4 ,cum autem dimidium miliare a mari essemus1 venimus juxta civitatem ,geth1 quae quondam erat civitas bellicosissimorum gigantum1 de qua ,goliath ,getheus natus fuit1 et1 ut historiae tradunt1 ,s4 ,christophorus in ea genitus fuit1 et ad regem ,geth confugit ,david a facie ,saul2 de illa civitate dicunt historiae1 quod natura loci sit1 quod ibi generentur feroces et fortes homines1 unde etiam novissimo tempore ,christiani multo effuso sanguine ceperunt civitatem illam1 et de ea proelia fortia ,sarracenis intulerunt1 demum eam iterum cum magna strage tam ,christianorum quam ,sarracenorum perdiderunt3 quam infideles capientes usque ad solum destruxerunt1 ita quod hodie stat sicut ,joppen4 ,interea sol oriebatur1 et pertransivimus terram delectabilem et multis ruinis murorum confusam4 ,ad latus autem cujusdam civitatis dictae ,assur1 quam aedificavit ,salomon1 ut habet ,jeronymus de distantiis locorum1 transeuntes mirati fuimus ejus ruinas4 ,tribus autem vicibus venerunt contra nos ,arabes1 qui tunc in diversis locis terrae sanctae erant diffusi1 sed quia bene muniti eramus armatis defensoribus1 violentiam nullam intulerunt1 nec lapidibus1 nec armis1 sed se in exercitum occulte ingesserunt ad latera peregrinorum1 et furari saccos1 vestes1 et hujusmodi satagebant4 ,sciebant enim nos esse inermes1 et ideo circa nos currebant1 et quidquid cecidissent peregrino1 aut non caute custoditum fuisset1 rapuissent4 ,si enom non cum tanta potentia transivissemus1 violentiam nobis intulissent1 et cum fustibus et baculis ac lapidibus nos cogissent1 sicut saepe inter ,joppen et ,rama contigit4 ,et quando ,arabes non sunt in provincia1 tunc in transitu peregrinorum conglomerantur villani1 et impetunt exercitum peregrinorum cum multis injuriis4 ,unde periculosum valde est iter de ,joppen ad ,rama ob 7#hb ,a7 hujusmodi insidias et insultus paganorum4 ,inter haec procedentibus nobis vidimus in colle non multum alto civitatem ,rama in fertilissimo et pulcherrimo loco4 ,cum autem unius jugeris spatio prope venissemus1 descendere de asinis et pedites ire cogebamur1 singulique res suas in humeris portare4 ,asinos itaque asinariis resignavimus1 et contra civitatem properavimus1 cum magna molestia ex eo1 quod calor erat intensus et pulvis hinc inde agitabatur1 et compressio populi magna4 ,non enim patiuntur pagani1 quod ,christiani eorum civitates et oppida ingrediantur equitando1 nisi venerint in tenebris3 clara die non possunt4 ,praecipue tamen hanc civitatem ,rama digniorem caeteris reputant1 quia ,thadi1 id est episcopus eorum ibi residet2 observant1 ne ,christiani1 nisi pedites1 ingrediantur4 ,ingressi autem urbem1 non remote a porta civitatis1 venimus ad quandam domum cum submisso et parvo ostiolo1 ante quod stabant praefecti et unum post alium numerabant1 sicut fecerunt1 quando de mari exivimus3 et per ostiolum intrare jubebant4 ,porro ab intus erat curia magna et pulchra1 cum multis cameris et diversis habitaculis testudinatis et fons sive cisterna bonas et sanas continens aquas4 ,hanc domum ,philippus quondam ,dux ,burgundiae bonae memoriae in hospitium comparavit peregrinorum1 ac fratribus montis ,syon commendavit4 ,unde et hospitale peregrinorum nominatur4 ,fratres autem montis ,syon eam locant alicui ,christiano orientali1 qui ibi habitat4 ,audivi1 quod antequam domus illa esset pro peregrinorum hospitio comparata1 cogebantur peregrini manere in civitatis diversorio juxta plateam in magna despectione et miseria1 et multas sustinebant a ,sarracenis injurias4 ,singulares enim inimici ,christianorum sunt ,sarraceni et ,mauri de ,rama1 et magni vexatores1 ut patebit4 ,divisimus ergo nos per habitacula socii ad socios compares1 et ,domini mei cum omnibus suis famulis habuimus habitaculum satis amplum1 ad quod mattas emimus1 cooperientes terram1 ut non in nudo humo nos sedere1 jacere1 dormire et manducare oporteret4 ,non enim erat ibi nisi camera testudinata cum pavimento et parietibus vacua omni supellectili1 dempta illa1 quam nos intulimus4 ,erat autem1 quando civitatem ingressi sumus1 circa horam ,,ix4 ante meridiem4 ,porro ,pater ,gardianus cum suis fratribus in interiori horto domus1 ubi erat habitatio patronorum1 disposuerant et erexerant altare ad stipitem magnae palmae1 quae ibi stabat repleta dactilis1 et omnibus peregrinis vocatis ad illum hortum1 et obstructis januis1 ne pagani nos impedirent1 unus de fratribus ,missam celebravit4 ,sub ,missa vero ,pater ,gardianus pulchrum sermonem fecit 7,b7 latinum1 quia ,italicus erat1 et ,theutonicum ignorabat4 ,et quia non habebat secum fratrem ,theutonicum eloquentem1 qui suum sermonem ,alemanis interpretaretur1 rogavit me sibi assistere1 et peregrinis ,theutonis sua hortamenta proponere1 quod libens feci3 et ad ejus latus steti1 et prolata ab eo propositione in ,latino1 eandem ex ore ejus sumpsi1 et in vulgari ,theutonico protuli4 ,porro in ipso sermone proposuit certos articulos peregrinis1 in quibus comprehendit regimen et videndi ordinem1 quem tenere deberent inter ,sarracenos et infideles conversantes in terra sancta1 ne ignorantia periculum incurrere contingeret4 ,primus articulus3 si aliqui peregrini venissent sine expressa licentia ,papae1 et ex hoc excommunicationem ,papae incidissent1 tales finita ,missa deberent se sibi praesentare1 et ipse eos auctoritate apostolica sibi commissa vellet absolvere4 ,est enim casus papalis1 qui sine licentia ad terram sanctam peregrinatur1 ut patuit supra fol4 #e4 ,a4 ,ratio hujus excommunicationis est1 quia postquam ,christiani fuerunt de terra sancta expulsi1 aliqui mali ,christiani etiam latini manserunt in ea1 et confoederaverunt se ,sarracenis1 praestantes eis juramenta1 aliqui etiam1 qui emigraverunt1 revertebantur ad eos1 et se subjiciebant1,,tr#aed qui postea navigaverunt ad partes ,christianorum et inde ferramenta1 arma1 quibus orientales carent1 induxerunt4 ,hoc ,papa considerans excommunicavit omnes cum ,sarracenis remanentes et confoederationem cum eis habentes4 ,excommunicavit etiam illos1 qui eis arma et alia necessaria deferrent4 ,ipsam etiam terram excommunicavit1,,tr#aee ut quicunque eam ingrederetur sine ejus licentia1 anathema esset1 quia ibi morari non posset sine communicatione cum infidelibus et cum haereticis4 ,excipiuntur tamen ab illa excommunicatione religiosi terram sanctam ingredientes1 et si cui amicus detineretur apud ,saracenos captivus1 potest sine licentia ,papae ingredi et cum ,sarracenis pacisci pro amici liberatione4 ,haec legi in quodam peregrinatorio cujusdam peregrini1 qui ante ,,cl annos fuit in terra sancta4 ,generalis tamen magister ordinis praedicatorum nulli dat licentiam fratri1 nisi prius frater habet licentiam ,papae4 ,secundus articulus3 nullus de peregrinis debet solus per loca vagari sine ductore ,sarraceno1 quia intutum et periculosum est4 ,hunc articulum ego4 ,f4 ,f4 ,f4 male tenui1 ut sequentia monstrant4 ,tertius3 caveat peregrinus ne super sepulchra ,sarracenorum transeat1 quia invitissime vident1 et cum lapidibus percutiunt transeuntes1 quia aestimant1 quod transitus noster defunctos cruciet et perturbet4 ,quartus3 si percussus fuerit quis de peregrinis a ,sarraceno quantumcunque injuste1 non repercutiat1 sed percussorem ,gardiano vel ,trutschelmanno 7#hc ,a7 accuset1 vel ,calino1 et illi sibi justitiam,,tr#aef facient1 si possunt3 si non possunt1 quia quandoque juvenes protervi sunt et durae cervicis1 patientiam habeant pro ,dei gloria et pro suo majori merito4 ,quintus3 caveant peregrini1 ne de sancto sepulchro et de aliis locis aedificatis particulas descindant1 et formatos lapides deforment1 quia sub excommunicationis sententia prohibitum est3 de hoc in sequentibus plura dicentur fol4 #bag4 ,b4 ,sextus3 quod peregrini nobiles non deturpent parietes depingendo arma sua1 vel scribendo nomina sua1 aut chartas1 in quibus eorum arma sunt depicta parietibus affigendo1 aut instrumentis ferreis columnas et tabulas marmoreas radendo et forando ad inducendum signa suae praesentiae4 ,hoc enim valde scandalizat ,sarracenos1 et tenent facientes haec pro stultis4 ,septimus3 quod peregrini ordinate et sine tumultu et litigio procedant ad visitationem locorum sanctorum1 et non conetur unus alium praecurrere1 quia multa deordinatio solet circa hoc contingere1 et multorum devotio ex hoc impeditur4 ,octavus3 caveant peregrini1 quod non simul corrideant ambulantes in ,ierusalem per loca sancta3 sed maturi sint et devoti propter loca sancta1 et propter infidelium exemplum1 et ne suspicentur1 quod eos derideamus1 quod valde aegre ferunt4 ,semper enim risus et laetitia peregrinorum est eis suspecta4 ,nonus3 caveant peregrini summopere1 ne jocentur cum pueris et masculis ,sarracenorum accurrentibus1 et ne eos arrideant1 quia quamvis bono animo hoc fiat1 tamen multa inde sunt saepe mala exorta1 et si quid risui dignum egerint tales pueri1 avertat se peregrinus1 et seriosus sit et pacem habebit4 ,decimus articulus3 caveant peregrini1 ne in foeminas1 si quae occurrerint1 figant oculos2 quia ,sarraceni omnes zelotypi magni sunt1 et posset peregrinus nesciens periculum incurrere propter vehementiam alicujus zelotypi4 ,undecimus3 si peregrinus a muliere aliqua nutibus et signis in domum invitatus fuerit1 nullo modo ingrediatur1 quia mulier ex instinctu virorum id facit dolose1 ut ,christianus intrans spolietur1 et forte vita privetur4 ,magnum enim periculum imminet incautis4 ,duodecimo3 caveat peregrinus ne in itinere vel alias ,sarraceno petenti potum vini praebeat1 quia statim ad unum duntaxat haustum inebriatur1 et insanire incipit primo in ipsum peregrinum insurgens4 ,tertio decimo3 teneat peregrinus suum asinum1 quem primo a suo asinario recepit1 et non mutet vel mutuet alteri1 nisi de consensu asinarii1 quia alias turbatio oritur4 7,b7 ,quartus decimus3 cavent domini peregrini nobiles1 ne se coram ,sarracenis de ingenuitate prodant1 quia imprudenter ageret multis respectibus4 ,quintus decimus3 non imponat peregrinus capiti suo praesentibus ,sarracenis mitras albas1 nec involvat caput albo sudario aut panno2 quia hoc sibi putant solis licere3 et est signum eorum distinctivum ab aliis gentibus2 nec sustinent ,christianos albis indutos vestibus1 quod tamen est contra ,alchoron suum1 in quo aliquotiens ,christani nominantur albi1 et quotiens de eis mentionem facit1 albos vocat1 ut habet ,nicolaus ,cusa de cribratione ,alchoron3 plura enim ,sarraceni sibi praeter ,machometi ordinationem reassumserunt1 quae olim idolatrae habebant1 ut est de vestibus3 vestiuntur enim ita1 quod nec vir1 nec mulier apparet veste hermofrodica1 sicut olim legitur de ,semiramide regina1 quae sic inter armatos contra ,bactrias processit vestita1 quod nemo novit eam1 vel virum vel foeminam1 et iste modus hodie in oriente viget4 ,sic etiam ex gentili more capita linteaminibus involuta et bullata habent1 sicut legimus ,dionysium1 ,semeles filium1 luxuriae crapulaeque deditum fecisse3 nam si quando ex potu bibentis caput agitaretur1 mitra illud alligabat1 unde et ,mitriphoros dictus est4 ,quem ,machometus ebrius imitatus caput semper illigatum habebat3 verum post vino abdicato pro homicidio in vini furia commisso capitis bullam retinuit1 eam suis cultoribus reliquit1 quia hodie bullati et quasi coronati lineis incedunt et nobis non admittunt capita albis tecta habere4 ,sextus decimus3 non portet peregrinus cultellos1 nec aliqua alia dependentia1 ne ab eo discerpantur et auferantur1 et nulla portet arma4 ,decimus septimus3 si peregrinus contrahit cum aliquo ,sarraceno familiaritatem1 caveat1 quod non nimis sibi confidat1 quia dolosi sunt1 et praecipue caveat1 ne in joco cum eo habito manum sibi in barbam mittat1 vel manu involucrum capitis sui percutiat1 etiam jocose et leniter4 ,hoc enim omnino foedum est sustinere apud eos1 et omnis jocus obliviscuntur1 et irascuntur4 ,hujus facti ego ,f4 ,f4 ,f3 accepi experientiam4 ,decimus octavus3 diligenter custodiat peregrinus res suas1 et nullibi1 ubi ,sarraceni sunt1 jacere permittat1 alias statim evanescunt1 sint quaecunque res4 ,decimus nonus3 si peregrinus habet flasconem vini1 et placet sibi bibere1 si ,sarraceni assunt1 occultet flasconem1 et occulte bibat3 roget socium1 ut ante eum se ponat1 vel se pallio operiat1 ut occulte bibat4 ,quia ex quo ipsis potus vini est interdictus1 quando vident nos bibere1 invident nobis1 et si possunt1 molestant bibentem4 ,vicesimus articulus3 non faciat peregrinus commercia cum ,sarraceno1 nisi cum tali providentia1 quod sciat se non falli4 ,conantur enim nos fallere et arbitrantur1 se ,deo obsequium praestare1 dum aliquem possunt fallere et decipere4 ,et ante omnia sit peregrinus providus et custodiat se a ,judaeis theutonicis2 quia toto nisu ad hoc tendunt1 ut nos fallant1 et pecuniis spolient4 ,sic etiam custodiat se a ,christianis orientalibus in commerciis1 quia nullum habent conscientiam1 minus quam ,judaei et ,sarraceni1 et si possunt1 decipiunt peregrinos4 ,vicesimus primus3 peregrini facientes contractus cum ,sarracenis non litigent cum eis1 nec jurent1 nec irascantur4 ,sciunt enim1 haec esse contraria christianae religioni1 et quando talia vident1 statim dicunt3 ,o male ,christiane4 ,nam hoc ,italicum vel ,latinum omnes sciunt2 et ad omnem motum vitiosum peregrini objiciunt nomen ,christiani1 ac si dicerent illud ,augustini de doctrina christiana4 ,tu1 inquit1 quomodo ,christianus diceris1 in quo ,christiani actus non sunt3 ,christianus justitiae 7#hd ,a7 bonitatis1 integritatis1 patientiae1 castitatis1 prudentiae1 humilitatis1 humanitatis1 innocentiae et pietatis nomen est4 ,debet ergo peregrinus sic se gerere1 ut non blasphemetur nomen tam nobile in ipso etc4 ,vicesimus secundus3 caveat peregrinus1 ne ,muscheas1 id est1 ,sarracenorum templa et oratoria ingrediatur1 quia si reperiretur1 imperturbatus nequaquam exiret1 etiam si cum vita evadere posset3 de hoc plenius fol4 #bfa4 et consequenter4 ,vicesimus tertius3 caveat summopere peregrinus1 ne ,sarracenos orantes et gestus sui cultus exercentes irrideat1 quia hoc omnino non possunt sustinere4 ,nam et ipsi cavent1 ne nos in orationibus nostris impediant1 nec derideant4 ,vicesimus quartus3 si contingeret peregrinos longius detineri in ,rama et in aliis locis1 quod habeant patientiam1 nec ,patri ,gardiano imputent3 sed ,sarracenis1 qui in ista re faciunt1 quod eis placet1 et non quod nobis utile esset4 ,vicesimus quintus3 quod peregrini ad redimendas multas vexationes non sint nimis tenaces1 sed dent debitam pecuniam cito1 et cum pace4 ,asinariis autem nullus det pecuniam1 cum domini patroni totum solverint2 nisi aliquis det ex liberalitate asinario denarium pro pabulo asini1 quod tamen facere non tenetur4 ,vicesimus sextus articulus3 quod peregrini aliquid donarent hospitalario hospitalis1 in quo eramus1 quo domus in ruinis refici et restaurari posset4 ,vicesimus septimus et ultimus3 quod peregrini habeant sibi recommendatum pauperem ,conventum fratrum montis ,syon in ,jerusalem1 quorum procuratione inducuntur et educuntur peregrini1 et quod eleemosynis suis conventum foveant et fratribus succurrant1 qui ibi inter infideles commorantur in consolationem peregrinorum1 et peregrinis pro posse servire parati sunt1 etiam subjiciendo se pedibus eorum1 si necesse foret4 ,et si non cuilibet peregrino fuerit factum juxta necessitatem suam1 et voluntatem1 non imputet fratribus1 quia si omnibus deberent satisfacere ministrando vinum et panem1 post abscessum peregrinorum non haberent1 unde viverent4 ,infirmis autem et debilibus peregrinis omni conatu et diligentia ministrare parati essent1 eosque in suo infirmitorio refovere et charitative tractare4 ,haec in ,latino et ,theutonico sunt peregrinis pronunciata4 ,porro cum sermo sic protraheretur1 ,sarraceni1 qui in anteriori atrio stabant seclusi1 impatientes facti cum lapidibus ad ostium pulsaverunt1 ac si ostium rumpere vellent4 ,alii ascenderunt super domum et in curiam respexerunt1 ubi eramus1 ridentes et clamantes4 ,nos vero ex hoc conturbati contra juvenes illos seriosis vultibus 7,b7 respeximus1 annuentes ut tacerent et descenderent4 ,qui videntes serium nostrum conticuerunt1 et unus post alium abscessit4 ,et totum officium cum pace perfecimus1 et erat jam facta hora meridiei4 ,reserato ergo ostio exivimus in nostram curiam1 et eam plenam reperimus ,sarracenis1 ,judaeis1 ,haereticis1 ,christianis orientalibus diversas res venales habentes1 et praecipue ea1 quae ad victum pertinebant4 ,ibi reperimus pullos et gallinas coctas1 lac coctum1 pulmenta de farre et de riso cum lacte coctis1 panes optimos1 ova1 uvas et botros dulcissimos1 mala granata1 poma1 pomerancias1 angurias1 lemunas1 ficus magnas et parvas1 confecta etiam de amigdalis et melle1 et caricas1 et quaedam confecta de zukaro et amigdalis et dactilis1 et aquas frigidas4 ,quidam etiam attulit in stangneis sic vasculis poculum confectum1 quo utuntur magni domini ,sarracenorum loco vini4 ,emimus ergo cibaria ad placitum1 et in cubilibus nostris manducavimus4 ,eodem die facto prandio duxit nos ,calinus minor1 qui dicitur ,elphahallo1 per civitatem ,rama ad vicos mercatorum1 et vidimus ibi diversas merces pretiosas et ,muschkeas magnas1 et ad quoddam aestuarium ivimus1 in quo multi peregrini balneabantur cum ,sarracenis4 ,hoc aestuarium sicut et alia ,sarracenorum aestuaria miro ingenio et modo aedificatum est1 quatuor inclusum turribus1 quod de subtus ex fornace per pavimentum stratum pulchro polito et vario marmore calorem transmittit4 ,vide de aestuariis ,sarracenorum multa1 et an sit licitum ,christianis1 cum eis communicare in balneatione1 et plura de hoc ,part4 ,,ii4 fol4 #ae4 ,a4 ,b4 ,visa ergo civitate in locum nostrum reversi sumus2 et cum sero factum esset1 ejecimus omnes mercatores et ostium domus repagulis obfirmavimus1 et ad dormiendum nos locavimus4 ,decima die1 quae est #g4 fratrum1 mane ante solis ortum1 priusquam ,sarraceni et mercatores surgerent1 excitati fuimus ad ,missam1 et erecto altari in curia nostra quidam de fratribus celebravit1 et post ,missam intimatum fuit nobis1 quod disponeremus nos ad visitandam ecclesiam ,s4 ,georii in ,dyaspoli1 ubi martyrizatus fuit idem ,sanctus4 ,in mea prima peregrinatione non poterant nos ducere ad locum illum1 quia ,arabes villam illam vallaverant1 et nos exspectabant1 ut spoliarent4 ,cumque parati essemus1 sicut intravimus1 ita et exivimus civitatem1 et ante urbem asinarios nostros cum asinis paratis reperimus4 ,cucurrit autem quilibet in gregem asinorum voce magna clamans et vocans suum asinarium1 et clamor meus erat3 ,galelacassa6 ,galelacassa6 ,alii aliter clamabant1 secundum quod diversis nominibus appellabantur4 ,sedimus ergo super asinos et cum magna festinantia contra ,dyaspolin properavimus1 quae fere duobus miliaribus italicis a ,rama distat4 ,venimus ergo in ,dyaspolin1 quae etiam ,lidda dicitur 7#he ,a7 et ,lyddia1 et olim fuit grandis civitas1 sed per ,sarracenos destructa nunc villa non parva est4 ,ad locum ergo1 in quo ,s4 ,georius fuit diversis suppliciis martyrizatus1 accessimus et locum devotius deosculati sumus1 ipsum clinodiis nostris contingentes1 et indulgentias septennes,,tr#aeg 77 recepimus4 ,in hoc loco vidimus maerore cordis nostri ruinas pulcherrimae ecclesiae altae et magnae1 de qua adhuc pars chori stat1 dejectis tamen testudine et tecto1 et in choro est locus martyrii ,s4 ,georii1 in quo semper ardent duae lampades1 quas nutriunt ,christiani graeci1 qui morantur in villa4 ,porro reliquam partem ecclesiae per muri intercisionem separaverunt a choro1 et in ea parte ,machometo ,muschkeam fecerunt pulchram et ornatam cum alta turri4 ,stabat autem ostium ex adverso ita1 quod in atrium ,muschkeae videre poteramus et in ,muschkeam1 et erat sicut paradysus mundum et pulchrum4 ,in illa civitate suscitavit ,s4 ,petrus ,aeneam et praedicavit ibi ut habetur ,actor4 #i4 ,tempore1 quo ,christiani terram sanctam possederunt1 erat ibi episcopatus et divinus cultus magnus4 ,prope civitatem illam vidimus montem ,modin1 in quo quondam fuit civitas ,macchabaeorum1 virorum fortissimorum1 ubi et sepulti sunt ,matthatias cum filiis suis3 de quorum sepulchris habetur fol4 #ga4 ,b4 ,et videtur fuisse civitas haec ,lidda de tribu ,neptalim4 ,cum ergo in ,dyaspoli expediti essemus1 reversi sumus in ,rama ad prandium quod ibi fecimus4 ,post prandium stitimus parati ad recessum1 sed nec patroni1 nec ,trutschelmannus1 nec aliquis praefectus apparuit nobis3 sed erant simul in arto consilio toto illo die in conclavi1 et compugnabant1 propter quod omnes in timore stabant4 ,insuper auditum fuit1 quod ,arabes diffudissent se per itinera1 quibus iter in ,jerusalem1 ita quod non pateret nobis ascensus1 quousque se moverent4 ,hanc enim plagam permisit ,deus super terram illam1 et super omnes regiones per circuitum1 quod ,arabes1 populus nudus1 miserrimus1 bestialis1 profugus1 solius deserti inhabitabilis inhabitator1 omnes vexat1 turbat et domat1 etiam ipsum regem1 potentissimum ,aegypti ,soldanum4 ,de his ,arabibus alio loco venit latius dicendum4 ,igitur dominis ,mauris et patronis occupatis in consiliis nos mansimus in curia cum magna inquietudine1 quia curia tota erat plena mercatoribus1 et tumultus ingens fuit ibi4 ,concurrebant enim ,sarracenorum juvenes mali1 et pueri ac senes1 et nos nimis fatigabant1 et stabant ante nos videre et audire nos1 et praesertim illos1 quos passionatos notaverunt1 et illos1 qui ad eorum ludos riserunt4 ,non facile possem tribulationes et trufas juvenum ,sarracenorum enarrare4 ,inter alia tamen contigit1 quod quidam protervus juvenis locavit se ad pedes cujusdam peregrini nobilis et maturi viri1 et circumspexit1 an aliquem colludentem invenire posset4 ,tandem conversus ad nobilem1 ad cujus pedes 7,b7 se locaverat1 arripuit ei pedem1 ut traheret1 miles autem ille perpendit primo incautum esse jocum1 retraxit pedem ad se1 quasi non esset sibi curae de eo3 juvenis vero videns se contemni1 alterum pedem nobilis in terra sedentis arripuit1 trahens nobilem1 ut eum in dorsum poneret4 ,et dum fortiter traheret militem1 miles commotus1 et emisso cum violentia alio pede1 quem retraxerat1 in ventrem ,sarraceni adeo dure trusit1 quod juvenis pedem tentum dimisit1 et eversus capite deorsum et pedibus sursum usque ad medium pavimenti revolutus sicut globus volvebatur4 ,et surgens juvenis confusus habitaculum exivit3 in hoc facto valde timebamus1 ne juvenis concitaret aliquos contra nos4 ,sed nihil mali secutum fuit4 ,alius quidam juvenis trufator ingressus stetit ad faciem cujusdam peregrini1 et fecit quasdam digitorum plicationes1 turpitudinem quandam signantes1 quod ille peregrinus sustinere non valens1 cum suis manibus manus illius trufatoris fortiter percussit1 et ei turpem figuram1 quam digitorum plicatione fecerat1 destruxit4 ,quod cum vidisset armiger quidam ,sarracenus1 vehementer iratus contra peregrinum insurrexit1 et nisi peregrinus ille se occultasset1 in captivitatem ductus fuisset4 ,stabat enim armiger ille cum complicibus suis1 et diu exspectabant1 si illum peregrinum possent in loco oportuno apprehendere4 ,sed peregrinus amplius non exivit de latibulo suo4 ,aliud1 quod nobis accidit1 referam4 ,quidam nobilis peregrinus taedium fugere volens depinxit in pariete arma sua et suorum sociorum satis pulchre et ornate1 et cum jam opus perfecisset1 in quo multis horis laboraverat1 quidam de ,sarracenis occurrit1 et manu stercorizata1 et stercore linivit turpiter picturam istam1 et abscessit ridens4 ,in hoc facto nobiles pessime erant contenti1 et juveni quidem maledicebant1 sed nemo in illum manus ausus erat mittere4 ,si fecisset in partibus nostris1 fuisset in frusta dilaceratus4 ,multa talia sustinuimus in illa civitate3 sed non tantum1 quantum in mea prima peregrinatione4 ,nam capitaneum1 qui de ,joppen duxerat nos in ,rama1 captivaverunt in oculis nostris1 et in artam custodiam eum posuerunt3 dicentes1 eum nullam habuisse auctoritatem ducendi peregrinos in terram1 et nos sine salvo conductu in terram venisse1 et ideo tributum denuo nos solvere oportere3 quod si facere recusaremus1 ,jerosolymam visuri non essemus1 sed in galam reverti necesse esset2 et pro temerario ingressu in terram iuxta dominorum ,maurorum decretum pecuniam daturi4 ,et mansimus quatuor diebus in ,rama in illa suspensione1 quod non aliter intelligere poteramus1 nisi quod in galam reducendi essemus1 et sanctum ,domini sepulchrum non visuri4 ,o quantam tristitiam in cordibus nostris habuimus et inquietudinem6 ,tandem tamen ad loca optata duci sumus etc4 ,nunc ad propositum regrediar4 ,cum dies advesperasset1 venit unus de famulis patronorum1 dicens1 nos illico recessuros4 ,receptis ergo sacculis nostris de habitaculo egressi sumus1 et juxta ostium domus sedimus1 expectando tempus recessus4 ,post horam venit quidam 7#hf ,a7 dicens1 quod quidam ,mamaluci armati venissent de ,chayro1 propter quorum adventum non possent ductores nostri hoc sero recedere4 ,et ideo deberemus cum quiete ad habitacula nostra reintrare4 ,hoc auditu cum impatientia cameras nostras ingressi sumus4 ,et dum sessum capere vellemus ut prius1 ablatas mattas vidimus1 in quibus sedere et jacere consueveramus4 ,ille enim ,sarracenus1 a quo emeramus multis denariis1 aportaverat eas4 ,eo ergo accersito petivimus1 ut mattas nobis restitueret2 sed nullo modo facere volebat1 nisi eas denuo emeremus3 dicens1 quod non vendidisset nobis eas1 nisi ad nostrum exitum de habitaculo4 ,et quia cameram vacuam demiseramus1 exspirasse dixit terminum illius emptionis1 non obstante quod reversi essemus4 ,multas contentiones habuimus cum illo ,sarraceno1 quia furiosissimus erat1 et in litigio saepe contra nos sputum projiciebat4 ,mansimus ergo in habitaculo sine mattis1 quia sibi denarium nullum volebamus dare1 ne suae avaritiae refrigerium praeberemus4 ,demisisset profecto,,tr#aeh nobis eas pro paucis denariis1 sed repulimus eum a nobis4 ,cumque jam nox esset1 manserunt aliqui in habitaculo dormientes super nudam humum4 ,ego verum cum quibusdam aliis1 ascendi supra testudinem domus1 ubi dormiebat ,calinus magnus et quidam ,sarraceni alii1 et ibi etiam supra pavimentum nos ad quietem locavimus sub dio dormientes4 ,sunt enim domus in orientalibus partibus ita aedificatae1 quod supra eas fit deambulatio1 et temporibus1 quo sol absens est1 ascendunt homines pro refrigerio et ibi laborant1 manducant1 et sibi sternunt et dormiunt4 ,sole autem splendente sub testudinibus in umbra manent4 ,omnes enim domus sunt testudinatae et totae lapideae1 quia ibi valde pauca ligna habentur4 ,sic ergo supra domum mansimus1 sed certe quietem1 quam quaesivimus1 non habuimus1,,tr#aei propter clamores ,sarracenorum ,soquorum1 qui in ,muschkea prope nos clamabant1 et more suo cantabant1 quasi usque ad medium noctis4 ,similiter super turres stabant1 et ullulabant cum ardentibus lampadibus4 ,sunt enim turres eorum altae et rotundae1 in quibus stant ,sarracenorum sacerdotes1 gerentes officium campanarum et professionem fidei eorum pronunciant4 ,de quibus plenius infra dicam fol4 #id in part4 ,,ii4 de officio eorum et ritu4 ,erat enim illa nox eis sollemnis1 ideo plus solito clamabant1 nosque inquietabant1 et ita nox illa praeteriit4 ,undecima die1 quae est ,procopii confessoris1 ante lucem surrexi et officium meum dixi1 in eminentiori testudine quam dormieram1 sedens supra convexum cujusdam altioris camerae1 de quo poteram omnes per circuitum jacentes videre4 ,cumque jam dies illucesceret1 surrexerunt ,sarraceni1 et stratis compositis ac vestimentis applicatis1 mox 7,b7 ponebant genua ad orationem et junctis manibus sursumque elevatis cum quodam devotionis rugitu et magno serio adoraverunt3 aliquotiens capita cum dorso inclinantes usque ad terram1 et diutius sic inclinati manebant1 et iterum se erigentes vultum ad coelum levabant1 et omnes simul eosdem mores servabant1 ac si fuissent monachi ejusdem regulae4 ,et oratione finita ad solita negotia properabant4 ,hoc ibi vidi illo mane et postea saepe alibi4 ,porro post solis ortum nostri peregrini surrexerunt1 et statim nulla praemissa oratione colloquium habere coeperunt1 et risum cum dissolutione serio et sine devotione4 ,cumque sic sedens comparationem facerem eorum1 quae vidi ab his et ab illis1 mente contristatus et confusus fui1 ex eo quod isti irrenati et homines perditissimi in augmentum suae aeternae damnationis cum tanto serio et maturitate,,tr#afj adorando1 iram ,dei contra se implacabiliter provocant1 ,angelos et ,sanctos et caelestem curiam suis blasphemis orationibus cum tanta disciplina et gravitate inhonorant2 et nos ,christiani miserrimi et ingratissimi1 ,christi pretiosissimo sanguine redempti1 cum levitate et dissolutione et indicibili continua tepiditate et distractione et taediositate ,deo vivo et vero orationes nostras offerimus1 a quo speramus fide certissima gratiam et gloriam nos recepturos4 ,o ,domine ,deus1 quam gratiam dabis pro indevotissimis et brevissimis orationibus nostris6 ,et utinam saltem orationes nostrae tepidissimae fide integra fierent6 ,sed quid dicam8 ,multi timeo ,christiani integrum diem sine aliqua ,dei veneratione et oratione transcurrunt1 quod tamen apud ,sarracenos1 ,turcos1 ,barbaros1 ,iudaeos1 ,arabes absurdum esset fieri4 ,habent namque gentiles illi orationum suarum etiam positionem et modum1 quem non transgrediuntur pro ulla occasione1 nisi sit inevitabilis4 ,de eorum orationibus et jejuniis vide fol4 #id4 part4 ,,ii4 ,occasionem loquendi nunc de illis praebuit mihi1 quia eos et nostros consideravi1 ut dictum est4 ,igitur cum sol ortus fuisset1 non vidimus dispositionem ad recessum1 et regressi sumus in nostra habitacula1 et ementes cibos manducavimus4 ,sedentibus nobis sic ingressus est ad nos quidam pauper et miser ,sarracenus1 portans in sporta pomerancias et botros ad vendendum nobis1 et posuit se cum sporta in terra sedens juxta latus meum4 ,accepimus autem de fructibus suis1 et dedimus sibi panem et ea1 quae superaverunt nobis de pulmentariis et commedit ut esuriens4 ,porro in capite habebat pileum rubeum cum signo sarracenico4 ,et quia videbatur mihi bonus simplicianus1 tuli sibi pileum de capite1 et eo inspiciente finxi me habere nauseam1 et faciem rugosam feci1 et caput meum a pileo1 quem manu tenebam1 averti1 quasi detestans ritum ,sarracenorum1 et sputum contra linteum pileo circumligatum projeci1 videre volens1 quid tamen ad haec dicere vel facere vellet4 ,sarracenus autem 7#hg ,a7 per omnes angulos habitaculi circumspexit1 et cum neminem vidisset1 quem timeret1 arepto proprio pileo et congeminato in ore sputo super signum sarracenicum projecit1 et ligaturae maledixit et cum dextro pollice sinistrae suae signum crucis impressit1 et locum signatae manus deosculatus est1 et lachrymans multa loquebatur nobis1 quae non intelleximus3 hoc tamen optime intelligere potuimus1 quod ,christianus fuerat1 et coactus abnegare fidem1 et quod non erat ,sarracenus1 sed pauper ,mamalucus4 ,comestione peracta mansimus in habitaculo nostro in umbra et quiete4 ,porro in pariete uno nostri habitaculi audivimus quendam laborantem cum ferro in opposita parte1 quasi murum perfodere conaretur1 de quo nulla nobis fuit cura1 nec alicujus periculi suspicio4 ,tandem foramen fuit factum1 per depositionem unius lapidis4 ,erant autem in alia parte mulieres sarracenae1 quae foramen fecerant1 ut peregrinos viderent1 quibus aspicientibus quidam milites corridebant1 et signis ac nutibus hoc1 quod verbis non poterant1 expediebant4 ,quod cum quidam frater minor1 qui deputatus fuit per ,guardianum circuire cameras peregrinorum1 notasset1 statim attulit cementum et foramen obstruxit1 iurans per ,deum1 si ,sarraceni hoc vidissent1 omnes peregrinos atroci cruciatu tribulassent1 quia sunt vehementissimi zelotypi1 et ad zelotypiae vindictam simul sine ratione concurrunt4 ,satis enim lascivae videntur foeminae ,sarracenorum esse4 ,nam quidam juvenes milites1 dum supra domum deambularent et circumspicerent1 viderunt in domo quadam tres foeminas stantes3 quae signabant eis manu1 ut ad eas descenderent4 ,an hoc fecerint ex lascivia1 vel ex dolo et malitia1 quod magis credo3 utrumque periculosum est2 nam statutum hoc habent3 si ,christianus repertus fuerit1 coire cum sarracena muliere1 datur sibi optio1 ut vel abneget suam fidem vel subeat mortem1 nec medium ibi est4 ,interea hora horae successit et tempus transivit et nos sic stabamus1 et ad recessum anhelavimus4 ,iuvenum enim insultus et vexationes crescebant de hora in horam1 et vidimus nobis ex mora imminere periculum1 quia nunc ille nunc iste peregrinus commotus ex irrogatis injuriis excedebat4 ,unde quidam leviter percussit quendam malum puerum jactantem eum cum lapidibus1 quod flevit1 ad cujus fletum concurrebant ,sarraceni sicut porci ad defensionem grinientis socii1 et non potuit peregrinus1 qui puerum percusserat1 habere pacem1 nisi pecunia fletum compesceret pueri4 ,sunt enim pejores nequam juvenes in ,rama1 quam in quocunque loco1 ad quem peregrini declinant1 nec licet ibi vim vi repellere4 ,timuimus ergo1 ne aliquod periculum incurreremus1 et ad patrones accessimus instanter1 petentes importunte eductionem de fornace hac ferrea4 ,et promiserunt1 quod post horam educendi essemus4 ,descriptio civitatis ,rama sequitur modica4 7,b7 ,rama1 sive ,ramula1 civitas media inter ,palaestinam et ,judaeam1 contermina ,philistaeis et ,judaeis1 in sorte tribus ,judae1 in colle sita1 propter quod et ,rama est dicta1 quod idem est quod excelsum2 unde non solum illa1 sed plures aliae civitates ,rama vocatae sunt in terra sancta1 quae in altis locis sunt aedificatae4 ,in multis tamen est differentia in termino dictionis1 unde ,rama2 a qua ,ramatha1 ,ramathaiim1 ,ramasse1 ,ramoth1 ,ramula1 ,aramathya4 ,haec autem ,rama1 de qua sermo est1 communiter in scriptura nominatur1 de qua fuit ,s4 ,samuel propheta natus4 ,hodie est civitas populosa et major quam ,jerusalem1 et nutrit multos mercatores2 sed muris per circuitum non est bene munita1 sicut et caeterae ,sarracenorum civitates muris carent4 ,multae ,muschkeae sunt in ea1 et per circuitum ejus4 ,et est sita in loco amoenissimo et fertilissimo4 ,omnia sunt ibi in bono et levi foro1 et omnia sunt ibi suavia et optima3 dempto populo1 qui pessimus et singulariter ,christianis infestus4 ,multi ,aethiopes mali ibi habitant et ,mauri et aliae gentes irrationabiles4 ,de hac civitate mentio fit #c4 ,regum4 #ae4 et ,matth4 #b4 ,recessus peregrinorum a ,rama in montana ,judaeae4 ,vespere facto in die ,s4 ,procopii accinximus nos ad iter et ordine1 quo veneramus1 exivimus de hospitali1 sacculos nostris in collis portantes4 ,transeuntes autem per urbem accurrerunt undique populi1 et stabant vici pleni hominibus utriusque sexus1 volentium nos videre4 ,et fuit pressura magna1 et cum hoc excitabatur terrae pulvis tam spissus1 quod unus socium collateralem vix potuit videre1 et si vidit1 agnoscere non potuit1 propter pulveris densitatem4 ,nam cappa mea nigra fuit adeo pulvere infusa1 quod non nigra sed grisea videbatur4 ,nullus potuit nec oculos1 nec os1 prout necessitas exigit1 aperire4 ,et hoc per totam terram sustinuimus1 demptis locis petrosis1 et quando noctibus peregrinabamur4 ,in arctis viis erat periculum suffocationis propter densam pulverem4 ,in isto tumultu fui trusus casu ad parietem cujusdam domus circa fenestras4 ,et cum turba tardius moveretur1 et me comprehensum ibi teneret1 respexi per fenestram in habitaculum4 ,et ecce ab intus stabant foeminae cum parvulis1 et faciebant cum digitis cruces1 quas deosculabantur1 signantes mihi1 quod essent ,crucifixi cultores1 et videbatur mihi1 quod lachrymarentur4 ,et est bene miseratione dignum1 quod incolae terrae illius1 in qua crucifixus est ,dominus1 qui crucem colunt1 manifeste crucis signum portare non audent1 7#hh ,a7 ignominiosa enim est in terra illa crucis gloria et odiosa4 ,et accidit sanctae cruci sicut sanctis prophetis1 qui non sunt sine honore1 nisi in patria sua4 ,luc4 #d4 ,sic crux sancta in sua terra non habet honorem1 nec est accepta1 sed peregrini de ultimis finibus terrae venientes manifeste circumferunt signum crucis1 quia apud eos evacuatum est scandalum crucis4 ,igitur turbis procedentibus amotus fui a loco1 et extra urbem venimus et in campo gregem asinorum nostrorum reperimus cum asinariis nostris1 et juxta gregem exercitum ,sarracenorum conducere et protegere in itinere nos volentium4 ,ascendimus ergo bestias et cum magna festinantia contra montana processimus1 et in agrum ,josuae juxta ,bethsames oppidum venimus1 in quo agro percussi fuerunt quinquaginta milia hominum1 pro eo1 quia arcam ,domini ibi stantem viderunt1 ut dicitur #a4 ,reg4 #d4 et #e4 etc4 ,in eodem agro fixerant ,arabes tentoria sua1 ultra trecenta1 ad quorum aspectum fuimus nos et ductores nostri multum territi4 ,et cum venissemus juxta tabernacula illa1 non vidimus ibi nisi foeminas miserrimas et parvulos nudos et nigros1 et paucos antiquos viros4 ,caeteri enim viri currebant ad capiendas praedas et pro rapina evagabantur2 pertransivimus ergo illa castra1 nec erat1 qui manum contra nos elevaret4 ,et circa solis occasum ad montana inde pervenimus4 ,cumque jam ipsa montana per vallem ingredi deberemus1 vidimus in faucibus vallis multitudinem hominum cum camelis1 asinis et equis1 qui parabant se1 venire in occursum nostrum4 ,sed et nostri ductores etiam se ad resistendum eis ordinem fecerunt1 et erant anxii et timorosi1 scientes eos esse ,arabes raptores1 et quod non nisi cum violentia transitus noster per eos esset futurus1 nec poteramus ad dextram nec ad sinistram declinare1 sed per medium eorum erat via nostra1 per strictam vallem4 ,dum ergo jam prope essemus1 stabant illi et introitum vallis ab una parte ad aliam observabant1 et praeoccupabant2 exemptis pugionibus et gladiis recurvis1 vibratis lanceis et arcubus extentis4 ,nunquam memini me vidisse similes homines4 ,erant enim nigri et corpore nudi1 solis ardoribus adusti1 solum circa verenda operti quodam vilissimo tegumento1 scuta ad collum dependentia habentes1 et erant saevi1 iracundi et terribiles aspectu4 ,ex quorum aspectu et comparatione ,mauri et ,sarraceni nostri1 quos antea inhumanos aestimavimus1 nunc domesticos et pios et nobis quasi aequales esse recognovimus4 ,videntes autem nostri ductores eorum propositum1 inciderunt in eos cum violentia et eos armis de via fugaverunt1 et nobis iter aperuerunt1 clamantes1 ut celerius festinaremus4 ,sicque festinantes in loco nobis aperto transivimus4 ,quicunque autem peregrinus eis occurrit1 apprehensum eum pallio aut sacco trahebant tam diu1 quod aut rem apprehensam dimitteret tractus1 aut de asino caderet1 aut aliquis de nostris eum liberaret3 7,b7 unde multi de asinis ceciderunt1 et si non fuissent liberati1 eos spoliassent4 ,erat autem horribilis clamor ab utraque parte1 et mirabili impetu concertaverunt1 quasi vellent armis se invicem irruere1 et in isto litigio nos pertransivimus ascendentes per vallem4 ,quod cum adversarii viderent1 lapides de torrente tulerunt1 et post nos in nostros ductores eos miserunt4 ,verum cum vidissent1 se nihil vi a nobis posse obtinere1 cucurrerunt post nos1 et cum humilitate et mansuetudine aliquid sibi dari petierunt3 sed parum reportaverunt4 ,sic ergo divisi sumus ab eis1 et nulli dubium1 si fortiores nobis fuissent1 non obstante salvo conductu ,soldani nos omnes spoliassent4 ,itaque sine alicujus peregrini laesione evasimus1 nisi quod quidam fuerunt tacti jactu lapidum1 et aliqui saccos1 aliqui pileos in tumultu amiserant4 ,nemo ibi vulneratus fuit1 quia hoc bonum orientales habent1 quod sanguinem fundere horrent4 ,vallem igitur illam umbrosam ascendimus per asperrimum torrentem1 habentes montes petrosos ab utraque parte et altos1 et post longum ascensum ad quandam turrim venimus1 juxta quam aqua erat in lacuna congregata1 et ibi lucem alterius diei exspectare volebamus1 quia nox tenebrosa erat1 et vallis per se umbrosa1 et de asinis descendimus4 ,sed subito timor nostros ductores invasit2 timentes1 ne forte ,arabes illi super nos quiescentes irruerent1 et in tam arto torrente defendere nos non possent1 clamabant resumere asinos1 et consequenter ascendere montana4 ,a turre ergo1 quae in pede montis stabat1 ascendimus per viam periculosam et altam1 et ad quendam agrum venimus1 et ibi etiam quiescere cogitabant4 ,sed quia nos et bestiae nostrae sitibundi eramus1 nec ibi aquae erant1 ulterius processimus in caligine1 quia nec solis nec lunae beneficio potiebamur1 sed solum lumine alti firmamenti et ad modicum micantium stellarum radiis dirigebamur3 nec videre semitam poteramus1 sed quilibet sequebatur suum antecessorem4 ,cum autem in altum venissemus1 rursum ab alia parte descendimus1 et ad quoddam parvum villagium venimus1 in quo erat fons bonus et frigidus1 et ibi in declivo montis in agro lapidoso asinis asinariis resignatis consedimus super terram2 et ductores nostri cum equis suis et asinarii cum asinis per circuitum peregrinorum se locaverunt1 ita quod conclusi eramus4 ,accendimus ergo lumina1 et produximus de sacculis nostris1 quae de ,rama tuleramus2 et asinarii nostri portaverunt nobis aquam1 quam ab eis emimus1 et villani panes et fructus et aquam nobis attulerunt1 de quibus ad placitum emimus1 et ita coenavimus4 ,porro locus mansionis nostrae erat totus lapidibus plenus et asperrimus sicut ,alpes illae1 quae sunt inter ,ulmam et ,wisensteig1 et sub lapidibus latitabant scorpiones1 quod tamen ignoravimus1 quousque luminibus ostensum fuit nobis4 ,sarraceni autem videntes nos trepidantes dicebant1 quod sine timore quiesceremus1 quia scorpiones camporum non nocerent sicut domorum4 ,et sic confortati nullus se de loco suo movit4 ,porro nobis sic sedentibus et quiescentibus 7#hi ,a7 luna ante faciem nostram exorta est1 in cuius ortu singulare gaudium habuimus2 illis enim1 qui dormire non possunt1 jocundum est quidquid intercipit tenebras et umbras fugat4 ,nullus somnus oculos nostros tenebat1 nec dormitio palpebras gravabat1 nec tempora requiem optabant4 ,quamvis enim lassitudo post laborem somnum naturaliter causet1 et nos lassi fessique essemus1 quia tamen omnia nostra tota in sensitivas potentias quodammodo expansa videbantur1 impediebatur somnus3 nihil enim nisi videre et circumspicere desiderium animae nostrae expetiit1 et ita tota anima videbatur ad oculos contracta1 quae non nisi ad videndum erat sollicita4 ,ideo haec sollicitudo somnum ei abstulit2 ,ecclesiastici #db43 cogitatus eis aufert somnum4 ,diem enim futurum ardentissimo desiderio expectavimus1 scientes nos visuros civitatem praeclaram ,jerusalem4 ,de qua ,s4 ,tobias longe ab ea distans dicebat3 beatus ero1 si fuerint reliquiae seminis mei ad videndam claritatem ,jerusalem4 ,tob4 #ac4 ,et alius dixit3 propter ,syon non tacebo1 et propter ,jerusalem non quiescam3 ,esaj4 #fb4 ,et quis non cuperet videre civitatem illam electam1 de qua #b4 ,paralip4 #f43 elegi ,jerusalem1 ut sit nomen meum ibi4 ,haec enim est civitas1 in qua ,deo solvuntur laudes et vota1 ,psalm4 #fe4 ,te decet hymnus1 ,deus in ,syon1 et tibi reddetur votum in ,jerusalem4 ,quis det mihi1 inquit peregrinus affectuosus1 ut nox haec discedat1 et sol festinus veniat1 ut videam ,jerusalem1 exultationem universae terrae1 civitatem regis magni et ,dei summi4 ,o si quis audivisset illa nocte postulationes desideriorum nostrorum pro sole et die futura1 pariter accensus una nobiscum fuisset desiderio videndi ,jerusalem4 ,accubuimus super lapides duros sicut ,jacob ,gen4 #bh4 et socii scorpionum illa nocte eramus1 sicut ,job struthionum ,job4 #cj41 unde propter multitudinem scorpionum posset aeque bene locus ille dici ascensus scorpionis1 sicut ille1 de quo habetur ,josuae #ae4 ,sed tam duritiam lapidum1 quam punctionem scorpionum mitigabat1 imo dulcia reddebat ipsa dulcissima ,jersualem1 quae in supremo horum montium consistens dulcedinem diffundit1 et eos stillare dulcedinem facit et lacte et melle fluere4 ,sed et memoria eorum1 quae in his sanctis montanis facta sacro tradente eloquio legimus1 omne venenum propulsabat1 et duritiam mitigabat4 ,in his montibus templo profanato sancti ,macchabaei demorabantur1 inter feras foeni cibo vescentes #b4 ,macchab4 #e4 ,et filia ,iephtae ad votum patris mori parata nihil aliud a genitore suo petiit1 nisi quod permitteret eam ante mortem suam duobus mensibus circuire cum sodalibus suis montes ,israel1 et plangere virginitatem suam4 ,putavit enim se dolorem mortis lenius ferre1 si montes illos sanctos ante mortem suam posset ascendere1 ,iudicum #aa4 ,moyses etiam ille ,deo familiaris pro munere accepit1 quod,,tr#afa de transjordanis partibus fuit sibi concessum haec montana videre1 ,num4 #cd4 ,sed et beatissimae virginis ,mariae peregrinatio haec montana singulariter reddit delectabilia1 eaque,,tr#afb sanctificat1 de qua peregrinatione dicitur ,luc4 #a43 abiit in montana cum festinatione4 7,b7 ,in his montibus ,christus ,dominus noster in oratione pernoctabat eosque sanctificabat4 ,hi montes sanctis patribus pro muro fuerunt ab infidelibus1 unde ,iudith4 #g4 dicitur3 filii ,isral non in lancea nec in sagitta confidunt1 sed montes defendunt eos1 et muniunt illos colles in principio constituti4 ,ideo idolatrae nolebant cum eis in montibus pugnare dicentes3 fugiamus ,isral1 quia dii montium sunt dii eorum1 #c4 ,regum4 #bj4 ,dulce fuit nobis in his montibus commorari4 ,puto enim1 quod de nobis et aliis ,christi peregrinis dudum prophetatum fuerit et montibus promissum ,ezechiel #f43 montes ,isral audite verbum ,domini3 ecce ego adducam super vos homines1 populum meum4 ,et ,esai #fe43 educam de ,iacob semen et de ,iuda possidentem montes sanctos meos4 ,denique quamvis montes isti sint saxis magnis et rupibus altis coagulati,,tr#afc et durissimis lapidibus perfusi1 erant tamen nobis molles1 quia placuerunt servis tuis1 inquit ,psalmus1 lapides ejus4 ,ideo fecimus cum ,iob4 #e4 pactum cum lapidibus regionis1 et inter lapides commorabamur ,iob4 #h4 ,et hoc ideo1 quia posuit ,deus terminos terrae s4 lapides desiderabiles1 ,esai4 #ed4 ,et ipsos lapides amplexabamur cum ,iob4 #bd4 ,et hoc de facto contigit4 ,novi enim quosdam peregrinos ita terrae sanctae affectos1 quod saepissime die ac nocte se ad terram inclinabant et eam dulcibus osculis demulcebant et ipsos lapides tanquam reliquias venerabantur4 ,hos lapides elegit ,christus in opere nostrae redemptionis4 ,nam in caverna lapidea conceptus fuit1 sub lapide et rupe natus1 natus super lapidem positus1 super lapidem stans praedicavit1 in caverna lapidea ter oravit1 ad columnam lapideam flagellatus fuit1 coronandus super lapidem sedit1 ante judicem ,pilatum super lapidem stetit1 super scopulum crucifixus fuit1 super lapidem inunctus1 in lapide sepultus1 et de lapide ad coelos ascendit4 ,et breviter redemptionis nostrae mysteria ad lapides consummavit4 ,unde in passione petrae scissae sunt4 ,quis ergo ,christianus non suavius quiesceret super hos sanctos lapides1 quam in strata molliori8 ,cui non dulcescunt lapides1 quos tetigerunt ,domini ,jesu1 ,mariae ,virginis1 ,patriarcharum1 ,prophetarum1 ,apostolorum et aliorum innumerabilium ,sanctorum pedes8 ,duodecima ante solis ortum suscitati fuimus1 et super asinos ascendimus1 et processimus in montibus sanctis4 ,post aliquorum autem montium ascensum et vallium descensum1 ecce optata dies firmamento albescente in oriente aspirabat1 et inde aurora rutilabat2 solque de cacuminibus montium prospiciens per terram radios suos spargebat1 et tamen adhuc ,jerusalem procul erat4 ,processimus autem per vias asperas et nihil nisi duram terram vidimus et saxosam4 ,unde milites peregrini in asperitate terrae quodammodo scandalizati mihi sic dicebant3 quid nostri sacerdotes loquuntur8 quid praedicatores praedicant8 dicentes1 terram istam esse omnium terrarum optimam8 ,ecce1 quam aspera via1 quam durissimi 7#ij ,a7 montes4 ,quid ,dominus ,jersus in hac terra inculta et solis ardoribus adusta voluit habitare8 ,unde inter verba contigit duos peregrinos corrixari1 quod vix poterant a se divelli4 ,et si diutius disputassent1 finaliter se invicem verberassent1 quia durissime contenderunt4 ,erant autem ambo puri saeculares1 unus multum rudis1 alter acutus4 ,rudis arguebat contra terram sanctam1 alius oppositum tenebat1 quod esset optima4 ,sed et ego ipse in secreto cordis mei dixi3 ecce illa est terra1 quae melle et lacte dicitur manare2 sed non video agros pro panibus1 nec vineas pro vino1 nec hortos1 nec prata virentia1 nec pomeria1 sed ecce omnia sunt petrosa1 adusta et ardia4 ,et dum mecum sic tacite conferrem1 mox responsum occurrit1 scilicet quod haec terrae duritia1 ariditas et asperitas est maledictio promissa a ,deo propter mandatorum ejus transgressionem1 unde ,deuteron4,,tr#afd #bh43 sit coelum1 quod super te est1 aeneum1 et terra1 quam calcas1 ferrea4 ,murumur etiam nostrum et admiratio contra terram sanctam est ante multa millia annorum praenunciatus1 sicut dicitur ,deuter4 #bi4 ,generatio futura et peregrini1 qui de longe veniunt ad illam terram videntes plagas terrae illius et infirmitates1 quibus eam afflixerit ,dominus1 sulphure et solis ardore comburens2 ita ut ultra non seratur1 nec virens quidpiam germinet in exemplum subversionis ,sodomae et ,gomorrhae et ,syboim1 quas subvertit ,dominus in ira et furore suo4 ,et dicent omnes gentes3 quare sic fecit ,dominus terrae huic6 quae est haec ira furoris ejus immensa8 ,et respondebunt eis3 quia derelinquerunt pactum et transgressi sunt mandata ,dei habitatores ejus3 ideo et caetera4,,tr#afe ,ex quibus luculenter patet1 quod terra stat juxta scripturae sacrae pronunciationem3 nec semper ita fuit1 sicut ad oculum cernere potuimus4 ,vidimus enim per circuitum montium deserortum vetustissimas macerias de saxis ingentibus aedificatas1 quas filii ,israel creduntur fecisse1 et oleum1 vinum ac frumentum et alia humanae vitae necessaria copiose de altissimis et saxosis montibus habebant4 ,adhuc tamen1 non obstante infidelitate et malitia inhabitantium terram1 copiose germinant vita necessaria2 vidimus enim in declivis montium inter macerias vites1 olivas1 frumentum1 hordem et alia4 ,insuper si terra praedicta maledictione careret adhuc1 desertam esse et duram,,tr#aff necesse esset1 cum non habeat habitatores1 nisi paucos1 malos et infideles4 ,si quis scripturam sacram acute inspicere velit1 magis argueret eam esse nimis fertilem quam sterilem4 ,beatus tamen ,jeronymus in ,epistola ad ,dardanum determinat1 quomodo terra illa lacte et melle intelligitur manare1 et quod illa magnifica terrae praeconia sint de terra beatitudinis intelligenda4 ,interea quandam vallem intravimus satis latam1 agris cultam1 et ab utraque parte altis montibus cinctam et olivis venustam4 ,in sinistro latere habuimus1 montes ,ephraim cujus pars anterior est mons ,sylo1 et illius mons cacumen omnibus montibus ,isral videtur 7,b7 esse eminentius4 ,in hoc monte ,sylo quondam civitas nobilis fuit sita1 et arca ,domini multo tempore ibi mansit1 adducta per ,josuam de ,galgalis4 ,ibi ,anna impetravit ,samuelem4 ,ibi ,ophni et ,phineas mali sacerdotes populum gravabant1 #a4 ,regum4 #b4 ,ibi ,samuel propheta primo ,dominum sibi loquentem audivit1 et ,heli sacerdos ibi de sella cecidit1 ut habetur #a4 ,reg4 #c4 et #d4 ,ad hunc locum omnis ,isral venit adorare ,dominum1 antequam templum esset in ,jerusalem4 ,sed propter peccata sacerdotum,,tr#afg arca ,domini fuit capta1 sacerdotes occisi1 et ,sylo penitus destructa et ad nihilum redacta4 ,ideo ,jeremias1 dum subversionem ,jerusalem praenunciaret1 dixit1 ut habetur ,jerem4 #bf443 dabo domum istam sicut ,sylo4 ,propter hoc verbum fuit ,jeremias captus1 et incarceratus1 quia ,sylo fuit annihilata4 ,in ,sylo fuit sepultus ,samuel propheta2 ideo hodie ad ,sanctum ,samuelem dicitur3 et forte fuit translatus de ,ramatha1 ubi scriptura dicit eum esse sepultum #a4 ,reg4 #be4 ,tempore autem ,archadii imperatoris1 ut dicit ,jeronymus contra ,vigilantium1 ossa beati ,samuelis de ,judaea translata sunt in ,thraciam1 portantes ea in vase aureo et serico1 ad quam translationem convenerunt examina populorum a ,palaestina usque ,chalcedonem1 et tanta jocunditate sunt reliquiae istae receptae1 ac si praesentem viventemque reciperent1 et in ,christi laudes una voce resonabant4 ,in pede hujus montis quondam fuit civitas ,gabaa1 ubi uxor ,levitae de ,bethleem fuit occisa luxuria ,gabaonitarum propter quod multa milia hominum fuerunt occisa1 et tribus ,benjamin paene deleta1 ut habetur ,judic4 #bi4 ,ascendimus ergo de vallis torrente ad clivum sursum contra ,sylo1 quia vallis medium capere nos non poterat propter sui artitatem1 et non longe abfuimus1 prope ad latus ,sylo in alto1 nec tamen ductores nostri volebant nos ex toto sursum ducere1 quia festinabant venire citius in ,jerusalem1 ne solis adores nos postea cruciarent4 ,olim semper ducebantur peregrini sursum in ,sylo1 et ibi videbant civitatem sanctam ,jerusalem et gaudebant4 ,ideo locum hunc nominabant jubilum peregrinorum4 ,ad latus ergo ,sylo existentes vidimus adhuc magnos antiquos muros et ecclesiarum ruinas1 in montis supercilio3 et conjectis oculis contra orientem vidimus montem sanctum1 montem praeclarum1 montem ,oliveti1 et ecclesiam dominicae ,ascensionis in ejus cacumine3 civitatem tamen sanctam videre non poteramus1 quamvis propinquior nobis fuerit monte ,oliveti4 ,viso autem illo sanctissimo monte cecidimus de asinis et cum devotione et jubilo contra montem adoravimus4 ,visio enim a longinquo istorum sanctorum locorum miro modo hominem laetificat devotum4 ,consequenter postergavimus ,sylo1 et procedentes venimus in castellum ,emaus sacrum1 quod secundum ,lucam1 ,luc4 ultimo1 distat a ,jerusalem ,,lx4 stadiorum1 quae faciunt ,,vii miliaria italica et unum et dimidium theutonicum4 ,et ,,lx4 stadia faciunt septem milia passuum et quingenta4 ,in illo castello descendimus de asinis et per maceriam ad locum ingressi sumus1 ubi hospitium fuit ,domini ,jesu1 et duorum discipulorum1 ,lucae et ,cleophae1 in die resurrectionis ,domini1 quando ut peregrinus intravit cum eis 7#ia ,a7 coactus1 eumque in fractione panis cognoverunt4 ,hunc locum cum debita devotione deosculati sumus et indulgentias recepimus 774 ,ecce peregrine1 illa sunt prima vestigia ,domini ,jesu ,christi1 quae deosculari meruisti4 ,et certe bene et pulchre ordinavit divina sapientia1 quod peregrino misero et laboribus confecto properanti in ,jerusalem occurrat ex ea ,dominus ille gloriosissimus peregrinus1 cui dictum est3 tu solus peregrinus es in ,jerusalem1 et in ejus consolationem exhibuerat jam glorificati corporis sacratissima et laeta vestigia ante omnia1 quatenus his consolatus et confortatus possit sequi in ,jerusalem vestigia sacra ignominiosae passionis1 ad quod hortatur ,petrus1 #a4 ,petr4 #b4 ,christus1 inquit1 passus est pro nobis3 vobis relinquens exemplum1 ut sequamini vestigia ejus4 ,in hoc loco corda discipulorum ardentia fecit1 panem eis tribuit fractum1 quod nonnulli doctores dicunt fuisse eucharistiam1 quam ibi ultimo confecit1 et cito recurrere in ,jerusalem permovit4 ,dicunt enim quidam1 quod illi duo discipuli ex toto recesserunt a ,jerusalem1 et a discipulis1 nolentes amplius regredi3 sed hic eos reverti fecit1 unde eadem hora regressi sunt in ,jerusalem4 ,tempore ,christi fuit hic oppidum pulchrum et opulentum1 et in destructione ,jerusalem fuit et ipsum desolatum4 ,postea autem restauratum fuit per ,marcum ,cornelium1 et nominatum ,nicopolis3 pro cujus instauratione ,julius ,affricanus legationem suscepit1 ut dicit ,jeronymus de viris illustribus4 ,sed jam ,sarraceni ex toto destruxerunt1 et praecipue ecclesiam hospitii ,christi1 cujus ruinae solum in fundamentis patent4 ,adhuc hodie stant per villam testudinata habitacula alta et magna desolata1 et pauci homines ibi habitant4 ,loco hoc sacro perspecto ulterius progressi sumus1 et per montuosa loca transeuntes in collibus vidimus ruinas multarum capellarum et ecclesiarum1 et de alto in vallem descendimus1 quae per transversum ab aquilone in austrum vergebat1 per quam nos ab occidente in orientem tendentes transire necesse fuit4 ,erat autem vallis ,therebinthi1 in quo ,david ,golyam gigantem lapidibus de torrente electis prostravit1 et caput sibi amputans in ,jerusalem illud tulit #a4 ,reg4 #ag4 ,in medio ergo torrentis stetimus1 et loci dispositionem consideravimus4 ,est autem vallis fertilis1 et stant hodie in ea multi therebinthi et sunt arbores praestantes1 in ,syria maxime crescentes1 resinam sudantes4 ,sunt autem in duplici specie1 scilicet masculina et foeminina1 et duplicem habent fructum4 ,masculus habet fructum ruffum magnitudine lenticulae1 de qua saepe multas arbores vidi4 ,faemina vero fructum habet pallidum magnitudine fabae2 de his fructibus tunditur oleum sapidum et bonum4 ,de eo1 quod peregrini viderunt civitatem sanctam ,jerusalem1 et de ingressu eorum in ,jerusalem1 dulcissimam urbem4 7,b7 ,evagationis nostrae causa praecipua erat dulcissima civitas ,iherosolyma1 sic cujus odor per orbem flagrans undique ad eam currere facit fideles4 ,itaque de valle ,therebinthi ascendimus1 et dimisso oriente contra austrum in clivo montis processimus1 et ad hortos arborum1 olerum1 et ficorum venimus inter macerias ascendentes4 ,et conjectis oculis ad dexteram1 ecce ut fulgur civitas sancta saepe nominata et saepissime nominanda ,jerusalem emicuit3 cujus partem illam vidimus1 quae monti ,syon annexa est1 et ipsum sanctum montem ,syon vidimus cum omnibus structuris ejus et ruinis4 ,praecipue tamen arcem ,syon fortissimis muris et turribus munitum vidimus ita claro aspectu1 quod muri eminentes arcis et turres videbantur cingere civitatem1 et peregrinus1 qui nunquam vidit ,jerusalem1 aliud aestimare non potuit1 nisi quod muri arcis ,syon essent muri ,jerusalem1 quod tamen non est4 ,cum ergo civitatem sanctam jam diu desideratam oculis nostris cerneremus1 repente de asinis cecidimus prostrati in terram1 ipsam sanctam civitatem devotissime salutavimus1 regem ipsius ,dominum ,deum primo adorantes cum vexillo crucis1 et deinde his vel similibus verbis ipsam alloquentes4 ,salve ,jerusalem civitas regis magni6 ,gloria et corona totius mundi1 gaudium et laetitia animae fideli6 ,o ,jerusalem1 ,jerusalem1 surge et leva in circuitu oculos tuos et vide6 omnes isti peregrini congregati de universis et ultimis mundi partibus venerunt tibi filii3 tot de longe jam jam veniunt ut intueantur splendorem tuum et gloriam ,domini super te singulariter ortam1 ut propheta denunciat1 ,esaj4 #fj4 sqq4 ,et ,tobias sic te collaudat3 luce1 inquit1 splendida fulgebis1 et omnes fines terrae adorabunt te1 nationes ex longinquo venient1 et munera deferentes adorabunt ,dominum in te1 et terram tuam in sanctificatione habebunt etc4 ,tob4 #ac4 sqq4 ,sed et sanctus ,bernhardus1 in sermone ad milites templi1 praeclarissimam illam civitatem ,jerusalem his inclamat verbis cap4 #e4 ,salve1 inquit1 civitas sancta1 quam ipse sanctificavit sibi tabernaculum suum altissimus1,,tr#afh quo tanta in te et per te generatio salvaretur4 ,salve civitas regis magni1 ex qua nova et jocunda mundo miracula nullis temporibus defuere ab initio4 ,salve1 domina gentium2 princeps provinciarum2 patriarcharum possessio2 prophetarum mater et apostolorum2 et initiatrix fidei2 gloria populi ,christiani1 quam ,deus semper a principio passus est oppugnari1 ut viris fortibus sicut virtutis1 sic fores occasio et salutis4 ,salve metropolis terrae promissionis1 quae olim fluens lac et mel tuis duntaxat habitatoribus nunc universo orbi remedia salutis1 vitae porrigis alimenta4 ,terra inquam bona et optima1 quae in foecundissimo illo sinu tuo ex arca paterni cordis coeleste granum suscipiens tantas ex superno semine martyrum segetes protulisti1 et nihilominus ex omni reliquo fidelium genere fructum fertilis glebae tricesimum et sexagesimum et centesimum super omnem terram multipliciter procreasti4 ,unde et de magna multitudine dulcedinis tuae satiati et opulentissime saginati memoriam abundantiae1 suavitatis tuae ubique eructant1 qui te viderunt1 et usque ad extremum terrae magnificentiam gloriae tuae loquuntur eis1 qui non viderunt1 et enarrant mirabilia1 quae in te sunt4 ,gloriosa dicta sunt de te1 civitas ,dei4 ,sed jam ex his1 quibus affluis1 laetitiis1 nos quoque gustaturi ab occidente advenimus1 et ecce in aspectu tuo liquefactae sunt animae nostrae ex redundantia tuae dulcedinis4 ,oratione igitur finita reascendimus asinos prae gaudio oculos plenos lachrymis habentes et maxillas madentes4 ,sacerdotes ergo et religiosi simul adunati inceperunt cantare3 ,te ,deum laudamus etc41 submissa tamen et humili voce1 ne ductores nostros offenderemus1 quibus jubilus noster altus et manifestus forte displicuisset4 ,altis ergo vocibus mentis cantavimus1 quia ingens altum et magnum erat gaudium1 quo exultavimus1 nullis vocibus exterioribus explicabile4 ,hoc enim gaudium non ex passione erat1 sed ex ratione1 non ex praesentia rei concupiscibilis1 sed rei ex charitate diligibilis3 non erat gaudium dissolutionem faciens1 sed maturitatem inducens1 non excitat risum1 sed movet ad singultum3 non dissolvit corpus1 sed concutit artus3 non 7#ib ,a7 dilatat os ad ridendum1 sed constringit vultum ad flendum3 non movet ad loquendum1 sed ad silendum2 non prodit in publicum1 sed retrahit in angulum3 non facit clamare1 sed spiritu orare et psallere4 ,cum illo ergo ineffabili et dulci gaudio venimus super agrum fullonis1 in quo stetit ,rapsaces blasphemans ,deum contra eos1 qui stabant in muris ,jerusalem1 ut habetur #d4 ,regum4 #ah4 et ,esai4 #cf4 ,in hoc agro juxta castrum1 quod ibi est per ,soldanum constructum1 descendimus de asinis1 eosque asinariis designavimus1 et sumptis nostris sacculis bini et bini ordinate contra portam mercatorum vel piscium processimus1 cum silentio et devotione junctis manibus ante pectora4 ,quidam autem de peregrinis ex devotione1 rejectis a se calceamentis1 nudis pedibus incedebant per omne tempus1 quo in terra sancta versabamur1 in hoc gloriosa vestigia ,salvatoris nostri venerantes1 et beatissimae ,virginis ,mariae et ,sanctorum veteris et novi testamenti4 ,cum autem ad portam1 quae dicitur porta ,david1 vel piscium vel negotiatorum1 venissemus1 per ipsam portam inclinatis capitibus ingressi sumus4 ,quia in illo introitu indulgentias plenariae remissionis consecuti sumus 774 ,per vicum autem longum a porta processimus1 et ad quandam magnam ecclesiam clausam venimus1 ante quam erat atrium decorum magnum albissimo et polito marmore stratum4 ,cum autem in atrio staremus1 quidam de fratribus montis ,syon in eminentiorem locum se ponens pronunciavit nobis1 hanc esse ecclesiam sanctissimam toti mundo venerandam1 in qua thesaurus ,christianorum pretiosissimus1 dominicum scilicet sepulchrum1 est reconditum4 ,quod cum audivissemus1 in ipso atrio ante fores ecclesiae nos prostravimus1 et adoravimus1 et terram ipsam repetitis vicibus deosculati sumus4 ,pro certo autem ipsis peregrinis sic in terra prostratis videbatur1 quod ex ipsa terra quaedam spiraret virtus1 qua vehementius rapiebatur in devotionem affectus4 ,o ,domine ,deus1 quam,,tr#afi dulce est osculum oris tui1 cum ipsum osculum non pedum sed vestigiorum tuorum tantum affectum dulcescat6 ,o frater mi1 si in ista hora mecum in atrio illo fuisses1 vidisses et audivisses tam exuberantes lachrimas1 tam amaros et cordiales gemitus1 tam dulces ejulatus1 tam alta suspiria1 tam profunda lamenta et ex intimis singultus1 tam quieta et jocunda silentia1 et si cor lapideum habuisses1 liquefactum fuisset1 et simul cum ipsis peregrinis lachrymantibus resolutus in lachrymas uberes fuisses4 ,vidi ibi quosdam peregrinos quasi destitutis veribus resolutos in terra jacere1 se quodammodo ignorantes prae nimio sensu devotionis4 ,alios vidi hinc et inde de angulo in angulum cum planctu migrare1 quasi spiritu alieno impellerentur4 ,aliqui stabant fixis in terram nudis genibus et brachiis in modum crucis extentis cum fletu orabant4 ,aliqui vero tanto singultu concutiebantur1 ut sustinere se non possent1 et sedere cogerentur1 et caput propriis manibus stringere1 ut singultus crebrius eructuantes sufferre valerent4 ,aliqui jacebant immobiliter prostrati,,tr#agj tam 7,b7 diu1 ut viderentur exanimes facti4 ,super omnes autem mulieres peregrinae sociae nostrae et sorores quasi parturientes clamabant1 ullulabant et flebant4 ,aliqui vero peregrini prae nimia devotione nescientes se regere1 inmoderati,,tr#aga erant1 et prae nimia diligentia1 qualiter se ,deo possent exhibere placabiles1 quibusdam gestibus insolitis et puerilibus movebantur4 ,delectabile valde fuit videre seriosissimos et varios peregrinorum mores in devotione in locis sanctis1 quae loca mirabilem efficaciam habent ad movendum hominem ad fletum1 gemitum et suspiria1 qui alias nullis sermonibus1 nec admonitionibus1 nec scripturis1 nec picturis1 nec figuris1 nec exemplis1 nec promissis1 nec minis1 nec prosperitate1 nec adversitate moveri potest4 ,sed tamen nec hoc generaliter omnibus datur visitantibus loca sancta1 sed ut scilicet singulari devotione et pietate afficiantur4 ,vidi enim quosdam1 utinam non vidissem1 qui directe contrariis perversis affectibus movebantur1 commoti propter pios affectus bonorum devotorum4 ,vidi namque in omnibus praetactis devotionibus peregrinorum1 quod quidam stolidi et aridi peregrini1 imo bestiales animales1 sic spiritum ,dei non habentes1 stabant et caeterorum devotiones1 fletus1 prostrationes1 pectorum punctiones et caetera talia subsannabant et deridebant4 ,et quod damnabilius,,tr#agb est1 isti rudes et coeci omni devotione et affectione vacui1 spurcitiis repleti tales devotos judicabant fatuos1 hypocritas1 ostentatores1 fictos et non sanae mentis esse1 eosque postea despectui habebant1 et cum eis dedignabantur conversari1 detrahentes eis1 fatuos1 hypocritas et ,beghardos nominantes4 ,o quam inutilis et maledicta talium peregrinatio1 qui in tam sancto loco sanctos mores derident et pervertunt4 ,pejores tales sunt ,sarracenis et ,judaeis1 qui nullum ,christianum devote se gerentem derident4 ,nam quando venimus in atrium hoc sanctum1 multi juvenes ,sarracenorum accurrerunt1 ut deriderent1 sed tantum serium peregrinorum videntes recesserunt1 remanentes autem una nobiscum fleverunt4 ,in hoc atrio indulgentias plenariae remissionis accepimus,,tr#agc 774 ,porro orationibus finitis surreximus de terra1 et ad ostium ecclesiae accessimus1 ibique per foramina1 per quae cibus ministratur sancti sepulchri custodibus intus conclusis1 respeximus1 et sanctissimi dominici sepulchri capellam in medio ecclesiae stantem vidimus et ascensum montis ,calvariae1 et denuo devotionis affectu delectati sumus4 ,in ipso etiam atrio locus ille sanctus marmore signatus est1 in quo ,dominus ,jesus crucem bajulans et videns scopulum ,calvariae prae angustia sub cruce in terram corruit4 ,hunc locum devotissimum crebris vicibus deosculati sumus et multis lachrymis vestigia illa sanguinea irrigavimus1 et illa sunt secunda ,domini ,jesu vestigia4 ,nec putandum est carere mysterio1 quod prima vestigia erant nobis de corpore ,christi glorioso oblata et secunda de corpore flagellato et crucifigendo 7#ic ,a71 ut ostenderetur1 hic nihil aliud quaerendum nisi gloriam coelestem1 ad quam nemo venit nisi per crucis bajulationem4 ,igitur exercitiis his finitis educti fuimus per ,calinos de atiro1 vel de platea sancti sepulchri1 et per viam ante plateam pertranseuntes ex opposito templi sancti sepulchri sursum ascendimus ad hospitale ,s4 ,johannis1 quod magnum est habitaculum testudinatum1 miserum et desolatum1 pars duntaxat antiqui hospitalis1 et est locus1 sicut sunt magna refectoria in magnis conventibus1 in quibus multus monachorum est numerus4 ,et ibi conjunxerunt se peregrini per suas societates4 ,porro nobiles de ,suevia1 ,domini mei1 habuerunt locum in fine habitaculi1 ubi est quaedam habitatio seorsum ab aliis1 in loco clauso et pulchro et honesto4 ,comes vero dominus ,johannes de ,solms cum sua societate transierunt cum ,calino parvo ,elphahallo in domum suam1 et ibi manserunt4 ,in mea prima peregrinatione non fuimus ducti in hospitale1 sed in quandam domum magnum sub monte ,syon1 in ,mello1 et ibi deguimus1 nec unquam tunc vidi hoc hospitale1 nec scivi1 quod vestigia hospitalis ,s4 ,johannis apparerent4 ,cumque peregrini se locassent1 ad placitum venerunt ,sarraceni et ,judaei et orientales ,christiani1 apportantes panes1 aquam1 cibaria cocta1 et fructus1 sicut dixi fol4 #hd41 de quibus emerunt et manducaverunt4 ,porro pater ,gardianus montis ,syon misit ad hospitale fratres duos1 et omnes religiosos jussit duci ad montem ,syon2 sic enim consuetum est1 quod religiosi cum fratribus minoribus in monte ,syon manent4 ,inter quos ego cum duobus fratribus ordinis ,praedicatorum1 quorum unus erat provinciae ,franciae de insulis1 alter vero de ,neapoli1 ,provinciae ,siciliae1 fuimus educti de hospitali ad montem ,syon in conventum fratrum minorum3 a quibus charitative fuimus recepti et tractati3 et propriam cellam nobis tribus assignaverunt1 et ita cum eis manducavimus1 bibimus et dormivimus et ,deo pariter servivimus4 ,in illa cella post omnium peregrinorum recessum mansi multis diebus in bona pace et optima provisione de charitate patrum et fratrum minorum montis ,syon4 ,visitatio sanctorum locorum montis ,syon et eorum descriptio4 ,tertia decima die1 quae fuit dominica #g4 post festum ,trinitatis et festum ,s4 ,margarethae virginis1 misit pater ,gardianus aliquos de fratribus suis ad hospitale ,s4 ,johannis1 et vocavit omnes peregrinos ad ,missae officium in montem ,syon4 ,et ascenderunt omnes cum illis fratribus in ecclesiam ,syon1 7,b7 exspectantes in ea tempus summi officii et ,missarum4 ,erat enim adhuc mane ortus solis1 qui nondum ortus fuerat1 quando peregrini ascenderunt4 ,porro fratres ob peregrinorum dominorum reverentiam chorum1 ecclesiam et altaria pulchre ornaverunt et vestierunt pretiosis pannis4 ,nunquam vidi pretiosiores pannos1 mulierum opere factos cum imaginibus vitae ,christi et mortis1 quam ibi4 ,unde ,sarraceni magni et ,turci et ,mameluci a longinquo venientes petunt sibi pannos aut tapetias sic illas monstrari4 ,et quando domini praefecti et capitanei civitatis ,jerusalem habent charos hospites1 ducunt eos in montem ,syon1 et rogant fratres suspendi et ostendi pannos4 ,hos pannos dux ,burgundiae ,philippus pro illa ecclesia fecit fieri1 qui multa alia bona illi conventui contulit4 ,sed et alia ecclesiae illius ornamenta sunt pretiosa4 ,altare,,tr#agd majus repletum stabat monstrantiis et reliquiariis deauratis1 et tabula super altare deaurata1 in qua juxta sanctum ,franciscum depictum stat etiam sanctus pater noster ,dominicus notabiliter pictura expressus4 ,ecclesia illa non est magna1 quia solum est pars ecclesiae ,syon4 ,olim enim1 dum adhuc ,christiani regerent terram illam1 erat grandis ecclesia in loco illo1 quam ,sarraceni destruxerunt,,tr#age usque ad absidem vel capellam1 quae ecclesiae et choro in dextero latere erat annexa4 ,et haec pars est hodie ecclesia et chorus fratrum4 ,ruinae antiqui chori et ecclesiae adhuc manifestissima patent1 ut sequentia demonstrabunt4 ,igitur cum sol ortus esset et tempus ,missas celebrandi adesset1 pulsavit sacrista tabulam1 non enim habent nec campanas1 nec nolas1 nec tintinabula1 nec sinuntur quovis modo habere ab infidelibus1 sed tabulis ligneis dant ad ,officia signa1 sicut nos facimus feria ,,vi4 ,parasceves4 ,et congregatis omnibus in ecclesiam cantaverunt solenniter primam et tertiam1 et post tertiam processit pater ,gardianus cum suis ministris pretiose ornatis ad summum ,officium perficiendum1 et cantor alta voce inchoavit canticum de canticis ,syon3 ,spiritus ,domini replevit1 et omnes clerici et peregrini docti adiuvabant eum1 et cum jocunda solemnitate ,missam de ,spiritu sancto cantavimus4 ,hoc enim ,officium congruebat loco1 quia ibi ,spiritus sanctus missus est visibiliter discipulis2 et tempori1 quia erat dominica ,,vii41 in qua de #g4 panibus fit mentio1 qui ,,vii4 dona ,spiritus sancti designant4 ,sub ,officio nos sacerdotes celebravimus in quatuor altaribus paratis1 et mihi fuit datus locus celebrandi inferius in ambitu1 in capella ,s4 ,thomae ,apostoli1 quae est in loco ubi ,dominus ,thomae dixit3 infer digitum tuum huc1 ,johann4 #bj4 ,post evangelium summi ,officii vertit se pater ,gardianus et in ,latine fecit pulchrum sermonem de commendatione locorum sanctorum1 et de devota eorum visitatione1 quem sermone interpretabatur venerabilis pater ,paulus ,guglinger in ,theutonico saecularibus4 ,porro sub ,officiis erant ostia 7#id ,a7 clausa1 et ,sarraceni a foris stabant cum mercatoribus in multo numero4 ,contigit autem sub ,officio post sermonem aperiri ostium propter cujusdam emissionem2 hoc videntes ,sarraceni cum tumultu se in ostium ingesserunt1 et ecclesiam ingressi sunt1 juxta altaria stantes1 mysteria nostra respicientes3 nullam tamen irreverentiam fecerunt1 nisi quod ibi stabant et admirabantur4 ,sacerdotes autem ipsis praesentibus pausabant1 quousque per fratres essent ejecti1 qui non vi pellendo aut trahendo aut litigando1 sed mansuete inducendo et rogando eos secluserunt1 et ita officium finitum est4 ,sequitur processio ad loca sancta montis ,syon2 et primo ad locum ultimae coenae4 ,consummato ,officio parabant se ,fratres minores ad processionem sollemnem et sacris inducti vestibus cum cruce2 vexillis1 cereis1 reliquiariis1 thurilibus1 et aqua benedicta procedebant4 ,cunctis itaque cum eis procedentibus incepit cantor magnam habens vocem alta voce jocundum hymnum de canticis ,syon3 pange lingua gloriosi corporis mysterium2 et cum illo cantu processimus nos sacerdotes ante1 et alii peregrini sequebantur3 et in chorum venimus ad summum altare1 quod illo sanctissimo loco creditur esse erectum1 in quo ,dominus ,jesus ultimam coenam cum suis discipulis fecit1 et ibi panem et vinum in corpus et sanguinem transsubstantiavit et discipulis sumenda tradidit1 eosque sacerdotes illius sacramenti ibi consecravit4 ,ad hunc locum sanctissimum accessimus unus post alium1 et prostrati locum sub cavato altari deosculati sumus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,ecce peregrine frater charissime1 hic domus1 hic coenaculum1 hic mensa1 ubi panis coelestis1 panis ,angelorum1 donum utique ineffabile propinatur1 quod solum habet accendere desiderium1 humilitatem ingerere1 compunctionem inducere1 praebere fiduciam1 spem erigere1 ad amorem inflammare1 infundere gaudium1 excitare ad reverentiam1 mentem liquefacere1 et affectus dulcissimos