images ( public doma9 mat]ial f !       
,google ,books project47                
,,de ,,m>tela>s                         
,,d]                                    
,,wet5s*ap4                      ,,na>  
,,het ,,frans* ,,van ,g4 ,,tiss&i]      
,,door                                  
,jo4 ,,de ,,vries4                      
,,ha>lem4                          ,h4  
,d4 ,,tje5k ,,will9k4                   
#ahha4         ,,voorr$e4   ,de         
,m>tela>s d] ,wet5s*ap heet dit boek4   
,het heet zoo 9 navolg+ van d5 oud5     
,m>tela>sspiegel1 wa>9 de dad5 w]d5     
v]meld1 de mo$ en de godsvru*t          
v]he]lijkt van die held51 die voor hun  
gelo( wi/5 te /]v54 ,niet ov] deze1 ov] 
&]e gelo(%eld5 h&elt dit boek4 ,het wil 
e5 spiegel zijn1 wa>9 gij de m>tela>s d]
 wet5s*ap aans*\wt1 hun gelo(1 hun      
/rijd1 hun lijd54  ,groot zek] zijn de  
zeg5+51 die de eig5lijke m>tela>s ons   
hebb5 ges*onk54 ,zij1 die voor e5       
godsdi5/ige ov]tuig+ hebb5 geleefd en   
ge/r$51 hebb5 teg5ov] het dood5d gezag  

van ,/aat ( ,k]k de vrijheid des gee/es 
geh&haafd4 ,zij hebb5 de liefde ond]h\d5
 voor het ond]zoek en voor de wa>heid1  
wa> deze aan b&5 w]d5 gelegd4 ,zij hebb5
 ons getoond welk e5 vr$e1 welk e5      
blijds*ap er blijft1 ja groeit1 te midd5
 van v]volg+ en druk4 ,zij hebb5 ons    
gele]d alles op te (f]5 voor de         
heilig/e1 innig/e ov]tuig+4 ,uit de     
!at]s en r5p]k51 van de s*avott5 en de  
br&/apels1 uit de gevang5iss5 en uit de 
ball+s*ap1 uit het /il en ond]worp51 ma>
 volh>d5d en onv]s*rokk5 lijd5 dez]     
held5 en held9n5 gaat e5 kra*t uit1 die 
u ook dan bezielt1 wanne] de ov]tuig+51 
wa>voor zij viel51 de uwe niet zijn4    
,e5 pa> m>tela>s1 die van               
godsdi5/v]volg+ te lijd5 hadd51 kom5 op 
de volg5de bladzijd5 voor4 ,da> hebt gij
 e5 ,s]vet1 e5 ,palissy1 e5 ,ramus en   
&]52 ma> welk e5 boek w>e dit w]kje     
geword51 wanne] het ook e5              
m>tela>sspiegel 9 de oude beteek5is van 
het woord _h will5 zijn4 ,want de       
godsdi5/ heeft de mee/e m>tela>s4 ,de   

godsdi5/ br5gt de h>t5 9 beweg+1 wekt de
 a&o5+5 op1 en bezielt d5 m5s* met e5   
liefde en gee/drift1 die van ge5 wijk5  
wet54 ,aan de e5e zijde v]heft hij d5   
man d] h]vorm+ bov5 alle vrees1 elk     
s*ikk5 en plooi52 aan de &]e zijde      
v]vult hij d5 man des beh\ds van het    
d5kbeeld1 dat toegev5 ontr\w en v]raad  
is4 ,i$]e godsdi5/ige h]vorm+ is geko*t 
t5 ko/e van /rijd en blo$4 ,het is wa>1 
wat er gezegd is3 wij zijn duur geko*t4 
,de s*imm5 van zoovel51 die 9 ,rome     
viel51 /aan voor ons op4 ,zij w]d5 aan  
pal5 v]br&1 zij moe/5 9 het !at] de     
treurspelroll5 v]vull51 op het e9de     
wa>van zij e5 e*t5 dood /i]v5 door      
zwa>d1 v]gif ( v]m9k+1 zooals het /uk   
het meebra*t4 ,de s*imm5 rijz5 voor ons 
op van de ,albig5z51 voortg$rev51       
v]jaagd1 zi* v]s*uil5d voor de v]volg+4 
,johan ,huss1 onze vad]51 de ,hug5ot51  
door de dragonades van s*uilplaats tot  
s*uilplaats nagezet5 en ov] de kl+      
gejaagd1 door de dweepzu*t aan de bank5 
d] galei5 geket5d3 het rij/ alles voor  

ons op 9 d5 groot5 ,m>tela>sspiegel van 
d5 godsdi5/1 en bov5 die all5 v]heft zi*
 ,golgo?a's heuvel met het kruis1--dat  
kruis1 't welk voor het *ri/elijk gevoel
 het lijd5 heeft geadeld1 all]mee/ wa>  
het gel$5 wordt voor beg9sel5 van       
m5s*5liefde1 vr$e en wa>heid4 ,aan al   
deze m>tela>s zijn wij onze vrijheid    
v]s*uldigd1 aan al deze m>tela>s dankt  
het gewet5 de erk5n+ van zijn heilig    
re*t4 ,wie h5 v]gat1 z\ de groot/e      
weldo5]s van de m5s*heid v]get51 de     
v]d$ig]s van onze edel/e s*att54  ,do*  
ook de wet5s*ap heeft h>e m>tela>s4     
,g5iet5 wij de zeg5+5 d] bes*av+1 zijn  
wij door ha> v]li*t geword51 ook als    
k9d]5 d] bes*av+ zijn wij duur geko*t1  
duur geko*t door het lijd5 en /rijd51   
door de tran5 en de op(f]+5 van onze    
bro$]s4 ,ook op dit gebi$ ge5 vord]+    
zond] kamp1 zond] wor/el+4  ,da> is 9 de
 w]eld e5 groote neig+ om de d+5 te lat5
 zooals zij zijn1 e5 neig+ des beh\ds4  
,de w]eld zoekt ha> zelfbeh\d1 het beh\d
 van zi* zelve1 zooals zij op e5 gegev5 

oog5blik is4 ,telk5s wordt zij door de  
kra*t van e5 g5ie voortge/uwd2 ma> t]   
plaatse1 wa> zij door die kra*t gebra*t 
is1 blijft zij ga>ne /aan1 en telk5s we]
 blijft zij /aan1 zoodat elke           
vooruitgang nieuwe inspann+1 nieuw5     
/rijd1 nieuwe ov]w9n+ eis*t4 ,het is    
niet &]s4 ,moge de go$e tijd kom51 wa>9 
m5 d5 h]vorm]1 d5 man van nieuwe        
d5kbeeld5 en uitv9d+51 zond] a*t]do*t1  
zond] spott5d5 glimla* aanziet6 ,die    
go$e tijd zal kom54 ,imm]s na>mate de   
wet5s*ap zi* uitbreidt en er nieuwe     
ov]w9n+5 word5 behaald1 wordt het rijk  
d] r$e en dat d] k5nis groot] en dat    
ongelukkige rijk d] dui/]nis1 des       
bijgelo(s en des vooroordeels kle9]1    
wa>uit al de kuip]ij51 al de teg5/&1 al 
het zu*t51 dood en v]d]f voortkom54 ,ja1
 die go$e tijd komt4 ,edison's uitv9d+5 
mog5 e5 ongeloovige vraag wekk53 m5 is  
wijs geword5 en oordeelt niet zond] ze  
te hebb5 ond]zo*t4 ,het d5kbeeld dat de 
natuur onuitputtelijk is 9 wond]5 zet   
zi* va/1 en wij begroet5 elke nieuwe    

uitv9d+ met blijds*ap4 ,intuss*5 zull5  
wij niet v]get5 wat er vooraf is gegaan1
 voordat het zoov] met ons is gekom54   
,wij will5 h5 e]51 die ond] /rijd en    
lijd5 het li*t hebb5 ont/ok54 ,da>toe   
/rekke dit boek4 ,wij g5iet5 van de     
voordeel5--mog5 wij ook belang /ell5 9  
de vraag hoe ze v]worv5 zijn1 en gevoel 
hebb5 voor die groo!id van ziel1 wa>mee 
ze v]kreg5 zijn en wa>mee alle5 voor het
 v]volg iets groots v]kreg5 kan word54  
,de hi] volg5de tafreel5 zijn           
groot5deels de v]tal+ van e5 frans* w]k1
 getiteld3 ,les ,m>tyrs de la ,sci5ce4  
,sommige g$eelt51 die na> mijn oordeel  
m9d] belangrijk en k5nelijk alle5 door  
des s*rijv]s vad]l&sliefde +egev5 w>51  
heb ik a*t]wege gelat54 ,e5 pa> beeld5  
da>5teg51 zooals die van ,freule ,t9ne1 
,sp9oza1 ,bal?as> ,bekk]1 ,jan          
,swamm]dam e4 a4--na> ik hoop niet      
onbelangrijk--heeft mijn vad]l&sliefde  
mij er bij do5 voeg54 ,v]d] heb ik hi]  
en da>1 met "n aan het slot1 e5 pa>     
indrukk51 bij het ov]br5g5 ontvang51    

we]gegev54  ,dat dit boek d5 lez] iets  
le]e2 dat het1 kan het zijn1 e5 go$51   
beziel5d5 indruk nalate2 dat het al wat 
jong is1 tot d5k51 tot arbeid1 tot      
zelf/&igheid1 tot volh>d+ aanspore en e5
 gezonde lev5sbes*\w+ bevord]e1 is mijn 
w5s*4   ,jo4 ,,de ,,vries4   ,ha>lem1   
,septemb] #ahhj4         ,,inh\d4       
,bladz4         ,i4 ,tot inleid+ di55de 
#a       ,,ii4 ,de v]ov]+ van d5 a>dbol 
#aa      ,,iii4 ,het ond]zoek na> de    
hoog]e lu*t/rek5       #da       ,,iv4  
,de ontdekk+ van het w]eld/elsel        
#ea        ,v4 ,de boekdrukkun/         
#fh       ,,vi4 ,de weg d] wet5s*ap     
#gf      ,,vii4 ,/i*t]s van wet5s*app5  
#ic     ,,viii4 ,de nijv]heid en h>e    
w]ktuig5                #aaj       ,,ix4
 ,/oomboot51 spoorweg51 telegraf5       
#aca        ,x4 ,de g5eeskundig5        
#aeg       ,,xi4 ,de gewone soldaat     
#afc         ,,naamlij/4                
,bladz4                                 
,bladz4  ,aldus ,manutius1              
#ga   ,langle 7de71                     

#ch ,arban1                          #dg
   ,lavoisi]1                     #ajf  
,arkwright1                     #abb    
,leibnitz1                 #acc1 #acd   
,aut]o*e 7d'71 zie ,*appe4              
,leblanc1                       #aaa    
,baco 7,r471                      #gg   
,lebon1                         #aae    
,balmat1                         #db    
,lei*>dt1                      #ch      
,b>5tz1                        #bc      
,lm]y1                         #ii      
,bay51                         #aab     
,liv+/one1                    #bi ,bekk]
 7,bal?as>71             #ia   ,mac     
,k9lay1                     #ci ,bi*at1 
#aeg   ,mage1                           
#bi ,bittorf1                        #dg
   ,magelha5s1                     #ai  
,blan*>d1                      #de      
,manutius1 zie ,aldus4 ,blan*>d         
7mevr\w71            #dg   ,morton1     
#afb ,blosseville 7de71                 
#bg   ,mosm5t1                          
#dg ,b\rrit1                        #db 

,muspratt1                      #aab    
,boyle1                         #acb    
,newton1                         #fe    
,bruno 7,g471                     #hj   
,ogd51                         #acf     
,burke1                          #ci    
,oliv>i1                        #dg     
,caill1                         #bg     
,palissy1                        #hb    
,campanella1                     #hj    
,pap91                         #aca     
,*appe d',aut]o*1               #d      
,pascal1                         #ic    
,*appe 7,claude71               #aeb    
,p]donnet1                     #aeb     
,columbus1                       #aa    
,preire1                       #aeb     
,cook1                           #cf    
,pri]1                         #ie      
,cop]nicus1                     #ea     
,pr\se 7la71                   #ch      
,cortez1                         #ai    
,piltre de ,rozi]1              #dd     
,c[le1                          #ci     
,plantade1                       #db    

,croc ,sp9elli1                 #dg     
,pl9ius1                         #b     
,cugnot1                        #aeb    
,prie/ley1                     #ajb     
,dall]y1                       #adb     
,qu9t91                        #bi      
,ericsson1                      #adb    
,ramus1                          #hj    
,dolet1                          #gd    
,ressel1                        #adb    
,dombey1                        #afj    
,ri*man1                         #f     
,dr]1                          #ga      
,riquet1                          #h    
,eti5ne1                        #gd     
,roma91                         #dd     
,fit*1                         #ace     
,rozi]1 zie ,piltre4 ,frankl91          
#bd   ,sadl]1                           
#dg ,fulton1                        #acf
   ,sauvage1                       #adb 
,galilei1                        #eb    
,s*eele1                       #ajj     
,g>ni]1                        #ce      
,s]vet1                         #hg     

,gilles1                         #ci    
,sivel1                          #dh    
,gir>d 7de71                   #abe     
,slag9tweit1                    #dd     
,gut5b]g1                      #fi      
,sp9elli1 zie ,croc ,sp9elli4 ,h>dwicke1
                      #ci   ,sp9oza1    
#ij ,h>vey1                        #afj 
,/anley1                        #cb     
,hasselqui/1                     #c     
,/eph5son1                    #add      
,heilman1                       #abi    
,/ev5s1                       #adb      
,h]vy1                           #g     
,/ockton1                      #adf     
,hudson1                         #bd    
,swamm]dam1                    #aeh     
,huyg5s 7,*r471            #if1 #aca    
,t9ne1                          #ce     
,jackson1                       #afb    
,tiss&i]1                     #dg       
,jacqu>d1                      #abb     
,ty*o ,brah1                #fj1 #fb    
,jacquemont1                      #d    
,vesalius1                      #aeh    

,jeff]ies1                      #de     
,w>burton1                      #ci     
,kay1                           #abb    
,wells1                         #afa    
,k5n$y1                        #ch      
,w9dham1                        #da     
,kepl]1                         #eh     
,zambecc>i1                     #df     
,cop]nicus1                     #ea     
,,ho(d/uk ,i4  ,,tot ,,inleid+ ,,di55de4
   ,met hoevele groote v]ov]a>s1 held5  
en ov]w9na>s zijn wij niet van k9dsbe5  
af bek5d geword56 ,wij k5n5 h5 bij "n4  
,wij mog5 hunne groote dad5 vooral niet 
v]get54 ,wie k5t dan ook ,alex&]1       
,caes>1 ,ri*>d ,leeuw5h>t1 d5 ,cid1     
,h5drik ,,iv1 ,lodewijk ,,xiv1          
,wall5/eyn1 ,napoleon niet8 ,hunne nam5 
v]vull5 de w]eld en /ond5 met groote    
lett]s g$rukt 9 onze ges*i$boek54 ,a*1  
wat wet5 wij van die &]e held51 v]ov]a>s
 en v]w9na>s1 die dikwijls 9 v]getelheid
 wegges*ol5 kun/5a>s1 ond]zoek]s1       
arbeid]s1 die op hunne wijze het aanzi5 
d] w]eld v]&]d hebb58 ,wat wet5 wij van 

,euclides1 van ,ar*im$es1 wi] ontdekk+5 
ook 9 onze dag5 tot zooveel nuttigs w]d5
 toegepa/8 ,hebb5 wij niet aan h5 en aan
 de tr\we arbeid]s en ond]zoek]s all]   
hemel/rek5 en all] tijd5 de bes*av+ te  
dank51 die wij ?ans g5iet58 ,ind]daad4  
,wat zijn wij &]s dan de gelukkige      
erfelijke bezitt]s van dat groote gebi$1
 dat zij1 de eeuw5 door1 hebb5 ontgonn5 
en beb\wd1 en wie plukk5 er de vru*t5   
van1 zoo wij het niet zijn8  ,ond] al   
die groote nam51 die door de bewond]+ d]
 m5igte t5 hemel v]hev5 zijn1 heeft     
,ge(froy ,sa9t-,hilaire gezegd1 zijn er 
ge5 groot]e en moe/5 er ook ge5 groot]e 
wez51 dan die d] e]/e ontdekk]s en      
uitv9d]s4  ,welk e5 ond]ri*t1 welke     
voorbeeld5 v]s*aft ons het v]haal van   
hun lev51 hun inspann+1 hun /rijd6      
,will5 wij wet5 op welke wijze groote   
d+5 tot /& kom51 dan moet5 wij h5 aan   
het w]k zi51 hun ve]kra*t1 volh>d+ en   
onv]zettelijkheid met eig5 oog5 kunn5   
wa>nem54  ,hoor5 wij ,newton1 hij zal   
ons zegg51 dat hij zijne ontdekk+5 heeft

 g$aan door er ma> altijd aan te d5k54  
,buffon roept3 ,g5ie8--,g5ie is g$uld4  
,all5 sprek5 bov5di5 e5 en dezelfde     
taal4 ,arbeid en volh>d+ is hun         
geme5s*appelijke leuze4  ,met d5 tijd   
wordt1 als m5 ma> g$uld heeft1 het      
mo]bezieblad 9 zijde v]&]d1 le]t e5     
,indis* spreekwoord4 ,newton s*reef zijn
 ,*ronologie vijfti5maal ov]1 voordat   
hij voldaan 04 ,mi*el ,angelo w]kte     
voortdur5d door1 /ond dikwijls 's na*ts 
op1 om te w]k5 en at 9 d] haa/4 ,ve]tig 
j>5 lang zat ,buffon dagelijks vijf     
morg5ur5 en vijf avondur5 aan zijn      
less5a> te s*rijv54 ,montesquieu zeide  
e5s van e5 zijn] w]k53 ,gij zult het    
zek] b9n5 e5ige ur5 uitlez52 ma> ik     
v]zek] u dat mijn ha> grijs geword5 is  
van d5 arbeid1 di5 ik er aan be/e$ heb4 
,zij1 die me55 dat m5 slag5 kan zond]   
arbeid1 moeite en /rijd1--zoo heeft     
,frankl9 gezegd--moet5 va/ giftm5g]s    
zijn4  ,ma> welk doel de m5s* ook       
najaagt1 hij moet zi* niet alle5 tot d5 
arbeid s*ikk51 hij moet ook le]5 bezw>5 

te ov]w9n51 /ruikelblokk5 weg te ruim54 
,wat hij ook ond]neme1 hij moet wor/el51
 om te slag5 en te ov]w9n5 9 het        
/rijdp]k zijns lev5s4 ,en wie van /rijd 
spreekt1 spreekt van geva> en ongeluk4  
,wil de l&ontdekk] nieuwe1 onbek5de     
/rek5 doorreiz51 zeen en m]5 ov]/ek51   
het gebi$ d] a>drijkskunde uitbreid51 de
 plant5- ( bloem5w]eld van v]geleg5 l&5 
ond]zoek51 dan zull5 zi* all]lei gev>5  
voor hem opdo54 ,/orm en vreemdel+s*ap1 
m5s*5 en di]51 hong] en dor/1 v]raad en 
v]volg+ zull5 zijne vij&5 zijn4         
,hoevele weetgi]ige ond]zoek]s1 van     
,pl9ius d5 ,oud5 af1 hebb5 niet d5 dood 
gevond51 sneuvel5de voor de wet5s*ap1   
gelijk &]5 't d$5 voor vor/1 e] (       
vad]l&1 en m>tela>s 't d$5 voor de      
wa>heid6 ,de ges*i$5is van ,pl9ius is de
 eeuwige ges*i$5is van d5 door de wilde 
natuurkra*t5 v]brijzeld5 m5s*4 ,hij is  
te ,mic5e1 en da> ziet het opm]kzaam oog
 des ond]zoek]s e5 wuiv5de pluim van    
rook bov5 uit d5 top van d5 ,vesuvius te
 voors*ijn kom54 ,hij s*eept zi* 9 en   

begeeft zi* na> de huiz51 die aan d5    
voet des krat]s ligg51 t5 e9de da> het  
groots* natuurv]s*ijnsel me] van nabij  
te bezi5 en te be/ude]54 ,de s*ep5 word5
 door e5 gloei5d5 as*reg5 ov]vall51 die 
heet] wordt na>mate m5 nad]t4 ,gloei5de 
/e55 kom5 hi] en da> 9 zee n$]4 ,de     
v]s*rikte /uurman wil d5 boeg w5d5 en de
 geva>lijke plek ontvlu*t54 ,ma> ,pl9ius
 antwoordt met die bek5d geword5 spreuk3
 de =tu9 /aat h5 bij1 die durv54 ,de    
natuurond]zoek] /apt aan wal en bes*\wt 
van v]re de dreig5de vuurbrak+5 van d5  
krat]4 ,hij legt zi* te ru/5 9 e5 won+1 
ma> de a>dbev+ en e5 reg5 van /e55 nop5 
hem bij het aanbrek5 van d5 dag te      
v]trekk54 ,pl9ius en zijne metgezell5   
legg5 zi* kuss5s op het ho(d1 om zi* zoo
 te beveilig5 teg5 de /e551 do* de      
lava/room51 die van alle kant5 tot 9 zee
 n$]vloei5 en de lu*t met vlamm5 en     
gass5 v]vull51 word5 hun te ma*tig en   
het wordt e5 algeme5e vlu*t4 ,pl9ius    
e*t] h\dt /& aan de ku/2 da> /aat hij 9 
e5 wolk van zwaveldamp54 ,hij voelt zi* 

b5auwd1 laat zi* door zijne slav5       
va/h\d5 en valt bewu/eloos ne]4 ,twee   
dag5 lat] vond m5 zijn lijk1 onges*ond51
 zond] wond1 gans* gekle$4 ,hij leek    
e]d] te slap51 dan d5 dood gevond5 te   
hebb54  ,s$]t dat m]kwa>dig voorval     
hebb5 dor/ na> k5nis1 liefde voor de    
natuur1 toewijd+ aan de wet5s*ap nog wel
 &]e sla*t(f]s do5 vall54 ,e5ige        
voorbeeld5 wil ik noem5 en all]e]/ dat  
van d5 ,zwe$s*5 natuurkundige           
,hasselqui/4 ,l9naeus _h zijn spijt te  
k5n5 gegev5 dat de natuurlijke ges*i$5is
 van ,pale/9a tot dusv] nog zoo we9ig   
bek5d 04 ,hoewel e5 zwak en nietig      
p]soon1 we9ig opgewass5 teg5 de         
v]moei5iss5 e5] groote reis1 besloot    
,hasselqui/ to* die leemte te gaan      
aanvull54 ,twee j>5 lang b]eidde hij zi*
 voor4 ,hij las de be/e w]k51 die er ov]
 het ,oo/5 ges*rev5 w>5 en le]de de tal5
 d] l&51 die hij bezoek5 wilde en won   
zi* ond]tuss*5 all] deelnem+ en liefde4 
,9 ,/ockholm en ,go!nburg w]d5 somm5    
gelds aangebod51 om da>m$e 9 de onko/5  

d] reis te voorzi54 ,hij s*eepte zi* 9  
na> ,smyrna en kwam da> d5 #bf/5        
,novemb] #agdi aan4 ,e5 ja> lang bleef  
hij da>2 ma> onoph\delijk maakte hij    
lang]e en kort]e uit/apjes na>          
,magnesia1 d5 ,sipylus1 ,egypte1        
,alex&ri1 en ond]tuss*5 liet hij niet na
 e5 groot aantal v]slag5 van zijne      
ontdekk+5 en opm]k+5 na> de ,akademie's 
van ,upsala en ,/ockholm op te z5d54    
,beide deze gele]de in/ell+5 beloond5   
hem door hem tot e]epo/5 te b5oem5 en de
 e]/e v]le5de hem d5 titel van doctor4  
,9 ,ma>t #agea v]liet ,hasselqui/ ,caro 
en maakte lange reiz5 door ,pale/9a1 wa>
 hij botanise]de en ze] wet5swa>dige    
bijzond]h$5 v]zamelde ov] de spr9khan54 
,e5 zw>e hoe/1 die ma> niet wijk5 wilde 
en h]haalde blo$spuw+5 d$5 hem da>bij   
geweldig lijd54 ,het w]d nu tot h]/el   
van zijn gezondheid gebi$5d noodzakelijk
 gea*t dat hij na> zijn vad]l&          
t]ugke]de2 ma> de natuurkundige me5de   
nog niet g5oeg g$aan te hebb5 voor de   
wet5s*ap2 welk e5 rijke v]zamel+ van    

plant5 en hoevele belangrijke exempl>5  
van all]lei voorw]p5 hij ook bije5 _h1  
hij moe/ ,cyprus nog bezoek5 en te      
,smyrna e5 nieuw5 oog/ v]zamel54 ,ma>   
zijn krankte ov]mo*t zijn ve]kra*t en   
hij /i]f op nauwlijks d]tigj>ig5        
leeftijd1 v] van zijn vad]l&1 v] van    
all51 die hij liefhad4  ,spreekt m5 van 
groote dad51 mann5 als ,victor          
,jacquemont hebb5 ze v]ri*t4 ,edele mo$ 
en diep gevoel1 volh>d+ en te$]heid1    
liefde voor de wet5s*ap en g$uld k5m]kt5
 dez5 uitnem5d5 jong5 man1 die op e5    
leeftijd van e55d]tig j>5 v] van d5     
huiselijk5 ha>d ge/orv5 is4 ,jacquemont 
l&de 9 ,mei #ahbi te ,calcutta1 t5 e9de 
e5 l&/reek te ond]zoek51 die de wet5s*ap
 nog ma> we9ig bek5d 04 ,hij doorkrui/e 
drie j>5 lang zo[el de vlakt5 als de    
b]g/rek5 van ,indi1 hield zijn v]blijf  
te ,ka%mir en /rekte zijne reiz5 uit ov]
 de lage /rek5 en de hoogvlakt5 van d5  
,himalaya4 ,t]wijl hij voortdur5d zijn  
be/ moe/ do5 d5 naam van ,frans*man met 
e]e op te h\d5 te midd5 van de weeld]ige

 hov5 d] ,aziatis*e groot51 en dat wel  
met e5 traktem5t van zesduiz5d francs p]
 ja>1 v]gat hij de wet5s*ap ge5         
oog5blik4 ,ge5 v]moei5is ( teg5spo$ kon 
hem teg5h\d5 en zoo1 van e5 pa> spahi's 
v]gezeld1 nu voorttrekk5de1 dan zi*     
oph\d5de om het e5 ( &] aan te teek551  
kamp5de teg5 all]lei bezw>51 heeft hij  
e5 voorraad b\w/(f5 v]zameld1 ruims*oots
 voldo5de om de gele]d5 g$ur5de e5ig5   
tijd aan het w]k te h\d54 ,de ijv]ige   
kruidkundige heeft niet veel vru*t van  
zijn arbeid gezi54 ,twee j>5 lang /ond  
hij bloot aan de aanvall5 e5] krankte1  
die hem t5 grave sleepte4 ,te ,bombay is
 hij ov]l$54 ,met voorbeeldelooz5 mo$ en
 zelfbehe]s*+ ond]g+ hij de m>tel+5 van 
zijn kwaal4 ,tot 9 zijne laat/e         
oog5blikk5 0 hij volkom5 kalm4 ,hij vond
 zelfs de kra*t om e5 brief te s*rijv5  
aan zijn bro$] ,porphyre1 wa>9 hij hem  
en zijn vad] troo/te4 ,zoo /i]f deze    
mo$ige /rijd] op het veld van e]4  ,ook 
op e5 &] gebi$1 op dat d] /]rekunde1    
zijn held5 opge/aan en m>tela>s gevall54

 ,da> hebt gij d5 abt ,jean ,*appe      
d',aut]o*e4 ,deze1 e5 d] jong/e l$5 van 
de ,frans*e ,academie1 w]d door dit     
li*aam na> ,tobolsk 9 ,sib]i gezond51 om
 d5 doorgang van ,v5us wa> te nem51 die 
er op d5 #f;d5 ,juni van het ja> #agfa  
te zi5 z\ zijn4 ,hij kwam vrij          
gemakkelijk te ,pet]sburg3 ma> v&a> na> 
,tobolsk 0 de reis vrij wat moeielijk]4 
,9 twaalf dag5 moe/ de /]rekundige me]  
dan dri$uiz5d kilomet]s p] sl$e aflegg51
 en dat ond] all]lei h9d]niss54 ,het    
v]vo] zijn] w]ktuig5 ko/te hem duiz5d   
vreez54 ,ma>1 dank zij zijn gee/kra*t en
 ijv]1 b]eikte hij nog bijtijds de      
plaats zijn] /]rekundige wa>nem+54 ,d5  
#e;d5 ,juni v]s*ool de zon zi* a*t] e5  
dikk5 wolk5slui] en g$ur5de d5 na*t w]d 
deze onheilspell5de slui] niet opgeli*t4
 ,onze abt v]ke]de 9 de groot/e spann+4 
,op dit hemelv]s*ijnsel to*1 zoo kon hij
 getuig51 w]d nu al e5 eeuw gewa*t2 het 
v]lang5 all] /]rekundig5 /rekte er zi*  
na> uit4 ,9 ,frankrijk t]ug te kom5 en  
het doel van mijn reis gemi/ te hebb51  

het loon te d]v5 van zooveel v]moei5is  
als alle5 de hoop van go$ te slag5 mij  
de$ trotse]52 9 mijne wa>nem+5 ge/oord  
te word52 op het besliss5d oog5blik door
 e5 wolk en d5 ko/elijk5 duur van het   
v]s*ijnsel en de geleg5heid om het te   
bespi$5 met i$]e m9uut te zi5 inkrimp51 
zi$a> e5 lijd51 dat m5 moet ond]vond5   
hebb5 om het te begrijp54  ,met         
zonsopgang drev5 de wolk5 weg4 ,_h      
,*appe sle*ts het all]e]/e g$eelte van  
het v]s*ijnsel gemi/1 hij kon het v]d]  
ru/ig opnem54  ,de /]rekundige _h e*t]  
op zijn reis niet alle5 na> de /]r5     
gekek54 ,zes j>5 na zijn t]ugkom/ 9     
,frankrijk1 gaf hij e5 v]haal uit van   
zijne ontmoet+5 en deelde da>bij        
all]m]kwa>dig/e bijzond]h$5 m$e omtr5t  
,aziatis* ,rusl&4 ,hij maakte op5ba> wat
 de groote ,ca?>9a zoo zorgvuldig       
v]borg5 hield1 on?ulde de ell5d5 van het
 b>ba>s* be/uur h>] l&5 en bepleitte    
welsprek5d de zaak d] ond]drukte        
bevolk+4 ,de keiz]91 die d5 /]rekundige 
ha> hooge bes*]m+ v]le5d _h1 voelde zi* 

bitt] gegriefd4 ,zij wreekte het door1  
op h>e beurt1 e5 w]k uit te gev54 ,de   
,semiramis van het ,noord5 liet te      
,am/]dam e5 frans* w]k drukk53 ,teg5gif 
( ond]zoek omtr5t het sle*te boek1      
getiteld3 ,reis door ,sib]i 9 #agfa door
 ,*appe d',aut]o*e4 ,m5 _h1 na het lez5 
van dez5 titel1 niet noodig te vrag51   
wat wel de /rekk+ van dit ges*rift mo*t 
zijn en 9 welk5 gee/ het ges*rev5 04 ,0 
het niet ges*rev5 door e5 vr\w van      
ongeme5e gee/esgav51 ja1 ma> die door   
vlei]ij v]bl9d 08 't ,0 dan ook bijt5d  
en v9nig g5oeg4  ,zijn obs]vatorium1    
zegt de vor/91 0 nog ge5 kw>t mijl van  
de /ad v]wijd]d1 en zo[el de /ad als h>e
 voor/$5 w]d5 uitg5oodigd hem te        
bezoek54 ,er kwam zooveel bezoek dat het
 wel e5 wond] wez5 zal1 wanne] zijne    
wa>nem+5 jui/ zijn4 ,want zoolang zijne 
wa>nem+5 heett5 te dur51 w]d5 zij       
afgewisseld door all]lei gesprekk51     
vrag51 antwoord5 en gela*2 ja1 de       
gele]de ontzag zi* niet het h( te mak5  
aan de dames ( beuzelde met d5 he]      

,paul[tski ov] de ,apocalypse en het    
e9de d] w]eld4  ,dat 0 niet billijk van 
de groote ,semiramis4 ,m5 mag met r$5   
twijfel5 aan de onfeilba>heid van d5    
gele]de1 ma> zijn ijv] en toewijd+1 zijn
 liefde voor de wet5s*ap1 zijn bov5 alle
 v]d5k+ v]hev54  ,9 #agfi z\ het        
hemelv]s*ijnsel1 dat ,*appe 9 ,sib]i 0  
gaan zi51 9 ,cali=ni zi*tba> zijn4      
,*appe1 wi5s gee/drift nog ge5sz9s 0    
uitg$o(d1 maakte zi* g]e$1 to* nog e5s  
voor de wet5s*ap zi* op te (f]51 en trok
 na> ,cali=ni1 e5 l&/reek1 die to5 t]   
tijde onbek5d 0 en voor volkom5 woe/ en 
onbes*aafd doorg+4 ,cali=ni behoorde    
de/ijds aan ,spanje4 ,*appe v]trok d5   
#ah;d5 ,septemb] #agfh van ,cadix en w]d
 v]gezeld van twee (fici]5 9 d5 di5/ van
 ,k>el ,,iii4 ,de ov]to*t duurde        
zev55zev5tig dag54 ,na de groot/e       
v]moei5iss5 door/aan1 de zwa>/e         
beproev+5 gel$5 te hebb51 wi/ de        
gelukkige ond]zoek] zijne in/rum5t5 9   
het onbes*aafde l& te /ell5 en w]d5     
zijne ond]zoek+5 met e5 gun/ig5 uitslag 

bekroond4 ,d5 #f;d5 ,juni #agfi 0 de    
lu*t zeldzaam zuiv] en ge5 enkel deel   
van het groots*e v]s*ijnsel ontsnapte   
aan zijn wa>nem+4  ,t5 twe$e male dus 0 
,*appe d',aut]o*e geslaagd1 ma> ,cali=ni
 w]d de/ijds met zw>e epidemis*e koorts5
 getei/]d4 ,ook hij w]d er door         
aangeta/2 hij kwam het geva> te bov52   
ma> nauwelijks h]/eld1 wilde hij de     
eclips van d5 #ah;d5 ,juni wa>nem51 en  
bra*t d5 na*t met obs]ve]5 door1 t5     
gevolge wa>van hij d5 volg5d5 dag w$]   
in/ortte en /i]f4 ,hij /i]f te midd5    
zijn] /]rekundige b]ek5+54 ,het papi]   
wa>op hij s*reef1 viel hem uit de h&1 en
 hij 0 niet me]4 ,ik weet dat ik nog ma>
 e5ige ur5 lev5s vr mij heb1 zei ,*appe2
 ma> ik ga tevr$5 he52 ik heb mijn taak 
volbra*t6  ,de h]vorm]1 de man die      
nieuwe weg5 zoekt1 die li*t wil ont/ek51
 die domme vooroordeel5 wil v]nietig51  
die d5 bodem d] m5s*elijke k5nis wil    
beb\w5 en er nieuwe d5kbeeld5 op zaait1 
zal gans* &]e1 ma> niet m9d] ern/ige    
bezw>5 ond]v9d54 ,i,jverzucht1 nijd1    

haat zull5 zi* teg5 hem kant51 de       
onwet5dheid1 teg5 hem opgehit/1 b$reigt 
hem telk5 /ond4 ,galilei wordt v]volgd1 
,palissy wordt gevang5 gezet1 ,ramus    
wordt 9 d5 ,/4 ,b>?olomesna*t v]moord1  
,/ev5 ,dolet komt 9 de vlamm5 van de    
,inquisitie om4 ,deze en d]gelijke      
ongelukk5 hebb5 gewoonlijk hem getr(f51 
die zijn tijd vooruit is gewee/1 te     
vroeg gekom5 is met zijne plann5 en     
uitv9d+5 en1 volg5s de k]na*tige        
uitdrukk+ van ,casimir ,delavigne1 het  
onv]s*oonba> ongelijk heeft van ma> al  
te ze] gelijk te hebb54  ,de            
natuurkundige en de s*eikundige1 die de 
natuur ond]vrag5 en h>e geheim5         
uitvors*5 door de proev51 die zij met   
ha> nem51 loop5 we] &]e gev>54 ,de a>d  
van hun ond]zoek /elt h5 niet zeld5     
bloot aan de s*adelijke w]k+ van de     
be/&deel51 die zij ond]zoek5 ( van de   
kra*t51 die zij zelv5 door all]lei      
v]b9d+5 9 het lev5 roep54  ,d5 #f;d5    
,augu/us #agec z\ ,ri*man1 de gele]de   
secret>is van de ,academie van          

wet5s*app5 te ,pet]sburg1 de            
elektriciteit van de wolk5 ond]zoek54   
,hij /ond bij d5 metal5 /ang1 die hij 9 
zijn /ude]v]trek _h opg]i*t en welks    
punt bov5 het dak uit/ak4 ,hij _h e5    
teek5a> bij zi*1 ,solok[ g5aamd1 die e5 
afbeeld+ mak5 z\ van de proev54 ,er h+5 
zw>e onwe]slu*t54 ,ri*man nad]t d5 /ang 
met e5 elektroscoop1 en oog5blikkelijk  
vliegt er e5 vuurbol1 van de grootte van
 e5 vui/1 uit te voors*ijn1 die d5      
ongelukkig5 gele]de n$]velt4 ,solok[ w]d
 m$e t] a>de geworp5 en kwam langzam]h& 
bij4 ,ri*man 0 e5 lijk4 ,de bliksem1 die
 bij het ho(d 0 +eslag51 0 door het     
gans*e li*aam1 9 zijn l5gte1 he5gevlog5 
en bij d5 l9k]voet we] uitgekom54       
,enkele blo$druppels v]toond5 zi* aan   
het voorho(d1 en aan d5 voet _h de      
ongelukkige e5 blauwe plek da> wa> de   
s*o5zool doorgebr& 04 ,de teek5a> _h ov]
 zijn gans*e kle$+ lange br&plekk51 als(
 ze 9 aanrak+ 0 gewee/ met gloei5de     
ijz]drad54  ,d5 #cj/5 ,decemb] #ahdj 0  
,h]vy1 e5 jong *emicus aan de s*ool voor

 arts5ijkunde1 bezig met het vloeiba>   
mak5 van koolzuur en bezigde da>toe het 
toe/el van ,?ilori]4 ,alles gaat go$    
totdat er e5 geweldige knal gehoord     
wordt4 ,de spann+ van b9n5 is groot]    
gewee/ dan de metal5 w&5 v]drag5 kond51 
het gans*e toe/el vliegt uit elka> en   
,h]vy1 de]lijk v]m9kt1 met afgeslag5    
be551 bezwijkt drie dag5 lat]4  ,de man1
 die de maats*appij zal voorzi5 van e5  
nieuwe beweegkra*t en die ha> 9 toepass+
 wil br5g5 op e5 nieuw door hem         
uitgevond5 w]ktuig1 heeft t]/ond de     
gans*e horde teg5 zi* van h51 die door  
d5 sleur word5 g$rev52 slav51 bl9d51 die
 zi* opmak5 om teg5 hun eig5 vrijv]kl>+ 
te /rijd54 ,d5is ,pap9 ziet de          
s*uit5vo]d]s van d5 ,rijn zijn /ooms*uit
 9 /ukk5 slaan4 ,jacqu>d wordt door de  
burg]s van ,lyon b$reigd en 't is niet  
alle5 het geme51 dat het tal5t aanblaft1
 ne51 v]li*te m5s*5 en zelfs de e]/e    
v]nuft5 lat5 zi* soms tot zulke         
de]niswa>dige h&el+5 v]leid54  ,fulton  
/elt aan het ,directoire voor torp$o's  

te lat5 mak5 en die bij de v]d$ig+ 9 te 
vo]54 ,volney en ,laplace word5 door d5 
e]/5 ,consul gekoz51 om te zam5 e5      
commissie van ond]zoek te vorm54 ,fulton
 v]s*ijnt vr h5 en legt zijn plann5     
bloot2 te ,bre/ word5 proev5 g5om5 en   
als die niet t]/ond gelukk51 ontzegt    
,bonap>te hem zijn v]d]e bes*]m+4       
,arago is niet wijz] gewee/ dan         
,napoleon4 ,de groote /]rekundige heeft 
de spoorweg5 voor e5 h]s5s*im geh\d51 en
 lat] heeft ,bab9et niet ges*roomd het  
legg5 van e5 telegraafkabel dw>s door d5
 ,oceaan e5e dwaa%eid te noem54  ,ook de
 ambtspli*t heeft zijne (f]s2 de g5ee%e]
 te midd5 d] besmett+1 de mijnw]k] 9 het
 h>t d] a>de moet5 d5 dood 9 het        
aangezi*t wet5 te zi54  ,het s*\wspel   
van al deze m>tel>5 van d5 vooruitgang1 
van al deze krijgskne*t51 die voor edele
 doele9d5 lijd5 ( vall51 is wel 9 /aat  
om m$elijd5 op te wekk52 ma> het is     
v]heff5d tev5s4 ,zoo doet ons ook de    
held5mo$ go$1 die onze voorvad]5        
betoond5 9 d5 /rijd4 ,door het lev5 en  

de dad5 van al die held5 en m>tel>5 d]  
wet5s*ap moet5 wij opgewekt word5 om1   
ev5als zij1 voort te gaan k5nis bov5    
rijkdom1 wet5s*ap bov5 gemak1 moeite en 
teleur/ell+ bov5 l$igheid te /ell54 ,wij
 moet5 van h5 le]5 onv]moeid voort te   
w]k51 g$uld te p>5 aan gee/drift en     
voortv>5dheid aan nauwgeze!id4  ,met de 
/udie1 heeft ,augu/1 9 ,?i]ry gezegd1   
komt m5 moeielijke dag5 door1 zond] hun 
la/ te gevoel52 m5 s*ept zijn eig5      
lev5slot4 ,s*oon bl9d en lijd5d1 zond]  
hoop op h]/el en zond] v]adem+1 kan ik  
zelf dit getuig5is aflegg5--en wie zal  
mijn getuig5is v]d5k58--dat er 9 de     
w]eld iets be/aat1 dat me] wa>d is dan  
z+5ot1 me] wa>d dan =tu91 me] dan de    
gezondheid zelve3 namelijk de di5/ d]   
wet5s*ap4  ,ook is er nog e5 &]e r$5 om 
welgemo$ te zijn--en wel deze3 dat de   
m>tel>5 m9d] talrijk word51 da>         
vooroordeel en onkunde afnem54 ,de      
v]volg+51 die 9 vroeg] tijd5 zooveel    
m>tela>s d$5 ont/aan1 hebb5 opgeh\d54 't
 ,is wa> onze ,liv+/one's zull5 door de 

koorts word5 v]volgd op het t]re9 van   
hunne held5dad52 ma> ge5 ,columbus zal  
geket5d word5 door d5 haat en het       
onre*t4 ,onze vad]5 hebb5 het ijz]5     
tijdvak doorwor/eld1 zei ,b]n>d9 de     
,sa9t ,pi]re1 ma> het g\d5 ligt voor    
ons4  ,twee eeuw5 gel$5 /i]f ,riquet1 de
 ontw]p] van het ,zuid]kanaal1 dat dw>s 
door ,frankrijk he5 d5 ,atlantis*5      
,oceaan en de ,middell&s*e ,zee v]b9dt4 
,hij /i]f g]u9e]d4 ,nog altijd v]di5t   
dat groote w]k onze bewond]+4 ,riquet1  
die1 zooals ,daguesseau zegt1 ge5 &]    
hulpmiddel dan e5 leelijk5 ijz]5 pass]  
tot zijn di5/ _h1 legde zi* met zijn    
geheele ziel op het w]k toe1 wijdde er  
e5 lev5 aan van gelo( en volh>d+4 ,hij  
/i]f van uitputt+ op het oog5blik1 wa>op
 het kanaal voltooid /ond te word54 ,het
 w]k _h niet m9d] dan #ag millio5 livres
 geko/1 ,riquet _h er zijn gans*e =tu9  
bij v]speeld4 ,mijn ond]nem+1 s*reef hij
 9 #affg1 is het ko/ba>/e mijn] k9d]54  
,ik wa*t er niets van dan wat e] en uw  
go$keur+4 ,het gaat de ,lesseps1 ,dirks 

en &]5 gelukkig bet]4 ,ook wordt ,d>w9  
niet v]volgd4 ,zij en all51 die de      
wet5s*ap di551 lev5 ?ans omr+d van de   
a*t+ hunn] tijdg5oot5 en hunne portrett5
 prijk5 9 onze gellu/re]de tijds*rift54 
,zoo zull5 wij dan voornamelijk ons tot 
het v]l$5 te w5d5 hebb54  ,da> v9d5 wij 
die bezielde en beziel5de m>tela>s1 de  
held5 die onze bewond]+ opwekk5 en onz5 
ijv]4  ,is er iets s*oon]s dan de       
natuur1 dan de kun/1 dan de wet5s*ap1   
zoo is het de man1 die teg5spo$         
v]draagt4         ,,ho(d/uk ,,ii4  ,,de 
,,v]ov]+ ,,van ,,d5 ,,a>dbol4           
,*ri/ophorus ,columbus s*reef op het    
e9de zijn] dag5 aan d5 ,kon+ van        
,ca/ili2 ,van mijn jeugd af vo] ik t]   
zee en ik b5 er mee voortgegaan tot h$54
 ,dez5 weg moet5 zij kiez51 die de      
geheim5 dez] w]eld will5 le]5 k5n54  ,de
 groot ,g5uees _h gelijk4 ,de geheim5   
dez] w]eld1 de wa>h$5 d] wet5s*ap hebb5 
hun oorsprong 9 de k5nis d] natuur4 ,zoo
 moet5 wij dan 9 onze h]9n]+ all]e]/ aan
 die mann5 e5 e]eplaats gev51 die hun   

lev5 hebb5 gewijd aan het v]ov]5 van d5 
a>dbol4  ,en ge5 treff5d] voorbeeld     
kunn5 wij da>van kiez5 dan het voorbeeld
 van d5 heldhaftig5 man1 die t5 ko/e van
 e5 h>dnekkig5 /rijd teg5 de ong5ade van
 het lot en de vooroordeel5 d] m5s*5 e5 
gans* halfrond aan onze planeet als     
toevoegde4  ,*ri/ophoro ,colombo w]d    
gebor5 te ,g5ua om/reeks #adcf4 ,hij 0  
de zoon van e5 woll5ka>d] en _h twee    
bro$]s1 ,b>?olomeus en ,jacob4 ,na te   
,g5ua e5 degelijke opvo$+ ontvang5 te   
hebb51 begon hij op zijn ve]ti5de ja>   
zi* als zeeman te bekwam54 ,hij de$ e5  
to*t na> ,tunis en 9 #adgg e5 reis na>  
,i,jsland4 ,hij _h zi* to5 re$s te      
,lissabon geve/igd en trad da> 9 het    
huwelijk met ,felipa ,monis de          
,pale/rello1 de do*t] van e5 zeeva>d]4  
,ge5 plek t] w]eld kon hem zoo bekor5   
als deze1 want s$]t e5 eeuw v]baasde    
,portugal de w]eld met zijne            
ontdekk+/o*t54 ,re$s rijpt5 /\te plann5 
9 zijn bre94 ,hij be/ude]de nauwkeurig  
al de nieuwe weg5 die de zeeva>d]s voor 

het v]ke] geop5d hadd5 en vatte weldra  
het groots*e voornem5 op di] ond]nem+1  
die zijn naam de on/]felijkheid z\ gev54
 ,zijn doel 0 ge5sz9s1 zooals m5 soms   
heeft geme5d1 e5 nieuwe w]eld te v9d52  
ma> wel om1 dw>s ov] d5 ,atlantis*5     
,oceaan ,indi op te spor5 en we/wa>ts   
opzeil5de het ,oo/5 te ontmoet54  ,dit  
plan dat ge5sz9s nieuw 01 v]vulde       
de/ijds vele gemo$]54 ,de wijze         
,toscanelli en &]5 hadd5 er al ov]      
g$a*t1 ma> ,columbus wijdde er zi*      
geheel aan en maakte er zijn            
onh]roepelijk lev5sdoel van4  ,columbus 
0 arm en zijn w]k onmetelijk4 ,all]e]/  
w5dt hij zi* tot zijn vad]/ad1 ma> de   
/ad ,g5ua /aat hem de middel5 niet toe1 
die hij van noode heeft1 wil hij zijn   
plan v]wez5lijk54 ,hij draagt zijn plan 
v]volg5s voor aan d5 kon+ van ,portugal 
,joan ,,ii1 die het de$ ond]zoek5 door  
e5 commissie van twee b]oemde           
a>drijkskundig54 ,deze li$5 hield5 het  
d5kbeeld van d5 zeeva>d] voor e5        
h]s5s*im en hemzelv5 voor e5 zond]l+4   

,de kon+ e*t] kon dit oordeel niet      
billijk5 en gaf zi* e5 tijd lang ov] aan
 d5 invlo$ van e5 man van vooruitgang en
 k5nis1 ,pi]re de ,noronha1 die te re*t 
begrep5 _h dat m51 om de rijkdomm5 van  
,portugal te v]me]d]51 zeen moe/ ov]/ek5
 en nieuwe weg5 zoek5 en nieuwe volk5   
he*t5 aan de kroon4  ,ma> ,joan ,,ii1   
weifel5d van a>d en zwak van wil1 koos  
weldra de p>tij van ,columbus' vij&5 en 
wees niet alle5 het aanbod af van d5    
kundig5 man1 die voor ,portugal e5      
nieuw5 zeeweg z\ zoek51 ma> pleegde     
jeg5s hem het zw>t/e v]raad4 ,de        
tr\welooze vor/ knoopte ond]h&el+5 met  
,columbus aan1 vroeg zijne ka>t5 te zi51
 liet hem zijn plan ontv\w5 9           
teg5woordigheid van zijne raadsli$51 en 
to5 hij al zijne geheim5 bezat1 ontzag  
hij zi* niet e5 kle9e vloot uit te ru/51
 die 9 de door ,columbus aangewez5 ri*t+
 d5 ,atlantis*5 ,oceaan opv>5 en d5     
argelooz5 zeeva>d] b]oov5 z\ van de     
vru*t zijn] ov]pe9z+54  ,nauwelijks 0 de
 kle9e vloot vi] dag5 v] d5 ,oceaan     

+ev>5 ( de zeeli$51 door /orm beloop51  
w]d5 door s*rik ov]m& en ke]d5 met s*ade
 en s*&e 9 de hav5 t]ug4  ,to5 besloot  
,*ri/ophorus ,columbus e5 l& te v]lat51 
wa> hij niets dan de bitt]/e            
teleur/ell+5 ond]vond4 ,t5 twe$5 male   
begaf hij zi* na> ,g5ua4 ,hij h]nieuwde 
er zijne voor/ell51 ma> vond ev5 we9ig  
gehoor als vroeg]4 ,hij liet zi* e*t]   
door niets t] w]eld ontmo$ig54 ,nog e5s 
klopte hij aan bij de groot51 de h&     
oph\d5de--ma> ook het ho(d1 als iem& die
 9 't belang d] m5s*heid de ontdekk+ e5]
 nieuwe w]eld komt afb$el54  ,hij       
v]ke]de nu 9 d5 uit]/5 nood2 de groote  
sollicitant _h sle*ts lomp5 om zi* te   
kle$54 ,da>bij v]loor hij zijn gade en  
moe/ zelf zijn jong51 e5 knaap van elf  
j>51 v]zorg54 ,e5s zwi]f hij1 9         
beklag5swa>dige om/&igh$51 door de      
om/rek5 van ,palos de ,mogues1 e5 /ad 9 
,&al\si en kwam bij toeval voor de poort
 van e5 ,franciscan] kloo/]4 ,hij klopt 
aan en vraagt e5 we9ig brood en wat]4   
,de prior ,juan ,p]ez de ,m>*5a noodt d5

 vreemdel+ bij zi*1 ond]vraagt hem1     
wordt getr(f5 door de wa>digheid van    
zijn h\d+ en is e5 en al v]baz+1 wanne] 
,columbus hem zijn ges*i$5is v]haalt1   
zijn plann5 ontv\wt en zijn v]wa*t+5    
m$$eelt4  ,de ga/vrijheid van d5 prior  
g+ ov] 9 e5 w>me vri5ds*ap en1 dank zij 
dez5 ma*tig5 bes*]m]1 kreeg hij toegang 
tot het h( van ,spanje en gehoor bij    
,f]d9& en ,isabella4  ,columbus begeeft 
zi* nu na> ,cordova1 wa> de kon+ v]blijf
 h\dt en met kra*t de vij&elijkh$5      
voorzet teg5 de ,moor54 ,na ma&5 lang   
gewa*t te hebb51 w]d hij e9delijk       
toegelat54 ,bes*eid51 ma> vrijmo$ig     
v]toont hij zi*1 wet5de dat hij e5      
gun/el+s des ,hemels is1 uitv]kor5 om   
di5s groote doele9d5 te v]wez5lijk54    
,f]d9& e*t] ziet 9 de plann5 van        
,columbus e5 middel om t] zee met       
,portugal te w$ijv]5 en neemt het       
besluit1 bevoegde beoordeela>s ov] deze 
plann5 te raadpleg54  ,de door d5 kon+ 9
 ,salamanca sam5g]oep5 raad be/ond uit  
gele]de monnik5 en                      

grootwa>digheidsbekle$]s d] ,k]k1 mann51
 niet we9ig voor+5om5 teg5 iem&1 die zi*
 v]/\tte iets te wet5 ( hun e5ige       
inli*t+5 te gev54 ,deze li$5 v]wa>digd5 
zi* d5 arm5 gelukzoek] e5 willig oor te 
le554  ,columbus _h t5 ov]/aan van deze 
he]5 niet op wet5s*appelijke vrag5 ma>  
op bijbeltek/5 te antwoord5 en op       
teg5w]p+5 als deze3 dat de le] d]       
teg5voet]s onv]e5igba> is met het gelo(4
 ,w>5 er aan g5e zijde van d5 ,oceaan   
bewoonde l&51 dan1 zoo bewe]de m51 kon  
m5 niet lang] aannem5 dat alle m5s*5 van
 ,adam af/amd52 imm]s hoe z\d5 di5s     
nakomel+5 9 zoo oude tijd5 de zee zijn  
ov]ge/ok54 ,m5 gaf hem te k5n5 dat1     
volg5s het ,n4 ,te/am5t1 de a>de plat 0 
en d5 vorm _h van e5 groot5 s*ijf2 m5   
zeide v]d] dat de a>de1 w>e zij         
bolvormig1 onbewoonba> z\ zijn b5$5 de  
ke]kr+51 weg5s de ov]maat van w>mte1 die
 da> he]s*5 z\4 ,zoo zag ,columbus zi*  
opnieuw aan de ell5de t5 prooi en       
bov5di5 zag hij zi* beh&eld als e5 gek  
en e5 v]doemde4  ,zi* niet lat5de       

ontmo$ig51 s*reef de toekom/ige         
w]eldontdekk] aan d5 kon+ van ,engel&2  
v]volg5s 9 ,mei #adhi zo*t hij ,f]d9& en
 ,isabella w$] op1 die van hun to*t teg5
 ,malaga na> ,cordova t]uggeke]d w>54   
,er 0 sprake van dat de sam5kom/5       
betreff5de ,columbus' plann5 z\d5 h]vat 
word52 ma> j>5 lang bleef de besliss+   
uit1 totdat e9delijk1 9 d5 w9t] van     
#adia1 de raad van ,salamanca e5 v]slag 
uitbra*t1 hetwelk het ontw]p van d5     
zeeva>d] voor ijdel en onuitvo]ba>      
v]kla>de1 t]wijl het v]d] heette3 e5    
groot vor/ pa/e het niet op zulke zwakke
 grond51 als bij deze geleg5heid te b]de
 w>5 gebra*t1 zi* 9 zoodanige groote    
ond]nem+5 te /ek54  ,wij zull5 de v]d]e 
/app5 van d5 onv]moeid5 man niet volg52 
wij will5 niet v]hal5 hoe hij zi* ook   
tot d5 ,frans*5 kon+ ,k>el ,,viii wilde 
w5d52 liev] spo$5 wij het oog5blik te   
gemoet1 wa>op zijne volh>d+ en zijn ijv]
 t5 laat/e bekroond w]d54 ,9 ,febru>i   
#adib kreeg ,columbus op nieuw gehoor   
bij kon+9 ,isabella en wel door         

tuss*5kom/ van ,l\is de ,sa9t-,angel1   
ontvang] d] k]kelijke inkom/5 van       
,arragon1 tev5s e5 van des zeeva>d]s    
w>m/e aanhang]s4 ,e5ige vri5d51 die     
m$egekom5 w>51 bepleitt5 zijn zaak met  
zooveel a&rang dat de kon+9 zi* liet    
ov]hal5 en belo(de zi* p]soonlijk met de
 uitvo]+ te zull5 bela/54  ,zoo dan mo*t
 ,columbus e9delijk1 na tw9tig j>5 van  
volh>d5d5 /rijd1 9 zee /ek5 met d5 titel
 van admiraal en met de bel(te van      
ond]kon+ ( g\v]neur te zull5 zijn van al
 de l&51 die hij ontdekk5 mo*t4 ,drie   
s*ep5 w]d5 uitg]u/1 met wakk] volk aan  
boord4 't ,w>5 zond]l+ geb\wde s*ep51   
met hooge voor- en a*t]/ev51 gelijk wij 
ze dikwijls op oude plat5 hebb5 gezi54  
,m5 ij/ bij de g$a*te dat met zulke     
s*ep5 en zulke e5v\dige hulpmiddel5 zulk
 e5 gewaagde to*t ov] gans* onbek5de    
zeen ond]nom5 w]d2 ma> m5 voelt dan ook 
des te me] bewond]+ voor d5 man1 die op 
vijftigj>ig5 leeftijd--e5 leeftijd1     
wa>op zoo m5ige5 zijn loopbaan heeft    
volbra*t--de zijne e]/ beg9t en door de 

ontdekk+ van e5 twe$e halfrond e5 nieuw 
tijdp]k zal op55 voor de ges*i$5is d]   
m5s*heid4  ,columbus v]liet d5 #c;d5    
,augu/us #adib de hav5 van ,palos1 en na
 zoo lang ge/r$5 te hebb5 teg5 de       
onkunde d] m5s*5 _h hij nu te /rijd5    
teg5 de bijgeloovige vrees d] s*epel+51 
de ang/5 die de groote ,oceaan hun      
v]oorzaakte2 en da>bij _h hij al de     
zorg5 en moeit5 en onzek]h$5 te tors5   
van e5 e]/e proefreis4  ,d5 #ab;d5      
,octob] #adib1 na zev5tig dag5 v>5s1    
bespeurde hij voor de e]/e maal l&1 het 
ku/l& van ,indi1 zooals hij wa&e4 ,op e5
 eil&1 dat hij ,san ,salvador noemde1   
trad hij het e]/ aan wal4 ,de inboorl+5 
ontv+5 en begroett5 hem met             
vreugdebetuig+5 en ple*tig nam hij1     
nam5s d5 kon+ en de kon+9 van ,spanje1  
het l& 9 bezit4 ,lat] ontdekte hij nog  
drie eil&54 ,d5 #bh/5 ,octob] l&de hij  
op ,cuba1 e5 ma& lat] op ,hispaniola    
7,hati74 ,hij b\wde da> het =t          
,natividad1 wa> hij e5 bevelhebb] met   
e5ige mans*app5 a*t]liet1 en to5 ke]de  

hij na> ,spanje t]ug4  ,deze g$5kwa>dige
 reis en deze gans*e ond]nem+ is zek] e5
 d] groot/e held5dad51 die de m5s*heid  
heeft v]ri*t t] ontdekk+ van nieuwe weg5
 en t] v]ov]+ van nieuwe w]eld/rek54    
,de s*ok1 di5 deze ontdekk+ 9 de h>t5 en
 op de v]beeld+ teweegbra*t1 0          
v]bij/]5d4 ,m5 rek5de er niet me] op dat
 de drie s*ep5 z\d5 t]ugke]54 ,met vele 
vreez5 _h m5 de zeeli$5 zi5 v]trekk51   
die dez5 gewaagd5 to*t hadd5 ond]nom54  
,de groote ,oceaan1 die door de ,arabi]5
 als de donk]e zee 0 aang$uid1 _h zi*   
niet &]s voorg$aan aan d5 gee/1 dan als 
e5 gr5zelooze afgrond4 ,nauwelijks _h m5
 dan ook v]nom5 dat ,columbus we]geke]d 
0 en l& gevond5 _h1 ( de gee/drift /eeg 
t5 top4 ,to5 de admiraal te ,b>celona   
aankwam1 wa> de kon+ en de kon+9 hem    
opwa*tt51 zag hij e5 talrijk en deftig  
gezants*ap nad]51 hetwelk hem de /ad    
b9n5leidde4 ,zes ,indian51 die ,columbus
 _h meeg5om51 op5d5 d5 opto*t4 ,da>na   
volgde e5 v]zamel+ lev5de papegaai5 en  
nog onbek5de opgezette di]5 van all]lei 

soort1 plant51 aan welke m5 geheime     
kra*t5 toek5de1 en g\d5 kron51 die e5   
d5kbeeld moe/5 gev5 van d5 rijkdom d]   
nieuw gevond5 w]eld/rek54 ,columbus zelf
 zat te pa>d en e5 soort van e]ewa*t    
om/uwde hem4 ,de /rat5 w>5 opgepropt van
 m5s*51 op de balcons en voor de v5/]s  
zat5 en /ond5 tal van dames1 en de dak5 
zelfs w>5 bezet4 ,m5 vo]de d5 held 9 e5 
groote zaal1 wa> hij d5 kon+ en de kon+9
 omr+d vond van e5 s*itt]5d gevolg4 ,to5
 hij b9n5trad /ond5 ,f]d9& en ,isabella 
op4 ,columbus boog de knie1 ku/e de     
vor/elijke h&5 en de$ hun het v]haal van
 zijn reis4 ,de e]bi$ en de bewond]+1   
die m5 voor d5 edel5 man gevoelde1      
v]mo*t5 nauwelijks de a&o5+ te          
beteugel51 die het v]haal bij all5      
opwekte4 ,to5 hij e*t] zijn v]haal      
geindigd _h1 knielde de gans*e v]gad]+  
n$] en v]e5igde zi* all] /em tot e5     
ple*tig ,te ,deum4  ,ook de sob]/e ziel5
 w]d5 dronk5 van de zond]l+/e en mee/   
ov]drev5 droom5 en v]wa*t+54 ,i$] _h d5 
mond vol van het ontdekte g\dl&1 i$]    

droomde van e5 nieuw p>adijs1 e5 wond]- 
en toov]l&4 ,en ,columbus zelf hield het
 er voor dat de s*att5 di] /rek5        
ind]daad onuitputtelijk w>54  ,hij /ond 
nu op het toppunt van glorie en         
voorspo$1 do* het g5ot1 dat hij nu      
ond]vond 0 ook zoo go$ als het e5ige    
loon1 dat hem zijn lev5 lang t5 deel    
viel4  ,d5 #be/5 ,septemb] #adic ond]nam
 hij zijne twe$e reis4 ,hij 0 nu        
comm&ant van zev5ti5 s*ep54 ,e5 groot   
aantal edel5 maakt5 de reis mee1 en 9   
het geheel b$roeg de bemann+ d] vloot   
#abjj kopp54 ,nu w]d5 ,guadel\pe en     
,jamaica ontdekt en ,/4 ,dom9ique en    
,cuba doorreisd4  ,columbus kwam 9 #adif
 9 ,spanje t]ug4 ,hij bra*t #bbe        
passagi]s en #cj ,indian5 met zi* te    
huis4 ,ma> deze ?uiskom/ v]s*ilde veel  
van de vorige4 ,de ,spanja>d51 die met  
hem w$]ke]d51 w>5 ontmo$igd1 t]         
ne]geslag5 en v]bitt]d teg5 hem4        
,he5gegaan met de onz9nig/e v]wa*t+5 en 
we]geke]d 9 ziekelijk5 en ell5dig5      
toe/&1 hield5 zij niet op de bitt]/e    

kla*t5 te uit5 teg5 d5 man1 die h5 op   
zulke groote rijkdomm5 _h do5 hop54 ,wa>
 0 dat toov]l&1 dat p>adijs1 dat belo(de
 l&8 ,9 plaats van voorspo$ hadd5 de    
l&ontdekk]s sle*ts beproev+5 gevond54   
,zij hadd5 van niets te gewag51 dan van 
/rijd teg5 de inl&]s1 van moeite en     
ontb]+4 ,te v]geefs 0 het dat ,columbus 
de gee/drift tra*tte aan te wakk]52 er 0
 nu e5maal as* ge/rooid op d5 glo$2 de  
bewond]+ 0 v]vang5 door smaad4  ,de     
,spaans*e kon+ en de kon+9 begroett5 d5 
admiraal met belang/ell+1 ma> tegelijk  
met zek]e koelheid1 en to5 hij het      
voor/el de$ e5 d]d5 to*t te ond]nem51   
w]d hij ma> al te duidelijk gewa> dat de
 geheime teg5w]k+ en de laagh>tige      
ijv]zu*t zijn] vij&5 al vru*t5 begonn5  
te drag54  ,d5 #cj/5 ,mei #adih v]trok  
hij w$] met zes s*ep54 ,nog e5s hadd5   
zijn onv]gelijkelijke wilskra*t en zijn 
kloeke en onb$w+b>e gee/ het pleit      
gewonn54 ,hij ontdekte nu ,tr9idad1     
betrad het va/el& van ,am]ika1 en vond  
de golf van ,p>a1 de eil&5 ,conception  

en ,assumption4 ,ma> hij _h te /rijd5   
met op/& ond] deg551 die hij te ,s9t    
,dom9ique _h a*t]gelat51 en ond] vel]lei
 moeite en teg5w]k+1 die hij van de     
zijde zijn] l&g5oot5 ond]vond1 de$ hij  
vijf s*ep5 na> ,spanje v]trekk51 en met 
deze v]zond hij briev5 aan d5 kon+1 9   
welke hij zijne kla*t5 en griev5        
blootlegde4  ,t5gevolge van de kuip]ij5 
aan het h( va>digde ,f]d9& na> ,/4      
,dom9ique ge5 ov]heidsp]soon en re*t]   
af1 zooals ,columbus v]zo*t _h1 ma> e5  
beul1 don ,francisco de ,bobadilla1     
voorzi5 van briev5 van volma*t1 wa>9 hij
 tot g\v]neur d] ontdekte gewe/5        
aange/eld en met e5 onbep]kt gezag      
bekle$ w]d4 ,te ,/4 ,dom9ique aangekom5 
trad ,bobadilla er als he] en mee/] op1 
ve/igde zi* 9 het huis van d5 admiraal  
en gaf hem e5 afs*rift van de briev51   
wa>bij hem 7,bobadilla7 het opp]gezag   
w]d v]le5d4 ,v]volg5s de$ hij d5        
admiraal1 zond] hem te hoor51 9 e5 ve/+ 
opsluit51 te gelijk met zijne bro$]s1   
die 9 de nieuwe w]eld w>5 a*t]geblev54  

