public doma9 mat]ial f ! ,google ,books project47 ,,oudewat] ,,en ,,omtrek1 ,,geologis*1 ,,my?ologis* ,,en ,,ges*i$kundig ,,ges*et/ ,,door ,w4 ,c4 ,,van ,,zijll1 ,,jz4 ,,oudewat]1 ,w4 ,c4 ,,van ,,zijll1 ,jz4 #ahfa4 ,de m5s* is de we]kaats+ van het a>ds*e lev51 dat 9 hem is1 hij ziet de natuur aan en tra*t ha> te v]/aan4 ,dr4 ,gneis1 uitlegg+ van ,siegmund en ,rohdes geologis*e voor/ell+54 ,de my!n word5 bij i$] m5s*5ras1 9 zijne vroeg/e tijdp]k5 gevond51 en bevatt5 al wat de oud5 wi/5 en gelo(d54 ,zij bevatt5 dus niet alle5 ges*i$kundig5 b]igt51 ma> alles wat hun 9 e5 zoo vroeg tijdp]k gewigtig s*ijnt en wa>van het de k5nis wil bew>5 en voortplant54444 ,de grondslag dus van de ges*i$5is d] m5s*heid1 ligt 9 de my?ologie4 ,p4 ,h4 ,tydeman4 ,my?ologie4 ,de ges*i$5is1 is voor i$] e5 geme5s*appelijk go$ e5 gee/elijke erfs*at1 die i$] m5s*5 gesla*t bij zijne aftr$e van het groote tooneel des lev5s nalaat aan het nieuwe1 dat zijne plaats v]vangt4 ,m5 mag dat s*oon erfgo$ niet onaang]o]d lat51 ma> het uitzett5 op w9/1 zijne wa>de tra*t5 te v]hoog5 en het uitbreid5 voor i$]1 opdat de ges*i$5is voor ons nagesla*t 9 e5 nog ruim]5 z9 worde1 wat zij ons b]eids 02 de spiegel van het lev5 des m5s*5 9 het v]l$5e1 de le]s*ool voor vor/5 en volk5 9 het teg5woordige en de toekom/4 ,augu/ ,?i]ry1 ,rcits des ,temps ,mrov+i5s4 ,,voorb]igt4 ,het aanva>d5 van d5 arbeid1 di5 wij hi]a*t] de e] hebb51 onz5 gea*t5 m9na>s van plaatsbes*rijv+5 aan te bi$51 ontsproot uit v]s*ill5de r$554 ,de voornaam/e 0 e*t] e5e groote voorliefde voor het ond]zoek en de /udie van de ges*i$5is des ,vad]l&s4 ,het tr( mij bij dat ond]zoek d5 naam van mijne geboorte/ad ,oudewat] bijna niet 9 de hi/orieblad5 g5oemd te zi52 uitg5om5 door de blo$ige feit5 des ja>s #aege1 vond5 wij d5 naam van ,oudewat] da>9 bijna niet en to* speelde het /$eke 9 de ges*i$5is des vad]l&s e5e voorname rol4 ,wt wij e*t] vond5 aangeteek5d1 w]d gretig v]zameld1 ges*ift1 en voor zoo v] wij kond51 tot e5 vloeij5d en b]$5e]d geheel gebragt4 ,de regtva>digheid vord]t van ons de v]kl>+1 dat wij bij het v]zamel5 van de b\w/(f51 wat het ges*i$kundige g$eelte aangaat1 van de bes*rijv+ van ,oudewat] door d5 gewez55 balluw dez] /$e1 d5 ,he] ,g4 ,r4 van ,k9s*ot1 e5 ijv]ig gebruik hebb5 gemaakt1 en (s*oon dit t5 j>e #agde v]s*55 w]k het m9/e op voll$igheid mag aanspraak mak51 zoo heeft hij door di5 arbeid to* de e]1 het e]/e de spade 9 d5 onbew]ktuigd5 akk] te hebb5 gezet4 ,de nam5 d] &]e bronn5 wa>uit wij bij het v]va>dig5 van dit w]k hebb5 geput1 zijn naauwgezet 9 de not5 aang$uid1 e*t] rek55 wij het ons nog t5 pligt1 op5lijk te b]igt51 dat het ar*ief van ,oudewat] met zijn5 inv5t>is ons go$e di5/5 bewez5 heeft1 doordi5 de ,edel ,a*tb4 he] ,r4 ,w4 ,ha5tj5s ,dekk]1 ,burgemee/] dez] /ad1 ons met de mee/e b]eidwilligheid het gebruik van e5 en &] v]gunde2 ook van de ,he]5 ,pr(4 ,p4 ,h>t+ en ,dr4 van ,geuns1 beid5 te ,utre*t1 ,a4 ,m4 ,montijn1 ,oud ,burgemee/] en ,johannes ,putman1 te ,oudewat]1 b5ev5s ,j4 van d] ,lee ,az4 te ,monnikk5dam gew]d5 ons m$$eel+54 ,wat de titel aanbelangt1 die wij aan het w]k s*onk51 zij dit opgem]kt4 ,i$]e vad]l&s*e ges*i$5is wordt begonn5 met e5e korte s*ets van de vroeg]e ge/eldheid des bodems1 wij volgd5 dit voorbeeld voor onze plaatsbes*rijv+2 ma> w]kt5 het op/el e5 we9ig uit en aldus w]d dit de geologis*e s*ets van dit oord4 ,da>na w]d de bodem t] bewon+ ges*ikt en m5 bewoonde hem spo$ig4 ,het w>5 e*t] heid55 die zi* op d5zelv5 hadd5 n$]gezet1 wij s*et/5 hunne godsdi5/ige v]e]+51 v]wez5 op de spor5 die da>van zijn1 ( s*ijn5 ov]geblev5 te zijn1 en dit is de my?ologis*e s*ets4 ,en aldus nad]d5 wij tot het #c;e deel van dit w]k de s*ets d] bes*rev5 ges*i$5is4 ,de ov]gang van de e5e s*ets tot de &]e g+ dus ze] geleidelijk4 ,wat het ges*i$kundig g$eelte aangaat1 dit 0 bij de m5igv\dige one5igh$51 die hi] dikw]f op v]s*ill5d gebi$ zijn voorgevall51 ge5 aang5ame taak2 wij plaat/5 ons e*t] op e5 onzijdig /&punt en hop5 niem& 9 zijne begripp5 te hebb5 gekwet/4 ,nog iets4 ,buit5 ons to$o51 door v]s*ill5de om/&igh$51 is het v]s*ijn5 van het laat/e g$eelte van dit w]k e5igz9s v]traagd1 zoodat wij van pag4 #eca tot #ecf onze m$$eel+5 tot 9 het ja> #ahfa hebb5 g$aan1 die wij op pag4 #cfh ons voorg5om5 hadd5 tot 9 #ahfj te do52 ma> nu het v]s*ijn5 to* die v]trag+ _h ond]gaan1 kond5 wij het niet van ons v]krijg51 m$$eel+51 als de spo$ige voltooij+ van de canalisatie van d5 ,holl&s*5 ,i,jssel enz4 niet te v]meld54 ,wat wij dus t5 j>e #aheh 7het beg9 van het v]s*ijn5 van dit w]k7 9 onze geologis*e s*ets van pag4 #be tot #cj ov] dit ond]w]p s*rev51 is nu 9 #ahfa bijna geheel voltooid4 ,de titelplaat1 geteek5d en op /e5 gebragt door onz5 /adg5oot1 d5 ,he] ,e4 ,c4 ,rahms1 /elt voor e5 gezigt op de groote k]k en d5 tor5 9 #ahfj1 de 9 het ja> #ahfa geamove]de ,i,jsselbrug en d5 ,i,jssel voor zijne canalisatie2 voorts het wap5 d] /ad1 omr+d door allegoris*e voor/ell+51 die ge5e opheld]+ behoev54 ,en nu mijn lez]6 zij u dit w]k aangebod5 met d5 w5s*1 dat de f\t5 die er zijn +eslop51 door u go$gun/ig mog5 word5 v]s*oond1 en dat deze regel5 iets mog5 bijbr5g51 tot me]d]5 lui/] van ons di]ba> vad]l& en ,oudewat] en omtrek4 ,,geologie4 ,i4 ,,oudewat] ,,en ,,omtrek1 ,,geologis*1 ,,my?ologis* ,,en ,,ges*i$kundig ,,ges*et/4 ,de opp]vlakte d] a>de1 onze woonplaats1 is bij lange na niet altijd 9 di5 toe/& gewee/1 wa>9 wij ha> teg5woordig k5n54 ,dr4 ,w4 ,c4 ,h4 ,/>+4 ,laat &r5 ,holl& plat en laag en leelijk noem51 ,mij lokt de rijke wei met witte en geele bloem52 ,ik m9 het vette rund1 dat aan d5 wat]kant ,e5 heldr5 spiegel v9dt met loov]s om d5 r&4 ,ik roei graag door de va>t wa> wat]lelies groeij51 'k ,hoor graag des kiewits roep1 ( zie d5 kemphaan /oeij52 ,niet 9 e5 ap5tu9 gekortwiekt en v]m9kt1 ,ma> op e5 biez5l& na> 's di]tjes vrij in/9kt1 ,wa> 't zw>te wat]ho5 en de plevi]tjes won51 ,die s*uil5 aan d5 kant ( zi* t] no v]toon54 ,z 0 heel ,holl& e5s4444 ,mr4 ,j4 ,p4 ,am]sfoort4 ,indi5 het wa> is1 dat bes*av+1 wet5s*ap en kun/ h& aan h& gaan1 dan zal mee/al da> wa> e5e dez] drie aanwezig is1 behoefte aan de &]e be/aan2 dan ook drag5 de wet5s*appelijke voortbr5gsel5--wa>aan het ons teg5woordig niet ontbreekt--het hunne bij tot de to5em5de bes*av+1 alom m]kba>4 ,0 m5 vroeg] gewoon1 alles me] opp]vlakkig en algeme5 te bes*\w51 ?ans dr+t m5 niet zeld5 tot de m9d]e ( liev]1 tot de ond]-afdeel+5 door1 onv]s*illig van welk5 tak van wet5s*ap ze zijn2 ov]tuigd als m5 is1 dat deze het jui/ zijn1 die aane5gehe*t1 de /(f5 lev]5 voor e5 bet] en me] volmaakt geheel4 ,welnu1 ook de wet5s*ap d] ges*i$5is heeft h>e ond]deel51 en die zijn voornamelijk de plaatsbes*rijv+54 ,en wanne] dan deze laat/e sprek5 van oude1 van langv]vlog5 tijd51 dan vooral is het di5/ig1 dat ook de grond ges*et/ worde wa>op de te beh&el5 ond]w]p5 voorviel54 ,dit /aat met dusdanige bes*rijv+ 9 naauw v]b&1 gelijk blijk5 zal4 ,hi]om e]/5s hebb5 wij ons voorg5om5 iets te lev]5 ov] ,oudewat]'s bodem4 ,bov5di5 is die wet5s*ap 7ond] d5 naam van geologie ( a>dvorm+ bek5d7 ook van nut voor m5ig inwon] di] plaats1 wa>van e5e korte s*ets van d5 grond en deszelfs v]s*ill5de lag5 be/aat4 ,zoodanige s*ets da> te /ell5 is e*t] ge5e gemakkelijke taak4 ,uit/ek5de gele]d51 wa>ond] mann5 als pr(essor ,h>t+--lang5 tijd onze gea*te /adg5oot--de he] ,/>+ en &]51 hebb5 tot de k5nis d] geologie van geheel ons vad]l& zelfs1 roemvol de h& gele5d4 ,ond]/eund door van 's l&s wege g$eeltelijk beko/igde1 en op sommige plaats5 des rijks ond]nom5 putbor+51 kond5 zij zi* met volle teug5 aan de bron di] edele wet5s*ap lav51 en mogt5 zij zulke belangrijke resultat5 bekom51 dat wij bij het lez5 van hunn5 arbeid1 onze g]+e erv>5heid met de k5nis di] he]5 v]gelijk5de1 onwillekeurig t]ugde9sd51 om iets omtr5t de geologie van ,oudewat] en omtrek 9 het li*t te gev54 ,onze e]/e drijfve] e*t] gevoegd bij de ov]tuig+1 dat elke bijdrage1 van hoe we9ig oog5s*ijnlijk nut1 hoe opp]vlakkig ook da>ge/eld1 d5 gele]d5 nogtans aanleid+ kan gev5 tot het mak5 van gevolgtrekk+51 die tot de k5nis van d5 vad]l&s*5 bodem van belang zijn1 behaald5 op deze vrees de ov]w9n+4 ,alvor5s dan dez5 arbeid te aanva>d51 gevoel5 wij ons e*t] v]pligt aan te m]k51 dat wij ge5e v]grav+5 ( putbor+5 zag5 bew]k/ellig52 ma> dat alle5 de veeltijds onzam5hang5de b]igt5 van w]kli$5 ons t5 di5/e /ond54 ,wat wij dus kond5 te wet5 kom5 van laat/g5oemd51 zelf ontdekt5 en met de w]k5 d] gele]d5 e5igz9s 9 toepass+ bragt51 zull5 wij ?ans tra*t5 uite5 te zett54 ,wanne] wij1 go$gun/ige lez]6 d5 b\wgrond1 ( liev]1 de bov5/e a>dlaag 9 ,oudewat] bezi51 dan ontw>5 wij al dadelijk1 dat die tot de klei-soort5 behoort4 ,zet m5 e*t] d5 voet buit5 het /adje1 dan is de afwissel+ van klei- met ve5a*tig5 grond ze] 9 het oog loop5d4 ,do* deze bodem is niet altijd z gewee/ als hij zi* ?ans aan onze blikk5 voordoet2 ne51 v]&]+51 groote v]vorm+5 hadd5 ook hi]1 ev5 als eld]s1 op en 9 di5 grond plaats4 ,die talrijke weid51 wa>op 9 d5 liefelijk5 zom]tijd1 d>tele rund]5 als op e5 donzig gro5 met bloem5 doorwev5 tapijt1 he5 en w$] huppel5 ( ru/ig graz51 wa>op hagelwitte lamm]5 hun vre$zaam geblaat do5 hoor51 w>5 hi] e]tijds niet2 en die m5igvuldige b\wl&51 ov]vlo$ig getooid met graanhalm51 wi] ontelb>e air51 bij elke koelte zi* wr+5de en buig5de1 als e5e g\d5 kor5zee aan ons voor natuurs*oon gevoelig oog v]toon51 z\ m5 vr e5 aantal eeuw5 er te v]geefs gezo*t hebb54 ,de weid5 w>5 drassige grond51 doorzaaid met talrijke wat]poel52 de ,i,jssel 0 9 zijn5 loop nog door ge5 dijk5 bep]kt1 en de treff5de v]gezigt5 van ?ans1 w]d5 to5 belemm]d door eeuw5\de boss*51 die hunne reusa*tige takk5 hemelhoog v]hiev54 ,de m5s* e*t] wi/ door zijn v]nuft1 wat]a*tig l& tot weid+ zijn] rund]5 en het voortbr5g5 van veldvru*t5 bekwaam te mak53 d5 ,i,jsselstroom b9n5 zek]e gr5z5 te bep]k52 hij alzoo heeft veel tot v]&]+ van d5 bodem toegebragt4 ,ma> ook nog vr zijn voet de plaats5 betrad1 die wij dagelijks bew&el51--vr deze /reek zi* v]toonde 9 de g$aante als wa>van wij zoo ev5 e5e s*ets gav51 ook to5 0 ,oudewat]'s bodem re$s aan m5igvuldige v]wissel+5 ond]worp5 gewee/4 ,tra*t5 wij deze ge/eldh$5 nu a*t]e5volg5d en zoo beknopt mogelijk na te gaan4 ,ze] noodzakelijk oordeel5 wij het1 d5 lez] 9 de e]/e plaats bek5d te mak51 dat de geolog5 bij het bes*rijv5 van e5 bodem1 di5 voornamelijk1 tot op e5e zek]e gr5s1 9 twee afdeel+5 s*eid53 9 alluvium en diluvium4 ,wij volg5 hun voorbeeld1 en beg9n5 al dadelijk e5ige v]kl>+5 te gev5 van het ,,diluvium4 ,door bov5/a&e b5am+ v]/aat m5 voor ons be/ek de z&ige grond51 welke op e5e ze] aanm]kelijke diepte word5 aangetr(f53 di5 grond1 t] v]duidelijk+1 wa>9 m5 te dez] plaatse de wel aantreft4 ,de beteek5is nu van het woord ,diluvium is vlo$vorm+1 en als van zelve komt m5 dus tot de gevolgtrekk+1 dat die ?ans ond]a>ds*e z&laag e5maal t5 bodem v]/rekte aan e5e ontzaggelijk groote wat]massa4 ,ook de he] ,/>+ spreekt 9 zijn ,bodem van ,n$]l& van d5 niet te misk5n5 oorsprong d] tot het diluvium behoor5de grond5 uit wat]4 ,9 alle gevall5 dus1 0 het diluvium e5maal ond] het wat] b$olv51 en zijn er re$s tal van eeuw5 s$]t zijne vorm+ v]loop54 ,9 dit tijdp]k ont/ond5 door v]s*ill5de oorzak5 vele golv+5 9 d5 bodem1 zoodat de opp]vlakte e5 ze] ongelijk aanzi5 v]kreeg4 ,v]ond]/el1 dat m5 de alluviale ( lat] gevormde lag5 onz] plaats e5s kon v]wijd]5 en het diluvium alzoo ontbloot w]d1 m5 z\ die onregelmatigheid dadelijk bem]k51 en het z\ zi* als 't w>e gelijk e5e z&zee met mon/]a*tige b>5 aan ons v]toon54 ,voorts kwam m5 hoog/ wa>s*ijnlijk tot de ov]tuig+1 dat die bodemgolv+ zi* 9 e5e ,n4,o4 en ,z4,w4 rigt+ uit/rekt1 en bepaald zag m51 dat zijne opp]vlakkige be/&deel5 uit blaauw--soms e*t] ook uit rood z& be/ond54 ,alligt vond m5 ook hi] en da> e5 boom/am 9 d5 grond uit/ek5de4 ,bewijz5 voor de onregelmatigheid dezes diluviums kan m5 v9d5 9 de putbor+51 hi] en eld]s1 9 ,oudewat]'s omtrek g$aan4 ,hi] to* 0 de wel 7die1 gelijk nu bek5d is1 zi* 9 g5oemde =matie bev9dt7 om/reeks #i1ej ,n$4 el1 op &]e plaats5 ongeve] #aj1 #ae1 ja zelfs #be ,n$4 ell5 van d5 began5 grond v]wijd]d4 ,de me5+ van sommig5--inzond]heid van w]kli$5 die nu en dan met het mak5 van wat]putt5 bela/ word5--dat de well5 met ad]51 als de takk5 e5s booms1 door d5 grond loop5 v]valt dus1 nu wij wet51 dat de plaats wa> de wel wordt aangetr(f51 zi* op ongelijke diepte bev9dt4 ,gemiddeld bekwam m5 welwat]3 ,9 ,oudewat] op om/reeks #ab1ej ,n$4 el4 ,9 deszelfs omtrek1 als 93 ,williskop en ,snelrewa>d #aa1-- ,hek5dorp en ,rooz5daal #i1ej ,papekop1 ,ho5koop1 ,ruigeweide en ,l9s*ot5 #a #g1ge ,omtr5t ,papekop /rookt dit ook vrij go$ met het ond]zoek van laat/g5oemd5 erv>5 geoloog3 ,er zijn aldus ge5e r$55--zegt hij1 na ov] de boorputt5 van ,g\da en ,leid5 gesprok5 te hebb5--die niet mog5 do5 aannem51 dat 9 ,zuid-,holl&1 op e5e g]+e diepte ond] de alluviale klei en het lage ve5 het diluvium beg9t1 en dat dit het z& is1 hetwelk bij ,utre*t op #b el diepte wordt aangetr(f51 bij ,wo]d5 op gelijke diepte1 en ook1 welligt 9 e5 voormalig5 uitges*uurd5 tak van d5 ,rijn op #g el2 bij het /ation ,papekop regelmatig op deze diepte2 bij ,g\da op #i tot #ab el1 en bij ,rott]dam wa> de ,rijnspoorweg teg5 d5 ze$ijk oploopt1 op #ad1e el ond] de opp]vlakte4 ,grondbor+5 langs deze rigt+ hebb5 zulks aan het li*t gebragt4 #b ,op e5 pa> plaats5 ev5wel hoord5 wij van e5e e5igz9s me] aanm]kelijke diluviale diepte gewag51 dan die welke wij als gemiddeld opgav52 wij b$oel5 bij het beg9 van ,ho5koop en ,williskop4 ,om pompwat] te v]krijg5 moe/ m5 op e]/g5oemde plaats tot ruim #ag el bor51 en ruim op #ah1e ,n$4 el bekwam m5 op de laat/e welwat]1 hoewel van e5 onaang5am5 smaak4 ,nog e5ig5 tijd heeft m5 da>na1 wel is wa>1 doorgeboord2 do* /e$s ev5 walgelijk vo*t bekom5de1 heeft m5 ?ans d5 arbeid tot het v]krijg5 van go$ smak5d dr9kwat] ge/aakt4 ,zelfs s*ijnt het1 dat m5 nog niet e5s tot het eig5lijke diluvium 0 doorg$rong51 dewijl het bekom5 wat] zijdel+s aange/uwd w]d2 hetwelk m51 na> ons w]d m$eg$eeld1 nog tijdig g5oeg bem]kte om1 gelijk m5 vreesde1 te v]ho$5 dat het huis ond]mijnd w]d1 da> de a&rang1 van de zijde van het geb\w kom5de1 tev5s ook het z& m$evo]de1 wa>op het gefonde]d z\ zijn4 ,bij de bor+ bekwam m5 voornamelijk ve51 d]rie en ijz]o]1 alsook boom/ronk5 en s*elp54 ,de punt5 wa>op deze twee putt5 geboord zijn1 ligg5 hemelsbre$te circa #a_/d uur gaans 9 ,n4,o4 en ,z4,w4 rigt+ van elk&] v]wijd]d1 en al zoo v9dt m5 hi]1 dunkt ons1 op e5e treff5de wijze de diluviale bodemgolv+1 wa>van geh&eld is1 bewa>heid4 ,gaan wij ?ans ov] lat]e vorm+5 te beh&el51 n4l4 die van het3 ,,alluvium4 ,9 het kort di5t nu e]/ v]meld te word51 welke grond5 m5 bij het pomp5 mak5 gewoonlijk aantreft4 ,re$s is gezegd1 dat de b\w- ( bov5grond 9 ,oudewat] uit klei be/aat4 ,deze kleilaag /rekt zi* alhi] gewoonlijk tot op om/reeks #c1aj ,n$4 el 9 d5 grond uit1 do* is mee/al met e5e me]d]e ( m9d]e hoeveelheid kalk en /e5pu91 s*]v5 van pott51 enz4 v]m5gd4 ,zoodanig5 met /e5 v]m5gd5 grond noem5 de gele]d53 ,/eig]a>de4 ,de klei1 die 9 deze /eig]a>de voorkomt1 z\d5 zij rivi]- ( zeebez9k+ heet54 ,buit5 de /ad word5 pu9 en s*]v5 niet zoo m5igvuldig1 en ov] het algeme5 ook niet zoo diep aangetr(f54 ,het wa>om gev5 wij e5ige bladzijd5 lat]4 ,9 ( ond] deze bov5/e a>dlaag treft m5 dikwijls nog iets aan1 dat niet ov] het ho(d mag word5 gezi54 ,wij b$oel5 die talrijke ov]blijfsels van boom51 welke door de geolog5 met d5 naam van ki5- ( grondh\t word5 aang$uid4 ,wanne] m5 nu tot hi]toe gegrav5 heeft1 wordt dit v]d] belet ( t5 m9/e moeijelijk gemaakt door het zoog5aamde zakwat]4 ,de spade heeft h>e di5/ g$aan1 en m5 moet--wil m5 d5 bodem tot op de wel doorbor5--zijne toevlugt nem5 tot &]e w]ktuig52 alhi] gebruikt m5 da>voor gewoonlijk de zoog5aamde a>dboor4 ,de e]/e grond/(1 die m5 hi]m$e opboort1 is doorgaans rood z&1 veelal ook turfgrond en d]rie1 welke beide laat/5 de a>dkundig5 met d5 naam van laag ve5 z\d5 be/empel54 ,niet zeld5 ov]ig5s ontmoet m5 ook ijz]a*tige zelf/&igh$51 die 9 de gele]de w]eld als ,o]bank5 ( ,i,jzeroer bek5d zijn en zo[el 9 alluvium als diluvium aangetr(f5 word54 ,alligt zal m5 begrijp5 dat al deze alluviale vorm+5 zo[el op ongelijke diepte als bre$te 9 d5 grond aanwezig zijn4 ,is nu de boor door dit alles he5 g$rong51 dan komt zij op rood1 mee/ altijd e*t] op blaauw z&1 en hi]9 is het1 dat m5 zek] kan zijn de wel aan te treff52 ge5 wond] ook3 de alluviale grond5 zijn doorboord2 het w]ktuig is tot het diluvium doorg$rong56 ,9 de ,oudewat]s*e ,pep]/raat brak zoodanig w]ktuig--na> m5 me5t1 op e5 /uk h\t--t] diepte van om/reeks #bj1gj ,n$4 el1 'twelk e*t] niet belett$e1 dat de pomp g5oegzaam wat] aanvo]t4 ,alzoo 0 de boor to* bepaald tot het diluvium doorg$rong54 ,en wat ha> brek5 betreft1 na> de w]kli$5 giss5 op h\t1 zoo me55 wij h5 9 die v]ond]/ell+ te mog5 v]/]k51 da> wij erg5s 9 ,/>+'s voortreffelijk5 ,bodem van ,n$]l& laz51 dat1 bij diluvial5 vlo$1 wa>s*ijnlijk boom/amm5 van eld]s zull5 zijn aangevo]d1 die zi* 9 onz5 bodem va/ woeld54 ,voorts ond]rigtte m5 ons1 dat m5 9 de ,rood/raat circa #be1 en op het ,roodz& #c e9delijk1 plus m9us #ab1ej ell5 diepte moe/ hebb51 voordat m5 het g5oegzaam rek5de om er met go$ gevolg de pomp op te plaats54 ,welwat]1 uit e5 roodz&ig5 bodem ontspruit5de1 is het smakelijk/ om te dr9k51 en hoe zwa>d] grond1 hoe e]d] welwat]1 zijn bek5de zak51 die van de praktis*e k5nis van d5 w]kman getuig54 ,dit1 gea*te lez]6 is e5e beknopte s*ets van het ,oudewat]s*e alluvium2--do*1 hoe zijn deze grond5 gevormd8 welke natuurkra*t5 en wett5 hebb5 h5 da>ge/eld8 ,zi$a> twee vrag5 omtr5t h>e ges*i$5is1 die wij zoo duidelijk en beknopt mogelijk zull5 tra*t5 te v]kl>54 ,dadelijk heeft m5 e5 algeme5 d5kbeeld van het ,alluvium1 indi5 m5 de beteek5is des woords zelve k5t4 ,alluvium to* wil niets &]s zegg51 dan3 l&1 ont/aan door bez9k+ en aanslibb+4 ,da> e*t] die naam e5 we9ig onvolkom5 is1 zijnde niet al de te beh&el5 grond5 gevormd op de wijze als dat woord uitdrukt--gelijk nad] blijk5 zal--moet m5 alzoo ond] dit woord deels wez5lijk5 naam1 deels kun/t]m v]/aan4 ,gelijk m5 bij de bes*rijv+ d] putbor+5 heeft gezi51 di55 wij dus te beh&el5 de3 ,b\w- ( ,bov5grond4 ,/eig]a>de4 ,rivi]bez9k+4 ,zeebez9k+4 ,ki5 ( grondh\t4 ,zakwat]4 ,rood z&4 ,ve54 ,d]rie4 ,i,jzeroer2 dat alles tot het alluvium t]uggebragt kan word54 ,wij v]liet5 ons diluvium nog g$eeltelijk 9 het wat] b$olv54 ,langzam]h& ev5wel1 na> mate er me] grond w]d aangevo]d1 v]rez5 de l&5 uit het wat]4 ,e]/ w]d5 de hooge diluviale golfrugg5 ontbloot1 en het wat] bleef op de diep/e plaats51 ond] &]5 9 't beg9 van ,williskop het lang/ gespa>d4 ,op d5 bodem en 9 het wat] begonn5 zi* plant5 te ontwikkel51 en vooral w>5 het de zoom5 d] wat]51 welke door hunne vo*tige ge/eldheid di5 plant5groei begun/igd51 spo$ig w>5 dan ook wat] en a>de 9 e5 weeld]ig plant5kle$ gehuld6 ,ja>lijks /i]v5 vele dez] plant5 af1 ontbond5 zi*1 en--de /(f5 dez] ontb9d+ legd5 d5 grondslag aan de lat] gevormde ( alluviale grond54 ,dit br5gt ons van zelve tot het beh&el5 des alluviums2 beg9n5 we met het3 ,ve54 ,ond] dez5 algeme55 naam v]/aat m5 ho(dzakelijk twee soort53 hoog en laag ve54 ,ga>ne z\d5 wij beid5 will5 beh&el51 w>e het niet1 dat voor ons be/ek sle*ts e5e dez] beid53 het laag ve5 voldo5de is2 de &]e soort wordt 9 onz5 omtrek niet aangetr(f54 ,de turf1 van hoog ve5 v]va>digd1 wordt 9 deze /reek veelal met d5 naam van ,vries*e1 die van laag ve5 met d5 naam van ,korte turf aang$uid4 ,beid5 niettem9 zijn g$eeltelijk van planta>dig5 oorsprong3 &]e om/&igh$5 en invlo$ /eld5 v]s*il 9 hunne word+ da>4 ,zi5 we welke er noodig w>5 voor de vorm+ van3 ,,laag ,,ve54 ,re$s heeft m5 op pag4 #aa gezi51 dat de diluviale grond5 en wat]5 met e5 plant5heir ov]tog5 w>52 ook weet m51 dat door de onv]&]lijke wett5 d] s*oone natuur1 elk gra%almpje1 hoe kle91 elke bloem1 hoe /atig en =s* ook1 hoe me] zij h>e ontwikkel+ nabij komt1 zij ook des te me] h>5 dood1 dat is3 h>e ontb9d+ nad]t4 ,ook de plant51 die het diluvium van zijne naak!id hadd5 b]o(d1 ook zij moe/5 e5maal d] natuurwett5 dez5 tol betal54 ,de ontl$+ van plant5 tot laag ve5 gaat niet dan met hulp en m$ew]k+ van &]e /(f54 ,wat] en lu*t br5g5 het hunne er toe bij1 t]wijl de bodem wa>op de v]rott+ plaats grijpt1 m$e e5ig deel da>aan neemt4 ,plant5 alzoo1 die aan1 op ( 9 het wat] lev5 en tot ontb9d+ ov]gaan1 word5 laag ve5 met behulp d] lu*t1 die 9 het wat] opgelo/ is1 met behulp van het wat] zelf2 en e9delijk door m$ew]k+ van de a>de1 omdat de ontbond5 plant5/( zi* g$eeltelijk met d5 bodem1 wa>op zij zi* plaat/1 v]e5igt4 ,d]halve1 het ve5 dat 9 onze /rek5 aanwezig is1 ont/ond1 omdat het wat]1 ( de met wat] te veel doortrokk5 grond1 belette1 om de plant d5 gewon5 weg d] ontb9d+ te do5 ond]gaan4 ,door te v]kl>51 welke die laat/e weg is1 kom5 wij op e5e twe$e alluviale grondsoort1 tot de ,humus ( ,b\wa>de1 't welk ons tev5s geleid5 zal tot het besprek5 van de ,d]rie4 ,i$] weet1 dat1 wanne] m5 op e5 droog5 grond 9 de op5 lu*t e5ige plant51 die m5 door uit de a>de te rukk5 h>e groeikra*t b5om5 heeft1 e5 zek]5 tijd alda> laat ligg51 zij niet lang ha> vri5delijk uit]lijk beh\d53 blad]51 bloem5 en /5gels word5 weldra geela*tig bru91 v]m9d]5 aanm]kelijk 9 omvang1 en bij voor v]rott+ gun/ige om/&igh$51 is er spo$ig van die kun/gewro*t5 d] natuur sle*ts e5 we9ig zw>te a>de ov]ig4 ,zoo ook g+ het met de v]baz5de vegetatie1 die zi* op de diluviale vorm+5 ontwikkelde4 ,ook die plant5 /i]v5 af1 en na j>5 tijdsv]loop 0 er re$s e5 laagje planta>dige grond ( humus gevormd4 ,het zal wel ge5 betoog behoev51 dat de =matie van ve5 en humus met langzame s*r$5 voortg+1 da> de ontbond5 plant5/( van e5 #ejtal j>5 sle*ts e5e kle9e v]hoog+ van onz5 bodem zal t5 gevolge gehad hebb54 ,duizelt u dan het ho(d niet1 lez]6 bij de g$a*te aan dat tal van eeuw51 dat 9 d5 na*t d] tijd5 zal moet5 zijn weggezonk51 alvor5s die dikke ve5lag5 gevormd w>51 als wa>van bij onze putbor+5 sprake 08 ,m5 zij e*t] b$a*t niet al te spo$ig de oudheid van onz5 ve5bodem na> zijne trage word+ af te met51 da> er vele voorbeeld5 be/aan1 dat groote ve5brokk5 door de kra*t van v]baz5de wat]vlo$5 eld]s losg]ukt en voortge/uwd1 zi* op e5e &]e plaats ve/igd54 ,zij nu de a&a*t e5ige oog5blikk5 bepaald tot de ,d]rie4 ,moet5 wij v]kl>5 wat d]rie is1 vraag het d5 l&b\w]s onz] /reek1 en zij zull5 u zegg51 dat het e5e onvru*tb>e grondsoort is1 zond] bew]k+ en v]m5g+ van me/ bijna niet te beb\w54 ,de wet5s*ap /elde zi* e*t] hi]m$e niet tevr$53 al spo$ig ontdekte m51 dat het e5 m5gsel is van ve51 dat bij zijne vorm+ met veel a>de w]d gem5gd4 ,niettem9 behoort het ond] het ve54 ,neemt nu de m9na> van ond]zoek5 e5 we9ig d]rie op de h&1 dan kan hij de be/&deel5 9 bov5/a&e opp]vlakkige analyse aang$uid1 alligt da>aan h]k5n54 ,zoo zal dus op ,uit]wa>d5 9 de lag]e plaats5 d]rie kunn5 ont/aan1 omdat de v]rott5de plant5 ja>lijks met veel slib b$ekt en v]m5gd word54 7,ov] welke slib nog lat]74 ,/e$s v]hoogde zi* intuss*5 de grond door lev5 en dood van plant5 en di]51 en met e5 legio wat]poel5 en mo]ass5 0 onze bodem doorzaaid4 ,ma> hi]bij niet lang] getoefd2 en bepal5 wij onze a&a*t nu e5e wijle bij het ,i,jzeroer1 zoo m5igvuldig 9 ons alluvium aanwezig4 ,i,jzeroer4 ,i$] geoloog weet1 dat v]reweg de mee/e grond5 met e5e soort van ijz] zijn v]m5gd4 ,de s*eikundig5 noem5 dit ijz]-oxide4 ,dit ijz]-oxide is e5e door de natuur gevormde v]b9d+ van ijz] met zuur/(1 dat vaak nog met koolzuur en wat] v]e5igd is4 ,dit zijn e*t] nog ge5e o]bank54 ,om die te vorm5 zijn het alw$] de plant51 die da>aan te hulp moet5 kom54 ,wa> deze ( di]gelijke /(f5 v]rott51 zegt de he] ,/>+ #d1 kan dit laat/e--het ijz]-oxide--e5 g$eelte van zijne zuur/( v]liez5 en wordt da>door ijz]-oxidule1 dat de eig5s*ap heeft van zi* op te loss5 9 koolzuurh\d5d wat]1 hetwelk 9 elk5 grond1 ma> vooral 9 grond5 rijk aan bew]ktuigde /(f5 aanwezig is4 ,zoo wordt dus het ijz]-oxide langzam]h& aan die a>dlaag1 wa>9 v]rott+ plaats heeft1 onttrokk5 en met het wat] na> eld]s he5 gevo]d4 ,m5 ziet dan ook ze] dikwijls1 dat heideplant5 met h>e wortels het omr+5de z& tot op e5ig5 af/& wit hebb5 gekleurd en dat1 ov] het algeme51 de bov5grond van z&grond51 na lang aan d5 invlo$ van d5 plant5groei blootge/eld te zijn gewee/1 witt] van kleur is dan de ond]grond4 ,wa> da>toe geleg5heid be/aat1 vloeit zulk ijz]h\d5d wat] 9 sloot5 weg1 alwa> het 9 aanrak+ met de dampkr+slu*t kom5de1 troebel wordt en de bij de l&b\w]s zoo ze] gevreesde geelroode kleur aanneemt4 ,bij toetr$+ van dampkr+slu*t1 tot d5 ond]grond1 ( van wat]1 dat die lu*t bevat1 wordt het koolzuur ijz]-oxidule ontle$1 v]lie/ zijn koolzuur en lev]t ijz]-oxide-hydraat1 hetwelk onoplosba> 9 wat] de o]bank5 vormt4 ,dat de zure humus/(f5 van teela>de ( ve5 m$e 9 /aat z\d5 zijn om ijz]-oxyde op te loss51 wordt wel bewe]d1 ma> is ge5sz9s bewez54 ,ov]ig5s is de klei e5 noodzakelijk v]eis*te voor het ont/aan van ijz]o]2 wa> die niet aanwezig is1 vormt zi*1 zooals op de z&grond51 sle*ts z&o]1 e5 door ijz]-oxide hydraat aane5gebakk5 z&1 e*t] nimm] zooveel ijz] bevatt5de1 dat dit met voordeel hi]uit gewonn5 kan word54 ,z&o] vormt h>de bank5 van groote uitge/rek!id1 ma> die nimm] 9 lage1 mo]assige1 kleih\d5de grond5 voorkomt1 wa> ijz]o] zijne plaats inneemt4 #e ,m5igvuldig--wij zeid5 het re$s--is dat ijz]o]1 welks word+ ons ?ans niet dui/] me] is1 9 ,oudewat]'s grond5 aanwezig4 ,bij de re$s me]mal5 besprok5 putbor+ 9 d5 tu9 van d5 he] de ,jong1 tr( m51 na> ons ond]rigt w]d1 e5e groote hoeveelheid ijz]o] aan4 ,9 ,papekop gebruikt5 wij wat]1 wa>9 de ijz]smaak met de groot/e zek]heid 0 op te m]k51 en vaak ve/ig5 zi* om de pompbuiz5 zveel ijz]deel51 dat m5 g5oodzaakt is1 ha> van nieuws op te bor54 ,9 de ,l9s*ot5 behoeft m5 sle*ts e5 opp]vlakkig5 blik 9 vele sloot5 te slaan1 om zi* dadelijk te ov]tuig51 dat zi* da> t] plaatse veel ijz] bev9dt4 ,bijna ov]al ziet m5 d5 bodem van het wat] met plekk5 van e5e rooda*tig bru9e kleur afgezet1 die1 laat m5 zoodanige vakk5 met ru/1 weldra het tal van o]bank5 zull5 v]me]d]54 ,ook 9 onz5 ,holl&s*5 ,i,jssel bij ,goejanv]wellesluis zag ik zoodanig5 grond1 en e5 v>5sgezel maakte mij de opm]k+1 dat zulks salpet]igheid 04 ,niet onv]meld will5 wij lat51 dat m5 het er alhi] algeme5 voor h\dt1 dat wet]+5 en sloot5 die roodgrondig zijn1 des w9t]s bijna nooit 9 voor het begaan v]tr\wd5 toe/& zijn3 ja zelfs hoe /]k] het vrie/1 het ijs da> te me] geva>lijk wordt om te betr$54 ,onbevoegd als wij ons rek551 de gegrondheid dez] volksopm]k+ al ( niet te kunn5 beve/ig51 zoo z\ het to* w5s*elijk zijn dat onze natuurkundig5 de a&a*t er op bepaald54 ,volg5s de v]kl>+ e9delijk van e5 niet onwet5s*appelijk w]kman1 z\ blaauw z&--diluviale grond58--/e$s met ijz] gepa>d gaan4 ,wa>s*ijnlijk e*t] b$oelde hij hi] blaauwe klei1 da> het geblek5 is1 pag #ae1 dat klei onafs*eidba> van ijz]o]vorm+ is4 ,dit ond]w]p heeft alzoo do5 zi51 dat ook de ijz]o]bank5 e5e niet onbelangrijke rol 9 de vorm+ van ,oudewat]'s alluvium spel54 ,voor ons ond]w]p a*t5 we hi] nu g5oeg van t] n$] ges*rev5 om er niet lang] bij /il te /aan4 ,om de volgorde dus te beh\d51 di5t nu te word5 geh&eld ov] het3 ,rood z&4 ,aan welke oorzak5 nu kan het toeges*rev5 word51 dat zulks 9 ons alluvium aanwezig is8 ,m5 z\ zi* kunn5 lat5 v]leid51 zijne afkom/ te zoek5 uit de t5 naa/5bij #c ur5 af/&s van ,oudewat] ligg5de rivi] de ,lek4 ,zij to*1 kon m5 d5k51 vo]t /e$s e5e hoeveelheid rood z& met zi* 9 d5 /room m$e1 dat op de b$d+ e9delijk bez9k5de1 lat] 9 d5 h&el als lekz& voorkomt4 ,m5ige ov]/room+ di] rivi] van vroeg]5 en