provocare4 ,super omnia loca sancta est hic honore dignissimus1 si modum attendamus1 quo summum bonum se nobis communicavit1 omnis namque locus1 quo nobis confertur aliquo modo ,deus1 est nobis utique venerandus3 sicut ,nazaret1 ubi recepimus ,deum incarnatum2 ,bethleem natum2 mons ,calvariae tribuit nobis eum crucifixum4 ,ideo merito haec loca honore sunt digna3 sed plus ille1 in quo salubrior facta fuit communicatio1 quam in caeteris locis et intimior1 praebens se hic in edulium1 corpus suum in cibum et sanguinem in potum1 ut cibatus fieret unum cum cibo1 quia qui manducat meam carnem1 inquit1 et bibit meum sanguinem1 in me manet et ego in ipso4 ,sed et praeter haec ineffabilia hic finivit typica et legalia1 et nova instituit sacramenta4 ,johannem in sinu recumbere permisit2 proditorem 7,b7 suum ,judam se scire affirmavit2 ,petro casum suum praedixit2 fugam omnium discipulorum praenunciavit3 sermonem dulcissimum et longum fecit1 et ultimum ,vale his suis discipulis pacem reliquit4 ,igitur cum circa locum illum omnia perfecissemus cantando1 legendo1 quae signata erant in processionali peregrinationis terrae sanctae1 cum gratiarum actione recessimus4 ,habentur enim processionalia1 libelli1 in quibus omnes versiculi1 collectae1 responsoria signantur et hymni et psalmi circa loca sancta legenda et cantanda per omnia loca transmarinae peregrinationis4 ,de his libellis ego comparavi unum pro me1 quo usus fui in locis sanctis4 ,lotio pedum ibi fuit facta4 ,ad illo loco ad dextram partem chori ulterius processimus cum cantibus ad mandatum in die coenae cantari consuetis1 et ad locum sacrum venimus1 in quo ,dominus ,jesus lavit pedes suorum discipulorum post coenam4 ,in hoc est altare pulchrum1 ante quod prostrati locum deosculabamur1 et indulgentias accepimus 774 ,sed precor te dilecte peregrine1 ut nec ab hoc loco discedas sine praevia contemplatione4 ,vide et considera hic stupendum gestum negotium4 ,nam ,dei filius aeterna divinitate potens et genitoria mentis pulchritudine pollens1 qui universa nullo opitulante subsidio condidit et decoravit1 cui omne coelum et vagi stellarum motus inserviunt1 sub quo1 ut ait ,job1 curvantur1 qui portant orbem1 divinam altitudinem adeo inclinavit atque deflexit hic in illo loco1 ut pedes immundos1 foetidos1 lutosos discipulorum1 servulorum1 piscatorum1 peccatorum atque proditorum suis ipse manibus dilueret in saluberrimum exemplum4 ,de loco1 in quo missus fuit ,spiritus sanctus ,apostolis in die ,pentecostes4 ,consequenter incepit cantor hymnum jocundissimum de canticis ,syon3 ,veni creator ,spiritus1 mentes etc4 ,et cum illo cantu egressi fuimus de ecclesia in conventum supra ambitum1 quia ipse chorus et ecclesia sunt supra alia habitacula aedificata1 ita quod undique per gradus in ecclesiam ascenditur1 et de ecclesia supra testudinem claustri vel ambitus circuitur per tres partes quadri4 ,non enim habet ambitus nisi tres partes1 et quarta pars est ecclesiae murus4 ,sic ergo transivimus in ecclesia1 descendimus ab oriente contra occidentem1 et in fine ecclesiae per ostium exivimus contra austrum1 partem unam ambitus perambulantes1 et iterum convertimus nos contra aquilonem et ad caput chori venimus1 ibique per gradus ascendimus ad quoddam habitaculum1 cujus ostium lapidibus obstructum1 propter causam dicendam fol4 #bij4 ,hoc enim habitaculum est ad caput chori1 quia 7#ie ,a7 chorus ab oriente nullas habet fenestras praestante hoc habitaculo impedimento3 sed solum lumen habet a meridie4 ,ascendimus ergo cum processione praedictos gradus1 et ante obstructum ostium prostrati adoravimus1 et plenarias indulgentias etiam hic accepimus 771 et hymnum inchoatum cum suavi modulation concinimus1 adeo quod sonus procul per omnem montem ,syon et per ,jerusalem diffundebatur4 ,non enim erat locus clausus1 sed sub divo in alto consistentes jocundissime cantavimus3 recordati quod in hoc loco coeli distillaverunt a facie ,dei ,synai1 a facie ,dei ,israel1 et pluvia voluntaria segregata est haereditati ,christi4 ,hic namque ,spiritus sanctus repentino sonitu super discipulos venit mentesque carnalium in sui amorem permutavit et foris apparentibus lignis igneis intus facta sunt corda flammantia1 quia dum ,deum in ignis visione suscipiunt1 per amorem suaviter arserunt4 ,christus enim coelestia petens praecepit discipulis1 a ,jerusalem ne discederent1 sed ,patris promissionem exspectarent4 ,et ingressi huc in hoc habitaculo clausi manebant propter motum ,judaeorum1 et erant hic desolati et orphani1 ignari et inscii1 timorosi et trepidi4 ,sed ,spiritus sanctus adveniens consolationem dulcissimam attulit1 sapientiam clarissimam infudit1 robur fortissimum dedit1 et constantes et in gratia confirmati mundi principatum acceperunt4 ,hunc locum sanctum clarius describam1 cum de sepulchro ,david venerit dicendum4 ,locus1 ubi ,s4 ,thomas ,apostolus dubius ,domini vulnera tetigit4 ,deinde locum illum deseruimus et per gradus prope locum descendimus in ambitum1 et in capellam ,s4 ,thomae venimus1 ubi idem ,apostolus utiliter dubitans cicatrices fulgidas corporis ,christi tangere meruit4 ,procedentes autem ad locum illum hymnum gaudiosum cantavimus3 ,exultet coelum laudibus1 resultet terra gaudiis etc41 et in loco prostrati iterum plenariae remissionis indulgentias consequuti sumus 774 ,in hoc loco ,s4 ,apostoli ,thomae singularem gratiam contemplati sumus4 ,omnes enim1 quos legimus1 circa hoc latus1 in quod ,s4 ,thomas manum jubente ,christo misit1 aliquid egisse1 singulari quadam praerogativa gratiae remunerati extiterunt4 ,longinus enim miles incredulus et crudelis1 ac debilis visu1 jussu ,pilati cruci asstitit1 et vibrata hasta in latus ,salvatoris infixit1 et cor sanctissimum ,christi transfixit4 ,casu autem sanguine per hastam decurrente1 oculi ejus tacti clare vidit1 et lumen mentis et corporis accepit1 ac martyrium celebre pertulit4 ,beatus ,johannes ,evangelista latus hoc vidit1 et quod aqua et sanguis exivit1 conspexit1 et credidit1 et testimonium mysteriorum maximorum perhibuit4 ,s4 ,thomas ,apostolus vidit1 tetigit1 7,b7 et solidissimus ac apertissimus fidei confessor effectus est1 et sententiam nobis valde consolatoriam audivit3 quia1 inquit ,dominus1 vidisti me ,thoma1 credidisti3 beati1 qui non viderunt et crediderunt4 ,caeteri etiam ,apostoli1 quibus ostendit ,dominus manus et latus1 viderunt1 et aperti sunt ex hoc oculi eorum1 ut intelligerent scripturas1 et gaudio replerentur ineffabili4 ,beatus ,bernhardus orans ante ,crucifixum visus est solvi a cruce ipse ,crucifixus1 seque super orantem reclinare1 quem orans suscepit1 et os suum ad latus ,crucifixi applicuit1 et inde melliflua doctrinarum suxit4 ,sanctus insuper ,franciscus vulneribus ,christi vehementer affectus stigmata ,domini ,jesu mirabiliter et sensibiliter in suo corpore portare meruit4 ,insuper ,sancta ,katharina de ,senis ex hoc sanctissimo latere ebibit1 et devotione dulcissima inebriata fuit4 ,dum enim cuidam foeminae infirmae ulcus horridum pectoris et foetidissimum habenti serviret1 cum qua propter intolerabilem foetorem nemo manere posset1 quodam die virgo ,christi1 dum ulcus illud detexisset1 ut ipsum lavando purgaret1 mox tantus et tam horridus foetor exhalavit ex eo1 ut cuncta interiora virginis moverentur ex nausea1 quod virgo sancta sentiens contra carnem suam indignata nimium1 juravit2 dicens3 vivit1 inquit1 altissimus1 sponsus dulcissimus animae meae1 quod idem1 quod tam abominaris1 intra tua viscera recondetur4 ,mox illius foedi vulneris loturam cum sanie in scutellam recolligens1 ad partem se retrahens totum bibit4 ,quo facto abominatio cessavit1 et non solum nauseam non habuit1 sed dulcedinem inenarrabilem sensit4 ,nocte autem sequenti apparuit virgini ,dominus ,jesus1 ostendens ei quinque vulnera in cruce suscepta1 et ait3 quia heri ex charitatis meae ardore laetanter abominabilem potum sumpsisti1 conculcans naturam proprii corporis1 propter quod dico tibi3 sicut in hoc actu tuam excessisti naturam1 sic ego dabo tibi potum1 qui omnem excedit humanam naturam et consuetudinem4 ,applicans dexteram ad collum virginis et ipsam ad vulnus sui lateris approprians1 bibe1 inquit1 filia de latere meo potum1 quo anima tua suavitate implebitur1 quod etiam in corpus tuum mirabiliter redundabit4 ,at illa cernens se positam ad fistulam fontis vitae sacratissimo vulneri os applicans corporis1 sed longe amplius os mentis1 ineffabilem et inexplicabilem potum hausit per non parvae morae spatium1 tam avide quam abunde4 ,tandem ab ipso fonte sejungitur satiata et sitibunda simul1 et immutata in melius ex hoc1 et deinceps profecit1 ut patet ejus ,legenda parte ,,ii1 cap4 #d4 ,ecce quanta virtus vulneris ,christi4 ,denique ferrum lanceae1 quo ,christi latus apertum fuit1 ,nrenbergae habetur1 quod et vidi et in manu habui2 tantae virtutis est1 ut multa milia hominum singulis annis sexta feria proxime post octavas ,paschae confluant ad videndum et honorandum sacri lateris ferrum4 ,accede ergo charissime peregrine1 et mente cum ,s4 ,thoma vulnera tange1 rogans sanctum ,apostolum1 ut te admittat in suum consortium4 ,in hac capella stat 7#if ,a7 unum decorum altare1 et in eo1 me moram habente ,jerosolymis1 frequenter horas canonicas persolvi4 ,de loco1 ad quem ,dominus duxit discipulos1 ut secretius eis loqueretur1 quando dixit3 surgite1 eamus hinc4 ,expedito ,officio processionis juxta hanc capellam gyravimus inferius per ambitum per tres ejus partes1 et sub ecclesia aliam capellam ingressi sumus devotam et occultam4 ,haec capella creditur esse locus ille secretus1 ad quem ,dominus ,jesus duxit discipulos1 quando dixit3 surgite1 eamus hinc1 ut habetur ,johann4 #ad4 in fine capituli4 ,dicunt enim doctores1 ,sanctus ,thomas1 ,albertus ,magnus1 ,hugo et ,lyra1 quod post coenam lotis et communicatis discipulis1 cum ,dominus sermonem faceret1 sedens in loco1 ubi coenati fuerant1 et manifeste diceret se tradendum1 et quod post modicum eum non essent visuri1 et hoc discipuli turbati et territi1 aspiciebant continue contra ostium coenaculi1 timentes captionem magistri1 et minus attenti erant ad suos sermones1 et quia volebat eis adhuc aliqua ardua dicere1 ut illa attentius audirent1 et minus timerent1 dixit3 surgite3 eamus hinc4 ,et descenderunt de superiore coenaculo ad habitaculum inferius1 et ibi perfecit sermonem et ultimatam devotissimam orationem1 quae habetur ,johann4 #ae4 et duobus capp4 sequentibus4 ,in tota serie sacrae scripturae non habetur ita devota1 dulcis et consolatoria et plana oratio sicut ,johann4 #ag41 quae in hoc loco facta esse creditur a ,christo4 ,procidimus ergo ibi ante altare petentes a ,domino ,jesu nos participes fieri suae devotissimae orationis ibi factae1 et indulgentias accepimus 774 ,in hoc sacro habitaculo est pars columnae1 in qua flagellatus fuit ,christus1 in muro cancellis ferreis obfirmata1 ita tamen1 quod digitis potest attingi4 ,sunt etiam in latere ejus lecti pro hospitibus1 in quibus in prima mea peregrinatione dormivi4 ,est etiam ibi cella fratris sacristae1 et fratris ,johannis1 qui milites creat in sancto sepulchro1 et est etiam fratrum procurator etc4 ,ab illo ergo loco sursum per lapideos gradus ascendimus in ecclesiam1 et finem processioni fecimus4 ,haec enim sunt loca intra conventum sancta situata4 ,extra vero sunt multa plura loca sancta1 ut patebit4 ,de prandio peregrinis dato per fratres montis ,syon4 ,processione finita1 quae quasi usque ad meridiem duraverat1 cum peregrini in hospitale descendere vellent1 accurrit ,pater venerabilis ,gardianus1 et frater ,johannes procurator1 et omnes peregrinos ad prandium invitaverunt4 ,paraverant autem pro nobis mensas et tabulas longas in horto ,conventus1 quia multi eramus1 et locus strictus et super tabulam longam erat extensus pannus desuper ad longitudinem tabulae1 ad faciendam umbram contra solis aestum3 et pictura panni fuit missio ,spiritus sancti4 ,discubuimus ergo omnes1 demptis quibusdam nobilibus militibus1 qui 7,b7 ex humilitate se ad serviendum mensis exhibuerant4 ,cunctis autem sedentibus1 et cum disciplina convescentibus1 accessit quidam vir vestitu pauper1 quem prius in agmine peregrinorum non videram1 et in medio discumbentium stans1 ita ornata locutione et decora eloquentia oravit lingua latina1 quod omnium intuitum ad se convertit1 et in stuporem etiam non intelligentes vertit1 propter promptam et delectabilem expressivam4 ,oratio autem ejus fuit de praeconiis locorum sanctorum1 et de laude peregrinationis4 ,post rhetoris verba accessit ad locum suum generosus vir1 dominus ,johannes de ,cymbern baro1 vir prudens et eloquens1 qui unus servitorum erat1 et ex commissione ,patris ,gardiani in ,theutonico orare incepit1 grates referens dominis peregrinis1 quod ad pauperum fratrum mensam accesserunt1 rogans1 ut de oblato cibo et potu contenti starent4 ,et si qui essent1 qui refundere fratribus charitatem vellent1 et indigentiae eorum misereri1 possent de ea re loqui cum fratre ,johanne de ,prussia1 procuratore ,conventus1 quem in ambitu stantem reperirent4 ,nullatenus enim voluit ,pater ,gardianus1 quod collecta fieret in mensa1 nec consensit1 ut intimaretur peregrinis1 quod frater ,johannes esset accepturus pecuniam nomine fratrum1 sed nobiles ex se hoc fecerunt4 ,finito autem prandio et bene nobis refectis cum gratiarum actione surreximus4 ,porro nobiles ad fratrem ,johannem accedentes notabilem eleemosynam ,conventui dederunt1 aliqui ,,vi ducatos1 aliqui ,v1 aliqui ,,iiii1 aliqui ,,iii1 aliqui ,,ii1 et minima eleemosyna fuit ,i ducatus4 ,visitatio sanctorum locorum montis ,syon extra septa monasterii fratrum4 ,finitis his1 quae dicta sunt1 accessimus nos peregrini ad ,patrem ,gardianum1 rogantes1 quatenus dignaretur nobis adjungere fratres aliquos1 qui ducerent nos per reliqua loca sancta montis ,syon extra monasterium1 et placuit ,patri petitio nostra1 et mirabatur in fervore peregrinorum3 quod etiam post labores habitos adhuc se ultro offerrent ad ampliores labores3 ,nemo quippe aestimet visitationem sanctorum locorum esse laborem parvum3 tum propter calores intensos solis1 tum propter transitum et genuflexiones et prostrationes2 tum etiam et maxime propter conatum1 quo quilibet tota virtute conatur se excitare ad actualem devotionem et ad contemplationem eorum1 quae in locis sanctis sibi demonstrantur1 et ad devotam orationem et recollectionem1 quod utique absque magno labore fieri non potest1 cum talia quietum et non gyrantem hominem 7#ig ,a7 requirant4 ,conari ergo et niti ad mentis recollectionem cum corporis emigratione de loco ad locum exercitium est magni laboris2 quod quidam peregrini ferre non valentes descenderunt ad quietem in hospitale1 ita quod minor pars mansit in labore peregrinationis4 ,adjunxit ergo ,pater ,gardianus nobis aliquos fratres1 cum quibus ire inchoavimus ex interiori horto fratrum1 ubi comederamus4 ,cum ergo de illo horto claustrum ingrederemur1 ante refectorium et coquinam1 venimus ad cisternam profundam aquas habentem frigidiores1 quam fuit in tota ,jerosolyma4 ,de hac cisterna dicunt haustam fuisse aquam a ,christi discipulis pro coena dominica3 pro temperamento vini1 pro confectione sacramenti1 pro lotione pedum et manuum1 et pro aliis coenae usibus4 ,ob reverentiam ergo jam dictorum factorum aquam hausimus et cum devotione bibimus4 ,de qua ego de post saepe abunde bibi in intensissimis caloribus1 nec sensi molestiam4 ,credo quod ad literam fons iste sit unus de fontibus ,salvatoris1 de quibus dicitur ,esai4 #ab43 haurietis aquas in gaudio de fontibus ,salvatoris3 et sequente3 exulta et lauda habitatio ,syon4 ,a fonte illo ambitum sumus ingressi ad portam ,conventus1 quae foris ducit ad publicum4 ,porta haec est demissum ostiolum1 per quod nemo ingredi valet nec egredi1 nisi incurvatus capite et dorso4 ,janua tamen est fortis et ferrea1 quae dum clauditur catenis et repagulis ferreis firmatur3 et hoc propter furiam infidelium1 ne commoti subito irrumpere valeant1 et ,conventum dilanient1 sicut olim fecerunt1 prout hodie cernitur in dormitorio juxta rosarium et librariam2 ubi erant pulchrae cellae et opere arcuato factae1 quae destruxerunt et testudines dejecerunt1 nec hodie sinunt in modum pristinum reformari4 ,valde enim ex levi causa et de facili contra ,christianos commoventur1 et in eos saeviunt1 et ideo1 ne subito moti statim ad nocendum procedere possint1 firmiter se fratres concludunt4 ,sic etiam alii ,christiani orientales domus munitas ferreis portis habent clausas propter eandem causam4 ,de loco oratorii b4 ,mariae ,virginis4 ,regressi igitur sumus cum fratribus per illam portam sine apparatu processionis solemnis1 et sine cantu1 et venimus primo ad gradus lapideos1 per quos in ecclesiam sursum est ascensus4 ,in his gradibus procubuimus ad orationem1 venerabile sacramentum et loca sancta ab intra venerantes4 ,ab inde surreximus et ad angulum exteriorem ecclesiae venimus1 et ibi est locus1 in quo beata ,virgo ,maria oratorium suum habuit4 ,in eo ergo loco prostravimus nos1 et orantes indulgentias accepimus 774 ,ibi in mentem venit nobis1 quomodo in hoc loco et alibi 7,b7 b4 ,virgo ,maria crebras et dulcissimas ad ,deum fudit orationes pro nobis intercedendo1 et fundit usque in finem saeculorum1 quod utique necessarium est4 ,sicut enim terrae1 ut sit fertilis1 necessarii sunt solis radii2 ita ,mariae preces nobis miseris4 ,unde ,bernhardus3 tolle corpus hoc solare1 quod illuminat mundum1 ubi dies8 tolle ,mariam hanc maris stellam1 quid nisi caligo involvens et umbra mortis ac densissimae tenebrae relinquuntur in toto universo4 ,de loco sepulturae ,david et ,salomonis et caeterorum regum ,juda et ,jerusalem4 ,reliquimus ergo locum oratorii b4 ,virginis1 qui est1 ut dixi1 juxta angulum ecclesiae1 qui angulus unit murum ecclesiae venientem ab oriente cum muro veniente a meridie4 ,ad murum ergo1 quo ab oriente descendit1 ascendimus ab angulo1 et venimus ad alium murum non altum1 qui erat a muro ecclesiae per quadrum deductus quasi parvum atrium4 ,in hoc atriolum per murum ascendimus3 et ingressi invenimus in pariete ecclesiae ostiolum parvum1 sed ferreum et diligentissime clausum2 itaque non patuit nobis ingressus1 et si patuisset nobis ingressus1 manifeste ingredi ausi non fuissemus1 quia muschea sarracenica est4 ,hic locus sanctissimus est1 quem ,christiani omnes et ,judaei et ,sarraceni venerantur4 ,est enim intus sepultura prophetarum et regum sanctorum1 puta ,david1 ,salomonis1 ,roboam1 ,abiae1 ,asae1 ,joram etc41 quibus texitur liber generationis ,jesu ,christi1 ,matth4 #a4 ,et hic locus in libris ,regum et ,paralipomenon saepe designatur1 quando dicitur3 sepultus est in ,ierusalem in sepulchro patrum suorum in civitate ,david4 ,isti reges cum maxima ambitione ibi fuerunt sepulti4 ,dicit enim ,josephus lib4 #g4 ,antiquit4,,tr#agf cap4 #af4 et ,magister in scholastica historia de morte ,david1 quod mortuo ,david ,salomon filius ejus corpus patris in loculum pretiosissimum posuit1 et cum eo inaestimabilem thesaurum auri et argenti recondidit4 ,insuper sibi ipsi loculum pretiosissimum non de lapide aut ligno1 sed de electo auro lapidibus pretiosis ornato fabrefecit1 et eo defuncto ,roboam filius eius apposito magno thesauro sepelivit juxta loculum ,david4 ,porro ,salomon arte quadam mathematica ita locum sepultura illius fecit1 quod nemo ad loculos illos poterat venire4 ,post tempus autem mille tercentorum annorum a transitu ,salomonis1 dum obsideretur ,ierusalem ab ,antiocho filio ,demetrii1 ,hircanus sanctae civitatis pontifex obsidionem non ferens1 nec repugnare valens1 promisit ,antiocho pecunias1 ut recederet4 ,unde cum in thesauris templi parum inveniret1 et cives ,jerusalem pauperes non haberent1 ascendit pontifex in montem ,syon et hunc1 de quo loquimur1 locum aperuit1 et tria milia talenta auri inde accepit et cum ,antiocho pacem fecit4 ,multis deinde annis elapsis ,herodes defectum pecuniarum patiens 7#ih ,a71 cum audivisset ,hircanum ibi pecuniam invenisse1 nocte cum sibi secretissimis occulte locum hunc ingressus est1 et nullam quidem pecuniam invenit1 sed vasa quaedam aurea et argentea protulit1 quibus allectus ad profundius quaerendum conabatur1 usque ad urnas et loculos ,david et ,salomon penetrare4 ,duo autem satellites fodientes flammis ab interiori parte occurrentibus exusti et consumpti sunt1 quod rex videns cum caeteris fugit1 et pro piaculo monumentum ex lapide candido pretiosissimum construxit4 ,hunc locum fratres montis ,syon in eorum devotione quondam habuerunt1 et pertinet ad ecclesiam ,syon1 inclusus eodem muro ad caput chori4 ,porro ,soldanus recepit fratribus locum illum ea de causa4 ,judaei multis temporibus et hodie instant apud regem ,soldanum pro loco illo1 ad faciendum sibi oratorium3 et e contra ,christiani reclamabant4 ,tandem ,soldanus interrogavit3 qualis tamen sanctitatis esset locus ille8 et cum sibi dictum esset1 quod ,david cum caeteris regibus ,jerusalem de ejus semine ibi sepulti essent2 dixit3 et nos ,sarraceni ,david sanctum tenemus1 aeque sicut ,christiani et ,judaei et ,bibliam credimus sicut et ipsi4 ,locum ergo illum nec ille nec isti habebunt1 sed nos eum recipimus1 et ita venit in ,jerusalem et ostium illius capellae1 per quod ab intra de monasterio erat ingressus1 obstruxit1 et ipsam capellam profanavit1 ejiciens altaria ,christi et destruens et delens imagines sculptas et pictas eamque cultu spurcissimo ,machometi coaptans1 ab extra faciens ostium1 ut ,sarraceni ingredi possent1 dum placeret2 et quia locus superior supra testudinem capellae erat ,christianorum et fratrum et fuit capella magna et pretiosa per regem ,franciae fundata in loco1 in quo ,spiritus sanctus in die ,pentecostes super discipulos venit1 ut superius dictum est1 fecit ,soldanus etiam eandem capellam destrui1 et testudinem deponi1 et ostium obstrui1 ne ,christiani pedibus supra testudinem muschkeae deambularent2 et ita fratres illa duo pretiosa et sancta loca perdiderunt1 propter ,judaeorum sollicitudinem pro illa inferiori loco1 pro quo hodie laborant apud ,soldanum1 et multa milia talenta auri offerunt se daturos pro loco4 ,hoc autem non faciunt1 quod tantum afficiantur sepulchris ,sanctorum et sanctitate loci1 sed sperant1 se posse ad loculos regum pervenire et thesauros reperire4 ,credunt enim istos thesauros sibi ibidem esse reservatos4 ,ideo noctibus saepe ibi euntes et scrutantes reperti sunt1 et nonnunquam artes magicas et incantationes ibi exercent4 ,desiderium magnum,,tr#agg habui locum illum ab intra videre et non sum fraudatus desiderio meo4 ,nam custos muschkeae sarracenus quadam die repente aperire volens et claudere cum clave seram corrupit1 ita quod repagulum ferreum cum clave movere non potuit1 et ita recessit1 relinquens muschkeam apertam1 quae aperta mansit1 quam diu in ,jerusalem fui et ultra decies intravi occulte et locum perspexi1 semper tamen cum timore et tremore intravi et exivi1 quia si aliquis 7,b7 ,sarracenus me ibi vidisset1 in maximam tribulationem venissem1 etiam si mortis periculum evasissem4 ,est enim capella longa arcuato opere facta1 duas habens ad orientem fenestras1 et in parte aquilonari marmoream tumbam1 et pavimentum est mattis opertum4 ,lampades duae pendent in ea et nullum altare1 nulla pictura1 nulla sculptura1 sed parietes dealbati et nudi4 ,sic etiam sunt aliae ,sarracenorum muschkeae vacuae et inanes4 ,ex dictis superius dubium animum pulsat1 ut quid illi sancti reges thesauros secum sepeliri passi sunt1 cum videatur ad superstitionem gentilium pertinere8 ,et qua arte ,salomon loculos illos absconderit1 quod nemo potest eos reperire8 ,ad primum dicendum1 quod firmiter credendum est1 quod sancti illi hoc fecerunt non ex incredula superstitione1 aut temporalium intemperato amore1 aut vitiosa ambitione1 sed instinctu ,spiritus sancti1 ut tempore suo in communes usus venirent1 et non ut insatiabilis ,judaeorum avaritia nutriretur4 ,ad secundum dicendum1 quod ,josephus dicit1 quod ,salomon hoc egerit arte magica1 sed ,magister in scholastica historia eum excusat dicens1 eum aliquo subtili ingenio illas tumbas abscondisse4 ,de sepulchro ,david ,sanct4 ,petrus ,apostolus ,actor4 #b43 viri fratres liceat audenter dicere ad vos de ,patriarcha ,david1 quoniam defunctus est et sepultus1 et sepulchrum ejus apud nos est usque in hodiernum diem4 ,ex quo patet1 quod etiam tempore ,apostolorum locus ille fuit celebris4 ,sanctus ,jeronymus credit1 ,david cum ,domino surrexisse1 arguens ex hoc1 quod ,s4 ,petrus dicit1 sepulchrum ,david patens esse quasi1 non audens dicere eum in eo amplius esse4 ,ecce haec et similia circa hunc locum tractavimus1 et ea1 quae in processionali terrae sanctae circa hunc locum dicenda signantur1 devotius legimus et indulgentias accepimus 774 ,de tabernaculo ,david1 ubi et locus est1 in quo ,dominus ,jesus praedicavit et beata ,virgo audivit4 ,confestim autem de atriolo exivimus1 et chorum antiquum,,tr#agh ecclesiae ,syon intravimus1 qui penitus est destructus1 dempta parte orientali1 ubi stat adhuc pars muri1 cum rupta testudine desuper dependente4 ,locus illius chori est omnibus sacrae ,bibliae credentibus venerabilis4 ,judaei multum eum venerantur1 quia credunt1 sicut et nos1 quod ibi fuerit oratorium ,david1 sive tabernaculum1 in quod ipse et universus ,israel duxerunt arcam ,dei cum canticis et instrumentis musicis in magno jubilo2 ut habetur #b4 ,regum4 #f4 ,in hoc loco accepit etiam promissionem de ,christo nascituro ex semine suo1 ut dicitur #b4 ,regum4 #g4 ,hic locus etiam templo constructo mansit semper celebris et populo dilectus4 ,unde ,dominus ,jesus in hoc loco frequenter solebat praedicare4 ,ideo in medio pavimenti sunt duo lapides altrinsecus positi3 unus jacet in loco1 in quo ,dominus stans praedicavit2 alter est in loco1 in quo beata ,virgo sermones filii audire consuevit4 ,loca illa et lapides 7#ii ,a7 deosculati sumus prostrati in terram et indulgentias accepimus 774 ,in loco illo aliquantisper stetimus1 et ruinas deplanximus1 et per circuitum lapides sanctuarii dispersos dolentes aspeximus4 ,quondam enim fuit ibi grandis ecclesia valde1 de qua nihil remansit nisi pars dextra in latere magnae ecclesiae dependens1 quae pars hodie est ecclesia et chorus fratrum1 ut praedixi3 remansit etiam caput chori cum fenestra orientali1 et semirupta testudine ruinam minante4 ,supra illam testudinis ruptae partem1 ab intra1 de loco missionis ,spiritus sancti est ascensus per gradus1 per quos et ascendi1 et inveni pavimentum testudinis,,tr#agi ruptae vario et polito marmore stratum2 ex quo opinor1 quod supra chorum et ecclesiam ad huc fuit alia ecclesia in alto4 ,et ita ecclesia ,syon habuit tria interstitia consecrata1 scilicet cryptam sub terra1 ecclesiam super terram1 et supra ecclesiam aliud ornatum tabernaculum4 ,in choro antiquo stat adhuc summum altare1 sed dissipatum4 ,consequenter declinavimus ad latus sinistrum antiqui chori1 ut ad alia loca sancta pergeremus1 et invenimus ibi sedere orientales ,christianos juxta unum quadratum lapidem1 qui de fundamento antiqui chori pro parte prominet1 alia parte adhuc muro vetusto conjuncta est4 ,in illo lapide ludebant illi ,orientales sortiscantes quatuor lapillulis1 ac si essent taxilli4 ,prima enim fronte aestimabam eos tesseribus ludere1 et mirabar1 quod ibi in publico1 et ubi nulla est habitatio1 sederent1 nesciens quod illo lapide solo utuntur in superstitiosa sortizatione4 ,accipiunt enim de terra lapillos parvos1 et jactare volens manu revolvit1 sicut lusor taxillorum tesseras,,tr#ahj ante jactum revolvit2 et super lapidem illum quadratum jactat lapillos3 et figura1 quam lapilli quatuor in casu suo formant1 praenosticant ea1 quae scire intendunt1 ut puta3 si cadunt lapilli ad lineam rectam1 aliquid judicant sic fieri2 si cadunt in curvam lineam1 aliter fiet2 si in quadrum volvuntur1 si crucem faciunt1 aliter2 si circulum1 aliter1 et sic de aliis figuris4 ,figura crucis est principalis ludo illo1 et quanto figura magis ad eam appropinquat1 tanto efficacius significat1 et ad eam omnes figuras referunt4 ,stetimus ergo et fatuitates illorum derisimus4 ,ipsi autem seriose suis auguriis attendebant et fortunae serviebant4 ,vidi ibi aliquando sedere ludentes episcopos et sacerdotes ,orientalium et maturos viros sortisantes4 ,non enim ludunt ibi pro lucro1 sed solum ad superstitiones1 quibus ,orientales pleni sunt4 ,unde accidit ex frequenti sortilegio1 quod ibi committitur1 quod ipse lapis quadratus1 qui de se est grossus et asper1 factus est in superficie ac si esset politus artificialiter4 ,de loco coquinae1 in quo agnus paschalis pro coena dominica fuit assatus1 et aqua calefacta4 ,his visis avertimus nos a lapide isto1 et gyravimus ab extra murum antiqui,,tr#aha chori1 et ad locum venimus1 in quo 7,b7 conjecturantur stetisse coquinam1 in qua discipuli paraverunt pascha1 assantes agnum pascalem1 et lactucam agrestem terentes1 et aquam pro lotione pedum calefacientes1 et pro mundatione parabsidis et scutellarum1 et pro combustione reliquiarum agni pascalis1 pellis et ossium et aliorum1 quae mandi non possunt4 ,locus iste nec sanctitate nec aedificatione caret4 ,sancti enim erant coci illius coquinae1 et sancta cibaria ibi decocta4 ,nam coci erant ,petrus et ,johannes1 ,luc4 #bb41 dilectissimi ,christi et sanctissimi discipuli1 qui paraverunt cibos pascales in hac coquina4 ,sed et agnus,,tr#ahb pascalis ibi assus sanctus erat1 typum gerens agni veri in cruce assatum4 ,sancta etiam erat aqua illa ibi calefacta1 qua ,dominus ,jesus usus est in lotione pedum suorum discipulorum4 ,et licet ,evangelistae nihil dicant de calefactione aquae1 verisimile tamen est1 illam lotionem non nisi aqua calida factam esse4 ,aqua enim calida melius tollit sordes1 et pedes ac crura consolidat et recreat4 ,demonstrat etiam aqua calida pietatem et affectum illius1 qui eam exhibet4 ,non enim signum magnae amicitiae est1 praebere alicui aquam frigidam pro lotione pedum3 sicut non signum magnae dilectionis est1 sitienti praebere aquam calidam aut tepidam pro potione4 ,qui enim tribuit calicem aquae frigidae1 habet mercedem suam1 ut dicitur ,matth4 #aj4 ,sicut autem aqua frigida desiderabilis est sitieni pro potu2 ita aqua calida delectabilis est pro pedum lotione lassato4 ,non autem credendum est1 ,christum aliquid omisisse eorum1 quae ad exhibitionem perfectae charitatis pertinent4 ,sicut ergo ,christus in coena non dedit discipulis calicem aquae frigidae1 quod tamen ad charitatem pertinet1 cum sit meritorium1 ut jam dictum est1 sed tribuit1 quod abundantioris charitatis fuit1 scilicet calicem plenum vino optimo temperate mixto aqua frigida3 sic non praebuit in pedum lotione aquam frigidam1 quod tamen signum dilectionis fuisset1 sed aquam calidam exhibuit1 in signum abundantioris dilectionis1 et forte non tantum aquam calidam simplicem1 sed aliquibus herbis et radicibus odoriferis et vigorosis mixtis aliquibus liquoribus aromaticis et aquis distillatis tribuit in signum abundantissimae charitatis4 ,improperavit exprobravit namque ,christu ,pharisaeo1 quod aquam pedibus suis non dedisset1 et laudavit ,magdalenam1 quod unguento pedes et calidis lachrymis ejus diluisset4 ,plus autem dilexit ,christus discipulos1 quam ,maria ,magdalena1 ,christum4 ,ideo aquam sanam calidam temperatam pretiosissimis liquoribus mixtam tribuit4 ,stetimus ergo in loco hujus sanctae coquinae1 ubi hodie adhuc stat antiquus et altus murus1 habens per longum sursum quandam cavaturam1 quasi pro fumo exhalando ab igne4 ,et in loco genua fleximus et orationes praescriptas legimus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco sepulturae ,s4 ,stephani post ejus inventionem4 7#ajj ,a7 ,coquinam dictam dereliquimus1 et ulterius procedentes ad locum venimus1 in quo ,s4 ,stephanus secundario,,tr#ahc fuit sepultus1 cum aliis repertis in agro de ,galabri1 qui ut opinor non longe erat ab ,anathot1 quae villa supra locum lapidationis ,s4 ,stephani contra aquilonem sita est1 et erat ager illa ,gamalielis1 qui rapuit corpus ,s4 ,stephani extrahens de lapidibus et in suum agrum transtulit1 ubi et ipse1 et ,abybos filius ejus1 et ,nicodemus postea sepulti sunt3 et tandem extra notitiam hominum venerunt4 ,unde post multa tempora facta fuit fames valida propter terrae siccitatem1 non enim pluerat super terram multis mensibus4 ,revelatum est autem ,lucio1 viro sancto1 quod ,dominus non propitiaretur terrae1 quam diu reliquiae illae essent sine honore1 et coelitus sibi agro ostenso1 in quo reliquiae illae essent sepultae1 notum hoc fecit ,sancto ,johanni1 episcopo ,jerosolymitano1 qui cum sollemni processione ad agrum processit1 et fodientes invenerunt corpus ,s4 ,stephani1 cum reliquis cum eo sepultis1 et portaverunt illud in ecclesiam sanctam ,syon1 et eos in illo loco honorifice recondiderunt4 ,eadem hora pluvia magna descendit1 et terra fructum consuetum reddidit1 et multa hic mirabilia contigerunt4 ,porro postea quidam nobilis de ,constantinopoli devotus sancto ,stephano cum uxore sua ,juliana transfretavit et in monte ,syon ad ecclesiam ,syon habitationem sibi elegit1 et #g4 annis ibi degens mortuus est1 uxor autem ejus fecit sibi fieri tumbam similem tumbae ,s4 ,stephani1 eamque juxta ,s4 ,stephani corpus collocavit4 ,post aliquot dies volens ,juliana reverti ,constantinopolin postulavit ab episcopo ,jerosolymitano corpus viri1 et ingressus episcopus ,sancti ,stephani oratorium produxit duos loculos argenteos1 dicens mulieri1 quod loculum sui viri reciperet3 et accepit mulier loculum ,s4 ,stephani1 putans esse loculum viri4 ,at cum per mare navigarent1 multis miraculis experta est1 se habere corpus ,sancti ,stephani1 et ita inductum ,constantinopolin4 ,demum de ,constantinopoli est translatum ,romam1 ubi hodie quiescit cum ,s4 ,laurentio4 ,in loco ergo praedicto jam stat unum altare sub divo1 quod fratres erexerunt1 et in festivitate ibi ,missas celebrant4 ,legimus ergo in loco illo ex processionali legenda1 et indulgentias accepimus 774 ,deinde dimisso illo loco ultra processimus1 et in via ad latus domus ,martharum transivimus1 quae est satis magna1 ex opposito ecclesiae ,syon4 ,in illa domo sunt quadam foeminae de ,italia christianae1 de ritu nostro1 quae ,marthae fratrum vocantur2 quia fratribus serviunt propter ,deum1 lavando1 suendo1 nendo1 et ecclesiam fratrum frequentant4 ,sunt enim vetulae1 valde maturae et honestae1 degentes sub tertia regula ,s4 ,francisci1 cum multa patientia et sustinentia4 ,non fuit elapsus unus annus1 quando in ,jerusalem fui1 quod quidam ,arabes nocte effracto ostio cum tumultu illarum dominarum in domum irruerunt1 et omnia reperta rapientes aufugerunt1 domo spoliata4 ,cum eram ibi degens 7,b71 lavabant mihi tunicam meam1 et scapulare1 et alia charitatis opera ostendebant mihi4 ,cum illis mansit etiam illa foemina de curia reginae ,cypri1 de qua dixi fol4 #fi4 ,a4 ,juxta hanc domum contra orientem processimus1 et a via1 quae duxit in vallem ,josaphat ad dextram declinavimus ad domum quandam bene munitam et clausam1 sicut domus ,christianorum sunt4 ,pulsantibus autem nobis venerunt homines nigri1 solis ardoribus adusti1 longae staturae1 et in vultibus cauterizati1 et patefecerunt nobis ostium4 ,erat enim monasterium ,indianorum1 in quo morabantur monachi cum foeminis1 et sunt de rigorosissima vita1 et mirum est1 videre eorum despectum habitum4 ,cum autem ingressi fuissemus1 duxerunt nos per quoddam ostium in habitaculum obscurum1 in quo est descensus tenebrosus per medium rupis praeruptae1 et per illum descensum cum luminibus venimus in specum squalidum1 subterraneum1 petra desuper pendente1 imo ipse specus caverna petrae est1 et ibi locum orationis invenimus4 ,est enim ibi1 ut habet antiquissima traditio1 locus ille1 in quo ,david egit poenitentiam super peccato occisionis ,uriae1 de quo habetur #b ,regum #ab41 ubi de ,david dicitur3 ingressus est seorsum1 jejunavit1 oravit1 flevit1 cilicio1 disciplinis flagellisque se castigans1 et ,,vii4 psalmos poenitentiales ibi fecit1 et crebrius eos legit1 et lugubri lamentatione eos depromsit4 ,nec erat tempore ,david spelunca haec extra curiam regis1 sed intra1 quia curia magna et lata fuit4 ,in hac spelunca in facies nostras procidimus1 precantes ,dei misericordiam1 et indulgentias accepimus,,tr#ahd 774 ,de loco1 in quo ,judaei volebant ,apostolis corpus beatae ,virginis rapere1 dum illud ad sepulchrum deferrent4 ,acceptis indulgentiis reascendimus1 et domum exeuntes contra vallem descendimus1 montem ,oliveti habentes ex opposito contra orientem1 et civitatem ,jerusalem ad sinistram1 et ecclesiam ,syon ad dextram4 ,ad locum autem venimus1 ubi ,judaei hoc sacrilegium perpetrare conati sunt4 ,defuncta enim gloriosissima ,virgine ,maria1 cum corpus ejus per ,apostolos de monte ,syon deferretur1 ut illud sepulturae traderent in valle ,josaphat1 et cum cantu et laetitia descenderent usque huc3 ecce ,judaei1 cognita causa illius processionis1 de civitate cum armis eruperunt1 et in turmam officio exsequiarum deservientium et feretrum concomitantium se ingesserunt1 eosque stare fecerunt1 furio infecti veteris odii contra gloriosam ,virginem4 ,intendebant enim corpus sacratissimum rapere1 et tamquam cadaver odiosum projicere1 et discipulos dispergere4 ,stabant autem1 et vocibus magnis clamabant3 themea keseza i4 e4 polluta meretrix4 ,unus autem de eis audacter accedens et utraque manu loculum arripiens1 ad terram cum corpore sacro conabatur dejicere4 ,sed statim ut manibus feretrum contigit1 ambae manus cum brachiis aruerunt1 ut trunci inutiles dependentes 7#aja ,a74 ,porro ad hoc prodigium miser ille compunctus1 et alii adversarii conterriti stabant timore et confusione pleni4 ,paralyticus autem jussit brachia dependentia sibi super corpus sacrum poni1 et statim,,tr#ahe sanatus ,christianus effectus est4 ,caeteri vero in civitatem confusi redierunt1 et discipulos cum,,tr#ahf sacro corpore abire permiserunt in locum sepulturae in ,gethsamini4 ,in hoc ergo loco ,salve ,regina legimus1 et indulgentiis acceptis recessimus 774 ,de loco1 in quo latuit ,petrus post ternam abnegationem4 ,descendimus consequenter de dicto loco contra vallem1 et ad petram quandam erectam venimus4 ,sub hac petra ,s4 ,petrus sedit flens1 moerens et poenitens1 quando de domo ,caiphae post ternam negationem abscessit1 et hic indulgentias poenae et culpae promeruit4 ,in hoc loco dictis orationibus praescriptis plenarias indulgentias accepimus 774 ,dominus ,jesus in die suae resurrectionis b4 ,petro hic apparuit1 eumque consolatus est4 ,olim stetit pulchra et magna ecclesia hic1 quae dicebatur ad ,gallicantum1 sed nunc est totaliter eruta1 adeo1 quod ejus non apparent vestigia4 ,sed et ipsa petra1 quae olim erat magna et cavata1 in cujus caverna ,s4 ,petrus sedit flens1 in dies decrescit1 et parva rupes nunc est1 quia peregrini particulas de ea descindunt et deportant4 ,ad latus illius petrae venit per canale aqua de montanis ,hebron inducta mirabiliter in civitatem ,jerusalem1 de qua dicam fol4 #bdi4 ,a4 ,b4 ,stat etiam ibi profunda cisterna pro aqua haurienda4 ,credo1 quod quando ibi erat ecclesia1 quod crypta fuerit caverna illius cisternae4 ,de loco1 in quo fuit domus ,annae1 primi judicis ,domini ,jesu4 ,loco illo perspecto in processu avertimus nos a valle1 et partem montis1 per quam descendimus1 iterum readscendimus1 non tamen eadem via1 sed contra civitatem sanctam declinavimus1 inter ruinas domorum4 ,ad quandam autem domum venimus firmiter conclusam1 ibique pulsantes intromissionem obtinuimus1 et ab intus pulchram ecclesiam invenimus1 in honore sanctorum ,angelorum consecratam1 unde etiam ad sanctos ,angelos dicitur4 ,et circa ecclesiam erant cellulae et domicilia1 in quibus habitant religiosi de ,armenia1 ,christiani orientales1 homines nigri et maturi4 ,haec domus tempore passionis erat curia ,annae pontificis1 ad quem primo ,dominus ,jesus fuit ductus de horto1 in quo captus fuit4 ,de hac domo et inductione ,domini ,jesu habetur clare ,johann4 #ah41 quomodo ,annas pontifex eum despective interrogat de doctrina et de discipulis ejus1 et quomodo quidam de ministris durissimam alapam dedit ,domino1 manu furibunda ictu gravi caedens faciem ,jesu1 adeo ut secundum quosdam dentes oris ejus removerentur1 et os sanguine 7,b7 flueret3 ad quam percussionem ,dominus ,jesus nihil durum dixit aut fecit1 nec percussori poenam aliquam inflixit4 ,unde ,augustinus3 si cogitemus1 quis acceperit alapam1 nonne vellemus eum1 qui percussit1 aut coelesti igne consumi1 aut terra dehiscente absorberi1 aut correptum daemonio vexari1 aut aliqua hujusmodi qualibet poena vel etiam graviori puniri4 ,quid enim horum per potentiam jubere non potuisset1 per quem factus est mundus2 nisi patientiam nos maluisset docere1 qua vincitur mundus4 ,ex his patet falsitas mendosa illorum1 qui dicunt1 quod ,dominus ,jesus suum percussorem puniverit,,tr#ahg statim in eodem loco1 dicens ei3 hic stabis et innocentiae meae testimonium perhibebis usque in diem extremi judicii2 et tunc salvus eris4 ,ab illa ergo hora stat ille ibi vivitque1 nec tamen comedit1 nec bibit1 nec dormit1 sed magno desiderio exspectat mundi finem ut liberetur1 et peregrinos advenientes interrogat1 an foeminae adhuc masculos pariant8 dicens3 quod fine mundi appropinquante cessabunt mulieres mares parere2 et ita stat ibi interrogans1 et ad interrogata respondens4 ,haec autem sunt frivola mendosa contra ,scripturam et ,evangelium1 fidei et veritati contraria1 per fatuos et deceptores gyrovagos ficta1 qui vagantes sub specie pietatis per loca1 veritate se ingurgitare non valent1 talia mendacia confingunt1 et simplices homines seducunt1 et nonnunquam etiam1 qui videntur prudentes esse1 eis attendunt1 et pro mendaciis dona eis conferunt4 ,hoc mihi contigisse1 veritas fateri cogit4 ,nam eodem anno1 quando ad primam meam peregrinationem me disposui ad terram sanctam1 venerunt ,ulmam duo gyrovagi de ,flandria1 qui dixerunt1 se recenter de ,jerusalem venisse1 et de monte ,synai1 et multa mira recitabant1 sedentes inter pauperes in hospitali1 et multi utriusque sexus ad eos confluebant1 ut fabulas eorum audirent4 ,vidua autem quaedam honesta1 domina ,anna de ,kingseck1 allecta sermonibus eorum1 ut eo liberius cum eis conferre posset1 recepit eos in domum suam1 et largum hospitium eis praebuit4 ,et quodam die me accersiri fecit etiam ad eos in domum suam1 ut eos audirem1 quia sciebat in proximo me recessurum ad illa loca4 ,et inchoantes mendacia sua ita formaliter proponebant1 quod in nullo1 quae dicebant1 haesitavi4 ,taedet me recitare fictiones illas4 ,dissuadebant mihi1 ne per mare navigarem1 sed pedes per ,ungariam1 ,dalmatiam usque ,constantinopolim properarem1 et ibi imperator constantinopolitanus ,l ducatos mihi daret1 quia teneretur cuilibet peregrino terrae sanctae tantum dare4 ,et quando argui contra hoc1 ex eo1 quod imperator ille non est ,christianus sed ,turcus1 statim scivit aliis mendaciis argumenta mea solvere4 ,dixerat etiam1 quod 7#ajb ,a7 rex ,jerusalem jam factus esset ,christianus1 et civitas conversa esset ad ,christum1 et quod rex ille nullum militem sineret percutere in sancto sepulchro1 nisi secum luctatus fuisset et probasset eum fortem viribus4 ,et quod capella dominici sepulchri esset auro fulvo vestita1 et lampades ejus penderent in candelabris aureis1 et una lampas supra domunculam sepulchri ,christi arderet in perpetuum sine accensione1 et haberet oleum et ignem de coelo4 ,et quod tota ,jerusalem de pretiosis lapidibus etiam constructa1 et protulit unus lapillum impolitum quem dixit se in platea ,jerusalem invenisse1 et pro #bj4 ducatis non vellet eum vendere3 et siquis lapides pretiosos nosceret1 eos ibi inter communes lapides reperiret in copia4 ,nudavit etiam unus de illis1 me vidente1 scapulam et humerum dextrum1 et ostendit nobis cicatricem rubeam rotundam figurae illius1 ut in margine est expressum1,,tr#ahh dicens3 quod abbas monasterii ,s4 ,catharinae montis ,synai habet unam parvam rotam auream1 quam carbonibus ardentibus superponit1 et dum ignescit1 forcipe eam levat1 et peregrinum sic nudatum cauterizat in humero dextro4 ,non etiam veriti recitare mendacium praedictum de illo1 qui dedit alapam ,jesu1 dicentes1 se cum eo locutos fuisse1 et quod non omnes peregrini ad eum admitterentur4 ,haec et plura alia dixerunt mendacia1 et nunquam ,jerusalem viderunt4 ,ego dum essem in domo ,annae1 jocose a quodam fratre minore ductore nostro quaesivi1 ubi vir ille staret1 qui alapam ,domino ,jesu dedit8 ,frater autem ille ad latus ecclesiae ab extra me duxit et unam olivam ibi stantem ostendit1 dicens3 ecce ille est vir1 de quo dicunt1 quod ungues digitorum ejus creverunt in terram1 et barba ejus oblonga dependeat3 notans radices et ramos arboris4 ,verum tamen incolae domus et ,christiani orientales omnes venerantur hanc arborem1 dicentes1 quod antiquissimi libri eorum habeant1 quod ,dominus ,jesus stetit ligatus ad illam arborem1 interim quod ministri comedebant et bibebant1 quia ,annas de captivitate ,domini ,jesu exhilaratus dedit cibum et potum captivantibus4 ,ea de causa et nos stipitem deosculati sumus4 ,est autem arbor illa vetustissima etc4 ,demum regressi sumus in ecclesiam1 et orationes praescriptas in processionali diximus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,de domo ,cayphae pontificis1 in qua illusus fuit ,dominus ,jesus ,christus4 ,exeuntes autem de domo ,annae pontificis contra domum ,cayphae properavimus cum serio et devotione vestigia ,domini ,jesu terentes4 ,ad domum autem cum venissemus1 clausam invenimus et pulsantes intromissi sumus4 ,et ingressi ecclesiam orationes signatas diximus1 et indulgentias plenariae 77 remissionis accepimus4 7,b7 ,haec ecclesia dicitur ad ,sanctum ,salvatorem1 et in loco stat1 ubi erat domus ,cayphae1 in qua domo quanta ,dominus ,jesus perpessus fuerit1 non est ,christianus1 qui haec ignoret4 ,ibi enim quaerebant falsum testimonium contra ,jesum1 nec inveniebant3 ibi ,petrus trina vice negavit1 se hominem illum noscere3 ibi ,dominus ,jesus fuit velatus1 consputus1 colaphis et alapis caesus quasi tota nocte1 et ibi tribus horis in artissimo carcere stetit inclusus4 ,quapropter haec contemplantes diutius ibi in oratione permansimus1 et fletibus1 suspiriis ac gemitibus locum replevimus4 ,deinde cum ab oratione surrexissemus,,tr#ahi1 circumduxerunt nos presbyteri ejusdem ecclesiae per singula loca domus1 et primo in chorum venimus ad altare majus1 quod detractis pallis nudaverunt1 ut lapidem1 altaris mensam1 videremus4 ,erat quippe magnus valde1 spissus et latus1 et est lapidis illius,,tr#aij pars1 qui fuit advolutus ad ostium monumenti ,domini1 de quo dicitur ,marci #af4 ,erat quippe magnus valde4 ,nam fideles post decursum temporum lapidem illum secaverunt1 partem juxta sepulchrum ,domini dimittentes1 et aliam partem ad hanc ecclesiam transtulerunt1 et pro tabula et mensa altaris ordinaverunt4 ,hunc sanctum lapidem deosculati sumus et curiosius inspeximus4 ,porro presbyteri ecclesiae diligentissime observaverunt nos1 ne quis aliquid instrumento ferreo a lapide decerperet1 quia valde venerantur lapidem illum1 et nisi lapis ille fuisset1 anno praeterito locum vendidissent1 quia sunt pauperrimi ,armeni1 monachi1 et paupertate cogente volebant locum fratribus,,tr#aia minoribus vendere1 quia non poterant ecclesiam et monasterium in suis structuris conservare2 ita tamen volebant locum vendere1 ut lapidem illum secum tollerent1 quia cum lapide nequaquam volebant vendere4 ,in hoc autem anno venit quidam praedives ,armenus in ,jerusalem1 et ruinas ecclesiae et claustri refecit1 et manum adjutricem istis pauperibus praebuit4 ,in prima mea peregrinatione venit mihi ad manus satis magna portio de illo lapide1 quam quidam miles emit duobus ducatis a clerico ,armeno1 qui cum milite ecclesiam ingressus furtive1 ne alii ,armeni perciperent1 decerpsit a lapide particulam4 ,idem autem miles in mari obiit1 et particula illa mihi pro haereditate mansit quam ,ulmam mecum duxi4 ,deinde venimus ab altari recedentos juxta altare in dextro latere1 per ostiolum parvum ingressi sumus in cellulam strictam et tenebrosam1 muris spissis cinctam1 et non nisi unius hominis stantis capacem2 unde unus post alium ingrediebatur4 ,haec cellula fuit inclusorium1 in quod examinati et judici praesentandi et occidendi includebantur usque ad tempus praesentationis4 ,sic ,dominus ,jesus examinatus fuit etiam ibi reclusus1 stans ibi tribus horis1 manibus a tergo ligatus1 oculis velatus1 vultu consputus1 opprobriis repletus1 frigore afflictus4 ,in hoc loco prostrati devotius oravimus et gratias ,redemptori egimus4 7#ajc ,a7 ,consequenter de ecclesia egressi sumus in curiam vel atrium ecclesiae1 ubi erat ignis1 circa quem stabat ,petrus cum ministris1 quando negavit ,dominum1 et quando ,dominus eum respexit4 ,insuper locus1 ubi gallus stetit1 ad cujus vocem ,petrus se ipsum recognovit1 monstratus fuit nobis1 quae omnia cum devotione vidimus4 ,de angulo1 ad quem beata ,virgo stetit respiciens contra domum ,cayphae1 quando ,dominus ibi examinabatur4 ,de illa post haec domo egressi sumus1 et in processu ad angulum cujusdam domus venimus1 de quo angulo est directe aspectus contra januam domus ,cayphae1 ita quod stans in alia parte potest1 dum vult caput extendere1 ad januam ,cayphae respicere1 vel solum cum uno oculo1 si placet1 et ipse a nemine potest videri1 nisi aliquis sciret1 eum retro murum stare et occulte ab angulo videre4 ,in illo loco dicunt beatissimam ,virginem ,mariam toto illo tempore occulte stetisse1 et contra ostium respexisse1 quo ,christus ligatus inductus fuit1 volens videre1 quo tamen ultimate ducendus esset4 ,o cum quantis doloribus et lachrymis stetit exspectans ibi beatissima ,virgo4 ,quid putas respondisset ,virgo1 siquis eam interrogasset1 cur ibi staret1 quidve ibi exspectaret8 an forte liberationem filii de manibus ,judaeorum1 vel aliud8 ,ad quem ,virgo1 scio1 inquit1 quod filius meus ita ingeniosus et facundus est1 si ad ordinarium judicem ductus fuerit1 posset se excusare et dimitti1 sed cum hoc adeo mansuetus et innocens ac taciturnus1 sicut agnus coram tondente se1 non aperiens os sum pro sui excusatione4 ,est insuper ita dulcis et amabilis1 quod omnino spero1 quod sibi compatiantur1 et ad me reducatur4 ,ideo hic plena anxietatibus sto1 ut finem videam1 quo ducatur3 si ad vitam1 victura secum2 si ad mortem1 moritura secum exibo4 ,dicunt etiam devoti1 quod ,petrus negato ,domino1 dum cum ejulatu et fletu domum exiret1 venit ad angulum illum1 nec poterat ,virgini loqui prae verecundia et dolore1 nec ,virgo sibi1 et cucurrit ad specum1 de quo supra habitum est4 ,hunc ergo angulum deosculati sumus et indulgentias recepimus 774 ,de loco decollationis ,s4 ,apostoli ,jacobi,,tr#aib majoris ab ,herode ,agrippa4 ,circa praedictum angulum vertimus dorsum ecclesiae ,syon1 et per vicum longum processimus contra occidentem1 per multas ruinas murorum magnorum3 et iterum ad unam domum1 quae etiam est monasterium1 pervenimus4 ,et pulsantes intro,,tr#aic missi sumus3 et intrantes ecclesiam ad orationem nos prostravimus3 clerici autem ecclesiae venerunt et nos ad latus ecclesiae duxerunt sinistrum in quandam capellam1 7,b7 in qua locus erat1 ubi ,herodes ,agrippa decollavit ,sanctum ,apostolum ,jacobum majorem1 fratrem ,johannis1 ut habetur ,act4 #ab4 ,hic est ,jacobus major1 frater ,johannis1 cognatus ,christi1 tertius ,apostolorum vocatione1 secretarius ,domini primus martyr inter ,apostolos1 cujus corpus tulerunt ejus discipuli1 et in ,joppen ad mare deferentes mirabiliter per mare delati sunt in ,compostellam1 ubi hodie ab omnibus ,christi fidelibus visitatur4 ,in illo ergo loco antiphonas et alia conscripta diximus2 et indulgentias accepimus 774 ,porro ecclesia ipsa magna est et alta1 ita quod prae cunctis ecclesiis1 quae sunt in ,jerusalem1 eminet1 et ante omnes videtur1 et primum1 quod visui se objicit1 est culmen ecclesiae illius3 et non habet fenestras1 sed lumen per foramen1 quod in ejus cacumine est1 per ecclesiam spargitur4 ,multae sunt capellae per circuitum ejus1 quae jam sunt desolatae et exsecratae4 ,in ipsa ecclesia pendent multae lampades1 sed in medio pendent in uno candelabro ,,cxx lampades4 ,omnes enim orientales in suis ecclesiis multas habent lampades1 ita quod testudines sunt plenae funiculis et catenulis4 ,in muro ecclesiae ab extra juxta ostium est foramen vel fenestra non perspicua1 aut reservatorium1 in quo jacent duo magni rotundi lapides1 qui sunt apportati de monte ,synai1 et dicunt1 quod ,angeli eos b4 ,virgini portaverunt1 pro ejus spirituali solatio1 ut quia ad tantum spatium peregrinari virginem conveniens non erat1 nec a ,jerusalem recedere1 montem ipsum sanctum ,synai in lapidibus istis veneraretur4,,tr#aid ,ecclesia est cathedralis1 habens archiepiscopum et canonicos de ritu ,armeniorum4 ,dicuntur tamen ,jacobini1 et sunt ,romanae ecclesiae obedientes4 ,archiepiscopus est vir maturus et pulcher ac reverentialis2 cum quo libenter habuissem colloquium1 sed non potuimus nos intelligere4 ,illi ,jacobini non sunt ita nigri homines sicut alii orientales4 ,de loco1 in quo ,christus resurgens occurrit mulieribus dicens3 ,avete4 ,visis jam dictis de monasterio egressi sumus et per vicum ulterius processimus1 et in via ad locum quendam venimus1 ubi in publica strata lapis magnus erectus stabat4 ,qui ideo ab antiquis ,christianis ibi est locatus1 quia in illo loco et in ista via apparuit dominus tribus ,mariis a monumento revertentibus1 ad quos dixit3 ,avete4 ,et illae prostratae tenuerunt pedes ejus1 ut habetur ,matthaei #bh4 ,ibi ergo prostrati locum vestigiorum ,christi deosculati sumus et lapidem1 et indulgentias accepimus 774 ,quondam stetit ibi ecclesia magna1 quam ,sarraceni destruxerunt1 sicut et alias ecclesias4 ,iuxta hunc lapidem est via publica de monte ,syon 7#ajd ,a7 ad sepulchrum ,domini1 ita quod singulis diebus peregrini hunc locum pertransibant1 ego quandoque una die #f4 vicibus ibi pertransivi4 ,est autem peregrinorum omnium consuetudo1 quod quotiens aliquem locum sanctum pertranseunt1 etiam extra actualem intentionem visitandi loca sancta1 totiens locum deosculantur et vadunt4 ,sic ergo1 quotiens lapidem praedictum pertransivimus1 totiens eum deosculabamur1 quod ,sarraceni cernentes1 qui ex opposito morabantur lapidis in domo1 et devotioni peregrinorum invidentes nocte ipsum lapidem liquefactis humanis stercoribus perfuderunt1 eum totaliter foedaverunt1 et ita deosculationi abominabilem reddiderunt4 ,isto tamen non obstante quidam peregrinus vestimentis suis lapidem tersit in loci parte deosculationi apta3 et ita locum non minus1 imo in confusionem ,sarracenorum amplius venerabamur4 ,istum despectum fecerunt nobis ,sarraceni in multis locis sanctis in ,jerusalem et alibi4 ,arx ,david faciens finem montis ,syon contra occidentem4 ,non longe ulterius contra occidentem procedendo venimus ad cornu montis ,syon ad finem ejus in parte occidentali1 et ibi est arx ,david4 ,et hodie stat ibi fortissimum castrum et fortalitium pulchrum1 supra praeruptam petram1 et per circuitum ejus fossata1 quae olim profunda naturaliter erant ex se a parte1 qua mons ,syon jungitur civitati3 et ,mello ibi erat4 ,a parte autem australi hodie profunda valle munitur3 habet autem hoc castrum muros altos et turres multas et vectes ferreos4 ,totum castrum quadam alia vice vidi ab intus4 ,stetimus ergo et arcem ,david1 de qua totiens ,scriptura mentionem facit1 inspeximus1 et ,mello3 et faciem antiquam ,ierusalem ibi contemplati sumus3 quae tamen frequentibus devastationibus est deturpata1 valles profundae ruinarum casibus crebris sunt repletae4 ,iuxta arcem ,david est descensus per vicum longum in civitatem1 et ad dominicum sepulchrum4 ,de loco1 in quo ,apostoli fuerunt divisi ab invicem per mundum4 ,arce ,david perspecta revolvimus nos et avertimus nos ab occidente1 et per viam1 per quam venimus1 reversi sumus1 usque ad angulum illum1 juxta quem beata ,virgo exspectabat1 ut fol4 #ajc4 ,a4 dictum est4 ,ab hoc angulo paululum progressi sumus contra austrum1 et ad locum venimus1 ubi viae per modum crucis se intersecant1 ita quod homo in medio crucis1 quam viae faciunt1 stans potest ire contra orientem aut occidentem2 contra meridiem1 aut aquilonem4 ,et ibi est locus divisionis ,apostolorum4 ,nam in coenaculo ,syon tractaverant cum beata ,virgine de eorum per mundum divisione1 ut eis praeceptum fuit1 ,marci ultimo4 ,et post ,spiritus ,sancti missionem 7,b71 cum jam per ,judaeam praedicassent et aliqui anni elapsi fuissent1 compulsique persecutionibus ,iudaeorum1 die ,,xv4 ,iulii1 jussu beatae ,virginis se ad recessum disposuerunt1 nihil aliud secum ferentes1 nisi articulos fidei1 quos ,,xii4 ,apostoli composuerant in primo concilio1 quod celebratum per eos fuerat in monte ,syon4 ,cum autem jam hora recessus eorum instaret1 cum magna reverentia provoluti ad pedes beatissimae ,mariae ,virginis benedictionem et licentiam ab ea postulabant1 quos ,virgo levavit1 et complexa singulos,,tr#aie benedixit1 cum lachrymis flentes dimisit ire4 ,qui omnes simul de coenaculo egressi usque ad illam viam in cruce crucem praedicaturi steterunt1 et ibi ruentes in amplexus et oscula cum multis lachrymis ab invicem divisi fuerunt1 per mundum universum1 tres in orientem1 tres in occidentem1 tres in meridiem1 tres in septentrionem1 in quatuor partes mundi4 ,profecti sunt autem ,matthaeus1 ,thomas et ,bartholomaeus cum discipulis eis adhaerentibus in orientalem plagam2 ,petrus vero1 ,andreas et ,jacobus major in occidentalem cum eis adhaerentibus4 ,in meridionalem autem processerunt ,jacobus1 ,johannes et ,matthias cum eorum discipulis4 ,in septentrionalem vero ,symon et ,thadaeus et ,philippus cum eorum sociis praedicantes ubique1 ut mundum quadratum fide ,trinitatis insignirent4 ,stetimus ergo in hoc loco1 et gratias ,deo egimus1 qui ab hinc sanctos misit per mundum ,apostolos1 quorum fide fulgentes huc reducti sumus4 ,prostrati itaque in terram indulgentias accepimus 774 ,in hoc loco venit mihi in memoriam lamentabilis quaedam separatio et divisio fratrum meorum ,conventus ,ulmensis1 cui et ego interfui1 quae fuit facta anno ,domini #adgf ipso die divisionis ,apostolorum4 ,quia enim adhaesimus domino ,papae et ,romanae,,tr#aif ecclesiae1 uti dignum1 justum et sanctum erat1 imo et necessarium1 coacti fuimus exire conventum et civitatem ,ulmensem1 et divisi fuimus in conventus per provinciam3 nolebamus enim profanare et contra apostolica mandata facere1 et tenuimus interdictum soli1 et subjecimus nos episcopo dato per papam et confirmato1 et non electo per capitulum et manutento per imperatorem4 ,verum tribus mensibus exulavimus et reformata pace cum magna gloria et honore revocati fuimus4 ,decrevimus ergo diem divisionis ,apostolorum perpetuis temporibus durante ,conventu solemniter sub toto duplici festo celebrare1 in perpetuam rei memoriam1 ut posteri nostri discant et sciant1 quod propter nullam tribulationem debeant apostolicis mandatis contraire3 sed potius exulari1 imo et mori4 ,valde multa sustinuimus tempore interdicit1 quasi duobus annis durante etc4 ,oratorium ,s4 ,johannis ,evangelistae1 in quo ,missam celebravit1 ,virginique ,mariae sacramenta ministravit4 7#aje ,a7 ,a loco praefato recedentes consequenter venimus ad locum valde devotum1 ubi quondam steti oratorium1 in quo b4 ,evangelista ,johannes post ,domini ,jesu ascensionem1 quam diu in ,jerusalem mansit1 cottidie ,missam celebravit1 et beatissimae virgini ,mariae sibi in cruce commendatae sacramenta ministravit1 quae ea cottidie devotissime accepit4 ,dum enim sacramenta novae legis essent instituta et promulgata1 omnibus servanda1 ipsa ea quamvis plena gratia suscepit de manu sui proprii sacerdotis ,johannis in sua parochia1 quae hic fuit4 ,accepit autem virgo beatissima sacramenta3 #a4 propter sui humiliationem1 #b4 propter scandali evitationem1 #c4 propter praecepti adimpletionem1 #d4 propter meritorum supererogationem1 #e4 propter haeresum confutationem1 qui ipsam angelum1 non hominem fuisse asserebant1 #f4 propter instructionem perfectorum4 ,singulariter tamen cottidie sacramentum poenitentiae accepit1 et sacramentum eucharistiae omni die1 ut creditur1 suscepit de manu ,s4 ,johannis in hoc loco4 ,quamvis enim nullo peccato obnoxia fuerit1 confessionem tamen sacramentalem saepe fecit1 non quidem accusando se de crimine aliquo1 nec recognoscendo se minus gratam de collatis beneficiis1 quae tamen confessio sanctorum est1 qui vitam sine crimine ducunt3 sed confitendo meritorum insufficientiam1 quod tantam gratiam suscepit1 quam nunquam de condigno meruit1 vel quam omnis creatura mereri potuerit1 licet ipsa de congruo meruerit4 ,de hoc sacramento poenitentiae recepit gratiam in excellenti3 pro contritione quidem innocentiae conservationem2 pro confessione gratiarum actionem2 pro satisfactione supererogationem4 ,hoc sacramento sic sumpto petivit muniri sacramento eucharistiae1 et devote cum desiderio ardenti accedens sumsit1 propter passionem filii sui rememorationem2 propter devotionis virtualis exercitationem et contra corporalem absentiam filii sui consolationem4 ,in hoc ergo sacro loco constituti devoti oravimus1 et prostrati in terram vestigia sanctissima deosculati sumus1 et indulgentias accepimus 774 ,porro in ipso loco non est nunc aliqua structura1 nisi quod locus est maceria circumdatus1 et in medio stat quidam magnus lapis1 habens cavaturam ferro incissam1 in qua dicunt sanctum ,johannem eucharistiae vasculum reclusum habuisse4 ,de loco1 ubi fuit domicilium b4 ,mariae ,virginis1 in quo migravit ab hoc saeculo4 ,consequenter ab hoc loco non longe venimus ad alium locum maceria altiori circumdatum1 in quo creditur stetisse b4 ,virginis ,mariae domicilium1 ubi vitam domesticam agebat annis ,,xiiii4 ,in ,alchorano ,machometi dicitur1 quod tantum ,v4 annis superstes fuit1 et in toto annorum ,,liii4 vixit1 ut habet ,nicol4 de ,cusa4 lib4 #b4 cap4 #ae4 ,aliqui dicunt plus1 aliqui minus1 post ,domini ascensionem4 ,et in ea diem clausit extremum4 ,appropinquante enim suae vitae termino a ,johanne1 qui advenerat cum caeteris ,apostolis1 petivit sacramentum extremae unctionis3 quamvis nec infirma1 nec debilis1 nec viribus destituta esset1 nec ex senio defectione confecta1 et per consequens non teneretur hoc sacramentum 7,b7 suscipere1 quia tantum debilium est2 tamen huic privilegio immunitatis ab infirmitate resignavit et occultavit1 dum ad extremum vitae venit3 sicut privilegium virginitatis occultare voluit1 dum ad legitimam purificationem accessit4 ,et decumbens amore ardentissimo1 dulcissime languens1 hoc sacramentum pro peccatoribus institutum humiliter suscepit3 et in eo completae victoriae praeteritae et plenae futurae gloriae significationem vidit3 et loco remissionis venialium totius doloris praetermissionem1 pro infirmitatis vero alleviatione totius corporis glorificationem4 ,sacramento autem suscepto animam in manus ,dei commendavit1 hinc emigrans circumstante glorioso ,apostolorum choro et candido ,,cxx virginum coetu1 et multarum viduarum1 corpusque suum ipsis sepeliendum dereliquit3 ,in hoc ergo sancto loco ad orationem procidimus et hymnos ac laudes praescriptas decantavimus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,hic locus singulariter in magna veneratione habetur ab omnibus ,christianis et a multis ,sarracenis1 nec tamen est ibi aliquod aedificium nisi maceria4 ,laborant autem modo fratres minores apud ,soldanum1 ut detur eis licentia aedificandi ibi capellam et erigendi altare2 non enim audent quidquam cemento jungere sine licentia regis ,soldani1 et sunt in spe1 quod licentiam sint adepturi4 ,audivi tamen interim1 quod ad plenum cum fratres a ,soldano optatum impetrassent1 et multis impensis habitis oratorium erexissent1 mox rabidi canes ,sarraceni oratorium irrumpunt1 totumque aedificium solo coaequant1 sicque hodie est locus sicut eo tempore1 quo vidi4 ,de loco1 in quo ,s4 ,matthias fuit loco ,judae in ,apostolum electus sorte4 ,non longe ab illo loco procedendo contra ecclesiam ,syon venimus ad lapidem quendam rubeum1 ubi est locus1 in quo b4 ,matthias fuit in ,apostolum electus1 ut habetur ,actuum #a41 loco ,judae proditoris1 cui subrogatus in hoc loco fuit4 ,in hoc loco prostravimus nos in oratione1 et indulgentias accepimus 771 cum praescriptis canticis1 et fuit nobis locus iste magis devotus et domesticus1 eo quod sacrum corpus ejus apud nos in ,alemannia in civitate ,trevirensi habetur4 ,de loco1 in quo ,jacobus minor fuit ordinatus episcopus ,jerosolymitanus4 ,inde procedentes venimus ad murum coemeterii fratrum1 et in muro est lapis albus cum impressa cruce1 et ibi est locus1 in quo ,apostolus ,jacobus minor in episcopum ,jerosolymitanum fuit electus et ordinatus1 et in quo prima ,missa ab eo celebrata fuit4 ,tantae enim sanctitatis erat ,apostolus ille1 quod ,apostoli sibi hunc honorem exhibuerunt1 post ascensionem ,domini1 ut primus inter eos ,missam celebraret coram ,apostolis1 et eum pontificem in ,jerusalem ordinaverunt1 tanquam populo ,jerosolymitano magis acceptum1 quia solus ille propter eximiam sanctitatem permittebatur intrare in sancta sanctorum1 et nullus alius ,apostolus4 ,fuit enim ex utero matris sanctus et ,nazareus1 vinum et siceram non bibit1 carnes nunquam manducavit1 ferrum in caput eius non ascendit1 oleo non est unctus1 balneis non est usus1 syndone 7#ajf ,a7 semper indutus4 ,totiens in oratione genua flexerat1 ut callos in genibus sicut calcaneis videretur habere4 ,et propter nimiam ejus sanctitatem tantae reverentiae in populo extitit1 ut fimbriam vestimenti ejus certatim cuperent tangere4 ,hoc etiam singulare habuit hic ,s4 ,jacobus1 quod ,christo ,domino fuit simillimus1 adeo ut plerique in eorum specie fallerentur4 ,unde secundum omnia corporis lineamenta1 et in modo conversandi1 in vita et in facie1 ita similis ,jesu fuit1 ac si ejusdem uteri frater esset gemellus4 ,quapropter post ,domini ascensionem multi ,jerosolymam ascenderunt1 de diversis mundi partibus1 ut ,dominum ,jesum in ,jacobi persona viderent4 ,inter quos unus fuit ,ignatius martyr1 et ,paulus ,apostolus1 ,galat4 #a4 ,ideo frater ,domini est appellatus4 ,in illo ergo loco oravimus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco1 in quo ,,vii4 diaconi fuerunt electi in ministerium4 ,statim de post venimus in locum1 qui consuevit honorari propter electionem ,,vii4 diaconorum1 et de qua electione habetur ,actuum #f4 ,nam crescente numero fidelium post ,spiritus ,sancti missionem ortum est murmur propter ministrationem1 quidam nimis gravabantur1 alii despiciebantur4 ,quapropter elegerunt septem viros vita1 moribus et gratia probatos1 quos ministerio praefecerunt4 ,inter quos ,s4 ,stephanus fuit primicerius1 plenus gratia et fortitudine etc4 ,in hoc ergo loco orationibus praescriptis dictis et indulgentiis susceptis ,deum laudavimus 774 ,de loco1 in quo ,apostoli confecerunt symbolum fidei christianae in ,,xii articulis4 ,circa eandem conferentiam locus esse aestimatur1 in quo ,apostoli post ,spiritus ,sancti missionem congregato concilio sacro tradiderunt ecclesiae ,,xii articulos fidei1 quos confecerant1 praedicandos4 ,in quorum articulorum fide omnes salvamur1 et in ,dei filios adoptamur4 ,magnae ergo reverentiae est locus iste4 ,in eo ergo fidem veram confessi sumus et ulterius ad alia festinavimus etc4 vide fol4 #aeb4 ,b4 774 ,de loco1 in quo ,sarraceni superstitiose honorant ,dominum ,jesum ,christum4 ,circa maceriam1 quae circumdata est fundamento ecclesiae ,syon antiquae1 sunt aliqua loca1 in quibus ,sarraceni et orientales ,christiani superstitionibus vacant1 praecipue tamen in loco prope locum divisionis ,apostolorum sub fico quadam1 ubi est magna congeries lapidum1 ad quam mulieres ,sarracenorum cottidie accedunt1 et thura super lapidem concremant1 et panes sepeliunt1 dicentes ibi ,domini ,jesu esse sepulchrum1 et non in ,golgatha1 ubi est sancti sepulchri ecclesia4 ,imo eandem ecclesiam et sepulchrum in ea spernunt1 et non ibi1 sed hic ,jesu sepulchrum quaerunt2 dicentes3 quod ille quidem inferius sepultus fuit1 qui crucem sustinuit1 quem ,judaei aestimabant esse ,jesum1 qui tamen non erat1 sed alius pro eo captus et occisus fuit1 ipso evadente1 cum esset filius ,dei et ,virginis1 et posset evadere4 ,et hic moriens cum pace in hoc loco sepultus fuit1 ibi ejus adjutorium invocant4 ,in certis enim necessitatibus confugiunt ad 7,b7 ,dominum ,jesum1 et ad beatam ,mariam ,virginem1 sed non fideliter1 sed cum multis superstitionibus1 sicut etiam frequenter pueros infantes mittunt ad ,christianos1 baptizandos1 quando sunt infirmi1 putantes1 eos baptismo corporaliter sanari1 vel melius prosperari1 nihil de effectibus veris et propriis tenentes nec credentes4 ,ad hunc acervum lapidum aliquotiens accessi1 quando nullum ,sarracenum adventurum timebam1 et lapides compositos pro igne1 dispersi1 et ea1 quae sub lapidibus absconderant1 everti2 et signa ultionis ibi dereliqui4 ,de horto ,conventus fratrum montis ,syon4 ,consequenter juxta ,conventum ,syon extra septa ejus contra austrum et orientem et aquilonem in cornu montis ,syon habent fratres magnum hortum1 quem anno praeterito de licentia ,soldani a quodam ,sarraceno emerunt multo auro4 ,in hunc hortum sumus egressi1 et primo in coemeterium fratrum venimus1 ubi fratres suos defunctos sepeliunt1 et ibi orationes pro animabus fudimus4 ,deinde multas profundas cisternas in eo vidimus1 quas fratres1 dum emissent hortum1 et foderunt1 repererunt terra et lapidibus repletas1 quas mundaverunt1 et canalia aptantes tempore pluviali optimas aquas in eis colligunt3 nec enim sufficit eis aqua illius cisternae1 quae est ante refectorium1 de qua supra fol4 #ig4 ,a4 mentionem feci1 per aestatem1 quae me ibi existente defecerat4 ,nam ante eius emptionem patiebantur in annis aridis et siccis magnam aquarum penuriam1 sed horto habito pati non possunt defectum aquarum1 quod magnum reputatur in ,jerusalem4 ,in hoc insuper horto diversa genera arborum plantas habent1 ficorum et malagranatorum etc4 et olera pro conventus sustentatione4 ,est autem hortus ille quadratus1 in cornu montis ,syon positus1 et ibi ab occidente habet ,conventum et ecclesiam et jugum montis ,syon sibi aequale3 per alias tres partes habet valles1 et est maceria cinctus4 ,nam ab austro habet vallem ,acheldemach cum monte ,gyon3 ab oriente habet vallem ,sylo cum monte ,offensionis1 et consequenter vallem ,josaphat cum monte ,oliveti1 ab aquilone habet ,mello cum civitate sancta4 ,transivimus ergo per circuitum1 et per maceriam deorsum in valles respeximus1 et ad oppositos montes2 et est respectus valde delectabilis scienti scripturas4 ,ipsa autem maceria cingens hortum petris abruptis est superposita1 et ibi videtur adhuc antiquissimus murus ,syon et turrium fundamenta1 et multa patent ibi ad oculum1 de quibus in ,scriptura sacra mentio fit1 quae legens difficulter intelligit1 ut de ,mello1 de ,gyon1 de vallibus1 et caetera4 ,porro sic nobis stantibus et de alto speculantibus emersit inter peregrinos milites saeculares confabulatio1 quam oportet hic recitare4 ,super maceriam procubuimus1 et contra civitatem ,jerusalem et vallem ,josaphat respeximus 7#ajg ,a74 ,saeculares autem illi cunctis objectis1 quae prae oculis habebamus1 omissis1 visum super templum1 quod dicitur ,salomonis1 reflectebant2 et de illo admirabantur et eum intrare et videre optabant1 et multa disputabant inter se1 quomodo hoc templum a tempore ,salomonis usque nunc duraverit1 et talia loquentes ego attendebam4 ,cumque longum inutilem sermonem protraherent1 dixi eis3 mi ,domini et fratres peregrini1 quae est causa1 quod tam sancta et praeclara objecta,,tr#aig habemus prae oculis1 de quibus nulla fit interrogatio1 nulla sermocinatio2 sed solum de re inutili est vestra disputatio8 ,ad haec quidam respondit3 ,templum hoc esse ,salomonis cognoscimus ex relatione vulgari1 et nihil sanctius1 nihil clarius et pulchrius prae oculis habemus4 ,montes et valles per circuitum non curamus1 nec ea cognoscimus3 et verum dicebant1 quia nec dum montem ,oliveti cognoscebant4 ,ad hoc ego respondi3 templum ,salomonis non videtur1 quia dudum ad nihilum redactum est1 et hoc templum1 quod nunc videtur1 est quartum templum1 post templum ,salomonis in hoc loco aedificatum4 ,esto tamen1 quod sit templum ,salomonis1 quid vobis et templo isti8 ,quam utilitatem consequeremur1 etiam si intromissi fuerimus8 ,in eo ,christus non colitur1 imo abominabiliter blasphematur cottidie1 et maledictus ,machometus laudatur4 ,venistis in ,jerusalem propter execratam et prophanatam ecclesiam illam8 ,quare non respicitis in vallem1 quae est ante vos1 et montem oppositum8 ,cumque dicerent1 se illa non cognoscere1 dixi3 ecce vallis illa est vallis ,josaphat1 in quam totus mundus congregabitur ad extremum judicium1 et mons ex opposito est mons sanctissimus ,oliveti1 de quo ,christus in coelos ascendit4 ,de his conferamus1 ibi miremur1 illa sunt de foro nostro3 et nihil de isto execrato templo4 ,et incepimus utilem disputationem de parvitate vallis ,josaphat1 et de multis talibus4 ,et his locutionibus finitis finita fuit peregrinatio montis ,syon sacrorum locorum1 quae sunt in ejus culmine4 ,alia vero loca montis ,syon in ejus declivo et vallibus alio die visitavimus1 sicut patebit4 ,regressi ergo sumus unusquisque ad locum suum3 saeculares peregrini ad hospitale ,s4 ,johannis1 religiosi vero in ,conventum fratrum4 ,commendatio sancti montis ,syon et descriptio4 ,syon mons in sacra ,scriptura frequentissime nominatur2 est autem mons ,syon ad australem partem civitatis sanctae1 situatus altior quam reliqua civitas1 non 7,b7 tamen multum4 ,olim fuit undique vallibus circumdatus1 etiam a parte,,tr#aih illa1,,tr#aii qua respicit civitatem ,ierusalem1 ita quod inter ipsum et urbem fuit profunda vorago1 qua secabatur civitas a monte3 et per pontem ligneum erat transitus de civitate in montem4 ,hanc voraginem conabantur reges ,iuda implere1 ut esset civitas una ,syon et ,ierusalem1 et multos labores habuerunt,,tr#bjj in inductione terrae4 ,erat enim mons ,syon per circuitum abruptis rupibus elevatus1 et a parte civitatis infundebant desuper terram1 et etiam contra orientem1 ut ad parietes rupium elevaretur terra1 et fierent horti per circuitum ,syon sicut sunt hodie4 ,et ideo locum illum intermedium1 quem terra implere1 et civitati coaequare conabantur1 nominabant ,mello1 id est1 ,adimpletio1 de quo habetur #b4 ,regum #e4 et #c4 ,reg4 #i4 et cap4 #aa4 et #b4 ,paralip4 #cb4 ,opus tamen hoc ad plenum