,aan zek]5 ,alonzo de ,villejo w]d de   
taak opg$rag5 hem na> ,spanje ov] te    
br5g54 ,columbus ond]wi]p zi*1 zond] e5 
kla*t te slak52 zo[el hij zelf als zijne
 bro$]s w]d5 als misdadig]s1 met ket55  
belad51 na> e5 s*ip gevo]d1 dat spo$ig  
zee koos4 ,villejo1 die m$elijd5 _h met 
zijn gevang5e1 wilde zijne ket55 los    
mak51 ma> de admiraal v]zette zi*       
hi]teg54 ,ik wil ze drag51 zeide hij1   
als e5 bewijs van het loon1 wa>mee m5 de
 di5/5 betaalt1 die ik het l& bewez5    
heb4 ,deze boei51 zoo v]haalt ons ,f]n&o
 ,colombo1 heb ik /e$s 9 mijns vad]s    
kam] zi5 hang5 en hij beval ons dat wij 
ze bij hem z\d5 legg51 als hij begrav5  
w]d4  ,to5 de ze]eizig] 9 ,spanje       
aanl&de1 gebood de ,kon+1 die zi*       
wa>s*ijnlijk s*aamde ov] ,bobadilla's   
g$rag1 dat de gevang55 vrijgelat5 z\d5  
word54  ,columbus 0 nu diep t] ne]      
geslag54 ,de w]eld walgde hem4 ,de w]eld
 heeft mij me] dan duiz5dmaal slag      
gelev]d1 s*reef hij1 en ik heb altijd   
we]/& wet5 te bi$51 tot op dez5 dag1 nu 

ik mij niet v]d$ig5 kan1 no* met de     
wap551 no* met beleid4 ,met welk e5     
uitgezo*te b>ba>s*heid hebb5 zij mij 9  
de diepte do5 n$]z9k56 ,ma> /a&e geh\d5 
door di5 godsdi5/ig5 z91 die het k5m]k  
uitmaakt zijn] eeuw1 v]vuld van het     
d5kbeeld om lat] het ,heilige ,graf te  
bevrijd51 vatte de onv]moeide man het   
plan op tot e5 vi]de reis1 die nu       
w]kelijk1 zooals hij me5de1 ,spanje rijk
 z\ mak54  ,hij v]trok van ,cadix op d5 
#i;d5 ,ma>t #aejb1 v]gezeld van zijn    
bro$] ,b>?olomeus4 ,op deze reis        
ontdekte de zes-en-ze/ig-j>ige het eil& 
,guanaga1 zeilde de ku/5 van ,honduras  
en ,mosquito langs1 b]eikte ,porto      
,bello op de l&5gte van ,panama1 zette  
op ,v]aguas voet aan wal en ontdekte de 
rijke g\dmijn5 dez] gewe/54 ,hij tra*tte
 v]d] e5 volksplant+ te ve/ig5 aan de   
rivi] de ,bel52 ma> de mee/5 van die hij
 er a*t]liet w]d5 door de inboorl+5     
v]moord1 en to5 hij de ov]ig5 t] hulp   
snelde w]d5 zijne s*ep5 door /orm       
beloop5 en zoo go$ als uit elk&]        

geslag54  ,zijn ge/el1 door oud]dom1    
moeite1 zorg en lijd5 ond]mijnd1 0 teg5 
deze nieuwe beproev+5 niet opgewass54   
,wel slaagde hij er 9 de ongelukkig5 te 
bevrijd5 en /re$ hij nog e5 tijd lang   
teg5 geweldige /orm5 en g$urig5 op/& van
 zijn volk2 ma> krankte en uitputt+     
wi]p5 hem n$]4 ,dank zij de             
teg5woordigheid van gee/1 door zijn     
bro$] betoond1 ontsnapte hij het geva>  
van door zijne eig5e s*epel+5 v]moord te
 word54 ,9 di5 treurig5 toe/& viel hij  
te ,/4 ,dom9ique b9n51 en d5 #g;d5      
,novemb] #aeje ke]de hij na> ,spanje    
t]ug4 ,hij 0 neg5-en-ze/ig j>5 oud4  ,9 
,spanje aangekom51 v]nam ,columbus dat  
zijn go$ ge/]nte1 de kon+9 ,isabella1   
ov]l$5 04 ,de kon+ wilde hem ge5 re*t   
v]s*aff54 ,do* de dood 0 niet v]re me]4 
,e5 wre$a>dige krankte sleepte hem ond] 
het lijd5 van vele m>tel+5 t5 grave4 ,d5
 #bj;d5 ,mei van het ja> #aejf ontsliep 
hij met de woord53 ,vad]1 9 uwe h&5     
beveel ik mijn gee/4  ,zoo /i]f deze    
m>tela>4 ,hebb5 zijn tijdg5oot5 het     

hunne g$aan om zijn roem te v]kle951 de 
toejui*+ van het nagesla*t heeft re$s   
lang het bromm5 van d5 haat en d5 nijd  
gesmoord4 ,het groet met gee/drift d5   
v]ov]a>1 die d5 slui] heeft opgeli*t1   
wa>a*t]1 duiz5d5 van j>51 e5 halve w]eld
 9 't v]borg5 sluim]de4 ,humboldt is de 
tolk van di5 gee/drift1 wa> hij         
uitroept3 ,columbus heeft zi*           
v]di5/elijk gemaakt t5 opzi*te van de   
gans*e m5s*heid1 wijl hij e5 one9dig    
aantal nieuwe d+5 aan ha> naspor+ heeft 
ond]worp54 ,het m5s*elijk d5k5 heeft zi*
 door zijn ontdekk+ uitgebreid4 ,aan d5 
aanvang van e5 nieuw5 tijdkr+1 op de    
gr5s wa> de oude w]eld en de nieuwe     
elk&] ontmoet51 /aat deze edele en      
kloeke gee/1 de eeuw behe]s*5d1 die hem 
d5 /oot gaf en die op ha> beurt van hem 
het lev5 kreeg4  ,nu er dan alzoo e5    
beg9 gemaakt 01 g+ m5 ijv]ig voort d5   
boeg na> de nieuwe w]eld he5 te w5d51   
ma> nog /e$s ko/te die voortga&e beweg+ 
moeite en v]driet4 ,welk loon ontv+     
,f]n&o ,cortez voor de uit/ek5de di5/51 

die hij bewees8 ,hetzelfde loon1 dat    
,columbus gewonn5 _h4 ,de v]ov]a> van   
,mexico w]d blootge/eld aan al de       
pijnig+5 van e5 ell5dig re*tsg$+4 ,aan  
het e9de van zijn roemrijke loopbaan1   
leidt hij aan het h( van ,k>el d5       
,vijfde e5 droevig be/aan4 ,voltaire    
v]telt dat hij ge5 gehoor bij d5 keiz]  
kunn5de krijg5 en hem to* will5de       
sprek51 met geweld door de m5igte drong1
 die het keiz]lijke rijtuig omr+de4 ,op 
de vraag van ,k>el wie dit mo*t zijn1 z\
 hij geantwoord hebb53 ,ik b5 de man1   
die u me] kon9krijk5 heeft ges*onk51 dan
 uw voor\d]s u /$5 hebb5 nagelat54      
,nadat ,am]ika ontdekt 01 maakte de     
,portugees ,f]nam ,magalha5s voor het   
e]/ de reis om de w]eld4 ,ook hij _h    
hi]bij veel te /rijd51 re$s vr hij      
uitzeilde4 ,portugees van geboorte1 en  
door zijn vad]l& misk5d1 _h hij 9       
,spanje troo/ gezo*t4 ,hij vond di5 bij 
,k>el ,v2 ma> de ambt5>5 van het m9i/]ie
 van kolonin w>5 kwalijk gez9d jeg5s    
hem4 ,d5 #bb/5 ,octob] #aeah1 to5 hij   

bezig 0 zijn vloot van het noodige te   
voorzi51 w]d het volk teg5 hem opg]uid1 
omdat hij het wap5 van ,ca/ili v]wijd]d 
en door dat van ,portugal v]vang5 z\    
hebb51 t]wijl hij alle5 zijn eig5       
wap5bord aan boord _h gebra*t4 ,het     
s*eelde we9ig ( hij w]d g$ood4  ,k>el ,v
 gaf zijn ong5oeg5 te k5n5 ov] deze     
bejeg5+1 en zorgde dat de to*t spo$ig   
kon aangevang5 word54 ,ma> ond] welke   
treurige vooruitzi*t5 begon deze e]/e   
reis om de w]eld6 ,magalha5s moe/1 om   
aan d5 w5s* van d5 kon+ te gemoet te    
kom51 ond] zijne s*epel+5 e5 man opnem51
 die bijna ev5veel gezag _h als hijzelf4
 ,dit 0 ,juan de ,c>?ag5a1 die d5 titel 
van ,inspecteur ,g5]aal droeg en        
gezagvo]d] 0 ov] het d]de s*ip d] vloot4
 ,hij 0 door e5 ma*tig gee/elijke       
aanbevol5 en haatte ,magalha5s4 ,nog e5 
&] vij& moe/ hij aan boord van zijn eig5
 s*ip duld51 en wel e5 l&g5oot1 ,e/evan 
,gomez4 ,zoo vond de groote ze]eizig]   
zi* omr+d1 niet van tr\we vri5d5 en     
m$e>beid]s1 op wie hij rek55 kon1 ma>   

van naijv]ige m$$+]s1 die e5 /ill5 wrok 
teg5 hem koe/]d54  ,nauwelijks 0 de     
vloot uitgezeild--dit ges*i$de d5 #bj/5 
,septemb] #aebj--( ,juan de ,c>?ag5a    
begon het gezag van d5 opp]bevelhebb] te
 ond]mijn54 ,hij sprak ,magalha5s op    
vrijpo/ige wijze1 als zijn gelijke1 aan 
en w]d van dag tot dag aanmatig5d]4 ,e5s
 zelfs waagde hij 't1 9 teg5woordigheid 
van e5ige matroz51 ,magalha5s met       
dreig5de woord5 aan te vall54 ,to5      
begreep deze dat hij h&el5 moe/4 ,hij   
greep zijn teg5/&] 9 de bor/ en sloeg   
hem 9 de boei51 als d5 m9/5 matroos4    
,m5 0 to5 nog op de ku/ van ,gu9ea4     
,magalha5s /ak d5 ,oceaan ov]1 w5dde d5 
boeg na> ,brazili en kwam 9 ,decemb]    
#aebj 9 de baai van ,rio de ,janeiro4   
,v]volg5s zeilde hij langs de           
,am]ikaans*e ku/ voort1 9 de hoop van   
di5 doorto*t te v9d51 di5 hij 9 het     
,zuid5 v]wa*tte en die lat] voor altijd 
zijn naam z\ drag54 ,het k\de seizo5 0 9
 aanto*t en ,magalha5s wilde 9 de hav5  
van ,san ,julian ov]w9t]52 ma> nu begon 

de bemann+ te morr54 ,te midd5 van de   
kale1 somb]e1 k\de gewe/51 wa>9 zij zi* 
bevond51 w]d5 vel5 mo$eloos en gav5 hun 
v]lang5 te k5n51 om d5 boeg na> ,spanje 
te ke]54 ,magalha5s /ond als e5 rots4   
,ge5 bidd51 ge5 dreig5 v]mo*t5 hem aan  
het wankel5 te br5g54 ,hij gaf te k5n5  
dat hij liev] /]v5 wilde1 dan met s*&e  
na> ,seville w$]ke]51 en met zijn       
ve]kra*t en mo$ wi/ hij de we]b>/ige    
s*epel+5 te b$w+54  ,het op5lijke gemor 
nam e5 e9de2 ma> 9 /ilte bleef de       
teg5w]k+ woel5 en weldra brak zij       
geweldig los1 ond] voorgang van e5 pa>  
(fici]51 ,luiz de ,m5doza en ,gasp>d de 
,quesada4 ,e5 blo$ig tooneel volgde4    
,magalha5s1 aan zi* zelv5 ov]gelat51    
moe/1 z\ hij niet als sla*t(f] vall51 de
 opro]ig5 vell54 ,hij besloot tot het   
laat/e1 en zond op ,luiz de ,m5doza e5  
welv]tr\wd man af1 ,gonzalo ,givet de   
,esp9oza4 ,deze ov]h&igde d5 (fici] e5  
brief1 wa>9 de opp]bevelhebb] hem voor  
zi* daagde4 ,luiz de ,m5doza weig]de te 
v]s*ijn5 en spotte met dit bevel4 ,ma>  

to5 wi]p ,esp9oza zi* op hem en /iet hem
 zijn dolk 9 d5 hals4  ,magalha5s g+ met
 zooveel kra*t1 bekwaamheid en /\!id op 
d5 +eslag5 weg voort1 dat hij de        
opro]ige bemann+ d] ,victoria en        
,tr9idad spo$ig tot gehoorzaamheid      
dwong4 ,gasp>d w]d on?o(d4 ,de lijk5 d] 
sam5zwe]d]s w]d51 t5 aans*\w5 van al het
 volk1 aan wal gebra*t1 en da> las n d] 
(fici]5 hun vonnis4  ,to5 deze daad van 
hoog gezag volbra*t 0--e5e daad1 die1   
hoe v]d$igba> ook1 de nag$a*t5is van d5 
bevelhebb] niet tot e]e /rekt--w]d ,san 
,julian v]lat54 ,na d5 op/& van m5s*5 te
 hebb5 door/aan1 _h hij met di5 d]      
elem5t5 te do54 ,met veel moeite en ond]
 groote gev>5 b]eikte hij ,vuurl& en    
ontdekte de zee/raat1 die zijn naam     
draagt en d5 doorto*t1 wa>van hij       
g$roomd _h4 ,d5 #bg/5 ,novemb] #aebj    
zette hij ko]s na> het ,noord-,oo/5 en  
dreef 9 die groote wijde zee1 die to5   
zoo kalm 01 dat m5 hem de ,/ille        
,zuidzee noemde4 ,hi] ontdekte hij de   
,m>ian5 en zette e9delijk op het eil&   

,zeb\ voet aan wal1 om er de s*ep5 van  
leefto*t te voorzi54 ,de vor/ van dit   
eil& ontv+ de vreemdel+5 met alle teek55
 van toeg5eg5heid4 ,magalha5s zo*t de   
inboorl+5 tot het ,*ri/5dom te beke]5 en
 b\wde zelfs e5 k]k1 ma> hij beg+ de    
groote f\t van d5 vor/ van ,zeb\ aan te 
/ell5 tot ho(d en le5he] van al de &]e  
vor/5 van het eil&4 ,deze wild5 niets   
wet5 van die europees*e aanmatig+52 n   
van h51 de kon+ van ,mactan1 bra*t e5   
leg] op de be5 van niet m9d] dan        
zesduiz5d man1 en v]zette zi* da>mee    
teg5 de vreemde indr+]s4  ,magelha5s    
moe/ nu krijg vo]54 ,met e5 h&vol volks 
trok hij teg5 d5 kon+ van ,mactan op2   
ma> vond het gehu*t1 wa> deze zijn      
resid5tie _h1 v]lat5 en /ak het 9 br&4  
,nu kwam5 de ,indian5 opzett5 en        
begroett5 de ,spanja>d5 met /e55 en     
pijl51 en dat wel met zooveel hevigheid 
en met zulk e5 ov]ma*t1 dat ,magalha5s  
d5 t]ugto*t aannam en de s*ep5 opzo*t4  
,jui/ z\ hij zi* met de zijn5 9 de      
sloep5 begev51 to5 e5 /e5worp hem het   

be5 v]brijzelde en hem ne]velde4 ,e5    
,indiaan maakte met e5 spe] e5 e9d aan  
zijn lev54 7#bg ,april #aeba47  ,zoo    
/i]f ,magalha5s2 ma> zijn taak 0        
volbra*t4 ,de groote vraag hoe de reis  
te mak5 om de w]eld 0 opgelo/4  ,hoe    
nad] wij kom5 aan d5 nieuw]5 tijd1 des  
te me] zi5 wij deze ontdekk+5 d5 /oot   
gev5 tot nieuwe ond]zoek+/o*t54  ,e]/   
op5t ,am]ika1 van het noord5 tot het    
zuid51 d] w]eld e5 bre$e baan2 /raks    
doemt het groote va/el& van ,au/rali op1
 met de eil&5 d] ,/ille ,zuidzee1 en ook
 het geheimz9nig ,afrika1 het groote    
vraag/uk van zoovele eeuw51 op5t zijne  
poort5 voor de bes*aafde w]eld4         
,e9delijk zijn het sle*ts de twee pol51 
die1 t5 zuid5 en t5 noord5 door         
ondoordr+ba> ijs v]sp]d1 het m5s*elijk  
ond]zoek t>t54  ,de ,pool/rek51 die als 
het w>e de spil d] a>de aan h>e uite9d5 
omgev51 mak5 ?ans e5 punt uit van       
volh>d5d ond]zoek4 ,engel&1 ,zw$5 en    
,n$]l& /oom5 en zeil5 er he5 om l& en   
zee te ond]zoek54 ,met "n is het de     

,noordpool die m5 me] en me] zoekt te   
nad]54 ,en heeft ?ans ,nord5skjld e5 weg
 gevond5 noordwa>ts na> ,*9a4 ,eeuw5    
re$s gel$5 is deze met zelfv]loo*5+ en  
mo$ gezo*t4  ,de weg1 die na> de        
,noordpool vo]t1 is als omzoomd met de  
lijk5 d] held51 die ge/orv5 zijn4 ,moge 
ook ,n$]l&s vlag ,euroop d5 doorto*t    
niet gewez5 hebb5 door het ijzig ,noord 
na> het z5g5d ,oo/1 to* hebb5 de        
,n$]l&]s behoord tot de e]/e            
,noordpoolva>d]s1 gelijk wij ?ans       
gelukkig w$] ook behoor5 tot de laat/e4 
,ook ons volk heeft er zijne held5 bij  
v]lor51 m>tel>5 voor het vad]l& en voor 
d5 vooruitgang4 ,bal?az> ,m\*]on van    
,middelburg vatte het plan op--e5 plan  
re$s door de ,engels*5 geopp]d ma>      
opgegev5--om d5 noordelijk5 doorto*t te 
zoek5 na> ,*9a en ,indi4 ,zijn plan     
leidde tot het uitru/5 van e5 kle9      
eskad] ond] ,cornelis ,cornelisz ,nay   
van ,enkhuiz5 en ,willem ,b>5tz4 ,zij   
z\d5 beproev5 b5oord5 ,novaja ,zemlya e5
 op5 va>wat] te v9d54 ,de s*ep5 s*eidd5 

zi* van elk&] en ,b>5tz v]k5de de we/ku/
 van het g5oemde eil& tot aan ,kaap     
,nassau4 ,hi] /iet hij op het ijs en    
ke]de t]ug4 ,nay 0 voortg$rong5 door de 
zee/raat bezuid5 ,waigatsj1 die hij     
,/raat ,nassau noemde1 zeilde de        
,k>a-,zee 92 en me55de dat hij het op5  
va>wat] na> ,*9a al gevond5 _h1 ke]de   
hij met blijde tijd+ na> het vad]l&     
t]ug1 tegelijk met ,b>5tz1 di5 hij op d5
 t]ugweg ontmoette4 ,na e5 mislukt5 to*t
 9 #aeie1 w]d 9 #aeif door de /ad       
,am/]dam e5 d]de to*t uitg]u/ ond]      
,jacob van ,heemsk]k1 ,willem ,b>5tz en 
,jan ,cornelis ,rijp4 ,op dez5 to*t     
ontdekt5 onze zeeva>d]s ,spitsb]g51 't  
welk zij voor ,gro5l& hield5 en zeild5  
we/elijk op tot #gi #cj'2 ma> al spo$ig 
g+5 de twee s*ep5 elk zijn eig5 weg4    
,rijp wilde re*t/reeks na> het oo/5     
doordr+51 ,b>5tz ,novaja ,zemlya a&o54  
,rijp ke]de onv]ri*t] zake na> het      
vad]l& t]ug4 ,b>5tz b]eikte zijn doel en
 vo] de ,we/ku/ van ,novaja ,zemlya 9   
noordelijke ri*t+ langs en de ,noordkaap

 om4 ,to5 hij v]d] oo/wa>ts op wilde1   
w]d hij door het drijfijs g5oopt aan de 
,oo/ku/ van het eil& e5 bo*t b9n5 te    
loop51 wa> hij ov]w9t]de4 ,hi] v]duurd5 
de reisg5oot5 de bitt]/e k\de4 't ,0 de 
e]/e poolw9t] die door ,european5 w]d   
doorgebra*t4 ,en d] to*tg5oot51 ,g]rit  
de ,ve]1 heeft al dit lijd5 bes*rev51 en
 niem& zal zond] a&o5+ het e5v\dig en   
v]hev5 naieve v]haal dez] ov]w9t]+ lez54
 ,zij b\wd5 zi* e5 h\t5 hut1 het        
zoog5aamde ,beh\d5 ,huijs1 sleept5 er 91
 wat hun di5/ig kon zijn1 rookt5 er hun 
pijp1 at5 er hun smakeloos geword5      
provi& ( de met lev5sgeva> ges*ot5 b]51 
ma> v]lor51 ond] al hun komm]1 hun go$5 
luim niet1 al zat5 zij ook a*t ma&5 lang
 9 dui/]nis en al hoord5 zij ook niets  
dan het d(fe1 somb]e gehuil van d5 /orm4
 ,de ontb]+ klom dag aan dag4 ,e9delijk1
 d5 #ad;d5 ,juni1 brak5 de reizig]s 9   
twee op5 boot51 die zij zelv5 geb\wd    
hadd51 door het ijs1 zeild5 de op5 zee 9
 en ontmoett5 ,rijp1 die 9 ,novemb] met 
h5 9 het vad]l& t]ugkwam4  ,d5 #bj/5    

,juni 0 ,b>5tz ov]l$51 het oog op de    
ka>t en de plann5 van d5 t]ugto*t met   
zijne mann5 besprek5d4 ,mij dunkt1 het  
zal met mij niet lang dur56 ,zoo sprak  
e5ige oog5blikk5 voor zijn dood de      
mo$ige man1 man niet van woord51 ma> van
 dad51 e5v\dig 9 zijn pli*tsbetra*t+ en 
9 zijn /]v54 't ,leek dit kloeke gesla*t
 volkom5 natuurlijk1 dat het tot 9 ,juni
 s*ip en lad+ 9 het ijs bleef bewak5 en 
zijn lev5 er voor zette4 ,het /]ft niet 
als e5 held 9 melodrama1 ma> gaat /il   
da>he5 9 de groote ru/1 held door mo$1  
en nog e5s held door zijn e5v\d4  ,bij  
het v]trek uit het ,beh\d5 ,huijs _h    
,b>5tz e5 /uk opge/eld1 e5 kle9 c$elk51 
wa>op e*t] me] /ond dan 9 m5ig boek4    
,het bevatte het korte v]haal van de    
lotgevall5 d] reisg5oot54 ,m5 de$ het 9 
e5 krui?oorn en h+ het op 9 d5 s*oor/e51
 op avontu] (f] yemant na h5 quame1 dat 
di5 wet5 mo*t1 wat hun bejeg5t 0 en hoe 
't h5 gegaan hadde4  ,b>5tz' ,beh\d5    
,huijs bleef op het /r& van de          
,i,jshaven niet m9d] dan #bgh j>5 v]lat5

 en onopgem]kt /aan4 ,do* d5 #g;d5      
,septemb] #ahga kwam er yem& na h51--het
 0 de ,noors*e kapite9 ,c>ls54 ,hij vond
 de ov]blijfsel5 van het huis nog ov]e9d
 /aan1 de slaapplaats51 de holl&s*e     
klok1 helleba>d51 muskett51             
tafelg]e$s*ap1 alles1 zooals de ,ve] het
 bes*rev5 _h4 ,met e]bi$ trad de ,noor  
de e5zame hut b9n51 wa>bov5 zooveel /orm
 0 he5gegaan1 wa>b9n5 zulke mo$ige en   
tr\we h>t5 geklopt hadd54 ,c>ls5 nam    
e5ige zak5 mee1 die door e5 ,engels*man1
 lat] door het ,n$]l&s*e g\v]nem5t1 w]d5
 ov]g5om54 ,vijf j>5 lat] kwam ,*>les   
,g>d9]1 e5 ,engels*man1 op ,nova ,zemlya
 en bra*t e5 twe$e lad+ voorw]p5 mee1   
die de edelmo$ige v9d] aan ons l& t5    
ges*5ke gaf4 ,?ans prijk5 deze          
onwa>de]b>e ov]blijfsel5 9 d5 ,haag1 9  
de modelkam]s d] kon9klijke m>9e1       
blijv5de lijd5s- en zegeteek55 van ons  
voorgesla*t1 blijv5de v+]wijz+5 voor het
 nagesla*t4  ,9 d5 aanvang van de       
zev5ti5de eeuw zeilde e5 engels*        
zeeva>d]1 ,h5ry ,hudson g5aamd1 met e5  

kle9 va>tuig de ,oo/ku/ van ,gro5l&     
langs1 en kreeg e5 deel van ,spitsb]g51 
door hem ,nieuw-,l& g5aamd1 9 het       
gezi*t4 ,9 ,am]ika ontdekte hij de rivi]
 en de baai die ?ans zijn naam drag54   
,ontzett5d 0 zijn lev5se9de4 ,hij 0     
nauwelijks e5 nieuwe baai van           
,noord-,am]ika +ev>51 (1 t5 gevolge van 
d5 lang5 duur d] reis1 begonn5 de       
lev5smiddel5 te ontbrek54 ,het          
s*eepsvolk kwam 9 op/& en de kapite9    
w]d1 met zijn zoon en e5 pa> matroz51 9 
e5 sloep aan de golv5 prijs gegev54 ,m5 
heeft nimm] iets van de ongelukkig5     
v]nom51 die laagh>tig v]zaakt en v]rad5 
w]d54  ,wie k5t d5 naam niet van ,john  
,frankl9 en t5 m9/e niet e5igsz9s zijn  
treurige ges*i$5is8 ,9 #ahjj bij de     
engels*e m>9e 9 di5/ getr$51 woonde     
,frankl9 ond] ,nelson d5 zeeslag bij    
,kopp5hag5 bij en nam deel aan e5       
ond]zoek+/o*t 9 ,au/rali1 op welk5 hij 9
 #ahjc bij e5 s*ipbreuk dreigde om te   
kom54 ,bij ,trafalg> /re$ hij met mo$ en
 beleid4 ,9 #ahjd w]d hij gewond bij het

 beleg van ,nieuw-,orleans1 hetwelk door
 ,jackson met held5mo$ v]d$igd w]d4     
,s9ds #ahah wijdde ,frankl9 zi* aan de  
,noordpoolva>t1 en 9 #ahai de$ hij1 9   
gezels*ap van ,ri*>dson1 ,hood1 ,back en
 ,hepburn1 te voet en ond] ongehoorde   
ell5de1 e5 v]k5n+/o*t langs het         
,noord]/r& van ,am]ika1 en wel ov] e5   
l5gte van niet m9d] dan #ijj kilomet]s4 
,de mo$ige reizig]s vord]d5 niet dan    
langzaam ov] de uitge/rekte             
sneeuwwoe/ijn51 die hi] en da> door     
diepe ravijn5 doorsn$5 w]d54 ,zij w>5   
zoo uitgeput1 dat sommig5 er het        
bewu/zijn bij v]lor54 ,back w]d met drie
 man vooruitgezond51 om de hulp 9 te    
roep5 van de bezett+ van het =t         
,ent]prise1 bij het ,slav5me]4          
,ond]tuss*5 toog ook ,frankl91 die zi*  
h]/eld gevoelde1 met de re/ d]          
to*tg5oot5 v]d] voort door de sneeuw4   
,hij kon daags ma> #e ( #f mijl5        
vooruitkom54 ,twee mann5 van ,canada    
bezwek5 en m5 deelde ond] elk&] de      
s*o5zol54 ,ri*>dson1 e5 engels* matroos 

en e5 d] ,iroqueez51 die deel nam5 aan  
d5 to*t1 moe/5 9 e5 t5t a*t]blijv54     
,frankl9 zette zijn wanhopig5 to*t      
voort4 ,e9delijk kreeg m5 het =t 9 het  
gezi*t4 ,helaas6 het 0 ontruimd geword51
 en er 0 niets te v9d54 ,zoo v]vloog    
alle hoop1 op het oog5blik wa>op de     
mo$ige ond]zoek]s zi* g]$ wa&54 ,zij    
zag5 elk&] aan en zond] te sprek5 b>/t5 
de held5 9 tran5 uit4 ,met drie man     
bleef ,frankl9 9 het =t en kookte soep  
van e5ige be5d]51 die ond] e5 hoop      
vuilnis w>5 a*t]gelat54 ,twee dag5 lat] 
zag hij dokt] ,ri*>dson met d5 matroos  
,hepburn nad]51 die ond] weg v]nom5     
hadd51 dat de ,iroquees ,mi*el d5 he]   
,hood _h v]moord en die nu op hun beurt 
d5 ,iroquees hadd5 g$ood4 ,zoo voegde   
zi* ook nog de misdaad bij alles wat zij
 l$53 hong]1 k\1 ell5de en v]lat5heid6  
,d5 #a/5 ,novemb] /i]v5 nog twee        
,canadeez54 ,e9delijk1 op d5 #g;d5      
,novemb]1 t]wijl ,frankl9 zi* re$s      
tra*tte te gew5n5 aan het d5kbeeld1 dat 
hij met het ov]blijfsel zijn] to*tg5oot5

 van hong] z\ moet5 /]v51 zie1 da> kwam5
 ,indian5 aan1 belad5 met ov]vlo$ van   
lev5smiddel51 gezond5 door d5 he] ,back4
 ,m5 moet 9 het v]slag van ,frankl9's   
reis het e5v\dig en h>tv]s*eur5d v]haal 
en dez5 gans*5 to*t lez51 om d5 mo$1 de 
groo!id van ziel1 de zelfv]loo*5+ te    
bewond]51 bij dit alles to5 t5 toon     
gespreid--ne51 9 het v]borg5 ge(f]d4 ,en
 wil m5 wet5 wat deze mann5 waagd51 dan 
moet m5 zi* e5igsz9s e5 voor/ell+ kunn5 
mak5 van de ku/5 van ,noord-,am]ika1    
zooals die to5 t] tijde w>54  ,e5       
engels*e ,maats*appij1 ruilh&el will5de 
drijv5 met de ,esquimo's1 _h zi* 9 deze 
gewe/5 geve/igd1 9 ell5dige h\t5 hutt51 
bov5 welke de engels*e vlag woei4 ,de   
v]s*ill5de po/5 van deze maats*appij    
bevond5 zi* hi] en da> langs die        
onmetelijke ket5 van m]51 die zulk e5   
eig5a>dig k>akt] le55 aan dit g$eelte   
van ,noord-,am]ika4 ,sneeuw1 k\de1 al de
 ong5ade van het ,noord51 he]s*5 hi] 9  
deze groote ijswoe/5ij54 ,hi] hadd5     
,frankl9 en de zijn5 soms niets &]s dan 

wat pemmican te et51 e5 soort van gep]/ 
vlees*1 dat zij1 om d5 maag te vull51   
gebruikt5 met e5 soort van mos4 ,hoe is 
het mogelijk dat mann51 die e5s zulke   
m>tel+5 hebb5 ond]gaan1 zi* t5 twe$emale
 aan zulke gev>5 wag56 ,ma> ,frankl9    
behoorde tot die m5s*51 die zi* door    
niets lat5 afs*rikk54  ,9 #ahbe ond]nam 
,frankl9 e5 twe$5 en vru*tba>d] to*t4 ,9
 #ahde waagt hij zi* nog e5s 9 de       
onbek5de oord5 en raakt v]dwaald (      
gevang5 te midd5 van ijsb]g51 die hem d5
 weg v]sp]r54 ,al?ans hij is 9 #ahde    
voor altijd v]dw554 ,m5 weet met welk e5
 toewijd+1 welk e5 bezorgdheid1 welk e5 
onv]moeide volh>d+ ,lady ,frankl91      
ge/eund door ha> l&1 a*t]e5volg5s e5    
gans*e reeks van ond]zoek+/o*t5 heeft   
uitg]u/ t] naspor+ van ha> man4         
,heldhaftige pog+5 zijn 9 het w]k ge/eld
 om hem te v9d51 ma> zij zijn te v]geefs
 gewee/4 ,e]/ 9 #aheg en #ahei heeft m5 
op ,kon+ ,willems ,l& de lijk5 en &]e   
ov]blijfsel5 van de mo$ige mann5 mog5   
v9d54  ,frankl9 0 e5 man van groot5 mo$1

 ma> ook van groote go$heid4 ,zijn vri5d
 ,p>ry zeide van hem3 't ,0 e5 man die  
het geva> nimm] d5 rug toeke]de en      
da>bij zulk e5 week h>t _h1 dat hij ge5 
mug z\ dood54  ,op d]gelijke wijze is de
 ,frans*man ,jules de ,blosseville      
v]dw55 en omgekom54 ,9 #ahcc s*eepte hij
 zi* 9 op la ,lilloise1 wa>mee hij als  
comm&ant de reis na> ,gro5l& de$4 ,hij  
teek5de de ka>t5 van het zuidelijk      
g$eelte van dit l&1 wa> hij bov5di5     
belangrijke wa>nem+5 de$ t5 opzi*te van 
d5 magneet4 ,het laat/e wat m5 van hem  
v]nom5 heeft is1 dat hij1 door het ijs  
g$wong51 erg5s te ,vapna ,fjord 0 b9n5  
gevall54 ,m5 heeft no* van hem1 no* van 
zijne bemann+ ooit iets v]nom5 ( e5     
spoor gevond54    ,van de               
,noordpool/rek51 met hun eeuwigdur5d ijs
 en sneeuw1 met hun eeuwig grijs en wit1
 hun k\ en hun klapp]t&51 na> ,afrika's 
tropis*e gewe/51 met hun bont5 dos en   
weeld]ig5 groei en /ikk5de hitte1 is    
zek] e5 g$u*te ov]gang4 ,ma> de         
m5s*elijke ond]zoek+sgee/ en mo$ v9d5   

wij er op gelijke wijze v]teg5woordigd4 
,e5 d] e]/51 die ,europa v]lat5 heeft om
 de /rek5 van ,midd5-,afrika te         
ond]zoek51 is ,r5 ,caill gewee/4 ,hij   
w]d 9 #agii te ,maug1 9 ,frankrijk1     
gebor54 ,spo$ig wees1 w]d hij door e5   
oom opgevo$ en na> s*ool gezond54 ,op   
vijfti5j>ig5 leeftijd viel hem e5       
exempla> van ,danil de ,foe's ,rob9son  
,crusoe 9 h&51 en dit boek wekte zijn   
v]beeld+skra*t 9 zulk e5 mate op1 dat de
 zu*t na> avontur5 en reiz5 hem ge5 ru/ 
liet4 ,zijn lev5sroep+ 0 gevond51 zijn  
toekom/ afgebak5d4 ,hij _h hoor5 zegg5  
en gezi5 dat de ka>t5 van ,afrika groote
 on+evulde vakk5 toond51 wa> l&5 lag51  
die nog ontdekt moe/5 word54 ,hij 0 #af 
ja>1 hij _h #fj francs op zak--en       
v]trok4  ,te ,ro*e=t lag5 twee s*ep5    
g]e$1 de ,loire en de ,m$usa1 beid5 na> 
,s5egal be/emd4 ,_h hij zi* op de ,m$usa
 +es*eept1 hij z\ met zoovele &]5       
omgekom5 zijn bij e5 d] vreeselijk/e    
tooneel51 die de zee ooit heeft         
opgelev]d4 ,de s*ipbreuk d] ,m$usa      

behoort tot die v]s*rikk+51 die niet    
li*t uit het geheug5 d] m5s*5 zull5     
v]dwijn54  ,op de ,loire kwam ,caill go$
 en wel te ,s5egal4 ,hij trok na> ,sa9t 
,l\is1 bezo*t ,guadal\pe en nam als     
vrijwillig] deel aan d5 to*t van        
,p>t>rieu door de gewe/5 van ,gjol(1    
,f\tah en ,bondoe4 ,hi]na kwam ,caill   
na> ,frankrijk t]ug1 om zi* te lat5     
g5ez5 van de koorts4 ,ma> nauwelijks 0  
hij de s*ade1 door zijn ond]nem+szu*t   
aan zijn gezondheid toegebra*t1 te bov51
 ( hij v]trok w$] na> ,s5egal en bood   
b>on ,rog] zijne di5/5 aan4 ,rog] 0 e5  
groot bevord]a> van ontdekk+sreiz54     
,niet zond] moeite kreeg ,caill e5ige   
koopw>5 m$e en met dez5 begon hij te    
reiz5 ond] de ,moor5 van d5 /am ,b]k]ah4
 ,al v]d] dwal5de1 van kamp tot kamp1   
kwam hij na #h ma&5 me] dan #bjj        
kilomet]s t5 noordwe/5 van ,polos4      
,nauwelijks 0 hij te ,sa9t ,l\is t]ug ( 
hij ond]nam e5 reis na> ,tomboctoe4  ,r5
 ,caill 0 ge5 man van aanzi5 en _h ev5m9
 aanbevel+sbriev5 9 zijn zak4 ,zijn     

p]soon boezemde het v]tr\w5 91 dat i$]  
avonturi] z\ inboezem54 't ,0 te        
v]geefs1 dat hij om nieuwe koopw>5      
vroeg4 ,m5 weig]de hem zelfs e5 paspoort
 na> de engels*e n$]zett+5 van de       
,gambie4 ,van ontmo$ig+ wi/ deze kloeke 
volh\d] niet4 ,hij v]trok te voet1      
b]eikte ,gorea ,si]ra ,leone en w5dde   
zi* tot d5 gezaghebb] van ,freet[n4 ,na 
de v]n$]+ e5] nieuwe weig]+ te hebb5    
ond]vond51 w]d ,caill nu koopman 9      
indigo1 nam het arabis* ko/uum aan1 gaf 
zi* uit voor e5 jong ,egypt5a> van      
,alex&ri1 en ond]nam gans* alle51 zond] 
hulp1 zond] bes*]m+1 zond] &]e          
hulpmiddel5 dan die van zijn eig5       
gee/kra*t en wil1 e5 to*t1 wa>voor      
zoovele &]e reizig]s met de be/e        
aanbevel+5 en hulpmiddel5 w>5           
t]ugg$e9sd4  ,r5 ,caill v]trok d5 #ai;d5
 ,april #ahbg van ,kak\ty en w]d spo$ig 
v]get54 ,ma> om/reeks het midd5 van het 
volg5de ja> w]d de gele]de w]eld door e5
 belangrijk feit 9 beweg+ gebra*t4 ,e5  
,frans*man1 die te ,t\lon onts*eept 01 0

 doorg$rong5 9 de nog onbezo*te en      
geheimz9nige /rek5 van ,midd5 ,afrika4  
,hij kwam van ,tomboctoe4 't ,0 ,caill4 
,zijn aankom/ 0 e5 w>e gebeurt5is4 ,i$] 
ond]vroeg d5 reizig]1 die geheel op zi* 
zelf dit groote vraag/uk d] l&ontdekk+  
_h opgelo/1 en het ,a>drijkskundig      
,g5oots*ap van ,p>ijs k5de hem d5 prijs 
toe1 be/emd voor d5 reizig]1 die        
,tomboctoe z\ hebb5 bezo*t4 ,to5 m5     
v]nam op welke wijze ,caill er 9        
geslaagd 0 zulke uitkom/5 te v]krijg51  
w]d5 zijn mo$ en volh>d+ om het ze]/    
g]oemd--wat zij v]di5d54 ,na het l& van 
,inanke1 ,t\ta1 ,gjalo1 ,baleija en     
,amana te zijn doorgetrokk51 0 hij d5   
,nig] ov]ge/ok51 wat nog niem& g$aan _h1
 en zoo 9 onbek5de /rek5 gekom5 te midd5
 van neg]/amm51 bij welke hij vijf ma&5 
v]blijf hield4 ,hij le$ de vreeselijk/e 
sm>t54 ,het vreemde1 ongezonde en k>ige 
vo$sel1 dat hij gebruikte1 de$ hem      
s*eurbuik en koorts krijg52 hij v]loor  
e5 pa> be5d]5 uit het v]hemelte1 do*    
kwam alle5 door zijn groote wilskra*t en

 zijn /]k ge/el dit alles te bov54 ,d5  
#i;d5 ,janu>i #ahbh _h ,caill zijn      
gezondheid h]kreg51 en zo*t nu langs e5 
geheel nieuw5 weg d5 ,nig] op bij ,gj5y4
 ,na e5 ma& lang duiz5d gev>5 te hebb5  
doorge/aan1 kwam hij te ,tomboctoe aan4 
,ma> om t]ug te ke]5 wilde hij de       
woe/ijn door4 ,ond]tuss*5 tot ell5de1 ja
 tot d5 b$el/af v]vall51 s*oot hem niets
 &]s ov] dan zi* bij e5 k>avaan aan te  
sluit5 en e5 pa> ma&5 lang t5 doel te   
/aan aan all]lei smaad en kwade bejeg5+4
  ,9 ,frankrijk t]uggekom51 kreeg hij   
zijn v]di5de loon4 ,hij w]d ridd] van   
het legio5 van e]2 het v]haal zijn]     
wond]b>e reiz5 w]d op la/ van het       
g\v]nem5t uitgegev51 en m5 bezorgde hem 
e5 ja>geld en e5 ambt bij de adm9i/ratie
 van het l& van d5 ,s5egal4 ,ma> zijn   
ru/ en glorie duurd5 kort4 ,de ziekte   
die hij 9 ,afrika _h opg$aan1 greep hem 
met dubbele wo$e aan en maakte hem tot  
e5 m>tela> te me] van d5 groot5 arbeid  
d] ontdekk+4 ,hij ov]le$ op             
neg5-en-d]tigj>ig5 leeftijd1 op d5      

#ag;d5 ,mei #ahch4  ,wij slaan e5 pa>   
&]e ,frans*5 ov]1 ,mage en ,qu9t91 die  
om/reeks de j>5 #ahfj-ahfi zi*          
v]di5/elijk gemaakt hebb5 door hunne    
ond]zoek+5 tuss*5 d5 ,nig] en d5        
,s5egal1 van welke de e]/e bij zijn     
t]ugkom/ s*ipbreuk le$ en met al zijne  
m$es*epel+5 9 de golv5 omkwam4 ,wie     
v]haalt wat zij te lijd5 hadd5 van het  
klimaat en van de inboorl+51 en welke   
(f]s zij gebra*t hebb5 aan hun zu*t om  
het onbek5de l& te v]k5n58  ,ma> groot] 
mann5 wa*t5 ons1 mann51 die omdat zij   
bet] geslaagd zijn dan &]51 ook groot]  
plaats innem54 ,david ,liv+/one behoort 
zek] ond] deze g]ek5d te word54 ,hij    
speelt de ho(drol op het tooneel d]     
a>drijkskundige ond]zoek+5 en is tev5s  
e5 d] edel/e k>akt]s onz] nieuwe        
bes*av+1 e5 voorbeeld van toewijd+ zo[el
 wa> het de wet5s*ap als wa> het de     
m5s*heid geldt4 ,liv+/one w]d d5 #ai;d5 
,ma>t #ahac te ,blantyre 9 ,s*otl&      
gebor54 ,de b]oemde reizig] heeft zelf  
zijn lev5 bes*rev5 en spreekt met trots 

van zijne voorvad]51 die de e] van het  
gesla*t nimm] v]zaakt54 ,wees e]lijk6 0 
hun devies en het 0 het zijne4 ,ma> hij 
0 me] dan het devies van hem eis*te3 hij
 0 edelmo$ig1 hij 0 go$h>tig en groot   
door de kra*t van zijn wil4 ,van zijn   
ti5de ja> af moe/ ,david ,liv+/one met  
zijn arbeid voorzi5 9 de behoefte van   
het gez91 wa>toe hij behoorde4 ,hij de$ 
het n$]ige w]k van e5 arbeid] 9 e5      
kato5fabriek te ,blantyre4 ,des avonds  
wijdde hij zi* aan zijne /udin4 ,ov]dag 
legde hij zijne boek5 geop5d 9 zijn     
nabijheid1 en bij het dreun5 d] ma*9es  
las hij wat hij er van lez5 kon4        
,hi]aan1 zegt hij1 dank ik het v]mog5 om
 mij gans* en al te onttrekk5 aan al het
 lev51 dat m5 om mij he5 mak5 mag1 en   
ru/ig te zitt5 lez5 ( s*rijv5 te midd5  
van spel5de k9d]5 ( wel van e5 troep    
dans5de en huil5de wild54  ,hij 0 re$s  
neg5ti5 ja> en nog 0 hij ma> wev] op e5 
fabriek4 ,zijn loon1 dat ond]tuss*5 wat 
v]hoogd 01 /elde hem 9 /aat1 's avonds  
e5 zek]5 cursus van g5eeskun/ en        

godsdi5/ bij te won54 ,hij w]d e5 door  
en door godsdi5/ig man1 met e5 kloek1   
mannelijk1 gezond gelo(4 ,zijn vad]l&   
droeg hij e5 innige liefde toe en niets 
kwam hem zoo b5ijdba> voor als zi* toe  
te wijd5 aan de l5ig+ van m5s*elijke    
ell5de4 ,ond]tuss*5 promove]de hij1 na  
volh>d5de /udie1 9 de g5ees- en         
heelkunde4  ,liv+/one _h deze k5nis     
opg$aan1 met het doel ha> di5/ba> te    
mak5 aan het heil d] ,*9eez51 ond] wie  
hij als z5del+ en g5eeskundige arbeid5  
wilde4 ,hij bood zijne di5/5 aan bij het
 z5d+sg5oots*ap te ,lond51 jui/ op      
d5zelfd5 tijd wa>op ,m(fat 9 ,engel&    
t]ugkwam1 na lange j>5 ond] de ,afrikan5
 te hebb5 doorgebra*t4 ,liv+/one won    
go$5 raad 9 bij dez5 uitnem5d5 z5del+1  
en ond]nam op d5 leeftijd van           
zev5-en-tw9tig j>5 e5 z5d+/o*t na>      
,afrika4  ,na e5 lange ze]eis gemaakt te
 hebb51 l&de hij aan de ,kaap1 wa> hij  
e5ige j>5 doorbra*t en met ,m(fat's     
do*t] 9 het huwelijk trad4 ,e5 wa>dig]  
lev5sgezell91 e5 vr\w met me] mo$1      

liefde en toewijd+1 z\ hij n]g5s gevond5
 hebb54 ,liv+/one drong tot het l& d]   
,be*uranas door1 e5 volkje dat nog door 
niem& bezo*t geword5 04 ,van d5 aanvang 
van zijn nieuwe loopbaan af nam hij zi* 
voor de europees*e lev5swijs va>wel te  
zegg5 en zi* teg5 alle v]moei5is te     
v]h>d54 ,zoo ond]nam hij e5 reeks van   
reiz51 van me] dan #acj kilomet]s l5gte1
 't zij te voet1 't zij 9 e5 met oss5   
bespann5 wag54 ,de inboorl+5 hadd5 hem  
e]/ uitgela*5 weg5s zijn we9ig          
indrukwekk5d voorkom54 ,hij is zwak1    
zeid5 zij1 hij h\dt het niet lang uit4  
,ma> ,liv+/one1 die dit oordeel gehoord 
_h1 reisde met v]sneld5 pas voort1 en   
dwong zijne reisg5oot5 te volg51 die    
weldra e]bi$ kreg5 voor zijne kra*t en  
volh>d+4 ,e5 geve*t met e5 aantal       
leeuw51 die voor zijne gewe]s*ot5 op de 
vlu*t g+5 ( g$ood w]d51 maakte bov5di5  
e5 diep5 indruk4 ,e5 dez] di]5 greep hem
 bij d5 bov5>m en v]m9kte di5 zoo1 dat  
het d5 reizig] na di5 tijd /e$s         
moeielijk viel het gewe] te s*\d]51 en  

na zijn /]v5 zijn lijk h]k5d w]d aan de 
spor51 die van de wond5 ov]geblev5 w>54 
,e]/ 9 #ahdi besluit ,liv+/one na> het  
,noord5 van ,afrika te trekk54 ,met de  
he]5 ,murray en ,oswel volgt hij de     
,zoega en b]eikt het ,ngami-me]1 na e5  
af/& van #dhjj kilomet]s te voet        
afgelegd te hebb54  ,9 #ahea waagt      
,liv+/one zi* 9 de nog niet doorreisde  
gewe/5 van de ,mekalodo4 ,hij trekt door
 ,sebitoane1 de ho(dplaats van dit      
gebi$1 dr+t diep] door en /aat v]/eld   
van de s*oone natuurtooneel51 die zi*   
voordo5 aan zijn oog3 weeld]ige l&\w51  
besproeid door rivi]5 en /room51 rijke1 
vru*tb>e dal5 en s*oone m]51 bewoond    
door e5 ru/ige1 nijv]e bevolk+4 ,nu gaat
 het van ontdekk+ tot ontdekk+4 ,na     
groote gev>51 ongehoorde v]moei5iss51   
/e$s nieuwe kra*ts9spann+1 komt hij 9   
#aheb aan de ,we/ku/ van ,afrika1 te    
,sa9t-,paul de ,lo&a1 e5 portugees*     
/ation4 ,hoe voortv>5d ook1 hi] moet hij
 e5 tijd lang v]toev5 en uitru/5 van    
zijn v]moei5iss54 ,hij wordt ern/ig     

krank1 en ma&5 lang /rijdt hij met d5   
dood4 ,ma> het lev5 beh\dt de ov]h&1 hij
 h]/elt en zijne kla*t5 ke]5 w$]4 ,ma> 9
 plaats van nu zi* zelv5 te sp>5 en op  
ru/ te z9n51 vat hij onmiddellijk zijne 
oude reisplann5 w$] op4 ,hij wil ,afrika
 9 zijne gans*e bre$te doorreiz51 vat d5
 to*t mo$ig aan en komt 9 #ahef te      
,quilimane aan ,afrika's ,oo/ku/4  ,na  
dez5 pra*tig5 zegeto*t komt ,liv+/one   
rijk aan ontdekk+5 9 ,lond5 t]ug4 ,ov]al
 jui*t m5 hem toe en de g\d5 e]ep5n+5   
van de ,a>drijkskundige ,g5oots*app51   
zoo van ,p>ijs als van ,lond51 word5 hem
 toegek5d4 ,het v]slag van deze reis    
heeft ,liv+/one zelf opge/eld ond] d5   
titel van ,z5d+sreiz5 en ond]zoek+5 van 
,zuid-,afrika4  ,na dit boek afgew]kt te
 hebb51 trekt hij w$] na> het ,zuid5 en 
gaat op nieuwe ontdekk+5 uit4 ,zijn reis
 na> de ,zambesi zal /e$s m]kwa>dig     
blijv54 ,v]rass+ op v]rass+ valt d5     
reizig] te beurt bij de talrijke /room51
 die deze rivi] vo$51 en de m]kwa>dige  
/rek51 die er door word5 besproeid4 ,ma>

 dit vru*tb>e l& w]d voor ,liv+/one e5  
plaats d] beproev+4 ,hij v]loor er zijn 
tr\we en mo$ige vr\w1 die de kra*t en d5
 mo$ gehad _h zijn lev5sgezell9 en      
reisg5oote te zijn4  ,na op nieuw na>   
,engel& te zijn t]uggeke]d1 wil hij de  
bronn5 van de ,zare zoek51 en hij v]laat
 zijn vad]l& om het nimm] w$] te zi54   
,w$] nieuwe v]ov]+56 ,hij is 9          
geheimz9nige oord5 v]dw551 ma> wordt    
door ,/anley1 d5 kloek5 v]slaggev] van  
de ,new-,york ,h]ald te ,oudjidji1 bij  
het me] ,tanganyika1 w$]gevond54 ,/anley
 bi$t hem de noodige hulp en geeft d]   
w]eld b]i*t aanga&e d5 mo$ig5 ond]zoek]4
 ,zijn kra*t5 zijn uitgeput4 ,to* a*t   
hij zijn taak niet volbra*t en wil hij  
die t5 e9de toe afw]k54 ,9 #ahgb        
v]dwijnt hij1 en me] dan e5 ja> v]loopt 
er1 voor m5 iets van h5 v]neemt4        
,e9delijk we]kl9kt plotsel+ het b]i*t   
dat hij niet me] is1 en gans* ,europa1  
dat het oog op hem geve/igd hield1      
v]s*rikte bij de m>e4  ,9 het e9d van   
,april #ahgc 0 de groote reizig] jui/ de

 mo]ass5 doorgetrokk51 die de ,loeapoela
 van het b]gvlak van ,lobisa s*eidt1 to5
 de noodzakelijkheid hem dwong alda> te 
blijv54 ,zijn gee/ 0 onv]moeid1 ma> zijn
 ge/el 0 ond]mijnd1 zoo door koorts en  
dyss5t]ie als door vijf5tw9tig j>5 van  
afmatt5d5 arbeid en ontb]+4 ,d5 #d;d5   
,mei van g5oemd ja> blies hij1 omr+d van
 e5ige getr\we di5>51 op het b]gvlak van
 ,lobisa d5 laat/5 adem uit4 ,hij 0 #eg 
j>5 oud4  ,de vi]de exp$itie die t]     
opspor+ van ,liv+/one 0 uitgezond51 kwam
 ongeve] e5 ma& vr zijn dood te ,zanzib>
 aan4 ,de luit5ants ,cam]on en ,murphy  
en dokt] ,dillon1 die d5 to*t leidd51   
nam5 zijn lijk 9 ontvang/4 ,d5 #af;d5   
,april #ahgd w]d het op engels*5 bodem  
onts*eept4 ,na> ,london ov]gebra*t1 w]d 
het door ,william ,f]gusson ond]zo*t en 
het be5 van d5 bov5>m1 dat voor d]tig   
j>5 door leeuw5t&5 0 gekneusd1 /elde d5 
dokt] 9 /aat1 de ind5titeit van de      
ko/b>e ov]blijfsel5 te bewijz54  ,op    
,zat]dag #ah ,april #ahgd b]eikte het   
lijk1 te midd5 van e5 ontelb>e en       

e]bi$ig ge/emde m5igte zijn laat/e      
ru/plaats1 de abdij van ,we/m9/]4       
,wanne] m5 de vord]+5 nagaat1 die de    
wet5s*ap aan ,liv+/one dankt1 wordt m5  
van bewond]+ en e]bi$ v]vuld4 ,vr hem   
be/ond er 9 ,afrika e5 gans* onbek5de   
opp]vlakte van niet m9d] dan #c millio5 
vi]kante kilomet]s4 't ,0 e5 e5v\dig5   
jong5 w]kman van ,glasc[ voorbeh\d5 er  
de bak5s te plant5 voor de groote weg5  
d] toekom/ en er te arbeid5 aan de      
bevrijd+ d] inboorl+51 voor welke hij   
zoo go$ als e5 pr(eet en weldo5] 04     
,zijn dood is voor de gans*e maats*appij
 e5 wa> v]lies gewee/4 ,niet elk5 dag   
ontmoet m5 zulke uitv]kor551 die alle   
deugd5 bezitt5 en te gelijk alles durv51
 en ma> al te zeld5 gaat inspann+1      
/rijd1 doodsv]a*t+ en ontb]+ gepa>d met 
e5 toewijd+1 die alle5 het belang van de
 wet5s*ap en de m5s*heid op het oog     
heeft4  ,afrika is het tooneel gewee/   
van de groot/e zelfop(f]+ en toewijd+ op
 het punt van l&ontdekk+4 ,da> zijn3    
,mungo ,p>k1 v]moord ( v]dronk5 te ,b\sa

 aan d5 ,nig]1 9 #ahje2 ,night+ale1     
ov]l$5 aan de koorts1 #ahda2 ,duranton1 
ov]l$5 9 #ahdc2 ,edu>d ,vogel1          
v]rad]lijk v]moord 9 #ahef door d5      
sultan van ,ouada2 en wij mog5 ond]     
deg551 die zi* op dit gebi$ v]di5/elijk 
hebb5 gemaakt1 ook n onz] l&g5oot5 tell5
 en dat wel e5 vr\w3 de welbek5de freule
 ,alex&r9a ,t9ne4 ,het reiz5 0 van ha>  
k9d%eid af ha> elem5t4 ,ha> vad]        
bekle$de ambt5 9 ,engel& en ,sur9ame1 0 
koopman te ,liv]pool1 en reisde s9ds    
#ahdb met zijn vr\w en zijn zev5j>ig    
do*t]tje ,europa door4 ,na d5 dood van  
d5 he] ,t9ne zett5 zijn vr\w en ha>     
do*t] het reiz5d lev5 voort4 ,zoo trokk5
 zij sam5 9 #ahec na> ,spanje1          
,noorweg51 ,itali1 ,egypte1 ,pale/9a en 
,nubi4 ,hi] vond ,freule ,t9ne het      
t]re91 wa>op zij zi* te huis gevoelde4  
,afrika _h ha> /e$s aangetrokk54 ,zij   
vloog er he5 als e5 vl9d] 9 de ka>s1 zoo
 zeide zij4 ,helaas1 zij z\ er zi* de   
vleugels z5g54 ,do* vr ha> dood z\ zij  
e]/ d5 slav5h&el zoek5 te ke] te gaan en

 onbek5de /rek5 bezoek51 de wet5s*ap aan
 m5s*5liefde p>5de4 ,zij doorkrui/e het 
,noord5 van ,afrika1 zij volgde d5      
,nijl2 wa> 0 zij niet8  ,ha> mo$]       
bezweek 9 #ahfb1 ma> ha> gee/ hield /&4 
,e9delijk z\ zij e5 lievel+sd5kbeeld    
v]wez5lijk54 ,zij z\ de ,alg]ijns*e     
,sah>a door1 en tot 9 het h>t van       
,afrika dr+54 ,da>1 wa> ha> als k9d re$s
 de l$ige plek op de ka>t zoo geh9d]d   
_h1 da> wilde zij he54 ,e5s mislukt de  
to*t4 ,zij ke]t na e5 zw>e en moeielijke
 reis van ,m>okko na> ,alex&ri en       
,egypte t]ug4 ,ma> zij geeft het niet   
op1 zij wil na> de ,toe>egs en ,bornoe4 
,zij trekt er he5 met e5 gezels*ap      
,arabi]51 neg]s1 ,so$aneez5 en twee     
blank54 ,de afp]s+5 d] ,toe>egs d$5 me] 
dan e5s one5igheid ont/aan 9 de k>avaan1
 en to5 de eis*5 d] gids5 en d] roov]s1 
die zi* bij het reisgezels*ap aanslot51 
niet me] kond5 word5 +ewilligd1 w]d5 de 
,holl&]s met freule ,t9ne jamm]lijk     
v]moord4 ,freule ,t9ne gaf op al h>e    
reiz5 blijk van groot5 mo$1 van         

onv]moeid5 ond]zoek+sgee/4 ,de e5e to*t 
0 nog niet afgeloop5 ( de &]e w]d       
uitg]u/4 ,e5 w]k1 ,plantae ,t9neanae1   
wa>9 de tropis*e plant5 word5 bes*rev51 
die zij v]zamelde1 blijft getuig5 van   
ha> wet5s*appelijk5 z91 en 9 het h>t van
 m5ige vrijgeko*te1 ja1 bij all51 met   
wie zij 9 aanrak+ kwam1 zal zij blijv5  
lev5 om ha> liefde en ha> groot k>akt]4 
,niet alle5 het ijs van de ,noordpool en
 de z&woe/ijn5 van ,afrika1 ne51 ook &]e
 /rek5 zijn getuig5 gewee/ van wat      
ond]nem+sgee/ en dor/ na> k5nis v]mog54 
,ov]al lokt het onbek5de d5 m5s* aan1 ja
 het s*ijnt hem toe te w5k5 dat hij zal 
kom5 en zi* zelv5 zal (f]54  ,op        
,aziatis*5 bodem /i]f ,francis ,g>ni]4  
,(fici] d] ,frans*e m>9e 0 hij tev5s e5 
d] /\tmo$ig/e voorgang]s en wegb]eid]s 9
 vreemde gewe/54  ,na van #ahff-ahfh aan
 het ho(d e5] ,frans*e exp$itie         
,a*t]-,indi doorreisd en lat] bij het   
beleg van ,p>ijs met zijne m>9i]s       
onv]gankelijke lauw]5 te hebb5 behaald1 
trok hij op la/ van het ,frans*e        

,g\v]nem5t na> het rijk d] ,annamiet5 en
 wel na> ,tong-,k+1 t5 e9de1 zoo        
mogelijk1 de rivi] de ,bo-,ve van de zee
 af tot de gr5z5 van de ,yun-,nan voor  
d5 frans*5 h&el te op554 ,hij _h de     
bes*ikk+ ov] e5 kanone]boot met zes en  
vijftig kopp5 en d]tig infant]i/5 en    
m>9i]s4 ,9 ,octob] #ahgc v]liet hij     
,saigon en kwam 9 ,kua-,kam4 ,de        
annamitis*e ho(d5 en de m&>ijn5 ontv+5  
hem met blijkb>5 teg5z9 en nam5 /raks   
alle mogelijke1 ook de leelijk/e1       
middel5 te baat1 om zi* van h5 te       
ontdo54 ,g>ni] begreep dat hij iets do5 
moe/ om de ,annamiet5 e]bi$ 9 te boezem5
 en nam met niet me] dan #ahj man de    
,citadel van ,ha-,noi 91 die door #gjjj 
man w]d v]d$igd4 ,dadelijk da>op nam hij
 het geheele eil& ,tong-,k+ 9 bezit4    
,e5ig5 tijd lat] e*t] w]d hij zelf 9 de 
ve/+ ,ha-,noi beleg]d en1 bij geleg5heid
 van e5 uitval1 ge/ruikeld zijnde       
laagh>tig v]moord en on?o(d4  ,de e] van
 het e]/ ,au/rali te hebb5 betr$51 komt 
aan de ,n$]l&]s toe1 die het dan ook    

,nieuw ,holl& doopt54  ,9 #afdb zeilde  
,abel ,tasman het groote ,zuidl& om1    
zooals het ook w]d geheet51 en ontdekte 
van ,diem5s ,l&1 zoo g5oemd na> d5      
to5malig5 g\v]neur van ,ne]l&s ,indi4   
,e]/ 9 #aggj v]s*e5 er w$] e5 l&ontdekk]
 van naam1 de b]oemde ,engels*e         
ze]eizig] ,james ,cook4 ,hij b]eikte het
 eil& aan de oo/elijke ku/1 wa> het zoo 
go$ als geheel onbek5d 04  ,james ,cook 
w]d 9 #agbh te ,morton 9 ,engel& gebor54
 ,hij 0 de neg5de spruit van e5         
bo]5kne*t1 w]d a*t]e5volg5s w9kelb$i5de 
en s*eepsjong5 en le]de zi*zelv5 de     
beg9sel5 van het teek551 de ma!sis en de
 /]rekunde4 ,drie mal5 de$ hij de reis  
om de w]eld en telk5s bra*t hij e5 oog/ 
van nieuwe ontdekk+5 mee4 ,op zijn e]/e 
reis1 9 #agfh1 0 hij v]gezeld van twee  
gele]d51 ,banks en ,sol&]1 die op       
,otaiti d5 doorgang van ,v5us voorbij de
 zon z\d5 gadeslaan1 en de$ hij e5      
v]k5n+/o*t langs de ku/ van             
,nieuw-,zeel&4  ,cook kwam ov] de       
,oo/-,indin na> ,europa t]ug en het     

,zuid5 van ,au/rali omzeil5de1 dreigde  
zijn s*ip1 de ,endeav\r1 te /r&54 ,cook 
trad e*t] beh\d5 aan l&1 nam de ku/     
nam5s kon+ ,george ,,iii 9 bezit en     
noemde het gebi$ ,nieuw ,wales4  ,na    
zijn twe$5 to*t1 e5 reis van drie j>51  
volbra*t te hebb51 w]d hem opg$rag5 e5  
nad] ond]zoek 9 te /ell5 na> de l&5 van 
,au/rali4 ,twee s*ep5 w]d5 te zijn]     
bes*ikk+ ge/eld1 de ,resolution en de   
,adv5ture4 ,hij ontdekte                
,nieuw-,cal$oni1 na e]/ de ,nieuwe      
,hebrid5 te hebb5 bezi*tigd1 en bra*t e5
 aantal belangrijke wet5s*appelijke     
m$$eel+5 mee ov] de /rek51 die hij      
bezo*t en de inwon]s1 di]5 en de plant51
 die hij er gevond5 _h4  ,9 #aggf zeilde
 hij voor de d]de maal uit4 ,nu gold het
 de vraag1 ( er1 door het ,noord5 van   
,am]ika he51 e5 weg be/ond van ,europa  
na> ,azi4 ,hij maakte e5 reis om de     
nieuwe w]eld1 b]eikte de ,noordwe/ku/   
van ,am]ika en zo*t nu door de          
,behr+/raat de ,hudsonsbaai te b]eik52  
ma> e5 groote ijsvlakte /elde zi* 9 d5  

weg d] reizig]s1 zoodat zij t]ug moe/5  
ke]54 ,cook g+ w$] langs de ku/ van     
,am]ika1 begaf zi* na> de ,s&wi*-eil&51 
om er te ov]w9t]51 b]eikte ,owaha en    
liet 9 e5 d] baai5 van dat eil& het ank]
 vall54 ,helaas1 hij z\ het er niet w$] 
li*t54  ,cook en zijne reisgezell5      
knoopt5 al spo$ig betrekk+5 aan met de  
inboorl+54 ,nooit nog1 zoo v]kla>de de  
groote zeeva>d]1 heb ik wild5 gevond51  
die zoo we9ig wantr\w5d en zoo vrijmo$ig
 w>5 als deze4 ,zij zond5 de w>51 die   
zij v]koop5 wild51 na> de s*ep51 en     
kwam5 v]volg5s zelv5 op de s*ep5 om d5  
prijs te bepal54 ,ook moet tot hun e]   
gezegd word5 dat zij bij dez5 ruilh&el  
ge5 enkele maal hebb5 gepoogd de        
,engels*5 te b$rieg54  ,ma> dit         
vri5ds*appelijk v]ke] z\ spo$ig door    
twi/ en /rijd word5 afgebrok54 ,de      
inboorl+5 wap5d5 zi* met /e55 en zo*t5  
hunne l&g5oot5 te v]h9d]5 de ,engels*51 
bij het ins*ep5 hunn] gevulde wat]tonn51
 bij te /aan4 ,cook liet vur52 ma> nu   
volgde er zulk e5 ja*t van /e551 dat de 

,engels*5 op de vlu*t g$rev5 w]d51 die  
al zwemm5d zi* 9 veiligheid zo*t5 te    
br5g51 t]wijl de eil&]s d5 sloep        
v]mee/]d54 ,cook1 vreez5de dat zijn     
gezag e5 al te gevoelig5 knak z\ krijg51
 besloot d5 volg5d5 dag aan l& te gaan  
en d5 kon+ met de voornaam/e ho(d5 des  
l&s gevang5 op het s*ip te br5g5 en h5  
als gijzela>s bij zi* te h\d51 zoolang  
totdat de sloep z\ zijn t]uggegev54     
,nauwelijks e*t] 0 hij gel&1 ( hij zag  
zi* met de zijn5 van wild5 omr+d2 w$]   
dreigd5 zij1 en ,cook s*oot er e5 ne]2  
ma> nu volgde e5 groote v]w>r+4 ,de     
wild5 gund5 de ,engels*5 d5 tijd niet   
hunne gew]5 te lad51 zij viel5 op h5    
aan1 zoodat ,cook hun ri$ ordelijk t]ug 
te trekk54 ,hij zelf /elde zi* tuss*5   
zijne makk]s en d5 vij&2 zoo lang hij h5
 9 het oog hield1 durfd5 zij hem niet   
aan1 want zij hadd5 e5 bijgeloovige     
vrees voor hem2 ma> nauwelijks _h hij   
zi* omgeke]d1 om aan de mans*app5 zijne 
bevel5 te gev51 ( hij w]d met e5 dolk 9 
d5 rug getr(f51 en zonk n$] met het     

aangezi*t 9 de zee4 ,nu zett5 de eil&]s 
het op e5 s*reeuw5 en jui*51 en koeld5  
hun wo$e aan het de]lijk v]m9kte lijk   
van d5 mo$ig5 zeeheld1 die /i]f op het  
veld van e]4  ,na ,columbus is ,cook    
zek] de mee/ gevi]de en geliefde        
ze]eizig]4 ,ge5 wond]1 ,cook 0 als      
ges*ap5 voor de roep+1 die hij volgde4  
,hij _h e5 h]culis*e li*aamskra*t1 zijn 
gee/ en k>akt] w>5 als uit metaal       
gegot51 en zijn koelblo$igheid ev5a>de  
zijn gee/drift en zijn ijv]vuur4 ,cook  
_h e5 buit5gewone l5gte4 ,hij mat #a    
met] en #gi c5timet]4 ,zijn gelaat 0    
/r5g van uitdrukk+4 ,hij 0 /ilzwijg5d1  
geh>d en h>dvo*tig2 ma> re*tva>dig 9 d5 
hoog/5 graad4  ,de groote ,/ille        
,zuidzee heeft nog me] m>tela>s aan te  
wijz54 ,la ,p]\se1 e5 frans* zee(fici]1 
w]d om/reeks #aghj door zijn rege]+     
uitgezond51 om de reiz5 van ,cook voort 
te zett5 en e5 doorva>t te zoek5 langs  
het ,noord5 van ,am]ika4 ,met ,de       
,langle z\ hij ongek5de oord5 v]k5n51 e5
 ond]zoek in/ell5 na> de walvis*vang/ 9 

het ,zuid51 en na> de pelt]ij5 9 het    
,noord-,we/5 van ,am]ika1 de nog we9ig  
bezo*te ,we/ku/ van dit w]elddeel       
bezoek51 de zeen van ,*9a en ,japan     
bezeil51 ,au/rali a&o51 en 9 al die     
/rek5 plant5 en metal5 zoek51 de        
inboorl+5 be/ude]51 h&elsv]ke] op554    
,twee fregatt51 de ,b\ssole en de       
,a/rolabe1 lag5 te ,bre/ g]e$4 ,la      
,p]\se z\ ov] het e]/e1 ,de ,langle ov] 
het &]e bevel vo]54 ,la ,p]\se va>de    
kaap ,horn om1 zeilde noordwa>ts op na> 
d5 b]g van ,/4 ,hlie en ontdekte ond]   
&]5 de baai van ,monti4 ,v]d] g+ het    
langs de ,s&wi*-eil&5 na> de            
,filippijns*e eil&51 na> ,japan en de   
,oo/ku/ van ,azi4 ,da> w]d ,de ,langle1 
wijl hij de s*ep5 van v]s* reg5wat] liet
 voorzi51 bij het in/app5 van d5 sloep  
door prauw5 met inboorl+5 omr+d1 die hem
 met knuppelslag5 v]moordd54 ,rob]t de  
,paul ,lamanon1 die als natuurkundige de
 reis m$emaakte1 w]d met elf matroz5 aan
 zijne zijde g$ood4  ,la ,p]\se v]liet  
dit noodlottig oord en l&de d5 #bf/5    

,janu>i #aghc te ,botany-baai4 ,hij     
s*reef e5 lang5 brief aan d5 m9i/] van  
m>9e1 wa>9 hij d5 uitslag zijn]         
ontdekk+/o*t5 en het v]lies zijn]       
reisg5oot5 m$$eelde1 met b]i*t dat hij  
na> ,frankrijk ond] zeil g+4  ,dit 0 la 
,p]\se's laat/e brief4 ,m5 hoorde niets1
 no* omtr5t hem zelv51 no* omtr5t zijne 
s*ep51 totdat 9 #ahbf de engels*e       
zeekapite9 ,pet] ,dillon op de klipp5 d]
 ,hebrid5 de ov]blijfsel5 vond d] s*ep51
 met e5 pa> kanonn5 en ank]s4 ,dit 0    
alles1 wat van de ,a/rolabe en de       
,b\ssole ov]ig 02 ma> 't w>5 welsprek5de
 getuig5 van het vreeselijk e9de van    
dez5 roemru*tig5 zeeto*t4  ,do* wij     
will5 na> ,au/rali t]ugke]54 ,e5 duits* 
ond]zoek]1 ,lei*>dt1 vatte 9 #ahdh het  
plan op de b9n5l&5 te bezoek5 van het   
va/el& van ,au/rali4 ,e]/ slaagde hij er
 91 dit onbek5de l& 9 noord-we/elijke   
ri*t+ te doorsnijd51 da>bij e5 weg      
aflegg5de van #cjjj kilomet]s4 ,hi]door 
aangemo$igd1 vatte hij het plan op het  
eil& 9 zijn groot/e bre$te1 van het     