lat]5 tijd1 z\ u alsdan na v]dwijn+ van het wat]1 e5 met z& b$ekt5 bodem als a*t]gelat51 voorspiegel54 ,e5e twe$e giss+ z\ kunn5 zijn1 zijn mo$]l& 9 de ,noordzee te will5 v9d54 ,bek5d is het to*1 dat er op d5 bodem di] v]baz5de wat]massa veel rood z& wordt aangetr(f51 en dat e5 tal van vlo$51 uit h>5 boezem ontsprot51 vele ,n$]l&s*e prov9cin van tijd tot tijd tei/]d52 do* ook dit is onwa>s*ijnlijk3 uit de zee kan ons wel bij ov]/room+ e5 we9ig slib t]ugges*onk5 word51 ma> ge5 z&4 ,met bet] gevolg zull5 wij d5 blik op de b]g5 van ,belgi en ,duits*l& slaan4 ,de b]g5 lev]d5 het z& 7door slijp+ van het wat] gevormd71 en de rivi]5 vo]d5 het hi]he52 deze laat/5 to* spel5 9 de vorm+ van ons alluvium de ho(drol4 ,d]halve s*ijnt de oorzaak ons ze] e5v\dig toe3 dezelfde /room ( /room5 die het z& na> de ,noordzee vo]d51 hebb5 het rood z& te ,oudewat] gebragt4 ,beide is het van d5zelfd5 oorsprong1 door dezelfde /room5 aangevo]d1 uit dezelfde b]g5 van ,belgi ( ,duits*l& ont/aan1 en zooals voorhe5 de rivi]5 rood z& m$evo]d51 vo]t ook de ,lek zulks ?ans nog m$e4 ,/ellig ev5wel hebb5 &]e rivi]>m51 9 &]e rigt+51 vroeg] d5 bodem van ,oudewat] doorsn$52 want zond] zulke rivi]5 _h de bodem niet g$eeltelijk door aanslibb+ kunn5 ont/aan4 ,v]volg5 wij e*t]3 ,zakwat]4 ,dit regelt zi*1 wat zijne diepte betreft1 na> de hoogte des wat]/&s en van d5 bodem4 ,bij hoog wat] en lag5 grondslag1 is m5 er dus spo$ig toe g5ad]d4 ,da>bij speelt het reg5wat]1 dat wegzakt hi]9 ook e5e voorname rol2 t]wijl de me]d]e ( m9d]e va/heid d] /(f51 die de bov5/a&e a>dkor/ da>/ell51 het wegzakk5 van het reg5wat] v]h9d]t ( bevord]t4 ,rivi]- en ,zeebez9k+4 ,v]s*ill5de =matin zijn alre$s beh&eld4 ,da> e*t] het zoo ev5 bes*rev5 zakwat]1 eig5lijk niet tot het alluvium g]ek5d kan word51 zoo gelieve de lez] zi* met zijne g$a*t51 bij het beg9 d] rivi]bez9k+ te v]plaats51 w]wa>ts wij hem zull5 volg54 ,als van zelve1 komt m5 dan 9 de geleg5heid1 e5e korte s*ets da> tuss*5 te lass*5 van3 ,,de ,,ges*i$5is ,,van ,,d5 ,,holl&s*5 ,,ijssel4 ,de vorm+ van ve51 d]rie1 ijz]o]1 enz4 gaat /e$s h>5 gang4 ,re$s voorlang zijn duiz5d5 plant5 van e5 kort be/aan en los weefsel1 v]vang5 door e5 aantal kra*tige boomsoort51 9 zulk e5e m5igte bij elk&] /a&e1 dat zij d5 naam van w\dreuz5 t5 volle wa>dig zijn4 ,alomme doorkruis5 talrijke rivi]5 ons l&1 en de s*oone ,europes*e rivi] de ,rijn1 door onz5 ,borg] de grootvor/ van ,europa's /room5 g5oemd1 split/ zi* 9 v]s*ill5de arm51 als wilde hij de geheele l&/reek 9 e55 vru*tb>5 beemd h]s*epp54 ,ook de ,holl&s*e ,i,jssel 0 e5 tak des /atig5 ,rijns2 ook deze omtrek deelde dus 9 het voorregt1 zijne met all]vru*tba>/e slib bezwang]de wat]51 ov] zijne b$d+ te lat5 he5vliet54 ,(s*oon hij--de ,i,jssel--nu van tijd tot tijd deze zijne b$d+ e5igz9s v]legt--want alle rivi]5 d$5 dit--blijft hij zijne rigt+ to* door deze /reek h\d51 en de loop bijna dezelfde4 ,m5 wete e*t]1 dat de rivi]/room to5 niet zoo snel voorts*o( als teg5woordig3 de bos*rijke ge/eldheid dez] /reek1 wa>door hij zi* doortogt ba&e1 0 da>voor groote h9d]nisse4 ,za*t alzoo1 /uwde de ,i,jssel zijne wat]5 door w\d en beemd5 en ov] ve5grond imm] voorwa>ts1 tot 9 d5 bre$5 s*oot des woel5d5 oceaans4 ,de slib wa>m$e de vlo$ belad5 01 bleef op1 ( langs /ruik5 en boom5 hang5 en ve/igde zi* go$deels1 gehoorzaam aan de wett5 d] zwa>tekra*t1 op zijne b$d+3 deze slibtoevo] ( dit kleibezakk5 is de rivi]bez9k+4 ,weldra 0 dan ook geheel deze /reek met e5e bre$e /reep klei doorwev51 ze] af/ek5de bij d5 ve5grond1 wa>op zij zi* geve/igd _h en die ha> omr+de4 ,imm] hield deze nieuwe alluviale vorm+ aan2 ja met zulke snelheid g+ de ope5/apel+ van rivi]slib op rivi]slib voort1 dat zij zi* spo$ig tot op e5e aanm]kelijke dikte _h n$]gelegd4 ,hi]door ont/ond l&1 dat m5 met d5 naam van ,wa>dl&1 ( ook wel kortweg met di5 van ,wa>d be/empelde4 ,dit woord is v]want met ons teg5woordig w]kwoord word51 zoodat m5 door wa>d g]u/elijk aangeslibt1 ( geword5 l& kan v]/aan4 ,de ,uit]wa>d5 langs d5 ,i,jssel geleg51 h]9n]5 nog aan dez5 naam4 ,9 ,oudewat] nu 01--te oordeel5 na> de zi* soms #c1aj ,n$4 el 9 d5 grond bev9d5de kleilaag--dat l&word5 re$s vroeg begonn54 ,de bewon]s1 die zi* hi] geve/igd hadd51 bem]kt5 dit1 en zi5de1 dat--nietteg5/a&e er re$s vele plekk5 w>51 die bij gewone vlo$5 niet me] aan ov]/room5 ond]worp5 w>5--er to* nog /e$s nieuwe ( jonge wa>d5 gevormd w]d51 noemd5 zij da>om de plaats hunn] ve/ig+--om ons van de teg5woordige spell+ d] taal te b$i55--,oude ,wa>d54 ,hoog/wa>s*ijnlijk sprak m5 d5 naam dez] plaats nad]h& ,oudewa]t5 uit1 doorliep v]volg5s d5 ov]gang ,oudewaet]1 en behield da>na zijn5 teg5woordig5 naam4 ,en zie hi] d5 ,naamsoorsprong van ,oudewat] na> onze bes*eid5 me5+ het be/ v]kla>d4 ,gelijk het e*t] met de mee/e afleid+5 van plaatsnam5 gaat1 wi] oorsprong niet dadelijk ta/ba> is1 zoo ook v9dt m5 hi]voor v]s*ill5de r$55 opgegev54--,s4 van ,leeuw5 #f en ,franc4 ,halma #g zijn dan ook de wa>heid het mee/ nabij als zij zegg51 dat het eig5lijk af z\ kom5 van ,oudewa>d5 als 9 e5 oud eil& ( oude wa>d ligg5de4 ,m4 ,z4 ,boxhorn #h spreekt er aldus ov]3 ,oudewat] s\de moet5 gh5aemt word5 ,oudewa]t51 i/ dat ghy ha] e]/e beg9sel a5siet4 ,oudewa]dt en beteek5t niet &]s1 als e5 oud ,eyl&t (te ,contreye4 ,ende sy s*ijnt also geseyt te word5 tot ond]s*eyt van die wa]de da>bijligg5de ende wort h$5sdaeghs ,nieuw gh5oemt ,ook ,lud4 ,smids #i is--op gezag van dez5 laat/e1 s*ijnt het--dezelfde me5+ toeg$aan4 ,m5 ziet dus1 dat vel5 dit gevoel5 aanklev54 ,de he] van ,k9s*ot #aj en vel5 na hem1 will5 e*t] liev]1 dat dit plaatsje zijn naam van d5 ,i,jssel1 als oud wat] z\ ontvang5 hebb52 da>m$e /emm5 wij dus ev5m9 91 als met hetge5 wij eld]s 9 e5e noot laz5 #aa1 dat de ,rome95 het ook da>om d5 naam van ,aquae ,vet]es z\d5 hebb5 gegev52 ma> zijn het t5 volle e5s met de ,teg5woordige /aat d] ,v]e5igde ,n$]l&51 wa>9 wij lez53 ,uit de latijns*e b5am+ van ,aquae ,vet]es--alle5 e5e lett]lijke v]tal+ van d5 teg5woordig5 naam--zi5 wij niet dat e5e afleid+ te haal5 is4 #ab ,en hoe vele plaats5 wijd]s zijn aan oude wat]5 geleg51 en to* be/aat er 9 geheel ,n$]l&1 voor zoo v]re wij wet51 sle*ts n plaatsje1 dat ,oudewat] heet4 ,voor de /ell+1 dat de naam ,oudewat] wez5lijk van bov5v]meld5 geologis*5 oorsprong is1 z\ nog kunn5 aangevo]d word51 dat m51 behalve de zoo ev5 g5oemde ,uit]wa>d5 nog 9 d5 omtrek v9dt1 ,snelrewa>d als bo]5buurt1 en de hooge ,wo]d ( ,wa>d da>9ligg5de2 voorts3 ,b>w\twa>d]1 het dorpje ,wa>d]1 en miss*i5 mag het nabijgeleg5 ,wo]d5 hi] ook g]angs*ikt word5 als synoniem met ,wa>d54 ,9 alle gevall51 onze me5+ is bov5/a&e2 m5 voegde1 wij h\d5 het 7altijd ond] v]bet]+7 vol1 bij onze plaats sle*ts oude tot ond]s*eid di] &]e wa>d54 ,het zij 9 het voorbijgaan gezegd1 dat wij ons om deze r$51 ook niet met de me5+ van d5 oudheidkundig5 he] ,budd+h kunn5 v]e5ig51 die de nam5 van wa>d- en wo]dplaats5 zoo ga>ne e5e my?ologis*e beteek5is wil toegevoegd hebb54 ,vooralsnog di5t ev5wel t]uggeke]d1 tot ,oudewat]'s geologie1 en wij beg9n5 dus w$] met d5 ,holl&s*5 ,i,jssel1 die1 gelijk bek5d is1 zoo veel heeft toegebragt tot de vorm+ van ons alluvium2 wa>om wij ons niet kunn5 on?\d51 voor het re$s v]h&elde en nog volg5de van ons ond]w]p1 de volg5de regel5 g$eeltelijk toe te pass53 ,het s*ijnt1 dat de ond]maans*e d+5 ,zijn wond]lijk van a>d en vol v]&]+53 ,ik zag het va/e l& met wat] ov]dekt ,en w$] uyt de plas het va/e l& v]wekt4 't ,is vreemd1 dat v]re van de zee en van de grond5 ,het zeegewas en r>e s*ulp5 zijn gevond51 ,en dat e5 ank] lag 9 't hooge dorre l&1 ,9 plaats van 9 de zee ( aan d5 wat]kant4 #ac ,tot dat ond]maans*e wond]lijk van a>d en vol v]&]+5 behoorde ook de ,rijn1 en als gevolg van di51 w$]om de ,i,jssel4 ,nadat de e]/e eeuw5 lang /e$s zijne wat]5 9 d5 magtig5 oceaan _h uitge/ort1 w]d hij aan zijne mond+ v]/opt1 en 't natuurlijk gevolg 01 dat zoo wel de tak1 die d5 naam van ,rijn beh\d5 _h1 als zijne ov]ige arm5 v]&]+ 9 hunn5 loop moe/5 ond]gaan4 ,halma teek5t er dit van aan3 #ad ,9 oude tijd5 plagt d5 ,rhijn nev5s ,batavia ( 't ,bat\w]l& e55 ze] snell5 loop te hebb51 totdat hij bij ,katwijk 9 zee viel2 ma> to5 maakte hij door de ,maas en ,waal sle*ts e55 traag5 en kle55 vlo$t1 nu integ5deel1 door het op/opp5 van d5 ,rhijn1 het doorgrav5 van de ,lek en ,yssel1 loopt de /room bijna geheel te niet en de traage loop van ,waal en ,maas is 9 e5 ze] snell5 afdrift v]&]t4 ,belang5de d5 tijdt en d'oorzaak van de g$a*te op/opp+e des ,rhijns1 bij ,katwijk1 da>9 zijn ze] v]s*illige gevoel5s2 de oorzaak wordt niet &]s gelo(t1 dan door e55 all]fel/5 /orm en invloeij+e d] zee ges*i$t te zijn1 teg5 d5 loop des ,rhijns zoo kra*tig met wat] en du9z&t indr+5de1 dat de ,rhijn1 9 zijn5 loop da>door ge/uit1 e55 &]5 zwaai heeft moet5 nem51 ( gemaakt word51 om het l& van 't wat] des ,rhijns en d5 vlo$ da>door ont/aan en door de ,lek enz4 quyt te mak54--,de oude ,holl&s*e kronyk /elt e55 v]va>lijk5 /ormw9dt op 't ja> #hfj uit de ,noordt-,we/e1 die het zeewat] d5 ,rhijn injoeg en 9 't l& dreef1 da> duiz5d5 van m5s*5 en bee/5 door v]dronk51 de boom5 uit de a>de rukk5de en omv]re w]p5de2 dat da>door de inwoond]s g5oodzaakt zijn geword51 de ,lek te grav51 om hun wat] 9 en door de ,maas voortaan 9 zee te looz54 ,wat dat grav5 van de ,lek betreft1 hi]ov] will5 wij ons niet uitlat51 als niet voor ons be/ek ges*ikt4 ,de gele]de he] ,/>+ spreekt e*t] ook van het ja> #hfj2 do* neemt op gezag van &]5 e5e tijdruimte van #adj j>5 aan1 voor het v]/opt mak5 des ,rijnmonds #ae1 als hij zegt3 ,m5 me5t1 dat de ,rijnmond te ,katwijk tuss*5 #hfj en #ajjj v]/opt is g]aakt4 ,ook de ,ve*t en de ,g\ds*e ,i,jssel zull5 om/reeks di5 tijd wel ge5 ,rijnwat] me] afgevo]d hebb52 ma> de ho(d/room door d5 ,i,jssel1 de ,lek en ,b5$5-,maas1 de ,waal met de ,m]w$e en de oude ,maas en door de ,maas met de ,am] het ,holl&s*e diep en het ,h>+vliet gegaan zijn4 ,de v]d]e v]&]+5 9 d5 loop dez] rivi]5 kunn5 voornamelijk aan de b$ijk+5 word5 toeges*rev51 die 9 het midd5 d] a*t/e eeuw begonn51 al me] en me] uitgebreid en v]bet]d1 e]/ eeuw5 da>na die kra*t en uitgebreidheid kreg51 welke ze 9 /aat /elde om d5 loop d] rivi]5 te wijzig54 #af ,om/reeks dez5 tijd dus1 zal er e5e groote v]&]+ met d5 ,i,jssel plaats gehad hebb54 ,nu to* /ell5 wij ons voor1 dezelve aan d5 invlo$ d] getijd5 ond]worp5 te zi51 to51 gelijk nu nog voortgebragt door eb en vlo$ d] ,noordzee4 ,ook deze vlo$ vo]de slib m$e en die wordt zeebez9k+ g5oemd4 ,wanne] wij nu het oog slaan op de ,uit]wa>d5 om ,montfoort geleg51 en da>bij wet51 dat zij vrij opp]vlakkig zelfs uit rivi]klei be/aan1 dan z\ het wat al te /]k uitg$rukt zijn1 indi5 wij bewe]d51 dat de ,i,jssel ge5 ,rijnwat] met slib belad5 me] afvo]t4 ,zij moge m9d] afvo]5 dan vroeg]2 ma> zij vo]t to* ,lekwat] 7dus ,rijnwat]7 af en met slib belad51 getuige voornoemde ,montfoorts*e l&51 die hunne vru*tba>heid niet geheel aan het indr+5d vlo$wat] v]s*uldigd zijn2 te me] nog da>1 teg5woordig t5 m9/e--de vlo$ niet v]d] gaat dan halv]wege ,montfoort en ,oudewat] 7zie b5$572 het b9n5dr+5de vlo$wat] e*t] zal het af/room5de ,i,jsselwater 7uit de ,lek afkom/ig7 tot /il/& br5g51 en /il/a&e zal ook het ,lek wat] zijne slib afzett54 ,niet onwa>s*ijnlijk zal dit punt van bots+ dan1 omtr5t ,oudewat] gewee/ zijn4 ,hi] to* is de ,i,jssel op zijn smal/2 hi] dus is de mee/e slib1 welke dan ook1 afgezet4 ,nu is de regt/reeks*e v]b9d+ van ,lek en ,i,jssel bov5 ,i,jsselstein met e5e afdamm+ssluis v]brok51 en het hi]door lekk5de wat] kan nog door d5 ,i,jssel afgevo]d word54 ,lekwat] komt wijd]s d5 ,i,jssel nog b9n5 bij vlo$getijde te ,i,jsselmonde wanne] er ov]vlo$ige a&rang van opp]wat] 9 laat/g5oemde rivi] is1 en da>9 is w$] e5 bewijs te v9d51 dat ons alluvium nog uit rivi]- en zeeklei wordt gevormd4 ,ov]ig5s di5t nog te word5 v]meld1 dat m5 9 onz5 ,holl&s*5 ,i,jssel a*t ur5 eb en vi] ur5 vlo$ heeft1 welke laat/e bij gewone getijd5 tot om/reeks halv]wege ,montfoort en ,oudewat] gaat4 ,volg5s e5e ons onlangs g$ane m$$eel+1 z\de voorhe5 de vlo$ e*t] v]d] gegaan zijn1 en indi5 m5 9 aanm]k+ neemt1 het v]hoog5 d] b$d+ en het begroeij5 met wat]plant5 9 het rivi]tje tuss*5 die twee plaats51 dan is dit niet onaannemelijk4 ,e*t] heeft zij bij middelmatig5 vlo$ t5 onz5t nog die kra*t1 dat e5 ligt voorw]p1 drijv5de op d5 vlo$1 9 e5e m9uut om/reeks #be ,n$4 el wordt opge/uwd1 t]wijl het1 9 het ebb5 #ae1ae ,n$4 el 9 hetzelfde tijdsv]loop wordt afgevo]d4 ,wanne] m5 zi* op de teg5woordige ,oudewat]s*e ,i,jsselbrug bev9dt1 op het oog5blik dat de ebbe s*ijnt te e9dig5 en de vlo$ alda> beg9t1 kan m5 zi* van e5 opm]k5swa>dig5 natuur/rijd ov]tuig54 ,met het oog na> d5 kant van ,g\da gew5d1 ziet m5 alsdan re$s e5ig5 tijd1 het vlo$getij zi* teg5 de door h>e zijvleugel5 tre*t]vormige brug aanw5d51 t]wijl m51 zi* omw5d5de na> de zijde van ,utre*t1 de eb nog /e$s ziet aanh\d54 ,deze /rijd wordt vooral begun/igd door e5 zijsprank die na> de /ad%av5 vo]t1 wa>he5 het teg5 elk&] /oot5de wat] g$eeltelijk zijne toevlugt neemt4 ,na v]loop van e5 half uur ev5wel1 geldt het regt van d5 /]k/e1 en de vlo$ /uwt als ov]w9na> zijne wat]5 tot ongeve] op de plaats1 die /raks is aang$uid4 ,geheel ( g$eeltelijk 0 de ,i,jssel oorzaak van de volg5de plaatsnam53 ,i,jsselstein1 ,oudewat]1 ,goejanv]wellesluis1 ,haa/re*t1 ,/olkwijk]sluis1 ,g\da1 ,moordre*t1 ,oud]k]k aan d5 ,i,jssel1 ,capelle aan d5 ,i,jssel1 ,krimp5 aan d5 ,i,jssel en ,i,jsselmonde4 ,op e5ige kom5 wij 9 &]e afdeel+5 van dit w]k nog t]ug1 ook om hunne naamsr$5 te v]kl>54 't ,wordt e*t] me] dan tijd1 nu van naamsafleid+5 gesprok5 wordt1 ook omtr5t die van d5 ,i,jssel te gewag54 ,niets is natuurlijk]1 dan dat m5--om zulks met go$ gevolg te do5--moet t]uggaan om zoo mogelijk zijne oude spell+ en uitspraak op te duik54 ,de mee/e woord5 to* ond]g+5 9 d5 loop d] eeuw5 9 bov5/a&e punt5 zoo vele v]ba/]+51 dat m5 vaak niet dan met groote moeite tot hunn5 eig5lijk5 oorsprong kan afdal54 ,bijna algeme5 is m5 teg5woordig van 't gevoel51 dat de v]\d]de s*rijfwijze van ,i,jssel is3 ,ysala1 en zulks wijd]s e5e v]b9d+ is van de woord5 ,y en ,sala2 ,y beteek5t wat] en ,sala loop2 alzoo ,ysala van vroeg] en ,i,jssel van ?ans wil niets &]s zegg5 dan wat]loop4 #ag ,de ,i,jsselslib hebb5 wij re$s als hoog/ nuttig voor de geologie dez] /reek le]5 k5n54 ,zij heeft e*t] nog e5e hoog/ weldadige eig5s*ap3 de ges*ik!id tot het mak5 van /e554 ,ond] me] wet5swa>digs nog van deze rivi]1 zull5 wij hi]ov] iets uittrekk5 uit e5e kle9e bro*ure1 9 #ahed te ,g\da 9 het li*t v]s*55 #ah3 ,de ,holl&s*e ,i,jssel behoort ge5z9ts tot de ho(drivi]5 van ,n$]l&2 e]/ s$]t we9ige j>5 heeft de hooge reg]+ beslot51 ha> als rivi] te erk5n54 ,al moge m5 dan ook deze rivi] bes*\w5 als van we9ig belang zijnde voor d5 algeme55 rivi]/aat des l&s--iets1 dat nog ze] te betwijfel5 is--zoo is zij to* voor de b9n5l&s*e welva>t en het b9n5l&s* v]ke] ge5z9s onb$uid5d te noem54 ,de indu/rie aan de beide oev]s dez] rivi] is belangrijk2 da>door he]s*t er langs de boord5 welva>t1 die elke bezoek] op de sprek5d/e wijze ontdekt4 ,van d5 b5$5mond af tot ,g\da be/aan de bek5de /e5fabriek5 niet m9d] dan #bh 9 getal4 ,de wa>de d] alhi] gefabrice]de metsel/e55 wordt p] ja> op niet m9d] dan vi]maal hond]d en vijftig duiz5d guld5s g]ek5d4 ,hond]d5 van arbeid]s v9d5 hun be/aan 9 die fabriek52 de amba*tsli$5 en de n]+do5d5 9 de dorp5 hebb5 e5 ze] groot g$eelte van hunne welva>t aan de /e5fabriek5 te dank54 ,de grond/(1 de eig5lijke bron van deze welva>t1 is de slib wa>m$e het rivi]wat] is bezwang]d4 ,deze1 da>toe opgezameld en be>beid1 geeft het kleideeg1 wa>van de deugdzame ,i,jsselsteenen word5 v]va>digd4 ,t5 gevolge van1 ( 9 v]b& met de /e5fabriek51 bloeij5 de rietmatmak]ij51 wa>van i$] ja> hond]d5 guld5s door de fabriekant5 word5 betaald4 ,aan beide zijd5 van de oev]s zijn s*eepmak]ij5 geleg51 all5 ev5 w]kzaam en 9 voll5 bloei4 ,op zes van deze w]v5 wordt de groot/e soort van koopva>dijs*ep5 geb\wd4 ,onv]s*illig van welke zijde m5 ook de /e5fabriek5 bes*\wt1 m5 zal altijd hunn5 gun/ig5 invlo$ op de v]me]d]+ d] wa>de van d5 vad]l&s*5 grond ontmoet54 ,zij moet5 dus voor aanzi5lijke bijdrag5 tot d5 national5 rijkdom word5 erk5d4 ,ja1 zveel s*rijft m5 zelfs aan deze zeebez9k+ toe1 dat m51 zooals wij eld]s laz51 wel zeide1 dat geheel de /ad ,dordre*t uit de tot /e55 gebakk5 slib d] rivi] is opgeb\wd4 ,e5 enkel voorbeeld 9 cijf]s--zoo /ond da> v]d]--zal ons dit opheld]54 ,aan d5 ,holl&s*5 ( ,g\ds*5 ,i,jssel spoelt ja>lijks zulk e5e groote hoeveelheid van de fijn/e en be/e klei aan1 dat m5 heeft kunn5 b]ek551 dat er 9 #bi j>51 namelijk van #afgb tot #agjj1 bij het v]val d] /e5bakk]ij51 #ghd bund]s t] diepte van #c palm5 aangeslibte klei alda> zijn blijv5 ligg54 ,9 #ahcj rek5de m51 dat de #bh alda> aanwezige /e5bakk]ij5 ja>lijks ongeve] #ajj1jjj kubiek-ell5 slib v]bruik51 b5ev5s #be kubiek-ell5 z& uit de ,maas1 wa>uit m5 ja>lijks door elk&] #hj millio55 /e55 bakt4 ,en is het dan wel te veel1 als wij nogmaals e5ige regels van pr$ikant ,janzonius 9 betrekk+ tot deze ko/b>e grond/( aanhal58 #ai ,o zilv're ,yzzel/room1 met wond] eb en vlo$1 ,wat tors*t uw kille s*oot e5 onwa>de]ba> go$1 ,en s*att5 zond] end4444 ,zond] e9de e*t]8 ,zal de sluis tot afdamm+ van d5 ,i,jssel bov5 ,g\da1 niet e5 volkom5 h9d]paal zijn voor eb en vlo$ aan dez5 kant1 en bij gevolg voor d5 aanvo] van slib na> deze /reek1 en aan de &]e zijde d] sluis go$deels t5 ko/e van de welva>t d] /e5fabrijkant58 ,volg5s de g5oemde bro*ure--wat het laat/e betreft--ja gewis4 ,hoe vele mal5 dus1 o ,i,jssel1 /uurdet gij uw5 gezwoll5 wat]vlo$ ov] en trok die w$] t]ug van de plaats1 die wij ?ans ,oudewat] heet54 ,wie duide het tal van mal5 aan1 dat uwe wat]5 d5 ,rooz5daals*5 en ,hek5dorps*5 dijk ku/51 da>ge/eld om uw5 loop te bepal58 ,de vru*tb>e slibbe1 die gij aan beide zijd5 afzettet1 wa>m$e gij d5 bodem v]hoogdet1--zij 0 oorzaak1 dat m5 u nogmaals e5 naauw]5 loop gaf1 wijl gij de ko/b>e ,uit]dijk5 vormdet en alzoo d5 bewon]s dez] environs geleg5heid v]s*aftet uwe boord5 met e5 edel5 vo$selb\w te omzoom51 niet alle52 ma> die ook 9 d5 blond5 zom]tijd met rund]5 te bevolk54 ,da>om1 zeid5 wij1 bep]kte m5 9 dit oord w$]om uw5 loop door het aanlegg5 van twee kad51 die gij op h>e beurt t5 ko/e d] bre$te uw] b$d+ nogmaals e5 vett5 bodem af/ond1 ges*ikt tot kra*tig5 boom5groei en weeld]ig bru9 gepluimd riet4 ,bij ,oudewat] kle9e1 do* niettem9 door mij bem9de ,i,jssel6 weldra zal het duiz5d en nogmaals duiz5d5tal uw] vlo$51 die gij ?ans nog tot bov5 ,oudewat] voortzet1 bep]kt word54 ,de ru/elooze wat]loop1 wa>op re$s onze heid5s*e voor\d]s /a>d51 zij zal ge/uit word51 om alligt nooit w$] zond] beteugel+ zijn getij tot voorbij ,oudewat] te h]vatt54 ,dra to* zal m5 de re$s v]va>digde afdamm+ssluis bij ,g\da 9 w]k+ /ell51 en de t5 onz5t bijna digtgeslibte wat]loop zal spo$ig w$]om e5 v]bre$5 en v]diept5 bodem erlang54 ,met het laat/e 7't v]diep57 is m5 van bov5 ,i,jsselstein tot bov5 ,montfoort b]eids g5ad]d1 en re$s duid5 de g5omm]de paaltjes1 9 d5 omtrek geslag51 aan1 dat m5 da>m$e ook hi] weldra e5 aanvang zal mak51 hi] e*t] tot nut d] plaats1 da> de slibtoevo] ?ans we9ig ( bijna ge5 nut me] voor ,oudewat] doet4 ,integ5deel2 want zooveel klei is er op b$d+ en oev]s aanwezig1 dat de s*eepva>t niet dan met de groot/e moeite ond]h\d5 wordt1 en ook dikwijls belemm]d is4 ,m5 kon dan ook aannem51 dat het d] s*eepva>t te dank5 is1 dat zij tot nu toe1 zond] &]] hulp nog ,ysala ( wat]loop is4 ,zal e*t] de ,i,jssel d5 naam1 hem door onze voor\d]s ges*onk51 beh\d58 ,wij vreez5 van niet geheel4 ,het l&volk en de ,oudewat]s*e /$el+ zull5 wel is wa>1 hem met di5 naam blijv5 be/empel51 ma> op l&ka>t en bij hooge reg]+ loopt hij geva> met di5 van ,ve*t v]wisseld te word54 ,de grond voor deze ond]/ell+ is1 dat m5 de ,i,jsselrivier1 imm]s ook van af de sluis bij ,g\da tot aan de ,ve*t zal v]bet]51 zoodat m5 zi* van b5$5 tot bov5 die sluis1 al dadelijk van d5 ,opp]-,i,jssel 9 d5 gekanalise]d5 ,i,jssel ( ,ve*t/room bev9dt4 ,zelfs spreekt de me]gemelde bro*ure re$s1 van de aan/a&e ,ve*trivi] ( d5 gekanalise]d5 ,i,jssel te ,g\da ( te ,oudewat]4 ,het is hi]1 dunkt ons1 de plaats nog niet1 te gewag5 van d5 v]me]d]d5 bloei en welva>t1 van de v]&]+5 9 de plaatselijke ge/eldheid d] /ad1 hi]uit zull5de voortvloeij52 ma> v9d5 het niet ongepa/ nog te v]meld51 dat de ko/5 tot deze v]bet]+ op niet m9d] dan #cjj1jjj guld5 zijn b]aamd1 wa>van de prov9cie ,zuid-,holl& f #ij1jjj1 de prov4 ,utre*t f #aaj1jjj en het rijk f #ajj1jjj zal v]/rekk54 ,m5 gi/ nog?ans1 dat deze ko/51 niet voldo5de zull5 zijn4 ,dan1 ke]5 wij na deze uitweid+ ov] d5 ,i,jssel1 die van zoo veel invlo$ op de alluviale word+ des bodems 01 tot onze eig5lijke geologie t]ug1 door te v]kl>5 wat eig5lijk rivi]- en zeeklei is4 ,opp]vlakkig zal m5 tuss*5 zee- en rivi]bez9k+ ge5 v]s*il kunn5 bem]k54 ,beide zijn van dezelfde vale1 blaauwzw>te kleur2 beide behoor5 zij tot de kleisoort54 ,t5 e9de e*t] d5 lez]--wie zulks niet mogt wet5--dadelijk te v]kl>5 wat rivi]bez9k+ is1 wete hij1 dat die a>de dezelfde is1 welke bij de mee/e onz] ,oudewat]s*e m$eburg]s bek5d is ond] d5 naam van ,pottebakk]sa>de4 ,deze slib is ha> ont/aan v]s*uldigd aan de rots5 wa>ov] de ,rijn buit5 ons vad]l& h55 loopt4 ,zij--de rots5--v]vorm5 zi*1 door de kra*t en slijp+ van het da>ov] vliet5d wat]1 9 kei/e51 z& en slibbe2 welke laat/e1 als het za*t/e g$eelte1 gemakkelijk 9 d5 /room wordt m$egevo]d en zi*1 ev5 als de zeebez9k+ ?ans nog1 op d5 bodem afzet4 ,vroeg] is opgem]kt1 dat m5 om/reeks ,montfoort ze] ondiep en 9 groote hoeveelheid rivi]bez9k+ aantreft2 en uit e5e publikatie van ,oudewat]'s geme5t]aad e5] voorg5om5 do* door het m9i/]ie van oorlog w$] v]bod5e v]koop+ van e5 g$eelte d] ,oudewat]s*e ve/+w]k51 h]9n]5 wij ons1 dat er zi* ook 9 de wall5 ,pann5bakk]s-a>de bevond4 ,deze nu zal niet van eld]s zijn aangevo]d1 ma> bekom5 zijn1 uit de zi* da>naa/ bev9d5de gra*t54 ,treff5d en s*oon is het dus bewa>heid1 dat de grijze ,rijn 7want welke rivi] &]s87 hi] zijne slibbe de$ bez9k51 en ook de zee bragt slibbe aan1 en met ha> e5e niet m9d]e vru*tba>heid1 deze als zee--de &]e als rivi]bez9k+ bek5d gemaakt4 ,dr4 ,/>+ geeft 9 de ,bodem van ,n$]l& e5 ze] gemakkelijk middel aan de h& om deze beide kleisoort5 van elk&] te ond]k5n54 ,rivi]bez9k+ lev]t1 nadat m5 er de /e5deeg van gemaakt heeft1 bij v]bakk+ roode1 zeebez9k+ gele /e554 ,met het oog nu na> de ,wo]ds*e pannebakk]ij5 g]igt1 zi5 wij alda> ook roode1 langs d5 ,i,jsselkant gele /e55 v]va>dig51 welke laat/e ond] d5 zooze] bek5d5 naam van ,i,jsselsteenen aang$uid word54 ,van veel belang z\ het wez51 v]s*ill5de kleigrond5 van ongelijke diepte1 hi] en da> 9 en om ,oudewat] te v]zamel51 en die t] v]bakk+ na> e5e /e5plaats op te z5d51 t5 e9de alzoo met me]d]e naauwkeurigheid d5 invlo$ van ,rijn en ,yssel op onz5 bodem te bepal54 ,grond- ( ,ki5h\t4 ,dit wordt 9 deze /rek5 zoo m5igvuldig aangetr(f5 als eld]s miss*i5 9 geheel ons vad]l&4 ,i$] l&b\w] die sle*ts op e5ige g]+e diepte zijn grond omwoelt op onv]graafde plekk51 kan zek] zijn1 grondh\t aan te treff54 ,da>5bov51 9 i$] w]k dat ov] d5 natuurlijk5 toe/& van het vroeg]e ,n$]l& s*rijft1 v9dt m5 ook het algeme5 gevoel5 van e5 ze] w\drijk5 toe/& beve/igd4 ,bij ons v]me55 wij hi]voor nog te kunn5 v]wijz5 na> d5 naam van het ,s*ak5bos* 9 ,hek5dorp1 wa>ov] 9 de my?ologis*e s*ets nad]4 ,me] bepaald nu nog ov] het grondh\t4 ,nog w>5 er ge5e dijk5 opgeworp5 en de wat]5 hadd5 nog imm] vrij spel door w\d5 en poel1 voornamelijk bij ,n4,w4 /orm4 ,bij e5 ( me]d]e groote wat]vlo$5 nu1 7ond] &]5 de ,kimbris*e vlo$ ( die van om/reeks #hfj1 wa>van beide geboek/aafd is1 dat zij e5 v]baz5d tal van boom5 ontworteld57 met /orm en orkaan gepa>d1 zull5 de mee/e boom5 die als grondh\t bij ons word5 aangetr(f51 wel zijn ontworteld1 da>na met ve5 ov]groeid ( met slibbe b$ekt zijn1 ( wel op d5 bodem wa>op zij lag51 g$aald1 da> m5 teg5woordig ook aanneemt1 dat de a>de w]kelijk aan dal+ ond]worp5 is ( al?ans gewee/ is4 ,de volksme5+1 dat alle boom5 na> e5e w9d/reek met de kru9 ligg51 kan d5 toets d] wa>heid niet door/aan1 da> m5 die ook &]s met d5 top ligg5de heeft gevond54 ,wijd]s behoor5 deze boom5 tot de gewone soort5 die all51 behalve de eik1 nog veelvuldig alhi] groeij54 ,wilg5-1 ma> vooral elz5h\t kom5 dikw]f voor4 ,m]kwa>dig is het1 dat het grondh\t veeltijds tot aan d5 began5 grond rij/4 ,wanne] dit op wei- ( hooil&5 het geval is1 kan de l&b\w] uit e5e geele doode /reep opmak51 dat alda> e5 boom/am de reis na> de opp]vlakte des bodems heeft aangevang54 ,me]gemelde geoloog spreekt erg5s van dat omhoog rijz5 d] boom/amm53 het is hetzelfde v]s*ijnsel als datg5e wa>bij op e5 gr9dweg het grove gr9d altijd bov5 komt en het fijne gr9d na> b5$5 gaat4 ,het laat/e s*iet n4l4 door de holt5 na> b5$5 en ligt zoo de grov]e /ukk5 op3 zoo ook bij de /amm54 ,/eig]a>de4 ,zoo als gemeld is1 treft m5 ha> gewoonlijk tot op ti5 voet 9 d5 grond aan4 ,i$] zal wel will5 toe/emm51 dat hoe diep] die pu9a>de zi* ov] 't algeme5 bev9dt1 het des te groot] bewijs is voor de oude bewon+ e5] dusdanige plaats4 ,ev5 buit5 ,oudewat] zelfs1 behoeft m5 mee/5tijds sle*ts #b #c voet 9 d5 grond te dr+5 om ge5e /eig]a>de me] te v9d54 ,en ?ans1 go$gun/ige lez]1 zijn wij w$] tot de opp]vlakte des bodems1 tot de zoog5aamde ,teela>de g5ad]d4 ,we9ig zijn de geologis*e v]&]+51 die 9 dez5 tijd da>9 word5 aangebragt4 ,hi] en da> v]me]d]t1 ja1 de /eig]a>de1 v]hoogt en m5gt de vlijtige l&b\w] zijn akk] met planta>dige en di]lijke me//(f51 ( w]kt zijn b\wgrond ond]e5 met uitgebagg]de d]rie1 die hij da>na welige grond noemt1 do* alles kan van luttel beteek5is gea*t word5 tot v]vorm+ van ons alluvium4 ,zeevlo$5 en doorbrak5 van rivi]5 woel5 ?ans niet me]1 geholp5 door hunn5 bondg5oot1 de w9d1 v]delg5d en woe/ ov] weil& en b\wakk]2 want door middel van dijk5 en sluiz5 heeft m5 h5 als het w>e g$wong51 zijne aangewez5 gr5z5 niet te ov]s*rijd53 boss*5 zijn uitg]oeid2 ve5a*tige drassige grond 9 de s*oon/e beemd5 h]s*ap52 alomme prijk5 lu/tu9tjes met s*oone bloem5 beplant en lieve prieltjes voorzi51 wa>9 m5 zoo ga>ne e5e wijle v]blijft2 9 n woord1 de trots*e woe/heid d] natuur van wele]1 heeft ook 9 ,oudewat] en omtrek plaats gemaakt voor de orde en regelmaat d] #ai;de eeuw4 ,deze e]/e afdeel+ z\d5 wij nu als geindigd kunn5 bes*\w51 w>e het niet dat wij nog e5e aanm]k+ hadd5 te b]de te br5g54 ,zij is deze3 de lez] heeft wel 9 aanm]k+ te nem51 dat de bes*rev5e alluviale lag5 niet zijn gevormd met die ope5volg5de orde1 welke is aang$uid2 alle5lijk moe/ er v]deel+ gemaakt word51 om g]egeld] de s*ets te kunn5 v]volg51 en alzoo zijn er gr5z5 bepaald1 die 9 de natuur vaak niet be/ond54 ,zoo vormde zi* o4 a4 d]rie op klei1 en klei op d]rie1 en da>5bov5 wet5 wij1 dat de word+ van ijz]o] en ve5 bij da>toe gun/ige om/&igh$5 nog /e$s aanh\dt4 ,alzoo sluit5 wij deze geologis*e s*ets4 ,9 onze v]beeld+ zett$5 wij voet op het diluvium ov] wi5s word+ re$s eeuw5 en eeuw5 h55rold51 en ook het alluvium1 welks vorm+1 hoe we9ig 9 dit oord ook1 nog /e$s aanh\dt1 w]d d] a&a*t gewijd4 ,9 alles bespeurt m5 e*t] de wijze h& van d5 groot5 ,s*epp] en ,be/uurd] d] geheele natuur1 door ,wi5 alle5 alle kra*t5 en hulpmiddel5 kond5 zam5w]k5 tot v]vorm+ van d5 bodem4 ,t5 volle zijn wij ov]tuigd1 voor d5 gele]de we9ig nieuws ges*rev5 te hebb51 miss*i5 zelfs betrad5 wij hi] en da> het dwaalspoor1 ( bezigd5 te onduidelijke uitdrukk+52 do* aan onze plaatsruimte e5igz9s bepaald1 kond5 en ook durfd5 we niet te lang de a&a*t onz] lez]s op dit punt bepal54 ,mogt5 ev5wel deze we9ige regel51 e5ig d5kbeeld hebb5 gegev5 van de geologis*e k5nis onz] vad]/ad4 ,,my?ologie4 ,,ii4 ,met d5 ijv] tot ond]zoek1 kwam ook all5gs de ov]tuig+ van het nut da>van4 ,m5 kreeg hi] opheld]+ ov] m5ig oud gebruik1 ov] al\de wett5 en in/ell+51 ov] woord5 en uitdrukk+51 die s$]t eeuw5 dui/] gewee/ w>51 en m5 le]de de d5kwijze d] vroeg]e tijd5 al bet] en bet] k5n51 zoodat dit ond]zoek ook re$s voor &]e wet5s*app5 nut g$rag5 heeft4 ,mr4 ,l4 ,ph4 ,c4 van d5 ,b]gh4 ,zek]1 die lu/1 deze ijv] tot ond]zoek1 wa>van 9 bov5/a& motto wordt gesprok51 is aang5aam en nuttig3 de m5s*1 die ges*i$5is beoef5t1 volkseig5a>digh$5 en volksgebruik5 met hi/oris* wa>nem5d oog nagaat1 hij leeft 9 zek]5 z9 niet alle5 9 dez5 tijd3 ne51 door zi* te v]plaats5 na> het grijs v]l$51 toov]t hij zi* p]son5 en zak5 voor d5 gee/1 geheel vreemd somtijds aan die d] eeuw wa>9 hij leeft1--smaakt hij e5 g5ot1 e5 v]hev5 g5oeg51 h5 onbek5d1 die omtr5t de ges*i$5is onv]s*illig zijn en alzoo hun z$elijk voordeel niet will5 do5 met het nut1 dat zij 9 zi* bevat4 ,de ges*i$5is en vooral de onbes*rev5 ges*i$5is tot leidsvr\we1 en gij kunt v]1 ze] v] doordr+5 9 d5 onmetelijk5 tijd-oceaan2 zij to* is de g5ius die u bij/aat1 om ?ans v]lat5 plekk5 te bevolk51 met de s*imm5 van heldhaftige mann51 geleefd hebb5de 9 d5 grijz5 voortijd6 ,all] l&5 en volk]5 ges*i$5is is belangwekk5d4 ,de hi/orie d] laat/5 heeft ons gele]d1 dat e5ig51 hoe nietig 9 hun beg91 groot w]d5 en magtig1 ma> dat ook jui/ die magt en die weelde h5 v]wijfd maakt51 dat het de middel5 w>5 tot hun ond]gang4 ,helaas1 ook zij ond]vond51 dat de zoete weg d] weelde glibb]ig 0 en geva>lijk te betr$54 ,zoo trad5 dan e5maal magtige volk]5 af van het groote w]eldtooneel2 van vel5 bleef dikw]f niet e5s de naam ov]ig4 ,bij &]5 wisseld5 voor- en teg5spo$1 ontwikkel+ en a*t]uitgang elk&] af1 do* zij hield5 zi* /a&e tot op dez5 /ond4 ,is dan de k5nis omtr5t de wissel+5 van i$] l& en van elk volk zoo treff5d en nuttig voor d5 m5s*1 hoeveel te me] moet het ons dan aanspor5 de ges*i$5is na te gaan van ons eig5 l&1 en /r5g] nog1 van die di]b>e plekke gronds1 wa>op wij het e]/e lev5sli*t aans*\wd51 welligt ook e5maal d5 groot5 natuurcijns zull5 betal51 en ond] welks gro55de k]kh(zod5 ook da>na onze ass*e zal ru/54 ,gevoel5 wij ons bij die g$a*te re$s opgewekt1 ge5 vreemdel+5 te blijv5 op de bre$e baan d] ges*i$5is1 er is e*t] nog e5 prikkel1 nog e5 drijfve] die ons da>toe geleidt3 deze1 dat wij ge5e laakb>e onv]s*illigheid mog5 toon51 omtr5t het b$rijf en lev5 onz] vad]51 die zoo veel veil hadd5 voor hun nagesla*t2 als hunne nanev5 niet alle51 ook als bewon]s van d5 grond1 di5 zij ontwoek]d51 hebb5 wij welligt zelfs e5 pligt te v]vull52 de beoef5+ hunn] ges*i$5is4 ,en deze algeme5e bes*\w+51 gea*te lez]1 zijn ook van bijzond]e toepass+ op ,oudewat] en omtrek1 de punt5 onz] bes*rijv+4 ,ontroll5 wij dan de ges*i$blad51 en zi5 wij da>91 welke gev>5 ons dapp] voorgesla*t dikwijls trotse]de1 hoe het uit m5ig5 kamp als ov]w9na> t]ug ke]de1 hoe het mo$ met beleid en kra*t bij innige volh>d+ wi/ te voeg52 hoe het leefde en /i]f4 ,en1 wa> die ges*i$roll5 ontbrek51 da> zijn het alhi] plaatsnam5 en volksgebruik51 die ons toeflui/]5 van dapp]e voorvad]51 van kra*tige mann51 blond van ha> en blaauw van oog1 die hunne /]kgespi]de l$5 alle5 dekt5 met e5e ruwe di]5huid1 los om de bre$e s*\d]5 geslag5 en beve/igd met e5e doorn1 van voorvad]51 (f]5de aan god5 die niet be/ond51 aan hemellig*am51 vuur en wat]1 aan boom en plant1 aan /room51 enz4 ,ook de voormalige ge/eldheid van ,oudewat]'s bodem1 die 9 de e]/e aflev]+ beh&eld w]d1 bood zi* voor dusdanige v]e]+ uitnem5d aan4 ,behalve imm]s1 dat zij hi] ev5 als eld]s hunn5 god5 kond5 (f]51 v]s*afte de w\dvolle toe/& hun t] aanbidd+ boom52 9 d5 vett5 kleibodem groeid5 plant5 9 ov]vlo$ die zij v]e]d51 en de ,i,jsselstroom bood h5 e5e woonplaats aan voor hunne wat]god5 en wat]di5/2 en dit1 gea*te lez]6 is het v]b& tuss*5 geologie en my?ologie1 dat op bladz4 #b belo(d w]d om aan te toon54 ,en1 niet wa>1 het is niet te v]wond]51 dat wij jui/ bij gebrek e5] zek]e ges*i$5is dez] /reek tijd5s het heid5dom1 die 9 hunne god5di5/1 hunne natuurv]e]+ ( my?ologie tra*t5 te zoek51 welke1 als het di]ba>/e wat zij bezat51 ook de veelvuldig/e spor5 heeft nagelat54 ,als zoodanig dan will5 wij het e]/ e5ige heid5s*e fee/5 beh&el51 wa>van spor5 s*ijn5 ( wez5lijk zijn a*t]geblev52 da>ond] zal m5 dan ook aantreff5 de meivur51 wa>van wij zull5 tra*t5 te bewijz53 wie zij toegewijd w>51 en da>na wat zij nog zijn2 t5 e9de alzoo v]gelijk+spunt5 v]kreg5 word51 tuss*5 heid5s* (f]vuur van vroeg] en vreugdevol k9d]spel van ?ans4 ,,my?ologie4 ,,fee/tijd54 ,,fee/54 ,,volksgebruik54 ,het geheele god5/elsel is ?ans niet me] 9 zijn geheel op te delv54444 wij treff5 sle*ts brok/ukk5 aan4442 ma> deze fragm5t51 die ?ans me] dan ooit met zorg word5 v]zameld1 le]5 ons ?ans nog oordeel5 ov] het geheel dat v]lor5 is4 ,d4 ,budd+4 4444,door al die kle9e a&uid+5 en bijzond]h$5 te v]zamel51 te s*ift5 en de e5 met de &]e te v]gelijk51 bekomt m5 e9delijk e5 tweeli*t1 wa>bij m5 vele voorw]p5 r$elijk le]t ond]s*eid5444444444 en ik v9d ge5e zw>igheid te v]ond]/ell51 dat sommige di] v]bal5 ze] oud zijn en welligt tot de tijd5 des heid5doms opklimm54 ,mr4 ,l4 ,ph4 ,c4 van d5 ,b]gh4 ,hoewel m5 niet van ons zal v]g51 e5e uitgebreide my?ologie van ons l& te lev]5--wijl deze b]eids bij ond]s*eid5e auteurs be/aat en ons be/ek da>voor ook te bep]kt is--zoo moet5 wij e*t]1 om 9 het v]volg dikwijls niet onv]/aanba> te word51 9 de e]/e plaats vooral d5 9 de my?ologie on+ewijde opm]k51 dat zij voornamelijk v]deeld wordt 9 drie soort53 de ,oo/]s*e-1 de ,we/]s*e- en de ,noords*e my?ologie4 ,dan moet5 wij zegg51 dat1 (s*oon m5 bij alle deze1 vele grondd5kbeeld5 aantreft1 die ond]l+ veel ov]e5kom/ met elk&] hebb51 zij to* ev5e5s bij v]gelijk+ e5 aantal punt5 van v]s*il aanbi$54 ,en dit laat zi* imm]s ze] gemakkelijk begrijp54 ,zal het heid5dom 9 het zuidelijk ,europa en 9 ,azi1 dat ook e5e natuurdi5/ _h1 zi* 9 hun zonnig klimaat1 ond] d5 wolkelooz5 hemel1 wa> &]e plant5 en boom5 ti]d51 zi* ge5 veel weeld]ig] natuurv]god+ hebb5 voorge/eld dan de wilde 9 ,sc&9avi #bj en ,i,jsland1 lev5de 9 e5e geheel &]e omgev+4 ,to*1 al gew]d ons de ,noords*e ( ,od9is*e my?ologie uit het k\d]e klimaat1 zoo 0 zij to* ge5sz9s zond] di*t]lijk5 glo$1 zek] ne53 da> uit het ,noord5 kwam zij tot ons1 die natuurdi5/1 dat my!n/elsel1 niet alle5 9 leg5d51 s*oone ov]lev]+5 en held5sag51 ma> ook 9 oorkond51 ges*rev5 9 de zoog5aamde ,norra5a taal4 ,deze w>5 het e*t] nog niet alle5 die ons d] ,n4 volk]5 my?ologie d$5 k5n53 ook de twee edda's v]spreidd5 da>ov] veel li*t #ba1 en onbetwi/ba> is het1 dat de my?ologie van dit l& niet sle*ts het mee/ d] ,noords*e nabij komt1 ma> ook dikwijls de groot/e ov]e5kom/ da>m$e aanbi$t3 en ge5 wond]1 ons l& w]d g$eeltelijk uit het ,noord5 bevolkt4 ,van da> ontle5d5 wij dus ook g$eeltelijk taal1 wett5 en heid5s*e e]di5/4 ,bij die ,noords*e volk]5 nu1 die e5 magt van god5 en god9n5 hadd51 0 ,od9 de opp]god1 en ,frigga zijne gemal91 en van deze twee1 zegt de he] ,budd+1 /amt bijna geheel het as5- ( god5/elsel af1 wi] lev5 en b$rijf 9 het hemels*e ,asg>d1 wi] invlo$ op ,midg>d 7de a>de7 en wi] togt5 na> de ond]w]eld de edda-li$]5 dikwijls met zulke kra*tige li$]5 afmal54 #bb ,hoe groot de magt e*t] 0 die ,od9 bezat1 /ond hij ev5wel ond] de bes*ikk+ d] ,norn5 ( s*ikgod9n54 #bc ,dit bewij/ de ,baldur's my! en de pr(essie d] ,vla van het ,noord54 ,die voorspell+1 aldus v]volgt ,budd+1 betreft d5 dood van ,baldur 7e5 zoon van ,od97 en geeft aan de geheele ,n4 ,god5le] behalve e5 behagelijk weemo$ig5 t9t1 ook e5e bepaalde rigt+ aan alle b$rijv5 en held5feit5 van het as5lev5 9 ,asg>d4 ,t5 volle zijn wij het met g5oemd5 oudheidkundige e5s1 en wij kunn5 dan ook niet aan de heid5s*e fee/5 beg9n51 t5zij de vri5delijke lez] iets nad] omtr5t d5 dood van d5 go$5 ,baldur is +eli*t4 ,9 het ,diets* heid5dom1 zegt ,mr4 ,p4 ,blomma]t1 #bd s*ijnt e5 dualismus t5 gronde te ligg51 hetwelk m5 s*i] 9 alle trapp5 van deszelfs natuurle] aantreft4 ,zoo /aan ,mispelheim #be en ,nevelheim teg5ov] elk&]1 en door d]zelv] w$]zijds*e w]k+51 /i*tt5 zij de w]eld en het lev54 ,9 e5e m9d]e s*aal kan m5 deze g$a*te v]volg5 9 de teg5/ell+5 van het li*t teg5 de dui/]nis1 d5 dag teg5 d5 na*t1 d5 zom] teg5 d5 w9t]1 welke 9 eeuwige wissel+ en als het w>e 9 g$urig5 /rijd voortroll54 ,dit natuurv]s*ijnsel w]d bij de ,sc&9av5 door de s*oone my! van ,haudur en ,baldur voorge/eld4 ,haudur en ,baldur zijn ,wodan's zon54 ,baldur wordt de go$e bijg5aemd2 hij is zoo s*oon en rijzig dat hij glan/4 ,haudur is d( van kleur en bl9d #bf1 do* geweldig /]k4 ,hij 0 het1 die zond] erg d5 doodelyk5 pyl op ,baldur afs*oot en zyns bro$]s ons*uldige moord] w]d4 ,zoo wordt zyn dood 9 de edda v]haelt4 ,baldur de go$e droomde1 dat zyn lev5 9 geva] 04 ,da] hy dit d5 ,as5 bek5d maekte1 hield5 zy da]ov] ra$1 en er w]d beslot51 ,baldur teg5 alle mogelyk geva] te v]zek]54 ,frig nam gevolgelyk d5 e$ af a5 het vu]1 wat]1 yz]1 a5 all]lei metal51 /e551 a5 de a]de1 boom51 ziekt51 di]51 vogel51 v]giftige slang51 dat zij hem niet z\d5 s*ad54 ,als dit g$a5 0 en a5 all5 bek5d gemaekt1 v]heugd5 de ,as5 zi* da]ov]1 zoodat zij ,baldur voora5 9 de v]gad]+ /eld52 e5ig5 s*ot5 na] hem1 &]5 hieuw5 op hem1 &]5 wi]p5 met /e551 en wat zy ook d$51 hy _h da] ge5e s*ade van4 ,da] ,loki #bg dit zag1 v]droot dit hem hevig2 hy begaf zi* ond] de g$a5te e5] oude vr\w na] ,f5sal bij ,frig4 ,die vr\w vroeg a5 ,frig1 ( zij wi/ wat de ,as5 9 hunne v]gad]+ voor hadd54 ,zij antwoordde3 all5 s*iet5 na> ,baldur zond] hem te de]51 er bij voeg5de3 ja1 wap5s en boom5 zull5 hem niet h9d]51 ik heb ze all5 d5 e$ afg5om54 ,dan vroeg de vr\w3 hebt gij alle mogelijke d+5 bezwor51 dat zij hem niet kunn5 bele$ig58 ,frig antwoordde3 er wa/ e5 kle9e jonge boom t5 we/5 van ,walhal #bh1 met "n ,mi/elte9 7mi/el1 m>5tak1 viscum7 die mij te jong s*e5 om 9 e$e g5om5 te word54 ,da]op g+ de vr\w he54 ,loki trok nu d5 mi/elte9 uit en g+ da]m$e t] v]gad]+4 ,haudur1 die bl9d 01 /ond aan het uit]/e des kreits4 ,nu sprak ,loki hem a51 en vroeg hoe het kwam dat hij niet op ,baldur s*oot4 ,voore]/1 zeide hij1 kan ik hem niet zi51 en t5 twe$e heb ik ge5 wap54--,ik zal u toon5 wa] hij /aet1 en s*iet dan op hem met deze ro$e4--,haudur nam ,mi/elte9 en s*oot na] ,loki's aanwijz+ op ,baldur4 ,het s*ot doorboorde d5 go$e die dood t] a]de viel4 ,dit is het all]groot/ ongeluk1 dat god5 en m5s*5 ooit te lijd5 hadd54 ,de v]slag5heid ond] de ,as5 0 groot1 en de diep b$roefde ,frig zijne mo$]1 bood h>e gun/ a5 d5g5e1 die ,baldur kon v]loss54 ,h]mod] de snelle trok da]he51 ma] vru*teloos 0 zijne pog+4 ,en nu1 gea*te lez]s6 wat dunkt u van deze s*oone my!8 kon de /rijd tuss*5 dag en na*t1 zom] en w9t] me] s*ild]a*tig word5 voorge/eld dan da>8 ,en ?ans dan1 na deze m$$eel+ kunn5 wij e5 aanvang mak5 met de bes*rijv+ d] fee/51 wa>9 ov]al de gloor van dez5 /rijd door/raalt4 ,het zal nu wel niem& me] v]wond]51 dat ons heid5s* voorgesla*t d5 tijd niet bij j>5 afbak5de1 zooals wij dit do52 zij d$5 dit 9 betrekk+ tot d5 /& d] zon bij zom] en w9t]1 en teld5 bij na*t51 als sla&e dit alles op d5 dood van hunn5 bem9d5 ,baldur4 ,9 d5 lang/5 na*t1 bij h5 mo$]na*t g5aamd1 dan1 wanne] de zonne ke]de en de /rijd tuss*5 li*t en dui/]nisse op nieuw aanv+ en zij da*t51 dat deze s*oone hemelbol w$] op nieuw voor h5 gebor5 w]d1 dan ook jubelde m51 vi]de fee/1 en slagtte e5 ev]1 dan hadd5 zij hun midw9t]fee/ #bi1 en smaakte m5 g$ur5de twaalf dag5 ongek5de fee/vreugde3 dan g+ hun ja> 94 #cj ,ze] vele s*rijv]s en mann5 van groote gele]dheid bes*\w5 het als ze] opm]kelijk1 dat vele l&hur5 bij onze l&b\w]s op ,midw9t] v]s*ijn53 ook dan gaat voor h5 9 zek] opzigt w$] e5 nieuw ja> 94 ,niet onwa>s*ijnlijk is dat van my?ologis*5 oorsprong1 en da> ook vele oude /ukk5 9 ons bezit zijn van l&]ij51 om ,oudewat] geleg5 #ca1 wi] huur ook om dez5 tijd3 sonn5daegh nae ,/4,m>t5sdagh 9 d5 wynt] v]s*ijnt1 zoo zijn wij ze] g5eigd aan te nem51 dat ook hi] de my?ologis*e ja>+ang da>9 e5 spoor naliet4 ,da>na tre$t onze ,nieuwja>sdag op1 die insgelijks op hun midw9t]1 ook wel joelfee/ g5aamd1 inviel4 ,de voormalige bewon]s dez] l&5 vi]d5 fee/ van het oude ja> 9 het nieuwe1 en ook dit gebruik is alhi] bij vel5 nog 9 /&1 door het oude ja> uit en het nieuwe 9 te dr9k54 ,wijd]s bewijz5 onze woord53 jol51 jool hebb51 jolig zijn1 volg5s de me5+ van alle s*rijv]s die wij hi]ov] raadpleegd51 zond] kijf afkom/ig te zijn van het my?ologis*e joelfee/4 ,ev5e5s het g]aas mak5 en s*iet5 9 di5 na*t1 wil de oudheidkundige ,budd+1 7en niet zond] grond7 als spor5 zi5 van de midw9t]vi]+4 ,behalve dat1 z\ 9 ,oudewat] het voormalige tromslaan en het teg5woordig nog 9 gebruik zijnde klokkespel5 van twaalf tot e5 uur op nieuwja>sna*t m$e da>aan kunn5 h]9n]51 te me] nog1 da> ook bij het meifee/ het klokkegebeij] wordt v]nom54 ,niet1 dat bij de heid55 het tromslaan1 het buskruids*iet5 en klokkespel5 uitgevond5 01 zooals de lez] zal wet52 ma> het volk1 gewoon op di5 tijd fee/ te vi]51 bezigde ook da>na de middel5 welke lat]e uitv9d+5 h5 v]s*aft51 om g]aas te mak5 en zi* te v]heug54 #cb ,en dan1 wanne] op ,nieuwja>sna*t wij die ti]5de jolige m5igte gadeslaan1 die het oudeja> uit en het nieuwe indr9kt1 als wij dan het klokk5spel hoor5 bespel51 dan voorzek] is dit 9 /aat1 9 onze v]beeld+ die ti]5d5 te do5 v]dwijn5 en de s*imm5 te do5 optr$5 onz] voorvad]51 die hun joolfee/ vi]d54 ,zek] to*1 dit ti]5 en jol5 zijn ov]blijfsel51 ma> gewijzigde ov]blijfsel51 uit het heid5dom van dit oord4 ,wat al /( tot nad5k5 voor u en ons1 wij1 die 9 hun zonnegod sle*ts e5 deel zi5 van al het ges*ap5e van d5 groot5 ,s*epp]3 wat al /( tot ov]weg+ bi$t ons het nieuwja>sfee/ aan buit5 h5 die di5 ,god niet k5d54 ,dan1 te midd]na*t1 met het geslot5 ja> a*t]1 en het nieuwe voor ons1 wel is wa> geop5d1 ma> to* s*uil5de a*t] d5 dikk5 sluij] des tijds6 ,gewis1 dan is het tijd tot ern/ige g$a*t51 9 plaats van het smak5 van uitbundige vreugde1 gesprot5 uit het bl9d heid5dom4 ,en to* is1 wel bes*\wd1 de g]+/e tijdv]deel+ de poorte tot e5 nieuw lev5sja>6 ,9 hoev] de ,va/5avond p>tij51 wa>m$e m5 ook 9 ,oudewat] en omtrek veel op heeft1 van my?ologis*5 oorsprong zijn1 zull5 wij van d5 ,b]gh #cc lat5 besliss53 ,9 ,febru>ij _h m$e e5 heid5s* fee/ plaats4 ,de ,indiculus sup]/itiones meldt3 de spuralibus 9 ,febru>io4 #cd ,bijzond]h$5 zijn mij da>van niet bek5d1 do* mij komt hoog/ wa>s*ijnlijk voor1 dat da>ond] niet &]s te v]/aan zij dan de va/5avondvreugde1 die van ouds ond] het volk groote deelnem+ vond en dikwijls tot uitspatt+5 aanleid+ gaf4 ,er moet dan e*t] om di5 tijd e5 heid5s* fee/ gewee/ zijn1 dat niet met de *ri/5pr$ik+ is uitg]oeid kunn5 word51 want va/5avond is niet heid5s*4 ,ook het met de rommelpot loop5 9 ,febru>ij1 wa>van ,budd+ spreekt1 h\dt bij ons nog /&1 ond] het z+5 van het volg5de li$3 ,vr\w1 't is va/5avond1 ,ho1 mann51 ho6 ,ik kom niet t'huis voor t' avond1 ,zus ( zoo6 ,vr\w1 v]koop uw b$digje ,en slaap op /roo6 #ce ,9 de ma& ,ma>t vi]de m5 de l5te-na*tev5+4 ,de dui/]nis wordt al me] en me] be/r$54 ,z\ onze ja>lijks*e ,eij]ma&ag hi]aan h]9n]51 die het laat/ van ,ma>t ( met het beg9 van ,april invalt8 het is imm]s de ma&ag vr ,pas*51 en ,het mag wez5 zoo 't wil1 ,pas*5 valt 9 ,ma>t ( ,april4 ,zie hi] e5ig5 grond voor onze voorond]/ell+3 ,m5 bes*\wde het ei bij het heid5dom aldus3 e5 ei1 dat op zi* zelve lev5loos s*ijnt1 bevat 9 h>e doode omhulsels de kiem van h]lev+4 ,9 d5 ,ov]ijssels*5 volksalmanak #ahdj laat ,halb]tsma 9 zijne bijdrage ov] de ,paas*-eij]5 dit ook duidelijk blijk51 en ,dr4 ,leemans teek5t 9 zijne bes*rijv+ d] rome9s*e /e55 doodki/5 aan3 ,ond] de z9nebeeldige beteek5is van het ei1 komt vooral die van h]lev+ 9 aanm]k+4 ,da>om legde m5 ook e5 ei 9 de doodki/54 #cf ,mogelijk v]e]de ( v]ko*t m5 elk&] om/reeks d5 tijd van eij]ma&ag--ook 79 v]ba/]+ welligt7 eij]m>kt g5aamd--eij]51 als e5 bewijs van h]lev+ 9 de natuur4 ,ook het ,paas*-ei]5 et5 wordt hi] ev5e5s1 9 navolg+ d] gele]d51 door ons h]9n]d4 ,9 d5 laat/5 tijd e*t] zag5 wij1 voor zoov] onze h]9n]+ zi* uit/rekt1 nimm] eij]5 op de m>kt t5 v]koop aangebod54 ,is dit ge5 bewijs te me]1 dat m>kt e5e v]ba/]+ is van ma&ag8 ,wel wordt er h&el 9 boom5 g$rev51 do* ook deze v]teg5woordig5 imm]s de h]lev5de natuur4 ,ook kram]ij5 word5 uitge/ald1 de klokk5 bespeeld1 op ,bac*us' alta> wordt me] dan op gewone dag5 ge(f]d3 9 het kort1 het is e5e soort van k]mis4 ,na dit alles zijn wij niet vreemd van de g$a*te1 bij de talrijke ov]blijfsel5 d] natuurdi5/1 dat de ,oudewat]s*e eij]ma&ag1 bij het h]lev5 d] natuur invall5de1 e]tijds e5 heid5s* fee/ 01 wa>9 het 9 de my?ologie z9nebeeldige ei als beeld van h]lev+1 e5e voorname rol speelde4 ,het ,meifee/4 ,nu /a5 des mey5tack5 uitghespreit ende bloeij5 s*oon ghelijk roode ros54 ,h(mann van ,fall]sleb54 ,omtr5t ze] vele fee/5 is op te m]k51 dat1 op d5 avond vr d5 fee/dag zelv5 het vi]5 da>van niet alle5 re$s aanbreekt1 ma> er zelfs e5 groot g$eelte van beslaat4 ,zoo spreekt m5 bijv4 van k]s-avond1 van ,/4-,nicolaas-avond1 en nog e5 groot aantal voorbeeld5 z\ kunn5 word5 aangehaald4 ,dit is ook van toepass+ op het meifee/1 dat op mei-avond ( op d5 laat/5 ,april invalt4 ,deze aanm]k+51 gea*te lez]6 wild5 wij vooraf lat5 gaan4 ,het heid5dom dan _h drie groote ( ho(dfee/53 ov] het e]/e ( midw9t]fee/ zie hi]vor52 het twe$e is het ,o/]afee/1 aan hetwelk nu de a&a*t zal word5 gewijd en dat insgelijks e5 zonnefee/ 04 ,de zon heeft 9 de l5t5a*tev5+ gezegevi]d3 het reuz5volk is be/r$52 de ov]w9na> tre$t de blijde won+ b9n5 en zoo ook de geheele voorja>s-a>de4 ,freija 7de a>de7 ook ,a/]dis g5aamd1 vi]t fee/1 zoo ook de gans*e natuur4 #cg ,dan droeg m5 bij de v]rez5 l5tezon 9 processie het beeld des doods ( des w9t]s na> d5 vlo$ ( de gr5s d] geme5te en bij het (f]maal1 en jubel5de en 9 groote vreugde w]d het h]lev5de beeld d] ,natuur na> het dorp gebragt4 #ch ,9 ,meima& trad m5 9 het huwelijk2 dan v]si]de m5 het fee/v]trek3 zij1 de mo$] a>de1 tooide zi* imm]s ook 9 e5 met bloem5 ges*ake]d kle$1 zij imm]s gaf h>5 k9d]5 het voorbeeld4 #ci ,met ,mei1 zegt de groote oudheidkundige van d5 ,b]gh op bladz4 #ec van zijn critis* ,woord5boek d] ,n$4 ,my?ologie1 met ,mei hield m5 ond] de duits*e volk5 het beg9 van d5 zom]1 en vi]de da>om d5 e]/5 dag di] ma&4 ,grimm bewe]t1 ,my?4 #dch1 dat m5 da>voor ge5 va/5 dag bepaald _h en dit sle*ts va//elde na> toevallige teek551 b4v4 de kom/ van de e]/e zwaluw ( ooijeva>1 ( het bloeij5 van het e]/e viooltje4 ,9 ,n$]l&1 gelo( ik1 0 het niet zoo1 wa>van het spreekwoord3 e5e zwaluw maakt nog ge5 zom]4 ,de e]/e ,mei bepaalde hi] d5 aanvang des zom]s1 en ge5 &]e dag w]d als zoodanig gevi]d4 ,dan ook plantte m5 9 ,noorweg51 ,zw$51 ,d5em>k5 en ,i,jsland meiboom51 met bloem5 omhang51 en ont/ak m5 fee/vur52 dan 0 m5 9 ,d5em>k5 gewoon te zegg53 de zom] rijdt het l& b9n54 ,aan dit vreugdevol meifee/ nam5 vele aanzi5lijk5 deel4 ,des na*ts van d5 #a ,mei1 zegt de he] ,budd+ #dj1 v+ de to*t aan3 jonge mann5 r$5 vooraan1 da>op volgde de meigraaf 7majgreve7 met twee krans5 v]si]d1 wa>van e5e op elk5 s*\d]2 het ov]ige gevolg _h sle*ts e55 krans1 en als zij dan op de plaats hunn] be/emm+ gekom5 w>51 w]d5 er meili$]5 aangehev54 ,de maagd5 plaat/5 zi* dan om d5 meigraaf1 en deze laat/e koos dan e5e maj9de ( meigrav91 door e5 krans op ha> te w]p54 ,lui/] e5s1 hoe ,engelb]ts ,g]rits1 onze ze] bekwame grijze hi/oricus die meisjes bij d5 optogt na> het fee/vuur z+5 laat3 #da 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 ,o/]a bi$t ha> glans5 ,de l5tetijd is da>4 ,de meiboom spreidt zijn kleur5 ,en weeft e5 blanke kroon2 ,/aakt1 droev56 /aakt uw treur53 ,de l5te /rooit ha> geur51 ,v]heugt u 9 ha> s*oon4 ,laat ons de god5 lov51 ,br5gt ,frei en ,freja e]2 ,zij vi]5 fee/ da>bov53 ,wat w9t] mogt ontroov51 ,dat br5gt de l5te we]4 ,god ,baldur zal h]lev5 ,9 g\d en zonneglans2 ,9 dal5 en langs drev5 ,gaat hij e5 fee/kle$ wev52 ,komt1 zu/]s6 9 d5 dans6 ,da>na laat hij de meiboom plant5de knap5 hunne takkeboss5 n$]w]p5 bij het beeld van ,freja4 #db ,de oud/e d] b>d5 neemt e5 br&5d5 spaan en ont/eekt de h\tmijt1 ond] het afsmeek5 van d5 zeg5 ov] de veldvru*t54 ,de ,gydi5 kniel5 rondom het beeld en d5 h\t/apel2 de prie/]s en de ov]ig5 plaats5 zi* er a*t]4 ,dan neemt de b>d het (f]mes1 het lam wordt gebond51 voor het beeld gelegd1 en het vlijm5d (f]mes glijdt door d5 mals*5 hals1 en het blo$ bepurp]t de blanke va*t4 ,t]wijl het di] d5 dood/rijd kampt1 spr5kelt de prie/] het blo$ 9 de vlamm51 ov] de ho(d5 d] prie/]ess51 en de roep3 heil ,frei en ,freja6 wordt he9de en v] h]haald4 ,en zoo v] het oog draagt1 ziet m5 held]vlamm5de l5tevur51 t]wijl de lu*t w$]galmt van blijde fee/li$]51 en de b>d de +ew&5 van het (f]di] ond]zoekt1 en da>uit voorspell+5 maakt ov] oog/ en vr$e4 ,de prie/]s v]lat5 da>na de plaats en v]s*aff5 d] m5igte vrijheid1 hunne l5tev]mak5 te v]volg54 ,alle meisjes vorm5 nu e5 wijd5 kr+ rondom d5 boom en d5 meigraaf1 en na> de toon5 van d] skald5 in/rum5t5 huppelt m51 z+5de t]wijl het fee/vuur knett]t3 ,o ,maigreef1 zie 9 't ronde1 ,het blijde fee/ is da>6 ,kies u e5 s*oone blonde ,met bloem5 9 het ha>4 ,kom1 zoek u e5 maj9de1 ,9 onze reij5 uit6 ,ligt wordt zij uw bem9de ,en dan uw zoete bruid4 ,dan lat5 de v]di5/volle s*rijv]s van ,ons ,vad]l& d5 meigreef1 nadat hij de maagd5rei langs hem he5 heeft do5 huppel5 en zijne bloemkrans5 heeft opgehev51 aldus z+53 ,ma> als ik heb gekoz51 ,dan baat ge5 s*u*t] ne51 ,en met ang/vallig bloz5 ,sluipt ge5 ,maj9de he54 ,de meikroon zal ik bi$5 ,als wa>dig m9nep&1 ,en zoo ze bloo wil vli$51 ,het meisje draag' de s*&6 ,en als dan de meigraaf gekoz5 heeft1 zong m5 w$]4 ,&]e jongel+5 nam5 dan ook da>aan deel1 en zoo v]lu/igde m5 zi*1 totdat de laat/e vonk5 van het fee/vuur w>5 uitg$o(d4 ,ov]ig5s m]k5 wij nog op1 dat1 bij d5 groot5 /rijd van zon en dui/]nis1 door ,haudur en ,baldur voorge/eld1 m5 nog zom] en w9t] v]geleek bij twee kampve*t]s die elk&] d5 voorrang b5ijdd54 ,er is e*t] nog niet bepaald gezegd1 wie dat fee/ 0 toegewijd4 ,aan e51 bepaald 0 het zulks ook niet4 ,9 het voorga&e ev5wel heeft m5 re$s ,o/]a me]mal5 aangetr(f51 en deze zal aan de bijzond]e v]e]+ van het fee/ niet vreemd zijn gewee/4 ,grimm v]haalt1 dat de ,aprilma& 9 ,duits*l& nog ,o/]monat g5oemd wordt1 en deze ,o/]a1 zegt hij1 moet1 ev5 als het angs4 ,ea/re1 e5 hoog] wez5 van het heid5dom beteek5d hebb54 ,het oude h4d4 adv4 ,o/> b$uidt het aanbrek5 van d5 dag1 ev5zoo het oude n4 ,au/r4 ,o/]a1 ,ea/re mag alzoo e5e godheid van d5 /ral5d5 morg51 van het op/ijg5de li*t gewee/ zijn1 e5e vreugde en heil aanbr5g5de v]s*ijn+4 ,ook ,budd+h1 ,etmull] en ,hoeufft d5k5 aan e5 h]rijz+sfee/4 ,do* niet v]mo$elijk alle5 aan ,o/]a1 ook aan de god9ne d] liefde 0 het fee/ gewijd4 ,dat wijd]s de god9 ,o/]a ook aan wat]vlo$5 en wat]/room5 v]e]d w]d1 wil de oudheidliefhebb] ,budd+h bewez5 hebb5 uit d5 plaatsnaam ,oo/]lee3 ,oo/] van ,o/]a1 lee van wat]1 alwa> hij ontwijfelb>e spor5 van wat]di5/ wil zi54 ,het plant5 en opsi]5 van meiboom5 leidt hij het lief/ uit hunne boom5di5/ af4 ,ook1 zegt hij1 w>5 de ,friez5 gewoon hunne fee/vur5 op hoogt5 te ont/ek54 ,(s*oon nu e*t] ons ,meifee/ 9 ,april ( ,meiavond beg9t1 dat ons me] aan de vi]+ alle5 9 ,april z\ kunn5 do5 d5k51 zoo smelt dit fee/ ongem]kt bij het meifee/ 94 ,da>om hebb5 wij ,o/]a's en meifee/ 9 elk&] lat5 vloeij54 #dc ,welligt 0 er ook 9 het heid5dom ge5e gr5s4 ,en nu het ,meifee/1 zoo als dit ongeve] e5 #aetal j>5 t]ug door ons w]d m$egevi]d4 ,re$s e5ige dag5 vr die zooze] gew5s*te meiavond da> is1 zijn de knap5 ijv]ig bezig voornamelijk het hunne tot het vi]5 da>van aan te br5g54 ,all]wege h\d5 zij zi* onl$ig br&/(f5 te v]zamel51 en m5ige bewon] van ,oudewat] en omtrek wordt met k9d]lijk5 a&rang aangezo*t e5ig h\t voor hun doel af te /aan4 #dd ,de br&/(f51 door de knap5 v]gad]d1 word5 alsdan op d5 bewu/5 avond buit5 de ,broek]poort 7nu gesloopt7 9 ,hek5dorp gebragt1 alwa> m5 die 9 br& /eekt4 ,t]wijl m5 dan de h\tmijt die re$s aanm]kelijk5 omvang heeft1 bij d5 ,i,jssel ziet opge/apeld1 en e5 aantal knap5 9 gri5djes en het ,s*ak5bos* nog me]d] h\t zoek52 v]beidt m5 met ong$uld het bespel5 van het klokk5spel1 dat te zes ure e5 aanvang neemt1 want dit is het se9 tot het ont/ek5 d] vur54 ,twee aanvo]d]s1 die met de regel+ van e5 en &] bela/ zijn #de1 /ek5 dan1 zoo spo$ig het teek5 uit d5 grijz5 tor5 gehoord wordt1 het vuur 9 de br&mijt1 en weldra knapt en knett]t het meivuur1 zijne roodgele vlam al me] en me] v]heff5de en spatt5de vonk5 van zi* w]p5de4 ,?ans /ijgt de vreugd t5 top2 knap5 met /okk5 gewap5d1 huppel5 van v]maak1 heff5 bij het op/ijg5de meivuur e5 li$ aan1 en lu/ig word5 pett5 gezwaaid4 ,nadat m5 zi* aldus g]uim5 tijd 9 d>telheid v]maakt heeft1 en de br&/(v]zamela>s ge5 voldo5d5 voorraad me] aanbr5g51 de vlam beg9t te v]kle95 en het vuur zi* niet me] /oort aan de opwakk]+5 van de /ok5de knap51 beg9t m5 te sprek5 van dokk5 #df1 dat gewoonlijk ook bijval v9dt4 ,de aanvo]d]s hebb5 hun gezag v]lor51 spr+5 door het v]flaauw5de meivuur en dokk5 m$e4 ,m5 w]pt pett51 zoo m5 kan1 ook elk&] er 91 en het meivuur is tot g5oeg5 van deelnem]s en toes*\w]s afgeloop54 ,dat groote meivuur uitg5om51 ziet m5 da>5bov5 hi] en da> 9 om de /ad geleg5e tu95 en eld]s1 kle9]e vur5 ont/ek54 ,ook 0 m5 vroeg] tijd gewoon1 hi] meiboom5 plaats51 wa>bov5 e5e kroon 0 ge/eld1 welke veel ov]e5kom/ _h met die voorw]p5 van hoepelh\t en papi]1 wa>m$e m5 het v]krijg5 van nieuwe h>+ k5m]kt4 ,op het ,roodz& #dg w]d1 nog ge5 vijftig j>5 gel$51 dusdanige boom gezi51 om d5welk5 9 dolz9nige vreugde w]d he5 gesprong54 ,insgelijks kwam5 e]tijds vele +ezet55 met de meifee/5 op de /oep5 bije51 en dan w]d de avond 9 blijd5 k\t doorgebragt1 en nog wordt des zondags g$ur5de geheel de ,meima& het klokkespel van zes tot zev5 ure bespeeld4 ,en nu1 gea*te lez]1 will5 wij het v]b& van vroeg] en nu aantoon51 door ons op bladz4 #dj belo(d4 ,het 0 wel niet te v]wond]51 dat het heid5dom met ,mei e5 fee/ aan d5 l5tegod en aan ,freja (f]de4 ,zij k5d5 imm]s d5 groot5 ,god niet di5 wij aanbidd51 en wat kon h51 die natuurdi5/ hadd51 wel me] da>toe aanspor5 dan de zoete ,mei8 ,dan1 als de boom5 ontlok51 de a>de met s*oone bloem5 bezaaid 0 en met jeugdig gro5 b$ekt1 de geur van meitakk5 op d5 adem des w9ds door de lu*t w]d g$rag5 en de vogels hunne ne/5 b\wd51 hun lief gezang aanhiev5 en eij]5 legd51 die h5 aan de h]lev+ h]9n]d54 ,da*t5 zij re$s zoo1 het z\ welligt imm]s e5e ijdele pog+ zijn het getal di*t]s op te somm51 die 9 onz5 tijd nog de l5te hebb5 bezong54 ,de lez] zal opgem]kt hebb51 dat het gebruik uit het ,noord51 van meiboom5 te plant51 wa>van is meld+ gemaakt1 ook 9 ,oudewat] 9 gebruik 04 ,de gr5s ( vlo$ van het dorp1 wa>he5 wij zag51 dat het beeld des w9t]s w]d g$rag51 kom5 beide hi] 9 aanm]k+1 9 betrekk+ tot de plaats wa> het meivuur gebr& wordt3 nu nog is het de gewoonte1 met onb$uid5d5 w9d het meivuur om/reeks e5 boogs*eut af/&s van de gr5s d] geme5te te ont/ek54 ,welligt 0 het ook to5 re$s 9 gebruik1 het fee/vuur op die gr5s te br&51 wijl zij ook dat voor heeft dat zij aan d5 ,i,jsselvloed ligt3 dit to* v]krijgt te me] grond1 doordi5 ,budd+h me5t 7zie hi]ov] bladz #ee7 dat de god9 ,o/]a ook aan wat]vlo$5 v]e]d w]d1 en dat de ,friez5 gewoon w>5 hunne vur5 op hoogt5 te ont/ek54 ,dit treff5 wij alhi] imm]s aan1 wijl het meivuur langs d5 ,i,jssel ge/ookt wordt 9 ,hek5dorp3 dorp komt hi] af van t]p1 en