nunquam fuit perfectum1 quia semper aliquae profunditates inter utramque civitatem manserunt1 et hodie sunt1 ut patet intuenti cum diligentia1 in horto fratrum et juxta arcem ,david4 ,initium hujus montis est a porta aquarum1 sive fontis ,sylo contra orientem1 et facit semicirculum contra austrum usque in occidentem1 ubi erat turris ,david1 et hodie castrum est ibi3 et rupis praerupta per totum semicirculum1 et arcus istius semicirculi,,tr#bja similiter1 qui fuit ,mello4 ,superius vero erat mons ,syon1 et hodie est latus adeo1 ut civitas ,bybrach in eo posset stare4 ,in hoc monte antiquissimis temporibus fuit aedificata arx1 quam magnis laboribus cepit ,david1 et civitatem montis ,syon suo nomini dedicavit1 ut habetur #a4 ,paralip4 #aa4 ,mons iste olim erat quasi inexpugnabilis4 ,quantos labores et angustias illi fortissimi ,machabaei habuerunt1 antequam gentes de arce ,syon ejicerent1 nemo ignorat1 qui libros ,machabaeorum vidit4 ,propter fortitudinem ,syon dicitur ,ierusalem filia ,syon in ,scriptura2 quia sicut filia defenditur a matre1 et matri subditur1 sic ,ierusalem a ,syon defendebatur1 et subjiciebatur1 ut ibi3 dicite filiae ,syon1 ecce rex etc4 id est1 dicite civitati ,ierusalem4 ,interpretatio hujus montis ,syon1 ubicunque in tota ,scriptura reperitur1 accipitur in bonum1 et nunquam in malum4 ,quandoque enim significat1 et ut in plurimum1 ultimum beatitudinis actum1 divinae essentiae contemplationem2 quandoque exercitum angelorum2 quandoque ecclesiam triumphantem2 quandoque militantem2 quandoque solos electos ,dei de ecclesia2 quandoque contemplativos2 quandoque quosque religiosos2 quandoque praelatos2 quandoque praedicatores4 ,hic mons est1 de quo dicitur3 fundatur exaltatione universae terrae mons ,syon1 latera aquilonis1 civitas regis magni4 ,iacet enim ,ierusalem in ejus aquilonari latere4 ,et illud3 circumdate ,syon1 et complectimini eam4 ,et illud3 ,quoniam elegit ,dominus ,syon4 ,et illud3 diligit ,dominus portas ,syon super omnia tabernacula ,iacob4 ,et id3 ,deus salvam faciet ,syon4 ,et illud3 ,quis dabit ex ,syon salutare ,isral4 ,et iterum ,david in persona sua et ,christi dicit3 ,ego rex constitutus sum super ,syon montem sanctum ejus praedicans etc41 et illud3 audivit et laetata est ,syon4 ,et illud3 ,esai4 7#ajh ,a73 urbs fortitudines nostrae ,syon4 ,idem3 ponet consolationem lugentibus ,syon4 ,idem3 propter ,syon non tacebo etc4 ,et illud3 ,syon regnavit ,deus tuus4 ,per ,scripturam etiam crebrius montem ,syon ascendere invitamur1 ut ,esai #b43 venite ad montem ,domini etc41 ad quid autem,,tr#bjb ascendere debemus1 dicit3 psallite ,domino1 qui habitat in ,syon4 ,et illud3 venient in ,syon cum laude4 ,porro ,esajas de hoc monte volens aliquid magni enarrare1 ,esaj4 #b4 dicit3 erit in novissimis diebus mons domus ,domini in vertice montium4 ,et elevabitur super colles et fluent ad eum omnes gentes4 ,et hoc impletum est1 in altissimis mysteriis in hoc monte peractis1 propter quod,,tr#bjc ad eum de toto mundo fluunt,,tr#bjd gentes4 ,judaei autem circa textum istum miram fatuitatem et sui erroris obscuritatem involvunt1 ex eo probare conantur1 quod ,jesus non sit verus ,mesias1 eo quod mons ,syon in ejus adventu non sit elevatus in verticem montium super omnes colles4 ,unde dicunt1 quod tempore ,messiae portabit ,deus montem ,thabor et montem ,synai et montem ,carmeli ad locum1 ubi est ,ierusalem et ,ierusalem et illos tres montes super ponet unum alteri1 et in vertice supremi montis locabit montem ,syon4 ,et quia ,christus hoc non fecit1 ideo non est ,messias4 ,sed respondendum est illis miseris excoecatis1 quod illa elevatio montis ,syon non est intelligenda secundum locum1 sed secundum excellentiam et gloriam1 quia ,christus ibi facturus erat magna mirabilia1 ut sacramentorum institutionem1 et ,spiritus sancti missionem1 et caetera1 ut patuit4 ,ex omnibus his patet1 quod mons ,syon est mons magnae altitudinis et sublimitatis1 magnae fortitudinis et firmitatis1 magnae plenitudinis et ubertatis1 magnae pulchritudinis et amoenitatis1 magnae confidentiae et securitatis1 magnae opulentiae et locupletatis1 magnae laetitiae et jocunditatis1 magnae justitiae et aequitatis1 magnae munditiae et sanctitatis1 magnae doctrinae et veritatis1 magnae prophetiae et revelabilitatis4 ,mons consummationis veteris ,testamenti et inchoationis novi3 mons sacramentorum ,christi et charismatum ,spiritus sancti3 ,mons ,mariae ,virginis1 in quo deguit1 ibi ,apostolos docuit1 ibi ,evangelistas instruxit2 ibi mundo ,apostolos destinavit3 in eo de saeculo migravit4 ,mons ille est hodie possessio ,christianorum2 haereditas religiosorum2 hospitium peregrinorum4 ,ibi enim soli ,christiani habitant et nullus ,sarracenus1 nec ,judaeus hodie in hoc monte habet domicilium1 sed solum sunt in eo monasteria ,christianorum4 ,unde quadam vice interrogavi ,sarracenum mihi familiarem1 cur non potius in monte ,syon aedificarent sibi domus1 quam in ,jerusalem8 respondit1 quod propter aquarum defectum desolatus est mons ,syon3 quia facilius et copiosius habentur aquae in ,jerusalem1 quam in ,syon4 ,et forte ,deus ita disposuit1 ut aquae ,sarracenis in monte hoc sancto deficiant1 quibus tamen ,christiani ibi habitantes abundant4 ,mons ille altissimus1 non quidem respectu montium per circuitum1 quamvis et altior caeteris sit1 sed 7,b7 respectu montium remotorum4 ,videntur enim montes ,arabiae in monte ,syon esse demissi1 cum tamen sint altissimi1 et multo altior est mons ,syon ,arabiae montibus4 ,conventus fratrum minorum est in loco amoenissimo1 suavissimo et altissimo locatus4 ,ante eorum adventum in ,ierusalem erat ibi ,conventus ,canonicorum regularium1 sed post terrae sanctae amissionem rex ,siciliae emit a ,soldano locum illum montis ,syon1 et capellam b4 ,virginis in valle ,iosaphat1 et ecclesiam ,bethleemitanum cum monasterio1 et dedit pro his in prompto auro triginta duo milia ducatorum probati ponderis et transduxit ad montem ,syon fratres minores1 committens eis locorum praedictorum possessionem et regimen4 ,unde etiam ,papa solet frequenter ,gardianum montis ,syon instituere provisorem totius ,orientis ecclesiae latinae ibi degentis4 ,et ingentia privilegia habent fratres illi a summis pontificibus1 de quibus dicere non est nostri propositi4 ,porro ,conventus montis ,syon septa sunt satis stricta1 parva ecclesia1 strictus ambitus1,,tr#bje parvae cellae4 ,et quamvis domus sit parva1 degunt tamen communiter ibi fratres ,,xxiiii1 ,domino sub regulari vita famulantes4 ,propter insultus autem et iram paganorum habent portam ferream et juxta eam canes iracundos et rabidos in exteros1 qui vigilant et insidias inferre volentes latrando produnt die ac nocte4 ,et tantum de his4 ,incipit visitatio locorum ecclesiae ,golgatanae dominici sepulchri1 et ipsius,,tr#bjf sancti monumenti4 ,quarta decima die1 incipiendo diem a praecedentis diei vespera1 quia et illo ordine processio ad sancta loca ordinatur1 cum sol ad occasum tenderet1 denunciatum fuit omnibus peregrinis1 quod se statim ad atrium seu plateam1 quae est ante ecclesiam sancti sepulchri praesentarent1 et cum coena se citius expedirent1 quia domini ,mauri sanctae ecclesiae clavicularii nos ibi exspectarent4 ,acceleratis ergo negotiis et acceptis rebus1 quibus uti volebamus1 ad atrium praefatae ecclesiae descendimus1 et invenimus in eo magnum tumultum hominum ,christianorum orientalium et ,sarracenorum1 mulierum1 puerorum et virorum4 ,mercatores etiam pretiosarum rerum ibi sedebant et vendebant1 et quidam panes1 ova1 et uvas venalia habebant1 de quibus pro collatione intus sumenda emimus ad sacculos nostros4 ,igitur cum domini ,sarraceni omnes 7#aji ,a7 ad ecclesiae apertionem pertinentes adessent ad ostium templi sancti1 se locaverunt mature et seriose4 ,sunt autem ante januam in utroque latere positi lapides grandes de polito marmore pro scamnis1 in quibus versis vultibus sederunt4 ,erant autem viri personati1 senes1 decori1 barbati et pomposi1 byssinis induti et capitibus multiplici circumvolutione subtilissimi lini operti4 ,congregatis autem nobis omnibus ad eos fores ecclesiae aperuerunt clavibus1 et stantes binos et binos intromiserunt1 numerantes nos1 sicut fecerunt1 quando de navi in terram egressi sumus1 ut supra patuit1 et acutissime nos inspiciebant4 ,dicitur enim de eis1 quod peritissimi in illa arte ,visonomiae sint1 et quam cito hominem inspiciunt1 suas conditiones1 complexiones et inclinationes agnoscunt4 ,cum verecundia ergo et rubore eos pertransivimus1 quia confusio magna est1 quando ,christi fideles et cultores per ,christi blasphematores inducuntur in ,christi ecclesiam1 et intromittunt1 quos volunt1 quos nolunt1 abjiciunt4 ,plures enim de aliis ritibus ,christianos nobiscum ingredi volentes repulerunt cum baculis et pugnis ab ostio ecclesiae4 ,fateor1 dum ego eos pertransirem intrando ecclesiam1 confusus in memet ipso rubore perfundebar1 nec ausus fui eos erecto vultu et oculis inspicere1 prae verecundia1 quam habuit3 non quidem propter crucis signum1 quod veste gerebam1 sed propter eorum injustam et impiam in crucesignatos potestatem4 ,sedebant enim ibi illi canes1 tanquam judices nostri1 et nos 7nemo dubitet7 stultos propter crucem ,christi judicabant1 quia verbum et signum crucis pereuntibus stultitia est4 #a4 ,corinth4 #a4 ,sed ita divina ordinat sapientia1 ut ad locum crucis cultores crucifixi per derisores crucis inducantur1 quatenus per stultitiam crucis salvi fiant credentes4 ,igitur cum omnes ingressi essemus1 statim ,sarraceni valvas ecclesiae in dorso nostro repente retraxerunt1 et clauserunt repagulis et seris obturantes1 sicut solent latrones comprehensi in custodiis cum impetu intrudi3 et cum clavibus abierunt1 nos sic captivos relinquentes in carcere delectabilissimo1 lucidissimo et spatiosissimo1 in horto pretiosissimi sepulchri ,christi1 sub monte ,calvariae1 in medio mundi4 ,o quam jocunda captivitas6 quam desiderabilis clausura6 quam delectabilis incarceratio6 quam dulcis inclusio6 qua ,christianus clauditur et captivatur in sepulchro ,domini sui4 ,quomodo peregrini habuerunt se1 quando primo fuerunt ecclesiam ingressi1 et quid accidit ,f4 ,f4 ,f4 in prima peregrinatione sua4 ,eia fratres mei initium sumere me cogit veritas ab incuria mea stolida et irreverentia 7,b7 quadam dolorosa1 pro qua precor vos ,deum interpellare pro me1 ne in finem reservet mala mea4 ,huiuscemodi autem res mihi accidit misero in prima mea peregrinatione4 ,cum in ecclesia essemus clausi et neminem jam timeremus1 quia nullus paganus nobiscum erat1 incepimus laetantes per ecclesiam discurrere1 quaerentes loca sancta sine ordine1 et ferebatur unusquisque ad impulsum sui spiritus1 quo volebat4 ,ego vero non festinabam1 sed lento gradu processi versus ecclesiae medium1 vadens in incertum1 et cum ad ,,xvii passus processissem1 substiti1 et suspenso vultu suspexi contra testudinem3 et conjeci oculos per superiores fenestras curiose1 sicut faciunt indisciplinati1 neminem timentes in alienis locis et domibus1 et solus sic vaga facie stabam4 ,me sic inconsiderate stante accurrerunt duae mulieres peregrinae1 quarum una erat theutonica1 ,hyldegardis nomine1 et provolutae antes pedes meos cum fletibus et singultibus jacebant1 lapidemque1 super quem stabam1 deosculabantur4 ,miratus ego et stupefactus dixi mulieri theutonicae3 quid habetis vos1 domina ,hyldegardis1 ut quid facitis sic8 ,illa autem vix propter fletum loqui poterat1 dixit mihi3 ecce frater1 lapis in quo statis1 est ille1 super quem ,joseph et ,nicodemus posuerunt pretiosissimum corpus ,domini de cruce solutum1 eumque unxerunt et involverunt super hanc lapideam tabulam4 ,hoc cum audivissem tremui3 et retractis cum indignatione pedibus1 in terram ante lapidem cecidi3 et jam vix audebam ore contingere1 quod prius non veritus fui calceatis pedibus irreverenter calcare4 ,o1 dixi1 delicta praeterita juventutis meae et praesentis ignorantiae meae ne memineris ,domine4 ,o ,domine ,deus meus1 ,moyses electus famulus tuus a te jussus fuit in deserto ,madian solvere calceamentum suum1 quia terra1 in quia stabat1 sancta erat4 ,et sanctus ,josue in agro ,jerichorum non audebat calceatus stare1 et ego expers omnis sanctitatis1 plenus vitiis1 calceatus pedibus nimis irreverenter locum1 quem tu ipse nudo et vulnerato corpore pretiosissimo sanctificasti1 ausus fui temerario pede terere2 nec excusationem invenio3 cum ,osam ruiturum plaustrum arcae tuae tenentem percussum a te morte legamus4 ,et ecce incomparabiliter,,tr#bjg plus hic sub pedibus nostris1 quam terra ,madian1 aut ager ,jericho1 et dignior lapis quam plaustrum aut arca4 ,ergo ,domine ,deus patientiam habe in me1 et omnem reverentiam et honorem ad sancta loca tua et alia omnia debita reddam tibi1 devotione mihi possibili1 et quam tu ipse mihi contuleris4 ,oratione finita surrexi1 et ,dominos meos ac socios per ecclesiam quaesivi1 eosque in capella b4 ,virginis simul sedentes et processionem exspectantes inveni4 ,porro pater ,gardianus convocatis ad se omnibus peregrinis exposuit eis jura templi et ordinationes ad ,,xiii puncta restrinxit4 7#aaj ,a7 ,primo praecepit1 ut quilibet peregrinus emeret cereum1 quem accensum portaret in processione4 ,intraverunt enim multi mercatores nobiscum1 qui cereos et alia ibi venalia habebant4 #b4 ,hortabatur peregrinos1 quod in processione ordinate procederent1 et ne unus alterum molestaret et comprimeret1 ut etiam dictum est in ,,vii4 articulo in ,rama2 sed quia in illa jam fienda processione major vis est1 et compressio3 ideo hic eum repetiit et plures alios ibi dictos4 #c4 ,quod illam noctem ,deo darent1 et matutinis et aliis divinis ,officiis interessent sine negligentia4 #d4 ,quod non facerent domum orationis domum negotiationis1 et non cum mercatoribus orientalibus ,christianis sederent1 et tempus amitterent4 #e4 ,rogavit sacerdotes1 quod sine jurgio ad celebrationem ,missarum procederent4 ,solent enim concertare de locis et omnes volunt in sancto ,domini sepulchro celebrare3 quod est impossibile pro una die4 #f4 ,ordinavit quatuor altaria pro celebrantibus3 scilicet in sepulchro sancto unum2 aliud in monte ,calvariae2 et in loco inunctionis ,christi1 de quo supra dixi3 et quartum in capella b4 ,virginis ,mariae4 ,sunt tamen multa altaria in aliis locis per templum1 sed sunt ,schismaticorum et ,haereticorum1 ideo non celebravimus in eis4 #g4 ,praecepit omnibus peregrinis1 ut se cum confessionibus disponerent1 et sub ,officio communicarent singuli4 #h4 ,dedit auctoritatem omnibus sacerdotibus peregrinis et suis fratribus1 qui nobiscum fuerant ecclesiam ingressi1 active et passive audiendi confessiones1 et absolvendi ab omnibus etiam sedi reservatis3 hanc enim potestatem ,gardianus montis ,syon habet a ,papa4 #i4 ,prohibuit1 quod nullus sacerdos aliquem peregrinum communicaret eucharistiam praestando in loco suae ,missae3 sed omnes sub summo ,officio in monte ,calvariae ab officiante sacramentum acciperent1 nisi alicui aliud indulgeret4 #aj4 ,praemonuit1 ut peregrini per loca sancta transeuntes in templo res suas non jacere hinc et inde derelinquerent3 ne eas amitterent1 quia frequenter in hoc loco furta contingunt1 et inde suspiciones et inquietudines multae oriuntur4 #aa4 ,si qui eleemosynas ad sancta loca ponere vellent1 et magis ,catholicis quam ,schismaticis eas faverent2 exposuit eis loca ,catholicorum et ,schismaticorum4 #ab4 ,quod de sanctis locis1 ut prius est tactum in articulis in ,rama1 nihil descindant1 et non depingant arma sua1 ne loca sancta per haec dehonestentur4 #ac4 ,hortabatur nos1 ut quilibet se ipsum concitaret ad actualem devotionem1 et cum honore et reverentia uteremur locis illis sanctissimis1 ut dignum est4 7,b7 ,sequitur processio per loca sancta ecclesiae sancti sepulchri3 et primo ad capellam b4 ,virginis1 et ejusdem capellae et locorum ejus descriptio4 ,acceptis itaque regulis nostri regiminis in sancto templo accessimus singuli ad mercatores1 et emimus cereos de cera albissima unusquisque magnam vel parvam1 decoram vel simplicem1 prout volebat4 ,nec defuit vanitas etiam in hoc facto1 quia aliqui habebant cereos curiose tortos et auro picturisque ornatos1 quos deferebant cum ostentatione1 et caeteros cum simplicibus cereis deridebant arguentes eos de tenacitate4 ,aliqui plures cereos emebant1 quos in dominico sepulchro incendebant et reextinguebant1 ducentes eos secum ad patriam et eorum mulieribus in partu laborantibus accensos tenere faciebant1 ut sine periclitatione parerent4 ,dicunt enim candelas illas ad hoc esse utiles4,,tr#bjh ,porro1 occupatis nobis in emtione cereorum1 parabant se fratres cum patre ,guardiano1 vestes sacras induentes1 quas secum tulerant de monte ,syon ad processionem solennem per omnia et eo ordine1 sicut fecerant in monte ,syon1 ut dictum est fol4 #id4 ,a4 ,cum ergo cuncti in suo ordine starent,,tr#bji cum luminibus accensis1 incepit cantor alta et jocunda voce ante3 ,salve ,regina1 et eam omnes prosecuti sumus et cum cantu illo processimus in capellam gloriosae ,virginis ,mariae ad altare in facie capellae4 ,porro in illo loco1 ut antiqua habet traditio1 est locus1 in quo beata ,virgo ,maria morabatur ex ea hora1 qua a cruce fuit ducta usque ad filii suis a mortuis resurrectionem1 nec fuit in civitatem ,jerusalem reducta4 ,erant enim juxta scopulum ,calvariae in horto aliquae pauperum hominum habitationes1 sicut hodie sunt extra civitates domus in hortis1 in quibus pro tempore recreationis domini horti habitant1 sed aliis temporibus et continue pauperes in eis sunt4 ,cum ergo ,dominus ,jesus in cruce pendens matrem ,johanni commendasset1 abducta fuit a cruce1 sed nullo modo longius permisit se duci a cruce filii sui1 nec intrare civitatem voluit1 sciens1 quod in tota ,jerosolyma non erat pro ea hospitium propter filii sui ignominiam1 quae tanta erat1 quod etiam matrem cuncti recipere horrebant4 ,duci ergo se permisit ad domicilium non longe a cruce1 ut morienti filio et exspiranti non deesset1 sed in omnibus his participaret1 et quid post mortem de corpore filii ageretur1 videre et scire voluit1 ut si abjiceretur1 sicut aliorum damnatorum corpora1 ipsum sibi tolleret1 vel si sepulturae traderetur1 sepulturae adesset1 et officium funeri exhiberet1 sicut et fecit4 ,nam cum vidisset ,joseph et ,nicomedum ad sepeliendum filium paratos1 accurrit et ipsa doloribus repleta1 et sepulturae affuit1 et inde reducta in domicilium fuit1 nec longius secedere voluit4 ,hoc enim solent aliae piae matres suis natis caris facere1 quod si permitterentur1 continue manerent ad 7#aaa ,a7 sepulchra suorum dilectorum1 flentes1 sicut ,maria ,magdalena1 quae a monumento ,lazari1 fratris sui1 vix potuit avelli1 ut habetur ,johannis ,,xi4 ,quanto magis beatissima ,virgo ,maria1 quae incomparabiliter plus dilexit filium suum1 quam aliqua mater vel amicus posset diligere suum carum4 ,ad hunc ergo locum post resurrectionem suam ,christus primo accessit4 ,et dicit ,vincentius ordinis ,praedicatorum1 quod resurgente ,domino praemisit angelum ,gabrielem nunciare matri adventum gloriosissimi filii1 quo facto statim supervenit filius1 albissimis indutus vestibus1 vultu sereno1 speciosus1 gloriosus et gaudens1 rutilantibus cicatricibus1 et totus festivus apparuit dulcissime eam salutans1 secumque ducens omnes beatos1 quos de limbo eduxerat4 ,at virgo gloriosa quanto gaudio perfusa fuerit1 quis enarrare poterit8 ,in hoc ergo sacro loco cum gaudio cantavimus1 et peracto cantu et his1 quae in processionali continentur1 ad locum accessimus1 et prostrati indulgentias accepimus plenariae remissionis 774 ,de loco1 in quo reposita est columnae pars1 ad quam ,jesus flagellatus fuit4 ,deinde cum cantu signato ad latus dextrum processimus4 ,ibi in muro est quoddam reservaculum sive fenestra non perspicua1 in quo reservaculo stat pars magna de pretiosissima columna1 ad quam ,dominus ,jesus in domo ,pilati fuit nudus ligatus1 et durissime flagris et virgis fuit castigatus4 ,singuli ergo accessimus1 et ipsam sacram columnam manibus per cancellas immissis tetigimus1 et ibi etiam indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,olim fuit haec columna sacra integra translata a domo ,pilati ad montem ,syon4 ,unde ,jeronymus dicit de ,paula3 ,ostendebatur illi scl4 ,s4 ,paulae in monte ,syon columna1 ecclesiae porticum sustinens1 infecta cruore ,domini1 ad quam vinctus ducitur flagellandus ,jesus4 ,post destructionem autem ecclesiae antiquae ,syon1 ut dixi fol4 #if4 ,a41 alia fuit ad illum locum delata4 ,tertia est ,romae ad sanctam ,praxedem4 ,quarta in ,lugduno ad ,sanctum ,hircanum ,justum1 et in aliis mundi partibus reperiuntur etiam in ecclesiis partes de ea4 ,porro pars illa1 quae hic in hoc loco est1 habet unum palmum et tres transversos digitos in spisso1 et est alta quatuor palmis1 et est porphyrei coloris1 maculis sanguineis respersa4 ,quod vel est ex natura lapidis1 vel ex miraculo1 quod sancti ,hieronymus et ,beda videntur sentire4 ,de loco1 in quo sancta crux servabatur post ejus inventionem ante ejus amissionem4 ,in hoc loco divertimus ad oppositam capellae partem1 et ibi etiam in muro reservaculum est1 in quo per ,,cc4 annos fuit pars pretiosissimae crucis recondita1 gemmis1 auro1 et argento stipata per illustrissimam ,helenam ejus inventricem1 quae eam integram cum invenisset1 secari eam fecit1 unam partem huc reponens1 et alteram ,constantinopolim transferens4 ,quamdiu autem sancta crux in hoc loco stetit1 orientalis 7,b7 ecclesia prosperata fuit et crevit1 et sanctissimos viros habuit1 et semper de inimicis crucis ,christi triumphum reportavit4 ,sed quam statim hinc ablata fuit1 defecit1 et usque ad ultimas feces devenit4 ,hunc locum1 quamvis vacuum1 honoravimus1 et cantus de sancta cruce ibi perfecimus ex processionali3 absentia enim tamquam praesentia ibi contemplabamur4 ,spirat enim1 ut nobis videbatur1 ex capsella illa virtus quaedam derelicta a ligno sanctae crucis4 ,nec mirum2 si enim vas vini liquore effuso odorem vini retinet1 et haec capsella1 in qua lignum odorem vitae aeternae habens contentum1 odore illo redolet4 ,verum ut eo venerabilior locus esset1 habent in eo crucem reconditam1 in qua parva particula de vera cruce ,christi est infixa4 ,hanc particulam deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco1 in quo sancta crux fuit probata per mortui suscitationem4 ,expediti in illo loco cum alio cantu processimus ad medium capellae1 et ibi est locus1 in quem transpositae fuerunt tres cruces inventae1 ut probaretur1 quae crux esset ,christi crux1 et allato mortuo ad tactum crucis ,christi surrexit vivus4 ,hunc locum deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,capella haec est ,latinorum1 et nulla natio quidquam in ea juris habet1 nisi ,latini1 et custodes sancti sepulchri loco ,latinorum in ea officiant1 et retro capellam habent habitacula1 in quibus coquunt1 comedunt1 dormiunt1 et necessarium opus perficiunt4 ,fratres minores communiter tres fratres in eo loco habent degere4 ,multis horis in dormitorio fratrum dormivi4 ,de loco1 in quo apparuit ,dominus ,mariae ,magdalenae in forma hortulani4 ,post capellae illius visitationem exivimus cum processione ad ecclesiam1 descendentes per quatuor gradus1 et statim sub gradibus in locum venimus1 ubi in pavimento erant duo circuli1 quinque passibus ab invicem distantes1 de polito et vario marmore formati4 ,et hos circulos circumstetimus1 cantantes ea1 quae erant ad propositum1 sicut processionale continet4 ,hic dicitur esse locus1 in quo ,dominus ,jesus apparuit ,mariae ,magdalenae in forma hortulani1 et in loco unius circuli stetit ,dominus1 et ,maria in loco alterius4 ,hic ,maria procidit ad pedes1 nec passus fuit se tangi1 quia nondum ascenderat ad patrem1 ut habetur ,johannis ,,xx4 diffuse4 ,res hic gesta magnam peregrino poterit dare devotionem in ,mariae exemplo4 ,dum enim in sepulchro non invenisset quem quaesivit1 per omnes angulos horti cucurrit emigrans1 nunc huc1 nunc illuc1 et tanto amoris urebatur incendio1 ut foemineae infirmitatis oblita nec tenebrarum caliginem1 nec persecutorum terrorem timeret1 nec custodes curaret4 ,sed cucurrit1 circuivit1 flevit1 anhelavit et gemuit4 ,et nulli dubium1 si ei dictum fuisset3 7#aab ,a7 ecce1 quem quaeris1 jam mare magnum transiit1 trans montana alpina migravit1 ab oriente in occidentem se reduxit1 et in ultima occidentis regione habitat1 statim1 non attentis mille periculis1 mare transiisset1 per montana cucurrisset1 occidentem lustrasset1 et usque in ,hiberniam1 quae ultima occidentis regio est1 venisset4 ,sed pius ,dominus hic in hoc loco apparuit1 et numquam occultabit se his1 qui ab occidente per tanta terrarum discrimina et aquarum pericula huc veniunt1 ut eum1 quem diligunt1 quaerant4 ,non aestimo1 quia promittitur ,zachariae ,,viii4 ,ecce ego1 inquit1 salvabo populum meum de terra orientis1 et de terra occasus solis1 et adducam eos1 et habitabunt in medio ,jerusalem1 et erunt mihi in populum1 et ego ero eis in ,deum4 ,ad pedes ergo ,domini ,jesu nos hic prostravimus1 et saltim vestigia ejus deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco carceris1 qui erat juxta scopulum ,calvariae1 in quo ,christus post eductionem fuit inclusus4 ,hoc loco derelicto consequenter cum cantu et processione transivimus1 et quandam obscuram capellam ingressi sumus1 quae erat in petra excisa1 et nullam habuit fenestram1 sed unum in ea stetit altare et duo ostiola4 ,haec capella tempore passionis ,christi fuit carcer1 sive inclusorium juxta montem ,calvariae1 ad hoc ordinatum1 ut rei educti ad mortem in eo includerentur1 quousque tormentorum instrumenta pararentur1 cruces1 patibula1 rotae1 ligna ad ignem1 et hujusmodi1 et ut in eo biberent et inebriarentur1 quia consuetum erat morte plectendos prius fortissimo vino inebriari1 ut minus mori trepidarent1 et tormenta levius ferrent2 et ut fortius biberent1 includebantur ibi cum vino1 quatenus sine verecundia id agerent4 ,cum ergo ,dominus ,jesus cum cruce eductus fuisset1 incluserunt eum in illa cellula1 quousque foramina tria in scopulo ,calvariae formarent pro tribus crucibus1 et medio tempore biberet4 ,dederunt autem ,domino myrrhatum vinum1 ,marci ,,xv41 quod fuit acerbissimum1 unde oblatum potum non accepit1 ut dicitur ibidem4 ,in hac venerabili cella contemplati sumus non sine tristitia1 quomodo ,dominus ,jesus in ea flevit1 et tormentum crucis cum timore pariter et amore exspectavit4 ,singuli ergo cum singultibus et gemitibus ingressi sumus1 et successive vestigia ,salvatoris nostri deosculabamur cum prostratione1 et indulgentias ibi accepimus 774 ,de loco1 ubi milites miserunt sortes super vestimenta ,christi1 et ea diviserunt sibi4 ,transivimus consequenter a carcere ,christi ad aliam capellam cum tribus obstructis fenestris1 et ibi est locus1 ubi jam ,domino ,jesu cruci affixo stabant sui crucifixores1 mittentes sortes1 quid quis tolleret de vestibus ,jesus1 et partiti sunt vestimenta ejus in quatuor partes1 unicuique militi 7,b7 partem4 ,ad sortem autem posuerunt tunicam inconsutilem1 quae scissa inutilis fuisset4 ,et sedentes in loco hoc miserunt sortes in magnum ,christi despectum4 ,compassione ibi moti fuimus super ,christi nuditatem1 et cantu finito locum deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,sedes1 in qua ,dominus ,jesus sedit in sua coronatione poenosa4 ,egressis nobis de ista capella ad ulteriora processimus cum lugubri cantu de coronatione ,domini in sua coronatione corona spinea1 et in unam capellam aliam venimus obscuram1 cujus unica fenestra obturata lapidibus fuit1 et altare in ea pulchrum et integrum1 sed sine pallis etc4 ,sub ipso altari stat unus rotundus lapis1 ac si fuisset pars unius columnae sectae in partes4 ,hic lapis tempore passionis ,christi stetit in domo ,pilati1 ante stabulum mularum1 pro sede2 erat enim ita dispositus1 quod fuit pro sessione aptus4 ,volentes ergo ,dominum spinea corona coronare1 volverunt lapidem a suo loco in praetorium1 et ,dominum ,jesum desuper sedere fecerunt1 eumque sedentem super hunc lapidem coronaverunt spinis4 ,post passionem autem ,christi fideles eum lapidem huc portaverunt in perennem memoriam illius durissimae et opprobriosissimae coronationis4 ,prostravimus,,tr#baj ergo nos1 et adorantes ,dominum lapidem hunc manibus tetigimus1 et ore deosculati sumus1 et indulgentias accepimus 774 ,et ea1 quae passus est ,dominus sedens super hunc lapidem1 ad memoriam reduximus1 quomodo ,dominus ,jesus indutus derisorie purpura1 arundinem pro sceptro manu tenens1 corona spinea coronatus1 oculis velatus1 consputus1 colaphisatus1 alapis percussus1 arundine laesus1 per ,ave salutatus1 ,rex ,judaeorum vocatus1 propheta nominatus1 et mille puncturis spinarum vulneratus1 toto denique corpore ex flagellatione praecedente dilaceratus1 irrisioni publice expositus1 et ita plenus opprobrio in hoc lapide sedit tamquam ,rex in solio1 manifeste ostendens1 regnum suum non esse de hoc mundo4 ,unde ,sancti ,christum regem non agnoscunt1 nisi prout sedit coronatus in hoc lapide4 ,legimus enim de ,s4 ,martino1 quod sibi spiritus malignus apparuit1 corona aurea et purpura indutus1 et splendido decore circumdatus1 dicens1 se esse ,christum4 ,cui ,martinus3 ,ego ,christum non nisi spinea corona1 et stygmata crucis praeferentem non agnosco4,,tr#baa ,quo audito diabolus confusus abscessit4 ,legimus etiam de ,s4 ,catharina de ,senis1 cum fuisset a quadam mala muliere scandalose diffamata1 ex hoc turbata confugit ad ,dominum1 petiit1 ut innocentiam suam deferenderet4 ,cui ,christus apparuit1 habens in dextra coronam auream1 margaritis fulgidam1 et in sinistra coronam spineam1 aculeis hispidam1 dicens ei3 elige1 quod vis4 ,aut in vitae hujus cursu serto spineo coronari1 et aliam tibi pretiosam coronam servabo in vitam aeternam1 aut nunc habere hanc pretiosam1 et post transitum servabitur tibi haec de spinis4 ,cui virgo3 ,ego1 ,domine1 in hac vita semper tuae beatissimae passioni conformari elegi et nunc eligo4 ,et haec dicens spineum diadema cum utraque manu de manu salvatoris arripuit1 et capiti suo cum tanta violentia imposuit1 ut post visionem dolorem sensibilem capitis ex spinarum puncturis sentiret4 ,sic etiam gloriosus rex ,jerusalem1 ,balduwinus1 qui primus latinus ,christianus ibi regnavit1 non auream1 sed 7#aac ,a7 spineam coronam pro insigniis regalibus habuit1 semperque in diebus ostentationis suae1 etiam inter reges existens1 spinis coronatus processit1 dicens3 indignum fore1 quod homo peccator rex ,jerusalem ornatus aurea corona incederet1 cum rex coelorum in ,jerusalem spinea corona coronatus exstitisset4 ,sunt autem per circuitum ,jerusalem spinae acutissimae1 de quibus ego unam coronam complexui1 et ,ulmam mecum duxi4 ,nec credendum est1 quod marinis spinis usi sint in coronatione ,christi1 sed communibus spinis1 crescentibus per circuitum ,jerusalem in monte ,syon1 et in monte ,oliveti1 et in vallibus4 ,coronatio enim ,christi non fuit a ,judaeis aut gentilibus praecogitata1 sed dum jam judici praesentatus fuisset et accusatus1 quod diceret1 se ,christum1 regem1 esse1 tunc subito venit eis in mentem1 quod derisorie et cum cruciatu esset coronandus1 et de proximis spinis tulerunt1 et forte ex coquina domus inter sarmenta comburenda eas invenerunt1 quia hoc ad oculum vidi1 quod etiam nunc non alia ligna habeant1 nisi spinas1 et coquinae plenae sunt acutissimis spinis pro igne4 ,de capella ,s4 ,helenae1 inventricis ,s4 crucis4 ,capella ista dimissa progressi sumus gyrantes ecclesiam ab intra cum cantu de ,s4 ,helena1 signato in processionali1 et ad unum ostium magnum venimus in muro ecclesiae1 ac si per hoc ostium esset exitus de ecclesia extra4 ,per hoc ostium intrantes in tenebras1 quas tamen luminibus nostris repulimus1 statim pedibus apprehendimus gradus lapideos1 per quos descendimus per ,,xxx passus vel gradus usque in quandam capellam1 quae dicebatur capella ,s4 ,helenae1 quae subterranea est4 ,ibi ergo cantu finito genibus flexis oravimus1 et indulgentias recepimus 774 ,haec capella est satis magna1 alias parietes non habens1 nisi petras1 in quibus est incisa1 sicut et ipsi gradus de superiori ecclesia inter parietes petrarum descendunt1 a superiori vero est testudinata1 et per ipsam testudinem lumen incidens habet1 ipsa autem testudo fulcitur ,,vi columnis marmoreis1 quae1 ut dicitur1 tempore passionis ,christi sustentabant praetorium1 in quo judicatus fuit ,dominus4 ,et per sanctam ,helenam fuerunt inde huc translatae4 ,hae columnae sunt politae et nigrae1 et semper sudant1 et guttatim destillat de eis aqua1 et dum aliquis manu vel veste tergit guttas1 statim erumpunt aliae guttulae4 ,porro vulgus dicit1 quod sudare inceperint miraculose1 dum ,christus castigabatur in praetorio1 et sudor ille sit fletus earum super innocentia ,christi ,jesu4 ,nec omnino abjicienda est vulgi opinio1 quae certe otiosa penitus non est4 ,si enim lapides laudes ,redemtori proclamare dicuntur1 hominibus a laudatione silentibus1 ut habetur ,lucae ,,xix42 quid mirum1 si lapides 7,b7 flere mortem ,redemtoris hominibus ridentibus existimentur4 ,quia enim in die palmarum pueri ,ebraeorum et discipuli ,christi ,osanna clamabant1 lapides tacebant1 et si hi tacuissent1 lapides clamassent3 sic si mortem innocentem et acerbam homines flevissent1 lapides lacrymas non dedissent4 ,sed quia illi non flebant1 lapides lacrymas fundebant1 sicut et scissi in morte ,christi leguntur4 ,nullum ergo inconveniens vulgi pia habet opinio1 dicens3 columnas illas in morte flevisse1 nisi quod in ,scriptura non legitur3 facilius est enim1 lapidem lacrymari1 quam laudes decantare4 ,dicunt consequenter1 quod columnae illae ideo sine cessatione flent1 quia homines1 qui semper flere deberent et ,christi passionem et sua propria peccata et calamitatem hujus miseriae1 gaudent et rident4 ,et si homines a risu intemperato abstinerent lapides lacrymas non funderent4 ,alii simplices in bona fide de his columnis dicunt1 quod ,christo patiente ,maria virgo dolore repleta1 sola flens1 sic has columnas est affata3 non est1 inquit1 quod doleat mecum1 et tantum pondus amaritudinis sola sufferre quomodo possum8 ,vos ergo lapides mecum flete4 ,his dictis aquis stillare coeperunt4 ,de his columnis forte dicitur ,sap4 ,,ii43 data est illis aqua de petra altissima1 et requies sitis de lapide duro4 ,et ,habac4 ,,ii43 lapides de pariete clamabunt4 ,et ,job4 #i43 qui commovet terram1 concutiet columnas ejus4 ,ea1 quae supra dixi de columnis1 audivi a devotis et simplicibus catholicis1 et a mulierculis devotis1 quarum nolo spernere pietatem1 nec abjicere devotionem4 ,scio autem bene1 quod ea1 quae operatione naturae fieri possunt1 non sunt ascribenda miraculis2 est enim certa species lapidis1 in genere marmorum1 emdros appellatur1 de qua semper aqua stillat1 ubicunque in aedificio fuerit locatus1 quia ex frigidissima ejus complexione arem circumstantem incrassando transmutat in aquam1 quasi in habentibus aptitudinem faciles transitus aquae in arem,,tr#bab subtiliando1 et aris in aquam inspissando1 quo fit1 ut arem aquam factum et petrae circumpositam naturaliter per guttas desudet a petra decidens4 ,unde simile dicitur ,constantinopoli in veteri palatio1 ubi in quodam habitaculo sunt conchae marmoreae de simili lapide1 quae per se ipsas aqua replentur1 et dum evacuantur1 iterum1 nullo homine faciente1 replentur4 ,quod vulgus stupet1 tenens pro miraculo1 quod tamen naturaliter fit4 ,sic credo esse istas columnas emdronicas1 naturaliter madentes et sudantes4 ,in eadem capella est una lapidea concha in muro1 juxta altare pro aqua benedicta imponenda1 quae jam semper est vacua et sine aqua benedicta4 ,in hanc concham dum homo caput ponit et auscultat1 audit quasi stridentes ignium flammas et strepitum1 quasi decursum aquarum multarum1 praecipue tamen1 quando homo solus est in capella1 et haec audire cupit1 tunc audit horribilem tumultum1 sicut egomet saepe audivi4 ,simplices hoc audientes terrentur multum1 et dicunt1 de subtus esse purgatorium1 et sonitum illum causari ex illatione poenarum1 et ex rugitu tortorum4 ,sed ego existimo1 quod ex deambulatione superius in templo causetur inferius talis sonitus4 ,iuxta utrumque latus graduum sunt cavernae magnae et altae1 petris incissae1 quae fuerunt capellae consecratae olim cum altaribus et penitus sunt 7#aad ,a7 absque lumine4 ,mirum est videre antiquorum devotionem in his et similibus4 ,duo altaria habet haec capella1 et juxta majus altare ad latus dextrum est una cathedra saxea et juxta cathedram fenestra per petram1 per quam est respectus in foveam inferius1 in qua sancta crux fuit inventa4 ,et dicunt1 quod dum ,helena sanctam invenisset crucem1 primo hanc capellam aedificavit1 et in illa cathedra sedens continue in speluncam1 ubi crucem invenerat1 oculos conjecit per fenestram1 et semper ibi manens1 aedificatoribus formam templi erigendi tradidit1 et impensas solvit1 et in tenebrosis capellis lectulum suum habuit1 et ibi cum ancillis suis diebus et noctibus mansit1 quousque tota ecclesia consummata fuit4 ,hanc capellam nonnulli,,tr#bac nominant ecclesiam ,s4 ,jacobi1 dicentes1 quod ,s4 ,jacobus1 primus in ,jerusalem episcopus1 ibi sedem suam habuerit1 et ideo etiam ipsam cathedram nominant ,s4 ,jacobi sedem4 ,sed hoc est contra rationem1 cum tempore ,s4 ,jacobi nulla fuerit,,tr#bad ibi ecclesia1 sed locus extra urbem despectus propter montem ,calvariae4 ,de spelunca1 in qua sancta crux fuit inventa a ,s4 ,helena4 ,de hac capella ulterius descendimus per ,,xvi gradus1 qui ad latus dextrum sunt1 cum cantu de sancta cruce1 et in aliam capellam venimus penitus tenebrosam1 et lumine coeli carentem1 lampadibus tamen multis illustratam4 ,in imo illius capellae est fovea sub rupe superpendente1 ,,xxii pedes habens longitudinis1 in qua sancta imperatrix ,helena pretiosissimum thesaurum invenit1 qui ultra ,,ccc annos ibi latuit4 ,reperit enim ibi cruces tres1 clavos1 spineam coronam1 tabulam tituli cruci superpositam1 ferrum lanceae1 quo ,christi cor fuit transfixum1 calamum cum spongia et omnia instrumenta1 quibus usi fuerant in crucifixione ,christi et duorum latronum1 quae omnia cum crucibus1 tamquam immunda1 in locum projecerant4 ,hanc sacram speluncam circumstetimus cum cantibus et laudibus1 inventam ibi crucem laudantes1 et singuli provoluti locum deosculati sumus1 et indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,porro in loci illius deosculatione sensim dulcem spirare odorem ex specu1 ex quo odore plurimum aedificati1 confortati1 et consolati fuimus1 pro eo1 quod percipere meruimus reliquias illius dulcissimi odoris1 qui ex eo specu exhaluit1 dum ,judas ,quirinus fodiens super crucem venit1 ut legitur de inventione crucis sanctae4 ,horribilis est locus ille et profundus in rupibus4 ,sed quomodo cruces tam profunde in viscera terrae fuerint immersae1 facile est videre illi1 qui civitatis sanctae antiquam dispositionem scit et legit4 ,antiqua namque civitas ,jerusalem a parte occidentis1 ubi crucifixus fuit ,dominus1 erat profunda voragine cincta1 quae ab austro in aquilonem protendebatur ad longitudinem civitatis4 ,et ista vorago non fuit arte1 sed naturaliter1 pro civitatis fossato scopulis et rupibus sese respicientibus ab utraque parte voraginis4 ,super interiores scopulos et petras erat murus civitatis 7,b7 circumductus1 exteriores vero rupes eminebant in civitatis munitionem4 ,inter scopulos autem exteriores dicebatur unus ,calvarius1 et locus sub eo ,golgatha4 ,et in ,calvario crucifixus est ,dominus cum duobus aliis1 quibus a crucibus solutis ipsas cruces in voraginem illam projecerunt cum aliis instrumentis crucifixorum1 quia ,calvarius stabat super marginem voraginis1 et non aliud fecerunt1 nisi quod cruces de foraminibus petrae extraxerunt1 et in foveam praecipitaverunt1 sicut et alias immunditias in eam projicere solebant1 quibus cruces post modicum opertae fuerunt1 quia de muro civitatis cottidie immunditias effuderunt4 ,demum anno ,,xlii4 post passionem ,christi1 cum ,titus ,jerusalem everteret1 projici fecit muros et turres ibi in voraginem illam1 et ita cottidie cruces magis ac magis operiebantur4 ,deinde post ,,lxxvii annos venit ,helius ,adrianus imperator1 et in odium ,christianorum aedificavit in ,golgatha templum spurcissimum1 ,veneris statuam marmoream in ipso collocans1 ut refert ,jeronymus in epist4 ad ,paulinam1 et in odium ,judaeorum posuit statuam cum imagine sua in locum1 ubi templum ,domini fuerat1 in quo ,judaei oratorium fecerat1 et quam statim imperator dorsum civitati vertit1 ,judaei statuam imperatoris destruxerunt4 ,quod audiens ,adrianus reversus est1 et totam civitatem funditus evertit eliminatis ,judaeis1 et abiit4 ,et ita iterum fuerant muri projecti in voraginem supra cruces4 ,non multo post ,caesar redit1 et civitatem de novo instauravit1 et praecepit1 ut murus antiquus occidentalis totaliter in voraginem praecipitaretur1 eamque jussit repleri1 et reliquae terrae aequari1 et templum ,veneris muris civitatis coincludi1 et pro tanto civitatem amplificari fecit4 ,et ita factum est1 quod vorago illa1 in qua sancta crux jacuit annos circiter centum ,,lxxx1 ut ,hieronymus in 444 loco dicto8 dicit1 quousque sancta ,helena venit1 et vix locum invenire potuit1 qui in oblivionem venerat4 ,specum ergo mundavit1 et eum consecrari fecit1 et suam capellam et habitationem desuper construxit1 sicut hodie est4 ,stabamus ergo in loco illo quasi rapti prae admiratione scopulorum et petrarum1 sub quibus sancta crux inventa fuit1 quia rupes praerupti pendebant super capita nostra1 qui ruinam minarentur4 ,in hac sacra voragine multam devotionem hauriunt peregrini4 ,sed ,christiani orientales et etiam ,sarraceni in ea vacant superstitionibus vanis4 ,nam de rupibus illis frusta descindunt pro medicinis4 ,dicunt enim1 quod febricitans1 bibens de vino vel aqua1 in qua aliquid de illis rupibus est impositum1 quam statim sanetur4 ,insuper1 dum quis sentit capitis dolorem1 statim comam capitis abradi facit1 et pilos abrasos ad custodes templi mittit1 ut imponant loco inventae sanctae crucis4 ,quod dum factum est1 sanatur dolens4 ,similiter faciunt1 dum quis dentium dolorem patitur4 ,tunc barbam abrasam in specum mittunt1 ut sanentur4 ,sic1 qui dolent pudenda1 etiam faciunt4 ,unde accidit1 quod omnia foramina petrae et rupium sunt repleta barbis1 comis et pilis4 ,hunc profanum ritum ex antiquis idololatris ad eos devenisse nemo dubitet4 ,dicit enim ,diodorus libro #b4 c4 #d4 antiquarum historiarum1 quod olim ,egyptii1 vota diis facientes pro aegrotationum evasione vel curatione1 capillos abrasos aureis vel argenteis imposuerint vasis1 mittentes eos ministris idolorum in templa1 et sanabantur4 ,sic et illi criminosi faciunt hodie4 ,est enim retro locum inventionis sanctae 7#aae ,a7 crucis concavitas profunda in rupe1 quae repleta est barbis et comis hominum4 ,et quamvis ,sarraceni1 ,turci1 non credant1 utuntur tam illo loco et loco ,calvariae pro suis superstitionibus4 ,in illo specu est optimus sonus et resonantia1 cujus similem non audivi in aliquo choro vel ecclesia4 ,unde aliquoties1 quando solus in eo fui1 plena et alta voce cantavi antiphonas de inventione sanctae crucis et hymnos4 ,de sanctissimo monte ,calvariae1 in quo ,dominus ,jesus crucifixus pependit4 ,consummatis omnibus1 quae agenda erant in specu sacro1 mox de loco ascendimus et per ostium templi reingressi sumus1 et circumeuntes cantor alta voce inchoavit hymnum3 ,vexilla regis prodeunt1 fulget1 etc4 ,et cum illo cantu usque ad ascensum sanctissimi montis ,calvariae venimus2 in quem ,,xviii gradibus lapideis ascendimus ab inferiori ecclesia sursum et superius2 in unam lucidam1 pulchram1 marmore polito et vario ornatam capellam venimus1 in qua multae pendebant lampades ardentes et tria ibi altaria stabant decorata picturis de opere musaico1 et erat capella de opere arcuario facta1 in medio columna marmorea sustentante aedificium4 ,sub arcu testudinis depicti erant ,david et ,salomon4 ,david quidem cum illo versu3 qui edebat panes meos magnific4 ,salomon autem cum illo3 sapientiae aedificavit sibi domum2 et signa immolationis ,isaac4 ,haec capella est super montem ,calvariae aedificata4 ,cum omnes in eam venissemus1 et iam ad oculum nobis ostenderetur petra illa mirabilis1 rupes desiderabilis1 scopulus amabilis1 lapis laudabilis1,,tr#bae saxum venerabile cum spectabili foramine1 in quo sanctissima crux cum ,crucifixo fuerat infixa1 et haec intueremur1 perterriti vehementer et concussi a tanta sanctitate1 proni in terram cecidimus in facies nostras1 et iam non audiebatur cantus1 sed planctus1 non hymnus1 sed fletus et ululatus4 ,nullus ibi erat1 qui se posset a lacrymis et gemitibus continere2 quis enim tam durum cor habere posset1 quod non scinderetur in loco1 ubi oculis suis videt scissam petram durissimam8 ,quis ibi non etiam alto gemitu fleret1 ubi ,christus ,deus noster in cruce supensus alta et magna voce emissa clamavit1 oravit etiam pro crucifixoribus1 latroni paradisum promisit1 matrem moestissimam ,johanni commendavit1 felle et aceto potatus fuit1 omnia ibi consummata esse dixit1 spiritum in manus patris commendavit1 et exspiravit2 latus ejus miles lancea aperuit1 sanguinem et aquam ibi fudit4 ,ecce1 peregrine devote1 hic ,abel occisus a fratre1 ,isaac ligatus a patre1 serpens aeneus suspensus a ,moyse1 agnus paschalis immolatus in lege1 ,deus occisus ab homine1 ,jesus crucifixus carne1 rex tuus suspensus cruce1 ,dominus tuus condemnatus morte1 mitis et humilis et innocens perfusus cruore1 sacerdos et hostia offerens sese4 ,haec et his similia in hoc tremendo loco contemplabamur1 et diutius in oratione prostrati mansimus4 ,finita autem oratione unus post alium ad petram sanctam1 quae prominebat supra fundamentum1 accessit1 et ad foramen crucis se quilibet juxta loci 7,b7 dispositionem traxit1 et locum ipsum eximia cum devotione deosculabatur et faciem1 oculos1 os quilibet super crucis foramen posuit1 de quo nimirum foramine dulcis admodum spirat odor sensibilis1 qui perceptibiliter hominem recreat4 ,brachium1 etiam manus in ipsum foramen misimus usque ad suum fundum4 ,et cum his indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,porro in latere sinistro foraminis est in ipsa petra grandis scissura1 a summo usque deorsum1 quae in ,christi exspiratione facta creditur4 ,ad illam scissuram etiam accessimus unus post alium1 et ipsam deosculati sumus1 capita nostra ei imponentes magis et corpus1 quantum fieri potuit4 ,insuper ab utroque latere sancti foraminis sunt alia duo foramina1 in quibus duorum latronum cruces fuerunt impositae1 qui crucifixi fuerunt cum ,iesu1 ,dysme et ,gesme3 sed illa foramina videri non possunt1 quia super ea stant columnae1 non altae1 in quarum capitibus sunt ferrei clavi1 ad quos cerei et candelae affiguntur1 et sunt istae columnellae quasi candelabra4 ,ipsam tamen columnam dextram deosculati sumus4 ,ut patet supra1 fol4 #fg4 ,a4 ,in pariete retro petram sanctam est pictura nova1 valde pretiosa1 ,crucifixi1 beatae ,virginis1 et ,s4 ,johannis ,evangelistae4 ,fuimus ergo in monte ,calvariae cum processione plus quam per horam1 orationi et devotioni vacantes et erat profusa nox1 quasi ,,ix4 hora ante medium noctis4 ,de ipsa scissura in persuasione ad ,soldanum ,nicol4 de ,cusa tradit libro ,,iii4 cap4 #ag4 de editore ,alchor4 ,descriptio montis ,calvariae1 et ejus dispositio4 ,vid4 fol4 #acj4 et fol4 #bfd4 ,calvariae locus non dicitur in ,scriptura mons1 sed solum vulgaris locutio ipsum montem appellat1 cum tamen in veritate mons non sit1 sed scopulus aut rupes1 aliquantisper elevatus a terra1 et tamen non hanc distinctionem habet mons ,calvariae1 ut patet in figura4,,tr#baf ,rupes1 mons et locus fuit ab antiquo valde venerabilis1 quia ibi ,adam1 primus parens1 fuit in eo mortuus1 ,abraham a ,melchisedech benedictus1 ,isaac a patre huc ad immolandum ductus1 ,serpens aeneus hic fuit collocatus1 ,dominus ,jesus hic est crucifixus et mortuus2 non quod mons ,calvariae continet magnam civitatis partem4 ,locus ,calvariae totius templi spatium designat4 ,rupis ,calvariae tantum sustentat crucem4 ,porro ante civitatis ampliationem stetit hic scopulus ex opposito muri civitatis1 super marginem voraginis profundae1 quae civitatem a parte occidentali cingebat1 ut supra dixi fol4 #aad1 ,a4 ,b4 ,et non erat longe a muro civitatis1 quia ipsa vorago profunda quidem erat1 sed non adeo lata1 quin de muro cum lapide usque ad ipsum scopulum ,calvariae quis jacere potuisset4 ,quam magnus autem fuerit scopulus1 non potest bene sciri4 ,sed hoc ex ipsa templi structura patet1 quod major fuerit1 quam nunc est1 quia necesse erat in circumductione muri partem de eo demere4 ,et quamvis rupes illa prope murum fuerit1 ut dixi1 longus tamen erat circuitus a lithostrato1 ubi ,dominus crucem assumsit1 usque ad portam judiciariam1 et a porta transeundo per voraginis pontem usque ad rupem1 quae non erat statim ante pontem1 sed per aliquod spatium distabat sursum transeundo super marginem voraginis1 et ibi scopulus super marginem ita dispositus erat1 quod ,dominus in eo crucifixus dorsum ad orientem contra civitatem habuit1 vultum vero contra occidentem vertit4 ,an autem ,dominus crucifixus sit super scopulum1 vel intra1 venit in dubium1 7#aaf ,a7 quia propter structuras nescitur1 quam latus fuerit in suo culmine scopulus4 ,ego credo1 quod infra scopulum fuerit ,dominus crucifixus1 et eo cruci affixo crucem cum ipso super scopulum traxerunt sursum1 et ibi eam rupi imposuerunt4 ,ante crucifixionem ,christi fuit locus ,calvariae honorabilis ab antiquo4 ,in eo fuit ,adae testa decalvata reperta1 a qua ,calvaria est locus dictus1 vel ,calvaria et ,golgotha1 quod idem est4 ,judaei ab antiquo hunc locum venerati sunt1 quia credunt1 in eo ,abrahamum voluisse immolare ,isaac1 filium suum1 ut dicetur4 ,et ideo unum de excelsis erat in loco isto1 ut creditur1 in quibus populus immolabat etiam constructo templo1 quod saepe reprehenditur in libris ,regum1 ubi etiam de sanctis regibus dicitur3 et fecit bonum coram ,domino1 veruntamen excelsa non abstulit1 adhuc enim populus immolabat in excelsis4 ,fuerunt enim quaedam loca in terra sancta1 in quibus quaedam memorabilia facta fuerunt peracta a ,domino1 et in quibus ante templi aedificationem colebatur ,dominus1 et hostiis placabatur2 quod facto templo non licuit4 ,ut fuit locus ,sylo et ,galgala1 et mons ,oliveti1 et locus ,calvariae4 ,singulariter tamen in hoc excelso populus nimis immolando excedebat1 quia in eo collocatus fuerat serpens aeneus1 de quo habetur ,numeror4 #ba41 quem populus multum venerabatur usque ad tempora ,ezechiae regis1 qui eum comminuit1 ut habetur,,tr#bag #d4 ,reg4 #ah4 ,venerabantur ergo antiqui locum hunc1 quia ,melchisedech ibi ,abrahae occurrit cum pane et vino2 et ibi est etiam mundi medium1 de quibus omnibus patebit statim4 ,porro1 dum ,judaei amisissent regnum1 et regibus alienigenis et gentilibus gubernarentur1 qui eos odio habebant1 in displicentiam ,judaeorum locum ,calvariae et ,golgathae fecerunt locum punitionis malefactorum1 in quo fures1 latrones1 homicidae1 blasphemi puniebantur1 et morte plectebantur1 ut locum abominabilem redderent ,judaeis in despectum1 et ita loci despectio fuit facta usque ad ,christum1 quo resurgente et ascendente coepit locus coli a ,christianis et venerari4 ,sed hoc idololatra ,helius ,adrianus imperator non sufferens templum ,veneris ibi construxit1 et statuam meretricis in scopulo ,calvariae erexit1 et ita locum dehonestavit1 eum christianis exosum faciens1 ut ,hieronymus habet in epistola ad ,paulinam4 ,et mansit ita centum et octoginta annis abominabilis ,christianis1 quousque ,s4 ,helena supervenit1 et eliminata omni spurcitia locum mirifice decoravit1 ut patebit in templi descriptione4 ,de hoc monte vide infra fol4 #acj4 et #bee4 ,et in sermone beati ,bernhardi ad milites templi1 ,c4 #aj4 ,de loco1 ubi ,christus crucifixus fuit1 et in quo ,adae testa reperta fuit1 et de scissura petrae4 ,rupe sancta deosculata cum processione descendimus per gradus iterum ad ecclesiae pavimentum1 et ingressi sumus capellam1 quae est sub capella montis ,calvariae1 de qua consurgit scopulus crucis ,christi1 sursum usque in superiorem capellam se tollens4 ,in hoc loco procidimus in terram1 eamque cum multa devotione deosculati sumus1 venerantes ,jesum in cruce1 cui ibi fuerat confixus4 ,si enim scopulus fuit1 sicut hodie est1 non poterat in eo crucifigi ,christus1 sed sub ea1 et locus crucifixionis hic 7,b7 fuisse necesse est1 quamvis de hoc nulla habeatur scriptura aut certitudo1 nisi quod loci dispositio videtur id ostendere4 ,in hoc loco reduximus in memoriam ignominiosam ,christi denudationem1 quomodo hic eum omnibus vestibus nudantes spoliaverunt1 et quomodo in exuitione vestium vulnera in flagellatione accepta renovata fuerint1 et quomodo nudatus in terra incurvatus sedit prae verecundia1 quia totaliter nudus erat1 et prae debilitate1 quia undique dilaceratus erat4 ,et cum iam crux parata esset1 et crucifixores eum super crucem trahere vellent1 receptis viribus surrexit1 et genibus flexis ante crucem oravit1 dicens3 suscipe1 sancte pater aeterne1 me dilectum filium tuum1 quem tibi offero in sacrificium immaculatum pro salute humani generis in remissionem peccatorum4 ,et his dictis ad manus se crucifigentium libere dedit1 qui eum super crucem projicientes crudeliter extenderunt4 ,quod cernens mater moestissima accurrit1 et velum ad tegendum filii pudenda obtulit1 quo et tectus fuit4 ,nam locus1 in quo beata ,virgo et ,johannes sub cruce steterunt1 prope hunc locum est1 quamvis extra templum ingressum habeat1 ut suo loco patebit4 ,ex quo etiam argumentum capio1 quod ,christus fuerit inferius crucifixus1 et cum cruce supra rupem elevatus cum clamorosa derisione ,judaeorum4 ,post loci illius deosculationem1 in quo ,christum crucifixum suspicabar1 processimus contra altare1 quod ad rupem ,calvariae est aedificatum1 in cuius dextro latere vidimus in rupe scissuram1 quae a summo descendit usque in terram4 ,in eodem loco mortuus est et sepultus ,adam1 primus parens noster1 ut multi dicunt4 ,nec obstat1 quod dicitur ,josuae ,,xiiii41 quod ,adam sit in ,ebron inter ,enakim sepultus1 i4 e4 inter gigantes4 ,quia dicitur in supplemento ,chronicorum1 quod ,adam mortuus et sepultus fuerit in monte ,calvariae1 et postea corpus ejus demto capite translatum sit in ,ebron1 in speluncam duplicem4 ,caput vero ,adae repertum est post multa tempora in monte ,calvariae4 ,ideo pictores consueverunt testam humani capitis sub cruce depingere4 ,unde ,ambrosius et ,athanasius1 ,chrysostomus et ,jeronymus in epistola ad ,marcellam et in pluribus aliis locis1 et ,hebraeorum doctores1 dicunt3 ,adam hic peccasse1 et fuisse sepultum1 ideo1 ut ubi corruptum est genus humanum1 ibi ,christus proprium corpus exposuit1 et ubi seminata est corruptio1 ibidem incorruptio oriretur4 ,haec ,anthonius4 ,sanctus etiam ,jeronymus saepe idem dicit4 ,in quodam tamen loco dicit3 quod dicere1 ,adam ibi sepultum1 sit favorabile et aures demulcens4 ,locum ergo scissurae deosculati sumus1 et locum sepulturae ,adam patris nostri4 ,porro ,orientales dicunt1 in eo loco sepultum fuisse ,melchisedech1 primum sacerdotem ,jerusalem4 ,de quo habetur ,genes4 ,,xiv4 et ,psalmo #aji4 ,sed hoc latina et occidentalis ecclesia non recipit1 propter dictum apostoli ,hebrae4 cap4 #g41 ubi dicitur1 quod ,melchisedech sine patre1 sine matre1 sine genealogia1 neque initium dierum habere1 neque finem vitae4 ,quod tamen non ita accipiendum est1 quod ,melchisedech nec natus nec mortuus fuerit1 et sine genitoribus exstiterit1 sicut ,melchisedeciani haeretici dicunt1 qui ipsum fuisse non hominem profitentur1 ut habetur4443 quidam autem etc4 ,sed ita accipiendum est1 quod in veritate genitores habuit1 vitae initium et finem1 sed hoc investigare nemo unquam potuit1 ut esset figura conveniens aeterni sacerdotii ,christi4 ,unde ,hieronymus in epistola ad ,evagrium mirabiliter invehit contra eos1 qui dicebant1 ,melchisedech non fuisse hominem1 sed ,dei filium aut angelum4 ,et hoc dicentes censentur ab ecclesia haeretici ,melchisedechiani4 ,in hac capella sunt sepulti reges latini1 qui virtute magna 7#aag ,a7 et maximis laboribus terram sanctam in manus ,christianorum reduxerunt et subdiderunt1 et ,sarracenos ultra modum vexaverunt1 et mirum est1 quod non discerpunt ecclesiam propter corpora illorum4 ,sunt autem hi reges ibi sepulti1 scilicet1 rex ,gotfridus de ,bullion primus1 dux ,lotharingiae1 qui anno ,domini ,,mlxxxxvi4 capta ,hierosolyma per universos principes occidentis creatus fuit rex ,jerusalem1 et mortuus hic in ecclesia ,s4 sepulchri sepultus est4 ,rex ,balduinus ,,ii41 ,,iii4 rex ,balduinus4 ,,iv4 ,fullo4 ,v4 ,balduinus4 ,,vi4 ,almaricus4 ,,vii4 ,balduinus4 ,,viii4 ,balduinus4 ,,ix4 ,guido4 ,hic ultimus pusillanimis fuit1 et sanctam civitatem et regnum ,jerusalem neglexit4 ,contra quem insurgit dominus ,betrandus1 comes tripolitanus1 qui etiam erat catholicus4 ,sed quia rex ,guido potens fuit1 nec potuit eum ,bertrandus debellare cum suis1 convocavit in auxilium contra regem ,jerusalem regem ,egypti1 ,soldanum1 et fecit pactum cum ,sarracenis1 et ,guidonem expugnavit4 ,videntes autem ,sarraceni et gentiles dissidium regni1 et quod ,christiani in se ipsis essent divisi1 conglomerati ceperunt civitatem sanctam1 ejectis inde ,christianis1 et per consequens totam terram sanctam amiserunt ,christiani4 ,et praefati reges omnes regnaverunt annis ,,lxxxviii et ,,xix diebus in ,jerusalem1 et cessavit regnum translatumque est et additum regno ,aegypti1 sicut est die hac4 ,ecce1 quantum iterum evagatus sum de proposito1 sed iam redeo4 ,capella praefata sub monte ,calvariae est ,christianorum de ,nubia1 qui ibi officia sua celebrant1 et dicunt1 quod rex ,melchior1 unus de tribus ,magis1 de quibus habetur ,matth4 #b41 erat rex ,nubiae1 qui1 dum de ,nubia prope ,hierosolymam venisset1 urbem ingredi non voluit1 sed juxta montem ,calvariae hospitatus fuit1 ideo sit eis hic locus datus ab antiquo4 ,ideo hac capella officiis processionis finitis et indulgentiis acceptis 77 recessimus4 ,de loco illo1 ubi corpus ,christi inunctum fuit et linteamine vel sindone involutum4 ,exeuntes autem a capella illa de pede montis ,calvariae processimus ad ,,ix passus cum hymno3 ,pange lingua gloriosi proelium certaminis1 de passione ,christi1 et venimus ad locum1 in quo in ecclesiae pavimento jacet niger lapis1 quibusdam rubeis maculis respersus1 bene politus1 qui dicitur ibi fuisse tempore passionis ,christi juxta sepulchrum ,joseph ab ,arimathia4 ,nam ,judaei suos lavant mortuos1 et super tabulam ligneam aut lapideam corpus ponunt1 et officia consueta explent lavando et unguendo sic4 ,joseph ergo1 qui sepulchrum sibi exciderat de petra in eo loco1 etiam tabulam marmoream politam sibi fieri fecit1 in qua corpus suum lavaretur et ungeretur4 ,sed sicut suum sepulchrum ,christo tradidit1 ita et lapidem loturae4 ,cum ergo ,joseph et ,nicodemus cum suis adjutoribus corpus ,christi de cruce solvissent1 portaverunt ipsum huc1 et nudum super hunc lapidem sanctum posuerunt1 ibique unguentis foventes vulnera linimentis et in sindone munda involventes2 7,b7 et in hoc funeris officio affuit gloriosissima et moestissima ,maria1 sedens1 et in sinu suo caput vulneratum filii habens1 ipsumque sudario circumligans1 et ,maria ,magdalena pedes sacros1 quos etiam in vita unxerat1 diligentissime ungebat1 et juxta necessitatem ipsum pretiosissimum corpus in hoc lapide evolvebant4 ,super hunc sanctissimum lapidem1 pro dolor1 imprudenter steti1 ut supra fol4 #aji4 ,a4 ,b4 patuit4 ,hunc lapidem cum processione circumstetimus1 et cantibus finitis unus post alium provoluti ipsum deosculati sumus1 et indulgentias plenariae 77 remissionis accepimus4 ,de hoc loco portaverunt corpus ,domini ad sepulchrum1 quod ad quinquaginta passus ab eo distat4 ,super hunc locum est chorda extensa de uno pariete ad alterum1 in qua pendent multae lampades ardentes1 et post processionem posuerunt mensam super lapidem1 in qua celebrant ,missas1 qui volebant4 ,de loco1 ubi dicitur esse centrale medium totius mundi4 ,cum omnia loca sancta ante dominici sepulchri ingressum prius visitassemus1 declinavimus cum processione a via1 per quam portatum fuit ,domini ,jesu corpus in sepulchrum1 gyrantes sepulchrum sanctum1 et golgathanam ecclesiam1 quae est chorus totius templi1 ingressi sumus2 ibi cum ad medium venissemus chori1 circumstetimus lapidem quendam1 qui est rotundus1 a caeteris lapideis tabulis elevatus1 in cujus medio est rotundum foramen1 in quo homo posset pugnum1 h4 e4 manum complicatam1 immittere4 ,lapidem hunc dicunt jacere in centrali medio totius mundi1 et dicunt ,orientales1 quod ,dominus ,jesus ante passionem suam cum discipulis ibi stans digito hunc locum commonstravit1 dicens3 ecce1 hic est medium mundi4 ,dicunt enim veteres historiae1 quod ante templi hujus aedificationem fuit in hoc loco a philosophis erecta columna alta marmorea1 quae in aequinoctio aestivali umbram non faciebat meridie1 sole directe super eam stante4 ,hujus experientiam quidam miles peregrinus societatis meae accipere volens1 accepta licentia a domino ,sabathytanco1 magistro hospitalis1 qui dicitur ,calinus major1 ascendit cum quibusdam sociis super convexum testudinis chori1 quae testudo multum alta est1 et habet gradus1 per quos potest fieri ascensus1 et in supremo convexi est altana cum lapidibus arte facta1 in qua possunt sine periculo stare et circumspicere4 ,in hanc ascendit miles ille in meridie1 et vidit1 an corpus suum umbram faceret4 ,qui dixit nobis pro certo1 quod corporis sui umbram nullum vidisset1 stabat enim directe super locum illum1 quem superstetimus1 quia ita altana est aedificata1 quod supra locum stat1 et quod illa experientia ibi capiatur4 ,an autem hoc sit verum1 et evidens signum1 quod locus ille sit in medio terrae1 ubi in meridie sol splendens sic directe super capita corporum stat1 quod umbram corpus non reddit1 non video4 ,legi etiam in pluribus libris de multis locis1 ubi corpora aliquo tempore non reddant umbram1 sicut recitat ,dionysius libr4 #c4 ,antiq4 hujusmodi1 de quadam insula versus meridiem in oceano sita1 in qua circa meridiem nullam fieri rei cujus umbram1 cum supra verticem sol existat3 quae insula longissime distat ab ,hierosolyma4 ,sed et ,petrus de ,albano consiliator ,doctrina #fg4 idem dicit fieri in civitate ,athenae1 in qua ipsemet experimentum hujus accepit4 ,et in civitate ,sienae super ,nilum idem dicit fieri sole in aestivo tropico existente4 ,et ,ptolemaeus in tertia tabula ,africae et in quarta multas regiones inducit1 ubi sol stat meridie supra verticem4 ,et quod his amplius est1 in tabula eadem assignantur loca plurima1 ubi bis in anno sol super verticem stat sine umbra4 ,sic sunt loca in ,asia multa1 ut videri potest in #f4 tabula1 in #i4 et #aj4 et #aa4 et in #ab4 ,et notum est1 easdem regiones non esse mundi medium4 ,multi aestimaverunt1 certam insulam esse in mundi medio1 in qua tamen sol semper meridie umbram relinquit4 ,caterum vulgi imaginatio omnem locum totius orbis mundi medium opinatur1 quia credit1 homines per gyrum circumfusos orbi1 et conversis pedibus stare1 et cunctis scilicet coeli verticem esse1 cunctosque mundi aut orbis medium calcare4 ,sed ,augustinus de civit4 ,dei lib4 ,,xvi4 c4 #i4 omnino negat antipodes esse1 cum nec ,scriptura1 nec historia1 nec experientia id doceat1 et impossibile sit in oppositum orbis devenire locum propter oceani immensitatem1 quam nulla navigatione pertransire est possibile4 ,de his quaere in ,specul4 nat4 l4 #g4 c4 #aj4 ,sed infallibilis veritas sacrae ,scripturae testimoniis inducit1 ,jerusalem in medio mundi esse4 ,multi tamen dicunt1 ,jerusalem quidem esse in medio mundi habitabilis1 sed non in medio machinae totius mundi4 ,sit tamen sic vel sic1 ,scripturae sacrae credendum est1 quae ,jerusalem in medio terrae positam esse dicit1 et ,salvatorem nostrum salutem in medio terrae operatum fuisse asserit4 ,unde de primo dicit ,ezech ,,vi43 ,ista 7#aah ,a7 est ,jerusalem1 in medio gentium posui eam1 et in circuitu ejus terram4 ,de secundo ,psalm #gc43 operatus est salutem in medio terrae4 ,unde ,hilarius3 locus crucis talis est ut punctum positus in medio terrae1 ad capessendam ,dei cognitionem universis gentibus esset aequalis4 ,locus enim1 ubi crux fixa fuit1 et rupis1 stat ad latus dextrum hujus centri et ab eo est ostium de choro super montem ,calvariae4 ,sicut ergo ,christus est persona media in ,trinitate et mediator ,dei et hominum1 tenens semper medium in mundi redemtione1 mundi medium elegit1 statuens crucem in medio4 ,de quo medio videtur esse illud ,genes4 #b43 lignum vitae in medio paradysi i4 e4,,tr#bah crux ,christi in medio mundi4 ,ideo ,deuter4 #f43 ,dominus ,deus tuus in medio tui4 ,et de ecclesia sancti sepulchri dicitur ,levit4 #bf43 ponam tabernaculum meum in medio vestri1 i4 e4 templum sepulchri mei in medio mundi4 ,in hoc ergo loco singulari quodam gaudio exultavimus1 pro eo1 quod cum salute et prosperitate de extremis mundi partibus mundi medium attigimus1 et laudibus ,domino solutis indulgentias accepimus 774 ,de loco1 ubi sanctae mulieres viderunt revolutum lapidem a monumento4 ,recedentibus nobis ab hoc loco de golgathana ecclesia1 per ostium1 per quod intravimus1 reexivimus in ecclesiam sancti sepulchri1 et in locum venimus1 in quo tres ,mariae venientes1 ut ungerent ,jesum1 viderunt revolutum lapidem a monumento1 de quo fuerant per viam multum solliciti1 dicentes3 quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti1 et hae respicientes viderunt eum revolutum4 ,in loco illo intrantes procidimus1 eumque deosculantes indulgentias accepimus 774 ,notandum3 quod ubicunque talis pictura et signum est sancti sepulchri1 et quotiens eam inveneris1 scias me in ecclesia sancti sepulchri per noctem vigilasse ad dominicum sepulchrum in mea secunda peregrinatione4 ,in prima vero tres noctes in ea fui4 ,f ,f ,f ,f ,f4 ,transcriber's ,note3 ,here there is an image designating a nocturnal vigil4 ,de ingressu peregrinorum in sanctissimum ,domini ,jesu sepulchrum4 ,expergiscemini nunc1 et surgite fratres et ,domini peregrini1 et ad procedendum celerius festinate1 sed non nisi festive venite4 ,omnem tristitiam deponite1 lacrymas ab oculis vestris abstergite1 a lamentationibus silete1 et jucundissimum paschale ,alleluja pariter concinite1 nam post tristia sabbatha felix irradiavit mundo dies1 ex squalido et tenebroso sepulchro1 quod iam ingressuri sumus2 multo enim magis fuit mundus ex eo illuminatus1 quam a caeli micantibus sideribus fuerit illustratus4 ,venite ergo cum laetitia et laude1 et videte locum1 ubi positus erat ,dominus1 et terminum vestrae peregrinationis conspicite4 ,igitur cantor festiva et jucunda voce hymnum paschalem3 ,ad coenam agni providi etc4 inchoavit1 et cum isto cantu processimus1 et ad dulcissimum ,domini ,jesu sepulchrum venimus1 et ante eum cantica paschalia cum crebris ,alleluja personavimus1 cum tanto gaudio1 et forte cum majori1 ac si festus dies ,paschae post laboriosam et tristem quadragesimam advenisset4 ,sicut enim in monte ,calvariae ,christo ,domino nostro compassi sumus1 et lacrymas fundimus1 sic hic congavisi sumus nostro redemtori1 et dulces laetitiae lacrymas cum alacri cantu reddidimus4 ,et merito4 ,nam ,salvator noster ,jesus1 post fletus et tristitias1 post illusiones et verbera1 post aceti et fellis pocula1 post supplicia crucis et vulnera1 post ipsam terribilem mortem1 post lamentabilem sepulturam1 post infernorum et aeternalium tenebrarum penetrationem1 post ferreorum vectium effractionem1 post principis tenebrarum ligationem1 et omnium electorum patrum absolutionem1 ex hoc quem cernimus tumulo gloriosus triumphator surrexit1 ex hac caverna tenebrosa tantum lumen emicuit1 tantus splendor illuxit1 tantus candor resplenduit1 tanta serenitas radiavit1 tanta jocunditas prodiit1 tanta salus spiravit1 ut exultent simul terra1 pontus et aether4 ,in hoc namque sepulchro et exiguo tugurio renovata est juventus aquilae1 leo catulum suscitavit1 phoenix revixit1 ,jonas de ventre ceti illaesus exivit1 vestitum est candelabrum auro1 tabernaculum ,david1 quod cecidit1 suscitatum est1 refulsit sol1 qui prius erat in nubilo1 vivificatum est granum frumenti1 quod in terram cadens mortuum fuerat1 cervus resumsit cornua1 ,samson tulit portas et evasit per custodias1 ,joseph eductus de carcere tonditur et decoratur et dominus ,aegypti constituitur4 ,saccus ,christi ,jesu conciditur1 et laetitia circumdatur1 et cum his omnibus hic nostra laboriosa peregrinatio et taediosa evagatio finitur et quietatur4 ,deponamus ergo obsecro in hoc loco piissimas tristitiae querelas1 ac nubila moeroris1 7#aai ,a7 et in laetitia respiremus serenum1 et qui funera redemtoris nostri prosecuti sumus cum dolore1 nunc de ipsius resurrectionis gloria jocundemur4 ,venite ergo ac simul conglobemini milites et peregrini humani1 sepulchrum sanctissimum ingredimini et videte1 manibus tangite1 ore contingite locum1 ubi positus erat ,dominus4 ,itaque cum laetitia ingressi sumus unus post alium in dulcissimum ,domini ,jesu sepulchrum1 et loculum sanctissimum devotissime deosculati sumus1 et indulgentias plenissimae 77 remissionis omnium peccatorum accepimus4 ,singularissimo enim gaudio affecti fuimus1 plus quam in caeteris locis4 ,unde ,bernhardus in sermone ad milites templi ,c4 ,,ii4 dicit1 quod inter sancta et desiderabilia loca sepulchrum tenet quodammodo principatum1 et devotionis plus nescio quid sentitur1 ubi quievit1 quam ubi vivens conversatus est4 ,atque amplius movet ad pietatem mortis quam vitae recordatio2 puto1 quod illa austerior1 haec dulcior videatur1 magisque infirmitati blanditur humanae quies dormitionis1 quam labor conversationis1 mortis securitas1 quam vitae rectitudo4 ,vita ,christi vivendi mihi regula exstitit1 mors a morte redemtio4 ,accepta ibi consolatione et indulgentiis cum laeta gratiarum actione egressi sumus1 et ita finem habuit haec processio una hora ante noctis medium4 7,descriptio sancti sepulchri patet fol4 #abd4 ,b47 ,finita autem processione contraxerunt se peregrini per societates ad angulos templi1 unaquaeque societas in suo loco sedens1 eramus enim lassi et elaborati1 et fecimus sobriam collationem4 ,post collationem ad paululum quiescendum reclinavimus capita nostra ad parietem1 et in pavimento jacentes dormitavimus4 ,ego vero mansi cum fratribus montis ,syon intra capellam beatae ,virginis1 qui dederunt mihi quietum locum pro dormitione1 sed omnino oculum non potui ad dormiendum claudere4 ,ideo statim surrexi1 et accenso lumine cum vigilantibus ad loca sancta transivi4 ,major enim pars peregrinorum accensis luminibus per omnia loca sancta superius dicta ad placitum gyraverunt1 et nunc huc nunc illuc ex devotionis spiritu migraverunt4 ,potest enim peregrinus totiens quotiens intrare sanctum sepulchrum1 et montem ,calvariae ascendere1 et in specum inventionis ,s4 crucis descendere1 et ad alia loca1 prout placet transire4 ,major autem devotio et collectio est in istis singularibus visitationibus sanctorum locorum1 quam in communi processione1 in qua est magna compressio1 et tumultus et inquietudo1 et cantus et planctus2 ibi vero est silentium et quies4 ,dum autem denuo circuitum fecissem1 descendi in locum inventionis sanctae crucis1 et matutinas meas legi4 ,multam enim delectationem in eodem subterraneo loco habui1 quia quietus et mihi proportionatus erat2 nam mons ,calvariae1 et dominicum sepulchrum1 et alia loca superius erant continue plena peregrinis et tumultuosa4 ,interea aliqui de ,dominis meis et servis eorum discurrebant per templum superius1 lustrantes singulos angulos1 quaerentes me ad confessionem eorum audiendam1 nec suspicabantur me esse in loco4 ,tandem autem descendentes ad me1 eos ibi audivi1 sedens in cathedra ,s4 ,helenae1 de qua superius mentionem feci fol4 #aad4 ,a4 ,de ,officio dominico in dominico sepulchro celebrato1 et de modo celebrandi1 et de ordine4 ,ut autem factum est noctis medium1 sacrista cum tabula lignea cucurrit per templum1 et magno strepitu ad matutinas signum dedit4 ,quod ut audivi1 statim ascendi1 et nondum confessis aliam 7,b7 horam statui1 qua eos audire vellem1 et ingressus sacristiam1 quae est capella beatae ,virginis annexa1 indui me ad ,missam celebrandam 7habet enim ecclesia haec1 sicut et ,bethlehemitana1 privilegium1 quod semper mediis noctibus possunt celebrari ,missae72 paratus ergo exivi in sanctissimum dominicum sepulchrum1 et primum in eo locum celebrandi cum quiete habui1 et jucunde de dominica resurrectione celebravi4 ,sub ,missa mea aliquos de nobilibus communicavi in monumento sancto de commissione patris ,gardiani4 ,post me alii sacerdotes ad ,missae celebrationem accesserunt1 in sancto sepulchro et in aliis tribus locis1 ut dixi fol4 #aaj ,a4 in #f4 artic4 ,est tamen pro loco sancti sepulchri major contentio sacerdotum1 et praecipue quando sunt plures4 ,stant enim ante sepulchrum et exspectant celebrantem1 qui dum ab altari discedit1 statim alius accedit1 et dum ille1 qui celebravit1 se exuit sacris vestibus1 astant sibi quinque aut sex1 aut plures1 qui omnes contendunt accipere easdem vestes1 et dum albam deponit1 omnes sex aut plures eam apprehendunt et trahunt1 et offendunt se ipsos verbis in tantum1 quod quasi usque ad verbera procedunt4 ,vidi sic certantes in tantum commotos1 quod unus sacerdos dicebat alteri3 dimitte mihi vestem4,,tr#bai ,e contrario alius dicebat3 ego eam tenebo1 tu non es dignus1 ut me praecedas4 ,alius respondit3 et tu non es dignus celebratione1 ideo te praecedam1 quia dignior sum1 quam tu4 ,et inter haec usque ad turpia improbria et maledictiones procedebant1 trahentes albam quasi usque ad diruptionem4 ,ecce quis unquam audivit litigium irrationabilius6 ,o quanta fatuitas1 quanta temeritas1 quanta coecitas6 ,judicavi1 sic litigantes habere coecam1 fatuam1 et ,domino et hominibus abominabilem devotionem1 et incomparabiliter melius esse talibus abstinere1 quam se cum tanta coecitate divinis ingerere1 imo1 melius eis fuisset ,jerosolymam non vidisse4 ,condolui vehementer saecularibus1 qui adstabant1 et cum grandi scandalo haec considerabant4 ,ego forte ex indevotione mea non tantum fui affectus ad celebrandum1 quantum illi1 potius a ,jerusalem sine celebratione recessissem1 quam pro loco contendissem4 ,semper tamen sine litigio locum habui in locis optatis1 in prima et secunda peregrinatione4 ,vidi quosdam alios1 qui quidem non contendebant1 nec litigabant1 sed