,we/5 na> het ,oo/51 te doorkruis54 ,hij
 v]trok 9 het beg9 van #ahdh van        
,brisbane en b]eikte de rivi] de        
,cagoon1 die #dhj kilomet]s van de zee  
ligt4 ,ma> s$]t ontv+ m5 ge5 tijd+ van  
d5 mo$ig5 reizig]4 ,ti5 j>5 lat] vond5  
de gebro$]s ,gregory e5ige spor5 van    
deze exp$itie bij de rivi] ,victoria4   
,om/reeks di5zelfd5 tijd de$ e5         
au/ralis* volkplant] ,k5n$y zijn be/ de 
oo/elijke ku/5 van ,c>p5t>ia te v]k5n54 
,hij drong zoolang voort tot zijne      
lev5smiddel5 uitgeput raakt54 ,al zijne 
reisg5oot5 v]liet5 hem1 op e5 inboorl+  
na1 die 't moe/ aanzi5 hoe de           
ongelukkige ,k5n$y door de afs*uwelijke 
m5s*5et]s d] b9n5l&5 doodgeslag5 w]d4   
,zelf ontkwam de getr\we t] nauw]nood1  
om de treurige tijd+ ov] te br5g54  ,het
 vreeselijk uite9de van ,k5n$y en       
,lei*>dt we]hield no* de gebro$]s       
,gregory1 no* &]5 de woe/e b9n5l&5 te   
doorkruis51 en ond] deze is ,burke de   
e]/e gewee/1 die het va/e l& van        
,au/rali1 van ,melb\rne tot de golf van 

,c>p5t>ia1 is doorgetrokk54 ,ook hij    
heeft dez5 roem met zijn lev5 betaald4  
,de ,i] ,?omas ,o',h>a ,burke v]trok uit
 ,melb\rne1 op d5 #b,o/5 ,augu/us #ahfj1
 aan het ho(d van e5 voll$ig uitg]u/    
gezels*ap1 wa>ond] de /]rekundige       
,wills4 ,op het e9de van ,septemb]      
b]eikte hij1 tuss*5 #be en #bf          
zuid]bre$te1 d5 groot5 /e5woe/ijn1 wa>  
vr #ae j>5 de reizig] ,/>t zes ma&5 9 de
 groot/e moeilijkh$5 _h doorgebra*t en  
zijn reismakk] ,poole van dor/ 0        
omgekom54 ,burke en de zijn5 w>5        
gelukkig]4 ,zij kwam5 ong$e]d aan de &]e
 zijde van de groote woe/ijn1 die door  
de jui/ gevall5 reg5bui5 ov]al m]5 en   
oaz5 v]toonde4 ,de to*tg5oot5 drong5 9  
de vallei van ,yapp> door1 en hun       
ve]kra*t w]d niet we9ig v]/]kt to5 zij  
aan gewisse teek55 ontdekt5 dat de zee  
niet v]re me] wez5 kon4 ,burke en de    
zijn5 hadd5 nog ma> e5 vlakte door te   
trekk51 en zij w>5 er1 ma> ongelukkig 0 
die vlakte met ondoordr+ba> /ruikgewas  
bezet4 ,de reizig]s w>5 zwak1 de pa>d5  

en kameel5 w>5 voor het groot/e g$eelte 
ge/orv51 en die ov]geblev5 w>5 weig]d5  
v]d] te gaan4 ,de lev5smiddel5 begonn5  
s*a>s te word54 ,ond] die om/&igh$5 t]ug
 te ke]5 0 e5 moeielijke zaak1 do* er   
s*oot niets &]s ov]1 en bij dez5        
t]ugto*t /i]v5 ,burke en ,wills van     
v]moei5is en uitputt+ 9 de vallei van   
,coop]4  ,zij hadd5 hun weg geteek5d4   
,e5 kleurl+1 ,john ,mac ,d\all ,/u>t    
gelukte het1 e5ig5 tijd lat]1 d5zelfd5  
to*t tot zijn e9ddoel voort te zett5 en 
de zee te b]eik51 di5 ,burke alle5 van  
v]re _h hoor5 ruis*54  ,zo[el door deze 
heldhaftige pog+51 als door zoo m5ige   
ond]nem+ van jong] datum en gelukkig]   
uitslag1 zooals die van ,l&sbor\gh1 ,mac
 ,k9lay1 ,h>dwicke1 ,c[le1 ,gilles1     
,w>burton1 beg9t ,nieuw-,holl&1 ev5als  
,afrika1 me] bek5d te word54 ,to* blijft
 er nog g5oeg te do5 ov]4 #a ,t5        
,noord-,we/5 lev]t het l& van ,tasman t5
 ,noord5 het l& van ,arnhem1 t5         
,noord-,oo/5 het l& van ,c>p5t>ia en het
 s*i]eil& van ,york nog altijd e5 ruim  

veld op1 wa> toekom/ige l&ontdekk]s roem
 behal5 en k5nis v]me]d]5 kunn54 ,m5    
rek5t dat van de #f #cec #jjj vi]kante  
kilomet]s1 die de opp]vlakte van dit    
eil& uitmak51 e5 d]de g$eelte nog nad]  
ond]zo*t moet word54 ,zoo blijkt wel dat
 het w]k van d5 enkel5 m5s* we9ig       
beteek5t1 en de v]ov]+ van d5 a>dbodem  
e5 arbeid is voor de eeuw51 die zek] ma>
 langzaam voltooid wordt4               
,,ho(d/uk ,,iii4  ,,het ,,ond]zoek ,,na>
 ,,de ,,hoog]e ,,lu*t/rek54   ,de hoog]e
 lu*t/rek51 wa> de meteor5 gloei51 wa>  
reg51 hagel en bliksem gebor5 word51    
hebb5 /e$s de nieuwsgi]igheid d] m5s*5  
ga&e gemaakt2 ma> eeuw5 lang zijn de    
b]g5 het e5ige hulpmiddel gewee/ om deze
 lu*t/rek5 te b]eik54 ,bov5di5 w>5 de   
topp5 d] b]g51 met hun sneeuw en ijs1   
voorhe5 voorw]p5 van hevig5 afs*rik4 ,de
 reizig]s1 die de /\!id hadd5 gehad het 
zoo hoog te wag51 hadd5 zulk groot      
ong]ief ond]vond51 t5 gevolge van de    
ijle lu*t en de k\1 dat m5 zi* van e5   
b]g e5 vreeselijk d5kbeeld maakte4 ,to5 

,p$ro de ,alv>ado 9 #aecd de v]ov]+ van 
,p]u ond]nam1 moe/ hij de ,&es ov]trekk5
 op e5 hoogte van #dhjj met]s2 e5       
g$eelte van zijn leg] bezweek te midd5  
dez] hooge gewe/51 en zij die d5 to*t   
ov]leefd51 hadd5 9 die mate gel$5 van d5
 ijl5 dampkr+ en de lage temp]atuur1 dat
 vel5 de v+]s afgevror5 w>5 en all5 er  
als lijk5 uitzag54  ,tot aan het e9de d]
 vorige eeuw hield m5 de be/ijg+ van d5 
,mont ,blanc voor iets onmogelijks4 ,to5
 e5 ,engels*man1 ,w9dham geheet51 9     
#agda1 besloot de ijsb]g5 d] ,alp5 te   
beklimm5 en zi* tot ,montanv]s te wag51 
w>5 de bewon]s van ,*am\nix ov]tuigd1   
dat hij niet slag5 z\4 ,de              
voorzorgsmaatregel51 die hij nam1 z\d5  
onze teg5woordige t\ri/5 h>telijk do5   
la*54  ,e5ige ma&5 na ,w9dham's ond]nem+
 s*e5 het jamm]lijk uite9de van         
,plantade dieg55 9 het gelijk te /ell51 
die nog altijd e5 zwa> ho(d hadd5 9 het 
be/ijg5 van b]g54 ,plantade1 e5         
/]rekundige van ,montpelli]1 wel bek5d  
weg5s zijn ijv] voor de wet5s*ap1 _h    

e5ige ond]zoek+5 9 het w]k ge/eld na> d5
 b>omet]/& op de hoog/e b]g5 d] ,pyr5en4
 ,d5 #bh/5 ,augu/us #agda viel hij 9    
onma*t bij de ,h\rquette des ,c9q ,ours1
 op d5 ,pic du ,midi1 en /i]f aan de    
zijde van zijn quadrant1 op e5 hoogte   
van #bdjj met]s1 9 d5 oud]dom van niet  
m9d] dan zev5tig j>54  ,en d] e]/51 die 
de vlag d] wet5s*ap op me] dan #dhjj    
met]s bov5 het opp]vlak d] zee geplant  
heeft1 0 e5 e5v\dige gids d] ,alp51     
,jacques ,balmat1 die aldus d5 weg ba&e 
voor de roemrijke dad5 van de ,saussure4
 ,0 ,balmat van g]+5 /&1 hij 0 groot    
door het h>t1 groot van mo$1 kra*tig van
 wil1 onwrikba> wa> hij zi* e5 groot    
doel voor oog5 /elde4 ,nadat de         
,saussure te v]geefs beproefd _h d5 top 
van d5 ,mont ,blanc te be/ijg51 besloot 
,balmat bij zi* zelv5 het met d5 reus d]
 ,alp5 te wag54 ,hij v]laat de zijn51 en
 is dag5 lang afwezig4 ,hij beklimt     
glets*]s1 w]kt zi* ov] splet5 he51      
trotse]t d5 sneeuwval1 klaut]t onv]moeid
 voort1 en blijft v]kleumd van de k\    

drie na*t5 9 de sneeuw zitt51 om niet 9 
d5 afgrond te /ort51 /aat hong] en dor/ 
manmo$ig door1 komt afgemat en uitgeput 
?uis1 h]/elt zi*1 vangt w$] aan met     
onv]w9b>5 mo$ en smaakt e9delijk1 d5    
#i;d5 ,augu/us #aghf1 de voldo5+1 de    
ijz]5 punt van zijn ,alp5/ok te slaan 9 
d5 hoog/5 b]gtop van ,europa4  ,nog vr  
,balmat 0 zek]e ,b\rrit door de hooge   
b]gtopp5 aangetrokk5 geword54 ,hij 0    
s*ild] op email1 ma> _h dat vak va>wel  
gezegd1 om zi* gans* te wijd5 aan het   
be/ijg5 en v]k5n5 di] hoogt51 die het   
ond]w]p hadd5 uitgemaakt zijn] s*ild]+54
 ,de ,saussure heeft hem e5 welv]di5de  
hulde betoond1 wanne] hij zegt3 ,b\rrit 
legde voor de v]ov]+ van d5 ,mont ,blanc
 nog me] ijv] aan d5 dag dan ik4 ,9     
#ahab kwam ,b\rrit1 op ta*tigj>ig5      
leeftijd1 van zijn laat/5 to*t1 met     
v]/ijfde be55 t]ug4  ,ell5dig] 0 het lot
 van ,balmat1 die d5 dood te midd5 van  
het ijs vond4 ,soms bra*t hij n ( twee  
wek5 buit5 's huis door4 ,e5s1 9        
,septemb] #ahcd1 v]trok hij w$] na> het 

geb]gte1 ma> m5 zag hem niet w$]kom54   
,de kra*tige man1 door ,alex&] ,dumas de
 ,*ri/ophorus ,columbus van d5 ,mont    
,blanc g5oemd1 0 9 e5 onb]eikb>5 afgrond
 ne]ge/ort4  ,na ,balmat en de ,saussure
 zijn nog &]e b]gbe/ijg]s na> de hoog]e 
lu*t/rek5 opgeklomm54 ,de hoog/e hoogte 
is hi]bij b]eikt door twee ,bei]51 de   
gebro$]s ,slag9tweit4 ,d5 #ai;d5        
,augu/us #ahef hebb5 deze /\tmo$ige     
mann5 d5 ,ibi-,gamim 9 ,?ibet beklomm51 
op wi] top zij e5 hoogte van #fhaj met]s
 b]eikt5 bov5 het opp]vlak d] zee4 ,e5  
pa> ja> lat] w]d n d] drie bro$]s1      
,adolf1 te ,kasgh> door ,muzelmann5     
v]moord1 to5 t] tijde 9 oorlog met ,*9a4
  ,de lu*treizig]s /ell5 zek]1 bij het  
ond]zoek na> de hoog]e lu*tlag51 e5     
veilig] en gemakkelijk] hulpmiddel ond] 
ons b]eik4 ,do* ook de lu*treis telt h>e
 s*ipbreuk5 en h>e sla*t(f]s4  ,de      
bro$]s ,montgolfi] vond5 op het e9de van
 de #ah;de eeuw het lu*ts*ip uit4 ,de   
proev51 g5om5 te ,annonay1 op het ,*amp 
de ,m>s1 op e5 d] ple95 van de ,tuil]in1

 te ,v]sailles1 ,lyon1 ,dyon en ,milaan1
 d$5 ov]al van d5 lu*tballon sprek51 en 
,piltre de ,rozi] vatte het plan op1 de 
/raat van ,calais met het lu*ts*ip ov]  
te /ek54 ,de zu*t om iets groots te do51
 de wet5s*ap te di551 het door hem 9    
#agha ge/i*t ,lyceum 9 e]e te br5g5 en  
zelf naam te mak51 drev5 hem tot dat    
waag/uk4 ,hij liet dus d5               
controleur-g5]aal van f9antin1 d5 he]   
,calonne1 wet51 dat zoo de /aat de      
exp$itie wilde beko/ig51 hij de uitvo]+ 
er van op zi* nam4 ,zijn v]zoek w]d     
+ewilligd en #dbjjj fr4 w]d5 hem        
toegewez54  ,roma91 die to5 t] tijde met
 zijne ballons veel e] inlegde1 hielp   
,piltre4 ,hij v]bond zi* e5 lu*tballon  
te v]va>dig5 van #cj voet middellijn    
voor e5 som van #fjjj fr4 ,van het      
g\v]nem5t v]kreeg ,piltre de zaal d]    
g>d5 met nog e5 &] v]trek1 beid5 9 de   
,tuil]in1 tot zijn bes*ikk+4  ,9 het e9d
 van ,augu/us w]d het w]k begonn52 na   
zes wek5 0 het g]e$4 ,zev5 hond]d ell5  
witte taf w>5 er voor gebruikt en het   

snijd5 d] ban5 w]d door ,sigaud en      
,lafond be/uurd4 ,met de mee/e zorg     
+epakt1 kwam de ballon go$ en wel te    
,b\logne aan1 wa> de op/ijg+ z\ plaats  
v9d54  ,piltre kwam d5 #bj/5 ,decemb]   
#aghd aan1 en twee dag5 na zijn aankom/ 
alda>1 v]nam hij welke toeb]eidsel5 door
 ,blan*>d 9 ,engel& gemaakt w]d5 tot e5 
d]gelijke lu*treis als die1 welke hij 9 
d5 z9 _h4 ,hij g+ na> ,dov]1 sprak met  
,blan*>d1 vo$de e5 oog5blik de hoop dat 
di5s reis niet z\ doorgaan2 ma> w]d     
spo$ig door de oude vrees bekrop5 en    
kwam na> ,b\logne t]ug1 wa> hij ,roma9  
en zijn bro$] a*t]liet1 om zelf1 diep   
ongelukkig1 zi* na> ,p>ijs te begev54   
,ond]tuss*5 /eg5 ,blan*>d en de engels*e
 dokt] ,jeff]ies1 d5 zev5d5 ,janu>i     
#aghe1 van het ka/eel van ,dov] op en   
kwam5 ong$e]d en wel 9 het bos* van     
,gu9es n$]1 na niet we9ig gev>5 te hebb5
 door/aan4  ,zij kwam5 te ,p>ijs1 wa>   
,piltre h5 m9zaam begroette en zi* go$  
hield1 (s*oon hij de e] van het e]/ de  
zee te zijn ov]ge/ok5 aan zijn m$$+]    

moe/ af/aan4 ,hij vroeg nu v]s*oond te  
mog5 blijv5 van de reis1 en de m9i/]    
on?ief hem van zijn v]pli*t+2 ma>       
v]langde het geld t]ug1 dat hij nog niet
 aan zijn ballon _h be/e$4 ,ongelukkig  
_h ,piltre1 to5 hij nog zek] 0 van zijn 
zaak1 dit geld re$s uitgegev54 ,hij     
begaf zi* dus na> ,b\logne1 va/ beslot5 
zijn /\tmo$ig opzet tot elk5 prijs door 
te zett54  ,piltre begon zi* nu bezig te
 h\d5 met zijn aan/a& v]trek4 ,er w]d5  
proev5 g5om5 met kle9e losgelat5        
ballons1 die e*t] voortdur5d l&wa>ts    
drev54 ,ond]tuss*5 g+ de tijd voort en  
w]d de ballon er niet bet] op1 die1 9 e5
 hoek d] ve/+w]k5 geborg51 te lijd5 _h1 
niet alle5 van het w$]1 ma> zelfs van de
 ratt54  ,e9delijk s*e5 de lang v]wa*te 
tijd aangebrok54 ,het w$] 0 fraai1 de   
w9d 0 gun/ig en d5 #ae;d5 juni z\ de    
op/ijg+ plaats v9d54 ,m5 begon1 weg5s de
 hitte1 de toeb]eidsel5 bij het kriek5  
van d5 dag en om half a*t 0 m5 g]e$4    
,roma9 en ,piltre de ,rozi] /eg5 94 ,de 
m>kies de ,maison=t wilde h5 v]gezell51 

ma> w]d door ,piltre t] zijde g5om53    
,wij kunn5 /aat mak5 no* op het we]1 no*
 op d5 ballon6 voegde hij hem toe2 en   
zoo v]trokk5 zij4 ,e5 salvo van de      
artill]ie begroette dit heugelijke feit4
 ,trots* en /atig v]hief de ballon zi*  
loodre*t tot ha> hoog/e punt1 b]ek5d op 
#fjj vam51 v]volg5s ri*tte hij zi* na>  
het ,noord51 tot bov5 de klipp5 van la  
,cr*e1 wa>na zij door d5 hoog5 lu*t/room
 langzaam na> het va/e l& begonn5 af te 
drijv54 ,nog trild5 de bijvalsbetuig+5  
d] onafzi5b>e s*>e door de lu*t en oogde
 m5 bewond]5d en deelnem5d het lu*ts*ip 
na1 to5 e5 ontzett5de kreet1 uit duiz5d 
mond5 opgegaan1 ma> al te duidelijk liet
 v]mo$5 wat er gebeurd 04 ,de ballon    
rimpelde1 viel ine5 en met e5           
onbes*rijfelijke en telk5s to5em5de     
snelheid pl(te het gans*e sam5/el met de
 twee ongelukkig5 na> de a>de4          
,h>tv]s*eur5d 0 het de beide al te      
/\tmo$ige reizig]s da> te zi5 n$]ligg51 
me] dan v]plett]d door d5 ongehoord5    
val4  ,zoo kwam5 ,piltre de ,rozi] en   

,roma9 om4 ,piltre 0 nog ma> #bh j>5    
oud4 ,hij 0 te ,metz gebor5 en na>      
,p>ijs gekom51 wa> hij zi* door zijne   
toewijd+ voor de wet5s*ap ond]s*eidde4  
,na de beide g5oemde m>tel>5 volgt de   
italiaans*e graaf ,zambecc>i4  ,volg5s  
het /elsel van de ,rozi] w]d de ballon  
met lu*t gevuld1 die door middel van e5 
/roovuur v]w>md w]d1 en al na>mate zij  
me] ( m9d] v]w>md w]d1 d5 ballon rijz5 (
 dal5 de$4 ,dit /elsel van v]w>m+ w]d   
door ,zambecc>i ook op het wat]/(gas    
toegepa/ en 9 dit geval niet onjui/ e5  
/elsel van vuur en kruit g5oemd4 ,me]   
dan e5s tra*tte hij te ,b\logne op te   
/ijg52 do* de proef mislukte telk5s4    
,het publiek begon hem uit te j\w5 en   
hem voor waanz9nig ( lafh>tig uit te    
mak54 ,nog e5s z\ hij de proef nem54    
,wel hadd5 er bij het vull5 van d5      
ballon we] e5 pa> ongelukk5 plaats      
gehad2 ma> ?ans moe/ hij op/ijg51 wilde 
hij niet door de h>t/o*telijke m5igte   
ge/e5igd word54  ,e9delijk /eeg de      
lu*treizig] op1 te midd]na*t4 ,uitgeput 

van v]moei5is en va/51 zoo v]haalt hij  
ons1 bitt] ge/emd1 de wanhoop 9 het h>t1
 /eeg ik op1 zond] iets &]s te v]wa*t5  
dan dat mijn ballon1 die veel gel$5 _h1 
ma> kort z\ lev54 ,zambecc>i 0 v]gezeld 
van twee getr\we vri5d51 ,&reoli en     
,grassetti4 ,9 de di*t/e dui/]nis       
gehuld1 sam5ges*ol5 9 het s*uitje1 hadd5
 zij de bitt]/e k\de te v]dur54 ,t5 twee
 ure me5d5 onze reizig]s het g$ruis* van
 wat] te hoor5 en e5 uur lat] zweefd5   
zij e5ige ell5 bov5 de zee1 het 0 de    
,adriatis*e4 ,zij wi]p5 balla/ uit en   
/eg5 w$] omhoog1 zoodat zij veel te     
lijd5 hadd5 van k\1 neusblo$+51 brak+51 
v]/ijv+ enz4 ,des morg5s zweefd5 zij w$]
 bov5 de zee4 ,zambecc>i ziet van v]re  
l&2 ma> de lu*t/room ke]t en drijft h5  
op nieuw na> de volle zee1 de wanhoop en
 het graf he54 ,er nad]5 s*ep51 ma> de  
s*ep5 wijk54 ,to* niet--n d] kapite9s   
ov]w9t zijn s*room bij het nog altijd   
ongewone s*\wspel1 en neemt onze vri5d5 
aan boord4 ,grassetti geeft nauwelijks  
teek55 van lev51 ,zambecc>i en ,&reoli  

ligg5 zoo go$ als 9 onma*t4  ,9 het ja> 
#ahab is de ongelukkige graaf op e5     
ell5dige wijze omgekom54 ,g5oopt zijn   
op/ijg5 te bespo$ig5 en zi* te haa/5 is 
hij bov5 9 de lu*t met zijn gans*5      
toe/el 9 de br& gevlog51 en half v]m9kt1
 half v]koold n$]gekom54 ,hij heeft vele
 zijn] lotgevall5 eig5h&ig bes*rev51 en 
die ges*rift5 drag5 ov]al de spor5 van  
de groot/e toewijd+ en wa>heidsliefde4  
,zijn lev5 0 e5 aane5s*akel+ van        
ongelukk54 ,hij di5de bij de m>9e en w]d
 9 #aghg door de ,turk5 gevang5 g5om54  
,9 #agij zat hij 9 het bagno van ,t\lon1
 en 9 dit vreeselijk v]blijf van ell5de 
0 het1 dat hij besloot zi* aan de       
lu*tva>t te wijd5 en door de vrije      
hemel5 te vlieg54  ,9 #ahjb kwam        
,oliv>i1 te ,orleans1 op dezelfde wijze 
als ,zambecc>i om het lev54 ,9 #ahjf    
/ortte ,mosm5t te ,rijssel van bov5 uit 
d5 ballon1 en 9 #ahab vatte ,bittorf's  
ballon vlam bov5 ,mannheim en w]d hij   
zelf op de dak5 d] /ad v]plett]d4 ,9    
#ahai /ak mevr\w ,blan*>d te ,p>ijs     

vuurw]k 9 ha> ballon af4 ,ond] het      
gejui* en het h&geklap d] m5igte vloog  
ha> ballon 9 br&1 hetge5 voor e5 nieuwe 
kun/v]toon+ geh\d5 en met nieuwe en     
dav]5de toejui*+5 begroet w]d4 ,de      
ballon daalde1 als door e5 wond]1       
langzaam n$] en gle$ af langs e5 huis4  
,g]$6 riep de mo$ige vr\w2 ma> de m&1   
wa>9 zij zi* bevond1 bleef aan d5 muur  
hak51 en de wond]ba> g]$de w]d na>      
omlaag uitgeworp54 ,op d]gelijke wijze  
kwam ,sadl]1 de b]oemde engels*e        
lu*ts*ipp]1 9 het ja> #ahbd om1 bij e5  
/orm4 ,9 #ahdf w]d ,arban1 te ,tri/1    
s*oon nog niet g]e$ met het vull5 van   
zijn ballon1 door het ong$uldig en wo$5d
 geword5 volk zoo b$reigd en aangevall51
 dat hij1 om zi* te r$d51 het s*uitje   
lo%aakte t5 e9de da>mee d5 ballon te    
ontla/51 en op e5 t\w gezet5 na> bov5   
/eeg1 zond] ank]1 zond] lijn4 ,hij      
drijft al v]d] en v]d] en als hij daalt 
bev9dt hij zi* bov5 de zee4 ,de ballon  
sleept hem door de golv51 ma> h\dt hem  
bov51 t]wijl hij zi* krampa*tig aan het 

t\ww]k va/klemt4 ,e5 pa> viss*]s nem5   
hem op1 me] dood dan lev5d4 ,lat]1 van  
,b>celona opge/eg51 is hij voor go$     
v]dw554  ,nog zij hi] meeg$eeld het     
ongeval van ,sp9elli met d5 ,z5i?4 ,d5  
#aj;d5 ,juli #ahde w]d deze lu*treizig] 
te ,montbazillac gebor54 ,hij 0 e5 d]   
be/e le]l+5 van de cole c5trale des     
,arts et ,manufactures4 ,de +5ieur      
behoorde tot de keurb5de van            
,frankrijk's jonge mann54 ,zijn h>t     
sloeg w>m voor de zijn5 en 0 v]vuld van 
de edel/e opwell+54 ,zijn e]zu*t 0 van  
de be/e soort4 ,e5 edele vad]l&sliefde1 
e5 diepe e]bi$ voor 't ge5 go$ en re*t  
is1 e5 innig gelo( aan d5 vooruitgang1  
e5 w>e h>t/o*t voor de wet5s*ap bezield5
 hem en hield5 zijn g$a*t5 bezig4       
,da>bij _h hij e5 bijna vr\welijke      
te$]heid en e5 onbezorgdheid1 die hem   
iets onw$]/aanba> bem9nelijks gav54     
,edelmo$ig1 go$1 fijngevoelig en altijd 
vri5delijk1 /al hij met zijne s*oone    
blauwe oog5 all] h>t4  ,croc-,sp9elli _h
 re$s e5ige proef/ukk5 van w]ktuigkunde 

gelev]d en e5ige go$e bijdrag5 van      
kritis* wet5s*appelijk5 inh\d geplaat/ 9
 het dagblad la ,rpublique ,franaise1   
to5 hij opg5om5 w]d 9 d5 kle95 kr+ van  
e5ige wet5s*appelijke mann51 die de e]/e
 k]n uitmaakt5 van de ,socit ,franaise  
de navigation ari5ne4 ,9 het midd5 van  
dez5 kr+ ontmoette hij ,sivel4  ,!odore 
,sivel1 9 #ahcd gebor51 _h lang t]      
koopva>dij gev>5 en vreemde l&5 bezo*t4 
,to5 de ,oceaan ge5 geheim5 me] voor hem
 _h1 w]d hij aangetrokk5 door de groote 
lu*tzee4 ,sivel 0 donk] van uitzi*t1 _h 
zw>te1 gl9/]5de oog51 lange golv5de h>5 
en 0 vol gee/drift en ve]kra*t4 ,hij 0  
h>t/o*telijk van a>d1 buit5gewoon /]k en
 van e5 va/b]ad5 k>akt]4 ,zijn          
re*ts*ap5heid1 zijn degelijkheid1 zijn  
go$h>tigheid1 zijne bes*av+1 maakt5 van 
hem e5 buit5gewoon man4 ,!odore ,sivel  
_h zi* met h>t en ziel aan de lu*tva>t  
ov]gegev54 ,na me] dan twee hond]d mal5 
9 d5 vreemde en me] bepaald 9 ,d5em>k5  
met d5 lu*tballon te zijn opge/eg51 0   
hij e5 ev5 volle]d lu*t- als ze]eizig]  

geword54  ,sivel en ,croc-,sp9elli      
moe/51 e5s met elka> 9 aanrak+ gebra*t1 
elk&] onw$]/aanba> aantrekk54 ,zij      
beslot5 de h&5 ine5 te slaan1 om sam5 de
 wett5 d] hoog]e lu*t/rek5 op te spor5  
en het voorbeeld te volg5 van zoovele   
edele voorgang]s4 ,de ,socit ,franaise  
de navigation ari5ne1 voor wi]          
ontwikkel+ zij zoo veel hadd5 g$aan1    
/elde h5 9 #ahgd 9 /aat e5 lu*tva>t te  
ond]nem5 en bij dez5 to*t /eg5 zij tot  
op #gcjj met]s4  ,de he] ,tiss&i]1 de   
s*rijv] van het w]k dat wij volg51 en   
m$e e5 lu*treizig] van naam1 w]d lat] de
 vri5d van beid5 en de d]de 9 hun       
v]bond4 ,na 9 hun gezels*ap met d5 ,z5i?
 de lang/e lu*treis gemaakt te hebb51   
welke ooit g$aan 01 ond]nam hij met h5  
d5 to*t1 die aan ,sivel en ,sp9elli het 
lev5 ko/te4  ,hi] v9de de held5dood dez]
 beide reizig]s e5 plaats4 ,d5 #ae;d5   
,april #ahge1 's namiddags t5 half twee 
ure1 dreef de ,z5i? 9 de hoog]e         
lu*t/rek54 ,re$s w>5 de ijzige hoogt5   
b]eikt1 wa> eeuwige /ilte en doods*e    

e5zaamheid he]s*54 ,de drie reizig]s1   
door de ijle1 k\de lu*t bevang51 viel5 n
 voor n 9 di5 vreeselijk5 slaap1 teg5   
welk5 de wil te v]geefs wor/elt4 ,na tot
 #hfjj met]s te zijn opge/eg51 daalde de
 ballon 9 de lag]e lu*t n$]--n van de   
reizig]s1 ,tiss&i]1 ontwaakte1 om de    
zw>t gevror5 lijk5 van zijne reisg5oot5 
na> de a>de t]ug te vo]5 en aan ha>     
s*oot toe te v]tr\w54  ,gans* ,europa   
voelde zi* bewog5 bij d5 dood dez]      
m>tela>s1 en oogde h5 na 9 het graf4    
,ma> zij /]v5 niet4 ,zij lat5 d5        
li*tglans en de s*oone en beziel5de     
h]9n]+ a*t] van hun mo$ en zelfop(f]+4  
,,ho(d/uk ,,iv4  ,,de ,,ontdekk+ ,,van  
,,het ,,w]eld/elsel4   ,de /]rekunde is 
de oud/e all] wet5s*app54 ,zij is       
tegelijk met de bes*av+ gebor54 ,ma> de 
d5kbeeld51 die m5 zi* 9 oude tijd5 van  
de w]eld maakte1 v]s*ill5 niet veel van 
wat de e]/e onkundige de be/e zi* 9 het 
ho(d haalt bij het />5 na> het          
hemelgewelf4  ,vr de #af;de eeuw wi/ m5 
we9ig ( niets van het one9dige1 _h m5   

ge5 besef van wat het heelal eig5lijk 04
 ,m5 hield ,j]uzalem voor het middelpunt
 d] a>de en de a>de voor e5 va/ punt te 
midd5 van zon1 maan en /]r51 die er1 als
 di55de gee/51 om he5 draaid54 ,de hemel
 0 e5 gewelf1 hetwelk dit groots*e      
me*anisme omsloot4  ,z\ m5 de geheim5   
le]5 doorgrond5 van het heelal1 dan moe/
 all]e]/ dit groote feit ontslui]d1 zoo 
geheel 9 teg5spraak met het             
oog5s*ijnlijke1 dat de a>de zo[el om ha>
 z1 als om de zon ronddraait4 ,de       
ontdekk+ van dit feit is ,cop]nicus'    
roem4  ,de ges*i$5is le]t ons dat de    
m5s*5 niet li*t nieuwe wa>h$5 aanhang51 
ja1 dat zij deze1 zoolang zij kunn51    
v]w]p5 en met te me] ijv]1 na> mate die 
wa>h$5 m9d] tot de z9n5 sprek54 ,m5 kan 
dus wel begrijp5 dat de g5oemde wa>heid 
zi* niet zond] teg5/& geld5 de$4 ,de    
dwal+1 die zij t] zijde zette1 0 ev5    
oud1 als de w]eld4 ,zij heeft ha> lev5  
duur v]ko*t4  ,cop]nicus is aan het     
m>tela>s*ap ontkom54 ,hij 0 e5 /il1     
n$]ig1 t]uggetrokk5 man2 zijn be/aan    

vloot ru/ig da>he51 wijl hij zijn tijd  
v]deelde tuss*5 de /udie van d5         
/]rehemel en de uitoef5+ van de         
g5eeskun/4 ,zoo hij de wa>heid mo*t     
opspor5 en d5 m5s*5 go$ mo*t do51 bleef 
voor hem niets te w5s*5 ov]4 ,hij 0     
v]leg5 van a>d en niet g]u/ omtr5t de   
gevolg51 die zijn ontdekk+ te weeg kon  
br5g51 wanne] zij1 zooals m5 het noemt1 
ontijdig op5ba> gemaakt w]d4 ,v]zweeg   
hij de wa>heid al niet1 hij bele$ ha>   
to* niet 9 het op5ba>1 en liet het      
publiek er buit54 ,het wet5s*appelijk   
gelo( _h ge5 m>tela>s*ap noodig1 bewe]de
 hij4 ,9 wa>heid joeg5 de k]kelijke     
one5igh$5 en de k]kelijke v]volg+5 hem  
s*rik aan4 ,hij hield zi* buit5 het     
g$rang1 en r$de zijn lev54  ,ma> het    
m>tela>s*ap moe/ kom51 en 't 0 ,galile  
die t5 m9/e durfde sprek5 en /rijd5 en  
lijd54  ,deze groote ,italiaan 01 na    
,cop]nicus n d] e]/51 die het b\ww]k d] 
eeuw5 aanta/te en het s*udd5 en krak5   
de$4 ,hebb5 de w]eldontdekk]s ons de    
teek5+ van d5 a>dbol gelev]d1 de        

omtrekk5 van zeen en l&51 deze          
/]rekundige wees de plaats aan1 die de  
a>de zelve 9 het hemel/elsel inneemt4   
,hij1 de ,columbus des hemels1 ontdekt  
e5 nieuwe w]eld1 die van het one9dige4  
,de ontdekk+1 wa>toe hij ga&e weg kwam1 
maakte zijn naam on/]felijk2 ma> kwam   
hem op veel teg5spo$ te /aan4  ,galile  
w]d 9 #aefd te ,pisa gebor5 en gaf 9    
zijn jeugd de blijk5 van e5 vroeg       
ontwikkeld v]/&4 ,op e5 leeftijd1 wa>op 
m5 zi* met onb$uid5de k9d]spel5 v]maakt1
 vond hij kle9e w]ktuig5 uit1 en /elde  
ze sam54 ,hij v]baasde zijn le]mee/]    
door zijn onbevang5 gemo$1 de vlugheid  
van zijn imm] w]k5d5 gee/1 de snelheid  
zijn] bevatt+1 zijn zu*t om zi* zelv5 te
 oef554 ,zijn va>digheid 9 alles1 wat d5
 gee/ ontwikkelt1 0 v]baz5d4 ,hij hield 
veel van muziek en teek5kun/1 hij       
beoef5de lett]kunde en di*tkun/4 ,de    
kiem van het g5ie ontwikkelde zi* voor  
all] oog5 al me] en me]4  ,zijn vad]1 e5
 man met e5 groot gez9 en we9ig middel51
 /ond er op dat de jonge ,galile e5     

w9/gev5de betrekk+ koos4 ,hij zond hem  
na> ,pisa1 om er de g5eeskun/ en de     
wijsbege]te te le]54 ,ma> de less5 zijn]
 le]mee/]s1 mann5 van d5 oud5 /empel1   
kond5 dez5 vurig5 en hong]ig5 gee/ niet 
voldo54 ,re$s nu _h hij zijne eig5e     
gevoel5s en wi/ hij zijn                
onafhankelijkheid te bew>51 ja1 d5      
inw5dig5 drang tot teg5spraak smoorde   
hij niet1 ma> vrijmo$ig legde hij zijn5 
ond]wijz]s zijne bezw>5 voor4 ,de taak1 
die zijn eig5a>dig k>akt] hem aanwees1  
_h ma> e5 aanleid+ noodig1 om zi* aan   
hem te op5b>54 ,en die aanleid+ de$ zi* 
op4  ,galile telde nauwelijks neg5ti5   
j>51 to5 bij e5 zek]e geleg5heid zijn   
oog zi* ve/igde op n d] hang5de lamp5   
van d5 ka!draal van ,pisa4 ,hij m]kte   
op1 hoe deze 9 e5 za*te beweg+ 0 en     
bleef4 ,het bleek hem dat de            
lamp1--welke ook de l5gte mo*t zijn d]  
bes*rev5 bog51--h>e sl+]+5 /e$s 9       
dezelfde tijdsruimte volbra*t1 dat zij1 
9 n woord1 /e$s dezelfde maat sloeg4 ,de
 jonge gele]de 0 ov] dit v]s*ijnsel niet

 we9ig v]wond]d en begreep dat hi]      
groote gevolg5 uit te trekk5 w>54 ,hij  
zon op de mogelijkheid dat m5 de hoogte 
van e5 geb\w b]ek5de na> d5 tijd1 di5 e5
 van bov5 va/gehe*t koord voor zijne    
sl+]+5 noodig _h4 ,hij kwam zoo op de   
wett5 van d5 sl+]1 die d] wet5s*ap zulke
 ko/b>e hulpmiddel5 aan de h& doet1 om  
d5 tijd te met54  ,galile1 van nu aan   
met zijn gans*e h>t zi* aan de wet5s*ap 
ov]gev5de1 v]slond de ges*rift5 d] oude 
wiskun/5a>s4 ,het be/ude]5 van          
,ar*im$es' v]toog ov] de ,li*am51 die 9 
vloei/(f5 drijv51 /elde hem weldra 9    
/aat e5 nieuwe hydro/atis*e balans te   
v]va>dig54 ,deze e]/el+5 van zijn       
arbeid1 ev5 belangrijk als v]nuftig1    
maakt5 dat de a&a*t op hem geve/igd w]d2
 9 #aehi b5oemde de ,groo!rtog hem tot  
hoogle]a> te ,pisa4 ,galile begon nu    
omtr5t de beweg+ d] li*am5 e5 geheel    
nieuwe reeks van proefnem+5 te do51 en  
wel bov5 van d5 tor5 van ,pisa1 door    
zijn hell5d5 /& da>toe bij uitnem5dheid 
ges*ikt4 ,de e5v\dige en gezonde        

r$5e]+51 wa>toe de ontdekte feit5 d]    
erv>+ hem als van zelf bra*t51 w>5      
geheel 9 /rijd met de zoog5aamde wett5  
d] beweg+1 die door de ,univ]siteit w]d5
 aang5om51 en to5 hij nu zijn oog5 van  
de a>de na> d5 hemel ri*tte1 en d5 loop 
en de beweg+ van de hemelli*am5         
gadesloeg1 moe/5 ook t5 opzi*te van     
hunne beweg+ de oude le]+5 wijk5 en z\  
de e]/e s*r$e na> d5 roem ook die na> d5
 teg5spo$ zijn4  ,galile bes*\wde met   
aanh\d5de opm]kzaamheid de twee zoo     
gans* teg5/rijdige hemel/elsels1 dat van
 ,ptolomaeus met zijn +ewikkeld sam5/el 
van cirkels en ex5trieke kr+5 en dat van
 ,cop]nicus1 dat de ern/ig/e ond]zoek]s 
door zijn e5v\dige groo!id onwe]/aanba> 
trok4  ,galile1 die door de ,univ]siteit
 van ,pisa al spo$ig w]d aangezi5 voor  
e5 opro]kraai] en bijbelv]guiz]1 voelde 
zi* hi] niet me] op zijn gemak1 en nam  
gretig het aanbod van d5 ,s5aat van     
,v5eti aan1 die hem voor zes j>5 d5     
le]/oel aanwees voor de ma!matis*e      
wet5s*app5 aan de hooges*ool te ,padua4 

,met nieuw5 mo$ en ru/elooz5 ijv] toog  
hij w$] aan d5 arbeid4 ,na d5 !rmomet]  
te hebb5 uitgevond51 ontdekte hij 9     
#afjd e5 nieuwe /]1 en v]rijkte 9 #afji 
de w]eld met d5 teleskoop4 ,v]nom5      
hebb5de1 dat e5 holl&s* gele]de door e5 
zek]e sam5voeg+ van glaz5 er toe gekom5 
01 voorw]p5 op ze] groot5 af/& te       
ond]s*eid51 g+ hij dadelijk aan het     
zoek54 ,zoek5 0 bij hem v9d54 ,weldra   
plaat/e hij1 ond] het gejui* d] m5igte1 
d5 e]/5 /]rekijk] op d5 klokketor5 van  
de ,/4 ,m>cusk]k4 ,ma> het 0 hem niet   
g5oeg van v]re de s*ep5 te bespi$51 die 
op de lagune drev51 d5 hemel te bes*\w5 
0 en bleef zijn doel4  ,to5 hij dit de$1
 doemde e5 nieuwe w]eld voor hem op4    
,hij ri*tte zijn kijk] op de maan en zag
 nu hoe vals* de voor/ell+ 01 als z\d5  
de hemelli*am5 het zuiv]/e rond vorm51  
en li*t 9 zi*zelv5 hebb54 ,hij zag      
duidelijk dat de opp]vlakte van onz5    
satelliet1 hoogt5 en laagt51 b]g5 en    
vallei5 v]toont1 en e5 ongelijk5 omtrek 
heeft4 ,hij ri*tte zijn w]ktuig na> de  

nevelvlekk5 en d5 ,melkweg en zie1 zij  
v]toond5 myriad5 van zonn51 e5 /(gewemel
 van /]r51 zooals ,milton zei4 ,hij     
bezag ,jupit] en ontdekte zijne wa*t]s4 
,t]/ond begreep hij dat die /]r5 voor   
,jupit] w>51 wat de maan voor onze a>de 
is4 ,hij /a>de de zon 9 't gelaat en    
ontdekte zijne vlekk54 ,heel de w]eld d]
 hemel5 op5ba>de zi* aan zijn oog 9 dat 
aangrijp5d oog5blik1 en alles1 wat hij  
zag1 vo]de hem al me] en me] na> het    
/elsel van ,cop]nicus he5 en v]d] en    
v]d] van de wij%eid en de wet5s*ap zijn]
 tijdg5oot5 weg4  ,de groote            
hemelontdekk]1 half v]bl9d door het     
li*t1 dat zijne ontdekk+5 d$5 opgaan1   
gans* v]lor5 9 zijn /udie1 _h ge5 oor   
voor de teg5w]p+51 die m5 maakte met    
,ari/oteles1 d5 ,bijbel en de k]kvad]s 9
 de h&4 ,galile 0 e5 opre*t *ri/51 en   
hoopte dat hij zijn wet5s*appelijk      
gewet5 9 ov]e5/emm+ z\ kunn5 br5g5 met  
de gehoorzaamheid aan de ,k]k4 ,te      
v]geefs raadde m5 hem zi* /il te h\d51  
te v]geefs wees m5 hem op het wass5d    

aantal zijn] teg5p>tijd]s4 ,de gele]de 0
 op dit punt h>dhoorig4  ,galile leefde 
9 e5 tijd1 wa>9 het ongelo(1 ja1 de     
twijfel t5 opzi*te van het gelo( d] ,k]k
 voldo5de 01 om iem& 9 het v]d]f te     
/ort54 ,en woord--en ,galile 0 v]lor54  
,dat ne woord1 het woord kett]1 sprak5  
zijne b5ijd]s uit4  ,zoolang ,galile op 
v5etiaans* gebi$ bleef1 0 de haat zijn] 
teg5/&]s ijdel1 ma> 9 #afaj v]liet hij  
,padua1 om na> ,toscane t]ug te ke]54 ,9
 #afaa begaf hij zi*1 voor het e]/ van  
zijn lev51 na> ,rome1 t5 e9de alle kwade
 en la/]lijke g]u*t5 te we]sprek51 en   
alle v]d5k+ van zi* af te w]52 want de  
,inquisitie begon te morr5 en te dreig54
 ,e5 ,dom9ikan] monnik to*1 ,dom5i*o    
,bacc9i1 ta/te de volg]s van ,cop]nicus 
en 9 't bijzond] ,galile aan4 ,9 #afaf  
w]d5 door de ,heilige ,congregatie van  
d5 ,index de boek5 van ,cop]nicus en    
,fosc>9i 9 d5 ban g$aan en v]bod52      
boek51 wa>9 die dwaze le] wordt         
volgeh\d5 dat de a>de zi* beweegt en de 
zon /il /aat1 e5 le] t5 e5emale 9 /rijd 

met ,gods ,woord4 ,galile's naam 0 9 dit
 k]kelijk besluit niet g5oemd2 ma> hij  
_h 9 het geheim e5 s*]pe v]man+ gekreg5 
en voor g]uim5 tijd w]d hem het zwijg5  
opgelegd4  ,9 #afah v]s*55 er niet m9d] 
dan drie komet5 aan d5 hemel1 en deze   
m]kwa>dige hemelv]s*ijnsel5 vo]d5 hem   
w$] na> de /]rekunde en het /elsel van  
,cop]nicus he54 ,9 #afcj s*reef hij zijn
 b]oemd geword5 ,dialoog1 wa>9 hij zijn 
le] 9 d5 vorm van e5 sam5spraak         
voordraagt4 ,salviati en ,sagr$o zijn   
gee/v]want5 en voor/&]s van ,cop]nicus2 
,simplicio is de v]d$ig] d] oude        
le]/ell+5 van ,ptolomaeus4 ,deze        
,simplicio is het toonbeeld van het     
beh\d1 ja1 van d5 h>dnekkig5 /il/&4     
,komt1 laat ons de natuur be/ude]51 zegt
 ,salviati1 n d] sprek]s4  ,wa>toe z\   
het di558 antwoordt ,simplicio4 ,wa>toe 
zi* zooveel moeite te gev51 om niet8 ,ik
 h\d mij ma> aan 't ge5 de vad]5 gezegd 
hebb51 ik w5d mij tot de ,s*riftgele]d51
 ik spreek wat zij mij voorzegg51 en    
slaap ru/ig4  ,v]d]op laat ,galile      

,simplicio zegg53  ,als m5 ma> go$ *ri/5
 is1 dan is 't g5oeg4 ,e5 heilige       
onwet5dheid v]go$t alles4 ,het is niet  
w5s*elijk dat alle slui]s word5         
opgehev54  ,de ,dialoog van ,galile     
s*itt]t van vele fijne trekk5 en        
spott5de toespel+51 en is tev5s vol van 
de ern/ig/e wet5s*ap4 ,dit s*oone1 ?ans 
zoo go$ als v]get5 boek is niet alle5 e5
 m]kwa>dig getuig5is voor de beweg+ d]  
a>de1 ma> ook e5 w>m pleidooi t5 gun/e  
van het vrije ond]zoek1 e5 w]k1 e5      
,socrates wa>dig1 e5 /&a>dw]k1 dat de   
bewond]+ v]di5t van all51 die           
onafhankelijkheid van oordeel en        
gee/elijk lev5 op prijs /ell54 ,het is  
e5 ov]w9n+ door de r$e behaald op de    
vij&5 d] m5s*elijke consci5tie4         
,urbanus ,,viii me5de zi* zelv5 te      
h]k5n5 9 het beeld van ,simplicio1 die  
e5 go$e ziel voor/elt1 zooals er t5 all5
 tijde zijn zull51 e5 man1 die op de    
mee/ dwaze mani] gehe*t is aan het oude1
 en /e$s 9 't gewe] is teg5 het nieuwe4 
,de ,paus1 boos geword5 op d5 gele]de1  

gaf hem aan de ,inquisitie ov]4  ,9     
we]wil van zijne j>5 en zijn            
li*aamszwakte moe/ hij zi* na> ,rome    
begev5 en alda> te re*t /aan4 ,e5       
m]kwa>dig g$+ volgde4 ,hij w]d all]e]/  
op la/ van de ,heilige ,congregatie bij 
d5 ambassadeur van ,toscane 9 arre/     
g5om54  ,de ,pat]-commiss>is ,lancio1   
v]haalt ,galile 9 e5 brief aan ,r5i]i1  
kwam mij d5 volg5d5 dag afhal5 en nam   
mij 9 zijn koets met zi*4 ,ond] het     
rijd5 de$ hij mij v]s*ill5de vrag5 en   
s*e5 hij er bizond] op ge/eld dat ik    
e5igsz9s de erg]nis z\ go$ mak51 die ik 
aan gans* ,itali gegev5 _h1 met mijn    
bew]+ dat de a>de zi* beweegt4 ,teg5    
alles wat ik aanvo]de1 teg5 elk betoog1 
teg5 elk wiskun/ig bewijs1 bra*t hij    
niets &]s 9 dan3 ,t]ra autem 9 aet]num  
/abit1 zooals de ,s*rift 9 ,psalm #aai  
vs4 #ij zegt4 ,en zoo sprek5de kwam5 wij
 aan het ,paleis van het ,heilig        
,(ficie4 ,ik w]d dadelijk aan d5 he]    
assessor ,vitrici voorge/eld1 die twee  
,dom9ican]-monnik5 bij zi* _h4 ,zij d$5 

mij beleefdelijk wet5 dat ik mij 9 de   
volle ,congregatie te v]antwoord5 _h1   
mij te k5n5 gev5de dat1 w]d ik s*uldig  
bevond51 de weg nog voor mij op5 /ond1  
om mijne v]onts*uldig+5 aan te bi$54    
,na e5 ze] lang ond]zoek w]d ,galile    
g$ur5de e5 tw9tigtal dag5 9 arre/       
geh\d54 ,d5 #bj/5 ,juni #afcb w]d hij   
nog e5s voor het ,heilig ,(ficie g]oep5 
en d5 da>op volg5d5 ,wo5sdag vo]de m5   
hem na> de k]k della ,m9]va1 wa> hem 9  
teg5woordigheid van k>d9al5 en prelat51 
l$5 d] ,congregatie1 zijn vonnis gelez5 
w]d4 ,9 dit vonnis w]d zijn boek v]bod5 
en hij zelf voor onbepaald5 tijd tot    
gevang5s*ap v]oordeeld4 ,hij moe/       
bov5di5 nog1 geknield1 met de volg5de   
woord5 zijne gevoel5s afzw]53  ,ik1     
,galileo ,galile1 zev5tig ja> oud1 hi]  
ne]geknield voor uwe ,em95ties en met de
 oog5 op de heilige ,evangelin1 die ik  
hi] met mijne h&5 aanraak1 b5 s*uldig   
geoordeeld1 als hebb5de de kett]ij /a&e 
geh\d5 en gelo(d dat de zon het         
middelpunt d] w]eld en e5 onbeweeglijk  

li*aam z\ zijn1 t]wijl de a>de niet het 
middelpunt d] w]eld z\ wez5 ma> zi*     
beweg5 z\4 ,ik zwe] de bov5g5oemde      
dwal+5 af1 v]vloek en v]a*t ze4  ,m5 wil
 wet5 dat ,galile opge/aan zijnde met d5
 voet op d5 vlo] ge/ampt en gezegd z\   
hebb53 e pur si muove 7en to* beweegt ze
 zi*74 ,het is niet wa>s*ijnlijk dat hij
 plotsel+ zoo /\tmo$ig zal zijn geword5 
en /raffeloos zijne re*t]s aldus zal    
hebb5 uitg$aagd4 ,ma> 0 deze spreuk al  
niet op zijne lipp51 de g$a*te lag to* 9
 zijn h>t4  ,van to5 af _h ,galile zijn 
vrijheid v]lor54 ,de paus /ond toe dat  
hij zi* na> ,si5na begaf1 tot d5        
a>tsbiss*op ,piccolom9i4 ,lat] mo*t hij 
na> zijn villa bij ,flor5ce gaan1 wa>   
hij e5 gevang5e bleef tot zijn dood toe4
 ,de ongelukkige grijsa>d _h de bitt]/e 
beproev+5 te v]dur54 ,9 #afcd v]loor hij
 ne van zijne do*t]s en spo$ig da>na w]d
 hij bl9d4 ,met d5 /ok 9 de h&1 wa>mee  
hij zijn weg zo*t door de hem welbek5de 
lan51 ( aan d5 arm van de e5ige hem     
ov]geblev5e do*t]1 e5 non1 zag m5 hem   

dwal5 door zijn tu94 ,ke]de hij na> huis
 t]ug1 dan 0 hem miss*i5 n van die kle9e
 ma> v5ijnige plag]ij5 b]eid1 wa>m$e    
zijne vij&5 zijn lev5 v]bitt]d54 ,aan de
 uitgave zijn] boek5 w]d5 all]lei       
moeielijkh$5 9 d5 weg gelegd2 m5 lette  
op de betrekk+51 die hij aanhield1 en d5
 ,inkwisiteur 0 opg$rag5 zi* nu en dan  
te kom5 v]zek]5 ( ,galile wel n$]ig en  
/il 04 ,somb]1 gebog51 e5 gebrok5 man1  
/i]f ,galile 9 #afdb1 #gh j>5 oud4      
,kepl] mag m5 dez5 zijn5 groot5         
tijdg5oot veilig t] zijde /ell54 ,hij   
w]d te ,weil 9 ,wurtemb]g gebor51 d5    
#bg/5 ,decemb] #aega1 #g j>5 na         
,galile's geboorte1 #bh j>5 na          
,cop]nicus' dood4 ,de man1 di5 m5 e5s de
 ,wetgev] van d5 ,hemel z\ noem51 0 op  
twaalfj>ig5 leeftijd b$i5de 9 e5 kroeg4 
,zijn mo$] ,ca?>9a ,guld5mann1 e5       
e5v\dige h]b]gi]sdo*t]1 kon lez5 no*    
s*rijv54 ,zijn vad] ,h5drik ,kepl] di5de
 d5 h]tog van ,alva 9 de ,n$]l&54 ,bij  
zijn ?uiskom/ zette deze te ,elm]d+5 e5 
wijnhuis op en nam zijn zoon van s*ool1 

opdat deze hem 9 de zaak behulpzaam z\  
zijn4 ,het k9d 0 e*t] kle9 en zwak van  
uitzi*t2 het w]d dus na> s*ool          
t]uggezond5 en voor de godgele]dheid    
be/emd4 ,op d]ti5j>ig5 leeftijd w]d onze
 knaap opg5om5 9 het ,sem9>ie van       
,maulbron4 ,hij maakte da> go$e vord]+51
 ma> liet de godgele]dheid v>5 en wi/1  
#bb j>5 oud1 e5 le]/oel te v]w]v5 9 de  
wiskunde en wel te ,grtz 9 ,/i]m>k51 dat
 to5 t] tijde g]ege]d w]d door d5       
a>t%]tog ,k>el van ,oo/5rijk1 die d5    
rooms*-ka?oliek5 godsdi5/ bele$4  ,aan  
,kepl] 0 het ond]wijs 9 de /]rekunde    
toev]tr\wd4 ,weldra w]d hem opg$rag5 e5 
almanak sam5 te /ell54 ,hij voegde er   
e5ige /]rekundige voorzegg+5 bij1 wa>van
 enkele go$ uitkwam51 zoodat hij er vel]
 v]tr\w5 mee won4 't ,is niet &]s1 de   
groote /]rekundige 0 niet v]hev5 bov5   
het bijgelo( van zijn tijd1 volg5s      
hetwelk de hemelli*am5 invlo$ uitoef55  
op de m5s*elijke lotgevall54 ,hij me5de 
dat de /]rewi*el>ij1 do*t] d] /]rekunde1
 ha> mo$] 9 het lev5 moe/ h\d54 ,kepl]  

intuss*5 0 er de man niet na> om d5g5e1 
die zi* tot hem w5dde1 e5 rad voor de   
oog5 te draai52 en soms1 wanne] m5 hem  
kwam raadpleg51 riep hij als ,tiresias  
tot ,ulysses3 ,wat ik zegg5 zal1 zal f  
wel f niet gebeur56  ,9 zijn e]/e w]k   
7,my/]ium ,cosmographicum7 gaf ,kepl] de
 e]/e proev5 van zijn onafhankelijkheid 
van oordeel4 ,hij bra*t ontzaglijke     
bewijs/ukk5 bij t5 gun/e van het /elsel 
van ,cop]nicus en kwam met edele        
v]ontwa>dig+ op teg5 de re*tbank1 die   
het ho(dw]k van d5 groot5 man op d5     
,index geplaat/ _h4  ,9 #aeig huwde hij 
e5 w$uwe1 ev5 s*oon als edel van        
geboorte4 ,zijn e*t 0 niet gelukkig1 do*
 gaf hem aanleid+ tot e5 niet           
onbelangrijk w]k1 wa>9 de /]rekundige   
toonde hoe zijn v]nuft de kle9/e        
om/&igh$5 wi/ aan te grijp51 om d5      
vooruitgang van ruime hulpmiddel5 te    
voorzi54  ,to5 mijn huwelijk geslot5 01 
zegt hij 9 de voorr$e1 0 er e5 go$e en  
ruime wijnoog/1 zoodat de wijn go$koop  
w]d4 ,het 0 dus de pli*t van e5 go$     

huisbezorg] er voorraad van op te do5 en
 de keld]s te voorzi54 ,na e5ige vat5   
wijn geko*t te hebb51 kwam de wijnkoop] 
bij mij om d5 prijs van het vat te      
bepal5 en dus e]/ d5 inh\d van het vat  
te b]ek554 ,hij de$ dit op ze] e5v\dige 
wijze4 ,hij liet e5 ijz]5 /aafje 9 i$]  
wijnvat n$] en bepaalde onmiddellijk d5 
inh\d4  ,kepl] h]9n]de zi* bij die      
geleg5heid hoe &]s m5 te w]k gaat aan de
 boord5 van d5 ,rijn1 wa> de wijn       
ko/ba>d] is4 ,m5 tapte het vat af en    
telde n voor n de kann51 die het        
bevatte4 ,0 de oo/5rijks*e mani] van    
h&el5 ev5 jui/ als zij e5v\dig en       
praktis* 08 ,dit wil ,kepl] wet5 en zoo 
v9dt hij zi* als van zelf geleid tot het
 oploss5 van geometris*e vraag/ukk51    
zwa>d] dan ze ooit beh&eld w>54 ,hij    
kwam tot de volg5de ontdekk+4  ,ond] d5 
gun/ig5 invlo$ van e5 go$5 g5ius1 die1  
zond] twijfel wiskun/5a> 01 hebb5 de    
kuip]s aan hunne tonn5 jui/ di5 vorm    
gegev51 die1 bij e5 bepaalde l5gte van  
de met d5 peil/ok gemet5 lijn1 d5 groot/

 mogelijk5 inh\d v]zek]t1 en da> nu1 om 
en nabij dit maximum1 de afwijk+5 van de
 inh\dsmaat ma> ze] luttel zijn1 hebb5  
zij ge5 m]kb>5 invlo$ op de hoeveelheid1
 die dan met d5 peil/ok ev5 jui/ als    
vlug en praktis* b]ek5d wordt4  ,kepl] 0
 e5 d] sla*t(f]s van de v]volg+51 die op
 het e9d d] #af;de eeuw ,/i]m>k5 9 rep  
en ro] bra*t54 ,hij w]d om zijn gelo(   
v]bann5 en 0 geheel g]une]d4 ,m5 _h     
gepoogd hem zijn gelo(sov]tuig+5 te do5 
v]zak51 ma> niem& die zijn e]lijk h>t   
kon omkoop54 ,de kun/ van ve9z5 0 hem   
vreemd4 ,hij v]trok dus en greep met    
beide h&5 het voor/el aan1 dat ,ty*o    
,brah1 de /]rekundige van keiz] ,rudolf 
hem de$1 om te ,praag te kom5 en hem da>
 bij zijne bezigh$5 te help54  ,nieuwe  
teleur/ell+5 wa*tt5 hem da>4 ,m5 _h hem 
e5 go$ inkom5 toegezegd2 hij moe/ het   
e*t] guld5 bij guld5 afvrag54  ,to5     
,ty*o ,brah /i]f1 w]d ,kepl] tot        
keiz]lijk /]rekundige b5oemd1 op e5     
ruime ja>w$de4 ,de ja>w$de is go$1      
s*reef hij aan e5 vri5d1 ma> de kas is  

sle*t voorzi54 ,ik v]beuzel mijn tijd   
met aan de deur van d5 betaalmee/] te   
klopp54 ,tot armo$e v]vall5 moe/ ,kepl]1
 om 9 zijn ond]h\d te voorzi51 kle9e    
almanakk5 mak51 ja horoscoop trekk54    
,met behulp van de papi]5 van ,ty*o     
,brah1 wa>ov] hij de vrije bes*ikk+ _h1 
0 hij nu weldra 9 /aat e5 pa> groote    
w]k5 te ond]nem51 en van nu aan beg9t   
het tijdp]k van zijn glorie4 ,hij maakte
 9 het bijzond] zijn w]k van de planeet 
,m>s1 en na e5 neg5j>ige onafgebrok5    
/udie van dit ond]w]p1 na e5            
gee/es9spann+1 die hem soms tot         
waanz9nig word5s toe afmatte1 kwam hij  
er toe de beweg+ van ,m>s met de mee/e  
jui/heid te bepal5 en wel door de w]k+  
van twee opm]kelijke wett54 ,die wett5  
w>5 ook van toepass+ op de &]e planet52 
zij maakt5 dat ,newton de algeme5e      
aantrekk+skra*t 9 het heelal ontdekte en
 zij hebb5 ,kepl]'s naam voor altijd    
b]oemd gemaakt4 ,zij vorm5 to* d5       
onom/ootelijk5 grondslag voor de nieuw]e
 /]rekunde4  ,na keiz] ,rudolf's dood   

liet zijn opvolg] ,mat?ias1 die m9d] met
 de wet5s*ap op _h1 de /]rewa*t te      
,praag de]lijk v]vall54 ,zoo kon ,kepl] 
het hi] niet h\d54 ,hij w]d b5oemd tot  
le]a> aan het gymnasium van ,l9z1 en nam
 die b5oem+ ga>ne aan2 ma> nieuwe jamm]5
 volgd54 ,zijn vr\w begon aan toevall5  
te lijd51 w]d krankz9nig en /i]f weldra4
 ,voorts v]loor ,kepl] drie k9d]54 ,zijn
 mo$]1 die zev5tig j>5 oud 01 w]d 9 de  
gevang5is gezet1 weg5s toov]ij en       
heks]ij4 ,m5 weet ha> alle op5b>e       
onheil52 m5 v]telde dat zij 9 de toov]ij
 ond]wez5 0 door e5 tante1 die als heks 
v]br& 02 m5 v]weet ha> dat zij omgang   
hield met d5 duivel2 m5 zeide van ha>   
dat zij nooit iem& aanzag en dat m5 ha> 
nimm] _h zi5 we554 ,kepl] kwam ha> te   
hulp en _h vijf j>5 lang /rijd te vo]51 
om zijn mo$] te r$d54 ,de re*t]s liet5  
intuss*5 de oude ,ca?>9e ,kepl] de      
m>teltuig5 zi51 die zij tot hun bes*ikk+
 hadd5 en dreigd5 ha> er mee1 om ha> tot
 e5 bek5t5is te dw+54 ,ma> niets v]mo*t 
ha> mo$ te do5 wankel54 ,ha> kloeke h\d+

 r$de ha> van het s*avot1 ma> wis*te d5 
smet niet uit1 di5 deze gebeurt5is1 hoe 
onv]di5d ook1 op d5 naam ha>s zoons     
wi]p4  ,w$] bevond ,kepl] zi* 9 de      
diep/e armo$e4 ,hij wi/ zi* e*t]        
ongevoelig te mak5 voor het ongeluk en  
v]gat zijne teg5spo$51 wanne] hij met   
zijn g$a*t5 9 de hooge sfe]5 d] hemel5  
opklom1 wanne] hij zijn gee/ liet dwal5 
door de one9dige ruimte1 lui/]de na> d5 
va/5 maatslag d] hemels*e muziek1 die   
zijn v]beeld+ hoorde 9 de eeuwige beweg+
 d] hemelboll54 ,9 e5 all]zond]l+/ w]k3 
,de ,h>monie des ,heelals1 heeft ,kepl] 
gepoogd die ,muziek d] ,natuur op te    
teek554 ,hi]bij moge zijn gee/ zi* soms 
met h]s5s*imm5 hebb5 bezig geh\d51 soms 
ook v]heft hij zi* op de vleugel5 van   
het wa>a*tig g5ie4 ,m5 ziet er d5 edel5 
en bezield5 droom] op e5s 9 hooge vlu*t 
op/ijg52 m5 ziet e5 held]e glans s*ijn5 
te midd5 d] diepe dui/]nis4 ,op het e9d 
van zijn boek komt hij n$] op het zuiv] 
wet5s*appelijk betoog en maakt hij de   
wet op5ba>1 die al de be/&deel5 van ons 

w]eld/elsel sam5b9dt en aan de groote   
spill5 van zoovele hemelboll5 d5 duur   
h>] omw5tel+5 voors*rijft4  ,te midd5   
van de vreugde1 die hem de /udie d]     
natuur v]s*afte1 k5de ,kepl] van het    
lev5 sle*ts de h>de1 de /r5ge zijde4    
,f]d9&1 ,mat?ias' opvolg]1 wilde d5     
prote/ants*5 godsdi5/ 9 ,/i]m>k5        
uitroei54 ,kepl] moe/ nu w$] zijn       
woonplaats v]lat5 en v]bond zi* e5ig5   
tijd aan d5 h]tog van ,wall5/e94 ,hij _h
 e5 twe$e huwelijk aangegaan met ,sus>9e
 ,ritt+]1 die hem zev5 k9d]5 s*onk4 ,hoe
 vele v]drietige reiz5 heeft hij moet5  
do51 om de a*t]/allige geldelijke       
uitke]+5 op te vord]54 ,arbeid1 zorg1   
v]driet putt5 e9delijk zijne kra*t5 uit4
 ,hij /i]f #ei j>5 oud4 ,te ,reg5sburg  
ligt hij begrav51 wa> de bezoek] 9 de   
,/4 ,piet] zijn graf kan v9d5 met dit   
ops*rift1 door hem zelv5 v]va>digd4 ,ik 
heb de hemel5 gemet51 ?ans meet ik de   
s*aduw5 d] a>de4 ,hemels* zijn r$e en   
v]nuft4 ,hi] ru/ sle*ts d] li*am5       
s*aduw4  ,aldus /i]f ,kepl]1 de         