t]p is hoogte1 en dat ,hek5dorp vroeg bewoonba> 01 zal de lez] zi* uit de geologie h]9n]5 kunn54 ,9 de aanvo]d]s zi5 wij de meigrav5 ( b>d5 wa>van wij sprak51 en het voormalige meivur5 br&5 op v]s*ill5de punt5 hield1 zooals w]d aangetoond1 imm]s 9 onze k9d]j>5 nog /&4 ,het oude noords*e spreekwoord3 de zom] rijdt het l& 9 wordt h]9n]d door ons gezegde3 de zom] is 9 het l&4 ,het z+5 en spr+5 bij het fee/vuur wordt nog door de knap5 h]haald4 ,met ,mei trad m5 9 het huwelijk en v]si]de het fee/v]trek2 ma> de meima& is imm]s ook nu nog de geliefkoosde ma& om de huwelijksboot 9 te /app51 t]wijl ook de meitakk5 nog 9 de huiz5 niet zeldzaam zijn4 ,de klokk5 word5 ,zondag 9 ,mei bespeeld1 het meifee/ 0 m$e en voornamelijk e5 zonnefee/4 ,niet wa>1 gea*te lez]6 treff5de gelijk5is1 o4 i4 onom/ootb>e bewijz5 dat het meifee/ e5 zonnefee/ 02 ma> ook aan de god9 d] liefde gewijd w]d4 ,wat al g$a*t5 kan zulks opwekk51 nu wij imm]s e5igz9s het v]s*il k5n51 tuss*5 heid5s* (f]vuur van vroeg] en vreugdevol k9d]spel van ?ans6 ,9 ,junij vi]de m5 9 teg5ov]/ell+ van het ,midw9t]-1 het ,midzom]fee/4 ,de zon1 9 d5 e]/5 na*t van het ,joelfee/ gebor51 heeft op #ba ,junij ha> hoog/e /&punt4 ,nu ook wordt de /rijd tuss*5 dui/]nis en li*t besli/4 ,baldur1 de zonnegod1 moet het ond]spit delv51 ,haudur heeft met d5 mi/elte9 d5 e]/e g$ood4 ,de fee/vur5 van eld]s1 spel5 niet onduidelijk op d5 lijkbr& van ,baldur4 ,op ,p9k/]1 zegt ,h(dijk1 kwam5 de afgeva>digd5 d] zev5 ,fries*e ,zeel&5 bij d5 bek5d5 ,upsal-boom te zam51 en deze hi/oris*e bijzond]heid doet aan ,baldur d5k51 enz4 ,het vroeg]e oude gebruik van ,g\da om zi* voor ,p9k/]5 met daauwslaan te v]lu/ig51 is volg5s ,budd+h nog e5 ov]blijfsel van het midzom]fee/4 ,insgelijks be/aat nog de oude fee/gewoonte1 zegt hij imm]s1 het midzom]fee/ bes*rijv5de1 om namelijk op p9k/]morg5 vr dag en dauw1 zoo m5 het noemt1 de /ad te v]lat51 zi* 9 het veld te v]zamel5 en met gro5 en bloem5 te v]si]51 dat m5 dauwtrapp5 ( dauwslaan noemt4 ,wie bij deze geleg5heid te laat 9 het veld komt1 is van de geheele m5igte de luilak4 ,9 deze plaats v]laat m5 d5 zaturdag vr ,p9k/]5 ze] vroeg zijne slaapplaats1 en die te laat komt1 ( liev] bij wi5 m5 het huis geslot5 v9dt1 behangt m5 de won+ met zoog5oemde kikk]bloem5 7van de familie d] coronif]ae72 zoodanige slap] is dan de vuiglak2 vuig1 weet m51 is traag1 vadsig2 lak komt van lak51 v]afs*uw54 ,de dag zelf draagt nog d5 naam van ,vuige ,p9k/]52 en het li$3 ,vuiglak1 vuiglak6 ,vuiglak is vroeg opge/aan ,en to5 we] na> zijn b$ gegaan wordt dikwijls t5 spot van zoodanige trag5 gezong54 ,bij het /uk ov] het meifee/1 gea*te lez]1 hadd5 wij u re$s bek5d kunn5 mak5 met iets van zoo groot belang voor de my?ologie ( liev] voor h>e afs*aduw+5 9 ons lev51 dat dit nu to* niet lang] v]zweg5 zij1 hoewel het ook nad] nog me]mal5 9 h]9n]+ zal word5 gebragt4 ,hi]voor zij dus uwe bijzond]e a&a*t v]zo*t4 ,to5 het ,*ri/5dom ook 9 ons l& ov] het heid5dom all5gs begon te zegevi]51 w]d m5ig gebruik van d] heid55 natuurle] ( god5di5/1 tot k9d]spel v]laagd1 de nam5 hunn] god5 w]d5 dikwijls door v]a*telijke nam5 9 afs*uw gebragt2 9 n woord1 m5igmaal /elde m5 wat vroeg] ze] 9 aanzi5 /ond1 9 e5 bespottelijk dagli*t1 en zoo /ak de dui/]nis van hunne di5/ nog /]k] af bij het li*t1 door de gelo(sv]kondig]s ont/ok54 ,da>om w]d het meivuur alligt vreugdevol k9d]spel1 en da>om moet5 wij ook hi]na nog dikwijls1 met 9 onze taal v]a*telijke woord5 hunne voormalige god5di5/ aantoon54 ,de r$51 dat zulks nu door ons wordt v]meld1 is deze1 dat wij nog 9 de vuige ,p9k/]5 iets giss5 te zi51 dat als e5e nieuwe g$a*te bijzond] d5 gele]de met de mee/e bes*eid5heid zij voorgelegd4 ,de lez] kan nu wet51 dat de zonnegod 9 d5 mo$]na*t w]d gebor54 ,vroeg 9 het ja> dus1 wijl het ja>+ang 04 ,moet hi] de li*tgod ,baldur d5 luilak niet v]beeld51 van wi5 m5 z+t3 ,luilak is vroeg opge/aan8 ,op de luilakk5 die lang slap51 kunn5 wij to* wel niet toepass51 dat zij vroeg op/aan4 ,9 ,junij wa>9 onze ,p9k/]5 geme5lijk invalt1 heeft de zon ha> hoog/e /&plaats 9 deze gewe/5 bekom5 en gaat al lag]1 zij legt zi* hoe lang] hoe me] t] ru/e1 en dan v9dt ook ,baldur ru/e 9 d5 dood4 ,wordt dit niet h]da*t door3 ,en to5 we] na> zijn b$ gegaan8 ,hoe het zij1 de gelijk5is 0 o4 i4 te treff5d om ze d5 my?oloog te on?\d51 vooral als de lat]e v]afs*uw+ hunn] le] en m5igvuldige my?ologis*e ov]blijfsel5 dez] plaats hi]m$e word5 9 v]b& gebragt4 ,vi]de m5 op a>de het midzom]fee/ met groote vreugde1 ook de ,as5 d$5 zulks 9 ,walhalla1 t] e]e van d5 zoo m5 imm]s me5de1 onkwetsb>5 ,baldur4 ,budd+h me5t1 dat m5 dit god5lev5 op ,midg>d ( de a>de navolgde door het /eekspel51 balslaan1 en doels*iet54 ,hi]9 kunn5 wij ons met g5oemd5 s*rijv] v]e5ig54 ,behalve1 dat het doels*iet5 ook hi] e]tijds plaats _h1 z\ dan ook het balslaan 9 het nabijgeleg5 ,polsbroek1 wa> dit nog plaats grijpt1 hi]op toegepa/ kunn5 word54 ,dit balslaan en kaats5 moet zelfs 9 #afje te ,oudewat] nog zoo /]k 9 zwang zijn gewee/1 dat da>teg5 e5 v]bod van d5 magi/raat w]d afgeva>digd1 dit to* ond] de k]kdi5/ te lat53 ,dat niem&t van d5 burgh]5 (te inwoond]5 des] /$e1 wie hy sy1 op sondagh5 (te geordonne]de biddagh51 van 'smorg5s t5 negh5 tot elf ur5 toe1 zal mog5 kaets54 ,en op e5e &]e plaats3 ,dat ook niem&t b9n5 des] /$e op t] /rat51 op t5 k]ckhove1 uyte wat]5 bij de ram51 mitt] kolv5 d5 bal sla51 no* mett] sl+h] #dh1 (te &] in/rum5t /e551 (te yet quetselikx w]p5 en sull5 mogh51 ,ghelijck oock niem&t met bogh51 buss51 (te di]gelick5 ghew]514444 buyt5 d5 doel5 zal mog5 s*iet54444 #di ,ook het haan d5 kop afslaan #ej en katknuppel5 op de zoog5aamde en zotkl9k5de ,kaaloors*e k]mis m]kwa>dig altijd twe$e ,p9k/]dag invall5de en om/reeks ,ho5kop plaats hebb5de1 zijn welligt spor5 van het heid5s*e ,midzom]fee/4 ,de k]mis op het nabijgeleg5 ,haa/re*t1 die op d5 tijd van midzom]fee/ invalt1 bi$t ev5e5s nog e5 treff5d spoor da>van aan3 als de k]mis beg9t1 wordt aan beide zijd5 van het dorp e5 kruis opg]igt1 en wie dan ball+ 0 mogt op di5 tijd ongeh9d]d het dorp b9n5kom54 ,dit laat zi* uitmunt5d v]kl>5 als m5 weet1 dat ook met het ,baldursfee/ welligt alle vet5 zull5 zijn v]get5 en het zwa>d 9 de s*e$e bleef4 ,to5 nu ,baldur 9 d5 /rijd bezwek5 01 treurd5 da>ov] de god5 en ook de gans*e natuur 9 de volg5de wek51 da>om ook /aat 9 ,julij ,heimdall1 de wa*t] d] god51 op de t9ne des hemels1 en h\dt de wa*t teg5 ,mispelheim's zon51 want zwoel is de lu*t en groot het geva> na ,baldur's dood4 ,de vur51 9 de vorige ma& ont/ok51 dur5 des na*ts voort1 opdat het mon/] d] dui/]nis1 als het teg5 de zon mogt aanrukk51 moge v]s*rikt word54 #ea ,het geld]s* gebruik1 om bij het invo]5 van d5 laat/5 oog/ met emm]s en giet]s vol wat] a*t] e5e deeldeur te /aan oppass51 om zo[el d5 aanvo]d] als de veldvru*t da>m$e te begiet51 omdat dezelve 9 d5 algeme55 r\w niet droog mag b9n5kom51 hield voor j>5 en h\dt miss*i5 nog /& 9 d5 omtrek van het nabijgeleg5 ,bodegrav51 alhoewel e5igz9s gewijzigd4 ,9 ,augu/us gaat de r\w d] god5mo$] t5 e9de1 zij bezoekt w$] de won+5 d] m5s*51 voor wie w$] fee/tijd aanbreekt4 #eb ,het is de tijd van d5 oog/ imm]s1 en wie z\ zi* dan niet v]blijd58 ,de heid55 d$5 dit re$s1 want de geheele oog/tijd 0 e5 vreugdetijd1 en ge5 d] g]+/e1 wijl het d]de groote ja>fee/ da>9 plaats _h4 ,w$]om e5 treff5d bewijs hunn] natuurv]e]+4 ,de natuur to*1 die 9 ,mei1 boom5 en plant5 met kra*t de$ ontluik5 en 9 ,junij en de volg5de ma& als het w>e /il/ond ev5 als de god5mo$] treur5de1 h]leeft 9 ,augu/us m]kba>1 gelijk ook bij de kon+9 van ,asg>d1 wi] r\w t5 e9de gaat4 ,de natuur doet het plant5heir nog e5maal met kra*t ontluik51 en da>na is de ontwikkel+ voor dat ja> geindigd1 en de blad]5 en de bloem5 vall5 w$] af4 ,loop5 wij e*t] onz5 tijd niet vooruit4 ,m5 me5de1 dat 9 ,augu/us de ,oe/wag5 door de lu*t re$4 ,9 ,oudewat] v9dt m5 het gelo( da>aan nog niet geheel uitg$o(d4 ,wat e*t] die wag5 01 zull5 wij duidelijk tra*t5 te mak54 ,het 0 9 de my?ologie altijd e5 bewijs van e5e groote godheid1 als m5 ha> het bezit van e5 wag5 toek5de1 wa>m$e zij door de lu*t r$54 ,zoo hadd5 ,wodan1 ,?or enz4 wag5s4 ,veelvuldig zijn nog 9 het noordelijk deel van ons l& de sprookjes van rijd5de wag5s4 ,zoo k5t m5 erg5s e5 vurig51 op e5e &]e plaats e5 ijz]51 ond] ,h$um e5 gloeij5d51 9 de ,ov]-,betuwe e5 helwag51 enz4 ,alle5 te ,zw>tewaal 9 ,zuid-,holl& maakt ,wollff #ec gewag van d5 ,oeg/wag54 ,do* deze laat/e spell+ ,oeg/ met e5e g da>tuss*5 h\d5 wij voor onjui/4 ,zie hi] de r$5 van onze me5+4 ,m5 heeft zi* wa>s*ijnlijk 9 d5 waan gebragt1 dat ,oeg/wag5 is gelijk ,oog/wag51 als 9 d5 oog/tijd rijd5de2 do* da> wij 9 ,oudewat] nooit van ,oeg/- altijd van ,oe/wag5 hoord5 gewag51 h\d5 wij zulks voor niets dan e5e v]ba/]+ van ,o/]- ( ,o/]awag54 ,bek5d is het to* dat ,o/]a e5 wag5 _h1 da> m5 zeide3 de zom] rijdt het l& b9n54 ,welnu dan1 diezelfde g$a*te giss5 wij nu v]volgd met d5 ,oe/wag5 9 de laat/e ma& van d5 zom]1 wanne] m5 welligt zal gezegd hebb53 de zom] rijdt het l& uit4 ,deze giss+1 die wij e*t] niet met eig5waan will5 doordrijv51 zij alzoo met bes*eid5heid aan het oordeel d] my?olog5 ond]worp54 ,9 ,oudewat]--w]d ons v]haald--kwam m5 voorhe5 dikwijls bij /ill5 avond/ond ( na*t bije51 om d5 oe/wag5 te hoor5 rijd54 ,hoewel dit e*t] nu niet me] plaats heeft1 is dit to* zek]1 dat ons gepasse]de ja> nog 9 all5 ern/ v]zek]d w]d1 dat m5 d5 ,oe/wag5 nog kan hoor5 rijd54 ,voorzek] moet5 wij ons hi] v]wond]51 hoe zoodanig bijgelo( zoo /& kon h\d52 de e5v\dige w]kman zeide e*t] ook3 veel van die zak5 w>5 niet me] zooals t5 tijde van zijn vad] en to5 hij e5 jong5 01 aanwezig1 want to5 de ,frans*5 9 het l& w>51 hebb5 deze dat wegg5om54 ,en ind]daad1 de man _h hi]9 gelijk1 dat op di5 tijd het bijgelo( zoo 9 deze plaats als eld]s ze] veel v]m9d]de1 dat hi] e*t] de plaats niet is om te bewijz54 ,en hi]m$e voore]/ g5oeg van de fee/5 9 ,augu/us4 ,zi5 wij nu1 wat er van dit oord 9 ,septemb] te v]hal5 is4 ,welligt viel na> de giss+ van d5 ,delfs*5 my?oloog omtr5t dez5 tijd het d]de ja>g]igt d] volksv]gad]+ 91 wa>van wij de e]/e 9 het voorja>1 de twe$e 9 d5 zom]1 en de d]de 9 het naja> k5n54 ,zoo w]d nog 9 #acbi door h]tog ,jan ,,iii bepaald1 de ja>g$+5 te h\d5 des ma&ags na ,driekon+51 na belok5 ,pas*5 en ,/4 ,jan-,bapti/4 ,op welk5 tijd die nog 9 #afje w]d5 bepaald te zull5 geh\d5 word5 9 ,oudewat]1 zal nad] word5 aangetoond1 wijl deze op me]d]e my?ologis*e fee/tijd5 slaan4 ,opm]kelijk mag e*t] de oude k]mi/ijd g5oemd word51 welke de laat/e week 9 ,septemb]1 om/reeks ,/4 ,mi*ael da> 04 ,de h]f/na*tev5+1 die alsdan gevi]d w]d1 z\ nad]1 volg5s gis van pr(4 ,rooija>ds1 op het fee/ van di5 heilige zijn ov]gegaan4 ,hoe het zij1 de fee/dag van ,/4 ,mi*iel w]d 9 all5 gevalle vroeg] ze] lui/]rijk alhi] gevi]d1 wijl de oude p>o*iek]k di5 tot patroon _h4 ,9 ,octob] v9d5 wij alhi] ge5e spor5 van heid5s*e e]di5/4 ,en van die 9 ,novemb]1 als het fee/ van ,/4 ,ma>t5 bij de ,*ri/55 inviel1 en 9 ,decemb] als het midw9t]fee/ da> 01 is re$s gesprok51 en wij tr$5 da>omtr5t niet 9 h]hal+4 ,g+5 nu1 gea*te lez]1 sommige zak5 die m5 groot wa>de]de1 tot diepe v]a*t+ en k9d]spel ov]1 dat e*t] g+ niet met alle heid5s*e fee/5 zoo4 ,het heid5dom liet niet zoo gemakkelijk zijne blijde fee/5 glipp51 voor die van het *ri/5dom4 ,wijsselijk besloot m5 dus wa> dit kon en niet met de k]k /re$1 de fee/5 van e]/g5oemd5 op die d] laat/5 ov] te br5g52 alzoo w>5 de heid55 spo$ig] voor het *ri/5dom gewonn54 ,da>om ook w]d het midw9t]fee/1 wa>bij zij hunne zonnegeboorte vi]d51 v]&]d 9 ons k]sfee/1 wa>9 de ,*ri/5 de geboorte h]d5kt van d5 ,zaligmak]4 ,het ,o/]fee/1 wa>9 m5 het v]rez5 zonli*t h]da*t1 w]d het fee/ van d5 v]rez5 ,godm5s*4 ,nog noemt m5 9 ,duits*l& ,april ,o/]monat1 en het ,paas*fee/ ,o/]n4 ,de op/&+ van onz5 ,goddelijk5 ,v]loss] 0 de opgang van het morg5li*t d] eeuwigheid1 zegt de he] ,h(dijk1 van het li*t d] on/]felijkheid1 glans5d] en heilrijk] dan het rijz5d li*t van ,a/]a4 ,zi$a> g5oeg om het fee/ d] god9ne 9 dat van d5 v]rijz5d5 ,heil& te v]vorm54 ,9 ,junij1 de ma& wa>9 ,p9k/]5 gewoonlijk invalt1 zegt laat/g5oemde s*rijv] w$]1 en de zon heur hoog/e /&plaats heeft1 vi]d5 de noords*e god5 het fee/ van ,baldur1 d5 s*oon/e van h5 all51 d5 li*tgod1 en de m5s*5 hield5 t] zijn] e] het midzom]fee/4 ,en om die onuitwis*b>e vi]dag5 te v]*ri/elijk51 w]d het fee/ d] uit/ort+ van d5 heilig5 ,gee/ da>op ov]gebra*t4 ,9 plaats van d5 zoo ze] bem9d5 ,baldur w]d het fee/ van d5 za*tmo$ig5 ,johannes d5 ,doop] da>na gevi]d4 ,van da> dus1 zooals wij zag51 ook onze kaaloors*e k]misvreugde en die van ,hae/re*t2 van da> de zoo wijd b]oemde ( welligt b]u*te ,/olks*e ,p9k/]52 van da> niet onzek]1 dat ,/4 ,joannes nog de patroon is d] k]k5 van de nabijgeleg5 plaats5 ,g\da en ,montfoort4 ,het h]f/fee/ w]d da>na welligt gewijzigd 9 het fee/ van ,/4 ,mi*iel1 de patroon d] k]k1 wa>bij ook tev5s de vroeg]e k]mis inviel4 ,zie1 zoo moe/5 en ook zoo kond5 de fee/5 van het heid5dom word5 v]vormd 9 die van het li*t5de ,*ri/5dom1 dat to* ook zijn fee/5 _h4 ,nog kwam ons ze] opm]kelijk voor1 dat de oude ja>g]igt51 die1 zoo als wij zag51 9 ,augu/us plaats hadd5 en ook1 volg5s bepal+ van e5 van ,holl&s grav51 nog op drie &]e tijd51 ook 9 ,oudewat] na geh\d5 vacantie op eig5a>tige tijd5 w]d5 h]vat4 ,s*ep55 voors sull5 ongheh\d5 zyn t] vi]s*>e te comp>]51 omme p>ty5 regt te adm9i/r]5 op de ord9>is vacanti$ag51 ,beg9n5de d'e]/e vacantie1 va/elavontsdagh1 #ed ende gh$ur5de a*t dagh54 ,de twe$e beg9n5de a*t dagh5 voor ,paess*5 #ee ende expir]5de a*t dagh5 nae ,paess*51 ,de d]de beg9n5de drie dagh5 voor d5 vijfd5 ,junij1 wes5de alsdan b9n5 dez] /$e ord9>is pe]dem>ckt ende gh$uyr5de drie dagh5 nae d5 selfd5 vijfd5 ,junij4 ,de vi]de1 beg9n5de ,p9xt]avont #ef1 ende gh$ur5de a*t dagh5 lanc1 de vijfde beg9n5de d5 ,x,v,i,i,ien ,septembris #eg1 wes5de ord9>is ,s\tm>ckt1 ende gh$uyr5de ve]ti5 dagh51 ,de se/e beg9n5de ,,xviiii dagh5 #eh voor k]kmisse1 ende eyndig5de ve]ti5 dagh5 nae k]kmisse4 #ei ,uit e5 en &] is het nu geblek51 dat vele heid5s*e fee/5 nog lang 9 afs*aduw+ /& hield5 en nog /& h\d52 sommig5 e*t] hoe lang nog8 #fj ,de ,*ri/elijke fee/5 zull5 zek] blijv5 be/aan1 do* de fee/vreugde op nieuwja>sna*t8 het tromslaan is niet me] 9 zwang1 en het s*iet5 v]nam5 wij 9 de laat/e j>5 niet me]1 nu dit van wege het plaatselijk be/uur wordt v]bod54 ,alle5 het klokgebeij]1 het z+5 van de na*twa*t en het jol5 d] m5igte blev54 ,teg5 de va/5avond-buit5sporigh$5 wordt nog ev5 als vroeg] door k]kelijk gezag ge/r$54 ,d5 eij]ma&ag zag5 wij 9 e5ige j>5 ze] v]flaauw5 en veel van zijn oud5 lui/] v]liez54 ,en het meivuur en de meivreugde8 ,w>5 de knap5 9 onze jeugd nog bezig1 dag5 te vor5 ur5 en ur5 d5 speeltijd ontwoek]d1 br&/(f5 voor het meifee/ te v]zamel51 ?ans s*ijn5 zij e]/ da>aan te word5 h]9n]d1 als het lu/ige ,hei1 't 0 9 de ,mei6 uit d5--b\wkundig bes*\wd--zoo s*oon5 tor5 h5 teg5galmt4 ,wel word5 dan nog e5ige br&/(f5 9 d] haa/ bije5g]aapt1 do*--en dit laat zi* ze] go$ begrijp5--de mijt v]heft zi* niet me] zooals vroeg]1 en we9ig da>5bov5 z\d5 de veelal natte twijg5 aan het voorge/elde beantwoord51 hadde 9 d5 laat/5 tijd1 de oudheidm9na> de knap5 niet 9 /aat ge/eld1 de smeul5de takk5 door geko*t h\t te v]lev5dig54 ,ook de aanvo]d]s die e]tijds nog funge]d51 word5 niet me] b5oemd4 ,voeg bij deze v]flaauw+ d] knap51 de wet van #bb ,octob] #ahcf1 ,prov4 blad ,no4 #hb1 luid5de ge5 zaad/roo ( ruigte1 op het op5 veld te v]br&51 dan #af ,n$4 ell5 van d5 groot5 weg ( de passage1 e5 maatregel om het s*rikk5 d] pa>d5 te voorkom51 en de gea*te lez]1 maakt met ons ongetwijfeld de gevolgtrekk+1 dat ook dit weldra niet me] zal word5 aans*\wd4 ,alle5 het br&de dit ja> nog 9 ,hek5dorp1 nog aan d5 ,i,jssel1 nog om/reeks de /adsgr5s4 ,de ,vuige ,p9k/]5 g]aakt al me] en me] 9 v]getelheid4 ,zeld5 wordt de ,*a]ophyllum silve/] 7kikk]bloem7 me] van h>5 /5gel g]ukt om1 t5 teek5 van spot1 aan de huiz5 te word5 gebond54 ,de ,kaaloors*e k]mis wordt telk5s m9d]1 v]plaat/ zi*1 en v]lie/ da>door van h>e eig5dommelijkheid4 ,ook de oude k]mi/ijd 7h]f/na*tev5+ en ,/4-,mi*iel7 is nu v]plaat/ 9 ,augu/us1 en wel s$]t besluit van d5 raad op #bi ,april #ahed1 hetwelk 9 ,junij deszelfd5 ja>s door ,g$ep4 ,/4 w]d go$gekeurd1--en e9delijk1 ,oudewat] heeft ge5e s*ep55 me]1 die hunne g]igt5 op de aangetoonde ze] int]essante tijd5 h]vatt54 ,dit alles z\d5 wij kunn5 v]l5g51 do* wa>voor8 ,er is antwoord op de vraag3 hoe lang nog8 en dat antwoord is3 niet lange me]4 ,en de m9na> van ond]zoek1 zal alzoo na v]loop van e5ige j>5 sle*ts te v]geefs zoek51 na> de ov]blijfsel5 van vele di] my?ologis*e fee/51 en de niet m9na> van ond]zoek8444 ,we9ig zal hij er aan g$a*t hebb51 dat hij zoo lang de in/&h\d] 0 van de heid5s*e fee/vi]+1 en wij1 mogt5 wij 9 dit opzigt voor het re$s t] n$] ges*rev5e wa>heid gesprok5 hebb5 wat da>omtr5t 9 het prospectus w]d belo(d1 onz]zijds g]$ en t] n$] ges*rev51 wat de tijdgee/ van het volkseig5 nog niet geheel v]nietigde en met zi* vo]de 9 d5 wijd5 /room d] v]getelheid4 ,de ma&5 alzoo my?ologis* bes*\wd zijnde1 zull5 wij nog e5 we9ig bij de dag5 d] week v]wijl51 wi] b5am+5 insgelijks van heid5s*5 oorsprong zijn1 als bij de noords*e volk]5 voornamelijk van god5 afgeleid zijnde4 ,zoo heeft ,zondag betrekk+ op de zonv]e]+4 ,op ,zondag is dan ook geblek51 dat 9 ,meima& de klokk5 bespeeld word51 en treff5d g5oeg 0 het ,meifee/ e5 zonnefee/4 ,ma&ag4 ,i$]e gez9dte1 zegt ,tydeman #fa1 di5de h>e godheid op zijn5 ma&ag d] week4 ,deze dag wordt bij ze] vele l&li$5 da>door nog 9 e] geh\d51 dat zij op d5zelv5 tot ge5 prijs e5ig akk]w]k zull5 beg9n52 hij 0 dus oudtijds de ru/dag voor l&b\w en vee4 ,het heid5s* volk 0 gewoon op d5 heilig5 weekdag1 van m9 noodzakelijke w]k5 uit te ru/5 en g$eeltelijk d5 dag1 avond en na*t ond] spel en met vreugde door te br5g54 ,ook vond het geleg5heid1 om dan bij tempels de wett5 en bevel5 te hoor5 afkondig51 en de w>5 te v]ruil5 ( te v]koop53 van da> dat de m>ktdag5 en k]miss5 aan de heilige tijd5 v]bond5 w]d54 ,van da> dan welligt ev5e5s d5 eij]ma&ag2 van da> dat de twe$e vacatie van s*ep55 op ,ma&ag w]d h]vat2 van da> de ,kaaloors*e k]mis op ,ma&ag4 ,de zesde vacatie van s*ep55 0 insgelijks op ,ma&ag geindigd2 het beg9 van het oude k]misfee/ 0 op di5 dag1 en ook liet zi* het c>illon vr e5ige j>5 van ti5 tot elf ure op ,ma&ag hoor54 ,zie1 het z\ to* al heel toevallig zijn1 zoo hi] ge5e my?ologie t5 grondslag ligt en alles toeval is4 ,d+sdag1 ,wo5sdag en ,dond]dag liet5 9 onze om/rek5 ge5e spor5 van heid5s*e h]9n]+ na1 uitg5om5 9 hunn5 naam1 en dit is alles behalve plaatselijk4 ,d5 naam ,vrijdag1 die aan ,freija1 ook aan ,freja kan h]9n]51 s*rijv5 wij het lief/1 gelijk &]51 aan de laat/e1 de god9ne d] liefde1 toe1 omdat de ,vrijdag ook alhi] de dag is1 wa>op m5 het mee/ aanteek5t t5 huwelijk2 zond] dat het d5 v]lo(d5 bewu/ is1 wordt alsdan1 9 de v]li*te neg5ti5de eeuw1 nog m5ig (f] aan ,freja1 de liefde-god91 gebragt1 door op heur naamdag t5 aanteek5+ te gaan4 ,ov]ig5s nog h]9n]5 de woord53 vrij51 vrij]1 vrij/]1 aan ,freja4 ,zaturdag doet aan ,satur d5k54 ,de ,vuige ,p9k/]5 op ,zaturdag invall5de1 heeft e*t] op dez5 god ge5e betrekk+4 ,en hi]m$e besluit5 wij de fee/5 en fee/tijd54 ,,plaatsnam54 ,bleek het re$s dat ,oudewat] zi* op hooge oudheid kan b]oem51 zo[el uit zijn geologis*5 naam als uit zijne my?ologis*e fee/5 en fee/tijd51 zoo moet5 onze m$eburg]s e*t] niet d5k51 dat jui/ deze plaats alle51 uit d5 geheel5 omtrek hi]op zi* mag v]heff54 ,ne51 ook de nam5 van naburige geme5t5 bewijz5 ma> al te ze]1 dat zij ge5sz9s uit de jong/e tijd5 dagteek554 ,9 het kort will5 wij dit1 zoo veel 9 ons is1 aantoon53 t5 e]/e da> wij zulks e5igz9s v]pligt zijn1 als bes*rijv5de ,oudewat] en omtrek2 t5 &]e omdat wij1 e5maal 9 onz5 my?ologis*5 bloemh( rondw>5de om e5 tuiltje te mak51 da> bloem5 zag5 die wij hi] mi/51 en die 9 onze v]zamel+ na> ons oordeel niet mis/ond51 bloem5 9 het heid5dom geplant en hunne plant]s zoo lange door het *ri/5dom he5 nog niet v]loo*55de1 ma> integ5deel ons nu nog teg5geur5de4 ,en voor het ov]ige1 hoe me] bewijz5 imm]s word5 aangevo]d1 van my?ologie uit d5 omtrek1 zooveel te me] is het onloo*5ba> dat de ruwe voorvad] ook e5maal zijne hutt5 opsloeg1 op de plaats van het teg5woordig ,oudewat]4 ,het e]/ tra*t5 wij dan te v]meld51 d5 ,naamsoorsprong van ,haa/re*t4 ,de e]/e lett]greep s*ijnt ze] wa>s*ijnlijk te duid5 op d5 e55 ( &]5 aas ( god d] heid554 ,de da>voor geplaat/e h to* kan niem& v]wond]51 die weet1 dat het bij de oud5 re$s ze] natuurlijk 01 dat deze aspiratie gebruikt w]d voor e5e kl9klett]1 en 9 teg5ov]ge/eld5 z91 dikwijls wa> die lett] voor e5 woord voegde1 w]d weggelat54 ,m5igw]f 0 deze uitspraak de oorzaak tot spott]nij3 ,hik eb e5 ondje met e5 okje1 enz4 ,9 plaats dat m5 dit e*t] als e5e bele$ig+ moe/ bes*\w51 mogt m5 liev]1 bijna zegg5 wij trots* zijn op die bes*imp+3 het is imm]s e5 bewijs voor de oude bewon+ huns oords1 e5 ov]blijfsel van het taaleig5 hunn] vad]54 ,deze zelfde v]wissel+ _h ook te ,oudewat] plaats1 na te gaan 9 de spraak van e5ige oude bewon]s dez] plaats1 die nog dikwijls ze] groote moeite aanw5d51 hun a>d hi]9 te v]loo*554 ,ziet zoo s*ijnt dus ,aas v]&]d te zijn 9 ,haas4 ,tre*t 0 e5 ov]togt ov] e5 wat] #fb1 en zoo ziet m51 dat ,haa/re*t wele]1 veelligt e5 tre*t 0 aan d5 ,i,jssel1 wa> de e5 ( &]e aas 7haas ( god7 v]e]d w]d4 ,hetge5 ov] deze aspiratie is gezegd1 is ook van toepass+1 op de bijna twee ur5 van ,oudewat] ligg5de bo]5buurt ,heeswijk4 ,hebt gij1 gea*te lez]1 nooit opgem]kt dat het l&volk de aa- dikwijls met de ee-klank v]wisselt8 ,hebt gij h5 nooit hoor5 sprek51 van e5e ve]koe en van leeg wat]1 9 plaats van e5e va>koe en van laag wat]8 ,welnu1 hi] mag g]u/ gezegd word53 wat nu is1 0 re$s to52 ook hi] dus1 s*ijnt ,heeswijk1 ,haaswijk1 ,aaswijk en met dit de h]9n]+ als 9 ,haa/re*t aan d5 e5 ( &]5 god4 ,budd+h zegt3 de v]hoog+ van ,ass1 ,ase met de aspiratie tot ,hase1 ,hasse is ev5 natuurlijk als de v]za*t+ ( v]s*]p+ tot ,es1 ese1 es*1 en de ov]gang van hase 9 hese1 hees1 enz4 ,zek]e l&5 tuss*5 ,oudewat] en ,montfoort1 de ,es-kamp5 g5aamd1 krijg5 hi]door ook e5e ze] oude beteek5is4 ,dat ov]ig5s ,heeswijk van vr*ri/elijke dagteek5+ is ( kan zijn1 blijkt uit zijn hoog5 kleibodem1 die vroeg bewoonba> 01 en uit de v]kl>+ van laat/g5oemd5 my?oloog1 dat ,loo5 en beek5 zo[el als w\d51 b]g51 t]p51 wijk5 en hov5 aan de ,as5 kunn5 zijn toegewijd gewee/4 ,wijk is e*t] me] geologis*4 ,m5 bewoonde1 zoo als m5 weet1 t]p5 ( hoogt51 hi]op v]zamelde m5 zi* me] bepaald 9 wijk5 7vici71 en hi]voor bood ,heeswijk zi* aan1 gelijk /raks w]d aangetoond4 ,ma/wijk1 ,bulwijk1 ,cromwijk en ,vlooswijk1 die all5 9 d5 omtrek ligg51 h\d5 wij insgelijks vici te zijn4 ,_h m5 veel zoodanige wijk5 en t]p5 bij elk&]1 zegt ,budd+h1 bladz4 #h1 dan maakte dit bij de oude g]man5 e5e gooi1 g1 dat is l& ( l&s*ap4 ,9 dez] voege ,budd+h4 ,z,ed4 v]oorlove mij e*t] hem op te m]k51 dat 9 deze environs ligg51 zooals uit e5e oude omslagtige ka>t bleek1 9 ,b>boswa>d] e5 ,goy1 9 ,rapijn5 bij ,l9s*ot5 e5 ,goy en 9 de buurt ,katt5broek niet m9d] dan drie ,goy54 ,niet dat wij de v]tal+ ,goy voor l&s*ap v]w]p51 zoo komt zij ons--indi5 deze all5 van di5 tijd zijn--to* wat dui/] voor1 omdat 9 zoodanig kort be/ek zoo vele ,goy5 word5 aangetr(f51 en die to* kwalijk all51 e5e v]e5ig+ van wijk5 en t]p5 zull5 gewee/ zijn4 ,wat kan ,montfoort beteek558 ,hi]ov] is regt/reeks en zijdel+s veel gegi/2 zoo doet ,rademak] 7,kab9et van ,n$]l&s*e en ,cleefs*e ,oudh$57 de volg5de voorslag53 ,z\ het woord ,montfoort1 zoo veel kunn5 beteek55 als mons =tis--/]ke ,burg8 ( moet het voor e5e zam5voeg+ geh\d5 word5 van ,mont en =de1 omdat hi] de ,i,jssel welligt vroeg] ze] ondiep en waadba> is gewee/1 nademaal =de en vorde voor e5e ondiepte kan geh\d5 word51 volg5s de aanteek5+5 van d5 oudheidkundig5 ,h4 van ,heusd58 ,onwa>s*ijnlijk1 antwoord5 wij4 ,wat is dan hi] ,mond8 ,9 v]\d]de woord5 e]tijds zoo als nog bij de ,duits*]s maan beteek55de1 zal dit dan welligt z9spel5 op de v]e]+ d] maan 9 het heid5dom4 ,ook ,budd+h is van gis1 dat vele mondplaats5 op maanv]e]+ zi54 ,zie sle*ts4 ,ev5wel s*ijnt het1 zegt hij1 dat de maan ond] v]s*ill5de nam5 bij de me] ,g]maans*e dan ,sc&9avis*e volk]5 ond] de nam5 mond1 enz4 is v]e]d geword54 ,en foort z\ volg5s e5 gele]d s*rijv] zoo veel kunn5 beteek55 als3 ov]gang ov] e5 wat]4 ,de v]kl>+ van het woord ,montfoort z\ alzoo zijn3 ov]gang ov] e5 wat] 7de ,i,jssel7 bij e5e plaats wa> de maan v]e]d w]d4 ,wulv]hor/ is de naam e5] bo]5buurt1 ruim e5 uur van ,oudewat]4 ,me]g5oemde s*rijv] gi/1 dat de mee/e hor/plaats5 welke hij synoniem met ,rosplaats5 wil zi51 hun naam z\d5 hebb5 van de heilige ross5 ( pa>d5 uit het heid5dom1 die da> op algeme5e ko/5 w]d5 ond]h\d54 ,zoo noemt hij o4 a4 ,br9khor/1 ,lijnhor/4 ,dit /emm5 wij niet g]e$elijk toe4 ,veel e]d] hell5 wij ov] tot de uitlegg+ van hor/ voor e5 kle9 bos*4 ,wulv]hor/ kan alzoo e5 bos* gewee/ zijn1 wa>9 zi* wolv5 ophield54 ,deze laat/e w>5 to* vroeg] 9 ,n$]l& niet zeldzaam4 ,het bov5 aangehaalde ,lijnhor/ is e*t] me] opm]kelijk1 als dit v]gelek5 wordt bij ,wulv]hor/1 en wij da>bij nagaan1 dat ,l9s*ot5 da>bij ligt4 ,hor/ en ,lijn ( ,l9 s*ijn5 dus ook hi] e5igz9s v]want4 ,wat beteek5t e*t] ,l98 ,toets5 wij dit aan de ,my?ologie4 ,de god9 ,freija _h h>e gezell9n53 ,l9a 0 er e5e van4 ,deze 0 ze] za*t van inbor/1 zij 0 de vri5delijke troo/]esse des m5s*doms1 die de m5s*5 bes*]mt voor onheil en d5 lijd5d5 de tran5 afku/4 #fc ,bij de ,sax]s 0 zij bek5d ond] d5 naam van ,hlijn1 ,l9ia1 ,l94 ,de opvatt+ jui/ zijnde 7wa>aan wij niet twijfel571 dat de gezell9 van ,freja1 ,l91 9 ,l9s*ot5 e5 spoor h>] v]e]+ naliet1 _h zij1 de geliefde begun/ig/] d] jagt als zij 01 ook alligt e5e plaats1 wa> m5 t] h>] e] s*oot1 s*ot5 de$1 en dit z\ alsdan ook li*t ov] de laat/e lett]grep5 van ,l9s*ot5 v]spreid54 ,zoo w]d dan de maan 7mond7 te ,montfoort1 en ,l9ia te ,l9s*ot5 v]e]d4 ,liet ,l9ia1 die de lijd5d5 zoo v]zorgde1 ook nog niet 9 d5 naam ,zorglijn--naam op het hek van e5 weil& bij deze plaats--e5 spoor h>] v]e]+ na8 ,rooz5daal4 ,bij het besprek5 van de buurt ,wulv]hor/ v]wi]p5 wij e5igz9s de afleid+ van ,hor/ als e5e plaats wa> de ross5 uit het heid5dom z\d5 zijn ond]h\d54 ,veele] nem5 wij dit aan omtr5t ,rooz5daal1 dat alsdan ,ros- ( ,ross5daal z\ g5oemd zijn en gemakkelijk 9 ,rooz5daal kan zijn ov]gegaan4 ,da>naa/1 ligt na> ,oudewat] op3 ,vliet4 ,bij hooge wat]vlo$5 vlugtte m5 9 vroeg] tijd51 to5 rivi]5 en zeen1 nog door ge5e dijk5 geboeid1 onbelemm]d da>he5 /roomd51 na> t]p5 en wi]51 ook op bladz4 #dd bij ,budd+h ,vli$b]g5 g5aamd4 ,ook bij ,oudewat] hebb5 wij1 zooals bov5 kan gezi5 word51 nog e5e /reek ,vliet g5aamd4 ,vroeg] /ond da> e5 ka/eel wa>van nog e5 b\wval /aat1 insgelijks ,vliet g5aamd4 ,do* dit alles bewij/ nog niet1 dat zulks e5 voorvad]lijke vli$b]g 03 het volg5de e*t] me]4 ,w]d de plaats wa> ?ans het nieuwe huis te ,vliet /aat en wordt zij ?ans nog niet het hoogt g5oemd8 ,wel is wa>1 is er nu van het hoogt we9ig me] aanwezig en zal de l&b\w] dit deels uit d5 weg g]uimd hebb52 voor ettelijke j>5 e*t] 0 da> nog e5e hoogte aanwezig4 ,bij het b\w5 van het nieuwe huis te ,vliet w]d zij groot5deels weggegrav54 ,hi]uit ziet m5 t5 e]/e1 dat hi] de naam ,vliet e5e hoogte kan a&uid51 en t5 twe$e1 dat1 de oudheid dez] plaats 9 aanm]k+ g5om51 hi] alligt aan e5 voorvad]lijk5 ,vli$b]g kan g$a*t word54 ,dit zoo zijnde word5 wij nog me] g5oopt dit aan te nem5 door het woord daal--dal--9 ,rooz5daal1 dat1 zooals bek5d is1 da>naa/ ligt4 ,d5kt m5 aan dal1 dan ont/aat da>uit noodw5dig het d5kbeeld aan e5e hoogte4 ,welnu1 deze is ,vliet ( het ,hoogt4 ,en wet5de dat zoodanige plaats5 ook wi]5 w]d5 g5oemd1 zoo kan ook ,wi]xoord bij ,goejanv]wellesluis ev5e5s da>aan h]9n]54 ,de lett]greep cop1 die als uitgang 9 zooveel plaatsnam5 9 d5 omtrek wordt aangetr(f51 als da> zijn3 ,b5scop1 ,ho5koop1 ,willeskop1 ,papekop1 ,reij]skop1 ,g]v]skop1 ,teccop1 enz4 z9speelt1 dunkt ons1 n]g5s dan op de ve5l&5 die met e5 cop1 kop ( e9de 9 de kleil&5 s*iet54 ,deze afleid+ lat5 wij e*t] ga>ne voor e5e bet]e glipp54 ,is ,lopik ook e5e v]ba/]+ van ,locop1 ev5 als ,japik die is van ,jacob8 ,dit lat5 wij t] besliss+ d] lez]s ov]4 ,de uitgang 9 ,catt5broek1 ,diem]broek en ,polsbroek1 all5 om de /ad geleg51 laat zi* bet] begrijp53 broek beteek5t e5v\dig3 wat]a*tig en drassig l&4 ,van de aangr5z5de bo]5buurt ,ruige ,weide zal wel ge5e v]kl>+ van d5 naam noodig zijn4 ,het woord zelve zegt o4 i4 wat het is4 ,hek5dorp is e5 naam met welk5 wij re$s me]mal5 k5nis maakt54 ,de twee e]/e lett]grep5 van deze bo]5buurt duid5 op wat]gee/5 uit het heid5dom1 n4l4 de ne*s53 de n g+ 9 h ov]1 #fd zoodat zulks ,he*s5dorp w]d4 ,ind]daad1 op e5e oude ka>t vond5 wij ,hek5dorp aang$uid ,hex5dorp4 ,dorp1 zag5 wij1 is gelijk t]p ( hoogte4 ,ook de naam van het naburige ,popel5dam h]9n]t aan wat]gee/54 ,bladz4 #hb imm]s lez5 wij bij ,budd+h3 ,m5 s*ijnt ook nog &]e wat]gee/5 te hebb5 gehad1 do* die1 zooals wij v]me551 a*t] d5 algeme55 naam van ,nikk]s en ,niks5 wegs*uil51 als de ,bomme en ,bommelo1 de ,pope en ,popelo4 ,grimm k5t de ,bude 7,butzman7 d5 ,popel1 ,popelman4 ,ook 9 ,delft heeft m5 nog s*u9s ov] de ,nikk]/eeg de ,popel/eeg4 ,popel5dam h]9n]t ook alzoo aan e5 ( me]d]e wat]bewon]s4 ,,w\d5di5/4 ,b>w\tswa>d]1 ,s*ag5 bij ,l9s*ot51 het ,s*ak5bos* bij ,oudewat]4 ,m5 _h inzond]heid ond] het heid5dom zek]e l&]ij5 en w\d51 die di55 moe/5 om de e]di5/ met al wat er toe hoorde te ond]h\d54 ,p4 ,h4 ,tydeman4 ,het 0 e5 groot w\t2 da] hoorde m5 dat vreesselick geluyt van d5 wild5 bee/5 die 9 dat bos* w>51 van beyr51 leeuw51 van ev]zwijn51 van wilde /i]51 die zoo vreesselick geba]d5 dat e5 m5s*e gruw5 mo*te4 ,g\ds* ,kronijkske4 ,zoo als m5 uit bov5/a& motto ziet1 _h m5 9 het heid5dom heilige w\d5 en l&]ij54 ,9 die boss*5 di5d5 zij hunne god51 da>9 w]d zoo m5ig (f] h5 opg$rag51 da>9 w]d somtijds de m5s*1 het groot/e wez5 d] s*epp+1 als zo5 tuss*5 de as5 en d5 m5s* om het lev5 gebragt4 ,ge5 on+ewijde /ond het vrij1 deze boss*5 aan te rak51 ( zond] voorafgegane ov]e5kom/ zi* het gebruik di] grond5 te v]oorlov54 ,uit de ges*i$5is d] ,batavi]5 is ons de naam bek5d van het heilige bos* wa>van ,tacitus spreekt4 ,van de ,friez5 wet5 wij insgelijks1 dat bij h5 zoodanige gewijde boss*5 gevond5 w]d51 want 9 #gbh v]woe/te m5 dezelve4 ,hunne ligg+ is ev5wel nog niet opgespoord4 ,dikwijls 0 de omvang van zulk e5 tempelw\d v]baz5d groot en bevatte de1 uitg5om5 nog de prie/]lijke won+5 op zek]5 af/& van d5 ho(dtempel1 &]e gewijde heiligdomm51 welke het gemo$ van d5 m5s* tot de to5ad]+ van de godheid moe/5 voorb]eid54 ,deze tempelw\d5 di5d5 tot hetzelfde gebruik als &]s de tempels zelve4 ,m5 slagtte er de (f]s1 /ortte er geb$5 uit en hield er (f]maaltijd54 ,ook w]d5 er de bijzond]e en algeme5e fee/51 de vi]s*a> en bije5kom/5 geh\d54 ,sommige di5d5 tot vrijplaats5 voor misdadig]s en gevlugte slav54 ,e5 voorname pra*tige gewijde boom 0 de geliefkoosde v]blijfplaats d] godheid1 die 9 e5 zoodanig w\d v]e]d w]d4 ,i$]e s*5nis er van1 zelfs het afbrek5 van takk5 en de da>aan gepleegde misdrijv5 w]d /r5g ( met d5 dood ge/raft4 ,het alta> be/ond uit e5 zwa> granietblok ( rots/e51 ru/5de op d5 grond ( op ond]ligg5de /e554 ,het /&beeld d] godheid 0 doorgaans van h\t1 en ruw bew]kt4 #fe ,de w\d5 wa> zoodanige k]k5 /ond51 zegt ,blomma]t1 w]d5 ,p>o1 be>o 7b>1 be]7 g5oemd4 ,9 het nabijgeleg5 ,b>w\tswa>d] treft m51 zoo als wij zi51 b> aan4 ,b>w\twa>d] is aldus3 w\d wa> e5e heid5s*e v]e]+splaats 0 op e5e wa>d4 ,ziet1 zoo v]e5ig5 zi* met elk&] geologie en my?ologie1 zoo als ook 9 m5ig5 plaatsnaam hi]vor5 bleek4 ,wat is e*t] ,s*ag5 bij ,l9s*ot5 en het ,s*ak5bos* bij ,oudewat]8 ,het antwoord is ze] kort4 ,s*ag51 ,s*ak5 a*t m5 te zijn afgeleid van sacrum4 #ff ,de v]tal+ van ,s*ak5bos* 7sacrum nemus7 z\ alsdan zijn ,heilig ,w\d #fg4 ,het lu/ ons1 nog iets ov] deze w\d5 uit te weid54 ,to5 ,claudius ,civilis d5 op/& teg5 de ,rome95 bew]kte1 v]gad]de hij h5 9 e5 heilig bos*4 ,m5 is het e*t] niet e5s wa> dat bos* geleg5 heeft4 ,m5 gi/ op de drie plaats53 #ao4 het ,s*ak5- ( ,saks5- 7sacrum1 heilig7 bos* bij ,voors*ot52 #bo4 het ,n$]iksw\d 7zuidwa>ts van ,nijmeg572 #co4 het ,haags*e bos* als het groot/e en mee/ b]oemde en de plaats wa> d] ,batavi]5 bondg5oot51 de ,kan9efat51 woond51 en 9 welk] nabijheid m5 het e]/ d5 aanval beproefde op de /]kt5 d] ,rome954 ,ook /rekte dit w\d zi* uit tot ,k5nem]l&1 wa> de ov]lev]+ nog leeft1 dat ,br9io op d5 huldig+-heuvel bij ,heemsk]k t5 s*ilde w]d gehev51 alvor5s hij met de ,friez5 ,roomburg en het ,praetorium g+ be/ok54 ,dit laat/e w\d voor hetwelk zoo vele bewijz5 pleit5 wordt dan ook door de mee/e s*rijv]s geh\d5 voor het heilig w\d1 wa> ,claudius ,civilis d5 op/& bew]kte4 ,tot zoo v] de giss+5 van ,engelb]ts ,g]rits4 ,do* nu de naam ,s*ak5bos* bij ,oudewat]4 ,ge5sz9s betwi/5 wij aan het vor/elijk 's ,grav5hage ( aan ,voors*ot5 de e]1 dat da> dat heilig w\d e]tijds zijne trots*e kru9 t5 hemel /ak2 ne51 do* onze me5+ is dat er ( ze] vele heid5s*e heilige boss*5 zull5 gewee/ zijn1 ( dat 9 deze l&5 e5 ur5 uitge/rekt w\d zal gewee/ zijn1 en wel zoodanig dat het bos* bij de teg5woordige resid5tieplaats1 v]e5igd met dat van ,voors*ot51 zi* zal hebb5 uitge/rekt tot bij ,oudewat]1 dat1 na>mate het bos* bij de e5e ( &]e plaats lag1 het ook da>om v]s*ill5de nam5 droeg1 en dat ook da>om zooveel uite5loop5de plaats5 hi]voor word5 aangewez54 ,niet dat wij bew]5 dat dit alles bos* 01 ongetwijfeld 0 het hi] en eld]s ond]brok5 door l$ige vakk54 ,dit is ge5e giss+ op loss5 grond4 ,indi5 wij to* hi]vor5 re$s zag51 dat het ,haags*e bos* tot 9 ,k5nem]l& zi* uit/rekte1--indi5 wij wet5 dat het ,s*ak51 door ,blomma]t alw$] ook ,m]w$e-bos* g5aamd1 9 de elfde eeuw nog geheel de l&/reek van ,gorkum tot aan het zee/r& en 7let wel7 ov] d5 ,rijn tot aan ,ha>lem zi* uit/rekte1--dat ,m]ula zegt1 dat dit w\d tot digt bij ,ha>lem van ,leid5 beg9n5de1 zoo digt en donk] 01 dat m5 die twee plaats5 kon nad]5 door van boom tot boom te gaan zond] de a>de te rak51 dan h\d5 wij het er voor 7ze] wel mogelijk dat wij dwal57 dat ons we9ig bek5d ,s*ak]bos* e5 deel uitmaakte van dat wa>van re$s zoo veel en m5igmaal is gesprok54 ,hi] nog bijgevoegd ,s*ag5 en ,wulv]hor/ 9 de nabijheid1 alsm$e ,b>w\tswa>d]1 het zoo m5igvuldig aantreff5 van grondh\t1 zooals m5 b]eids kan wet51 het ov]groot aantal plaatsnam5 9 deze aangewez5 ruimte die v]d] nog aan ,w\d5 h]9n]51 en t5 slotte de /\te v]kl>+ van ,lud4 ,smids #fh1 dat vroeg] ,suidholl&1 het ,/i*t van ,utre*t en ,rijnl& enkel bos* en me] w>51 en het dui/]e van dat groot aantal heilige w\d5 nad]t o4 i4 zijn e9de4 #fi ,ook bij het be/ud]5 d] ,my?ologie kwam ons ge5e plaats voor1 die zooveel ov]e5kom/ met de plaats onz] bes*rijv+ aanbood als 's ,grav5hage4 ,en nu1 gea*te lez]6 wij belo(d5 9 ons prospectus1 u te zull5 rondleid5 door de w\d5 onz] voorvad]51 die hi] e5maal /ond51 en gij hebt ons wel de e] will5 a&o51 te zull5 volg54 ,lu/ het u ?ans8 ,dat zij ons dan beziele1 de g5ius d] v]beeld+1 die doet zi5 9 het lev5 d] volk]51 re$s lange v]dw551 en d] l&51 van g$aante v]wisseld2 dat zij ons vo]e ov] de wijde klove van v]vlog5e eeuw5 en eeuw5 tot 9 het heid5s*e tijdvak6 ,zie6 de dagvor/9ne purp]t het oo/5 en p5seelt d5 omtrek met ligtrood5 t9t4 ,de nevel51 die zoo ev5 nog de l&/reek met e5 val5 sluij] omh+51 /ijg5 hemelwa>ts2 tallooze dauwdroppel5 s*itt]5 met ongewone pra*t als zoo vele vreugdetran5 bij het v]dwijn5 d] dui/]nis4 ,zie1 da> v]lie/ zi* het laat/e dauwflo]s1 en baadt zi* alles 9 e5e zee van li*t4 ,nu op5t de malva ook heur blanke kelk52 nu ook wademt ons de geur van meitak en vli]/ruik teg51 g$rag5 word5de op d5 adem d] friss*e atmosphe]2 e5 heir van vogels kweelt en tjilpt en fluit3 het is morg54 ,9 zulk e5 uur is het dan ook1 dat de di*t] zijne luite /emde en zijne muze hem toeflui/]de3 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 ,dan voelt de gee/ zijn kra*t van vleugl51 ,en maakt van 't /( zi* los en vrij1 ,dat hem met trag5 boei wil teugl5 ,als wa> zijn vlu*t sle*ts hoova>dij6 ,dan /ijgt hij bov5 zonneweg51 ,wat wet van zwa>tekra*t rege]t1 ,en zweeft d5 eeuwg5 vad] teg5 ,wi5s groo!id hij met kniel+ e]t2 ,wi5s wij%eid hem v]/omd doet buig51 ,wi5s alma*t hem ontza*lijk is1 ,ma> van ,wi5s liefde 't luid/ getuig5 ,die /emm5 vol geheim5is1 ,die uitgaan 9 de /ille w\d51 ,wi] niet te ontraadsl5 wond]kra*t ,e5e eeuwige e5heid blijft beh\d5 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 #gj ,en t]wijl wij dan d5 indruk gevoel5 van het plegtige uur1 spo$5 wij ons voort ov] de1 door de natuur gevormde aangeslibte v]hev5h$5 ( wa>d5 met wuiv5d riet begroeid1 na> het voor ons ligg5de ,s*ak5bos*4 ,op onz5 togt h]wa>ts1 z\d5 wij ons kunn5 oph\d51 bij de voorvad]lijke won+5 ( liev] hutt5 en hunne bewon]s1 die 9 dit vroege uur1 re$s zooveel b$rijvigheid toon51 do* kiez5 wij hi]voor liev] e5 &]5 tijd3 nu e5 morg5uur da> 9 het w\d4 ,en al me] en me] het bos* nad]5de1 dat zi* zoo trots* 9 de blaauwe lu*t af/eekt1 ontvliegt m5ig s*u*t] wat]ho5 de biez51 en m5ige rietv9k h>e jong51 s*uil5de 9 de wuiv5de riet/5gels langs d5 bre$5 ,i,jsselstroom1 wa>langs wij gaan4 ,en zoo doorga&e1 ontsluit zi* voor ons oog e5 pra*tig gezigt4 ,wij /aan aan d5 voet van het w\d1 en da>door baant zi* de ,i,jssel e5 weg4 #ga ,e5 wat]/room door e5 bos*1 welk e5e pra*t6 ,wat teek55 zi* die w\dreuz5 9 het zeewa>ts vliet5de wat]6 ,zie1 die losgespoelde boom51 va/gehaakt 9 d5 oev] wa>langs het wat] zi* nu e5igz9s v]sneld e5 weg baant1 die eik met ontbloote wortels en dan die kronkel+ wa> zi* de rivi]/room he5 w5dt en aan ons oog onttrekt1 die kirr5de tortels da>bov51 zwev5de op hunne ranke wiek51 en gij zegt 9 begee/]+3 ,wat is ,god groot 9 de natuur4 ,zoodanig w\d moe/ het dan ook zijn1 dat d5 ,g]maan de$ huiv]5 van ontzag1 wa>9 de beeld5 zijn] godh$5 w>5 opg]igt en de kille alta>/e55 zoo dikwijls bepurp]d w]d5 door het slagt5 van ons*uldige (f]s4 ,zulk e5 /room moe/ het zijn1 wa>9 zijne magtige wat]gee/5 woond5 en zijne bekoorlijke nimph54 ,die dapp]e mann51 die zi* met zwa>d ( spe] en e5 uit te55 gevlo*t5 s*ild met ongepants]de bor/1 waagd5 9 de digte dromm5 van moord5de vij&53 zij sidd]d5 voor dat w\d1 omdat het de woonplaats 0 van dikwijls v]toornde god51 sprek5de door het gekras van rav5 en geh9nik van pa>d54 ,do*1 sidd]5 wij al niet voor de alt>51 hunn5 god5 opg]igt1 voor die prie/]s en de uitsprak5 d] wig*ela>/]1 voor het geh9nik d] ross5 ( het gekras van onheilspell5de vogels1 van welke laat/e dit w\d zoo dikwijls de klank5 opvangt1 dan gevoel5 wij to* bij het b9n5tr$5 insgelijks gewa>word+5 die het z5uw/elsel a&o51 do5 s*okk5 en trill5 bij dat indrukwekk5de hetwelk de w\d5 9 onze ziele ov]giet54 ,zek]1 het moet e5 met ijs oms*or/ gemo$ zijn1 dat hi] niet beeft van ontzag1 en knielt van e]bi$ voor d5 e5ig5 ,mak] van dit alles6 ,bov5 ons knoe/ige eik5 met hunne bre$e en hooge takk51 kru95 van blondges*or/e beuk51 van ranke populi]5 wi] blad5 s*u*t] bev5 op de blad/el51 bemo/e ruwe wilg5takk5 en fi]e beuk51 nooit door d5 m5s* besnoeid1 en dat alles 9 woe/e wanorde e5 pra*tig natuurdak vorm5de1 9 welks geheimz9nig1 ruis*5d loov] zo[el de kle9e s*ildv9k als de groote bos*raaf ne/el51 en door hetwelk de koe/]5de zonne/ral5 sle*ts nu en dan1 als w>e het e5e gun/1 mog5 doort9tel5 en wa>9 dus de plegtige ov]e5/emm+ he]s*t van e5 somb] li*t4 ,niet zoo somb] e*t] als voor e5ige ur5 to5 de zon nog niet speelde met de kabbel5de ,i,jsselgolven1 want to5 0 het1 dat ond] het /atig 4 4 4 4 lomm] 0 de somb]heid van 't graf3 ,e5 dikke en ta/bre na*t door wolk5 van geblad]t ,bes*aduwd1 9 wi] s*oot de nevel zi* v]gad]t ,van heide en w\dmo]as1 die als e5 zw>t gewaad ,het kreupelh\t v]di*t en om de /amm5 slaat2 ,e5 /rakke dui/]nis1 die d' af/& we* doet vloeij51 ,die elk5 vorm v]smelt ( zwell5d saam doet groeij51 ,tot e5 onzetbr5 klomp1 e5 massa uitgebreid-- ,e5 onbewog5 zee van l\t] donk]heid4 ,zoo is dat blad]5s*ild 9-e5 gevlo*t51 en t]wijl wij na> bov5 zi5 na> de s*a>s*e plekk5 wa>door het li*t betoov]5d door/raalt1 v]w>t zi* onze voet 9 de ranke w9de1 voortkruip5de ov] d5 bemo/5 bos*grond en zi* v]volg5s va/ sl+]5de om d5 kra*tig5 eik1 van wa> hij zijne bloem5 toont1 en /orm5 t>t1 als w>e het1 om ons te do5 zi51 dat als de zwakke bij d5 /]k]e heul zoekt1 het d5 laat/e niet h9d]t en d5 zwakke doet lev51 t5 spijt van de /orm5 des maats*appelijk5 lev5s4 ,en wij ke]5 t]ug van uit d5 heid5s*5 tempel1 door het spi*tig bos*gras en ov] vo*tig mos en ranke v>5s en wij haa/5 ons nu wij1 zij het ook van v]1 het brull5 des w\d/i]s en het huil5 van wolv5 v]nem51 met wi5 welligt nu re$s e5ige bewon]s van dit oord 9 /rijd zijn4 ,en d5 uitgang nad]5de van d5 trots*5 natuurtempel1 gew5n5 wij ons langzaam aan het /rakk]e li*t da>buit51 en de hutt5 v]toon5 zi* w$] aan ons 9 al h>e n$]igheid1 te n$]ig] bij het v]hev5 gevoel dat het /atige w\d op ons maakte4 ,?ans is het ons duidelijk dat zij niet b9n5 de enge mur5 e5s /e55 geb\ws v]zameld5 ma> 9 het w\d dat het mee/ kan /emm5 tot nad5k54 ,do* ook bij het v]lat5 van het bos* zij het ons v]gund 9 de w]kelijkheid t]ug te tr$54 ,en de w\d5 zijn v]dw55 en de ,i,jssel is w$] smal1 en 9 plaats van het huil5 van wolv5 hoor5 wij het vre$zaam kl+5 d] s*ap5bell51 en wij zegg5 9 v]wond]+3 v]dw556 v]dw556 ,en d5 h]d] vrag5de hoe dat kle9e /uk b\wl& g5oemd wordt1 zal hij u zegg5 welligt3 vri5d1 dat is het ,s*ak5bos*2 voor e5ige j>5 0 het nog e5 gri5d4 ,en wij zegg5 dan /ellig3 /ond da> nu het w\d wa> onze vad]5 (f]d58 is dat nu het ov]blijfsel van het ,s*ak5bos*86 ,en dan is het ( de tijdgee/ flui/]t3 v]gankelijkheid666 ,en wij h]hal5 9 begee/]+3 't ,s*ak5bos* is nu v]dw55 ,met zijn digtgewev5 kru92 ,god5beeld51 (f]/e551 ,ligg5 lange re$s 9 pu94 ,nimm] zal m5 me] v]gadr5 ,ond] 't lispel5d gebla>t1 ,want zij zijn niet me]1 die vadr51 ,zoo vol mo$s en zoo v]ma>d4 't ,s*ak5bos* wa>9 de heid5 ,zijn5 god5 (f]s bragt1 ,opdat alle ramp en lijd5 ,/e$s mogt wijk5 door hun magt4 ,a*1 dit ,s*ak5bos* zoo pra*tig1 ,ook aan fee/vreugd vaak gewijd1 ,is v]dw551 do* de naam nog ,lispelt van v]ganklijkheid4 ,ge5 frameen me]1 ge5 s*ild5 ,hang5 aan d5 trots*5 eik1 ,en de lijkas* dez] wild51 ,w]d v]e5d met de ,i,jsselslijk4 ,_h m5 dus hi] e5 heilig bos*1 dan laat het zi* gemakkelijk begrijp51 dat er ook prie/]s moe/5 zijn ( b>d54 ,wa> nu woond5 die8 ,treft m5 bij ,oudewat] da>van nog e5 spoor aan8 ,mone en ,we/5dorp hebb5 het re$s aangetoond1 dat de ,friez5 ook hunne hov5 hadd54 ,9 het w]kje van d5 e]w4 he] ,ds4 ,heldr+--,opspor+ van ,bataafs*e en ,rome9s*e ,oudh$51 ,leg5d51 enz4--word5 wij met ze] vele h(plaats5 bek5d gemaakt uit het bekoorlijke ,geld]l&1 die1 oudheidkundig bes*\wd1 de e5e al int]essant] zijn dan de &]e4 ,mee/al droeg5 zij onmisk5b>e bewijz5 van vroege bewon+1 door het aanwezig zijn van heele en v]brok5e oudh$54 #gb ,die tempelhov51 zegt ,budd+h1 w>5 tev5s tempelw\d54 ,dat het h( van ,wat]+5 vroeg] door hoog geboomte omr+d 01 is mij bij h]hal+ v]zek]d1 en nog ligt de h(won+ 9 het w\d1 gelijk het geheele vri5delijke dorpje zelf ev5 als het h( 9 het ,s*ak]- ( ,sacrebos* tuss*5 geboomte v]s*ol5 is4 ,da> op die hov5 dan woond5 v]mo$elijk1 gelijk zulks ook 9 het noord5 en 9 ,friesl& plaats _h1 de ,batavis*e ,b>d5 ( ,prie/]s*a>4 ,wat e5e s*oone v]gelijk+ w$]3 het s*ak5bos* da>1 en het s*ak5bos* hi]4 ,imm]s het ,pap5hoef e5 /e5worp van ,oudewat] en ongeve] #ae m9ut5 van het l& ligg5de1 dat teg5woordig nog d5 naam ,s*ak5bos* bewa>t1 maakte to5--kunn5 wij haa/ met zek]heid zegg5--e5 deel uit van het heilige w\d1 vooral indi5 wij d5 kort5 af/& tuss*5 die twee plaats5 en het grondh\t da>tuss*5 gevond5 9 aanm]k+ nem54 ,_h het me]bek5de s*ak5bos* bij ,voors*ot5 dus e5e h(plaats1 ook dit _h er e5e4 ,de lett]v]wissel+ hoef voor h( kan to*1 dunkt ons1 ge5e v]wond]+ b>5 als m5 weet1 dat oo dikwijls oe ges*rev5 w]d4 #gc ,pap5h( ( ho( zal dus ,pap5hoef zijn uitgesprok51 welke uitspraak is beh\d5 geblev54 ,ook hi] dus zal het tempelw\d tempelh( gewee/ zijn en zull5 de prie/]5 van het heid5dom da> gewoond hebb54 ,wat het vor5/a&e ,pap5 betreft1 wel v] van deze me5+ me] ongelo(ba> te mak51 vo]t zij e]d] da> nog e5 bewijs voor aan4 ,bij de ,*ri/elijke pr$ik+ imm]s is alligt die plaats ook tot e5 *ri/elijk e9de +]igt 7langs het ,pap5hoef ligt de ,k]kwet]+7 en w]d alsdan het ,pap5hoef4 #gd ,dit al?ans is zek]3 de v]e]+splaats5 d] heid55 g+5 dikwijls tot die van het ,*ri/5dom ov]4 ,ze] treff5d ligt 9 het oude ,b>w\ts ( ,b>boswa>d] insgelijks e5 ,h(wa>d]2 dat dit op dezelfde wijze v]kla>d wordt door ons1 behoeft niet te word5 gezegd4 ,v]d] zegt laat/g5oemde s*rijv]1 dat vele di] hov5 tot e5 aantal plaatsnam5 hebb5 aanleid+ gegev51 komt mij als onteg5sprekelijk voor4 ,e5 naauwkeurig ond]zoek z\de het kunn5 opheld]51 ( aldus ,voll5hov51 ,s*oonhov51 ,zev5hov51 ,a*tti5hov5 en vele &]e vooral 9 ,zeel& tot de tijd5 vr het ,*ri/5dom alda> opklimm54 ,wat het nabijgeleg5 ,s*oonhov5 aangaat1 deel5 wij zo[el d5 s*rijv] als onz5 lez]s m$e1 dat die plaats re$s t5 tijde van het heid5dom bewoond w]d3 al?ans de ,nikk]sloot bij ,s*oonhov5 aanwezig1 is hi]van e5 onom/ootba> bewijs4 7,hi]van nad] me]47 ,ook ,a*?ov51 dat ,budd+h ond] de h(plaats5 prov4 ,utre*t noemt1 en hetwelk 9 onz5 omtrek 7bij ,montfoort7 ligt1 01 indi5 wij het hi]vor5 ov] ,montfoort ges*rev5e nagaan1 alligt e5e plaats heug5de van het heid5dom4 ,dit ov] de ,w\d5di5/4 ,behalve deze _h m5 nog e5e bijzond]e ,,plant5- ,,en ,,boom5di5/4 ,de ,mi/elte91 wa>m$e na> ,baldur w]d ges*ot52 de ,baldursbra1 aan ,baldur gewijd2 de ,elfrank 7,solanum ,dulcam>um71 welligt aan de ,alv5 h]9n]5de1 en de ,p9k/]bloem 7uit het gesla*t d] ,iris7 w>5 welligt all5 plant5 die m5 v]e]de4 ,ga>ne rangs*ikt5 wij hi]ond] nog3 de kikk]bloem1 7,*a]ophyllum silve/]7 die m5 op ,vuige ,p9k/]5 aan de won+5 hangt4 ,9 het ,*ri/5dom zelfs hield de g$a*te aan deze v]e]+ nog z /& ond] het volk dat ook to5 nog bijgelo( aan plant5 ges*onk5 w]d2 zoo v]haalt m5 van e5e plant met roode vlekk51 dat deze ond] het kruis zijnde van d5 ,zaligmak]1 met blo$ bevlekt w]d en s$]t altijd met roode vlekk5 op de blad]5 is4 ,ook aan de klav]plant met me] dan gewone blad51 wa>voor de bo]5 zooveel geld bi$5 volg5s de ov]lev]+1 is welligt bijgelo( v]bond54 ,bij laat/g5oemd5 bleef imm]s het lang/ het bijgelo( aanwezig1 en dikwijls treft m5 nog e5 klav] van vi]5 9 boek5 bij h5 aan4 ,dat ook boom5 v]e]d w]d51 is onteg5zeggelijk4 ,de he] van d5 ,b]gh zelfs #ge1 die ge5sz9s spo$ig iets aanneemt1 twijfelt hi]aan niet1 ev5m9 als &]e s*rijv]s4 ,de vli]-1 wilg5-1 es*-1 not5- en p]5boom5 gi/ m5 te zijn v]e]d1 ev5e5s als de hazel>5 7as5la>7 wa>van van d5 ,b]gh zegt dat zij het h\t lev]d5 voor toov]ro$5 en wig*el/okk51 vond]h\t5 g5aamd4 ,bijzond] e*t] w>5 de eik en de l9de gewijde boom54 ,van e]/g5oemde v9dt m5 me] dan n voorbeeld aangehaald4 ,op 's ,greveh( 9 ,zutph5 w]d het le5g]igt geh\d5 ond] e5 eik en l9de4 ,nog me]d]e word5 v]meld 9 g5oemd w]k1 o4a4 deze uit ,wolff's ,ni$]l4 ,sag53 ,e5 man g+ des avonds laat van ,koekel5b]g na> ,mol5beek4 ,ond] weg moe/ hij e5 ov]\d5 eik voorbij1 wa>van de /am re$s geheel hol 04 ,da> kom5de zag hij e5e vlam om d5 boom spel51 en to5 hij wilde zi5 wat dat 01 hoorde hij e5e vreeselijke en holle /em die hem to]iep3 gaat aan2 voor u is de dag1 de na*t is voor mij6 en bij elk woord s*oot e5e vlam uit d5 boom4 ,hi] is1 zoo lee/ m5 v]d]1 duidelijk e5e h]9n]+ aan de heid5s*e godsdi5/1 die met d5 val van het heid5dom van de m5s*5 v]lat51 alle5 bij na*t spok5 mag4 ,wa>s*ijnlijk ziet het op ,?un> ( ,wodan4 ,aan d5 gewijd5 eik1 zegt ,budd+h1 legd5 de e]/e evangeliepr$ik]s de bijl1 zooals bijv4 ,willibrord en ,bonifacius1 die zi* da>door 9 hunn5 gelo(sijv] wel e5s moeijelijkh$5 b]okk5d52 do* hoeze] ook de gewijde eik5 viel51 de v]e]+1 de aanbidd+ hield zelfs hi] en eld]s nog 9 de middeleeuw5 /&4 ,nog word5 9 onz5 omtrek veelvuldig de spor5 van eik5boom5 ond] het grondh\t aangetr(f54 ,de l9deboom 0 als boom d] liefde bek5d4 ,ook hi]van kond5 wij voorbeeld5 aanhal52 alle5 zegg5 wij1 dat die ook niet all5 bij de pr$ik+ van het ,*ri/5dom gevall5 zull5 zijn4 ,ond] me] &]e groote l9d5boom5 noemt van d5 ,b]gh de l9d5boom5 die het heid5s* alta> ov]s*aduw5 op de ,lage ,vuurs*e1 do* deze zijn niet te v]gelijk5 met de reusa*tige l9de 9 deze plaats /a&e en bij oud en jong bek5d ond] d5 naam ,weesboom1 als bij het wee%uis /a&e4 ,om d5 lez] die nimm] die trots*e l9de zag1 e5 d5kbeeld van zijn v]baz5d5 omvang te do5 geword51 v]meld5 wij dat zij ongeve] e5 ,n$4 el bov5 d5 bodem d5 aanm]kelijk5 omvang heeft van #d1ae ,n$4 el1 t]wijl er op d5 bodem e5s zooveel omtrek bij komt4 ,dat het dus niem& heugt1 wanne] deze boom geplant is1 is gemakkelijk te begrijp52 ook komt hij op e5e oude plaat re$s ongeve] voor als hij ?ans is1 da>5bov5 er is e5e ov]lev]+ aan v]bond51 en ook dit bewij/ zijne oudheid3 die ov]lev]+ is ze] wa>s*ijnlijk uit de ,my?ologie4 ,aldus1 dez5 boom h\d5 wij t5 e]/e voor e5 ov]blijfsel van d5 voormalig5 w\dvoll5 toe/& dez] gewe/51 en t5 twe$e voor e5 boom van vroeg]e v]e]+1 hetwelk wij te g]u/] durv5 bew]5 da> de /r5ge oudheidnavors*] ,mr4 van d5 ,b]gh voornoemde l9d5 van ,lage ,vuurs*e1 welke niet zoo oud als de ,weesboom blijk5 te zijn1 ond] zijne w\d5di5/ noemt4 ,zie hi]1 o4i41 de bewijz53 ,/adg5oot1 hebt gij als k9d nooit van uwe oud]s ( van wie ook gehoord1 dat bov5 9 d5 boom e5 luik 0 wa>uit de pasgebor5 k9d]5 kom58 ,ongetwijfeld4 ,welnu1 d5k hi]ov] nu e5s na1 br5g dit e5s met d5 boom d] liefde 9 v]b&1 en dan vrag5 wij u3 z\ deze leg5de niet van heid5s*5 oorsprong zijn8 ,deze opvatt+ jui/ zijnde1 z\ m5 dan aan dez5 boom van de god9ne d] liefde1 nooit ge5 (f]s gebragt hebb5 om e5 gezeg5d huwelijk1 en als m5 dan da>door1 zoo m5 me5de1 met kroo/ gezeg5d w]d1 dan voorzek] is het 9 onz5 tijd imm]s ge5 wond]1 dat ook hi] de v]e]+ w$] tot het begrip d] k9d]5 w]d ov]gebragt4 ,en nog imm] /aat hij da>1 en nog imm] t>t hij /orm5 en orkan5 hem te ontwortel54 ,/orm5 en orkan51 zek] die beleefde hij 9 het grijze ,oudewat]1 als hij die eld]s z\ beleefd hebb51 hi] da>5bov5 woeld5 en 0 hij getuige van zoo vele /orm5 9 het geprangde gemo$ d] +ezet55 bij zoo m5ig5 fell5 kamp4 ,en +ezet55 kwam51 en +ezet55 v]dw55 van het woelige w]eldtooneel1 en de l9de die de /ille getuige 0 zwijgt1 ( spreekt tot ons onv]/aanba>1 als het za*te zephi]tje zijne telk5 j>e v]nieuw5de blad]5dos doet ruis*54 ,konde hij ons e*t] v]hal56 ,wat z\de hij getuig5 van m5s*5le$ en m5s*5vreugde1 van oorlog en vr$e1 van weelde en gebrek6 ,wat z\de hij sprek5--aang5om5 dat hij zoo oud is als wij me55--van gesla*t5 en gesla*t51 die hij ov]leefde van uit het heid5dom tot 9 dit ja>6 ,hoeveel z\de hij kunn5 bek5d mak5 uit de tijd5 to5 ,wodan1 ,?or en ,freija 9 v]e]+ w>5 en m5 ook hem met ontzag nad]de en to5 het ,heid5dom voor het ,*ri/5dom week4 ,hoeveel dui/]s z\de hij kunn5 opheld]5 uit de j>5 to5 de ,/i*ts*5 zoo dikwijls deze plaats be/ookt5 en d5 grav5 het bezit da>van betwi/t$5--omtr5t de gehe*!id aan grav9ne ,jakoba 9 de ,hoeks*e en ,kabeljaauws*e twi/51 die ook ,oudewat] b]o]d54 ,wat z\de hij al zegg5 van zoo veel v]woe/+ en br& die het tei/]de1 van het beleg en v]ov]5 d] /ad door de ,spanja>d5 9 #aege1 van geslaakte ang/kret51 van get]gde wo$e en diep5 r\we1 do* ook van vreugde en w$]zi5 to5 de plaats w$] voor d5 ,pr9s g5om5 w]d--hoe z\de hij gewag5 van de lauw]5 die de mo$ige poort]5 zoo m5igmaal behaald5 bij v]s*ill5de tijd5 en op v]s*ill5de geleg5h$5 van burg]twi/ en burg]vr$e1--do* hij z\ dan ook ongetwijfeld iets v]hal51 hoe de tijd niet _h uitgewis*t dat hij 9 aanzi5 /ond bij zoovel5 van welke sle*ts flaauw ( 9 het geheel niet de naam ov]bleef4 ,zij kwam5 en zij v]dw551 en hij s*udt de wuiv5de takk5 nog /e$s bij elke koelte1 als zeide hij3 op mij hebb5 ge5 /orm5 hunn5 v]niel5d5 invlo$4 ,en gij1 l&g5oot6 nad]t gij ooit van de oo/- ( we/zijde het n$]ige ,oudewat]1 hef op dan uw oog1 en gij zult re$s van v] zijne knoe/ige takk5 zi52 en komt gij ooit b9n5 de plaats1 v]geet dan niet1 e5ig5 tijd te v]wijl5 aan d5 voet d] /atige l9de1 hoog/ wa>s*ijnlijk heug5de uit het heid5dom van dit oord4 ,b]eids zijn nu voor ons be/ek classis* beh&eld ,fee/5 en fee/tijd51 ,w\d5-1 ,boom5- en ,plant5di5/4 ,om nu v]d] met de my?ologis*e ond]w]p51 die 9 ,oudewat] en omtrek voor tijdg5oot en nagesla*t te r$d5 blev51 niet 9 het wilde rond te s*]m51 zull5 wij voortgaan1 die ond] rubriek5 ( ho(d/ukk5 te bes*rijv51 zo[el 9 het kort wa>op re$s de a&a*t w]d geve/igd als op dieg5e wa>op zulks nog g$aan zal word54 ,budd+'s ,we/l& wijze ons bij die v]deel+ e5igz9s d5 weg4 ,voor de ,t]p51 ,wi]5 en ,vlietb]g5 z\de m5 dus kunn5 v]wijz51 na> ,hek5dorp en welligt ook na> ,vliet en ,wi]xoord4 ,wijk5 ( ,wijkplaats5 zijn ,heeswijk1 ,ma/wijk1 ,bulwijk1 ,sluipwijk1 ,kromwijk4 ,g-plaats5 ,goy 9 ,boswa]d]1 ,goy 9 ,rapijn5 en drie ,goy5 9 ,katt5broek4 ,t]wijl van de ,loo-plaats5 ,lopik en het oude ,bodekulo 7,bodegrav571 z\d5 kunn5 word5 aangem]kt4 ,,wat]di5/ ,,en ,,wat]bevolk+4 ,het volk bad aan d5 oev] d] rivi]51 en bragt er (f]s4 ,d4 ,budd+h4 ,bek5d en onom/ootba> is het1 dat m5 9 de my?ologie niet alle5 wat] v]e]de ma> het ook bevolkte met wez5s van v]s*ill5de kunne en ho$anigheid4 ,bij ,tacitus--om ma> iets uit het vele te noem51 wa>m$e dit z\ kunn5 bewez5 word5--v9dt m5 v]meld1 dat1 to5 de mo$ige kampve*t] ,claudius ,civilis zijne /rijd]s teg5 de magtige ,rome95 aanbragt1 hij hunn5 mo$ aanwakk]de1 door h5 aan de teg5woordigheid van d5 ,rijn te h]9n]54 ,na dit te hebb5 ges*rev51 vrag5 wij3 wordt er ook 9 deze environs da>omtr5t iets aangetr(f58 ,en het antwoord is g]e$3 me] dan m5 opp]vlakkig d5kt4 ,wie uw] heeft als k9d nooit de oud]lijke v]man+ gehad1 u niet te digt bij het wat] te wag51 opdat de bullebak u niet 9 het wat] mogte trekk54 ,als k9d gelo(det gij zulks1 do* hebt gij als man wel ooit g$a*t1 dat die gewa&e bullebak e5 wez5 0 oorspronkelijk uit de my?ologie1 dat welligt 9 groot aanzi5 /ond2 to* is het zoo3 zijn naam moge v]lor5 zijn gegaan en bij d5 ,*ri/5 9 bespott+ zijn g]aakt1 de h]9n]+ van zijn my?ologis* da>zijn is er1 zij het ook al w$] bij de k9d]54 ,en het k9d1 man geword51 v]telt dit w$] zijn5 k9d]51 en aldus bleef1 blijft en zal het a&5k5 aan di5 vroeg]5 wat]god 9 /& blijv5 ook na onz5 tijd4 ,e5 &] voorbeeld3 ,hela 0 9 de ,n4 ,my?ologie de god9 d] dood5w]eld1 en w$] zijn er vele voorbeeld51 dat zij aan rivi]5 spor5 h>] v]e]+ naliet1 9 v]s*ill5de helplaats54 ,ook te ,oudewat] hebb5 wij aan d5 ,i,jssel nog e5e won+ g5oemd3 het helletje1 die het a&5k5 onloo*5ba> aan ,hela heeft1 en wa>op wij nad] 9 het bre$e hop5 t]ug te kom54 ,v]d]e bewijz5 zijn1 dat het meivuur langs d5 ,i,jssel gebr& wordt1 en ook m]k5 wij op1 dat de plaatsnaam ,s*ak5bos* nog e5 l& voor/elt aan laat/g5oemde rivi] ligg5de4 ,de ,pop5 heeft m5 re$s als ,wat]gee/5 le]5 k5n54 ,en t5 slotte h]9n]t de naam ,hek5dorp afkom5de van ,ne*s5dorp1 insgelijks aan ,wat]gee/54 ,de ne*s51 ni*s51 do51 volg5s ,budd+h1 ge5 kwaad2 somtijds kom5 zij bij elk&]1 s*ikk5 de h>5 na> de wijze d] vr\w51 