et cum vi et impatientia irruebant1 albam ad se trahentes1 adeo potestative1 quod nemo ausus erat se eis opponere4 ,et illos imperfectiores litigantibus judicavi1 et magis temerarios4 ,illa contingunt ex defectu ordinis1 quando res non ordinatur4 ,in prima enim mea peregrinatione erant multi sacerdotes peregrini1 et pauci laici1 et non erat res ordinata per fratres1 et tunc multa talia acciderunt4 ,in secunda autem peregrinatione erant pauci sacerdotes1 et multi saeculares1 et pater ,gardianus1 vir prudens1 bene cuncta ordinaverat1 quod res pacifice transibat4 ,caussae autem1 quare sacerdotes sic festinant1 et pro loco contendunt1 sunt variae4 ,una est quandoque furor et devotio ad loca sancta1 quae tanta est1 quod generat zelum indiscretum1 et praecipue in eis1 qui non habent discretionem et sanctitatem1 7#abj ,a7 et tales timent semper1 quod tempus non detur eis1 quo suae devotioni satisfiat4 ,alia est1 quia multi sacerdotes in voto habent1 quod velint celebrare ,missam unam aut duas in sancto sepulchro2 et illi1 ut votum solvant1 contendunt et conatum faciunt4 ,alia est3 quidam veniunt missi ab aliis1 qui votum veniendi implere non possunt4 ,et illi mittentes committunt eis tot ,missas celebrare in sancto sepulchro1 et juramenta ab eis exigunt1 et dant eis expensas1 et tales timent perjurium1 ac festinant et litigant4 ,alia est1 ut redeuntes ad patriam dicere cum veritate possint3 ego celebravi in sancto sepulchro ,missam1 et videtur eis1 si locum habere non possent1 quod esset eis verecundia et scandalum1 quod ita recessissent a ,jerusalem4 ,alia causa est3 aliqui milites praesentes dant aliquando alicui sacerdoti ducatum unum1 ut illo die unam ,missam pro se celebret in sancto sepulchro1 et illi etiam conatum faciunt magnum4,,tr#bbj ,et hoc multoties contingit4 ,aliqui etiam religiosi a suis praelatis habent commissionem1 ut tot ,missas in sancto sepulchro celebrent4 ,et aliqui in recessu a suis caris et amicis promittunt eis1 quod celebraturi sint in sepulchro dominico pro eis4 ,hi omnes festinanter pro loco contendunt4 ,alia causa est1 et forte superstitiosa4 ,dicitur enim1 quod de qualibet ,missa in sepulchro dominico dicta1 liberetur certe anima de purgatorio4 ,sic etiam dicitur de ,missis celebratis ad catacombas ,romae4 ,et praecipue liberentur animae1 pro quibus intendit celebrans4 ,et qui hoc credunt1 valde festinant1 et cum suo detrimento et fratrum offensione et scandalo saecularium animabus succurrere contendunt4 ,alia caussa est3 quidam putant1 ,missas in sancto sepulchro dictas1 efficaciores esse tam pro se1 quam pro aliis vivis et defunctis1 et magis impetrativas gratiarum4 ,alia caussa est cupitositas quorumdam et irreverentia1 quo nulli deferunt1 sed antecedere conantur1 quia patientiam habere nesciunt4 ,alia caussa est1 quae est prima et ultima3 peregrini bene sciunt1 quod non nisi tribus noctibus in ecclesia sancti sepulchri manere permittuntur1 nec vacat eis tempus1 nisi pro tribus ,missis1 et ideo quilibet conatur se primo de ,missa in sacro sepulchro dicenda expedire1 et ea non dicta non quiescit1 timens sibi deficere tempus1 sicut saepe tempus multis defecit1 et sine ,missa in sancto sepulchro recesserunt cum tristitia4 ,igitur1 sicut dictum est1 ,missas celebravimus1 et cum jam sol oriretur1 iterum sacrista cum tabula cucurrit per circuitum in totam ecclesiam1 et signum fecit ad summum ,officium ad primam et tertiam cantandum in monte ,calvariae4 ,ascendimus ergo omnes in montem sanctum1 et pater ,gardianus cum suis ministris sacris induti ad altare accessit1 et cantor ,officium de sancta cruce3 ,nos autem gloriari,,tr#bba orationem1 inchoavit1 et cum altis vocibus prosecuti sumus ,officium4 ,sub ,officio communicaverunt 7#aba ,a7 ,domini milites1 et omnes peregrini saeculares cum magna devotione1 et protractum est ,officium quasi usque ad horam ,,viii4 ante meridiem1 et in puncto1 quo finivimus1 venerunt ,sarraceni ad expellendum nos4 ,ejectio peregrinorum de templo sancti sepulchri1 et visitatio locorum1 in quibus indulgentiae habentur per circuitum ecclesiae4 ,finitis ,officiis et ,missis celebratis venerunt domini ,mauri pagani1 et januas ecclesiae patefecerunt1,,tr#bbb facientes magnum strepitum ad valvas1 ut citius exiremus4 ,quo audito territi sumus pariter et turbati pro seperatione a tam dulcibus locis1 et cucurrimus per loca1 deosculantes ea2 circa quae dum moras facerent peregrini1 commoti sunt ,mauri1 et januas templi concusserunt fortiter1 adeo quod cardines stridebant1 et horribilibus clamoribus discurrebant per loca sancta1 et peregrinos vi ab eis repellebant1 extra ecclesiam ejiciebant nos omnes1 demtis consuetis custodibus sancti sepulchri4 ,nobis autem ejectis clauserunt valvas ecclesiae1 et abierunt1 nos in atrio relinquentes4 ,ibi iterum ad visitationem quorundam locorum sanctorum templo cohaerentium nos ordinavimus4 ,de loco1 in quo ,maria ,virgo et ,johannes ,evangelista stabant sub cruce ,jesu1 quando eos sibi invicem commendavit4 ,primo ergo de ostio ecclesiae declinavimus ad dextrum1 et ibi ad murum templi est adscensus per gradus lapideos ad montem ,calvariae1 et olim supra gradus erat ostium1 per quod introibant ad scopulum ,calvariae1 quod ostium jam est per ,sarracenos obstructum4 ,sub istis autem gradibus est ostium1 per quod est introitus in unam capellam1 quae est intra septa ecclesiae sancti sepulchri1 ab intus tamen est muro circumdata1 quod nemo ab intra eam ingredi potest1 quia ,sarraceni etiam ejus interius ostium obstruxerunt4 ,et in ista capella est locus1 in quo beatissima ,virgo ,maria et sanctus ,johannes ,evangelista steterunt sub cruce1 ad radicem scopuli ,calvariae1 quando eos ambos vidit ,dominus ,jesus1 et ,johannem matri1 et matrem discipulo commendavit4 ,in hoc sancto loco procidimus1 et in terra prostrati indulgentias accepimus 774 ,hunc locum ,indiani habent1 et officia sua in eo peragunt4 ,in hoc loco contemplabamur,,tr#bbc dolorem immensum ,virginis1 quia omnibus doloribus cujusvis corporeae passionis ibi eam cruciatam novimus4 ,quidquid enim crudelitatis inflictum est corporibus martyrum1 leve fuit1 aut potius nihil comparatione ipsius passionis1 quae nimirum sua immensitate transfixit penetralia sui benignissimi cordis4 ,stabat enim1 ait ,evangelista1 juxta crucem ,jesu ,maria1 mater ejus1 non utique otiosa1 aut superfluis occupata1 7#abb ,a7 sed mente turbata1 et voce querulosa1 dicens3 ,fili mi1 animae meae olim consolatio et gaudium1 nunc autem gladius penetrabilior omni mucrone auctissimo4 ,o quam infelix mihi et tibi facta est dies illa1 et quis poterit mederi vulneribus dolorum meorum8 et mitigare angustiam misellae matris tuae8 ,cum inspiciam filium meum ut leprosum factum1 qui speciosus eras prae omnibus filiis hominum2 ut maleficum et reum cum iniquis deputatum1 qui sanctus sanctorum es4 ,et super omnia mihi intolerabilia te cerno velut oblitum mei1 viduae matris tuae4 ,jam ecce1 jam moriens1 et nihil mihi dicis4 ,et quid faciam ego sine te filio meo8 ,quo divertam4 ,ad quem confugiam8 ,tu mihi pater2 tu mihi frater2 tu mea gloria4 ,o me desolatam6 quae tantum filium in cruce video deficere4 ,o amantissime fili1 loquere mihi matri tuae1 ut audiam vocem tuam1 ut sic saltim audiens verba tua patientior fiam ad tolerandam1 quae me cruciat pro amore tuo poenam1 ne deficiam in hac indicibili tribulatione4 ,cui quaeso me orphanam derelinquis8 ,his1 et similibus lamentationibus in hoc loco ,virgo ,maria calamitatem filii sui et suam deflebat4 ,quam filius videns dixit3 mulier1 ecce filius tuus4 ,compassi ergo sumus in hoc loco matri1 sicut in monte ,calvariae filio4 ,sed et ipsi ,evangelistae1 qui in tanta afflictione ibi stabat1 quanto amore prae caeteris flagrabat4 ,stabant autem beata ,virgo1 et ,johannes1 et alii1 non sub brachiis crucis super rupem1 sed sub rupe1 contra ,christi faciem4 ,de capella sanctorum ,angelorum1 et quare sit ibi8 ,dictis orationibus in loco praefato1 in aliam capellam transivimus1 quae consecrata est in honorem sanctorum ,angelorum4 ,hanc ,jacobitae inofficiant1 et in ea prostrati indulgentias accepimus 774 ,quo facto contulimus simul1 quare sanctorum angelorum capella esset huic sanctissimo templo adjuncta4 ,et responsum accepimus1 quod propter effectualem illius ecclesiae custodiam1 quam angeli habent1 sit haec capella aedificata4 ,si enim ,s4 angeli non in singulari hanc custodirent semper ecclesiam et dominicum sepulchrum1 dudum per infideles funditus eliminata esset4 ,peregrini etiam de transmarinis partibus ad sepulchrum dominicum venientes multa discrimina et mortis pericula evadunt1 muniti angelorum custodia1 quibus in hac capella grates referunt1 et petunt1 cum prosperitate reduci ad propria sub eadem angelica custodia4 ,de capella ,s4 ,johannis ,baptistae ,ab ista capella transivimus consequenter ad aliam1 in honorem ,s4 ,johannis ,baptistae consecratam1 quam inhabitant ,georgici4 ,in quam cum venissemus1 procidimus orantes1 et indulgentias accepimus4 77 ,valde rationabile est1 quod major inter natos mulierum locum habeat et oratorium juxta ecclesiam majorem inter omnes ecclesias1 et etiam ideo1 quia sanctissimus ,baptista1 ,christum digito demonstrans1 dixerat3 ecce1 agnus ,dei1 qui tollit peccata mundi2 quod in hoc loco constat 7,b7 esse completum1 in quo sacrificium pro reconciliatione totius mundi se obtulit4 ,insuper ideo ibi capellam ,baptista habet1 ut ipsi templo ,sarraceni magis parcant1 quia magno honore venerantur ,christi ,baptistam4 ,de capella ,s4 ,mariae ,magdalenae in atrio templi4 ,ulterius procedentes in aliam capellam ,s4 ,mariae ,magdalenae venimus in sinistro latere1 juxta turrim campanarum4 ,fuit autem olim ecclesia magna1 cum annexo monasterio monialium1 sed iam major pars est destructa4 ,hanc capellam ,graeci in ,officiis provident4 ,ex magna autem ratione antiqui patres huic sanctissimo templo sancti sepulchri adjunxerunt ecclesiam ,s4 ,mariae ,magdalenae4 ,nam cum omnes apostoli hunc desererent locum1 et a sepulchro recederent1 ipsa ,maria ,magdalena sola in horto mansit1 circumiens et quaerens1 nec abesse poterat huic loco2 qua sedulitate meruit hic habere oratorium1 ut perpetuis temporibus hic honoraretur4 ,in hac capella dictis praescriptis orationibus et acceptis indulgentiis 77 recessimus ad alia4 ,locus1 in quo volebat ,abraham offerre filium suum ,isaac4 ,quatuor capellae praefatae stant per circuitum plateae vel atrii templi sancti sepulchri1 et de atrio sine ascensu vel descensu est introitus in eas1 quibus visitatis1 ut dictum est1 retraximus nos ad dextrum latus atrii1 et ibi per unum ostium ingressi per obscurum transitum ivimus in veteribus structuris ita1 quod penitus nil videre poteramus1 ex eo quod locus erat obscurus1 et nos recenter de splendoribus solis in locum caliginosum ingressi fueramus4 ,in ista caligine processimus per aliquot passus1 et venimus ad gradus lapideos1 per quos sursum ascendimus1 et aliquos sic cellulas ibi reperimus et camerulas1 in quibus quidam miseri ,christiani orientales habitant1 ad quas pulsavimus1 et non nisi unam servulam et nigram vetulam ibi invenimus1 quae1 ut nos vidit1 reseravit capellam1 propter quam ascenderamus4 ,est enim capella pulchra1 vario et polito marmore strata1 super montem ,calvariae sita1 ad latus crucis rupis1 extra tamen ecclesiae septa4 ,haec capella dicitur in eo loco constructa1 in quo ,abraham ex praecepto ,domini volebat immolare filium suum ,isaac1 juxta sententiam catholicorum doctorum1 ,jeronymi et ,augustini1 et etiam ,rabi ,judaeorum4 ,alii tamen dicere volunt1 quod in monte ,seyr vel ,sardenai prope ,damascum sit factum4 ,caeteri dicunt1 quod in monte ,moria1 in quo ,salomon post ea templum construxit1 sit factum4 ,sed nostrum dictum magis est catholicum1 et rationi consonum1 ut figura et veritas1 etiam quoad locum1 convenientiam haberent4 ,quia1 sicut ,abraham proprio suo filio non pepercit1 ut habetur ,genes4 #bb41 sic ,dominus ipso filio suo non pepercit1 sed eum pro nobis omnibus tradidit4 ,ut habetur ,rom4 ,,viii4 ,iuxta hanc capellam ab extra stat una vetusta 7#abc ,a7 arbor olivarum1 quam dicunt esse plantatam in eo loco1 ubi aries haerebat cornibus inter vepres1 quem obtulit ,abraham pro filio1 ut dicitur ,gen4 #bb4 ,in illa ergo sacra capella in terram nos prostravimus1 et cum orationibus praescriptis indulgentias 77 recepimus4 ,indulgentiis adeptis convertimus nos ad contemplandam eximiam ipsius ,abrahae obedientiam1 qua sine omni contradictione voluit ad unicum ,domini praeceptum re sibi carissima carere1 et amantissimum occidere suis propriis manibus1 unigenitum suum sibi miraculose natum ex legitima uxore1 cui promissiones factae fuerant4 ,et cum his omnibus erat filius bonus1 sanctus1 obsequiosior omnibus1 pulcher1 sanus et innocens4 ,o quale exemplum virtutis1 mente inspicere illos in hoc loco in practica hac arduissima laborantes4 ,abraham erat senex1 ,isaac ,,xxv annorum1 et erant soli per omnia ambo ,deo parere parati4 ,ecce1 inquit ,isaac1 habes me1 pater1 filium tuum ad votum1 stringe manus et pedes meos funibus1 interfice me1 sicut tibi et ,deo nostro placet4 ,o peregrine1 quid erat videre venerandum senem illum mirando fervore ligare manus et pedes filii1 elevatumque evaginatum gladium1 ut illum perimeret4 ,o inaudita obedientia patris et filii6 ,o ardentissima utriusque voluntas ad obsequendum ,deo6 ,heu confundatur hic1 reprehendatur1 corrigatur1 emendetur nostra tepidissima obedientia1 admonet ,deus1 hortantur praelati1 clamant scripturae1 experientia testatur1 vota ligant1 exempla docent2 et tamen obedire contemnimus4 ,sanctos ergo patriarchas invocemus in hoc loco1 ut detur nobis gratia a ,deo4 ,locus1 ubi occurrit ,melchisedech ,abrahae cum pane et vino4 ,inde egressi in unam aliam capellam aeque pulchram inducti sumus1 quae in loco illo est erecta1 in quo ,melchisedech sacerdos ,dei summi et primus rex ,jerusalem ,abrahae occurrit1 eumque benedixit1 et promissionem,,tr#bbd de nascituro ,christo ex eo praenuntiavit1 panemque et vinum obtulit4 ,cui ,abraham primitias et decimas omnium1 quae habebat1 dedit4 ,in hoc loco terram deosculati sumus1 et indulgentias 77 recepimus1 et fecimus1 juxta quod hortatur ,apostolus ,rom4 #g4 dicens3 intuemini1 quantus hic ,melchisedech sit1 cui decimas dedit de praecipuis ,abraham patriarcha4 ,de illo ,s4 ,melchisedech habes supra fol4 #aaf4 ,b4 ,ab illa capella transivimus ad murum chori ecclesiae1 supra ad dextram gyrantes1 et longe lateque per civitatem respicere poteramus1 et distantiam a porta1 per quam ,dominus ,jesus cum cruce eductus fuerat1 usque ad montem ,calvariae1 optime notare poteramus4 ,atrium ante ecclesiam sancti sepulchri haec loca habet1 et in eo sunt1 quae sequuntur4 ,his visis descendimus per gradus1 per quos ascenderamus in templi atrium1 et prope ostium monstratus fuit nobis lapis quidam in pavimento 7,b71 cui erant impressa vestigia duorum pedum hominis1 ac si homo staret super massam cerae mollis1 et pedes infiguret1 et videtur manifeste1 quod figurae illae vestigiorum non sunt artificiose lapidi incisae1 sed aliquo miraculo2 de quo tamen nulla habetur certitudo4 ,dicunt tamen1 quod vestigia illa sint ,domini ,jesu ibi stantis sub rupe ,calvariae1 et suam crucifixionem exspectantis4 ,ante hunc lapidem prostravimus nos1 et sancta deosculati sumus vestigia4 ,inde consequenter processimus prope exitum de atrio1 et in locum venimus1 ubi ,dominus bajulans sibi crucem gravem dicitur sub cruce corruisse prae angustia et horrore1 cum vidisset ante se rupem ,calvariae1 ut supra patuit fol4 #ib4 ,hic locus sacer signatus est lapide1 in quem multae cruces sunt incisae per peregrinos4 ,hunc ergo locum deosculati sumus et indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,palatium regis ,jerusalem juxta templum4 ,post haec de atrio exivimus et in sinistra parte ecclesiae per ostium quoddam ingressi in hortum quendam venimus1 consitum pomerantiis et malogranatis1 et de horto in domum magnam cum multis habitaculis ascendimus1 in qua tamen domo tantum pauperes quidam ,graeci habitant pauci1 et possent in ea centum homines habitare cum quiete1 quia1 ut dixi1 est habitatio grandis1 solennis cum valde multis cameris testudinatis1 et adhaeret a parte occidentali ecclesiae sancti sepulchri1 ita1 quod de principali habitatione est fenestra per murum in ecclesiam sancti sepulchri1 per quam respectus est super dominicum sepulchrum4 ,haec domus olim fuit habitatio regum ,jerusalem1 et in ea habitabant1 ut semper sanctissimo dominico sepulchro adessent1 et omnibus diebus dabantur de ea cuilibet peregrino tres panes tempore regum latinorum4 ,sed et dominus ,soldanus capta et possessa civitate sancta multis annis continuavit2 sed nunc totum periit1 et illi ,graeci1 qui regium palatium inhabitant1 vix vivere possunt prae paupertate4 ,sed et ipsa domus undique ruinam minatur1 et in multis locis ruit1 nec est1 qui reficiat vel sublevet ruinas illas4,,tr#bbe ,peregrini de ,graecia in illa domo habitant1 quando sunt in ,jerusalem1 et dicunt1 quod sit palatium patriarchae ,graecorum4 ,de hospitali ,sancti ,johannis et locis eidem annexis et coaedificatis4 ,de illa domo exeuntes ex opposito in hospitale ,sancti ,johannis ascendimus1 in quo peregrini dormiunt et manducant4 ,de quo supra fol4 #ci4 ,a4 patuit4 ,huic autem habitaculo1 in quo peregrini morantur1 erat 7#abd ,a7 quondam annexum grande palatium et solennis habitatio dominorum militum sancti ,johannis1 qui erant piissimi hospites1 et largissimi peregrinorum1 et fuit illa consuetudo1 quod quando peregrinus hospitale ingrediebatur1 dabat hospitalario ,,ii marchetas venetianas1 et sine querela habuit liberum hospitium1 etiam si per annum in ,jerusalem mansisset4 ,et tam amplus et gloriosus fuit locus iste1 et hoc hospitale1 quod si mille peregrini venissent1 omnes locum sine pressura habuissent1 sicut in ruinis videri potest1 et in ea parte1 quae semirupta mansit1 quae adeo magna est1 quod in ea quadringenti peregrini possent manere4 ,ex opposito hospitalis sunt ruinae ingentes murorum1 reliquiae domus dominorum theutonicorum1 apud quos hospitabantur olim honorabiles peregrini de ,alemannia4 ,juxta eandem domum erat alia curia magna1 in qua manere solebant foeminae peregrinae1 quae viris in hospitali magno cohabitare minime permittebantur4 ,haec omnia peccatis nostris exigentibus in acervos lapidum sunt redacta4 ,porro ad latus magni hospitalis erexerunt ,sarraceni turrim altam1 pretiosam1 polito et albo marmore ornatam1 et juxta turrim moscheam1 contra faciem templi sancti sepulchri4 ,et in hac turre clamant et ululant die ac nocte secundum maledictae suae sectae institutiones4 ,ego omnino credo1 hanc moscheam cum turri in despectum ,crucifixi1 et in praejudicium ,christianorum esse aedificatam4 ,juxta moscheam sub turri est una schola puerorum1 in qua pueri paganorum de lege ,machometi imbuuntur1 et toto die mirabili ejulatu clamant4 ,ego quadam alia vice1 cum solus caussa orationis de monte ,syon in atrium templi descenderem1 et pueros clamantes audirem1 accessi ad ostium scholae et introspexi1 et sedebant ordinate in terra1 et eadem verba omnes pariter altis vocibus personabant1 inclinantes caput cum dorso1 sicut ,judaei faciunt etiam in suis orationibus4 ,totiens autem repetebant verba eadem1 quod ipsa verba et notam retinui1 quae sic sonabant3 ,transcriber's ,note3 ,here there is a musical notation accompanying the text ,ha y la ,ha lyl la lach ,ha y la ,ha lyl la lach ,ha y la ,ha lyl la lach4 ,illa enim sunt vera principia et professio fidei eorum1 et ea in principio pueris tradunt studenda1 et ea eis repetitis vicibus inculcantur4 ,in turribus etiam frequenter ea proclamant1 ut patebit fol4 #ie4 part4 ,,ii4 ,alia etiam habent1 quibus pueri instruuntur1 quae aliter sonant1 sicut saepe 7,b7 audivi4 ,sub illa schola intra moscheam et templi atrium sunt duo carceres civitatis1 in quibus includuntur malefactores1 et sunt parvae domunculae1 quasi clibani1 et stant in manum impedimentum et terrorem peregrinorum4 ,saepe enim mihi contigit1 quod quando ad ecclesiam sancti sepulchri descendere volui1 et orationes meas ante ostium templi dicere1 si vidi circa carceres armatos statim1 regressus fui1 ne mihi aliquam injuriam inferrent4 ,credo etiam hos carceres ibi aedificatos in dedecus templi et hospitalis1 et in terrorem peregrinorum4 ,ab hospitali usque in templi atrium est parva via1 nec prohibetur peregrinis descendere1 quotiens volunt per diem1 nisi concursus populorum ad carceres praedictos impediat4 ,in mea prima peregrinatione non fuimus ducti ad hospitale ,sancti ,johannis1 sed in quandam domum magnam in ,millo1 sub area ,david1 nec poteramus ad ecclesiam sancti sepulchri descendere1 nisi sub tutela alicujus ,sarraceni4 ,quae autem caussa fuerit1 quod alibi sumus locati1 quam in hospitali1 ignoro4 ,hoc tamen scio1 quod ante nos peregrini multis annis fuerant in eadem domo hospitati1 quia parietes erant depicti cum armis nobilium nostrorum1 in quo notavi1 eos ibi fuisse1 et non in hospitali ,sancti ,johannis4 ,est enim domus eadem magna1 cum multis habitaculis et cum horto pulchro1 situata inter montem ,syon et ,jerusalem in ,millo1 etc4 ,igitur omnibus locis praedictis1 ut dictum est1 visitatis regressi sumus omnes1 quilibet in locum suum4 ,peregrini milites saeculares in hospitium ,sancti ,johannis1 religiosi vero cum fratribus minoribus ascenderunt in montem ,syon1 et ibi manducavimus1 bibimus et quievimus4 ,et hic est finis illius peregrinationis4 ,sepulchri dominici ,jesu descriptio1 quale fuerit ab initio1 et quale nunc sit1 et caetera4 ,natura et ars in constitutione rei1 quamvis totum finaliter intendant1 a partibus tamen incipiunt1 et primo a nobilioribus1 constituendo partem post partem1 quousque resultet totum1 quod intendunt4 ,eodem modo faciendum arbitror in dispositione ecclesiae sancti sepulchri1 quam ponere intendo3 antequam ad ejus descriptionem procedam1 prius principales ejus partes describam1 quae sunt sepulchrum sanctum1 quod est caput1 et principalior pars totius templi1 a quo totum templum denominatur1 et postea montem ,calvariae describam etc4 7#abe ,a7 ,sepulchrum dominicum descripturus1 quamvis non sit res magnae importantiae1 difficultatem tamen non parvam patior in ea re1 et hoc propter diversitates1 quae de hoc reperiuntur in libellis peregrinorum4 ,et etiam propter hoc libenter ejus dispositionem fratribus meis tradere vellem adeo clare in scriptis1 sicut ego vidi oculis4 ,quod est impossibile1 cum necesse sit1 me plus vel minus scribere de hoc1 quam viderim4 ,principaliter tamen de hoc tria dicenda4 ,i4 ,quale fuerit dominicum sepulchrum tempore1 quo in eo fuit corpus ,domini locatum4 ,,ii4 ,quale illud sit1 quod modo stat1 quod visitavimus et honoravimus4 ,,iii4 ,an illud sepulchrum sit idem1 in quod ,dominus ,jesus fuit positus4 ,et in illo articulo stat tota difficultas4 ,quoad primum1 sciendum1 quod facile est dare intelligere1 quale fuerit dominicum sepulchrum tempore mortis ,christi4 ,nec patitur difficultatem in eo1 qui antiquas sepulturas illarum terrarum vidit1 quamvis ex dictis sanctorum ,evangelistarum non possit id clare haberi1 quia succincte et breviter de hoc loquuntur4 ,matthaeus dicit cap4 #bg43 et accepto corpore ,joseph involvit illud in sindone munda1 et posuit illud in monumento suo novo1 quod exciderat in petra1 et advolvit saxum magnum ad ostium monumenti4 ,marcus vero cap4 ,,xv4 dicit3 ,joseph mercatus sindonem et deponens eum involvit sindone1 et posuit eum in monumento1 quod erat excisum in petra1 et advolvit,,tr#bbf lapidem ad ostium monumenti4 ,et cap4 ,,xvi4 dicit de lapide advoluto3 erat quippe magnus valde2 et introeuntes in monumentum viderunt juvenem etc4 ,lucas autem cap4 ,,xxiii4 dicit3 ,joseph petiit corpus ,jesu1 et depositum involvit in sindone1 et posuit eum in monumento exciso1 in quo nondum quisquam positus fuerat4 ,et cap4 ,,xxiv4 dicit3 mulieres invenerunt lapidem revolutum a monumento1 et ingressae non invenerunt corpus ,domini ,jesu4 ,et in eodem capite3 ,petrus surgens cucurrit ad monumentum1 et procumbens vidit linteamina1 posita solo4 ,johannes plus dicit1 quam alii4 ,in cap4 ,,xix4 dicit3 erant autem in loco1 ubi crucifixus est1 hortus1 et in horto monumentum novum1 in quo nondum quisquam positus fuerat1 ibi ergo propter ,parascevem ,judaeorum1 quia juxta erat monumentum1 posuerunt ,jesum4 ,et cap4 ,,xx4 dicit3 quod ,maria ,magdalena vidit lapidem revolutum a monumento1 et annuntiavit ,petro et ,johanni1 qui1 venientes ad monumentum1 ,johannes se inclinavit1 et vidit linteamenta posita1 et non introivit4 ,his praelectis1 homo1 qui vidit monumenta antiqua terrae sanctae faciliter intelligit1 quale dominicum monumentum fuerit4 ,quia iam nullo modo est1 sicut fuit1 propter templi superaedificationem1 et propter ejus ornatum1 ut patebit in secundo1 et propter mutationem loci1 quia erat templum sepulturae extra muros ,jerusalem1 sed postea murus est circumdatus1 et aedificia adjuncta1 quod non mansit aliqua loci dispositio1 juxta ,evangelistarum narrationem4 7,b7 ,si vis ergo scire1 quale fuerit1 imaginare hortum extra murum et fossata civitatis1 et inter fossata et hortum stratam publicam maceriam horti habens ab una parte1 et murum exteriorem fossati aut rupes1 si rupibus cingitur1 sicut in ,jerusalem fuit1 ab alia4 ,ulterius imaginare in ipso horto rupes hinc inde parvas et magnas e terra consurgentes1 inter quas una rupes magna et lata ad modum domunculae stat integra non cavata4 ,talis fuit hortus1 de quo ,johannes dicit1 quod in loco1 ubi crucifixus est ,jesus1 prope erat hortus4 ,fuit enim ,jesus extra hortum crucifixus intra rupes voraginis1 ita1 quod via publica dividebat rupem crucis a maceria horti4 ,omnes enim horti per circuitum ,jerusalem sunt rupibus pleni1 et de fundo inaequali1 propter rupium elevationem4 ,homines ergo1 qui in suis hortis rupes magnas habebant1 ipsas cavabant1 et sibi sepulchra incidebant et habitacula pro mortuis4 ,at si rupes magna erat1 facto uno habitaculo iterum in projecta ostiolum excidebant1 et aliam cavaturam faciebant pro aliis amicis sepeliendis1 et post hoc iterum petram incidebant pro alio habitaculo4 ,si petra non habuit nisi unam simplicem cavaturam1 dicebatur spelunca simplex2 si duas1 dicebatur spelunca duplex1 sicut legimus1 ,abraham emisse speluncam duplicem1 ,genes4 #bc4 ,si tria habitacula1 spelunca triplex2 si quatuor1 quadruplex4 ,et sic deinceps4 ,vidi ergo in aliquibus hortis juxta agrum ,acheldamah in parietibus petrarum tot speluncas1 sibi invicem succedentes1 unam post aliam in ipsam petram incisas1 quod non ausus fui usque ad ultimam procedere1 postquam enim ingressus fui tertiam1 et lumen per primae speluncae ostiolum immissum amplius cernere non potui1 substiti propter horrorem tenebrarum4 ,posset enim ingrediens errare et exitum amittere1 quia antiqui profunde petras pro suis mortuis sepeliendis cavaverunt4 ,joseph ergo ab ,arimathia1 vir bonus et justus1 nobilis et dives1 potens et prudens1 emit pro se hortum juxta civitatem ad latus rupis ,calvariae1 et rupem integram incidi et cavari fecit4 ,mortuo autem ,domino cessit ,josephus juri suo1 et hortum cum monumento ,christo dedit1 qui primus et altius in eo sepultus fuit4 ,dum enim de cruce depositus fuit1 portaverunt eum a rupe ,calvariae per maceriam in hortum1 et super lapidem ad hoc factum corpus unxerunt1 et in sepulchrum intulerunt in secundam speluncam1 quia erat spelunca duplex1 et primum ostium primae speluncae erat altum et latum1 ad mediam speluncam ducens4 ,ostium ad secundam speluncam ducens non respiciebat ostium primae1 quia erat in latere sinistro ingredientis1 et erat demissum et parvum ostiolum1 et a parte dextra erat locus 7#abf ,a71 in quo positus fuerat ,dominus in aquilonari parte1 ibi enim cum industria fuit intermissa cavatio1 et tantum de petra dimissum1 quantum corpus hominis in dorso jacentis occupat in latum et in longum1 tribus palmis et dimidia a terra sursum4 ,pro quo nota1 quod scribentes de dominico sepulchro faciunt differentiam inter monumentum et sepulchrum4 ,monumentum enim dicitur tota petra cavata1 et totum habitaculum4 ,sed sepulchrum dicitur locus corporis sarcophagus1 sive tumulus1 sive tumba4 ,monumentum ergo ,domini non habuit sepulchrum sive sarcophagum mobile1 sed de ipsa eadem petra factum4 ,fuit tamen a parte anteriori cavatio ad imponendum corpus1 quod in medio sepulchri ponebatur1 ita1 quod supra fuit quasi tabula coopertum1 et infra fundamentum a terra elevatum derelictum1 ubi corpus ponebatur4 ,ita videntur loqui ,sancti de dominico sepulchro scribentes4 ,magister in historia sacra allegat venerabilem ,bedam1 dicitque3 monumentum ,domini domus erat rotunda1 de subjacente rupe excisa1 tantae altitudinis1 ut vix homo longus manu extenta culmen posset attingere1 introitum habens ab oriente1 cui magnus lapis appositus erat pro ostio4 ,in parte vero ejus aquilonari locus dominici corporis in eadem petra factus est1 ,,vii pedes habens longitudinis1 tribus palmis altius pavimento eminens1 quasi sarcophagus super impositus fundamento4 ,vel in ipso pariete loculus factus erat1 sicut fit in muris domorum1 ad utensilia reponenda1 et sarcophagus ille non desuper1 sed a latere meridionali erat1 ut esset quasi loculus vel tumba in latere jacens1 aperturam non sursum1 sed ad latus habens4 ,color vero monumenti et loculi rubicundo et albo dicitur esse permixtus4 ,haec ,magister1 uti supra4 ,illa erat prima dispositio dominici monumenti et sepulchri4 ,hanc dispositionem immutavit ,helius ,adrianus imperator1 qui in loco templum ,veneris erigi fecit1 ut etiam supra patuit fol4 #aaf4 ,a4 ,monumentum tamen ,domini non deposuit1 nec rupem ,calvariae1 sed utrumque ,deo disponente templo inclusit1 sicut hodie est4 ,illam tamen irreverentiam locis illis exhibuit1 quod in spelunca dominici sepulchri posuit ,jovis simulacrum1 et rupi ,calvariae superposuit statuam ,veneris4 ,ut ,jeronymus habet in epistola ad ,paulinum4 ,et sub ista dispositione prava et abominabili mansit locus sanctus annis circiter centum octoginta1 et fuit intra civitatem1 quia praefatus ,adrianus voraginem implevit1 quae erat pro fossatis civitatis1 et murum circumduxit1 templum civitati includens1 ut patet fol4 #aad4 ,b4 ,ex hoc venit locus in oblivionem1 et fuit sepulchrum ,christi factum capella et oratorium ,jovis4 ,rupes vero ,calvariae fuit factus mons ,veneris4 7,b7 ,et ita fuit locus iste totaliter cultui daemonum deditus et gentilium errorum plenus usque ad tempora ,sanctae ,helenae1 quae locum a delubris purgavit et ,christo ,domino reconsecravit4 ,quomodo sanctum sepulchrum illo tempore sit et quale8 ,secundo videndum est1 quale nunc sit dominicum sepulchrum1 cujus figurae et formae sit4 ,pro quo notificando accipio descriptionem1 quam honestus vir ,johannes ,tucher1 civis ,norimbergensis1 confecit in lingua theutonica de dominico sepulchro1 qui anno #adgi1 uno videlicet anno ante meum primum introitum1 fuit multis diebus in ,jerusalem1 et dominicum tumulum curiosissime inspexit1 et manibus1 pedibus1 digitis1 et extentis brachiis mensuram ejus accepit4 ,cujus quidem descriptionem mecum in ,jerusalem habui1 et per omnia1 sicut scripsit de sancto sepulchro1 sic inveni4 ,ideo eum de theutonica lingua in latinum transumsi1 et evagatorio meo1 inserui1 uti veram et a viro maturo et veraci confectam4 ,sed ne alicui terminorum aequivocatio ambiguitatem generet1 hoc praenotandum est1 quod ubicumque ipse dominus ,johannes ,tucher ponit in suo theutonico libello ,klaftern1 ibi ego cubitum pono1 cujus mensura accipitur extentis ambobus brachiis de termino medii digiti unius manus usque ad terminum alterius4 ,et ubi ipse ponit ,spanne1 ibi ego ponam palmum1 qui accipitur manu extensa de principio pollicis1 usque ad finem auricularis vel medii digiti4 ,describit ergo praefatus vir1 ,johannes ,tucher1 dominicum sepulchrum et monumentum sic4 ,monumentum ,domini ab exeriori apparet primo aspectu quasi quaedam turris bassa1 non alta1 per circuitum duodecim angulos habens1 et ad quemlibet angulum stat columna lapidea sexangularis1 unius palmi spissa1 et illae columnae sustentant parvam testudinem1 quae est supra monumentum1 a qua testudine exit quaedam circumferentia per circuitum1 quae columnas excedit ad mensuram dimidii pedis4 ,habet autem rotunditas totius domunculae cum columnis ,,xii cubitos magnos1 mensurando ab extra per gyrum totum monumentum1 sed ab intus mensurando habet ,,ix palmos paullo minos in longitudine1 et totidem in latitudine4 ,et a pavimento usque ad summum concavi testudinis habet viri et dimidii altitudinem4 ,sepulchrum autem sine tumba monumenti1 quae est in dextra parte domunculae albo et polito marmore vestita tabula marmorea operta1 super quam potest celebrari ,missa1 habet in latitudine ,,iiii palmos et ,,iii digitos1 a terra vero sursum manu mensurando tres palmos et quatuor digitos4 ,ostiolum autem speluncae1 per quod ingressus patet1 habet in altitudine ,,iiii palmos et dimidium1 et ,,iii digitos4 ,murus autem ostioli sive foramen petrae habet in spisso tres palmos4 ,porro altitudo totius monumenti sive domunculae 7#abg ,a7 a terra sursum cum testudine habet duos cubitos cum dimidio magnos4 ,supra convexum testudinis est aedificatum tabernaculum in sex angulos in altum1 sicut turris1 cum duplicatis columnis sex1 habentes in altitudine ,,ii cubitos1 qui sustentant culmen tabernaculi1 quod habet in altitudine unum cubitum4 ,a supremo vero culmen illius tabernaculi mensurando per aerem sursum usque ad aperturam tecti1 quod supra monumentum patet1 per quam lux in templum intrat1 sunt forte ,,vi cubiti1 et illa apertura est rotunda1 et adeo lata1 sicut tota domuncula monumenti1 ita quod1 si ipsa domuncula mobilis esset1 et sursum traheretur1 per ipsam aperturam posset extrahi4 ,ex quo patet1 quod monumentum ,domini stat sub dio1 ita quod pluit et ningit per praedictam aperturam super eum4 ,porro ipsum tabernaculum subtili schemate est fabrefactum de polito marmore1 et intus et extra cum columnis et culmine fuit deauratum1 sicut hodie patet1 quod a fundamento templi usque ad summum culminis tabernaculi monumenti sunt in altitudine ,v et dimidium cubiti1 a fundamento vero usque ad aperturam texti sunt ,,xii cubiti1 aut paullo plus4 ,porro1 ante introitum monumenti est atriolum quoddam1 habens in latitudine tres cubitos1 minus uno palmo4 ,ostium primum domunculae est in medio1 habens in altitudine ,i cubitum magnum1 et ,,iii palmas cum dimidio4 ,capella ante speluncam tumuli1 quae est spelunca prima1 habet in latitudine unum et dimidium cubiti1 et in longitudine totidem1 et in quolibet latere unam parvam fenestram quadratam4 ,in eadem spelunca anteriori tribus palmis ab ostiolo speluncae interioris est supra fundamentum elevatus lapis quadratus1 qui habet per quadrum ,,ii palmos et dimidium1 super quem dicitur angelus sedisse post ,domini resurrectionem1 qui lapis est pars illius magni lapidis ad ostium monumenti revoluti1 de quo lapide patuit supra fol4 #ajb4 ,b4 ,ecce1 illa est dominici monumenti descriptio1 prout hodie stat2 et haec descriptio,,tr#bbg ad oculum patet in peregrinali1 quod fecit magnificus et ingenuus vir1 ,dominus ,bernhardus de ,braitenbach1 decanus metropolitanae ecclesiae ,moguntinensis1 qui fuit comes meae secundae peregrinationis1 in quo artificiali effigiatione fecit figuram dominici monumenti depingi1 sicut et alia1 ut patebit4 ,receperat enim secum ingeniosum et eruditum pictorem1 quem pretio conduxit1 qui a venetiano portu et deinceps potiorum civitatum et locorum habitudines et formas figuraret1 quod et magistraliter et proprie fecit4 ,cui ergo placet1 eandem picturam inspiciat1 et praefatam descriptionem clare intelliget4 ,hoc dominicum monumentum in medio ecclesiae resurrectionis dominicae stat1 sicut in die parasceves in ecclesia parochiali civitatis ulmensis sepulchrum ponitur4 ,sed ecclesia sancti monumenti est rotunda1 et supra operta1 ut patebit4 ,tria quodammodo habet ostia sanctum sepulchrum4 ,primum est in atriolo1 mihi spelunca prima1 quod atriolum habet murum1 non altiorem1 nisi quod homo intus existens potest super ventrem jacere in muro1 et per ecclesiam circumspicere4 7,b7 ,unde aliquoties super ipsum murum sedi1 et merces negotiatorum in pavimento inferius perspexi4 ,verum introitus in atriolum non est prope ostium1 quia super caput ingredientis nihil est1 cum careat superiori limine4 ,sed inter duos muros se respicientes est ingressus1 qui1 si essent altiores1 et limen superponeretur1 ostium fieret4 ,secundum ostium est de atriolo in primam speluncam monumenti4 ,et hoc ostium janua clauditur et seris obfirmatur4 ,hujus ostii claves iam habent latini fratres minores2 ante paucos annos ,georgici eos habebant4 ,tertium ostium est de illa capella1 vel prima spelunca1 in secundam speluncam1 in qua est dominicum sepulchrum4 ,haec spelunca nullam habet fenestram1 nec lumen in ea est1 nisi quod ab lampadibus ,,xix in ea ardentibus habet1 quae pendent super sarcophagum ,domini1 et quia spelunca angusta est1 causatur ab igne lampadum fumus et foetor1 qui valde turbat intrantes et moram in ea facientes4 ,ardent etiam multae candelae super sepulchrum1 quas ponunt peregrini pro devotione eorum4 ,unde ex fumo lampadum et candelarum denigrata est superficies interior ex toto1 quae tamen vestita est candido et polito marmore per totum scilicet pavimentum parietis et arcus4 ,et tantum de illo4 ,quid sentiendum sit de sepulchro illo ,domini1 an sit suum verum et proprium1 vel an sit aliud postaedificatum8 ,tertio videndum est1 an illud,,tr#bbh monumentum et illud sepulchrum1 de quo iam dictum est1 sit idem in quod ,dominus fuit positus1 de quo et eum resurrexisse credimus8 ,et hic articulus majoris difficultatis est4 ,circa ejus determinationem dicam ea1 quae legi in antiquis et modernis peregrinalibus4 ,nollem enim ex propriis quicquam temere asserere1 quod devotionem ad dominicum sepulchrum posset tollere aut diminuere in ,christi fidelibus4 ,porro1 difficultas in hac re resultat ex diversis et differentibus sancti sepulchri descriptionibus antiquorum et modernorum4 ,venit etiam ex diverso statu civitatis ,jerusalem et crebris ejus devastationibus1 ex desiderio etiam et devotione ipsum sepulchrum visitantium et aliquid de eo reportare pro magnis reliquiis quaerentium4 ,ex vestitu etiam ipsius sepulchri ambiguitas surgit1 cum nec intus nec extra1 nec in monumento1 nec in sarcophago quicquam appareat de rupe vera et petra1 sed totum1 ut patuit1 est candido et polito marmore vestitum et ornatum1 quod ab initio non fuit4 ,videamus ergo1 quid alii de hoc sentiant1 et quod magis rationabile est1 imitemur4 ,quidam ,sanctus1 dictus ,alculfus1 qui visitavit dominicum sepulchrum et longe ante tempora latinorum regum ,jerusalem1 ut mihi videtur1 in ,jerusalem fuit1 antequam post ,eraclium imperatorem civitas sancta esset per ,sarracenos capta1 hic in suo libello sic dicit4 ,in spatio medio rotundae interioris ecclesiae rotundum inest in una eademque petra excisum tugurium1 in quo possunt homines stare et orare1 et a vertice arcus non brevis staturae hominis usque ad illius domunculae cameram aut arcuaturam pes et semipes mensura in altum extenditur4 ,hujus tugurioli introitus ad 7#abh ,a7 orientem respicit1 et totum extrinsecus electo marmore tegitur1 cujus summum culmen auro ornatum auream non parvam sustentat crucem4 ,in,,tr#bbi hujus tugurii aquilonari parte sepulchrum ,domini in eadem petra excisum habetur intus1 sed pavimentum humilius est loco sepulchri4 ,hoc tugurium nullo intrinsecus ornatu tectum est1 sed per totam ejus cavaturam ferramentorum ostendit vestigia1 quibus dolatores in eodum usi sunt opere4 ,color vero illius ejusdemque petrae1 monumenti et sepulchri duo permixti sunt1 rubeus et albus1 inde et bicolor eadem ostenditur petra4 ,insuper hoc sepulchrum simplicem facit lectum capacem unius hominis1 super dorsum jacentis1 in modum speluncae introitum habens ad australem monumenti partem respicientem e regione1 culmenque humile desuper eminens,,tr#bcj fabricatum4 ,in quo sepulchro duodenae lampades juxta nomina ,,xii apostolorum semper die ac nocte ardentes lucent4 ,haec ille1 et plura alia scribit praefatus se vidisse1 quae ostendunt eum ante mille annos terram sanctam vidisse4 ,et valde placet mihi illa descriptio1 quia multum concordat cum descriptione venerabilis ,bedae1 quod patet fol4 #abf ,a4 ,quidam alius peregrinus1 qui anno ,domini #abjj dominicum sepulchrum vidit1 dicit sic4 ,spelunca1 in qua est sepulchrum ,domini1 est exterius undique tecta marmore1 sed interius est rupes nuda1 sicut fuit tempore passionis ,christi4 ,si ille intelligit per hoc1 quod dicit speluncam esse totam exterius tectam marmore totam superficiem speluncae ab extra et ab intra1 tunc erat spelunca sicut hodie est4 ,si vero vult dicere1 quod solum superficies partis exterioris fuerit tecta marmore1 et interior nulla sit1 concordat cum praecedenti descriptione4 ,et ita credo eum sensisse4 ,alius quidam peregrinus sic dicit4 ,capella sancti sepulchri est testudinata in modum semicirculi1 nullam habens fenestram1 et in ea est sepulchrum1 quod est de integro lapide excisum1 sed ne a peregrinis rodatur1 est tabulis marmoreis vestitum1 et tabula anterioris partis habet tria foramina1 per quae verum saxum sancti sepulchri tangi et deosculari potest4 ,est tamen tabula adeo artificialiter lapidi adjuncta1 quod unus lapis esse putatur4 ,et idem dicit3 credo1 quod in nulla ecclesia de vera petra sepulchri ,domini habeatur4 ,si enim1 inquit1 per petias et grana posset deportari1 dudum deportatum fuisset1 etiam si magnus mons fuisset4 ,idem etiam vult1 quod nullae lampades in sepulchro ardeant1 nisi tempore1 quo peregrini ibi morantur1 qui oleum emunt etc4 ,peregrinus alius fuit anno ,,mcccxxx4 in dominico sepulchro1 qui ad instantiam cujusdam ,cardinalis intraverat1 ut rem consideraret1 et modo dicto describit sanctum sepulchrum1 haec adjungens4 ,advertendum est1 inquit1 quod monumentum illi sanctissimo loco superpositum non est illud1 in quod corpus ,christi exanime primitus fuit positum1 quia sacro testante eloquio monumentum ,christi erat excisum in petra una1 sicut antiquorum monumenta sunt in illis regionibus4 ,illud vero ex pluribus petris est compositum1 caemento conglutinatis1 non multum artificialiter1 nec est ibi aliquid de vero sepulchro1 nisi in parte sinistra eminet de muro domunculi unus lapis grossus1 ut caput hominis1 et albus1 septem palmis a terra elevatus1 et hunc peregrini deosculantur pro reliquiis veri sepulchri ,christi4 ,haec ille4 7,b7 ,novissime peregrini ingressi contraria in suis libellis referunt1 et quilibet hoc1 quod sibi videtur1 conatus est ita tradere1 quia non sit fas alicui contradicere4 ,quidam dicunt1 quod sub tabulaturis marmoreis sit adhuc integra monumenti et sancti sepulchri petra1 quamvis minime videatur4 ,alii dicunt1 quod nemo pro certo sciat vel possit asserere1 sub tabulaturis esse petram veram vel non4 ,alii manifeste asserunt1 quod non manserit ibi de petra vera in quantitate grani milii4 ,et ad hoc allegant plures rationes4 #a7 ,malitiam paganorum1 qui tanto odio in ,christianos inardescunt1 quod nihil eorum1 quae ,christiani diligunt aut venerantur1 incorruptum derelinquunt4 ,sciebant autem sepulchrum ,christi nobis esse venerabilissimum1 ideo majori furore in eum exarserunt1 et discerpserunt4 ,sciebat insuper1 quod stante sepulchro illo ,christiani semper anhelarent ad rehabendam civitatem ,jerusalem1 sed eo deposito minus curarent de ea1 ideo nihil ex eo ibi reliquerunt4 ,saepe etiam multo tempore fuerunt a ,christianis vexati et impugnati et fugati ipsi ,sarraceni1 qui dum etiam victoria potirentur1 et ,christianos expugnarent1 injurias et vexationes perpessas prius a ,christianis vindicaverunt in sancto sepulchro1 ipsum destruentes1 et ecclesiam sancti sepulchri devastantes in ,christianorum despectum4 #b7 ,alia ratio assignatur1 quare nihil de sancto sepulchro in loco remanserit4 ,cum enim ,christiani ultima vice victi a ,sarracenis cogerentur ,jerosolymam tradere eis et emigrare1 hanc traditionem tali conditione et pacto fecerunt1 ut exire dimitterentur salva vita et omnibus rebus1 quae asportari possent4 ,et ita ,sarraceni consenserunt1 ut emigrarent a ,jerusalem1 et omnia1 quae vellent1 secum asportarent4 ,tunc patriarcha hierosolymitanus cum omni clero suo1 et rex ,jerusalem cum omni militia civitate sancta emigraverunt1 in qua transmigratione creditur omnia tulisse usque ad fundamenta1 quae sancta reputabant1 inter quae dominicum sepulchrum praecipuum erat1 quod nullatenus ibi gentibus conculcandum dimiserunt4,,tr#bca ,cum etiam nunc fideles illa loca visitantes de petiis et terra1 quantum possunt auferre1 tollunt1 et si possent1 totam terram asportarent1 ne a porcis illis conculcaretur4 ,et nemo dubitet de illo1 si possibile esset locum sancti sepulchri removere1 dudum ipsum transtulissent1 quanto magis petram1 quam deportare possunt in particulis4 ,alia ratio1 quare dicunt nil remansisse de sancto sepulchro1 est indiscreta devotio fidelium1 qui propter nullum praeceptum nec prohibitionem dimittunt1 quin de locis sanctis tollant particulas1 si possunt4 ,et ex hoc argumento dudum petram sancti sepulchri deportatam4 ,e contrario rationibus praefatis alii opponunt1 dicentes ad primam de malitia infidelium1 quod numquam adeo fuit ferox1 ut in sanctum sepulchrum saeviret1 ,deo et angelis id custodientibus1 ut dictum est supra fol4 #abb ,b4 ,et de immanissimo tyranno ,cosroe legitur1 quod dum ,hierosolymam incendisset1 et ad templum sancti sepulchri accederet1 ut ipsum dissiparet1 perterritus fuit ante ecclesiam1 ut festinus ab ea recesserit1 nec ad sepulchrum dominicum venire 7#abi ,a7 potuit4 ,sciebant etiam1 quod sepulchro manente ,christiani nullis expensis parcerent1 sed ipsum visitarent1 a quibus pecunias multas pro theloneo habere possent1 et pro intromissione in dominicum sepulchrum aurum et argentum praeberent4 ,ideo ratione quaestus et utilitatis servaverunt sanctum sepulchrum1 ,deo in ipsis amorem pecuniae augmentante1 ut servaretur suum sepulchrum4 ,nec credendum est1 quod ,sarraceni a ,christianis vexati vindictam in sancto sepulchro et ultionem quaererent cum tanto eorum detrimento4 ,hoc potius credo1 quod ipsum stare permiserint1 ut ,christiani benigniores ad eos esent1 quia valde timent eos4 ,insuper non videtur rationi consonum1 quod fideles emigrantes a ,jerusalem tulerint inde dominicum sepulchrum1 cum sit petra integra1 de visceribus terrae excrescens1 et si raserunt petram1 quaero1 quo portaverunt saxa abrasa8 ,numquam vidi in aliqua ecclesia lapidem de sancto sepulchro in quantitate unius digiti1 et tamen fui in multis et praecipuis ecclesiis orientis et occidentis4 ,nec intelligendum est1 quod omnes ,christiani fuerint expulsi de ,jerusalem1 sed tantum latini1 cum quibus agebatur bellum1 et non alii orientales4 ,expulsis autem latinis orientales confoederati et jurati ,soldano sepulchrum ,domini possederunt1 ut patebit4 ,imo1 nec omnes latini ab ,hierusalem migraverunt1 sed plures manserunt1 jungentes se ,sarracenis1 quos ,papa excommunicavit4 ,legimus etiam1 quod ,christiani victi a ,sarracenis1 antequam de ,jerusalem egrederentur1 convenerant cum iis1 ut peregrinos advenientes de latinis intromitterent4 ,in quod libentissime consenserunt4 ,et ideo ,soldanus consuetam eleemosynam quam rex ,jerusalem per singulos dies dare solebat peregrinis1 in hospitali sancti ,johannis existentes1 solvebat eo modo1 quo rex ,jerusalem fecerat4 ,ideo nihil est de asportatione ,sancti sepulchri4 ,verum est tamen1 quod legimus1 templum sancti sepulchri fuisse aliquando dissipatum1 et etiam ipsum sanctum sepulchrum1 numquam tamen ex toto fuit erutum4 ,hujus rei experientiam talem accepi4 ,accepi candelam accensam in ecclesia sancti sepulchri1 dum in ea vigilarem1 et ad dominicum monumentum accessi1 curiosissime perscrutans1 an aliquid non marmore tectum possem videre1 et ab extra per circuitum totum inveni marmore tectum4 ,ingressus per primum ostium anterioris capellae parietes utriusque lateris marmore vestitas inveni1 sed parietem ante faciem meam1 qui dividit speluncam anteriorem ab interiore1 in quo est ostiolum ad dominicum sepulchrum1 nudum inveni1 et adhibito lumine petraeam parietem vidi1 non quadris compositam1 sed integram1 in qua instrumentorum ferreorum signa manifeste apparent4 ,in superiori tamen parte videtur ruptura fuisse1 quae lapide et caemento est resarcita4,,tr#bcb ,ex quibus videbatur mihi1 quod dominicum sepulchrum fuisset aliquando destructum1 sed numquam ex toto erutum1 et jam stat reparatum1 et sicut hodie stat1 ita stetit plus quam ducentos annos1 nisi iam est diligentius,,tr#bcc marmore vestitum1 ne peregrini de parietibus lapillos eruant pro reliquiis1 et propter eandem causam 7,b7 deposita fuit a sancto sepulchro tabula cum tribus foraminibus1 de quo supra habetur1 quia peregrini foramina cum instrumenti ferreis forabant ad accipiendum aliquid4 ,quamvis peregrini semper conati fuerint recipere particulas de sancto sepulchro1 numquam tamen ad missum est eis1 sed alii lapides porriguntur loco verae petrae4 ,semper enim assunt domino sepulchro custodes1 qui prohibent corrodere volentes4 ,ideo non valet1 quod illi dicunt de indiscreta devotione fidelium1 qui1 et si habeant illam indiscretam devotionem1 tamen non admittitur eis1 ut indiscrete agant4 ,ex praedictis etiam patet1 quod dominicum sepulchrum in principio habuit partem superiorem acutam1 ita1 quod quasi operculum esset1 tegens tumulum cum dorso acuto1 sicut fieri solent tumulorum opercula1 sed fideles abraserunt illam elevationem1 et operculum planum fecerunt1 quasi tabulam1 ut ,missa in sancto sepulchro super tumbam posset celebrari4 ,ex omnibus jam dictis de sancto sepulchro hoc teneat devotus peregrinus et pacificus1 quod1 sive illa spelunca1 quae hodie stat1 sive verum ,christi monumentum et totum1 sive sit pars ejus ibi1 sive nihil sit ibi de eo1 parum refert1 sive hoc sive illud sit1 quia principale ibi mansit1 quod asportari et demoliri nullatenus potest1 scilicet locus sanctissimae sepulturae et resurrectionis ,christi1 in quo loco1 etsi non sit ibi ,christi monumentum1 in quo corpus ejus fuit positum1 est tamen ibi ,christi monumentum1 in quo corpus ejus saepissime fuit consecratum1 et priori monumento simillimum1 spelunca duplex1 ejusdem sanctitatis1 dignitatis1 et reverentiae2 sicut tabulae1 quas fecerat ,moyses ad instar priorum1 quas fregerat1 eadem praecepta continebant1 et ejusdem sanctitatis et reverentiae erant pro maximis et sanctissimis reliquiis in arca testamenti repositis4 ,et illa sufficiant de sancto sepulchro4 ,reperi in quibusdam antiquis peregrinalibus libellis sequentes versus1 quos invenerunt lapidibus sancti sepulchri insculptos1 quam tamen scripturam ego non vidi4 ,super tabulam sepulchri sic erat scriptum3 ,mortuus hic jacuit1 mortem dum morte redemit1 ,hic leo dormivit1 qui pervigil omnia trivit4 ,super ostium monumenti sic scriptum erat3 ,aspice plasma meum1 qui transis ante sepulchrum ,quo triduo jacui1 cum pro te passus obivi1 ,et ,behemoth dirum contrivi compede plexum4 ,vectibus et tetri confractis prorsus ,averni ,abstulit inde suos secum super astra locatos4 ,in rotunditate ,s4 sepulchri sic erat scriptum3 ,vita mori voluit et in hoc tumulo quievit1 ,mors quia vita fuit1 nostram victrix abolevit4 ,nam qui confregit inferna1 sibique subegit1 ,ducendoque suos fortis dux ipse cohortes ,atque triumphator hinc surrexit leo fortis1 ,tartarus inde gemit et mors lugens spoliatur4 ,dispositio montis ,calvariae ejusque brevis delineatio4 ,mons ,calvariae post sanctum dominicum sepulchrum tenet in dignitate et sanctitate locum secundum4 ,ideo quamvis supra fol4 #aag4 ,b4 ejus descriptio habeatur1 hic tamen propter ordinem et quaedam alibi omissa rememoratur4 ,pro quo notandum1 quod mons ,calvariae1 vel ,golgatha1 locus est ad septentrionalem plagam montis ,sion1 et est differentia1 quando dicitur mons ,calvariae1 et scopulus vel rupes ,calvariae4 ,mons ,calvariae continet magnam civitatis partem4 ,locus ,calvariae est tota platea1 continens totum templum4 ,rupes ,calvariae continet tantum ,christi crucem et latronum4 ,mons ,calvariae dicitur tota illa altitudo1 quae est a porta veteri1 cujus pars adhuc stat1 usque sursum ad ecclesiam sancti sepulchri4 ,est enim ascensus satis longus ab illo bivio1 ubi ,christus dixit mulieribus flentibus3 filiae ,jerusalem1 nolite flere super me etc41 usque ad locum crucifixionis1 et superius est latitudo satis magna1 in qua totum templum sancti sepulchri consistit1 quod totum est mons ,calvariae sive ,golgatha1 et illo modo ecclesia sancti sepulchri jacet super montem ,calvariae4 ,sed rupes ,calvariae et locus sive monticulus1 in quo crux dominica cum ,domino et duobus,,tr#bcd latronibus stetit1 ut ante habitum est4 ,ad hanc rupem sanctissimam sunt tres ascensus4 ,primus est de ecclesia golgathana1 a loco1 ubi est medium mundi2 secundus est ab inferiori ecclesia sancti sepulchri2 et tertius est ab atrio templi exterori4 ,et hunc ascensum ,sarraceni obstruxerunt1 sicut et alia templi ostia1 ne quis sine eorum scitu posset in ecclesiam venire4 ,est ergo rupes ,calvariae petra crucis2 et mons ,calvariae tota altitudo a domo divitis epulonis1 sive a bivio praefato sursum2 nec est imaginandum1 quod mons ,calvariae sit altus locus1 supereminens alios in circuitu1 quia tam ad occidentem quam ad meridiem sunt altiora loca1 quam ipse sit4 ,sed dicitur mons respectu locorum illorum1 a quibus est ascensus ad eum1 ut dictum est4 ,et tantum de illo4 ,plura vide de hoc monte fol4 #aae et sequenti1 et fol4 #bee4 ,descriptio ecclesiae sancti sepulchri et ejus dispositio4 ,ecclesiam sive templum sancti sepulchri descripturi videbimus quatuor4 ,i4 ,quis eam fundaverit8 ,,ii4 ,quantae gloriae et honoris olim fuerit8 ,,iii4 ,qualis nunc sit8 ,,iv4 ,qui sint eam inofficiantes et differentiae eorum1 qui in ea ,christum colunt4 ,et ex his quatuor resultabit ejus plenaria descriptio1 et per consequens ejus cognitio4 ,quis fundator fuerit ecclesiae sancti sepulchri1 et quoties destructa et reparata fuerit4 ,templum dominici sepulchri quis aedificaverit ambiguum est propter varietates de hoc loquentium4 ,aliqui opinantur1 quod illa ecclesia fuerit templum ,veneris1 quod ,helius ,adrianus imperator super locum crucifixionis et resurrectionis exstruxerat1 et ,sancta ,helena superveniens idola ejecit1 et domum ,christo dedicavit4 ,aliqui dicunt1 quod templum praefatum funditus evertit1 et ecclesiam illam erexit4 ,legimus etiam in libris bellorum ,christianorum et ,sarracenorum1 quod templum sancti sepulchri saepe per infideles fuit eversum1 et per fideles reerectum4 ,cosdro hoc templum conabatur evertere1 sed territus divina virtute fugit ab eo4 ,dum autem ,tartari sanctam terram et ,jerusalem occuparent1 capta civitate templum sancti sepulchri dicuntur evertisse4 ,sed non multo post imperator constantinopolitanus venit in ,jerusalem1 et templum reaedificavit eo modo1 quo prius fuerat4 ,post hoc ,sarraceni furentes in ,christianos ultionem in templo sumserunt1 et templum everterunt funditus4 ,sed quidam imperator constantinopolitanus reerexit4 ,et de his quaere veritatem luculentam fol4 #bfd4 ,b41 ubi habetur etiam locus crucifixionis et sepulturae4 ,quam gloriosum olim fuerit templum ,s4 sepulchri1 et de reliquiis ejus ac ornatibus4 ,gloriosum valde fuit hoc templum olim structura et cultura1 et non solum sanctum propter sancta loca in eo conclusa1 sed propter reliquias pretiosissimas in eo reservatas4 ,ibi olim erat recondita ,s4 crux1 ut patet supra fol4 #aaa ,a41 et alia insignia passionis ,christi per sanctam ,helenam reperta4 ,ibi ostendebatur catena quaedam magna1 quae ,domino ,jesu in horto1 dum caperetur1 ad collum fuit posita1 et peregrinis advenientibus etiam ponebatur ad collum1 et multae virtutes fiebant per eam4 ,ibi etiam habebatur calix argenteus magnus1 de quo ,dominus ,jesus in ultima coena communicavit discipulos1 de quo dicit3 hic calix novum testamentum est in meo sanguine1 ,luc4 #bb4 ,ibi etiam erat pelvis1 in quo ,dominus ,jesus pedes suorum discipulorum lavit in ultima coena4 ,in hac ecclesia fuit illud pretiosissimum sudarium1 quod beatissima virgo ,maria circumligavit capiti ,domini ,jesu1 cum de cruce deponeretur1 ut dictum est supra fol4 #aag4 ,de hoc sudario habetur ,joh4 ,,xx41 quod ,petrus intrans in monumentum vidit linteamina posita et sudarium1 quod fuerat super caput ,jesu non cum linteaminibus positum1 sed separatim involutum in unum locum1 et mansit ita jacens in sepulchro per aliquot dies post ,christi resurrectionem4 ,quidam autem ,judaeus1 volante fama de resurrectione ,christi1 occulte sepulchrum ,domini est ingressus1 et videns sudarium pulchre involutum tulit illud in domum suam1 quia pauper et infelix ,judaeus erat4 ,ex ea autem hora1 qua sudarium 7#aca ,a7 in domum suam intulit1 benedixit ,dominus domui ,judaei1 et factus est dives et inclitus4 ,hoc ut ,judaeus perpendit1 sudarium sanctum diligentissime inclusit1 tanquam thesaurum pretiosissimum1 nec tamen ad ,christum conversus1 sed inveteratus ad extrema pervenit1 et convocatis duobus filiis suis1 divisit illis substantiam1 dans seniori sudarium1 et juniori omnia alia4 ,senior autem sprevit sudarium1 quanquam pater cunctis opibus diceret esse nobilius1 et cum fratre suo mutavit1 et sudarium juniori cessit1 qui fortunatissimus mox effectus est1 et frater ejus e contrario in dies defecit4 ,cum autem et ipse haeres sudarii in extremis ageret1 suo dilectiori filio dereliquit1,,tr#bce dicens sibi virtutem ejus1 et ubi repertum fuisset4 ,qui accepto sudario subito ditatus est1 et ita ,judaei de ista linea magis facti divites et honorati4 ,et transivit sudarium haereditario jure de uno ad alium multis temporibus usque ad quintam generationem1 in qua facta fuit contentio inter fratres de sudario1 et res in publicum venit4 ,hoc audientes ,christiani instabant pro sudario habendo1 tamquam pro re sua1 sed ,judaei nullo modo dare volebant1 unde facta est seditio magna in ,jerusalem1 insurgentibus ,christianis contra ,judaeos pro sudario4 ,unde ad sedandam seditionem visum est prudentibus1 ut judex illius rei et sententiator poneretur1 qui nec ,christianus nec ,judaeus esset et in ejus sententiam ambae partes consentirent4 ,quod cum placuisset1 advocatus est ,mabius1 rex ,sarracenorum1 ut ferret sententiam de sudario1 et omnia sunt sibi narrata a partibus4 ,qui statuto die1 convocata omni plebe ,christianorum1 ,judaeorum1 et aliorum1 in publica platea sedit cum tribunali1 jussitque sibi apportari sudarium4 ,et allatum est ei in scrinio4 ,demum jussit apportari ligna1 et copiosum ignem in medio accendi4 ,et stabant ,judaei ab una parte rogi1 ,christiani ab alia1 gentiles vero inter utrosque4 ,rex ergo accepto linteolo clamavit1 dicens3 nunc ,jesu ,nazarene1 ecce sudarium tuum1 ,dijudica1 cui parti debeatur4 ,et hoc dicto linteolum flammis injecit4 ,quo injecto1 moramque aliquantulum faciente1 cuncti ejus consumtionem suspicabantur4 ,sed ecce1 subito illaesum de igne consurgens1 et in altum sursum se tollens1 quasi avis expansis alis volare coepit1 et aliquamdiu per aerem circumvolans paulatim coepit descendere4 ,et stabant omnes suspensi vultibus1 et elevatis manibus1 exspectantes1 cui parti advolare vellet4 ,angelo autem duce in brachia ,christianorum consedit1 qui flexis genubus illud susceperunt1 et in ecclesiam sancti sepulchri cum magno gaudio portaverunt4 ,et mansit ibi multis annis in magna veneratione inter reliquias sancti sepulchri non minimum4 ,insuper,,tr#bcf hanc sacram ecclesiam ,dominus olim multis illustravit prodigiis1 quorum illud fuit manifestum1 quod semper sabbatho sancto paschae omni congregato vulgo et omnibus exstinctis luminibus1 ita quod in toto templo non esset scintilla1 mox 7,b7 clero cantante et populo orante fulgur repente de coelo cecidit1 et templum quasi igneum reddidit1 adeo quod nemo ibi existentium intendere valuit in radium illum coelestem1 quo radio cereus paschalis incendebatur1 et omnes lampades et candelae4 ,hoc facto abcessit4 ,hoc miraculum multis annis contigit1 et postquam cessavit1 statim sepulchrum ,domini in manus gentium evenit4 ,dicunt etiam1 quod ultimo terra sancta recuperata ignis ille caelestis rediit1 et cereum incendit4 ,sed ipso non veniente ,christiani fuerunt repulsi4 ,est enim ,christianis manifestum signum1 si ignis ille paschalis apparuerit1 quod digni sunt habitatores civitatis sanctae et possessores dominici sepulchri4 ,si non apparet1 potentia eorum1 etiamsi actu possideant1 durabilis non est in terra sancta4 ,hodie ,christiani1 qui sunt in ,jerusalem1 omnes in vigilia paschae veniunt in templum1 et ,graeci includunt suum sacerdotem in monumentum ,domini cum candela exstincta1 quam cum magno clamore profert accensam1 de qua omnes lampades accenduntur4 ,non autem miraculose accenditur1 sed arte1 quamvis simplex vulgus clamet in coelum1 ,deum laudans1 quasi miraculum sit factum1 et ita divulgant apud plebem1 et etiam apud ,sarracenos4 ,audivi pro certo1 quod ,sarraceni dicant1 si ,christiani ignem paschalem de coelo haberent1 ut dicunt1 nobis et de hoc certificarent1 ad ,christum converti essemus parati4 ,sed heu1 signa nostra non vidimus1 iam non est propheta1 et nos non agnoscet amplius4 ,verum de illa miraculosa incensione ignis vel cerei paschalis nil loquitur ,jeronymus in his1 ubi eum legi1 cum tamen valde pulchrum tractatum et epistolam scripserit elegantem de accensione cerei paschalis ad ,praesidium1 diaconum4 ,nec ,gregorius episcopus ,turonensis1 scriptor antiquorum miraculorum1 illius ignis facit mentionem4 ,de hoc igne vide pulchra fol4 #bfd4 et seqq4 ,praeter ea1 quae dicta sunt1 fiebant in ecclesia olim collationes et disputationes contra haereticos1 et convocati vel fidei rationibus vel miraculis vincebantur1 prout ,cyrillus in epistola ad ,augustinum refert de convictis haeresiarchis in ea4 ,forma ecclesiae sancti sepulchri1 in qua jam stat1 et ejus moderna descriptio hic habetur4 ,ecclesia dominici sepulchri1 qualis nunc sit1 videre restat4 ,pro quo notandum1 quod ecclesia illa est trinomina1 quia est duplex1 et quaelibet habet suum nomen1 et totum etiam habet suam nomen4 ,ecclesia1 in qua monumentum ,domini stat1 dicitur ecclesia sancti sepulchri2 ecclesia1 ubi est medium mundi1 juxta rupem ,calvariae1 dicitur ecclesia golgathana2 ambae dictae ecclesiae simul dicuntur ,anastasis1 i4 e4 ecclesia resurrectionis ,domini4 ,est autem in veritate non nisi una ecclesia1 et navis1 continens sanctum sepulchrum1 dicitur ecclesia sancti sepulchri4 ,et chorus illius ecclesiae dicitur ecclesia golgathana1 quae est in loco ,golgatha4 ,est autem ecclesia grandis et pretiosa1 et si nihil esset1 nisi navis ecclesiae1 in quo dominicum sepulchrum stat1 faceret per se magnam ecclesiam secluso choro4 ,nam ecclesia illa1 secluso choro1 rotunda est1 magnis columnis marmoreis per circuitum fulcita1 habet autem per diametrum de columna ad columnam ,,lxxiii pedes1 et a tergo columnarum usque ad murum templi pedes ,,xxx4 ,et illud spatium per gyrum se extendit1 et transitum facit inter columnas et parietem templi sive murum cingentem templum4 ,hic transitus supra est testudinatus1 quae testudo ab una parte dependet super columnas 7#acb ,a7 praedictas1 ab alia innititur parieti templi sive muro circulari4 ,super illam autem testudinem olim erat circularis transitus communis1 et altaria1 et juxta portam templi est ascensus per lapideum gradum ad superiora4 ,nunc vero sunt superius habitacula et chori1 per intermedios muros divisi1 in quibus ,christiani de aliis ritibus sua officia peragunt4 ,de columna vero ad columnam ducti sunt arcus1 super quos ulterius murus in altum consurgit usque ad tectum1 in quo sunt fenestrae1 per quas de testudine circulari est respectus in ecclesiam1 et super sepulchrum ,domini4 ,porro1 suprema pars illius rotundae ecclesiae non habet lapideam testudinem1 sed ligneam de trabibus cedrinis fabrefactam1 ita tamen1 quod in loco culminis trabes a muro ascendentes inclinati contra se invicem conveniunt in circulo magno1 et aperturam rotundam faciunt1 per quam lumen per totum templum spargitur1 et directe sub ipsa apertura stat monumentum domini expositum coeli impressionibus4 ,ut patet supra fol4 #abg4 ,a4 ,ipsae autem trabes et asseres ab exteriori parte versus coelum sunt plumbo tecti1 interius vero sunt depicti coloribus1 parietes vero sub tecto et sub arcu,,tr#bcg sunt de opere musaico1 depicti cum figuris novi testamenti1 sed propter vetustatem perit illa pretiosissima figura1 nec est qui decidentia renovet4 ,per circuitum illius ecclesiae rotundae sunt multae capellae1 ut patuit in processione4 ,in ejus medio est monumentum dominicum4 ,ad orientem ejus est chorus magnus et pulcher1 ad quem directe respicit ostium sancti sepulchri1 et stat ostium contra ostium4 ,in medio chori est rotunditas magna et alta1 sursum camerata et testudinata supra locum1 ubi est mundi medium1 in cujus summitate ad extra est ascensus1 ubi videtur in experientia ibi esse mundi medium1 ut dixi supra fol4 #aag4 ,b4 ,chorum illum ,graeci tenent1 et juxta altare est sedes patriarchalis marmorea1 in qua antiquissimis litteris latinis est scriptum3 ,crucifixum in carne laudate1 et sepultum propter nos glorificate1 resurgentemque a mortuis adorate4 ,super locum vero1 ubi crux fixa fuit1 scriptum esse dicit ,magister in ,specul4 hist4 sic3 o ,theos1 i4 e4 ,deus4 ,basilevs imon i4 e4 rex noster4 ,pro aeonon4 i4 e4 ante saecula4 ,ergase i4 e4 operatus est1 fecit4 ,sophias i4 e4 salutem4 ,en meso i4 e4 in medio4 ,tisgis i4 e4 terrae4 ,in hac ecclesia sunt supra et infra1 extra et intra1 multae capellae prophanatae1 in quibus olim ardebant lampades1 et fulgebant auro altaria et vitreis fenestris4 ,sed nunc lampades nullae1 altaria diruta1 et fenestrae obstructae et lapidibus obturatae4 ,major enim pars fenestrarum obstructa est lapidibus1 et omnia ostia obturata sunt demto uno1 cujus claves ,sarraceni habent1 per quod est ingressus4 ,ad occidentalem partem ascenditur per gradus ad quoddam ostium fortiter clausum1 per quod ,maria aegyptiaca conabatur ingredi1 sed repulsa fuit1 quousque se emendaturam devovit1 ut patet in vitis patrum clare4 7,b7 ,propter fenestrarum et ostiorum obturationem est ecclesia tenebrosa1 sed pavimentum totius ecclesiae est aequale1 et de polito marmore1 ita1 quod etiam in tenebris ambulans non offendit4 ,in una parte ecclesiae extra murum est cisterna magna1 optimas habens aquas1 pro custodibus templi4 ,et ab alia parte est etiam exitus in quandam curiam non tecto opertam1 et altis muris circumdatam1 in qua sunt loca honesta ad opus naturae agendum4 ,haec ecclesia habet annexam turrim altam1 de albo lapide marmoris erectam1 in qua olim pendebant campanae1 quarum ligna et trabes adhuc videntur superius1 in quibus pependerunt4 ,sed perdita ,hierosolyma campanas omnes dejecerunt1 non enim sustinent campanas pagani de ritu ,machometi1 quia in ,alcorano eorum praeceptum habent1 quod non utantur campanis ad ,dei servitium1 nec sustineant4 ,et tamen dicitur1 quod libenter pulsum earum audiant4 ,sed solum ideo non habent1 ne nobis essent conformes4 ,quod maledictus ,machometus ubique praecavit4 ,haec turris prima apparet ante omnia1 venienti de ,bethania in ,jerusalem1 sicut saepe consideravi4 ,limen super ecclesiae ostium est de candidissimo marmore1 et ab extra est sculptum imaginibus de ingressu ,domini super asinam in ,jerusalem2 et de illo1 quomodo ementes et vendentes ejecit de templo2 et de resuscitatione ,lazari4 ,veruntamen imagines sunt violenter destructae1 et mutilatae membris4 ,super ecclesiae valvas fuerunt haec metra inscripta lapidibus quae tamen ego videre non potui3 ,anno milleno centeno quo minus uno1 ,quindecies ,nilo jam phoebi lumine tacto1 ,vitae plus sacrae studio quam mitigare acre1 ,jerusalem ,franci capiunt virtute potenti4 ,columnae marmoreae pretiosissimae stant in atrio templi1 sustentantes limen1 et porticum ornantes4 ,si quis autem cupit videre formam hujus templi1 videat peregrinale magnifici domini et ingenui viri1 ,domini ,bernhardi de ,braitenbach1 ecclesiae metropolitanae moguntinensis decani1 et ibi depictam ejus effigiem adeo clare intuebitur1 ac si in atrio ecclesiae staret et videret4 ,quomodo ,anastasis est communis omnibus ,christianis1 et quomodo peregrini numquam intromittuntur1 nisi dent tributum templi1 et de modo ingrediendi templum1 et de multiplici secta in templo4 ,quarto et ultimo videndum est de inhabitantibus templum praedictum1 et qui sint1 qui in eo ,officia sua peragunt1 et circa hoc videbimus rem horribilem et monstruosam4 ,est enim modo 7factum7 hoc templum ad modum archae ,noae1 in qua omnium bestiarum1 mundarum et immundarum differentiae1 demtis piscibus4 ,sic et ibi nullus piscis1 i4 e4 nullus aquis infidelitatis immersus1 nullus idololatra1 nullus ,christum absolute negans1 habet locum1 nec in eo subsistendi locum inveniet1 sicut nec 7#acc ,a7 extra aquam4 ,sed solum ,christicolae ibi manent1 et hoc sive sint mundi fidei veritate1 sive immundi haeretica pravitate1 vel sive sint domestici catholica veritate1 sive indomati et silvestres schismatica diversitate4 ,quaecumque enim gens ,christum pro ,deo colit1 quocumque modo illud credat1 sive credat coaeternum et coaequalem patri1 sive non1 creatorem aut creaturam puram1 hominem verum aut phantasticum1 passum aut non passum1 mortuum aut non mortuum1 sacramentorum vim1 aut nullam1 ,papam esse vicarium ,christi aut non1 singuli reperiunt in templo hoc sibi similes1 et ingredi sinuntur4 ,et si hodie aliqua gens veniret1 adeo horribili haeresi infecta1 ita quod nulli in sancta ecclesia illa eam ad sua ,officia vellente admittere1 ,soldanus proprium chorum et habitationem eidem in illa ecclesia daret1 etiam si crederet1 ,christum non fuisse hominem1 sed bestiam1 dummodo ,christum dicat suum ,deum esse4 ,nemo ibi excluditur1 nullus repellitur2 quicumque solvit ,sarracenis tributum templi1 pro ingressu quinque ducatos1 ille ingreditur1 quantumcunque immundus sit4 ,nec alicui ,christiano templum aperiunt1 nisi solutis quinque ducatis2 et in hoc non parcunt nec fratribus montis ,syon1 quos non intromittunt1 nisi soluto tributo2 demto tempore1 quo peregrini sunt in ,jerusalem1 cum quibus gratis intromittuntur4 ,et tempore absentiae peregrinorum non possunt mutare custodes templi1 sed illi1 qui cum peregrinis intromissi fuerunt1 et custodes deputati sancti sepulchri1 manent semper usque ad adventum peregrinorum4 ,nec fratres positi custodes exire possunt1 nec alii fratres intrare1 nisi velint solvere tributum4 ,et si volunt mutare custodes1 oportet solvere tributum4 ,verum bis in anno patefaciunt valvas templi1 et gratis omnes ,christianos intromittunt4 ,scilicet in ,parasceve usque ad secundam feriam paschae2 et in vigilia inventionis sanctae crucis usque ad vesperas sequentis diei4 ,et in illis diebus est templum repletum viris et foeminis1 de omnibus mundi regionibus1 et est tumultus magnus et compressio prae multitudine4 ,et ibi tunc audiuntur omnia idiomata mundi1 et forum pretiosissimarum rerum et cararum fit tunc in ecclesia4 ,demtis ergo praefatis duobus temporibus numquam nisi auro dato aperitur illa ecclesia4 ,non sicut erat olim1 dum alia erant tempora4 ,sed catholici ,christiani semper et omni hora intrare gratis poterant1 nec admittebatur quovis modo haereticus aut schismaticus in illam ecclesiam1 nec pro pretio1 nec gratis4 ,sed capto sepulchro ,domini captivi sunt peregrini1 ita quod non possunt in ,jerusalem quidquam agere1 nisi quod placet ,sarracenis4 ,porro1 ante paucos annos erat sic consuetudo1 quod ,sarraceni mane in ortu solis ecclesiam aperiebant1 eosque usque ad vesperas inclusos retinebant1 et in occasu solis ejiciebant4 ,et hoc fuit tolerabile4 ,sed hodie contrario modo fit1 sero enim nobis aperiunt1 et mane nos ejiciunt4 ,et hoc est multum durum et molestum1 quia noctibus illis1 quibus in templo sumus1 parum aut certe nil quiescimus1 et hoc propter crebram locorum sanctorum visitationem et cricuitionem1 et propter divinorum ,officiorum continuationem1 et propter ululatum et clamores mirabiles orientalium ,christianorum1 qui tota nocte ecclesiam clamoribus male sonantibus implent1 et propter mercatorum negotiationes1 et ultimo propter excessivam multitudinem pulicum 7,b71 qui in pavimento undique saltant1 et ubicumque homo ponit se ad dormiendum vel ad orandum1 statim plenus est pulicibus1 nec quiescere potest4 ,unde autem veniant nescio1 nisi forte ex natura marmoris procreantur1 vel custodes templi eos nutriunt et non occidunt4 ,post illos autem nocturnos labores et inquietudines statim expulsis nobis de templo cogimur ad alia loca visitanda transire1 et iterum laborare1 et ita peregrini nimis attenuantur vigiliis1 jejuniis1 et laboribus1 et vix conceditur eis tempus modicum manducandi4 ,et ideo gravis modus nunc est quoad hoc1 quamvis aliis respectibus melius sit illud1 quam aliud4 ,ego enim multo libentius volo per noctem esse in ecclesia clausus1 quam per diem4 ,de diversis hominum generibus in ecclesia sancti sepulchri habitantibus4 ,sicut diversitas creaturarum decorat universum et creatorem mirabilem et perfectum ostendit1 sic diversitas gentium1 morum1 linguarum et rituum plurimum decoraret ecclesiam catholicam1 et ,redemtorem nostrum mirabilem et perfectum ostenderet1 si inter illa odiosa perversitas gentilium1 haereticorum1 et schismaticorum minime invenirentur1 quamquam etiam ex ipsis mirabilis ,deus et perfectus ostendatur4 ,ecclesia sancti sepulchri pulchrior est cunctis ecclesiis mundi ex diversitate gentium in ea ,deum laudantium1 redditur tamen deformis et monstruosa ex erroribus horribilibus intrantium eam4 ,olim enim ingrediebantur ,christiani de toto mundo1 et omnibus linguis sine erroribus1 sine perfidiis1 sine superstitionibus ,deum colere volentibus1 et non intromittebantur excommunicati1 schismatici1 haeretici praescisi1 quibus iam1 heu1 templum plenum est1 quibus ipsa basilica sordet4 ,sunt autem ,,vii differentiae ,christianorum in hoc templo1 quorum quaelibet habet suam propriam sectam1 proprium ritum1 proprium chorum1 cum diversis erroribus et damnosis etiam in substantialibus fidei4 ,de quorum erroribus longum nimis esset hic dicere4 ,si cui autem placet aliquid de his videre1 