/\tmo$ige ond]zoek]1 die re$s bij de    
e]/e s*r$5 op het gebi$ d] /]rekunde de 
hoop vo$de van het raadsel d] natuur tot
 e5 oploss+ te br5g54 ,zijn lev5 lang1  
zi5 we hem als voortg$rev5 door d5 drang
 zijn] ziel na> de wa>heid4 ,/e$s jaagt 
de dor/ na> k5nis hem voort2 nimm] h\dt 
de hoogmo$ d] wet5s*ap hem op4 ,fi] en  
/\t zoolang hij zoekt1 heeft m5 van hem 
gezegd1 wordt hij n$]ig en als ootmo$ig1
 zoodra hij gevond5 heeft1 en 9 zijn    
blijds*ap geeft hij de e] aan ,god4     
,zijn ziel1 zoo groot als edel1 k5de    
ijdelheid no* naijv]4 ,hij zo*t no*     
toejui*+ no* huldebetoon4 ,zijn glorie  
/aat 9 de hemel5 ges*rev5 en de /]r5    
v]heff5 met hun regelmaat en orde zijn  
naam4  ,ty*o-,brah zag te ,korud/orp 9  
,d5em>k5 het lev5sli*t op d5 #ae;d5     
,octob] #aedf4 ,zijn vad] ,otto ,brah1  
van oude en edele afkom/1 _h niet m9d]  
dan ti5 k9d]5 en be/emde ,ty*o voor d5  
krijgsdi5/4 ,wat kon de spruit van e5   
edel gesla*t &]s word5 dan soldaat8 ,to*
 mo*t ,ty*o1 dank zij d5 invlo$ van zijn

 oom1 de hooges*ool bezoek54 ,hij w]d 9 
#aeei na> ,kop5hag5 gezond5 en da>      
ontwikkelde zi* 9 hem die z9 voor       
/]rekundige /udie1 die hem b]oemd       
gemaakt heeft4 ,d5 #ba/5 ,augu/us #aefj 
z\ er e5 zonsv]dui/]+ plaats v9d5 en    
,ty*o w]d bij die geleg5heid diep       
getr(f5 door het feit1 dat zulke        
v]s*ijnsel5 zi* met zooveel jui/heid    
lat5 voorspell54 ,hij besloot zi* 9 de  
geheim5 dez] kun/ te lat5 inwijd51 en al
 w]d hij 9 #aefb na> ,leipzig gezond51  
om er 9 de re*t5 te /ude]51 de hemel    
hield zijn oog1 zijn h>t1 zijn wil      
geboeid4 ,al zijn vrij5 tijd en al zijne
 spa>p5n+5 maakte hij aan zijn          
lievel+s/udie di5/ba>1 en hi]m$e bra*t  
hij het door eig5 /udie zv]1 dat hij bij
 geleg5heid van de conjunctie van       
,jupit] en ,saturnus1 9 #aefc1 met      
behulp van e5ige grove w]ktuig5         
belangrijke f\t5 ontdekte 9 de          
,alphonsis*e tafels en 9 die van        
,cop]nicus4  ,bij d5 dood van zijn oom1 
9 #aefe1 kwam ,ty*o na> ,d5em>k5 t]ug1  

om er zijn erf5is te aanva>d54 ,zijn    
liefde voor de /]rekunde vond bij zijne 
oud]s niet we9ig afkeur+ en van zijne   
vri5d5 moe/ hij er niet we9ig ov] hoor52
 imm]s w>5 zulke bezigh$5 b5$5 de       
wa>digheid van e5 edelman4 ,de jeugdige 
/]rekundige gekr5kt ov] de bejeg5+1 die 
hij ond]vond1 v]liet zijn vad]l&1 hield 
zi* e5ig5 tijd te ,witt5b]g op1 bra*t   
twee j>5 9 ,ro/ock door1 en zette alda> 
zijne ond]zoek+5 met ijv] voort4 ,da> _h
 hij e5 duel en w]d hem de neus         
afgeslag51 die1 zegt m51 zoo wl door e5 
kun/neus van g\d en zilv] v]vang5 w]d1  
dat m5 de v]m9k+ bijna niet zi5 kon4    
,van ,ro/ock g+ ,ty*o na> ,augsburg1 wa>
 hij met behulp d] gebro$]s ,ha9zel e5  
quadrant v]va>digde met e5 /raal van #i 
#aj met]s4 ,hij kwam 9 #aega 9 het      
vad]l& t]ug1 en won e5 ijv]ig vri5d en  
voor/&] 9 zijn oom ,/5o ,bille1 die /e$s
 de p>tij van zijn neef _h opg5om51     
wanne] deze door de hatelijkh$5 en      
spott]nij5 van zijne bek5d5 v]volgd w]d4
 ,/5o ,bille /ond ,ty*o ,brah e5 g$eelte

 af van zijn won+1 om er e5 /]rewa*t van
 te mak54 ,hi]--bij ,/5o ,bille--heeft  
,ty*o ,brah zijn be/5 tijd gehad4 ,hi]  
heeft hij op d5 #aa;d5 ,novemb] #aegc e5
 nieuwe /] ontdekt 9 het /]r5beeld      
,cassiopea4 ,deze /] v]s*e5 wa>s*ijnlijk
 d5 #e;d5 ,novemb] voor het e]/ aan d5  
hemel4 ,ze bleef ze/i5 ma&5 zi*tba>1 nam
 m]kba> toe 9 glans1 9 die mate1 dat zij
 ,jupit] dreigde te ov]s*itt]5 en e]lang
 bij dagli*t te zi5 z\ zijn1 ma>        
langzam]h& ta&e deze buit5gewone glans1 
en 9 ,ma>t #aegd 0 zij niet me] zi*tba>4
  ,ty*o ,brah erg]de zijne betrekk+5 op 
nieuw door zi* 9 #aegc 9 het huwelijk te
 v]b9d5 met e5 bo]5do*t]2 ma> de ,kon+1 
,fr$]ik ,,ii1 /oorde zi* da> niet aan en
 bes*]mde hem1 ja1 gaf hem lev5slang de 
vrije bes*ikk+ ov] het eil& ,hu5 bij    
,kop5hag54  ,het eil& ,hu5 9 de ,sond is
 bijna rond van g$aante1 heeft e5 omtrek
 van om/reeks neg5 kilomet]s en rij/ aan
 alle kant5 langzam]h& van de ku/ na>   
het b9n5l& omhoog1 wa> zi* e5 ruim en   
eff5 b]gvlak vormt4 ,de ,kon+ liet hi]  

e5 groote /]rewa*t b\w51 voorzi5 van    
alles wat de /]rekundige wa>nem+        
bevord]5 kon en tev5s van de noodige    
v]trekk5 voor ,ty*o en zijn gez9 en     
zijne b$i5d54 ,rondom het geb\w 0 e5    
groote vi]kante ruimte1 door hooge en   
/evige mur5 afgeslot51 wi] hoek5 na> de 
vi] w9d/rek5 geke]d w>54 ,er w>5 tor5s  
en platt51 en alles wat er noodig 01 en 
dit s*oone paleis d] wet5s*ap droeg d5  
naam van ,uraniaburg4  ,behalve e5      
biblio!ek en e5 museum bevond er zi* ook
 e5 ond]a>ds* gewelf met ze/i5          
/ookplaats51 wa> ,ty*o de al*emie       
beoef5de1 hop5de dat hij da> omlaag 9   
zijn retort5 e5 s*at van g\d z\ v9d51   
die hij w$] aan zijne /udin da> bov5 op 
de /]rewa*t be/$5 z\4 ,dit alles ko/te  
d5 ,kon+ e5 millio5 rijksdaald]s1 en m5 
zegt dat ,ty*o ,brah e5 d]gelijke som   
aan zijne inri*t+ t5 ko/e legde4        
,zooveel is zek]1 dat hij zijne bezitt+5
 al te kra*tig aansprak en de ,kon+ hem 
e5 ja>geld van #bjjj rijksdaald]s moe/  
toelegg51 t]wijl hij hem voorts e5ige   

l&]ij5 9 ,noorweg5 en e5 canonicaat bij 
de k]k van ,ro?s*ild s*onk--wat wa>lijk 
niet g]+ 04  ,de glans1 die van het     
paleis van ,hu5 /raalde met zijn geb\w5 
en nev5geb\w51 zijn we]galooze v]zamel+ 
/]rekundige in/rum5t5 en zijn v]ma>d5   
gele]de1 trok e5 m5igte van le]l+5 na>  
,d5em>k5 he54 ,sommig5 van deze /ude]d5 
voor rek5+ van d5 ,kon+1 &]5 w]d5 door  
/$5 en s*ol5 gezond51 w$] &]5 w]d5 door 
,ty*o zelv5 ond]h\d54 ,telk5s kwam5 er  
bov5di5 voorname ( gele]de ga/5 op ,hu54
  ,ru/ig z\ ,ty*o ,brah zijn lev5 op dit
 eil& vol bekor+ geslet5 en geindigd    
hebb51 wanne] ,fr$]ik ,,ii lang g5oeg 0 
blijv5 lev51 om hem te bes*]m54 ,ma> de 
,kon+ /i]f1 en het h(1 dat tot dusv] e5 
s*ijn van belang/ell+ getoond _h 9      
,hu5's paleis en 9 de /]rekunde2 ma> 9  
het geheim d5 /]rekundige met nijdige   
oog5 aanzag1 begon zi* teg5 de inri*t+  
en h>5 gele]de te ke]54 ,e]/ duldde m5  
hem1 ma> /raks w]d er 9 zijn nadeel     
gew]kt1 en e9delijk bra*t m5 het met    
kuip5 en v]da*t mak5 zv]1 dat ,ty*o     

,brah plotsel+ zijn ja>geld door kon+   
,*ri/iaan zag intrekk54 ,da>na w]d hij  
met zijn vr\w en neg5 k9d]5 van het eil&
 gejaagd1 zoodat hij niet me] w]k5 kon4 
,9 #aeig g+ hij na> ,kop5hag54 ,to5     
besloot hij zijn l& te v]lat51 wa> hij1 
bij al de v]n$]+51 van de zijde van zijn
 ho(dvij& ,wal*5dorp ook nog p]soonlijke
 bele$ig+ en gewelddadige aanr&+ te     
v]dur5 _h4 ,zoo v]liet hij ,d5em>k51 er 
zijn roem ma> ook zijne vij&5           
a*t]lat5de4  ,gelukkig telde hij ond] de
 edel5 en vor/5 van ,europa vri5d5 en   
bes*]m]s1 zooals de graaf van ,rantsau1 
die hem op zijn ka/eel ,w&eburg1 bij    
,hamburg1 ga/vrij ontv+1 en hem met zijn
 gans*e gez9 h]b]gde4 ,hi] s*reef hij 9 
#aeig zijn w]k ,a/ronomiae in/auratae   
me*anica 7de w]ktuigkunde van de nieuwe 
/]rekunde71 wa>9 hij1 met behulp van de 
noodige plat51 zijne /]rekundige        
w]ktuig5 bes*reef en hun gebruik        
aanwees4 ,ook s*reef hij hi] zijne w]k5 
ov] de *emie4 ,e5 proef/uk van dit w]k  
w]d met e5 lij/ van #ajjj /]r5 aan keiz]

 ,rudolf ,,ii toegezond51 die e5 groot  
liefhebb] 0 van al*emie en /]rekunde4 ,9
 dez5 vor/ vond hij e5igsz9s zijn       
,fr$]ik van ,d5em>k5 w$]4 ,rudolf riep  
,ty*o ,brah na> ,praag en ontv+ er hem  
met de mee/e w>mte4 ,spo$ig 0 hij hi]   
met zijn gez9 en zijne in/rum5t5 bij    
zi*4 ,hij g5oot e5 ja>geld van #cjjj    
kron5 en kreeg het ka/eel ,r5a* om er   
zi* te ve/ig54 ,hi] vond hem ,kepl]1 to5
 neg5-en-tw9tig j>5 oud1 en hi] w]kt5 de
 beide groote /]rekundig5 met elk&]4    
,ma> het duurde niet lang4 ,zijn ge/el 0
 ges*okt2 de misk5n+ en d5 haat1 9 zijn 
vad]l& ond]vond51 trok hij zi* /]k aan1 
en hij /i]f d5 #bd/5 ,octob] van het ja>
 #afjj1 9 d5 oud]dom van vi]-en-vijftig 
j>54  ,ge5 bet] praktis* hemelbes*\w]   
dan ,ty*o ,brah4 ,zijne w]ktuig5 zijn   
ev5 s*oon als talrijk4 ,zijn v]nuft1 om 
oude w]ktuig5 te v]bet]5 en nieuwe uit  
te d5k51 0 onuitputtelijk4 ,en niet     
alle5 0 hij 9 het bespi$5 van d5        
/]r5hemel uit]/ bekwaam1 ma> zijne      
wa>nem+5 hebb5 ook h>e wa>de beh\d5 tot 

op dez5 dag4  ,intuss*5 /aat ,ty*o ,brah
 met vel5 9 de rij van groote           
/]rekundig52 e5 man als ,newton da>5teg5
 tre$t uit de rij te voors*ijn als e5   
v]hev51 onv]getelijk e5l+4 ,lagrange    
heeft van ,newton gezegd1 dat hij de    
hoog/e op5b>+ 0 van het m5s*elijk g5ie1 
en ,voltaire getuigt van hem3 zijn      
groo!id is bov5 all5 l( v]hev5 en mag   
hem door niem& b5ijd word54  ,met hoe   
groot e5 gee/ ook begiftigd1 hoe        
volmaakt ook1 wa> het zijn wet5s*ap en  
zijn ontdekk+5 gold1 0 ,newton 9        
all$aags*e zak5 niet groot]1 dan gewone 
/]vel+54 ,hij 0 onru/ig1 bij uit/ek     
prikkelba>4 ,heeft hij soms gel$51 hij  
_h het zi*zelv5 te wijt54  ,isac ,newton
 kwam d5 #bh/5 ,decemb] #afdb 9 e5      
n$]ige bo]5won+ te ,wool/op1 9          
,l9coln%ire1 t] w]eld4 ,hij 0 z zwak1   
dat m5 hem ma> we9ig dag5 lev5s to$a*t4 
,hij w]d e*t] e5 /o]e knaap1 le]de op de
 dorpss*ool lez5 en s*rijv5 en w]d bij  
e5 apo!k] 9 de ko/ g$aan1 om de colleges
 te ,gran?am te kunn5 volg54 ,na e5 pa> 

ja> /ude]5s w]d hij door zijn mo$]      
t]ugg]oep52 ma> hij toonde zi* we9ig    
+5om5 met het bo]5b$rijf4 ,hij pe9sde   
ov] all]lei zak5 en las oude boek54 ,hij
 zal e5 gele]de word51 zeid5 zijne      
oud]s4 ,zij nam5 dus het besluit hem te 
,cambridge te lat5 /ude]5 en zoo g+ hij 
na> ,gran?am t]ug1 opdat hij zi* alda>  
voor de academie z\ voorb]eid54 ,de     
jonge ,isac ,newton _h ind]daad neig+51 
die zond]l+ mo*t5 heet51 wanne] m5 zijn 
leeftijd 9 aanm]k+ nam4 ,inzond]heid    
/ond i$] v]/eld ov] zijn z9 voor        
w]ktuigkunde4 ,nu e5s v]va>digde hij e5 
mol51 dan e5 wat]uurw]k1 dan w$] vlieg]s
 van nooit aans*\wde afmet+51 ( hij     
teek5de e5 zonnewijz] op d5 muur d]     
oud]lijke won+4  ,op neg5ti5j>ig5       
leeftijd w]d ,newton /ud5t te           
,cambridge4 ,hij gaf zi* met h>t en ziel
 aan de /udie d] ma!matis*e vakk5 ov]1  
en re$s bij d5 aanvang van zijn loopbaan
 v]ra/e hij de w]eld met e5 drietal     
ontdekk+5 omtr5t de ontb9d+ van het li*t
 en de algeme5e aantrekk+skra*t 9 het   

heelal4 ,hij ond]s*eidde zi* door e5 ze]
 eig5a>dig k>akt]4 ,met e5 me] dan      
gewone z$igheid b$eeld1 s*uwde hij alle 
op5ba>heid4 ,ga>ne g+ hij /il zijn      
weg--en dit is lev5slang e5 k>akt]trek  
van ,newton geblev54 ,hij 0             
vijf-en-tw9tig j>5 oud1 to5 e5 d]       
groot/e ov]w9n+5 op het gebi$ d]        
natuurkunde door hem behaald w]d4 ,hij  
de$ e5 zonne/raal door e5 prisma gaan1  
en m]kte op1 dat die /raal sam5ge/eld 0 
uit e5 zev5tal v]s*ill5de /ral51 met    
ongelijke /raalbrek+4 ,deze ontl$5de (  
analytis*e proeve door e5 sam5/ell5de1  
syn!tis*e1 v]vang5de wi/ hij v]volg5s1  
door e5 nieuwe /raalbrek+1 de zev5 /ral5
 we] tot n te br5g5 en zoo het witte    
li*t te h]/ell54 ,deze ontdekk+ gaf e5  
gans* &]e ri*t+ aan de dioptrica en z\  
lat] de grondslag word5 van de          
spectraal-analyse1 die ons 9 /aat /elt  
het gehalte d] /]r5 te h]k5n5 aan het   
li*t1 dat zij afw]p54  ,na e5ige j>5 9  
,cambridge te hebb5 doorgebra*t1 kwam   
,newton 9 zijn kle9 en onaanzi5lijk     

,wool/rop t]ug4 ,hi] 0 het dat hij1 9   
zijn tu9 gezet51 e5 appel vr zi* op d5  
grond zag vall54 ,dit gans* gewone      
geval1 wa>g5om5 door zijn oog1 opg5om5 9
 zijn ziel1 w]d de aanleid+ tot e5      
nieuwe ontdekk+4 ,hij vraagde zi* af    
welke to* de oorzaak zijn mo*t di]      
geheimz9nige kra*t1 door welke i$]      
voorw]p na> de a>de wordt getrokk54 ,_h 
die kra*t1 wat ze wez5 mo*t1 gr5z58 ,zij
 w]kt nog op de hoog/e b]g51 z\ zij ook 
op e5 ti5-1 hond]d-1 duiz5dmaal groot]  
af/& w]k58 ,/rekt zij zi* uit tot de    
maan8 ,e5 gewoon d5k] z\ die vraag      
miss*i5 ontk5n5d beantwoord hebb54      
,imm]s w>e het zoo1 dan moe/ ook onze   
wa*t] op de a>de vall54 ,newton da*t er 
jui/ &]s ov]4 ,is 't niet door onze     
dagelijks*e erv>+ bek5d g5oeg1 dat e5   
voorw]p1 hetwelk 9 horizontale ri*t+    
door de lu*t geworp5 wordt1 des te v]d] 
n$]valt1 na>mate het van groot] hoogte  
en met groot] snelheid weggeworp5 wordt8
 ,plaats u 9 g$a*t5 op e5 tor5 van      
#ij4jjj mijl5 hoogte1 dit is de af/& van

 de a>de na> de maan1 en w]p nu dit     
hemelli*aam met de snelheid van e5      
kw>tmijl p] seconde--dat is ongeve] de  
snelheid van de maan--9 de ruimte1 dan  
is het duidelijk dat het veel v]d] zal  
n$]kom51 dan de /raal d] a>de reikt1 die
 to* niet me] dan #aejjj mijl5 b$raagt4 
,da> de maan bij die beweg+ niets v]lie/
 van ha> snelheid1 gaat ze1 om zoo te   
zegg51 9 horizontale ri*t+ voort1 en    
dezelfde kra*t1 die e5 /e5 ( appel op de
 a>de doet n$]vall51 h\dt da>5teg5 de   
maan op e5 e]bi$ig5 af/&1 zond] dat ze  
op onze a>de valt1 wi] afmet+5 da>toe te
 g]+ zijn4 ,deze en d]gelijke ov]weg+5  
mak5 sle*ts het all]e]/e beg9 uit van   
het betoog4 ,de wa>heid 0 gevond52 do*  
ha> nog niet tot onb$riegelijke zek]heid
 kunn5de br5g5 a*tte hij het zijns      
onwa>dig ov] dit ond]w]p iets 9 het li*t
 te z5d54 ,hij zag 9 hetge5 hij gevond5 
_h de grondslag5 voor e5 groot en s*oon 
geb\w1 en heeft tw9tig j>5 ge>beid voor 
hij de vlag op het dak zette4  ,9 #affi 
w]d ,newton tot hoogle]a> te ,cambridge 

b5oemd1 en 9 #afgb tot lid van de       
,kon9klijke ,maats*appij te ,lond54 ,hij
 zond d5 presid5t d] ,maats*appij e5    
door hem uitg$a*te en door hem          
v]va>digde teleskoop1 die de algeme5e   
bewond]+ ga&e maakte4 ,zijn le] omtr5t  
het li*t bra*t de gemo$]5 9 heftige     
beweg+ en wekte bij ,rob]t ,hooke zulk  
e5 teg5spraak1 dat de groote            
natuurond]zoek]1 v]bitt]d en ontmo$igd1 
er e5 oog5blik aan da*t de /udie va>wel 
te zegg54  ,9 #afhd en #afhe bra*t      
,newton zijn w]k ov] de ,grondbeg9sel5  
t5 e9de4 ,hij ontv\wde da>9 de groote   
wet van de aantrekk+skra*t 9 het heelal4
 ,niet t5 onre*te wordt ,newton de      
v]tr\wel+ d] natuur g5oemd4 ,hoe wi/ hij
 uit deze kra*t1 die als e5 va/e en     
geheime b& al de be/&deel5 des heelals  
sam5h\dt1 al de groote v]s*ijnsel5 te   
v]kl>5 van het w]eld/elsel4 ,tr\w aan   
zijn g5om5 besluit1 wilde hij niets     
op5ba> mak54 ,ma> ,halley en &]5 drong5 
z bij hem aan1 dat hij week4 ,het w]k1 9
 #afhg uitgegev51 wekte bewond]+ en     

teg5spraak beid54 ,leibnitz en ,huijg5s 
v]wi]p5 ,newton's !orie1 de e]/e zelfs  
met e5 groote mate van v]bitt]+ teg5 de 
nieuw]e d5kbeeld54  ,newton zo*t zijn   
troo/ 9 nieuwe /udie en nieuwe          
ontdekk+52 ma> de /rijd _h hem z        
aangegrep51 dat hij e5ige j>5 lat] 9    
zijn briefwissel+ e5 weemo$ en          
ziekelijke onru/ v]ri$1 die tot e5 soort
 van waanz9 klom4 ,g$ur5de e5ige j>51   
om/reeks #afib1 liep dit groot g5ie     
geva> krankz9nig te word54 ,gelukkig g+ 
dit geva> voorbij2 ma> al h]/eld5 zi*   
zijn gee/v]mog5s volkom51 hij de$ ge5e  
ontdekk+5 me] en gaf alle5 zulke w]k5   
uit1 als re$s lang door hem w>5 g]e$    
gemaakt4  ,hij _h e5 gelukkig5 oud]dom4 
,door zijne tijdg5oot5 is hij niet m9d] 
v]e]d geword5 dan door het nagesla*t4   
,isac ,newton w]d a*t-en-ta*tig ja>1 en 
al 0 hij niet 9 d5 eig5lijk5 z9 e5      
sla*t(f] d] wet5s*ap1 aan hem blijkt het
 to* ook w$] dat m5 niet /raffeloos e5  
g5ie is4 ,zijne vri5d5 van ,wool/rop    
hadd5 het bij hun ha>dvuur en op hun    

akk]s gemakkelijk] en ru/ig]4 ,de       
wet5s*ap is e5 geva>lijke vri5d94       
,,ho(d/uk ,v4  ,,de ,,boekdrukkun/4     
,de boekdrukkun/1 zegt ,ambroise ,firm9 
,didot1 s*eidt de oude en de nieuwe     
w]eld4 ,volg5s ,lam>t9e's s*oone        
uitdrukk+1 br5gt zij d5 m5s* voor het   
h$5 en de toekom/1 onmiddellijk en      
aanh\d5d1 9 aanrak+ met alles wat er    
s*oon is g$a*t4 ,m5 zegt dat de         
spoorweg5 en de telegraaf de af/&5 hebb5
 opgehev52 van de boekdrukkun/ kan m5   
zegg5 dat zij 't d5 tijd g$aan heeft4   
,zij maakt all5 tot elk&]s tijdg5oot54  
,ik v]ke] met ,hom]us1 met ,cic]o1 en de
 ,hom]uss5 en de ,cic]o's van lat] tijd 
zull5 omgaan met ons4  ,9 het beg9 van  
de #ae;de eeuw 0 m5 op het punt van     
s*rijv5 en m9iatuurteek55 ze] v]        
gevord]d4 ,er w>5 bijbels vol van de    
s*oon/e v]si]+51 de fijn/e teek5+51 de  
gee/ig/e pr5tjes1 za*t van kleur en     
s*itt]5d van opgelegd g\d1 pra*tuitgav5 
door kun/5a>%&5 v]li*t4 ,ma> dit 0 niet 
voor het volk1 en ook het gewone s*rift 

vord]de te veel tijd en te veel inspann+
 dan dat het voor we9ig geld kon gelev]d
 word54 ,do* zie1 da> v]s*55 grove      
pr5t51 mee/ pr5t5 van godsdi5/ig5 a>d1  
die met zw>te omtrekk5 geteek5d en met  
e5 ond]s*rift voorzi5 go$koop van de h& 
w]d5 g$aan en wa>ond] het volk zijn gad+
 vond4 ,het w>5 g$rukte h\tsn$51 die de 
kun/ me] algeme5 maakte en die de       
geboorte gav5 aan het g$rukte boek4  ,er
 0 nog ma> n kle9e1 s*oon gewi*tige1    
ov]gang noodig1 namelijk de lett]s1 die 
op het h\t uitgesn$5 /ond52 afzond]lijk 
te snijd51 ( te giet51 om ze da>na tot  
woord5 sam5 te voeg5--en de eig5lijke   
boekdrukkun/1 het drukk5 met beweegb>e  
lett]1 0 gevond54  ,di5 ov]gang tot de  
losse lett] heeft ,gut5b]g tot /&       
gebra*t4 ,hij heeft de lett] v]lo/ en   
ha> de plaats gewez51 die zij tot       
dusv]re 9 de drukkun/ bekle$t4 ,gut5b]g 
w]d te ,ma9z gebor54 ,hij 0 neg5ti5 j>51
 to5 keiz] ,fr$]ik ,,iii alda> zijn     
blijde inkom/ hield4 ,er brak bij die   
geleg5heid e5 twi/ uit ov] d5 voorrang1 

di5 de adel hebb5 z\ bij de ple*tigh$5  
van d5 dag1 en t5 gevolge van de        
one5igheid hi]ov]1 w]d hij--hij 0       
edelman--gebann54 ,hij g+ op reis1 trok 
van /ad tot /ad1 bezag l&5 en volk51    
reisde langs d5 ,rijn1 door ,zwits]l& en
 ,duits*l&1 en kwam g$ur5de deze to*t5  
op het d5kbeeld boek5 te drukk54 ,te    
,/raatsburg oef5de hij zi* 9 de kun/ en 
nam hij zijne e]/e proev54  ,wel inzi5de
 van hoe groot gewi*t zijne uitv9d+ 01  
ook als tak van nijv]heid1 gevoelde hij 
behoefte aan hulp en vooral aan m5s*51  
die hem hunn5 geldelijk5 /eun v]le5d54  
,hij vond ond] de groot5 van ,/raatsburg
 we9ig aanmo$ig+4 ,e5 jong edelman1 die 
zi* met e5 gewoon h&w]k bezig hield6    
,want dat hij e5 nieuwe uitv9d+ aan het 
li*t wilde br5g51 _h hij v]zweg5 uit    
vrees dat e5 &] met d5 roem z\ gaan     
/rijk51 die hem toekwam4 ,door de       
aanzi5lijk5 afgewez51 w5dde hij zi* tot 
dat volk1 voor hetwelk hij de baan d]   
k5nis op55 z\4 ,hij associe]de zi* met  
e5 pa> v]mog5de ,/raatsburg]s1 ,&ries   

,dritzehn en ,h4 ,riffe1 lat] met ,fu/1 
g\dw]k] en gelds*iet] te ,ma9z4  ,nog   
kon ,gut5b]g er niet toe kom5 zijn      
geheim te v]rad54 ,hij hield zi* ( hij  
deze en g5e kun/voortbr5gsel5 wilde     
v]va>dig51 hij polij/e spiegels1 hij    
sleep ko/b>e /e551 ma> 0 9 het geheim   
met zijn uitv9d+ bezig4 ,met jalo]s*e   
liefde v]borg hij zijn kun/ 9 de        
b\wvall5 van het kloo/] van ,s9t        
,arboga/1 en da>1 v]re van de w]eld en  
van alle onbes*eid5 blikk51 gaf hij zi* 
aan ha> ov]1 zo*t1 w]kte1 pe9sde1 en    
sne$ er de e]/e lett]s en zette er de   
e]/e p]s 9 elka>2 de e]/el+ di] mon/]s1 
di] zwoeg5de wond]5 van w]ktuigkunde1   
die 9 n enkel uur tw9tig duiz5d blad5   
druks aflev]54  ,gut5b]g begon al spo$ig
 met d5 bijbel te drukk51 ma> zijne     
geldmiddel5 w>5 spo$ig uitgeput1 en hij 
zag zi* nu wel g5oodzaakt zijn          
deelg5oot5 9 k5nis te /ell5 met zijn    
geheim4 ,imm]s1 hij _h nieuwe hulp      
noodig4 ,riffe en ,dritzehn w5s*t5 nu   
m$e hun deel te hebb5 aan de glorie d]  

uitv9d+2 en1 z\ niet alles s*ipbreuk    
lijd51 dan moe/ hij da> wel 9 toe/emm54 
,zijn naam v]dwe5 van de associatie en  
hij 0 niet veel me] dan hun mee/]kne*t4 
,dit is nog niet alles4 ,&ries ,dritzehn
 /i]f en di5s erv5 d$5 hem e5 proces    
aan1 dat hij v]loor1 zoodat hij als e5  
v]oordeeld en g]une]d man na> ,ma9z     
t]ugke]de4 ,hij v]bond zi* nu met ,fu/  
en ,s*ff]1 ri*tte e5 nieuwe w]kplaats op
 en drukte1 ond] d5 naam van zijne      
deelg5oot5 9 de zaak1 bijbels en        
psalmboek51 niet me] met de broze h\t51 
ma> met metal51 en da>door tev5s zuiv]d]
 lett]4 ,dit 0 om/reeks #adej4 ,ma> ook 
,fu/ en ,s*ff] bezwek5 voor de v]zoek+  
van zi* langzam]h& en onwillekeurig d5  
roem van ,gut5b]g toe te eig554 ,9 de   
opdra*t e5] ,duits*e v]tal+ van ,livius1
 erk5n5 zij zelv5 dat de boekdrukkun/ te
 ,ma9z is uitgevond5 door d5 v]nuftig5  
w]ktuigkundige ,johan ,gut5b]g1 ma>     
e5ige j>5 lat] zijn zij deze bek5t5is   
e5igsz9s v]get5 en k5n5 de e] d] uitv9d+
 voor e5 deel aan zi* zelv5 toe4  ,nog  

e5maal wordt ,gut5b]g1 nu door ,fu/1 van
 alles b]o(d4 ,hij v]laat zijn vad]/ad1 
v]lie/ vr\w en k9d en dreigt d] armo$e  
t5 prooi te word52 do* het ontbrak hem  
nimm] aan vri5d5 die hem hielp5 en hem 9
 /aat /eld5 zijn uitv9d+ te volmak54    
,hij /i]f tevr$54 ,rijk 0 hij niet      
geword51 en zijn lev5 0 e5 voortdur5de  
wor/el+ gewee/4 ,van zijne neg5-en-ze/ig
 j>5 _h hij er bijna vijftig aan de     
drukkun/ gewijd4 ,ik v]maak aan mijn    
zu/]1 zoo s*reef hij 9 zijn te/am5t1 al 
de door mij 9 het kloo/] van ,s9t       
,argoba/ g$rukte boek54 ,arme uitv9d]6  
,hij _h niet me] te v]mak5 dan dit4 ,to*
 v]maakte hij aan de w]eld e5 uitv9d+1  
wa>van zij 9 /e$s to5em5de mate d5 zeg5 
ond]v9dt1 en die hij met zijn jeugd1    
zijn ru/1 zijn slaap en zijn uitw5dig   
lev5sgeluk niet te duur betaald heeft   
gea*t4  ,na ,gut5b]g's dood v]breidde de
 boekdrukkun/ zi* alom4 ,spo$ig vond m5 
p]s5 9 alle groote /$5 van ,frankrijk1  
,engel&1 ,duits*l&1 ,holl& en ,itali4   
,met de boekdrukkun/ ontwikkelt zi* de  

grave]kun/4 ,to5 ,gut5b]g /i]f1 zag 9   
deze w]eld vol dood en op/&+ ,albre*t   
,dr] het lev5sli*t4 ,hij w]d 9 #adga te 
,neur5b]g gebor51 9 e5 tijd to5 de      
h\tgravure begon te bloei54 ,hij        
doorreisde 9 zijn jeugd ,holl&1 het     
vad]l& d] e]/e graveurs1 begaf zi* na>  
,v5eti1 wa> hij de voorloop]s van       
,titiaan bewond]5 kon1 kwam 9 ,we55 en  
wi/ d5 groot5 m$$+] en vij& van         
,lodewijk ,,xi en ,k>el ,,viii van      
,frankrijk1 d5 duits*5 keiz]            
,maximiliaan ,i voor zi* te w9n54       
,albre*t ,dr] heeft met het g5ie van    
zijn ho(d1 zijn h>t en zijn h& het h\t  
ziel en lev5 gegev51 e5 lev51 dat       
beurtel+s bewond]+1 blijds*ap1 vrees1   
huiv]+ wekt4  ,dr] /i]f op d5 leeftijd  
van a*t-en-vijftig j>5 en heeft niet    
alle5 mee/]/ukk5 van grave]kun/         
nagelat51 ma> ook s*oon g\d en zilv]w]k1
 beeld5 en b\ww]k54 ,deze groote kun/5a>
 0 me] dan e5 groot kun/5a>1 hij 0 ook  
e5 go$ burg]1 met e5 h>t vol gee/drift  
en mo$4 ,hij /i]f 9 armo$e1 zooals      

blijkt uit e5 brief1 di5 hij op het e9d 
van zijn loopbaan aan de ov]heid van    
,neur5b]g s*reef4  ,voor neg5ti5 j>5    
riep mij de ,raad van ,v5eti na> deze   
/ad1 mij twee hond]d dukat5 's ja>s     
toelegg5de4 ,de /ad ,antw]p5 heeft mij  
drie hond]d guld5 en e5 fraai huis      
aangebod54 ,zo[el 9 de e]/- als 9 de    
laat/ g5oemde /ad z\ al mijn w]k mij    
afzond]lijk betaald word54 ,ik heb het  
e5 en het &] afgeslag5 uit liefde voor  
u1 voor deze go$e /ad en voor mijn      
vad]l&4 ,bet] hi] e5v\dig geleefd1 dan  
eld]s 9 groo!id en weelde4  ,dit 0      
geheel na> ,albre*t ,dr]'s a>d4 ,9      
di5zelfd5 brief1 e5 brief1 die getuig5is
 aflegt van zijn edel k>akt]1 v]zoekt   
hij de ov]heid van ,neur5b]g1 dat ze e5 
som van duiz5d florijn5 van hem zal     
aannem51 de vru*t van zijn arbeid en    
spa>zaamheid1 en dat ze hem ja>lijks    
vijftig guld5 int]e/ gev5 zal voor hem  
en zijn vr\w1 die beid5 bij d5 dag oud] 
en zwakk] word54  ,zeld5 is zulk e5 edel
 k>akt] gepa>d gegaan met zulk e5       

e5v\dige ziel1 als 9 dez5 v]ma>d5       
duits*5 kun/bro$]4  ,het e]/e boek bra*t
 bij zijn v]s*ijn5 e5 niet g]+e         
ont/elt5is te weeg te midd5 van h51 die 
vij&ig w>5 aan het li*t4 ,de ges*i$5is  
d] e]/e drukk]s is dan ook vaak e5      
ges*i$5is van v]volg+4 ,het is nu e5maal
 niet &]s--elke s*r$e op d5 weg van     
vooruitgang ko/ de m5s*heid blo$ en     
tran54  ,9 #adij /i*tte ,aldus ,manutius
 te ,v5eti zijn b]oemd geword5 drukk]ij1
 e5 inri*t+1 die j>5 lang van vad] op   
zoon z\ ov]gaan en ev5als die van ti5ne 
9 ,frankrijk en van ,elzevi] 9 ,holl& e5
 europees*5 naam z\ mak54  ,aldus       
,manutius drukte1 9 we]wil van d5       
oorlog1 die ,itali v]woe/te1 9 we]wil   
van de moeielijkh$5 en teg5spo$5 des    
tijds1 voortdur5d nieuwe en nuttige     
boekw]k51 en zo*t met l(wa>dige volh>d+ 
te gemoet te kom5 aan de behoeft5 d]    
/ude]5de jeugd4 ,ik heb de gel(te       
afgelegd1 zoo s*rijft hij 9 n d]        
voorr$551 wa>mee hij zijne uitgav5      
voorzag1 ik heb de gel(te afgelegd mijn 

lev5 te be/$5 aan het algeme5 belang1 en
 ,god is mijn getuige dat het mij hi]mee
 ern/ is4 ,bov5 e5 ru/ig en gemakkelijk 
lev5 heb ik e5 w]kzaam en veel bewog5   
lev5 gekoz52 de m5s* is niet ges*ap5    
voor g5iet+51 die e5 edela>dig gemo$    
v]w]p5 moet1 ma> voor e5 e]vol b$rijf4  
,laat de groote hoop behag5 s*epp5 9 het
 lag]e4 ,cato heeft het wl gezegd3 's   
,m5s*5 be/aan is als het ijz]4 ,maak er 
e5 getr\w gebruik van1 het zal bl9k52   
laat het voor hetge5 het is1 zoo zal het
 roe/54  ,9 #adie drukte ,aldus de w]k5 
van ,ari/oteles af1 en gaf hij ,!ocritus
 en ,hesiodus uit4 ,het volg5de ja>     
v]s*e5 zijn ,!saurus ,cornucopiae1 e5   
v]zamel+ van w]k5 ov] de ,grieks*e taal1
 die all5 nog onuitgegev5 w>54  ,k>el   
,,viii 0 jui/ 9 ,itali b9n5 gevall5 en  
,aldus s*reef 9 n zijn] voorr$553 't ,is
 e5e zw>e taak latijns*e boek5 en nog   
zwa>d] taak grieks*e af te drukk51 ma>  
het zwa>/ van alles is de noodige zorg  
aan zulke zak5 te be/$5 9 moeielijke    
tijd51 zooals deze1 wa>9 de wap55 vrij  

wat hoog] word5 ges*at dan de boek54    
,nadat ik mij de g5oemde taak ge/eld    
heb1 zijn zev5 j>5 voorbijgegaan1 ma> ik
 heb 9 di5 tijd nauwelijks n uur ru/    
g5ot54  ,9 #adig _h ,aldus e5 voll$ige  
uitgave t5 e9de gebra*t van de w]k5 van 
,ari/oteles4 ,de ges*rift5 van ,plato1  
,hippocrates en ,gallinus z\d5 volg54   
,zoolang ik leef1 zeide hij1 zal ik mij 
beijv]5 mijne tijdg5oot5 van go$e boek5 
te voorzi51 zoo van lett]kundig5 als van
 wet5s*appelijk5 a>d4 ,hij hield woord4 
,9 #aejf w]d5 de w]kzaamh$5 aan zijne   
drukk]ij ge/aakt t5 gevolge van de      
troebel5 des oorlogs1 die ,europa en met
 "n ,itali tei/]d54 ,als erfg5aam van de
 aansprak51 die het frans*e kon+%uis op 
het kon9krijk ,napels maakte1 kwam      
,lodewijk ,,xii1 9 bondg5oots*ap met    
,f]d9& d5 ,ka?olieke1 ,fr$]ik ,,iii uit 
,g5ua v]jag51 t5 e9de het zelf 9 bezit  
te nem52 ook ,v5eti moe/ bij deze       
geleg5heid v]n$]d word5 en ,aldus _h het
 ongeluk e5 d] sla*t(f]s te zijn van    
dez5 rampzalig5 oorlog4 ,hij w]d van    

zijne bezitt+5 b]o(d1 en v]loor zijn    
tijd met reiz5 en trekk51 ( hij zijn go$
 ook t]ug mo*t krijg54 ,zoo ke]de hij   
e5s van ,milaan1 to5 hij plotsel+1 zond]
 e5ige bijzond]e r$51 door de soldat5   
van d5 h]tog van ,mantua gevang5 g5om5  
en 9 d5 k]k] geworp5 w]d4 ,m5 ket5de hem
 da>1 als( m5 met e5 geva>lijk5         
misdadig] te do5 _h4 ,deze s*&elijke    
aanslag op de vrijheid van e5 ijv]ig    
burg]1 die de glorie uitmaakte van zijn 
/ad en van zijn tijd1 wekte groote      
v]ontwa>dig+4 ,door zijne vri5d5        
opgeis*t1 ke]de hij na> zijn huis en    
ha>d/e t]ug1 ma> arm en zond]           
hulpbronn54 ,dank zij zijn doorzett5d5  
ijv] en zijn g$uld1 v]rees zijn drukk]ij
 w$] uit ha> as*4 ,hij gaf van          
#aejg-aeac de treurspel5 van ,euripides 
uit1 ,pl9ius1 ,plut>*us1 de ,comm5t>in  
van ,caes>1 ,cic]o's briev5 en de w]k5  
van ,p9d>us4 ,hij 0 w$] 9 zijn elem5t4  
,er zijn nu vi] j>5 voor d5 arbeid      
v]lor5 gegaan1 zoo zegt hij 9 de voorr$e
 van zijn ,p9d>us1 en de geesel des     

oorlogs heeft gans* ,itali al di5 tijd  
getr(f54 ,ik moe/ ,v5eti v]lat5 om mijn 
grond en tu9 w$] te krijg51 die ik niet 
door eig5 s*uld1 ma> door de ong5ade d] 
tijd5 v]lor5 _h4  ,aldus1 de oude1      
zooals hij g5oemd wordt1 om hem van     
zijne opvolg]s te ond]s*eid51 /i]f d5   
#f;d5 ,febru>i #aeaf1 zes-en-ze/ig j>5  
oud4 ,na vijf-en-tw9tig j>5 van noe/5   
arbeid1 na al zijne kra*t51 al zijn gee/
 tot het welzijn van de m5s*5 te hebb5  
be/e$1 g+ hij he5 zond] =tu9 en aan zijn
 k9d]5 niets nalat5de1 dan e5 go$5 en   
gea*t5 naam4  ,van e5 &]5 a>d w>5 de    
v]volg+5 door ,rob]t ,e/i5ne ond]gaan1  
die1 weg5s e5 grieks*e v]tal+ van d5    
,cate*ismus van ,calvijn1 zi* de        
vij&s*ap van de ,sorbonne op d5 hals    
haalde1 ma> uit ,frankrijk ontsnapte1 te
 ,g5ve e5 drukk]ij opri*tte 7#aeea7 en  
deze di5/ba> maakte aan de zaak d]      
,h]vorm+4 ,tw9tig j>5 0 hij met de      
,sorbonne 9 /rijd gewee/2 me] dan e5s   
dreigde hem de mutsa>d1 nu e5s omdat hij
 d5 bijbel 9 groot =maat _h afg$rukt1   

dan e5s omdat hij e5 kle9] uitgave      
gegev5 _h van het ,nieuwe ,te/am5t4     
,groot] onheil /ond ,dolet te wa*t54    
,/ev5 ,dolet w]d 9 ,orleans gebor51 9   
het ja> #aeji4 ,na de hooges*ool van    
,p>ijs bezo*t te hebb51 g+ hij na>      
,padua en bra*t er zijne /udin t5 e9de4 
,drie j>5 lat] w]d hij secret>is bij d5 
ambassadeur te ,v5eti1 ,jean de         
,langeac1 en volgde de less5 van        
,batti/a ,egnazio ov] ,cic]o en         
,lucretius4 ,9 #aecb v9d5 wij hem te    
,t\l\se4 ,hij /ude]t er 9 de re*t5 en is
 er het ho(d d] p>tij1 die voor de      
v]bod5 /ud5t5v]e5ig+5 ijv]t1 t] oorzake 
wa>van hij gevang5 gezet wordt4 ,door d5
 biss*op van ,rieux v]lo/ w]d hij nu bij
 de e5e p>tij ev5 geliefd als bij de &]e
 gehaat4 ,hij spa>de zijne vij&5 niet en
 w]d uit ,t\l\se gebann54 ,dolet toog nu
 na> ,lyon1 wa> hij zijne ,comm5taires  
de la langue ,lat9e liet drukk51 e5 veel
 omvatt5d5 arbeid1 wa>aan hij1 van zijn 
ze/i5de ja> af1 zijn tijd1 zijn ru/1 de 
g5oeg5s d] jeugd en zijn gezondheid _h  

opge(f]d4 ,de jeugdige s*rijv] droeg    
zijn w]k op aan ,frans ,i1 aan wi5 hij  
te ,mons w]d voorge/eld4 ,de ,kon+ nam  
hem 9 zijne bes*]m+ en v]le5de hem zelfs
 het privilege van te mog5 drukk5 en te 
lat5 drukk5 alle boek51 die hij s*rijv5 
( v]tal5 mo*t4  ,e5 nieuw avontuur      
maakte dat hij deze hooge bes*]m+ wel   
noodig _h4 ,zijne vij&5 zond5 e5        
moord5a> op hem af1 en to5 deze op hem  
aanviel1 w]d hij door ,dolet gegrep5 en 
g$ood4 ,bes*uldigd van moord1 w]d hij   
nauwelijks v]hoord1 en zond] ,frans ,i  
w>e hij miss*i5 to5 re$s uit het l& d]  
lev5d5 v]dw554  ,dolet1 die zi* de      
ond]/eun+ van d5 ,kon+ wa>dig wilde     
mak51 besloot nu zelf aan het drukk5 te 
gaan4 ,ik zal met alle ma*t1 zoo        
v]zek]de hij1 d5 s*at d] lett]kunde     
v]me]d]52 ik zal de afge/orv5 ziel5 d]  
,oud5 aan mij v]b9d5 door hunne w]k5 met
 de mee/e zorg te drukk54 ,ook zal ik   
mijn p]s di5/ba> mak5 aan de ges*rift5  
mijn] tijdg5oot54 ,ma> ev5ze] als ik de 
mee/]/ukk5 zal aannem51 ev5ze] zal ik   

het onwa>dig ges*rijf afwijz5 van       
krabbela>s1 die de s*&e zijn hunn] eeuw4
  ,hij gaf nu v]s*eid5e go$e boek5 uit  
met voorr$554 ,die voor ,plato's        
,sam5sprak5 be/aat uit e5 welsprek5d    
g$i*t1 aanvang5de met de woord53        
,al lang g5oeg geleefd 9 't dui/]6      
,zijne drukk5 vo]5 als z9nebeeld ( wap5 
e5 bijl ( snoeimes1 geh\d5 door e5 h&1  
die uit e5 wolk te voors*ijn komt en die
 e5 tak van e5 knoe/ig5 boom s*ijnt te  
will5 afsnijd54 ,op de frans*e boek5    
lee/ m5 da>bij3 ,bewa> mij1 o ,he]6 voor
 d] m5s*5 la/]6  ,dolet gaf zi* geheel  
aan zijn drukk]ij ov]1 ma> zijne vij&5  
hield5 niet op hem te v]volg54 ,9 #aedb 
w]d hij van zijn vrijheid b]o(d1 ond]   
voorw5dsel dat hij kett]s*e boek5       
uitgaf4 ,vijfti5 ma&5 lang zu*tte hij 9 
d5 k]k] en nog e5s dankte hij zijn      
vrijheid aan 's ,kon+s gun/4  ,d5 #ad;d5
 ,febru>i #aedc lev]de e5 vonnis van het
 ,p>lem5t van ,p>ijs d]ti5 zijn] w]k5   
aan de vlamm5 ov]1 als bevatt5de e5     
v]vloekte1 v]d]felijke en kett]s*e le]4 

,ri$ de voorzi*tigheid tot de vlu*t1 de 
vad]l&sliefde en het go$ gewet5 hield5  
hem teg54 ,hij v]d$igde zi* met het wap5
 van d5 spot1 en deze ,rabalais ond] de 
uitgev]s wi/ uit]mate go$ met dit wap5  
om te gaan4 ,de uitgev] wreekte d5      
s*rijv]4  ,9 ,novemb] #aedd v]gad]de de 
,!ologis*e ,faculteit van ,p>ijs1       
beh&elde de uitgav5 van ,dolet en vond 9
 e5 v]tal+ van ,plato's ,axio*us aan    
,socrates het woord toegek5d3 ,na d5    
dood zijt gij niets4 ,deze z9sn$e w]d   
voor kett]s* v]kla>d1 als zijnde met    
opzet en teg5 ,plato's b$oel+ v]ke]d    
v]taald4 ,nu w]d ,dolet als h]eticus    
relapsus 7e5 t5 twe$e male tot dwaalle] 
v]vall5 kett]7 op de pijnbank gebra*t1  
tot e5 nuttig ond]wijs voor zijne       
makk]s1 zooals het 9 het vonnis luidt1  
en v]volg5s geworgd en v]br& op d5 #h/5 
,aug4 #aedf4 #b  ,ma> wat m5 ,gut5b]g ( 
,dolet ook mo*t a&o5 en hoe veel boek5  
m5 vonniss5 en v]br&5 mo*t--het li*t    
s*e5 er ma> te held]d] door1 geweld en  
domheid /eld5 er zi* ma> te me] door t5 

toon4         ,,ho(d/uk ,,vi4  ,,de     
,,weg ,,d] ,,wet5s*ap4   ,niet /e$s     
heeft de wet5s*ap de ha> betam5de plaats
 +5om5 9 het rijk d] k5nis4 ,ze] lang5  
tijd zijn h>e re*t5 v]kort1 is ha>      
ond]wijs v]smaad1 zijn h>e beg9sel5     
misk5d2 eeuw5 lang is ha> voortgang     
moeielijk gewee/ en traag4 ,dit komt    
hi]door dat de m5s*elijke gee/ niet     
altijd de kun/ heeft v]/aan van de      
natuur te raadpleg5 en ha> langs d5 weg 
d] erv>+ uit te hoor54 ,tot op de       
,r5aissance 0 de wet5s*ap ond]worp5 aan 
het uit]/ v]wa& gezag d] s*ool1 en wa>  
zij eig5 lev5 zo*t1 viel zij ond] de    
mok]slag5 d] v]volg+4 ,cop]nicus1 als   
hij zi* v]wijd]t van de d5kbeeld5 van   
zijn tijd en1 teg5 de ,k]k 91 v]kla>t   
dat de a>de zi* w5telt rondom de zon1   
,galile1 als hij d] m5s*heid het        
aangrijp5d s*\wspel v]toont van d5 loop 
d] /]r51 hebb5 da>m$e e5 groote omw5tel+
 v]oorzaakt 9 d5 gang d] wijsbege]te4   
,de w]eld zag 91 dat zij op d5 v]ke]d5  
weg 01 wa> zij de wa>heid wilde v]nem5  

van m5s*51 die ha> ev5 we9ig k5d5 als   
zijzelve4 ,het w]d ha> op5ba> dat m5 les
 moe/ gaan nem5 bij de natuur1 die d5   
g$uldig5 ond]zoek] loont met h>e s*oon/e
 op5b>+54 ,galile met zijn kijk] na> d5 
/]r5hemel geke]d1 zi$a> e5 gebeurt5is   
van belang4 ,de wijze h\dt op met te    
zw]5 bij oude mee/]s2 de nieuwe         
wijsbege]te op5t het tijdp]k van de     
wet5s*ap d] erv>+ en de gee/5 word5     
vrij4  ,g$ur5de de middeleeuw5 g+ de    
wet5s*ap gebog5 ond] het juk van de     
s*ola/iek1 die bekromp5 en armelijke    
pog+ om datg5e1 wat de ,k]k le]de1 langs
 wet5s*appelijk5 weg te bewijz54 ,?ans  
v]kondigt de wet5s*ap h>e uitkom/51 h>e 
giss+51 h>e ov]w9n+5 vrij en ong$wong51 
en wie iets nieuws gevond5 heeft1 heeft 
sle*ts met de feit5 te voors*ijn te kom5
 en 't is g5oeg4 ,ma> zoo is het niet   
altijd gewee/ en de nieuwe d5kbeeld5    
zijn met het blo$ van m>tela>s +ewijd4  
,baco en ,c>tesius hebb5 d5 zuiv]       
wet5s*appelijk5 weg voor ons geop5d4    
,zij zijn de s*epp]s di] gezonde logica1

 die ons le]t hoe onz5 gee/ te be/ur51  
zal zij de wa>heid v9d54 ,c>tesius heeft
 de onafhankelijkheid uitg]oep5 van het 
oordeel1 to5 hij le]de dat m5 niet als  
wa> moe/ aannem5 wat m5 niet kla> en    
s*]p als wa>heid _h begrep54  ,dit      
d5kbeeld1 na> onze bes*\w+ zoo e5v\dig1 
s*e5 vroeg] t5 e55male gruwelijk4 ,zi*  
op de erv>+ d] z9n5 ( op de r$e te      
b]oep5 teg5ov] e5 uitspraak van         
,ari/oteles en de voors*rift5 van de    
,k]k--welk e5 zonde6 ,zoo plantt5 zi* de
 dwal+5 en de vooroordeel5 voort van    
gesla*t tot gesla*t4  ,waagde e5        
/]rekundige te bew]5 dat hij vlekk5 _h  
gezi5 9 de zon1 ev5 zek] als hij vlekk5 
zag op het papi]1 dan antwoordde m5 hem3
 dat kan niet zijn2 onze le]a>s         
ond]wijz5 ons &]s1 namelijk dat de      
dagvor/ onbesmet is1 eeuwig re94  ,de   
groote beweg+ die 9 d5 tijd d]          
,r5aissance 9 de wijsbege]te plaats     
vond1 w]d 9 de #ac;de eeuw voorb]eid    
door e5 man1 ev5 v]nuftig en gee/rijk1  
als rampspo$ig1 met "n ,rutg] ,baco4    

,deze b]oemde engels*e monnik to* is    
ind]daad de e]/e wijsge] gewee/1 die    
opgekom5 is teg5 de dwal+5 d] s*ola/iek4
 ,0 ik de eig5a> van al de boek5 van    
,ari/oteles1 ik z\ ze all5 v]br&51 zeide
 hij4 ,want m5 doodt er zijn tijd mee en
 zij di55 tot niets &]s dan om de dwal+ 
te v]breid5 en de onwet5dheid te        
v]me]d]54 ,zi* aldus ov] ,ari/oteles    
uitlat5de _h hij m9d] d5 wijsge] d]     
oudheid zelv5 op het oog1 dan de        
eig5a>dige ari/otelis*e le] d]          
middeleeuw54  ,rutg] ,baco w]d te       
,il*e/] 9 het graafs*ap ,somm]set       
gebor51 9 het ja> #abad1 volbra*t zijn  
e]/e /udin te ,ox=d1 kwam da>na te      
,p>ijs /ude]51 w]d er doctor 9 de       
godgele]dheid en zag zi* opg5om5 9 de   
orde d] ,franciskan54 ,zijn voorliefde  
voor de natuurwet5s*app5 en voor het    
vrije ond]zoek kwam hem to5 re$s op vrij
 wat onaang5aamh$5 te /aan van de zijde 
zijn] dweepzieke ordebro$]s4 ,baco legde
 zi* e]/ op het ,latijn1 het ,grieks*1  
het ,hebreeuws* en ,arabis* toe1 t5 e9de

 de oude s*rijv]s 9 het oorspronkelijke 
te kunn5 lez54 ,dit belette hem niet de 
ma!sis1 /]rekunde1 natuurkunde en *emie 
te beoef55 en 9 het kort zi* v]tr\wd te 
mak5 met al de takk5 d] wet5s*ap4 ,hij  
raadpleegde da>bij all]mee/ de erv>+ en 
v]breidde zijne gezonde le] ond] de vele
 le]l+51 met wie hij 9 betrekk+ /ond4   
,zijn w]kzaamheid en zijn s*]p v]/&     
maakt5 hem weldra v]ma>d4 ,te ,p>ijs    
/ond hij bek5d als le docteur admirable1
 en hij maakte zi* di5 naam wa>dig1     
zo[el door het aantal als door het hooge
 belang zijn] ontdekk+5 op elk gebi$ van
 wet5s*ap4 ,baco 0 de e]/e1 die de f\t5 
d] juliaans*e tijdrek5+ t5 opzi*te van  
het zonneja> ontdekte4 ,hij re$s /elde  
paus ,clem5s ,,iv de v]&]+ voor1 die e]/
 drie eeuw5 na zijn dood tot /& gekom5  
is4 ,hij 0 de e]/e1 die de eig5s*app5   
ond]zo*t d] bolle en d] holle glaz51    
brill5 sleep en de le] van d5 teleskoop 
te b]de bra*t4 ,zoo hij al niet 9       
eig5lijk5 z9 het kruit heeft uitgevond51
 welks v]va>dig+ voor vijftig j>5 re$s  

bes*rev5 01 hij gaf to* het middel aan  
de h& om het gehalte da>van te v]bet]51 
da> hij de middel5 aanwees om het       
salpet] te zuiv]51 dat1 zooals m5 weet1 
e5 van de ho(dbe/&deel5 er van uitmaakt4
  ,deze belangrijke zak5 maakt5 dat hij 
de bes*uldig+ van toov]ij moeielijk kon 
ontgaan4 ,9 de v]beeld+ des volks w]d   
hij de held van all]lei wond]v]hal54 ,m5
 hield hem voor e5 duivelskun/5a> en hij
 _h1 zeide m51 e5 metal5 ho(d v]va>digd1
 dat de toekom/ wi/ te voorspell54      
,zijne dweepzieke kloo/]bro$]s d$5 hem  
all]lei kwell+5 aan1 en het ho(d zijn]  
orde v]bood hem zijne ges*rift5 m$e te  
deel5 aan wi5 ook1 op /raffe van op wat]
 en brood te word5 gezet4 ,niettem9     
hield ,clem5s ,,iv1 nieuwsgi]ig na>     
zijne wond]b>e uitv9d+51 hem de h& bov5 
het ho(d4 ,door de go$e zorg5 van e5    
zijn] mee/ getr\we le]l+51 de$ ,baco d5 
,paus het h&s*rift toekom5 van zijn w]k 
,opus ,majus1 en lat] dat van zijn brief
 ov] les ,oeuvres secrtes de l',art et  
de la ,nature4  ,zijne w]k5 bevatt5 e5  

ongek5d5 rijkdom van kundigh$54 ,zijn   
,opus ,majus omvatte bijna alle         
mogelijke wet5s*app51 de k5nis d] tal5  
niet uitgezond]d4 ,m5 v9dt er ond] &]5  
de beg9sel5 9 d] gezi*tskunde1 de le] d]
 br&spiegels1 all]belangrijk/e opm]k+5  
ov] de /raalbrek+1 e5 v]kl>+ van d5     
reg5boog4 ,m5 v9dt er w>e on?ull+5 91   
die blijk gev5 van e5 zoo buit5gewoon   
doorzi*t1 dat m5 hem soms met e5 zek]   
voorgevoel van de toekom/ begiftigd z\  
wan54 ,van het kruit zegt hij1 dat m5 er
 e5 /ad ( e5 leg] mee z\ kunn5 v]niel54 
,spreekt hij van de natuur- en          
w]ktuigkunde1 dan lijkt hij /oomma*9es  
en spoorweg5 te bes*rijv5 en de         
mogelijkheid te ond]/ell5 van zi* 9 de  
lu*t te kunn5 opheff54 ,m5 z\1 zegt hij1
 w]ktuig5 kunn5 v]va>dig51 wa>mee m5 de 
groot/e s*ep5 snell] z\ do5 loop51 dan  
wanne] e5 gans* g>nizo5 aan de riem5    
zat4 ,m5 z\ rijtuig5 zond] behulp van   
trekdi]5 met ongehoorde snelheid kunn5  
voortbeweg54 ,m5 z\ ook ma*9es kunn5    
v]va>dig51 wa>mee m51 als met vleugels1 

zi* 9 de lu*t z\ kunn5 v]heff54  ,het   
,opus ,majus s*itt]t met nog hoog]      
glans4 ,m5 v9dt er e5 ho(d/uk 9 ov] de  
kun/ van wa>nem54 ,het wa>nem51 het nem5
 van proev51 wordt er bes*\wd als de    
hoog/e sport op d5 ladd] d]             
wet5s*appelijke hulpmiddel54 ,sle*ts    
door wa>nem+ kunn5 s*eikundig5 en       
natuurkundig5 tot groote ontdekk+5 kom54
 't ,is wa>1 dat ,baco1 na zi* 9 de     
hooge sf]5 d] wijsbege]te te hebb5      
v]hev51 v]dwaald raakt 9 de vooroordeel5
 van zijn tijd2 hij gelo(t dat er       
middel5 zijn om de edele metal5 te      
v]m5igvuldig5 en het lev5 te v]l5g52 ma>
 niem& v]gete dat hij leefde 9 de       
d]ti5de eeuw4  ,de inbreuk1 door ,baco  
gemaakt op de kloo/]regel51 de domme en 
nijdige haat1 die tegelijk met zijn roem
 aanwies1 moe/5 noodlottig voor hem     
zijn4 ,m5 wi/ dat de ,paus hem bes*]mde1
 en de aanvall51 wa>aan hij bloot /ond1 
w]d5 9 de beg9ne altijd e5 we9ig        
+etoomd1 ma> to5 ,clem5s ,,iv kwam te   
/]v5 g+ het met wo$e op hem los4 ,9     

#abgh klaagd5 de ,franciskan]s hun      
m$ebro$] als e5 /]rewi*ela> aan1 die    
zijn ziel aan d5 duivel _h v]ko*t4 ,te  
v]geefs 0 het1 dat ,baco tra*tte zi* te 
re*tva>dig52 de aankla*t van toov]ij en 
magie beantwoordde hij met e5 brief3 de 
nullitate magiae4 ,de zak5 gaan uw v]/& 
te bov51 zoo s*rijft hij1 en da>om noemt
 gij ze duivelskun/5>ij54 ,ma> wat baat 
er teg5 de v]bl9d+ van bijgelo( en      
dwep]ij8 ,de w]k5 van ,baco w]d5        
v]oordeeld als bevatt5de geva>lijke en  
v]da*te nieuwigh$54 ,de arme s*rijv]    
moe/ voor zijn v]nuft en zijn gee/ boet5
 met e5 gevang5s*ap van #ae j>54 ,to5   
hij go$ en wel door de sm>t v]te]d1 door
 zijn gevang5s*ap ond]mijnd1 door zwakte
 en kwal5 uitgeput 01 gaf m5 hem de     
vrijheid w$]4 ,de ongelukkige grijsa>d  
sleepte zi* voort en kwam 9 zijn vad]l& 
aan1 om er te /]v54 ,hij moet zi* wel   
diep ongelukkig hebb5 gevoeld1 wanne]   
het wa> is dat hij op zijn doodsb$ de   
kla*t heeft geslaakt3 ,het b]\wt mij    
zooveel moeite t5 be/e te hebb5 gegev5  

aan de wet5s*ap6  ,baco 0 zijn tijd e5  
pa> eeuw5 vooruit4 ,zijn roem gaf aan   
zijn le] zek]e ru*tba>heid2 ma>         
eig5lijke op- en navolg]s vond hij e]/1 
to5 de boekdrukkun/ de wa>heid vleugel5 
gaf4 ,e]/ de wijsge]5 to* d] #af;de eeuw
 begonn5 door middel dez] gezeg5de kun/ 
de gee/5 te vorm51 het vrije ond]zoek   
voor te b]eid5 en ond] zw>5 /rijd en    
bitt]e wor/el+ d] m5s*heid h>5 ,baco    
wa>dig te mak54  ,aan di5 /rijd heeft   
,ramus 7,pi]re ,la ,rame7 e5 groot a&eel
 gehad4 ,na met s*itt]5d5 uitslag mee/] 
9 de zev5 vrije kun/5 te zijn geword51  
gaf hij te ,mans op5b>e less5 o4 a4 9 de
 logica en /elde zi* tot taak de        
beg9sel5 di] wet5s*ap te h]zi54 ,zijne  
w]k5 w]d5 door de !ologis*e faculteit te
 ,p>ijs v]oordeeld1 en m5 g+ zoo v] van 
hem na> de galei5 te v]wijz51 welk      
vonnis ev5wel niet t5 uitvo] w]d        
gebra*t2 ma> wel w]d hij voor e5        
weetniet1 e5 onbes*aamde1 e5            
kwaadwillige1 e5 onru//ok] uitgemaakt1  
en wel w]d hem het lez5 en s*rijv5      

onmogelijk gemaakt4 ,9 #aeea tot        
hoogle]a> b5oemd1 is hij beurtel+s      
afgezet en h]/eld1 uit ,p>ijs gebann5 en
 we] na> ,p>ijs t]uggeke]d4 ,hij bevond 
zi* 9 deze /ad1 g$ur5de d5 vreeselijk5  
,b>?olomeus-na*t en van prote/ants*e    
gevoel5s v]da*t1 w]d hij door zek]5     
,*>p5ti]1 e5 dwep5d ka?oliek1 als e5    
geva>lijk hug5oot aangewez51 be/ol5 en  
v]moord1 wa>na zijn lijk uit het v5/]   
geworp5 en op gruwelijke wijze v]m9kt en
 mi%&eld w]d4 ,ook hij _h het zijne     
bijgebra*t tot de vrijmak+ van d5 gee/1 
ook hij1 e5 ,lu!r op het gebi$ d]       
wet5s*ap1 0 e5 h]vorm]4  ,nev5s hem v9de
 hi] ,giordano ,bruno v]meld+1 e5 d]    
groote /rijd]s voor het vrije d5k51 e5  
man vol gele]dheid1 k5nis en            
v]beeld+skra*t4 ,hij w]d te ,napels     
gebor51 om/reeks het midd5 van de #af;de
 eeuw4 ,na tot de orde d] ,dom9ikan5    
behoord te hebb51 begaf hij zi* na>     
,g5ve1 da> zijn twijfel+5 aanga&e de    
k]kle] en zijne spott]nij5 teg5 de      
monnik5 hem het v]blijf onmogelijk      

maakt5 9 het l& d] ,heilige ,inquisitie4
 ,hij omhelsde het prote/antisme1 kwam  
te ,p>ijs1 wa> hij de wijsbege]te       
ond]wees1 en be/re$ de s*ool van        
,ari/oteles4 ,engel&1 ,duits*l&         
doorreisde hij1 ov]al zijne ges*rift5   
als uit/rooi5de4 ,to5 greep het v]lang51
 om zijn vad]l& w$] te zi51 hem aan1 en 
bleef hij e5 pa> j>5 te ,v5eti v]toev54 
,de ,v5etian5 lev]d5 hem uit aan de     
,inquisitie en deze zond hem na> ,rome4 
,v]oordeeld1 om lev5d v]br& te word51   
riep hij1 9 v]hev5 kalmte van gee/1 zijn
 re*t] toe3 ,ov] het vonnis1 dat gij da>
 uitspreekt1 /aat gij wa>s*ijnlijk me]  
v]leg5 dan ik4 ,9 ,febru>i #afjj /i]f   
hij 9 de vlamm54 ,giordano ,bruno hield 
het heelal voor one9dig en onmetelijk4  
,hij gelo(de dat er me] dan n           
w]eld/elsel 0 en nam de v]d$ig+ op zi*  
van de le] van ,cop]nicus4 ,dit 0 zijn  
misdaad4  ,e5 &] sla*t(f] d] gee/elijke 
onv]draagzaamheid 0 ,campanella1 e5     
,napolitaans* le]a> d] wijsbege]te1     
h]vorm] d] wet5s*ap en v]d$ig] van      

,cop]nicus4 ,tw9tig j>5 leefde hij 9    
boei5 en de vreeselijk/e folt]+51 die   
wij 9 e5 akelig5 droom ons voor d5 gee/ 
kunn5 /ell51 de$ de ,inquisitie hem aan1
 en door/ond hij1 soms ve]tig ur5       
a*t]e54 ,de mee/ gezo*te bes*uldig+5    
w]d5 teg5 hem aangevo]d1 de wre$/e      
folt]+5 hem aang$aan2 ma> hij week niet4
 ,paus ,paulus ,v vroeg zijn vrijspraak 
van ,filips ,,iii4 ,deze 0              
onv]biddelijk4 ,e]/ bij di5s dood kon   
,campanilla d5 k]k] v]lat54 ,nu begon   
hij zijn /rijd op nieuw1 en zoo hij ?ans
 ond] de ho$e van ,paus ,urbanus ,,viii 
en d5 k>d9aal van ,ri*elieu ru/ig kon   
w]k51 zoo hij ,c>tesius 9 ,holl& kon    
bezoek5 en op zijn zev5tig/e ja> te     
,p>ijs ru/ig d5 adem uitblies1 wie _h1  
als hij1 dat lev5 ontwor/eld aan duiz5d 
dood51 wie _h1 als hij1 zijn eig5 lev5  
zi* zoo dubbel v]di5d8  ,t]wijl deze    
wijsge]5 zoo dapp] /r$51 bra*t e5 groot 
w]kman de wet5s*ap d] erv>+ 9 praktijk1 
en lev]de1 door de uitkom/ van zijn     
arbeid1 e5 zi*tba> getuig5is voor de    

degelijkheid d] nieuwe wijze van        
ond]zoek4  ,palissy zag het lev5sli*t 9 
het beg9 van de #af;de eeuw1 9 de       
nabijheid van het /adje ,biron1 tuss*5  
de ,lot en de ,dordogne4 ,van zijn jeugd
 is we9ig bek5d1 ma> dit weet m51 dat   
hij al vroeg de ,pyr5en1 ,vla&]51 de    
,n$]l&51 de ,ard5n5 en de ,rijnoev]s    
bezo*t1 als zw]v5d gezel glaz5 slijp5de1
 ma> bov5al all]lei natuurkundige       
bijzond]h$5 naga&e1 b]g51 boss*51       
/e5groev51 mijn51 grott5 bezoek5d4  ,9  
zijn vad]l& t]uggeke]d1 ve/igde ,palissy
 zi* te ,sa9tes en trad alda> 9 het     
huwelijk4 ,de zorg5 voor zijn gez9      
drong5 hem zi* met al zijn kra*t toe te 
legg5 op het v]va>dig5 di] a>dew]k5 met 
glazuursel1 die zijn naam zoo b]oemd    
z\d5 mak54  ,b]n>d ,palissy v]haalt dat 
het aans*\w5 van e5 s*oon /uk v]glaasd  
a>dew]k hem op het d5kbeeld bra*t het   
geheim te zoek51 volg5s hetwelk deze    
kun/gewro*t5 v]va>digd w]d54 ,hij _h e5 
e*t kun/gevoel1 smaak voor de           
s*ild]kun/1 en zette zi* aan het w]k4   

,zond] zi* er aan te /or5 dat hij geheel
 onbek5d 0 met de v]s*ill5de soort5 van 
kleia>de1 g+ hij aan het zoek51 als e5  
man1 die 9 d5 bl9de ta/4 ,de ges*i$5is  
van dit zoek5 en van d5 arbeid en het   
g$uld1 door ,palissy hi]aan be/e$1 vormt
 e5 w>5 held5zang4 ,de bladzijd51 door  
hem zelv5 aan dit ond]w]p gewijd1 zijn  
ges*rev5 9 e5 /ijl1 e5 ,montaigne       
wa>dig4 ,zij h\d5 ons het opm]kelijk    
s*\wspel voor van d5 uitv9d]1 zooals hij
 /rijdt met het onbek5de1 en lev]5 e5   
v]hev5 voorbeeld van wat het g5ie v]mag1
 als nauwkeurige wa>nem+ en noe/e vlijt 
de h&5 ine5slaan4  ,palissy nam proev5  
met e5 groot aantal v]s*ill5de /(f51 ma>
 zond] gevolg4 ,na me] dan e5s          
misgegrep5 en veel ko/5 gemaakt en veel 
v]geefs*5 arbeid v]ri*t te hebb51 zoo   
v]haalt hij zelf1 g+ ik ma> /e$s voort1 
met op(f]+ van veel geld en tijd1 nieuwe
 /(f5 te /amp5 en te mal5 en nieuwe ov5s
 te v]va>dig54 ,niet gans* 9 d5 bl9de   
will5de zoek51 legde ,palissy zi*       
all]e]/ toe op het v]fraai5 en volmak5  

van het witte glazuursel1 zi*           
voorbeh\d5de het gekleurde te zijn] tijd
 te lat5 volg54  ,g$ur5de twee          
a*t]e5volg5de j>5 rei/ hij onoph\delijk 
he5 en we] tuss*5 zijn won+ en de       
nabijgeleg5 glasblaz]ij51 en om dit he5 
en we] loop5 uit te w9n51 neemt hij het 
besluit zi* e5 ov5 te b\w51 zooals de   
glasw]k]s die gebruik54 ,niet dan met de
 groot/e moeite b\wde de wakk]e uitv9d] 
zi* dez5 ov54 ,hij _h ge5 middel5 om e5 
kne*t te beko/ig5 en metselde met eig5  
h&1 m5gde de kalk1 putte het wat]1 droeg
 de /e55 aan op zijn s*\d]s4  ,na het   
=nuis te hebb5 afgemaakt1 moet hij het  
glazuursel v]va>dig54 ,zes dag5 en zes  
na*t5 blijft hij voor het vuur1 dat hij 
altijddoor br&5d h\dt4 ,da> zal 't      
gelukk56 ,ma> het h\t is opgebr&1 hij   
heeft niets me]4 ,nu moet5 de tafels1 de
 plank5 van zijn huis er aan4 ,a*1 vel51
 die bet] g$aan hadd5 zoo zij hem met   
beide h&5 hadd5 geholp51 la*t5 hem uit1 
en liep5 de /ad 91 s*reeuw5de dat hij   
zijn huis v]br&de en dat hij gek geword5