en sprek5 met de m5s*54 ,de nikk]s1 nix5 en me]m9n5 s*ijn5 da>5teg5 boos1 en hebb51 volg5s ,blomma]t1 gro5 ha>4 ,op e5 hoek d] wall5 van deze plaats1 ,n4,w4zijde1 da> ongeve] wa> e]tijds het kruidhuis /ond1 loopt1 zoo m5 ons v]haalde1 des na*ts e5e zw>te vr\w ov] de gra*t1 en op zek]e wat]kom tuss*5 ,utre*t en ,oudewat] gaat insgelijks des na*ts e5e vr\welijke g$aante ov] het wat]1 jui/ tuss*5 twaalf en e5 uur4 ,dat de nikk]s wijd]s gro5 ha> hebb51 bleek nog uit dit v]sje3 ,zaagt ge imm]me] op de oceaan gev>52 ,als de avondzon 9 't golv5d s*uim v]zonk1 ,e5 zeeme]m9 zi* wiegl5 op de b>51 ,w5 dijn5d s*oon ha> gro5e vle*t doorblonk4 ,te ,s*oonhov51 m]kt5 wij re$s op1 treft m5 nog de nikk]sloot aan1 wa>voor m5 wel e5s bekomm]d is da> voorbij te gaan1 zond] m5 zi* da>van r$5 weet te v]s*aff54 ,wij d5k5 nu1 nietwa>8 dadelijk aan de booze nikk]s1 en ons is het nu duidelijk4 ,wat ons welligt e*t] nog me] duidelijk w]d1 is1 dat m5 d5 ,s*oonhov5>5 wel spott5d]wijze v]wijt dat zij gro5 ha> hebb54 ,,vuurdi5/4 ,vuur- en ,wat]di5/ zijn ze] met elk&] v]want1 zegt ,budd+h1 en na> onze me5+ te regt4 ,zag5 wij imm]s niet het meivuur1 dat ond] dit ho(d/ukje kan g]angs*ikt word51 aan d5 ,i,jssel br&58 ,ook dit zij nad] h]9n]d1 als ov] d5 lijkbr& zal ges*rev5 word54 ,om e*t] v]d] 9 ge5e giss+5 te tr$51 zull5 wij het hi]bij lat5 blijv54 ,g5oeg dat deze di5/ onloo*5ba> is bewez51 en h>e ov]e5/emm+ met de wat]di5/ ook hi] is aangetoond4 ,,di]5di5/4 ,de pa>d5 zijn de e]/5 die ond] dit ho(d/uk moet5 optr$54 ,deze to* w]d5 bijzond] v]e]d4 ,tacitus1 die bij all5 9 dankb>e h]9n]+ moet blijv5--,tacitus1 van de ,g]man5 sprek5de #gf1 v]haalt1 dat het hun eig5 0 om uit pa>d5 v]man+5 en voorzegg+5 uit te vors*54 ,sommig5 die glanz5d wit w>5 en nooit door m5s*elijk5 arbeid besmet1 w]d5 op algeme5e ko/5 9 heilige boss*5 ond]h\d54 ,zij w]d5 voor de heilige wag5s gespann51 begeleid door de prie/]s ( de voornaam/5 des volks1 die ze] a&a*tig hun h9nek5 en bries*5 nag+54 ,aan ge5e voorzegg+ w]d me] dan aan deze gelo(d1 niet sle*ts bij het volk1 ma> ook bij de ov]h$5 en prie/]s4 ,de laat/5 hield5 zi* zelv5 voor de di5>5--de pa>d5 voor de m$ewu/ig5 d] god54 ,zooals v]meld is1 zag5 wij 9 ,rooz5daal1 dat1 gelijk bewez5 w]d1 tot het ,s*ak5bos* zal hebb5 behoord1 zoodanige plaats wa> de ,ross5 z\d5 zijn ond]h\d54 ,uitg5om5 deze nog1 w>5 deze di]5 d5 oud5 ze] di]ba>4 ,het ros to*1 dat met zijn mee/] 9 d5 /rijd 0 gewee/1 komm] en ontb]+1 le$ en vreugde met hem g5ot5 _h1--dat w]d ook de e] aang$aan op d5zelfd5 h\tmijt met het lijk zijns mee/]s te word5 v]br&4 #gg ,ook dit zull5 wij nad] geleg5heid hebb5 op ,oudewat] toe te pass54 ,ov]ig5s 0 dit di] voor het (f]5 en bij de (f]maaltijd5 ze] 9 aanzi54 ,v]d] behoor5 tot de di]5di5/ welligt nog het zwijn1 wijl zoo vele ev]t&5 bij (f]plaats5 gevond5 w]d54 ,ook op het ,juulfee/ slagtte m5 e5 ev]1 zooals hi]vor5 w]d aangetoond2 t]wijl de os en de h9de welligt ook da>ond] zull5 kunn5 g]angs*ikt word54 ,ook aan de katt5 van ,freija1 de bokk5 van ,?or1 het v]&]5 d] heks5 9 katt51 het ijz]5 veul51 de na*tm]rie d] ross5 en d5 kop van dit di] als voorbeho$+1 zij ond] dit /uk g$a*t4 ,,vogelv]e]+4 ,dat is e5 geluksvogel2 die e5 ongeluksvogel6 zoodanig gezegde zult gij1 gea*te lez]1 wel dikwijls v]nom5 hebb54 ,do* bij dat v]nem5 heeft m5ige5 er niet aan g$a*t1 dat m5 ook hi]van d5 oorsprong 9 de my?ologie onz] vad]5 te zoek5 _h4 ,de prie/]s d] oud5 maakt5 bij het voorspell5 van iets1 vooral ook veel gebruik van het geluid en de vlugt d] vogels4 ,nog is de ooijeva>--eld]s heileuv]--heilaanbr5g]1 bij sommig5 9 hoog aanzi52 e5 ooijeva> imm]s die het ne/ op e5 huis maakt1 br5gt1 gelijk m5 wel zegt1 geluk aan3 het v]/or5 di] vogels het teg5deel4 ,ziet m5 hem voor het e]/ 9 het lieve voorja>1 met veel geld bij zi*1 dan is m5 geheel het ja> niet zond]4 ,ook de zwan5 en zwaluw5 rangs*ikk5 wij1 9 navolg+ d] gele]d51 ond] deze rubriek4 ,op het dood5 van ooijeva>s en zwan5 /ond e]tijds zelfs de dood/raf4 ,ziet1 zoo hield zi* ook deze v]e]+ nog lang /a&e4 ,de zwaan 0 9 de natuurle] onz] vad]5 aan de god9 d] liefde gewijd4 ,zond] dat ook wij hi] jui/ e5e gevolgtrekk+ will5 mak51 is het gebruik d] palmpas*51 die dikwijls met afbeeld+5 van zwan5 zijn v]si]d1 opm]kelijk4 ,te opm]kelijk] omdat ook die welligt w$] tot k9d]spel ov]g+4 ,zwaluw5 z\ ik niet ga>ne v]/or51 zeide mij iem&1 want die /aan 9 de ,s*rift bes*rev54 ,ook dit zoek5 wij als 9 de my?ologie van orig9e zijnde3 vel5 to* bes*\w5 ook zond] deze uitlegg+ de zwaluw5 als heilaanbr5g5de vogels4 ,ook de haan is van beteek5is ev5als de zwaluw2 v]kondigt de laat/e het nad]5 d] lieve l5te3 de e]/e v]meldt het aanbrek5 van d5 dag4 ,hoewel dit nog niet als heid5s* kan word5 bes*\wd1 zoo spel5 de han5 to* 9 de ,noords*e ,my?ologie #gh e5e rol die m5 opp]vlakkig niet z\ v]mo$54 ,m5 k5t da>9 bij de ,trold5 de vuurroode1 de gele bij de ,as51 en de zw>te 9 de ond]w]eld4 ,het han5sabal5 op de ,kaaloors*e k]mis bij ,h,o,e,nkoop1 het v]meld v9d5 van3 (f]t d5 god5 e5 haan1 en de ze] int]essante bijdrage1 die wij nog n]g5s aantr(f53 dat m51 bij het v]hur5 van l&]ij51 bij d5 huurprijs nog e5 haan moe/ voeg51 als die lev]ba> 01 kunn5 o4i4 all5 aan deze v]e]+ do5 d5k54 ,vraagt m53 wanne] 0 de haan lev]ba>8 wij zegg51 dat m5 zulks er voor hield als deze vogel van d5 grond kon spr+5 op d5 r& e5s wat]emm]s4 ,koekoek en spe*t zijn w$] voorspell5de vogels4 ,onheilspell5d5 zijn welligt rav51 ek/]s1 uil5 en de roode haan4 ,od9 wordt voorge/eld met rav5 bij zi*1 die hij elk5 dag laat uitvlieg51 en welke hem da>na v]tell5 wat nieuws er is2 het zal uitkom51 zegt m5 imm]s1 al z\d5 de rav5 het uits*reeuw54 ,het huil5 van na*tuil5 wordt bij vel5 als ze] ongun/ig bes*\wd4 ,en de roode haan t5 slotte1 hoewel ongun/ig en ov]dragtelijk1 en zulks welligt geword5 bij de v]a*t+ des heid5doms1 is al te wel bek5d4 ,9 ,oudewat] t5 m9/e h]9n]t m5 zi* het t>t5de en spijtige gezegde van van ,bossu 9 #aegc1 to5 hij voor deze plaats met zijne soldat5 en gepre/e bo]5 het ho(d /iet #gi3 ,al e]d] e5 ja> t5 e9de z\ gaan1 ,zal ik er door jag5 d5 rood5 haan4 ,,g$ro*t54 ,de heid551 die 9 hunne v]beeld+ zo[el god5 en god9n5 als hemellig*am51 enz4 v]e]d51 bragt5 ook hunne hulde aan g$ro*t5 en gruwelijke bee/54 ,e5 voorname da>ond] 0 de ,monos*yros1 gelijk ,we/5dorp dit spelt4 ,budd+h spelt het woord e*t] ,mono*yros4 ,dit wez51 zegt laat/g5oemde s*rijv]1 nog 9 zijn geheel te h]/ell51 zal ons wel niet gelukk51 do* wij kunn5 door de woordv]kl>+ en sage giss5 wie het gewee/ zij4 ,hij v]kla>t di5 ,mono*yros dan 9 v]b& tot de ma&i5/ en v]taalt het maanv]zwelg] 7mona--maan *yros fr4 *ir]1 v]s*eur51 v]zwelg57 en dit z\ ons dan d5 noords*5 manog>mr 7i4e4 ,lunam deva/ans sive devorans na>1 ,magnus #aaj7 w$] s*5k5--,g>m1 g>1 g]1 gir--s*rijft de ,delfts*e oudheidm9na>1 is ons *yros1 gi]ig1 bege]ig4 ,magnus5 noemt het ond] de natuurg$ro*t54 ,de gele]de ,we/5dorp noemt het zelfs e5 god1 en zegt1 dat deze 9 ongeme5e m]kwa>digheid /ond4 ,zie hi] wat hij er van heeft opgeteek5d3 #hj ,er is da>van door ,corn4 ,aurelius 9 zijne ,batavia #da1 bladz4 #gg-gi deze volg5de sage geboekt3 ,e5 ,a!n] ,dem>*us die tot de lijfwa*t des keiz]s ,con/ans behoorde1 kwam uit ,brittannie t]ug en /apte op de ,maas te ,/aeldu95 aan l&4 ,v]volg5s wijdde hij e5 alta> aan d5 god ,monos*yros ( d5 alle5 /]ke4 ,weldra w]d zo[el de hulde aan deze godheid als zijne godspraak 9 ,batavie en 9 ,kle9 ,friesl& bov5 all5 b]oemd4 ,de toeloop 0 alda> groot4 ,m5 bood zijn k9d]5 d5zelv5 aan1 opdat zij /]k] dan &]5 z\d5 word54 ,da>na v]haalt hij 7,aurelius7 de ges*i$5is e5] m]kwa>dige (f]&e door iem& uit ,bodegrav5 nabij ,oudewat]4 ,ov] de v]s*ill5de gevoel5s di] gele]d5 omtr5t de w>e beteek5is dezes woords zull5 wij ons niet uitlat52 alle5lijk hadd5 wij ga>ne gezi51 dat ,we/5dorp het met zijne ruimte _h kunn5 ov]e5br5g51 die (f]+ ov] te nem54 ,,a>dgee/51 ,,dw]g51 enz4 ,deze kom5 ond] v]s*ill5de b5am+5 voor4 ,mr4 van d5 ,b]gh #ha noemt3 ,dreumes1 ,dreutel1 ,drol1 ,keutel4 ,door de kab\t]mannetjes is hetzelfde te v]/aan4 ,dreutel1 zegt laat/g5oemde s*rijv]1 beteek5t1 gelijk keutel1 de drek van s*ap54 ,door het ,*ri/5dom1 v]volgt hij1 is de naam 9 v]a*t+ g]aakt1 en1 gelijk bij de ,israelit5 vreemde god5 drekgod5 heet51 tot b5am+ voor het laag/e en v]a*telijk/e gebruikt4 ,de e*te beteek5is1 zegt deze gele]de1 is e*t] nog niet geheel v]slet52 ik h]9n] mij e5 k9d]li$je1 beg9n5de3 ,kle91 kle9 dreuteltje1 7kleut]tje1 dreumesje17 ,wat doe jij 9 mijn h(6 ,en hi] do5 wij van d5 ,b]gh welligt ge5e ondi5/ als wij het v]volg da>van t] n$]s*rijv51 zooals de jeugd dit 9 ,oudewat] opdreunt3 ,jij plukt al mijn bloemetjes weg1 ,jij maakt het al te gr(4 ,dit laat/e duidt op d5 soms la/ig5 a>d di] wez5s4 ,veelal nogtans w>5 zij ook go$4 #hb ,de kle9e pijpjes die 9 de a>de gevond5 word51 zegt m51 zijn van a>dmannetjes2 veelal dan ook word5 zij na> h5 g5oemd4 ,uit dit alles blijkt ook w$] v]a*t+ en k9d]spel van het vroeg]e heid5dom4 ,,lu*tgee/54 ,hi]ond] word5 v]s*ill5de wez5s v]/aan4 ,bokk5rijd]s1 bezemrijd]s en me] &]e heks5 welke door de lu*t rijd54 ,dit ond]w]p /ell5 wij t] bes*rijv+ tot nad] uit1 als de heks5waag t5 tapijte zal word5 gebragt4 ,ond] de ,,w\d- ,,en ,,veldgee/54 word5 g]angs*ikt de ,we]wolf1 kwade hond1 de ,droes en ook de ,na*tm]rie1 voor zoo v] die 9 het veld v]s*ijnt1 b5ev5s het ijz]5 ,veul54 ,het bijgelo( aan het ijz]5 ,veul5 is hi] ook nog 9 aanzijn2 het is e5 ze] la/ig wez51 en gelijk eld]s1 plaagt het dikwijls d5 m5s*4 ,ov]ig5s heeft het nog de eig5s*ap 9 de lu*t te kunn5 /ijg54 ,ook de na*tm]rie komt 9 deze /rek5 bij de pa>d5 d] l&b\w]s m5igw]f voor4 ,als pa>d5ziekte is dit 9 onze dag5 gelijk vroeg] wel ge5 wond]1 en dit zal het niet blijv5 zoolang m5 ge5e voorbeho$+ teg5 die ziekte heeft uitgevond5 ( ontdekt4 ,9 dez] voege spreekt ongetwijfeld de v]li*te m5s*1 die niet aan de na*tm]rie gelo(t als s*adelijke gee/1 gelijk1 helaas1 nog vel5 om ons dit do54 ,met wat ont/elt5is op het gelaat zegt de bijgeloovige l&man des morg5s nadat hij de ine5ges*>relde man5 van het di] dat lijd5de gewee/ is1 heeft aans*\wd3 mijn pa>d heeft de na*tm]rie gehad4 ,slaat hem nu gade2 zie1 hij wil het bijgelo( met bijgelo( v]drijv53 hij b9dt twee /e55 ov] elk&]1 nu heeft de na*tm]rie ge5 vat me] op het bee/4 ,&]5 plaats5 e5 pa>d5kop op het riet5dak1 en hi]op gaat dan de na*tm]rie rijd5 9 /$e van op het op /al /a&e di]4 ,bijgelo(1 bijgelo(6 dat uwe telg5 zond] m5 het zi* bewu/ is gekweekt word5 9 plaatsnam5 en gebruik51 is niem& euvel te duid52 u nogtans will5s en wet5s 9 /& te h\d51 is v]n$]5d voor d5 m5s* uit de neg5ti5de eeuw4 ,,huisgee/54 ,hi]ond] rangs*ikk5 wij1 gelijk ,budd+h1 d5 ,boeman1 wa>voor de k9d]5 bang te mak5 m5 h5 zoo dikwijls tot gehoorzaamheid dw+t4 ,v]s*eid5e s*rijv]s hebb5 omtr5t de naamsbeteek5is van d5 ,boeman gegi/1 zooals da> o4a4 zijn deze gele]d53 van d5 ,b]gh1 ,budd+h1 ,kiliaan1 ,grimm1 ,hoeuft1 t5 ,kate1 ,te5/ra4 ,hoe zij e*t] v]s*ild5 9 me5+1 hi]9 is m5 het1 voor zoo v] wij nag+51 e5s1 dat hij donk] van kleur is4 ,ov]ig5s d5kt ,grimm bij het ontraadsel5 van d5 naam ,boeman1 ,bold]man1 aan buld]51 lev5 mak54 ,,drietall54 ,sol4--,mond1 ,tyr1 ,lun4--,h]?a1 ,fr[a1 ,frau4 ,gelijk ,nott en ,dagur 7na*t en dag7 zoo v]s*ijn5 ,sol en ,mond 7zon en maan7 /e$s 9 v]e]+ naa/ elk&]1 wa>bij gevoegd ,h]?a 7de a>de7 het e]/e my?ologis*e drietal da>/ell54 ,t]wijl dit drietal ook hi] 9 toepass+ kan word5 gebragt1 zull5 wij da>m$e tegelijk]tijd nog e5 bewijs aanvo]51 dat ,l9 9 ,l9s*ot5 wez5lijk aan ,l9a s*ijnt te h]9n]51 zooals re$s vroeg] w]d g$a*t4 ,t] zake nu3 ,sol- ( ,zonv]e]+4--,ond] al de fee/5 uit het heid5dom1 hi]vor5 bes*rev51 hebb5 wij zonv]e]+ aangetr(f52 het zal dus niet noodig zijn hi] lang] bij /il te /aan4 ,mond1 ,tyr1 ,lun4--,0 de opvatt+ van d5 naamsoorsprong 9 ,montfoort jui/1 dan liet de maanv]e]+ da>9 e5 spoor na4 #hc ,nog ond] e5 &]5 naam w]d de maan v]e]d4 ,als god des tijds w]d hij ,tyr 7,tijs7 g5oemd4 ,de oude g]man5 begonn5 ( mogt5 d5 krijg niet vr nieuwe maan aanvang52 alzoo re$s e5 bewijs dat zij invlo$ op de ov]w9n+ _h4 ,voeg bij deze maanv]e]+ nog de bijgeloovigh$5 die m5 nog bij het op- en afgaan d] maan pleegt1 o4 a43 zaaij51 boom5 snoeij51 enz4 enz41 en m5 heeft nog me]d]e bewijz54 ,ook te ,l9s*ot5 zag5 wij de maan v]e]54 ,imm]s v9dt m5 bij ,budd+h opgeteek5d1 dat de maan ond] de b5am+ van ,hlijn1 ,luna1 ,,l9 9 het ,noord5 v]e]d w]d--ond] di5 van ,lun1 ,lunia1 bij de ,sax51 en dat ,luna met ,l9a en ,,l9 v]want is1 wordt insgelijks bij hem v]meld4 #hd ,h]?a4--,nu re/ ons nog iets van ,h]?a1 ,fr[a1 ,frau uit dit oord te v]hal51 en ons drietal is ook hi] aangetoond4 ,niet alle5 dat wij dit kunn5 do51 ma> wij zull5 9 de geleg5heid zijn1 dit ook z te do51 dat wij zond] voorliefde moet5 getuig51 dat het 9 ons l&1 onzes era*t5s1 niet me] zoo bek5d is4 ,h]?a1 ,freija1 ,fr[a1 ,frau4--,re$s heeft m5 hi]vor5 gezi51 dat de gemal9 van ,od91 ,freija 04 ,deze ,freija1 ook ond] de nam5 ,fr[a en ,frau bek5d1 w]d ook 9 sommige om/&igh$5 ,h]?a g5oemd4 ,tydeman teek5t o4 a4 van deze aan #he3 ,de gemal9 van ,od9 0 ,frigga ( ,frigge1 welke m5 voor dezelfde h\dt als ,h]?a4 ,deze naam geeft het d5kbeeld van de a>de te k5n51 welke algeme5 door de heid55 als de vru*tb>e mo$]1 vo$/]1 ond]h\d/]1 weldo5/] d] m5s*51 geef/] en uitdeel/] van welva>t en zeg51 en voortbr5g/] van all]lei vru*t5 geerd en aan welke ond] de godh$5 e5 hooge rang toeg$eeld w]d1 enz4 ,het is natuurlijk dat1 indi5 ,frigga ook ,h]?a g5oemd wordt1 ,h]?a ook ,freija1 ,fr[a1 ,frau 04 #hf ,tuss*5 ,oudewat] en het dorp ,l9s*ot5 ligt 9 de bo]5buurt ,l9s*ot5 e5e brug1 ze] opm]k5swa>dig de ,v,r,o,u,w,e,nbrug g5aamd2 en dit woord leid5 wij van ,frau1 en wel3 a4 om de treff5de ov]e5kom/ van vr\w5 met frau4 b4 omdat aan e5 d] beide boord5 van het wat] de ,l9s*ot5 e5e v]e]+splaats van ,frau zal gewee/ zijn4 ,aan de &]e zijde zal dus voor de m5s*5 da> won5de e5e brug niet ondi5/ig zijn gewee/1 en niets is me] natuurlijk dan dat deze frau5brug g5oemd w]d4 ,0 die brug er e*t] to5 nog niet1 dan kan zij nad] to* h>5 naam da>van gekreg5 hebb54 c4 ,freija1 ,fr[a _h h>e gezell9n51 en zooals wij zag51 0 ,l9 er e5e van4 ,welnu1 de vr\w5brug ligt imm]s 9 de ,l9s*ot54 d4 ,omdat het ons drietal3 ,sol1 ,mond en ,h]?a ( ,frau1 volmaakt4 ,wodan1 ,?ora en ,freija4 ,9 dez] voege wordt het twe$e heilige drietal g]angs*ikt4 ,spor5 van ,wodan-v]e]+ 9 plaatsnam5 vond5 wij 9 ,oudewat] en omtrek niet4 ,opp]god als hij 01 zal hij e*t] ook ongetwijfeld 9 deze /rek5 zijn v]e]d geword54 ,ook de magtige ,?orn #hg1 ,?or1 ,?un>1 liet we9ig1 al?ans ge5e duidelijke v]e]+ 9 onze dag5 na4 ,omtr5t beid5 e*t] v9dt m5 aangeteek5d dat hun tre*t5 toegewijd w>51 en als zoodanig d5k5 wij dus dadelijk aan ,haa/re*t1 #hh dat wij re$s hi]vor5 aan d5 e5 ( &]5 ,aas1 ,haas ( god wild5 toegewijd zi54 ,al de eig5s*app5 dez] beide godh$5 t] n$] te s*rijv51 z\ d5 lez] welligt v]moeij5 en ons te wijdloopig do5 zijn2 da>om lat5 wij hetge5 ov] ,wodan ges*rev5 w]d1 hi]bij voorloopig blijv54 ,alle5lijk dit nog van ,?or4 ,hij _h e5 attribuut ( wap51 zijnde e5 ham] met e5 kort5 /eel1 mjoln] g5aamd4 ,de worp van dez5 ham] v]plett]de en v]nielde en kwam na d5 worp /e$s tot hem w$]1 volg5s ,tydeman4 ,9 de kruiz5 op de bo]5won+5 nu1 die ook 9 d5 omtrek van ,oudewat] nog dikwijls da>op word5 aangetr(f51 will5 e5ige s*rijv]s e5e navolg+ zi5 van ,?ors ham]1 hetge5 ons e*t] me] aan e5 *ri/elijk beg9sel doet d5k54 #hi ,deze drietall5 bepaald5 zi* ook tot 9 me]d]e zak54 ,uit d5 ze] groot51 ze] int]essant5 voorraad di5 wij van eld]s hi]omtr5t z\d5 kunn5 n$]s*rijv51 voore]/ uit onz5 omtrek nog dit3 ,wa>t gij1 gea*te lez]1 ooit op e5 bo]5-va/5avondp>tje8 ,indi5 gij dit beve/igt1 dan kwam m5 u ook nog ongetwijfeld aanzoek5 e5s te kl9k51 en wildet gij dit v]zoek dan niet weig]51 dan hebt gij1 hun gebruik niet k5n5de1 nmaal geklonk5 zooals dit ond] ons gebruikelijk is bij d]gelijke geleg5h$54 ,dit 0 hun e*t] niet g5oeg3 gij moe/ dit nu ook do5 zooals het behoorde1 en nog twee mal5 /oot54 #ij ,indi5 gij dan na> de r$5 van dit gebruik gevraagd hadt1 z\ m5 u gezegd hebb53 ,wat r$58 dit hoort zoo2 alle goeije d+5 be/aan 9 drien6 ,wat is de r$58 h]haalt ons welligt de lez]4--,lui/]2 het dr9k5 op iem&s gezondheid1 e5 toa/ slaan1 zoo m5 het noemt1 is van heid5s*5 oorsprong4 ,zij--de heid55--dronk5 re$s de bru9e me$e ( d5 hoorn met s*uim5d g]/5at t] e]e hunn] god5 ,sol1 ,mond en ,h]?a1 en ,wodan1 ,?or en ,freija kwam5 het e]/ 9 aanm]k+2 voor i$] w]d e5s en dus 9 het geheel driemaal aange/oot5 en g$ronk51 en deze dr9kplegtigheid bleef--het laat zi* ze] wel begrijp5--w$]om het lang/ bij de bo]5 aanwezig4 #ia ,het is e*t] d5 l&b\w] uit de neg5ti5de eeuw onbewu/1 dat hij op het vi]5 van d5 va/5avond1 die1 zooals wij zag51 oorspronkelijk heid5s* zal zijn1 driemal5 kl9k5de1 tweemal5 de navolg] is d] my?ologis*e gebruik5 van zijn heid5s*5 voorvad]4 ,9 zek]5 z9 kan de my?ologis*e s*ets1 voor zoo v] die n4l4 niet op giss5 b]u/1 re$s bes*\wd word5 ond] de ges*i$5is te behoor54 ,zij bevat imm]s re$s iets van hetge5 hi] gebeurd is1 en deze ges*i$5is nu is de onbes*rev5 ges*i$5is4 ,het lu/te ons e*t]1 ha> de my?ologis*e s*ets te noem51 ook deze 0 imm]s voor ,oudewat] en omtrek de onbes*rev5 ges*i$5is4 ,en zoo is het nu ook bijna uitsluit5d ge/eld met hetge5 nu volg5 zal4 ,dit ho(d/uk to* zal gewijd zijn aan de plaats met d5 omtrek d] zoog5aamde groote k]k tijd5s het heid5dom 9 dit oord4 ,g$a*tig aan de onbes*rev5 ges*i$5is1 zull5 onze m$$eel+5 voore]/ e*t] gaan1 tot aan en met de invo]+ van het ,*ri/5dom alhi]1 als wanne] de onbes*rev5 ges*i$5is e9digt4 ,als zoodanig dan will5 wij de moeijelijke taak op ons nem51 te bewijz51 dat da> wa> lat] de ,*ri/5 zijne dood5 begroef1 e]tijds de heid55 er ook de hunn5 toev]tr\wd51 u wel v]zoek5de mij bij dit moeijelijk ond]w]p met uwe v]s*oon5de a&a*t te will5 volg54 ,,bewijz51 ,,dat ,,de ,,plaats ,,en ,,omtrek ,,wa> ,,nu ,,groote ,,k]k ,,en ,,tor5 ,,/aan1 ,,welligt ,,e]tijds ,,aan ,,heid5s*e ,,e]di5/ ,,gewijd ,,w>51 ,,er ,,e*t] ,,/ellig ,,e5e ,,heid5s*e ,,begraafplaats ,,04 a4 ,de ligg+ aan d5 ,i,jssel4 ,e]/ zij nog opgem]kt1 dat bij de mee/e heiligdomm51 e5e gewijde tempelbron1 kom ( &] wat] 01 dat tot re9ig+ di5de4 ,mr4 van d5 ,b]gh4 ,re$s poogd5 wij d5 lez] e5 begrip te s*5k5 van wat]bevolk+ en wat]v]e]+1 zo[el van eld]s als van dit oord1 en wa>ov] m5 gelieve te zi5 bladz4 #gg-ii1 als ook hi] van toepass+ kunn5de zijn4 ,en hoewel alles1 da> v]meld1 re$s pleit voor g5oemde e]$i5/1 zijn er1 deze uitg5om51 nog me]d]e bewijz5 van /roomv]god+ alhi] aan te br5g51 en wij zull5 die ook aanvo]51 nadat wij e]/ iets gezi5 hebb51 van hetge5 da>omtr5t eld]s wordt aangetr(f51 zull5de dit w$] /( tot v]gelijk+ voor ons aanbr5g54 ,het valt ons al dadelijk op1 dat zoovele /$5 wa> m5 voorvad]lijke g$5kteek55 heeft gevond51 jui/ aan rivi]5 geleg5 zijn4 ,hoe komt dat1 gea*te lez]8--,zek]1 de aanslibb+ d] rivi]5 maakte het oord spo$ig voor bewon+ ges*ikt1 en de rivi]5 v]s*aft5 ond]l+ v]ke] en welva>t2 do* welligt zal de /roomv]e]+ insgelijks da>m$e 9 v]b& kunn5 word5 gebragt4 ,imm]s1 zij hadd5 voor die e]di5/ zoodanige gehe*!id1 dat de critis*e van d5 ,b]gh zi* er aldus ov] uitlaat3 #ib ,deze e]di5/ 0 zoo diep bij h5 +eworteld1 dat die nimm] geheel is uitg]oeid kunn5 word51 nietteg5/a&e de ,*ri/elijke gelo(spr$ik]s aanh\d5d t5 /]k/e da>teg5 ijv]d5 en deze di5/ als heid5s* en vloekwa>dig afmaald5 en ook vele wett5 da>teg5 g]igt zijn4 ,m5 me5e e*t] niet1 dat zij het wat] zelf als e5e godheid v]e]d53 zij bes*\wd5 het als de v]blijfplaats d] god5 en da>om heilig1 bijna gelijk als de omtrek d] heiligdomm5 gewijd 04 ,uitg5om5 nog e5 aantal gele]d51 spreekt ook de he] ,tydeman #ic 9 dez] voege4 ,v]d] m]kt hij op1 dat1 ond] de rivi]51 vooral de ,rijn1 de ,rho] en de ,ve*t 9 aanzi5 /ond51 t]wijl m5 da*t--aldus v]volgt hij--dat zij door god5 w]d5 bewoond1 wi] rang zi* na> de grootte en voortreffelijkheid dez] /room5 s*ikte4 ,voornamelijk 9 de bogt5 d] wat]5 0 het1 dat m5 (f]s aanbragt en de my?ologis*e plegtigh$5 v]rigtte4 ,9 ,we/phal5 wijz5 de ov]lev]+5 nog me]5 aan1 van welke m5 gelo(t1 dat zij grondeloos zijn #id1 met &]e ond]a>ds*e me]5 geme5s*ap hebb51 ( wa>9 op sommige tijd5 e5 d( ond]a>ds* geluid wordt gehoord4 ,dikwijls w>5 deze gewijde wat]5 met bos* omzoomd ( door e5 pra*tig w\d g$ekt4 ,het groote gewigt1 dat m5 aan deze wat]di5/ he*tte1 toonde zi* vooral ook da>91 dat de heid5s*e k]k5 doorgaans aan rivi]5 ( me]5 geb\wd w]d52 dat er bij e5 heiligdom ( bij e5 gewijd (f]w\d ge5 put1 enz4 mogt ontbrek54 ,nog ze] veel z\d5 wij kunn5 aanhal54 ,uit het aangevo]de is nogtans re$s voldo5de geblek51 dat de rivi]v]god+ bij de oud5 9 groot aanzi5 04 ,wat kunn5 wij nu toepass5 op d5 ,i,jssel1 wa>aan de k]k geb\wd is8 ,er w]d aangetoond3 a4 ,de omtrek d] heiligdomm5 0 geheiligd4 ,welnu1 de ,i,jssel hi] als heiligdom bes*\wd1 0 dus de omtrek geheiligd en da>om e5e plaats van v]e]+4 b4 ,vooral de ,rijn 0 9 aanzi54 ,m5 d5ke dat de bevallige ,i,jsselstroom e5 tak des /atig5 ,rijns 04 c4 ,dikwijls w>5 de gewijde plass5 met e5 pra*tig w\d g$ekt4 ,de lez] wete1 dat het s*ak5bos* er bij lag4 d4 ,en t5 slotte3 dat de heid5s*e k]k5 doorgaans aan rivi]5 geb\wd w]d51 is jui/ hetge5 wij voor onze plaats wild5 bew]51 9 zoo v] namelijk dat wij hi] door k]k1 plaats van heid5s*e v]e]+ v]/aan4 ,hi] nog bijgevoegd1 dat de plaats5 van heid5s*e v]e]+ dikwijls 9 die d] ,*ri/55 ov]g+51 en m5 wordt te me] g5oopt1 te zegg51 dat hi] zoodanige ov]gang zal hebb5 plaats gehad4 ,het is en blijft vooralsnog giss51 en wij h]hal5 dus3 welligt 0 op die plaats e5 heid5s* heiligdom4 ,/ellig] bewijz5 nogtans zull5 wij aanvo]51 dat die plaats e]/ e5e heid5s*e begraafplaats 01 wa>9 lat] de ,*ri/5 zijne lijk5 begroef4 b4 ,9 d5 omtrek d] ,groote k]k v]tr\wd5 de heid55 hunne dood54 ,id solum obs]vatur1 ut corpora cl>orum virorum c]tis lignis crim5tur4 ,/ruem rogi nec ve/ibus nec odoribus cumulant1 sua cuique orma1 quorundam igni et equus adjecitur4--,sepulcrum cespes erigit4 ,tacitus1 de ,mor4 ,g]m4 ,lev5d5 en dood5 behoor5 hi] to* tot n gesla*t1 sle*ts 9 twe$]lei won+3 9 die d] w]kzaamheid en ru/4 ,ds4 ,heldr+1 ,opspor+ van ,oudh$54 ,al de heid5s*e volk51 zegt ,tydeman1 /eld5 e5 buit5gewoon hoog5 prijs op e5e e]lijke en welvoegelijke begraafplaats4 ,deze mogt niet v]ko*t ( ov]g$rag5 word54 ,i$] graf 0 als het w>e e5 alta>1 wa>bij m5 de afge/orv55 voortdur5d moe/ huldig52 en e5e begraafplaats te s*5d51 0 e5e groote misdaad4 ,de plegtigh$5 nogtans w>5 bij de v]s*ill5de god5di5/5 niet dezelfde4 ,freij] beval het begrav5 d] lijk5 9 grafheuvel54 ,od9 wilde dat m5 het lijk v]br&de en de as* f 9 de zee wi]p f 9 e5e lijkbus 9 e5 rond5 grafheuvel bijzett$e4 #ie ,bij ,blomma]t #if v9d5 wij o4 a4 nog 9 dez] voege omtr5t heid5s*e begraf5isplegtigh$5 gewag gemaakt3 ,uit het gelo( a5 de ,walhalla1 wa] niem& dan gesneuveld5 w]d5 toegelat51 kwam de dood op het slagveld v]e]5d voor4 ,da]op te vall5 0 de zalig/e dood des ,belgs4 #ig ,hij bes*\wde het lev5 als e5 proeftijd om tot de zael d] on/]felijk51 de v]blijfplaats d] god5 en walkur5 #ih1 te g]ak51 en voor niets 0 hij me] b$u*t1 dan1 als e5e vr\w ( e5 onvrije1 door langdurige ziekte gefolt]d op zijn b$ te moet5 /]v5 en als deze na] de zael van ,hela #ii te dal54 ,door deze begripp5 geleid1 bragt5 vel5 zi*zelv51 nadat zij vooraf de wig*el>ij da>ov] g]a$pleegd hadd51 met het zwa]d d5 dood toe wanne] e5e hevige ziekte h5 ov]viel1 t5 e9de alzoo regt/reeks na] de god5 te v>54 ,en zoo 0 het1 g5eg5e lez]3 ,als e5 van ,bato's kroo/1 na lang en sm>tvol lijd51 ,zijn /rijdbijl ( zijn zwa>d da> doelloos hang5 zag1 ,dan kiemde soms de lu/ van d'a>d zi* te bevrijd51 ,dan slaakte hij d5 w5s*3 mogt ik het dez5 dag6 't ,is e]vol1 zei hij dan1 te lev5 ( te /]v53 ,te lev5 op de jagt1 te sneuvl5 op het veld2 ,wa>om1 ,walkur5#ih6 moe/ ik deze gun/e d]v58 ,groot1 groot to* is het loon te sneuvl5 als e5 held6 ,zie1 da> tre$t e5 prie/] nad] ,met e5 lang51 witt5 ba>d2 ,en de kranke zegt hem3 ,vad]6 ,ik b5 't lev5 moe op a>d4 ,nimm] mogt uw uitspraak fal54 ,blus* ik zelf mijn li*ttoorts uit3 ,toev5 mij ,walhalla's zal51 ,( neemt ,hela#ii mij t5 buit8-- ,hoor dus zegt de prie/] plegtig1 't ,voogl5heir en 't heilig ros #ajj2 ,vri5d1 de god5 zijn g]egtig1 ,maak uw b& met ,midg>d #aja los4 't ,voegt d5 held als held te /]v52 ,dappre1 't is de wil d] gn2 ,hela zal u niet v]w]v53 ,9 ,walhalla is uw loon4 ,e5 la* omplooit zijn mond2 hij neemt het du*tig wap51 ,het zw>e slagzwa>d op1 en zwaait het om zi* he52 ,wat d( en hol gekraak6 hij treft zi* aan de slap53 ,het 0 d] god5 wil1 zijn li*ttoorts 0 g$o(d4 ,het lijk e5s gesneuveld5 vor/51 aldus v]volgt ,blomma]t1 w]d op e5 v]si]d b$ gelegd1 en 9 het be/e gewa$ ( wap5ru/+ gehuld1 getooid met zwa]d en s*ild4 ,en uitge/rekt en k\d ziet m5 d5 held da> ligg51 ,gekle$ 9 wap5dos1 en naa/ hem s*ild en zwa>d2 ,als m>kbod 0 hij /e$s de voor/e 9 de wigg5 #ajb1 ,nu is hij 9 ,walhal en bet] dan op a>d4 ,zoo sprak5 dan welligt de vri5d5 en all5 die hem kwam5 bezoek51 en die g$ur5de drie na*t5 en drie dag5 #ajc da> de lijkwa*t hield54 ,m5 bragt d5 doode dronk5 toe1 en hief li$]5 te zijn] g$a*t5is aan4 ,zoo bijv43 ,het 0 ,alfadurs wil dat deze held g+ s*eid52 ,heft dus d5 hor5 op1 wijl hij zi* re$s v]blijdt ,bij 't roemru*t voorgesla*t4 ,geindigd is zijn lijd52 ,heft1 heft d5 hor5 op2 hem zij dees dronk gewijd6 ,dan _h e5e uitva]t plaets4 ,de doode1 door zyn gesla*t en gebu]5 gevolgd1 w]d na] de begraefplaets g$rag51 gewoonlijk 7let wel7 9 de nabyheid van het w\d ( de k]k d] l&/reek4 ,da] w]d het dood5mael geh\d51 het lijk op e5 h\t/apel tot ass*e v]br& en deze1 9 e5e lijkbus v]zameld1 w]d met e5 zod5heuvel ov]dekt ( 9 d5 grond van het geme5 k]kh( bijgezet4 ,deze lijkbr& _h gewoonlijk des avonds plaets bij ond]ga5de zon1 hetwelk microcosmis* voor d5 dood van ,baldur w]d geh\d51 en de plegtigh$51 by de begraf5is van ,baldur gevolgd en zoo jui/ 9 de ,edda bes*rev51 zull5 wel te dez] geleg5heid gevolgd zijn gewee/4 ,by d5 lijkbr& van vor/5 ( uit/ek5de wijk+5 v]br&de m5 op d5 zelfd5 s*eij]/apel met d5 held ook zijn pa>d1 en hefte m5 l(li$]5 t] hunn] e]e aan4 #ajd ,en de dagvor/9 zonk n$] ,en v]loor zi* a*t] 't w\d1 ,en de bleeke maan /eeg t$] ,bov5 bos* en kreupelh\t4 ,langzaam vloot langs de ,i,jsselboorden 't ,wat] tot 9 de oceaan4 ,en 9 vel]lei akkoord5 ,hiev5 voogl5 't dankli$ aan4 ,ziet1 e5 lijk/oet tre$t uit 't lomm]1 ,en e5 ros bij toom geleid4 't ,manlijk wez5 tuigt van komm]1 ,do* niet e5 die tran5 s*reit4 #aje ,hoog1 van uitgelez5 twijg51 #ajf ,is de h\tmijt opg]egt2 ,hoog zal dra de vlam ook /ijg51 ,is het lijk er op gelegd4 ,weldra spel5 rosse vlamm5 ,d>tel spel met lijk en pa>d2 ,da>na wordt de as* des krijg%elds ,liefdevol bije5 v]ga>d4 ,en e5 grijsa>d1 oud van dag51 ,spreekt intuss*5 van d5 held1 #ajg ,hoe hij /rijd5 kon en jag52 ,alles1 alles wordt v]meld4 ,all5 blijv5 't doodmaal vi]51 ,all5 die g5oodigd zijn1 ,en mogt hun ge5 r\wflo]s si]51 ,ge5] r\we 0 9 s*ijn4 ,we] d5 hor5 volges*onk51 ,nog e5 lijkdronk +e/eld1 ,t] g$a*t5is geklonk5 ,van d5 afge/orv5 held4 ,de heid5s*e begraefplaets5--t5 slotte--be/ond5 9 grafheuvel5 voor enkele p]son5 ( voor e5 gans* gesla*t1 en 9 geme5e begraefplaets54 ,zi5 wij nu wat wij w$] voor de punt5 onz] bes*rijv+ hi]van kunn5 toepass54 ,dat m5 ook hi] prijs /elde op e5e heilige begraafplaats1 bleek re$s doordat dezelve aan d5 ,i,jssel ligt4 ,dat m5 begroef 9 de nabijheid van het heilig bos*1 kan ook op deze plaats1 als