legat peregrinale domini decani moguntinensis ecclesiae1 quod loco sui confecit venerabilis sacrae theologiae professor egregius1 ,pater ,martinus ,rth1 ,conventus phorcemensis ,ordinis ,praedicatorum1 qui1 uti vir doctus1 multa de erroribus habitantium in ,jerusalem gentium accurate disseruit per longum in eodem peregrinali4 ,ego vero ad posterius nihil1 vel parum de his tangam1 sed tantum quae loca templi sancti occupent gentes illae1 brevius dicam4 ,de ,latinis catholicis4 ,latini ,christiani primi et veri catholici1 qui a ,sarracenis nominantur ,franci1 hoc templum inhabitant1 et sunt orthodoxi fide1 devoti professores1 viri religiosi1 fratres minores1 qui ,conventum habent1 ut dictum est1 in monte ,syon1 multorum fratrum1 7#acd ,a71 ,,xxiiii scilicet1 vivuntque sub,,tr#bch regulari sui ,ordinis institutione1 de eleemosynis devotorum peregrinorum illuc ex terris ,christianorum venientium1 et aliorum quorundam principum fidelium1 qui sacrorum locorum devotione et pietate christiana moti annuas suas illis transmittere eleemosynas non negligunt4 ,nam felicis recordationis quondam dux ,burgundiae ,philippus censu annuo mille ducatorum subsidio1 dum vixit1 pro sua salute ad loca sancta contulit devotione ac fratrum ,deo ibi servientium sustentatione4 ,quod et filius ejus ,carolus1 dum fuit in humanis1 etiam fecit4 ,sed et successor ejus modernus1 ,dominus illustrissimus et victoriosus1 dux ,austriae et ,burgundiae ,maximilianus1 nunc recenter rex gloriosissimus ,romanorum creatus1 ipsum idem suorum imitatur exemplum praedecessorum in ducatu ,burgundiae1 transmittens fratribus consueta subsidia4 ,de his fratribus et eorum ,conventu vide in visitatione locorum montis ,syon inter septa monasterii1 sub die ,,xiii4 hujus mensis1 et singulariter fol4 #if4 ,b4 et fol4 #ajh4 ,b4 ,hi fratres loco ,latinorum omnium ponunt ad minimum tres de suis in ecclesiam sancti sepulchri1 sanctissimi monumenti custodes1 qui die ac nocte manent et totum corpus ecclesiae romanae et latinae repraesentant1 quibus fratres montis ,syon necessaria per foramina portae ecclesiae porrigunt4 ,habent autem in ipso templo potissima et sanctissima loca4 ,nam claves dulcissimi ,domini ,jesu sepulchri et speluncae ipsi habent1 ipsumque apierunt et claudunt1 cui volunt1 et in eo ,missas celebrant1 quando placet4 ,nec audent sacerdotes aliarum sectarum in eo celebrare1 nisi de ,latinorum expressa requisitione et licentia4 ,qualiter autem haec tam insignis potestas super sanctissimum ,domini monumentum ad nos ,latinos devenerit1 longum esset dicere4 ,non multum tempus est elapsum1 quod ,georgici dominabantur et regebant dominicum sepulchrum4 ,et est mirum1 quod alii ,christiani aliarum sectarum sustinent ,latinorum potestatem1 cum de nulla secta sub religione christiana tam pauci habitent in ,jerusalem1 sicut de ,latinis1 et dum sint magis difformes vita1 moribus1 vestitu et lingua ipsis ,sarracenis1 quam quicunque alii ,christiani4 ,insuper inter lampades1 quae semper ardent in sancto sepulchro tres sunt ,latinorum1 quas nutriunt oleo et igne2 reliquae sectae nutriunt alias ,,xvi4 ,habent etiam ,latini capellam beatae ,virginis1 de qua supra fol4 #aaj4 ,b4 ,et ibi celebrant1 et horas suas perficiunt in ea4 ,et retro capellam habent locum amplum pro dormitione1 coctione1 commestione1 et naturae exoneratione4 ,in illa capella tres nutriuntur lampades ardentes4 ,in monte ,calvariae habent ,latini proprium altare1 et tres lampades super rupem crucis ,christi ardentes4 ,in loco inventionis crucis ,christi habent altare unum1 et unam lampadem ardentem in specu1 ubi crux ,christi inventa fuit4 ,in loco 7,b7 inunctionis corporis ,domini de cruce depositi habent unam lampadem ardentem4 ,cum ,latinis adhuc communicant ,bohemi in ,jerusalem1 et quando ad loca sancta veniunt1 cum ,latinis manent1 et a ,latinis divinae percipiunt1 quamvis a romana ecclesia discesserint1 et haereses in dies magis et magis crescant4 ,sed et ,glagolae nobiscum sunt1 quamvis ,missas latinas non legant sed in sua materna lingua1 quia ordines sacros ,romae percipiunt1 nec sunt haeretici4 ,graeci quid habeant in templo sancti sepulchri4 ,graeci habent praecipuum sanctae ecclesiae illius locum1 chorum et caput totius ,anastasis4 ,hi ,graeci in primitiva ecclesia fuerunt celebres et famosi in fide1 praeclaras civitates et insignes ecclesias quatuor patriarchales1 ,antiochenam1 ,jerosolymitanam1 ,alexandrinam1 et ,constantinopolitanam1 per multa tempora sub ecclesiastica obedientia possidentes4 ,a qua tandem recedentes in errores pessimos ceciderunt usque in blasphemiam spiritus sancti1 et contra sacramentorum ritum1 et contra ecclesiae romanae potestatem4 ,aliquotiens autem rationibus convicti ad ecclesiae gremium redierunt1 sed ,,xii vicibus relapsi nunc obstinati,,tr#bci cum ,turcis et ,sarracenis vivunt1 et ,latinos1 si quo modo possunt1 sine misericordia persequuntur4 ,nunquam ,turci et ,sarraceni tantum crevissent1 si illi ,graeci proditores non fuissent4 ,orientales alii ,christiani dudum reducti ad ecclesiae unitatem fuissent1 et hodie reduci possent faciliter1 si ,graeci infidi et superbi non obsisterent1 et reductos seducerent4 ,his tamen malis non obstantibus ecclesiam illam sanctissimam sepulchri dominici ingredi praesumunt1 et qui malitiae caput sunt1 caput ecclesiae injuste sibi usurparunt1 et chorum cum altari summo possident hodie1 et multas lampades ante altare accensas,,tr#bdj servant4 ,habent etiam carcerem ,domini1 de quo dixi fol4 #aab ,a41 in quo unum habent altare cum una lampade ardente4 ,in monte ,calvariae duo habent altaria1 quia ,georgici1 qui ipsum montem possident1 sunt de secta eorum4 ,in capella ,s4 ,helenae sub terra habent unam ardentem lampadem4 ,locum etiam divisionis vestium ,christi habent1 et in eo altare et unam lampadem4 ,et tantum de illis4 ,georgici1 quales ,christiani sint1 et quae loca habeant in ecclesia sancti monumenti4 ,georgici1 qui et ,nubiani dicuntur1 et ,christiani de cinctura ut in plurimum vocantur1 sunt de remotis valde partibus a terra sancta1 viri bellicosi1 qui etiam mulieres ad bellandum instruunt4 ,hi ,christiani sunt1 sed per omnia erroribus depravati1 sicut ,graeci4 ,possident autem in templo sancti sepulchri montem ,calvariae1 et semper juxta rupem sanctam habent1 custodem ibi inclusum4 ,hunc locum sanctum non diu habuerunt1 sed tantum,,tr#bda ab annis ,,xv4 ,obtulerunt enim regi ,aegypti1 ,soldano1 munera1 qui inde ejecit ,armenos et 7#ace ,a7 induxit ,georgicos4 ,habent etiam locum et specum inventionis sanctae crucis1 et tres in eo lampades1 quas tamen raro accendunt4 ,habent etiam capellam sub monte ,calvariae1 in qua reges ,jerusalem latini sunt sepulti4 ,ut patuit supra fol4 #aag ,a4 ,de ,jacobitis haereticis4 ,jacobitae sunt etiam in templo1 et possident in suis terris multa regna orientis4 ,sunt autem singulares heretici1 in multis damnabiliter errantes4 ,circumcisionem servant2 et pueros ad ubera matris pendentes sub utraque specie communicant2 et circa ,christi humanitatem multipliciter errant4 ,hi habent parvam capellam annexam dominico monumento1 in qua habetur altare et lampades4 ,locum etiam inunctionis ,domini possident1 in quo ,,vii habent lampades ardentes4 ,de ,christianis de ,india1 ,abissinis4 ,abassini1 sive ,christiani de ,india1 sub abbate degentes1 templum nostrum sancti sepulchri etiam possident4 ,sunt autem vitae valde austerae1 pauperes1 et multorum errorum4 ,laici eorum studiose ad ,missam conveniunt in solennibus1 et tunc omnes utriusque sexus incipiunt altis vocibus jubilare1 saltare pedibus1 plaudere manibus1 conglobantes se in circulis ibi sex vel septem1 ibi novem vel decem1 et interdum per totas noctes sic canunt1 potissimum in nocte resurrectionis ,christi1 qua non cessant canere et cursitare1 donec illucescat1 et ita ferventes sunt hoc agentes1 quod multi propter labores illos infirmantur4 ,et quamquam ista faciant et observent1 tamen perniciosis erroribus infecti sunt1 et haeretici abhorribiles ecclesiae sanctae4 ,accipiunt enim cum ,judaeis1 ,sarracenis et ,jacobitis inutilem1 imo damnabilem circumcisionem1 et adurunt ferreo ignito calamo suos parvulos in facie1 nec baptismum aquae curant recipere4 ,hi possident capellam1 in qua sub altari lapis stat1 super quem ,dominus sedens spinea corona fuit coronatus1 in qua habent lampadem et altare4 ,porro1 capella eorum cum altaribus1 in qua cottidiana sua ,officia peragunt1 est ad sinistram partem1 circa ingressum sancti sepulchri1 inter columnas templi sagis et mattis et aliis velis loco parietum circumdata1 et sunt ad funes suspensa4 ,de ,christianis de ,syria1 ,surianis4 ,suriani1 qui et ,syri1 ,christiani sub diversis gentilium principibus in servitute misera degunt1 et sunt infecti erroribus ,graecorum1 quos imitantur1 haeretici1 et homines falsi1 dolosi1 fures1 zelotypi in uxores1 sicut ,sarraceni4 ,hi etiam nobiscum sunt in templo sancti sepulchri1 et possident capellam sanctae ,helenae1 ibi sua ,officia peragentes4 ,morantur autem ad latus ,indianorum in tabernaculo velis circumdato et caetera4 7,b7 ,de ,christianis ,armenis1 quales sint8 ,armeni etiam in hac sacra ecclesia nobiscum sunt1 ab ,armenia venientes1 et,,tr#bdb sunt ,graecorum implacabiles inimici1 nec tamen cavent errores eorum1 nec eis carent4 ,dum enim conficiunt1 aquam vino non apponunt1 ut ,graeci2 sextis feriis carnes manducant2 et diem nativitatis ,domini colere nolunt2 sed ipsi jejunant pro eo1 quod ad nostras miserias illo die natus est ,dominus2 diem autem ,epiphaniae solenniter celebrant1 propter baptismum ,christi1 in quo dicunt esse festum spiritualis nativitatis ,christi4 ,in quo etiam errant4 ,hi ,armeni1 ut dictum est superius de ,georgicis1 habuerunt montem ,calvariae1 sed eo amisso emerunt a ,soldano locum in superiori templi ambitu1 et ibi chorum consecraverunt1 et habitacula fecerunt4 ,sunt autem ,armeni minus nobis difformes quam quicumque alii praefati4 ,porro audivi1 frequenter esse quosdam ,armenos1 qui nullos habent sacerdotes1 nisi fratres ,praedicatores1 qui sunt eorum episcopi curati et sacerdotes1 et sunt optimi catholici1 quos quidam frater ,ordinis ad fidem convertit1 et ,summam ,s4 ,thomae in eorum linguam transtulit1 et alios libros catholicorum doctorum4 ,solent illi ,armeni pro tempore visitare generalem magistrum ,ordinis ,praedicatorum1 et se filios suae obedientiae exhibere1 et sepulchrum beati ,dominici patris nostri visitant in ,bononia cum multa devotione4 ,hoc audivi a multis fratribus1 qui eos viderunt et audiverunt loquentes cum ,generali1 modo quo poterant1 quia latina lingua carent et italicam ignorant4 ,praefatae ,christianorum gentes manserunt in ,jerusalem1 quando capta fuit civitas a ,sarracenis2 et expulsi ,latini1 patriarcha et rex ,jerusalem cum omnibus suis1 et tradita fuit illis ,christianis ecclesia sancti sepulchri1 ita tamen1 quod loca in ea1 quae placerent1 emerent4 ,quod et fecerunt4 ,et facta est in templo hoc sancto confusio commixtae multitudinis ab anno ,domini ,,mclxxxvii4 die #aa4 ,octobris1 et manserunt praedictae gentes omnes1 demtis ,latinis1 in ,jerusalem1 servientes ,sarracenis sub tributo4 ,stetit autem civitas sancta multis annis sine latinis ,christianis1 quousque ,robertus rex ,siciliae multo auro comparavit a ,soldano loca sancta aliqua1 et ea fratribus minoribus tradidit1 qui ea possident usque in hodiernum diem4 ,de his vide supra1 fol4 #ajh4 ,porro praeter gentes jam numeratas sunt plures extra fidem ,christi in ,jerusalem1 ut ,sarraceni1 ,judaei1 ,turci1 ,samaritani1 ,mamaluci1 de quibus omnibus luculenter tractat saepe dictus magnificus dominus ,bernhardus de ,braitenbach1 qui nullis parcens sumtibus pro ordinata compositione sui peregrinalis sive itinerarii induxit venerabilem magistrum1 illuminatum theologum et ornatum rhetorem1 videlicet patrem ,martinum ,roth1 ,ordinis 7#acf ,a7 ,praedicatorum1 quod praefati domini itinerarium ornato et compto stilo composuit1 et gentium diversitatem habitantium in ,jerusalem cum erroribus et perversitatibus et moribus clare descripsit1 reprobans errores et utilissimas doctrinas theologicas tradens cum solutionibus multarum difficultatum4 ,conduxit etiam pretio eruditum virum1 ,erhardum ,rewich1 subtilissimum pictorem1 qui portus maris et civitates et terrae loca1 et praecipue terram sanctam1 et habitum gentium dictarum proprie figuravit1 et figuras ad descriptiones aptavit4 ,ibidem ergo1 si cui placet1 legat1 et multa a me dimissa inveniet4 ,ego autem pro nunc ulterius procedam ad evagandum4 ,visitatio locorum sanctorum per civitatem ,s4 ,jerusalem et per circuitum ejus4 ,quinta decima die hoc in festo divisionis apostolorum1 diem inchoando a praecedenti vespera1 denuntiatatum fuit omnibus peregrinis1 ut in occubitu solis montem ,sion adscenderent1,,tr#bdc quia domini ductores nostri vellent nos eodem sero in ,bethlehem ducere4 ,cumque omnes in plateam ,syon venissemus1 invenimus ibi asinarios nostros stantes cum asinis2 currit autem unusquisque quaerens et clamans pro suo asinario1 ut dictum est supra fol4 #hd4 ,b4 ,et receptis asinis stetimus et ductores nostros diutius exspectavimus1 tandem autem sole in occasum vergente venerunt tristes1 dicentes1 quod de ,sodomis et solitudinibus ,jordanis adscendissent in ,bethlehem ,madianitae1 ,arabes et ,beduini1 nosque ibi exspectarent1 ut armata manu nobis occurrant ad spoliandum2 idcirco hac vice manere in ,jerusalem necesse foret1 quousque populus ille rapax a ,bethlehem discedat4 ,et ita reductae sunt bestiae in suum locum1 nos vero visitavimus et circuivimus loca sancta montis ,syon1 et juxta locum divisionis apostolorum diutius oravimus1 cujus instabat solennitas4 ,de hoc loco vide fol4 #ajd4 ,a4 ,cum sol autem occidisset1 descenderunt peregrini ad hospitale suum pro quiete1 multi tamen manserunt nobiscum in monte ,syon celebrantes nobiscum vigilias in locis sanctis4 ,media enim nocte surreximus cum fratribus ad matutinales laudes1 quibus finitis incepimus celebrare ,missas privatas1 unusquisque in loco sibi placito usque ad crepusculum4 ,die autem ,,xv4 illucescente1 antequam oriretur sol1 descendimus1 nos qui eramus in monte ,syon1 in hospitale1 et dominos peregrinos fratres nostros excitavimus ad peregrinandum1 quibus paratis de hospitali exivimus1 et aliqui fratres montis ,syon nobiscum1 et ,calinus ,elphahallo ,sarracenus cum baculo salvum conductum 7,b7 praestans et pueros arcens1 ne nos lapidibus impeterent4 ,venimus autem primo in atrium templi sancti sepulchri1 et ibi in loco1 ubi ,christus sub cruce cecidit1 ut superius dictum est1 procumbentes1 indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,de porta1 extra quam fuit ,dominus ,jesus ductus crucifigendus4 ,exeuntes autem consequenter de templi atrio in vicum1 qui ducit de monte ,syon in montem ,calvariae1 et de illo ducit per descensum in civitatem per ejus longitudinem1 quae est ab austro in aquilonem1 et latitudo ab occidente in orientem1 cumque per spatium aliquod descendissemus per vicum in via illa1 per quam ,dominus ,jesus crucem bajulans in montem ascendit ,calvariae1 venimus ad quandam antiquam portam1 ruptam in dextra parte1 de qua non plus mansit1 quam unum latus a terra sursum usque ad curvitatem1 quae arcum sustentat1 reliquum totum dissipatum est4 ,sed et illa pars1 quae mansit1 est iam intra domos constituta1 quod non potuimus ad eam venire1 e regione autem stetimus et eam intuiti sumus4 ,fuit autem porta alta1 magna et firma1 ut optime in ruinis cernere potuimus1 de lapidibus sectis et quadris aedificata4 ,haec porta ante civitatis ampliationem per ,aelium ,hadrianum factam dicebatur porta vetus1 quia fuerat ibi a tempore ,jebusaeorum4 ,et post dicebatur porta judiciaria1 quia in ea more antiquorum judicia agitabantur1 et quae judicata iam erant et sententiata1 extra eam mandabantur executioni4 ,de utroque nomine habetur ,nehem4 #c4 scil4 de porta veteri et judiciaria1 quae unum sunt4 ,extra hanc portam ductus est ,dominus ,jesus1 crucem sibi bajulans crucifigendus4 ,unde de hac porta dicitur ,hebr4 #ac3 ,jesus1 ut sanctificaret per suum sanguinem populum1 extra portam passus est4 ,exeamus ergo humani ,,tr#bdd peregrini ad eum extra portam1 imperperam ejus portantes4 ,quis quaeso portam hanc nisi cum compassiva devotione potest intueri8 ,hic enim educitur ,abel in agrum ,afrem ut perimatur4 ,hic transiit ,jsaac cum lignis1 ut in monte immoletur4 ,hic videtur botrus in ligno portatus4 ,circa hanc ergo portam orationes praescriptas in processionali diximus1 et genibus flexis indulgentias suscepimus 774 ,de tabernis in via ad montem ,calvariae1 in quibus occidendi refocillabantur4 ,progressi inde consequenter venimus ad loca1 ubi tempore eductionis ,christi erant tabernae1 et quando morte plectendi educebantur1 fuerunt aliqui pii homines1 qui pro plectendis vinum solvebant1 et dabatur eis hic bibere vinum forte1 ut bibentes jocundi fierent1 quia dicitur ,esdrae ,,vi41 quod vinum omnem mentem convertit in securitatem et jocunditatem1 et non meminit omnem tristitiam1,,tr#bde et debitum1 et omnia praecordia facit honesta4 ,ab hinc etiam tulerunt in scyphis et cantharis vinum usque ad locum torturae1 ut et eidem inebriarentur1 ut dictum est supra 7#acg ,a7 fol4 #aab4 ,sic etiam tradidit faciendum ,talmut1 statuens1 morituros prius inebriari1 ut impleretur ,scriptura ,prov4 #ac43 ,date syceram moerentibus1 et vinum his1 qui amaro sunt animo2 bibant1 et obliviscantur doloris sui4 ,ad has ergo tabernas1 cum venisset ,dominus ,jesus cum cruce et duobus latronibus cum eo crucifigendis1 processerunt festinanter cum ,domino ,jesu1 et cum aliis duobus substiterunt1 apportantes eis potum2 et pro ,domino ,jesu tulerunt ex hospitio myrrhatum vinum1 quod in loco crucifixionis fuit1 et ministrant 7ministraverunt71 quod tamen non accepit1 ut dicitur ,matth4 #bg4 ,nec legitur1 quod alii duo crucifigendi portaverint cruces suas1 sed socii eorum portaverunt4 ,jesus autem ,dominus noster suum portavit patibulum1 quia omnes amici ejus dereliquerunt eum1 et noti ejus recesserunt ab eo4 ,magis autem festinabant cum ,domino ,jesu quam cum aliis1 quia1 ex quo ,pilatus invite tulerat sententiam1 et coactus eorum importunitatibus paruit voluntati eorum1 timebant1 ne forte sententiam1 quam injuste latam esse sciebat1 revocaret4 ,ideo festinabant4 ,circa hunc locum stetimus et ex compassionis affectu oravimus4 ,domus sanctae foeminae ,veronicae4 ,deinde progressi in descensu venimus ad locum ,veronicae1 quae dicitur fuisse mulier illa sanguine fluens ,,xii annis1 et ad tactum fimbriae vestimenti occultum fuit curata1 quam ,dominus filiam vocavit1 fidem ejus plurimum commendans1 ut habetur ,matth4 #i4 ,hanc quidam dicunt fuisse ,martham4 ,sed ,eusebius ,lib4 ,,vii4 ,eccles4 ,histor4 dicit1 eam ,veronicam fuisse1 quae curata a ,domino sequebatur eum1 et erat matrona sanctitate et pudicitia insignis4 ,haec audiens tumultum populi praetereuntis domum ejus cum crucifigendis1 exilivit de domo et cum lamento occurrit ,domino ,jesu cruce gravato1 vidensque vultum ejus sputo et sanguine repletum1 sudarium extraxit1 et faciem salvatoris tersit2 mansit autem figura faciei in sudario1 ac si fuisset ei impicta1 quod mulier illa penes se retinuit1 et miram consolationem in eo habuit1 et multis signis et virtutibus facies illa claruit1 et celebris facta fuit4 ,haec mulier cum sudario a ,tiberio ,caesare per ,volusianum militem e ,hierosolyma ,romam accersitur4 ,detinebatur enim ,caesar magno infirmitatis morbo1 qui1 quamprimum mulierem sanctam suscepisset1 et imaginem contigisset1 curatus est4 ,quo curato postea usque ad mortem ibi moribus et sanctitate in pretio habita cum apostolis ,petro et ,paulo atque ,clemente ecclesiam ,dei constituens perseveravit4 ,ipsa autem imago panniculo impressa1 ,clementi ,pontifici et successoribus ab eadem ex testamento derelicta1 nunc usque ,romae in beati ,petri templo a ,christi fidelibus maxima cum religione invisitur4 ,sacrum autem sudarium nomen mulieris retinuit usque in hodiernum diem1 et dicitur ,veronica 7,b74 ,hanc ,veronicam vidi ,romae in die ascensionis ,domini anno #adgf4 ,de hoc multi per tempora exquisitis celebravere laudibus1 inter quas illa singularis habetur1 et communiter dicitur1 quae sic incipit3 ,salve sancta facies nostri ,redemtoris1 ,in qua nitet species divini splendoris1 ,impressa panniculo nivei candoris1 ,dataque ,veronicae ob signum amoris4 ,igitur domum istam sanctae ,veronicae jocunde contemplabamur1 cogitantes1 quomodo tota romana ecclesia acquisivit per illius domus hospitam decorem et gloriam accipiendo ab ea faciem ,salvatoris1 et fideles de universo mundo ,romam currunt1 ut faciem hanc desiderabilem videant1 quam dum ,christianus cernit1 a fletu se cohibere non valet4 ,stetimus ergo ante domum1 et ostium deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,porro post peregrinorum recessum a ,jerusalem nos1 qui mansimus1 in ipsam domum intromissi fuimus per ,sarracenum1 qui eam inhabitat4 ,domus ,dodrucis1 divitis illius epulonis1 qui purpura indutus etc4 ,consequenter descendimus per vicum1 et ad domum vetustam sed pulchram venimus1 quae dicitur fuisse divitis epulonis domus1 qui proprio nomine ,dodrux dicebatur1 quod tamen ,dominus in ,evangelio exprimere noluit1 sicut nomen pauperis expressit1 propter causam1 quam ponit ,gregorius in oratione ejus de parabola4 ,hic ,dodrux1 abundans et deliciosus1 infirmo ac mendico ,lazaro micas mensae suae negavit quae cadebant de mensa4 ,hanc domum propter merita pauperis illius honoravimus1 et indulgentias recepimus 774 ,insuper peregrini omnes tam divites quam pauperes exempla emendationis vitae ibi accepimus1 divites in divite voluptuoso1 et in infirmo sepulto continentiam et misericordiam didicerunt2 pauperes vero in ,lazaro paupere1 ulceribus pleno1 et in sinum ,abrahae deportato1 spem et patientiam4 ,de his duobus1 divite et paupere1 habetur ,lucae ,,xvi4 ,de bivio1 in quo angariaverunt ,simonem1 ut tolleret crucem post ,jesum1 quod et fecit4 ,processimus et consequenter in locum venimus1 ubi duae viae se intersecant1 et crucem faciunt1 ita1 quod stans in medio potest procedere ad quamcumque plagam4 ,christus autem in hoc bivio existens cum cruce debilitatus fuit1 et eam remisit ad paululum respirandum4 ,pessimi autem ,judaei festinabant multum1 propter causam praedictam in articulo de tabernis2 et dum ibi staret1 supervenit ,simon ,cyrenaeus1 qui fuerat gentilis et factus proselytus1 ,christi occultus discipulus4 ,hunc angariaverunt1 cogentes eum tollere crucem post ,christum1 ut dicitur ,luc4 ,,xxiii4 ,invitissime autem tulit crucem magistri sui1 quia mysterium adhuc ignoravit et salutem4 ,accurrimus ergo ad locum illum1 et ,christo compassi pariter et congavisi4 ,compassi quidem1 quia non erat ei adjutor aliquis1 nisi hic ,simon1 qui coactus adjuvit eum portare crucem4 ,congavisi autem1 quia jam non unus rusticellus veniens de proxima villa adest portare crucem ,jesu1 sed multi barones1 nobiles et honorati1 de castris et civitatibus longinquis nunc hic assunt1 7#ach ,a7 qui de transmarinis partibus advenerunt voluntarie1 portantes crucem ,domini sui libentissime4 ,in hoc ergo loco nos prostravimus1 et orationibus signatis dictis indulgentias plenarias recepimus 774 ,in hoc loco quondam stabat ecclesia1 quae nunc est tota destructa4 ,de loco1 in quo ,christus flentibus mulieribus dixit3 filiae ,jerusalem etc4 ,ulterius cum processissemus per viam ,domini durissimam1 et iter laboriosissimum1 quod cruce passus transivit1 venimus ad locum1 ubi ,dominus crucem bajulans audiens et videns lamentabilem ululatum mulierum sequentium se praetermissa furentis populi turba ad amantes et plangentes se foeminas oculos et ora convertit1 dicens3 filiae ,jerusalem1 nolite flere super me etc41 ut habetur ,luc4 #bc4 ,in hoc loco sacro in terram prostrati singultibus et fletibus vestigia ,salvatoris nostri deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,ibi etiam quondam stetit ecclesia1 cujus tamen nunc nulla apparent vestigia4 ,de loco1 in quo beata ,virgo perterrita paene exanimis effecta4 ,transeuntes consequenter per sanctam et flebilem viam1 non absque copiosis lacrymis devotorum peregrinorum ad locum venimus1 ubi ad dextram viae partem est altitudo quaedam1 in qua stetit moestissima virgo ,maria toto mane1 quo filius suus in praetorio apud judicem fuit1 ut videret1 quo duceretur1 et sequi posset4 ,cum autem vidisset filium inter duos latrones procedentem cum gravissima cruce1 coronam spineam habentem in capite1 et vultum livorosum sanguine et sputis dehonestatum1 turbis armatorum circumseptum1 mox exterrita corruit1 et syncopizavit4 ,in hoc loco geminato moerore perturbati stetimus1 et post orationes consuetas in terram prostrati locum et humum sanctam deosculati sumus2 indulgentias 77 plenas ibi habuimus4 ,hoc in loco quondam solemnis stetit ecclesia1 quae dicebatur ad sanctam ,mariam de ,spasmo1 ex quo ibi spasmatizavit4 ,hanc ecclesiam ,sarraceni destruxerunt1 relinquentes muros eos stare1 qui erant fortes de quadris magnis1 ut ,sarrecenus sibi super eos muros habitationem erigeret1 quia in delectabili loco est et alto4 ,nam a loco ,calvariae usque ad domum divitis epulonis est descensus1 et a loco1 ubi ,simon angariatus tulit crucem post ,jesum1 est adscensus usque ad locum hunc1 in quo muri ecclesiae sine aedificiis stant4 ,hoc enim insigne de loco refertur1 quod1 cum multi ,sarraceni super veteres muros illos attentaverint sibi domos construere1 numquam aliquis potuit structuram consummare1 sed post labores et sumtus subito constructa corruere1 et hoc totiens contigit1 quod nemo in loco hoc attentat quidquam erigere1 sed dimittunt murorum ruinas vacuas stare4 ,dicunt etiam1 quod nec lapides possunt inde auferri1 in signum sanctitatis loci et futurae ecclesiae ibi aedificandae4 7,b7 ,de loco1 ubi ,dominus ,jesus ad mortem fuit sententionatus1 qui dicitur ,gabatha vel ,lychostratos4 ,inde progressi in vicum venimus1 ad locum1 ubi tempore passionis ,christi erat locus judicii1 dictus hebraice ,gabata1 et graece ,lychostratos1 latine vero collis moeroris1 quia erat altitudo multae moestitiae illis1 contra quos sententia ferebatur4 ,de hoc loco habetur ,joh4 #ai4 ,stat autem in loco illo arcus altus1 de quadratis lapidibus1 flexus de una parte vici in aliam1 claudens superius vicum ad modum portae4 ,supra arcum vero murus est aedificatus1 longitudinem viri habens4 ,in hoc muro sunt immurati duo quadrati lapides albi1 de polito et candido marmore1 a se invicem distincti1 contra vicum respicientes1 ac si pro decore essent muro inserti4 ,tempore enim passionis ,christi erat locus ille ,lychostratos marmoreis tabulis pavimentatus1 et in pavimento fuerunt elevati super alios pavimenti lapides duo politi1 albi et quadrati unus sub tribunali1 ita1 quod judex sedens pro tribunali haberet pedes super eum2 alter vero erat in medio pavimenti1 super quem statuebatur reus judicandus4 ,et per circuitum erant scamna consulum et judicum4 ,ad hunc ergo locum ,gabatha exivit ,pilatus1 ad sententiam peremtoriam faciendam contra ,jesum1 sedens in tribunali1 pedes habens super lapidem1 et ,dominus ,jesus summandus stetit super rei lapidem4 ,hos duos lapides acceperunt fideles1 et eos super arcum hunc muro inseruerunt in perpetuam rei memoriam4 ,in hoc ergo loco genua fleximus1 et adorato ,domino indulgentias accepimus 774 ,reduximus ibi ad memoriam impias ,judaeorum accusationes ,christi1 et proclamationem injustam1 et judicis injusti metum1 et ,christi silentium1 et multa1 quae in hoc loco sacro contigerunt4 ,de praetorio et domo ,pilati1 in qua ,dominus flagellatus1 coronatus et multipliciter vexatus fuit4 ,orationibus finitis in loco praefato surreximus1 et per arcum jam dictum transivimus1 et ad domum ,pilati venimus1 in qua domo1 quanta ,dominus ,jesus sustinuerit1 nullus ,christianus ignorat4 ,erat in ea praetorium1 in quod ,dominus ,jesus duris nexibus vinctus et catena ferrea collo circumdatus judici praesentandus fuit ductus1 accusatus1 examinatus1 ad ,herodem missus1 et iterum reductus in hanc domum1 et interrogatus1 flagellatus1 spinis coronatus1 et multipliciter derisus1 et plenus opprobriis populo fuit ostensus4 ,ante fores igitur illius domus in terram nos prostravimus cum multo fletu1 et orationes in processionali praescriptas diximus1 et indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus1 et surgentes lapides parietum deosculati sumus4 ,libentissime autem domum illam ingressi fuissemus1 sed inhabitatores ejus nolebant eam aperire1 stabamus namque ante domum1 sicut ,judaei stabant1 quando ,christum 7#aci ,a7 praesentabant1 qui nolentes ingredi hanc domum1 ut non contaminarentur1 sed manducarent pascha1 nos vero optavimus totis praecordiis ingredi1 ut contaminationes nostrae et immunditiae mundarentur1 et ut magis sanctificaremur1 sed intromissi non fuimus pro hac vice4 ,post recessum autem militum a ,jerusalem in eam venimus per practicam1 sicut dicetur infra fol4 #bca4 ,b4 ,domus illa1 quamvis per ,titum fuerit cum aliis eversa1 remanserunt tamen muri aliqui1 super quos in reaedificatione alia domus fuit constructa1 et ita species prioris domus ablata4 ,remansit autem arcus portae1 per quam ,dominus inductus et eductus est1 et nunc sub arcu illo non est introitus domus1 sed alibi1 et antiqua porta stat quidem1 sed muro obturata4 ,sunt autem in lapidibus capitalibus et arcualibus antiquae portae rotae sculptae1 et quadranguli1 et trianguli1 sicut si essent astrolabia4 ,et credo1 quod propter aliquam superstitionem antiqui sic habuerint4 ,domus haec tempore passionis ,christi fuit grandis1 multorum habitaculorum1 sed iam est satis stricta ab intra1 locus tamen flagellationis est testudinatus1 et fuit4 ,sed nunc projiciunt inquilini domus omnes immunditias et purgamenta domus in eum sanctum locum4 ,in illa domo fuerunt columnae illae ,,vii sudantes1 de quibus dictum est supra fol4 #aac4 ,a4 ,et in eam ascendebatur per marmoreos gradus ,,xxviii4 ,et cum ,dominus sursum duceretur captivus cum furia et violentia1 in gradu ,,xi4 cecidit supra sanctam suam faciem1 ita1 quod de naribus et ore sanguinem emisit1 qui super gradum fluxit4 ,hi gradus1 ut dicitur1 translati sunt a ,jerusalem ,romam1 et positi ad sanctum ,johannem ,lateranensem pro ascensu ad sancta sanctorum1 et quotiescumque quis per eos adscendit1 indulgentias plenariae remissionis acquirit4 ,in maxima autem habentur veneratione hi gradus1 per quos peregrini non ascendunt nisi super genua denudata1 et dum ad ,,xi gradum veniunt1 ibi se prosternant1 et diutius devotiusque orant1 et locum deosculantur1 ubi signum effusi sacri cruoris cernitur2 qui locus est ferreis cancellis circumdatus4 ,non solum autem indocti et simplices id agunt1 sed domini ,cardinales et doctissimi per gradus illos modo praedicto pro indulgentiis ascendunt1 et eos in domo ,pilati stetisse praedicant4 ,domus regis ,herodis1 in qua ,christus fuit spretus et illusus4 ,a domo praedicta recessimus1 et per vicum progressi venimus ad alium vicum1 qui de illo sursum ducit per ascensum1 et derelicto vico1 per quem de monte ,calvariae descenderamus1 vicum illum ascendimus1 et ad unam magnam domum venimus1 quae fuit domus ,herodis regis1 in quam ,dominus ,jesus ductus fuit a ,pilato per illum ascensum1 in qua spretus fuit ab exercitu ,herodis1 et veste alba illusus1 et multa perpessus1 ut dicunt ,evangelistae4 ,dicitur1 quod vestis ,christis alba1 qua in domo ,herodis illusus fuit1 erat ad modum scapularis ,praedicatorum et ,carthusiensium4 ,ante hanc domum prostrati ,dominum precabamur1 7,b7 et indulgentiis acceptis surreximus 774 ,ingressum enim in domum hanc in mea prima peregrinatione habere non potui1 quia tunc erant in ea scholae puerorum ,sarracenorum1 in quibus pueri instruebantur4 ,in mea vero secunda peregrinatione repente repulsi fuimus a domo1 quia praefectus civitatis suas concubinas in ea locatas habuit1 propter quas etiam post abscessum peregrinorum ingressum habere non potuimus4 ,de domo ,simonis ,pharisaei1 in qua mulier peccatrix poenituit4 ,festine domum ,herodis dereliquimus1 ne praefectum offenderemus1 et in vicum pristinum descendimus1 et ante fores cujusdam domus substitimus4 ,in illa enim domo dicitur habitasse ,pharisaeus ille1 qui rogabat ,jesum1 ut manducaret cum illo1 et cum ibi esset1 venit mulier1 quae erat in civitate peccatrix1 et mirae poenitentiae et devotionis obsequia praestitit1 ut habetur ,luc4 ,,vii41 adeo1 ut etiam secundum ,gregorium saxeum pectus lacrymae,,tr#bdf illius,,tr#bdg peccatricis ad exemplum poenitendi emolliat4 ,quot enim habuit in se delectamenta1 tot de se praebuit holocausta2 et convertit ad numerum virtutum numerum criminum1 ut totum serviret ,domino in poenitentia1 quidquid ex se ,deum contemserat in culpa4 ,ante hujus domus fores procubuimus1 et indulgentias accepimus 774 ,porro videtur esse diversitas ,evangelistarum de domo praedicta4 ,lucas ubi scripsit1 videtur dicere velle1 quod in ,jerusalem hoc sit factum4 ,sed ,marci #ad4 et ,joh4 #ab4 et ,matth4 #bf4 dicitur factum ,bethaniae in domo ,simonis leprosi4 ,ideo dicunt quidam magistri et sancti doctores1 ut ,hieronymus contra ,iovinianum cap4 #df4 ,et quod ,evangelista ,lucas loquitur de alia muliere1 quam alii tres1 qui de ,maria ,magdalena loquuntur1 et suum officium exhibuit in ,bethania1 alia autem in ,hierosolyma in domo hac4 ,et huic dicto demonstratio sanctorum locorum concordat1 quia hic ostenditur domus ,simonis ,pharisaei1 et in ,bethania domus ,simonis leprosi4 ,nisi quis velit dicere1 quod ,maria ,magdalena in principio conversionis suae in hanc domum venit1 et lacrymis pedes ,domini rigavit1 et postea circa tempus passionis in ,bethania1 effudit unguentum super caput discumbentis1 et quod fuerit una eademque mulier4 ,quod ego magis credo esse4 ,de schola beatae ,mariae ,virginis1 in qua literas didicit2 ea an literas didicerit1 resolvitur4 ,surreximus ab oratione de praedicta domo1 et consequenter properantes ad aliam,,tr#bdh quandam magnam domum venimus1 de lapidibus quadris1 sectis1 et sculptis1 quae annexa erat atrio templi dominici4 ,dicunt autem quod eadem domus fuerit schola beatae ,virginis1 in qua literas didicit1 quando per parentes templi servitoribus praesentata fuit1 divino mancipanda obsequio4 ,hanc domum cum admiratione contemplabamur1 et dubium in nobis ortum est1 utrum beata ,virgo ,maria literas ab aliquo homine didicerit1 et quis ,judaeus ejus magister fuerit4 ,cum dicat ,sap4 #g43 ,omnium artifex docuit me 7#adj ,a7 sapientiam4 ,dominus enim omnium dilexit eam1 ideo est ipsa doctrix disciplinae ejus1 et electrix operum illius ,sap4 #h4 ,ideo videtur1 quod non fuerit ab homine instructa4 ,insuper ,damm4 dicit1 quod beata ,virgo a nullo illustrium vincitur4 ,sunt autem aliqui sancti1 qui non ab homine1 sed per revelationem ,jesu ,christi didicerunt1 sicut ,st4 ,paulus ad ,galat4 #a de se testatur4 ,sed et ,salomon non ab homine1 sed divinitus didicit sapientiam4 ,et caeteri apostoli omnes doctores orbis facti per inspiratam scientiam4 ,sanctus etiam ,thomas de ,aquino magis dicit se orando studuisse1 quam legendo4 ,sic et ,s4 ,catharina de ,senis instructa per ,dominum ,jesum libros scivit legere1 et scripturas1 et tamen nullius apicis nomen aut conditionem novit1 nesciens distinguere ab a4 b41 vel b4 a4 c41 ut videretur ejus instructio miraculosa4 ,sancta etiam ,maria aegyptiaca in deserto novit scripturas per ,domini revelationem4 ,ut quid ergo dilecte frater ,evagator1 ostende mihi scholam1 in qua litteras beatissimam ,virginem ,mariam didicisse dicis1 si a nullo illustrium vincitur quomodo ab homine instructa est8 ,cum alii per inspirationem notitiam ,scripturarum habuerint1 quis ,judaeus fuit magister ejus1 quae ab initio viarum suarum possedit aeternam sapientiam8 ,attende frater dilecte1 et domum hanc nequaquam spreveris1 sed eam scholam beatae ,virginis fuisse crede4 ,quamvis enim doctore homine indigna,,tr#bdi non fuerit1 discipula tamen fieri propter meritum humilitatis non recusavit1 sicut etiam legalem purgationem accepit1 non ex necessitate1 sed ex humilitate4 ,sic etiam ,dominus ,jesus1 aeterna sapientia1 inter doctores sedit1 eos audiens et interrogans et nec auditu nec interrogatione proficere in scientia potuit4 ,recessimus ergo ad murum domus illius1 et eum deosculati sumus1 et indulgentias accepimus 77 et consuetas orationes diximus4 ,de templo ,domini1 quod dicitur templum ,salomonis4 ,paululum inde progressi ad locum venimus1 ubi ad dextram transitus erat testudinatus1 qui transitus erat dealbatus1 et lampades ardentes pendebant in eo2 ante illum transitum stetimus1 et per eum in templi atrium prospeximus1 ipsum etiam templum1 quod nominant ,salomonis1 vidimus4 ,fleximus ergo genua1 et verum illius templi ,dominum adoravimus1 et indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus ibi4 ,quamvis enim templum hoc pro nunc sit muschea et maledictus ,machometus in ea colatur1 olim tamen erat ecclesia sanctissima1 et futura est1 et multiplici miraculo ,salvatoris nostri sanctificata4 ,ideo indulgentiae non obstante ,machometo durant1 cum ipsa ecclesia stet in sanctissimo loco1 et olim fuerit ,christo aedificata et dedicata4 ,de hoc templo et ejus descriptione1 et quis eam aedificaverit1 et quale moda sic sit1 dicam fol4 #beg ,a et in sequentibus4 ,de ,sarracenorum muscheis1 quas ,canones nominant mesquitas1 vide in spec4 histor4 ,libr4,,tr#bej #bd4 ,c4 #hb1 et infra ,p4 ,,ii4 fol4 #ajd4 ,de loco nativitatis beatae ,mariae ,virginis super piscinam probaticam4 7,b7 ,repulsi autem citius fuimus a templi inspectione4 ,non enim aequanimiter ferunt ,sarraceni1 ut hoc templum inspiciamus1 vel quod ei quovis modo appropinquemus4 ,secessimus ergo ab eo1 et progressi de vico1 quum ad sinistram alium vicum intravimus1 ad quandam ecclesiam magnam venimus1 cui adjacet solemne monasterium cum omnibus officinis claustri1 in qua olim deguerant sic moniales sub abbatissa ,ordinis ,s4 ,benedicti1 et erant divites et sanctae4 ,sub illa ecclesia est locus nativitatis ,mariae beatae ,virginis1 quia ibi erat domus ,joachim et ,annae4 ,sarraceni ex illa ecclesia fecerunt muscheam1 quapropter nobis ingressum nobis non indulgent4 ,stetimus ergo et orationes consuetas ante fores ecclesiae perfecimus et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,verum post peregrinorum recessum intromissi fuimus nos1 qui in ,jerusalem remansimus1 cum magna tamen difficultate et occulte1 ut fol4 #bcj1 in latere ,b1 et ibidem etiam describitur locus et monasterium4 ,et notandum1 quod ,sarraceni singulariter conantur illam ecclesiam etiam a memoriis ,christanorum delere1 quia in argumentum mendacissimi ,alcorani est ibi4 ,habet enim ,alcoranus1 quod beata ,maria ,virgo fuerit filia ,miriam1 soror ,aaron et ,moysis1 quod deliramentum falsissimum est1 ut patet de cribra ,alcor4 l4 #a4 c4 #a4 et lib4 #c4 c4 #ag4 ,de probatica piscina ,bethsaida1 ubi paralyticus sanatus est4 ,prope ecclesiam illam ducti fuimus per arctum vicum1 et domum quandam pulsavimus1 in qua residebant pauperes ,sarraceni1 qui ostium reserantes nolebant nos intromittere nisi prius daremus eis aliquot denarios4 ,quod cum factum fuisset1 ingressi sumus1 et per gradus lapideos in unam curiam vel planitiem non multum magnam descendimus1 quae vallata muris quondam fuit1 et adhuc pro parte est4 ,et sunt per gyrum portae arcuatae4 ,in illo loco erat tempore ,christi piscina probatica1 quae cognominabatur hebraice ,bethsaida1 ubi ,dominus ,jesus paralyticum sanavit1 ut dicitur ,joh4 ,v4 ,habebat autem piscina haec aquas1,,tr#bea quae confluebant tempore pluviarum ex stillicidiis templi1 et in ea oves et alia pecora in templo immolanda lavabantur4 ,salomon etiam jussit lignum1 quod ei ,sibylla monstraverat1 et in quo ,christum pati praenuntiaverat1 visceribus hujus piscinae immergi4 ,quod ibi latuit usque ad tempus passionis ,christi1 et tunc supernatavit1 et acceptum crux ,christo factum est4 ,propter dignitatem hujus ligni creditur angelus de coelo descendisse et aquam movisse1 post ejus motum unus sanabatur1 qui primus in ea cecidit4 ,ibi ,dominus quendam sanavit1 qui ,,xxxviii4 annis motum aquae exspectavit1 ut patet ,joh4 ,v4 ,haec piscina nunc nullas habet aquas1 sed in ejus medio est quaedam facta cisterna1 quae pluviales aquas suscipit4 ,in hoc ergo loco dictis orationibus1 ut in processionali signatum est1 indulgentias recepimus1 77 et terra deosculata de loco ascendimus1 et iterum in vicum priorem transivimus 7#ada ,a7 et ex opposito alium vicum ingressi ad quandam magnam piscinam venimus cum abundanti aqua1 quae ab antiquo fuit ibi1 et in ,scriptura nominatur piscina interior1 quam ,ezechias rex ,juda fecit1 et in eam praeter aquas pluviales induxit aquas superioris fontis ,gihon incidens ferro petram1 ut dicitur ,eccl4 #dh4 et #d4 ,reg4 #bj4 ,nam multo studio ab antiquo usque nunc fuerunt in ,jerusalem facta aquarum retinacula1 ad quae tempore hiemali1 et pluviali aquae de tectis concurrerent1 ut per aestatem civitas aquas haberet4 ,caret enim sancta civitas aquis propriis et nutritur aquis de coelo vel a longinquo inductis4 ,credo quod hodie major cura sit1 quomodo civitas sancta provideatur de aquis1 quam prius umquam fuerit1 quia ,sarraceni continuis et cottidianis baptismatibus utuntur1 magis quam ,judaei2 igitur lavatoria multa habent1 et mirabili industria inducunt aquas in ,jerusalem4 ,ut patet fol4 #bdi ,a4 ,b4 ,peregrinatio vallis ,josaphat sequitur4 ,visa piscina illa consequenter processimus1 et ad finem civitatis venimus in parte aquilonari ad portam1 quae olim dicebatur porta ,ephraim1 quia per eam via est ad montem ,ephraim1 nunc vero dicitur porta ,s4 ,stephani1 quia per eam fuit eductus1 et extra in valle lapidatus4 ,per hanc portam est via in ,sichem1 ,samariam et ,galilaeam provinciam4 ,exivimus ergo per portam illam1 et quam statim extra venimus1 dereliquimus vias aquilonis1 quas e regione respicit1 et convertimus nos ad orientalem plagam contra montem ,oliveti1 et procedentes civitatem sanctam in dextro latere habuimus4 ,cum autem venissemus ad angulum muri1 in quo murus orientalis jungitur aquilonari1 convertimus nos ab oriente contra austrum et per longitudinem muri prospeximus usque ad aliam civitatis portam magnam orientalem1 cujus turris altitudo dejecta est1 et rupta2 haec autem porta dicitur porta aurea1 per quam ,dominus ,jesus in die palmarum intravit1 sedens in asino1 sub qua ,joachim et ,anna convenerunt ad ante jussum1 quoniam divino oraculo acceperant1 nasci de se ,mariam ,virginem4 ,hoc etiam spectabile miraculum ibi contigit1 quando ,heraclius imperator1 hostibus devictis1 et cruce1 quae capta fuerat a ,persis1 redemta1 hic per eam portam equo residens cum imperiali pompa intrare voluit1 mox ut ad portam hanc venit1 submiserunt se lapides1 et integer clausus murus factus est4 ,nec ingredi valuit1 quousque omnem saeculi pompam deposuit1 et cum omni suo exercitu discalceatus humiliatusque intrare meruit cum cruce ,domini4 ,ad hanc portam fuit ,dominus deductus honorifice a monte in templum cum palmis et ramis virentibus1 et intravit cum laude et gloria tali1 sicut legitur #a ,maccab4 #ac4 ,simonem ingressum fuisse1 et sicut habetur #b ,maccab4 #aj4 de thyrsis et ramis viridis et palmis4 ,sarraceni non sinunt nos ad hanc 7,b7 portam accedere1 et nequaquam permissi fuimus ibi ire1 quia ante eam sunt ,sarracenorum sepulturae1 super quas ,christianos non sinunt ambulare4 ,genua tamen contra eam fleximus1 et adorato ,domino indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,data est enim hujusmodi indulgentia omnibus contra hanc portam e regione respicientibus et adorantibus1 totiens quotiens id fecerint4 ,creditur enim1 quod reliquiae illorum murorum1 qui hodie ibi stant1 sint adhuc de vera porta aurea1 per quam ,dominus intravit asino sedens1 quia ,titus1 dissipans ,jerusalem1 reliquit quasdam turres pro fortalitiis et custodiis1 de quibus turris portae aureae una fuit1 cum vectibus relicta4 ,unde vectes ejus hodie sunt cupreis laminis deauratis tectae4 ,de quibus laminis et clavis occulte accipiunt ,sarraceni petias et particulas et ,christianis vendunt1 quia multi ,christiani valde laborant ad habendum aliquid de illa porta1 et saepe mortis periculis se exponunt noctibus accedentes et de ea vellentes particulas4 ,quidam pecuniis non parcunt1 sed ,sarrecenum aliquem disponunt pro pretio1 qui de ea discerpat1 et eis tribuat cuprum vel lignum pro auro et argento4 ,causa autem1 quare reliquiae illius portae ita carae sunt1 est1 quia dicitur 7an superstitiosum sit1 ignoro71 quicumque aliquid de illa porta secum portat1 quod apoplexia et morbus caducus et pestilentia eum non potest invadere4 ,iuxta hanc portam quondam1 dum ,christiani ,jersualem habebant1 fiebat magnum,,tr#beb festum in die palmarum4 ,nam in vigilia vel sabbatho palmarum clerus omnis in ,bethaniam exibat1 et vigilias per noctem celebrabant in ecclesia sancti ,lazari1 et crepusculo cum processione ascenderunt de ,bethania in ,bethphage1 et ibi aliquem de magnis episcopis posuerunt super asinum1 inductum sacerdotalibus vestibus1 et contra civitatem sanctam processerunt4 ,eis autem descendentibus de monte ,oliveti reliqui clerici et religiosi cum universa plebe de civitate eis obviam cum ramis palmarum processerunt1 et modo evangelico de olivis ramos caedebant et projiciebant in viam1 et vestimenta sua in via prosternebant clamantes3 ,osanna1 etc4 ,et cum de valle sursum contra portam ascenderunt1 portas ipsas claudebant1 et juvenes supra turrim stabant1 cantantes3 ,gloria1 ,laus et caetera4,,tr#bec ,et finito hymno deducebant episcopum cum magno jubilo in templum4 ,post perditionem vero civitatis sanctae et ,latinorum expulsionem continuaverunt ,armenii cum eorum episcopo hanc festivitatem multis annis1 quousque diabolo instigante ibi suos damnatos mortuos sepelire coeperunt1 et ex tunc portam obturaverunt4 ,nunc vero ita diem palmarum festinant3 ipso die post ,officium divinum et cibi sumtionem exeunt fratres montis ,syon in ,bethaniam1 et cum processione et cantu ascendunt in ,bethpage1 7#adb ,a7 ibique aliquem fratrem sacris indutum ponunt super asinum1 et cum laudibus ipsum comitantur contra civitatem4 ,in,,tr#bed descensu autem montis ,oliveti accurrunt eis caeteri ,christiani orientales cum ramis palmarum et olivarum et cum prosternatione vestimentorum1 et deducunt eum usque in torrentem ,cedron1 et ibi finitur processio1 non enim audent sic cum laudibus contra civitatem ascendere1 ne ,sarraceni cum lapidibus processionem confundant4 ,et satis mirum est1 quod tantum committunt2 nam ante centum vel quinquaginta annos non permisissent1 nec ante ,,xx annos in tanta libertate erant ,christiani1 sicut nunc sunt4 ,deus pro sua laude adaugeat1 ne in finem claudantur ora canentium se in tam sanctissimis locis4 ,de loco1 ubi ,saulus servavit vestimenta lapidantium sanctum ,stephanum4 ,expediti circa portam auream venimus descendendo per praeceps via aspera et lapidosa ad locum quendam1 ubi stat petra1 quae est in summitate plana4 ,super hanc petram posuerunt vestimenta sua carnifices illi1 qui sanctum protomartyrem ,stephanum lapidare volebant1 ut expeditius jactare possent1 et fortius ictibus ,sanctum perimere4 ,et ,saulus adolescens huic aderat spectaculo1 et zelo pro ,judaismo accensus omnium vestimenta custodiebat1 ut sine sollicitudine lapidarent1 quatenus sic omnium magis juvaret4 ,sedebat autem ,saulus supra vestimenta et petram fremens in ,stephanum et blasphemans ,christum4 ,hunc ergo locum deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco1 ubi ,s4 ,stephanus fuit lapidatus4 ,paululum ab illa petra descendimus contra torrentem ,cedron1 et ad locum venimus1 in quo ,stephanus fuit lapidatus1 ubi prositis genubus pro lapidantibus orabat1 et cum gaudio suscepit lapides4 ,igitur canitur de eo3 ,lapides torrentis illi dulces fuerunt4 ,quantum autem oratio ,stephani,,tr#bee valuerit1 dicit ,augustinus3 si ,stephanus non orasset1 ecclesia ,paulum non haberet4 ,in hoc ergo loco ipsos lapides deosculati sumus1 et indulgentias suscepimus 774 ,siquidem locus ille repletus est lapidibus limpidissimis torrentis4 ,in illoc loco quondam stetit ecclesia venerabilis1 cujus tamen vix comprehendi possunt vestigia4,,tr#bef ,ad sinistram enim adhuc remanserunt aliqui muri4 ,locus ille valde sanctus est1 quia ibi mortem1 quam ,salvator pro omnibus pati dignatus est1 ipse ,stephanus primus in hoc loco reddidit ,salvatori4 ,de valle ,josaphat1 et de torrente ,cedron4 ,ab hoc loco consequenter descendimus in vallem ,josaphat1 usque in torrentem ,cedron4 ,haec vallis alio nomine dicitur ,cela1 secundum ,hieronymum1 et torrens ,cedron dicitur ,chrinarus4 ,dicitur autem vallis ,josaphat eo1 quod rex ,josaphat solemne sepulchrum 7,b7 in ea sibi excidi fecerat1 de quo dicetur fol4 #agf ,a4 ,infimum illius vallis dicitur torrens ,cedron1 qui quidem torrens aestivo tempore siccus et torridus est1 sed hiemali tempore ex revolutione nivium fluit aquis4 ,dicitur etiam1 quod aliquando super torrentem illum fuerint cedri plantati1 a quibus dictus sit torrens ,cedron et cedrorum4 ,haec vallis et torrens venit a parte aquilonari et contra austrum descendit1 dividens montem civitatis et templi et montem ,syon et ,gion1 a monte ,oliveti et a monte offensionis1 et continuatur cum valle ,siloe et cum valle ,hermon1 quae contra orientem flectitur1 et usque ad ,sodomam extenditur4 ,unde torrens ,cedron1 quando aquas habet1 decurrunt aquae ejus usque in mare mortuum per longum spatium gyrans in curvitate vallis4 ,nonnulli,,tr#beg tamen volunt dicere1 quod torrens ,cedron habuerit olim continuas aquas fluentes1 et adhuc habeat sub terra meatum suum1 quia vallis illa per consequentes devastationes civitatis sanctae fuit ruinis injectis repleta in imo1 et sub illis ruinis dicunt decursum torrentis sempiternum esse4 ,quod ego non credo esse verum1 quia per vallem illam descendi usque in ,sodomam1 longe a ,jerusalem per profundissimos torrentes1 ubi nullae ruinae sunt injectae1 et tamen non guttam aquae semper fluentis potui considerare1 sed solum siccum torrentem1 per quem suo tempore est aquarum decursus ad horam1 nec sit dubium alicui1 si torrens ille habuisset antiquitus aquas semper ex fonte manantes1 hoc sacra ,scriptura nequaquam tacuisset4 ,et si adhuc sub terra esset sempiternus ejus fluxus1 ,jerosolymitae adjutorio omnium orientalium foderent usque ad ripam1 quia aquae vivae pretiosae sunt in ,jerusalem1 et indigent eis1 et dudum ars inventa fuisset1 quod aquae sursum in civitatem directae fuissent1 sicut aquae fontis ,siloe1 quas dicit ,nicol4 de ,lyra in civitatem sursum quondam cursum habuisse2 de quo tamen multum miror1 cum fons ille sit profundus sub monte ,syon4 ,de illis iam dictis vallibus1 et de torrente et fonte ,siloe1 et de montibus paullo ante nominatis in sequentibus saepe mentio fit4 ,ideo volui modicum praemittere pro faciliori intellectu sequentium4 ,igitur cum ad ima vallis venissemus1 transivimus torrentem per ipsum lapideum pontem1 qui arcuoso opere est factus1 et ad radices montis ,oliveti venimus1 et paululum ascendentes de torrente ad fontem draconis venimus1 de quo habetur ,nehemiae #b4 ,ibi contuli cum dominis militibus de diligentia ,nehemiae1 quomodo de captivitate de terra longinqua in ,jerusalem venit1 et gyrans nocte civitatem vidit ruinas ejus1 stetitque juxta puteum illum1 et deliberavit1 quomodo muros ,jerusalem dejectos et turres collisos et portas dissipatas et domos desolatas et templum combustum reaedificare posset cum licentia ,artaxerxis regis4 ,in quo facto segnities principum nostrorum reprehenditur1 qui nullam curam habent pro recuperatione 7#adc ,a7 civitatis sanctae1 ac si non esset necessaria4 ,quare autem cisterna illa dicatur fons draconis1 non memini me legisse2 puto tamen1 quod aquas olim habuerit ex aliqua origine fluente1 a qua per dracones vel gurgites sint aquae in cisternam hanc inductae4 ,sic enim regio ,draconitidis dicta est ab eo1 quia nullas aquas habet nisi per dracones et per subterraneos meatus inductas4 ,de ecclesia sepulchri beatissimae ,mariae ,virginis in valle ,josaphat4 ,adscendimus consequenter et ad latus sinistrum declinavimus ad ecclesiam sepulchri beatissimae ,mariae ,virginis1 quae profunde in terrae visceribus petris et rupibus est incisa4 ,dicunt tamen aliqui1 quod in exordio suae aedificationis non fuerit sub terra1 sed supra2 et quod per inundationes aquarum de monte ,oliveti secum ducentium sit cooperta et propter vallis repletionem4 ,porro1 supra ingressum est quoddam aedificium in modum capellae factum1 et ante ostium est atrium quadris marmoreis aedificatum4 ,in hoc antrum descendimus et contra introitum ecclesiae properavimus1 cumque ad ostium ecclesiae venissemus clausum invenimus1 nec custodem ecclesiae praesentem4 ,dicebant tamen nobis ,sarraceni prae foribus sedentes1 quod in continenti esset adfuturus4 ,est enim sacrae illius ecclesiae aedituus homo sarracenus1 qui a suo patre custodiam illius ecclesiae haereditavit1 cui hoc1 quod subjectum est1 accidit3 ,sarracenus ille1 scilicet pater illius1 qui hodie est aedituus1 nescio quo servitio promeruit1 quod ,soldanus hanc ecclesiam sibi pro munere donavit1 ut sibi inde quaestum a peregrinis conquireret4 ,accepta ergo ecclesia videns1 quod ,christiani eam cum magno furore visitarent1 adgravavit pretium1 quod intrantes sibi solvere solebant1 in tantum1 quod de persona non minus quam ,,ii ducatos pro ingressu habere volebat4 ,propter quod gravamen peregrini resignaverunt visitationem ejus1 et nemo amplius intravit1 et locus quasi in oblivionem venit4 ,quadam autem nocte apparuit in somnis beata ,maria ,virgo illi ,sarraceno avaro1 durissimeque eum arguit1 dicens3 mente et sensu perdite inimice ,dei1 et legis praevaricator1 impedimentum honoris mei1 qua temeritate praesumsisti claudere fores meas servitoribus meis peregrinis8 ,surge igitur velox1 et omnibus peregrinis gratis et sine gravamine patefacito ostium sepulchri mei4 ,sin autem1 corpus tuum vermibus scaturiet1 et domus tua citius destruetur4 ,et his dictis disparuit4 ,sarracenus autem plenus timore evigilavit1 et tremebundus surrexit1 et omnia1 quae sibi dicta fuerant1 familiae suae revelavit1 prohibens1 ne de caetero aliquem ,christianum repellerent ab ecclesia ingressu1 sed omnibus gratis aperirent et hoc posteris suis post eum fieri mandarent 7,b74 ,et ita factum est usque in hunc diem4 ,stantibus ergo nobis ante fores ecclesiae venit ,sarracenus1 vir grandaevus1 filius supradicti1 cui beata ,virgo apparuerat1 et ostium reseravit1 intrareque permisit1 et ad quemlibet in suo idiomate dixit3 vade1 et ,deum adora1 et virginem ,mariam lauda4 ,ingressi autem ostium descendimus per gradus marmoreos quinquaginta duos in profundum1 et cantor in descensu inchoavit alta voce hymnum3 ,o gloriosa domina etc4 ,quem nos prosecuti cum magno gaudio cantavimus1 et in ecclesiae medio ad sepulchrum beatissimae ,virginis venimus1 quod ingressi unus post alium tumbam sacram devotissime deosculati sumus1 et cum gratiarum actione indulgentiam 77 plenariae remissionis accepimus1 et post hymnum3 ,o gloriosa etc43 ,salve regina cantavimus cum aliis etc4 ,valde jocundi in hoc sacro loco fuimus1 et cum jubilo cantavimus4 ,numquam audivi tam suavem et bonam resonantiam in aliqua ecclesia1 sicut in illa et in specu inventionis crucis sanctae1 ut dixi supra fol4 #aag4 ,a4 ,aliquando solus in hac,,tr#beh ecclesia fui per horam1 vel duas1 et ut mihi placuit oravi et cantavi1 nec potest vox cantantis superius audiri4 ,notavi hoc aliquoties1 quia aliquoties in illa ecclesia fui1 quod semper peregrini laetiores et jocundiores sunt in hac ecclesia1 quam in aliis locis4 ,et merito4 ,ex hoc enim loco gloriosa ,virgo coelos ascendit1 et ineffabiliter sublimata cum ,christo regnat in aeternum4 ,regina mundi1 inquit ,jeronymus1 in hoc loco de praesenti saeculo nequam eripitur1 ideo gaudete1 quia secura de sua immarcessibili gloria hinc ad coeli venit palatium1 quam idcirco de praesenti saeculo transtulit1 ut pro peccatis nostris fiducialiter intercedat4 ,nulli etiam dubium1 quin in hora assumptionis beatissimae ,virginis omnem coelestem ,jerusalem exultasse ineffabili laetitia1 et cum omni gratulatione jubilasse4 ,creditur enim1 quod ,salvator per se totus festinans huc cum universa coelestis regni militia venit1 et anima corpori reunita eam resuscitavit1 et cum gaudio secum in throno collocavit4 ,nec credendum est1 quod casu beatissima ,virgo ,maria elegerit suam sepulturam in valle ,josaphat1 sed hac ratione1 ut peccator metuens astare in hac valle futuro tremendo judicio1 nunc ipsam vallem praeocupet1 et matrem nunc imploret1 in obsequium ejus se exhibeat1 et revocari in hanc vallem non timeat1 si favorem matris judicis obtinebit4 ,dereliquit autem beata ,virgo pro nostra consolatione in sepulchro sudarium et vestes1 quae per ,juvenalem1 patriarcham ,jerosolymitanum ad instantiam imperatricis ,constantinopolim translatae sunt4 ,descriptio ecclesiae et sepulchri beatae ,virginis in valle ,josaphat4 ,ecclesia beatae ,virginis in valle ,josaphat dicitur ecclesia assumtionis1 et juxta eam erat quondam monasterium monachorum1 ,ordinis sancti ,benedicti1 et ,abbas infulatus1 cujus tamen monasterii nec vestigia cernuntur jam1 sed horti olivarum et ficorum sunt per gyrum4 ,ipsa vero ecclesia1 ut dixi1 est subterranea nunc1 quamvis olim non fuerit1 ut patet intuenti parietes1 7#add ,a7 in quibus adhuc fenestrae sunt1 sed sine lumine1 quia pluviarum inundatio secum terram de monte trahens eam operuit1 nec habet lumen1 nisi in ejus orientali parte est apertura facta versus coelum1 et per hoc foramen parum de lumine intrat1 et solum unum ecclesiae,,tr#bei angulum illustrat4 ,hoc foramen est superius muro et margine circumdatum1 ad si esset cisterna4 ,haec ecclesia1 secundum ,hieronymum in sermone de assumtione1 est fabricata miro lapide tabulata1 sed a parte aquilonari sepulchri non est marmore vestita1 sed nuda ibi patet petra1 de qua fuit monumentum excisum1 et est alta testudinata1 plura habens altaria4 ,sepulchrum vero ,virginis stat in medio1 et est domuncula1 sicut monumentum ,domini1 et est magnifice decoratum1 et lampadibus illustratum1 plus quam dominicum sepulchrum4 ,habet autem duo ostiola3 unum venit ab occidente e regione tumbae sacrae1 quae in orientali parte stat1 caput habens ad meridiem1 et pedes ad aquilonem4 ,aliud ostiolum est ab aquilone1 et per unum est ingressus1 per aliud egressus1 quod non est in sepulchro ,domini4 ,in ipso sepulchro leguntur etiam ,missae1 sicut in ,domini monumento1 et ego ipse plures in eo celebravi1 et est locus celebrandi omnium ,christianorum1 cujuscumque ritus sint1 nec est alicui appropriatus locus ille4 ,caetera vero altaria illius ecclesiae sunt ritibus aptata4 ,nam altare sepulchro proximum est ,armenorum4 ,secundum sub umbrosa testudine est ,georgicorum4 ,tertium sub fenestra in choro contra orientem est ,graecorum4 ,quartum ad aquilonem in angulo est ,latinorum4 ,quintum juxta primum gradum ascensionis est ,indianorum4 ,et ibi est pretiosum sepulchrum de candido et polito marmore1 in quo est sepulta venerabilis ,begina ,milecendis1 quae hanc ecclesiam aedificavit4 ,ab utroque autem latere graduum sunt sepulchra ornata1 et nonnulli dicunt1 quod in uno sancta ,anna1 mater beatae ,virginis1 sit sepulta2 in altero vero ,joachim1 pater ejus4 ,in ipsa ecclesia est una profunda cisterna1 habens frigidas et claras aquas1 et illi1 qui dicunt1 quod torrens ,cedron sub terra decursum suum habeat1 dicunt1 aquas illas esse de torrente de subtus fluente2 et in hujus signum1 quando quis solus est in ecclesia illa1 et aurem super os cisternae tenet1 audit1 ut sibi videtur1 sonitum decurrentium aquarum sub terra4 ,alii dicunt1 quod fons ille aquas habeat de ,paradiso fluentes in honorem beatae ,virginis et nostram consolationem4 ,non possunt utique esse aquae pluviales1 cum nimis profunda in terrae visceribus sit cisterna illa4 ,et tantum de illo4 ,vide1 si placet1 plura de hoc sub die assumtionis4 ,sanctus ,thomas apostolus ibi recepit cingulum a beata ,virgine4 ,laudibus finitis in illa sancta ecclesia reascendimus1 et sponte ,sarraceno1 aedituo ecclesiae1 aliquos denarios dedimus1 ut eo libentius 7,b7 ,christianos catholicos peregrinos intromitteret1 et egressi coemeterium convertimus nos ad montem ,oliveti1 clivum ejus ascendentes4 ,et cum parum ascendissemus1 ad locum venimus1 ubi dicitur stetisse sanctus ,thomas apostolus1 in hora assumtionis beatae ,virginis1 et audiens concentum coelestium turmarum suspexit1 et vidit matrem ,domini cum corpore et anima coelestia regna petere1 quae eidem projecit cingulum suum1 in fidei suae soliditatem1 quod cum ineffabili gaudio recepit1 idque coapostolis demonstravit1 certificans eos de assumtione in corpore et anima4 ,sicut enim hic apostolus meruit ,christi vulnera tangere1 ut cognosceret1 ,christum vere resurrexisse1 sic meruit cingulum ,virginis gloriosae accipere1 ut eam cognosceret corpore et anima assumtam fuisse4 ,et sicut tactu vulnerum gloriosi ,christi solidavit in nobis resurrectionis fidem1 sic in hoc facto solidavit in nobis devotionem assumtionis ,mariae4 ,in hoc ergo loco orationes signatas legimus1 et terram deosculantes indulgentias recepimus4 774 ,de loco orationis ,christi in monte ,oliveti et agoniae1 et peregrinorum devotio in illo loco4 ,consequenter progressi paululum in clivo montis sancti inter macerias hortorum venimus ad os cujusdam speluncae et cavernae petrarum patens1 et ingressi spatiosum et pulchrum specum invenimus1 non quidem arte et manu factum per rupis incisionem1 sed a creatione ab initio formatum et dispositum1 ut esset locus orationi1 meditationi et contemplationi1 aptissimus1 et solitudinem desideranti congruus4 ,hunc specum ,dominus ,jesus frequenter noctibus intrabat1 exiens de civitate1 et ibi in oratione vigilias sanctissimas continuabat4 ,ad hunc specum venit ,nicodemus nocte ad ,dominum ,jesum1 et dialogum altissimae theologiae ibi conficiebat1 quem ,s4 ,johannes ,evangelista conscripsit ,joh4 ,,iii4 ,hic est locus1 quem sciebat ,iudas1 quia frequenter cum discipulis in eum exivit ,dominus1 ut dicitur ,joh4 ,,xviii4 ,in nocte ergo post ultimam coenam egressus ,jesus de civitate trans torrentem ,cedron1 ubi erat hortus1 et in horto specus1 in quem introgressus positis in terram genibus oravit procumbens1 seque prosternens lacrimabili voce dicens3 ,abba1 pater1 omnia tibi possibilia sunt1 transfer calicem hunc a me2 sed non quod ego volo1 sed quod tu4 ,et trina vice hac oratione dicta factus in agonia prolixius orabat1 et prae moerore1 tristitia et timore sanguinem sudavit1 cui angelus apparens animabat et confortabat4 ,o ,domini et fratres mei peregrini1 quid faciemus hic8 ,quomodo exhibebimus nos in hoc sancto et terribili loco ,redemtori nostro8 ,quibus quaeso gestibus1 quibus motibus aut moribus orabimus8 ,certe1 non aliis1 nisi quibus ipse loci hujus sanctificator patri se coelesti in eo exhibuit4 ,studiose enim ,evangelia legenti patet1 quod in hac trina oratione ,christus tribus differentiis gestuum usus est4 ,primo enim procidit in faciem toto 7#ade ,a7 corpore se prosternens1 secundum ,matthaeum4 #b7 ,procidit super terram procumbens super cubitos1 secundum ,marcum #c73 ,positis genubus prolixius orabat1 secundum ,lucam1 et #d7 stabat1 reiterans illam dulcissimam orationem1 quando elevatis in coelum oculis dixit3 ,pater venit hora1 clarifica filium tuum1 ,joh4 #ag41 quam quidam dicunt esse factam in horto,,tr#bfj coram omnibus discipulis in fine4 ,istis ergo modis peregrini usi in hoc sanctissimo loco diutius orabant1 et abundantius flebant2 miro enim modo locus ille concitativus est ad devotionis lacrymas1 videtur enim de facto ex eo respirare quaedam inusitata dulcedo1 quae percepta mox omnia quodammodo liquescit et cor emollescit4 ,nec mirum4 ,constat enim ibi esse effusum odoriferum balsamum suavissimi sanguinei sudoris1 quo reviviscent mortui4 ,dicit enim ,albertus fr4 n41 quod sanguis ille per vestes erumpens in terram cucurrit1 ut etiam cineribus mortuorum infundatur ad potentiam resurrectionis4 ,dictis ergo orationibus praescriptis locum1 in quo ,dominus ,jesus genua flexerat1 deosculati sumus1 et prominentem rupem de pariete cavernae1 in quo angelus consolans ,dominum creditur stetisse1 etiam osculis venerati sumus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,spelunca illa est circularis ab intra1 et satis magna1 in qua sunt aliae cavernae a parte sinistra1 satis profundae1 in quibus aliquando discipuli1 ,christo orante1 quiescebant1 non tantum in nocte ultima cum eo intus erant1 sed quantus est jactus lapidis1 ab eo semoti erant4 ,in capite speluncae exit de pariete petrae rupes durissima1 in qua angelus stans ,christo apparuit4 ,sub rupe altare est1 in quo interdum ,missae celebrantur4 ,olim erant parietes cavernae depicti1 sicut hodie diligenter inspicienti apparet4 ,pavimentum quondam continebat vestigia genuum ,domini ,jesu durissimae petrae impressa miraculose1 quae tamen amplius non videntur propter peregrinorum abrasionem1 qui de locis sanctis abscindunt particulas4 ,a pavimento usque ad superpendentem petram est altitudo cubitus cum dimidio4 ,lumen habet sufficiens specus ille1 quod imittitur per os ejus1 per quod est introitus1 et per quandam petrae scissuram magnam in parte sinistra per superpendentem petram4 ,de loco1 in quo ,dominus incepit tristis et moestis esse1 dicens3 tristis est anima mea1 et in quo discipuli tres dormierunt4 ,ordine illo ducuntur peregrini per loca passionis ,christi1 ut ,domino obviam veniant1 et e regione contra obviantem procedant4 ,si enim ductores ducerent nos per vias ,christi eo ordine1 quo ipse ,dominus ductus fuit1 facile esset describere1 et ad intellectum dare dispositionem sanctorum4 ,sed quia modo contrario processio fit1 difficilis est traditu4 ,procedamus ergo obviam ,salvatori nostro4 ,igitur de praefata spelunca ascendimus1 et ad latus clivi montis ,oliveti ab ea discessimus in spatio1 quantus est jactus lapidis2 7,b7 ad tantum videlicet spatium ,christus ,jesus avulsus fuit a discipulis1 dum ad praefatum locum processit1 ut habetur ,luc4 ,,xxii4 ,in hoc loco stetit ,dominus ,jesus cum tribus discipulis1 et coepit tristari1 pavere1 moestus esse et taedere1 dicens3 tristis est anima mea usque ad mortem4 ,vigilate mecum1 donec vadam ad orationem4 ,et progressus pusillum venit in specum4 ,discipuli autem tres dormire coeperunt4 ,in hoc loco in terram procidimus1 et vestigia sanctissima deosculati sumus ,domini ,jesu4 ,sedimus etiam ad locum dormitionis discipulorum pro devotione4 ,est enim in loco rupium elevatio a terra paululum1 quibus homo sedens in terra potest et dorso et brachio inniti1 et quiescere4 ,in hoc ergo loco diximus signatas orationes1 et plenariae remissionis indulgentias accepimus1 77 et salutaribus instructi sumus exemplis4 ,nec enim orationes multum efficaces sunt1 nec indulgentiae multum valent1 imo labor totius peregrinationis inanis est1 nisi quis in locis istis sanctissimis exempla vitae suae emmendandae contemplatus fuerit et acceperit4 ,ingens ,christi tristitia mundi docet abdicare laetitiam1 cum mundi laetitia1 secundum ,gregorium1 nihil aliud sit1 quam impunita nequitia1 et omnes cum mundo gaudentes mundi nequitiis impunitis ostendunt1 se esse participes4 ,discipulorum vero dormitio fragilitatis nostrae et miseriae,,tr#bfa est ostensio4 ,multa promittimus1 sed tempore redditionis tepescimus4 ,de loco1 in quo ,dominus obviam venit se capere volentibus1 et captus fuit4 ,ulterius processimus1 et ad locum venimus horti1 in quo ,dominus ,jesus se captivare volentibus obvius venit1 trina vice prostravit1 et demum se voluntarie in manus eorum tradidit1 ,judae se osculare indulsit4 ,hic locus est maceria circumdatus et valde devotus in clivo montis2 quamvis locus non sit multum declivis1 sed est ibi latitudo cujusdam agri1 et dicitur hortus floridus4 ,hunc locum frequentant cum magna devotione ,christiani orientales et occidentales4 ,sarraceni autem nobis invidentes communiter locum stercoribus foedant1 et lapides1 quos peregrini solent deosculari1 immunditiis,,tr#bfb perfundunt4 ,et in illo die1 quando ad locum venimus1 reperimus ipsum recenter turpiter foedatum4 ,in quo facto non tantum ,sarracenis facientibus indignati sumus1 quantum in nos ipsos frenduimus1 scientes per retro1 quod exigentibus peccatis nostris hoc ,dominus permittit1 et ad hoc ,sarracenis instigat forti spiritu1 ut loca sanctissima dehonestentur in oculis peregrinorum nobilium et militum1 ut et sic moveantur ad succurrendum terrae sanctae1 et ad vindicandum malitiam tantae injuriae1 et ad zelandum loca redemtionis 7#adf ,a7 nostrae4 ,quod autem ,deus ,sarracenos ad hoc instiget instinctu forti1 patet ex eo1 quod locus ille est satis longe ab hominibus1 et oportet stercora collecta de civitate portari in urceo1 vel de supino montis ,oliveti1 ubi etiam sunt habitatones1 et industriose loca nobis venerabiliora liniri immunditiis1 quam immundam actionem nullus faceret1 nisi fortiter instigatus alio spiritu1 quam humano4 ,sed et hoc bonum in illo facto turpi apparet1 quod judicant1 nos illis locis multum affectos et per consequens fortes ,christianos1 et dum vident1 nos non obstantibus stercorationibus honorare et deosculari loca sancta1 etsi non aedificantur1 tamen confunduntur4 ,ad locum ergo illum accessimus1 et vestibus tersis immunditiis locum devotius deosculati sumus1 et quadam compassione ad majorem pietatem et reverentiam moti sumus1 prosternentes nos ad immunditias propter locorum sanctorum dignitatem1 et indulgentiarum 77 participationem4 ,sicut quis videret eucharistiam in luto jacere1 mox in lutum caderet1 nec se deturpari curaret1 dummodo irreverentiae sacramenti obvenire posset4 ,locus1 ubi ,petrus abscidit auriculam ,malcho nequam4 ,inde consequenter processimus parum infra ad latus maceriae horti illius4 ,lapide signatus est ibi locus1 ubi ,s4 ,petrus stetit1 et videns ,malchum quendam ministrum durissima alapa faciem ,domini caedentem exarsit zelo1 et occurrentem ,malchum petiit gladio1 volens sibi dividere caput4 ,quo ictum ferientis declinante auriculam ejus abscidit4 ,moxque eum ,dominus reprehendit1 gladio pugnare prohibuit1 et laesum sibi adductum coram omnibus sanavit4 ,hunc locum deosculati sumus1 et indulgentias accepimus 774 ,de praedio ,gethsamini1 in quod venit ,jesus4 ,deinde magis contra torrentem descendimus1 et in locum ,gethsamini venimus1 in quo manserunt octo discipuli dormientes1 procedente ,domino cum tribus ad locum orationis4 ,in hoc loco orationes praescriptas diximus1 et terram deosculantes indulgentias recepimus 774 ,in hoc loco tempore ,christi erat praedium quoddam et villula ,levitarum1 in quo pecora immolanda in templo servabantur4 ,post ,christi triumphum superaedificaverunt ,christiani ecclesiam magnam1 et monasterium monachorum multorum4 ,quae omnia jam sunt ad solum deducta2 videntur tamen adhuc ibi murorum exilia vestigia4 ,de petra vestigia ,domini ,jesu paventis habente4 ,haec quatuor loca jam praescripta sunt in una brevi circumferentia posita1 sibi propinqua1 in eodem districto4 ,in quo districto ducti fuimus ad rupem quandam latam1 consurgentem de terra1 et facit quasi parietem latum1 7,b7 et non multum altum1 nec omnino erectum sed declinatum4 ,sub ipso autem rupis pariete est quaedam planities1 in hac planitie ,dominus ,jesus stabat1 quando ,judaei eum apprehendere et capere accurrebant1 nec poterat undique turbis circumdari1 quia a parte orientali stabat paries rupis4 ,cumque iam impetum in eum facerent et irruere conarentur1 expavit1 et contra petrae parietem se vertens impetuositati cedere volens extensis brachiis in ipsum saxeum parietem incidit1 non quidem ut fugae praesidium quaereret1 sed ut importunitati,,tr#bfc et violentiae locum daret4 ,eo autem sic parieti illidenti cessit sacerrimo corpori ipsa petra1 mollem se praebens1 ac si paries de flexibili cera fuisset1 et in se recepit incidentis figuram secundum lineamenta corporis1 eo modo1 quo petrae illisus fuit4 ,et illa lineamenta sunt illi petrae impressa1 ita1 ut manuum et brachiorum1 capitis et pilorum1 pectoris et vestimentorum figuram perfecit4 ,nec potest suspicari1 quod aliqua arte vel instrumentis sint illa lineamenta facta1 sed pro illo momento1 quo ,dominus anxiatus parietem incurrit1 figuram recepit supra artem et industriam formatam1 ac si natura ab initio formam illam lapidi praestitisset4 ,est autem petra illa adeo dura1 quod incisioni videtur inepta1 et nullis ferramentis quidquid deponi potest4 ,circa hunc igitur parietem prostravimus nos1 et orationibus dictis surreximus1 et singuli unus post alium accessimus1 et sacrae impressioni corpora nostra1 prout potuimus1 induximus1 brachia1 manus1 vultum1 et pectus concavitati imponentes1 nos ipsos ipsi figurae commensurantes4 ,haec ut scripsi1 ,deum testor1 sic in veritate vidi in mea prima peregrinatione1 et me ipsum in vestigia illa applicavi1 quae tamen virum multo longiorem ostendebant1 quam ego sum4 ,et de hoc facit mentionem ,frater ,burcardus1 ,ordinis praedicatorii1 qui ante ,,cc4 annos multis temporibus in terra sancta deguit1 et ipsam terram sanctam per totum lucide et clare descripsit1 et hanc1 de qua loquor1 figuram petrae vidit1 et eam describit4 ,sed quid nunc dicam1 prorsus ignoro1 et erubesco1 miror cum stupore1 quid acciderit de,,tr#bfd illa petra1 nec suspicari possum4 ,nam in hac mea secunda peregrinatione ad omnia loca praefata ducti fuimus1 petram autem illam nec vidimus1 nec mentionem de ea audivimus1 et ita ,domini mei milites cum aliis peregrinis recesserunt1 quod nihil de illa petra audierunt4 ,post eorum recessum1 cum iam quietior fieri posset locorum visitatio1 ego solus aliquoties ad montem ,oliveti transivi1 petram illam diligentissime in loco ,gethsamini quaesivi1 supra et infra1 juxta et circa1 sed minime inveni4 ,quodam die assumsi mecum dominum ,hainricum de ,schomberg1 militem1 virum strenuum1 et ad experiendum diversa paratissimum1 quia libentissime figuram illam vidissem4 ,et ambo supra et infra quaesivimus1 sed nihil de hoc invenire potuimus4 ,alii etiam milites per me instigati vagabantur per clivum 7#adg ,a7 montem ad quaerendum1 sed in vanum laborabant4 ,duxi etiam mecum fratres,,tr#bfe juvenes montis ,syon1 qui cum desiderio