 04 ,hi]mee v]loor hij niet alle5 het   
v]tr\w5 zijn] m$eburg]s1 ma> m5 g+ v]d] 
en zei dat hij vals*e munt sloeg4 ,de   
arme man1 met s*uld5 belad51 met twee   
jonge k9d]5 tot zijn la/1 liep da>he51  
gans* t] n$]gebog5 als iem&1 die zi*    
niet weet te b]g5 van s*aamte4          
,intuss*51 zoo voegt de held er bij1 de 
hoop begaf mij niet2 zij hield mij /a&e1
 zij de$ mij zelfs zoo dapp] voortgaan  
met mijn w]k1 dat ik mij soms la*5d kon 
bezig h\d5 met de m5s*51 die mij kwam5  
bezoek54  ,weldra z\ hij slag51 ma> t5  
ko/e van hoeveel ell5de z\ dat zijn6    
,ik w]d1 zoo s*rijft hij1 bezo*t door   
nog e5 &] v]driet1 namelijk dit3 dat    
door hitte1 vor/1 w9d1 reg5 en drup het 
groot/e g$eelte van mijn arbeid b$i]f1  
nog voordat het gebakk5 w]d4 ,ik moe/   
dus h\t1 latw]k1 pann5 en spijk]s le551 
om mijn w]k behoorlijk ond] dak te      
br5g54 ,ik brak af wat ik geb\wd _h1 om 
het bet] op te b\w51 ma> w]d natuurlijk 
braaf bespot door h&w]ksli$51 s*o5mak]s1
 g]e*tsdi5a>s1 zaakwa>nem]s1 oude       

vr\wtjes en all]lei &] volk1 te dom om  
te begrijp5 dat ik e5 ruime w]kplaats   
noodig _h4 ,ik de$ niets &]s dan afbrek5
 en opb\w51 zeid5 zij4 ,9 plaats van    
m$elijd5 met mij te hebb51 v]guisd5 zij 
mij1 wanne] zij zag5 hoe ik het geld1   
zoo noodig tot het lev5sond]h\d1 voor   
mijne proev5 be/e$de4 ,niet wet5de1     
wa>mee ik mijne =nuiz5 teg5 we] en w9d  
z\ beveilig51 b5 ik j>5 lang bloot      
ge/eld gewee/ aan reg5 en onwe]1 zond]  
v]troo/+ ( &] gezels*ap dan de na*tuil5 
t] e5e en de huil5de hond5 t] &]e zijde4
 ,soms bliez5 de /orm5 zoo v]wo$ bov5 en
 b5$5 9 mijne =nuiz51 dat er niets mee  
te do5 0 en al mijn w]k v]lor5 g+4 ,soms
 legde ik mij te midd]na*t ( bij het    
kriek5 van d5 dag te slap54 ,ik zag er  
dan uit1 als( ik door al de got5 van de 
/ad gesleept 01 en wanne] ik mij na>    
mijn slaapplaats begaf1 /rompelde ik1   
zond] li*t1 voorwa>ts1 van d5 e55 kant  
na> d5 &]5 vall5d1 als iem&1 die bevang5
 is van d5 wijn4  ,ond]tuss*5 kwam      
,palissy zijn doel al nad] en nad]4 ,de 

dag brak aan1 wa>op zijn pra*tig a>dew]k
 en zijne beeld5 na> wa>de w]d5 ges*at4 
,de ,conntable de ,montmor5cy bes*]mde  
nu d5 pottebakk]4 ,ca?>9a de ,m$icis    
liet hem na> ,p>ijs kom54 ,to5 bewoonde 
,b]n>d ,palissy de ,tuil]in en w]d hem  
de v]fraai+ opg$rag5 d] kon9klijke      
ka/eel54  ,de frans*e kun/s*ool s*itt]de
 ond] de ho$e van ,frans ,i 9 al ha>    
glans2 ,jean ,g\jon1 ,pi]re ,lescot1    
,g]ma9 ,pilon1 ,duc]ceau w$ijv]d5 met   
,leon>d da ,v9ci1 ,primaticcio1 ,&r del 
,s>to1 ,b5v5uto ,cell9i4 ,b]n>d         
,palissy1 zoo v]s* uit de prov9cie te   
midd5 van zulke mee/]s optr$5de1 nam1   
als zij1 e5 voorbeeld aan de mee/]/ukk5 
d] ,italiaans*e kun/4 ,hij v]va>digde e5
 m5igte v]glaasde vaz51 die als si]ad5  
gebruikt w]d5 9 tu951 bij fonte951 9    
gang5 en portal54 ,weldra 0 hij bezig   
aan het v]fraai5 van de ,tuil]in1 die   
,ca?>9a de ,m$icis _h lat5 b\w54  ,hij  
wijdde zi* tegelijk]tijd ook nog aan &]e
 bezigh$51 die hem tot d5 e]/5 le]a>    
/empeld5 9 de ges*i$5is van de natuur en

 tot d5 /i*t] d] nieuw]e k5nis omtr5t   
onze a>de4 ,op zijne reiz5 _h hij ov]al 
bij voorkeur de rots5 ond]zo*t en       
fossil5 opgezameld1 volg5s zijne        
tijdg5oot5 sle*ts onb$uid5de indruksel51
 voorw]p5 zond] wa>de ( beteek5is1 het  
aanzijn dank5de aan het e5 ( &] toeval1 
e5 spel+ d] natuur4  ,de e5v\dige       
pottebakk]1 die ,latijn no* ,grieks*    
k5de1 riep de gele]d5 en de wijsge]5 tot
 zi* en durfde t5 aans*\w5 van geheel   
,p>ijs de /ell+ te opp]51 dat de fossile
 hor5s en s*elp5 wel degelijk hor5s en  
s*elp5 zijn1 dat zij ind]tijd door de   
zee zijn ne]gelegd t] plaatse1 wa> zij  
nu gevond5 word51 en dat wez5lijke di]51
 viss*5 vooral1 aan d5 za*t5 /e5 de     
indruksel5 gegev5 hadd51 die er 9 zijn  
wa> te nem54  ,palissy v]zamelt die     
voorw]p51 die hij voor zijne bewijsvo]+ 
noodig heeft2 s*ikt na> wet5s*appelijke 
orde de kri/all5 en fossile voorw]p51   
die hij op zijne reiz5 heeft v]zameld1  
en /i*t aldus 9 #aege het e]/e kab9et   
van natuurlijke ges*i$5is4 ,de less51   

die hij da>bij gaf1 w>5 ze] gezo*t en   
duurd5 tot #aehd4 ,zijn v]zamel+        
m]kwa>digh$5 trok vele nieuwsgi]ig54    
,met die bewijs/ukk5 bij zi*1 voelt     
,palissy zi* /]k en onov]w9nelijk2 hij  
kan aan al de bitt]h$5 en aan al de     
vooroordeel5 d] w]eld het ho(d bi$52 hij
 /aat d5 naijv] en de bl9de wo$e1 en    
roept zegevi]5d uit3 ,ga nu uwe         
latijns*e wijsge]5 hal51 om teg5 mij te 
getuig56  ,b]n>d ,palissy heeft zijne   
w]k5 9 d5 vorm van ,sam5sprak5 ges*rev54
 ,9 e5 van deze vo]t hij twee           
d5kbeeldige p]son5 op3 ,!oretica1 die de
 s*ola/iek voor/elt1 e5 domme1 onle]zame
 s*oolmee/]1 die met zijn dwaze         
antwoord5 uw m$elijd5 opwekt1 en        
,practica1 die onoph\delijk de          
zwa>wi*tige r$5e]+5 van zijn teg5/&]    
ov]hoop w]pt4 ,met welk e5 v]nuft1 welk 
e5 kleur1 welk e5 lo%eid v]meit hij er  
zi* 9 de oude d5kbeeld5 te be/rijd54    
,dit onnavolgb>e w]k is e5 d] groote    
lett]kundige g$5k/ukk5 van de #af;de    
eeuw4 ,aan vuur1 gee/drift en           

welsprek5dheid pa>t ,palissy gezonde    
r$5e]+1 en /e$s maakt ern/ige wa>nem+ d5
 grondslag uit zijn] ov]tuig+54 ,het    
volg5de mag hi]bij t5 voorbeeld /rekk54 
,na uitvo]ig te hebb5 aangetoond dat de 
/e55 niet groei51 wat m5 9 zijn tijd    
algeme5 gelo(de1 gaat hij voort3        
,!oretica4 ,en wa> hebt gij dit nu we]  
gele]d8 ,9 welk boek1 op welke s*ool t] 
w]eld kunt gij gehoord hebb5 wat gij da>
 zegt8  ,practica4 ,ik heb ge5 &] boek  
gebruikt1 dan de hemel en de a>de1 die  
bij all5 bek5d is1 en 't is aan all5    
gegev5 dit s*oone boekw]k te lez54 ,ik  
nu heb 9 dit s*oone w]k gelez5 en de    
a>ds*e d+5 bes*\wd4  ,de ,disc\rs       
admirables van ,palissy lez5de v]baa/   
gij u ov] de nieu:eid en de keur van    
zijne opm]k+51 zo[el wa> zij betrekk+   
hebb5 op de b]g51 ( d5 grond1 ( de /e551
 wi] vorm1 kleur1 gewi*t en di*!id door 
hem met ijv] ond]zo*t word54 ,kri/all51 
druip/e551 v]/e5d h\t1 fossil51 m]gel1  
s*elpz&1 alles is zijn prooi4 ,de mee/  
belangrijke vraag/ukk5 durft hij aan en 

ov]al op5t hij de /\t/e en treff5d/e    
gezi*tspunt51 ov]al spreekt het g5ie1   
als door e5 bov5natuurlijke op5b>+1 uit 
wat door lat]e eeuw5 zal word5 bezegeld 
en va/ge/eld4  ,9 zijn ,disc\rs sur la  
nature des ,eaux et ,fonta9es geeft     
,palissy het middel aan om wat] door    
middel van pomp51 buiz5 en leid+5 van de
 e5e plaats na> de &]e op te vo]52 hij  
beh&elt er de m9]ale wat]51 s*rijft hun 
w>mte toe aan e5 ond]a>ds* vuur1 dat    
onoph\delijk br&t1 wijdt uit ov] de     
kra*t van d5 /oom en het eig5a>dige     
belang dez] kra*t1 die nog zoo we9ig bij
 de m5s*5 bek5d is en van wi] v]mog5 hij
 zi* v]gewi/ heeft1 niet door middel van
 boek51 ma> door middel van e5          
wat]ketel4 ,volg5s hem ont/aat het      
bronwat] door het doorzijg5 van het     
reg5wat]2 ook heeft hij e5 volkom5      
afgew]kte le] omtr5t de v]d]e vorm+ van 
bronn5 en well54 ,hij le]t hoe m5 9     
navolg+ van de natuur kun/matig fonte95 
kan do5 spr+51 als m5 ma> het voors*rift
 van de opp]/5 wat]w]k] volgt4  ,9 het  

volg5de /uk van zijn ,trait de la ,m>ne 
v]toont ,palissy zi* als de w>e uitv9d] 
d] artesis*e putt54  ,het komt mij voor1
 s*rijft hij1 dat e5 go$e s*roef ( boor 
sommige me] weeke ge/e5t5 gemakkelijk   
doorbor5 z\1 en dat m5 langs dez5 weg   
m]gelgrond z\ kunn5 v9d5 en wat] om     
putt5 te mak51 welk wat] dan ook wel e5s
 hoog] kon /ijg5 dan de plaats wa> de   
boor het gevond5 heeft4 ,imm]s kan het  
wat] wel van hoog]e plaats5 afkom5 dan  
die1 wa> m5 de bor+ bew]k/elligt4  ,als 
natuurkundige1 s*eikundige1 l&b\wkundige
 ziet ,palissy al de groote             
wet5s*appelijke vraag/ukk5 van zijn tijd
 ond] de oog52 hij laat er d5 glans op  
s*ijn5 van zijn gezond v]/& en zijn     
oordeelkundig ond]wijs4  ,als           
s*eikundige v]heft deze voor/&] d]      
wet5s*appelijke proefnem+ zi* v]re bov5 
al het ijdel zoek5 na> d5 zoog5aamd5    
,/e5 d] ,wijz52 v]re bov5 de al*imi/5   
/a&e toont hij aan1 langs welke weg5 zij
 de m5s*5 9 d5 waan br5g5 van lood 9 g\d
 ( zilv] te kunn5 v]&]54 ,d5 g5ee%e]5   

beveelt hij aan me] k5nis te nem5 van   
hetge5 zi* 9 de natuur voordoet2 aan de 
l&b\w]s geeft hij d5 raad1 dat zij hun  
l& zull5 beme/5 en wij/ hun het nut aan 
van de m]gel1 t]wijl hij hun raadt de   
boss*5 te sp>54 ,als gij alle boss*5    
hebt omgeh\w51 zegt hij1 moet5 alle     
kun/5 blijv5 /il /aan en de h&w]ksli$51 
als ,nebukadnes>1 gras et54  ,t]wijl    
,palissy zijn eeuw met zijne w]k5       
v]rijkte1 w]d ,frankrijk v]s*eurd door  
b9n5l&s*5 krijg4 ,de pottebakk] _h1 te  
midd5 zijn] groot/e beproev+51 het      
,prote/antisme omhelsd1 en g$ur5de de   
bek5de godsdi5/oorlog5 0 hij van k]k]   
na> k]k] gesleept4 ,dank zij de gun/ van
 ,ca?>9a de ,m$icis1 ontsnapte hij aan  
de gruwel5 van d5 ,b>?olomeusna*t2 ma>  
die gun/ kon niet dur54 ,to5 de ,ligue  
zi* 9 #aehh van ,p>ijs _h mee/] gemaakt1
 w]d de grijze ,palissy 9 de ,ba/ille   
gevang5 gezet4 ,ma?ieu de ,launay eis*te
 dat deze ,calv9i/ onmiddellijk na> het 
spectacle public 7d5 op5b>5 dood7 z\    
word5 geleid4 ,gelukkig wi/ de h]tog van

 ,may5ne te bew]k5 dat zijn proces t5   
m9/e nog e5ig5 tijd w]d uitge/eld4      
,palissy bleef /e$s aan zijne ov]tuig+  
getr\w4 ,e5s kwam ,h5drik ,,iii hem 9 de
 ,ba/ille e5 bezoek br5g51 9 gezels*ap  
van d5 graaf de ,maulevri]4  ,mijn go$e 
vri5d1 zeide de ,kon+1 't is nu al      
vijf-en-ve]tig j>5 dat gij mij en mijne 
mo$] di5t4 ,wij hebb5 u v]gund bij ons  
te v]ke]5 en uw godsdi5/ig gelo( te     
belijd52 ma> nu ^w ik zo[el door de     
,guises als door mijn volk d]mate       
g$rong51 dat ik u wel moet loslat5 en u 
aan uwe vij&5 ov]gev51 zoodat gij morg5 
zult v]br& word51 wanne] gij u niet     
beke]t4  ,sire6 antwoordde de grijsa>d1 
ik b5 b]eid mijn lev5 te gev5 voor de   
glorie van ,god4 ,gij hebt mij al       
dikwijls gezegd dat gij m$elijd5 met mij
 hadt1 welnu1 ik heb m$elijd5 met u1 die
 u dw+5 laat4 ,dat is ge5 taal voor e5  
kon+1 en zoo iets z\dt gij1 no* de      
,guises1 no* heel uw volk op mij v]mog51
 want ik b5 niet bang voor d5 dood4     
,e5ig5 tijd lat]1 9 #aehi1 blies de     

brave man 9 e5 d] hokk5 van de ,ba/ille 
d5 laat/5 adem uit4  ,wat al edele en   
wijze mann5 z\d5 wij ,palissy t] zijde  
kunn5 /ell53 ,&r ,vesale1 de vad] d]    
di]lijke ontle$kunde1 ,ambroise ,p>1 de 
groote heelkundige1 ,p>acelsus1 de      
voortreffelijke s*eikundige4 ,do* wij   
gaan deze voorbij om ons op te h\d5 bij 
,mi*el ,s]vet4  ,mi*el ,s]vet w]d 9     
#aeji 9 ,arragon gebor51 /ude]de 9 de   
re*t5 te ,t\l\se en m5gde zi* 9 de      
godsdi5/twi/5 van zijn tijd4 ,te        
,/raatsburg wekte hij de v]baz+ des e55 
en de v]ontwa>dig+ des &]5 op1 want     
zijne le]+5 w>5 bij uit/ek vrijz9nig1   
zoodat hij door zijne teg5/&]s die      
ondeug5de en v9nige ,spanjool g5oemd    
w]d4 ,9 ,duits*l& wekt5 zijne           
,sam5sprak51 wa>9 k]kelijke le]/ukk5    
besprok5 w]d51 zulk e5 erg]nis1 dat hij 
zi* a*t] d5 aang5om5 naam van ,mi*el de 
,vill5euve moe/ v]s*uil5 en zoo na>     
,frankrijk uitwijk54  ,te ,p>ijs v]wi]f 
hij zi* d5 graad van doctor 9 de        
m$icijn51 en maakte hij e5 groot5 opgang

 zo[el met zijne less5 als met zijne    
w]k54 ,tot zijn ongeluk--ontmoette hij  
,calvijn en daagde hem uit tot e5 soort 
van twi/gesprek1 wa>bij de e]/e zad5    
ge/rooid w]d5 van die vij&s*ap1 die tot 
zoo vreeselijk5 /rijd klimm5 z\4        
,onru/ig van a>d1 ve/igde ,s]vet zi*    
a*t]e5volg5s te ,p>ijs1 te ,lyon1 te    
,*>lieu1 te ,avignon1 wa> hij tegelijk  
g5eeskundige en corrector bij e5        
drukk]ij 04 ,voortdur5d bezig met       
godgele]de zak51 wilde hij ,calvijn tot 
zijne me5+5 ov]hal51 gaf e5 groot w]k   
uit1 la ,re/itution du ,*ri/ianisme1 en 
prikkelde zijn teg5/&] tot /e$s heftig] 
erg]nis4 ,s]vet 01 als ,calvijn1        
prote/ant2 ma> hij 01 wat wij 9 onze    
dag5 e5 lib]aal z\d5 noem51 zoodat      
,calvijn besloot ,s]vet's boo%$5 voor   
go$ te /uit54 ,hij gaf aan de           
,inquisitie /ukk5 teg5 hem 9 h&54 ,wel  
wi/ ,s]vet te ontkom51 ma> hij waagde   
zi* 9 ,g5ve en viel da> zijn fell5 en   
onv]biddelijk5 teg5/&] 9 h&54 ,calvijn  
liet hem gevang5 nem5 en leidde 9 eig5  

p]soon het re*tsg$+1 wa>bij zijn teg5/&]
 t] dood v]oordeeld w]d4  ,d5 #bg/5     
,octob] #aeec w]d ,s]vet als kett] lev5d
 v]br&4 ,hij 0 vi]-en-ve]tig j>5 oud4   
,t]wijl hij na> d5 br&/apel g+1 w]d hij 
door ,f>el1 die hem 9 zijn laat/e       
oog5blikk5 bij/ond1 v]ma&1 dat hij zijne
 dwal+5 z\ h]roep51 ma> de wijsge] bleef
 onv]zettelijk4 ,hij g+ mo$ig en met    
va/5 tr$ op d5 br&/apel af1 en to5 de   
vlamm5 hem omhuld51 hoorde m5 hem e5    
h>tv]s*eur5d5 kreet slak54  ,zooveel    
zek] _h de groote ,sp9oza niet te lijd51
 die ons ?ans e5 oog5blik zal bezig     
h\d54 ,to* w]d ook zijn vr$e door de    
m5s*5 v]/oord4 ,deze b]oemde wijsge]1   
die zi* v]diepte 9 de groote vrag5      
omtr5t het be/aan van ,god1 het wez5 van
 d5 m5s*1 het k>akt] d] deugd1 die 9    
zijn ,e?iek ( ,z$ele] zulke v]hev5e     
beg9sel5 uitsprak1 de v]wez5lijk+ van d5
 m5s* en van het m5s*elijke zo*t 9 het  
zoek5 en het k5n5 van het goddelijke1   
die de deugd zelve als d5 w>5 /aat d]   
zaligheid bes*reef1 is niet om niet     

b]oemd geword54 ,sp9oza w]d #bd ,novemb]
 #afcb te ,am/]dam gebor5 uit e5 deftig 
portugees*-isralietis* gesla*t4 ,hij    
ontv+ zijn opvo$+ voor e5 deel van zek]5
 dokt] ,frans van d5 ,ende1 e5 man1 die 
lat] als godv]zak] uit ,am/]dam gebann5 
w]d1 ( vrijwillig uitweek1 en wi5s le]+5
 met die d] ,synagoge geheel 9 /rijd    
w>54 ,door d5 omgang met dez5 g5ee%e]1  
door het lez5 van de s*rift5 van        
,c>tesius1 door de beoef5+ d]           
natuurwet5s*app51 door zijne gesprekk5  
met vrijz9nige ,am/]damm]s1 dwaalde ook 
,sp9oza al v]d] en v]d] van de ,synagoge
 af1 en da> hij zijne gevoel5s vrij     
uitsprak1 begonn5 zijn p]soon en zijn   
ongelo( groot opzi5 te b>54 ,m5 de$ hem 
aanbi$+54 ,m5 moet hem van wege de      
,synagoge e5 ja>w$de van f#ajjj hebb5   
aangebod51 om sle*ts bij ha> te blijv5  
en voor de leus na> de k]k te gaan4     
,sp9oza weig]de natuurlijk en bijna _h  
hem die weig]+ het lev5 geko/1 want op  
e5 avond1 bij het uitgaan van de        
,synagoge1 w]d de ponja>d van e5        

sluipmoord5a> teg5 hem getrokk52 hij wi/
 d5 /oot te ke]51 ma> hij kon zijn      
doorboord5 mantel bew>51 als e5 g$a*t5is
 aan het rampzalig w]k d] dweepzu*t4    
,hij besloot nu ,am/]dam te v]lat51 en  
vond voorloopig huisve/+ bij e5         
prote/ants*5 vri5d te ,oud]k]k4 ,spo$ig 
da>na w]d hij door d5 banvloek van de   
,synagoge getr(f54 ,dit ges*i$de d5 #bg 
,juli #afef4 ,ond]tuss*5 hield ,sp9oza  
zi* bezig met het slijp5 van glaz51     
wa>mee hij 9 zijne behoeft5 voorzag4    
,/il en +etog5 leefde hij a*t]e5volg5s  
te ,rijnsburg en te 's ,grav5hage4 ,hij 
0 onbaatzu*tig1 e5v\dig1 e5 vri5d d]    
m5s*51 al heette hij bij de ,jod5 en bij
 vele ,*ri/55 e5 geva>lijk m5s*4 ,hij   
bleef1 hoe hatelijk hij ook beh&eld w]d1
 de pr$ik] en de beoef5a> d] edel/e     
v]draagzaamheid4 ,9 #afgg /i]f hij4 ,to5
 9 #afgh zijn ,e?ica uitkwam1 bleek wel 
duidelijk wat zijn lot z\ gewee/ zijn1  
wanne] het boek bij zijn lev5 w>e       
uitgekom54 ,zijne w]k5 w]d5 bij plakkaat
 van de ,/at5 van ,holl& en             

,we/-,friesl& met de hoog/e indignati   
v]bod54 ,nog 9 #agad w]d5 e5 pa>        
boekjes1 die voor ,sp9osi/is* doorg+51 9
 ,middelburg op het s*avot vr het       
/adhuis1 t] plaatse wa> m5 gewoon 0     
crim9eele ju/itie te oef551 door de h&  
van d5 s*]pre*t] v]s*eurd en v]br&4     
,heeft de ,synagoge ,sp9oza gebann51 de 
,h]vormde ,k]k heeft ,bal?az> ,bekk]    
afgezet4 ,m5 kon 9 zijn tijd de m5s*heid
 moeilijk groot] di5/ bewijz51 dan ha>  
vrij te mak5 van ha> onz9nig gelo( aan  
d5 ,duivel4 ,dat gelo( nam de v]beeld+  
en de ziel zooze] 9 bezit1 wekte zooveel
 vrees1 bijgelo( en vooroordeel1 het    
spookte zoo akelig rond met zijne heks5 
en zijne toov]ij5 en geheimz9nige kun/51
 dat wij er ons 9 onze dag5 nauwlijks e5
 voor/ell+ van kunn5 mak54 ,het b]oemde 
w]k van ,jacob ,spr5g] de heks5ham]     
bevatte e5 voll$ige le] (               
gelo(sbelijd5is omtr5t d5 ,satan en de  
toov]ij1 met all]lei uitlegg+5 van de   
w]k+5 des ,booz51 en veel b$reig+ teg5  
deg551 die zi* met heks]ij bezig hield54

 ,do* wat baatte dreig5 en /raff51      
zoolang dit ongelukkig gelo( als e5     
akelige na*tm]rie de ziel5 bleef b5auw58
 ,9 #afia v]s*e5 ,bal?as> ,bekk]'s      
,betoov]de ,w]eld4 ,?ans gold het niet  
de vraag1 hoe m5 d5 ,duivel moe/ en kon 
ontgaan1 en zi* r$d5 van zijne li/52 ma>
 de vraag ( hij be/ond4 ,bekk]1 die aan 
de hooges*ol5 van ,gron+5 en ,franek]   
ge/ude]d _h1 0 to5 pr$ikant te ,am/]dam4
 ,re$s vroeg] _h hij 9 d5 reuk ge/aan   
van groote onre*tz9nigheid1 en nu w]d   
het er niet bet] op4 ,als volg] van de  
le] van ,c>tesius be/re$ hij het gelo(  
aan duivel5 en d5 invlo$ van booze gee/5
 op de li*am5 en op de zi*tb>e w]eld4   
,als m5s*5vri5d zag hij met s*rik hoe   
vel51 t5 gevolge van de afs*uwelijke    
heks5process51 om het lev5 w>5 gekom51  
hoe vel5 op all]lei &]e wijz5 de        
sla*t(f]s w>5 geword5 van deze          
reusa*tige dwal+4 ,en t]wijl nog zoo go$
 als de geheele w]eld beefde voor d5    
,booze1 e5 i$] zijn naa/e a*t]do*tig    
aankeek en hond]d d+5 aan d5 invlo$ van 

d5 ,duivel w]d5 toeges*rev51 t]wijl nog 
het gans*e heir van ,zijne ,hels*e      
,maje/eit spookte op de heid5 en 9 de   
h>t51 v]s*e5 ,bal?as> ,bekk]'s boek als 
e5 gebeurt5is1 e5 feit van gewi*t4 ,het 
heeft e5 li*t do5 opgaan ov] het ell5dig
 bijgelo(1 het is n 9 ons l& n eld]s de 
dag]aad geword5 van e5 bet] toekom/4    
,do* wat kon de w]eld met dez5 zoon des 
li*ts &]s do51 dan zegg5 dat hij e5     
dui/]l+ 08 ,de w]eld kan niet1 zoo ma>  
op e5s1 ongelijk hebb54 ,ne51 dat g+    
niet aan4 ,zoo heeft de classis van     
,am/]dam dez5 weldo5] dan ook behoorlijk
 ges*or/ en hem lat] uit zijn b$i5+     
ontzet4 ,imm]s le]de de ,bijbel dat er  
e5 duivel 04  ,bal?as> ,bekk] 0 e5 van  
die mann51 die zijn eig5 oordeel volgde4
 ,zie nooit met e5s &]s oog51 _h zijn   
vad]1 m$e pr$ikant1 hem gele]d1 en hij  
heeft de les wel t] h>te g5om51 tot     
s*ade van zijn welva>t na> de w]eld1 tot
 w9/ van zijn m$em5s*54 ,de slag to*1   
di5 hij het bijgelo( toebra*t1 is       
doodelijk gewee/4         ,,ho(d/uk     

,,vii4  ,,/i*t]s ,,van ,,wet5s*app54    
,ond] de groote li*t51 die aan          
,frankrijk's hemel ges*55 hebb5 en nog 9
 lange niet zull5 uitgeblus*t word51    
neemt ,blaise ,pascal e5 voorname plaats
 94 ,pascal _h niet te /rijd5 teg5 de   
gev>51 die d5 ontdekk] wa*t51 no* ook   
teg5 de v]volg+51 wa>aan de d5k] en     
uitv9d] bloot /aat1 ma> hij lev]t ons   
het a&o5lijk s*\wspel van e5 man1 die1  
om zoo te zegg51 de m>tela> van zijn    
eig5 gee/ is gewee/4 ,zijn al te ze]    
ontwikkeld v]/& moe/ het uitw5dige      
omhulsel v]t]51 gelijk e5 al te hevig   
vuur d5 ha>d z\ do5 smelt5 en v]gaan1   
wa>9 het br&t4  ,blaise ,pascal1 d5     
#ai;d5 ,juni #afbc te ,cl]mont-,f]r&    
gebor51 _h nimm] e5 &] ond]wijz] dan    
zijn vad]1 e5 e*t gele]de en groot      
wiskun/5a>4 ,van zijn vroeg/e jeugd af  
gaf hij blijk van e5 buit5gewone        
lev5digheid van gee/ en van gans*       
bizond]e v]mog5s4 ,elke51 die met hem 9 
aanrak+ kwam1 /ond v]baasd ov] de       
geva!id zijn] antwoord5 en ov] de       

jui/heid van zijn oordeel4  ,zijn       
wiskunde le]de hij op e5 wijze1 die aan 
het wond]b>e gr5/4 ,zijn vad] _h        
opgem]kt dat hij e5 groote voorliefde _h
 voor zoodanige vakk51 die op r$5e]+ en 
gevolgtrekk+ /eun51 en vreez5de1 dat    
zijn zoon de tal5 v]zuim5 z\1 _h hij    
zorgvuldig alles t] zijde geh\d51 wat   
hem op wiskundige weg5 kon leid51 alle  
boek5 ov] meetkun/ geborg5 en zi* wel   
gewa*t gesprekk5 ov] deze ond]w]p5 aan  
te knoop54 ,to* kon hij de weetgi]igheid
 van zijn jong5 niet gans* te leur      
/ell51 en zoo gebeurde het dat hij soms 
9 't algeme5 antwoord5 gaf als deze3 dat
 de meetkun/ die wet5s*ap is1 die ons   
le]t jui/e figur5 te trekk5 en h>e      
v]h\d+5 te bepal54 ,tegelijk v]bood hij 
hem er v]d] ov] te d5k5 ( te sprek54    
,van deze e5v\dige v]kl>+ zijns vad]s   
uitga&e1 begon de knaap 9 zijn vrije ur5
 te pe9z51 met h\tskool lijn5 te trekk5 
op de mur5 van zijn won+1 langs di5 weg 
de v]h\d+5 en betrekk+5 d] figur5       
bepal5de1 def9itin1 axioma's1 bewijz5   

op/ell5de4 ,cirkels noemde hij kr+etjes 
en re*te lijn5 /rep54 ,hij bra*t het zoo
 v]1 dat hij uit zi*zelv5 aan de #cb/e  
/ell+ van het e]/e boek van ,euclides   
kwam4 ,e5s1 dat zijn vad] hem te midd5  
zijn] oef5+5 v]ra/e1 vroeg hij hem wat  
hij to* wel de$1 en de jong5 antwoordde 
dat hij iets zo*t1 welk iets jui/ die   
#cb/e /ell+ van ,euclides 04 ,zijn vad] 
vroeg hem v]d] hoe hij da> zoo toe      
gekom5 01 en het antwoord luidde dat hij
 e]/ dit en to5 dat gevond5 _h en zoo   
v]volg5s1 zoodat hij met zijn /rep5 en  
kr+etjes e5 gans*e meetkun/ ges*ap5 _h4 
,e5 vri5d van d5 huize1 zek]e ,le       
,pailleur1 ri$ ,blaise's vad] aan zijn  
zoon niet lang] teg5 te w]k54 ,deze gaf 
hem da>op de ,beg9sel5 van ,euclides1   
die de jong51 zond] e5ige v]kl>+ noodig 
te hebb51 dadelijk begreep1 en weldra   
kon hij g]egeld en met vru*t zek]e      
sam5kom/5 bijwon51 op welke de p>ijs*e  
gele]d5 wekelijks voordra*t5 ov]        
wiskunde hield5 en geh\d5 voordra*t5    
beoordeeld54 ,de jonge ,pascal de$1 zoo 

go$ als de be/e1 met deze gele]d5 mee2  
hij bra*t niet zeld5 iets nieuws aan1 en
 het is gebeurd dat hij f\t5 opm]kte1   
die door de &]5 ov] het ho(d w>5 gezi54 
,to* 0 het alle5 9 zijne vrije ur51 dat 
hij zi* aan deze /udin wijdde4 ,9 kort5 
tijd e*t] maakte hij zulke vord]+51 dat 
hij1 ze/i5 j>5 oud1 e5 v]toog s*reef ov]
 de kegelsn$e4 ,dit w]k mag voor e5 d]  
m]kwa>dig/e voortbr5gsel5 geh\d5 word51 
die de m5s*elijke gee/ op dit gebi$     
gelev]d heeft4  ,to5 ,blaise neg5ti5 j>5
 oud 01 vond hij e5 rek5ma*9e uit1 die  
met re*t all] bewond]+ ga&e maakte en   
hem twee j>5 van ongehoorde inspann+    
ko/te1 ma> zijn gezondheid niet we9ig   
b5adeelde4  ,de mee/e van ,pascal's     
uitv9d+5 w>51 zooals deze rek5ma*9e1 van
 algeme5 nut4 ,zoo heeft m5 hem         
v]s*ill5de praktis*e w]ktuig5 te dank54 
,hij telde drie-en-tw9tig j>51 to5 hij  
de le] van d5 b>omet] op5ba> maakte4    
,toricelli _h de e]/e begripp5 van      
,galile omtr5t het gewi*t van de lu*t   
v]d] uitgesponn5 en 9 #afdc de proef    

g5om5 hoe e5 kwikkolom wordt opgeh\d5   
ond] d5 invlo$ van de drukk+ van d5     
dampkr+4 ,pascal hoorde hi]van1 en deze 
belangrijke proef bra*t hem al spo$ig   
tot het d5kbeeld dat het l$ig ge5       
onbe/aanb>e zaak 0 en dat de natuur het 
niet zze] s*uwde als sommig5 zi* wel    
v]beeldd54 ,9 #afdg ontwi]p ,pascal het 
d5kbeeld van wat hij de groote proef van
 het ev5wi*t van vloei/(f5 noemde4 ,hij 
kwam op de g$a*te1 de gewone proef van  
het lu*tl$ig v]s*ill5de mal5 op e5 en   
d5zelfd5 dag te nem51 en wel 9 dezelfde 
buis1 met hetzelfde kwikzilv]1 nu e5s   
aan d5 voet1 dan we] op d5 top van e5   
tamelijk hoog5 b]g om alzoo zi* te      
v]gewiss5 ( de hoogte van het 9 d5 buis 
opgeh\d5 kwikzilv] 9 beide gevall5      
dezelfde z\de zijn4  ,hij koos voor deze
 proef d5 ,puy de ,dme en v]zo*t zijn   
zwag] ,pri] ha> uit te vo]54  ,blijkt   
het1 zeide ,pascal1 dat het kwikzilv]   
bov5 op d5 b]g m9d] hoog /aat dan b5$51 
dan moet5 wij da>uit besluit5 dat het   
gewi*t ( de drukk+ van de lu*t da> de   

e5ige oorzaak van is1 en niet het horror
 vacui1 de zoog5aamde afs*uw van het    
l$ige4 ,imm]s is er aan d5 voet van d5  
b]g me] lu*t dan op d5 top1 t]wijl to*  
niem& zal bew]5 dat de natuur b5$5 me]  
afke] van het l$ige heeft dan bov54  ,de
 proef gelukte volkom5 en ,pri] bes*reef
 zijne bev9d+5 9 e5 brief1 di5 hij d5   
#bb/5 ,septemb] #afdh aan ,pascal       
toezond4  ,e5ig5 tijd lat] h]haalde     
,pascal de proef op de tor5s van de     
,ntre-,dame te ,p>ijs en op di5 van     
,sa9t-,jacques-la-,b\*]ie4 ,alle        
natuurkundig5 volgd5 hem na4 ,van di5   
tijd af dagteek5t de nieuw]e            
natuurkunde4  ,wij hebb5 ,pascal niet   
v]d] te volg51 wa> hij de wet5s*ap      
v]laat om zi* met al zijn kra*t toe te  
wijd5 en zi* met zijn gans*e ziel ov] te
 gev5 aan het betra*t5 van zek]e        
dweepa*tige godsdi5/ige oef5+54         
,sa9te-,beuve me5t dat de e]/e /oot tot 
deze d+5 hem gegev5 is door de lez+ van 
,jans5ius' boek ov] de ,v]nieuw+ van d5 
inw5dig5 m5s*4 ,de /udin van d5 m5s*1   

het nad5k5 ov] de z$elijke w]eld moe/5  
bij dez5 m]kwa>dig5 man volg5 op de     
meetkun/ en de natuurkunde4 ,na zoovele 
wet5s*appelijke ontdekk+5 moe/5 twee    
groote w]k5 9 zijn bre9 tot rijpheid    
kom53 de ,prov9ciales en de ,p5ses4     
,ond]tuss*5 begon zijn li*amelijk lev5  
e5 lang lijd5 te word54 ,van zijn jeugd 
af1 0 hij altijd zwak gewee/4 ,de zwakke
 /aat van zijn gezondheid1 zoo meldt    
zijn zu/] ,mme4 ,pri]1 de$ hem          
voortdur5d all]lei ongemak ond]v9d51 ja1
 hij heeft ons wel gezegd dat hij1 na   
zijn a*tti5de ja>1 ge5 dag zond] pijn ( 
lijd5 gewee/ is4  ,pascal zeide weldra  
alle /udie va>wel1 om zi*1 zooals hij   
zegt1 bij uitsluit+ toe te legg5 op     
datg5e wat ,jezus ,*ri/us het e5ige     
noodige noemt4 ,als e5 onbeteek55d      
/(deel1 d5k5d en pe9z5d te midd5 di]    
one9digheid1 wi] zwijg5 s*rik aanjaagt1 
heeft de groote wijsge]1 na> m5 wil1 dag
 aan dag e5 afgrond vr zi* me55 te zi54 
't ,0 de peillooze diepte d] wet5s*ap1  
die hij zag4 ,wij br&5 van v]lang5 om   

tot op d5 diep/5 grond d] d+5 af te dal5
 en e5 tor5 te b\w51 die zi* v]heft tot 
9 het one9dige4 ,ma> heel ons geb\w     
kraakt en de a>de op5t zi*1 en de       
afgrond v]zwelgt het4  ,pascal's        
ongemakk5 en zijn ho(dpijn5 nam5 met    
zijn leeftijd toe4 ,zij bra*t5 hem      
zoov]1 dat hij t5 laat/e niet me] w]k5  
kon1 no* iem& kon zi54 ,het geb$ en het 
lez5 van d5 ,bijbel nam5 al zijn tijd 9 
beslag4 ,hij wilde zelfs het vlees*     
dood5 en droeg op het naakte lijf e5    
gordel1 die hem /ak met na> b9n5 geke]de
 punt51 en telk5s wanne] hij e5 ijdele1 
w]elds*e g$a*te _h ( wanne] hij e5ig    
v]maak s*iep1 gaf hij zi* e5 /oot met d5
 elleboog1 om zi* aldus aan zijn pli*t  
te h]9n]5 en het vlees* te ka/ijd54     
,weldadigheid en arm5zorg 0 nu zijn     
e5ige bemoei+4 ,van alle weelde1 van    
alle g5ot de$ hij af/&1 al het ov]bodige
 huisraad de$ hij wegdrag54 ,ik wil de  
armo$e1 want ,jezus ,*ri/us heeft de    
arm5 liefgehad1 zoo zeide hij4 ,geld en 
go$ heb ik alle5 lief1 omdat ik         

ongelukkig5 er mee kan bij/aan4 ,de arm5
 bij te /aan1 bleef dan ook zijn groote 
en zijn e5ige troo/4  ,zoo door/ond hij 
met held5mo$ en liefde al zijn lijd54   
,zoo nad]de zijn e9de4 ,hij ontv+ het   
,sacram5t d] /]v5d5 en ontsliep d5      
#ai;d5 ,augu/us #affb des morg5s te #a  
ure1 neg5-en-d]tig j>5 oud4  ,van &]5   
a>d w>5 de bezw>51 teg5 welke onze      
l&g5oot ,huijg5s te /rijd5 _h4          
,*ri/iaan ,huijg5s w]d op d5 #ad;d5     
,april #afbi te 's ,grav5hage gebor54   
,hij /ude]de 9 de re*t5 aan de          
univ]siteit van ,leid51 do* wijdde zi*  
bij voorkeur aan de ma!matis*e          
wet5s*app5 en aan de natuurkunde1 welke 
voor hem e5 bizond]e aantrekkelijkheid  
hadd54 ,op vi]-en-tw9tigj>ig5 leeftijd  
kwam hij 9 ,frankrijk1 wa> hij bij de   
prote/ants*e faculteit te ,ang]s tot    
doctor 9 de re*t5 w]d b5oemd4 ,na> zijn 
vad]l& t]uggeke]d1 gaf hij zi* w$]      
geheel ov] aan de /udie d] gezi*tkunde  
en d] /]rekunde4 ,hij slaagde er 9 e5   
/]rekijk] sam5 te /ell51 met behulp van 

welk5 hij d5 e]/5 satelliet van         
,saturnus ontdekte4  ,9 zijn fraai w]k3 
de ,saturni ,luna 7ov] ,saturnus' maan7 
v]haalt hij ons hoe hij op d5 #be/5     
,ma>t van het ja> #afee bezig zijnde met
 zijn kijk] de planeet ,saturnus gade te
 slaan1 buit5 di5s r+1 en wel op g]+5   
af/&1 t5 we/51 e5 kle9e /] gewa> w]d1   
geleg5 ongeve] 9 het vlak van d5 r+4    
,v]mo$5de dat dit wel e5 soortgelijk    
li*aam kon zijn1 als de man5 van        
,jupit]1 teek5de ik1 s*rijft hij1 d5 /& 
d] kle9e /] 9 ha> betrekk+ tot ,saturnus
 op4 ,ik _h mij niet b$rog54 ,d5 volg5d5
 dag _h ze zi* v]plaat/ en ik kon       
g$ur5de de volg5de dag5 de afwijk+5     
met51 die zij 9 e5 bepaald5 tijd maakte4
  ,lat] heeft m5 nog zes &]e man5 van   
,saturnus ontdekt2 ma> ,huijg5s heeft d5
 weg tot deze nieuwe ontdekk+5 geba&4   
,ook komt hem de e] toe van aangewez5 te
 hebb51 dat de dunne en platte r+ d]    
planeet niet aan deze beve/igd is1      
zooals m5 me5de1 ma> dat e5 r+vormige   
tuss*5ruimte ha> van de planeet s*eidt4 

,huijg5s maakte deze ontdekk+ op e5     
eig5a>dige wijze bek5d4 ,de a/rolog5    
sprak51 volg5s e5 oude ov]lev]+1 ga>ne 9
 raadsel5 en zo*t5 d5 z9 van van wat zij
 m$$eeld5 a*t] zek] geheims*rift te     
v]b]g54 ,huijg5s volgde dit gebruik t5  
opzi*te van d5 r+ van ,saturnus en bood 
zijn gele]d5 tijdg5oot5 het volg5de     
anagram aan3               aaaaaaa cccc 
d eeeee g4 h4 iiiiiii llll              
mm nnnnnnnnn oooo pp q rr s tttt uuuu   
,niem& kon dit geheims*rift ontcijf]54  
,drie j>5 lat] maakte hij 9 zijn ,sy/ema
 ,saturn9um d5 v]borg5 z9 dez] lett]s   
op5ba>4 ,zij beteek5d5 het volg5de3     
,annulo c+itur t5ui1 piano nusquam      
coha]5te1 ac eclipticam incl9ato3 ,hij  
7,saturnus7 is van e5 dunn5 r+ omgev51  
die de planeet op ge5 enkele plaats     
raakt en e5 hoek maakt met de ecliptica4
  ,m5 ziet1 dat de gele]d5 di] dag5 er  
zond]l+e mani]5 op nahield5 om hunne    
ontdekk+5 op5ba> te mak54 ,do* e5 man   
als ,huijg5s moe/ de wet5s*ap wel van   
ha> oud abracadabra zuiv]54 ,na de      

ontdekk+ van de groote nevelvlek van    
,orion s*reef hij dan ook e5 w]k1 zijn  
,cosmo!oros1 wa>9 hij zijn gee/ d5 vrij5
 teugel vi]t4 ,hij bes*rijft            
a*t]e5volg5s al de planet5 en wil       
bewijz5 dat zij bewoond zijn4 ,het      
d5kbeeld1 dat het gans*e heelal t] wille
 van onze a>de ges*ap5 z\ zijn1 /ond hem
 geweldig teg54  ,is het wel r$elijk aan
 te nem51 zoo s*reef ,huijg5s1 dat de   
hemelli*am51 ond] welke onze a>de e5 zoo
 ond]ges*ikte plaats bekle$t1 om ge5 &]e
 r$5 ges*ap5 z\d5 zijn1 dan om voor ons1
 kle9e m5s*51 hun li*t te ont/ek5 en    
door onze kijk]s bespi$ te word5 9 hunne
 v]s*ill5de v]h\d+5 en beweg+58  ,de    
w]k51 die onze gele]de l&g5oot ov]      
meetkun/ en natuurkunde s*reef1 zijn    
niet m9d] belangrijk dan zijn           
/]rekundige arbeid4 ,m5 dankt hem e5ige 
opm]k5swa>dige aanteek5+5 omtr5t de     
wa>s*ijnlijkheids-rek5+1 ov] reflexie en
 refractie van het li*t1 ov] de         
belangrijke !orie d] ontwikkelde kromme 
lijn54  ,alles1 wat ,huijg5s de$ en vond

 opnoem5 kunn5 wij niet1 hij v]bet]de de
 lu*tpomp en d5 b>omet]1 hij gaf de w>e 
le] van de kijk]s1 en v]va>digde e5     
planet>ium2 ma> wat vooral ,huijg5s     
b]oemd heeft gemaakt1 is de uitv9d+ d]  
sl+]uurw]k54 ,vr hem w>5 alle5 z&loop]s 
en wat]uurw]k5 bek5d4 ,hij v]bond       
,galile's sl+] met e5 wel +]i*t /el     
rad]5 en bewees da>mee zo[el aan de     
/]rekunde als aan de m5s*heid e5 di5/1  
wa>ov] wij niet v]d] hebb5 uit te wijd54
  ,huijg5s1 die 9 #afee en #affc        
,frankrijk en ,engel& bezo*t1 w]d door  
,colb]t1 die de ,academie des ,sci5ces  
_h ge/i*t1 na> ,p>ijs g]oep5 en draalde 
niet met te kom54 ,hij ontv+ van        
,lodewijk ,,xiv e5 ja>geld1 en ve/igde  
zi* 9 de ,kon9klijke ,biblio!ek4  ,to5  
het edict van ,nantes w]d h]roep51      
v]wijd]de hij zi* uit ,frankrijk4 ,te   
v]geefs tra*tt5 de ,kon+1 het h( en de  
academie hem teg5 te h\d54 ,v]ontwa>digd
 ov] al hetge5 zijne gelo(sg5oot5 moe/5 
v]dur51 brak hij alle betrekk+5 met     
,p>ijs af4 ,hij zond nu zijne v]slag5   

na> de ,kon9klijke ,maats*appij van     
,lond51 en g+ zelfs 9 ,engel& won51 wa> 
hij met ,newton k5nis maakte en e5 pa>  
mal5 ook met hem slaags raakte4         
,*ri/iaan ,huyg5s /i]f 9 d5 oud]dom van 
#fe j>54 ,hij bleef1 gelijk ,sp9oza1    
,newton1 ,c>tesius1 ,leibnitz1 ongehuwd4
 ,9 #afie1 zijn /]fja>1 nam5 zijne      
gee/v]mog5s m]kba> af1 9 die mate1 dat  
hij ze t5 laat/e geheel v]loor4 ,sle*ts 
enkele held]e oog5blikk5 w]d5 hem       
gegund4 ,hij 0 rijk1 en zijn geboorte   
gaf hem het re*t aan vor/elijke hov5 te 
v]ke]52 ma> hij _h de e5zaamheid en het 
buit5lev5 lief1 wa> hij ru/ig kon pe9z5 
en w]k54  ,groot] s*ade dan ,huyg5s     
heeft ,nicolas ,lm]y van zijne          
prote/ants*e gevoel5s gel$54  ,nicolas  
,lm]y 0 als e5v\dig arts5ijm5g]sb$i5de  
na> ,p>ijs gekom51 om er de s*eikunde te
 beoef551 ma> al spo$ig wi/ hij zi*     
zond] mee/]s te r$d5 en _h hij e5       
s*eikunde op zijn eig5 h&4 ,te          
,montpelli]1 wa> hij 9 e5 apo!ek w]kzaam
 01 gaf hij less51 welke da> groot5     

opgang maakt54 ,al de hoogle]>5 en e5   
aantal belang/ell5d5 woond5 zijne       
voordra*t5 bij4  ,9 #afgb ke]de ,lm]y   
na> ,p>ijs t]ug4 ,hij v]ke]de en        
s*itt]de 9 de gele]de kr+5 als e5 /] van
 de e]/e grootte en w]d opgem]kt door   
,cond1 die hem v]d] begun/igde4 ,da> hij
 ga>ne e5 s*eikundige w]kplaats wilde   
bezitt51 zo*t hij mee/]-apo!k] te word51
 't ge5 hem gelukte4 ,dadelijk da>na    
op5de hij zijne less5 9 de /raat ,gal&e4
 ,hij w]d hi] door belang/ell5d5 als    
beleg]d4 ,tal van dames woonde zijne    
voordra*t5 bij2 zijn huis 0 vol le]l+52 
de /raat 0 e5 kolonie van hoord]s en    
discipel54 ,gans* ,p>ijs moe/ er wez54  
's ,avonds hield hij e5 soort van op5   
tafel1 en de /ud5t5 a*tt5 het e5 groote 
e] bij hem g5oodigd te word54  ,die     
groote bijval1 door ,nicolas ,lm]y      
geoog/1 laat zi* gemakkelijk v]kl>54 ,de
 *emie 0 e5 w>w9kel van dwaa%$51 dui/]e 
woord5 van geheimz9nige kun/5>ij54 ,lm]y
 0 de e]/e1 zegt ,font5elle1 die de     
w]kelijke en de opzettelijke dui/]h$5   

van de s*eikunde de$ opkl>51 die ha> tot
 duidelijk] en e5v\dig] d5kbeeld5       
h]leidde1 die h>e noodelooze b>ba>s*e   
t]m5 ophief1 die niets belo(de1 dan wat 
hij v]mo*t te gev54 ,v&a> dit succes4   
,t5 e9de me] tot all5 te sprek51 maakte 
,lm]y 9 #afge zijn ,le] d] ,s*eikunde   
op5ba>1 wa>van uitgave na uitgave v]s*e5
 en die groot5 opgang maakte4 ,g$ur5de  
me] dan e5 eeuw heeft dit boek voor e5  
autoriteit gegold54 ,tw9tig mal5 9      
,frankrijk h]drukt1 9 bijna alle        
europees*e tal5 ov]gezet1 is het de     
gids1 het wetboek1 het onmisb>e h&boek  
gewee/ van de s*eikundig5 d] #ah;de     
eeuw1 en to5 de wet5s*ap e5 algeheele   
v]nieuw+ _h ond]gaan1 to5 na hond]d j>5 
alles h]vormd geword5 01 sloeg m5 nog   
lang5 tijd 9 ,lm]y's boek zek]e kle9e   
praktis*e bijzond]h$5 en proefnem+5 op1 
die m5 eld]s niet kon v9d51 en die ha>  
wa>de blijv5 beh\d51 zo[el door ha>     
duidelijkheid als ha> jui/heid en       
zek]heid4  ,zoo /ond dan de groote      
,lm]y1 want zoo begon hij g5oemd te     

word51 op het toppunt van zijn          
he]lijkheid4 ,zijn roem k5de ge5 m$$++  
en zijn zaak s*onk hem welva>t en =tu94 
,ma> dit geluk z\ niet dur54  ,kom na   
ti5 j>5 w$]1--aldus ,dumas 9 zijne      
,*emis*e less51--en gij v9dt de /raat   
,gal&e ontruimd en v]lat54 ,lm]y is     
v]dw551 zijne toe/ell5 zijn v]ko*t ( hi]
 en da> v]/rooid4 ,heel deze w]eld d]   
wet5s*ap is v]jaagd1 heel die lui/]     
heeft uitges*551 heel die glorie is     
geta& en dat weg5s e5 enkel1 ma> e5     
onv]geeflijk misdrijf3 ,lm]y 0          
prote/ant4 ,9 #afha w]d hij g5oodzaakt  
zijn b$rijf te lat5 v>5 en zijne less5  
te /ak54 ,hij vlu*tte na> ,engel&2 het  
v]lang5 na> zijn vad]l& e*t] dr+t hem   
na> ,frankrijk t]ug te ke]54 ,hi] bleef 
hij e5ig5 tijd en w]d doctor 9 de       
g5eeskun/2 ma> ook da>van _h hij we9ig  
g5ot4 ,het edict van ,nantes v]dreef ook
 hem4 ,prote/ants*e g5ee%e]5 mo*t5 er   
niet zijn2 en zoo bleef hij op d5       
leeftijd van ve]tig j>51 zond]          
hulpmiddel51 de armo$e t] prooi1 en     

da>bij omr+d van e5 huisgez91 dat       
zi*--en met re*t--e5 gelukkig lev5 _h   
voorgespiegeld4  ,de wet5s*ap1 de ru/1  
het familielev5 g+5 bij hem bov5        
godsdi5/ige ov]tuig+4 ,hij g+ tot het   
ka?olicisme ov]1 kreeg e5 aan/ell+ bij  
de ,academie van ,wet5s*app51 gaf e5    
ges*rift ov] het antimonium uit en /elde
 zi* voor nog me] te lev]52 ma>         
v]s*eid5e aanvall5 van b]o]te maakt5 hem
 e]/ onges*ikt voor d5 arbeid1 en 9     
#agae e5 e9de aan zijn lev54 ,bijna     
gans* ,europa heeft de *emie van hem    
gele]d4 ,hij 0 arbeidzaam en v]deelde   
zijn tijd tuss*5 het /ude]v]trek1 het   
laboratorium1 zijne patint5 en de       
academie1 en wel is 9 zijn lev5 op5ba>  
geword5 hoeveel tijd hij tot zijne      
bes*ikk+ heeft1 die hem weet uit te     
koop54  ,om/reeks het ja> #aggc1 zoo    
v]haalt de s*rijv] ,i4 ,b4 ,dumas1      
v]s*55 op het tooneel d] w]eld drie     
mann51 die e5 gans*e v]&]+ z\d5 br5g5 9 
de wet5s*app54 ,van v]s*ill5d5 l&a>d1   
leeftijd en maats*appelijk5 /&1 van     

v]s*ill5d5 aanleg ook 9 gee/v]mog5s1    
hebb5 zij all5 aan e5 zelfde taak met   
gelijk5 mo$ ge>beid--ge5sz9s e*t] met   
hetzelfde geluk4  ,dit driemans*ap      
be/aat uit ,s*eele1 ,prie/ley en        
,lavoisi]4  ,s*eele w]d te ,/ralsund 9  
zwe$s* ,pomm]5 gebor51 op d5 #i;d5      
,decemb] #agdb4 ,9 zijn jong5sj>5 0 hij 
le]l+ bij e5 apo!k]4 ,zijn lev5 0 zoo   
vol van teleur/ell+5 en teg5h$51 dat het
 01 als( e5 booze gee/ hem v]volgde4    
,hij 0 s*uw van a>d en tot 9 het        
ov]drev5e z$ig1 zoodat hij van zijne    
makk]s dikwijls veel te lijd5 _h4 ,hij 0
 zoo w]kzaam1 dat hij d5 tijd1 di5 hij  
voor zijne /udie noodig _h1 aan d5 slaap
 ontwoek]de4  ,s*eele v]liet ,/ockholm  
voor ,upsala1 wa> ,b]gman de *emie      
ond]wees4 ,b]gman behoorde tot die      
m5s*51 die alles wat zij aanvatt51      
v]bet]51 v]nieuw54 ,ook hij is e5       
sla*t(f] van d5 arbeid1 da> zijn        
onv]moeide w]kzaamheid groot] 01 dan    
zijne kra*t51 die to* re$s niet vel5    
w>51 drag5 kond54  ,to5 ,s*eele 9       

,upsala kwam1 wa*tte ,b]gman hem op4    
,hij w]d ,s*eele's bes*]m] en maakte    
door gans* ,europa de ontdekk+5 bek5d1  
wa>mee deze de wet5s*ap v]rijkte4       
,intuss*5 0 ,s*eele1 hoe gelukkig en    
voorspo$ig 9 zijne /udin en ontdekk+51  
ze] ongelukkig 9 zijne lev5som/&igh$54  
,t]wijl zijn naam 9 ,frankrijk1 ,engel& 
en ,duits*l& s*itt]de1 0 hij 9 zijn eig5
 vad]l& e5 onbek5de4 ,de ,kon+ van ,zw$5
 op e5 reis buit5sl&s telk5s ov] ,s*eele
 hoor5de sprek51 besloot dez5           
v]di5/elijk5 ond]daan e5 bewijs te gev5 
van zijn hooga*t+1 en w5s*te hem e5     
ridd]orde te v]e]54  ,s*eele1 ,s*eele6  
zei de m9i/]1 wat is dat voor e5 man8   
,m5 wi/ zoo we9ig wie hij 01 dat de     
ridd]orde op de bor/ van e5 v]ke]d5     
,s*eele te re*t kwam4  ,v]lo(d met e5   
w$uwe1 die e5 apo!ek _h en voor         
bemiddeld doorg+1 t]wijl ha> zaak       
ind]daad met s*uld5 bezwa>d 01 bleef hij
 niettem9 tr\w aan zijn gegev5 woord1 't
 er voor h\d5de1 dat wie zi* zelv5      
wa>dig a*t iets aan te nem51 ook b]eid  

moet wez5 tot gev54 ,zoo /ond e5 lev5   
vol moeite en zorg voor de deur1 t]wijl 
hij g]ek5d _h op e5 onbekomm]d be/aan1  
dat hij d] wet5s*ap alle5 z\ toewijd54  
,zijne /udin w]d5 telk5s afgebrok5 door 
zijne zorg5 om de s*uld5 van zijn5 w9kel
 af te do54 ,ma> ,s*eele wi/ met we9ig  
middel5 veel te v]ri*t54 ,met e5 pa>    
buiz5 en retort5 de$ hij de e5e ontdekk+
 na de &]e4 ,niets kwam hem t] h& ( hij 
vond en zag er iets nieuws 94 ,hij wees 
drie nieuwe zelf/&igh$5 aan3 het        
manganesium1 het *loor1 het b>yt en vond
 de zuur/(4 ,v]s*ill5de zur5 zijn door  
hem ontdekt1 zooals het wijn/e5-1 het   
fluorkiezel-1 het citro5- en het        
galnoot5zuur4 ,wildet gij hem bij alles 
volg51 dan z\dt gij alle ond]deel5 d]   
*emie moet5 doorloop51 en gij z\dt u    
ov]tuig5 van de buigzaamheid van zijn   
gee/1 de vru*tba>heid van zijn mani] van
 ond]zoek en de va/heid zijn] h&1 zoodat
 hij altijd komt wa> hij wez5 moet4     
,e9delijk z\ de arme gele]de zi* voor   
zijn arbeid beloond zi54 ,de laat/e     

s*uld 0 betaald2 hij z\ zi* nu e]/ re*t 
ve/ig51 hij z\ 9 het huwelijk tr$54444  
ma> op zijn tr\wdag w]d hij door hevige 
koorts5 aangegrep5 en d5 #bb/5 ,mei     
#aghf /i]f ,s*eele op d5 leeftijd van   
#db j>54  ,hij 0 de e5v\d zelf4 ,zij1   
die uit nieuwsgi]igheid en belang/ell+  
soms van v]re d5 groot5 gele]de kwam5   
bezoek51 vond5 hem met e5 boezela> vr 9 
zijn w9kel /aan4 ,da>voor dan w>5 zij   
soms van v]re gekom56 ,ma> wie het h>t  
op de re*te plaats _h1 vond deze        
e5v\dige v]s*ijn+ zek] jui/ bov5 alles  
m]kwa>dig en bem9nelijk4  ,t]wijl       
,s*eele 9 ,zw$5 zijn wa>lijk belangrijk5
 arbeid v]ri*tte1 0 ook 9 ,engel& e5    
groot gele]de bezig de grondslag5 te    
legg5 voor de nieuw]e seheikunde4 't ,0 
,prie/ley1 die #cj ,ma>t #agcc te       
,fieldhead bij ,le$s 9 ,york%ire gebor5 
w]d4 ,zijn vad]1 die lak5fabrikant 01   
wilde hem voor dat vak opleid51 ma> de  
jong5 vond het mee/e behag5 9 godgele]de
 vraag/ukk51 en k5m]kte zi* door e5     
bijzond] opgewekte godsdi5/igheid4 ,hij 

v]loor al vroeg zijn mo$] en kwam bij e5
 zijn] tantes 9 huis1 bij wie hij zijn  
eig5a>dig5 smaak ongeh9d]d volg5 kon4   
,de go$e vr\w _h ha> huis 9 e5 soort van
 godsdi5/ig r5dez-v\s h]s*ap51 wa> alle 
gez9dt5 en alle sect5 h>e               
v]teg5woordig]s hadd54 ,prie/ley groeide
 aldus op 9 e5 kr+1 b9n5 welk5 hij aan  
zijn lu/ voor godsdi5/ige gesprekk5     
ruims*oots kon voldo54 ,hij gaf zi* dan 
ook met h>t en ziel aan deze zak5 ov]1  
v]diepte zi* 9 de ,s*rift en le]de      
,*aldeeuws*1 ,syris* en ,arabis*4 ,hij  
toonde e5 ze] groote vatba>heid om tal5 
te le]51 en de$ er voor zijn g5oeg5     
meetkunde bij4  ,hij besloot zi* aan de 
,k]k en het k]kelijke ambt te wijd51    
trad erg5s 9 ,suffolk als pr$ik] op en  
ve/igde zi* lat] te ,nantwi* 9 ,*e/]1   
wa> hij e5 s*ool be/uurde en door       
spa>zaamheid en matigheid zoo veel wi/  
uit te w9n51 dat hij e5ige natuurkundige
 w]ktuig5 en met "n e5 electrise]ma*9e  
en e5 lu*tpomp kon aankoop51 wa>mee hij 
proev5 de$ voor zijne le]l+54 ,wel      

hield5 nog altijd godgele]de vrag5 hem  
bezig1 ma> re$s 9 #agfa w]d hij na>     
,w>r+ton b]oep5 om 9 de oude tal5 te    
ond]wijz51 en nu trad hij met ern/ de   
wet5s*appelijke loopbaan 94  ,e5 reis   
door ,prie/ley na> ,lond5 g$aan1 besli/e
 ov] zijn toekom/4 ,het toeval bra*t hem
 9 aanrak+ met ,b5jam9 ,frankl91 en e5  
gesprek1 met dez5 geh\d51 bra*t hem op  
het d5kbeeld de ges*i$5is te be/ude]5 d]
 ontdekk+5 op het punt van de           
electriciteit4 ,frankl9 jui*te zijn plan
 toe1 en nauwelijks 0 er e5 ja> v]/rek5 
( ,prie/ley _h e5 belangrijk w]k ov] de 
,ges*i$5is d] ,electriciteit ges*rev51  
wa>9 het e]/e beg9 en de vord]+5 van dit
 ond]deel d] natuurkunde met veel       
held]heid en orde zijn meeg$eeld4       
,enkele proev51 die hij zelf nam1 gav5  
hem e5 zek]e bek5dheid 9 de gele]de     
w]eld4 ,tot dokt] b5oemd1 zag hij ook de
 deur5 van de ,kon9klijke ,maats*appij  
van ,lond5 voor zi* op5gaan4  ,9 #agfg  
v]liet hij ,w>r+ton1 om te ,le$s de     
leid+ op zi* te nem5 e5] geme5te van    

dissid5t51 en hi] g+ hij voort de       
!ologie aan de natuurkunde te v]b9d54   
,hij woonde 9 de nabijheid e5]          
bi]br\w]ij1 en dit leidde hem er toe    
e5ige proev5 te nem5 met het koolzuur1  
dat zi* bij het gi/5 van het bi]        
ontwikkelt4 ,e5ige zijn] wa>nem+5 deelde
 hij 9 #afgb aan de ,kon9klijke         
,maats*appij m$e4 ,de titel van zijn    
v]h&el+ luidde3 ,opm]k+5 omtr5t de      
v]s*ill5de soort5 van lu*t4 ,tot dusv]  
k5de m5 sle*ts twee gass51 koolzuur en  
wat]/(4 ,prie/ley le]de deze beide bet] 
k5n51 en vond &]e gass51 als de /ik/(1  
e5 d] be/&deel5 van de dampkr+slu*t1 het
 twe$e oxyd van de /ik/(1 wi] b$]fw]5de 
eig5s*app5 hij ontdekte1 het            
*loorwat]/(gas en het ammoniac4 ,all5gs 
z\d5 ook het e]/e oxyd van /ik/(1 het   
zwavelig zuur en de zuur/( door zijne   
ond]zoek+5 nad] bek5d word54 ,hij wi/ de
 zuur/( uit het kwikoxyd te v]krijg51 en
 9 het ja> #agge w]d zijn a&a*t geve/igd
 op de eig5s*ap1 die dit gas heeft om de
 ademhal+ te ond]h\d54 ,voegt m5 hi] nog

 bij de ontdekk+ van het                
fluorkiezelwat]/(zuur1 kool/(oxyde1     
zwavelwat]/(gas en &]e1 dan bem]kt m5   
dat dit groote v]nuft de voornaam/e     
gass5 aan het li*t heeft gebra*t1 en wel
 die1 wi] eig5s*app5 dagelijks 9 het    
belang d] wet5s*ap ( d] nijv]heid word5 
gebezigd4 ,m5 /aat wa>lijk v]baasd dat  
deze en d]gelijke uitv9d+5 met zooveel  
gemak kond5 g$aan word5 door e5 man1 die
 9 zijne /ukk5 niet naliet te h]hal5 dat
 hij vol/rekt ge5 s*eikundige 0 en dat  
alles wat hij vond1 hem door het toeval 
aan de h& w]d g$aan4 ,ma> wat hij       
v]zweg5 heeft1 hebb5 zijne              
lev5sbes*rijv]s op5ba> gemaakt4         
,prie/ley1 zegt ,?omson1 bezat e5       
s*r&]heid1 die zi* door niets liet      
uitputt51 en e5 gave van opm]k51 die hem
 9 /aat /elde p>tij te trekk5 van i$]   
v]s*ijnsel1 dat zi* aan hem voorde$4    
,hij 0 zoo nauwkeurig bij zijne         
wa>nem+51 dat hij ge5 enkele            
bijzond]heid v]gat op te teek554 ,ev5   
e]lijk als belangeloos1 s*e5 hij de     

wa>heid tot het e5ig doel te /ell5 van  
al zijn inspann+4  ,to5 ,cook zijn twe$e
 reis ond]nam1 0 hij van plan ,prie/ley 
m$e te nem51 ma> gelukkig a*tte de      
admiraliteit hem niet or?odox g5oeg4    
,hij kreeg intuss*5 e5 &]e en bet]e     
betrekk+1 wat hij met zijn vrij groot   
gez9 wel noodig _h4 ,"l ,%elburne1      
m>kies van ,l&sd[n1 b5oemde hem tot zijn
 biblio!c>is op e5 bezoldig+ van me] dan
 #cjjj guld5 's ja>s4 ,9 dez5 edelmo$ig5
 edelman vond ,prie/ley e5 ma*tig5      
bes*]m]1 die hem bij zijne /udin        
aanmo$igde en hem al de middel5         
v]s*afte1 om ze op ruime s*aal voort te 
zett54 ,hij volgde hem op zijne reiz51  
hij v]gezelde hem na> ,frankrijk1       
,duits*l& en de ,n$]l&54 ,prie/ley kwam 
ook te ,p>ijs1 wa> hij door de gele]de  
w]eld met e]bewijs ontvang5 w]d4 ,e5    
vreemd s*\wspel moet1 te midd5 van de   
v]kla>de a!/5 van het ,p>ijs di] dag51  
de man hebb5 opgelev]d1 die om zijn     
wet5s*ap gezo*t w]d en tegelijk zi* niet
 s*aamde ,*ri/5 te zijn4  ,tot het ja>  