bij het s*ak5bos* ligg5de1 word5 toegepa/4 ,het /]k/e bewijs voor dit ho(d/uk is dit3 ,de heid55 v]br&d5 hunne lijk51 en 0 het e5 p]soon van aanzi51 dan w]d ook het ros m$e v]br&4 ,en ook dit1 gea*te lez]1 is ons geblek5 9 het grijze ,oudewat]4 ,zoodanige voorvad]lijke begraafplaats w]d er ontdekt 9 d5 omtrek d] k]k4 ,a*1 wie da*t er e*t] aan1 to5 m51 e5ige wek5 gel$51 op dat g$eelte d] oude heid5s*e begraafplaats wa> nu e5 kaaspakhuis /aat1 9 laat/g5oemd geb\w d5 bodem v]lag5de1 m5 e5e m5igte v]br&e h\tskoolbe5d]51 wa>ond] de ov]blijfsel5 van e5 pa>d1 en as* ontdekte8 #ajh ,a*1 wie da*t er aan1 h]hal5 wij1 dat m5 de ru/plaats s*ond van--wie weet het--welk5 dapp]5 voorvad]1 en m5 de be5d]5 v]wijd]de van zijn mo$ig ros1 dat hem zoo fi] welligt rondvo]de door de digte dromm5 van moord5de vij&58 ,a*1 wie da*t er aan1 to5 het w]kvolk de deels wel v]s*roeide do* nog niet geheel v]br&e di]5be5d]5--het moet uit de p5--v]ko*t aan e5 be5d]5koopman3 dat m5 ov]blijfsel5 v]ko*t e5] heid5s*e begraf5is8 ,e]/ to5 e5 en &] re$s ontruimd en op elk&] g]$5 01 v]nam5 wij1 dat zulks gevond5 01 en to*1 wij wet5 niet welk gevoel ons ov]mee/]de to5 wij da>buit5 op d5 a>dhoop die wez5lijk e]wa>dige ov]blijfsel5 v]/rooid vond5 ligg52 to5 wij van het vele e5 /ukje g]oo/]d be5 en h\tskool m$5am5 om die zorgvuldig te bew>54 ,welk gevoel ov]mee/]de ons het mee/8 ,0 het de int]essante ontdekk+ voor mijne geboorteplaats1 ( het gevoel1 ov]blijfsel5 te bezitt5--hoe nietig ook--van hem die ook e5maal hi] leefde en ontsliep met de zalige hope1 om 9 ,walhalla d5 nect> te dr9k5 uit de bekk5eel5 van v]slag5 vij&52 van hem1 wi5s lijk en /rijdros e5maal da>1 9 het teg5woordige ,oudewat]1 t5 vo$sel di5d5 aan de rosse vlamm5 van d5 groot5 h\tmijt1 hoog opflikk]5de langs de bevallige ,i,jsselboorden8 ,wie zegt het8 ,zek] altans1 wij ke]d5 zond]l+ aang$aan huiswa>ts4 ,vraagt gij1 gea*te lez]3 ,wa> is de heuvel8 wa> de urne8--het w$]woord is3 de heuvel is re$s vroeg] gesle*t1 welligt to5 de e]/e hut ( het e]/e huis da>op geb\wd is4 ,en de urne zal wa>s*ijnlijk f v]brok5 f welligt tot huiselijk gebruik zijn +]igt4 ,alle5 de h\tskol5 en de be5d]5 blev5 en w]d5 ond] de dit ja> opgebrok5e bevlo]+ b$olv51 dewijl de indu/rie van het v]koop5 d] kalka*tige ov]blijfsel5 van di]5 en1 helaas6 ook van m5s*5 to5 nog niet zoo 9 gebruik 04 ,wie zal het e*t] nu nog ontk5n5 hetge5 aan het ho(d dezes /aat3 ,9 d5 omtrek d] groote k]k v]tr\wd5 de heid55 hunne dood54 c4 ,het ,helletje4 ,9 d5 loop d] my?ologis*e s*ets is de god9 ,hela re$s m5igmal5 t] sprake gewee/1 het is hi] e*t] de plaats iets me] van deze n$] te s*rijv54 ,hela is de god9 d] b5$5w]eld4 ,zij doodt ( v]volgt niet1 zij neemt sle*ts de ziel5 9 bew>+ d] m5s*5 die op hun b$ /]v51 en h\dt ze onv]biddelijk 9 h>e won+ va/4 ,zij is half zw>t en m5s*5kleurig1 somtijds geheel zw>t2 zij re$ op e5 driebe5ig pa>d rond1 pe/ en ziekt5 v]kondig5d4 #aji ,zij is de do*t] van d5 booz5 ,loki en van e5e reuz94 #aaj ,zij 0 het die ,baldur niet wilde lat5 gaan nadat hij met mi/elte9 g$ood 01 en zij /aat alzoo met de dood5 en begraafplaats5 9 v]b&4 ,ov]ig5s--zegt ,budd+h #aaa--s*ijnt 9 de wat]- en vuurdi5/ e5 gebruik bij uit+5 te hebb5 plaats gehad1 wa>van wij me55 dat ook t5 onz5t nog hoewel zwakke spor5 aanwezig zijn1 namelijk dat m5 de dood5 ga>ne ov] e5 /room5d wat]1 e5e helrivi]1 e5 me] ( zoo iets he5 vo]de1 hetzij dan na> het begrip d] oud5 na> ,*imle 7d5 hemel7 ( na> het gebi$ d] doodsgod9 ,hela4 ,ook nu w$] zull5 wij bij v]gelijk+ tot ze] int]essante gevolgtrekk+5 kom54 ,op het oude k]kh(1 aan het zuidelijk g$eelte des tor5s1 /aat e5 huisje1 het ,helletje g5aamd4 ,bij al het voorga&e dat wij re$s van dit k]kh( wet51 h]9n]t dit ,helletje zoo duidelijk aan de behe]s*]es d] dood51 ,hela1 dat hi]1 o4 i41 ge5 twijfel ov] is1 te me] nog da> m51 zooals w]d aangehaald1 de dood5 zoo ga>ne ov] e5 /room5d wat] vo]de2 ook dit to* 0 de ru/eloos /room5de ,i,jssel1 wa>aan ook het ,helletje ligt4 ,de gea*te lez] nu zal wel begrijp51 dat da> wa> ,hela dus hi] e]tijds woonde1 wa> zij h>e he]s*appij ov] de dood5 uitoef5de3 de plaats ,hela g5oemd w]d1 en dat de won+ ( won+51 hi] nad] geb\wd1 d5 naam van de behe]s*]es d] dood5 uit de ,noords*e ,my?ologie bleef beh\d54 ,indi5 hij dit aanneemt1 zooals wij dit aannem51 dan hebb5 wij ook door dit v]toog e5 bewijs te me] aangebragt1 dat het k]kh( e5e heid5s*e begraafplaats gewee/ is4 d4 ,de begraafplaats d] heid55 wordt het k]kh( d] ,*ri/554 ,het voorloopig laat/e bewijs1 dat de bewu/e plaats vroeg] e5e plek 0 wa> het /(felijk ov]s*ot d] heid55 bewa>d w]d1 zal nu v]meld word54 ,alles1 gea*te lez]6 wat hi]vor5 aangehaald is om te bewijz5 dat de bewu/e plaats wez5lijk e5e heid5s*e begraafplaats 01 wordt v]/]kt door de zaak die wij nu nog alle5 kunn5 beoordeel51 dat die plaats e5 ,*ri/5-k]kh( w]d4 ,omtr5t vele plaats5 uit ons di]ba> vad]l& is dit re$s t5 duidelijk/e geblek54 ,en dit v]wond]e niem&4 ,de oud5 re$s1 zag5 wij imm]s dat zoo veel e]bi$ betoond5 aan het /(felijk ov]s*ot hunn] dood51 en die e]bi$ 0 nog ge5sz9s v]flaauwd to5 de ijv]ige gelo(sv]kondig]s ook hi] het evangelie kwam5 v]kondig54 ,deze pr$ik]s nu moe/5 natuurlijk zooveel uitroeij51 dat met de k]k 9 /rijd 04 ,z\d5 zij hun nu ook de plaats niet lat5 wa> de ass*e hunn] vad]5 ru/te en wa> zij ook e5maal hoopt5 te zijn8 ,ne51 ook hi] w]d ze] wijsselijk beslot51 t5 e9de h5 te spo$ig] voor het omhelz5 d] nieuwe le] te beweg51 de oude ru/plaats d] dood5 te beh\d54 ,da>door _h hij1 de nieuw beke]de1 imm]s de zoete hoop1 bij zijne vad]5 te ru/51 die1 wel is wa>1 9 ,walhalla ontslap5 w>52 do* beid] /(fe z\ zi* nad] to* v]e5ig51 alhoewel de ,*ri/55 het begrav5 van lijk5 invo]d54 ,en het ges*i$de3 de begraafplaats d] heid55 w]d ook 9 ,oudewat] het k]kh( d] ,*ri/551 en de ass*e van heid5 en de be5d]5 van ,*ri/55 zijn beid5 langs d5 ,i,jsseloever v]e5d1 en weeld]ig vo$t zi* het spigtig k]kh(gras met de zw>te a>de die van beid5 ov]bleef4 ,bij het onwet5d ontdekk5 d] heid5s*e begraafplaats1 hi]vor5 v]meld1 vond m5 ook e5 aantal m5s*5be5d]54 ,m5 _h er e]bi$ voor1 en zij w]d5 w$] 9 d5 grond b$olv5 ond] de nieuwe bevlo]+4 ,a*1 smak5 zij die ru/1 die /ille ru/1 die wij e5maal ook onze ass*e toew5s*56 ,d5ke er zoo i$] ov]2 wij zag5 het imm]s3 lev5d5 en dood5 behoor5 hi] to* tot n gesla*t1 sle*ts 9 twe$]lei won+3 9 die d] w]kzaamheid en ru/4 ,,begraf5isplegtigh$5 ,,voorhe5 ,,en ,,nu4 ,en wat ik al ga>ne bijwoon ( niet--m5 zal mij al ze] ligt bij e5 ,*ri/elijk fee/ aantreff54 ,ook v9dt gij mij ligt bij e5e begraf5is1 als als ik mijn m$em5s* t5 grave br5g4 ,hoewel mijne ziel dan ge5e vreugde v9dt1 zoo is er to* nog e5e g$a*te 9 die ure1 welke mij met e5 za*t5 vr$e v]vult1 het is de g$a*te3 deze is dan ook w$]om t5 e9de van zijne loopbaan gekom51 heeft ge/r$5 en gel$5 en is d5 laat/5 kamp te bov54 ,ds4 ,heldr+4 ,het kwam ons niet ongepa/ voor1 e5maal aan de begraf5isplegtigh$5 d] heid55 bezig zijnde1 nog iets we9igs da>van te h]hal5 en ook nu w$] da>na te zi5 wat wij nog 9 onz5 tijd als gewijzigde heid5s*e ov]blijfsel5 da>van te bes*\w5 hebb54 ,bij de heid55 zag5 wij1 als iem& het tijdelijke met het eeuwige v]wisseld _h1 hem dronk5 t] e]e br5g5 en bezoek54 ,ook 9 onz5 tijd komt m5 dikwijls t5 /]fhuize om d5 doode te zi51 en al br5gt m5 hem nu ge5 dronk5 me] toe3 de /ille traan1 he5biggel5de ov] de heete wang1 en uw gezegde3 hij 0 groot en regts*ap5 zegt niet m9d]4 ,bij de heid55 _h m5 re$s e5 lijk-aanvo]d]1 die met de regel+ d] begraf5is bela/ w]d1 ,*r5e b$> g5aamd4 ,hi]9 zijn onze woord5 gri551 huil5 voor ,*r5e1 en bidd] voor b$>4 ,de ov]e5/emm+ is ze] opm]kelijk4 ,bo]5begraf5iss5 zijn alhi] nog het mee/ eig5a>tig en het mee/ met het grijs v]l$5e in/emm5de4 ,ook ,h(dijk maakt hi]van gewag4 ,zie sle*ts wat hij op bladz4 #ge van zijne ,hi/oris*e l&s*app5 zegt1 ov] e5e begraf5is d] oud5 s*rijv5de3 ,w>e het nu spade s*em]+ en niet sle*ts dal5de zonne1 zoodat u de al\de dragt en het voorkom5 d] ,g]man5 niet 9 het oog viel en gij sle*ts de donk]e g$aant5 langs u voorbij zaagt gaan--gij z\dt geloov5 e5e gewone dorpsbegraf5is te hebb5 aans*\wd4 ,ook ?ans nog treft u de ov]e5kom/ van het e]wa>dig gebruik1 en ,budd+h1 het zelfde ond]w]p bes*rijv5de1 meldt 9 dez] voege3 dat m5 bij begraf5iss5 ook /e$s veel prijs /elde 7vroeg] en t5 platt5 l&e me] dan ?ans 9 de /$57 op het beij]51 op het bombam van klokk51 t5 e9de da>door d5 duivel te v]s*rikk5 ( van het lijk te h\d51 s*ijnt wel e5igz9s ons v]mo$5 te beve/ig51 dat m5 ook 9 het heid5dom dat bombambeij]51 hetzij dan van klokk5 ( ho$anig ook1 gek5d hebbe4 ,hoe dit zij3 ook 9 ,oudewat] word5 nog zeld5 de klokk5 voor lijk5 van /$el+51 m9d] zeld5 voor ge/orv5 buit5m5s*5 geluid4 ,als er dan hi] e5 doode is en de familie ( betrekk+5 will5 de begraf5is na> al\d gebruik do5 plaats hebb51 dan wordt hij1 zoo m5 dat noemt1 e]/ ov]luid1 hetwelk zi* da>door opm]kt1 dat m5 driemaal met e5e klok klept die ligt van klank is2 da>na gaat m5 met groote klokk5 aan het luid51 en bij mannelijke dood5 is de plegtigheid nu voore]/ hi]m$e g$aan4 ,is het e*t] e5e vr\w1 die ge/orv5 is1 dan klept m5 nog e5s na het luid5 t] ond]s*eid+4 #aab ,zooals re$s w]d opgem]kt1 gaat m5 dan d5 doode bezoek51 en ond] het klokk5gelui wordt het lijk da>na begrav54 ,dit klokk5gelui beg9t voor de buit5m5s*5 zoodra m5 aan de gr5s d] geme5te is1 wa> om/reeks het lijk van d5 wag5 wordt g5om5 en de /ad doorg$rag54 ,ook zij die het lijk v]gezell51 volg5 dan loop5de a*t] de ba>4 #aac ,bezie dez5 optogt nu wat nad]4 ,zie1 da> gaat nog1 als t5 tijde van het heid5dom1 de lijkaanvo]d] ( bidd]2 t] zijde van dez5 loopt #aad e5 ag5t van policie1 dan volg5 de drag]s met de zw>te lijkba>1 en da>a*t] de nabe/a&51 vri5d5 en gebur51 de mann5 met r\wflo]s om d5 ho$1 soms tot aan de knin van a*t] afdal5de1 de vr\w5 insgelijks 9 r\wgewaad met reg5kle$5 ov] het ho(d1 wa>a*t] hun aangezigt soms bijna geheel wegs*uilt4 ,het gebruik dez] reg5kle$5 is ze] oud4 ,eeuw5 en eeuw5 t]ug droeg m5 die imm] 9 het dagelijks* lev53 zoodanig ho(dkle$ 0 to5 gebruikelijk4 ,m5 ziet het re$s e5igz9s op de teek5+ e5] vrije vr\w uit de #aj;de eeuw1 en de afbeeld+ e5] beja>de vr\w uit de #ae;de eeuw #aae heeft dit veel duidelijk]4 ,hoe de wijze van kle$]dragt ook v]&]de3 dan1 als m5 9 r\we g$ompeld 01 behield m5 dit en beh\dt m5 dit nog tot 9 onz5 tijd4 #aaf ,t]wijl wij dit opm]k51 zijn wij re$s het k]kh( g5ad]d1 het /(felijk ov]s*ot wordt 9 de groeve n$]gelat51 en nadat m5 nog e5maal heeft gezi5 9 het graf1 dat weldra de as* des di]b>5 afge/orv5e zal bevatt51 v]laat m5 d5 ,godsakk]1 ond] luid gewe5 ( v]borg5 sm>te1 zooals m5 hem betrad4 ,w$] aan de gr5s d] /ad gekom51 h\dt m5 nu met klokk5luid5 op1 en bidd] en ag5t v]wijd]5 zi*4 ,m5 d5ke e*t] niet dat m5 nu zond] bidd] is2 ne51 van d5 e]/5 dag dat het lijk er 01 wordt na> al\d gebruik de e]/e buurman1 na> de /ad ( bet] na> het k]kh( aan won5de1 tot groefbidd] b5oemd4 ,die bela/ zi* dan met de mee/e w]kzaamh$5 aan de begraf5isplegtigh$5 v]bond51 en bij di5 aan huis wordt ook het vetje ( doodmaal geh\d54--,doodmaal6 zegt gij welligt1 dit _h ook1 zooals hi]vor5 bleek1 re$s 9 het heid5dom plaats6 en uwe aanm]k+ is t]egt4 ,prikkelt dit welligt uwe weetgi]igheid hi]van iets me] te wet51 zoo lui/]3 ,wat de begraf5ismaaltijd5 en lijkbur5 ond] het heid5dom w>51 zegt ,budd+h1 bladz4 #adg1 s*ijnt ons toe1 te blijk5 door hetg5e ,aug4 ,s*rad]1 ,g]m4 ,my?4 #ahdc 7uit ,bolt5s ,ges*4 d] alt5 ,ditm>s51 ,i1 #cae1 enz47 aanhaalt1 welke laat/e b]igt1 dat het heid5dom gewoon 01 na het t] a>de be/ell5 d] as* aan i$] die deze plegtigheid hetzij uit aanv]wants*ap ( nabuurs*ap _h bijgewoond1 e5 hoorn ( h\t5 s*aal met bi] ( &]e drank5 gevuld1 aan te bi$51 die m5 e]/ t] e]e d] god51 da>na ook van d5 afge/orv5e l$igde4 ,bij al het voorga&e wat wij re$s van de begraf5isplegtigh$5 voorhe5 en nu met elk&] v]gelek5 en de treff5de ov]e5kom/ zag51 komt de zaak dat de bur5 er bij w>5 9 aanzi54 ,d5 buurman to* zag5 wij re$s groefbidd]2 de buurman spant niet zeld5 zijne pa>d5 voor d5 lijkwag52 bij d5 buurman v9dt ook het lijkmaal plaats1 en wa>9 be/aat dit--bij de heid551 zag5 wij1 9 bi]2 en wa>9 nog--9 brood en bi]4 ,het heid5dom1 dus zegt ,budd+h nog1 s*ijnt e*t] e5 duidelijk ond]s*eid gemaakt te hebb5 tuss*5 dezulk5 die aan e5e ziekte1 en &]5 die 9 d5 oorlog ( e5 geve*t ov]l$5 ( gevall5 w>54 ,de e]/5 w]d5 9 het ,noord5 ,bior 7ons ,pi]s7 g5oemd4 ,het v]s*il is hi]vor5 re$s aangetoond1 do* indi5 het dus wa> is 7wa>aan wij niet twijfel57 dat e5 buit5 het geve*t ge/orv5e1 pi]s g5oemd w]d1 dan v]kl>5 wij da>uit tev5s ons ,oudewat]s* spreekwoord3 hij is zoo dood als e5 pi]4 ,groot5deels en nu voorloopig g5oeg1 hebb5 wij de my?ologie van ,oudewat] en omtrek bes*rev54 ,voorloopig g5oeg1 zegg5 wij3 hoe ligt to* zal het plaats kunn5 hebb51 dat1 bij het v]meld5 van hi/oris*e feit51 da>9 nog my?ologis*e daadzak5 zijn doorwev51 die dus met elk&] e5 ges*i$kundig geheel zull5 uitmak54 ,alle5lijk noem5 wij nu de heks5waag4 ,bij het s*rijv5 ov] de natuurle] onz] vad]51 hop5 wij1 zak5 te hebb5 aan het li*t gebragt1 die eeuw5 hi] 9 dit belangwekk5d oord plaats hadd5 en eeuw5 da>na met e5 onzigtb>5 sluij] tijd5s het ,*ri/5dom w>5 b$ekt1 en to* hebb5 wij het gewaagd di5 sluij] op te ligt5 en rond te zoek5 9 d5 my?ologis*5 *aos van wele]4 ,mog5 deze woord5--hop5 wij--niet euvel word5 opg5om56 ,indi5 wij to*1 vr er iets van de ,my?ologie dez] belangwekk5de plaats 9 het li*t 01 door be/ude]d5 ons de aanm]k+ hoord5 mak5 met e5 spott5d5 trek op het gelaat2 hoe het mogelijk 08 ,oudewat] my?ologis* te bes*\w52 dan moet er wel e5 dikke sluij] ov] he5 gespreid zijn gewee/4 ,omtr5t vele facta hi]vor5 v]meld1 zal m5 ongeloovig de s*\d]s ophal51 en als zoodanig getroo/t5 wij ons re$s vele aanm]k+5 van onbevoegde beoordeela>s4 ,bijna alles e*t] wat v]meld is1 s*rev5 wij mee/ op het gezag van gele]d51 en wij maakt5 voor ,oudewat] en omtrek de toepass+1 v]kreg5--wij durv5 het zegg5--door langdurige /udie en s*]p ond]zoek2 en wij pass5 nu g]u/ de woord5 van ,h(dijk toe ook op dit oord3 ,zoo gaat het oude heid5dom1 al is het ook met gemask]d1 met dikw]f gans* v]huld gelaat1 nog altoos ond] ons rond4 ,m5 neme e*t] 9 aanm]k+1 dat de v]melde daadzak5 brok/ukk51 niet dan hi] en da> v]spreidde b\w/(f5 zijn van het geb\w1 dat v]dw55 is--e5e my?ologie van ons l&4 ,vel5 hebb5 re$s met v]baz5de inspann+ hunne kra*t5 aangew5d1 die b\w/(f5 uit het /( d] eeuw5 op te rakel51 e*t] niet om de my?ologie w$] 9 te vo]51 zooals met p$ante dwaa%eid wel gezegd w]d1 do* om lev51 zijn en d5k51 nad] te le]5 k5n5 van ons roemru*t voorgesla*t wa>aan wij zooveel v]pligt zijn4 ,dit 0 dan ook e5e onz] drijfve]51 bij deze bes*rijv+1 en wanne] lat] vel5 uit ons vad]l& door het opduik5 van my?ologis*e ov]blijfsel5 uit het oord hunn] bewon+--al is het ook 9 het oog van vel5 belag*elijk die 9 k9d]spel enz4 te zoek5--wanne] vel5 dan hunne b\w/(f5 hebb5 aangebragt1 dan v9dt m5 welligt door s*ift+1 wrijv+ en v]gelijk+ da>van ond]l+1 het groot/e g$eelte w$] d] my?ologie onz] vad]51 die m5 voor altijd da*t opgelo/ 9 d5 on/uimig5 en woelig5 tijd-oceaan4 ,hi]door zal m5 dan ook nog bet]e contra/5 kunn5 zi5 tuss*5 heid5s*e god5di5/ en ,*ri/5 ,godsdi5/2 dan zal het dui/]e van het heid5dom1 dat viel en diep viel1 al /]k] en /]k] af/ek5 bij het li*t5de ,*ri/5gelo(2 dan zull5 wij ons nog me] dankba> gevoel5 omtr5t de e]/e pr$ik]s van het ,*ri/5dom 9 ons di]ba> vad]l&4 ,alzoo g+5 wij dan door met de my?ologis*e bes*rijv+1 met d5 ijv] van dit ond]zoek imm]s kwam1 zooals wij zag51 ook all5gs de ov]tuig+ van het nut da>van4 ,de fragm5t5 die wij opm]kt51 le]d5 ons zi5 wat heid5s* en v]d]felijk is 9 onz5 tijd1 en m$e wat onmisk5ba> v]hev5s tev5s zij hadd5 die 9 d5 na*t van ongelo( omdoold5 en zi* nog niet kond5 v]w>m5 aan de koe/]5de /ral5 van het gezeg5de ,*ri/5dom2 die fragm5t5 le]d5 ons oordeel5 ov] het geheel dat v]lor5 is1--d$5 ons e9delijk zi51 dat deze plaats ( gepa/] dit oord re$s vr de invo]+ van het ,*ri/5dom 9 ons vad]l&1 bewoond w]d door onze voor\d]s van ,g]maans*5 /am4 ,welke e*t] de nam5 onz] voor\d]s 9 deze oord5 w>51 zij ons v]gund ond] ons ges*i$kundig g$eelte te bes*rijv51 dat nu aan de beurt is4 ,,ges*i$5is4 ,,iii4 ,,nam5 ,,onz] ,,voor\d]s ,,9 ,,deze ,,oord54 ,vijf-en-tw9tig eeuw5 t]ug1 en ,nog lag ,europa woe/4 ,de nevel d] b>ba>s*heid ,h+ zwa>1 en dunde pas aan 't zuid5 voor de s*a>s*heid ,van enkle /ral5 li*ts1 het oo/5 uitge/roomd1 ,en boor5de 9 die na*t1 me] dan v]wellekoomd2 ,do* 't ,noord51 ov]zw]md door onbek5de hord51 ,die als het kruid d] heide1 ontlok5 en v]dord51 ,ont/ond51 /r$5 en v]g+5 op e5 bom1 ,woe/ als hun a>t1 wild als hun to*t5 en d5 toom ,zoo m9 gew5d als zij4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 ,noord-,nerl& half 9 zee ,b$olv51 bood d5 zw]v]s oord no* /e ,dan e]/ op ,dr5!s grond1 wa> donkre bos*w>&5 ,de heuvelige hei belomr5 tot de /r&5 ,des ,noord] oceaans4 ,hi/4 ,l&s*app5 van ,h(dijk1 blz4 #cd4 ,op d5zelfd5 voet z\de ik u kunn5 aantoon5 van &]e volk51 dat zij van de ,celt5 gesproot5 zijn1 do* deeze zijn de voornaam/5 op welke wij betrekk+ hebb51 en er blijft dus ge5 twijffel ov]1 ( de ,n$]l&51 die f tot de ,galli5 f tot ,g]manie behoor51 zijn ook door dezelve bevolkt geword54 ,de al\de ,/aat en ,ges*i$5iss5 d] ,v]e5igde ,n$]l&54 van ,e4 ,m4 ,engelb]ts1 dl4 ,i4 blz4 #afh4 ,het is dikwijls voor vel5 e5 /ruikelblok gewee/1 als zij de nam5 hunn] voor\d]s van e5 oord1 laat /aan van e5 /ad ( dorp1 wild5 bepal54 ,de volg5de r$55 zijn voornamelijk hi]voor aan te vo]5 en moet5 9 aanm]k+ word5 g5om53 a4 ,van de vroeg/e bewon+ onzes l&s be/aan ge5e oorkond54 b4 ,m5 heeft zi* dikwijls niet behoorlijk rek5s*ap gevraagd1 wanne] ons l&1 en /r5g] het oord hunn] bes*rijv+1 voor bewon+ is ges*ikt geword54 c4 ,da> wa> al van vroege bewon+ wordt gesprok51 wordt m5igw]f die plaats niet jui/ aang$uid4 d4 ,die dit 9 lat] tijd5 nog e5igz9s g$aan hebb51 w>5 vreemdel+5--mee/al ,rome954 e4 ,wa> die dus inheems*e plaatsnam5 noemd51 w>5 die mee/al gelat9ise]d1 en hoewel soms e5ige ov]e5kom/ met de teg5woordige hebb5de1 zijn zij dikwijls ze] onk5ba> geword54 f4 ,vor1 t5 tijde van1 en n d] ,rome95 v]blijf 9 ons l&1 0 het bevolkt door e5 aantal volks/amm51 die elk hun eig5 naam hadd51 hetwelk natuurlijk de v]w>r+ v]me]d]de1 als m5 de gr5z5 hunn] bewon+ moe/ a&uid54 g4 ,hunne woonplaats5 w>5 da>5bov5 niet /ationair3 nu e5s moe/5 zij die v]lat5 door ov]/room+51 dan w$] door het a&r+5 van nieuwe1 ( gepa/]1 &]e volks/amm54 ,de a&a*tige lez] zal dus met ons de ov]groote moeijelijkheid inzi51 iets degelijks te s*rijv5 ov] de nam5 onz] voor\d]s 9 deze oord54 ,e*t] zull5 wij e5 en &] aan dit l& en dit oord toets54 a4 ,van de vroeg/e bewon+ onzes l&s be/aan ge5e oorkond54 ,,oud/e ,,bevolk+4 ,de tijd5 zijn re$s lange he5 gevlod51 wa>91 als m5 iets van de vroeg/e vad]l&s*e ges*i$5is wilde s*rijv51 m5 het e]/ gewaagde van de ,friez5 en ,batavi]54 ,imm]s re$s lang voor die volk5 hi] woond51 hadd5 &]e /amm5 dit l& tot hunne woon/$e v]koz54 ,het w>e ruwe en wilde volk51 van welke ge5 oorkond5 be/aan1 en dit kan m5 ook niet v]wa*t5 van die woe/e kohort51 die1 hoewel vele deugd5 bezitt5de1 die wij dikwijls miss51 to* e5 natuurlev5 leidd52--volk51 aan wie kun/5 en wet5s*app5 bijna t5 e55male onbek5d w>51 en1 al hadd5 zij dus d5 lu/ gehad oorkond5 ( ges*i$roll5 te v]va>dig51 dan imm]s /uitt5 zij op de w]ktuig5 wa>m$e4 ,hoe dui/] de bevolk+ van e5ige l&5 ook wez5 moge1 zoo h\dt m5 to* ,azi als het mo$]l&1 en br&punt dat ,europa bevolkte1 en om dit te bewijz51 zull5 wij voornamelijk ,engelb]ts' aangehaald5 ,al\de /aat volg54 ,de ,celt5--zoo word5 de oud/e volk5 van bijna geheel ,europa en ook van ons l& g5aamd--de ,celt5 w>5 ,scy?is*e volk]54 ,deze ,scy?i]s w>5 wele] het groot/e volk van d5 a>dbol4 ,zooals wij re$s opgem]kt hebb51 woond5 zij 9 ,azi en wel b9n5 en buit5 het geb]gte ,imaus 9 het noordelijk g$eelte van laat/g5oemd w]elddeel4 ,e5e /]ke v]m5igvuldig+ van hunn5 /am 0 e*t] oorzaak1 dat zij zi* wijd en zijd v]spreidd51 en de ,s>mat5 en ,celt5 ontsprot54 ,de ,celt5 nu trokk5 door tot aan de ,caspis*e zee1 ve/igd5 zi* 9 ,p]zie1 do* ke]d5 zi* voornamelijk na> de ,zw>te zee1 zond5 volkplant+5 na> ,?raci51 ,macadonie en ,griek5l&1 /ak5 van da> ov] na> de eil&5 d] ,middell&s*e zee1 na> ,europa en ,kle9-,azie4 ,9 het ,noord5 zull5 de ,celt5 door ,moscovi5 insgelijks 9 ,europa f vrijwillig f uit noodzakelijkheid g$rong5 zijn en1 door d5 oceaan ge/uit1 me] zuidwa>ts zijn getrokk51 totdat zij elk&] e9delijk ontmoett51 en alzoo ,europa met inwon]s v]vuld 04 ,en dit1 gea*te lez]1 is de mee/ wa>s*ijnlijke e]/e bevolk+ van het w]elddeel en het l& dat wij bewon54 ,twijfelt m5 er nog aan1 dat ,europa door bewon]s uit ,noord-,azi is bevolkt geword51 zoo zie v]d]3 ,dat ,azi re$s vroeg bevolkt 0 vr &]e l&51 wet5 wij uit de ,h4 ,s*rift4 ,ook is het bek5d1 dat 9 ,zuid-,azi re$s vroeg1 ze] vroeg kun/5 en wet5s*app5 op e5 hoog5 trap van ontwikkel+ w>51 to5 ,n4-,azi1 laat /aan &]e volk51 nog 9 diepe onwet5dheid begrav5 lag54 ,0 ,europa dus uit ,zuidelijk ,azi gepopule]d1 dan hadd5 zij ook de kun/5 en wet5s*app5 m$egebragt die zij re$s hadd54 ,de ,celt5 nogtans w>5 wild en ruw1 en hadd5 dus met de primitieve zuidelijke bewon]s we9ig geme54 ,de onteg5zeggelijke weeld]igheid d] ,zuid-,azi]s da>5bov5 maakte h5 ook voor dusdanige v]huiz+ m9d] ges*ikt1 te m9d]3 da> hunne liefelijke l&/reek met h>5 s*oon5 blaauw5 hemel zoo e5 contra/ aanbood met het onbeb\wde en to5 t] tijd mee/al mi/ige ,europa4 ,de ,scyti]s van ,noordelijk ,azi e*t] hadd5 da>voor me]d]e ges*ik!id4 ,de sob]e lev5swijze die zij leidd51 maakt5 h5 be/& teg5 de vele ongemakk5 wa>m$e zij hi] z\d5 te kamp5 hebb54 ,nog z\d5 wij ond] dit ho(d/uk kunn5 s*rijv5 ov] de ,pho5ici]s welke zi* lat] wa>s*ijnlijk 9 het ,z4-,w4 ,europa ve/igd5--ov] de ,s>mat5 en ov] hunne begr5z+ met de ,celt51 welke laat/5 ook1 t] ond]s*eid+ d] e]/51 ,scyto-,celt5 g5oemd w]d5--hoe er door die begr5z+ en ond]e5m5g+ w$] e5 &]e volks/am1 die d] ,f9n51 ontsproot--hoe de ,s>mat5 de gr5z5 van ,europa en ,azi 9 het ,noord5 besloeg51 t]wijl ,zw$51 ,noorweg51 ,d5em>k51 ,duits*l&1 ,groot-,brittanni1 ,spanje en e5 g$eelte van ,itali en ,sicili51 enz4 door de ,celt5 +5om5 w]d2 en hoe zij zi* w$] uit ,europa ond] d5 naam van ,gallat5 7,gallo ,graecae7 9 ,kle9-,azi ve/igd54 ,g5oeg e*t]1 dat bewez5 is1 dat ,europa's bewon]s ,celt5 w>54 b4 ,m5 moet zi* e5igz9s rek5s*ap vrag51 wanne] ons l&1 en /r5g] het oord onz] bes*rijv+ voor bewon+ is ges*ikt geword54 ,welligt zijn er1 die aanm]k+ mak51 dat ons l& niet is g5oemd ond] de l&5 die bek5d zijn als door de ,celt5 bewoond4 ,met g]u/heid kunn5 wij zegg53 ons vad]l& is door de ,celt5 bewoond4 ,de vraag is nu e*t]3 wa> en wanne]4 ,te zegg51 dat geheel ons vad]l& door h5 bewoond is gewee/1 z\ groote dwaa%eid zijn4 ,m5 zal zi* nog uit onze geologis*e s*ets kunn5 h]9n]51 hoe traag de laagve5word+ voortg+2 dr dus wa> die word+ plaats greep--en zij de$ zulks 9 e5 groot deel van onze prov9ci5--0 het onbewoonba>4 ,laag-ve5word+ to* en mo]assig drassige grond1 zijn aan elk&] v]bond51 en de mo]assig drassige grond 0 to5 al?ans niet bewoonba>4 ,ook de g$u*te vij&9--de ,noordzee hebb5 wij als e5e groote h9d]nis voor e5e ze] vroege bewon+ le]5 k5n54 ,ook van ha> kan de vri5delijke lez] zi* h]9n]51 hoe zij h>e s*uim5de golv5 ov] het zu*t5de l& wi]p1 dood en v]d]f met zi* vo]5de4 ,het zag er dus 9 dit oord sle*t voor zijne bewon+ uit3 dit zegt ons de geologie1 en alzoo zal ,oudewat] en omtrek wel niet voor d] ,celt5 bewon+ zijn ges*ikt gewee/4 ,h(dijk1 onze t]egt zoo hooggevi]de hi/oricus1 hakt d5 knoop door1 als hij zegt3 ,e5ige eeuw5 voor de geboorte van ,*ri/us1 to5 de we/elijke /rek5 van ,n$]l& nog mo]assige riet- en bos*grond5 w>51 doorsn$5 van vele wat]5 en me]51 w]d alle5 sle*ts e5 g]+ deel van het hoog] oo/elijk l&1 het w\dvolle l&s*ap dat wij ,dr5! noem51 bewoond4 ,ruwe volks/amm51 met d5 algeme55 naam van ,celt5 ( ,voor-,g]man5 be/empeld1 leefd5 da> groot5deels van de ja*t op de w\ddi]53 wilde oss51 r5di]51 el&51 be]51 ev]zwijn5 en &]51 die er 9 m5igte gevond5 w]d54 ,van de ,n$]l&s*e ,celt5 is e*t] niets bek5d1 en alle5 door het ijv]ig opspor5 en ond]zoek5 d] a*t]geblev5 oudh$5 uit hun tijdvak is m5 e5igz9s geslaagd1 zi* e5 opp]vlakkig d5kbeeld van hunne lev5swijze te vorm54 #aag ,en welke zijn die a*t]geblev5 oudh$51 wa>door m5 e5igz9s geslaagd is zi* e5 opp]vlakkig d5kbeeld van hunne lev5swijze te vorm58--,zaagt gij1 gea*te lez]1 ooit 9 ,dr5! die kolossale /e5geva>t5 die m5 ond] d5 naam van hunneb$d5 a&uidt8 ,welnu1 die flui/]5 u alsnog van dat gesla*t 'twelk e5maal uit ,azies noord5 tot ons kwam2 da>ond] ru/ de ass*e van h5 die wij ,celt5 noem54 ,de l&b\w kwam e]/ ze] laat 9 het hei*tige ,dr5! 