mecum discurrebant1 sed nihil perfecimus4 ,imo dicebant1 se numquam aliquid de hoc audivisse4 ,adii etiam ,patrem ,gardianum1 et ,patrem ,paulum ,gringlinger1 et patrem ,peregrinum ,polanum1 et fratrem ,johannem de ,brussia1 experientiores et seniores1 et fratres antiquos et devotos clericos et conversos1 sed nullus eorum poterat mihi quicquam dicere1 et videbar eis1 quod delirarem1 quousque ostendi eis descriptionem fratris ,burcardi1 quam mecum habui1 et meum primum evagatorium1 in quibus manifeste habebatur4 ,multos labores habui per montem discurrendo et quaerendo pro eo1 quod certus sum1 quod impossibile sit1 petram illam a loco moveri1 nisi miraculose4 ,nec sunt nova aedificia ibi erecta1 et a tempore1 quo prius vidi1 non fluxerunt nisi duo anni1 et inquietus hodie sum pro perditione illius loci4 ,et si scirem1 fratrem ,antonium de ,flandria1 ,ordinis ,minorum1 qui tunc locorum ostensor fuerat1 ubi degat1 eum adire vellem1 si licentiam habere possem1 etiamsi in ,anglia esset4 ,quamvis enim ,evangelistae de hac petra nihil dicant1 nec ,scriptura canonica mentionem faciat1 libenter tamen vidissem1 sicut et plura alia loca1 de quibus ,evangelistae non determinant1 vidimus et venerati sumus4 ,negligentia1 mater oblivionis1 hunc locum nobis abstulit4 ,veruntamen mihi auferre non potuit1 quin locum ipsum viderim1 et ejus speciem recentem apud me habeam4 ,simile prodigium recitat venerabilis ,beda contigisse in ,nazareth1 circa locum praecipitationis ,christi1 de quo habetur ,lucae #d4 ,unde dicit1 quod cum ,dominus de manibus ,judaeorum elapsus de vertice montis descenderet et sub rupe latere vellet1 subito ad tactum dominicae vestis saxum illud subterfugit1 et instar cerae solutae quendam sinum effecit1 i4 e4 concavitatem1 in qua dominicum corpus reciperetur1 in quo loco omnia lineamenta et rugae vel plicae vestis et vestigia pedum in rupe apparent adhuc1 sicut testantur hi1 qui viderunt4 ,haec ,lyra fr4 id ,jesus autem transiens,,tr#bff per medium illorum ibat1 ,joh4 ,,iv4 ,leguntur etiam similia,,tr#bfg de multis ,sanctis1 quibus divina virtute cesserunt petrae1 vel liquescerunt1 sicut de ,s4 ,barbara4 ,locus1 ubi videns ,jesus civitatem flevit super eam4 ,a loco captivationis ,domini nos removimus1 et alta montis petivimus1 et per viam quandam praecipitem et lapidosam1 quae ducit ,bethaniam1 ascendimus4 ,per hanc enim viam ascendunt ,bethaniam1 qui per portam ,s4 ,stephani de ,jerusalem illac pergere volunt4 ,alia est autem via1 quae a monte ,syon ducit ,bethaniam1 et eadem dividitur in superiorem et inferiorem1 ut suo loco patebit4 ,per illam autem viam ascendimus1 per quam ,dominus in die palmarum descendit in asino4 ,in ipso autem ascensu venimus ad locum in strata1 ubi petra in latum extensa perviam ipsam semitam reddit bestiis transeuntibus formidulosam1 quia petra plana est1 ac si esset polita1 super quam cum formidine incedunt bestiae1 timentes casum1 praecipue cum descendunt4 ,in illo loco substitit ,dominus cum asino1 et conjectis oculis videns civitatem flevit super eam1 et multo singultu ejus praesentem pacem deflevit1 et futuras calamitates praenuntiavit4 ,ut habetur ,lucae ,,xix4 ,in illo ergo loco nos prostravimus1 et orantes indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,stabamus autem diutius in hoc loco lacrymarum ,christi1 et civitatem sanctam contemplabamur1 siquidem ex hoc loco valde clare videtur ,jerusalem cum templo et cum monte ,syon1 cujus aspectus mentes pias efficax est ad movendum in fletum1 et signatur1 ubi ,dominus legitur flevisse4 ,habet enim ,jerusalem,,tr#bfh ex hoc loco dulcem et delectabilem speciem1 etiam hodie sub hac miseria4 ,locus1 in quo pronuntiatus fuit beatae ,virgini obitus suus per angelum4 ,consequenter per clivum ascendimus sursum montemque ,oliveti1 et cum jam altius venissemus a via communi declinavimus contra sinistram1 et per quandam crepidinem plenam arboribus olivarum subivimus usque in jugum montis1 quod in longum extendit se ab aquilone in austrum4 ,in ipso autem jugo convertimus nos ad aquilonem1 et progressi in cacumine ad quandam petram venimus1 ibique locum arcus devotionis esse deprehendimus4 ,siquidem omnia loca sancta propter frequentes ,christianorum accessus habent semitas singulares,,tr#bfi tritas1 et sunt signata,,tr#bgj aliquibus lapidibus1 qui lapides sunt propter deosculationem quodammodo sordidi1 propter applicationem oris peregrinorum1 de quorum labiis quaedam pinguedo remanet in lapidibus deosculatis4 ,in hoc ergo loco1 dum beata ,virgo ,maria visitatis quodam die locis sanctis constiteret1 advenit ,gabriel angelus1 eamque officiosissime iterum per ,ave salutavit1 praenuntians ei instantem obitum et transitum ex hoc mundo ad patrem4 ,veni1 inquit1 gloriosa ,domina1 ad eum1 qui ex te natus est1 receptura materni uteri pignora1 educationis mercedem1 lactis et escae vicissitudinem1 laborum retributionem1 passionum remunerationem2 erisque gloria beatorum1 arca salvandorum1 fons fluctuantium1 bacillus imbecillium1 scala ad coelos ascendentium1 propitiatrix peccantium1 et auxiliatrix omnium te invocantium4 ,his dictis tradidit angelus ,virgini ramum palmae speciosissimae missum de paradiso1 in signum perfectae victoriae supra humani generis inimicum1 et supra dolores et terrores mortis1 jubens ramum hujus palmae ante feretrum deferri4 ,tradidit insuper ei vestimenta funebria supra humanam aestimationem candentia1 in quibus mori1 sepeliri1 et in coelum ascensura esset4 ,et his peractis in coelum ascendit4 ,in hoc ergo loco dictis orationibus praescriptis terram deosculati sumus et indulgentias accepimus 774 ,de monte ,galilaeae1 qui est pars montis ,oliveti1 in quo ,dominus post resurrectionem discipulis apparuit4 ,deinde relicto loco praesentationis palmae per jugum montis contra aquilonem processimus et usque ad cornu montis ,oliveti1 ubi contra aquilonem finem facit1 venimus ad supercilium montis2 ibi multos cumulos lapidum invenimus1 et locum orationis4 ,dicitur enim1 quod tempore ,christi ibi fuerit villula1 dicta ,galilaea1 in qua promisit ,dominus tempore suae passionis1 se appariturum discipulis in die resurrectionis4 ,quando dixit ,matthaei #bf3 ,postquam surrexero1 praecedam vos in ,galilaeam4 ,dicunt enim quidam1 quod ,dominus promittens se post resurrectionem discipulis apparere in ,galilaea1 aliquando loquebatur de illa villa ,galilaea1 aliquando vero loquebatur de provincia1 ,galilaea dicta1 quia utrobique apparuit4 ,de villa ,galilaea loquebatur ,matth4 #bf4 et angelus 7#adh ,a7 ibidem #bh4 dicens mulieribus1 ut dicerent discipulis1 ut eant in ,galilaeam1 ibi eum essent visuri4 ,et ecclesia canit ex ore ,christi3 ,in die resurrectionis meae1 praecedam vos in ,galilaeam etc4 ,notum est autem1 quod post resurrectionem ,domini evolutis multis diebus descenderunt in ,galilaeam provinciam1 et non in die resurrectionis4 ,de ,galilaea vero provincia loquitur ,evangelista ,matth4 #bh4 ubi dicit3 undecim discipuli abierunt in ,galilaeam 7provinciam71 ubi et in monte et ad mare ,tiberiadis eis apparuit4 ,si quis ergo ,scripturam intelligit de utraque ,galilaea1 nulla difficultas est4 ,si autem solum de provinciam ,galilaeae1 magnam difficultatem habet4 ,item glossatores et postillatores1 et ,augustinus de concordantia ,evangelistarum multum laboraverunt in expositione textuum1 loquentium de apparitionibus in ,galilaea promissis fieri1 quia solum intelligunt dictum de provincia1 et non de villa4 ,nec aliquem inveni doctorem antiquum1 qui textus illos aliter intelligeret1 quam de ,galilaea provincia1 quia apparitio ibi facta fuit generalis1 et erant ibi in monte1 ,thabor scilicet1 plus quam quingenti fratres1 ut dicitur #a4 ,cor4 ,,xv4 ,ideo prae ceteris apparitionibus factis singulariter mentio fit de ibi facta1 in ,galilaea provincia4 ,dicitur tamen1 quod ,eusebius dixit in ,historia ,ecclesiastica1 loquitur de villa ,galilaea4 ,quod tamen me non memini legisse4 ,ludolphus etiam de vita ,christi intelligit1 aliquas apparitiones factas in ,galilaea villa1 quae est in ,judaea1 aliquas vero in ,galilaea provincia4 ,in loco ergo illo1 ubi dicunt ,,xi apparuisse1 adoravimus1 et indulgentias recepimus 774 ,sunt enim ad locum hunc indulgentiae maximae positae4 ,omnes enim indulgentiae1 quae in his sanctis locis sunt1 ad quae ,sarraceni peregrinos accedere non sinunt1 sunt huc ad locum illum positae4 ,plura sunt enim loca valde sancta in ,jerusalem1 ubi est indulgentia plenaria1 ad quae non admittuntur1 ut est3 templum ,domini1 porticus ,salomonis1 aurea porta1 praetorium ,pilati1 domus ,herodis1 domus ,s4 ,annae1 quae est nativitatis beatae ,virginis4 ,horum locorum indulgentias hic accepimus4 ,acceptis igitur indulgentiis ascendimus super acervos lapidum1 et longe lateque per terram aspeximus4 ,contra orientem vidimus ultra ,jordanem et mare mortuum montes ,arabiae1 terras ,moab et ,ammon1 montes ,galaath1 et caetera4 ,contra aquilonem vidimus montes provinciae ,galilaeae1 montes ,gilboae1 et ,libanon4 ,contra occidentem habuimus ex opposito civitatem sanctam1 et ultra eam vidimus montem ,sylo1 et montem ,ephraim1 et terram ,philistaeorum1 quasi usque ad mare magnum4 ,contra meridiem vero vidimus montem ,bethuliae prope ,bethlehem1 et montana ,hebron1 et ,judaeam1 et ,idumaeam4 ,deinde ad considerationem loci ipsius nos convertimus4 ,est enim1 ut praemisi1 finis montis ,oliveti1 et est locus aptus pro castro1 et videntur ibi fuisse structurae4 ,est etiam ibi supra cacumen una cisterna1 et locus totus est delectabilis4 ,dicunt historiae orientalium regum1 quod dum tres reges juxta ,hierosolymam venissent1 quod tenebrae operuerunt terram1 et caligo populos eorum regum4 ,ideo civitatem ingredi non valebant4 ,rex autem ,balthasar cum suo exercitu in hoc monte pernoctavit1 sicut rex ,melchior 7,b7 in monte ,calvariae1 ut dictum est fol4 #aag1 ,a4 ,et rex ,caspar in monte ,gyon1 et abscedentibus tenebris simul et simul in ,jerusalem introierunt4 ,de loco ascensionis ,domini et de ecclesia in eo constructa et de vestigiis ,salvatoris nostri ,jesu4 ,recreati in monte ,galilaeae reversi sumus per viam super jugum montis ,oliveti1 et contra austrum ambulavimus in alto contra quandam magnam semiruptam ecclesiam1 ad quam dum venissemus1 ascendimus per lapideos gradus in atrium1 quod est ante fores ecclesiae1 testudinatum4 ,porro ante fores ecclesiae locaverat se quidam ,sarracenus cum fuste1 nec alicui indulsit introitum1 nisi daret sibi madinum unum1 quorum ,,xxv faciunt ducatum4 ,soluto autem madino intromisit nos4 ,porro1 in medio ecclesiae stat una magna capella1 pulchra1 rotunda1 testudinata1 in qua est locus sanctissimus vestigiorum ,domini ,jesu ,christi1 quae dereliquit saxo impressa1 dum de eo loco in coelos ascendit4 ,stetimus autem ante capellam1 et hymnos et orationes signatas in processionali de ascensione ,domini altis et jocundis vocibus cantavimus1 et introgressi quotquot poterant simul intrare1 in facies,,tr#bga nostras nos prostravimus1 et sanctissima salvatoris nostri vestigia deosculati sumus et indulgentias plenariae remissionis accepimus4 77 ,his peractis ad loci considerationem nos convertimus4 ,est enim locus ille in altiori culmine montis ,oliveti1 in fine ejus australi1 sicut ,galilaea praedicta est in fine septemtrionali montis1 et locus praenuntiationis obitus ,mariae ,virginis in medio est inter ,galilaeam et locum ascensionis sub jugum4 ,in hoc sancto loco stat grandis ecclesia rotunda1 ornate constructa1 ita tamen1 quod in supremo non est testudine operta4 ,sed ipsa testudo cum industria habet magnam aperturam rotundam1 sub qua apertura stat dominicae ascensionis capella sub dio1 sicut capella domini sepulchri4 ,dicunt autem historiae1 quod dum fideles primo in loco ascensionis ,domini ecclesiam fabricarent1 eamque opere arcuato tegere vellent1 lapides arcuum nulla arte potuerunt coaptari1 et illos i lapides1 quos ponebant1 mox positi decidebant4 ,quod ut fideles viderunt1 intellexerunt ,dei voluntatem esse1 quod locus dominicae ascensionis a terra usque ad coelum muris et testudine non esset occupandus1 sed patens1 liber et apertus maneret4 ,et ita aedificantes deduxerunt quidem testudinem per circuitum a rotunditate muri1 sed non consummaverunt1 quia aperturam ut dixi1 magnam dereliquerunt1 cujus oram sectis et politis lapidibus per gyrum clauserunt4 ,dum autem aedificantes ad pavimentandam ipsam ecclesiam marmoreis tabulis procederent1 et locum1 ubi steterunt pedes ,christi ascendentis1 cooperire vellent1 mox ipsi lapides loco applicati resiliebant in ora aedificantium1 et hoc totiens1 quotiens locum illum 7#adi ,a7 conabantur operire4 ,hinc ecclesiae erat quondam annexum grande monachorum monasterium1 ,ordinis nigri1 habentes ,abbatem infulatum1 et ante multa tempora habitaverunt in loco illo sancti et devoti viri1 ad quorum instigationem et petitionem sanctus ,jeronymus conscripsit vitas patrum2 ut habetur in prologo ejusdem libri4 ,in illis aureis temporibus tot lampades in illa ecclesia ardebant1 quae per fideles ibi nutriebantur1 quod totum clivum montis ,oliveti illustrabant1 et anteriorem partem,,tr#bgb civitatis ,jerusalem fulgores eorum illuminabant ultra vallem ,josaphat radiantes4 ,e regione vero erat et est hodie templum ,salomonis1 in quo etiam tot lumina ardebant et lampades1 quod partem anteriorem montis ,oliveti illuminabant4 ,ex illis autem duabus ecclesiis luminibus refulgentibus illustrabatur vallis ,josaphat tota1 et mons templi ab ecclesia montis ,oliveti1 et mons ,oliveti ab ecclesia montis templi4 ,insuper haec ecclesia quondam tali decorabatur prodigio1 sicut didici ex peregrinali antiquissimo cujusdam sancti1 qui interfuit et vidit4 ,mos erat antiquorum ,christianorum1 quod in die ascensionis ,domini1 post ,missarum solemnia omnis populus de ,jerusalem exibat1 in montem ,oliveti1 et ibi orationibus insistebat1 exspectantes horam meridiei1 qua ,dominus ,jesus in coelum assumtus fuit4 ,qua adveniente validissima procella flaminis repente de coelo irruit1 et per aperturam tecti ecclesiae se toto impetu infudit1 adeo1 ut mons totus concuteretur1 et omnes1 qui aderant1 in terram corruerent1 quousque illa delectabilis et terribilis procella evanesceret4 ,hoc singulis annis contigit in die ascensionis ,domini4 ,porro capta terra sancta per ,sarracenos profanaverunt ecclesiam illam sanctam1 et ex ea fecerunt muscheam4 ,sed quia ,christiani peregrini illam ecclesiam non obstantibus prohibitionibus adibant et furtive noctibus intrabant ad deosculandum salvatoris vestigia1 ideo nec sibi nec nobis eam dimiserunt et eam a parte orientali dissipaverunt1 tollentes a parietibus omnem tabulaturam marmoream1 et a pavimento1 et columnas pretiosas deportaverunt4 ,capellam tamen loci vestigiorum ,christi1 et saxum vestigia sacra continens dereliquerunt intacta1 quia et ipsi sacra vestigia venerantur4 ,in ipso enim saxo vestigia amborum pedum ,domini ,jesu apparent1 clarius tamen vestigium pedis dextri4 ,et haec vestigia tam ,christiani quam ,sarraceni deosculantur4 ,tamen quidam peregrinus jucunda pietate motus habens secum flasconem cum vino dulcissimo effudit illud in vestigiorum concavitatem1 et deosculatus elambebant1 et quotiens,,tr#bgc evacuatum fuit1 totiens reimplebat4 ,in parte aquilonari ecclesiae est supra in pariete foramen1 quod homo longus vix potest contingere erecto brachio2 ad hoc foramen levant se peregrini1 et imponunt manum1 dicentes1 ibi in muro esse de vero lapide1 super quem ,christus stetit1 quando in coelum ascendit4 ,unde autem habeant hanc opinionem nescio4 ,in orientali parte fuit lapis magnus1 super quem ,dominus sedit1 quando 7,b7 incredulitatem eorum exprobravit et duritiem cordis1 ut habetur ,matthaei ult4 ,nunc vero eadem pars orientalis est paene destructa1 et intra eam sunt domicilia rusticorum1 et stabula hircorum1 quia villula ab oriente adhaeret ecclesiae1 quae dicitur in eorum lingua 4 4 4 4 4 ,est tamen murus per medium ecclesiae deductus1 qui dividit orientalem partem a rusticis occupatam ab occidentali1 in qua est capella ascensionis ,domini4 ,haec ecclesia e regione stat1 ut dixi1 templi ,domini multo altior templo1 quamvis et ipsum in monte stet1 et a longe videtur2 ut supra fol4 #ij ,b4 ,et est ad orientem directe templi ,domini1 quod nominant ,salomonis1 ita1 quod aequinoctiali tempore videtur sol oriens quasi de ecclesia prodire et ascendere1 sicut ego saepe consideravi1 nec amplius mirabar1 quod ecclesia cantat de ascensione ,domini3 ,psallite ,domino1 qui ascendit super coelos coelorum ad orientem4 ,de his venit plus dicendum fol4 #aga4 ,b4 ,de civitate ,jerusalem usque ad locum ascensionis per viam1 qua nos ascendimus1 sunt tria bona milliaria italica4 ,commendatio loci ascensionis ,domini1 in quo et ejus patebit descriptio1 et etiam vallis ,josaphat1 torrentis ,cedron1 et vallis ,toph1 et ,hinnon1 quae omnia ad montem ,oliveti radicantur4 ,ascensionis ,domini locus inter caetera loca terrae sanctae est valde devotus1 ad quem peregrini miro affectu sunt inclinati1 quia est septem privilegiis nobilitatus4 ,est enim ,i4 ,venerabilis multum4 ,ab antiquo enim fuit ibi excelsum celebre1 in quod ,david adoraturus ascendit1 ut dicitur #b4 ,reg4 #af4 et infra fol4 #aga41 et quia ibi constituti sunt discipuli principes super omnem terram1 cum dictum est eis3 ,euntes in mundum praedicate evangelium omni creaturae1 ,marci ,,xvi4 ,,ii4 ,est locus amabilis1 quia hic in coelum ascendit1 et iter ad regnum coeleste nobis ostendit4 ,,iii4 ,est mirabilis locus1 propter ,antichristi saevissimam dissipationem4 ,tradunt enim doctores1 ut ,richardus in ,,iv4 circa finem1 quod ,antichristus in hoc loco interficeretur a ,domino ,jesu4 ,nam juxta visionem ,danielis ,,ii4 veniet ,antichristus usque ad verticem montis ,oliveti1 quem propheta nominat montem inclitum et sanctum4 ,et solium suum ponet in loco1 de quo ,christus ascendit1 et finget1 se etiam ascensurum in coelum4 ,et hunc ,dominus ,jesus interficiet cum spiritu oris sui dans horribilem vocem1 ad quem clamorem ,michael consurget contra ,antichristum1 et ab eo fulminabitur et in profundum abyssi magnae demergetur4 ,,iv4 ,est locus,,tr#bgd iste terribilis1,,tr#bge propter tribunal et sedem extremi judicii4 ,ponet enim ,dominus ,jesus sedem judicii 7#aej ,a7 sui in eo loco1 unde ,angeli ,actor4 ,i4 dixerunt3 quemadmodum vidistis ascendentem in coelum1 ita veniet cum potestate magna1 judicaturus vivos et mortuos4 ,v4 ,locus ille est horribilis propter peccatorum in infernum demersionem4 ,stabunt enim damnandi peccatores in valle ,josaphat1 qui vallis1 ut supra fol4 #adb ,a4 dixi1 cohaeret valli maledictae ,ennon vel ,gehennon1 quae se consequenter per horribilia deserta loca extendit usque in mare diabolicum1 quod alias dicitur mare mortuum4 ,quam statim autem ut judicis haec horribilis vox insonuerit3 discedite a me1 maledicti1 in ignem aeternum1 ,matth4 ,,xxv41 erumpet a parte aquilonari vallis igneus torrens1 rapidissimus1 involvens omnes impios1 et vehementer deducet eos de valle ,josaphat in horribilem vallem ,toph1 ,tophet et ,hennon4 ,et de hoc vide notabilem textum ,esaiae #cj4 ,et consequenter per torrentem illius vastae vallis deducentur usque ad mare mortuum1 quod etiam dicitur mare diabolicum2 cujus faucibus igneus fluvius ille excipitur1 et mox1 ut ei inciderit1 totum mare ab eo incendetur1 et sub mari aperiet infernus os suum1 sine termino1 et omnia deglutiet4 ,est enim de facto et realiter loci dispositio talis3 mons ,oliveti est ad orientem longus1 extendens se ab aquilone in austrum1 cui in eodem latere adhaeret mons offensionis per longum spatium se extendens4 ,ad occidentem vero est mons civitatis sanctae1 et mons ,syon ei adhaeret1 post quem est mons ,gyon ex opposito montis ,oliveti et offensionis1 et intermedium spatium dicitur vallis ,josaphat1 cujus fundus est torrens ,cedron4 ,vallis autem ,josaphat et torris ,cedron incipiunt in loco lapidationis ,s4 ,stephani1 et finiuntur ad radices montis ,syon1 in loco1 ubi aquae ,siloae torrenti junguntur1 et tunc dicitur vallis ,siloe2 quae durat usque ad fontem ,rogel2 a quo incipit vallis1 quae nominatur umbrosa2 post hanc dicitur vallis ,hennon et ,toph1 et ,tophet1 unde et ,gehenna nomen sumtum est2 et hoc nomen retinet per totum descensum1 inter horribiles,,tr#bgf montes1 et per abruptissimas petras1 usque in maledictum et foetidissimum et falsissimum mare mortuum1 sub quo abyssus infernalis creditur os suum patens habere4 ,ita ergo1 cum impii judicati fuerint1 torrens ,cedron igneo fluvio redundabit de parte aquilonari1 ubi incipit erumpere1 quia ab aquilone pandetur omne malum1 ,jer4 #a4 ,et involvet deducetque per valles jam dictas1 quae condependent sine interstitio montium1 usque in mare mortuum4 7,b7 ,erit ergo vallis ,josaphat locus damnandorum1 qui stabunt in torrente ,cedron tamquam immundi4 ,nam hic locus semper fuit quasi sentina immunditiarum1 vel potius canale per quod decurrunt immunditiae in sentinam1 hoc est1 in mare mortuum4 ,legimus enim #b ,regum #ae41 quod rex ,asa confregit simulacrum turpissimum matris suae1 ,priapum1 et combussit in torrente ,cedron1 et universas sordes idolorum4 ,et #b4 ,paralip4 #bi4 ,sacerdotes ingressi templum1 ut sanctificarent illud1 et extulerunt omnem immunditiam in templo repertam1 et asportaverunt in torrentem ,cedron foras4 ,et ,paralip4 #cj4 dicitur1 quod filii ,jsrael congregati in ,jerusalem confregerunt altaria1 et universa1 in quibus idolis adolebatur incensum1 subverterunt projicientes in torrentem ,cedron4 ,pulverem etiam idolorum et altarium comminutorum effuderunt in torrentem ,cedron4 ,omnes etiam aliae immunditiae civitatis sanctae defluebant in torrentem ,cedron1 et in torrente inundante deducebantur omnia cum impetu in mare mortuum4 ,ex alio etiam reddebatur vallis immunda et abominabilis1 quia in ea cultus daemoniorum erat1 et in ea divinabatur1 sicut legitur de rege ,achas #b4 ,paral4 #bh4 ,qui adolevit incensum in valle ,hennon1 et ibi lustravit filios suos per ignem juxta ritum gentium4 ,vallis ,hennon idem est cum valle ,josaphat et ,cela etiam dicitur eadem vallis1 et torrens ,cedron ,chrinarus nominatur4 ,in hoc ergo valle congregabuntur omnes cognationes terrae1 ut communiter tenetur et praedicatur4 ,ideo solent homines quaerere ab his1 qui in terra sancta fuerunt1 de magnitudine vallis1 an sit ita late1 quod ibi possent stare omnes homines in judicio8 ,praetermissis enim omnibus aliis de vallis ,josaphat magnitudine sunt simplices solliciti1 et nonnumquam factum est1 et fit1 quod aliqui peregrini ponunt sibi lapides in valle1 praeoccupare volentes locum ante judicium1 ut in judicio sedendi ibi habeant oportunitatem4 ,et aliquando simplices quidam dant pretium peregrinis in ,jerusalem peregrinare volentibus1 ut lapidem pro eis signent locum in valle ,josaphat1 quo se credunt venturos ad judicium4 ,quaerentibus ergo de vallis illius magnitudine1 in veritate respondendum est1 quod vallis illa non est magna1 et sub ista dispositione1 ut nunc est1 non esset capax unius gentis1 vix enim possent in ea stare ,suevi illi1 qui actu in humanis sunt1 taceo de illis1 qui fuerunt1 aut erunt4 ,tempore autem judicii erit alia vallis illius1 sicut et totius terrae dispositio1 quia ante judicium conflagrabitur mundus et purgabitur non solum foeditatibus1 sed etiam ab angustate1 ita1 quod loca angusta erunt spatiosa1 sicut prava1 indirecta et aspera in vias planas4 ,quod autem vallis illa amplianda erit1 patet ,zachar4 #ad41 ubi habetur1 quod mons ,oliveti scindetur ab oriente in occidentem1 et una pars montis erit ad austrum1 alia ad aquilonem1 7#aea ,a7 et erit illa scissura montis profunda1 sicut vallis ,celacin continuabitur ab occidente4 ,aliam scissuram habebit mons ,oliveti ab aquilone in austrum2 ita1 quod illae duae scissurae se intersecabunt ad modum crucis1 et mons ,oliveti in crucem divisus erit1 ei in vallibus crucis stabunt judicandi4 ,hac autem divisione facta nemo sit sollicitus de loco1 etiam si haec mundi species maneret1 qui satis spatiosus erit1 cum scissura montis ,oliveti contra orientem habeat in fine suo campestria latissima ,jericho1 et solitudines ingentes ,jordanis1 in quibus mundi homines capi possent4 ,dicendum est etiam illis1 et melius1 quod illi1 qui bene1 sancte et virtuose hic vitam finierunt1 habebunt quietissima loca standi sibi parata per suos angelos4 ,vitiosi vero et mali habebunt loca nimis arcta et poenosa1 et valde male stabunt1 ita1 quod totus mundus videbitur eis nimis arctus1 et montibus dicent3 cadite super nos1 et collibus1 operite nos4 ,ideo non oportet,,tr#bgg praeoccupare locum1 quia1 si bonus homo es1 angelus tibi pulcherrimum locum praeparabit1 nec sinet te esse1 nisi in loco honorabili4 ,si malus es1 et lapidem posuisti1 lapis clamabit contra te1 nec quiescendi locus erit iniquo4 ,stabunt enim justi in aere miraculose et gloriose2 injusti stabunt super terram in igne1 ignominiose et damnose1 clamantes et ululantes4 ,de hac valle et ejus nominibus vide fol4 #bcc4 ,a4 ,ecce1 ex his patet1 quam horribilis est locus ille peccatoribus4 ,,vi4,,tr#bgh ,est locus desiderabilis1 propter electorum consolationem4 ,nam de monte hoc praecipitabit ,dominus mortem in sempiternum1 ut dicitur ,esai4 #be4 ,et praecipitabit de eo omnes populos a facie vinculi1 et faciet suis electis in eo convivium pinguium et medullatorum etc41 repulsis improbis4 ,ea enim1 quae in praedicto capite dicuntur1 proprie monti ,oliveti conveniunt1 quamvis quidam de monte ,syon exponant4 ,cui placet1 legat idem caput et sequens1 et multa videbit1 quae sunt ad propositum praedictorum4 ,desiderabilis est locus iste1 quia ex eo ascendet ,dominus finito judicio cum omnibus electis1 qui fuerunt ab origine mundi1 in coelum4 ,,vii4,,tr#bgi ,est locus imitabilis1 propter exempla eximiae devotionis4 ,stabat enim hic beatissima ,virgo ,maria in ascensione filii sui tota gaudio ineffabili perfusa4 ,stabant et ibi apostoli plus quam cum quingentis fratribus1 suspensis vultibus intendentes nubibus1 et devotissima contemplatione ,dominum sequi optabant4 ,assistebant etiam ibi angeli1 dicentes3 ,viri ,galilaeae1 quid statis etc4 ,ideo dicitur ,lucae ultimo1 quod a monte cum gaudio magno reversi sunt in ,jerusalem4 ,dicitur etiam1 et pie creditur1 quod beatissima ,maria ,virgo post ascensionem filii singulis diebus locum hunc sanctum adibat1 et singulari hic contemplationi vacabat1 seque tota mente ad coelestia erigebat1 ut fol4 #agd4 ,b4 ,recitatur etiam de quodam milite 7,b7 peregrino1 qui cum omnia loca sancta1 in quibus ,christus nostram salutem est operatus1 visitasset1 ultimo ascendit ad hunc locum1 et procidens super terram in orationem1 dicens3 ,ecce1 ,domine ,jesus1 ubique quaesivi,,tr#bhj te in terra diligentius et devotius quo valui2 nescio1 ubi te post hunc locum quaeram hic enim mundum reliquisti1 et ad patrem rediisti3 quaeso ,domine1 jube me venire ad te1 ut in dextra patris quaeram et inveniam te4 ,hac oratione finita in conspectu omnium peregrinorum jocunda facie exspiravit1 et eum1 quem peregrinando per loca sancta quaesivit1 moriendo in coelo invenit4 ,de monte ,oliveti et ejus nominibus et ejus sanctitate4 ,ex praedictis patet aliquantulum montis ,oliveti dispositio4,,tr#bha ,pre sic majori tamen ejus notitia volui sequentia annectere4 ,danielis ,,xi4 nominatur hic mons sanctus et inclitus1 et communiter etiam mons ,oliveti dicitur4 ,proprium tamen nomen ejus est mons luminum4 ,illuminatur enim mons ille primo a sole4 ,nam statim1 ut sol oritur1 radiis ejus illustratur ante alios montes1 et ab eo radii contra civitatem,,tr#bhb sanctam transmittuntur et contra templum2 templum enim ,salomonis ita erat constructum1 quod ostium ejus respiciebat ad orientem1 et altare cum arca testamenti stabat in occidentali parte templi contra ostium4 ,et quando sol oriebatur1 et cacumen montis ,oliveti transcendit1 primos radios de supercilio montis mittens contra civitatem ante ostium tabernaculi exterioris intrabant1 et per ostium tabernaculi exterioris intrabant1 et per ostium tabernaculi interioris penetrabat usque ad arcam testamenti1 quae primis ictibus radiorum illuminabatur4 ,ecclesia tamen ascensionis ,domini semper primos radios suscipit1 ut supra patuit1 fol4 #adi ,b41 et a se templo ,domini transmittit1 et si haberet duo ostia1 contra se posita1 in pariete orientali unum1 et alterum in occidentali pariete1 tunc in aequinoctiali tempore sol oriens per ostia illa transmitteret,,tr#bhc radios ad ostia templi ,domini1 ad arcam testamenti1 et ad propitiatorium1 et ad ,cherubim4 ,et ideo dicebatur mons luminum4 ,secundo sic nominabatur1 quia noctibus illuminabatur a parte occidentali a luminibus templi ,domini4 ,nam tot lampades in templo ,salomonis ardebant1 quod montem oppositum illustrabant1 ut supra dictum est fol4 #adi4 ,et hodie lumen templi usque ad montem spargitur4 ,dicitur enim1 quod ,sarraceni septingintas lampades in eo semper habeant ardentes1 et in ecclesia ad latus templi octingintas4 ,fui aliquando noctibus in monte ,oliveti1 et tantum ignem notavi per fenestras templi esse in eo1 quasi esset lucerna claro lumine repleta4 ,tertio dicitur mons luminum ex eo1 quia in ejus vertice1 ubi ,dominus ascendit1 faciebant sacerdotes veteris legis singulis annis magnum ignem1 et vaccam rufam educentes1 cuncto subsequente populo ,jsrael1 eam ibi comburebant in holocaustum ,domino1 et cinerem vaccae colligentes aquam expiationis commixtione cineris conficiebant1 cujus aspersio multas inquinationes legales remundabant1 et hoc fiebat cum magna solennitate1 ut habetur ,numer4 #ai4 cap41 et in hoc monte1 ut dicit ,jeronymus de vita et obitu ,s4 ,paulae4 ,numquam autem per annum convenit populus ,jsrael ad ignem extra castra1 nisi in ritu holocausti vaccae rufae4 ,ideo montem ab eo igne et lumine nominabant1 vel propter cineres et aquas lustrales1 quae ibi reponebantur4 ,sunt autem praeter ,christi et ejus passionis mysterium duae caussae1 quare vacca rufa immolabatur4 ,prima pro expiatione peccati commissi in adoratione vituli in deserto1 qui fuit vitulus rufus1 quia de optimo auro noviter conflatus erat1 quod rufum est1 antequam limetur aut poliatur4 ,secunda caussa est1 quia filii ,jsrael ritum hunc in ,aegypto didicerant ab idololatris2 ideo ,dominus condescendens fragilitatem eorum ritum non mutavit1 sed intentionem et propositum4 ,aegyptii enim antiquissimi regem ,osiridem ut ,deum habebant1 imo ,deum aestimabant2 hunc frater suus1 ,typhon1 vir rufus1 impius et nefarius occidit1 et in #bf partes dissectum sociis suis eas transmisit in diversa loca ,aegypti4 ,isis autem1 occisi uxor1 gigas foemina potentissima1 arrepto regno viri collegit membra et aureo scrinio reservans templum fecit1 sacerdotes instituit1 ritum sacrificiorum ,osiridis ordinavit1 mandans1 ut in execrationem sceleris rufi ,typhonis tam homines rufi1 quam animalia rufa ad sepulchrum ,osiridis in holocaustum cremarentur4 ,unde cum cultus ,osiridis per mundi regiones fuisset praedicatus1 similiter ei sacrificare volentes aut hominem rufum1 aut bovem rufum1 aut vaccam rufam mactandos inferebant4 ,unde accidit1 ut nullus homo rufus in tota terra ,aegypti maneret1 et in aliis regionibus a cultoribus tam ,osiridis quam ,isidis odio haberentur propter ,typhonem fratricidam1 propter ejus malitiam omnes rufi suspecti de malo fuerunt habiti4 ,unde etiam ,christiani execrabilem ,judam proditorem sub ,typhonis forma depingunt1 et rufos homines etiam piissimos subsannant et derident4 ,sicque culpam1 quam non fecerunt1 rufi innocentes luunt4 ,fabula ,osiridis1 ,isidis et ,typhonis habetur lib4 ,i4 cap4 #d4 et lib4 ,,ii4 cap4 #d4 ,antiquarum historiarum ,diodori ,siculi4 7#aeb ,a7 ,quarto dicitur mons luminum quia illustrabatur a lampadibus et luminibus ecclesiarum1 quae in eo erant4 ,ibi enim erat ecclesia ascensionis ,domini1 plena lampadibus1 ut patet fol4 #adi ,a2 ecclesia in ,galilaea2 ecclesia ,s4 ,marci2 capella ,pelagiae2 ecclesia agonizantis ,christi2 ecclesia sepulchri beatae ,virginis2 ecclesia fletus ,christi2 ecclesia in ,gethsemane2 ecclesia in ,bethphage2 ecclesia ,s4 ,jacobi2 et caeterae multae1 in quibus omnibus ardebant lampades1 quibus non solum mons ,oliveti illustrabatur1 sed etiam mons templi et civitas sancta ex opposito4 ,quinto dicitur mons luminum pro eo1 quod oleum1 nutrimentum luminum1 copiose ibi crescit4 ,ideo dicitur mons ,oliveti vel olivarum1 quae in magno numero ibi crescunt1 sine plantatione1 et sponte4 ,et oleum ibi crescens hodie cedit in nutrimentum lampadum templi dominici4 ,et sunt ibi olivae adeo magnae et vetustae1 quod credo aliquas adhuc a tempore ,christi ibi durare4 ,beatus ,augustinus super ,johannem dicit1 quod mons ,oliveti est mons chrismatis et unctionis1 mons pinguedinis et refectionis1 mons medicaminis et evacuationis4 ,et hoc dicit propter olivarum ibi crescentium abundantiam1 quarum fructus est unctuosus1 humosus1 et deliciosus1 quia1 ut dicit ,isidorus1 oleum olivae ex radicis amaritudine surgit in pabulum luminis1 in medicamentum vulneris1 et in refectionem,,tr#bhd esurientis4 ,sexto dicitur mons luminum pro eo1 quia1 cum sit altior omnibus montibus1 et per circuitum potest homo longe lateque,,tr#bhe luminibus oculorum suorum prospicere4 ,ut patet fol4 #adh ,a4 ,septimo dicitur mons luminum1 quia delectabilis est ad videndum1 et visum recreat e regione videntis4 ,sunt enim in eo horti olivarum et ficorum1 malogranatorum1 et caeterarum4 ,olim ad radices ejus crescebant cedri et cypressi et vites et omnia1 quae desiderantur4 ,et tantum de illo4 ,de hoc monte ,oliveti et valle ,josaphat loquitur beatus ,bernhardus in sermone ad milites templi1 orat4 ,,viii4 ,de specu sanctae ,pelagiae peccatricis et poenitentis4 ,cum expedivissemus in ecclesia ascensionis ,domini ea1 propter quae in eam ascendimus1 egressi sumus1 et per gradus descendimus in viam1 quae ducit per praeceps in vallem4 ,sub gradibus autem cum paululum descendissemus1 venimus ad unam capellam tenebrosam sanctae ,pelagiae1 in qua egit poenitentiam1 et vitam finivit in ea4 ,porro ante ostiolum speluncae semper stabat unus ,sarracenus1 qui introitum nobis prohibuit1 quousque sibi aliquas pecunias exhibuimus1 quibus acceptis nos intromisit4 ,ingressi autem orationes praescriptas legimus1 et indulgentias accepimus 774 ,et in poenitentia ,pelagiae sanctae plurimum aedificati sumus4 ,fuerat enim1 ut habetur in vitis patrum1 de primis ,antiochenis foeminis ambitiosa1 vana1 animo et corpore lasciva et impudica4 ,haec post multa crimina et homicidia propter eam commissa1 conversa1 dicebat3 ego ,pelagia1 pelagus iniquitatis1 exundans fluctibus iniquitatum1 ego sum perditionis abyssus1 ego vorago et laqueus animarum1 multos decepta decepi1 quae,,tr#bhf omnia nunc horreo4 ,vide1 si placet1 hanc historiam valde pulchram in ,chron4 ,antonini part4 ,i4 tit4 #g4 cap4 #i4 4 #f4 7,b7 ,in hac ergo confessione contulit se ad ecclesiam1 et instructa ab episcopo ,antiocheno omnia sua vendidit1 et pauperibus erogavit1 non voluit pretia sua dari ecclesiis et sacerdotibus1,,tr#bhg sed tantum egenis1 indignam reputans suam substantiam in divinos,,tr#bhh usus converti4 ,his factis habitu mutato exivit occulte ,antiochiam1 et in montem sancti ,oliveti transmigrans in hanc specum se,,tr#bhi recepit1 et vitam religiosissimam duxit in totius patriae stuporem1 quam nemo novit esse foeminam1 quousque mortua lavari debere astantibus sanctis episcopis et sacerdotibus1 et rem mirantibus1 eamque in sua cellula sepulturae tradiderunt1 cujus sepulchrum usque hodie cernitur4 ,est autem transitus artus inter sepulchrum ejus et parietem proximum1 ita1 quod transire volens cum difficultate transeat et oportet se per structuram trahere4 ,et vulgi fabula est1 quod nullus existens in mortali peccato pertransire possit4 ,quod ego fabulosum reputavi1 omnes enim pertransivimus2 an autem omnes in gratia fuerimus1 ,deus scit4 ,de loco1 in quo ,,xii articuli fidei sunt per ,apostolos compositi4 ,egressi de specu sanctae ,pelagiae consequenter descendimus montem et viam1 quae ducit ,bethphage et ,bethaniam1 praetergressi per maceriam in quendam hortum scandimus1 et ad ruinas cujusdam ecclesiae magnae venimus1 quae dicitur ecclesia ,s4 ,marci ,evangelistae4 ,in hac ecclesia fuerunt olim indulgentiae1 et hodie sunt1 quas dictis orationibus recepimus4 77 ,haec ecclesia dicitur stare in eo loco1 ubi sancti ,apostoli confecerunt symbolum fidei nostrae4 ,ibi enim ,,xii singulariter convenerunt1 ut extra tumultum hominum essent1 et ,deo inspirante articulos composuerunt1 quibus compositis in montem ,syon transierunt1 et congregato sacro et universali et primo concilio articulos editos et symbolum concilio obtulerunt1 examinaverunt1 et ecclesiae tradiderunt per mundum divulgandos4 ,ut patet supra fol4 #ajf ,a4 ,in illo ergo loco eandem fidem de novo professi symbolum diximus4 ,de loco1 ubi ,dominus orationem dominicam docuit discipulos orare4 ,hortum praefatae ecclesiae egressi ad viam1 quae per praeceps ducit1 in vallem venimus1 et paululum descendimus in locum1 ubi etiam deprehendimus1 stetisse oratorium sive ecclesiam1 et dicebatur illa ecclesia domus panis4 ,ibi ergo dictis orationibus signatis indulgentias recepimus 774 ,haec ecclesia dicitur esse aedificata in eo loco1 de quo habetur ,lucae ,,xi4 ,dum esset ,jesus in quodam loco orans1 et finita oratione dixit unus ex discipulis ad eum3 ,domine1 doce nos orare4 ,et ibi docuit eos orationem dominicam1 ,deo acceptissimam1 brevem et utilissimam4 ,hanc orationem prius in monte alio1 in ,galilaeae provincia1 praedicaverat in prolixo sermone1 7#aec ,a7 ut habetur ,matthaei ,v4 ,hic autem cum ,dominus diutius orasset1 mirabantur discipuli1 quomodo oraret1 et doceri se orare postulabant4 ,quibus eandem formam tradidit1 sicut prius in publico sermone praedicaverat4 ,haec oratio omnes orationes antecellit1 quia ipsius ,salvatoris ore prolata fuit1 qui in ea omnem precem nostram salutari sermone breviavit4 ,in illo ergo loco orationem dominicam devotius diximus1 et locum crebrius deosculati sumus4 ,credo autem hanc ecclesiam dominici panis dictam pro eo1 quod in ea et panem supersubstantialem et corporalem jussi sumus petere4 ,in loco illo stat modo cisterna profunda1 sed sicca4 ,de loco1 in quo ,christus sermonem fecit de ,,viii beatitudinibus4 ,domum panis reliquimus1 et progressi in descensu ad locum venimus1 in quo erat via1 lata petra et plana obducta1 quasi esset marmore pavimentata4 ,in hoc loco ,christum sedisse dicunt1 et sermonem de octo beatitudinibus prius factum in ,galilaea in monte et in loco campestri1 hic discipulis repetiisse1 et resumsisse1 sicut de oratione dominica manifestum est eum fecisse1 quamvis hoc ex ,evangelistis non habeatur4 ,nam ,matthaei ,v4 habetur1 quod octo beatitudines praedicavit in monte1 et easdem repetiit postea in campestri loco sub monte in provincia ,galilaeae1 ,lucae #f4 ,et postea1 quando venit in ,judaeam1 easdem in hoc loco creditur iterum praedicasse1 quod tamen non habetur1 sed antiqua sanctorum traditio habet1 etiam in hoc loco sermonem illum pretiosum factum fuisse2 sicut praedicator bonam et utilem materiam habens eam quandoque aliquoties praedicat1 et in eodem loco1 et in diversis4 ,in hoc loco prostravimus nos in oratione1 et indulgentias accepimus ibi positas4 77 ,de loco1 in quo ,dominus praedixit discipulis judicium extremum4 ,sub praefato loco venimus in eum locum1 de quo habetur ,marci #ac4 ,in quo sedit ,jesus cum discipulis suis1 et interrogatus ab eis de destructione civitatis et templi1 quod prae oculis habebant1 dixit eis multa de persecutionibus eorum1 et de ,antichristo1 et de extremo judicio1 et de signis in sole1 et luna1 et stellis1 quae habentur ,lucae #ba4 ,in hoc loco sacra vestigia deosculati sumus1 et indulgentias recepimus 774 ,de loco respirationis et pausationis beatae ,virginis in tali peregrinatione existentis4 ,deinde cum paululum descendissemus1 a loco sessionis ,christi venimus ad locum1 in quo solebat ,virgo beata ,maria quiescere et pausare in actu suae cottidianae 7,b7 peregrinationis4 ,ex dictis enim ,sanctorum1 ,hieronymi in epistola cogit41 ,augustini1 ,anshelmi1 ,bernhardi1 et beati ,vincentii in sermone assumtionis1 ,damasceni1 habetur1 quod beatissima ,virgo ,maria post filii sui ascensionem singulis diebus visitavit omnia loca sancta redemtionis nostrae1 cum eximia devotione4 ,quamvis enim in spiritu esset1 tamen dum in carne vixit1 carneis movebatur sensibus1 et ideo locorum illorum recreabatur visitationibus et novis cottidie inflammabatur desideriorum affectibus1 et tanto valentius1 quanto divinis illustrabatur intus visitationibus4 ,ponamus ergo ad practicam gloriosae ,virginis ,mariae devotissimam peregrinationem4 ,supervixit ,virgo gloriosa annis ,,xiv post ,domini ascensionem secundum communem sententiam1 et tamquam peregrina annos illos transegit etiam corporaliter transeundo de loco ad locum4 ,assumsit autrem tres peregrinationes facere quam diu viveret in hoc mundo3 primam annualem1 secundum mensualem1 et tertiam cottidianam4 ,primo creditur1 quod singulis annis descendit a ,jerusalem in ,nazareth1 et devotissime ibi locum angelicae salutationis visitavit1 rememorans ibi gaudia omnia1 quae in conceptu filii ,dei habuit1 gratias ,deo referens1 pro immenso beneficio per eam ab ipso in loco hoc sacro toti mundo collato4 ,quo expleto per viam rediit1 per quam filio ,dei concepto in montana ,judaeae festinavit1 et ,elisabeth salutavit1 eique humiliter servivit in puerperio ,johannis1 ,lucae ,i4 ,per hanc autem viam revertens innovabatur in ea jubilus dulcissimus mentis1 et praecipue quando ad locum venit1 in quo spiritus ejus exultavit1 dum3 ,magnificat1 hymnum jucundissimum1 decantavit1 ex quo puer clausus in utero excitatus in jubilum assurexit1 et exsultavit1 et hoc loco visitato rediit in ,jerusalem4 ,secundo creditur singulis mensibus transiisse de ,jerusalem in ,bethlehem1 et ibi intravit speluncam1 in qua huic mundo lumen aeternum effudit1 ,jesum ,christum ,dominum nostrum4 ,quantum autem gaudium in hoc loco habuerit1 quis enarrare valebit8 ,loco enim indulgentiarum plenariae remissionis1 quas alii peccatores ab hoc loco deportant1 ipsa reportavit cum augmentatione meritorum plenariam animi illustrationem et consolationem4 ,o1 quam suavis et utilis commutatio6 ,tertio singulis diebus loca sanctissima in ,jerusalem et per circuitum visitare studuit4 ,mane enim1 appropinquante aurora1 communicata a ,johanne in monte ,syon ,domini1 cum suis virginibus exivit1 et coenaculum illud grande stratum ultimae coenae ingressa contemplabatur immensa dona ibi humano generi collata1 et mysteria profundissima intuebatur1 sessionis filii sui deosculabatur locum etc4 ,et inde progressa domum ,annae intravit pontificis1 et ibi fusis precibus ,caiphae curiam ingressa non absque moerore considerabat filii sui in eadem domo molestias perpessas4 ,deinde de monte ,syon civitatem egressa montem ,calvariae ascendit1 et accedens rupem crucis ipsamque complexa dulcius deosculabatur1 compassa dulcissimo ibi ,crucifixo1 et congratulabatur non minus dulcissimam devotionem redemtis4 ,ex inde hortum monumenti ,domini ingressa ad 7#aed ,a7 locum venit1 ubi corpus ,domini sui et filii inunctum fuit et aromatibus conditum1 et ibi prostrata lapidem osculo deosculabat1 et citius inde surgens ad monumentum ,domini venit1 et specum ingressa tumulumque complexa ineffabili gaudio ibi replebatur4 ,ab his vero locis semota de monte ,calvariae descendit contra civitatis portam1 et in via non immemor filii sui1 quando per eam gravi cruce oneratus fuit eductus1 et in locis1 ubi viderat filium vel sub crucis onere cadere1 vel aliqua singulari injuria vexari1 prostrata orabat4 ,et ita urbem per portam judiciariam ingressa1 in praetorium ,pilati ascendit1 et loca flagellationis et coronationis deosculata gratias egit4 ,et egressa in domum ,herodis ivit1 deosculata ibi sui filii vestigia4 ,ab hac in templum ,domini ascendit1 et orationibus ibi fusis ab alia parte templi reexivit et ad portam auream venit1 ibique ingressum filii sui in die palmarum contemplata fuit1 per quam ut exiit1 in vallem ,josaphat descendit1 et in ea preces pro toto genere humano fudit1 quatenus securi astare tremendo judicio mereantur4 ,sciebat enim1 quod in illo judicio nullae preces1 nec suae1 admitterentur4 ,ideo praeoccupabat ibi judicem precibus2 quo facto transivit torrentem1 et locum suae propriae sepulturae secum euntibus ostendit1 et specum ingressa ineffabili gaudio replebatur1 pro eo1 quia sciebat1 quod in hoc loco primo perfectae fruitionis gaudium esset habitura1 et stolam gloriae animae et corporis ibi induenda1 et de hoc saeculo nequam eripienda1 et super choros angelorum exaltanda,,tr#bij etc4 ,deinde sepulchrum relinquens1 et parum sursum tendens1 specum intravit1 in qua ,dominus ,jesus trina vice in maxima anxietate existens oravit2 ibi et ipsa agoniae suae memor genua flexit ad vestigia genuum filii sui1 diutius et devotius in oratione perstitit4 ,demum hortum et praedium ,gethsemane ingressa loca captivationis filii sui deosculabatur4 ,ab hoc loco a valle se avertit et ecclesiam montis ,oliveti petit4 ,in loco autem1 ubi ,dominus ,jesus flevit videns civitatem1 et ipsa se contra civitatem vertit1 ejusque calamitates miserabili gemitu et compassione deflevit4 ,et inde ascendens in ,galilaeam montem et villulam venit1 ibique gloriam resurrectionis filii sui contemplabatur1 et gaudium discipulorum4 ,finita ibi oratione venit ambulans in jugo montis ad locum1 ubi1 quando ultima die peregrinabatur1 angelus ei apparuit praenuntians ei instare emigrationis tempus4 ,ab hoc loco progressa venit ad locum ascensionis filii sui1 et ibi impressa saxo manifesta 7,b7 vestigia sacra devotissime deosculabatur4 ,et quia locus ille erat suae actuali devotioni singulariter proportionatus1 aliquando citius eum reliquit1 ut post diutius immorari posset1 et festiva ab alia parte montis ,oliveti descendit1 et per ,bethphage in ,bethaniam venit1 visitans ibi notos1 et loca1 in quibus filius suus commoratus fuerat1 domum ,marthae1 et sepulchrum ,lazari1 et habitaculum ,mariae ,magdalenae1 et domum ,simonis leprosi4 ,quibus visitatis rursum alta repetiit1 sicut virgula fumi ascendens gracilis et delicata1 diversis iam extenuata disciplinis1 et concremata intus incendio pii amoris1 et cum ineffabili desiderio tendit festiva ad montis sancti ,oliveti cacumen1 unde descenderat regrediens ad locum ascensionis ,domini1 ad quem tamquam iam ad filium ascensura migrabat4 ,ubi dum esset1 vestigia praedicta crebris demulcebat osculis1 et nunc oculos nunc manus in coelum levabat1 et multis gaudiis ibi afficiebatur ex eo1 quod ibi filio suo et sibi maximus honor fuit exhibitus1 quando caro illa1 quam ipsa genuerat1 super omnes coelos abhinc fuit exaltata4 ,hoc loco derelicto domum redire satagebat1 et montem descendit in loco1 in quo apostoli symbolum1 quod ipsa eos docuerat condiderunt1 ibique paululum stabat pro fidei cultoribus orans4 ,inde progrediens ad locum1 ubi ,dominus docuerat ,pater noster1 stetit1 et dicta oratione eadem progressa1 in loco1 ubi octo beatitudines fuerunt praedicatae1 gratias egit4 ,et inde in locum descendit1 in quo ,christus cum discipulis sedens terribilia extremi judicii eis praedixit1 et ibi oratione pro clementi adventu fusa1,,tr#bia progressa ad illud domicilium venit1 in quo superius in exordio peregrinationis beatissimae ,virginis ,mariae dixi fuisse locum suae pausationis et respirationis4 ,tempore enim vitae beatissimae ,virginis ,mariae stabat ibi domicilium1 in quo habitabant boni pauperes homines1 qui videntes sedulum virginis transitum ipsam invitaverunt1 ut in umbra sedens refrigerium acciperet1 quae frequenter egressa resedit1 pausavit et virgineis ac delicatis membris quietem tribuit4 ,et quamvis ex labore fessa et lassa non fuerit1 ex privilegio1 hoc tamen privilegium ex humilitate celavit1 sicut privilegium virginitatis in purificatione1 et privilegium immunitatis a dolore in suis extremis quod etiam celavit decumbens lectulo ut infirma1 ut patet fol4 #aje4 ,a4 ,resumtis ergo viribus1 non deperditis1 sed suspensis in loco praedicto1 descendit ad montis radices in vallem1 et ibi visitatis sepulchris quorundam prophetarum ad sepulchrum sui castissimi sponsi et 7#aee ,a7 mariti1 sancti ,joseph1 pervenit1 qui ibi in foramine petrae erat sepultus1 ante quod sepulchrum stans dulciter afficiebatur4 ,inde autem transito ponte torrentis reascendit in montem ,syon1 ubi dum esset1 ascendit in locum1 ubi discipuli et ipsa in die pentecostes ,spiritum sanctum acceperant1 et ibi novo gaudio replebatur4 ,indeque descendit1 et sepulchrum prophetae ,david1 patris sui1 quaesivit1 et hoc facto venit in suum oratorium1 quod prope erat1 in quo habuit pro reliquiis1 ut pie creditur1 duos magnos lapides sibi per angelos allatos a monte ,synai1 unum de loco1 ubi ,moyses rubum ardere vidit sine consumtione3 et juxta lapidem gratias condignas egit de suae virginitatis gloriosa conservatione2 alium vero de summitate montis ,synai1 in quo decalogi praecepta fuerunt ,moysi tradita3 et juxta hunc lapidem contemplabatur praeceptorum eminentiam1 et ,deo reconciliabatur1 quod per eam mundo datus est ille1 qui legem ad jota et apicem adimplevit1 ut habetur ,matth4 ,v4 ,hos duos lapides habuit1 in quibus loca deserti ,synai visitavit1 quia vere peregrina fuit4 ,de his lapidibus vide fol4 #ajc4 ,b4 ,ab hoc loco post orationem surrexit1 et in domum rediens finem peregrinationis suae illo die imposuit4 ,de domo mansionis beatissimae ,mariae ,virginis vide fol4 #bje ,a4 ,de illa peregrinatione beatissimae ,mariae ,virginis dicit ,odilio1 antiquus ecclesiae doctor3 si scire volumus1 quid beata ,virgo post ascensionem ,domini egerit8 ,sine dubio loca nativitatis1 passionis1 resurrectionis1 ascensionis1 frequenter visitabat1 et in eis lacrymas fundebat1 et oris sui sanctissimi oscula imprimebat4 ,et beatus ,hieronymus in sermone de assumtione sic dicit de eadem peregrinatione3 fortasse prae nimio amore in loco1 in quo filius ejus natus1 mortuus et sepultus1 credimus interim habitasse1 per quae loca piis pasceretur interius amor obtutibus1 quia hoc habet impatiens amor1 ut1 quod desiderat1 semper invenire se credat4 ,de hac etiam peregrinatione loquitur ,antonius1 in ,summa #d4 ,parte ,tit4 ,,xv4 ,cap4 #dc4 4 #b4 ,ambo tamen credunt1 quod peregrinatio illa beatae ,mariae ,virginis magis intelligenda sit secundum spiritum1 quam secundum locum4 ,sed per hoc non negat1 eam etiam secundum locum peregrinatam fuisse1 in qua peregrinatione multum meritum acquisivit4 ,quolibet enim motu liberi arbitrii merebatur1 ideo in omni actione merebatur4 ,cujus prima ratio est3 intellectus semper rectus est1 nisi quando se immiscet phantasticis1 et deducitur ab eis4 ,sed intellectus beatae ,virginis fuit mundissimus a phantasiis inutilibus2 ideo peregrinando merebatur4 ,secunda ratio3 ubicumque ratio non potest in discernendo errare1 et voluntas non potest eligere multa1 sed eligit ultimum et optimum2 utrumque horum fuit in beata ,virgine2 ideo dicitur ,lucae ,x43 optimam partem elegit sibi ,maria etc4 ,tertio3 ,apostolus #a4 ,cor4 ,x4 dicit sive 7,b7 manducatis sive bibitis1 sive quid aliud facitis1 omnia in gloriam ,dei facite4 ,hoc absolute nullus ,sanctus servare potuit1 nisi beatissima ,virgo ,maria1 quae omnibus liberi arbitrii motibus virtuose semper imperavit et meruit4 ,unde ,odilio dicit3 ,unum pro certo scimus1 quod omnis ,mariae actio semper fuit intenta in ,domino4 ,unde ,jeronymus in sermone de assumtione dicit3 puto quidquid cordis est1 quidquid virtutis humanae1 si totum adhibeas1 non sufficiat1 ut cogitatio valeat1 quanto indesinenter cremabatur ardore pii amoris1 quantum movebatur replere ,spiritu sancto coelestium secretorum incitamentis1 dum revolverat animo cuncta1 quae audierat1 quae viderat1 quae cognoverat4 ,ex quibus patet1 quod meritum beatissimae ,virginis ,mariae est inexplicabile1 quod in peregrinatione sua conquisivit4 ,sed videtur1 quod beatissima ,virgo ,maria peregrinando de loco ad locum1 quamvis opus virtute exegerit1 melioribus tamen exercitiis occupari potuerit1 imo debuerit4 ,cum ,apostolus dicat #a4 ,cor4 #ab43 animarum charismata meliora4 ,et #a4 ,tim4 ,,iv43 corporalis exercitatio ad modicum utilis est1 pietas autem ad omnia valet4 ,potuit ergo illam corporalem exercitationem dimittere1 et se in pietate purae contemplationis et quietis occupare4 ,notum enim est1 quod evagantes corporaliter distrahuntur mentaliter4 ,ad hoc dicendum1 quod beatissima ,virgo ,maria hoc singulare privilegium habuit1 quod simul et simul activam et contemplativam vitam exercebat1 quod nulli umquam concessum est4 ,aliis enim vita activa1 aliis contemplativa datur2 aliis utrumque1 sed alternis vicibus1 ut ,apostolis4 ,sed beatissimae ,mariae ,virgini utraque est data pro eodem momento1 ut videlicet infans foris ab ea aleretur1 et divinitas intus contemplaretur2 et ut de loco ad locum migraret1 et tamen in fine intento immobilis persisteret4 ,dicunt enim praecones devoti beatae ,virginis1 quod ipsa in illo devotionis affecto fuerit continue1 ad quem aliqui maximi ,sancti raptim et ad momentum temporis rarissime admittuntur4 ,insuper1 ut dicit ,albertus1 cottidie communicavit sacramento eucharistiae1 sicut patet fol4 #ajg4 ,a4 ,in quo tantam mentis soliditatem accepit1 ut visa vel audita eam nequaquam distrahere possent4 ,singulis enim diebus1 antequam peregrinationem aggrederetur1 ,missam audivit1 et communicata fuit cum ferventissima devotione1 et in hoc fervore spiritu agebatur1 ,dei magis1 quam proprio4 ,ex alio videtur quod beatissima ,virgo ,maria non debuit cottidie in publicum procedere1 ne cui esset vel fieri posset caussa ruinae4 ,credendum enim est1 ipsam fuisse pulcherrimam etiam corporaliter1 cum de ea ,spiritus sanctus dicat3 tota pulchra es1 et macula in te non est1 nec annositas ipsam deformabat1 aut labor vitae regularis4 ,ad hoc dicendum est1 quod aspectus ,virginis neminem scandalizare potuerat4 ,tradit enim sanctus ,bonaventura1 hoc se habuisse a ,judaeorum fideli narratione1 quod nullus ex aspectu gloriosae ,virginis ,mariae1 quamvis esset 7#aef ,a7 pulcherrima1 nimis urebat aut inflammabatur ad foedam carnis concupiscentiam1 sed eam in aspiciente potius exstinguebat ille divinus aspectus1 quasi frigidus quidam ex oculis ros virgineus aspiraret vel efflueret a mente sua castissima1 sicut enim ex adverso de peccatrice ac petulanti muliere accenditur4 ,adhuc videtur1 quod processus cottidianus beatissimae ,virginis ,mariae in publicum fomitem majoris invidiae ipsis invidis ,judaeis monstrare potuerit4 ,erant enim propter filium inimici matris saevissimi1 et dum eam viderent per civitatem transire1 concitabantur forte indignatione et ira4 ,ad hoc respondeo ex praecedenti4 ,sicut enim aspectus ejus ignem concupiscentiae exstinguebat1 sic ignem et flammas invidiae1 irae1 rancoris mitigabat1 et omnis eam aspiciens furorem crudelitatis et indignationem perdidit1 et pietate et reverentia movebatur in eam4 ,unde tamquam potens1 virtuosa1 honorabilis et amabilis domina ab omnibus venerabatur4 ,ideo dicitur ,sapientiae #bd43 sic in ,syon firmata sum1 et in civitate sanctificata1 similiter requievi et in ,jerusalem potestas mea et radicavi in populo1 alios scilicet affectus1 pias intentiones etc4 ,unde cum etiam in filium suum dulcissimum saevirent ,judaei1 nemo ,virgini molestus fuit4 ,nec credendum est pictoribus1 qui deductionem ,domini ,jesu depingunt cum cruce1 et quosdam percutientes caput ,virginis et cum pedibus eam trudentes4 ,ideo attendendum est illud ,horatii3 pictoribus atque poetis quodlibet audendi semper fuit aequa potestas4 ,et tantum de peregrinatione beatissimae ,virginis1 quae volui nostro evagatorio inserere1 ut evagatio mea videretur majorem excusationem habere4 ,igitur in loco pausationis beatissimae ,virginis ,mariae consedimus et nos ad respirandum et pausandum post orationem ibi factam1 et indulgentias accepimus4 77 ,de pyramide ,josaphat1 a qua tota vallis denominatur vallis ,josaphat4 ,a loco pausationis beatissimae ,virginis ,mariae consequenter descendimus usque ad montis radices1 et ad montis radices descendimus contra austrum1 habentes ad sinistram olivarum montem1 ad dextram vero torrentem ,cedron1 et supra in alia parte torrentis in monte civitatem sanctam4 ,in descensu autem venimus ad pontem torrentis1 quem tamen praeterivimus1 derelinquentes eum4 ,interea ad titulum cujusdam pretiosi sepulchri venimus in modum turris excisum ex integra petra montis4 ,inciderunt enim ipsius montis promontorium1 tantum stare sinentes quantum ad pyramidem pertinebat1 per circuitum rupem excidentes ita1 quod pyramis derelicta sola stat1 ac si esset a fundamentis ibi aedificata arte caementariorum1 cum tamen de rupe montis sit1 et ab initio mundi ibi steterit4 ,et habet per gyrum pyramis haec ,,xvi cubitos magnos1 et in 7,b7 altum habet forte tres1 et habet capitellum acutum sursum1 cum culmine sicut turres1 et sub culmine est cavata1 et fenestrae sunt incisae1 ita quod in parte posteriori potest aliquis sursum se trahens per fenestram in ipsam pyramidem intrare1 sicut et quodam die solus existens feci1 volens videre1 quid esset intus4 ,haec pyramis est facta pro sepulchro alicujus magni regis et hominis potentis1 sed pro quo sit facta1 variae de hoc sunt recitationes4 ,quidam dicunt1 quod ,salomon rex sponsae suae aethiopissae1 filiae ,pharaonis1 eam pro sepultura ei excidi fecerit1 et quod ipsa in ea sepulta fuerit4 ,huic etiam ,canticum ,canticorum depromsit1 et templa idolis ejus ,moloch et ,chamos aedificavit1 et multa etiam usque ad contemtum ,dei propter eam fecit1 et in fine hoc gloriosum sepulchrum ei excidit4 ,alii dicunt1 et est iam vulgata opinio ,sarracenorum et ,christianorum orientalium1 quod ,absolon1 filius ,david1 pro sui sepultura sibi petram hanc incidi fecerit4 ,hoc fundatur #b ,reg4 #ah4 ,sed quia parentem suum persecutus fuit1 et miserrime interiit1 trans ,jordanem alibi sepultus fuit4 ,propter hoc consuetudo est1 quod omnes pueri1 qui juxta hanc pyramidem pertranseunt1 sive sint pueri ,judaeorum1 ,sarracenorum1 aut ,christianorum lapides de terra tollunt1 et contra pyramidem projiciunt in ipsum1 jactantes et lapides mittentes ,absaloni maledicunt1 eique de mala morte insultant1 signum detestationis paternae inobedientiae4 ,et si qui habent in ,jerusalem puerum rebellem1 ducunt ipsum in vallem ,josaphat huc ad pyramidem1 et cogunt eum verbis et verberibus projicere lapides contra eam1 et ,absaloni maledicere1 recitantes ei excessum et mortem ,absalonis4 ,et illa est puerorum efficacissima correctio in ,jerusalem4 ,unde propter frequentes puerorum lapidum projectiones jacent juxta pyramidem magni acervi lapillorum1 et nisi lapilli interdum removerentur1 dudum fuisset obtecta lapidibus4 ,alii dicunt1 quod ,josaphat1 rex ,jerusalem1 hanc pyramidem fecerit fieri pro sui sepultura4 ,quod ego non credo1 quia fuit vir sanctus1 imitator virtutum patris sui ,david1 a quo sicut in vita non discrepavit1 nec in sepultura ab eo separari quaesivit4 ,unde tertio et ultimo dicitur1 quod mortuus ,josaphat sepultus est in sepulchro patris sui1 in civitate ,david4 ,et ideo aliter dicendum videtur1 quod ,josaphat fuit vir magnificus1 et multa mirifica opera fecit1 inter quae et hanc pyramidem pro magnificentia et pro miraculo excidi fecit1 et tantum nomen ex hoc acquisivit1 quod ipsa vallis tota1 quae prius dicebatur vallis ,cela1 postea ab omnibus nominaretur vallis ,josaphat usque in hodiernum diem propter hanc pyramidem4 ,circa hanc pyramidem nullae sunt indulgentiae2 ideo ea visa ad alia nos convertimus4 ,sepulchrum ,joseph sponsi ,mariae ,virginis1 et ,sancti ,simeonis senis4 ,porro ad dextram pyramidis sunt duo foramina in pariete rupis1 et dicunt esse duo sepulchra4 ,in uno sepultus fuit ,joseph1 sponsus beatissimae 7#aeg ,a7 ,virginis ,mariae1 et nutritius ,jesu ,christi4 ,in altero ,simeon senex ille1 qui ,dominum in ulnas accepit1 et3 nunc dimittis1 hymnum cantavit1 ut dicitur ,luc4 #b4 ,ante illa sanctorum monumenta nos prostravimus1 et orationibus dictis indulgentias accepimus 774 ,quantae autem sanctitatis,,tr#bib et eminentiae hi duo viri fuerint1 evangelica tradit veritas1 praecipue tamen de sanctissimo ,joseph nulli dubium1 quin singularissimis,,tr#bic gratiis privilegiatus fuerit et meriti singularis apud ,deum exstiterit1 ut tantum thesaurum in commissis acceperit4 ,de cujus laude vide in ,alberto3 supermissus est1 in eo loco1 ubi dicitur3 desponsata viro1 cui etc4 ,et in ,gersone1 in sermone de nativitate1 de beata ,maria ,virgine et incarnatione ,josephina4 ,nec credendum est in hoc pictoribus1 qui ,joseph ipsum depingunt parvum hommuncionem decrepitum1 incurvatum1 baculo sustentum1 canum et prorsus inutilem pro nutricatione tam ,virginis quam filii4 ,fuit autem vir potens viribus1 fortis laborator1 maturus1 aetate mediocris1 et ante desponsationem ,virginis fuit virgo1 et post ita incorruptus permansit4 ,de his vide ,gersonem in sermone praefato4 ,de sepulchro ,zachariae prophetae1 et de aliis sepulchris et ,sanctorum habitaculis4 ,de his sepulchris abscedentes ad aliud monumentum venimus petrae incisum4 ,et hoc dicunt esse sepulchrum sancti ,zachariae1 prophetae1 filii ,barachiae1 quem ,judaei occiderunt inter templum et altare1 sicut ,christus eis objicit1 ,matth4 #bc4 ,ibi ergo flexis genibus prophetae patrocinia imploravimus1 et indulgentias recepimus 774 ,et surgentes consequenter super torrentem descendimus1 et in latere montis ,oliveti parietibus petrarum multa habitacula et cellulas incisas pertransivimus1 in quibus olim devoti et religiosi ,christiani habitaverunt4 ,est enim mons ,oliveti in sua radice petrosus1 et concavitatibus rupium repletus2 quae concavitates fuerunt veterum sepulchra4 ,postea vero fuerunt monachorum et ,sanctorum habitacula1 nunc vero sunt tam a mortuis quam a vivis desolata1 nisi quod in aliquibus habitant quidam infelicissimi homines infideles1 qui propter eorum infidelitatem nullibi alias possunt vivere inter homines4 ,has cellulas intuebamur cum admiratione de ,sanctorum praeteritorum sobrietate1 qui amore ,dei et terrae sanctae affectione inter mortuorum monumenta se concluserunt et in parvis cavernis se continuerunt4 ,indignabamur autem nobis ipsis1 quod in magnis palatiis et spatiosis et ornatis monasteriis taedet nos stare1 quia et ,dei amore tepescimus et in coenobitica vita deficimus4 ,de specu ,s4 ,jacobi ,apostoli1 in quo latitavit in captione ,domini4 ,interea dum ulterius descendissemus1 in unam grandem speluncam venimus1 multis laboribus rupibus incisam1 multa habens penetralia tenebrosa1 et cavernas supra et infra1 et foramina tamquam fenestrae sunt in superioribus habitaculis incisa4 ,dum 7,b7 autem in hoc specu deambularemus1 venit mihi in memoriam1 similem vidisse per omnia in ,suevia prope ,gamundiam1 quem nominant ,eberstein4 ,si quis eandem videt1 vidit et illam1 nisi quod illa est major et profundiorem habet cavernam4 ,in hunc specum capto ,domino confugit ,s4 ,jacobus minor1 et in eo latuit1 vovitque1 mortuo in cruce ,domino1 ut dicit ,josephus et ,hieronymus de viris illustribus1 se non comesturum1 donec videret ,dominum a mortuis surrexisse4 ,in die ergo resurrectionis ,dominus ad eum in hunc specum venit et cibum eimet ministravit4 ,de hoc ,apostolo vide supra fol4 #ajf4 ,a4 ,post necem vero ,apostoli corpus ejus in hunc specum fuit deportatum1 et ibi sepulturae traditum4 ,unde ex tunc locus coepit a ,christi fidelibus venerari et visitari usque in hodiernum diem4 ,qua propter ,dominus ,sixtus ,,iv4 indulgentias plenariae remissionis ad locum illum posuit1 quae fuerunt in mea prima peregrinatione primo promulgatae1 et bulla plumbea in loco poenitentibus omnibus peregrinis lectae4 ,in illo ergo loco procidimus1 et dictis orationibus in processionali terrae sanctae signatis indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus cum devotione4 ,in quodam peregrinali libello legi1 quod hic locus quondam fuit datus fratribus ,ordinis ,praedicatorum1 qui ibi ecclesiam et claustrum fecerunt1 et petram cavantes antra profundiora fecerunt1 et ad tempus ibi habitaverunt4 ,tandem propter infidelium insultus et frequentes depraedationes et invasiones inde emigrare et locum deserere compulsi sunt1 et ita ecclesia et officinae et omnia fuerunt in nihilum redacta4 ,hunc locum post peregrinorum recessum crebrius adii1 et horas meas in eo legi1 antra eius diligentius lustravi1 et nonnumquam videbatur mihi1 quod interessem conventui fratrum1 et ex corde laetabar4 ,sed dum me converti ad miserabilem loci desolationem1 moestus sedebam4 ,congruus autem valde erat hic locus pro fratribus ,praedicatoribus1 et hodie locus aptissimus esset1 si caetera essent paria1 ut in eo habitarent fratres1 propter plures caussas4 ,i4 ,propter illum eximium praedicatorem1 cui ille specus confectus est1 h4 e4 propter sanctum ,jacobum ,apostolum1 qui in actu praedicationis existens et veritatem praedicans de cancellis fuit praecipitatus1 et claudus factus4 ,sed nec sic a praedicatione cessavit1 donec de templi pinnaculo projectus obiit1 et de ,jerusalem huc portatus et sepultus fuit4 ,quis autem sepulchrum tam constantis praedicatoris ,dei possideret1 nisi fratres1 quorum initium1 medium1 et finis et nomen est praedicare8 ,ob hoc in nostri ,ordinis initio tradita fuit ecclesia ,s4 ,jacobi ,parisinis1 ubi usque hodie insigniorem conventum habemus trecentorum fratrum et studium magnum1 unde in illis locis nominantur fratres praedicatores1 fratres ,s4 ,jacobi4 ,,ii4 ,quare hic locus fratribus praedicatoribus congruit1 est ratione virtutum et constantiae illius ,apostoli4 ,fuit enim virgo perpetuus et vita totus 7#aeh ,a7 apostolicus1 et devotissimus1 ut patet fol4 #ajf4 ,a41 quae omnia congruunt praedicatoribus4 ,,iii4 ,ratio montis ,oliveti1 qui mons1 ut dictum est fol4 #aea41 illustratur luminibus templi ,domini et solis et olei et ecclesiarum lampadibus4 ,sic ,ordo ,praedicatorum dicitur mons luminum1 quia illustratur scientia theologicali1 quae a templo ,dei procedit1 et scientia morali1 quae de sole splendet1 et naturali1 ex propria industria veniens1 quam designat oleum in ea crescens1 quod est nutrimentum luminum1 et scientia experimentali1 quae in lampadibus ecclesiarum designatur4 ,,iv4 ,ratione torrentis1 in quem immunditiae omnes de civitate eductae projiciuntur1 et in eo consumuntur et deducuntur3 ut patet fol4 #aej4 ,sic omnis mundi immunditia sapientia praedicatorum tollitur1 ,prov4 #ah3 aliqua profunda verba ex ore viri1 et torrens redundans fons sapientiae4 ,sacra etiam ,scriptura torrens redundans1 de quo debet praedicator bibere1 juxta illud ,psalmi3 de torrente in via bibet etc4 et illud3 torrente voluptatis potabis eos etc4 ,v4 ,ratione cedrorum1 qui juxta torrentem crescebant4 ,cedri enim semper virent1 celsae sunt et habent lignum imputribile4 ,sic praedicator habet virorem castitatis1 altitudinem paupertatis1 et imputribilitatem obedientiae in tribus votis4 ,,vi4 ,ratione situs loci congruit praedicatoribus4 ,est enim locus in valle1 et extra civitatem1 et prope urbem4 ,sic praedicatores semper debent manere in valle humilitatis1 extra mundi tumultum1 prope homines1 quos verbis et exemplis aedificent4 ,,vii4 ,ratione asperitatis4 ,est enim locus ille in petris1 durus et asper4 ,sic vita praedicatoris debet esse in asperitate et corporis castigatione1 ut in servitutem redigatur1 ne forte1 cum aliis praedicaverint1 ipsi reprobi habeantur2 ut fecit ,apostolus #a4 ,cor4 #i4 ,,viii4 ,locus est solitarius1 studio et contemplationi aptus1 quae conveniunt praedicatori bono et utili1 et non bene in tumultu aguntur4 ,,ix4 ,locus est satis arctus et strictus1 designans mentem1 recollectionem1 et recessum ab evagationibus variis4 ,x4 ,locus est proximus monti oliveti1,,tr#bid monti offensionis1 et monti ,syon1 et valli ,hennon1 et agro ,akeldamah4 ,in quibus notatur materia praedicanda1 ut praedicet vel de monte oliveti1 de virtutibus2 de monte offensionis1 de vitiis2 de ,akeldamah1 de morte2 vel de valle ,hennon1 de ,gehenna aeternae damnationis4 ,vel debet praedicare montibus et vallibus1 hoc est1 sapientibus et insipientibus debitor esse debet1 ut ,apostolus ,rom4 #a41 vel contemplativis et activis2 vel religiosis et saecularibus2 justis et peccatoribus2 bonis et malis4 ,et tantum de hoc4 ,de ponte torrentis ,cedron1 et de transitu pontis sursum4 ,specum illum1 eo perspecto1 exeuntes non amplius descendimus1 et via1 qua veneramus1 reversi sumus usque ad pyramidem 7,b7 ,josaphat1 juxta quem pons lapideus1 arcuato opere factus1 torrentem transmittit4 ,ad pontem ergo illum accessimus1 et ante eum in oratione positi indulgentias 77 plenariae remissionis accepimus4 ,tradunt enim historiae ,graecorum1 et ,magister in ,spec4 ,hist4 hujus facti meminit1 quod dum ,salomon domum saltus ,libani aedificaret1 venit artificibus ad manum quoddam lignum1 truncus1 quem ad nullum locum poterant aptare1 et eo abjecto quidam trabem ipsam traxit deorsum in torrentem1 et peditarium pontem super torrentem ex eo fecit in hoc loco4 ,dum ergo regina ,saba1 quae et ,sibyllarum una fuisse dicitur1 ibi cum rege pertransire vellet1 videns lignum obstupuit1 et cadens in torrentem adoravit1 et crucis mysteria regi reseravit1 dicens3 hoc lignum ,salvatoris crucem futurum4 ,propter quod ,salomon trabem inde tulit1 eumque prope templum visceribus terrae immersit1 ut patet fol4 #adj4 ,b4 ,et loco trabis ablati fecit fieri pontem lapideum1 et per hunc pontem saepe ,dominus transibat cum suis discipulis1 quando vel voluit ire in montem ,oliveti1 vel in ,bethaniam1 et per eum fuit ductus in domum ,hannae4 ,per hunc locum etiam torrentem ,cedron transivit nudis pedibus cum universo populo rex ,david1 quando fugit de ,jerusalem a facie ,absalonis1 filii sui4 ,et ibi etiam steterunt sacerdotes cum arca ,domini1 donec universus populus pertransiret1 ut habetur #b ,reg4 #ae4 ,in hoc ergo loco cum gravitate pontem sanctum transivimus1 et per clivum praecipitem sancti montis ,syon ascendimus1 per quem est ,dominus ,jesus ligatus ductus de horto in domum ,hannae pontificis4 ,cum autem ad montis sancti cacumen venissemus1 condiximus nobis1 quod non obstante calidissimo die1 facto prandio1 vellemus caetera nondum a nobis visitata in circuitu montis ,syon loca visitare et videre4 ,et ita milites festinabant ad hospitale ,s4 ,johannis ad capiendum cibum1 nos vero religiosi intravimus ,conventum fratrum et cum eis refecti sumus4 ,de visitatione locorum sub monte ,syon1 et primo de fonte ,mariae ,virginis beatae4 ,finito prandio convenerunt peregrini1 qui robusti erant1 ad ulterius peregrinandum et ad laborandum4 ,est enim non parvus labor1 sic de loco,,tr#bie ad locum peregrinari1 ut patet fol4 #if4 ,b4 ,congregatis ergo nobis descendimus de monte ,syon in aquilonari parte montis per viam longam1 et viam1 per quam prius ascenderamus1 ad dextram reliquimus4 ,porro in ipso montis ,syon clivo venimus ad specum quandam1 ad unam terrae voraginem patentem1 per cujus os ingressi in viscera terrae descendimus sine gradibus in arena1 et quia de lumine solis umbrosum locum intravimus1 nihil vel parum videre poteramus1 nam oculorum istiusmodi natura est1 ut post solem umbras intrantibus coeca omnia videantur4 ,porro nobis descendentibus 7#aei ,a7 in specum1 ascendit contra nos de profundo rapido cursu quidam ,sarracenus saevus1 cum magnis clamoribus stomachando mirabiliter1 iram animi sui voce1 vultu1 et brachiis ostentans1 et repellere nos de specu nitebatur1 ne ad aquas descenderamus4 ,sed quia ipse solus fuit1 et nos multi1 non eum curavimus1 sed continue descendimus1 ipse vero ingeminavit clamores1 et acuit suae iracundiae mores1 et si habuisset saltim baculum1 nos omnes efugasset4 ,videns autem ,sarracenus ille1 quod eum non curavimus1 vertit se ocius1 et omnes descendentes praecurrit1 et prior ad aquas venit1 et posuit se super marginem fontis1 et modis omnibus aquam haurire volentibus resistebat1 et accedere volentes retrudebat1 repercutiebat1 et retrahebat4 ,quidam autem miles ,lombardus de ,mediolano peregrinus accessit audacter ad ,sarracenum1 per brachium arripuit1 et a fonte avulsit violenter4 ,sarracenus autem ex hoc in ira accensus contra militem illum insurrexit1 eumque pugnis percutere coepit1 et miles e contrario pugnis se defendit1 repercutiens eum1 quia neuter habebat arma1 et tanta iracundia in se exarserunt1 quod nisi peregrini eos separassent1 unus alterum discerpsisset4 ,videns autem ,sarracenus1 quod vindictam intentam in militem facere non posset1 festinate coepit sursum currere1 volens adjutores super nos inducere1 nos autem eum tenuimus1 licet plurimum clamantem et renitentem4 ,eramus enim in magno periculo1 si de manibus nostris evasisset1 et male contenti fuimus de milite4 ,post multa autem certamina verborum aliqui milites enodantes bursas ,sarraceno illi denarios aliquos ostenderunt1 ut maneret et a clamoribus cessaret2 et peregrino1 qui eum percusserat1 pacem promitteret4 ,quid plura8 mox ut vidit denarios1 mutatus est in virum alterum1 nam vultus ejus serenatus fuit1 et vox blandior effecta1 et mores mitigati1 totumque se obtulit cum hilaritate ad nostra obsequia1 et qui prius mitigari nec verbis nec verberibus nec multitudine peregrinorum poterat1 visis denariis ad obsequendum se parat1 quia inquit ,salomon ,eccles4 ,x43 pecuniae obediunt omnia4 ,accepta ergo pecunia descendit in hiatum1 et omnibus aquam hausit et liberaliter tribuit4 ,cumque omnes de aqua illa clara bibissemus1 ascendimus sursum1 et dictis ante os speluncae orationibus indulgentias accepimus 774 ,est enim fons ille fons ,virginis gloriosae3 dicitur enim1 quod die ,,xl41 quando cum puero ,jesu de ,bethlehem venit cum ,joseph1 ut puerum ,jesum praesentaret in templo1 in hiatum hunc descendit1 et ibi hospitata fuit1 quia in civitate hospitium non habuit1 sicut nec in ,bethlehem nec juxta templi atrium manifeste manere cum aliis pauperibus voluit1 quia ,herodem timuit4 ,percrebuerat enim fama de nato rege1 propter quem ,herodes turbatus fuit et omnis ,hierosolyma cum ipso4 ,de ponte autem illo poterat secrete ad portam auream ascendere1 et sine nota puerum ,jesum inducere 7,b7 in templum1 et perficere ea1 quae spectabant ad legem purificationis2 sicut et factum fuit3 nemo enim affuit1 nisi qui ,spiritu sancto instigati