#aghj bleef ,prie/ley zijn plaats bij d5
 graaf van ,%elburne beh\d54 ,g$ur5de   
dez5 tijd 0 het1 dat hij de vi] e]/e    
deel5 uitgaf van zijn ,proefnem+5 en    
opm]k+5 omtr5t de v]s*ill5de lu*tsoort54
 ,to5 het vijfde v]s*ijn5 z\1 v]liet hij
 zijn bes*]m]4 ,om welke r$5 dit        
ges*i$de is niet bek5d4 ,wa>s*ijnlijk   
gaf hij aan de vrijheid de voorkeur bov5
 de ru/ van e5 onbezorgd be/aan4 ,hij   
ve/igde zi* nu te ,birm+ham en w]d de   
leidsman d] voornaam/e geme5te van      
dissid5t5 da> t] plaatse4 ,ook op het   
punt van godsdi5/ volgde hij zijn eig5  
weg4 ,van ,calvijn v]viel hij tot       
,arm9ius en van ,ariaan w]d hij         
,soc9iaan4 ,beurtel+s bele$ en v]wi]p   
hij de belangrijk/e le]/elsels1 totdat  
hij zi* e5 godsdi5/ige ov]tuig+ op zijn 
eig5 h& vormde1 wa>aan hij ze] gehe*t 04
 ,van e5 ruim5 en e*t vrijz9nig5 gee/   
bezield1 be/re$ hij de or?odoxe         
,/aatsk]k en de wijsge]51 en /elde zi*  
met veel ijv] 9 de bres voor de geme5t5 
d] dissid5t51 te wi] wille hij niet m9d]

 dan #bj ges*rift5 op/elde4 ,hij wilde  
ook niet dat aan de ,prote/ant5 e5ige   
vrijheid gegund w]d1 die d5 ,ca?oliek5  
w]d geweig]d4 ,vrijheid wilde hij voor  
alle k]k51 g5oots*app5 en geme5t54 ,de  
,k]k van ,engel& 0 we9ig +5om5 met die  
edelmo$ige onp>tijdigheid en sommige    
gee/elijk5 droeg5 hem e5 innig5 haat    
toe4 ,dit w]d er niet m9d] op1 to5 hij  
de frans*e omw5tel+ met vreugde         
begroette als e5 soort van              
maats*appelijke w$]geboorte4 ,de moeite1
 die hij de$1 om e5 algeme5e            
v]draagzaamheid te /i*t5 en vooral zijn 
,antwoord op de bek5de ,bes*\w+5 van    
,burke ov] de v]mo$elijke gevolg5 van de
 frans*e revolutie1 w>5 van di5 a>d1 dat
 hij k&idaat ge/eld w]d voor de         
,nationale ,conv5tie4 ,m5 k5de hem de   
wa>digheid toe van frans* burg] en n d] 
dep>tem5t51 dat van de ,orne1 v]koos hem
 tot zijn afgeva>digde4 ,prie/ley wees  
dit e]bewijs af1 ma> droeg zijn lev5    
lang roem op dit blijk van hooga*t+1 hem
 door de e]/e frans*e republiek bewez54 

,d5 #ad;d5 ,juli #agia z\d5 e5ige van   
,prie/ley's /aatkundige vri5d5 te       
,birm+ham de v]j>+ vi]5 van de innem+ d]
 ,ba/ille4 ,onze gele]de vri5d me5de zi*
 hi]aan niet te moet5 wag51 ma> zijn    
voorzi*tigheid baatte hem we9ig4 ,hij   
heette de man1 die het fee/ _h geopp]d  
en aangelegd4 ,ja1 op aan/ok5 van       
engels*e gee/elijk5 en /aatkundige      
vij&51 w]d er e5 volksoploop teg5 hem   
uitgelokt4  ,de zaal1 wa> de fee/g5oot5 
te zam5 w>51 w]d beleg]d en geplund]d en
 alles ov] hoop geworp54 ,prie/ley 0 er 
e*t] niet4 ,nu begaf m5 zi* na> zijn    
huis1 de plaats1 wa> zoovele uitv9d+5   
w>5 g$aan1 zoovele wa>h$5 aan het li*t  
gekom54 ,het volk1 mee/ w]kli$5 van     
,birm+ham1 v]bl9d door aangehit/e       
p>tijwo$e1 w]pt zi* op ,prie/ley's      
boek]ij1 v]s*eurt de ko/ba>/e w]k51     
slaat zijne in/rum5t5 /uk1 sl+]t zijne  
h&s*rift5 na> alle w9d5 en /eekt        
e9delijk alles 9 br&4 ,9 e5 naburig huis
 v]/ok51 moe/ ,prie/ley dit alles       
we]loos aanzi54 ,hij hield zi* e*t] go$1

 slaakte ge5 enkele kla*t en droeg d5   
teg5spo$ met e5 onbewolkte ziel4        
,intuss*5 0 hem zijn vad]l&             
onv]dragelijk geword54 ,d5 #g;d5 ,april 
s*eepte hij zi* 9--niet na> ,frankrijk1 
zooals m5 d5k5 z\1 ma> na> ,am]ika1 wat 
wel zoo veilig s*e54 ,hij ve/igde zi* 9 
,nor?umb]l& aan de bronn5 van de        
,susqueannah1 wa> hij #bjj4jjj morg5 l& 
ko*t4 ,ma> ook hi] kon hij aan het      
vooroordeel niet ontsnapp54 ,de         
,engels*5 blev5 hem v]volg5 en v]bitt]d5
 zijn lev5 door de zond]l+/e v]d5k+5 uit
 te /rooi54 ,zoo bewe]de m51 dat hij e5 
geheim en bezoldigd h&lang] 0 d] frans*e
 republiek4 ,na zijn vr\w en n zijn]    
k9d]5 v]lor5 te hebb51 kwam hij op e5   
jamm]lijke wijze om het lev54 ,op e5    
maaltijd1 wa>bij hij teg5woordig 01     
bleek n d] s*otels door e5              
onvoorzi*tigheid v]giftigd te zijn4 ,hij
 alle5 kwam het niet te bov54 ,ma> hij 0
 ook gesloopt door de j>51 d5 arbeid en 
d5 teg5spo$4 ,zijne laat/e oog5blikk5   
k5m]kt5 zi* door die eig5a>dige         

vroomheid1 die hem zijn geheele lev5 _h 
bezield en hem zooveel nadeel b]okk5d   
_h4 ,nu ga ik ru/51 zooals gij1 zeide   
hij tot zijne k9d]51 die te slap5 gelegd
 w]d52 ma> we zull5 sam5 op/aan en      
eeuwig gelukkig wez54  ,de e]/e w]k5 van
 ,prie/ley dagteek55 van #aggj4 ,9      
hetzelfde ja> maakte ,s*eele zijne e]/e 
uitkom/5 op5ba>4 ,w$]om 9 hetzelfde ja> 
v]s*e5 ,lavoisi]'s e]/e ,memoire4 ,van  
#aggj dus dagteek5t de nieuw]e          
s*eikunde1 door het g5oemde drietal     
onafhankelijk van elk&] ge/i*t4         
,lavoisi] w]d d5 #bf/5 ,augu/us van het 
ja> #agdh te ,p>ijs gebor54 ,zijn vad]1 
e5 rijk koopman1 ontzag ge5 ko/5 om zijn
 zoon het degelijk/e ond]wijs en de be/e
 opvo$+ te v]s*aff54 ,de jonge ,lavoisi]
 w]d dan ook e5 d] uitnem5d/e le]l+5 van
 het college ,maz>94 ,na zijne klassieke
 /udin te hebb5 vole9digd1 volgde hij de
 less5 van la ,caille 9 het             
,obs]vatoire1 w]kte op het laboratorium 
van ,r\elle 9 d5 ,j>d9 des ,plantes en  
h]borise]de met ,b]n>d de ,jussieu4 ,met

 deze mee/]s te w]k5 en te d5k5 0 zijn  
e5ig/ v]maak4 ,zoo 0 hij dan ook re$s op
 d5 leeftijd van n-en-tw9tig j>5 9 /aat 
m$e te d+5 na> d5 buit5gewon5 prijs d]  
,academie van ,wet5s*app51 uitges*rev5  
voor3 de be/e wijze om de /rat5 e5]     
groote /ad te v]li*t54 ,lavoisi] zette  
zi* met zeld5 gev5a>de kra*t aan het    
w]k4 ,hij bekle$de zijn kam] met zw>t   
doek1 om de int5siteit d] v]s*ill5de    
li*tsoort5 bet] te beoordeel51 bleef    
da>1 van het dagli*t afgeslot51 zes wek5
 lang arbeid51 om zek] te zijn van zijn 
zaak en bood de academie e5 proefs*rift 
aan1 wa>m$e hij de g\d5 m$aille won4 ,e5
 reeks van w]k5 ov] de lag5 d] b]g51 ov]
 de ontl$+ van de gipssoort5 9 de       
om/rek5 van ,p>ijs1 ov] d5 dond]1 ov]   
het ,noord]li*t1 op5de hem de deur d]   
gele]de gezels*app54 ,hij 0 nauwelijks  
#be j>51 to5 hij re$s tot lid van de    
,academie van ,wet5s*app5 b5oemd w]d4   
,9 zijn jeugd re$s vatte ,lavoisi] het  
plan op om de wet5s*ap1 wa>aan hij zi*  
gewijd _h1 e5 nieuwe g$aante te gev54   

,bij het e]/e s*eikundige ond]zoek1 door
 hem 9 het w]k ge/eld--het gold de      
v]me5de v]&]+ van wat] 9 a>de--maakte   
hij gebruik van de weegs*aal1 en met dit
 w]ktuig 9 de h&1 m]kte hij de f\t5 op  
zijn] voorgang]s en toonde hij aan dat  
al de v]s*ijnsel5 d] *emie ont/aan door 
zoog5aamde /(wissel+4 ,niets wordt uit  
niets1 niets gaat te niet1 zi$a> de     
z9spreuk1 die hij als met onuitwis*b>e  
lett]s n$]s*rijft op d5 nieuw5 tempel d]
 s*eikundige wet5s*ap4  ,e5s lid van de 
,academie d] ,wet5s*app51 legde hij zi* 
met dubbel5 ijv] toe op de wet5s*ap1 die
 hij zoo h>t/o*telijk liefhad4 ,al zijn 
tijd en heel zijn =tu9 gaf hij ha> t5   
be/e1 want dikwijls _h hij ze] ko/b>e   
proev5 te nem54 ,e9delijk moe/ hij1 om  
aan al die onko/5 tegemoet te kom51 e5  
betrekk+ zoek54 ,zoo dong hij na> e5    
plaats als f]mi] g5]al 7pa*t] van       
,/aats9kom/571 welke hij 9 #agfi        
v]kreeg4 ,bij deze geleg5heid trad hij  
tev5s 9 het huwelijk met de do*t] van d5
 /aatspa*t] ,paulze4  ,van nu af be/e$de

 ,lavoisi] e5 groot g$eelte van zijne   
inkom/5 aan zijn laboratorium2 's morg5s
 en 's avonds 0 hij met s*eikundige     
proefnem+5 bezig1 t]wijl hij 's middags 
zijne ambtsbezigh$5 wa>nam4 ,hij wi/ op 
alles orde te /ell5 en tegelijk zijn w]k
 te do5 en zijne /udin bij te h\d54 ,met
 welwill5dheid ontv+ hij i$] jonkman1   
die zi* aan de *emie wijd5 wilde4       
,bov5di5 vormde hij om zi* he5 e5 kr+   
van gele]de vri5d51 zoo van ,frankrijk  
als uit het buit5l&1 en bra*t tal van   
kun/5a>s met elka> 9 aanrak+1 opdat zij 
zi* met elk&] z\d5 v]/aan omtr5t de     
v]va>dig+ d] nauw lui/]5de en uit]/     
gevoelige w]ktuig51 die hij voor zijne  
proefnem+5 noodig _h4 ,zijn won+ w]d op 
die wijze e5 soort van academie op zi*  
zelve1 wa> de mee/] voordra*t5 hield en 
bres bij bres s*oot 9 de oude ve/e d]   
wet5s*ap1 en ond]tuss*5 d5 nieuw5 tempel
 opri*tte1 die /aat tot op dez5 dag4    
,ond] het m9i/]ie ,turgot w]d ,lavoisi] 
g]oep51 om het algeme5 be/uur op zi* te 
nem5 ov] de kruitfabrikage4 ,hij begaf  

zi* nu na> ,essonne en nam er gewi*tige 
maatregel51 wa>door hij het geva> van   
ontpl(f+ 9 de magazijn5 en eld]s ze]    
v]m9d]de4  ,na 9 #aghg tot lid van de   
,prov9ciale ,v]gad]+ van ,orlans gekoz5 
te zijn1 w]d ,lavoisi] 9 #agij lid van  
de bek5de ,commissie voor de mat5 en    
gewi*t51 aan wi] w]kzaamh$5 hij e5      
lev5dig a&eel nam4 ,9 #agia v]va>digde  
hij e5 ges*rift ,ov] het grondbezit van 
,frankrijk1 hetwelk op ko/5 van d5 ,/aat
 g$rukt w]d4 ,ond]tuss*5 v]zuimde hij   
ook nu zijne eig5lijke /udin niet1 ma>  
hield integ5deel met e]e d5 hoog5 rang  
op1 di5 hij ond] ,europa's gele]d5      
bekle$de4 ,hij v]rijkte de              
wet5s*appelijke w]eld met zijn !orie ov]
 v]br&+ en ademhal+1 die hij 9 al h>e   
bijzond]h$5 ontwikkelde1 en die alle5   
voldo5de z\ zijn om hem te v]eeuwig54   
,uit m5s*liev5dheid begaf hij zi*       
v]volg5s 9 ond]zoek+51 die e5 i$] moet5 
do5 walg51 ma> die hij door de kra*t van
 zijn gee/ en zijn m$elijd5 door/ond4   
,aan niem& kon het ontgaan1 hoe vele    

w]kli$51 die 9 riol5 en afvo]kanal5     
w]kt51 ziek w]d5 en /i]v54 ,lavoisi]1   
bekle$ met e5 hoog /aatsambt1 ,lavoisi]1
 milionnair en gele]de1 a*tte zi* niet  
te go$ om de s*adelijke gass5 te        
ond]zoek51 die hun besmett+ aan de arme 
w]kli$5 m$$eeld54 ,ma&5 bleef hij met   
zeldzame volh>d+ aan dit t]ug/oot5d     
ond]zoek wijd51 9 de hoop dat hij het   
lot d] w]kli$5 z\ kunn5 v]za*t54 ,( hem 
dit gelukte1 wet5 wij niet2 ma> wij     
bewond]5 d5 onbaatzu*tige1 die alle5 om 
e5ige m5s*5lev5s te r$d51 zulke d+5     
ond]neemt4 ,er w>5 9 het laat/e ti5tal  
j>5 d] #ah;de eeuw li$51 die ov]        
m5s*5lev5s--ook ov] het lev5 van e5 man 
als ,lavoisi]--&]s da*t51 gelijk wij    
zull5 zi54  ,g$ur5de ve]ti5 j>5 weet    
,lavoisi] van ge5 ru/54 ,de e5e ,memoire
 volgt de &]e4 ,hij neemt alle          
onzek]heid weg omtr5t de sam5/ell+ van  
de dampkr+slu*t1 die tot dusv] voor e5  
elem5t w]d geh\d52 hij ziet dat de lu*t 
gevormd wordt door e5 gas1 het oxyge5 ( 
de zuur/(1 dat de v]br&+ ond]h\dt en het

 lev5 van al wat ademt1 en de /ik/(4    
,weet hij te ontl$51 hij weet ook sam5  
te /ell54 ,na de be/&deel5 te hebb5     
ges*eid51 v]e5igt hij ze1 en maakt1 wat 
hij ontbond5 heeft1 w$] wat het 04 ,hij 
legt de grondslag5 van de le] d] v]br&+ 
en d] reactie1 hij bepaalt de sam5/ell+ 
van het wat] en van het koolzuur1 d5kt  
de equatie d] atom5 uit1 v]nieuwt het   
woord5boek d] wet5s*app5 en doet 9 alles
 de wa>heid uitbl9k51 die hij v]d$igt en
 op d5 troon v]heft door de             
onw$]sprekelijke feit5 t5 zijn]         
proefnem+5 en de jui/heid zijn] betoog54
  ,zulk e5 man moe/ algeme5 gea*t zijn  
gewee/1 zal m5 zegg56  ,ma> zoo 0 het   
niet4 ,zijn lev51 zoo re91 zoo s*oon1   
zoo edel1 zoo vol m5s*5liefde1 w]d      
afgesn$5 door de beul51 die 9 #agic het 
bew9d ov] ,frankrijk vo]d54  ,lavoisi] 0
 f]mi] g5]al en deelde als zoodanig 9   
het lot1 dat aan al deze /aatsambt5>5 te
 beurt viel4 ,de groote s*eikundige 0   
jui/ bezig zijne ,memoires te v]zamel51 
to5 hij v]nam dat ,f\qui] ,t9ville hem  

_h aangeklaagd bij het revolutionnair   
g]e*t%(4  ,lavoisi] begreep dadelijk dat
 zijn lev5 op het spel /ond2 hij v]liet 
zijn won+ en ontmoette zek]5 ,lucas1 en 
deze wees hem e5 s*uilplaats aan 9 het  
,l\vre1 en wel 9 e5 d] mee/ v]borg5     
hoek5 van de ,academie van ,wet5s*app54 
,hi] bleef hij twee dag51 ma> to5 m5 hem
 b]i*t5 kwam dat zijne m$eambt5>5 en    
zijn s*oonvad] gevang5 zat51 wi/ hij wat
 hem te do5 /ond4 ,hij wilde het lot    
dez] mann5 deel5 en geeft zi* gevang54  
,d5 #f;d5 ,mei #agid wordt de groote    
,lavoisi] t] dood v]oordeeld1 als zijnde
 hij ov]tuigd geword5 van teg5 het      
frans*e volk sam5gezwor51 met de vij&5  
van ,frankrijk geheuld1 all]lei         
knevel>ij en afp]s+ gepleegd en de tabak
 voor de burg]s met s*adelijke /(f5     
v]m5gd te hebb54  ,twee dag5 lat] w]d   
,lavoisi] op e5 wag5 weggevo]d4 ,de     
guillot9e sne$ zijn ko/ba> lev5 af4     
,lavoisi]'s w]k5 zijn e*t] on/]felijk4  
,het heelal spreekt telk5s zijn naam    
uit2 lu*t en wat]1 a>de en delf/(       

getuig5 van zijn roem4 ,vele edele mann5
 /aan nev5s hem1 zooals e5 ,ed\>d ,adam1
 de uitv9d] van e5 nieuwe mani] om      
alcoholis*e vo*t5 te di/ille]51 die zi* 
geheel rune]de t] wille van zijne       
uitv9d+ en 9 #ahjg van uitputt+ /i]f1 ( 
,b]n>d ,c\rtois1 de ontdekk] van het    
jodium1 die 9 #ahch van armo$e en ell5de
 /i]f4  ,?ans le]t onze jeugd uit boek51
 ?ans hoort zij1 ond] de les1 die vond/5
 d] wet5s*ap als d+51 die van zelf      
sprek54 ,zij do5 zi* te go$ aan de      
vo$5de spijs met ov]mo$ig behag54 ,dat  
zij niet v]get5 hoe duur1 ond] hoevele  
gev>51 voor hoevele op(f]+5 deze spijz5 
zijn geko*t en b]eid4         ,,ho(d/uk 
,,viii4  ,,de ,,nijv]heid ,,en ,,h>e    
,,w]ktuig54   ,de arbeid1 die vroeg]    
door la/- en trekdi]5 ( ook door de h&  
d] m5s*5 w]d v]ri*t1 wordt ?ans me] en  
me] aan all]lei soort van w]ktuig5      
toev]tr\wd4 ,hi]door is e5 zoo groote   
omw5tel+ ont/aan 9 het maats*appelijk   
lev51 dat wij veilig kunn5 zegg53 met de
 opkom/ van nijv]heid en w]ktuigkunde is

 9 de ges*i$5is d] m5s*heid e5 nieuw    
tijdp]k aangebrok54 ,het e9d van de     
vorige eeuw 0 de geboorte/ond di] wond]5
 van sam5/ell+ en v]b9d+1 wa>ov] we ons 
teg5woordig niet me] v]baz51 da> zij    
algeme5 zijn geword52 ma> die to*       
ind]daad niet we9ig bewond]+ v]di551    
gelijk ook de uitv9d]s zelv51 die deze  
kun/ige w]ktuig5 hebb5 uitg$a*t4 ,zij   
zijn e*t] ma> al te onbek5d4 ,wij will5 
dan ook hi] aan de v]getelheid zoodanige
 dad5 ontrukk51 om welke de =tu9 zi*    
niet heeft bekomm]d en die de faam1 om  
welke r$5 dan ook1 niet heeft           
uitgebazu9d4 ,da> hebt gij de v]va>dig+ 
van kun/matige soda1 de aanw5d+ van het 
gas t] v]li*t+ van /raat en huis1 de    
nieuwe wev]ij en tal van &]e zak54      
,*aptal heeft gezegd dat de b]eid+ van  
het zwavelzuur e5 ze] jui/e maat/af     
lev]de om d5 graad te bepal5 van d5     
bloei van h&el en nijv]heid1 van de     
koolzure soda kan m5 hetzelfde zegg54   
,hoe me] e5 l& er van noodig heeft1 hoe 
bet] het /aat met zijn nijv]heid4 ,met  

kleia>de en kalk v]bond5 lev]t dit z\t  
ons glas1 met vette zur5 v]e5igd wordt  
het zeep1 9 wat] opgelo/ bi$t het d5    
v]w] e5 ko/elijk vo*t om drad5 en       
weefsels uit te loog54 ,de glasblaz]s en
 zeepzi$]s gebruik5 er gans*e b]g5 van1 
zek] me] dan #djj millio5 kilogramm5 's 
ja>s4 ,hi]van b]eidt ,frankrijk ongeve] 
#ajj en ,engel& #aej millio54  ,g$ur5de 
de frans*e revolutie vond ,nicolas      
,leblanc het middel om op kun/matige    
wijze deze /( te b]eid51 die vroeg]     
langs natuurlijk5 weg uit de as* van    
zeeplant5 b]eid w]d4 ,vr de frans*e     
revolutie w>5 de ,spaans*e ku/51 bij    
,alicante en ,malaga1 en de frans*e bij 
,n>bonne b$ekt met plant51 zooals de    
salsola1 de soda1 de salicornia europea1
 die m5 met de mee/e zorg kweekte4      
,hadd5 deze plant5 e5 voldo5d5 wasdom   
b]eikt1 dan sne$ m5 ze 9 kle9e /ukjes1  
die m5 9 de op5 lu*t liet drog54 ,droog 
geword5 w]d5 ze 9 kegelvormige kuil5    
opgehoopt en v]br&4 ,van de as*1 die 9  
groot5 voorraad ov]bleef1 w]d nu e5 ze] 

h>de en broze zelf/&igheid1 de ruwe     
soda1 v]kreg51 welke gemal5 en met wat] 
toeb]eid e5 soort van loog gaf4 ,dit    
liet m5 uitdamp5 en zoo bleef de soda   
ov]4  ,9 de vorige eeuw 0 ,spanje het   
eig5lijke vad]l& van de soda4 ,de soort5
 van ,alicante en ,malaga1 welk voor #bh
 tot #cj pct4 koolzure soda bevatt51    
w$ijv]d5 met die van ,n>bonne1 ja1      
,frankrijk moe/ zi* na> d5 vreemde w5d51
 om zijne fabriek5 van de noodige soda  
te voorzi54 ,tot op de revolutie g+ dit 
go$2 ma> de krijg maakte e5 e9d aan alle
 buit5l&s*e h&elsbetrekk+52 m5 moe/ van 
eig5 middel5 lev5 en tot elk5 prijs     
moe/5 de zeep- en glasfabriek5 hun soda 
hebb54  ,het ,comit van ,algeme5        
,welzijn de$ e5 b]oep op de frans*e     
s*eikundig54 ,het riep h5 op om al hun  
kra*t5 9 te spann51 t5 e9de de soda uit 
eig5 bodem te hal54 ,weldra w>5 er niet 
m9d] dan vijf-en-tw9tig ( d]tig plann5  
+elev]d2 ma> met algeme5e /emm5 w]d aan 
het ontw]p van ,leblanc de voorkeur     
gegev54 ,leblanc1 e5 e5v\dig frans*     

g5eeskundige1 _h begrep5 dat hij de soda
 van het keuk5z\t hebb5 moe/4 ,dit z\t1 
door middel van zwavelzuur ontle$1 geeft
 het natriumsulphaat ( glaub]z\t1       
hetwelk hij nu met h\tskool v]m5gde1    
gelijk ,de la ,m!rie1 hoogle]a> aan het 
,collge de ,france1 _h voorge/eld4 ,dit 
e*t] gaf niet de /(1 die hij w5s*te te  
v]krijg54 ,e5 +ev+ de$ hem het d5kbeeld 
aan de h& er krijt 7calciumc>bonaat7 bij
 te voeg51 en zie1 het vraag/uk 0       
opgelo/4 ,no* ,leblanc1 no* zijn gele]de
 tijdg5oot5 begrep5 t5 volle hoe en     
wa>om deze bijvoeg+ van krijt de        
gew5s*te koolzure soda ont/aan de$4 ,het
 0 alle5 e5 gelukkig d5kbeeld1 e5       
gelukkige greep1 die maakte dat         
,leblanc1 na vele vru*telooze pog+51 na 
vele g$uldige proefnem+51 na vele uit]/ 
s*r&]e v]b9d+51 het e5ig w>e middel jui/
 op die wijze aanw5dde als voor het     
welslag5 d] proef noodzakelijk 04 ,9 de 
#ij j>51 s$]t v]loop51 zijn de door     
,leblanc opgegev5 cijf]s van gewi*t en  
hoeveelheid nog niet v]&]d geword54     

,ond] deg551 die 9 het groot ,leblancs  
uitv9d+ 9 toepass+ bra*t51 behoort ,j4  
,b4 ,bay5 g5oemd te word54 ,deze ve/igde
 zi* op de vlakte van ,gr5elle1 die to5 
t] tijde nog onbewoond 04 ,al spo$ig nam
 de kun/matige b]eid+ van soda zulk e5  
vlu*t1 dat m5 niet alle5 niets van het  
buit5l& de$ kom51 ma> dat 9 #ahaj de    
frans*e m>kt zelfs voor buit5l&s*       
fabrikaat geslot5 w]d4  ,9 #ahbc ve/igde
 ,james ,muspratt e5 fabriek van soda te
 ,liv]pool4 ,hij nam het sy/eem van     
,leblanc geheel ov] en deze w]kplaats is
 ?ans nog e5e d] groot/5 van ,engel&1   
ja1 van de geheele w]eld4  ,nicolas     
,leblanc _h wel t]/ond1 en van d5 e]/5  
dag af1 het belang van zijn v9d+ +ezi54 
,de kun/matige v]va>dig+ van soda zal1  
zoo s*rijft hij1 t5 gevolge hebb5 dat   
,frankrijk1 hetwelk zulk e5 groote      
hoeveelheid van deze /( gebruikt en     
groote somm5 uitgeeft om het eld]s te   
koop51 nu zijn geld 9 d5 zak zal h\d52  
de nijv]heid zal niet me] blootge/eld   
zijn aan het geva> van deze zoo noodige 

/( te moet5 miss51 hetzij weg5s de      
v]wikkel+5 van d5 krijg ( d5 mislukt5   
oog/ van zek]e plant54 ,wij zull5 ons   
voordeel do5 met het z\t1 wa>aan onze   
bodem ge5 gebrek heeft4 ,ja1 de ov]vlo$ 
dez] grond/( en d5 lag5 prijs1 wa>voor  
zij 9 ,frankrijk te krijg5 is1 do5 zelfs
 v]wa*t51 dat onze nabur5 op hun beurt  
e5igsz9s s*atpli*tig zull5 word5 aan    
ons4  ,de uitkom/ heeft deze v]wa*t+5   
bekroond2 ma> ,leblanc w]d er niet      
gelukkig] door4 ,volg5s de titels van   
e5ige zijn] w]k51 0 hij voormalig       
oud-(fici] van gezondheid1 s*eikundige1 
oud-adm9i/rateur van het ,dep>tem5t d]  
,se9e1 lid van vele gele]de g5oots*app54
 ,hij _h zi* do5 k5n5 door zijne w]k5   
ov] de cri/allisatie en hij _h e5 middel
 aangewez51 om zuiv]e kri/all5 te       
v]krijg5 van e5 vrij groot5 omvang4 ,de 
k5nis d] kri/all5 heeft de /udie        
uitgemaakt van bijna gans* zijn lev5 en 
wa>s*ijnlijk heeft hij v]wa*t1 dat deze 
hem e5 wet5s*appelijk5 naam bezorg5 z\4 
,hij _h to* op dit gebi$ iets ze]       

belangrijks opgem]kt1 namelijk dat      
v]s*ill5de sulfat5 e5 gelijk5 kri/alvorm
 aannem51 en dat zij zi* op en naa/     
elk&] kunn5 vorm51 welke wa>nem+ mag    
gea*t word5 de grondslag te zijn van de 
zoo belangrijke le] van het             
isomorphisme4 ,ma> al mo*t hij nu en dan
 e5 op/el geplaat/ zi5 9 e5             
wet5s*appelijk ja>boek1 al mo*t hem nu  
en dan e5 ond]zoek van aanbelang word5  
opg$rag51 hij bleef arm1 te me] da> de  
troebel5 d] revolutie elke opdra*t van  
rege]+swege onzek] maakt5 en hij soms   
all5 /eun miss5 moe/4 ,ma> hoe komm]lijk
 zijne om/&igh$5 ook w>51 hij heeft zi* 
nimm] door het ongeluk lat5 ov]w9n54    
,zijn kra*tige gee/1 zijn va/e wil w>5  
be/& teg5 alle beproev+51 ook teg5 die1 
welke hij als fabrikant moe/ ond]v9d54  
,hij zelf maakt hi] nauwelijks meld+    
van4 ,zijn wet5s*ap g+ hem bov5 alles4  
,door de voorspraak van ,mol>d1         
directeur van het ,cons]vatoire des     
,arts et ,mti]s1 vond hij 9 #ahjb de    
geleg5heid 9 e5 van de w]kplaats5 dez]  

inri*t+ zijne geliefkoosde /udie voort  
te zett51 en al kon hij ook ge5 voll$ige
 v]zamel+ van kri/all5 vorm51 hij bra*t 
er to* e5ige ze] m]kwa>dige te zam54    
,met deze zaak 0 hij /e$s 9 zijn g$a*t5 
bezig4 ,hoe a&o5lijk is zijn kla*t1 dat 
hij zijn v]zamel+ niet na> d5 eis* heeft
 kunn5 voltooi54 ,ik _h zoo s*rijft hij1
 ik _h nu al tw9tig ja> lang met ha>    
uitbreid+ bezig kunn5 zijn1 ma> e5s zal 
zij w$] word5 t] h& g5om54 ,dat dan e5  
voorspo$ig] h& en s*r&]d] wa>nem] zi*   
aan ha> wijde4 ,dan zal ik mij troo/5   
dat ik ge5 hulp heb mog5 v9d51 die mij 9
 /aat /elde mijn arbeid v]d] voort te   
zett54 ,ov] zijn ond]nem+5 ge5 woord4   
,heeft hij al e5s geme5d de =tu9 bij de 
h>5 te grijp51 hij heeft ge5 teleur/ell+
 getoond1 to5 zij hem is ontsnapt4 ,9   
die ges*rift51 wa>9 hij de tw9tig j>5   
van zijn arbeid bes*rijft1 z9speelt hij 
ma> e5 enkel5 ke] op d5 tijd1 di5 hij   
aan zijn sodafabriek heeft gewijd4  ,to*
 0 het mislukk5 dez] ond]nem+ e5 zw>e   
slag4 ,niets s*e5 wa>s*ijnlijk] dan dat 

hij met e5 sodafabriek =tu9 z\ mak54    
,ge5 ond]nem+ _h bet]e kans5 van slag54 
,nauwelijks _h ,leblanc 9 #agia e5      
brevet g5om51 ( hij ri*tte met ,diz1 ,%e
 en d5 h]tog van ,orleans e5 maats*appij
 op4 ,te ,sa9t ,d5is w]d5 de w]kplaats5 
geb\wd en voor altijd s*e5 het geluk d5 
v5noot5 toe te la*51 to5 de t]e*t/ell+  
van d5 h]tog van ,orleans e5 e9d maakte 
aan de groote en billijke v]wa*t+51 die 
m5 koe/]de4 ,te v]geefs tra*tte ,leblanc
 te ,m>seille e5 nieuwe fabriek op te   
ri*t54 ,de man1 die e5e van ,frankrijk's
 rijk/e bronn5 van welva>t geop5d _h1   
moe/ liquide]5 en zag zo[el zijn inbo$el
 als al zijn w]ktuig5 aan d5 mee/ bi$5de
 v]koop54  ,de val van de fabriek       
sleepte hem zelv5 mee4 ,het brevet1     
wa>van ge5 gebruik me] w]d gemaakt1 viel
 9 h&5 van het groote publiek en        
,leblanc 0 zijn privilege kwijt4  ,9 het
 ja> ,,viii van de ,republiek w]d hij op
 nieuw 9 het bezit ge/eld van de        
w]kplaats5 te ,sa9t ,d5is2 ma> hij kon  
ge5 kapitaal v9d5 om de zaak te drijv51 

en hij /i]f 9 komm]lijke om/&igh$5 9 het
 ja> #ahjf4  ,niet m9d] a&o5lijk is de  
ges*i$5is van de uitv9d+ van het li*tgas
 door ,philippe ,lebon4  ,wanne] m5 de  
(ficieele /ukk5 doorloopt1 die op dez5  
man betrekk+ hebb51 wanne] m5 telk5s het
 /ral5 van zijn g5ie mag gadeslaan1     
wanne] m5 de h9d]pal5 nagaat1 die hij   
heeft moet5 ov]w9n51 wanne] m5 zi* 9    
zijn groot k>akt] en zijne edele        
gevoel5s v]diept1 /aat m5 vol bewond]+  
/il bij het beeld van d5 e5v\dig5 man1  
die de w]eld zulk e5 onwa>de]b>5 di5/   
bewez5 heeft4  ,philippe ,lebon w]d te  
,bra*ay 7,haute-,m>ne7 9 ,frankrijk     
gebor51 op d5 #bi/5 ,mei #agfg4 ,tw9tig 
j>5 lat] w]d hij geplaat/ op de s*ool   
voor d5 wat]/aat1 wa> hij zi* al spo$ig 
door zijn v9d+rijk5 en ond]zoek5d5 gee/ 
ond]s*eidde4 ,zijn e]/e arbeid _h       
betrekk+ op de /oomma*9es1 die to5 t]   
tijde 9 ha> opkom/ w>51 en d5 #ah;d5    
,april #agib ontv+ de jeugdige +5ieur e5
 nationale beloon+ van #bjjj livres1 t5 
e9de zijne ond]zoek+5 te voltooi5 omtr5t

 de v]bet]+ d] w]ktuig51 die met vuur   
word5 g$rev54  ,om/reeks d5zelfd5 tijd  
w]d ,lebon's a&a*t geve/igd op het      
gasli*t4 ,op e5 dag1 dat hij te ,bra*ay 
v]toefde1 wi]p hij e5 h&vol zaagsel 9 e5
 fles*1 die hij op het vuur v]hitte4    
,hij zag e5 dikk5 rook uit de fles* te  
voors*ijn kom51 die op e5maal vlam vatte
 en e5 held] li*t v]spreidde4 ,op di5   
dag de$ de nijv]heid e5 h>] s*oon/e     
vond/54 ,lebon _h de e]/e gaslamp gebr&4
 ,m5 heeft deze uitv9d+ aan het toeval  
toeges*rev54 ,het zij zoo1 da>mee is de 
uitv9d] niet m9d] groot4 't ,0 ook e5   
toeval1 hetwelk d5 appel de$ vall5 jui/ 
to5 ,newton teg5woordig 01 ma> hoe vel5 
hadd5 er appel5 zi5 vall51 zond] dat zij
 van e5 wet d] zwa>tekra*t hadd5        
g$roomd4 't ,is het oog van het g5ie1   
dat 9 de v]s*ijnsel5 de geheim5 ziet1   
die zij met zi* vo]54 ,zoo zag ,lebon e5
 gasfabriek 9 de fles*1 zoo baat het    
toeval het v]nuft alle54 ,wat al        
s*eikundig5 hadd51 vr ,lebon1 h\t (     
/e5kool zi5 br&54 ,ma> niem& _h nog     

opgem]kt wat dit 9 s*ijn zoo e5v\dige   
feit beteek5de4 ,hoeveel m5s*5 hebb5 het
 deksel van e5 ketel opgetild gezi5 door
 d5 damp da> b9n56 ,ma> m5 moe/ e5 ,watt
 zijn1 om er e5 /oomma*9e 9 te zi54     
,alle5 het g5ie ziet 9 de toekom/1 alle5
 het g5ie weet1 als bij +ev+1 te        
besliss5 wat er van de vele zak51 die   
het ziet en opm]kt1 word5 kan4 ,b9n5    
we9ige dag5 _h ,lebon begrep5 wa>he5 de 
wa>nem+1 die hij g$aan _h1 leid5 kon1 en
 met d5 blik van e5 wa>lijk v]hev5 gee/ 
g+ hij aan het w]k4 ,hij wi/ nu dat h\t 
en &]e br&/(f51 ond] d5 invlo$ d] hitte1
 e5 gas liet5 ontsnapp5 dat zo[el voor  
v]li*t+ als v]w>m+ di5/ kon do54 ,hij _h
 opgem]kt dat het gas1 hetwelk aan      
gloei5d h\t ontsnapt1 v]gezeld gaat van 
zw>ta*tige damp51 die e5 s*]pe en       
doordr+5de lu*t van zi* gev54 ,die      
h9d]lijke be/&deel5 moe/5 word5         
wegg5om54 ,lebon liet nu die damp5 door 
e5 buis 9 e5 fles* met wat] gaan1       
wa>door de onbruikb>e be/&deel5 w]d5    
gecond5se]d en het gas 9 zuiv]5 toe/&   

afges*eid5 w]d4 ,dit e5v\dige w]ktuig is
 de e]/e gasfabriek gewee/4 ,het bevat  
er dan ook de drie ho(dg$eelt5 van1 het 
toe/el d] v]va>dig+1 dat d] zuiv]+ en   
dat d] inzamel+ van het gas4  ,zijne    
e]/e proev5 nam hij erg5s op het vrije  
veld4 ,hij maakte zi* e5 fabriekje1 wa> 
hij het gas /ookte1 en v]va>digde e5    
zuiv]+svat2 en g9ds1 aan het e9de van e5
 uit/ek5de pijp1 br&de het held]e li*t1 
dat door zijne bur5 niet we9ig bewond]d 
w]d4  ,na ,f\rcroy1 de ,prony en de     
gele]d5 van zijn tijd g]aadpleegd te    
hebb51 nam hij 9 #bh ,septemb] #agii e5 
brevet1 wa>9 hij zijn !rmolamp51 zijn   
lamp met li*tgas gevuld1 bes*reef4      
,tev5s lev]de zijn fabriek te]4         
,/e5kool a*tte hij e*t] v]kieslijk bov5 
h\t1 en duidelijk moet hij voorzi5 hebb5
 welk e5 gewi*tige rol de kool en het   
gas z\d5 v]vull54 ,het /uk1 dat hij ov] 
deze zaak op/elde1 is ges*rev5 met e5   
glo$1 die d5 man van ov]tuig+ k5m]kt4   
,do* ,lebon kon ma> e5 g$eelte van zijn 
tijd aan zijn uitv9d+ wijd54 ,hij 0     

+5ieur1 hij _h ge5 =tu91 en moe/ van    
zijn ambt lev54 ,hij begeeft zi* nu als 
+5ieur na> ,ang\lme2 ma> hij v]geet zijn
 lievel+sd5kbeeld niet1 no* ook ,p>ijs1 
dat onv]gelijkelijk br&punt van v]li*t+4
 ,ook hield hij zi* met meetkun/ en &]e 
vakk5 van wet5s*ap bezig1 zoodat zijn   
gee/ v]re weg zwi]f van zijne           
dagelijks*e bezigh$5 en de ov] hem      
ge/elde ho(d+5ieur zi* ern/ig ov] hem   
begon te beklag54 ,9 het geheim 0 deze  
naijv]ig op ,lebon1 9 wi5 hij e5 man zag
 van hoog] ontwikkel+1 die hem e5s      
voorbij z\ /rev52 hij v]borg e*t] zijn  
haat a*t] e5 mask] van voorgew5de       
hooga*t+ t]wijl hij hem van zijn ambt   
zo*t te b]oov54 ,gans* v]vuld van zijne 
plann5 met het nieuwe li*t1 v]wijd]de   
,lebon zi* dikwijls van ,ang\lme1 om na>
 ,bra*ay te gaan1 wa> hij zijn uitv9d+  
tot voltooi+ zo*t te br5g54 ,dit bewoog 
d5 ho(d-+5ieur zi* bij de ge/elde ma*t5 
ov] ,lebon's nalatigheid te beklag51    
wa>van het gevolg 0 dat er e5 ond]zoek  
na> di5s g$rag w]d +e/eld4 ,de commissie

 e*t] die b5oemd w]d om deze griev5 te  
beoordeel51 v]kla>de hem geheel en al   
v]hev5 bov5 elk v]wijt4 ,ov]ig5s toonde 
de volg5de brief1 door hem tot d5 m9i/] 
g]i*t1 welk e5 groo!id van ziel dez5    
uitv9d] k5m]kte4  ,mijn mo$]1 zoo s*reef
 ,philippe ,lebon1 is kom5 te ov]lijd5  
en t5 gevolge van deze gebeurt5is b5 ik 
g5oodzaakt geword5 mij e5igsz9s ov]haa/ 
na> ,p>ijs te begev54 ,dit is mijn e]/e 
f\t gewee/4 ,de liefde voor de wet5s*ap 
en de zu*t om nuttig te zijn heeft dez5 
mis/ap nog v]]g]d4 ,ik w]d als v]te]d en
 gekweld door e5 onwe]/aanb>e behoefte1 
om mijn uitv9d+ tot volmak+ te br5g54   
,gelukkig b5 ik geslaagd1 en van e5     
kilogram h\t mo*t ik1 door de e5v\dige  
aanw5d+ van wat w>mte1 het zuiv]/       
li*tgas v]krijg51 en dat wel met e5     
aanm]kelijke geldelijke bezu9ig+ en 9 e5
 voldo5de hoeveelheid1 om g$ur5de e5 pa>
 ur5 ev5veel li*t te v]krijg51 als van  
vi] ( vijf waska>s54 ,de proef er mee is
 g5om5 9 teg5woordigheid van burg]      
,prony1 directeur van de s*ool voor de  

g5ie1 burg] ,lecamus1 burg] ,besn>d1    
inspecteur en burg] ,p]>d1 *ef van de   
polyte*nis*e s*ool4 ,ik voelde mij re*t 
gelukkig1 nu ik d5 m9i/] de vru*t mijns 
arbeids da*t op te drag54 ,ook lag er e5
 memorie g]e$1 ov] het be/ur5 van       
lu*tballons1 e5 /uk1 hetwelk de go$keur+
 van burg] ,prony en &]e gele]d5 mo*t   
wegdrag54 ,to5 riep de g5oemde          
om/&igheid mij na> ,p>ijs4 ,wa>lijk1 het
 moe/ wel e5 zaak van ov]weg5d belang   
zijn1 die mij van zulke aang5ame        
bezigh$5 kon losmak54 ,wel z\ het wre$  
wez5 wanne] ze nu ook de oorzaak w]d dat
 ik e5 corps moe/ v]lat51 wi] *efs zoo  
go$ zijn gewee/ mijn e]/e s*r$5 te      
leid51 mijne e]/e pog+5 met prijs op    
prijs te beloon5 en mij aan te mo$ig5   
a*t]e5volg5s al de deel5 d] wet5s*ap te 
beoef551 die aan de s*ool van de g5ie   
ond]wez5 word54 ,ik kan niet geloov5 dat
 de om/&igh$51 wa>9 ik mij bev9d1 dat   
mijn vurige liefde voor de wet5s*ap1 dat
 mijn zu*t om mijn vad]l& van nut te    
zijn en de go$keur+ te v]w]v5 van e5    

m9i/]1 zelf vol ijv] en liefde voor de  
wet5s*ap en 9 zek]5 z9 m$epli*tig van   
mijn lev5sideaal--dat dit alles mij op  
zulk e5 /raf kan kom5 te /aan4 ,ik b5 op
 het punt van na> ,p>ijs te gaan2 ik ga 
er he5 9 de hoog/e spann+1 ma> de hoop  
rei/ met mij mee4  ,philippe ,lebon w]d 
na> zijn po/ t]uggezond51 ma> de oorlog 
slokte al de /aats9kom/5 op1 en de      
,republiek _h1 t]wijl ,bonap>te zi* 9   
,itali bevond1 ge5 tijd ha> +5ieurs te  
betal54 ,lebon s*reef d5 m9i/] en drong 
da>9 aan op betal+ van hetge5 m5 hem    
s*uldig 01 ma> alle b$5 blev5           
vru*teloos4 ,zijn vr\w trok na> ,p>ijs2 
ma> ook h>e pog+5 blev5 zond] gevolg4   
,zij s*reef d5 m9i/] d5 volg5d5 brief1  
die nog 9 het ar*ief van de s*ool d]    
g5ie bewa>d wordt4        ,vrijheid1    
,gelijkheid--,p>ijs1 #bb messidor1 ja>  
,,vii1 van de     ,frans*e ,republiek1  
e5ig en ondeelba>--de e*tg5oote van     
d5 burg] ,lebon aan d5 m9i/] van        
,b9n5l&s*e ,zak54      't ,is ge5       
aalmoes1 ge5 gun/1 die ik u vraag3 ma>  

iets1     wa>op ik re*t heb4 ,s$]t twee 
ma&5 kwijn ik weg op     hond]d tw9tig  
mijl5 van mijn huisgez94 ,gij z\dt door 
e5 nog lang] uit/el e5 huisvad] dw+51   
uit gebrek aan     middel51 e5 /aat te  
v]lat51 wa>aan hij alles heeft          
opge(f]d4 ,heb de]nis1 burg]s met onz5  
toe/&1 die     b$roev5d en onh\dba> is2 
mijn b$e is re*tva>dig4     ,zi$a> me]  
dan n r$51 al?ans g5oeg om mij zelve    
ov]tuigd te h\d5 dat de /ap1 di5 ik doe1
 niet     vru*teloos wez5 zal bij e5    
m9i/]1 die 't zi* tot     e5 wet en e5  
pli*t /elt re*tva>dig te zijn4      ,met
 groete en a*t+1 uw toeg5eg5 m$eburg]es1
 vr\w ,lebon1     gebor5 ,brambille4    
,9 #ahja w]d ,philippe ,lebon na> ,p>ijs
 g]oep5 en als atta* toegevoegd aan d5  
he] de ,bl91 +5ieur en *ef d] be/rat+4  
,hij neemt nu e5 twe$e brevet1 e5 e*t   
wet5s*appelijk /uk1 vol belangwekk5de   
feit5 en g$a*t54 ,hij wijdt da>9 uit ov]
 de v]s*ill5de wijz5 wa>op m5 het       
li*tgas z\ kunn5 aanw5d54 ,hij /elt d]  
rege]+ voor e5 toe/el te v]va>dig5 tot  

v]li*t+ van de op5b>e geb\w51 ma> het   
wordt v]worp54 ,nu s*iet onz5           
ongelukkig5 uitv9d]1 al zijn            
teleur/ell+5 mo$e1 niet &]s ov] dan zi* 
tot het publiek te w5d5 en dit van het  
nut zijn] uitv9d+ te ov]tuig54 ,hij     
huurt het htel ,seignelay1 9 de /raat   
,sa9t-,dom9ique-,sa9t ,g]ma9 en roept er
 het publiek te zam54 ,hij heeft gezorgd
 voor e5 toe/el1 dat li*t en w>mte      
v]spreidt door het gans*e huis2 ja1 hij 
v]li*t de tu95 met tallooze gaspitt51 9 
de g$aant5 van bloem5 en /]r54 ,de      
fonte9 0 met gas gellum9e]d en het      
n$]/ort5d wat] s*e5 zelf te li*t5 en te 
/ral54 ,van alle kant5 komt het publiek 
aanloop54 ,trots* op d5 go$5 uitslag    
z5dt ,lebon nu zijne prospectuss5 rond1 
e5 /uk vol wa>heid en ov]tuig+1 dat     
tev5s e5 blijk geeft van zijn held]5    
blik 9 de toekom/4 ,hij ziet het gas    
re$s door de ad]5 /room5 van ,europa's  
ho(d/$5 en begroet zijn li*t 9 al h>e   
/rat54  ,e9delijk br5gt de w]eld d5     
s*r&]5 uitv9d] zijn hulde1 en e5        

commissie1 door d5 m9i/] b5oemd1 v]kla>t
 dat de gun/ige uitkom/5 van burg]      
,lebon's proev5 aan de v]wa*t+5 heeft   
beantwoord van de mann5 d] wet5s*ap1 ja 
ze ov]tr(f5 heeft4 ,napoleon ,i gunde   
,lebon e5 concessie 9 het bos* van      
,r\vray1 om er e5 inri*t+ te ve/ig5 tot 
het /ok5 van gas uit h\t4 ,ongelukkig   
w]d ,lebon g$rong5 te veel op e5s te    
do54 ,hij b]eidde gas en v]va>digde     
zur+zuur en te]1 dat hij na> ,havre     
v]z5d5 moe/1 t5 di5/e d] m>9e4          
,desniettem9 _h hij go$e hoop4 ,zijn    
=tu9 s*e5 gemaakt1 zijn w]kplaats w]d   
door gele]d5 en groot5 bezo*t4 ,e5 pa>  
,russis*e vor/51 pr9s ,galitz9 en       
,dolgor[ski d$5 hem nam5s de ,russis*e  
rege]+ d5 voorslag zijne w]ktuig5 na>   
,rusl& ov] te br5g54 ,hij z\ zelf zijne 
voorwa>d5 /ell54 ,philippe ,lebon wees  
deze s*itt]5de aanbi$+5 van de h&2 met  
e5 edel gevoel voor hetge5 hij aan zijn 
vad]l& v]pli*t 01 antwoordde hij dat aan
 ,frankrijk en aan ge5 &] l& de zeg5+5  
van zijn uitv9d+ toekwam54  ,de go$e    

v]wa*t+5 van ,lebon hield5 helaas niet  
lang aan4 ,vij&5 en m$$+]s d$5 hem      
talloos vele onaang5aamh$5 aan en zelfs 
de elem5t5 s*55 zi* teg5 hem te ke]54   
,e5 geweldige /orm wi]p zijn huis omv]  
en e5 g$eelte van zijne w]kplaats w]d   
door het vuur v]nield4 ,lebon e*t] 0 er 
de man niet na>1 om zi* uit het veld te 
lat5 slaan en hij _h gegronde hoop dat  
zijne v]li*t+ 9 het groot z\ word5      
toegepa/1 to5 e5 ev5 ontijdige als      
raadsela*tige dood e5 e9de aan zijn lev5
 maakte4  ,op d5 #b;d5 ,decemb] van het 
ja> #ahjd1 op d5zelfd5 dag1 wa>op       
,napoleon tot keiz] w]d gekroond1 w]d   
hij op laagh>tige wijze v]moord4 ,m5    
vond hem lev5loos 9 de ,*amps ,elyses1  
met d]ti5 dolk/ek5 doorboord4 ,de man1  
door wi5s h& deze euveldaad is gepleegd1
 is altijd onbek5d geblev54  ,e5ige ma&5
 te vor5 _h de ongelukkige ,lebon1 vol  
vuur en gee/drift1 zijn m$eburg]s van   
,bra*ay toeg]oep53 ,go$e vri5d51 b9n5   
kort zal ik u van uit ,p>ijs te ,bra*ay 
v]w>m5 en v]li*t54 ,dat kon niet1       

bewe]d5 de luidjes van ,bra*ay1 de man  
is niet wijs4 ,hij 0 niet wijs1 't is   
wa>4 ,wijze m5s*5 h\d5 zi* bij het oude1
 wijze m5s*5 beproev5 ge5 d+51 die nog  
niem& g$aan heeft4 ,wijze m5s*5 zijn    
voorzi*tig en wag5 zi* niet aan de gev>5
 en dwaa%$51 die het g5ie ond]neemt4    
,gelukkig zijn niet alle m5s*5 9 dez5 z9
 wijs4 ,het is met de dwaa%eid van het  
g5ie gelijk de di*t] z+t3               
,de g$a*te wa*t v]lang5d1               
,/ille maagd1 ha> bruidegom2            
,wij%eid zegt3 ze s*ept illusies1       
,s*udt het ho(d3 ,wat is zij dom6       
,ma> ha> v9dt e5 dwaas1 die op de       
,toekom/ hoopt4 ,hij w5dt ha> druk1     
,huwt ha> en1 e5 vru*tbre mo$]1         
,ba>t ze ons zeg5 en geluk4   ,philippe 
,lebon 0 wel e5 van deg551 van wie      
,brang] da> z+t4 ,ook hij _h zi* aan e5e
 groote g$a*te v]bond52 hij le$ e5      
rampspo$ig lev5 en kwam op ell5dige     
wijze om het lev54 ,?ans is zijn w]k    
gewass5 en de zaadkorrel1 door hem 9 het
 veld d] ontdekk+5 geworp51 is aan het  

groei5 gegaan1 t]wijl zijn edele en     
bem9nelijke p]soon behoort tot dezulk51 
die niet v]get5 mog5 word54 ,de         
portrett51 die van hem ov] zijn1 gev5   
ons e5 d5kbeeld van d5 lui/] van zijn   
held] en pe9z5d oog1 d5 spiegel van zijn
 e]lijke en vurige ziel1 van zijn       
v]tr\w5d en edelmo$ig h>t1 o*1 zoo li*t 
misleid1 als m5 het da>op toelegde1 want
 hij da*t ge5 kwaad en _h sle*ts oog    
voor het go$e4 ,van hem mag geld5 dat   
hij me] a*t+ dan =tu9 wi/ te w9n54      
,zijn w$uwe ontv+ e5 p5sio5 van #abjj   
francs en wilde d5 arbeid ha>s mans     
voortzett52 ma> ook zij wijdde ha>      
gee/kra*t aan e5 vru*teloos w]k en /iet 
zi* teg5 nieuwe h9d]niss5 en nieuwe     
ramp54 ,?ans br&t het gas 9 groote en   
kle9e /$51 9 dorp51 9 huiz51 9 w9kels1  
op /ations en ple954 ,ook al mo*t de    
a>dolie ( het electris* li*t het gasli*t
 v]dr+51 to* zal zijn uitv9d+ e5 zeg5   
zijn gewee/ voor vele j>5 en voor       
ontelb>e m5s*51 ja1 e5 s*i] onmisba>    
deel hebb5 uitgemaakt van onze bes*av+4 

,de nijv]heid br5gt niet alle5 9 onze   
dag5 all]lei d+5 voort1 die vroeg]      
onbek5d w>51 ma> zij weet ook veel      
h&5>beid uit te w9n51 t5gevolge wa>van  
h>e voortbr5gsel5 zi* e9deloos          
v]m5igvuldig5 en veel go$koop] word5 en 
de h&5>beid w$] tot &]e zak5 kan        
gebezigd word54 ,wanne] m5 al het kato51
 dat ,engel&'s fabriek5 ja>lijks        
aflev]51 met de h& moe/ sp9n51 z\ m5    
da>toe #ia millio5 p]son5 noodig hebb51 
dat is ongeve] de helft van de bevolk+  
van ,europa4 ,e5 knappe breid/] kan p]  
m9uut #hj /ek5 brei51 de ma*9e maakt er 
9 di5 tijd #dhj4jjj4  ,let m5 op deze   
cijf]s1 dan kan m5 die groote w]kli$5 en
 uitv9d]s niet g5oeg roem51 die1 ma> al 
te ze] door het nagesla*t v]get51 met   
hun v]nuft en ijv] het rijk d]          
w]ktuigkunde hebb5 do5 aanbrek54  ,hi]  
/aat ons de ges*i$5is voor d5 gee/ van  
d5 b]oemd5 b>bi] van ,pre/on1 d5 uitv9d]
 van de e]/e sp9ma*9es4  ,ri*>d         
,arkwright w]d gebor5 9 het engels*e    
graafs*ap ,lanca/]1 op d5 #bc/5 ,decemb]

 #agcb4 ,hij w]d b>bi]sjong54 ,van zijn 
spa>p5n+5 zette hij e]lang zelf e5      
w9keltje op met het ops*rift3 ,9 d5     
ond]a>ds*5 b>bi]3 hi] s*e]t m5 voor twee
 /uiv]s4 ,de &]e b>bi]s v]laagd5 hi]op  
hunne prijz52 ma> ,arkwright liet zi*   
niet uit het veld slaan en t>tte zijne  
concurr5t5 met e5 nieuw ui?angbord      
wa>op3 ,hi] komt m5 voor e5 /uiv] ond]  
het mes4 ,intuss*5 w]d onze ijv]ige     
b>bi] hi] niet rijk] mee en weldra zi5  
wij hem het l& afloop5 en h&el drijv5 9 
ha>4 ,hij _h e*t] e5 ze] /]k geteek5de  
voorliefde voor w]ktuigkunde en hield   
zi* 9 zijne vrije ur5 bezig met het     
v]va>dig5 van kle9e modell54 ,ond]weg   
ontmoette hij e5 uurw]kmak]1 ,kay1 die  
hem 9 /aat /elde zoodanige kundigh$5 op 
te do5 als hem ontbrak54 ,nu arbeidde   
hij met v]dubbeld5 ijv] van 's morg5s   
vi] tot 's avonds neg5 uur1 en 9 we]wil 
van zijn armo$e--zijne kle$]5 w>5 aan   
fl>d5 ges*eurd--slaagde hij er 91 met de
 hulp van zijn vri5d ,kay1 het model    
sam5 te /ell5 van de e]/e sp9ma*9e4 ,hij

 /elde het 9 de spreekkam] van de       
ko/elooze s*ool te ,pre/on t5 toon4 ,de 
=tu9 la*te hem toe4 ,rijke indu/rieel5  
kwam5 hem te hulp4 ,hij nam e5 brevet en
 ri*tte e5 sp9fabriek op te ,nott+ham1  
te ,crom=d1 en 9 de nabijheid van       
,*orley4 ,nu sp&5 alle kato5fabrikant5  
van ,lanca%ire teg5 hem sam54 ,de       
w]kli$51 teg5 hem opgezet1 zag5 9 hem e5
 vij&1 die met zijne w]ktuig5 h5 van hun
 brood b]oov5 kwam4 ,zij beslot5 dus hem
 9 het v]d]f te /ort5 en zijn w]kplaats 
w]d door e5 b5de kwaada>dig5 v]nield4   
,arkwright 0 b9n5 kort op nieuw aan het 
sp9n5 en lev]de bet] w]k dan zijne      
concurr5t54 ,nu weig]de m5 van zijn     
fabrikaat te koop5 en daagde m5 hem bij 
de re*tbank4 ,niets baatte teg5 des     
sp9n]s gee/kra*t en wil4 ,hij zegevi]de4
 ,op het e9d zijns lev5s zag hij zijne  
onv]moeide pog+5 met het be/e gevolgd   
bekroond1 en ond] zijn opzi*t v]rez5 9  
,s*otl& e5 aantal fabriek54 ,zijn       
m$$+]s1 g5oopt het ho(d 9 d5 s*oot te   
legg51 e9digd5 met zelv5 zijne toe/ell5 

9 gebruik te nem54  ,arkwright bezat    
zulk e5 wilskra*t dat hij1 op           
vijftigj>ig5 leeftijd1 zi* zelv5 de     
taalkunde en de spell+ le]de4 ,hij 0 zoo
 geheel v]diept 9 de w]ktuigkunde en 9  
de opri*t+ zijn] w]kplaats5 dat hij     
geheel onbek5d geblev5 0 met de e]/e    
beg9sel5 van het ond]wijs4 ,bij zijn    
dood1 d5 #c;d5 ,augu/us #agib1 liet hij 
e5 groot =tu9 na2 ma> groot] =tu9 v]wi]f
 ,engel& 9 het bizond] en de w]eld 9 het
 algeme54 ,de invo] van kato5 9 ,engel&1
 die van #agga-aghj #e4gce4jjj pond5    
b$roeg1 wies van #ahag-ahba tot #add    
millio5 pond51 van welke #acj millio5   
alle5 9 ,engel& v]w]kt w]d54  ,a&o5lijk 
is de ges*i$5is van d5 n$]ig51 edel5    
,jacqu>d4 ,nog jong de$ hij zi* k5n5 als
 e5 voorbeeld van w]kzaamheid1          
v9d+skra*t en volh>d+4 ,als drukk]1 als 
lett]giet] let hij met a&a*t op de      
w]ktuig51 die hij 9 h&5 krijgt en       
v]bet]t ze4 ,op e5 ke]1 zi* bij e5      
mess5mak] bev9d5de1 ziet hij hoe het mes
 door de h&5 van drie ( vi] w]kli$5     

gaat1 voordat het 9 het heft wordt      
beve/igd3 d5 volg5d5 dag re$s heeft hij 
het voll$ige plan geteek5d voor e5      
ma*9e1 die 9 vijf m9ut5 het w]k v]ri*t1 
wa>aan vi] w]kli$5 e5 gans*5 dag be/$54 
,de mess5mak]1 te arm om deze ma*9e te  
lat5 v]va>dig51 /elde zi* met de teek5+ 
tevr$52 ma> zijne kne*ts v]nield5 ha>   
weldra1 uit vrees dat deze uitv9d+ hun  
ontslag t5 gevolge z\ hebb54  ,re$s     
vroeg hield hij zi* met de wev]ij bezig 
en zo*t hij deze te v]e5v\dig54 ,zijn   
vad] 0 e5 h&w]ksman1 die lak5 en &]e    
/(f5 met g\d1 zijde enz4 door/ikte4     
,deze e*t] kwam spo$ig te /]v5 en da>   
zijn mo$] re$s vroeg] ov]l$5 01 kwam hij
 geheel op zi* zelv5 te /aan en 9 het   
bezit van e5 kle9e erf5is4 ,hij huwde   
met de do*t] van e5 wap5smid1 ,boi*on4  
,zijn bruid z\ hem1 volg5s de v]zek]+   
van d5 smid1 e5 a>dige huwelijksgift    
meebr5g54 ,zij de$ het1 niet 9 di5 vorm1
 wa>9 m5 dat gewoonlijk v]/aat1 want    
geld heeft ,jacqu>d van zijn s*oonvad]  
nooit gezi52 ma> hij vond e5 lieve vr\w1

 vol toewijd+1 vol mo$1 vol liefde ook 9
 dag5 van beproev+2 zij gelo(de 9 hem en
 bleef 9 dit gelo( hem getr\w en hield  
zijn mo$ /a&e4  ,jacqu>d ri*tte nu e5   
ateli] van gemaakte kle$]5 op1 ma> ook  
hem ontbrak de praktis*e gee/ van d5    
h&ela>4 ,hij slaagde niet1 /ak zi* 9    
s*uld51 v]viel tot armo$e en kwam bij e5
 kalkfabrikant 9 di5/4 ,t]wijl hij de   
br&/(f5 9 d5 ov5 wi]p1 maakte zijn vr\w 
te ,lyon /rooho$5 op4  ,nog zwa>d] dag5 
z\d5 aanbrek54 ,het ja> #agic 0 da>2 het
 s*rikbew9d 0 9 voll5 gang3 de          
,girondijn5 word5 na> het s*avot        
gesleept4 ,lyon v]zet zi* en ,jacqu>d   
v]zet zi* m$e4 ,aanhang] van de         
,republiek2 ma> teg5/&] van het         
,s*rikbew9d neemt hij als e5v\dig       
soldaat deel aan de heldhaftige wor/el+1
 die de inwon]s van ,lyon ond]nem5 teg5 
de ,conv5tie4 ,lyon wordt v]wonn54 ,de  
guillot9e troont op de ,place d]        
,t]reurs4 ,al wie meeg$aan heeft wordt  
v]volgd en v]oordeeld4 ,jacqu>d moet zi*
 v]b]g51 te gelijk met zijn zev5ti5j>ig5

 zoon4 ,v]volg5s vlu*t5 zij en nem5 di5/
 bij het leg] van d5 ,rijn4 ,jacqu>d    
/rijdt dapp] voor zijn vad]l&1 ma> koopt
 de zege duur1 want zijn zoon sneuvelt1 
en /]ft 9 zijne arm54  ,de ongelukkige  
vad] wordt krank1 kwijnt weg 9 het      
hospitaal1 ke]t na> ,lyon t]ug en v9dt  
zijn huis v]br&4 ,da> mag hij zi* nu w$]
 ve/ig5 met zijn vr\w1 die hij sle*ts   
met moeite heeft wet5 op te spor54 ,de  
ru/ ke]t w$] en met de ru/ de nijv]heid 
en de welva>t4  ,re$s lang _h hij       
gezonn5 op e5 middel om het e5 ( &]     
w]ktuig 9 de plaats te /ell5 van de     
arbeid/] ( het k9d1 dat bij de          
zijdewev]ij de zoog5aamde lac's aantrok 
7e5 soort van sno]5 bij de wev]ij 9     
gebruik74 ,hij da*t e5 sam5/el uit van  
p5n5 en hak51 wa>mee hij d5 moeielijk5  
arbeid d] tireuse de lacs ov]bodig      
maakte en e5 bezu9ig+ van #ej p,ct4 9 de
 zijdewev]ij te weeg bra*t4 ,op de      
t5toon/ell+ van voortbr5gsel5 van       
,nationale ,nijv]heid 9 het ja> #ahja   
trok de nieuwe ma*9]ie van ,jacqu>d ze] 

de a&a*t en won zij e5 bronz5 m$aille4  
,e5 &]e v9d+ van ,jacqu>d1 e5 w]ktuig om
 vis*nett5 te knoop51 w]d met g\d       
bekroond4  ,w>e ,jacqu>d bij de h&      
gewee/1 hij _h =tu9 gemaakt2 ma> hij    
behoorde tot h51 die &]5 de vru*t5 lat5 
plukk51 t]wijl zij zelv5 zi* aan hun    
uitv9d+ wijd5 om die te volmak54 ,9     
#ahjb w]d hij na> het ,cons]vatoire des 
,arts et des ,mti]s te ,p>ijs g]oep51   
wa> hij zi* ve/igde en twee j>5         
doorbra*t1 w]ktuig5 en modell5 van      
w]ktuig5 sam5/ell5d en v]bet]5d4 ,n]g5s 
kon hij bet] geplaat/ zijn4 ,hi]        
v]va>digt hij zijne ma*9es om           
fluweel-l9t te wev5 en zijne spoel5 voor
 de bew]k+ van het kato54 ,voorts       
h]/elde hij het b]oemde weefget\w van   
,vaucanson1 di5 ongev5a>d5              
w]ktuigkundige1 die zijne tijdg5oot5    
v]/eld de$ /aan van zijne onnavolgb>e   
automat54  ,na> ,lyon t]uggeke]d        
7#ahjd71 vond hij alda> e5 e]lijk en    
welgez9d kapitali/1 ,camille ,p]non1 en 
e9delijk zal dan zijn kun/ig weefget\w 9

 het w]kelijke lev5 d] fabriekw]eld     
optr$54 ,de kam] van kooph&el en het    
/$elijk be/uur bemoei5 zi* met de zaak2 
e5e commissie1 be/a&e uit de knap/e     
h&el>51 ond]zoekt zijne toe/ell5 en legt
 da>van de gun/ig/e getuig5iss5 af en   
weldra wordt het /$elijk be/uur van     
,lyon gema*tigd ,jacqu>d het privilegie 
van zijn weefget\w af te koop5 voor e5  
lijfr5te van #cjjj francs4 ,zoo w]d zijn
 brevet algeme5 eig5dom4 ,de uitv9d]    
ruilde e5 uitv9d+1 die hem vijfti5 j>5  
arbeid5s en niet we9ig ontb]+ en ell5de 
geko/ _h1 voor e5 e5v\dig /uk dagelijks*
 brood4 ,hij vroeg het g\v]nem5t ook nog
 e5 premie van vijftig francs voor elk  
get\w1 dat volg5s zijn v9d+ z\ word5    
opg]i*t4  ,dat is er e51 die zi* niet   
spo$ig tevr$5 laat /ell56 riep          
,napoleon1 to5 hij het brevet teek5de4  
7,de ,keiz] zelf liet zi* ook zoo spo$ig
 tevr$5 /ell567  ,nieuwe beproev+5      
wa*tt5 hem nu4 ,de invo]+ van zijn      
weefma*9e v]wekte e5 niet g]+e ops*udd+ 
ond] de arbeid5de klasse4 ,alom v]telde 

m5 dat het nieuwe toe/el d5 h&5>beid    
onnoodig maakte en dat het volk er door 
tot d5 b$el/af z\ word5 gebra*t4 ,hij   
w]d met b$reig+5 a*t]volgd4 ,hij heette 
e5 v]rad]1 die d5 arm5 h&w]ksman aan de 
willekeur van d5 rijk5 fabrikant        
prijsgaf4 ,dat 0 dan het loon voor zijn 
wak5 en zoek51 zijne tran5 en zijne     
zelfv]loo*5+6 ,all5gs /eeg de haat al   
hoog] en hoog]1 als e5 opkom5de vlo$1   
die hem dreigde mee te sleep54 ,jacqu>d 
0 niet me] veilig op /raat2 m5 bele$igde
 hem 9 het op5ba>4 ,e5s zelfs w]d hij   
door d5 v]wo$5 volk%oop na> de ,rhne    
g$rong54  ,te wat]1 te wat] met hem6    
riep5 de woe/el+54  ,zond] de tuss*5kom/
 van e5 pa> mo$ige mann5 z\d5 zij hem 9 
de rivi] hebb5 geworp54  ,e5 &] z\      
gevlu*t zijn en d5 zeg5 van zijn uitv9d+
 na> eld]s hebb5 ov]gebra*t--hij bleef4 
,hij wi/ d5 haat en d5 teg5/& het ho(d  
te bi$51 wa*t5de op het uur zijn]       
re*tva>dig+4 ,hij wi/ dat zijne ma*9es  
ov]vlo$ en welva>t /i*t51 dat zij d5    
arbeid v]me]d]5 en tegelijk de          

li*amelijke v]moei5is v]m9d]5 z\d54 ,e5s
 z\ m5 hem de welv]di5de hulde niet     
on?\d56--,welnu1 hij b$roog zi* niet4   
,het weefget\w  la ,jacqu>d heeft e5    
h]vorm+ 9 de zijdewev]ij teweeg gebra*t 
en de /ad ,lyon groot gemaakt4 ,en niet 
alle5 ,lyon mag hem dankba> zijn1 ma>   
,r\aan1 ,man*e/]1 ,b]lijn1 ,mosc\1      
,pet]sburg1 ,am]ika1 ,indi1 ,*9a hebb5  
zijn uitv9d+ tot hun nut wet5 aan te    
w5d54  ,na zi* all] a*t+ v]worv5 te     
hebb51 trok de groote uitv9d] zi* na> de
 om/rek5 van ,lyon t]ug en beb\wde da>  
zijn tu94 ,da> kwam m5ig vreemdel+ hem  
zi5 en mo*t er zijne m$ailles en zijn   
,croix d'honneur bewond]54 ,hij /i]f1   
van all5 geerd1 op d5 #g;d5 ,augu/us    
#ahcd1 twee-en-ta*tig j>5 oud4 ,wat _h  
hij niet doorge/aan6  ,de uitv9d] van de
 l9n5sp9n]ij 0 niet gelukkig]4          
,philippe de ,gir>d w]d te ,l\rm>9      
7,vaucluse7 gebor51 op d5 #a/5 ,febru>i 
#agge4 ,hij 0 e5 di] groote gee/51 die  
met alle tal5t5 begiftigd zijn en bij   
alles e5 wond]b>e v9d+skra*t t5 toon    

spreid54 ,van zijn pril/e jeugd af      
maakte de toekom/ige uitv9d]1 ev5als    
,newton1 kle9e w]ktuig51 vooral         
rad]tjes1 die hij door middel van e5    
/room5de beek 9 beweg+ bra*t4 ,op       
ve]ti5j>ig5 leeftijd da*t hij e5 a>dig  
w]ktuig uit1 wa>bij hij zi* d5 golfslag 
als beweegkra*t t5 nutte maakte4 ,voor  
alle wet5s*app5 en alle kun/5 bezat hij 
e5 wond]lijke ges*ik!id4 ,met hetzelfde 
gemak beoef5de hij w]ktuig- en          
plant5kunde1 s*ild]-1 beeldh\w- en      
di*tkun/4  ,de /orm5 d] omw5tel+        
ontrukt5 ,philippe de ,gir>d aan het    
vr$ige lev5 9 het oud]lijke huis4 ,na de
 wap5s te hebb5 gevo]d teg5 de          
omw5tel+smann5 van het ,zuid51 moe/ hij 
met zijne familie ,frankrijk v]lat51 en 
om zi* en de zijn5 9 het lev5 te h\d51  
s*ild]t hij te ,mahon1 op het eil&      
,m9orca1 en maakt hij zeep te ,livorno4 
,ond]tuss*5 de$ hij zi* re$s door e5ige 
uitv9d+5 k5n54  ,na> zijn ha>d/$e       
t]uggeke]d1 ri*t hij te ,m>seille e5    
fabriek op van *emis*e produkt54 ,ma> t5

 gevolge van de /aatkundige troebel5 des
 tijds 7#agie7 moet hij w$]om het l&    
v]lat54 ,nu v]krijgt hij te ,nice e5    
le]/oel voor *emie en natuurlijke       
ges*i$5is1 welke vakk5 hij1 na #ah      
,brumaire1 ook te ,m>seille ond]wij/4   
,e5s 9 ,frankrijk zijnde1 komt hij ook  
w$] te ,p>ijs4 ,alda> bleek al spo$ig1  
op de t5toon/ell+ van #ahjf1 wat het    
v]nuft van ,gir>d v]mo*t4 ,hij /elde er 
e5 nieuw5 kijk] t5 toon1 en ijz]5 plat51
 die door e5 gans* nieuwe wijze van     
bew]k+ ges*ild]d en v]ni/ w>54 ,ook zag 
m5 er de bek5de hydro/atis*e lamp51 die 
te di] tijde e5 w>e omw5tel+ bra*t5 9 de
 kun/ van v]li*t54 ,e5ig5 tijd lat]     
ontv+ ,gir>d van de ,maats*appij van    
,aanmo$ig+ e5 groote g\d5 m$aille voor  
e5 m]kwa>dige /oomma*9e4  ,9 #ahaj wilde
 ,napoleon de engels*e kato5fabrikage d5
 laat/5 slag toebr5g54 ,nadat hij alle  
hav5s van ,europa voor ha> _h do5       
sluit51 va>digde hij e5 besluit uit1 dat
 d5 #ab;d5 ,mei 9 de ,moniteur v]s*e5 en
 wa>bij e5 millio5 francs w]d toegezegd 

aan d5 uitv9d]1 tot welke natie ook     
behoor5de1 die het be/e w]ktuig z\      
v]va>dig5 tot het sp9n5 van l9n5 g>5s4  
,e5ige dag5 na de uitva>dig+ van dit    
,besluit 0 ,philippe ,gir>d1 to5        
vijf-en-d]tig j>5 oud1 bij zijn vad] te 
,l\rm>94 ,bij het ontbijt w]d het       
nieuwsblad b9n5gebra*t1 wa>9 deze       
oproep+ voorkwam4 ,de oude ,gir>d reikte
 het blad aan zijn zoon ov] met de      
woord53 ,philippe1 dat is iets voor u6  
,na het ontbijt g+ ,philippe alle5 uit1 
va/beslot5 het vraag/uk op te loss54    
,nimm] _h hij zi* bezig geh\d5 met de   
zaak1 wa>op het ,besluit doelde4 ,hij   
vraagde zi* dus af1 ( hij zi* niet e]/ 9
 k5nis z\ /ell5 met alles1 wat 9 deze   
beproefd 02 ma> al spo$ig begreep hij   
dat het groote aanbod niet z\ zijn      
g$aan1 wanne] m5 ooit tot e5 gelukkige  
oploss+ gekom5 04 ,voorts wilde hij ook 
liev] niets van d5 to5malig5 /& d] zaak 
wet51 t5 e9de met te me]                
onafhankelijkheid zijn eig5 weg te gaan 
en d5 oud5 sleur te ontwijk54 ,hij nam  

dus vlas1 g>51 wat] en e5 v]grootglas1  
en beurt om beurt het vlas en het g>5   
aanzi5de1 da*t hij3 ,met het e5 moet ik 
het &] v]va>dig56  ,na het vlas met het 
glas te hebb5 bes*\wd en het 9 wat] te  
hebb5 geweekt1 zoodat hij de vezels kon 
afs*eid51 vormde hij met de v+]s e5     
bijzond] fijn5 draad4 ,wanne] hij nu ma>
 e5 ma*9e _h1 die hetzelfde kon wat hij 
met de v+]s de$1 dan 0 hij er4 ,de kiem 
d] uitv9d+ 0 9 zijn g$a*te op5gesprong5 
en hij kon tot zijn vad] zegg53 ,het    
millio5 is mijn6  ,twee ma&5 lat] kon   
hij e5 e]/e brevet op zijn uitv9d+ nem54
 ,zij is s$]t niet wez5lijk v]&]d en    
da>uit mag ha> degelijkheid blijk54 ,van
 het millio5 e*t] zag hij niets4 ,de    
rege]+ s*e5 b]\w te hebb51 dat zij zulk 
e5 som _h uitgelo(d voor e5 zaak1 die   
zoo spo$ig gevond5 04 ,m5 eis*te nu1    
ond] &]e me] zond]l+e voorwa>d51 dat het
 g>5 #djj1jjj met]s z\ met5 9 e5        
kilogram en dat dit wond] z\ v]kreg5    
word5 teg5 e5 vijfde van de ko/5 van het
 met de h& gesponn5 g>54 ,philippe de   

,gir>d kwam hi]teg5 op1 ma> het         
,keiz]rijk viel en to5 de dag kwam1     
wa>op de beloon+ z\ word5 uitg]eikt1 zei
 ,?i]s3 ,wat er 01 het millio5 0 er niet
 me]4  ,to* g+ de ,gir>d voort zijn     
v]nuft aan ,frankrijk's heil te wijd54  
,to5 de v]bond5 ,mog5dh$5 9 #ahca zi*   
g]e$ maakt5 ,frankrijk b9n5 te rukk51   
vond hij e5 soort van /oomwap5 uit4 ,de 
proev51 welke ond] toezi*t van v]s*eid5e
 (fici]5 met dit wap5 g5om5 w]d51       
gelukt5 volkom54 ,het geleek e5igsz9s op
 de lat]e mitrailleuses1 lo/e #ahj s*ot5
 9 de m9uut en doorboorde op hond]d     
pass5 e5 plank van #d c5timet]s dikte4  
,de moordtuig5 z\d5 v]va>digd word5 en  
het noodige geld w]d er voor aangewez51 
ma> hoe snel ook de uitv9d+ g$aan en 9  
praktijk gebra*t 01 nog snell] 0 de loop
 d] gebeurt5iss51 die ha> ov]bodig      
maakt54  ,de ma*9ale l9n5sp9n]ij en al  
de &]e proev51 die ,gir>d _h g5om51     
ko/t5 hem zijn gans*e =tu91 alsm$e dat  
zijn] bro$]s1 die zi* bij hem aanslot54 
't ,is bijna ongelo(lijk en to* is het  

wa>1 dat deze nuttige man1 deze glorie  
en trots van ,frankrijk1 op zijn        
w]kplaats1 te midd5 van zijn arbeid1    
gevang5 g5om5 w]d weg5s s*uld51 die hij 
9 het belang van zijn uitv9d+5 gemaakt  
_h4 ,m5 sloot hem op4 ,to5 nam de ,gir>d
 de aanbi$+5 aan1 die hem van wege      
,oo/5rijk w]d5 g$aan1 om alda> e5       
sp9fabriek op te ri*t54 ,hij v]trok1 met
 e5 v]s*eurd gemo$1 de helft zijn]      
w]ktuig5 me5em5de1 t]wijl zijne bro$]s  
met de &]e helft hun geluk 9 het        
ondankb>e vad]l& nog e5s z\d5 beproev54 
,zij slaagd5 niet4 ,het g\v]nem5t wilde 
hun ge5 geld toe/aan en de fabriek /ond 
/il en w]d e5 b\wval4 ,ma> ook ,philippe
 slaagde niet na> w5s*4 ,to* bra*t hij  
zijn w]ktuig5 tot /e$s groot]           
volkom5heid1 ond] &]5 door de toevoeg+  
van e5 kamma*9e1 wa>9 hij lat] nog      
v]bet]+ z\ aanbr5g54 ,ook aan de        
/oomva>t wijdde hij zi*4 ,van ,pe/h na> 
,we55 liet hij e5 s*ip d5 ,donau opv>51 
dat met /oom g$rev5 w]d4 ,hij 0 de e]/e 
die t] voorkom+ van geweldige ontpl(f+51

 d5 /oom zi* ontwikkel5 liet 9 dunne    
buiz54  ,v]volg5s w]d de ,gir>d door d5 
,keiz] all] ,russ5 na> ,w>s*au g]oep51  
om alda> e5 groote sp9n]ij tot /& te    
br5g54 ,hij 0 er bov5di5 +5ieur d] mijn5
 en w]d er zoo populair1 dat het /adje1 
hetwelk langzam]h& rondom zijn fabriek  
aangroeide1 ,gir>d[ g5oemd w]d4 ,nog    
vond hij uit e5 toe/el1 om het sap uit  
de beetwortels te trekk5 en dit te do5  
v]damp51 en e5 nieuw wat]mol5rad1 dat   
door wat]vall5 9 beweg+ kon word5       
gebra*t4 ,hij bra*t v]bet]+ aan 9 de    
wijze1 wa>op m5 z9k uit erts b]eidt1    
plaat/e op d5 gevel van de ,bank te     
,w>s*au e5 zi*zelf regi/re]5d5 !rmomet] 
en op het obs]vatorium te di] /$e e5    
zi*zelf regi/re]5de meteorograaf4 ,hij  
vond e5 w]ktuig uit om het h\tw]k voor  
gew]5 te v]va>dig51 e5 &] om bolvormige 
voorw]p5 met ma!matis*e jui/heid te     
draai51 e5 /elsel van lu*tv]w>m+ 9 de   
hoogov5s1 /oomma*9es zond] balans1      
s*roefrad]51 e5 ma*9e om w]k te ontw>r51
 te sp9n51 e5 zi*zelf regi/re]5d5       

dynamomet]1 w]ktuig5 om /e55 te bakk51  
e5 &] om ijz]draad te trekk54  ,9 #ahdd 
kwam de ,gir>d1 nog altijd arm1 na>     
,frankrijk t]ug4 ,vi] j>5 vroeg] _h hij 
e5 vlugs*rift ges*rev51 wa>9 hij op     
kra*tige wijze zijne re*t5 h&haafde3    
,memorie aan d5 ,kon+1 aan de ,m9i/]s en
 aan de ,kam] omtr5t d5 e]/5 rang1 aan  
,frankrijk toekom5de1 wa> het de uitv9d+
 geldt van de sp9ma*9es voor l9n5 g>5s4 
,ik kom1 zoo zeide hij1 n voor mijn     
vad]l& n voor mijzelv5 de e] dez]       
uitv9d+ eis*51 t] wille van welke1 op   
,frankrijk na1 geheel ,europa mij hulde 
heeft gebra*t4  ,bij geleg5heid van de  
,t5toon/ell+ van ,nijv]heid te ,p>ijs1 9
 #ahdd1 w]d de ,gir>d's kamma*9e niet   
we9ig bewond]d2 ma> hij 0 to5 e5        
grijsa>d van #fi j>5 en leefde van e5   
p5sio51 dat de ,keiz] van ,rusl& hem _h 
gegund en van e5 pa> duiz5d francs1 die 
e5 ,v]e5ig+ hem bij wijze van e5 aalmoes
 _h toege/aan4 ,hij /i]f 9 #ahde4 ,dat  
zijne vri5d5 nimm] het kruis van het    
,legio5 van ,e] voor hem hebb5 kunn5    

krijg51 is wel e5 bewijs hoe laag de man
 ges*at w]d1 die zijn vad]l& zulke      
groote di5/5 bewez5 _h4 ,9 #ahdi w]d de 
,gir>d's re*t op de uitv9d+ ple*tig     
afgekondigd en 9 #ahec /emde het ,corps 
,legislatif voor e5 nationale beloon+1  
die aan des uitv9d]s erv5 z\ word5      
ges*onk54 ,o1 spot van het lot6 ,zijn   
bro$] ,frdric 0 dood1 zijn bro$] ,joseph
 0 9 de neg5tig en /i]f het volg5de ja>4
  ,ond] de mann51 die zi* v]di5/elijk   
hebb5 gemaakt met het sp9n51 kamm5 en   
wev5 van kato51 behoort ook ,josua      
,heilman4 ,9 teg5/ell+ met bijna alle   
uitv9d]s bezat hij e5 aanzi5lijk v]mog52
 ma> dit belette d5 g5ius d] v9d+ niet  
hem aan te grijp54 ,te midd5 van de     
fabriek5 van d5 ,elzas won5de1 v]nam hij
 dat de e]/e fabrikant5 van d5 omtrek e5
 som van vijfduiz5d francs bod5 voor e5 
nieuwe ma*9e om het kato5 te kamm54 ,de 
to5malige kamma*9e 0 onges*ikt tot het  
doore5w]k5 van kato5 en wol1 en de$     
bov5di5 veel v]lor5 gaan4 ,heilman nam  
het besluit mee te d+54 ,hij 0 to5 ge5  

e]/beg9n5de1 want hij _h het opzi*t     
gehad ov] e5 fabriek van ma*9]ien4 ,hij 
_h e5 borduurma*9e uitgevond51 wa>9     
tw9tig naald5 te gelijk 9 w]k+ w>52 zoo 
ook e5 v]bet]d weefget\w1 e5 ma*9e om   
/(f5 te met5 en te v\w51 e5 &] om d5    
spoel op te w9d51 en w$] e5 &]1 wa>mee  
hij twee /ukk5 fluweel te gelijk weefde4
 ,ma> de vraag1 die hem nu w]d          
voorgelegd1 0 vrij wat moeielijk] op te 
loss54 ,hij be/e$de v]s*eid5e j>5 aan   
het be/ude]5 van dit vraag/uk4 ,hij _h  
het er op gezet zijn doel te b]eik5 en  
dat te me]1 na>mate het v]d] v]wijd]d   
s*e54 ,hij moe/ ko/b>e proev5 nem51     
w]ktuig5 lat5 mak5 en zijne proefnem+5  
telk5s v]&]5 en h]hal54 ,dit ko/te hem  
zoo veel1 dat zijn gans*e =tu9 en de    
bruids*at zijn] vr\w er mee he5g+54 ,to5
 moe/ hij geld le551 om 9 het lev5 te   
blijv51 en to5 hij zijn vr\w v]lor5 _h1 
besloot hij na> ,engel& te gaan en da>  
e5 betrekk+ te zoek51 die voor hem en   
zijne beide do*t]s e5 be/aan kon        
oplev]54 ,heilman toog nu na> ,man*e/]4 

,ma> de g$a*te aan zijn kamma*9e volgde 
hem op d5 voet en liet hem niet met ru/4
 ,hij v]va>digde er e5 voor e5 engels*  
fabrikant1 ma> deze volde$ niet aan de  
v]wa*t+54 ,na> ,frankrijk t]uggeke]d1 om
 er zijne do*t]s te bezoek51 zat hij op 
e5 avond w$] te pe9z5 en keek hij       
onwillekeurig1 do* ze] a&a*tig1 na>     
zijne k9d]51 wa>van het e5e bezig 0 het 
&] de s*oone1 lange h>5 te kamm5 en op  
te mak54 ,kon ik1 da*t hij op e5s1 kon  
ik met e5 w]ktuig de eig5a>dige beweg+5 
van die h& namak51 die e]/ de lange h>5 
na> zi* toe haalt en met e5             
teg5ov]ge/elde beweg+ de korte h>5      
wegw]kt1 dan 0 ik geholp54 ,josua       
,heilman h]vatte zijn arbeid1 en na zev5
 j>5 zoek5s mo*t hij e9delijk zijn      
s*ijnba> zoo e5v\dig1 ma> 9 wa>heid zoo 
sam5ge/eld kamw]ktuig g]e$ zi54 ,nog    
e5ig5 tijd _h hij noodig om zijn uitv9d+
 te voltooi51 do* da>na _h het dan ook  
e5 graad van volkom5heid b]eikt1 hoog]  
dan welke m5 het zek] niet br5g5 zal4   
,m5 moet dit wond]b>e w]ktuig zi5 w]k51 

om het na> wa>de te s*att54 ,het heeft 9
 zijn greep en 9 zijn gans*e beweg+     
iets1 dat aan de m5s*5h& doet d5k54 ,nu 
0 ,heilman's =tu9 gemaakt4 ,van alle    
kant5 kwam5 aanbi$+51 om hem zijn       
privilegie af te koop54 ,ma> hij g5oot  
we9ig van die weelde4 ,hij _h zijn =tu9 
gegev51 do* to5 het w$]kwam /ond hij op 
het punt van s*eid5 en g+ hij de eeuwige
 ru/ 94         ,,ho(d/uk ,,ix4         
,,/oomboot51 ,,spoorwag5s1 ,,telegraf54 
,de /oomma*9e1 zegt ,rob]t ,/eph5son1 is
 niet de uitv9d+ van e5 enkel man1 ma>  
van e5 gans*e reeks van w]ktuigkundig54 
,van d5 eolipylus van ,h]on van ,alex&ri
 tot de geweldige krukk51 die boot5 en  
locomotiev5 9 beweg+ zett51 hebb5 duiz5d
 h&5 het ijz] gesme$1 duiz5d ho(d5 zi*  
pe9z5d gebog51 om die geleidelijke      
v]bet]+5 aan te br5g51 die het v]/      
v]wijd]d beg9 v]b9d5 aan het            
teg5woordige4 ,wat al kundige mann5 zijn
 ,watt en ,/eph5son voorafgegaan1 wat al
 arbeid]s hebb5 d5 weg geba& voor de    
groote ma*9eb\w]s van onz5 tijd6  ,ook  

de /oom heeft m>tel>5 gemaakt1 en e5 d] 
e]/5 en groot/5 is ,d5is ,pap91 voor wi5
 ?ans te ,blois e5 /&beeld is opg]i*t4  
,hij w]d da> op #bb ,augu/us #afdg      
gebor54 ,hij w]d opgeleid voor g5ee%e]1 
ma> toonde spo$ig e5 ze] /ellige        
voorliefde voor de exacte wet5s*app5 en 
vooral voor toegepa/e me*anica4 ,onze   
,huyg5s w]d zijn bes*]m] en /elde hem 9 
/aat zi* geheel aan zijne geliefkoosde  
/udin te wijd54 ,pap9 /ond d5 gele]d5   
natuur- en /]rekundige bij zijne        
ond]zoek+5 t] zijde en de$ zi* spo$ig   
k5n5 door de ongeme5e s*r&]heid1 wa>m$e 
hij1 9 e5ige ond]deel51 de lu*tpomp     
v]bet]de1 die ,maagd5burg's burgemee/]1 
,otto von ,gu]icke1 _h uitgevond54 ,hij 
s*reef ook e5 v]h&el+ ov] het l$ig1 die 
de a&a*t niet ontg+ van de door ,colb]t 
opg]i*te ,academie van ,wet5s*app54     
,het s*e5 dat e5 s*oone toekom/ zi* voor
 d5 v]nuftig5 jong5 man op5de4 ,door de 
gele]d5 w]d hij hoog ges*at1 door i$]   
w]d hij met welwill5dheid ontvang54 ,do*
 9 we]wil van dit alles v]liet hij      

,p>ijs en trok op e5 go$5 dag na>       
,lond51 zond] dat iem& begreep wa>toe   
dat plotsel+e v]trek di5de4  ,d5is ,pap9
 kwam te ,lond5 9 de e]/e dag5 van het  
ja> #afgf4 ,hij liet zi* a&i55 bij      
,rob]t ,boyle1 d5 /i*t] van de          
,kon9klijke ,maats*appij van ,lond54    
,deze groote gele]de w]kte1 v]re van het
 /adsgewoel1 op n zijn] l&go$]51 wa> hij
 al de v]ma>de mann5 noodigde1 die zi*  
met hem aan de wet5s*ap wijdd54 ,hij    
liet d5 jong5 frans*5 natuurkundige 9   
zijn laboratorium toe en g$ur5de drie   
j>5 hebb5 deze beide mann5 sam5 gew]kt  
en e5 aantal ond]zoek+5 g$aan met       
betrekk+ tot d5 /oom4 ,langs dez5 weg   
w]d ,pap9 op het d5kbeeld gebra*t van de
 zoog5aamde ,pap9iaans*e pot 7 #afha74  
,aan dit w]ktuig w]d voor het e]/ de    
veiligheidsklep aangebra*t1 die s$]t e5 
d] voornaam/e be/&deel5 van de /oomma*9e
 geblev5 is4  ,d5is ,pap9 moet e5       
wispelturig k>akt] gehad hebb5 en e5    
onw$]/aanb>e neig+ tot e5 zw]v5d lev52  
want nauwelijks 0 hij bek5d en b]oemd   

geword5 9 ,engel& ( hij aanva>dde e5    
betrekk+ aan de nieuwe ,academie te     
,v5eti4 ,zijne uit]lijke welva>t hield  
hi] ge5 gelijk5 tr$ met zijn /ijg5d5    
roem4 ,integ5deel1 van armo$e moe/ hij  
na> ,engel& t]ugke]51 na e5 pa> j>5 9   
,v5eti te hebb5 doorgebra*t4  ,g$ur5de  
zijn twe$e v]blijf 9 ,engel& da*t hij e5
 w]ktuig uit1 dat hem lat] v]d] z\ br5g5
 en hem leid5 z\ tot het bezig5 van /oom
 als beweegkra*t4 ,9 het e]/ zo*t hij   
als zoodanig sam5gep]/e lu*t te gebruik5
 en 9 #afhg bood hij de ,kon9klijke     
,maats*appij van ,lond5 het model aan   
van e5 w]ktuig1 wa>op de kra*t van e5   
wat]/room als beweegkra*t kon word5     
toegepa/4 ,het w]ktuig be/ond uit twee  
groote pompcyl9d]s1 wi] zuig]s door d5  
val van het wat] 9 beweg+ gebra*t w]d5  
en e5 lu*tl$ig vormd5 9 de buis4 ,aan de
 /ang1 die aan d5 zuig] v]bond5 01 w]d  
e5 koord beve/igd en dit koord bra*t e5 
vrij aanzi5lijke kra*t ov]1 wanne] de   
zuig] door d5 lu*tdruk met geweld na>   
b9n5 w]d g$rev54 ,dit w]ktuig 0 9 d5    

grond ge5 &] dan dat1 wa>mee ind]tijd te
 ,sa9t ,g]ma9 de lu*tdrukspoorwag5 9    
beweg+ gebra*t w]d4 ,pap9's nieuwe ma*9e
 w]kte gebrekkelijk en volde$ ge5sz9s   
aan de v]wa*t+4 ,teleurge/eld w5dde hij 
d5 blik na> ,frankrijk he54 ,ma> e5     
onov]komelijk bezwa> /ond hem 9 d5 weg4 
,hij 0 prote/ant4 ,m5 kon zijne gevoel5s
 v]b]g51 zijn gelo( afzw]51 ma> hi]toe 0
 hij niet te br5g51 hoe ze] hij er toe  
w]d aangezo*t4 ,zoo v]oordeelde hij zi* 
zelv5 tot lev5slange ball+s*ap4  ,door  
d5 ,keurvor/ van ,hess5 w]d hem nu e5   
pr(essoraat 9 de ma!sis te ,m>burg      
aangebod54 ,hij nam dit aanbod aan en   
trok na> ,duits*l&4 ,alda> zette hij    
zijne geliefkoosde proefnem+5 voort4    
,hij zo*t zijn l$ig nu te v]krijg5 door 
kruit te lat5 ontpl(f52 do* spo$ig zag  
hij 91 dat aan dit middel te vele bezw>5
 v]bond5 w>54 ,to5 0 het1 dat hij op het
 go$e en groote d5kbeeld kwam om het    
l$ig 9 zijn pijp te weeg te br5g5 door  
middel van /oom4  ,de w]ktuig51 die hij 
nu v]va>digde1 w>5 ev5wel ruw en gr( en 

gebrekkig4 't ,0 er v]re van af dat zij 
beantwoordd5 aan hetge5 ,pap9 _h        
g$roomd4 ,onaang5ame aanm]k+5 en tal van
 ongun/ige voorspell+5 maakt5 dat onze  
uitv9d] j>5 lang zijn w]k ligg5 liet4   
,hij _h het voorbeeld van ,sav]y1 de    
aanmo$ig+ van ,leibnitz noodig1 om het  
w$] op te vatt54 ,9 #agjg gaf hij te    
,frank=t e5 w]k uit ov] e5 ,nieuwe mani]
 om wat] hoog] op te br5g5 door middel  
van vuur en bes*reef da>9 e5 nieuwe     
/oomma*9e4 ,pap9 liet er e5 9 het groot 
mak51 nam de proef met e5 /oomboot en   
liet die met d5 be/5 uitslag op de      
,fulda v>54 ,_h hij met zijn zoek5 en   
pe9z5 en arbeid1 zijn mislukk+5 en      
teleur/ell+5 het e]/e tijdp]k van e5s   
uitv9d]s lev5 na> eis* volbra*t1 ?ans1  
nu deze /rijd ge/r$5 01 nu hij zijn doel
 b]eikt _h1 lag het twe$e vr hem3 de    
arbeid en moeite om zijn uitv9d+ +evo]d 
te krijg5 en ha> v]w]p+ door d5         
tijdg5oot4  ,9 e5 brief aan ,leibnitz   
geeft hij te k5n51 dat hij vele en      
ma*tige vij&5 heeft4 ,hij heeft veel    

g$uld geoef5d1 ma> 9 d5 laat/5 tijd     
zooveel te lijd5 gehad1 dat hij zi* niet
 lang] 9 ,duits*l& v]tr\wt4 ,hij z\ wel 
kunn5 proc$e]51 ma> hij heeft ,zijne    
,hoogheid re$s lang g5oeg met zijne     
onbeteek55de zak5 bezig geh\d51 en het  
komt hem bet] voor dat hij wijkt4 ,hij  
heeft dus v]l( gevraagd na> ,engel& t]ug
 te ke]54 ,ook is het go$ dat zijn      
/oomboot 9 e5 zeeplaats worde beproefd4 
,hij wil met zijn eig5 boot de reis     
mak51 wa>uit m5 dan zal kunn5 zi5 hoe   
doeltreff5d ha> inri*t+ is4 ,er is e*t] 
e5 bezwa>4 ,de s*uit51 die van ,cassel  
kom51 moet5 te ,mnd5 blijv5 en alda>    
loss51 t]wijl ,brem] s*uit5 de vra*t    
v]d] br5g54 ,nu 0 het zijn w5s*1 dat hij
 met zijn boot van d5 ,fulda 9 d5 ,wez] 
door mo*t v>54 ,hij vraagt da>toe 9 zijn
 brief de bemiddel+ van ,leibnitz1 en   
hij v]tr\wt dat de vrije va>t hem te    
e]d] zal word5 gegund1 da> met zijn to*t
 ge5e h&elsbelang5 zijn gemoeid4  ,ma>  
ne56 ,de ,keurvor/ van ,hannov] wilde ( 
kon het v]zoek niet inwillig54          

,ond]tuss*5 mo*t hij zi* v]heug5 9 de   
wond]5 van zijn boot4 ,de we]/& van d5  
/room1 zoo s*rijft hij1 beteek5t zoo    
we9ig 9 v]gelijk+ met de kra*t d] ma*9e1
 dat het nauwelijks v]s*ilde1 ( de boot 
/roomopwa>ts ( afwa>ts g+4 ,groot 0 dus 
de v]leid+1 om1 9 we]wil van de on?\d5  
v]gunn+1 te zi5 hoev] hij met zijn boot 
kom5 kon4 ,hij s*eept zi* dus met de    
zijn5 9 en /oomt voorwa>ts1 /room en w9d
 de baas4 ,zoo komt hij te ,lo*1 aan d5 
,wez]4  ,hi] krijgt hij met het gild van
 de s*ipp]s van d5 ,wez] te do54 ,m5    
gaat 9 all]ijl d5 baljuw van ,zeune     
roep51 die dan ook weldra komt aanloop5 
en nieuwsgi]ig de boot van ,pap9 9      
oog5s*\w neemt4 ,hij laat zi* het       
zond]l+e d+ uitlegg51 wa>mee m5 zond]   
zeil ( riem kan voortkom52 ma> niet m9d]
 bang dan nieuwsgi]ig van a>d1 druipt   
hij spo$ig af1 zond] de v]d$ig+ van     
,pap9 op zi* te durv5 nem54 ,d5 volg5d5 
dag ziet deze e5 vrij groot aantal      
s*uit5vo]d]s nad]51 die /raks zijn boot 
v]beurd v]kl>51 da> deze zond]          

geleibrief zi* 9 hun va>wat] _h begev54 
,ze w]d nu1 volg5s dit nieuw]wets*e     
/r&re*t1 op d5 kant gehaald en moe/ bij 
/ukk5 9 het op5ba> v]ko*t word54 ,d5is  
,pap9 komt hi] met al zijn ma*t teg5 op1
 ma> hij is n teg5 vel54 ,te v]geefs    
roept hij bij/& 92 de s*ipp]s1 die hun  
prooi niet will5 d]v51 beg9n5 al va/ aan
 het w]k d] v]niel+1 ond] de oog5 van d5
 arm5 grijsa>d4  ,wa>s*ijnlijk heeft dit
 re*t b>ba>s* b$rijf de /oomva>t e5 eeuw
 t]uggezet4  ,lat] v9d5 we ,pap9 te     
,lond52 ma> geknakt1 zwak en krank4     
,rob]t ,boyle is ov]l$5 en de nieuwe l$5
 d] ,kon9klijke ,maats*appij k5n5 hem   
t]nauw]nood4 ,frankrijk 0 nog altijd    
voor hem geslot54 ,nog lang5 tijd bleef 
de ongelukkige uitv9d] met e5 s*rale    
tegemoetkom+ van de ,kon9klijke         
,maats*appij voortlev51 zond] dat hij er
 aan d5k5 kon zijne ko/b>e proefnem+5 9 
,engel& te h]nieuw54 ,ik moet1 zoo zegt 
hij erg5s1 mijne w]ktuig5 nu ma> 9 d5   
hoek van mijn s*oor/e5 zett54  ,tot e5  
ja> na de vrijv]kl>+ d] ,v]e5igde ,/at5 

moet m5 opklimm51 om de oude plann5 tot 
/oomva>t we] h]nieuwd te zi54 ,am]ika1  
met zijne groote rivi]51 0 wel het      
gebi$1 wa>op de /oomboot zi* het e]/    
v]toon5 moe/4 ,dit ges*i$de dan ook4    
,james ,watt _h 9 ,engel& de /oomma*9e  
met dubbele w]k+ bek5d gemaakt1 en het  
oog5blik 0 gekom5 dat zij op de va>t w]d
 toegepa/4 ,9 #aghd bood e5 am]ikaans*  
w]ktuigkundige1 ,john ,fit*1 g5]aal     
,wa%+ton het model aan van e5 s*uit met 
gewone roeiriem52 ma> die door /oom     
bewog5 w]d54 ,het va>tuig w]d geb\wd en 
op de ,delaw>e z\ de proefto*t plaats   
hebb54 ,wa%+ton en ,b5jam9 ,frankl9     
kwam5 dit bijwon5 en begav5 zi* aan     
boord4 ,i$] /ond v]/eld van wat hij zag1
 to5 het s*ip da> he5g+1 damp5d uit d5  
s*oor/e5 en sla&e met zijne riem51 die  
zi* uit zi*zelv5 s*55 te beweg54 ,ma>   
nog groot] 0 de v]wond]+ d] m5igte1 to5 
zij de s*uit teg5 /room en vlo$ op zag  
roei5 en dat met e5 snelheid van vijf en
 e5 halv5 mijl p] uur4  ,de proefto*t   
gelukte volkom5 en er vormde zi* te     

,philadelphia e5 maats*appij tot v]d]e  
v]wez5lijk+ van de zaak4 ,frankl9 en e5 
gele]d /]rekundige1 ,ritt5h\se1 /eld5   
zi* aan het ho(d4 ,zoo kreeg ,fit* 9    
#aghh van het am]ikaans*e g\v]nem5t e5  
privilege1 volg5s hetwelk niem& dan hij 
alle5 g]e*tigd 01 9 vijf /at51 /oomboot5
 te lat5 v>54 ,e5 algeme5e ins*rijv+    
v]zek]de hem de noodige geld5 om e5     
/oomva>t op e5igsz9s groote s*aal 9 te  
ri*t54 ,fit* besloot nu e5 zoog5aamd    
galjoot te b\w5 en da>m$e e5 g]egelde   
va>t te ond]h\d5 tuss*5 ,philadelphia en
 ,tr5ton2 ma> bij de v]va>dig+ van de   
ma*9es1 die hij nu noodig _h1 ond]vond  
hij groote bezw>54 ,hij _h sle*ts gewone
 sm$5 en slot5mak]s tot zijn di5/ en    
zijne /oomma*9es w>5 dan ook van di5    
a>d1 dat hij er we9ig e] mee inlegde en 
de uitslag ditmaal erb>melijk 04 ,het   
galjoot liep veel trag] dan het kle9e   
s*eepje g$aan _h4 ,dit 0 g5oeg om de    
gelds*iet]s ong]u/ te mak51 die met     
s*rik hun geld zag5 v]dwijn5 en de      
uitv9d+ e] t]ug dan voorwa>ts gaan4     

,door bemiddel+ van e5ige kundige li$5  
mo*t het e*t] ,fit* gelukk51 zi* w$] aan
 het w]k te zett54 ,hij wi/ het nu zoov]
 te br5g51 dat het /ooms*ip a*t mijl5 9 
het uur aflegde1 en bij e5 ple*tig5     
proefto*t1 die met d5 gun/ig/5 uitslag  
bekroond w]d1 hees* de g\v]neur van     
,p5sylvani eig5h&ig op het nieuwe s*ip  
de vlag d] ,v]e5igde ,/at54  ,na deze   
ov]w9n+ behaald te hebb51 w]d de        
v]nuftige1 onv]moeide man no*           
toegejui*t1 no* ge/eund4 ,m5 gelo(de    
niet dat de nieuwe uitv9d+ e5 toekom/   
_h4 ,fit* s*e5 e5 man zond] praktis*5 z9
 en m5 la*te om zijn gee/drift1 wanne]  
hij zeide dat zijn boot e5s d5          
,atlantis*5 ,oceaan z\ ov]/ek54 ,bij e5 
lat]5 proefto*t1 9 #agij ond]nom51      
/oomde zijn boot1 teg5 d5 w9d op1 met e5
 snelheid van zes mijl5 9 het uur1 van  
,philadelphia na> ,burl+ton2 ma> ook dit
 gaf nog ge5 v]tr\w54 ,de mann5 van het 
geld liet5 hem dus 9 d5 /eek4 ,te       
v]geefs w>5 zijne voorspell+51 te       
v]geefs zijne b$53 hij w]d uitgela*54   

,9 #agib kwam ,fit* 9 ,frankrijk4 ,ma>  
de toe/& van dit rijk 0 g$ur5de het ja> 
#agib niet van di5 a>d1 dat m5 oog _h   
voor wet5s*appelijke uitv9d+54 ,e5      
oog5blik la*te het geluk hem toe4       
,brissot1 e5 d] afgeva>digd5 bij de     
,conv5tie1 k5de hij van vroeg]4 ,hij    
vond 9 hem e5 vri5d w$] en e5 bes*]m]1  
die e*t] op #ca ,octob] #agic het lev5  
liet ond] de guillot9e4 ,gans* v]lat51  
arm en b]ooid moe/ hij bij d5 consul d] 
,v]e5igde ,/at5 om vrij5 ov]to*t        
v]zoek54  ,john ,fit* _h geleefd voor e5
 d5kbeeld en zoodra hij da> af/& van do5
 moe/1 _h zijn lev5 ge5 wa>de voor hem4 
,somb]heid greep hem aan2 hij zo*t zijn 
jamm] en ell5de te v]get5 bij het g5ot  
en de b$welm+ van d5 drank2 en e5s op e5
 avond1 t]wijl hij lev5smoe en alle5    
langs de ,delaw>e liep en van e5 hooge  
klip n$]zag1 greep de wanhoop hem aan1  
als e5 duizel+1 en wi]p hem n$] 9 d5    
/room4  ,zijn opvolg] en l&g5oot1 0     
,rob]t ,fulton4 ,hij w]d 9 #agfe 9 het  
graafs*ap ,lanca/] gebor51 en w]d al    

vroeg 9 de s*ool van d5 teg5spo$        
gevormd1 da> zijne oud]s arme ,i]s*e    
uitgewek55 w>54 ,hij 0 drie j>5 to5 zijn
 vad] /i]f en trad 9 di5/ bij e5        
juweli]4 ,fulton _h e5 bizond] groot5   
aanleg voor de s*ild]kun/ en oef5de zi* 
hi]9 zoo tr\w1 dat hij1 zev5ti5 j>5 oud1
 er re$s e5 middel van be/aan door vond4
 ,zoo w]d dan de aan/a&e uitv9d] van de 
/oomboot e5 reiz5d kun/5a>1 van h]b]g   
tot h]b]g trekk5de1 ui?angbord51        
portrett51 l&s*app5 s*ild]5d4 ,da>na    
ve/igde hij zi* als m9iatuurs*ild] te   
,philadelphia1 maakte er naam en won er 
zooveel geld1 dat hij zijn mo$] e5 kle9e
 bo]d]ij kon koop5 om er d5 oud5 dag te 
slijt54  ,toevallige ontmoet+5 kunn5    
groote v]&]+ br5g5 9 iem&s lot4 ,zoo 0  
het ook hi]4 ,e5 rijke ,am]ikaan1 ,samul
 ,scorbitt1 vatte voor d5 jong5 s*ild]  
e5 bizond]e g5eg5heid op en v]s*afte hem
 de middel5 om na> ,lond5 te gaan en    
alda> e5 zijn] vri5d51 ,b5jam9 ,we/ te  
bezoek51 die hem ga>ne z\ voor!lp5 en   
v]d] br5g54  ,fulton v]trok en ,b5jam9  

,we/ ontv+ hem als e5 oud vri5d2 ma>    
t5gevolge van e5 onv]kla>b>5 ommeke] 9  
zijne neig+51 liet ,fulton op e5s de    
s*ild]kun/ v>5 en gaf zi* met h>t en    
ziel aan w]ktuigkunde ov]4 ,hij 0 twee  
j>5 lang bezig met het teek55 van       
w]ktuig5 voor e5 fabriek te ,birm+ham1  
kwam da>na w$] 9 ,lond5 en ontmoette er 
zijn l&g5oot ,rumsey1 die van niets &]s 
droomde dan van de v]va>dig+ van e5     
/ooms*ip4 ,to5 ,fulton 9 het spoor d]   
w]ktuigkunde getr$5 01 _h hij zijn weg  
door het lev5 gevond52 hij hield zi*    
bezig met all]lei w]k52 hij zo*t e5     
nieuw /elsel van kanalisatie1 hij maakte
 e5 soort van ploeg om kanal5 te grav51 
hij vond e5 mol5 uit om m>m] te zag5 en 
te polij/54 ,ma> hij kwam met dit alles 
9 ,engel& niet v]d]4  ,fulton da*t zek] 
9 ,frankrijk me] ond]/eun+ en aanmo$ig+ 
te zull5 v9d54 ,hij trok 9 #agif na>    
,p>ijs4 ,v&a> sloeg hij e5 blik op zijn 
vad]l&4 ,de h&el van de ,v]e5igde ,/at5 
_h vreeselijk te lijd5 van de oorlog51  
die ,europa tei/]d54 ,engel& oef5de e5  

soort van s*rikbew9d uit ov] de zee1    
wijl het met zijne m>9e de koopva>d]s   
aanhield en opbra*t1 die1 van ,am]ika en
 eld]s gekom51 ,frankrijk kwam5 voorzi54
 ,fulton z\ zijn vad]l& en de zee       
vrijmak54 ,hij vond twee ontzett5de     
w]ktuig5 uit1 het ond]zees* s*ip en de  
torp$o1 en besloot zijne uitv9d+5 9     
,frankrijk bek5d te mak5 om er ,engel&  
mee te treff54  ,9 ,decemb] #agig v+5 te
 ,p>ijs op de ,se9e de e]/e proefnem+5  
aan4 ,hij _h buss5 ( dooz5 met kruit1 en
 wi/ die ond] wat] door te beweg51 te   
be/ur5 en op e5 gegev5 oog5blik te lat5 
spr+54 ,hi]mee z\ m5 groote oorlogss*ep5
 kunn5 v]niel54 ,ma> deze proev5 w>5 ze]
 ko/ba>1 en aan het e9d van zijn geld1  
ri*tte ,fulton zi* tot het ,directoire1 
9 de hoop1 dat de frans*e ,rege]+ hem   
help5 z\4 ,zijne plann5 w]d5 na> het    
,m9i/]ie van ,oorlog v]zond5 en alda>   
door e5 commissie voor onuitvo]ba> en   
onpractis* v]kla>d4 ,fulton kon zi* zulk
 e5 v]bl9d+ niet begrijp54 ,hij         
v]va>digde nu e5 volkom5 en fraai model 

van zijn ond]zees*e boot1 9 de hoop1 dat
 dit ta/ba> ov]r$+smiddel iets me] z\   
uitw]k51 do* drie j>5 v]de$ hij aan     
all]lei v]geefs*e pog+51 om de a&a*t d] 
rege]+ op zijn w]k te ve/ig54 ,fulton   
w5dde zi* tot ,holl&1 ma> ook hi] vond  
hij ge5 troo/4 ,to* gaf hij d5 mo$ niet 
op4 ,om aan het noodige geld te kom51   
s*ild]de en v]toonde hij 9 ,p>ijs e5    
panorama4 ,het trok de a&a*t en vulde   
zijn kas4 ,met dat geld zette hij zijne 
proev5 voort1 en to5 hij met alles kla> 
01 w5dde hij zi* tot ,bonap>te1 die jui/
 tot e]/5 ,consul b5oemd 04 ,op advies  
van de ,volney1 ,monge en ,laplace1 /ond
 de ,rege]+ hem nu e5ig geld toe1 en met
 behulp hi]van b\wde hij e5 fl9ke boot1 
die 9 #ahjj te ,havre en te ,r\aan zijn 
ond]zees*e loopbaan begon4 ,g$ur5de d5  
zom] van #ahja vo] hij er mee na> ,bre/4
 ,hij dook met zijn boot1 zegt m51      
ta*tig met]s diep1 bleef op deze diepte 
tw9tig m9ut5 lang ligg5 en kwam op vrij 
groot5 af/& van het punt van uitgang we]
 bov54 ,d5 #ag;d5 ,augu/us #ahja bleef  

hij lang] dan #d ur5 ond] wat] en _h    
hij1 to5 hij bov5 kwam1 vijf mijl5      
afgelegd4  ,te ,bre/ nam hij ook nieuwe 
proev5 met zijne torp$o's4 ,9 e5 kop]5  
bus ( doos de$ hij hond]d pond kruit1   
dat hij op e5 gegev5 oog5blik kon lat5  
ontpl(f54 ,deze torp$o w]d met e5 koord 
van d]tig el beve/igd aan e5 boot en van
 da>uit 9 zee aange/ok54 ,het is geheel 
onze teg5woordige torp$o-boot4 ,ond]    
groote bijvalsbetuig+5 van het          
sam5ge/roomde volk de$ ,fulton e5 boot  
spr+51 die jui/ op de re$e lag1 ma> te  
v]geefs tra*tte hij e5ige engels*e s*ep5
 te nad]51 die op de ku/ krui/51 wat de 
groote ontevr$5heid van d5 ,e]/5 ,consul
 opwekte4  ,bonap>te w]d v]bl9d door de 
sleur2 hij he*tte ge5 wa>de aan         
,fulton's v9d+ en antwoordde zelfs niet 
me] op de v]zoeks*rift51 die tot hem    
w]d5 g]i*t4  ,al dit /rijd5 moe1 z\     
,fulton w$] na> ,am]ika gaan1 to5 de    
gewez5 kanseli] van d5 /aat ,new-,york1 
,liv+/one1 hem ov]haalde te blijv5 om   
met hem het vraag/uk van de /oomva>t te 

ond]zoek54 ,fulton /emde toe en legde   
zi* met zijn gewon5 ijv] op de zaak toe4
 ,hij zag spo$ig 91 dat zijne voorgang]s
 hunne w]ktuig5 te li*t hadd5 gemaakt en
 dat hi]9 de oorzaak geleg5 01 t5       
gevolge wa>van zij niet w>5 geslaagd4   
,hij bra*t dus v]bet]+ aan 9 de tot     
dusv] gebezigde ma*9es1 maakte e5 model 
met s*eprad]51 de$ er proev5 mee op e5  
kle9e rivi] bij ,plombires1 maakte met  
behulp van ,liv+/one e5 groot]e boot en 
deze /oomde d5 #i;d5 ,augu/us #ahjc de  
,se9e op en n$]1 9 teg5woordigheid van  
e5ige afgeva>digd5 van de ,academie van 
,wet5s*app54 ,het s*eepje liep met e5   
snelheid van #am #f 9 de seconde teg5   
/room op4  ,deze ind]daad belangrijke   
zaak g+ e*t] bijna onopgem]kt voorbij4  
,wat 0 ,fulton's speelbootje op de ,se9e
 bij de ov]w9n+5 van ,bonap>te8 ,ook de 
,e]/e ,consul zelf _h niet veel v]wa*t+ 
van deze nieuwe plann5 des ,am]ikaans en
 zag 9 hem niet &]s dan e5 kwakzalv] en 
gelukzoek]1 wi5 het om geld te do5 04   
,hij hield tr\w5s niet van nieuwigh$5   

van di5 a>d4 't ,baatte niet ( de       
ma>s*alk ,m>mont al t5 gun/e van ,fulton
 pleitte4 't ,is niet te zegg51 zoo     
s*reef deze1 wat er gebeurd z\ zijn1    
wanne] ,napoleon zi* _h lat5 inli*t5 en 
af/& _h will5 do5 van zijne             
vooroordeel54 ,frankrijk's go$e gee/    
klopte bij hem aan2 ma> de ,e]/e ,consul
 bleef do( en zijn go$ geluk g+ he54    
,fulton v]trok en g+ na> ,am]ika4 ,9    
#ahjg ond]nam zijn boot1 de ,cl]mont1   
alda> ha> e]/e reis4 ,dit va>tuig mat   
#aej ton1 _h e5 /oomma*9e van #ah       
pa>d5kra*t en w]d met rad]5 9 beweg+    
gebra*t4 ,de /oomboot onz] dag5 0       
gebor54  ,to5 ,fulton aan boord trad van
 zijn zond]l+ va>tuig1 w]d hij van alle 
kant5 door de domme spott]nij5 e5]      
kwalijk gez9de m5igte omr+d4 ,hij hoorde
 zelfs dreig5de kret5 oprijz54 ,ma> to5 
zijn va>tuig zi* /atig begon voort te   
beweg5 en da>he5 gle$1 als door geheime 
kra*t5 voortge/uwd1 brak5 aan alle zijd5
 luide kret5 van opgetog5heid los1 die  
d5 uitv9d] de misk5n+ en smaad d$5      

v]get5 die hij ond]vond5 _h4 ,enkel51   
die ,fulton ook nu nog met onbetamelijke
 spott]nij5 begroett51 e9digd5 met te   
zwijg5 en het wond] met op5 mond aan te 
gap54  ,e5ige dag5 de$ ,fulton 9 de     
nieuwsblad5 aankondig51 dat hij op de   
,hudson e5 g]egelde /oomva>t 9 w]k+ z\  
br5g5 tuss*5 ,new ,york en ,albany4 ,de 
,cl]mont legde dez5 af/& 7#bdj          
kilomet]s7 9 #cb ur5 af4  ,ge5 enkel    
reizig] _h hem durv5 v]gezell52 ma> voor
 de t]ugreis bood er zi* e5 aan1        
,&rieux1 e5 ,frans*man1 die 9 die dag5  
te ,new-,york v]blijf hield4 ,aan boord 
ga&e om d5 prijs van d5 ov]to*t te      
betal51 vond ,&rieux er sle*ts n man1   
die 9 e5 hut zat te s*rijv54 ,dit 0     
niem& &]s dan ,fulton zelf4  --,gij gaat
 imm]s met uw boot na> ,new-,york t]ug8 
--,t5 m9/e wij zull5 't beproev54       
--,kunt gij mij m$e nem58  --,wel zek]1 
als gij 't wag5 wilt6  ,da>op vroeg     
,&rieux wat de ov]to*t ko/te en betaalde
 zes doll>s4  ,onbewegelijk en zwijg5d1 
9 g$a*t5 v]lor51 bleef ,fulton het geld 

aan/>51 dat de vreemdel+ hem 9 de h&    
gelegd _h1 zoodat deze me5de dat hij zi*
 9 het e5 ( &] v]gi/ _h4  --'t ,is imm]s
 accoord1 niet wa>8  ,op deze woord5    
ontwaakte ,fulton uit zijne droom]ij1   
zag d5 he] ,&rieux aan1 en t]wijl de    
tran5 hem 9 de oog5 /ond51 zeide hij met
 bewog5 /em3  --,v]geef me1 ik da*t er  
aan hoe die zes doll>s het e]/e loon    
v]teg5woordig51 dat ik voor al mijn     
arbeid ontvang5 heb4 ,ik z\1 g+ hij     
voort1 de h& des vreemdel+s drukk5d1 dit
 oog5blik ple*tig will5 vi]5 en e5 fles*
 wijn met u dr9k51 ma> ik b5 te arm om  
het u aan te bi$54  ,zoo nam op di5     
g$5kwa>dig5 dag de e]/e /oombootreizig] 
zijn plaats en kwam go$ en wel met de   
e]/e passagi]sboot te ,new-,york aan4   
,nu 0 de /oomva>t gebor54 ,9 #ahad b\wde
 ,fulton voor het am]ikaans*e g\v]nem5t 
e5 /oomfregat van #ade voet l5gte2 ma>  
hij mo*t het niet 9 de va>t zi5 kom54   
,van ,tr5ton kom5de1 de ho(d/ad van ,new
 ,j]sey1 w]d hij op de ,hudson van de   
k\de bevang51 en d5 #bd/5 ,febru>i #ahae

 blies hij1 na zw>e koorts51 d5 laat/5  
adem uit4 ,hij 0 sle*ts #ej j>5 oud4 ,de
 l$5 van het congres van ,new-,york nam5
 g$ur5de d]tig dag5 d5 r\w aan4  ,het   
nimm] ru/5d v]nuft _h ge5 vr$e met de   
s*eprad]51 wa>mee de /oomboot1 als met  
h\t5 zwempot51 zi* voortbewoog4 ,dall]y 
vatte het d5kbeeld op om e5 s*roef te   
bezig5 en maakte e5 s*roefboot4 ,van    
alle zijd5 t]uggewez51 begaf hij zi* e5s
 aan boord en sloeg 9 e5 v]drietige bui 
alles kort en kle94 ,hij _h er g5oeg    
van1 en wi]p zijne pa>l5 niet voor de   
zwijn54 ,e5 &] man1 ,sauvage g5aamd1    
raapte 9 #ahdc het weggeworp5 d5kbeeld  
op en wijdde de tw9tig be/e j>5 van zijn
 lev5 er aan toe4 ,wat z\d5 de m5s*5 &]s
 do5 dan ongeloovig het ho(d s*udd5 ov] 
dezelfde s*roef1 die ?ans 9 alle ri*t+5 
zi* he5wr+t door alle zeen8 ,g]une]d1   
oud en zwak1 v]loor hij zijn v]/&4 ,_h  
de w]eld zijn /elsel will5 begrijp5 en  
toepass51 de arme ,sauvage w>e tevr$5   
gewee/ en gelukkig4 ,nu v]te]de hem zijn
 idee-fixe4 ,9 het ge/i*t van de /raat  

,picpus te ,p>ijs kon m5 hem zi51 met   
zijn viool en zijn vogels4 ,bij het     
kl9k5 d] ton5 kwam er lev5 9 zijn       
gelaat1 drev5 de wolk5 d] zwa>mo$igheid 
hem van het voorho(d1 geleek hij nog e5s
 de bezielde v9d]1 die het li$ des      
uitv9d]s op de sn>5 zet4 ,het is e5 li$ 
van vooruitgang en lev51 het li$ e5]    
nieuwe w]eld2 ma> als het uit is v9dt de
 droom] zi* 9 het gekk5huis1 wa>he5 de  
w]eld hem v]bant4  ,de s*eepss*roef     
s*ijnt vele uitv9d]s te hebb5 gehad1    
al?ans vel5 hebb5 ov] dit voorw]p en    
zijne toepass+ nag$a*t4 ,zoo /aan te    
,tri/ en te ,we55 de /&beeld5 van       
,joseph ,ressel1 die de s*roefboot re$s 
9 #agig z\ hebb5 uitgevond51 en ,am]ika 
k5t de e] d] uitv9d+ toe aan d5 s*\t bij
 na*t ,/ev5s4 ,do* de man1 die de e]/e  
s*roefboot heeft do5 loop5 en ha> +evo]d
 heeft1 is ,john ,ericsson4 ,dit        
zeldzaam g5ie w]d gebor5 9 het ja>      
#ahjc1 9 e5 mijnw]k]%ut te              
,langbanrhy?an 9 ,zw$54 ,als knaap re$s 
ond]s*eidde ,ericsson zi* door zijne    

bizond]e gav5 als w]ktuigkundige4 ,met  
de e5v\dig/e hulpmiddel5 maakte hij     
all]lei ma*9es4 ,op twaalfj>ig5 leeftijd
 w]d hij opg5om5 ond] de le]l+51 die    
voor w]ktuigkundig5 w]d5 opgeleid1 en   
to5 hij d5 leeftijd van ze/i5 j>5 _h    
b]eikt1 kreeg hij het behe] ov] e5      
sectie van zek] kanaal1 dat to5 gegrav5 
w]d4  ,zes hond]d man 7uit het leg]71   
die 9 deze sectie w]kzaam w>51 kwam5    
dagelijks bij dit k9d1 om te v]nem5 wat 
hun taak z\ zijn en hij1 ,ericsson1 _h  
ond] zijn ond]hoorig5 e5 p]soon1 die    
niets &]s te do5 _h1 dan hem met e5     
tab\ret te volg51 wa> de jeugdige knaap 
op g+ /aan om zi* tot de hoogte van zijn
 wat]pas9/rum5t5 te kunn5 opheff54  ,m5 
zal e5 d5kbeeld krijg5 van de wijze1 hoe
 hij zi* bezig hield1 wanne] m5 nagaat1 
dat hij op zijn vijfti5de ja> e5        
v]zamel+ teek5+5 _h1 die hij 9 zijn     
vrij5 tijd v]va>digde en die de         
voornaam/e punt5 voor/eld5 van het bijna
 vijfhond]d kilomet] lange kanaal1 en e5
 ov]zi*t gav5 van alle w]ktuig5 en      

g]e$s*app51 die bij het grav5 9 gebruik 
w>54 ,bij v]s*ill5de belangrijke w]k51  
h&el5de ov] dit kanaal1 dat e5 v]b9d+   
vormt van de ,oo/zee met de ,noordzee1  
dw>s door ,zw$5 he51 is gebruik gemaakt 
van de teek5+5 door ,ericsson v]va>digd 
op e5 leeftijd1 wanne] e5 &]e knaap met 
bal ( hoepel speelt4  ,deze vroege      
ontwikkel+ 0 vol/rekt niet het gevolg   
van e5 ( &]5 dwang2 het 0 de gans*      
natuurlijke ontwikkel+ van e5 gee/1 die 
als bij in/9ct de beg9sel5 d]           
w]ktuigkunde begrijpt en 9 zi* opneemt1 
zooals bij ,raphael met de kleur5 en bij
 ,bee?ov5 met de muziek het geval 04    
,als bewijs welk e5 buit5gewon5 aanleg  
,ericsson _h1 moge di551 dat to5 m5 hem 
e5ig5 tijd da>na aan e5 exam5 9         
meetkunde ond]wi]p1 hij blijk5 gaf de   
beg9sel5 dez] wet5s*ap zoo volkom5 go$  
te begrijp51 dat hij de bewijz5 d]      
v]s*ill5de /ell+5 wi/ te gev51 zond]    
da>van ooit iets 9 le]boek5 te hebb5    
gezi54  ,het is 9 deze in/9ctieve       
bekwaamheid van zijn gee/1 dat m5 niet  

alle5 het geheim v9dt van d5 buit5gewon5
 voorspo$1 di5 hij g$ur5de zijn         
ze/igj>ig5 +5ieursloopbaan bij al zijn  
w]k5 ond]vond1 ma> ook de v]kl>+ hoe het
 mogelijk 01 dat hij g$ur5de zijn lev5  
met zooveel moeilijkh$5 te kamp5 _h4    
,door zijn s*r&]heid kon hij zijn       
gevolgtrekk+5 langs veel kort] weg mak5 
dan &]5 en zijn g$uld w]d niet we9ig op 
de proef ge/eld1 wanne] hij g$wong5 w]d 
de volg5s hem ze] omsla*tige bewijsvo]+5
 zijn] ambtg5oot5 te volg54  ,met de    
groote gav51 die hem v]le5d w>51 klom   
hij spo$ig op4 ,van +5ieur w]d hij      
(fici] bij de g5ie1 van (fici] kapite94 
,al spo$ig eis*t5 zijne d5kbeeld5 en    
plann5 e5 ruim] veld1 dan ,zw$5 hem kon 
aanbi$51 en 9 #ahbf trok hij na>        
,engel&4 ,hij bra*t er niets &]s met zi*
 m$e dan zijn uitv9d]sbre9 en zijn      
gee/drift1 b5ev5s e5 va/5 wil en e5     
groote arbeidskra*t4 ,ond] het aantal   
zijn] w]ktuigkundige s*epp+5 kan m5     
noem53 e5 pompw]ktuig1 dat volg5s e5    
nieuw /elsel 0 v]va>digd2 /oomma*9es met

 opp]vlakte-cond5sator52 e5 toe/el      
di55de t] bevord]+ van d5 trek 9 de     
vuurha>d5 en aangebra*t aan het /ooms*ip
 ,victoria 9 #ahbh1 b5ev5s e5 w]ktuig   
be/a&e uit e5 holl5 trommel1 wa>aan1    
door middel van da>9 geleid5 /oom1 e5   
draai5de beweg+ w]d m$eg$eeld1 die      
g$ur5de e5ige ur51 nadat de /oomtoevo]  
_h opgeh\d51 aanhield en e5 snelheid _h 
zoo groot1 dat e5 punt aan de opp]vlakte
 van d5 trommel zi* p] seconde ov] e5   
af/& van neg5hond]d voet voortbewoog1 ( 
met &]e woord53 e5 snelheid gelijk aan  
die1 wa>m$e ,lond5 zi* om de z d] a>de  
beweegt4 ,v]d] e5 app>aat om z\t uit    
zeewat] te w9n52 e5 toe/el om boot5 ov] 
de kanal5 te beweg52 e5 v]s*eid5heid van
 motor51 die door /oom ( w>me lu*t 9    
beweg+ gebra*t word52 e5 hydro/atis*e   
weegtoe/el1 wa>aan de ,society ( ,arts  
e5 prijs toek5de2 e5 in/rum5t1 dat      
teg5woordig bijna algeme5 gebruikt      
wordt1 tot het v]ri*t5 van peil+5 met   
willekeurige lijnl5gte4 ,wijd]s kom5    
ond] zijne w]k5 nog ongeve] e5          

vijfti5tal gepat5te]de uitv9d+5 voor en 
e5 ve]ti5tal ma*9es1 all5 volg5s e5 ( &]
 nieuw sy/eem v]va>digd4 ,het 0 aan     
boord van de ,victory1 dat het /elsel   
van /oomcond5satie en het t]ugbr5g5 van 
het aldus v]kreg5 wat] 9 d5 /oomketel1  
het e]/ door hem op de s*eepva>t w]d    
toegepa/4 ,to5 ,/eph5son 9 #ahbi d5     
prijs won met zijn locomotief1 0        
,ericsson hem kort op de hiel51 da> di5s
 locomotief1 de ,novelty1 li*t] en van  
m9d] trekkra*t1 veel snell] dan die van 
,/eph5son liep4 ,de locomotief van      
,/eph5son woog ruim vi] ton1 en die van 
,ericsson sle*ts ongeve] twee en e5     
halve ton4 ,ericsson 0 ma> zev5 wek5 vr 
d5 dag van d5 w$/rijd gewa>s*uwd1 dat er
 e5 prijs door de directeur5 van d5     
,liv]pool-,man*e/]-spoorweg 0 uitgelo(d 
en to* 0 de ,novelty op d5 bepaald5 dag 
aanwezig4 ,9 dit korte tijdsv]loop w>5  
alle plann5 van deze pra*tige ma*9e     
gemaakt1 b]ek5d en het w]k gecon/rue]d1 
ja 0 e5 w>e t\r de =ce v]ri*t1 die      
wa>s*ijnlijk nog nooit ov]tr(f5 is      

geword5 en die des te m]kwa>dig] is1    
omdat de con/ructie van deze locomotief 
bet] bleek te zijn dan die van alle &]e 
ma*9es1 die aan d5 w$/rijd hadd5        
deelg5om54  ,do* ke]5 wij t]ug tot      
,ericsson's d5kbeeld1 om e5 va>tuig met 
e5 s*roef voorwa>ts te drijv54 ,dit     
d5kbeeld1 wa>op hij kwam door het       
nauwkeurig gadeslaan van de beweg+5 van 
vogels en van viss*51 heeft hij het e]/ 
9 toepass+ gebra*t op e5 modelboot1     
welke door hem geb\wd w]d1 en wa>aan hij
 twee s*roev5 aanbra*t1 die 9           
teg5ge/eld5 z9 ronddraaid5 en op e5     
geme5s*appelijke z beve/igd w>54 ,de    
boot _h e5e l5gte van twee voet1 en w]d 
beproefd 9 e5 rond bass9 van e5         
bad9ri*t+ te ,lond54 ,door middel van e5
 beweegb>e pijp1 bleef zij 9 v]b9d+ met 
e5 /oomketeltje1 welke op d5 r& van het 
bass9 geplaat/ 01 en wa>9 de noodige    
/oom ontwikkeld w]d4 ,zoodra aan d5 /oom
 toegang v]s*aft w]d tot het w]ktuig1   
dat de s*roev5 moe/ do5 ronddraai51 w]d 
het gew5s*te resultaat v]kreg51 de beide

 s*roev5 draaid5 om ha> geme5s*appelijke
 z en de boot bewoog zi* door het wat]  
met e5 snelheid van ongeve] zes mijl5 9 
het uur4 ,het vraag/uk 0 dus opgelo/ en 
de h]vorm+51 die nu 9 de m>9e en ook bij
 de &]e va>tuig5 plaats vond51          
re*tva>digd5 t5 volle de hoop door d5   
uitv9d] gevo$4 ,zoo _h hij door het     
toepass5 van dit beg9sel niet alle5 e5  
nieuw middel gevond5 t] voortbeweg+ van 
s*ep51 die de zeen doorkruis51 ma> hij  
_h ook e5 toe/el gevond51 dat voor de   
lu*ts*eepva>t1 de s*eepva>t d] toekom/1 
van gewi*t z\ zijn4  ,ericsson bevond1  
dat het heel wat gemakkelijk] 0 zi*     
zelv51 dan &]51 van het nut zijn]       
oorspronkelijke d5kbeeld5 te ov]tuig54  
,met e5 mo$1 die aan onv]s*rokk5heid    
gr5sde1 be/ookte hij d5 vij& 9 zijn     
ve/+1 en tra*tte de hoogma*tige lords d]
 brits*e admiraliteit tot het aannem5   
zijn] uitv9d+ te dw+54 ,hij con/rue]de  
e5 boot van a*t voet op ve]tig2 met e5  
diepgang van drie voet1 en voorzi5 van  
twee s*roev5 van n voet drie duim       

middellijn4 ,deze d$5 de boot e5 va>t   
van ti5 mijl5 9 het uur loop5 ( van zev5
 mijl5 9 het uur1 wanne] zij tev5s e5   
boot van hond]d ve]tig ton moe/ sleep54 
,nadat ,ericsson met deze boot e5       
m]kwa>dig feit _h v]ri*t1 namelijk het  
sleep5 van de am]ikaans*e pakketboot    
,toronte met e5 snelheid van vijf mijl5 
9 het uur1 v]zo*t hij de admiraliteit om
 teg5woordig te zijn bij e5 proefnem+1  
welke besliss5d z\ wez54 ,na met zijn   
kle9e boot tot ,som]set-,h\se gev>5 te  
zijn1 nam hij de roeiboot1 wa>op zi* de 
l$5 van de admiraliteit bevond5 op      
sleept\w en trok ha> met groote snelheid
 teg5 /room op1 tot niet g]+e v]baz+ van
 de roei]s1 die niet kond5 begrijp5 hoe 
dit mogelijk 01 aangezi5 er aan de      
sleepboot n]g5s voort/uw+smiddel5 te zi5
 w>54 ,ma> de lords van de brits*e      
admiraliteit hadd5 vroeg] te dikwijls   
moet5 oordeel5 ov] e5 aantal uitv9d+5   
vol bel(t51 dan dat zij zi* nu door het 
e5v\dig getuig5is hunn] oog5 z\d5 lat5  
ov]tuig54 ,met e5 beleefdheid1 die hun  

m5s*liev5dheid tot e] /rekt1 ontzeid5   
zij zi* het g5ot d5 opgewond5 uitv9d]   
onmiddellijk door m$$eel+ van hun       
hoogwijze besliss+ teleur te /ell54 ,het
 0 e]/ na e5ig5 tijd1 dat deze bij      
toeval1 door e5 gesprek1 dat e5 d] l$5  
van d5 raad na het et5 geh\d5 _h1 het   
vonnis dez] he]5 hoorde dat als volgt   
luidde3 ,zelfs aang5om5 dat dit         
voort/uw+sw]ktuig de kra*t z\ bezitt5 om
 e5 s*ip 9 beweg+ te br5g51 z\ het      
praktis* to* geheel onnut zijn1 omdat1  
da> de kra*t a*t] aan het s*ip wordt    
aangebra*t1 het /ur5 volkom5 onmogelijk 
z\ word54  ,dit s*r&] orakel is oorzaak 
geword51 dat ,engel& v]/ok5 bleef van de
 tal5t5 van ,ericsson1 welke van nu af  
,am]ika t5 go$e kwam54 ,de ,v]e5igde    
,/at5 hadd5 het voorre*t 9 di5 tijd d5  
he] ,francis ,b4 ,ogd5 als consul te    
,liv]pool te hebb52 deze 0 e5 ijv]ig    
voor/&] van de ontwikkel+ d] /oomva>t op
 de ,ohio en ,mississipi4 ,ogd5 zag het 
nut van de uitv9d+ 9 en /elde ,ericsson 
voor aan e5 &]5 ,am]ikaan1 d5 kapite9   