fuerant1 ut illa hora adessent4 ,insuper quando singulis annis in ,pascha in ,jerusalem venit1 in isto hiatu mansit1 et dum peregrinaret1 hic transibat1 et circa fontem refocillabatur4 ,de petra mirabili scissura rupta in passione ,domini4 ,expletis peregrinalibus officiis juxta fontem gloriosae ,mariae ,virginis ulterius processimus et montem ,sion gyravimus contra australem ejus plagam euntes1 et ibi vallem ,siloe ingressi contra occidentem venimus ad rivulum aquarum1 quae contra vallem ,josaphat cum silentio transeunt2 ut dicitur ,jesaiae ,,viii41 de aquis fontis ,siloe sine strepitu et sonitu4 ,per illum ergo rivulum ascendimus1 qui decurrit ad latus montis ,syon1 et ad locum venimus1 ubi de rivulo consurgit petra alta1 quasi pes montis ,syon1 et illa petra habet a summo usque deorsum magnam scissuram1 ita1 quod homo potest sine pressura intrare rupturam rupis4 ,dicunt autem1 hanc scissuram in passione ,domini factam1 sicut dicitur ,matth4 #bf43 et petrae scissae sunt4 ,transilivimus ergo rivulum1 et per rupturam ingressi sumus1 usque quo propter umbras ulterius procedere amplius ausi non fuimus4 ,de natatoria ,siloe1 in qua se lavit coecus et visum recepit4 ,de ruptura petrae exeuntes1 et fluviolum ,siloe transilientes ulterius contra rivum ascendimus usque ad natatoriam,,tr#bif ,siloe1 ad quam natatoriam misit ,jesus ,celidonium1 coecum a nativitate1 ut lavaretur4 ,et lavit1 et visum recepit1 ut dicitur ,joh4 ,,ix4 ,haec natatoria nihil aliud fuit1 nisi quoddam stagnum1 factum sub fonte ,siloe1 in quod colligebantur aquae fluentes de fonte1 circumseptum lapidibus et terra1 sicut apud nos faciunt piscinas4 ,in illa natatoria nunc nulla est aqua1 quia rivus in eam non fluit1 sed ad latus ejus pertransit descendens4 ,quidam ,sarracenus nunc plantatum habet hortum olerum inter muros natatoriae1 et quaedam arbores in ea creverunt4 ,his tamen non obstantibus locum ingressi sumus1 propter ,christi antiquum miraculum ibi factum1 et oratione dicta indulgentias recepimus 774 ,in quodam peregrinatorio legi1 quod in illa natatoria se lavit ,bethsabea1 uxor ,uriae1 quando eam vidit ,david ex adverso domus suae1 et concupivit1 ac tulit4 ,sed hoc ego intelligere non possum1 cum non possit esse prospectus de monte ,syon ad fontem ,siloe1 et cum in textu #b4 ,reg4 ,,xi4 dicatur1 quod mulier lavit se ex opposito domus regis in suo solario4 ,de origine1 ex qua emanat fons ,siloe sub monte ,syon4 7#afj ,a7 ,a natatoria illa egressi aquaeductum rivi secuti sumus1 et ad fontem ,siloe1 ubi de monte ,syon manat1 venimus4 ,porro per illam viam ascendendo sursum super rivum aquarum ,siloe mirabamur de colore turpi et abominabili ipsius aquae4 ,sed postquam ad originem venimus1 quae caussa turpis coloris fuerit1 experti sumus4 ,nam quidam ,sarracenus1 cerdo1 in ore voraginis1 ex qua aqua effluit1 stabat et pelles sive cutes recenter de animalibus distractas intingebat et pedibus comprimebat1 ex quo aquae reddebantur sordidae et cruorosae1 et ideo sub cerdone nullus bibere poterat1 nec faciem lavare4 ,cumque ad cerdonem venissemus1 voraginem ingressi sumus in montem1 quia altum et profundum hiatum habet1 sed non latum1 ex quo effluit de terrae penetralibus aqua1 et ibi super cerdonem bibimus et oculos lavimus in memoriam miraculi in hac aqua facti in coeco nato1 ut ,joh4 #i4 ,dicunt vulgares1 quod quicunque oculos laverit ex fonte isto1 quod dolorem oculorum non patietur amplius4 ,tantam autem fidem adhibeo huic dicto1 sicut cum dicitur1 quicumque balneatus in ,jordane fuerit1 post lotionem non senescit4 ,cum magna ergo compressione stetimus in terrae hiatu1 in scissura montis1 et erat clamor magnus peregrinorum2 primi clamabant propter sequentium importunitatem1 et ultimi propter praecedentium tarditatem1 medii vero propter pressuram utrorumque clamabant1 et fuit multa impatientia ibi1 non enim poteramus in hiatum aliter intrare1 nisi distentis cruribus1 et pede uno in una parte rivuli1 et alio in altera locato transire poteramus et in aqua ascendere1 quia omnes pretiosis calceamentis fuimus calceati1 quae ad aquae tactum corrumpuntur2 multi tamen in ipsum rivulum totaliter detrusi fuerunt4 ,expediti ergo de hiatu exivimus de ore speluncae1 et exportavimus in scutellis et flasconibus nostris aquam sacram pro his1 qui in hiatum ingredi non poterant2 propter praedictas enim pressuras mulieres peregrinae1 sociae nostrae1 non introiverunt1 sed cum quiete et pace foris sedentes manserunt in sua devotione1 quibus aquam ministravimus 774 ,et cum omnes simul extra essemus1 orationes praescriptas legimus1 et indulgentias plenariae remissionis habuimus 774 ,descriptio fontis et aquarum ,siloe4 ,ex praedictis patet etiam loci illius aliqualis descriptio2 tamen illud notandum est1 quod fluxus illius aquae perficit insigne perpetui miraculi1 ex eo1 quod non jugiter fluit1 sed interpolatis diebus in hebdomade tribus 7,b7 aut quatuor diebus1 aliquando pauciores emittit aquas1 aliquando nullas penitus1 aliquando copiose ebulliunt aquae4 ,ego quandoque vidi voraginem siccam1 quandoque paucis aquis fluentem1 et nonnumquam adeo repletam aquis1 quod nemo poterat hiatum intrare4 ,singularem enim oculum ad hoc habui1 et saepe solus mane ante solis ortum descendi ad videndum rem4 ,nam fluxus ille inaequalis non ex natura1 sed ex miraculo contigit tempore ,esaiae prophetae4 ,ezechias enim rex ,jerusalem cum audiret1 quod exercitus ,assyriorum veniret ad obsidionem civitatis sanctae1 obstruxit fontes et obturavit cisternas terra et lapidibus per circuitum ,jerusalem1 ut inimici venientes aquam nullam invenirent1 et ita recedere cogerentur a siti1 ut habetur #b4 ,paralipom4 #cb4 ,ante fontem autem ,siloe fecit quasi stagnum1 in quo colligerentur aquae1 et civibus deservirent1 qui de civitate poterant ascendere1 et aquas sursum portare poterant1 et hostes ad locum venire at aquam tollere poterant4 ,quapropter ,s4 ,esaias propheta oravit1 et a ,domino impetravit1 quod1 quando populus de civitate descendit1 sufficientes aquas invenit4 ,quando autem inimici venerunt1 siccabatur fons1 et nullas invenire poterant aquas4 ,et ideo in tanti miraculi memoriam non semper1 sed certis horis fluit4 ,de hoc miraculo loquitur ,josephus1 et ,magister in ,spec4 ,histor4 ,juxta hunc fontem sepultus fuit ,jesaias propheta a populo1 dum eum ,manasses rex occidit4 ,porro destructa civitate ,jerusalem per ,nabuchodum regem et dum sub ,nehemia reaedificaretur1 princeps pagi ,maspha aedificavit portam fontis superius in civitate1 per quem populus exiret et descenderet ad tollendam aquam1 et aedificavit murum piscinae ,siloe1 qui ceciderat1 ut dicitur ,nehemiae #b4 ,hos muros dejecerunt ,romani in obsidione ,jerusalem1 sicut et alia demoliti sunt1 quas ,christiani succedentes reerexerunt1 et devoti homines habitacula per circuitum aedificaverunt1 et quasi monasterium super fontem aedificaverunt1 sicut hodie patet4 ,nam ante fontem est stagnum1 quasi balneum1 et est muris et testudinibus circumdatum1 sicut claustri ambitus1 et fulciuntur arcus testudinum marmoreis columnis4 ,haec tamen pro parte ruerunt1 pro parte ruinam minantur4 ,facile esset1 ruinas relevare sacri fontis1 sed nemo tangit1 nec manum apponit1 et ita locus de die in diem ruit1 sicut aedificia aliorum locorum sanctorum4 ,olim erat locus honorabilis1 quia in horto regis conclusus erat1 et erat gradus de fonte usque sursum1 usque in civitatem ,david montis ,syon1 ut habetur ,nehem4 #c4 ,nec suspicare possum1 quomodo sit factum1 vel qua arte,,tr#big inventum sit1 quod ,ezechias1 rex ,jerusalem1 aquas fontis ,siloe induxit in civitatem sursum1 sive per tam altum spatium1 secundum quod dicit ,nicol4 de ,lyra1 super ,ecclesiast4 ,cap4 #dh1 cum tamen 7#afa ,a7 sint a fonte ,siloe usque sursum in civitatem ultra quadringita passuum per praeceps1 et non sit magna aquarum copia in fonte1 nec decursus ejus est vehemens1 adeo quod rotas possit volvere1 quibus forte possibile esset aquas sursum duci4 ,de loco1 in quo ,esaias propheta fuit per medium sectus1 et de causa mortis ejus4 ,fontem sanctum deinde dimisimus1 et ascendimus montem ,syon1 et in ipso clivo in quandam planitiem venimus1 in qua una arbor densa ramis et foliis stat1 nescio cujus speciei1 est utique sicut tilia4 ,ibi est locus1 ubi impius ,manasse rex1 qui ,jerusalem idolis replevit et multum innocentem sanguinem fudit1 occidi fecit ,esaiam prophetam pro eo1 quod eum pro sceleratis actibus correxit4 ,stabat autem tunc temporis in loco praefatae arboris magna et alta cedrus1 ad quam cum carnifices prophetam duxissent1 ut eum ibi occiderent1 aperuit se truncus cedri1 et ,esais rupturam arboris intravit1 et reclusa apertione prophetam abscondit4 ,rex autem nec hoc miraculo conversus arborem incidi fecit1 et prophetam extractum necavit1 jubens eum lignea serra per medium scindi4 ,in hoc loco diximus orationes signatas1 et indulgentias recepimus 774 ,quo facto sub umbra arboris consedimus et pausavimus1 conferentes de sanctitate prophetae illius ibi occisi1 de quo ,jeronymus dicit1 quod in sua prophetia videatur magis evangelium texere1 quam prophetiam conscribere1 ideo non tam propheta1 quam evangelista est dicendus4 ,idcirco ejus prophetiae per adventum ,domini et in nocte nativitatis ,christi tam in matutinis quam in ,missis leguntur tamquam dicta evangelica4 ,propter eminentiam suarum scripturarum jussit ,s4 ,ambrosius ,augustinum1 noviter conversum1 legere prophetam ,esaiam4 ,de loco1 in quo ad arborem ,iudas se suspendit4 ,quiete finita sub praefata arbore processimus consequenter1 et in processu ostendit nobis quidam locum1 ubi steterat arbor1 ad quam ,iudas proditor se suspendit1 et volebat nos ducere ad locum4 ,sed dedignabamur eum visitare1 nec pedem propter eum volebamus movere1 imo et oculos taedit nos ad eum respiciendum levare1 cum nulla sit ibi gratia nec indulgentia1 sed poena1 horror et ignominia4 ,verum contra locum paululum stetimus1 et responsorium opprobriosum contra eum legimus3 ,revelabunt coeli iniquitatem ,iudae1 et terra adversus eum consurget4,,tr#bih ,de cavernis1 in quas confugerunt ,apostoli capto ,domino1 et ibi latuerunt4 ,cantu maledictionis ,iudae finito per clivum montis ,syon descendimus in vallem1 quae dividit ipsum montem ,syon a monte ,gyon1 et vallis illa arcta est1 et jungitur valli ,siloe 7,b7 mediante ea2 vallem ergo illam arctam transivimus1 et ad radices montis ,acheldamah venimus ex opposito1 qui mons est in accubitu montis ,gyon ad aquilonem1 sicut mons ,calvariae est in accubitu montis ,syon ad aquilonem4 ,credo tamen1 quod illa pars1 quae iam mons dicitur ,acheldamah1 propter agrum totum olim mons ,gyon sit appellata1 mons scilicet et accubitus montis1 sicut contigit cum monte ,syon1 et cum monte ,calvariae1 ut dixi1 et cum monte ,synai1 et cum monte ,oreb2 nam pars inferior dicitur mons ,synai1 superior vero mons ,oreb2 et cum monte ,oliveti1 in quo pars inferior ad austrum dicitur mons offensionis1 et pars superior mons ,oliveti4 ,sic mons ille a valle usque ad agrum dicitur mons ,acheldamah1 ab agro sursum dicitur mons ,gyon4 ,ascendimus ergo montem ,acheldamah per clivum praecipitem1 et per scopulos et rupes nos sursum traximus1 et in hortos ficorum1 malogranatorum1 et aliorum pomorum venimus4 ,in his hortis erant multae rupes1 elevati in altum1 et parietes petrarum1 in quibus erant incisae speluncae1 simplices1 duplices1 triplices1 et quadruplices2 de quibus dixi,,tr#bii fol4 #abd4 ,b4 ,has rupes et petras antiqui pro suis sepulturis exciderunt1 sicut dixi fol4 #aeg4 ,a4 ,et postea tempore ,christianorum homines terrae sanctae affecti sibi cavernas illas pro habitaculis elegerunt1 nolentes nisi in sepulchris habitare1 ut ibi cum gaudio mortem exspectarent4 ,et quando aliquis de antiquis sanctis potuit sibi acquirere habitaculum tale in terra sancta1 putabat se thesaurum invenisse4 ,unde de illis ,job4 #c4 dicitur3 quasi qui effoderunt thesaurum1 sic gaudent vehementer1 cum invenerint sepulchrum4 ,ad has cavernas confugerunt ,apostoli1 dum a ,domino de horto recesserunt1 quando ligatus trahebatur ad episcopos4 ,magistrum enim tam dulcem deserere erat eis intolerabile1 sequi vero impossibile1 nec erat aptior manendi locus1 nisi sub terra1 caverna obscura2 quaerebant enim in ipsis speluncis penetrare profundius usque ad interna1 si possibile esset1 terrae viscera1 ut saltim ibi invenire possent altius gemendi1 flendi1 clamandi et ululandi locum4 ,in orificiis siquidem cavernarum consistentes non audebant altos ejulatus et clamores emittere1 ne audirentur1 sed in pectore quantum valebant1 retinebant clamorem cum dolore4 ,et adeo ipsa pectora repleta erant moerore1 et guttura1 facies1 capita oris intumescebant1 ora sua vestimentis obstruebant1 ne gemitus erumpentes eminus audirentur4 ,in hoc ergo sacro loco cum compassione processimus de caverna in cavernam1 dispersique sumus per antra1 et loca tristitiae ,apostolorum venerati sumus4 ,in ipsis autem cavernis consistentes sic peregrinus ad peregrinum colloquebatur3 ecce1 frater1 in hac caverna forte resedit dilectus 7#afb ,a7 ,apostolus ,andreas1 plorans magistri sui calamitatem4 ,alius ex opposito sedens dixit3 et hic sedit apostolus ,bartholomaeus1 lamentans1 se deseruisse dulcissimum magistrum4 ,e contra alter in alia spelunca dixit3 et hic sessionis locus est1 in quo forte ,thomas dubius cum tristitia sedit4 ,ex alia,,tr#cjj vero caverna alius peregrinos advocans1 dicens3 ecce1 hic duo loca simul in hoc tenebroso specu1 ubi1 ut opinor1 sederunt duo ,apostoli simul1 ,simon et ,iudas4 ,et ita jocando devoto certamine quilibet locum attribuit apostolo illi1 quem magis dilexit4 ,in eodem horto ingressi sumus quandam singularem speluncam1 dominico sepulchro simillimam1 prout erat in suo primo statu4 ,circa haec loca dictis orationibus indulgentias recepimus 774 ,de sancto agro ,acheldama emto pretio sanguinis ,domini ,jesu ,christi4 ,latebris discipulorum perspectis ulterius montem ,acheldama ascendimus per clivum rupium et petrarum1 duram et saxosam viam1 in quo ascensu quidam milites teneri et delicati facti fuerunt impatientes1 et murmurabant pro labore itineris4 ,eramus enim incensi calore vehementissimo solis2 processimus tamen sursum1 et super aprum sanctum ,acheldama venimus4 ,de hoc agro habemus ,matth4 ,,xxvi43 qui ante passionem ,christi dicebatur ager figuli1 quia forte erat possessio cujusdam figuli4 ,hunc agrum emerunt ,judaei pro illis ,,xxx4 quos dederunt ,judae pro ,domino ,jesu1 in sepulturam peregrinorum1 quorum corpora ante hoc tempus insepulta projiciebantur4 ,in hoc ergo sacro agro in facies nostras procidimus et orationes praescriptas legimus et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,et his peractis resedimus ad pausandum et ad loci considerationem4 ,nobis sic sedentibus adscendit ad nos quidam juvenis ,sarracenus portans sportam plenam botris1 de quibus emimus1 et ita super agrum manducavimus1 et bene recreati fuimus4 ,agri ,acheldamah dispositio4 ,ager iste ,acheldamah jacet in clivo montis ,gyon1 ex opposito montis ,syon in parte australi4 ,super ipsum autem agrum est aedificium quatuor murorum1 sicut bassa turris quadrangularis1 et testudo ducta per latera operit aedificium4 ,habet autem illa testudo novem rotunda foramina superius1 per quae mortuorum corpora injiciuntur4 ,et quia in montis declivo jacet1 ideo a parte superiori1 qua de 7,b7 monte descenditur contra ipsum aedificium1 sine ascensu super ipsam testudinem venitur4 ,testudo aedificii habet ,l pedes in latum1 et ,,lxxii in longum1 et a foraminibus usque ad terram in profundum sunt ,,xxvi pedes4 ,nec est aliquis alius introitus in cameram illam1 nisi per illa foramina1 per quae tamen nullus ingreditur1 nisi funibus submittatur4 ,est enim ibi habitatio,,tr#cja pro solis mortuis1 et credo1 quod ab ea hora1 qua aedificium perfectum fuit1 nullus vivus hanc cameram ingressus est1 sed qui semel ingreditur1 numquam egredietur1 usque ad diem judicii4 ,ego posui me super ventrem1 et caput intromisi1 et inter ossa arida,,tr#cjb quinque recentia humana corpora ibi vidi4 ,super ipsam testudinem nullum est nunc aedificium1 sed gramina superius crescunt1 quae interdum foramina cooperiunt et improvise ibi deambulantes in ea uno,,tr#cjc pede incidunt4 ,sancta foemina ,helena superaedificaverat loco ecclesiam1 quam in honorem omnium ,sanctorum consecrari fecerat1 in quam monachi habitantes in latibulis ,apostolorum ascenderunt1 et ibi divina celebrabant4 ,postea1 monachis illis deficientibus1 fratres ,praedicatores locum inhabitabant1 et ibi ,conventum habebant4 ,nam dum rex ,rubertus ,siciliae fratribus ,minoribus montem,,tr#cjd ,sion1 et alia loca1,,tr#cje ut superius dixi1 a ,soldano multo auro comparasset1 invocaverunt fratres ,praedicatores pios homines1 et congregata pecunia a ,soldano agrum ,acheldama emerunt pro ,conventu in eo construendo anno ,domini #acej1 quo tempore in terra sancta fuit dominus ,ludolphus1 plebanus in ,suchem1 qui hoc in suo peregrinali scripsit4 ,accipientes autem locum ad tempus possederunt1 sed propter invasiones ,maurorum et infidelium invastationes locum deserere fuerunt coacti4 ,fratres enim ,minores1 quantum ad hoc1 sunt bene provisi in monte ,syon1 habentes quietum locum in civitate1 et bene munitum altis muris et ferreis ostiis1 ut patet fol4 #ig4 ,a4 ,his tamen non obstantibus persaepe sunt in magnis periculis propter importunas infidelium invasiones1 etiam nocturno tempore4 ,et nisi essent viri fortes1 dudum montem ,syon dereliquissent propter periculosas invasiones illorum canum4 ,ideo non erat possibile1 fratres ,praedicatores in loco extra urbem et non munitum permanere1 non obstante emtione et admissione ,soldani1 de quo non curant infideles etc4 ,repulsis ergo fratribus a loco,,tr#cjf ,sarraceni ecclesiam et alia aedificia a fundamentis eruentes dejecerunt1 demto aedificio sepulturae1 quod hodie stat4 ,post ,praedicatores quidam graeci monachi1 ,calogeri1 ibi habitaverunt1 sed eadem necessitate compulsi locum dereliquerunt1 et sunt pauci anni elapsi2 reperi enim in atris et latibulis signa1 per quae notare potui1 ibi brevi tempore habitasse homines4 ,ad hunc locum multotiens descendi a monte ,syon1 et supra agrum sanctum horas meas legi1 et optavi omnibus votis1 si possibile foret 7#afc ,a7 ibi inter fratres vitam finire1 et ibi sepeliri4 ,unde in hoc loco sepulturam elegi1 et petivi fratres montis ,syon1 si contingeret me mori in ,jerusalem1 quod me non in alio loco sepelirent1 nisi in agro illo sancto1 et corpus meum per foramina injicerent4 ,dico pro certo1 quod caeteris paribus potius vellem ibi ,conventum habere1 quam in monte ,syon2 quia fratres possent ibi hortos plantare1 vineta et ficeta1 et est locus amoenus1 habens respectum ad montem ,syon1 et ad vallem ,siloe1 et de fonte ,siloe haberent aquas1 quae prope est1 et respicit etiam vallem ,josaphat1 et montem ,oliveti etc4 ,de hoc agro dicunt pro certo1 quod corpora defunctorum immissa statim in triduo incinerantur1 et nil nisi ossa arida manent4 ,sic etiam dicunt de agro sancto1 qui est ,romae ad ,s4 ,petrum1 ad quem terra deducta est hinc per mare1 et agro illo superfusa4 ,sed et ,pisani1 dum dominarentur in ,syria1 de hoc agro terram sumserunt1 et implentes naves1 ,pisamque ducentes sepulturam pretiosissimam fecerunt pro magnatibus terrae4 ,in his ergo tribus coemeteriis corpora in tribus diebus resolvuntur1 quae in aliis coemeteriis,,tr#cjg vix in ,,xviii4 annis ad plenum consumuntur4 ,porro de triginta denariis legi quandam longam et verbosam historiam1 quae dicit1 quod ,thare1 pater ,abrahae1 eos ad imperium ,nini regis cuderit1 cum aliis ejusdem percussurae1 et ,abraham eos accipiens in terram hanc detulit1 a quo per successum ,ismaeli sunt traditi1 numquam ab invicem divisi4 ,hos ,ismaelitae dederunt filiis ,jacob pro ,joseph fratre suo1 quem vendiderant eis1 fratres autem eos in ,aegyptum portaverunt1 pro frumento exponentes eos4 ,et de ,aegypto transmissi sunt in ,saba regionem pro mercimoniis4 ,hos regina ,saba obtulit ,salomoni inter alia munera1 qui eos in gazophylacium templi ,domini injecit2 hos ,nabuchodonosor cum aliis templi thesauris tulit1 et ,godoliae eos pro munere tradidit1 a quo in regnum ,nubiae sunt transmissi4 ,nato autem ,domino in ,bethlehem ,melchior rex ,nubiae obtulit eos ,domino1 quos beata ,virgo et ,joseph cum puero fugientes in deserto perdiderunt1 et quidam pastor eos reperiens #cj annis servavit4 ,hic pastor audiens famam miraculorum ,domini ,jesu venit infirmus in ,jerusalem1 et sanitate ab eo recepta obtulit ,,xxx ,domino ,jesu4 ,qui dum eos accipere nollet1 dedit eos templi sacerdotibus1 qui eos in corbanam miserunt4 ,vendito autem ,domino ,judae eos tradiderunt1 qui poenitentia ductus projecit eos in templum1 quos accipientes sacerdotes hunc agrum pro eis emerunt1 et hoc pacto dispersi sunt ab invicem per mundum2 de quibus in ,rhodo unum vidi1 cujus figuram ,johannes ,tucher de ,nremberga accepit1 7,b7 et modulo facto plumbo fudit aequales argenteo1 et suis amicis,,tr#cjh tradidit4 ,nam dum anno #adhe essemus congregati in ,nremberga ad capitulum provinciale celebrandum1 dedit praedictus vir cuilibet fratri unum de suis denariis4 ,quantitas est sicut blaphordorum crucis1 in una parte est facies humana1 in alia est lilium4 ,superscriptio vero fuit quidem1 sed videri non potest4 ,et tantum de monte ,acheldama4 ,descriptio montis ,gyon1 et de domo mali consilii ,consequenter de agro ,acheldama ascendimus montem ,gyon cum magno labore4 ,in ejus vertice ruinae magnorum murorum sunt1 in quibus ruinis quaedam domicilia ,sarracenorum sunt4 ,tempore ,david regis erat in illo monte castrum forte1 ad regiam pertinens possessionem1 et fuit directe ex opposito domus ,david1 quae erant in acie montis ,syon1 ubi hodie est ,conventus fratrum1 et tam ibi quam alibi curias habuit se ipsas e regione respicientes1 et familiam in utraque4 ,david ergo1 ut habetur #c4 ,reg4 #a41 jussit ,salomonem in mulo regis duci in ,gyon1 et ibi omne robur exercitus eum sequebatur1 et inunxerunt eum in regem super ,israel1 et clangebant tubis1 et clamabant vocibus3 vivat ,rex4 ,hoc ,david audiens in ,syon lectulo decumbens resedit1 dicit ,josephus1 et ,dominum adoravit2 potest enim vox clangentis aut clamantis in ,gyon audiri in ,syon4 ,sed et ,adonias1 ,joab1 et reliqui in convivio sedentes juxta fontem ,rogel1 et juxta lapidem ,soheleth1 volentes ,adoniam esse regem1 voces tubarum in ,gyon audiverunt1 et perterriti intellecta veritate dispersi sunt ab invicem4 ,erant enim in pede montis ,gyon1 in valle umbrosa1 sub valle ,josaphat et ,siloe1 et ibi erant horti1 sicut hodie sunt1 et aqua1 sicut adhuc fons est ibi1 et lapis quidam magnus1 quem juvenes levabant tentantes fortitudinem suam1 quae dicebatur ,sohelet1 et erat locus amoenus1 in quo praeparaverat ,adonias convivium4 ,sed auditis vocibus supernis in monte3 vivat rex1 destructum fuit suum consilium1 ut habetur ibi supra4 ,domus ,gyon tempore ,christi erat pontificis et sacerdotum1 et quando volebant aliqua secretissima tractare1 transibant in eam1 et fuit domus secretorum consiliorum4 ,in hanc collegerunt pontifices et ,pharisaei consilium1 dicentes3 quid facimus8 quia hic homo etc41 ut habetur ,joh4 ,,ii4 ,conclusa ergo fuit in hoc loco mors ,christi4 ,in hac domo creditur1 quod ,judaei deliberaverunt se opponere ,romanis ,tito et ,vespasiano2 unde et ,hierosolyma fuit destructa4 ,et forte in illa domo fuerunt ,apostoli flagellati1 ut habetur ,actor4 ,v41 quia eadem flagellatio erat tantum coram consulibus1 quia timebant plebem2 ut dicitur ibidem4 ,et quando aliqua caussa tractanda venit1 in qua plebem timebant1 in hanc domum transibant1 7#afd ,a7 ut essent ab hominibus sequestrati1 et essent etiam in munitione4 ,accepit ergo domus illa nomen domus mali consilii1 et hoc nomen retinet usque hodie4 ,visa hac domo non descendimus in vallem1 sed per jugum montis ,gyon in viam venimus1 quae ducit ,bethlehem1 transeuntes contra orientalem plagam1 et vallem inter montem ,syon et ,gihon gyravimus1 et usque in agrum fullonis venimus1 ubi stetit ,rabsaces1 et blasphemavit ,dominum ,deum ,israel1 ut habetur ,esaiae #cf4 ,dicebatur autem ager fullonis eo1 quod fullones in illo agro pannos exsiccare solebant4 ,per viam ergo agri fullonis reversi sumus in ,jerusalem1 et peregrini1 qui in hospitali manebant1 transibant per portam piscium in civitatem2 nos vero per jugum montis ,syon ingressi juxta arcem ,david ad locum nostrum venimus4 ,et hic finitur peregrinatio civitatis ,jerusalem4 ,de profectione peregrinorum in ,bethlehem1 civitatem ,david4 ,sexta decima die ,julii sero praecedenti venerunt ductores nostri in equis in montem ,syon1 et asinarii cum bestiis1 ut ducerent nos in ,bethlehem4 ,et cum omnes provisi essemus cum asinis descendimus de monte ,syon a parte australi1 et inter piscinas vallem transivimus1 et montem ,gyon ascendimus regia via1 per quam tres reges missi ab ,herode quaerere puerum natum in ,bethlehem4 ,est enim valde sancta via a ,jerusalem in ,bethlehem et laeta1 per quam legimus sanctos patriarchas1 patres et prophetas ambulasse3 ,abraham scilicet1 quando venit a ,chaldaea cum uxore ,sara2 ,loth cum uxore1 veniens de transmontanis2 ,jacob et omnes sancti1 ,david1 ,elias1 ,esaias1 qui leguntur hic ambulasse4 ,insuper beatissima ,virgo ,maria cum ,joseph sponso suo1 dum esset gravida1 veniens de ,nazareth hic transivit1 et saepe peregrinando hic ivit4 ,cum laetitia ergo montem ,gyon ascendimus1 et superius inter macerias delectabilium hortorum venimus1 in quibus arbores diversi generis pretiosorum fructuum crescunt1 et vineae1 et fici1 habent enim illi de ,jerusalem hortos suos ibi4 ,cumque extra hortos venissemus1 ad locum ruinarum murorum veterum venimus1 et ibi dicunt fuisse hospitium1 in quo tres reges diverterunt1 quando cum suis muneribus ,bethlehem proficiscebantur4 ,inde consequenter profecti sumus1 et ad locum petrosum venimus1 in quo dicunt1 quod beata ,virgo ,maria gravida residens pausaverit ad respirandum1 et ostensus nobis fuit locus sessionis suae4 ,in hoc ergo loco 7,b7 de asinis resilivimus1 et locum venerati sumus et mirati pariter et delectati in hoc loco1 sicut et in tota via1 compassi etiam tenerrimae et gravidae virgini pro tam longo itinere a ,nazareth usque ,bethlehem1 plus quam ,x teutonicorum milliarium4 ,unde quidam devotus peregrinus in hoc loco mente se junxit venerabili ,joseph1 ac si cum gravida juvene etiam ibi residens quiesceret in praesenti1 et his verbis aggressus est eum3 compatior virgini tenerae et gravidae1 cur eam1 o bone ,joseph1 ad hos altos et asperos montes ducere tecum voluisti8 ,quare eam non in ,nazareth in quiete dimisisti1 et nisi fide illuminatus essem1 procul dubio te zelotypum judicarem2 nescis quaeso1 quam praegnantibus et praesertim partui propinquis motus est nocivus1 etiam molestus4 ,quid ad eam ,caesaris descriptio8 ,numquid nescis1 quod mulieres non urget ,augusti edictum8 ,putasne describantur nati1 antequam nati8 etc4 ,ad haec ,joseph jocunde intuitus peregrinum istum1 respondit3 quia ut fidelis et fide illuminatus loqueris mihi1 fideles tibi1 o peregrine1 rationes facti assignabo4 ,audi4 ,cogitaveram quidem1 audito ,caesaris edicto1 virginem in ,nazareth dimittere4 ,sed grave mihi erat1 tantum thesaurum mihi singulariter commissum adeo post me relinquere1 nec inveni1 cui possem depositum hoc immensum committere4 ,grave insuper mihi erat1 abesse tam splendidissimae nativitati1 ad quam ministrare totis praecordiis gaudebam4 ,super hoc ,scripturae non ignarus scio1 ducem1 quem virgo haec paritura est1 in ,bethlehem nascendum ad regendum populum ,israel4 ,sed et ipsa virgo1 me dispositum ad iter cernens1 nullatenus manere voluit1 sed tamquam ad nuptias vocata mecum ire celerrime se disposuit1 in somnis etiam angelus mihi adstitit1 et virginem gravidam mecum ire praecepit1 ut puerum natum mox inscribi facerem ,augusti libris1 et civem romanum eum esse recognoscerem1 quia non solum incarnari1 sed et censui ,caesaris adscribi et civis romanus inscribi voluit1 ut nos cives coelestes constitueret1 et potestatem romanae ecclesiae futurae roboraret4 ,et sicut ipse saeculari potestati subdi voluit1 sic nos spirituali romanae auctoritati subjecti1 nec te1 o peregrine1 perturbet alvus tumens virginis1 et enim virgo haec sine gravedine gravida1 sine depressione ponderosa1 sicut est sine virili semine impraegnata4 ,quod autem hic pausamus1 non est ex hoc1 quod ipsa sit fessa1 lassa1 vel defectuosa1 sed ego humanis defectibus pressus respirandi locum1 tempus1 prout necesse est1 assumo4 ,de loco1 in quo ,magi viderunt stellam1 quam viderant in oriente4 ,locutione illa finita ascendimus asinos1 et progressi in media via ad tres cisternas venimus1 et ibi est locus1 in quo ,magis iterum apparuit stella1 quam viderunt in oriente1 ex quo gavisi sunt gaudio magno valde2 ut habetur ,matth4 #b4 ,illae tres cisternae dicuntur 7#afe ,a7 esse effossae in locis1 ubi tres reges steterunt1 intuentes stellam1 quae disparuerat1 quando ingressi fuerunt in ,jerusalem4 ,circa hunc locum congavisi sumus tribus ,magis1 legentes et cantantes ea1 quae in libellis processionum signata erant4 ,de loco1 in quo natus fuit ,s4 ,helias propheta4 ,dimisso loco illo venimus ad quandam ecclesiam ,georgitarum1 quae in eo loco stare asseritur1 in quo ,elias propheta natus esse dicitur4 ,in hanc ingressi ,deum adoravimus1 et septennes indulgentias accepimus 771 et ,s4 prophetam ,eliam honoravimus4 ,sed incidit hic dubium1 quomodo ,elias hic sit natus1 cum cognomen ejus monstret1 eum esse de ,theba1 quia dicitur ,elias ,thesbites #c4 ,reg4 ,,xviii4 ,sunt enim tres ,thebae1 una in ,syria1 in regione ,galiditidis1 in qua erat turris excelsa1 de qua mulier cum fragmento molae jaciens illisit capiti ,abimelech1 qui turrem succindere conabatur1 et dum sentiret se moriturum1 jussit se gladio feriri1 ne diceretur a foemina percussus1 ,judic4 ,,ix4 ,secunda ,theba est in ,egypto1 a qua tota regio dicitur ,thebaida1 quae olim fuit magna et opulenta civitas1 ut habetur in legenda ,s4 ,mauritii de legione ,thebaea4 ,hanc nonnulli dicunt esse ,chayrum vel ,babyloniam novam1 ut dicetur suo loco4 ,tertia est in ,graecia4 ,de prima fuit ,elias propheta1 a qua et nomen est sortitus4 ,ad salvandam tamen veritatem nostri evagatorii possumus dicere1 quod forte contigit ,eliae1 sicut ,christo ,domino nostro1 qui conceptus est in ,nazareth1 et natus in ,bethlehem1 nominatur ,jesus ,nazarenus1 et non ,bethlehemitanus4 ,sic conceptus ,elias in ,thebis et natus in hyppodromo,,tr#cji dicitur ,elias ,thesbites1 et non ,hyppodrontes4 ,legi tamen in quodam loco1 quod hic quondam villa stetit1 quae etiam ,thebes dicebatur4 ,merito ergo inter loca sancta locus nativitatis tanti prophetae computatur1 qui ante tria milia,,tr#caj annorum natus est1 et nondum mortuus1 qui ante judicem venturus omnia restituet1 ut habetur ,malach4 ,,iv4 et ,matthaei #ag4 ,de agro ,abacuch prophetae4 ,ab illo loco progressi juxta agrum ,abacuch venimus4 ,de hoc propheta dicitur ,daniel ,,xiv41 quod coxit pulmentum1 et coctum portavit messoribus in agrum hunc1 quem angelus ,domini hic apprehendit in vertice ejus1 et portavit eum capillo capitis sui1 posuitque eum in ,babylonem super locum leonum in impetu spiritus sui1 et prandium dedit ,danieli4 ,in hoc ergo agro paululum substitimus1 et providentiam divinae bonitatis ammirati sumus1 qua servis suis mirabiliter subvenire consuevit4 ,unde ,gregorius de hoc dixit3 ,daniel sine sollicitudine cibi et potus veritate ejus angelica fide vivens in locum leonum inter rabida ora immanium bestiarum non fuit a ,domino desertus1 sed de ,judaea in ,babylonem sub 7,b7 puncto temporis prandium ad ,domino per prophetam est allatum4 ,quo exemplo manifestissime cognoscimus1 servos ,dei secundum evangelica praecepta viventes hic egere non posse1 dicente propheta3 junior fui et consenui1 et non vidi justum derelictum4 ,et iterum3 non occidet ,deus fame animam justi4 ,et illud3 escam dedit timentibus se4 ,unde numquam legimus1 quod ,deus suos electos fame mori permiserit4 ,martyribus enim ad hoc inclusis1 ut fame necarentur1 angelos misit1 qui eis cibum de coelo attulerunt1 7ut7 frequentissime legimus4 ,et prophetas corvorum ministerio pavit1 et sanctos patres1 anachoretas1 mirabiliter sustentavit4 ,et de dulcissimo patre nostro ,dominico legimus1 quod bina vice fratribus defectum panis patientibus transmissus fuit panis a ,deo per angelos4 ,et si non mittit panem corporalem et visibilem1 sustentat tamen mirabiliter suos electos virtute invisibili1 sicut legimus de ,s4 ,catharina de ,senis4 ,et idem datum est nobis nostra tempestate videre nostris oculis4 ,novimus enim eremitam ,nicolaum1 commorantem in solitudine montuosa super ,luceriae lacum1 jam ad ,,xx annos vixisse sine omni cibo et potu4 ,quod tamen auditu est mirabile4 ,hunc virum ego vidi anno #adge4 ,in agro praedicto ,abacuch reperiuntur lapilli rotundi et albi1 ac si essent pisa alba4 ,de hoc ostensores locorum dicebant quoddam puerile1 quod tamen1 sicut et alia puerilia1 volo recitare4 ,dicebant enim1 quod ,dominus ,jesus1 dum quadam vice hic transiret1 et quidam agricola hic pisa seminaret1 et interrogavit eum ,dominus1 quid seminaret8 respondit agricola irrisive3 semino1 inquit1 lapides4 ,ad hoc ,dominus3 fiat ergo1 ut dicis4 ,et statim omnia pisa facta fuerunt lapilli1 retinentes colorem et formam pristinam4 ,de his lapillis collegimus pro nostro solatio4 ,venit mihi in memoriam ibi ager quidam prope ,gislingen in quo infiniti lapilli illius formae inveniuntur1 et eadem fabula ibidem pueris recitatur4 ,prope hunc agrum est cisterna quaedam1 de qua quidam peregrinus opinatus est1 quod sit cisterna ,joseph1 in quam missus fuit a fratribus1 ,genes4 #cg4 ,sed hoc non bene consonat cum ,scriptura1 quae dicit3 cisternam fuisse in solitudine1 nec ibi est locus ,sichem1 nec ,dothaim4 ,ideo transivimus citius1 nihilominus tamen sancto ,joseph compassi1 quantum malum invidia sit1 contulimus1 quae nullum prosperatum diligere potest1 etiam si sit frater4 ,unde bene dicit ,socrates3 felicitas semper est subjecta invidiae2 sola miseria caret invidia4 ,in progressu ultra agrum et cisternam1 est murus antiquus1 altus1 in via1 ubi dicunt fuisse domum patriarchae ,jacob1 in qua per aliquod tempus habitavit1 et murum dicunt esse de reliquiis patriarchalis domus4 ,ego vero quadam vice hic transiens murum ascendi1 et pro certo comperi1 quod fuit fulcimentum canalis1 per quem olim aquae ,jerusalem decurrebant4 ,et si fuisset haec domus ,jacob1 quid necesse fuisset1 ,rachelem uxorem ejus in via hac parere prope domum8 ,de sepulchro ,rachelis1 quod fecit ei ,jacob patriarcha4 7#aff ,a7 ,ulterius procedentes venimus in locum1 quem ,hieronymus de distantiis locorum nominat ,chabrata1 ubi est sepulchrum ,rachelis1 uxoris ,jacob1 quae hic in publica via existens1 volens cum ,jacob ire in ,bethlehem1 venit in horam partus1 et ibi peperit ,benjamin1 et ob difficultatem partus obiit1 quam ,jacob hic sepelivit1 et titulum super sepulchrum ejus erexit1 et hic est titulus monumenti ,rachelis usque in praesentem diem1 ut dicitur ,genes4 #cg4 ,quare autem ,jacob ,rachelem dilectissimam sibi uxorem non duxit in ,ebron1 in sepulchrum majorum1 sed eam in publica sepelivit via1 dicunt ,hebraei1 quod ,jacob conscius prophetico spiritu futurorum hoc fecit ideo3 nam dum ,nabuchodonosor urbem destruxisset1 et templum combussisset1 et hac strata populum ,dei captivum duxit in ,persidem1 cum sepulchrum illud transivit1 extulit ,rachel divino miraculo vocem magnis fletibus de sepulchro proclamans hostes et misericordiam divinam implorans2 de hoc ,jeremiae #ca43 vox in ,rama audita est etc4 ,verum catholici doctores ploratum ,rachael de interfectione innocentium exponunt1 ,matthaei #a4 ,rachel autem secundum ,jeronymum dicitur mater puerorum ,bethlehem et illius regionis1 quamvis essent de ,lea1 quia ,rachel ibi suum mausoleum habuit1 intitulatum solenniter4 ,hic autem titulus est pyramis alta1 de lapidibus albis quadratis et politis fabricata1 et est hodie pulchra capella1 formam habens sicut capella nova1 quae stat in medio coemeterii ad omnes ,sanctos in ,ulma1 nisi quod sepulchrum ,rachel est totum lapideum non festucam habens de ligno4 ,et juxta sepulchrum posuit ,jacob ,,xii lapides juxta numerum duodecim filiorum suorum4 ,ad latus capellae fecerunt ,sarraceni concham1 ad imponendam aquam pro potu4 ,de hoc sepulchro habetur #a4 ,reg4 ,x41 quod ,samuel ,saulem regem certificavit per signum1 quod juxta sepulchrum invenerat1 duos viros salientes magnas foveas4 ,hunc locum venerantur ,sarraceni1 ,judaei et ,christiani4 ,orationibus ergo dictis indulgentias recepimus 771 et progressi inde ad locum nunc quidem aridum venimus1 olim tamen deliciosum1 quia ibi ,salomon unum de suis hortis conseverat1 de quibus hortis dicetur fol4 #bdi4 ,a4 ,b4 ,ibi vidimus ,bethlehem eamque salutavimus4 ,in loco praefati horti stetimus et ibi primo ,bethlehem civitatem ,david et ,christi vidimus e longe1 quasi per medium milliare teutonicum2 ecclesia tamen beatae ,mariae ,virginis1 in qua locus est nativitatis1 prae omnibus1 quae videre poteramus1 eminebat4 ,visa ergo civitate illa gratiosa statim cecidimus de asinis et jocundissime civitatem salutavimus his vel similibus affectuosis orationibus3 salve ,ephrata regio uberrima1 cujus fertilitas est ,deus4 ,salve ,bethlehem1 domus panis1 in qua reconditur panis ille1 qui de coelo descendit4 ,de te quondam ,micheas vaticinatus1 te non esse minimam inter principes1 imo maximam1 ex qua dux exivit1 qui mundum regit4 ,in te natus est princeps ex virgine matre1 qui ante ,luciferum genitus est ex ,deo patre2 in te tam diu davidica stirps permansit1 donec virgo peperit4 ,o ,bethlehem1 quibus te laudibus efferam1 nescio6 quia quem coeli capere non poterant1 in parvo tugurio conclusisti4 ,gaude ,bethlehem1 spectabilis,,tr#caa facta in oriente et occidente4 ,nam sicut olim ,magorum sapientia confluxit ad te de oriente1 sic nunc peregrinorum devotio te videre desiderans venit ab occidente4 ,salutatione peracta asinos ascendimus et cum ingenti gaudio et festinantia,,tr#cab contra ,bethlehem properavimus4 ,quidam prae gaudio et devotione flebant1 alii ex jubilo cantabant carmina 7,b7 illa natalia3 ,puer natus in ,bethlehem1 unde gaudet ,jerusalem4 ,et illud3 ,resonet in laudibus1 cum jucundis plausibus etc4 ,et illud3 ,in dulci ,jubilo nu singent und sind fro c4 ,hymnum autem angelicum3 ,gloria in excelsis ,deo1 omnes simul cantavimus4 ,ad nostrum autem jubilum non movissent se domini ,mauri ,sarraceni1 ductores nostri1 sed cum silentio auscultabant1 et videbantur mihi magis jocundi esse solito4 ,numquam vidi peregrinos ita jocundos1 sicut in illa via4 ,ego sex vicibus viam illam transivi1 semper cum singulari gaudio quodam4 ,porro inter nos et ,bethlehem erat grande intervallum magnae et profundae vallis1 non tamen ita1 quod necesse esset nos in vallem descendere1 sed oportebat vallem gyrare1 et super marginem vallis incedere usque ,bethlehem per jugum altitudinis1 in cujus cornu in alto benedicta civitas sita est4 ,in ipso vero vallis medio vidimus locum1 ubi pastoribus nuntiata fuerat nativitas ,salvatoris4 ,dicunt autem historiae trium regum1 quod1 quando tres ,magi cum suis exercitibus hic transibant super vallem1 ut intrarent ,bethlehem1 tunc pastores in valle existentes1 videntes insolitam stellam et exercitum illorum sequentes1 cum festinatione ascenderunt sursum1 ut viderent1 qui essent1 vel quo tenderent4 ,et cum intellexissent1 quod puerum recenter natum quaererent1 inceperunt eis recitare omnia1 quae eis acciderant in nocte nativitatis pueri1 et quo modo coelesti nuntio instructi didicerant1 puerum illum esse ,redemtorem mundi4 ,hoc audientes ,magi amplius sunt gavisi pro eo1 quod alios testes quam stellam reperissent1 et aperientes bursas pretiosa munera propinaverunt illis pauperibus pastoribus pro bono nuntio4 ,in hoc ergo consistentes loco mirabilia ,dei laudavimus et congratulabamur regibus istis devotis4 ,et ita cum laetitia magna processimus4 ,de peregrinorum vexationibus1 quas passi sunt1 antequam ingrederentur in ,bethlehem1 ab ,arabibus vel ,midianitis4 ,gaudium nullum in hoc mundo potest esse purum1 etiam spirituale1 et si videatur esse purum et inpermixtum ad horam1 statim tamen redditur aliqua contrarietate obnubilatum4 ,et hoc in isto itinere experti sumus4 ,de ,jerusalem enim cum laetitia exivimus1 et quanto ,bethlehem propinquiores facti1 tanto majori gaudio fuimus affecti1 ut patuit per praefata4 ,deo autem disponente gaudium nostrum fuit satis terribiliter interruptum4 ,ut enim civitati benedictae appropinquavimus1 ecce1 exercitus ,arabum contra nos venit1 egrediens de ,bethlehem1 ex quorum aspectu consternati et perterriti fuerunt nostri ductores et nos conturbati2 conglobavimus vero nos peregrini in unum1 et ,sarracenos ductores nostros cum patronis galearum nos praecedere permisimus1 7#afg ,a7 et formidulosi nostro sic agmine ordinato contra raptores e diverso venientes processimus2 non erat enim locus nec tempus fugae aptum1 sed si fuisset1 terga praebuissemus istis spoliatoribus4 ,cumque ad eos venissemus1 et anteriores procedere vellent1 obstiterunt illi1 et viam praeoccupaverunt1 ne quis transire posset1 et amplius quam per horam ibi stetimus2 ductores enim nostri et patroni cum eis de conventione tractabant1 et multa clamosa litigia simul habebant1 nemo tamen alium laesit quovis modo1 quia orientales non procedunt statim ad laesionem personae1 nisi vim vi repellere cogantur1 nec erant nobis inimici ,arabes illi1 sed solum pecuniam a nobis exigebant1 quam dicunt de jure sibi competere1 ut saepe in sequentibus habebimus4 ,si enim vi et contra voluntatem eorum processissemus1 dimisissent quidem1 quia eramus plures quam ipsi1 sed interim advocassent suos complices1 et obsedissent nos in ,bethlehem1 et usque ad extremum nos coarctassent1 et forte gavisi fuissent1 si cum violentia eos pertransivissemus1 propter majores accusationes1 nec tamen aliquid potuissemus contra eos agere1 quamvis nos plures essemus1 quia ipsi armati erant hastis1 gladiis et arcubus1 nos vero inermes1 demtis ductoribus nostris1 qui etiam ferebant arma4 ,post multa parlamenta fuit conclusum1 si vellemus intrare ,bethlehem1 quod solveremus ,,xxiv ducatos1 si non1 redire nobis liceret in ,jerusalem4 ,aperuimus ergo bursas et omnes solvimus pecuniam1 quilibet taxam suam1 et progressi sumus4 ,ipsi autem exactores in loco manserunt1 dividentes spolia4 ,porro cum per bonum spatium ab eis essemus divisi1 erupit de civitate alius exercitus ,arabum1 qui erant complices eorum1 et ingesserunt se in peregrinorum cuneum1 et cum magna irrisione et clamore penetraverunt per medium nostrum1 trahentes nos1 trudentes1 pileos de capitibus peregrinorum projicientes1 et suis jocis incompositis plures turbaverunt4 ,in illo tumultu hoc mihi accidit3 me enim in asino inter alios eunte venit unus ,arabs a contra in equo1 volens cuneum nostrum penetrare1 sicut fecerant alii sui socii1 et ut sibi locum transeundi darent1 et viam liberam sibi facerent1 hastam vibravit1 et directe contra faciem meam eam direxit1 cui propter multitudinem locum dare non potui1 nec de asino cadere1 sicut libenter fecissem4 ,et ita ictum venientis contra me coactus fui exspectare cum magno terrore et timore4 ,veniens autem forti ictu pileum de capite meo cum ferro acuto avulsit1 et deridens praeteriit4 ,fui autem laetus1 quia mansi illaesus1 et tristis de asino descendi in tumultu ad quaerendum pileum1 quem quidam peregrinus levaverat1 et mihi eum reddidit4 ,fui bene contentus1 quod ille artem tangendi cuspide rem1 prout voluit1 bene scivit1 quia1 si pro uno transverso digito 7,b7 magis basse vibratam tenuisset1 testam cerebri mihi perforasset4 ,erant autem illi nequam servi illorum1 qui nos pecunia mulctaverant1 et cum laetitia ad dominos suos exibant congaudentes eis de pecunia accepta et nobis insultantes4 ,de ingressu peregrinorum in ,bethlehem in ecclesiam nativitatis ,christi4 ,cum prope essemus civitatem ,bethlehem per jactum arcus ab ejus introitu1 venimus ad locum1 in quo erat cisterna ,david1 quae ideo dicitur cisterna ,david1 quia1 ut habetur #b4 ,reg4 #bc4 ,david de ea desiderabat bibere1 cum esset in praesidio1 et ipsa cisterna esset circumsepta inimicis1 quo tamen non obstante tres fortes de exercitu ,david irruperunt castra ,philistinorum et hauserunt aquam de cisterna ,bethlehem1 quae erat juxta portam1 et attulerunt ad ,david1 qui eam bibere noluit1 sed ,domino eam libavit4 ,est enim cisterna grandis1 profunda et lata caverna1 habens superius tria ora1 sive tria foramina ab invicem distantia1 per quae aqua de eodem lacu hauritur1 et continet aquas copiosas1 claras1 sanas et frigidas1 de quibus hausimus et bibimus4 ,vulgus tamen et incolae ,bethlehem nunc abominantur et horrent aquas illas1 quia quaedam mulier sarracenica aquam haurire volens ante paucos dies et incaute agens per os cisternae illapsa in aquam cecidit et mortua extracta fuit4 ,ab illa cisterna venimus ad latus civitatis benedictae ,bethlehem1 sed non sumus eam ingressi1 et ad latus ejus transivimus contra orientem1 et per multas murorum ruinas atrium ecclesiae beatae ,virginis ingressi sumus1 et ibi resignatis asinis suis custodibus ecclesiam sanctam ingressi sumus1 et procidentes in facies nostras indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,et surgentes ab oratione de magnitudine et pulchritudine illius ecclesiae vehementer stupefacti sumus et admiratione suspensi4 ,et invenimus in ecclesia mercatores illos1 qui in ecclesia sancti sepulchri etiam fuerant nobiscum1 qui vendebant candelas2 de quibus emimus1 quia jam nox erat in foribus1 et sol in occasu erat4 ,de visitatione sanctorum locorum1 et primo de studorio ,st4 ,ieronymi1 et de ejus sepulchro4 ,ordinaverunt autem fratres processionem eo1 quo dictum est fol4 #id ,a4 et #aaj4 ,b4 ,eduximus enim in asino nobiscum ornamenta et parmentaria,,tr#cac de monte ,syon in ,bethlehem1 et dum quilibet staret in ordine suo1 habentes similiter accensas candelas in manibus1 incepit cantor hymnum de confessore uno3 ,iste confessor ,domini etc4 ,et cum illo hymno de ecclesia exivimus in ambitu ad latus sinistrum1 et in ambitu per quoddam ostium ingressi 7#afh ,a7 per ,,xix gradus descendimus in unam pulchram testudinatam capellam4 ,in hoc habitaculo erat studorium divi ,hieronymi1 in quo multos et duros labores habuit4 ,ibi totam ,bibliam de ,hebraico et ,chaldaico in ,latinum transtulit1 et in linguam propriam et vernaculam1 sicut ipse testatur in epistola ad ,sophronium de nova editione1 et in epistola de hebraicis quaestionibus2 et prologos1 epistolas1 glossas et commentaria confecit4 ,ibi psalterium1 sicut hodie illum habet ecclesia ,romana1 correxit1 distinxit et ordinavit1 et versum3 gloria ,patri1 et filio1 etc4 ibi dictavit1 multos ibi discipulos sibi adunavit1 eos docens2 virgo semper permansit2 leonem ferocem domesticum et mitem fecit2 jugem pugnam cum haereticis et vitiosis clericis et malis monachis habuit4 ,semper in labore fuit1 et se in cella hac ita fatigavit1 ut in strato suo jacens1 funiculo ad trabem suspenso1 supinus manibus se sursum traheret1 et officium monasterii1 prout poterat1 exhiberet4 ,et his laboribus quinquaginta quinque annis et six mensibus desudavit4 ,in hoc loco adoravimus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus cum gratiarum actione 774 ,sepulchrum ,s4 ,jeronymi jam vacuum4 ,huic capellae adhaeret alia capella haud longe a praesepio ,domini1 ubi sibi elegerat sepulturam1 ut dicitur in epistola ,eusebii1 in qua ,s4 ,jeronymus jussit sibi fieri sepulchrum1 adhuc,,tr#cad vivens1 in quo post obitum gloriosi patris fuit locatum corpusculum maximis miraculis coruscum1 ut dicit ,eusebius4 ,hoc sepulchrum est adhuc hodie integrum1 sed vacuum1 marmoreis,,tr#cae tabulis ornatum4 ,corpus enim ejus fuit de ,bethlehem ,constantinopolin translatum1 et inde ,romam1 ubi hodie ad ,s4 ,mariam majorem in pretiosa reconditum habetur tumba4 ,in hoc ergo loco dictis orationibus indulgentias accepimus 774 ,pro devotione ad ,s4 ,jeronymum legitur1 ,s4 ,augustinum mare transisse ad visendum hunc locum1 in epistola ad ,cyrillum episcopum ,hierosolimitanum4 ,nec potuit de fovea corpus transferri1 eo enim translato in crastinum fuit iterum in fovea repertum1 donec ,jerusalem possessa fuit a gentilibus2 tunc permisit se transferri ,romam1 ut habetur in ultima epistola ,cyrilli4 ,sepulchrum ,s4 ,eusebii1 discipuli ,s4 ,jeronymi4 ,alia crypta huic est annexa1 in qua ,s4 ,eusebius1 discipulus divi ,jeronymi1 est sepultus4 ,hic ,eusebius1 ,cremonensis1 ,jeronymi discipulus dictus1 vir eloquentissimus1 inter alia vitam1 miracula1 obitum1 sui praeceptoris luculento sermone conscripsit ad ,damasum ,portuensem episcopum1 et ad ,theotonem ,romanorum christianissimum senatorem4 ,et quantae humilitatis fuerit vir ille1 notatur in epistola1 quam scripsit praefato episcopo4 ,ante hujus ergo ,sancti tumbam procubuimus1 patrocinia ejus postulantes1 et indulgentias suscepimus 774 ,obitum suum revelatione beati ,jeronymi praescivit et prope tumbam ,s4 ,jeronymi sepeliri constituit1 et eadem hora1 qua ipse obiit1 mortui sunt tres antea per beatum ,jeronymum resuscitati4 ,inde argumentum destructionis haeresis cujusdam1 ut habetur in epistola ,s4 ,cyrilli episcopi ,jerosolymitani ad beatum ,augustinum1 in qua multa ad commendationem ,s4 ,eusebii dicuntur4 ,de loco circumcisionis ,domini ,jesu1 in quo dicitur die octava circumcisus ,jesusque vocatus4 ,post hoc de crypta reascendimus et regressi in ecclesiam per medium ecclesiae transivimus ex adverso ad dextrum latus1 et ascendimus in capellam1 quae in eodem latere choro adhaeret1 et ibi ante altare hymnos et antiphonas de circumcisione ,domini depromsimus1 et3 ,salve ,regina1 de beata ,virgine1 et prostrati locum sub altari deosculati sumus1 et indulgentias plenariae 7,b7 remissionis accepimus 774 ,siquidem in hoc loco sacro fuit ,dominus ,jesus circumcisus die octavo1 non enim poterat in specu1 ubi natus fuerat1 et in qua ,virgo puerpera residebat1 circumcidi propter tenebras1 et forte circumcisores abhorrebant stabuli foetores1 eportaverunt puerum ,jesum1 eumque ibidem circumciderunt4 ,sanctitati hujus loci attestatur odor dulcis refusus ob eo1 nam dum quis se ad locum deosculandum incurvat1 inusitatus quidam odor exhalat1 qui delectat,,tr#caf et ad venerationem loci inclinat4 ,inaestimabilis est locus ille sanctitatis1 in quo primo rupti sunt fortes abyssi magnae1 et venit mundatio super universam terram1 non aquae submergentis1 sed sanguinis vivificantis4 ,sic enim in diluvio ,noae omnes1 quos aqua involvit1 perierunt1 sicut in diluvio sanguinis ,christi omnes involuti vitam receperunt4 ,in hoc loco nos peregrini gloriabamur pro eo1 quod iam in omnibus locis fuimus1 et ea loca deosculati sumus1 in quibus ,dominum ,jesum suum sanguinem pretiosissimum fudisse legimus4 ,scilicet hic in circumcisione1 in quo primo fontes abyssi1 i4 e4 venae ,christi1 rupti sunt4 ,,ii4 ,in monte oliveti in loco agoniae ,christi1 fol4 #ahd ,b4 ,,iii4 in flagellatione et coronatione fol4 #ach4 ,,iv4 crucis bajulatione1 quando cecidit fol4 #abc4 ,v4 in crucifixione fol4 #aaf4 ,,vi4 in lateris apertione4 ,insuper ex nomine illo dulcissimo ,jesu hic locus venerabilis redditur1 quia hic primum mundo factum est salutiferum1 cum non sit aliud nomen super terram1 in quo oporteat nos salvos fieri1 quam nomen ,jesus4 ,hic enim est hoc unguentum effusum1 de quo sponsa dicit ,cant4 #b3 unguentum effusum nomen tuum4 ,de loco1 ubi paraverunt se ,magi cum vestibus et muneribus4 ,cumque in loco circumcisionis laudes persolvissemus1 incepit cantor hymnum3 hostis ,herodes impie4 ,et cum illo cantu gyravimus ad sinistram ecclesiae partem1 et iterum ad latus chori adscendimus in capellam choro annexam1 quae capella in eo loco stat1 ubi ,magi de dromedariis et camelis descenderunt1 ante diversorium1 super quod stella stetit1 et hic munera offerenda de sacculis producentes aptaverunt1 et se vestibus pretiosissimis ornaverunt1 ut magnifice et curialiter regi nato apparerent4 ,in hoc ergo loco in oratione genufleximus et indulgentias recepimus 774 ,ad latus loci stat una cisterna1 de qua servi ,magorum hauserunt aquas pro bestiis suis1 ad quam etiam accessimus et introspeximus4 ,cum sanctis ergo regibus disposuimus nos1 ut cum laetitia et debita devotione in diversorium procederemus4 ,de specu dulcissimae nativitatis ,domini nostri ,jesu ,christi1 et de introitu peregrinorum in eam et de devotione loci4 ,exulta nunc peregrine1 et in laetitia esto frater charissime1 quia jamjam videbis locum sanctissimum et dulcissimum1 fidelibus pariter et infidelibus venerabilem et devotum4 ,dico enim vobis1 quod multi reges et prophetae1 immo multi summi pontifices1 episcopi et cardinales1 imperatores1 duces1 nobiles1 religiosi et saeculares voluerunt et desiderarunt videre1 quae vos videtis1 et non viderunt4 ,igitur cum juxta altare et cisternam praedictam staremus1 incepit cantare jocundum hymnum de nativitate3 ,christe1 redemtor omnium1 ex patre patris unice etc4 ,et illum hymnum cantavimus sub eadem nota1 quae in nostro ordine cantatur1 et ubi in eo ponitur dies1 nos locus cantavimus4 ,ubi ibi3 hic praesens testatur dies1 nos cantavimus3 hic praesens locus testatur4 ,et ibi3 ob diem natalis tui1 nos diximus3 ob locum natalis tui etc4 ,cum isto ergo cantu a loco praefato discessimus et ad chori parietem nos convertimus1 et per ostium polito et candidissimo,,tr#cag marmore ornatum intrantes per sedecim gradus subter chorum in cryptam obscuram de se1 sed pluribus lampadibus illuminatum descendimus1 desuper jacente petra1 sub qua natus est ,salvator mundi ,jesus ,christus4 ,laudibus ergo praescriptis finitis1 quae in processionali continentur1 accessimus unus post alium ad altare ejus in capite speluncae1 et in facies nostras in terram cecidimus1 et sub ipso altari locum dulcissimae nativitatis ,christi deosculati sumus1 in quo loco candidus marmor jacet1 artificiose in modum solis formatus1 quia hic ortus est sol justitiae1 et hic ,maria ,virgo intemerata lumen aeternum effudit1 et hic per incarnati verbi mysterium nova mentis nostrae oculis lux suae claritatis infulsit4 ,devotissime ergo et cum gaudiosis lacrymis ante lapidem ipsum nos prostravimus et adoravimus1 in quo puer ille mirabilis egressus de virginali utero dicitur jacuisse4 ,immo quodammodo evidenti signo probatur ita esse ex mirifico et delectabili odore1 quem ille percipit1 qui oscula lapidi imprimit4 ,divina namque res est quaedam 1 et quae omnia superet suavis ad nostros sensus ab illo loco aspirans odor4 ,redolet enim ex eo loco1 qui tamen vacuus cernitur omni materia odorifera1 adeo intensus odor1 ac si esset apotheca aromatum1 superat tamen omnem vim pigmentorum4 ,nec hoc parabolice dico ad mysticum intellectum1 sed in veritate assero1 corporali sensu me ita percepisse totiens1 quotiens me ad lapidis sacri deosculationem applicavi1 nec perceptio illa est alicui singularis1 sed omnibus locum deosculantibus datur haec gratia generalis1 etiam ipsis infelicibus ,sarracenis1 ut manifeste cognoscant1 mentitum ,machometum1 qui ipsam sacram nativitatem dicit in quodam loco solitario in horto sub palma1 in suo abominabili ,alcorano1 ut habet ,dominus ,nic4 de ,cus4 in cribratione ,alcorani4 ,l4 ,,iii4 ,c4 #ag4 ,non solum autem haec1 sed omnia loca in quibus ,dominus ,jesus nudo corpore fuisse legitur1 hoc privilegio fulgent1 quod odor quidam dulcis ex eis spirat4 ,nec hoc mirum alicui videri debet1 cum hoc idem legamus contingere ex ,sanctorum tumbis et sepulchris4 ,illo ergo suavi odore allecti diutius in sancti lapidis deosculatione mansimus1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 774 ,nec suffecit nobis tempus ad contemplandum aliqualiter ineffabilem nativitatem virginei partus1 cui libentissime operam dedissemus4 ,sed quid dicere possemus de illa ineffabili nativitate peracta in isto loco1 etiamsi omne tempus nobis daretur1 cum excedat facultatem humani ingenii et eloquii1 et intellectus humanus,,tr#cah obruatur1 et angelicus superetur magnitudine hujus facti8 ,certe nihil4 ,quia,,tr#cai tamen in hoc sacro loco apparuit ,deus homo1 verbum caro1 immensus parvulus1 aeternus puer1 creator creatura1 invisibilis visibilis1 immortalis mortalis1 omnia potens infirmus1 dives pauper1 dominus servus1 coelum terra1 sol tenebrae1 ineffabilis patens2 ideo1 etsi ex una parte silere nos jubet immensitas1,,tr#cbj ex alia tamen loqui percepta praecipit bonitas4 ,non tamen alia loqui de nativitate licet1 nisi ea1 quae locuti sunt devoti et contemplativi et sancti ,dei homines4 ,tradunt enim docti et ,sancti1 ut ,s4 ,vincentius ,ordinis ,praedicatorum1 et ,ludolphus ,carthusiensis et ,jacobus ,carthusiensis1 cujus sermones per apostolicam sedem approbati sunt1 et ,simon de ,cassia1 modum temporalis nativitatis ,christi4 ,adveniente enim hora illius gloriosissimae nativitatis ,christi1 incepit puer in utero matris ,virginis mirabiliter gaudere4 ,unde ,psalmus3 exultavit ut gigas ad currendam viam4 ,ex quo gaudio mater ,maria repleta fuit ineffabili jubilo in immensum1 plus quam ,elisabeth a gaudio ,johannis in ejus utero exultantis1 et incepit facies ,virginis rutilare et incandere1 quod ,joseph hoc videns obstupuit1 et dixit3 ,o domina ,maria1 quid est hoc insolitum1 quod agitur tecum8 ,respondit ,maria1 modo1 pater mi1 venit hora partus mei4 ,et ubi1 inquit1 obstetrices8 curram1 et vocabo aliquas4 ,virgo hoc prohibuit1 dicens3 sicut in conceptione pueri illius nullus fuit coadjutor1 sic in ejus nativitate nulla erit obstetrix4 ,et hoc dicto abscessit ad interiora diversorii1 ubi erat specus1 desuper pendente petra1 et ibi in oratione se posuit1 in ecstasin venit1 et perfusa ardentissimo desiderio rapta in spiritu fuit1 ut quasi semetipsam nesciret1 an in corpore an extra corpus esset1 sicut accidit ,apostolo1 #b ,cor4 #ac4 ,et inter haec corpus incanduit1 quasi ferrum ignitum1 et in hanc scilicet orationem prorupit3 ecce ,domine ,deus1 pater coelestis1 concepi unigenitum filium tuum1 et nescio1 quomodo in utero meo apparuit2 nunquam enim ego spiritum et animam donavi ei1 et vitam et membra ejus non ego ipsa compegi1 sed tu mundi creator formans hominis nativitatem1 et qui omnium invenisti originem1 haec sine actione mea operatus es in me4 ,sed et exitum filii tui de me ignoro4 ,totum ergo ,domine ,deus tibi committo1 fiat voluntas tua4 ,et hac dicta oratione ecce nubes lucida obumbravit eam1 ita1 quod videri non poterat1 et 7#agj ,a7 ad sublimissimum gradum divinae contemplationis rapta jocundissime delectabatur4 ,in qua delectatione enixa est filium ,dei1 non solum sine sensu doloris1 sed cum sensu maximae dulcedinis1 ut impleretur illud ,esaiae ultimo3 antequam parturiret1 peperit4 ,et sicut canit ecclesia3 ,sicut sidus radium perfert ,virgo filium1 pari forma1 numquam sidus radio1 neque mater filio fit corrupta4 ,puer autem ex virginali utero procedens nudus in terram decidit1 et communem aerem accepit1 et primam vocem emisit1 plorans1 ,sap4 #g4 ,unde ,jeronymus ad ,eustachium de virginitate suadenda3 ,christus ,jesus novem mensibus in utero ut nascatur exspectat1 fastidio sustinet1 cruentatus egreditur4 ,nec verum creditur1 quod in ,alchorano ,mahometi dicitur1 quod puer ,jesus in puncto nativitatis suae matrem allocutus sit1 ut habetur ,lib4 #b4 ,c4 #ag4 ,nic4 de ,cusa1 et quod amici ,virginis eam pro stupro correxerint1 quam infans mox clarissimis verbis excusavit1 ut habet ,alcoranus4 ,quae conficta mendacia ,machometi sunt4 ,ad hanc pueri vocem ,virgo ad se rediit1 viditque infantem ante se vagientem1 et se a gravidatione absolutam intellexit se peperisse1 et sine dolore et sine corruptione4 ,et mox ipsum1 quem genuit1 devotissime adoravit1 dicens3 o ,domine fili benevenisti de coelo in terram pro salvatione hominum4 ,tu enim es desideratus omnibus gentibus4 ,te adoro humiliter1 quia creator meus2 te deosculor suaviter1 quia filius meus2 et inclinans se reverentissima humilitate ad puerum deosculabatur pedes ejus1 manus1 caput et labia1 et manibus suis eum levans de terra in sinum posuit1 infantilibus membris1 prout necesse erat1 obsequium maternis officiis exhibuit1 et demum pannis eum involvit1 et caetera4 ,lucae #b4 ,de hoc dicit ,ambrosius3 sicut1 o ,maria1 quis nobis posset arcana cordis tui reserare1 cum hunc adorares natum tuum1 ut ,deum tuum1 et illic osculareris1 ut filium8 ,porro in ipso filio suo statim tria agnovit4 ,i4 ,felicitatem et beatitudinem animae ejus1 et indesinentem divinae essentiae contemplationem2 et hoc cognovit ex gaudio1 ad quod ipsa rapta fuerat in ejus nativitate4 ,,ii4 ,cognovit1 ima summis esse conjuncta1 et pacem redditatem inter ,deum et hominem2 et hoc percepit ex cantu et laetitia angelorum4 ,,iii4 ,intellexit filii sui amarissimam passionem et mortem futuram2 et hoc ex fletu pueri4 ,ex primo ipsa habuit beneficum gaudium1 ex secundo laetitiam mirificam1 ex tertio vero compassionem et magnam tristitiam4 ,et credunt ,sancti1 quod quandocumque puer flevit1 et ipsa lacrymas inde fudit4 ,unde ,bernhardus in persona ,virginis sic puerum flentem alloquitur3 dulcissime fili1 noli flere1 si exterius frigescit tua infantia corporalis1 in charitate tamen calescit sancta mens et omnia4 ,unde et tu1 fili mi1 quia angelus ,gabriel promisit mihi1 te regnaturum in domo ,jacob in aeternum1 noli ergo flere4 ,an forte ploras miseriam conditionis humanae1 vel forte futuram tuam mortem8 ,an forte ploratu tuo annuntias mihi planctum meum in separatione a te8 ,et tantum de illo4 ,nimis1 fateor1 evagatus sum extra propositum1 sed da veniam1 humane lector1 quia hoc te scire volo1 quod non est locus in tota terra sancta1 cui magis affectus sim1 et in quo divina pietas manifestius se peregrino 7,b7 offerat4 ,nemo enim adeo durus et iners esse potest1 qui se in hoc sanctissimo loco valeat a dulcibus continere lacrymis1 nam et ipsi perditissimi et blasphemi ,sarraceni1 dum huc accedunt1 abunde lacrymas fundunt1 quia circa locum illum quodam singulari modo rapitur advenientium mens in dulcissimam et inusitatam devotionem1 et sensibilitatem confert locus ille virtutem quandam devotius se habendi locato etc4 ,de praesepio ,domini1 et quale sit1 et quale fuerit4 ,nativitatis dominicae loco venerato convertimus nos ad dulcissimum ,domini praesepe1 quod ad ,,vii passus est a loco praedicto4 ,et cum venissemus ad praesepe illud1 devotissime deosculati sumus inclinantes nos in ipsum1 et indulgentias plenariae remissionis accepimus 771 et simili odore1 ut dictum est1 recreati4 ,nec mirum1 cum flos balsami in hoc praesepe positum sit4 ,beatissima enim ,virgo ,maria puerum pannis involvit et in praesepe posuit1 quia non erat ei locus in diversorio1 in quo pastores angelo docente puerum invenerunt4 ,hoc praesepe stat sub petra desuper pendente1 in quo peregrini priores dicunt se vidisse ferreos circulos et clavos1 ad quos ligabantur bestiae1 et ,christo ibi jacente stabant ibi ligati bos et asinus1 cognoscentes et adorantes ,dominum suum1 ut dicitur ,esaia #a4 ,ostendebatur etiam olim lapis ibi1 quem ,virgo mater supposuit capiti parvuli1 quia pulvinar aut simile non habuit2 sed lapidem foeno texit4 ,unde ecclesia cantat3 ,foeno jacere pertulit1 praesepe non abhorruit etc4 ,erat autem praesepe ,domini saxeum1 ex eadem petra excisum1 quae superpendebat1 sicut hodie sunt praesepia in illis terris4 ,nec intelligo1 quod dicitur communiter1 quod ,s4 ,helena tulit praesepe ligneum de loco1 et posuit marmoreum1 et verum praesepe transtulit ,constantinopolim1 et inde dicitur esse translatum ,romam in ecclesiam lateranensem4 ,nisi vellemus dicere1 quod ,joseph forte de lignis contexuit praesepe1 et posuit super praesepe saxeum4 ,et tunc oportet dicere1 quod ,joseph bovem et asinum secum in locum duxit de ,nazareth1 sicut plures dicunt4 ,porro praesepe illud1 quod hodie est in loco1 est marmoreum1 tabulis albis expolitissimis factum in loco vero praesepis ,domini1 et subtili schemate ornatum2 quod deplorat ,chrysostomus1 dicens3 ,o si mihi liceret illud praesepe videre1 in quo ,dominus jacuit6 ,nunc nos ,christiani quasi pro honore tulimus lutum1 et posuimus argentum4 ,sed mihi pretiosius illud est1 quod ablatum est4 ,nam argentum et aurum miratur gentilitas1 christiana fides et devotio miratur luteum illud praesepe1 quia qui in illo praesepi natus est1 aurum condemnat et argentum4 ,non condemno eos1 qui honoris 7#aga ,a7 caussa fecerunt1 neque etiam illos damno1 qui in templo fecerunt vasa aurea1 sed admiror ,deum creatorem mundi1 qui non inter aurum et argentum1 sed in luto nascitur4 ,haec ille4 ,sunt enim praesepia illius terrae aut saxea aut lutea1 et non de asseribus aut truncis facta4 ,habet autem praesepe modernum quatuor palmas in longum1 et tres in latum1 paulo minus4 ,porro tabula polita marmorea1 quae ex opposito stat illi1 quae ante praesepe genibus flexis stat1 est valde subtiliter polita1 sicut speculum1 et insigne hoc ex ea resultat3 diligenter enim et curiose inspecta resultat imago senis barbati1 in dorso jacentis super mattam1 in habitu monachi defuncti1 et juxta eum leonis effigies4 ,et haec imago non est facta arte vel industria1 sed ex ipsa politione de se1 sine intentione polientis est inducta2 sicut saepe videmus in mensis ligneis nodosis1 laevigatis1 contingere1 in quibus nonnumquam post laevigationem et politionem apparent diversarum rerum effigies1 sine intentione artificis inductae4 ,sic et ibi contigit4 ,dicunt tamen1 hoc esse factum ex intentione divina ob praecipuam sanctitatem gloriosi ,jeronymi4 ,haec imago non videtur ab omnibus1 sed solum ab his1 quibus ostenditur1 et qui sciunt2 qui vero nescit1 nunquam poterit eam videre4 ,unde1 dum primo mihi ostendebatur1 putabam1 quod frater ille1 qui mihi ostendebat1 joco diceret1 se videre in lapide ,st4 ,jeronymi imaginem1 nec potui per me ipsum videre1 donec frater digito ostendit mihi lineamenta,,tr#cba lapidis1 et tunc manifeste vidi1 ac si fuisset subtiliter depicta4 ,legitur in epistola ,cyrilli ad ,augustinum de miraculis beati ,jeronymi1 quod in ecclesia ,syon antiquis temporibus erat quaedam ,s4 ,jeronymi sculpta imago1 quae maximis claruit miraculis4 ,de loco1 ubi sedit beata ,virgo cum puero1 quando venerunt tres ,magi cum suis muneribus4 ,perspecto praesepio sacro convertimus nos a praesepio ad altare1 quod ante ipsum stat in distantia duorum vel trium passuum1 et ibi est locus1 ubi sedit beatissima ,virgo ,maria1 habens puerum ,jesum in gremio1 quando tres reges ingressi cum suis muneribus ea obtulerunt4 ,in illo loco nos etiam cum tribus regibus in facies nostras procidimus1 et nos ipsos obtulimus ,christo ,domino1 et indulgentias accepimus1 cantantes hymnum de tribus regibus1 et orationes 774 ,in quanta autem reverentia et devotione hi tres reges sua munera obtulerint1 patet ,matth4 #b4 ,nec credendum est1 quod illa munera1,,tr#cbb etiam praeter mysticam significationem1 fuerint exilia4 ,dicunt enim historiae1 quod primus1 ,melchior1 rex ,arabum1 obtulit aurum in pecunia1 et parvum pannum aureum1 qui manu concludi poterat4 ,hunc pannum ,alexander ,magnus accipiens de omnibus terris sibi subditis aurum confecit de omni auro1 concludens eum manu in signum potentiae1 et venit in regnum ,arabiae4 ,dum autem ,melchior pannum illum puero in manum poneret1 statim in 7,b7 cinerem resolutus est1 ut ostenderetur1 ,christi regnum non esse de hoc mundo corruptibili1 ut dicitur ,joh4 ,,xviii4 ,dicitur etiam1 quod ille rex obtulit ,christo ,,xxx argenteos1 quibus postea venditus fuit1 ut patuit fol4 #afc4 ,a4 ,secundus1 rex ,saba1 ,balthasar1 obtulit thus copiosum4 ,tertius vero1 ,caspar1 rex ,aethiopum1 obtulit myrrham pretiosam4 ,nonnulli tamen dicunt1 quod singuli omnia tria obtulerunt4 ,de cisterna1 in quam cecidit ,magorum stella ministerio suo expleto4 ,oblatione nostra peracta in oblationis loco descendimus in ipsa crypta usque ad finem1 et in angulo sinistrae partis cryptae ad unum foramen venimus non magnum1 sub quo est cisterna profunda2 non tamen potest de ea hauriri aqua1 propter aedificia superaedificata4 ,tempore autem ,christi erat cisterna patens4 ,in hanc cisternam dicitur cecidisse stella illa1 cujus ministerio ducti fuerant ,magi ab oriente1 et ibi reducta fuit in praejacentem materiam4 ,hujus opinionis sunt multi doctores catholici4 ,et in hujus memoriam derelictum fuit ibi foramen illud4 ,de hoc puteo sic loquitur ,s4 ,gregorius1 episcopus thorunensis1 in libro miraculorum1 tempore beati ,gregorii papae1 dicens3 est in ,bethlehem puteus magnus1 de quo ,maria gloriosa fertur aquam hausisse1 in quo saepius aspicientibus miraculum illustre monstratur1 stella scilicet illa1 quae tribus ,magis apparuit1 venientibus enim devotis ac recumbentibus super os putei1 operiunt eorum capita linteo1 tunc in cujus meritum obtinuerit1 videt stellum ab una parte putei super aquas transmigrare ad aliam1 in illo modo1 quo solent per coeli circulum stellae transferri4 ,et dum multi aspiciunt1 illis tantum videtur1 quibus est mens sanior4 ,nam nonnullos audivi1 qui eam asserebant se vidisse1 nuper autem ,dyacimus amm4 8 retulit1 quod eam quinque vicibus aspexit1 sed duobus tantum apparuit4 ,de secundo specu beatae ,virginis et de ejus lacte apocrypho4 ,non longe a foramine cisternae est ostium1 per quod ingressi sumus in unum alium specum1 qui venerabilis est propter inhabitationem beatae ,mariae ,virginis4 ,dicunt enim historiae1 quod ad divulgationem pastorum et ad adventum trium regum venerunt multi de ,jerusalem1 et ad specum ingressi puerum cum ,maria matre ejus venerabantur4 ,quod ,maria cernens et ,herodem metuens fugit clam de anteriori antro et interiorem ingressa ibi occulte residebat4 ,dereliquit autem in anteriori antro ex festinantia jacere in praesepio camisiam longam1 in qua genuit juxta morem puerperarum in illis terris4 ,dereliquit etiam pannos1 quibus primo involverat puerum1 et lapidem1 quem capiti pueri supposuerat1 et foenum1 in quo jacuit4 ,illa omnia in praesepio manserunt et conservata fuerunt integra et incorrupta divino nutu ab eo tempore usque ad tempora ,s4 ,helenae1 quae ea reperit1 ut patebit fol4 #agh4 ,a4 ,porro in spelunca secunda1 in quam,,tr#cbc confugerat1 erat petra vel rupes1 quae prominebat1 in qua solebat beatissima ,maria sedere ad lactandum puerum4 ,contigit autem casu die quadam1 quod de mamilla ,virginis gutta lactis cecidit super petram1 et de petra deorsum stillare coepit ex tunc1 usque nunc1 qui humor est lactei coloris1 medica rubedine mixtus1 nec potest cohiberi stilla illa4 ,peregrini autem supponunt vitriola1 et guttas decidentes capiunt et ad transmarinas partes deferunt1 dicentes1 esse lac beatae ,virginis4 ,inde est1 quod in multis ecclesiis inter reliquias ostenditur lac beatae ,virginis1 sicut in ,colonia ad altare in ,capitolio1 et in ,kyrchen1 monasterio monialium ,ordinis 7#agb ,a7,,tr#cbd ,praedicatorum4 ,et hinc inde per ,italiam1 ,franciam1 et ,alemanniam4 ,et saepe ante experientiam miratus fui1 unde lac illud esset1 vel a quo collectum et conservatum fuisset1 donec didici experientia1 quod nihil aliud est1 quam humor de rupe subterranea stillans4 ,in mea prima peregrinatione vidi rupem1 sed in secunda fuerunt trabes et trunci in specum inducti et loci alteratio facta4 ,absit tamen a me1 ut per hoc dictum aliquid demam honoris1 laudis et reverentiae,,tr#cbe beatissimae ,virgini ,mariae4 ,possibile enim est1 aliunde lac conservatum esse1 vel miraculose alicui datum1 vel quod rupes praedicta1 super quam lactis gutta cecidisse,,tr#cbf dicitur1 virtutem accepit ab illa coelesti guttula lactis1 quod semper lac stillet4 ,nam si ex tumba marmorea beati ,nicolai1 et de tumulo ,st4 ,waldburgis in ,cistania oleum incessenter,,tr#cbg resudat1 ut hoc facto ,dominus quandam singularem excellentiam1 in suis ,sanctis ostendat3 quid mirum1 si petra illa lac stillat1 ut in eo matris suae dignitatem et praecellentiam manifestet8 ,lac ,virginis gloriosissimae virtuosissimum est1 utpote de coelo manans4 ,sic enim canit ecclesia3 ,sola virgo lactabat ubere de coelo pleno4 ,et quis dulcedinem illius lactis potest exprimere8 ,numquam fuit aliqua mater1 quae lac tam saporosum ministraret filio suo1 sicut mater1 ,virgo cuius nomen est1 quia lac aliarum mulierum multum habet impuritatis1 et ita non potest esse ita magni saporis3 lac autem ,virginis ,mariae sic fuit a ,spiritu sancto depuratum1 et purificatum1 quod factum fuit dulcissimum1 et nimium saporosum2 et quia fuit optimi saporis1 fuit ex consequenti optimi nutrimenti4 ,de isto lacte dicit ,anselmus3 ,lacta ,maria creatorem tuum1 panem coeli1 pretium mundi1 praebe lambenti mammillam1 ut ille pro te percutienti praebeat maxillam4 ,sic enim lac illud puerum ,jesum roboravit et confortavit1 ut amarissimae passionis calix sibi dulcis esset1 et omnem injuriam a nobis illatam faciliter condonare posset4 ,ad gustum hujus dulcissimi lactis admissuus fuit ,st4 ,bernhardus1 cujus dulcedine allectus omnia hujus mundi de post sibi amara videbantur4 ,in hac ergo tenebrosa spelunca in oratione procubuimus et pro gustu lucidissimi lactis ,virginem rogavimus4 ,de specu1 in quo corpora sanctorum innocentium puerorum sunt sepulta4 ,juxta praedictum specus est alius specus1 in quem non nisi curvato dorso ingredi poteramus1 et ab intus est locus in latere speluncae ad latus sinistrum satis profundus4 ,in hanc speluncam fuerunt projecta corpora multa millia sanctorum innocentum1 quos ,herodes1 quaerens in eis ,christum1 mactavit4 ,ibi ergo dictis orationibus indulgentias recepimus 774 ,quidam autem de peregrinis in ipso specu in terrae pulvere quaerebant cum lumine reliquias de sanctis innocentibus1 sed minime inveniebant1 7,b7 dudum enim fideles asportaverunt ea1 et dispersae sunt reliquiae innocentum puerorum in ecclesias orbis4 ,nam ,venetiis in ,muriano sunt in una tumba circiter centum corpora innocentum4 ,in ,nuremberga ad ,praedicatores vidi integrum corpusculum de innocentibus4 ,in ,argentina ad ,praedicatores habent etiam unum integrum corpus de eis4 ,in ,basilea ad ,praedicatores habent in una pretiosa monstrantia manum unam et aliquot articulos de eis4 ,in ,ulma ad ,praedicatores habetur una camisia parvula sanguinolenta1 et ictibus gladii perforata1 quae fuit unius parvuli de innocentibus4 ,nobiles1 qui vadunt in ,jerusalem1 singularem habent quaestionem de reliquiis sanctorum innocentum1 nescio qua ratione4 ,fuit enim quidam nobilis inter nos praedives1 qui per se in specu illo pulveribus eversis et terra quaesivit reliquias1 et cum nihil inveniret1 transivit ad ,sabothytanco1 ,calinum majorem1 ,sarracenum1 protectorem peregrinorum1 et per interpretem promisit ei1 centum ducatos se daturum1 si unum integrum corpusculum sibi procuraret4 ,auditum etiam fuerat1 quod ,sarraceni ea haberent et venderent4 ,cui respondit ,calinus1 quod corpora illorum puerorum essent translata ad ,chayrum1 et dominus ,soldanus ea haberet in sua custodia1 et cui vellet venderet1 et nullus alius esset in toto suo regno1 cui liceret vendere corpora infantum1 nisi sibi4 ,hoc ut audivit miles ille1 cogitavit ire ad ,s4 ,catharinum cum aliis1 ut veniens in ,chayrum emeret puerum4 ,porro suspectum fuit mihi hoc forum tamquam ludibriosum1 dolosum et injustum1 et ideo ad quendam expertum me contuli1 et cum eo scrutinium habui super hac re1 quid sentiendum esset de illis corporibus puerorum1 quae vendit ,soldanus8 ,dictum autem fuit mihi pro certo1 quod ,sarraceni et ,mamalucci recipiunt corpora abortivorum et puerorum recenter natorum et mortuorum1 et ea incidunt cultellis1 et vulnerant1 et vulneribus impressis balsamo1 myrrha et aliis conservatis corpuscula illa conficiunt1 et regibus1 principibus et divitibus christianis pro corporibus sanctorum innocentum vendunt4 ,et illi dantes copiosum aurum et argentum putant se recipere corpora puerorum sanctorum et recipiunt corpora parvulorum damnatorum4 ,et ita ,christi fideles deluduntur1 et pecuniis spoliantur4 ,sciunt enim infideles illi ardens desiderium nostrum pro habendis reliquiis1 et ideo disponunt ligna1 tamquam de sancta cruce et clavos1 et spinas1 et ossa1 et multa talia1 ut incautos deludant1 et pecuniis spolient4 ,non multi valoris sunt apud me reliquiae novae de transmarinis partibus asportatae1 praecipue,,tr#cbh quae sunt emtae a ,sarracenis1 vel ab orientalibus ,christianis falsis4 ,secus est de lapillis sanctis a locis sanctis etc4 ,igitur de specu sepulchrorum innocentium egressi sumus1 nec ulterius processimus4 ,est enim ab isto specu consequenter transitus arctus per petram incisus1 quem fratres ,minores fecerunt occulte1 ut per eum de capella ,s4 ,nicolai1 in qua horas perficiunt1 7#agc ,a7 possent intrare et exire ad locum nativitatis ,christi4 ,unde omnibus modis occultant transitum illum1 etiam peregrinis1 ne per eos in notitiam ,sarracenorum et orientalium ,christianorum perveniat1 quia statim transitum obstruerent1 et fratres locum amitterent4 ,ego,,tr#cbi ex ,dei dono et fratrum ,minorum caritate ad me1 quandoque per integram noctem solus fui1 clausis omnibus ostiis ecclesiae et speluncae1 in sanctissimo loco nativitatis ,christi immissus per occultum istum aditum4 ,egressi ergo de specu innocentum per obscurum transitum1 per quem veneramus1 reversi sumus in specum vel cryptam nativitatis ,christi1 et ibi iterum prostrati loca sancta nativitatis et praesepis1 et locum sessionis beatae ,virginis1 quando a tribus regibus accepit munera1 deosculati sumus4 ,porro consistentibus nobis inter loca illa sancta1 venit mihi in mentem raptus1 quem passa fuit beatissima ,paula1 peregrina1 in hoc loco existens1 quae1 audiente ,jeronymo1 jurabat1 cernere se infantem1 pannis involutum1 vagientem in praesepio ,deum1 venientes pastores laudantes1 adorantes ,magos et stellam fulgentem4 ,desuper matrem ,virginem1 nutritium sedulum et caetera illius nativitatis mysteria utrisque oculis intuebatur4 ,quapropter allecta in loco illo se in perpetuum mancipavit in ,dei servitium1 ut dicit beatus ,jeronymus de peregrinatione ,s4 ,paulae4 ,finitis itaque orationibus de specu adscendimus et finem processioni fecimus4 ,ingressi autem ambitum locavimus nos per societates1 et ea1 quae de ,jerusalem in sacculis nostris asportavimus1 produximus1 et comedimus1 et de aqua bibimus4 ,sunt autem aquae cisternarum ,bethlehem frigidiores1 clariores1 saniores et dulciores1 quam umquam viderim in aliquo loco transmarino4 ,de his aquis in abundantia habuimus gratis4 ,videtur enim peregrinis omnibus labor tolerabilis1 dum aqua recens habetur2 nullam habent quaestionem de cibariis coctis1 nec de vino1 nec de lectisterniis1 nec de aliis est quaestio1 nisi de aqua frigida et sana4 ,sumto ergo cibo et potu quidam in locis1 ubi comederant1 collectis membris ad dormiendum se locaverunt1 major tamen pars spreta quiete reingressi sunt ecclesiam et sanctas vigilias juxta praesepe ,domini continuabant orationibus vacantes4 ,de divino ,officio in ,bethlehem celebrato1 et de ,missa summa ,media nocte sacrista cum tabula cucurrit per ambitum et dormientes ad matutinale ,officium excitavit1 quod fratres in specu nativitatis legerunt1 quo finito incepimus solenne ,officium3 ,dominus dixit ad me etc41 quod per mundum cantatur in nocte nativitatis ,christi4 ,et praecessit pater ,gardianus cum suis ministris1 induti sacris1 ad altare super locum nativitatis ,christi1 et ita in specu officium cantavimus4 ,sub ,officio quidam devoti saeculares communicaverunt4 ,sacerdotes vero celebraverunt in altari circumcisionis et in 7,b7 capella trium regum superius et inferius in altari juxta praesepe ,domini1 et post ,officium in altari nativitatis ,domini4 ,et ita continuavimus divina ,officia usque ad claram diem4 ,de loco1 ubi erravit in via ,joseph cum ,maria et puero4 ,finitis ,missis statim ascendimus asinos et de monte ,bethlehem in vallem descendimus1 ut visitaremus ecclesiam ,gloria in excelsis1 ubi pastores vigilabant in hora nativitatis ,domini4 ,in ipso autem descensu venimus ad capellam quandam profanatam et semiruptam1 quae in memoriam subjectae rei gestae est in loco illo fundata4 ,dicunt enim1 quod dum ,josephus ex angeli jussione admonitus fuit per somnium1 ut fugeret cum matre et filio in ,egyptum1 ut habetur ,matth4 #b1 surrexit1 et festinavit fugere de ,bethlehem1 et hic descendit contra vallem1 volens per vallem descendere in ,sodomam1 et inde ascendere1 et trans ,jordanem proficisci per viam1 per quam filii ,israel intraverunt terram1 quia ignoravit compendiosiorem viam esse in ,egyptum1 cum numquam prius ,egyptum viderit4 ,dum autem huc venisset in locum capellae1 occurrit ei angelus1 et viam ad ,hebron ei monstravit1 et de ,hebron in ,gazam1 et ita per oram maris magni eum in ,egyptum direxit4 ,in illo ergo loco oratione fusa indulgentias recepimus 774 ,acceptis autem indulgentiis1 cum parum ab hoc loco descendissemus1 venimus ad ruinas murorum in clivo1 ubi etiam quondam capellam stetisse comprehendimus in hujus rei memoriam4 ,cum enim angelus a pastoribus recessisset1 et illi in via essent1 ut ascenderent in ,bethlehem ad videndum puerum natum1 in ipso ascensu fluctuare coeperunt1 gravis enim cordibus eorum se ingerebat angustia1 et torquebantur haesitatione mirabili spiritus eorum1 ne visio1 quam viderant1 seductio et illusio essent1 et ita aliquod periculum nescientes incurrerent4 ,cumque super his in loco stantes conferrent1 et ,dominum deprecarentur1 ecce angelus ,domini affuit1 eosque de rei veritate certificat4 ,qui procidentes gratias egerunt1 et festinantiores ascenderunt4 ,in hoc ergo loco etiam gratias egimus et indulgentias recepimus et progressi sumus 774 ,de ecclesia3 ,gloria in excelsis ,deo1 ubi pastores erant vigilantes4 ,per clivum consequenter descendimus per hortos olivarum1 et in vallem venimus latam1 arvis et agris consitam4 ,in medio autem vallis vidimus ruinas magnas murorum1 et antiquorum aedificiorum reliquias1 et ad illas ruinas nos convertimus4 ,et cum ad locum venissemus1 invenimus ecclesiam desolatam et dissipatam1 cujus tamen anterior pars remanserat4 ,cantor autem incepit alta voce angelicum hymnum3 ,gloria in excelsis ,deo2 et nos prosecuti sumus3 ,et in terra pax etc41 cum magna solennitate4 ,cum illo ergo cantu per ruinas intravimus1 et in chorum descendimus1 in quo adhuc stat altare contaminatum2 tamen pergentes4 ,cum magna ergo alacritate cantavimus ,gloria in excelsis ,deo et antiphonas 7#agd ,a73 quem vidistis pastores etc41 et illam3 ,angelus ad pastores ait etc4 ,post cantum oravimus in silentio et indulgentias recepimus 774 ,illa ecclesia stat in loco1 in quo pastores simul erant in hora nativitatis ,domini ,jesu1 et ibi angelus ,dei apparuit et astitit juxta illos1 et claritas ,domini circumfulsit eos1 dicens3 ,annuntio vobis gaudium etc4 ,lucae ,,ii4 ,in hac etiam ecclesia est locus sepulturae pastorum illorum4 ,nam dum morerentur1 in nullo alio loco sepeliri volebant1 nisi in loco gaudiosae apparitionis angelorum1 ubi audierant multitudinem coelestis militiae cantare3 ,gloria in excelsis ,deo4 ,super hunc locum aedificavit ,s4 ,helena illam ecclesiam1 et monasterium monialium juxta eam1 de quo etiam adhuc hodie in ruinis apparent rota et locutoria1 sicut moniales solent habere1 et dicebatur monasterium ad ,gloriam in excelsis4 ,fuit autem satis magnum in circumferentia1 sicut hodie cerni potest1 et de lapidibus quadratis et sectis fuerunt muri ejus per circuitum1 sicut videtur in cumulis lapidum ibi jacentium1 quos ,sarraceni nullatenus possunt auferre4 ,dicitur enim pro certo1 quod1 quando conantur aliquos lapides asportare1 tunc lapides ita gravescunt1 quod nullo modo possunt eos abducere1 nec bestiis1 nec humanis auxiliis4 ,unde in clivo montis jacent aliqui lapides1 quos per aliquod spatium asportaverunt1 sed tandem coacti gravitate in via dimiserunt4,,tr#ccj ,unde nulli sit dubium1 si possent asportari1 ante centum annos fuissent deportati4 ,locus ille ab antiquo fuit primus sancta inhabitatione solemnizatus4 ,nam ,jacob patriarcha hic habitavit1 quia1 ut dicitur ,genes4 #ce41 quando sepelivit uxorem suam ,rachel in via1 ut dictum est fol4 #aff ,a41 abiit inde1 et fixit tabernaculum trans turrim ,ader1 i4 e4 gregis4 ,ubi ,jeronymus dicit1 quod locus ille est prope ,bethlehem1 in loco1 in quo grex coelestis ,gloria in excelsis cecinit1 ut ,magister in ,spec4 histor4 juxta hunc locum allegat4 ,in hoc loco ,ruben1 primogenitus ,jacob1 cum ,bala uxore patris sui dormivit1 et stratum ejus maculavit4 ,et inde maledictionem paternam incurrit4 ,campus ille est ager ,boas1 in quo ,ruth1 ,moabitis1 colligens spicas metentium fugientium fugare ipsam conantium1 sua virtute dominum agri ad se inclinavit1 eumque in matrimonium suscepit1 et in hoc agro meruit effici mater in genealogia ,christi1 ut patet ,ruth per totum1 et ,matth4 #a4 ,in arvis illius campi ponit ,david oves patris sui1 ibique leonem contra se venientem,,tr#cca dirupit1 et ursum strangulavit4 ,de hac victoria bestiarum jactavit se ,david coram rege ,saule1 et animum accepit etiam aggrediendi gigantem ,goliam ,philistaeum1 ut habetur #a4 ,reg4 #ag4 ,et credibile est1 quod plures leones et ursos interfecit in hoc loco1 quia dicitur ,sirac4 #dg3 ,david cum leonibus lusit quasi cum agnis1 et in ursis similiter fecit sicut agnis ovium4 ,extendit enim se vallis illa contra orientem1 usque ad ,sodomam et mare mortuum1 juxta quod propter aquas ,jordanis multae ferae diversarum specierum currunt1 et noctibus pro praeda per valles ad gregum custodias ascendunt1 et animalia domestica rapiunt1 si possunt4 ,ideo ,david vigil pastor ascendentibus bestiis occurrit et occidit4 ,sic in 7,b7 hora et nocte nativitatis erant in valle pastores1 custodientes vigilias nocte super gregem suam4 ,porro circa hoc solet fieri quaestio3 quomodo pastores potuerunt custodire vigilias noctis1 cum esset hiems1 et terra gelu constricta1 et nivibus cooperta8 ,ad hoc dicunt orientales1 quod pastores bis in anno1 scilicet vernali et hiemali tempore vigilias super greges custodiunt4 ,nam in partibus orientis aestas et hiems non generaliter totam terram immutant1 sicut in partibus occidentalibus4 ,inveniuntur enim in aestate valles frigidissimae1 adeo1 quod in mense ,augusti villani glacies et nives in locis umbrosis vallium reperiunt1 et ad vasa terrea ponunt1 et in civitatibus vendunt divitibus1 qui vinum in eis refrigerant4 ,sunt etiam montes aliqui adeo frigidi1 quod semper habent cacumina nivibus operta1 sicut mons ,libani1 de quo dicitur ,jerem4 #ah3 ,numquam deficiet nix ,libani4 ,candia1 insula calidissima1 numquam caret nivibus in certis vallibus et cacuminibus1 sicut manifeste vident in aestate contra ,candiam navigantes4 ,e contrario reperiuntur valles adeo calidae1 ut numquam possit ibi nix aut glacies ad horam manere1 etiam in medio hieme2 similiter montes1 prae caumate calvi sunt1 omni viriditate carentes4 ,de his autem vallibus calidis est haec ,bethlehemitana una1 quae nives nescit1 glacies ignorat1 et in ea circa festum nativitatis ,domini hordeum incipit habere spicas1 et ideo ex aliis locis mittuntur in eam bestiae1 ut hieme ibi pastum habeant et impinguentur1 et emunt ibi certas petias terrae ad tempus4 ,ideo lingua eorum tempus nativitatis ,domini dicitur tempus ad herbas4 ,per aestatem autem fervescente sole est terra arida et adusta1 et cum in ,septembri solis fervor mitescit1 omnia terrae nascentia incipiunt virescere1 sicut apud nos in ,aprili1 nisi quod virgulta non producunt illo tempore flores4 ,nec tamen est calidum illud tempus1 sed recens1 quo homines affligi possunt frigore4 ,in ,majo vero est plena messis4 ,ex quibus omnibus patet1 quod tempore nativitatis ,christi poterant manere pastores cum gregibus in valle1 quia erat calida et virens1 nec gelu constricta erat terra1 sicut forte erat superius1 ubi ,christus fuit natus1 ubi et nives1 et glacies et gelu erant4 ,patet etiam ex dictis1 quod non duo vel tres pastores ibi erant1 sed multi per totam vallem1 forte ultra ,,xl1 quia non solum de ,bethlehem1 sed de regionibus per circuitum erant ibi bestiae cum suis pastoribus1 nocte dieque ibi manentes4 ,et necesse fuit adesse multos1 propter leonum1 ursorum et aprorum incursum1 et propter fures et latrones1 qui ab antiquo usque hodie in solitudinibus ,jordanis morantur1 viventes solum de furtis et rapinis1 contra quos necesse erat esse multos pastores1 qui non solum vocibus1 sed et fustibus arcere possent a gregibus tam nocivas bestias1 quam bestiales homines4 ,et hi pastores omnes in nocte nativitatis ad angelorum jussum ascenderunt in ,bethlehem et invenerunt infantem in pannis involutum et positum in praesepio4 ,potuit tamen esse1 quod tres inter eos1 qui erant principaliores1 alios regerent1 et illorum trium sepulchra sunt in ecclesia praedicta4 ,de hoc loquitur venerabilis ,beda in ,hom43 ,pastores loquebantur etc43 sic dicit3 ,angeli apparuerunt pastoribus in loco1 qui a conventu pecorum antiquitus terra gregis vocabatur1 et uno milliario ad orientem ,bethlehem1 ubi etiam nunc trium pastorum illorum monumenta,,tr#ccb in ecclesia monstrantur4 ,haec ,beda4 ,quare etiam ,jeronymus in epistola ad fratres de vigiliarum sanctitate nominat pastores illos sanctissimos4 ,in custodiarum eorum valle illa fui aliquoties tempore calidissimo1 quo omnia virentia aruerunt1 et tamen semper in ea vidi greges ovium et caprarum4 ,in alia parte vallis ex opposito ,bethlehem est villa in amoeno loco sita1 in qua vidimus grandes murorum ruinas1 et dicitur ibidem fuisse monasterium sanctae ,paulae et suarum virginum4 ,visis ergo1 quae dicta sunt1 rursum asinos ascendimus et contra ,bethlehem tendimus1 in clivo autem vidimus primaevam dispositionem loci nativitatis ,christi melius1 quam in ipso loco4 ,sicut et dispositio sancti sepulchri melius videtur in hortis juxta ,acheldama1 quam in ipso sepulchro1 ut supra patuit4 ,vidimus enim in clivo ,bethlehem petras et rupes latas excrescentes1 sub quibus erant cavernae latae1 habitacula pauperum1 qui propria non habent domicilia4 ,et talis in principio erat locus nativitatis ,christi1 ut patebit4 ,cumque sursum venissemus ad murum ,bethlehem usque1 gyravimus murum1 et juxta fundamenta et petram1 supra quam murus consurgit1 quaesivimus cavam petram quandam1 quam tamen invenire non potuimus4,,tr#ccc ,legeram enim in quodam vetustissimo peregrinali cujusdam ,sancti1 quod ,domino nato ,joseph paravit juxta morem pro parvulo balneolum in urceo1 et balneato infantulo accepit ,joseph vasculum1 et extra diversorium portavit1 et sine arbitrio sacrum lavacrum deorsum effudit per murum in ipsas rupes de fundamento prominentes4 ,consistit enim locus nativitatis in alto1 habens clivum praecipitem1 et rupes inferius1 super quas et ipsum diversorium stetit1 de sublimi autem sacrum lavacrum decidens cecidit in cavam rupem1 in qua tota illa sacra undula recepta est et servata1 et mansit ibi aqua illa per multos annos sine putrefactione et sine defectione4 ,ad hanc lacunam ducebantur olim peregrini1 et de ea lavabant vultus suos1 et ex ea bibebant1 et vascula sua implebant1 et ad partes transmarinas ducebant pro medicamento corporum1 quia multi debiles ex ea gustantes melius habebant1 et tamen1 quantumcunque de ea portaretur1 non fuit imminuta1 miraculose1 quia caruit refluxu4 ,hanc ergo cavernam cum lavacro benedicto quaesivimus1 sed minime invenimus2 nec mirum1 quia interim fuit magna loci mutatio propter ingentes structuras ibi erectas4 ,ultimo enim1 quando ,christiani terram sanctam possederunt1 rex ,jerusalem munivit ,bethlehem altis muris et turribus per circuitum4 ,et ideo illa antiqua loci dispositio est ablata4 ,ingressi autem sumus in ,bethlehem1 et dominos ,mauros ductores nostros paratos ad recessum invenimus2 non enim descenderant nobiscum in vallem1 sed in ecclesia manserant in quiete et nos exspectabant4 ,erant autem amari contra nos propter tardationem nostram et festinabant redire in ,jerusalem 7,b7 ante solis ascensum1 ne in fervore affligeremur4 ,de valefactione et de oblatione peregrinorum ad locum nativitatis ,jesu4 ,cum hora adesset recedendi de ,bethlehem1 cucurrimus omnes ad specum dominicae nativitatis1 ut valefaceremus puero ,jesu1 et puerperae ,virgini4 ,est autem consuetudo ex devotione peregrinorum inducta1 quod in ultima deosculatione loci sacri nativitatis ,christi offerunt singuli peregrini aliquam pecuniam1 ponentes eam super sacrum lapidem nativitatis ,domini pro amore ,dei et ,virginis1 et ecclesiae reparatione1 et fratrum in ibi degentium sustentatione4 ,in illa vero oblatione peregrinorum contigit quoddam detestabile factum1 quod pro certo vereor recitare propter peregrinorum reverentiam4 ,dicam tamen1 ut hi1 qui non possunt ad illa loca sancta venire1 cognoscant1 quod locus sanctus nil facit in non bene dispositis1 et locus non sanctus non officit in bene volentibus4 ,credo profecto1 quod in his sanctissimis locis inimicus magis tentet et insidietur incautis4 ,coelum empyreum1 locus omnium locorum sublimissimus1 non juvit luciferum1 paradisus nobilissimus non primos parentes custodivit1 coenaculum1 locus sanctissimus1 ,thomam ab infidelitate non servavit4 ,ideo scribitur in ,can4 ,,xl43 non loca aut ordines creatori nos proximos faciunt1 sed nos aut merita bona conjungunt1 aut mala distinguunt4 ,cum enim domini peregrini cum tribus regibus munera sua ad locum nativitatis offerrent1 aliqui aurum1 aliqui argentum1 aliqui annulos aureos1 aliqui ceram1 accessit quidam miles et ducatum supra lapidem projecit1 sicut ante eum plures fecerunt4 ,hunc militem sequebatur quidam peregrinus orientalis1 procidens ad loci deosculationem1 in ipsa autem deosculatione caute sacrilega manu extensa duos propinquiores sibi ducatos subtraxit1 et surgens abiit et se in peregrinorum agmen ingessit4 ,o furem et latronem mille patibulis suspendendum6 ,o raptorem in mille frusta discerpendum et rotis igneis intexendum6 ,o sacrilegum ignibus usque ad cineres concremandum6 ,o spoliatorem capite privandum1 et in profundum maris immergendum6 ,quanta impietas6 quanta crudelitas te agitavit6 quanta infidelitas te excoecavit6 ut in loco tam sanctissimo1 ubi ,christianus mentalibus oculis videt pauperculam ,virginem1 egentem infantulum1 ,joseph sollicitantem1 pro utrisque furtum committeres4 ,porro1 si tu haec non credis nec cernis1 cur te in loco prosternis8 ,cur crucis signum geris8 ,et qua temeritate huc accedere praesumis8 ,si autem credis1 et puerum ob sui assumtam infantiam non timuisti spoliare1 quare non dulcissimae matris reveritus es oculos1 quae puero assidet1 et diligentissime intuetur ea1 quae circa infantulum suum aguntur8 ,an ideo putandi sunt non videre1 quia vident tanto patientius quanto sapientius8 ,et si nec puerum nec matrem curasti propter eorum immensam benignitatem1 qua non statim procedunt ad peccati punitionem1 sed longanimiter exspectant1 debueras certe timuisse ipsum maturum et seriosum virum ,joseph1 7#agf ,a7 cui amborum cura incumbit1 qui utrosque sine oculorum aversione respicit8 ,porro1 si haec tibi videntur vana1 et nec puerum1 nec matrem1 nec ,joseph adesse dixeris1 cur te non retraxit a sacrilegio dulcissimus odor de loco spirans de infantilibus membris pueri ,jesu1 et de castissimae matris ejus corpore derelictus8 ,forte contigit tibi sicut avarissimo ,judae proditori1 qui ex suavissimo odore unguenti effusi super caput ,jesu1 quo tota domus impleta scribitur1 magis fuit exasperatus1 incensus et commotus usque ad magistri sui venditionem et crudelissimam traditionem4 ,profecto1 suspectum te habeo1 quod si tempore trium ,magorum affuisses1 munera oblata furatus fuisses1 et puerum parvulum1 matrem tenerrimam1 ,joseph pauperrimum1 sine verecundia et venia spoliasses4 ,sed quid longius moror1 furtum tuum nihil nocet parvulo1 quia non tantum jam veniunt ab oriente tres reges semel1 sed multi turmati huc currunt a quatuor mundi plagis1 et cottidie offerunt ea1 quae a puero accipiuntur4 ,nec furtum tuum offerentes merito privat1 sicut nec illum1 cui furatus es minima1 et pietate spoliat1 quam exhibet sibi offerentibus1 et justam vindictam suo tempore tibi cum caeteris malis conservat4 ,similem exclamationem invehit ,jeronymus contra sacrilegium in eadem ecclesia commissum1 in ,epistola objurgatoria contra ,sabinianum diaconum1 seductorem ,susannae virginis4 ,igitur dum domini milites obtulissent1 et donaria numerarent1 inventum est adesse furem1 et circumspicientes vidimus illum orientalem1 et nullo modo dubitavimus1 nisi quod ipse nefas commisisset4 ,comprehendimus autem eum in sacra spelunca1 et perscrutantes invenimus aurum1 et coegimus eum ad locum reponere1 et hoc facto repulimus eum a nobis4 ,hoc furtum factum est in mea prima peregrinatione1 et in secunda simile contigit per unum ,sarracenum1 qui nobiscum ingressus fuerat1 et ad locum inclinatus tamquam oraturus occulte pecuniam surripuit4 ,quidam autem peregrini astantes et dolum videntes eum insecuti sunt1 et comprehensum in specum sacrum retraximus1 plurimum reclamantem et renitentem4 ,cum magna ergo violentia sibi manus aperuimus1 et pecuniam invenimus1 qua accepta cum indignatione furem infidelem extra trusimus4 ,in fine ergo locum deosculati sumus1 et licentia accepta a sancta puerpera de lacu loco ascendimus1 et egressi ecclesiam asinos ascendimus1 et per viam1 quam venimus1 regressi sumus in ,jerusalem1 et ibi prandium sumsimus1 et post prandium ad quiescendum nos locavimus4 ,praeterita nocte vigilavimus ad praesepe ,domini1 et futura nocte iterum vigilaturi eramus ad sanctissimi ,domini monumentum4 ,sequitur4 ,descriptio ,bethlehem4 ,bethlehemitana peregrinatione praemissa restat nunc locum ipsum describere3 et primo civitatem1 secundo locum nativitatis ,domini describam4 ,bethlehem antiqua civitas olim quoddam nomen habuit1 quod ,scriptura non 7,b7 expressit1 non enim invenio1 quo nomine vocaretur1 antequam diceretur ,ephrata4 ,dicta autem fuit ,ephrata ab uxore ,caleb1 quae ibi est sepulta1 quae hoc nomen habuit1 ut dicit ,mr4 in ,spec4,,tr#ccd hist4 ,hanc autem ,ephratam1 uxorem ,caleb1 dicunt fuisse ,mariam1 sororem ,moysis1 quae1 antequam lepra percuteretur1 dicebatur ,maria1 sed post leprae infectionem et sanationem dicta fuit ,ephrata1 et mortua est et sepulta in deserto ,sin1 ut habetur ,num4 #bj1 quam postea extumulavit ,caleb1 eamque in ,bethlehem1 quae nondum sic dicebatur1 sepelivit1 et nomen ejus civitati attribuit1 ,ephrata connuncupans4 ,quod autem illa ,ephrata fuerit uxor ,caleb1 omnes tenent1 sed quod eadem fuerit soror ,moysis1 multi contradicunt1 ut habet ,nicol4 de ,lyra super #a ,paral4 #b41 ubi in textu manifeste habetur1 ,ephrata fuisse uxorem ,caleb4 ,s4 ,jeronymus tenet1 quod ,ephrata fuerit soror ,moysi4 ,unde dicit in ,epistola ad ,principiam virginem3 ,maria soror ,moysis victorias ,domini canit1 et ,bethlehem nostram atque ,ephratam stirpe nominis sui signat in posteros4 ,multis ergo annis dicta fuit haec civitas benedicta ,ephrata1 usque post famem ortam in diebus ,elimelech1 post quam tanta fuit ibi abundantia1 quod nominata fuit ,bethlehem1 i4 e4 domus panis4 ,de ista fame et abundantia sequenti habetur ,ruth per totum4 ,beth enim in ,hebraeo dicitur domus1 et lechem panis4 ,inde ,bethlechem domus panis4 ,ubi notandum1 quod nomina civitatum et villarum terrae sanctae ut in plurimum incipiunt a ,beth1 quam syllabam sequitur alia1 significans aliquam loci proprietatem4 ,sicut hic ,bethlechem domus panis1 propter abundantiam frumenti1 quae ibi postam magnam et diutinam famem fuit4 ,et ,bethphage dicitur domus maxillae1 quia fuit villa sacerdotum1 et in ea nutriebantur pecora sacrificanda1 de quibus cedebant maxillae in portionem sacerdotum4 ,et ab isto facto accepit nomen ,bethphage domus maxillae1 domus pecorum1 quorum maxillae erant sacerdotum4 ,sic ,bethania dicitur domus obedientiae1 quia ita quidam rex ,jerusalem castellum hoc aedificavit1 ut esset sub obedientia curiae regis et civitati ,jerusalem et monti ,syon4 ,ita ,bethsames domus solis dicitur1 propter templum1 quod in ea erat1 in quo sol colebatur4 ,beth ,el domus ,dei dicebatur1 quia ibi vidit ,jacob secreta coelestia1 et dixit3 hic non est aliud1 nisi domus ,dei1 ut habetur ,genes4 #bh4 ,sic ,bethagla dicitur domus planctus1 quia ibi filii planxerunt ,jacob1 patrem suum mortuum1 ut habetur ,genes4 ult4 etc4 444 444 ,et de multis aliis nominibus villarum a ,beth incipientibus1 quarum interpretationem habes in ,jeronymo de interpretatione nominum hebraicorum4 ,similis modus denominandi castella1 oppida et civitates est in ,alemania1 nisi quod in ,teutonico syllaba illa1 quae domum significat in dictione postponitur1 in ,hebraeo anteponitur4 ,dicimus enim ,offenhusen teutonice1 latine domus aperta1 ebraice ,bethboforum4 ,dicimus etiam ,schafhusen teutonice1 domus ovis latine1 ,bethanania hebraice4 ,sic ,ochsenhusen1 domus bovis1 ,betschor4 ,sic ,gaishusen1 domus caprae1 ,bethess4 ,sic quaedam villa prope ,ulmam dicitur ,dreckshusen1 domus stercoris1 ,bethsevell4 ,et si hodie ,teutonici essent possessores terrae sanctae1,,tr#cce tunc recte nominaretur ,bethlehem1 ,brothusen1 ,bethphage ,baggahusen1 ,bethsames ,sonnahusen1 ,bethagla ,flanhusen1 ,bethsaida 7#agg ,a7 ,fruchthusen1 ,bethaven ,abgothusen1 ,bethhara ,berghusen4 ,bethaben ,steinhusen4 ,bethrama ,hochhusen4 ,et ita de multis aliis est4 ,bethlehem ergo civitas nobilis et habitatio nobilium ex antiquo fuit1 unde forte antequam diceretur ,ephrata et ,behlehem dici potuisset ,bethtonforon1 i4e4 domus nobilium4 ,quamvis ex scriptura non habeatur authentica4 ,et quamvis fuerit nobilium civitas1 numquam tamen fuit magna1 quia loci dispositio non admittit4 ,sita est ea super jugum montis1 non multum lati superius sed longi2 et est in cornu montis vel supercilio1 ita1 quod aquilone et oriente et austro vallibus circumdatur1 et recurvatur contra occidentem versus ,jerusalem1 et ab eadem parte habuit fossata1 muros et turres1 sicut hodie etiam patet4 ,circuivi oppidum1 et curiosius ejus perspexi situm4 ,hodie vero villa est satis populosa1 et nec de muris1 nec de fossatis curant1 et major pars habitantium ibi sunt ,christiani orientales1 confoederati ,sarracenis et etiam ,arabibus1 nutriunt se de rure4 ,nam fertilissima est gleba per circuitum1 frumento1 vino et oleo abundans et pascuis4 ,in divisione terrae ,,xii tribubus ,israel cecidit in sortem tribus ,judae1 et in partem nobilissimae familiae ejus tribus ,phares4 ,hanc civitatem ,bethlehem laudabilem ostendit beatus ,jeronymus multis scriptis4 ,speciatim in epistola ad ,marcellam sic dicit3 ,quo sermone diversorium ,mariae1 qua voce tibi speluncam ,salvatoris exponam8 ,et certe praesepe1 in quo infantulus vagiit1 silentio magis quam infirmo sermone honorandum est1 ubi satis late porticus1 deaurata laquearia4 ,e ,bethlehem ecce in hoc parvo terrae foramine coelorum conditor natus est1 hic involutus pannis1 hic visus et adoratus a pastoribus et ,magis4 ,et puto1 sanctior locus est rupe tarpeja1 quae de coelo saepius fulminata ostenditur ,deo displicere4 ,est quidem ibi sancta ecclesia et populus fidelis1 et urbs populosa1 sed ambitio potius 81 magnam urbem videri et videretur laudare et detrahere4 ,in ,christi autem villa tuta rusticitas est1 extra psalmos silentium est1 quocumque te verteris1 stivam tenens alleluja decantant1 sudans messor psalmis se advocat1 et curva falce attondens vites vinitor aliqua davidica canit4 ,haec sunt in hac provincia carmina1 haec1 ut vulgo dicitur1 amatoriae cantiones4 ,haec ,jeronymus4 ,in tanto pretio fuit ,bethlehem sanctae ,paulae1 ut eam ,romae praeferret1 et auro tracto fulgentia informis luti vilitate mutavit1 ut inquit ,jeronymus in epistola ad vitam et obitum ,s4 ,paulae4 ,de laudibus ,bethlehem composuit ille ,sophronius vir eruditissimus ornatum librum1 ut ,jeronymus de viris illustribus refert4 ,qui etiam omnia ,jeronymi opera de ,hebraeo in ,latinum translata transtulit de ,latino in ,graecum4 ,beatus ,bernh4 in sermone ad milites templi plurimum commendat ,bethlehem nativitatis ,domini locum4 ,de loco nativitatis ,christi1 qualis fuerit et sit hodie4 ,nativitatis dominicae locus non erat in oppido1 sed adhaerebat civitatis muro in declivio ad partem aquilonarem oppidi1 sicut hodie patet4 ,de hoc dulcissimo loco delectat me loqui1 sicut et delectatus fui in eo morari1 et volo dicere1 qualis locus ille fuerit ,i4 ,ante ,christi adventum tempore judicum1 prophetarum1 et regum ,judae4 ,,ii4 ,in nativitate ,christi1 quo ,maria ,christum in ea genuit1 qualis fuerit4 ,,iii4 ,post nativ4 ,christi1 quo ,judaeorum malitia etiam in ipsum locum desaeviit4 ,,iv4 ,tempore ,helenae1 quae locum gloria et honore plurimum illustravit4 ,v4 ,tempore ,s4 ,jeronymi1 qui sanctitate et miraculis ibi claruit4 ,,vi4 ,tempore perversorum et malorum ,christianorum1 qui loca profanaverunt4 ,,vii4 ,tempore ,sarracenorum1 qui ipsum paene in nihilum redegerunt1 et in hodiernum statum miserum deduxerunt4 ,quantum ad primum1 qualis locus nativitatis ,christi fuerit ante adventum ,domini1 sciendum1 quod ,salmon1 filius ,naasson1 accepit in uxorem ,raab1 meretricem de ,jericho1 et erat ille ,salmon unus de praecipuis populi ,israel1 quando transito ,jordane expugnabant terram4 ,hic cum ,raab uxore possedit ,bethlehem1 et erat domus castelli4 ,aedificavit autem ad murum sibi grandem habitationem1 ita1 quod non erat sua habitatio moenibus oppidi inclusa1 sed per se firmata1 sicut etiam in partibus nostris domini civitatum habent seclusas habitationes ad murum haerentes4,,tr#ccf ,porro ipsa habitatio fuit fundata super petras1 et ibi erat petra cava 7,b7 habens specum aptum ad ponendum in eum res1 quae calorem sustinere non possunt1 sicut cellarium1 et quando erant magni calores1 dormiebant in eo homines1 et puerperae in eo pariebant1 unde ,raab genuit in eo ,boas1 qui post mortem patris sui factus fuit judex totius populi ,israel et dominus in ,bethlehem1 et accepit ,ruth1 ,moabitidem1 quae in specu illo genuit ,obed1 cujus uxor genuit in eo ,jesse1 et uxor ,jesse genuit in specu illo ,david regem4 ,postquam autem ,david factus fuerat rex1 transtulit pecudes et domum patris sui in domum1 quam aedificavit in ,jerusalem in monte ,syon1 et dimisit vacuam domum nativitatis suae4 ,sed quia ibi natus fuit et rex inunctus1 dicebatur ,bethlehem civitas ,david1 sed et mons ,syon1 in quo regnavit1 dicebatur civitas ,david1 et utrumque saepe habetur in ,scriptura4 ,facta autem ista translatione domus ,david minor erat respectu ad domum in ,bethlehem1 unde valvis et portis destructis et ruptis antiquitate1 facta fuit domus communis mercatorum1 in qua vendebantur panes et panni et fructus1 et ante domum erat platea1 ad quam de civitate confluebant homines ad colloquium et juvenes ad choreas1 et ita multis annis stetit haec domus quasi publica patega vel locus pategarum1 quae stabant sub testudinibus1 et fuit diversorium1 hospitium nocturnum alienorum4 ,et iste est status primus ejus sacri loci nativitatis4 ,secundus status illius loci talis fuit4 ,quia enim pro conservatione loci in suis structuris nulla erat cura1 tandem et ipsae testudines ruptae ceciderunt1 et muri desolati corruerunt1 et nec pategae aluerant1 nec mercimonia2 remanserunt tamen ibi ruinosi muri1 super quos vile et defectuosum aedificium erat1 et tugurium1 et specus antedictus erat in fine vel in capite tugurii1 et erat tugurium hoc diversorium1 ad quod pauperes divertebant1 et bestias suas ibi ligabant1 et bigas ibi ponebant1 et alia1 quae non poterant in civitate locari4 ,et ita stabat locus ille usque ad tempora ,joseph1 sponsi ,mariae ,virginis4 ,qui quum ad edictum ,caesaris ,augusti de ,nazareth venisset in ,bethlehem cum ,maria ,virgine praegnante1 invenit civitatem repletam populo1 et omnia hospitia praeoccupata1 et non inveniens1 ubi ipse maneret1 exivit1 et in diversorium hoc divertit1 in quo stabant bestiae et ruralium instrumenta1 et ibi locum aptavit4 ,cum autem hora pariendi adesset1 intravit beatissima ,virgo ,maria specum1 in quo ultimo primus ,david fuit natus1 et in eo secundum ,david1 ,jesum ,christum1 edidit1 modo dicto fol4 #afi ,b41 et in illo loco ad tempus habitavit4 ,quid autem sit diversorium vide fol4 #aie4 ,a4 ,tertius status illius sanctissimi loci talis fuit4 ,nato ,domino et post in ,aegyptum fugato1 ad necem innocentum puerorum processit ,herodes1 et cum magna furia diversorium scrutatus est1 quaerens in eo puerum ,jesum1 quia audiverat1 ibi illam puerperam deguisse1 cui ,magi munera obtulerant1 et,,tr#ccg non invento in 7#agh ,a7 eo puero diversorium destruxit1 et muros1 qui remanserant1 dissipavit1 nec voluit1 ut ibi amplius esset diversorium4 ,et ita locus desertus mansit usque post ,domini ascensionem4 ,beata autem ,virgo ,maria locum visitare incepit cum suis sodalibus1 ut dictum est fol4 #agc ,b4 ,et ex consequenti caeteri fideles accedebant et locum sanctum honorabant4 ,post beatae autem ,virginis assumtionem1 cum fideles locum venerarentur1 commoti sunt super hoc ,judaei1 et ipsum locum et ad eum accedentes excommunicaverunt1 denuntiantes1 locum esse immundum et maledictum1 et omnem ingredientem esse contaminatum1 et punitioni obnoxium1 et obturaverunt lapidibus vias1 quibus ad locum erat ingressus4 ,et mansit locus sic conclusus usque ad tempora ,titi et ,vespasiani1 qui expugnantes ,judaeam et ,jerusalem destruentes ipsos ,judaeos per orbem disperserunt1 post quorum dispersionem ,christiani terram sanctam inhabitare coeperunt1 et locum dominicae nativitatis mundaverunt et visitaverunt usque ad tempora ,heliae ,adriani imperatoris1 qui idolis sancta loca abominabilia ,christianis redidit4 ,nam in loco mortis ,christi super rupem ,calvariae posuit statuam ,veneris1 et in specum sepulturae ,christi collocavit imaginem ,jovis1 et specum nativitatis ,domini ad planctum ,adonidis ordinavit1 ita1 ut in specu1 ubi quondam ,christus parvulus vagiit et ,virgo castissima puerum fovit1 jam ,veneris impudicissimae amasius ,adonis plangebatur1 ut habet ,hieronymus in epistola ad ,paulinum de institutione monachorum4 ,de ,adonidis planctu vide etiam ,ezech4 ,,viii4 ,x4 #ad et part4 ,,ii4 fol4 #adj ,a et plenius fol4 #agi ,a4 ,et ita locus sacer factus fuit ,christianis extraneus1 imo exosus propter idololatriam4 ,quartus status illius loci sancti talis fuit4 ,sub cultura turpi idolorum mansit locus ille ultra trecentos annos1 post quos suscitat ,deus spiritum sanctae mulieris1 ,helenae1 ,teutonicae1 quae imperatrix facta et christianissima effecta1 ,jerosolymam petiit1 et loca sancta quaesivit1 et crucem cum aliis insigniis nostrae redemtionis invenit1 et locis mundatis idolisque abjectis de ,jerusalem ad ,bethlehem properavit1 et locum dulcissimae nativitatis ,domini mundavit1 et spurcitias idolorum de specu sancto eliminavit1 et omnia ibi reperta submovit1 et praesepe ,domini integrum sub ruinis invenit1 in quo reperit lapidem1 quem capiti pueri beata ,virgo supposuerat1 et foenum1 et panniculos1 et caligulas ,joseph1 et camisiam longam1 in qua pepererat juxta mulierum orientalium morem1 quae habent camisias longas et latas1 dum sunt impraegnatae1 sicut albae sacerdotum1 et pedissequae dominarum defluentia portant4 ,si vero sunt pauperes1 quod non habent pedissequas1 procingunt se1 et sursum dependentia trahunt4 ,talem camisiam etiam habuit beata ,virgo ,maria1 quam in loco illo cum aliis rebus dereliquit propter festinantiam fugae1 et divino nutu per multa annorum curricula fuerunt incorrupta conservata usque ad tempora ,s4 ,helenae1 quae ea reperit4 ,purgato ergo loco ecclesiam mirae pulchritudinis desuper aedificavit1 et convocatis optimis artificibus in ligno et lapide 7,b7 intentionem suam esse dixit1 in hoc loco fieri pretiosissimam ecclesiam1 ita tamen1 quod rupes illa1 sub qua natus est ,salvator mundi1 integra maneret4 ,artifices itaque locum aptaverunt pro grandi ecclesia erigenda1 et non nisi electam materiam lignorum et lapidum disposuerunt1 tabulas marmoreas candidas et politas1 et columnas pretiosissimas1 et ligna cedrina et cypressina4 ,ad haec et alia dedit comparanda ,s4 foemina1 aurum et argentum sine defectu praefectis operis1 et alia metalla obtulit sine mensura4 ,cunctos autem parietes et totum pavimentum vestivit marmore candido et vario1 et superiorem partem parietum depingi fecit opere musaico4 ,et ita facta fuit ecclesia ingens et inclita1 oblonga1 ordinatissima1 ita1 quod specus nativitatis ,domini mansit directe sub choro incorrupta1 subtus sanctuarium4 ,est autem ecclesia ista aedificata more ecclesiarum romanarum4 ,habet enim primo ab occidente porticum testudinatum ante fores ecclesiae1 et post ingressum navem magnam1 latam et longam1 et postea in oriente chorum1 ad quem de navi est ascensus per aliquos gradus1 et de choro est ascensus in sanctuarium1 et in presbyterium4 ,et de sanctuario est ascensus per gradus ad summum altare4 ,ad utrumque latus chori sunt capellae1 et in utroque latere navis sunt absides4 ,et sub choro est crypta nativitatis ,domini quasi ad longitudinem chori4 ,et sub summo altari est petra cava1 in qua natus est ,christus4 ,ad illam cryptam sunt duo ostia1 primum ad latus dextrum1 de capella circumcisionis ,domini2 secundum de capella sinistri lateris1 et est descensus in cryptam per gradus sedecim4 ,tectum habet plumbo factum1 nec est testudinata1 sicut nec ecclesiae principales in ,roma sunt testudinatae1 et habet chorum rotundum1 plenum fenestris1 et transitum ab extra supra fenestras4 ,et navis ab utraque parte habet fenestras plurimas1 et est ecclesia lucida et clara4 ,et haec est generalis ecclesiae illius dispositio4 ,in speciali ecclesia illa habet in longitudine passus ,,xxxvii1 in latitudine vero ,,xviii4 ,et habet,,tr#cch quatuor ordines pretiosarum columnarum1 quae magnae sunt et altae1 et quaelibet per se est de uno integro et indiviso lapide1 oleo politae1 quod homo potest in eis vultum suum cernere1 sicut in speculo4 ,ita etiam in tabulis marmoreis politis1 quibus sunt parietes vestiti1 quae ita mundae sunt1 quod homo in eis potest videre omnia1 quae sunt in ecclesia1 clarius quam in bono speculo4 ,quilibet ordo columnarum habet ,,xii columnas1 et quaelibet columna passus ,,vii distat ab altera1 et in toto sunt columnae pretiosissimae ,,lxx secundum structurae indigentiam4 ,super capitella columnarum sunt trabes positi de lignis imputribilibus1 a quibus consurgit murus sursum usque ad tectum ab utraque parte1 et murus ille a columnis usque ad fenestras est non de pictura1 sed de lasura1 et opere musaico mirabili orte ornatus ab utraque parte1 sicut ecclesia ,s4 ,marci ,venetiis1 cum figuris novi testamenti et concordantiis figurarum veteris ,testamenti1 et tota ecclesia in omnibus parietibus vel est marmore candido polito tecta vel opere musaico decorata4 ,super omnia autem specus nativitatis subtus chorum est pretiosissimis pavimentis et tabulaturis ornatus et picturis 7#agi ,a74 ,et in his omnibus sancta foemina nullis expensis pepercit1 sed liberalissime contribuit4 ,propter hoc ,judaei derisive nominabant ,s4 foeminam stabulariam1 eo1 quod supra vile stabulum tam pretiosum erexit aedificium4 ,cumque sancta foemina opus consummasset1 inde praesepe ligneum1 quod ,joseph fabricasse dicitur1 et panniculos1 et caligulas ,joseph1 camisiam longam beatae ,virginis sumsit1 et duxit in ,constantinopolim1 non ut ,bethlehem spoliaret1 sed ut etiam alia loca cum bethlehemiticis reliquiis honoranda redderet4 ,posuit autem praefatas reliquias ,constantinopoli in ecclesiam ,s4 ,sophiae1 quae ibi manserunt usque ad tempora ,caroli ,magni4 ,hic ,carolus civitatem sanctam ,jerusalem et patriarcham ejus ,zachariam liberavit de potestate ,sarracenorum1 et ,christianis orientalibus pacem reddidit4 ,qui dum cum exercitu suo in ,constantinopolin rediisset1 petivit in refusionem laborum suorum praesepe cum foeno1 panno1 et caligulas et camisiam beatae ,virginis4 ,et omnia obtinuit1 et ,romam duxit2 foenum autem ad ecclesiam beatae ,mariae majoris posuit1 praesepe vero ad sanctum sanctorum in ecclesia lateranensi collocavit2 camisiam autem et caligulas ,joseph ac pannos1 quibus involutus fuerat puer ,jesus1 in ,alemanniam bassam transtulit eaque ,aquisgrani in ecclesiam beatae ,virginis1 quam aedificaverat1 posuit4 ,usque in hodiernum diem monstrantur ibi semper in ,,vii anno4 ,haec ego ibidem vidi anno #adfg4 ,quintus status loci nativitatis ,christi talis fuit4 ,post illa praedicta tempora conversus fuit ad ,christum totus oriens1 et loca sancta ab universis mundi nationibus visitabantur1 et quique devoti et ,sancti venditis omnibus1 quae habebant1 cum pretio ad terram sanctam veniebant1 et in ea comparata mansione vitam hic finire cupiebant4 ,inter haec venit beatus ,jeronymus de ,roma1 et in ,bethlehem manere elegit circa praesepe ,domini4 ,quem secuta fuit ,paula1 sanctissima vidua1 et plures alii4 ,sicut patet fol4 #f ,a4 et fol4 #h ,a4 ,post illa aurea tempora crescentibus delictis ,christianorum iterum ,sarraceni terram sanctam ceperunt tempore ,benedicti octavi1 sub quo schisma magnum in ecclesia fuit ortum1 et multa mala facta1 et tenuerunt ,sarraceni loca illa sancta annis multis sub tributo4 ,deinde iterum ,christiani per mundum gemebant pro locis sanctis1 et adunatus fuit totus occidens1 et ingressi per mare et terram in multitudine gravi recuperaverunt terram sanctam multis laboribus1 et regem in ,jerusalem fecerunt1 et reaedificaverunt ecclesias et monasteria1 instituentes episcopos et praelatos in augmentum divini cultus1 et in brevi tempore gentes per circuitum subnervaverunt4 ,itaque nemo digitum contra eos movit4 ,nam interea civitates et castella munierunt ,christiani et praecipue ,jerusalem et ,bethlehem muris et turribus obfirmaverunt contra infideles4 ,in illis temporibus fuit ,bethlehem sancta populosa1 inclyta et dives1 et de universis finibus ,christianorum afferebant munera in ea1 et ditissimi mercatores ibi residebant4 ,unde hodie ante ecclesias sunt testudines1 sub quibus fuerunt pategae mercatorum1 et tam populus quam clerus in immensum 7,b7 profecerunt tam in spiritualibus1 quam in temporalibus4 ,cum magnis autem turmis cottidie confluebant peregrini de toto mundo1 non solum ut loca sacra cernerent et indulgentias acciperent1 sed ut virtutum exempla viderent1 et vitae emendationem reportarent4 ,praecipue tamen ad festa principalia nativitatis ,domini et resurrectionis tanta multitudo de extremis mundi partibus confluxit1 ut terra eos vix capere posset1 propter divinorum officiorum devotissimam peractionem4 ,festum quippe natalis ,domini tali ordine solebant peragere4 ,in vigilia natalis ,domini venit in ,bethlehem de ,jerusalem patriarcha ,hierosolymitanus1 cum suis episcopis1 abbatibus et clericis ac monachis4 ,quem concomitabatur rex ,jerusalem cum suis principibus1 comitibus1 militibus1 praefectis1 nobilibus1 et hos omnes sequebatur innumera multitudo peregrinorum1 quos ducebant magistri et praefecti hospitalium1 et communis vulgus1 senes et juvenes1 illo die in ,bethlehem festinabant4 ,media autem nocte pulsatis campanis omnis plebs ad ecclesiam nativitatis ,christi convenit ad divinum ,officium1 et oratis matutinis episcopus ,bethlehemiticus cum suis ministris sacris induti processit in specum dominicae nativitatis et ,missam in loco nativitatis cantavit3 ,dominus dixit ad me etc4 ,hoc ,officio finito cum accensis facibus1 candelis1 lucernis1 et luminibus universi processionaliter de ecclesia exierunt1 et in vallem descenderunt ad ecclesiam ,gloria in excelsis1 et ibi ,officium3 ,lux fulgebit cum magno gaudio peregerunt1 quod aliquis de magnis pastoribus et praelatis cantavit4 ,post hoc officium reascenderunt1 et reliquas horas canonicas cantaverunt1 quo tempore patriarcha hierosolymitanus se induit sacris1 et summum officium in choro perfecit3 ,puer natus est etc4 cum spectabili solennitate4 ,habebant autem stellam auream grandem1 quam in choro de tecto,,tr#cci submittebant quidam in medium1 et stabant juvenes superius1 et gloria in excelsis cantabant1 et stellam continue ab oriente in occidentem movebant4 ,sic etiam in die circumcisionis fiebat magna solennitas in ,bethlehem4 ,et similiter in die regum omnis populus ibi convenit cum suis muneribus4 ,in octavis epiphaniae celebrabant festum baptisimi in ecclesia ,s4 ,johannis ,baptistae super ,jordanem1 et ad hoc totus populus et clerus descendit ad,,tr#cdj ,jordanem4 ,in die annunciationis convenerunt in ,nazareth4 ,in die parasceves et paschae in dominico sepulchro4 ,in die coenae in monte ,syon1 et in die pentecotes4 ,in die ascensionis ,domini in monte ,oliveti4 ,in die assumtionis beatae,,tr#cda ,mariae ,virginis in valle ,josaphat4 ,et totum studium populi fuit1 ut cum devota solemnitate divinum cultum peragerent4 ,manente autem ista sinceritate et devotione ad loca sancta stabant in magno honore et decore1 7#ahj ,a7 et populus christianus in pace et quiete4 ,o6 si quis tunc vidisset ecclesiam ,bethlehemitanam cum suis ornatibus1 utique obstupuisset a majestate ejus4 ,sextus status loci nativitatis ,domini fideli catholico moestitiam affert4 ,pro ejus declaratione cogor1 heu fratres humani1 commotis prae dolore visceribus1 stilum vertere1 et amaritudinis calicem vobis propinare compellor1 quem ipse moesto suscepi animo doloris acerbitate repletum4 ,nam1 dum ,christiani ,deo in terra sancta servirent1 in pace loca sancta possidebant1 et omnes gentes ei serviebant4 ,sed ,dei servitio posttergato contrarium evenit4 ,erat autem anno ,domini #aahf tempore ,urbani tertii papae rex in ,jerusalem1 dictus ,guido1 infortunatus et negligens1 et inter eum et principes orta est contentio et seditio1 ita1 quod nobiles terrae erant contentiosi et invidi1 sacerdotes vero et clerici facti fuerunt avari et superbi1 et communes populi incontinentes et mali4 ,quapropter consurrexerunt adversus eos ,sarraceni et usque ad exterminium eos persecuti sunt4 ,porro in ecclesia ,bethlehemitana commisit quidam ,christianus facinus1 quo facto omnis fortitudo et vis resistendi ,christianis ablata est1 et foeminis facti sunt debiliores4 ,horribili siquidem refertur infamia1 quomodo quidam ,christianus septa ecclesiae ,bethlehemitanae gloriosissimae ,virginis ,mariae1 quae castitatis mater1 pudoris aula1 munditiae vas1 constituit lupanar in genitricis ,dei opprobrium4 ,abominor quidem casum referre1 sed loci ipsius flenda propter hoc desolatio et miseranda despectio non sinit me silere4 ,fuit namque in illis diebus quidam ,christianus1 qui amore polluto quandam ,sarracenam adamavit1 et eam instanter cottidie ad consensum suum sollicitavit1 et ipsa constanter restitit et fugit4 ,quadam die dum eam importunius molestaret1 objecit ei mulier nomen ,christi et christianae religionis munditiam1 quam ille parvipendit1 et crimen non esse adeo grave sicut fama dixit4 ,porro foemina illa probitatem ,christianorum in multis notaverat1 et mirabatur de sua sollicitatione1 et ducta curiositate experiri voluit1 si quaedam virtus esset in illo ,christiano et timor ,dei1 et quadam vice dixit ei3 ecce1 tua importunitate victa sum et tibi consentio1 sed non succumbam tibi1 nisi in ecclesia ,s4 ,mariae in ,bethlehem4 ,hanc conditionem libenter acceptavit1 et hora constituta convenerunt in ecclesia1 solus cum sola4 ,cumque mulier videret1 quod de ecclesia sibi cura non esset1 ut in ea contineret sibi1 dixit1 hic tibi non parebo1 eamus in specum nativitatis ,dei tui1 ibi est obscurum et secretum2 qui statim cum muliere descendit1 et posuit se mulier super praesepe ,domini1 sedens2 quam cum ille infestaret1 surrexit mulier1 et sessum accepit super lapidem in loco sanctissimae nativitatis ,domini et ,christiano dixit3 ecce ,christiane1 hic ,deus tuus de ,virgine natus est1 si potes hic mecum cubare1 7,b7 accede huc4 ,ille vero desperatus et execratus intrepide accessit nihil de loco curans4 ,quod cernens mulier facinus abhorruit1 et ,christianum illum indignata a se rejecit2 vade1 inquit1 scelestissime ,christiane1 et scias1 nefas hoc nequaquam impunitum transire4 ,et hoc dicto aufugit mulier1 et primo ,bethlehem ingressa cum clamoribus et fletu sibi facta cunctis recitavit1 ,christianis improperans et ,sarracenos ad ulciscendum animans et inducens4 ,et ex hoc facta fuit mulier illa quasi prophetissa inter ,sarracenos1 praedicens eis1 nullam esse amplius virtutem in ,christianis1 et quod sine metu aggrederentur et ejicerent de finibus4 ,quo audito zelo ,dei ,sarraceni accensi consurrexerunt adversus ,christianos1 et saevire in eos inceperunt1 eosque expugnaverunt et in brevi tempore cunctos ,latinos de finibus eliminaverunt4 ,fuerat enim1 qui praedictum nefas perpetraverat1 unus de potentibus et magnis ,christianorum4 ,o1 si temporibus ,jeronymi tantum facinus factum fuisset1 quantum lamentum et fletum hausisset6 ,nam suo tempore erat quidam diaconus1 nomine ,sabinianus1 et quaedam virgo1 ,susanna dicta1 quae phylocapti literas sibi invicem vel in specu nativitatis ,domini1 vel in ecclesia pastorum reposuerant4 ,quas reperiens ,b4 ,jeronymus1 quantum fletum et lamentum desuper habuerit1 qui scire voluerit1 legat objurgationis epistolam in ,sabinianum1 et vix continebit1 quin cum plangenti lachrimetur4 ,sic ergo terra sancta in manus venit infidelium et inimicorum crucis ,christi1 et iam retinent usque ad hanc diem1 et iam habuerunt eam ducentis ,,lxxxvii annis4 ,et ita patet1 quod sicut in ,bethlehem incepit nostra salvatio1 ita ibidem incepit nostra exterminatio4 ,de moderno statu ,bethlehemitanae ecclesiae4 ,septimus status loci nativitatis ,christi est ille1 sub quo ego ,f4 ,f4 ,f4 locum vidi4 ,cum ergo1 ut dictum est1 ,sarraceni triumphum contra ,christianos obtinuissent1 eosque de terra ejecissent1 irruerunt primo in ,jerusalem in ecclesiam sancti sepulchri1 ut eam everterent4 ,sed ,suriani1 i4 e4 ,christiani de ,syria1 magna summa auri data ,soldano eam redemerunt4 ,post hoc venit ,soldanus in ,bethlehem1 et munitionem fortissimam ibi factam destruxit1 et murum civitatis dissipavit1 et convertit se ad ecclesiam nativitatis ,domini1 et primum monasterium1 quod ecclesiae adhaerebat1 quod erat magnum et solenne valde1 destruxit1 et muros ac turres dejecit1 quod ,christiani magnis laboribus et expensis fecerant1 et miserabilem cumulum ruinarum per circuitum ecclesiae dereliquit ,porro destructis munitionibus aggressus est ecclesiam1 ut eam decalvaret et destrueret4 ,et ingressi primo altaria destruxerunt et deinde imagines sculptas confregerunt4 ,soldanus autem1 cum vidisset tabulas marmoreas1 quibus parietes et pavimenta erant decorata1 et columnas pretiosissimas1 praecepit omnia deponi1 ut ea abduceret ad locum sibi placitum4 ,mira res1 et fidelibus praedicandum prodigium6 ,artificibus cum instrumentis accedentibus1 et parietem juxta ostium1 quo est ingressus in specum ,domini1 tangentibus cum ferramentis1 astante et vidente ,soldano1 prosiliit de integro pariete et sano1 quem nec acus videbatur penetrare1 serpens mirae magnitudinis1 et capite reflexo ad parietem tabulae primae marmoreae ore morsum dedit1 et ignea lingua ipsam tabulam divisit1 7#aha ,a7 a qua ad secundam tabulam accessit repentina serptione1 et deinde ad tertiam et ad quartam1 et ita consequenter per unum latus processit1 et omnes tabulas divisit1 et in aliud latus capellae trium regum saltavit1 et in politissimo pariete1 in quo nec aranea figere pedem potest1 cucurrit1 et ,,xl tabulas per medium divisit1 et disparuit4 ,hoc miraculo viso obstupuit ,soldanus et omnes sui1 et mutato proposito a destructione cessaverunt et recesserunt4 ,porro transitus serpentis per tabulas manet usque ad hodiernum diem1 ac si aliquis candens ferrum lapidibus adhibuisset fortiter et ipsi lapides combustibiles fuissent1 sicut lignum4 ,hoc vestigium miraculi libentissime vidi et saepe curiosissime perspexi mecum mirans4 ,post hoc1 anno #acda1 venerunt ,sarraceni1 missi a ,soldano1 ut tollerent columnas illas pretiosas4 ,sed cum manus apponerent1 in tantum perterriti sunt quadam horribili visione1 quod membris dissolutis nihil agere poterant1 et cum timore fugerunt1 nec manus amplius apponere praesumserunt4 ,post decursum annorum iterum quidam ,soldanus praecepit1 non quidem ecclesiam destrui1 sed ut tabulas pavimenti tollerent1 quae sunt in specu nativitatis ,domini4 ,sunt enim tabulae pavimenti praesepis ,domini valde pretiosae1 magnae et latae1 non omnino candidae1 sed cum candore medius color decorativus est admixtus1 sicut sunt pelles vehinae 84 ,cumque descendissent cum instrumentis1 ut tabulas levarent1 quodcumque instrumentis tetigerunt vel manibus1 rumpebatur in minutissimas particulas1 sicut lignum putridum1 et si levassent1 nihil eis utile fuisset4 ,hoc cum vidissent1 dimiserunt tabulas1 in locis suis1 et fugerunt4 ,tabulas illas mensus sum1 et habet quaelibet ,,vii pedes in latum et ,,xii in longum1 et politae sunt ut speculum4 ,non sunt multi anni elapsi1 quod quidam juvenes ,sarraceni1 qui manus sacrilegas his sacris lapidibus apponere praesumserunt1 fuerunt puniti4 ,est enim apud ,sarracenos opinio1 quod sub lapide nativitatis ,domini et sub praesepio1 sint reconditi thesauri inaestimabiles1 sed non sint reperibiles nec visibiles4 ,quidam autem juvenes curiosi et cupidi nocte per fenestram1 quae est supra altare circumcisionis ,domini1 in ecclesiam scanderunt1 et ingressi specum sanctissimam tabulas juxta locum nativitatis et juxta praesepe levaverunt1 et quidquid levaverunt1 in manibus eorum comminutum fuit1 et dum fodere inciperent1 tantus timor et tremor eos accepit1 quod relictis instrumentis per fenestram1 per quam intraverant1 ceciderunt1 et e patria migraverunt1 nec aliquis experiri poterat1 quo fures illi venerint4 ,dicitur pro certo1 et est indubitatum apud illos1 qui juxta locum morantur1 quod nullus ,sarracenus per se suis manibus potest aliquid de illa ecclesia tollere4 ,et si aliquis ,sarracenus praesumit manum apponere 7,b7 ad auferendum1 non evadet punitionem aliquam1 quin castigetur4 ,istis tamen non obstantibus multae tabulae politae sunt parietibus detractae per fures christianos4 ,nam orientales ,christiani fures miseri tollunt talia1 et ,sarracenis vendunt1 unde nonnumquam ,sarraceni pretio christianos fures conducunt1 ut eis tabulas concupiscibiles furentur4 ,et nulli dubium sit1 si ,sarraceni possent illa lapidum ornamenta tollere1 dudum omnia essent sublata4 ,sed ,deus pro aliquali nostra consolatione et pro sua gloria loca illa custodit1 et tamen in contemtum venire permittit pro nostra culpa4 ,in mea prima peregrinatione tectum ecclesiae1 quod gravissimum est1 quia plumbeum1 minabatur ruinam supra chorum1 et non aliter sustentabatur1 nisi trabibus longis a pavimento chori sursum porrectis1 quibus innitebatur4 ,unde pro tunc optavi1 quod ,deus suscitaret regem ,joas1 de quo habetur #d ,reg4 #ab41 quod sacerdotes cogebat ad reparandum sarta tecta templi ,domini1 et saepe magnam tristitiam habui1 timens ecclesiae illius irrecuperabilem ruinam4 ,si enim ruisset1 numquam sublevata fuisset4 ,sic enim ,sarraceni in mandatis habent per ,machometum in ,alcorano1 quod ,christianis non permittant1 nec aedificare novas ecclesias1 nec antiquas renovare1 et ita ,soldanus multis annis ,christianis indulgere noluit1 ut illius ecclesiae sarta tecta repararent4 ,tandem autem victus multis precibus fratrum ,minorum montis ,syon relaxavit rigorem et reparationem sarti tecti concessit4 ,procuraverunt ergo fratres1 quod omnia ligna necessaria pro illa reparatione fuerunt ,venetiis per artifices1 qui mensuras ecclesiae acceperant1 parata1 et in galeis per mare usque ad ,joppen ducta et de ,joppe in camelis usque ,bethlehem delata1 et ita totum tectum ecclesiae renovatum est per artifices ,venetos1 et omnia defectuosa tam in ligno1 quam in plumbo refecta sunt magnis laboribus et sumtibus4 ,tulerunt enim inde antiqua ligna1 quae erant cedrina et cypressina de monte ,libano1 et nova ligna pina de montibus nostris supposuerunt4 ,siquidem ,salomon in aedificium templi in ,jerusalem accepit ligna cedrina de ,libano1 quae sibi rex ,tyri misit per mare in ratibus usque in ,joppen1 et de ,joppe ipse ea duxit in ,jerusalem1 ut habetur #b ,paral4 #b4 et ,jesa4 ,,iii4 ,sic etiam disposuit ,s4 ,helena ligna cedrina sibi mitti a monte ,libano in mari per rates in ,joppen1 et inde tolli et in ,bethlehem transduci4 ,et hoc facile fuit1 et in paucis diebus potuit expediri4 ,sed nunc difficillimum est1 quod ,christiani de ,libano ligna tollant1 quia pagani nunc illas terras possident1 et si tollere sinerent1 tamen theloniis nimis gravarent et aliis exactionibus1 ideo facilius de alpibus nostris ducunt ligna ad terram sanctam pro reparatione ecclesiarum 7#ahb ,a7 ,christi1 quam de montibus conterminis terrae sanctae4 ,credo tamen1 quod etiam in ,libano amplius non sint ligna cedrina1 sicut in monte ,syon defecerunt ligna cypressina1 de quibus dixit ,salomon ,sap4 #bd3 quasi cedrus exaltata sum in ,libano1 et quasi cypressus in monte ,syon4 ,ex illius ecclesiae reparatione tota ecclesia mundior facta est1 nam antea tectum erat repletum columbis et passeribus1 et nidis diversarum avium1 et stercorizabant desuper1 et pretiosum pavimentum deturpabant4 ,sed ex quo reparatum est1 venerunt martrices martes1 et ibi currentes nullam avem relinquunt1 et tectum ab omnibus immunditiis praeservant4 ,aliquando solus nocte in illa ecclesia mansi et tantum cursum martricum in tecto audivi1 quod territus fui putans esse delusionem aliquam1 quousque veritatem percepi4 ,non autem solum indulsit dominus rex ,egypti ,soldanus ,catube reparationem illius ecclesiae1 sed etiam in ruinis templi sancti sepulchri multa permisit contra legem sui ,machometi reerigi4 ,reputo enim modernum ,soldanum1 quasi alterum ,cyrum regem1 qui1 quamvis esset gentilis1 concessit tamen ,judaeis1 ut in ,jerusalem templum ,domini1 quod ,nahuchodonosor destruxerat1 reaedificarent1 quod tamen erat contra ritum suorum idolorum4 ,de hoc ,cyro1 rege ,persarum1 habetur ,esdrae #a4 et ,esaiae #df4 ,nec hoc ,cyrus rex ex se ipso fecisse dicitur1 sed ,deus spiritum ejus suscitavit1 ut dicitur #b4 ,paralip4 ultimo et ,esdrae #a4 ,sic profecto ex spiritu ,dei concessit ,soldanus reaedificare loca sancta1 et multo plus concederet1 si non accusatores1 ,christianorum inimici1 eum averterent2 sicut etiam contigit ,esdrae1 ut habetur ,esaiae ,v4 et per totum librum ,nehemiae et ,esdrae4 ,nec putandum est1 sicut multi aestimant1 quod ,soldanus principaliter moveatur amore pecuniae et lucri1 quae a peregrinis recipit1 ut ecclesias ,christianorum renovari permittat1 sed ,deo inspirante hoc facit principaliter1 quamvis ipse inspirationem ignoret4 ,et nisi ,deus id ageret1 nequaquam ,sarraceni ecclesias stare permitterent1 nec peregrinos per terram evagari sic sinerent1 etiam data magnae pecuniae summa4 ,excedit enim odium1 quod ad nos gerunt1 multum amorem1 quem habent ad pecuniam1 quam a nobis exspectant1 quae satis exilis est4 ,nec rex ,soldanus recipit unum obolum de illa pecunia1 sed aliqui officiales tantum1 qui tamen de ea non possent ducere vitam voluptuosam4 ,et ideo ,deo gratias agere debemus1 ut cor regis ,soldani ad nos convertat1 et orare pro vita regis ,soldani debemus1 sicut legimus ,judaeos orasse pro vita gentilium regum1 ,nabuchodonosor1 ,cyri1 ,artaxerxis1 et ,antiochi4 ,baruch #a4 ,effectus enim demonstrat1 ipsum ,soldanum esse fidei nostrae inclinatum2 nec dubito1 si quis maturus1 eloquens1 et auctoritativus ,christianus ad eum orationem illam converteret1 quacum alloquitur venerandus dominus ,nicolaus de ,cusa cred4 lib4 #c4 c4 #ag4 de cribratione ,alcorani1 utique in melius se converteret4 ,sed orandum est pro eo ,christianis1 ut patet fol4 #bdi ,b4 ,de ritibus in ecclesia ,bethlehemitana degentibus4 ,ecclesia illa ,bethlehemitana in superiori parte est profanata et execrata1 nec habet superius tam in choro quam in navi et capellis aliquam lampadem1 sed stat sicut horreum absque manipulis 7,b7 et apotheca absque aromaticis vasis et sicut libraria absque libris1 et decidunt de parietibus picturae illae pretiosae1 nec est1 qui illas renovet4 ,sumus tamen contenti1 quod corpus ecclesiae adhuc subsistit4 ,porro ipsa ecclesia est divisa ,christianis secundum divisionem rituum1 sicut dictum est de ecclesia ,golgathana fol4 #acc4 ,a4 et de ecclesia beatae ,virginis fol4 #add4 ,b4 ,chorum habent ,graeci2 specum autem nativitatis ,domini habent ,latini2 altare1 ubi tres reges obtulerunt1 habent ,armeni4 ,nihil in illa ecclesia est consecratum nec lampadibus illustratum1 nisi specus nativitatis ,domini4 ,in hoc specu hoc modo divinum ,officium celebravi1 quotiens in ,bethlehem fui3 primo persolvi horas canonicas juxta ordinarium breviarium nostrum1 quibus solutis incepi dicere horas secundario de nativitate ,domini1 et tres ,missas1 quae dicuntur in die natali,,tr#cdb ,domini successivis tribus diebus4 ,in specu dixi primam una die in media nocte3 ,dominus dixit ad me etc4 ,secunda die3 ,lux fulgebit in aurora etc4 ,tertiam vero sequenti die3 ,in clara luce puer natus est4 ,tantum enim tempus contulit mihi ,deus in illo loco manere1 quod haec1 quae dixi sic valui perficere4 ,utinam ,deo gratum6 ,de recessu peregrinorum a ,bethlehem ingressuque eorum in ,jerusalem4 ,expeditis autem nobis in ,bethlehem asinos ascendimus et de ,bethlehem exivimus4 ,cumque ad latus oppidi venissemus1 ecce mulier defuncta efferebatur1 et omnes ,sarraceni1 viri et foeminae1 prosequebantur cum mirabili et horribili clamore et ululatu1 et tenebant manus super capita clausas et complicatas4 ,quos ut nostri ductores viderunt1 rem intelligebant1 et nos cum clamoribus et minis repente de via repellebant1 ne plangentes et nos in unum convenire contingeret2 eramus enim signati crucis signo1 et si nos cum crucibus ad eos venissemus1 diabolus intolerabile disturbium concitasset1 sine dubio enim contra nos insurrexissent1 et lapidibus nos a se repulissent ad complacendum defunctae4 ,putant enim1 quod mortui eorum sint nobis maxime inimici1 et quod ambulatio nostra per terram sanctam sit eis in alia vita poenalis4 ,libenter enim sustinerent nos secum commorari1 sed dicunt1 quod eorum defuncti non possint nos pati4 ,itaque ingressi sumus in ,jerusalem ad quiescendum1 ut dixi fol4 #agf4 ,b4 ,,finis ,,voluminis4 ,,author',s ,,footnotes #a ,signa granorum1 quibus fideles numerum orationum suarum numerant1 quae dicuntur vulgariter paternoster latine dicuntur patriloquia1 neutro genere1 hoc patriloquium2 sic enim nominat signa illa venerabilis dominus ,johannes de ,lamshaym ,canonicus ,regularis in ,hirsgarten prope ,wormatim1 in libello de ,fraternitate ,rosarii ,b4 ,mariae virginis1 quem edidit1 ,cap4 #f4 ,,transcriber',s ,,footnotes ,,tr#a nonunquam - nonnunquam ,,tr#b ,in super - ,insuper ,,tr#c ,iterato - iterato ,,tr#d quiequam - quicquam ,,tr#e indulgabunt - indulgebunt ,,tr#f nissi - nisi ,,tr#g ideireo - idcirco ,,tr#h discurunt - discurrunt ,,tr#i aedifiicari - aedificari ,,tr#aj nostri1 - nostri4 ,,tr#aa ,cum - cum ,,tr#ab orientalas - orientales ,,tr#ac cemquam - quemquam ,,tr#ad desperate4 - desperate ,,tr#ae dilexit1 - dilexit4 ,,tr#af devotiona - devotione ,,tr#ag religatu sdicitur - religatus dicitur ,,tr#ah rerunt - rerum ,,tr#ai tyberis - ,tyberis ,,tr#bj parficienda - perficienda ,,tr#ba poregrinationem - peregrinationem ,,tr#bb abiterata - ab iterata ,,tr#bc haetenus - hactenus ,,tr#bd mnnivimus - munivimus ,,tr#be civitus - civitas ,,tr#bf cumamultis - cum multis ,,tr#bg barcca - barca ,,tr#bh dopositis - depositis ,,tr#bi recessise - recessisse ,,tr#cj caepto - capto ,,tr#ca quinos - qui nos ,,tr#cb barcca - barca ,,tr#cc ,geloti - ,galoti ,,tr#cd contingenet - contingeret ,,tr#ce inreversione - in reversione ,,tr#cf barccam - barcam ,,tr#cg dopositam - depositam ,,tr#ch peragere - peragere4 ,,tr#ci cumbasua - cumba sua ,,tr#dj mansimas - mansimus ,,tr#da initeriora - interiora ,,tr#db est - et ,,tr#dc apperni - apperui ,,tr#dd interogationibus - interrogationibus ,,tr#de ,magitri-civium - ,magistri-civium ,,tr#df spepsaret - spectaret4 ,note3 manuscript editions of the text have spectaret1 but this might be a clerical error1 the intended word being spectare4 ,,tr#dg cruxifixi - crucifixi ,,tr#dh signicabo - significabo ,,tr#di scripi - scripsi ,,tr#ej quom - quem ,,tr#ea couscriberem - conscriberem ,,tr#eb steribilitates - sterilitates ,,tr#ec ,ubi - ubi ,,tr#ed nostroo - nostro ,,tr#ee cam - cum ,,tr#ef dovotione - devotione ,,tr#eg inger - niger ,,tr#eh latrutu - latratu ,,tr#ei inimicitae - inimicitiae ,,tr#fj in super - insuper ,,tr#fa metpsi - metipsi ,,tr#fb mortem - montem ,,tr#fc ,ad4 - ,ad ,,tr#fd amoenas - amoenos ,,tr#fe decrevinus - decrevimus ,,tr#ff singnla - singula ,,tr#fg tumbum - tumbam ,,tr#fh eminus - emimus ,,tr#fi eum - cum ,,tr#gj transtis - transtris ,,tr#ga recesursos - recessuros ,,tr#gb nullo - nulla ,,tr#gc surreximum - surreximus ,,tr#gd neccessaria - necessaria ,,tr#ge celaritate - celeritate ,,tr#gf oceanns - oceanus ,,tr#gg auxiatus - anxiatus ,,tr#gh marceseunt - marcescunt ,,tr#gi maris maris - maris ,,tr#hj quam - quae ,,tr#ha compaginatae - compaginatae4 ,,tr#hb est - et ,,tr#hc tatam - totam ,,tr#hd ,ahuc - ,adhuc ,,tr#he exignorantia - ex ignorantia ,,tr#hf mille mille - mille ,,tr#hg colllo - collo ,,tr#hh gaa - gala ,,tr#hi parvnm - parvum ,,tr#ij provacativum - provocativum ,,tr#ia quamdo - quando ,,tr#ib all - alii ,,tr#ic ,mutantnr - ,mutantur ,,tr#id quado - quando ,,tr#ie adjutere- - adjutores ,,tr#if snnt - sunt ,,tr#ig nenimium - ne nimium ,,tr#ih incommodiates - incommoditates ,,tr#ii ,experentia - ,experientia ,,tr#ajj maenia - moenia ,,tr#aja ,quincunque - ,quicunque ,,tr#ajb idest - id est ,,tr#ajc misserrimam - miserrimam ,,tr#ajd e - et ,,tr#aje paracto - peracto ,,tr#ajf ventun - ventum ,,tr#ajg tradidernnt - tradiderunt ,,tr#ajh in expugnabiles - inexpugnabiles ,,tr#aji adinvicem - ad invicem ,,tr#aaj promonctoria - promontoria ,,tr#aaa ocasionem - occasionem ,,tr#aab moxut - mox ut ,,tr#aac no - nos ,,tr#aad portam - portum ,,tr#aae quandum - quandam ,,tr#aaf maritas - maritus ,,tr#aag ultra ultra - ultra ,,tr#aah cuitamen - cui tamen ,,tr#aai incongnitis - incognitis ,,tr#abj #cg ,a - #fg ,a ,,tr#aba aapellani - capellani ,,tr#abb vidore - videre ,,tr#abc decantrare - decantare ,,tr#abd eiusdem - eiusdum ,,tr#abe gandio - gaudio ,,tr#abf pedibns - pedibus ,,tr#abg habetur4 - habetur ,,tr#abh dicitur4 - dicitur ,,tr#abi ,regnum4 - ,regum4 ,,tr#acj quibus dam 7two lines7 - quibusdam 7one line7 ,,tr#aca saperveniret - superveniret ,,tr#acb opertuit - oportuit ,,tr#acc ,si - ,sic ,,tr#acd ,quam ,quam 7across two pages7 - ,quam ,,tr#ace ,id circo - ,idcirco ,,tr#acf tautummodo - tantummodo ,,tr#acg in cepimus 7#b lines7 - incepimus ,,tr#ach necerat - nec erat ,,tr#aci diffuudatur - diffundatur ,,tr#adj svavissimi - suavissimi ,,tr#ada ordoribus - odoribus ,,tr#adb bonorem - honorem ,,tr#adc duos - duas ,,tr#add stabant que 7#b lines7 - stabantque ,,tr#ade antem - autem ,,tr#adf quadringinta - quadringenta ,,tr#adg prodentebantur - protendebantur ,,tr#adh combutis - combustis ,,tr#adi frustra - frusta ,,tr#aej eorum - eorum4 ,,tr#aea ad esse - adesse ,,tr#aeb oecurrit - occurrit ,,tr#aec per transire - pertransire ,,tr#aed sesubjiciebant - se subjiciebant ,,tr#aee excommnnicavit - excommunicavit ,,tr#aef justitian - justitiam ,,tr#aeg septennas - septennes ,,tr#aeh prefecto - profecto ,,tr#aei hahuimus - habuimus ,,tr#afj maturitato - maturitate ,,tr#afa quad - quod ,,tr#afb eaqae - eaque ,,tr#afc coagnlati - coagulati ,,tr#afd ,deuteron - ,deuteron4 ,,tr#afe caetera - caetera4 ,,tr#aff duruam - duram ,,tr#afg saccerdotum - sacerdotum ,,tr#afh altissimns - altissimus ,,tr#afi qnam - quam ,,tr#agj postrati - prostrati ,,tr#aga inmorierati - inmoderati ,,tr#agb dammnabilius - damnabilius ,,tr#agc accepimns - accepimus ,,tr#agd ,atare - ,altare ,,tr#age dexstruxerunt - destruxerunt ,,tr#agf ,antiquit - ,antiquit4 ,,tr#agg magnam - magnum ,,tr#agh antiquam - antiquum ,,tr#agi testidinis - testudinis ,,tr#ahj tesseres - tesseras ,,tr#aha antiqni - antiqui ,,tr#ahb angnus - agnus ,,tr#ahc sesundario - secundario ,,tr#ahd accepimns - accepimus ,,tr#ahe stastim - statim ,,tr#ahf sum - cum ,,tr#ahg punitverit - puniverit ,,tr#ahh ,no figure in the print edition the present transcription is based on4 ,,tr#ahi surrexissmus - surrexissemus ,,tr#aij illitus - illius ,,tr#aia fratibus - fratribus ,,tr#aib ,jocobi - ,jacobi ,,tr#aic introi - intro ,,tr#aid veneraretnr - veneraretur ,,tr#aie singnlos - singulos ,,tr#aif ,romana - ,romanae ,,tr#aig odjecta - objecta ,,tr#aih parta - parte ,,tr#aii ille - illa ,,tr#bjj habueruut - habuerunt ,,tr#bja simicirculi - semicirculi ,,tr#bjb autm - autem ,,tr#bjc quad - quod ,,tr#bjd flunt - fluunt ,,tr#bje ambitns - ambitus ,,tr#bjf ipsus - ipsius ,,tr#bjg imcomparabiliter - incomparabiliter ,,tr#bjh ubiles - utiles ,,tr#bji stareut - starent ,,tr#baj ,postravimus - ,prostravimus ,,tr#baa gnoscoa - agnosco ,,tr#bab aerem - arem ,,tr#bac nonulli - nonnulli ,,tr#bad fuerii - fuerit ,,tr#bae landabilis - laudabilis ,,tr#baf ,no figure in the print edition the present transcription is based on4 ,,tr#bag habetur4 - habetur ,,tr#bah 4 e4 - i4 e4 ,,tr#bai vestem - vestem4 ,,tr#bbj magnum - magnum4 ,,tr#bba glari - gloriari ,,tr#bbb patefeceruut - patefecerunt ,,tr#bbc comtemplabamur - contemplabamur ,,tr#bbd prommissionem - promissionem ,,tr#bbe illas - illas4 ,,tr#bbf ad volvit - advolvit ,,tr#bbg doscriptio - descriptio ,,tr#bbh anillud - an illud ,,tr#bbi ,iu - ,in ,,tr#bcj eminons - eminens ,,tr#bca dimiserunt1 - dimiserunt4 ,,tr#bcb resarcita - resarcita4 ,,tr#bcc diligentias - diligentius ,,tr#bcd duobis - duobus ,,tr#bce derelequit - dereliquit ,,tr#bcf ,in super - ,insuper ,,tr#bcg arcus - arcu ,,tr#bch rub - sub ,,tr#bci nun cobstinati - nunc obstinati ,,tr#bdj acensas - accensas ,,tr#bda tantam - tantum ,,tr#bdb es - et ,,tr#bdc ad scenderent - adscenderent ,,tr#bdd humanni - humani ,,tr#bde tristitia - tristitiam ,,tr#bdf lecrymae - lacrymae ,,tr#bdg illis - illius ,,tr#bdh alium - aliam ,,tr#bdi indigua - indigna ,,tr#bej ,libr - ,libr4 ,,tr#bea aequas - aquas ,,tr#beb magnam - magnum ,,tr#bec caetera1 - caetera4 ,,tr#bed ,iu - ,in ,,tr#bee ,seephani - ,stephani ,,tr#bef vestiga - vestigia ,,tr#beg ,nonulli - ,nonnulli ,,tr#beh hoc - hac ,,tr#bei ecclessiae - ecclesiae ,,tr#bfj horte - horto ,,tr#bfa misceriae - miseriae ,,tr#bfb immunditis - immunditiis ,,tr#bfc importutinati - importunitati ,,tr#bfd do - de ,,tr#bfe frates - fratres ,,tr#bff transcens - transiens ,,tr#bfg simila - similia ,,tr#bfh ,jerasalem - ,jerusalem ,,tr#bfi siugulares - singulares ,,tr#bgj signeta - signata ,,tr#bga facias - facies ,,tr#bgb portem - partem ,,tr#bgc quotieus - quotiens ,,tr#bgd locns - locus ,,tr#bge terrribilis - terribilis ,,tr#bgf horribilis - horribiles ,,tr#bgg opertet - oportet ,,tr#bgh ,v4 - ,,vi4 ,,tr#bgi ,,vi4 - ,,vii4 ,,tr#bhj quaesive - quaesivi ,,tr#bha dispositio1 - dispositio4 ,,tr#bhb contracivitatem - contra civitatem ,,tr#bhc traasmitteret - transmitteret ,,tr#bhd reflectionem - refectionem ,,tr#bhe lateqae - lateque ,,tr#bhf quad - quae ,,tr#bhg sacerdetibus - sacerdotibus ,,tr#bhh diviuos - divinos ,,tr#bhi set - se ,,tr#bij exallanda - exaltanda ,,tr#bia fufa - fusa ,,tr#bib sanctatis - sanctitatis ,,tr#bic sirgularissimis - singularissimis ,,tr#bid cliveti - oliveti ,,tr#bie loca - loco ,,tr#bif natatoria - natatoriam ,,tr#big orte - arte ,,tr#bih corsurget - consurget ,,tr#bii dixi4 - dixi ,,tr#cjj alio - alia ,,tr#cja hahitatio - habitatio ,,tr#cjb orida - arida ,,tr#cjc una - uno ,,tr#cjd mortem - montem ,,tr#cje loco - loca ,,tr#cjf l oco - loco ,,tr#cjg coometeriis - coemeteriis ,,tr#cjh amicit - amicis ,,tr#cji hyppadramo - hyppodromo ,,tr#caj milla - milia ,,tr#caa spectabi lis - spectabilis ,,tr#cab festinan tia - festinantia ,,tr#cac paramentaria - parmentaria ,,tr#cad ad huc 7#b lines7 - adhuc ,,tr#cae marmoreeis - marmoreis ,,tr#caf deleclat - delectat ,,tr#cag candissimo - candidissimo ,,tr#cah humansus - humanus ,,tr#cai ,quio - ,quia ,,tr#cbj immersitas - immensitas ,,tr#cba linementa - lineamenta ,,tr#cbb muuera - munera ,,tr#cbc in quum - in quam ,,tr#cbd #agb ,b - #agb ,a ,,tr#cbe reverentia - reverentiae ,,tr#cbf cecidise - cecidisse ,,tr#cbg incessenter - incessanter ,,tr#cbh praecipuae - praecipue ,,tr#cbi ,ege - ,ego ,,tr#ccj dimiserunt1 - dimiserunt4 ,,tr#cca vinientem - venientem ,,tr#ccb monnmenta - monumenta ,,tr#ccc patuimus - potuimus ,,tr#ccd ,spec - ,spec4 ,,tr#cce santae - sanctae ,,tr#ccf harentes - haerentes ,,tr#ccg ,et - et ,,tr#cch hahet - habet ,,tr#cci detecto - de tecto ,,tr#cdj ud - ad ,,tr#cda beate - beatae ,,tr#cdb natalis - natali