7da>na s*\t-bij-na*t7 ,rob]t ,f4        
,/ockton1 9 di5/ d] m>9e van de         
,v]e5igde ,/at54 ,wel 0 kapite9 ,/ockton
 m>9e-(fici]1 do* hij liet de           
zeeva>tkundige wet5s*app5 niet op zulk  
e5 onwrikb>5 grondslag ru/5 als de      
brits*e admiraliteit de$4 ,voor hem gold
 het3 ik zie1 dus ik gelo(1 en to5 hij  
t]ugkwam van e5 to*t1 ond]nom5 aan boord
 van ,ericsson's boot1 de ,francis ,b4  
,ogd5 g5oemd1 riep hij onmiddellijk uit3
 de op9ie van uw wet5s*appelijke mann5  
gaat mij niet aan2 wat ik v&aag gezi5   
heb1 is voldo5de om mij te ov]tuig54    
,zelfs voordat de boot met ,/ockton aan 
boord ha> to*t volbra*t _h1 kreeg       
,ericsson van hem de opdra*t twee ijz]5 
s*ep5 volg5s hetzelfde plan als de ,ogd5
 te b\w54 ,deze boot5 w]d5 geheel op    
ko/5 van ,/ockton geb\wd1 wi5s          
aanzi5lijk =tu9 hem d]gelijke uitgav5   
toe/ond4  ,wij zull5 uw naam op de      
,delaw>e lat5 we]kl9k51 zoodra wij de   
s*roefboot hebb51 zei de zeeman op      
h>telijk5 toon 9 zijn opgewond5 dronk1  

di5 hij t] e]e van ,ericsson in/elde aan
 het d9]1 dat op d5 to*t met de ,ogd5   
volgde4  ,/eun5de op de v]zek]+ van     
,/ockton1 dat er door de ,v]e5igde ,/at5
 proev5 op groote s*aal z\d5 g5om5      
word51 zeide ,ericsson zijn contract5 9 
,engel& 9 #ahci op en begaf hij zi* na> 
,am]ika4 ,/ockton intuss*5 van zijn     
kant1 va/ beslot5 woord te h\d51 hield  
niet op de autoriteit5 te ,wa%+ton er   
met nadruk op aan te dr+5 dat ond] zijn 
p]soonlijk toezi*t e5 /oomboot na> de   
plann5 van ,ericsson z\ word5 geb\wd4   
,er v]liep5 twee j>5 en e5 v]wissel+ van
 m9i/]ie greep plaats tuss*5 d5 tijd dat
 hij zijn e]/e aanvraag de$ en de       
voltooi+ van zijn arbeid4 ,het /ooms*ip 
w]d gemaakt en ontv+ d5 naam ,pr9ceton2 
het w]d 9 #ahdd voltooid en spo$ig w]d  
de a&a*t van alle mann5 van het vak op  
dez5 oorlogsbodem geve/igd4 ,het 0 e5   
oorlogss*ip met hulp/oomv]mog51 en      
voorzi5 van het voort/uw+smiddel van    
,ericsson1 hetwelk zi* a*t] aan het s*ip
 en geheel ond] de wat]l9ie bevond4     

,deze bodem _h ond] &]5 twee buit5gewoon
 groote gesme$ ijz]5 kanonn5 van ve]ti5 
duim1 die met ve]tig pond buskruit      
gelad5 w]d5 en e5 kogel van twee hond]d 
vijf en tw9tig pond gewi*t wegs*ot54 ,de
 s5ator ,mallory van ,florida _h gelijk1
 to5 hij 9 ,mei #aheh tot het ,congres  
zeide3 ,deze bodem is de basis van onze 
teg5woordige oorlogsvloot met           
/oomv]mog52 hij is de grondslag van de  
oorlogs/ooms*ep5 van de gans*e w]eld4   
,ericsson _h de ,v]e5igde ,/at5 van     
,noord-,am]ika aan het ho(d d]          
zeemog5dh$5 geplaat/1 voor zoov]re het  
de toepass+ van d5 /oom op de krijgskun/
 betreft4 ,welke is de beloon+ gewee/1  
die het dankba> l& hem voor di5 di5/    
heeft toege/aan8 ,de proev5 met de      
,pr9ceton hadd5 d5 +5ieur s*att5 gelds  
geko/ en hij _h twee j>5 van onafgebrok5
 arbeidzaamheid voor d5 di5/ van het    
rijk veil gehad4 ,voor zijn tijd1 zijn  
arbeid en zijn noodzakelijke uitgav5    
bood hij e5 w]kelijk lage rek5+ 9 van   
vijfti5duiz5d doll>s1 t]wijl hij aan d5 

go$5 wil en de edelmo$igheid van het    
g\v]nem5t ov]liet te besliss5 wat m5 hem
 z\ toek5n51 +eval hem iets toekwam voor
 zijn pat5tre*t54  ,m5 d5kt natuurlijk1 
dat die rek5+ onmiddellijk voldaan w]d4 
,9 het geheel niet4 ,het teg5woordig    
,congres 0 jui/ op die bijzond]e        
hui%\dkunde b$a*t1 die hi]9 be/aat dat  
m5 gebruik maakt van de opp]ma*t1 om    
re*tmatige vord]+5 met e5 hoogh>tige    
m9a*t+ te beh&el54 ,de betal+ van       
,ericsson's rek5+ w]d door het dep>tem5t
 van m>9e1 miss*i5 wel omdat zij zoo    
laag 01 geweig]d4 ,da>op ri*tte         
,ericsson zi* tot het ,congres2 e5      
twaalftal j>5 v]liep1 zond] dat hij er  
iets van v]nam4 ,e9delijk w]d e5 soort  
van re*tbank b5oemd1 die hem t5 slotte  
hoorde2 de drie re*t]s ,gil*ri/1        
,sc>bor\gh en ,black=d oordeeld5 e5p>ig 
te zijn5 gun/e4 ,van deze re*tbank w]d  
zijn rek5+ v]zond5 na> het ,congres1    
opdat m5 da> de noodige geld5 voor de   
betal+ z\ kunn5 toe/aan2 zij ligt da>   
intuss*5 nog4 ,de buit5gewoon groote    

di5/51 die ,ericsson nog aan de         
,v]e5igde ,/at5 bewez5 heeft1 t]wijl    
deze zaak hang5de 01 hebb5 hem de betal+
 zijn] rek5+ nog niet kunn5 v]s*aff54   
,ericsson is +5ieur en ge5 b$ela>2 dat  
is de oorzaak van het we9ige succes dat 
hij heeft4 ,wanne] er iets 0 aan te m]k5
 op de geldigheid van zijn vord]+1 dan  
z\ al?ans dat v]zuim e5ig5 s*ijn van    
re*t hebb52 do* dat is het geval niet4  
,het am]ikaans*e ,congres wil het       
noodige geld niet v]/rekk5 om de rek5+  
te betal51 en da> h\dt de zaak m$e op4  
,m5 bewe]t dat het 9 de natuur d]       
republiek5 ligt ondankba> te zijn2 ma>  
moet5 zij de e]lijkheid ook te kort do58
  ,om te e9dig5 ov] deze onaang5ame zaak
 en de wijze wa>op ,ericsson door het   
am]ikaans*e g\v]nem5t bejeg5d is        
geword51 zull5 wij er alle5 bijvoeg51   
dat hij op dezelfde edelmo$ige mani]    
beloond is voor de ons*atb>e di5/51 die 
hij dat zelfde g\v]nem5t v]le5d heeft   
door er op aan te dr+51 dat het d5      
,monitor z\ aannem54 ,m5 heeft          

vijftigduiz5d doll>s kunn5 v9d5 voor e5 
( &]e uitv9d+ van we9ig belang1 die m5  
op de monitors me5de te kunn5 gebruik52 
ma> nooit is er e5 doll> 9 h&5 gekom5   
van hem1 die het ontw]p van het s*ip    
gemaakt _h4 ,ge5 ,am]ikaan1 van welke   
zijde hij d5 /rijd bes*\wd heeft1 zal d5
 indruk v]get51 to5 d5 #h/5 ,ma>t #ahfb 
die kle9e monitor te ,hampton-,roads    
voor het e]/ v]s*e54 ,de ges*i$5is van  
die m]kwa>dige wor/el+1 wa>9 deze bodem 
zulk e5 belangrijk a&eel nam1 is re$s te
 dikwijls en op all]h&e wijz5 v]teld1   
dan dat wij ha> hi] nog e5s z\d5 h]hal54
 ,ma> 9 dat v]haal komt e5 punt voor1   
dat ma> al te dikwijls v]get5 is en lang
 niet zoo algeme5 bek5d is als het      
ov]ige4 ,want 9 de bewond]+1 die de     
gun/ige afloop d] zaak teweeggebra*t    
heeft1 heeft m5 te spo$ig v]get51       
hoeveel moeite ,ericsson heeft aangew5d 
om zijn volkom5 nieuwe d5kbeeld51 die op
 de s*eepscon/ructin betrekk+ hadd51    
+ang te do5 v9d54  ,g$ur5de a*t ja>     
wa*tte het plan van d5 monitor op de    

belang/ell+ die het v]di5de4 ,e5 bet]e  
tijd brak aan1 to5 de oorlog de         
noodzakelijkheid van e5 comit bij het   
dep>tem5t van m>9e de$ gevoel51 dat zi* 
bezig _h te h\d5 met het ond]zoek5 van  
de ontw]p5 t] con/ructie van gepants]de 
oorlogsbodems en het gev5 van adviez54  
,dit comit be/ond uit de s*\t5-bij-na*t 
,joseph ,smi?1 ,hiram ,pauld+ en ,*>les 
,h4 ,davis4 ,de laat/ ov]geblev5e van   
dit comit1 ,hiram ,pauld+1 is 9 d5 loop 
van het vorige ja> ge/orv54 ,de         
s*\t-bij-na*t ,smi? 0 presid5t van het  
comit4  ,wijs geword5 door de ond]v9d+1 
die hij bij vorige geleg5h$5 _h opg$aan 
aanga&e d5 tijd1 die er v]lor5 gaat en  
het g$uld1 dat uitgeoef5d moet word51   
wanne] m5 te ,wa%+ton iets tot /& w5s*te
 te br5g51 wilde kapite9 ,ericsson1 die 
niet tot 9 het one9dige lankmo$ig en    
g$uldig 01 niet zelf na> ,wa%+ton gaan  
om de a&a*t te ve/ig5 op hetge5 hij     
volbra*t _h4 ,hij 0 geassocie]d met drie
 mann51 die bij rijke ond]v9d+ en groote
 w]kzaamheid de go$e eig5s*ap pa>d5 van 

ze] rijk te zijn4 ,deze hadd5 zi* het   
lot van d5 monitor aangetrokk5 en       
beslot5 dat zij beproefd z\ word54 ,e5  
van deze 0 de he] ,c4 ,s4 ,bu%nell uit  
,connecticut4 ,hij begaf zi* na>        
,wa%+ton1 ma> hij kon er niet 9 slag5   
het comit te ov]tuig51 dat de ontw]p] en
 sam5/ell] van de ,pr9ceton wa>d 0      
aangehoord te word54 ,er bleef dus niets
 ov]1 dan ,ericsson ov] te hal5 zelf na>
 ,wa%+ton te gaan1 t5 e9de da> 9 p]soon 
zijn zaak te bepleit5 met zijn          
eig5a>dige welsprek5dheid1 die zoo      
ov]tuig5d en mesleep5d 0 dat zij mee/al 
de v]langde uitw]k+ de$4 ,intuss*5 0 het
 al ongeve] ev5 moeilijk om ,ericsson   
hi]toe ov] te hal5 als om het dep>tem5t 
van m>9e te ov]tuig54 ,m5 gebruikte to5 
e5 li/4 ,hem w]d v]haald1 dat ,bu%nell  
te ,wa%+ton go$ 0 ontvang5 geword5 en   
dat er niets &]s te do5 01 dan zelf de  
details van de opdra*t te gaan regel54  
,do* hoe groot 0 niet ,ericsson's v]baz+
 to5 hij1 voor het ,comit v]s*ijn5de1   
bespeurde1 dat hij niet alle5 ge5       

v]wa*te ga/ 01 ma> e5 bezoek]1 wi5s kom/
 eig5lijk niet ze] gew5s*t 04 ,het 0 ze]
 duidelijk1 dat de l$5 van het ,comit   
elka> afvroeg51 wie ( wat hem da>he5    
g$rev5 _h en zij nam5 de moeite niet dit
 voor hem te v]b]g54 ,tot zijn groote   
v]ontwa>dig+ en v]baz+ tev5s v]nam      
,ericsson1 dat het door hem +$i5de plan 
van e5 /ooms*ip re$s lang door het      
,comit v]worp5 04 ,zijn e]/e beweg+ 0   
zi* onmiddellijk te v]wijd]51 do* zijn  
wo$e behe]s*5de drong hij er zoo kalm   
mogelijk bij het ,comit op aan1 dat hem 
de r$55 die aanleid+ tot dit besluit    
hadd5 gegev51 z\d5 ontv\wd word54 ,de   
s*\t-bij-na*t ,smi? nam to5 het woord en
 bewe]de1 dat het s*ip niet /abiel g5oeg
 z\ zijn1 dat het z\ omslaan en met     
equipage en al z\ v]z9k54  ,nu--wanne]  
er iets is dat d5 monitor bijzond] van  
&]e s*ep5 ond]s*eidt1 dan is het jui/   
zijn va/e ligg+1 die natuurlijk e5      
gevolg da>van is1 dat e5 betrekkelijk   
g]+ g$eelte van het s*ip zi* bov5 wat]  
bev9dt4 ,en dit begon kapite9 ,ericsson 

met e5 reeks van ev5 ern/ige als        
duidelijke r$5e]+5 uit te legg54 ,hij   
bem]kte dat hij veld won1 dat zijn      
v]kl>+5 ha> doel niet mi/51 en1 w>m     
geword5 9 d5 /rijd1 e9digde hij met deze
 woord53 ,mijne he]51 na hetge5 ik u heb
 uitgelegd en m$eg$eeld1 bes*\w ik het  
als uw pli*t1 di5 gij aan het l&        
v]s*uldigd zijt1 om1 voordat ik deze    
zaal v]laat1 mij het bevel tot het b\w5 
van e5 d]gelijk va>tuig te gev54  ,het  
,comit begaf zi* nu na> e5 &]e kam]1 om 
van g$a*t5 hi]ov] te wissel5 en noodigde
 kapite9 ,ericsson uit om ov] e5 uur    
t]ug te kom54 ,to5 hij op het bepaalde  
uur v]s*e51 vond hij d5 s*\t-bij-na*t   
,pauld+ alle5 9 de v]gad]zaal van het   
,comit4 ,deze ontv+ hem op de mee/      
beleefde en vri5delijke wijze1 de$ hem 9
 zijn p>ticuli] bureau kom51 en vroeg   
hem nog e5s de uitlegg+ te h]hal51 die  
hij di5 morg5 van de /abiliteit van het 
/ooms*ip gegev5 _h4 ,9 di5 tuss*5tijd _h
 ,ericsson d5 tijd gehad 9 zijn htel e5 
aantal figur5 te teek551 die di55 moe/5 

om ond] e5 gemakkelijk te begrijp5 vorm 
de kwe/ie d] /abiliteit te v]kl>54 ,van 
deze b$i5de hij zi* om het betoog te    
h]hal51 dat hij re$s geh\d5 _h4 ,de     
s*\t-bij-na*t1 die lat] admiraal ,pauld+
 w]d1 0 t5 slotte geheel ov]tuigd4      
,mijnhe]1 zeide hij met e5 opre*!id1 die
 hem tot e] v]/rekt1 ik heb nu me] ov]  
/abiliteit gele]d door hetge5 gij mij   
hi] gezegd hebt1 dan door al wat ik er  
vroeg] van gezi5 en gehoord _h4  ,deze  
sam5kom/ e9digde met e5 nieuwe          
uitnoodig+ om ov] drie uur t]ug te kom54
 ,precies op het gemelde uur w]d        
,ericsson v]zo*t onmiddellijk 9 het     
kab9et van d5 secret>is ,well] te kom51 
wa> deze hem zond] v]d]e omweg5         
m$$eelde1 dat het comit nu gun/ig ov]   
zijne plann5 da*t en hem aanri$ zoo     
spo$ig mogelijk na> ,new-,york t]ug te  
ke]51 t5 e9de zi* aan d5 arbeid te kunn5
 begev54 ,het contract z\ lat] t]       
ond]teek5+ word5 gezond54 ,voordat dit  
docum5t door ,ericsson ontvang5 w]d1 0  
re$s al het ijz] voor d5 e]/5 monitor   

bew]kt2 en to5 het hem w]d aangebod51   
bespeurde hij1 dat het e5 bepal+        
bevatte1 wa>op hij niet b$a*t 0 gewee/3 
die namelijk1 dat1 wanne] het bleek dat 
het s*ip te ko/ba> 01 de somm51 die door
 het dep>tem5t van m>9e z\d5 word5      
voorges*ot51 t]ug betaald moe/5 word54  
,e5 d]gelijke wa>borg 0 miss*i5 noodig  
om d5 al te opgewond5 uitv9d]1 om zoo te
 zegg51 9 toom te h\d52 ma> het 0 e5    
h>de voorwa>de1 die ,ericsson na zijn   
ond]v9d+ vroeg] met de ,pr9ceton        
opg$aan1 zek] niet _h aang5om51 wanne]  
hij ha> vooruit _h gek5d4  ,en zoo      
ges*i$de het dat het va>tuig1 dat de e] 
van het g\v]nem5t r$de en miss*i5 d5    
afloop van d5 oorlog v]&]de1 niet aan   
het g\v]nem5t behoorde1 ma> aan e5      
p>ticuli]2 e5 p]soon1 die1 da>gelat5 de 
vad]l&sliefde1 ze] go$e r$55 _h om niet 
bizond] welwill5d voor dat g\v]nem5t    
ge/emd te zijn4 ,de laat/e t]mijn 0 nog 
niet betaald1 to5 de ,monitor zi* met de
 ,m]rimac mat2 en wanne] de ,monitor1   
die 9 d] haa/1 9 e5 tijdvak van ongeve] 

hond]d dag51 geb\wd 01 niet de zw>e     
proef door/aan _h1 wa>aan hij plotsel+  
ond]worp5 w]d1 dan z\ niet alle5 het    
laat/e g$eelte van de betal+ niet       
gevolgd zijn1 ma> dan _h ,ericsson al   
het re$s ontvang5 geld t]ug moet5       
betal54  ,de gee/1 wa>m$e ,ericsson     
bezield 0 9 deze om/&igh$51 heeft zi*   
geop5ba>d 9 het antwoord door hem gegev5
 op de resolutin van de kam] van        
kooph&el te ,new-,york4 ,deze resolutin 
vroeg5 voor hem e5 behoorlijke beloon+  
voor zijn di5/51 opdat de natie hem de  
v]s*uldigde dankba>heid z\ kunn5        
betuig54 ,kapite9 ,ericsson antwoordde3 
,al wat ik als beloon+ voor het b\w5 van
 d5 monitor v]lang is1 dat mij de ko/5  
van de con/ructie word5 t]ug betaald4   
,dat is voldo5de4 ,en de dankb>e natie  
heeft hem bij zijn woord geh\d5 en ha>  
geld gespa>d1 om het uit te kunn5 deel5 
aan li$51 die het ongetwijfeld bet] dan 
,ericsson v]di5d5 en aan gi]ige         
ond]nem]s1 die niet zoo gemakkelijk te  
voldo5 w>54  ,de bij het geve*t te      

,hampton-,roads v]kreg5 resultat5 z\d51 
zooals kapite9 ,ericsson bewe]t1 nog    
veel groot] zijn gewee/1 wanne] m5 bij  
het bewap55 van het s*ip na> zijn raad  
_h will5 lui/]54 ,hij _h er op          
aang$rong51 dat m5 hem v]oorlo(de /ukk5 
van twaalf duim 9 plaats van elf duim   
voor d5 monitor te v]va>dig54 ,m5 _h hem
 to5 met e5 m$elijd5d5 glimla*          
geantwoord1 dat /ukk5 groot] dan van elf
 duim niet noodig w>54 ,hij _h de /ukk5 
will5 lad5 met e5 dubbele hoeveelheid   
buskruit 7d]tig pond7 9 plaats van met  
de gewone hoeveelheid van vijfti5 pond1 
ma> hij kon da>toe de toe/emm+ van d5   
*ef d] artill]ie1 d5 kapite9 ,wise1 niet
 v]krijg54 ,zoo _h1 volg5s ,ericsson1 de
 ,m]rimac met de ,cumb]l& gezam5lijk 9  
d5 grond kunn5 geboord word5 door e5    
enkel5 go$ g]i*t5 kogel1 die uit e5     
kanon van groot] kalib] met e5 groot]e  
lad+ buskruit ges*ot5 0 geword54        
,intuss*5 moet m5 b$5k51 dat m5 to5 e]/ 
begon met g$eeltelijk de uitw]k+ van de 
zw>e /ukk5 te begrijp5 en dat zelfs nu  

nog deze kwe/ie onbesli/ is4 ,9 elk     
geval w]d de ,m]rimac g5oeg ontr$d]d om 
v]d] voor ge5 twe$5 ke] e5 geve*t met de
 ,monitor te wag54 ,zij bleef s$]t uit  
het va>wat] van di5 oorlogsbodem en     
e9digde ha> dag5 op e5 wijze1 die lang  
niet zoo edel 01 als zij _h kunn5 zijn1 
namelijk door zi* zelve te v]nietig54   
,de monitors w]d5 weldra door het       
geboortel& van ,ericsson1 ,zw$51        
aang5om5 zo[el als door ,noorweg5 en    
,rusl&4 ,engel& weig]de lang5 tijd met  
e5 h>dnekkige ongeloovigheid1           
wa>s*ijnlijk omdat het niet mogelijk z\ 
zijn iets go$s van e5 yankee ov] te     
nem54 ,do* to5 de van twee tor5s        
voorzi5e monitor ,miantonomah zi* 9 d5  
zom] van #ahff 9 de engels*e wat]5      
v]toonde--dus lang] dan vi] ja> na de   
v]s*ijn+ van d5 e]/5 monitor te         
,hampton-,roads--to5 gaf 9 ,engel&      
e9delijk de publieke me5+ toe4 ,to5     
maakte zi* e5 soort van panis*e s*rik   
van het l& mee/]4 ,e5 volkom5 wa>heid is
 het1 riep de ,times uit1 dat van alle  

naties d] w]eld de ,v]e5igde ,/at5 de   
e5ige is1 die e5 gepants]de vloot heeft1
 welke wa>dig is dez5 naam te drag54 ,de
 v]s*ijn+ van de ,miantonomah w]d       
bes*rev5 als e5 s*\wspel met e5 droevig 
voorteek54  ,om deze v]s*rikkelijke     
uitv9d+1 zeide m5 tot de ongelukkige    
,engels*51 groepe]de zi* e5 m5igte      
groote va>tuig51 die e5 belangrijk deel 
van de brits*e m>9e uitmaakt5 en ond]   
deze 0 er ge5 enkel1 't welk de vreemde 
indr+] niet 9 vijf m9ut5 na> d5 bodem d]
 zee _h kunn5 z5d51 indi5 hij niet met  
vre$zame b$oel+5 van g5e zijde d] zee 0 
ov]gekom54 ,niet n van die groote       
oorlogsbodems z\ het v]lies van n zijn] 
lotg5oot5 hebb5 kunn5 wrek5 ( zi* aan e5
 d]gelijk lot hebb5 kunn5 onttrekk54 ,9 
n woord1 de wolf 0 9 de s*aapskooi en de
 geheele kudde aan zijn g5ade ov]gegev54
  ,de man1 die dez5 wolf losliet1 wa*t  
zijn beloon+ nog4 ,hij is e5 kra*tig    
grijsa>d1 die /e$s op de middel5 pe9/1  
om zijn monitors1 torp$o's en &]e hels*e
 w]ktuig5 te v]bet]54 ,wij z\d5 hem met 

al zijn g5ie e5 duivelskun/5a> a*t51    
wanne] niet de oorlog t] zee ?ans veel  
m9d] m5s*5 ko/te1 dan 9 de dag5 onz]    
h\t5 vlot51 wi] vreeselijke oorlogsdans 
op de golv51 9 smook en vuur en vlam1 op
 onze oude s*ild]ij5 zoo treff5d en     
ijselijk wordt voorge/eld4  ,de         
spoorweg5 hebb5 zi* niet zond] moeite e5
 weg geba& door het vooroordeel4 ,9     
#aggj w]d de e]/e /oomwag5 als e5       
nuttelooze m]kwa>digheid aangem]kt4 ,hij
 0 wel niet volmaakt1 en ?ans prijkt hij
 als e5 curiositeit 9 het ,cons]vatoire 
des ,arts et ,mti]s te ,p>ijs2 ma> 9    
#aggj v]di5de hij wat bet]s4 ,en ook    
zijn uitv9d] ,cugnot v]di5de iets bet]s 
dan t5 slotte afhankelijk te zijn van de
 weldadigheid e5] ,brussels*e dame4     
,to5 ,preire d5 e]/5 spoorweg wilde     
legg5 tuss*5 ,p>ijs en ,sa9t ,g]ma91 en 
,p]donnet di5 na> ,r\aan1 hebb5 twee    
groote mann51 gelijkelijk door de sleur 
misleid1 zi* hevig teg5 deze plann5     
v]zet4 ,zij w>5 ,?i]s en ,arago4 ,?i]s  
antwoordde ,p]donnet1 dat m5 hem bov5   

van de tribune z\ w]p51 wanne] hij 't   
waagde de ,kam] concessie te vrag5 voor 
e5 spoorweg na> ,r\aan4 ,arago me5de dat
 het rijd5 door k\de en vo*tige tunnels 
s*ad5 z\ aan de gezondheid4 ,dit 0 9    
#ahcf4  ,?ans ligt het ijz]5 net        
gespreid ov] l&51 b]g5 en /room54 ,9    
alle ri*t+5 doorsnijd5 de ijz]5 lijn5 de
 w]eld1 om m5s*51 natin en g$a*t5 te    
v]vo]5 van het e5e e9d d] a>de na> het  
&]4  ,hoe z\ de telegraaf1 hoe z\d5 de  
e]/e telegrafi/5 en hoe z\ ,claude      
,*appe het algeme5e lot ontkom58 ,claude
 ,*appe w]d 9 e5 frans* sem9>ie opgevo$4
 ,zijne bro$]s1 aan wie hij ze] gehe*t  
01 w>5 op e5 ko/s*ool geplaat/1 dat e5  
halve mijl van het sem9>ie v]wijd]d 04  
,ma> ,claude wi/ raad4 ,hij maakte e5   
telegraaf1 be/a&e uit e5 h\t5 lat1 die  
op en ne] draaide en aan welks uite9de  
w$] twee beweegb>e latt5 w>5 beve/igd4  
,hi]m$e wi/ hij all]lei teek5s ov] te   
br5g5 wa>mee hij lett]s en woord5 kon   
a&uid54 ,zoo ont/ond de lu*ttelegraaf4  
,claude ,*appe kwam 9 #agib te ,p>ijs4  

,met ze] veel moeite kreeg hij v]l( e5  
telegraaf op te ri*t5 op de             
,b>rire-de-l',etoile4 ,twee van zijne   
bro$]s /ond5 hem bij en de proev51 die  
hij nam1 gelukt5 volkom54  ,*appe1 die  
m5ige teleur/ell+ ond]vond5 _h1 da*t nu 
dat hij zijn doel b]eikt _h en dat er e5
 g]egelde telegraafdi5/ z\ word5 +evo]d4
 ,do* dit 0 e5 ijdel droombeeld4 ,e5ige 
nijdiga>ds1 e5ige van die m5s*51 die zi*
 teg5 het nieuwe1 wat het ook zij1      
v]zett51 drong5 de ,b>rire b9n5 en nam5 
d5 gans*5 toe/el mee4  ,dit geheimz9nig 
v]dwijn5 van de gans*e telegraaf        
ontmo$igde ,*appe en zijne bro$]s 9 die 
mate1 dat de gans*e zaak z\ opgegev5    
zijn1 wanne] niet e5 bijzond]e          
om/&igheid h5 met nieuw5 mo$ _h v]vuld4 
,de oud/e d] gebro$]s ,*appe w]d door   
het ,dep>tem5t van de ,s>! tot lid van  
de ,wetgev5de ,v]gad]+ b5oemd1 en 9 de  
hoop dat deze de zaak door zijn invlo$  
en gezag z\ kunn5 /eun51 plaat/e ,*appe 
e5 nieuwe telegraaf 9 het fraaie p>k van
 ,m5ilmontant4  ,nog w>5 de gebro$]s    

bezig dit nieuwe w]ktuig tot groot]     
volkom5heid te br5g51 to5 zij door      
nieuwe ongelukk5 getr(f5 w]d54 ,e5s op  
e5 morg5 kwam n van hunne help]s h>d    
aanloop5 en riep hun toe dat zij z\d5   
vlu*t54 ,het volk _h zi* niet g]u/      
gevoeld bij het zond]l+ geb>5spel di]   
h\t5 arm54 ,wanne] deze zi* zoo ple*tig 
en spooka*tig omhoog hiev5 om /raks n$] 
te dal51 en geheimz9nig na> d5 grond te 
wijz51 vreesde het dat da> wat a*t] /ak1
 miss*i5 v]raad1 miss*i5 e5 hels* plan1 
miss*i5 e5 geheime ond]h&el+ met d5     
,kon+ en de gevang55 van d5 ,temple4    
,wie en wat 0 er veilig 9 die dag5 van  
koortsa*tige spann+ en hoe z\ e5        
telegraaf de algeme5e v]d5k+ zijn       
ontgaan8 ,ze w]d dan ook spo$ig door de 
m5igte v]br&4  ,ma> ,*appe ru/ niet4 ,t5
 d]de male vraagt hij v]l(1 voor eig5   
rek5+1 nieuwe toe/ell5 op te ri*t54 't  
,wordt hem v]gund en nu word5 drie      
telegraafpo/5 opg]i*t1 e5 te            
,m5ilmontant1 e5 te ,ec\5 en e5 d]de te 
,sa9t-,m>t9-du-,t]tre4 ,ze w>5 drie     

mijl5 van elk&] v]wijd]d4 ,to5 alles    
g]e$ 01 v]zo*t ,*appe dat er van wege de
 rege]+ e5 ond]zoek z\ word5 +e/eld     
omtr5t de deugdelijkheid en het nut     
zijn] uitv9d+4 ,e5 ja> g+ voorbij1 ge5  
antwoord4 ,het v]zoeks*rift 0 9 het     
groote doolh( d] /aatsbureaus v]dwaald  
en zoek g]aakt4  ,e5 afgeva>digde1      
,romme g5aamd1 e5 wet5s*appelijk man1   
vond het da>4 ,hij w]d getr(f5 door de  
held]heid1 die er 9 door/raalde en      
begreep het groote belang d] zaak1      
zoodat hij er met veel l( gewag van     
maakte4 ,tot rapporteur b5oemd1 trad hij
 d5 #d;d5 ,april #agic1 met ,*appe's    
memorie 9 de h&1 op de tribune en wi/   
het zoo v] te br5g51 dat de ,conv5tie e5
 som van #fjjj francs toe/ond t] opri*t+
 van de noodige toe/ell54  ,da>m$e w]d5 
d5 #ab;d5 ,juli proev5 g5om54 ,daunon en
 ,lakanal1 commiss>iss5 d] ,conv5tie1   
begav5 zi* met ,abram ,*appe na> ,sa9t  
,m>t91 e5 d] uit]/e =t51 t]wijl ,arboga/
 met &]e afgeva>digd5 ,claude te        
,m5ilmontant v]gezeld54  ,drie dag5 lang

 w]d5 er proev5 g5om54 ,op e5 af/& van  
zev5 mijl5 w]d5 al de dep*es met de     
mee/e jui/heid ov]gebra*t4 ,nu w]d er   
spo$ig van wege de rege]+ e5            
telegraafdi5/ geord5d tuss*5 ,p>ijs en  
,rijssel1 wa>ov] het opp]toezi*t w]d    
toev]tr\wd aan ,claude ,*appe met d5    
titel van3 telegraaf-+5ieur4 ,op het e9d
 van het ja> #agid 0 de lijn g]e$ en d5 
#cj/5 ,novemb] kon zij na> ,p>ijs de    
tijd+ ov]br5g5 van e5 behaald5 zege1 de 
v]ov]+ van ,cond op de ,oo/5rijk]s4     
,b9n5 we9ige m9ut5 0 de tijd+ ov]gekom54
 ,het telegram wordt 9 de v]gad]+ d]    
,conv5tie voorgelez5 ond] algeme5e      
toejui*+4 ,ev5 spo$ig1 als het b]i*t    
gekom5 01 kwam het antwoord t]ug3 ,het  
,noord]leg] heeft zi* v]di5/elijk       
gekwet54 ,s$]t heeft e5 sp9neweb van    
drad5 het oude en zw>e paalw]k met de   
beweegb>e arm5 v]vang54 ,to* zi5 wij de 
se9toe/ell5 nog di5/ do5 langs de       
spoorlijn5 en d5 weg veilig h\d54       
,,ho(d/uk ,x4  ,,de ,,g5eeskundig54     
,het lev5 van e5 g5ee%e] is vaak e5     

m>tela>s*ap1 9 zoov] het arm is aan     
datg5e1 wat de m5s*5 g5ot noem51 en rijk
 aan moeite1 zorg en geva>4 ,wie telt de
 (f]s die door g5eeskundig5 zijn        
gebra*t8 ,wie telt ze1 die zelv5 als    
(f]s zijn gevall5 ond] v]moei5is1 wak5  
en besmett+1 met hun lev5 m5s*5lev5s    
r$d5d8 ,e5 gans* leg] /aat op van held51
 die 9 e5v\d hun moeielijke taak hebb5  
volbra*t1 d5 dood ond] de oog5 hebb5    
gezi51 en die sam5 getuig5 t5 gun/e van 
het m5s*5h>t en van d5 onuitputtelijk5  
s*at van m5s*elijkheid1 die 9 onz5      
boezem is weggelegd4  ,ma> niet alle5 de
 uitoef5+ d] g5eeskun/1 ook de /udie    
zelve heeft h>e m>tela>s2 m>tela>s als  
,bi*at1 die d5 #h/5 ,juli #ahjb op de   
snijkam] van e5 ga/huis bezig met proev5
 te nem5 omtr5t de ontb9d+ van de huid  
en iets opm]k5de dat zijn a&a*t trekt1  
tr\w blijft voortw]k5 te midd5 van de   
v]pe/5de lu*t1 t]wijl zijne discipel5 n 
voor n ontvlu*t54 ,hij w]d e*t]1 to5 hij
 zijn w]k g$aan _h door e5 bezwijm+     
ov]vall51 en boette zijn ond]zoek en    

ko*t de wa>heid met zijn lev54          
,vesalius1 die de vad] mag g5oemd word5 
d] ontle$kunde1 be/ude]de het m5s*elijk 
li*aam op e5 wijze1 wa>van ?ans de mee/e
 /ud5t51 hoe geh>d ook1 z\d5 walg54 ,9  
zijn tijd v]bood het godsdi5/ig         
vooroordeel lijk5 te op554 ,ma>         
,vesalius1 e5 a*tti5j>ig jongel+1 van   
liefde voor de wet5s*ap br&5d1 de9sde   
voor niets t]ug1 om zi* het zoo bege]de 
cadav] te v]s*aff54 ,hij toog gans*     
alle51 9 het holle van d5 na*t1 na> het 
galg5veld he5 en vo*t met de hond5 om   
zijn half v]te]de prooi4  ,vesalius     
behoorde tot de groote g5ee%e]5 van zijn
 eeuw en 0 lang5 tijd de e]/e heelmee/] 
9 de leg]s van ,k>el d5 ,vijfde4 ,na    
di5s af/& volgde hij ,filips ,,ii na>   
,spanje1 en volg5s sommige s*rijv]s w]d 
hij door de ,inquisitie t] dood         
v]oordeeld4 ,de kon+ z\ hem gratie hebb5
 v]le5d en zijn /raf hebb5 v]&]d 9 e5   
boet$o5+1 en wel 9 e5 g$wong5 b$eva>t   
na> het ,heilige ,l&4 ,hoe het zij1 hij 
is te ,cyprus en ,j]uzalem gewee/ en1 op

 zijn t]ugto*t1 erg5s op e5 eil& ge/r&  
en van ziekte en ell5de omgekom54  ,m9d]
 ongun/ig voorzek] w>5 de om/&igh$51    
ond] welke onze l&g5oot ,jan ,swamm]dam 
zi* bevond4 ,to* behoort ook hij tot het
 groote leg] d]g551 die voor de wet5s*ap
 hebb5 geleefd en voor ha> alle51 en wi]
 toewijd+ door d5 tijdg5oot ma> al te   
we9ig erk5d is geword54 ,jan ,swamm]dam 
w]d d5 #ab;d5 ,febru>i #afcg te ,am/]dam
 gebor54 ,hij /ude]de te ,leid5 9 de    
m$icijn51 ma> wijdde zi* niet aan de    
praktijk4 ,hoewel hij e5 gea*t g5ee%e]  
_h kunn5 zijn en roem en voordeel       
v]kreg5 z\ hebb51 gaf hij zi* geheel aan
 de /udie d] anatomie ov]4 ,hij heeft op
 dit gebi$ zi* e5 wa> v]nuft betoond4   
,als knaap en jong5 zw]v5de door het    
vrije veld1 ( snuffel5de 9 het rijk     
voorzi5e natuurkundige kab9et zijns     
vad]s1 _h hij re$s vroeg met de wond]5  
d] natuur k5nis gemaakt4 ,hij s*ikte en 
w]kte da>9 na> h>telu/1 en lat]         
ond]s*eidde hij zi* door zijn onv]moeide
 pog+5 om a*t] de geheim5 van het       

di]lijk lev5 te kom54 ,zelf/&ige /udie  
en ern/ig ond]zoek g+5 da>bij bov5 de   
bespiegel+5 d] /ude]kam]4 ,nauwkeurig   
tot 9 het m9/e1 onv]moeid1 b$eeld met e5
 h&igheid en e5 gezi*tsv]mog51 die hem 9
 /aat /eld5 de fijn/e voorw]p5 en       
w]ktuig5 te hante]51 g$uldig1           
doorzett5d1 heeft hij op het gebi$ van  
de ontle$kunde w>e v]ov]+5 gemaakt1 en  
vooral de le] d] v]ri*t+5 van het lev5de
 li*aam is door hem op zoodanige wijze  
beh&eld1 dat m5 telk5s me5t e5 ond]zoek 
uit onze dag51 ge5 arbeid van #agfg voor
 zi* te hebb54 ,ov] de ademhal+ en de   
beweg+ d] spi]5 heeft hij mee/]/ukk5 van
 gele]dheid en wa>heid gelev]d4         
,v]s*eid5 vrag5 op het gebi$ d]         
physiologie heeft hij beantwoord op e5  
wijze1 die door de h$5daags*e wet5s*ap  
sle*ts beve/igd wordt4 ,zijn ho(d/udie  
be/ond 9 e5 ond]zoek na> het lev5 d]    
lag]e di]soort54 ,hij s*reef hi]ov] e5  
,algeme5e v]h&el+ van blo$elooze di]tjes
 7#affi71 bra*t e5 w>e h]vorm+ 9 de tot 
dusv] gevolgde me?ode1 en de zoog5aamde 

le] d] metamorphose w]d v]vang5 door die
 e5] voortga&e ontwikkel+ 9 de kle9e ma>
 rijke w]eld d] insect54 ,de groote     
,bo]have heeft de wond]5 van dit g5ie1  
e5 ve]tigtal j>5 nadat het van de a>de 0
 he5gegaan1 aan het li*t gebra*t4 ,hij  
heeft ,swamm]dam's w]k5 ond] d5 titel   
,bijbel d] natuur op5ba> gemaakt1 en    
s$]t is hij b]oemd geword54 ,e5         
,swamm]dam-m$aille1 door het ,g5oots*ap 
tot bevord]+ van ,natuur-1 ,g5ees- en   
,heelkunde uitgelo(d1 loont om de ti5   
j>5 d5 gelukkig5 en v]di5/elijk5        
gele]de1 die 9 dat tijdsv]loop het      
belangrijk/ ond]zoek heeft volbra*t op  
het gebi$ d] door ,swamm]dam beoef5de   
vakk54 ,9 de oude k]k d] ,waals*e       
geme5te ,am/]dam is 9 #ahhj e5 g$5kteek5
 te zijn] e]e on?uld4 ,het huis van     
,swamm]dam op de ,oude ,s*ans alda> is  
m$e met e5 g$5k/e5 geteek5d en zijn naam
 de w]eld door bek5d4 ,ma> p]soonlijk   
heeft hij m9d] e] g5ot5 dan ?ans zijn   
nag$a*t5is g5iet4 ,teg5gew]kt door zijne
 blo$v]want51 misk5d door deg551 die    

liev] gezi5 hadd5 dat hij geld v]di5de1 
getei/]d door de koorts1 g+ hij niettem9
 voort i$] vrij uur aan zijne ond]zoek+5
 te be/$54 ,ge5 le]/oel w]d hem         
aangebod54 ,soms le$ hij hong] en       
gebrek4 ,ge5 drom van v]e]d]s omgaf hem4
 ,ge5 lev5sgezell9 v]aang5aamde zijn    
loopbaan ( troo/te hem bij zijne sm>t54 
,alle5 en v]lat5 g+ hij zijn weg4 ,zijn 
ko/ba> en di]ba> kab9et van natuurlijke 
ges*i$5is moe/ hij1 door d5 nood        
g$rong51 v]koop51 ma> hij kon ge5 koop] 
v9d5 en to5 hij er e9delijk e5 vond1    
maakte deze 't hem onmogelijk d5 koop te
 sluit51 want de voorwa>de luidde1 dat  
hij niet alle5 van zijn kab9et1 ma> ook 
van zijn gelo( af/& z\ do5 en ,rooms*   
word54 ,e9delijk moe/ hij om huisve/+   
b$el5 bij e5 zijn] vri5d52 ma> deze     
sloeg hem onv]wa*t platweg af4 ,tot     
zwa>mo$igheid v]vall51 heeft hij gel$5  
aan de kwaal van ,pascal4 ,ook hij heeft
 het twe$e deel van zijn lev5           
doorgebra*t 9 de sfe] van e5            
w]eldv]a*t5d my/icisme4 ,de kiem da>van 

lag 9 hem4 ,hij _h e5 ontvankelijk en   
vroom gemo$4 ,hij roemde ga>ne bij zijn 
natuurond]zoek+5 d5 ,groot5 ,mak] all]  
d+54 ,ma> wat bij e5 gelukkig lev51 wat 
vooral bij m9d] ov]spann+ gezonde       
vroomheid w>e geblev5 en al me] en me]  
geword51 w]d nu e5 ziekelijk dwep51     
wa>bij hij al zijne vroeg]e ond]zoek+5  
uit d5 booze a*tte4 ,zijn gevoelig ge/el
 0 niet be/& teg5 d5 arbeid1 di5 hij van
 zi* zelv5 eis*te4 ,het le$ ond] komm]1 
armo$e1 godsdi5/ig5 waanz91 en zoo /i]f 
hij1 e5 m>tela> die miss*i5 me] le$ dan 
m5ig ,heilige1 en bij zijn lev5 v]lang5d
 uitzag na> het e9de4 ,het lijd51 zoo   
zeide hij1 gaat voor het v]blijd5 en de 
dood is de poort des lev5s4  ,h>vey1 de 
groote ,h>vey1 aan wi5 de wet5s*ap de   
k5nis dankt van d5 omloop van het blo$1 
/ond bloot aan d5 spot en d5 teg5/&     
zijn] tijdg5oot5--het deugdelijk/ bewijs
 dat hij e5 g5ie 04 ,to5 hij zijne      
/ell+5 omtr5t d5 omloop van het blo$    
op5ba> maakte1 mo*t hij zi* op tallooze 
proefnem+5 b]oep51 mo*t hij de natuur en

 de feit5 zelv5 als getuig5 aanhal5--te 
v]geefs3 m5 wilde er niet van hoor54    
,deze nieuwe !orie 0 imm]s 9 /rijd met  
de k5nis1 die m5 op alle s*ol5 _h       
opg$aan1 en de b]oemde ,guy-,pat91 dek5 
van de m$is*e faculteit van ,p>ijs1 tr( 
uit de hoogte1 die hij 9 de w]eld d]    
g5eeskunde b]eikt _h1 als e5 &]e        
,jupit]1 d5 arm5 ontdekk] met de        
bliksems*i*t5 van zijn spott]nij4       
,molire heeft d5 ,engels*5 gele]de      
gewrok54 ,dez5 ,guy-,pat9 en zijn s*ool 
heeft de on/]felijke blijspeldi*t] en   
wijsge] op het oog 9 zijn ,malade       
imag9aire4--,wat mij 9 hem bevalt1 zegt 
,diafoirus van zijn zoon ,?omas1 en wat 
hij tr\w van mij navolgt1 is dit1 dat   
hij zi* bl9del+s he*t aan het oordeel   
onz] oude mee/]s1 en dat hij nooit iets 
heeft will5 v]/aan ( ook ma> will5 hoor5
 van de r$5e]+51 de proefnem+5 en       
ontdekk+5 onz] eeuw1 t5 opzi*te van d5  
omloop van het blo$ en zak5 van d]gelijk
 allooi4 ,diafoirus roept zelfs uit3 ,ik
 heb teg5 de mann5 van d5 ,omloop e5    

/ell+ v]d$igd1 die ik met ,mijnhe]s     
go$v9d5 aan ,mejuffr\w waag aan te bi$5 
als e5 huldeblijk1 dat ik ha> s*uldig   
b54  ,vol gev>5 0 het lev5 en treurig 0 
het uite9de van ,sir ,john ,dombey4     
,deze v]ma>de g5ee%e] en kruidkundige   
w]d d5 #bj/5 ,febru>i #agdb te ,macon   
gebor54 ,zijne oud]s gav5 hem e5 ze]    
gebrekkige opvo$+1 ja1 d$5 hem all]lei  
onaang5ame bejeg5+ aan4 ,de jeugdige    
,dombey nam de vlu*t en begaf zi* na>   
,montpelli]1 wa> hij door e5 zijn]      
familiebetrekk+51 d5 b]oemd5 reizig]    
,comm]son1 w]d opg5om54 ,hij beoef5de de
 botanie en de g5eeskun/ en v]kreeg d5  
graad van doctor1 9 het ja> #agfh4      
,turgot b5oemde hem tot botanicus van d5
 ,j>d9 du ,roi en droeg hem de taak op1 
de ,spaans*e bezitt+5 van ,am]ika te    
doorreiz51 t5 e9de da> e5 ond]zoek 9 te 
/ell5 na> zoodanige nuttige plant51 als 
m5 9 ,frankrijk z\ kunn5 ov]br5g54      
,dombey s*eepte zi* te ,cadix 9 op d5   
#bj/5 ,octob] #aggg2 hij w]d v]gezeld   
van ,ruiz en ,pavon1 twee spaans*e      

kruidkundig54 ,te ,callao aangekom5     
begon ,dombey 9 ,p]u te h]borise]5 en   
bra*t e5 aantal bijzond]h$5 aan het li*t
 omtr5t de k9a4 ,hij v]zond de uitkom/5 
van zijn ond]zoek na> ,frankrijk1 ma>   
het s*ip w]d door de ,engels*5 g5om5    
7#aghj7 en zijne botanis*e s*att5 w]d5  
hi] en g9ds v]spreid4 ,ond]tuss*5 w]d de
 ongelukkige botanicus door het         
,spaans*e g\v]nem5t van al zijne teek5+5
 b]o(d1 ond] voorw5dsel dat zij door    
,spanja>d5 v]va>digd w>54  ,dombey      
doorreisde v]volg5s ,*ili1 v]toefde op  
,conception1 t]wijl da> jui/ e5         
besmettelijke ziekte wo$de1 en be/e$de  
zo[el zijn tijd als zijn kunde aan het  
beh&el5 en v]pleg5 van de ongelukkige   
sla*t(f]s4 ,to5 hij te ,cadix t]ugkwam  
zag hij1 tot zijn beloon+1 al zijn k(f]s
 v]beurd v]kla>d t5 pr(ijte van d5 kon+ 
van ,spanje4 ,wel viel hem te ,p>ijs e5 
bet] lot te beurt en w]d hij door       
,buffon vri5delijk ontvang52 ma> hij    
wees alle e]epo/5 af en trok zi* erg5s 9
 ,dauph9 t]ug4 ,to5 hij e*t] 9 #agic met

 e5 z5d+ na> de ,v]e5igde ,/at5 bela/   
w]d1 maakte hij ge5 bezwa>4 ,hij g+ er  
he5 en z\ er zek] op het gebi$ d]       
botanie nieuwe lauw]5 hebb5 geplukt1 zoo
 hij niet door ze]oov]s besprong51 te   
,mont ,s]rat gevang5 w>e gezet en da>   
van komm] en ell5de omgekom54  ,op e5   
&]e wijze w]d ,horatius ,wells het (f]  
zijn] wet5s*appelijke ond]zoek+54 ,wells
 0 9 #ahdd t&mee/] te ,h>t=t 9          
,connecticut4 ,hij _h van de wond]b>e   
proev5 gehoord1 die ,davy _h g5om5 met  
het protoxyd van /ik/(1 de zoog5aamde   
dronk5mak5de /ik/(1 welke1 +eademd1 e5  
pijn/ill5d middel bleek te zijn4 ,hij   
ademde zelf het nieuwe middel 9 en liet 
zi*1 zond] e5ige pijn te gevoel51 e5 t& 
uittrekk54 ,v]volg5s pa/e hij dit middel
 op e5ige van zijne patint5 toe1 die    
niet we9ig v]wond]d en niet we9ig +5om5 
w>5 met zijn eig5a>dige toov]kra*t4     
,wells maakte ook van het zwavel-ae!r   
gebruik1 ma> hij hield zi* bij voorkeur 
aan het e]/g5oemde middel4  ,wells begaf
 zi* na> ,bo/on1 om de m$is*e faculteit 

met deze nieuwe feit5 bek5d te mak54    
,da> ontmoette hij e5 van zijne vroeg]e 
collega's1 ,morton en d5 g5ee%e]        
,jackson1 aan wie hij e5 voll$ig v]slag 
de$ van zijne proefnem+5 en de uitkom/51
 die hij v]kreg5 _h4 ,hij w]d           
uitg5oodigd1 9 het op5ba> de proef te   
lev]5 van zijn kun/1 ma> wa>s*ijnlijk _h
 hij zijn middel niet go$ b]eid1 al?ans 
de patint1 wi5 voor all] oog e5 t& moe/ 
getrokk5 word51 bleek niet gevoelloos te
 wez5 en gaf dit1 op niet onduidelijke  
wijze1 door e5 pijnlijk5 kreet te k5n54 
,to5 gaf hij zijn t&mee/]s*ap op4 ,no*  
te ,lond51 no* te ,p>ijs wa> hij zijne  
re*t5 wilde do5 geld51 vond hij erk5n+1 
zoodat hij t5 prooi aan ell5de en aan   
ontmo$ig+1 na> de ,v]e5igde ,/at5       
t]ugke]de4 ,op e5 dag vond m5 hem met   
geop5de ad]5 9 zijn bad met e5 fles*    
ae!r 9 de h&4 ,dit middel1 dat zoo      
m5ige5 tot e5 hulp en e5 v]li*t+ is     
gewee/ en hem roem en geluk _h moet5    
br5g51 baatte hem alle5 om1 gevoelloos  
en za*t1 van het lev5 te s*eid54        

,treurige v]w>r+ des gee/es6 ,treurig   
gevolg ook van onv]di5de misk5n+4       
,morton en ,jackson1 door ,wells +eli*t1
 d$5 ond]tuss*5 de w]eld v]/eld /aan van
 de wond]51 die zij met d5 ae!r         
volbra*t54 ,zij w>5 het1 die van het    
,in/itut de ,france d5 prijs ,montyon   
ontv+51 door ,wells v]di5d4             
,,ho(d/uk ,,xi4  ,,de ,,gewone          
,,soldaat4   ,wij hebb5 9 de voorga&e   
bladzijd5 de ho(d(fici]5 bewond]d van   
het groote leg] van d5 arbeid en d5     
vooruitgang1 /rijd5d teg5 sleur en      
beh\d4 ,telk5s drong het leg] v]d] door1
 het rijk d] dui/]nis v]ov]5d1 zijne    
rege]d]s trotse]5d1 ov]w9n5d4 ,telk5s   
zag5 wij hoe de vij& di5 voortgang /uit5
 wilde1 zi* 9 all]lei ve/+5 v]s*an/e1   
uitvall5 de$1 zi* t]ugtrok en nieuwe    
ve/+5 opzo*t1 die hij met h& en t&      
v]d$igde1 en hoe ond]tuss*5 de kle9e ma>
 edele keurb5de1 gewond en v]moeid1 met 
held5mo$ voorts*re$ en telk5s nieuwe /$5
 en prov9cin aan het rijk des li*ts     
toevoegde4  ,zek]1 de ho(d5 van di5     

/rijd hebb5 veel te v]dur5 gehad4 ,zij  
/ond5 op de geva>lijk/e punt5 en op h5  
w>5 de kogels g]i*t4 ,zij g+5 de gel$]5 
voor1 en het punt1 wa> hun pluim        
wapp]de1 0 des vij&s mikpunt4 ,zij zijn 
gewond wegg$rag51 zij zijn gesneuveld1  
zij zijn bij d5 weg ne]gezeg52 ma> zij  
zijn niet de e5ige (f]s gewee/1 die de  
arbeid1 die de vooruitgang geko/ heeft4 
,we will5 t5 slotte nog e5 woord sprek5 
ov] de arme soldat51 de e5v\dige        
fuseli]s1 op wie niem& gelet heeft1 die 
niet bij p]son51 ma> bij ti5- (         
hond]dtall5 geteld word51 die opkom5 bij
 massa en 9 massa word5 weggemaaid1     
zond] dat hunne nam5 b]oemd ( ook ma>   
bek5d word54  ,to* is m5 aan dit leg]   
ev5 go$ de ov]w9n+ v]pli*t1 als aan d5  
ov]/e4 't ,is wa>--zond] ov]/e z\ het e5
 hoop zijn1 e5 r$delooze troep4 ,het    
g5ie wij/ d5 weg1 ord5t1 s*ept uit d5   
*aos des volks regim5t5 en compagnien1  
/elt ond](fici]5 aan1 leidt d5 aanval1  
kie/ de wap552 ma> wat z\ het g5ie zijn 
zond] de gehoorzaamheid1 d5 go$5 wil1 d5

 go$5 gee/1 de kra*t1 d5 gezam5lijk5    
arbeid van het volk8 ,soms is het       
opro]ig en dreigt het de ,jacqu>ds te   
wat] te w]p51 ma>1 leidzaam en kle9     
teg5ov] hem die weet te gebi$51 laat    
het1 hoe ma*tig ook door zijn aantal1   
van zijn voornem5 af1 wanne] e5 pa>     
kloeke mann51 zijne me]d]5 9 adel en    
mo$1 zi* tuss*5beid5 w]p5 en w]k5 op    
zijn edelmo$igheid en zijne bet]e       
gez9dh$54  ,e]e dat groote leg]1 e]e d5 
groot5 hoop1 zond] epaulett5 en kwa/5 en
 /rep51 m>*e]5d met doorgeloop5 voet51  
zwet5d ond] zw>e ransels1 wad5d door    
plass51 /a&e op somb]e1 /ille1          
geva>lijke1 v]vel5de po/51 op d5 roep   
zijn] ho(d5 va>dig1 oprukk5d met e5 li$ 
op de lipp51 al is het ge5 krijgskl>o51 
ma> e5 prozais*e fabrieksbel die h5     
roept6  ,want met de soldat5 van de     
wet5s*ap hebb5 wij te do51 met het volk 
dat het grove w]k doet1 dat 9 tropis*e  
gewe/5 bij de heete ov5s en ma*9es onz] 
mailboot5 /aat1 dat zijne ur5 9 de      
v]z5g5de droogkam]s d] fabriek5         

doorbr5gt1 dat tuss*5 dreig5de rad]5 en 
ham]s doorw&elt en1 bij e5 p& van zijn  
kle$ gegrep51 weggesl+]d ( v]plett]d    
wordt4 ,het ku*t van het /(1 hetwelk het
 inademt1 en dat 9 de mess5fabriek5 de  
long5 vult met moord5d ijz]vijlsel2 het 
wordt v]giftigd door d5 dampkr+ wa>9 het
 leeft2 m>tela> voor dezelfde zaak1     
wa>voor de ho(d5 /i]v54 ,wa> ketels     
spr+51 wa> tunnels /ort51 wa> /eig]s    
vall51 wa> dynamiet ontpl(t1 zij zijn er
 bij4 ,to* gaan zij voort4 ,do5 zij ook 
ge5 ontdekk+51 zij br5g5 er to* het     
hunne toe bij4 ,zij br5g5 ha> 9 w]k+1 en
 wa> het noodig is1 wet5 ook zij te     
lijd5 en te /]v54  ,de ges*i$5is d]     
mijnw]k]s z\ alle5 re$s e5 voldo5d      
aantal voorbeeld5 kunn5 oplev]5 van mo$ 
en toewijd+4 ,zij bevat zoo m5ig        
h>tv]s*eur5d drama4 ,wij hebb5 ze voor  
het grijp54  ,d5 #aa;d5 ,april #ahgg w]d
 de put ,tynewidd door e5 groote ramp   
bezo*t4 ,zij ligt 9 het graafs*ap       
,glamorgan1 dat van alle di/rict5 van   
,wales het rijk/ is 9 /e5kool en ijz]4  

,de w]kli$5 maakt5 zi* jui/ g]e$ na>    
bov5 te /ijg51 to5 er e5 v]va>lijk      
g$ruis* 9 de mijn w]d gehoord4 ,door e5 
lek /ortte het wat] van de rivi] de     
,ronde de gang5 b9n5 en vulde ze met    
vreeselijke snelheid4 ,i,jlings liep het
 volk na> de m&51 wa>9 het z\ word5     
omhoog getrokk51 do* bij de mon/]+ mi/e 
m5 ve]ti5 man4 ,als e5 geweldige w9d    
/roomde de opge/uwde lu*t uit d5 mond   
van de put en van b9n5 w]d nog altijd   
het g$ruis* van het wat] v]nom54 ,er 0  
we9ig kans dat de ve]ti5 man beh\d5     
geblev5 z\d5 zijn4 ,ze moe/5 door het   
wat] 9 d5 afgrond gesleurd ( 9 de nauwe 
zi* vull5de gang5 v]dronk5 zijn4 ,do*   
e5ige vrijwillig]s wild5 dan t5 m9/e de 
lijk5 d] ongelukkige sla*t(f]s zi5 te   
r$d5--e5 vroom en edel gebruik1 wa>van  
de mijnw]k] zi* niet laat afbr5g51 al   
moet het hem zijn lev5 ko/54  ,t]wijl   
zij sam5 ov]legd5 welke maatregel5 zij  
treff5 z\d51 hoord5 zij1 ond] d5 bodem  
wa>op zij /ond51 e5 h]haald klopp54 ,da>
 moe/5 e5ige w]kli$5 gevang5 zitt5 ond] 

e5 kol5laag van e5 ti5tal met]s dikte4  
,de lu*t 0 door d5 a&rang van het wat]  
sam5gep]/ geword51 de saamgep]/e lu*t _h
 9 de doodloop5de gang ( de kam] het    
wat] teg5geh\d51 en zoo zat5 de         
ongelukkig5 da> als 9 e5 duik]klok      
opgeslot54  ,de kloeke r$d]s begonn5 met
 de noodse95 d] gevang55 te beantwoord5 
en insgelijks h>d te klopp54 ,v]volg5s  
tra*tt5 zij e5 op5+ te mak51 wa>door    
li*t en lev5 z\ b9n5/room54 ,na         
vi]5tw9tig ur5 gew]kt te hebb51 bleef er
 sle*ts e5 dunne laag ov]4 ,ond] deg551 
die met d5 mee/5 ijv] 9 d5 zw>t5        
s*eidsmuur hakt51 behoort ,william      
,morgan4 ,hoe v]d] hij komt1 hoe        
kra*tig] hij toeslaat4 ,e9delijk s*eurt 
het laat/e g$eelte ond] zijn h\weel 9   
/ukk51 en de ongelukkig5 zijn g]$2 ma>  
de sam5gep]/e lu*t breekt tegelijk1 met 
al het geweld e5] ontpl(f+1 uit ha> k]k]
 los1 en w]pt d5 ijv]ig5 r$d] dood voor 
d5 grond1 op het oog5blik wa>op hij zijn
 makk]s 9 vrijheid /elt4  ,nauwelijks is
 dit ges*i$1 ( nieuwe noodse95 word5    

gegev54 ,9 e5 &] g$eelte van de mijn    
zitt5 er nog me] gevang54 ,de dood van  
,morgan s*rikte niem& af4 ,dag5 v]/rijk5
 bij d5 aanh\d5d5 arbeid4 ,twee held51  
,isaac ,pride en ,happy ,dodd1 h\d5 vol4
 ,na neg5 dag5 arbeid5s hebb5 zij e5 gat
 geop5d1 wa>door zij1 te midd5 van e5   
fell5 lu*t/room en opspuit5d wat]1 vijf 
man lev5d na> bov5 br5g54 ,zij hadd5    
neg5 dag5 9 di5 ell5dig5 toe/&1 half 9  
het wat]1 doorgebra*t1 zond] vo$sel1    
zond] v]s*e lu*t4 ,zij hadd5 e5 k9d bij 
zi*1 dat zij1 9 we]wil van hun uitputt+1
 aanh\d5d 9 de h&5 omhoog gehev5 hadd51 
om het bov5 het wass5d wat] te h\d54    
,loop5 de mijn5 vol1 zij /ort5 ook 91 ( 
het mijngas ontpl(t en ri*t 9 de s*a*t5 
en gang5 geweldige v]niel+5 aan4  ,d5   
#ag;d5 ,april van het ja> #ahgi _h er e5
 ontpl(f+ van mijngas plaats 9 de put   
,no4 #b van ,agrappe1 bij het           
spoorweg/ation van ,fram]ies1 9 de      
nabijheid van ,mons 7,belgi74 ,alle     
voorzorg5 w>5 g5om5 en wel met de mee/e 
nauwkeurigheid1 en 's morg5s w>5 #bjj   

w]kli$5 9 de mijn n$]g$aald4 ,t5 half   
a*t ure maakte m5 de opm]k+ dat e5 vuile
 reuk uit de s*a*t oprees1 en m5 zond d5
 mijn-+5ieur e5 ijlbode om hem met dit  
ongewoon v]s*ijnsel bek5d te mak54      
,imm]s moe/ de s*a*t di55 om de v]s*e   
lu*t b9n5 te lat54 ,ma> voordat e5ige   
hulp kon gebod5 word51 0 de w]kplaats   
van d5 ma*9i/ met mijngas gevuld4       
,onmiddellijk volgde er e5 ontpl(f+1    
wa>bij ti5 p]son5 het lev5 v]lor54 ,te  
gelijk]tijd vlog5 de vlamm5 uit de      
mijns*a*t na> het h\t5 getimm]te op1 dat
 t]/ond 9 br& g]aakte1 en die ontzett5de
 gasvlam1 van #c4fj ,m4 9 omtrek1 bleef 
twee ur5 lang br&51 zond] dat het vuur  
zi* aan de diepte m$$eelde4 ,er w]d dan 
ook 9 al di5 tijd ge5 ontpl(f+ v]nom54  
,t5 half ti5 ure ev5wel 0 het vuur      
g$aald en hoorde m5 ond] d5 grond het   
g$reun e5] ontpl(f+4 ,van kw>ti] tot    
kw>ti] h]haalde zi* dit1 en t5 elf ure  
_h de neg5de1 de laat/e1 ma> tev5s de   
geweldig/e losb>/+ plaats4 ,wat 0 er    
ond]tuss*5 9 de diepte van de mijnw]k]s 

geword58 ,de mijn 0 ontoegankelijk1 de  
gloei5de1 vlamm5de1 rok5de balk5 viel5 9
 en op d5 lu*tkok] en op d5 +ang ne]4   
,t5 half vi] ure _h m5 d5 lu*tkok]1 e5  
put met ladd]s1 vrij gemaakt van het    
br&5d h\t4 ,m5 r$de #hg arbeid]s1 en    
v]nam met ont/elt5is1 dat de &]5 na> de 
b5$5/e gang5 w>5 n$]g$aald4 ,zij moe/5  
da> all5 zijn omgekom54 ,d5 #d;d5 ,mei  
_h er te ,fram]ies e5 eig5a>dige        
ple*tigheid plaats4 ,aan elf mijnw]k]s  
w]d de ,leopoldsorde uitg]eikt1 tot e5  
beloon+ voor hun edelmo$ig g$rag bij het
 r$d5 hunn] makk]s4  ,ov]al ontmoet m5  
zulke m>tela>s voor e] en pli*t4 ,zij   
mak5 ge5 naam1 ook niet bij e5 dankba>  
nagesla*t1 ma> behoor5 niettem9 tot     
deg551 die begrijp5 wat het lev5 is1 wat
 het vord]t4  ,zoo e5 enkele maal dit   
boek het gemo$ heeft bewog5 en g]o]d2   
zoo al deze edele dad5 en voorbeeld5 d5 
lez] e]bi$ hebb5 +eboezemd2 zoo zij de  
g$a*te hebb5 v]lev5digd1 dat zijn pli*t 
te v]vull5 en te arbeid5 het hoog/e is  
en blijft1 en alle (f]s wa>d is1 dan is 

dit w]k niet te v]geefs gewee/4 ,want   
dit boek moge me] zijn dan e5 v]zamel+  
curiositeit53 het is e5 pr$ik+4 ,zoovele
 nam5 hi] s*itt]51 zoovele getuig5 hebb5
 wij opg]oep5 voor de groo!id van e5    
lev5 van /rijd en zelfop(f]+ en         
toewijd+4 ,al deze mann5 hadd5 e5       
burg]lijk be/aan kunn5 v9d51 hadd5 geld 
kunn5 v]di551 s*ade en v]volg+ kunn5    
ontloop53 zij hebb5 het niet g$aan4 ,9  
hun b9n5/e br&de de liefde voor de      
wa>heid4 ,ook to5 zij w]d5 teg5geh\d51  
to5 de w]eld zeide3 gij zult de sleur   
volg51 ( &]s zull5 wij u wel dw+5 uwe   
pog+5 te /ak51 ook to5 zijn zij         
voortgegaan1 ja1 de teg5/& prikkelde h51
 en na>mate zij me] (f]s bra*t51 hebb5  
zij de zaak1 wa>aan zij zi* wijdd51 me] 
lief gekreg54 ,onpraktis* vaak en niet  
wijs na> de w]eld1 hebb5 zij &]5 het    
voordeel gegund ( moet5 af/aan van hun  
arbeid1 t]wijl zij tevr$5 w>5 met de    
blijds*ap hunn] v9d+4 ,welg$ane en      
gego$e m5s*5 van zak5 zi5 op h5 n$] en  
hal5 de s*\d]s op2 en 9 e5 tijd van geld

 mak5 en fraaie kle$]5 drag5 moet5 deze 
held51 die vrijwillig ontb]+ en armo$e  
gel$5 hebb51 wel dwaz5 gelijk54 ,ma> de 
g5ius d] m5s*heid kroont h54 ,zij hebb5 
geleefd voor e5 d5kbeeld1 voor e5 s*oon 
plan1 voor e5e wa>heid en zi* rijk      
gevoeld4 ,met hunne eig5e g$a*t5 hebb5  
zij v]ke]d1 v]hev5 bov5 de kle9heid d]  
w]eld1 zelfg5oegzaam en 9 vr$e met zi*  
zelv54 ,/il en n$]ig zijn zij hun weg   
gegaan1 tr\w en go$2 want opm]kelijk is 
het1 hoeveel adel des h>t5 zi* aan d5   
adel des gee/es pa>t4 ,&]5 e9delijk     
hebb5 zij d5 weg gewez51 de w]eld hebb5 
zij v]d] gebra*t1 en t]ugzi5de op de    
wolk van getuig51 zull5 wij niet me]    
zegg51 dat zijn voordeel te bejag5 en 't
 er van te nem5 het hoog/e en het be/e  
is4  ,aan niem& kan word5 aangetoond dat
 e5 lev5 voor e5 s*oon doel het w>e1    
e*te lev5 is1 al wordt het ook sle*t    
beloond4 ,ma> li*t zal de groo!id van   
ziel1 li*t zal de deugd op deze         
bladzijd5 voor zi*zelve sprek51 wa> zij 
zi* 9 ha> e5v\d en s*oonheid op5ba>t4   

,e5 praktis*e z9 is zek] ge5 g]+e gave4 
,ma> is niet de kun/1 de v9d+1 de       
ontdekk+1 het op55 van nieuwe weg51 het 
voorgaan langs het nieuwe spoor de      
hoog/e1 de be/e praktijk8 ,w>5 zij niet 
9 de hoog/e mate praktis*1 onze         
m>tela>s1 wa> zij 9 hun gee/drift en    
liefde zulk e5 kloek5 greep d$5 9 het   
lev51 dat de w]eld er d5 s*ok van       
gevoelde en door h5 v]&]d en v]bet]d    
w]d8  ,zoo laat ons dan e5 op5 oog h\d5 
om deze d+5 te bevord]51 e5 h>t om deze 
mann5 te v]e]51 om hun liefde1 op(f]+ en
 volh>d+ 9 het go$e te v]/aan en na te  
volg56         ,,aanteek5+5   #a ,zoo   
moet pas onlangs 9 ,au/rali de hoog/e   
b]g d] a>de ontdekt zijn4  #b ,dolet    
v]droeg zijn le$ en s*&e met mannelijke 
fi]heid1 wat e5 zijn] tijdg5oot5 9 e5   
,latijns* g$i*t de$ zegg53              
,dolet quisque dolet1 non dolet ipse    
,dolet4        ,dolet elke5 betreurt1   
ge5sz9s treurt om zi*zelf ,dolet4