9 gebruik1 en zij is het er nog het m9/1 bij onze ov]ige prov9cin v]gelek54 ,die reusa*tige /e5hoop5 blev5 dus da> zoo lang gespa>d1 dat m51 door oudheidliefde g$rev51 die heeft lat5 /aan1 en zij nu wel gespa>d zull5 blijv5 voor het me] en me] van oudheidliefde gloeij5d nagesla*t4 #aah ,zooals ,lud4 ,smids me5t #aai1 0 het e5e dame1 ,titia ,brong]sma1 die het e]/ oudheidkundige ontdekk+5 da>ond] heeft g$aan1 en wel 9 het ja> #afhe4 ,uit de van tijd tot tijd da>9 gevond5 voorw]p5 blijkt wijd]s1 dat f het metaal hun onbek5d 01 f dat zij het niet wi/5 aan te w5d52 hunne wap55 enz41 da>9 gevond51 w>5 mee/al uit vuur/e5 geslep51 en da>om noemt m5 dat tijdvak veeltijds de /e5p]iode4 ,zoo /ond5 de zak51 totdat deze bewon]s lang nog vr de geboorte des ,zaligmak]s1 door ov]/room+5 en door uit het ,noord5 aankom5de volk5 v]drong51 bijna ( geheel uit deze l&5 v]dw55 en v]vang5 w]d5 door nieuwe bewon]s1 die1 hoewel re$s me] bes*aafd dan hunne voorgang]s1 to* ze] e5v\dig da>he5 leefd54 c4 ,da>1 wa> al van vroege1 van ,voor-,g]maans*e bevolk+ wordt gesprok51 wordt m5igw]f de plaats niet jui/ aang$uid4 d4 ,die dit dan 9 lat] tijd nog e5igz9s g$aan hebb51 w>5 vreemdel+51 mee/al ,rome954 e4 ,en wa> die dus plaatsnam5 noemd51 w>5 die mee/al gelat9ise]d1 en hoewel soms e5ige ov]e5kom/ met de teg5woordige plaatsnam5 hebb5de1 zijn zij dikwijls ze] onk5ba> geword54 ,op dit alles1 gea*te lez]1 zull5 wij1 gelijk geblek5 is1 moet5 lett5 om de nam5 d] vroege bewon]s van dit oord aan te duid51 om welke r$5 wij deze ond]w]p5 all5 bij elk&] getrokk5 hebb52 wij z\d5 ook ze] moeijelijk elk afzond]lijk kunn5 bes*rijv51 omdat wij ons nu 9 deze1 dan w$] 9 e5e &]e rubriek-a&uid+ zull5 bev9d54 ,laat ons nu e5 en &] nog beknoptelijk nagaan4 ,nog digt] z\ de sluij]1 die ov] het be/aan d] na-,celtis*e bewon]s is gespreid1 zijn1 indi5 niet de he]s*zu*tige ,rome951 om/reeks #ej j>5 vor des ,zaligmak]s geboorte1 ook deze oord5 w>5 kom5 bezoek54 ,e]/ trad5 onze vad]5 met h5 9 v]drag1 do* lat]1 to5 de ,rome95 dit niet naleefd51 w]d5 zij al me] tot e5 /aat van slav]nij gebragt4 ,onze voor\d]s nu1 die h5 zoo tr\w g$i5d en zelfs tot de lijfwa*t van ,romes keiz] behoord hadd51 w]d5 dit mo$e2 de voormalige bondg5oot5 w>5 weldra vij&51 en nu d$5 zij hun dikwijls door groote n$]lag5 zi51 dat zij met e5 dapp] volk te do5 hadd54 ,door deze en me]d]e om/&igh$5 w]d ons l& het voorw]p e5] me] a&a*tige bes*\w+1 en wij zegg5 het ,wag5a> na3 w>e de oorlog met de ,rome95 niet voorgevall51 wij z\d5 we9ig van ons l& en het oord onz] bes*rijv+ wet54 ,julius ,cs>1 ,mela1 ,pl9ius en ,tacitus1 moet5 wij het e]/ als ges*i$s*rijv]s dez] l&5 noem54 ,(s*oon deze nu dikwijls de bewon]s dez] oord5 regt lat5 w$]v>51 w>5 het e*t] ge5 ,g]man5 ( ,gallirs die dit geboek/aafd hebb51 en als zoodanig heeft hun s*rijv5 wel e5s iets van vleij]ij aan die natie tot welke zij behoord54 ,het w>5 ge5 ,g]man5 ( ,gallirs1 zegg5 wij4 ,de ,rome95 to* v]deeld5 ,galli1 dat zi* uit ,italie tot ons l& uit/rekte1 9 drie voorname deel51 van welke het ,belgis* ,galli het noordelijk/e uitmaakte4 ,de ,belg5 w>5 dus ,gallirs4 ,nad] heeft m5 dez5 naam alle5 op de zev5ti5 prov9ci5 toegepa/1 en wat het woord ,g]manie betreft1 de naam ,g]mania inf]ior is de be/e di5 ik heb kunn5 ontdekk54 #abj ,hoev] en tot wa> nu ,belgis* ,galli en ,g]mania inf]ior /rekt51 is e*t] niet met jui/heid te bepal53 dit to* is1 zooals 9 c4 gezegd w]d1 niet jui/ aang$uid1 wij z\d5 alle5 van het oorspronkelijk vad]l& kunn5 zegg51 dat het t5 deele tot ,galli do* voornamelijk tot ,g]manie behoord heeft en dat de inwon]s 9 taal en z$5 met de ,duits*]s ov]e5kwam51 gelijk zij ook mee/ uit volkplant+5 van deze volk5 be/ond54 #aba ,het mee/ maakt5 de oude s*rijv]s hun w]k als zij d5 /aat van ons l& hebb5 will5 a&uid51 van d5 loop d] rivi]5 en inzond]heid van d5 ,rijn4 ,wat wij hi]van door h5 wet51 is zoo m]kwa>dig1 dat ik niet kan nalat51 het hi] n$] te s*rijv53 ,julius ,cs> s*reef t5 tijde van d5 ,gallis*5 oorlog1 om/reeks #ej j>5 voor ,*ri/us' geboorte1 van ons l& ongeve] dan aldus3 ,de ,maas vloeit uit het geb]gte ,vogesus op de gr5z5 d] ,l+on51 en zi* met e5 zek] g$eelte van d5 ,rijn1 dat de ,waal g5oemd wordt1 v]e5igd hebb5de1 vorm5 zij het eil& d] ,batavi]51 en valt niet e]d] dan #hj1jjj s*r$5 van da> 9 zee4 ,do* de ,rijn ontspr+t uit het l& d] ,lepont5 die de ,alp5 bewon51 loopt ze] snel door de l&pal5 d] ,nantuati]s1 d] ,helveti]s1 d] ,sequan51 d] ,m$iomatric51 ,triboc]s1 d] ,trevir54 ,wanne] hij dan aan de zee g5ad]d is1 v]spreidt hij zi* 9 v]s*eid5e takk51 en maakt vele groote en kle9e eil&51 voor het groot/e g$eelte bewoond door woe/e en b>ba>s*e nati51 ond] welke er gevond5 word5 wa>van m5 me5t1 dat zij van viss*5 en eij]5 lev54 ,e9delijk vloeit hij door v]s*eid5e mond5 9 zee4 ,de oude s*rijv] ,pomponius ,mela1 e5 ,spanja>d van geboorte1 en die ond] ,tib]ius ,caligula en ,claudius leefde1 teek5t het volg5de aan3 ,de ,rhijn1 uit de ,alp5 afdal5de1 vormt digt bij deze b]g5 twee me]53 het ,v5et]- en het ,acronis* me]4 ,hi]op lang5 tijd e5zaam en 9 e5e zelfde kil be/5dig voortvloeij5de1 wordt hij niet v] van de zee hi] en da> v]spreid1 do* t] l9k]zijde blijft hij dan ook e5e rivi]1 en totdat hij uitvloeit de ,rhijn--da> hij t] regt]zijde e]/ eng en aan zi* zelve gelijk1 nadat zijne oev]s wijd en zijd van-e5 wijk51 e5 groot me] uitmaakt1 dat de l&5 heeft v]vuld en ,flevo g5aamd wordt4 ,voorts e5 eil& van d5 zelfd5 naam omvatt5de1 wordt hij w$]om eng] en ontla/ zi* 9 de g$aante van e5e rivi] 9 zee4 ,da>na s*reef ,pl9ius secundus3 ,9 d5 ,rhijn zelf is het ze] s*oon eil& d] ,batavi]5 en ,can9efat5 omtr5t #ajj1jjj s*r$5 9 de l5gte en de &]e l&5 d] ,friez51 ,cau*51 ,frisiabon51 ,/uri]s1 ,m>sati]s1 welke bij elk&] ligg5 tuss*5 ,helium en ,flevum4 ,dus word5 de mond5 g5aamd1 door welke de ,rijn 9 zee vloeit1 na zi* t5 noord5 9 me]51 t5 we/5 9 de rivi] de ,maas te hebb5 uitge/ort4 ,door e5 &]5 mond welke tuss*5 deze beide 9 is1 beh\dt hij e5e kle9e kil die na> zijn5 naam g5oemd wordt4 ,t]wijl ,tacitus1 die ond] ,vespasianus leefde1 e9delijk dit nog aanm]kt3 ,het eil& d] ,batavi]5 w]d tot v]zamelplaats ge/eld om 't gemakkelijk aanlegg51 en 0 welgeleg5 om het heirleg] en d5 krijg ov] te s*ep54 ,want de ,rhijn1 vliet5de met e5e doorga&e kil1 en kle9e eil&5 omvloeij5de1 split/ zi* 9 het beg9 van het l& d] ,batav5 9 twee /room51 en beh\dt zijn naam en snelheid van loop v&a> hij ,g]manie voorbij /reeft1 en totdat hij zi* met d5 oceaan v]m5gt1 langs d5 ,gallis*5 oev] bre$] en za*t] he5 vloeit1 alsdan met e5 &]5 naam ,waal g5oemd wordt4 ,?ans v]&]t hij dez5 naam m$e 9 d5 /room van de ,maas en komt door d5 geweldig5 mond d]zelve zi* 9 d5zelfd5 oceaan uit/ort54 ,zie da>1 gea*te lez]1 die we9ige di]b>e regels1 ov] d5 oud5 /aat van ons l& ges*rev54 ,hi]na> zijn de oude ka>t5 mee/al zam5ge/eld1 en hi]door ont/ond5 dan ook1 na> de v]s*ill5de gevoel5s1 zoo veel v]s*ill5de ka>t51 en met bewond]5swa>dig g$uld en /udie1 heeft de s*r&]e ,engelb]ts dt wet5 ov]e5 te br5g51 wa>9 deze oude s*rijv]s1 zoo het s*e51 v]s*ild54 ,behalve deze bes*rijv+ be/aan er nog de zoog5aamde reiska>t5 van ,peut+]4 ,het 0 het gebruik d] ,rome9s*e leg]ho(d51 de r\t5 huns leg]s aan te teek55 langs de door h5 gemaakte heirweg54 ,wanne] hunne legio55 te velde g+51 #abb w]d5 er kundige li$5 afgezond5 om na> ges*ikte plaats5 tot het opslaan van e5 leg] om te zi52 het kamp w]d opg5om51 de g]e$e weg1 langs welk5 het leg] en de voorraad trekk5 moe/51 van af/& tot af/& opgemet5 en de ru/- ( /&plaats5 aangeteek5d4 ,deze noemd5 zij ,metatores en ,m5sores4 ,alles 0 dus van te vor5 bepaald1 en de geleid]s moe/5 zi* hi]na> g$rag51 t5 e9de m5 het leg] z\de kunn5 aantreff51 konds*ap ontvang5 en voorraad toes*ikk51 wanne] de noodzakelijkheid het vord]de4 ,hoe gelukkig1 dat wij 9 het bezit zijn van dusdanige ka>t56 hi]op kunn5 wij e5igz9s ontw>5 wa> de ,rome95 hunne togt5 hebb5 gehad1 en welke plaats5 en plaatsnam5 da> nog van ov]ig zijn4 ,de volg5de nam5 v9d5 wij opgeteek5d 9 de twee heirweg5 die van ,lugdunum na> ,noviomagum vo]d54 ,de e5 liep langs d5 l9k] ,rijn-oev] aldus3 #a7 ,van ,lugdunum ov] het #b7 ,praetorium ,agripp9ae uit tot #c7 ,matelo1 #d7 ,albamanis1 #e7 ,nig] ,pullus1 #f7 ,lauri1 #g7 ,fletio1 #h7 ,lev fanum1 #i7 ,c>vo1 #aj7 ,ca/ra ,h]cules1 #aa7 ,noviomagum4 ,laat ons nu zi5 hoe deze plaatsnam5 bij e5ige v]s*ill5de s*rijv]s word5 uitgelegd4 #a4 ,lugdunum will5 ,b]tius1 e5 b]oemd l&bes*rijv]1 en ,s4 van ,leeuw5 als het teg5woordige ,leid5 a&uid54 ,m5so ,alt+ h\dt het e*t] voor ,loegsdu95 ( ,loosdu954 #b4 ,prtorium ,agripp9 is1 volg5s ,b]tius1 ,m5so ,alt+ en ,s4 van ,leeuw51 ,roomburg4 #c4 ,matelo wordt door ,b]tius geh\d5 voor ,k\dek]k2 ,van ,leeuw5 h\dt het voor ,rhijnsburg2 ,van ,loon heeft nog e5e &]e me5+4 #d4 ,albam9is is ,alph5 bij ,b]tius en van ,leeuw54 #e4 ,nig] ,pullus--,wo]d51 ,b]tius en van ,leeuw54 #f4 ,lauri is ,le]dam1 na> ,cluv]ius en van ,leeuw54 #g4 ,fletio--,vleut5 bij ,utre*t1 volg5s ,b]tius en van ,leeuw54 ,alt+ plaat/ het teg5ov] ,vleut54 #h4 ,levae fanum voor ,leeuw51 volg5s ,b]tius en van ,leeuw54 ,alt+ nogtans h\dt da>voor ,wijk bij ,duur/$e4 #i4 ,g>vo is volg5s van ,leeuw51 ,grave2 ,b]tius d5kt aan ,grave ( ,kille2 ,alt+ aan ,rawijk4 #aj4 ,ca/ra h]cules h\dt ,alt+ voor ,malburg2 van ,leeuw5 voor ,erkeles4 #aa4 ,naviomagum voor ,nijmeg51 bij alle ons bek5de s*rijv]s4 ,de &]e weg liep aan1 tot en ov] de ,maas aldus3 #a7 ,lugdunum1 #b7 ,=um hadriani1 #c7 ,fl5um1 #d7 ,table1 #e7 ,casp+ium1 #f7 ,gr9nis1 #g7 ,ad ,duodecimum1 #h7 ,noviomagum4 #a4 ,lugdunum4 ,zie ov] de oude ligplaats hi]vor54 #b4 ,=um hadriani is1 volg5s ,b]tius en ,van ,leeuw51 ,voorburg4 #c4 ,fl5um1 volg5s ,b]tius3 ,delft4 #d4 ,table z\1 volg5s ,b]tius en van ,leeuw51 ,alblas zijn4 #e4 ,casp+ium is ,giess5 na> ,b]tius2 ,giess5burg na> ,van ,leeuw51 en ,asp]5 na> ,alt+4 #f4 ,gr9nis is ,rh55 volg5s ,cluv]ius en van ,leeuw51 do* ,m5so ,alt+ h\dt het voor ,gorcum4 #g4 ,ad ,duodecimum1 duiz5d pass5 bov5 ,lew5 volg5s ,alt+2 e*t] ,wag5+5 bij van ,leeuw54 #h4 ,noviomagum4 ,zie hi]vor54 ,t]wijl het gevoel5 van d5 s*r&]5 ,engelb]ts globaal hi]op n$]komt3 ,m5 kan1 totdat m5 nad]e ontdekk+5 doet1 opmak51 dat de e5e weg ov] 't ,huis te ,britt51 ,leid51 ,alph51 ,wo]d51 ,utre*t1 niet v] van ,wijk bij ,duur/$e en ,wag5+5 heeft geloop5 tot aan ,nijmeg51 en de &]e aan d5 zuidkant ov] ,voorburg1 ,kral+51 #abc ,alblas1 ,asp]51 en zoo ov] de ,waal na> ,nijmeg54 ,hoe nu1 gea*te lez]1 wijs te word5 uit zoo vele v]s*ill5de me5+58 ,tot hi] hebb5 wij u dan ook will5 br5g5 om te bewijz51 dat1 zooals 9 e gezegd w]d1 de plaatsnam5 gelat9ise]d w]d51 en dat1 al hebb5 zij dikwijls nu nog e5ige ov]e5kom/ met de teg5woordige1 zij e*t] ze] onk5ba> geword5 zijn4 ,hoe het zij1 wij lat5 ons ov] de dui/]heid d] tabulae peut+]ianae1 zooals die ook g5aamd w]d51 niet 9 giss+54 ,wat ons e*t] da>van bij alle s*rijv]s bleek1 is1 dat de heirbaan1 die langs d5 l9k] ,rijn-oev] liep1 ook 9 d5 omtrek van ,oudewat] lag4 ,tuss*5 ,montfoort en ,oudewat]1 e*t] het digt/ bij e]/g5oemde plaats1 wij/ m5 nog nu t5 dage e5 /uk b\wl& aan1 dat de hooge ,wa>d g5oemd wordt4 ,da> /ond e5maal e5e ,rome9s*e /]kte1 en m5ig ov]blijfsel van dat magtige1 vroeg bes*aafde volk w]d 9 lat] j>5 gevond51 als onmisk5ba> bewijs dat e5maal de ,rome95 er gewee/ w>54 #abd ,op bladz4 #adb maakt ,smids 9 zijne ,s*atkam] nog aldus van die plaats gewag3 ,voorts heeft hi] wele] e5e ,rome9s*e /]kte ge/aan1 t]wijl zulks h>e hoogte aanwij/ behalve de opg$olv5 munt51 /e55 en all]lei gebrok5 vaatw]k1 9 e5e groote m5igte nu en dan weggehaald4 7,bu*elius ov] ,h$a1 bladz4 #bbi47 ,en telk5 j>e nu als de koe/]5de l5tezon d5 l&man noopt zijne zad5 aan d5 akk] toe te v]tr\w51 en hij de ploeg bot s*a>t op de s*]v5 van ,rome9s* huisraad1 die ons als to]oep53 zoo v]ke]t weldra alle a>ds*e groo!id 9 ell5dig pu91--hoe we9ig d5kt hij er dan aan1 dat da> e5maal de trots*e ,rome9s*e adel>5 geplant w>5 op d] ,batav5 grond4 ,do* ook nu hebb5 wij de regel5 van ons prospectus ontv\wd3 dat de bevallige boord5 des ,i,jssels wele] door de ,rome95 bewoond w]d54 f4 ,vr1 t5 tijde van1 en n d] ,rome95 v]blijf 9 ons l& 0 het bevolkt door e5 aantal volks/amm51 die ook elk hun eig5 /amnaam hadd51 hetwelk natuurlijk de v]w>r+ v]me]d]de1 als m5 de gr5z5 hunn] bewon+ moe/ a&uid54 g4 ,hunne woonplaats5 w>5 da>5bov5 niet /ationair3 nu e5s moe/5 zij die v]lat5 door ov]/room+51 dan w$] door het a&r+5 van nieuwe volks/amm54 ,zek]1 er w>5 9 ons l& e5 tal van /amm5 van v]s*ill5d5 naam1 (s*oon zij godsdi5/1 z$5 en lev5swijze met elk&] geme5 hadd54 ,de voornaam/5 da>van w>5 de groote en kle9e ,friez5 en de ,batavi]51 wa>aan de ,tubant51 de ,bruct]51 de ,sicambr51 ,*amav51 ,gug]n51 ,tox&rirs1 ,can9efat5 en ,/uri]s gr5sd51 t]wijl de ,trivi]51 ,eburon51 ,condrus51 ,tong]51 ,aduatik51 ,n]vi]s1 ,atrebat51 ,m5api]s en ,mor95 zi* zuidelijk] geve/igd hadd54 #abe ,0 het1 gea*te lez]1 re$s zoo moeijelijk1 heirweg5 op te spor51 die to* 9 d5 bodem zek]e spor5 hebb5 nagelat51 die m5 dikwijls zi5 en beta/5 kan1--hoeveel te moeijelijk] moet het dan zijn de plaats aan te duid5 van zoovele /amm51 v]s*ill5d 9 naam2 die niet altijd zek]e spor5 van bijzond]e /amm5 hebb5 nagelat51 en wi] woonplaats da>5bov5 niet /ationair 01 om de r$55 9 g hi]vor5 aangetoond4 ,m5 kan dus ligt nagaan1 dat wij ook voor de v]s*ill5de oord5 wa>9 m5 deze /amm5 plaat/1 e5 magt van s*rijv]s en s*etska>t5 z\d5 kunn5 aanhal51 do* wij hop51 met de reiska>t5 dit ov]bodig te hebb5 gemaakt4 ,slaan we dus me] bepaald ons oog op dit oord4 ,dat hi] heid55 gewoond hebb51 is re$s uit onze ,my?ologis*e s*ets van ,oudewat] en omtrek op me] dan e5e plaats t5 duidelijk/e geblek54 ,ook behoev5 wij dus hi]om er niet bij /il te /aan3 hoe s$]t het v]blijf d] ,celt5 9 ons l& deze /reek ges*ikt w]d t] bewon+1 en hoe er re$s to5 t] tijde ,oudewa>d5 be/ond51 wa>ov] wij na> de geologis*e s*ets z\d5 kunn5 v]wijz54 ,g5oeg1 het 0 bewoond2 de vraag is dus3 door welk5 /am ( welke /amm58 ,a*t] ,tacitus' hi/orie1 v]taald door d5 drossa]t ,p4 ,c4 ,ho(t1 v9dt m5 e5e v]kl>+ e5ig] nam5 van ,,volk5 en /$51 die 9 de boek5 van ,tacitus word5 gelez51 ge/eld na> het gevoel51 de bewijz5 en giss+5 van ,p4 ,cluv]ius1 ,p4 ,f]r>ius1 ,m4 ,a4 ,baudr& en &]e l&bes*rijv]s4 ,zi5 wij nu e]/ wat die van het eil& d] ,batavi]5 zegg5 9 hun tijd1 nadat wij vroeg] gezi5 hebb5 wat de oude s*rijv]s da>van gezegd hebb54 ,batavia is het eil& d] ,batavi]51 dat van d5 ,rhijn en de zee w]d omr+d1 te wet5 van d5 ,rijn1 da> zi* die bij ,s*5k5s*ans 9 tween split/1 beh\d5de de e5e tak zijn zelfd5 naam1 t]wijl de &]e tak de ,waal g5oemd wordt1 en die da>na ook de ,m]we heet1 en e9delijk bij ,rott]dam de ,maas g5oemd wordt1 totdat zij voorbij d5 ,briel 9 zee loopt4 ,dit eil& begreep e5 kle9 g$eelte van het l& van ,cleef1 e5 g$eelte van ,geld]l&1 de prov9cie ,utre*t en e5 groot deel van ,holl&1 met de volg5de /$53 ,huess5 9 het l& van ,cleef1 ,tiel1 ,bur51 ,cul5borg 9 ,geld]l&1 ,wijk bij ,duur/$e1 de /ad ,utre*t en ,montfoort 9 het ,/i*t van ,utre*t4 ,voorts ,asp]51 ,heukelum1 ,le]dam1 ,vian51 ,i,jsselstein1 ,gor9*em1 ,nieuwpoort1 ,s*oonhov51 ,g\da1 ,leid51 ,rott]dam1 ,s*i$am1 ,vla>d+51 ,delft en &]e /$5 9 ,holl&4 #abf ,oudewat]1 gea*te lez]1 wordt hi]ond] niet g5oemd1 do* indi5 wij nagaan1 dat de plaats5 uit d5 omtrek word5 aang$uid1 en jui/ ,oudewat]1 dat da> tuss*5 ligt1 niet1 dan a>zel5 wij ge5 mom5t1 ,oudewat] ond] die &]e /$5 9 ,holl& te noem5 en alzoo ook deze plaats te rangs*ikk5 als vroeg] op het eil& d] ,batavi]5 geleg5 hebb5de4 ,op bladz4 #d v]bet]5 zij dan ook dadelijk hunne onvoll$igheid1 en door dit na te s*rijv5 zijn dan ook onze voor\d]s 9 deze oord5 volg5s h5 g5oemd4 ,de ,can9efat51 lez5 wij da>1 0 e5 volk1 dat e5 g$eelte van het eil& d] ,batavi]5 bewoonde1 te wet5 aan d5 oev] des ,rijns van ,batovodurum ( ,wijk ,duur/$e tot ,lugdunum ( ,leid51 begrijp5de 't gewe/ da> nu ,cul5borg1 ,i,jsselstein1 ,montfoort1 ,oudewat]1 ,wo]d5 en ,g\da ligt4 ,mogt5 die gele]d5 dwal51 wij nem5 het niet op ons1 hoewel ook wij niet zond] grond me551 dat de ,can9efat5 e]tijds m$e op de plek woond5 van het teg5woordige ,oudewat]4 ,gelijk de magtige b>5 des ,oceaans de kra*tige du95 aan d5 oev] all5gs nad]51 en met imm] to5em5d geweld e9delijk deze zond]l+e ze]euz51 die de oceaan zelf heeft ges*ap51 w$] v]mee/]5 en1 gelijk ,saturnus zijne k9d]51 v]sl9d53 zoo ook brui/5 de woe/e volks/amm5 uit het noord51 het oo/5 en het zuid51 vooral 9 de vi]de eeuw1 aan op d] ,batavi]5 grond1 en nam5 de volks/amm5 d] ,batau]s1 ,can9efat5 en vele &]5 als het w>e 9 hun magtig5 s*oot op1 en d$5 h5 e9delijk geheel v]dwijn5 van het wijd uitge/rekt s*\wtooneel1 wa>op de volk5 hunne roll5 wissel5 ond] one9dige v]&]+ 9 magt en v]n$]+1 ond] welig5 voorspo$ en diep5 val4 ,sle*ts hi] en da> v9d5 wij ond] ,julianus de afvallige nog e5ige gez9n5 die wijz5 kunn5 op hunne voorvad]lijke afkom/1 en hoewel zij1 die d5 krijgsmans/& koz51 ond] de ,rome9s*e veldteek55 nog altijd hun oud5 roem als lijfwa*t5 behield51 en zelfs ,con/ant9us 9 het nieuwgeb\wd ,con/ant9opolis bes*]md51 moe/5 deg551 die vlijtig hunne akk]s beploegd51 weldra ond]do5 voor deze woe/e indr+]s4 ,vooral drie groote volk/akk51 ev5 als de vroeg]e van ,g]maans*5 oorsprong1 en 9 z$5 en gebruik5 we9ig van elk&] v]s*ill5de1 treff5 wij 9 de vi]de eeuw onz] ja>tell+ aan1 als bezitt]s van het roemru*te eil& d] ,batavi]5--wa>ond]1 zooals wij nu wet51 ook de plaats van het teg5woordig ,oudewat] behoorde4 ,slaan wij het oog na> het zuid51 dan zi5 wij de mo$ige ,frank5 nad]5 en zi* uitbreid5 van ,gallie ov] ,belgi5 tot aan de boord5 des ,rijns4 ,van het oo/5 dag5 de ,sax5 op1 ontplooij5 hunne b5d5 ov] ,geld]l& en ,ov]ijssel1 en /uit5 t] l9k]zijde teg5 de fi]e en mo$ige ,friez51 die als he*te rots5 9 d5 woel5d5 tijd/room nog da> /aan voor ons oog en de e]bi$wekk5de telg5 zijn van d5 kra*tig5 ,sc&9avis*5 eik 7volg5s de al\de /amsage7 door 't volk%o(d ,frizo geplant aan de b>re ku/5 d] ,noord]golv54 ,en 9 dez5 ontzaggelijk5 volks*aos welke 9 die dag5 op d] ,batavi]5 grond doore5woelde1 kiemde e5 toekom/ig volksbe/aan1 e5e magt1 die wel is wa> e]/ na e5e voortga&e ontwikkel+ van eeuw5 e5e hooge mate van p]fectie z\de bekom51 do* dan ook na langzam5 vooruitgang e5 zoo he*t geheel vormde1 dat kra*tig] nabur5 er voor beefd5 en het zwa>d bot s*a>d5 op ,n$]l&s beukela>1 de bes*]m] van vrijheid en onafhankelijkheid4 #abg ,9 de vi]de eeuw 0 ,n$]l& alzoo bezet door de drie groote g]maans*e /amm53 ,friez51 ,sax5 en ,frank51 9 wi] langzame v]b9d+ en geheele ( g$eeltelijke zam5smelt+ de grondslag van onz5 volksa>t moet word5 gezo*t1 en aan wie behoort te word5 g$a*t1 wanne] er sprake is van onze voor\d]s4 ,wat er hi] ( da> welligt van de oude /amm5 nog ov]ig 01 lo/e zi* 9 de ho(d/amm5 op4 ,zoo g+ het ook met de kle9e /amm51 lat] +$rong51 b4v4 zoo m5 wil1 de ,slavis*e 9 ,zuid-,holl& en die d] ,angel5 op de ,veluwe4 #abh ,zoo /ond het1 mijne lez]s1 met het volk en dus ook met de nam5 onz] voor\d]s 9 deze oord51 die wij van nu aan tot op e5 zek]5 tijd niet me] ond] e5 bijzond]5 naam kunn5 a&uid54 ,tot me]d]e complet]+ van de nam5 onz] voor\d]s zij nog v]meld1 dat ,oudewat] en zijn ond]hoorig l& nog op het e9de d] d]ti5de eeuw aan het bisdom van ,utre*t gehoord heeft4 #abi ,alzoo w>5 zij to5 ook ,utre*t5a>s ( ,/i*ts*54 ,9 onses ,he]5 j>5 twalfhond]t en ta*5tig1 9 d5 avont d] fee/5 ,s9te ,pauwels 9 d5 wijnt] #acj 7#bd ,janu>ij #abhj7 is het e*t] aan ,holl& v]pa*t en wel aan ,noord-,holl&4 #aca ,to5 w>5 zij dus ,noord-,holl&]s4 ,de v]s*ill5de nam51 die zij gehad hebb5 bij v]s*ill5de innem+5 d] plaats1 en indeel+5 des l&s1 gaan wij voorbij2 alle5lijk h]9n]5 wij nu1 dat ,oudewat] ?ans is1 e5 deel van het di]b>e ,n$]l& en geleg5 9 ,zuid-,holl&4 ,onze naam is dus ook nu ,n$]l&]s1 ,zuid-,holl&]s en ,oudewat]s*54 ,,z$5 ,,en ,,gewoont54 ,do* uwe belang/ell+1 mijn lez]1 wa>borgt mij1 dat 9 uw gemo$ het bet]e beg9sel spreekt1--dat het u e5 lu/ is1 u soms te /ell5 te midd5 van de gesla*t5 d] voortijd5 en rondom u zi5de1 e5 oog te slaan 9 de eig5a>tigh$5 huns lev5s4 ,h(dijk1 ,hi/oris*e l&s*app51 blz4 #fa4 ,e5maal geve/igd1 w]d dat ,*ri/5dom het groote middel t] bes*av+ des volks1 en wat me] zegt1 tot deszelfs z$elijke en godsdi5/ige ontwikkel+4 ,rooija>ds1 ,invo]+ van het ,*ri/5dom1 blz4 #cga4 ,het z\ e5 arbeid van e5 v]baz5d5 omvang zijn1 onz] vad]5 z$5 en gewoont51 9 alle fijnh$5 te will5 s*ets53 wij will5 het dus do5 9 ov]e5kom/ met dit boek1 uit de volg5de oogpunt53 a4 de z$5 en gewoont5 d] heid551 voor d] ,rome95 kom/4 b4 na hun v]ke] met h54 c4 de invlo$ van het ,*ri/5dom er op2 en die van d4 d5 h&el en de teg5woordige communicatie4 a4 ,z$5 en gewoont5 onz] voor\d]s vor d] ,rome95 kom/4 ,op bladzijd5 #adg en #adh is re$s v]meld1 dat al de heid5s*e /amm51 da> opgesomd1 hunne lev5swijze1 godsdi5/ en z$5 met elk&] geme5 hadd51 en dus ook de bewon]s van dit oord4 ,s*ets5 wij dus de z$5 en gewoont5 van dit oord1 dan do5 wij het ook onv]mijdelijk van all52 dit kan niet &]s1 hoe wij ook plaatselijk z\d5 will5 zijn4 ,het w>5 kra*tige1 /]ke voorzat51 die e5maal ons oord t] woon v]koz54 ,zij kle$d5 zi* veel 9 de va*t5 van door h5 g$oode wilde bee/51 en 0 dit dan van e5 w\d/i]1 dan gav5 de da>op gelat5e hor5s bij hun lang geba>d aangezigt hun e5 woe/ aanzi51 hetwelk e*t] ze] door hun za*t blaauw oog w]d getemp]d4 ,9 hunne ziel w>5 da>5bov5 e5 aantal deugd5 die bij ons1 helaas6 niet me] zoo m5igvuldig word5 aangetr(f54 ,9 hunne jeugd w>5 zij +etog51 9 het huwelijk kies* en e]ba>4 ,0 het dus wond]1 dat zij /]k w>5 en kra*tig1 en da>door g$u*t 9 d5 oorlog8 dat gezondheid en ons*uld van gesla*t tot gesla*t ond] h5 w]d voortgeplant8 ,de matigheid 9 drank1 en het beteugel5 9 d5 lu/ tot het spel1 liet bij h5 wel e5s wat te w5s*5 ov]1 en hi]door ont/ond5 dan me]mal5 twi/51 die e*t] spo$ig door hunne v]zo55de inbor/ w$] bijgelegd w]d54 ,zij leefd5 me] na> gewoonte dan na> wett51 hetwelk de di*t] zoo k]na*tig uitdrukt3 ,gewoonte 0 e5 wet en ov]levr+1 ,0 ges*i$nis4 ,vooral de ga/vrijheid1 liefde voor d5 oud]dom en voor hunne woon/$e w>5 bij h5 gewone deugd54 ,godsdi5/ en lev5swijze w>5 na> de natuur +]igt1 en weelde 0 hun bijna ( 9 het geheel niet bek5d4 b4 ,onz] vad]5 v]ke] met de ,rome954 ,re$s lang nadat de ,rome95 hi] v]ke]d51 w>5 alle gebruik5 nog op voorvad]lijke wijze bij de hi] won5de /amm54 ,langzaam e*t]1 nadat zij de me] v]fijnde mani]51 de weelde d] zuidelijke ov]weldig]s zag51 le]d5 zij die ook g5iet51 de e]/e trap van weeld]ig] z+5ot 0 da>ge/eld en w]d /e$s me] en me] betr$54 ,het _h nogtans ook zijne voordeelige zijde1 het v]ke] met de ,rome954 ,zij teek5d5 feit5 en dad5 9 hunne ges*i$roll5 op1 die &]s z\d5 v]lor5 zijn1 en van h5 le]de m5 wet5s*app5 en kun/54 ,twee door h5 ge/rooide kiem5 dus z\d5 lat] /]k ontluik53 die van wet5s*ap en weelde4 c4 ,de invlo$ van het ,*ri/5dom op de z$54 ,hoe v]fijnd m5 e*t] re$s e5igz9s geword5 01 m5 bleef to* altijd nog heid54 ,e9delijk e*t] w]d ook voor onze gewe/5 het li*t ont/ok5 van d5 e5ig5 w>5 ,god4 ,de gewe/5 w>5 rijp da>voor1 en het heid5dom viel4 ,wel blev5 sommige gebruik5 gewijzigd voortdur5 en do5 zij dit zelfs nog1 zooals uit de ,my?ologie bleek3 het ,*ri/5dom w]kte desalniettem9 heilzaam op de gemo$]5 d] m5s*51 dus ook op z$5 en bes*av+4 ,het 0 dan ook w$]om het ,*ri/5dom1 dat lat] de krui/ogt5 9 het lev5 riep en w$] ontzaggelijk voordeelig5 invlo$ op bes*av+ uitoef5de4 d4 ,de h&el en teg5woordige communicatie 9 betrekk+ op z$5 en bes*av+4 ,wat is er 9 ,oudewat] nu nog van de z$5 d] vroege bewon]s ov]8 ,van hunne gebruik5 hebb5 wij dit 9 de ,my?ologis*e s*ets zoo voll$ig en g]egeld mogelijk bes*rev54 ,zek]1 de poort]5 dez] voormalige ve/e hebb5 het dikwijls getoond1 dat de oude mo$ d] ,can9efat5 nog 9 h5 0 bij v]s*ill5de geleg5h$51 en wij twijfel5 er niet aan3 zoo ,n$]l& 9 geva> 01 ,oudewat] z\ nog zijn oud5 gee/ niet v]loo*554 ,ook de e5v\d d] z$5 bleef hi] 9 aanzijn to5 naburige plaats5 die re$s lang hadd5 afgelegd4 ,ook ,j4 van de ,capelle 7,bosdijk7 maakt eld]s van d5 prijz5swa>dig5 e5v\d 9 ,oudewat] gewag1 en1 niet wa>8 e5v\d en gepa/e geme5zaamheid van welge/eld5 met hunne m9d]51 dit is wa>lijk s*oon en w>e groo!id4 ,spo$ig e*t] zal ook deze s*oone e5v\d v]dwijn51 en alhoewel ,oudewat] nog kan wijz5 op ze] oude familin die hi] re$s eeuw5 /ationair zijn1 wordt de ze] bek5de ,oudewat]s*e e5v\d en voorvad]lijke ga/vrijheid al me] en me] zeldzaam4 ,dit betreur5 wij4 ,niet dat wij niet van vooruitgang h\d53 zoo iem& dan zijn wij er voor2 do* wij w5s*53 mogte e5v\d van z$5 met ontwikkel+ van bes*av+ en wet5s*ap zam5 gaan6 ,wat is de r$58 ,de h&el en gemakkelijke communicatie4 ,door het e]/e hebb5 ook de h&eldrijv5de bewon]s v]ke] met &]e natin1 en mak5 zi* hunne z$5 eig51 en door de gemakkelijke communicatie van /$5 en /$5 en l&5 en l&5 zal e5s welligt de tijd aanbrek51 dat alle nationaliteit d] mee/e ,europes*e /at5 zi* heeft opgelo/1 9 d5 aanli*t5d5 horizont en d5 groots*5 naam van v]e5igde en algeheele ,europes*e bes*av+1 en ook voor die toekom/1 voor dat blijde v]s*iet h]hal5 wij3 mogte e5v\d van z$51 met ontwikkel+ van bes*av+ en wet5s*ap zam5gaan6 ,,opkom/ ,,en ,,ontwikkel+ ,,d] ,,/ad4 ,oudewat] en omtrek1 wat moet gij ook s*oon gewee/ zijn 9 uwe oorspronkelijke trots*e woe/heid1 to5 gij het e]/ bezo*t en bewoond w]d door ons roemru*t voorgesla*t6 ,wat moet gij u groots* v]toond hebb5 met uw w\d1 dat zi* zoo fi] 9 d5 blaauw5 ae!r zal hebb5 geteek5d6 ,wat zal de ,i,jssel met zijne kabbel5de golv51 als e5 bre$ l9t 9 uw5 bodem ligg5de1 e5 pra*tig effect gemaakt hebb56 de ,i,jssel1 onbelemm]d da>h55 vliet5de1 omzoomd met e5 heir van plant5 en bevolkt door veelkleurig ges*ubde bewon]s4 ,ook gij1 wa>dl&51 moet d] bes*\w+ wa>dig en 9 ov]e5/emm+ met het l&s*ap gewee/ zijn6 gij1 die door uwe hoog]e ligg+--v]oorzaakt door d5 /room wa>aan gij ligt--t5 weeld]ig5 groei v]/rektet aan boom en hee/] en plant4 ,deze oude wa>d51 gea*te lez]6 w>5 het dan ook1 zooals wij u re$s opm]kt51 wa>op onze voor\d]s hunne hutt5 b\wd51 en die d5 naam aan de plaats onz] bes*rijv+ zull5 hebb5 gegev54 ,aan deze moet dus nu w$] g$a*t word51 de opkom/ en ontwikkel+ van ,oudewat] bes*rijv5de4 ,zi5 wij dus nu e5igz9s1 hoe de plaats van het teg5woordige ,oudewat] tijd5s zijne e]/e bewon+ 9 de e]/e eeuw5 zi* zal v]toond hebb54 ,het oord onz] bes*rijv+ tot aan de e]/e bes*eid54 ,het laat zi* al ze] gemakkelijk begrijp51 dat da> wa> op de wa>d5 boom5 /ond51 deze h9d]d5 tot het b\w5 van won+51 en alzoo uit d5 weg moe/5 g]uimd word54 ,zoodanige uitg]oeide boss*5 w]d5 veeltijds rode geheet54 #acb ,9 het teg5woordige ,oudewat] zijn twee /raatnam53 de ,rood/raat en het ,roodz&4 ,de e]/e loopt na> d5 ,i,jssel1 en de twe$e ligt langs g5oemde rivi]4 ,9 onze geologis*e s*ets hebb5 wij gezi51 dat de b5am+ niet kan voortspruit5 uit alluviaal roodz&4 ,dewijl deze nu jui/ tot en langs d5 ,i,jssel vo]5 en wel da>5bov5 nog gr5z5 aan het oude heid5s*e k]kh(1 re$s door ons bes*rev53 is het zek]1 dat die twee /rat5 op oude wa>d5 geb\wd zijn2 hoog/ wa>s*ijnlijk zijn da> boss*5 uitg]oeid 7uitg]ooid zegt het l&volk7 en w]d5 zij da>om rode g5oemd1 dat lat] 9 ,rood/raat en ,roodz& zal ov]gegaan wez54 ,dikwijls zelfs noemt m5 die /rat5 nog ,rooi/raat en ,rooiz&1 hetwelk ons d5kbeeld van uitroeij51 uitrooij5 te me] s*ijnt te beve/ig54 #acc ,de ,friez51 ,batavi]51 ,can9efat5 ( welke ,g]maans*e /amm5 ook1 die e]tijds ons l& bewoond51 hadd5 e*t] nog ge5e /$54 ,mo$ig van a>t als zij w>51 bes*\wd5 zij het hunn] dapp]heid onwa>dig en hunn] gezondheid nadeelig1 zi* a*t] ve/+mur5 op te sluit52 zij b\wd5 dus hunne won+5 niet aan elk&]4 ,de g$aante hunn] won+5 0 somtijds vi]kant ( lang vi]kant1 mee/al e*t] rond4 ,dit to* blijkt ons t5 duidelijk/e uit de afbeeld+5 d] ronde ,g]maans*e won+51 op de zegezuil van keiz] ,antonius1 welke nog te ,rome bewa>d wordt4 #acd ,de r$5 wa>om m5 die gewoonlijk rond maakte1 is1 dat de zoodanig5 het /]k/ w>52 dat zij 9 d5 m9/5 omtrek de mee/e ruimte hadd51 m9d] l$5 van het w$] en ook w>m] w>54 #ace ,hunne ronde /ulp51 wa>m$e van ,loon ze v]gelijkt1 w>5 geb\wd 9 dez] voege3 ,9 de aangewez5 ruimte /aan hi] en da> pal51 die e5 kr+ da>/ell52 da>tuss*5 nu w]d5 te55 gevlo*t5 zooals onze l&b\w]s nog wel hunne hord5 mak51 wa>9 natuurlijk de ruimte van e5e ( me]d]e deur5 w]d uitgespa>d3 dikwijls to* hadd5 zij twee deur5 naa/ elk&]4 ,dit g]aamte1 ( zoo gij liev] wilt dit vle*tw]k1 wordt van buit5 be/rek5 met koeme/ en kleia>de3 het v]va>dig5 van /e5 to* 0 hun nog geheel onbek5d1 en nogtans gebruikt5 zij re$s die b\w/(fe1 die rivi]bez9k+1 die wij 9 onze geologis*e s*ets zag5 ges*ikt te zijn tot het bakk5 van rood5 /e54 ,nadat de sp>r5 er op aangebragt zijn1 wordt de kap voltooid door het dekk5 met riet en /roo1 hi]9 e5e op5+ lat5de die tot s*oor/e5 di5t4 ,ook van b9n5 w]d het vle*tw]k hunn] won+5 met a>de be/rek54 ,de gea*te lez] d5kt bij het lez5 van de bes*rijv+ dez] won+51 dus alligt aan de veehokk51 die1 nog op deze wijze v]va>digd word5de1 e5e voorvad]lijke won+ 9 het kle9 voor/ell54 ,hunne opp]ho(d5 nu hadd5 ook zoodanige won+52 alle5 zull5 zij wat nett] be>beid1 wat ruim] en hoog] gewee/ zijn4 ,dt wet5 wij al?ans uit ,tacitus1 dat de w&5 van sommige geb\w5 van b9n5 met witte bl9k5de potklei wel be/rek5 w]d54 ,somtijds doorkne$d5 zij dezelve met a>de van v]s*ill5de kleur51 wa>door de mur5 zi* als ges*ild]d met bonte ad]5 en vlakk5 niet ona>tig moet voorg$aan hebb54 #acf ,v]d] w>5 alle won+5 met pal5 en hord5 afgezet1 en ook dit v9d5 wij nog bij onze l&b\w]swon+5 w$]1 hetzij met sloot51 hetzij met uit te55 gevlo*t5 hord5 en hag54 ,onze voor\d]s nam5 di5 maatregel1 opdat het vee hunne /olp5 niet z\ bes*adig54 #acg ,en zoodanige hutt5 d5ke zi* nu de vri5delijke lez] ook te di5 tijde 9 ,oudewat] en omtrek4 ,het ,m>kveld bij ,oudewat]4 ,hun eig5dom w]d v]deeld zooals nog t5 onz5t3 9 ro]5de en onro]5de eig5domm54 ,de voorname ro]5de h 9 de oudheid 0 vee1 huisraad1 wap55 en kle$]54 ,onro]5de bezitt+54 ,bij alle volk51 hetzij deze bij hunne kudd5 en jagt lev5 ( l&b\w]s zijn1 is het bezit van ro]5de go$]5 geve/igd4 ,niet zoo gaat het met d5 grondeig5dom4 ,h]d]s en jag]s tra*t5 na> geme5 eig5dom2 l&b\w]s integ5deel na> v]deelde en bep]kte grond54 ,onze voor\d]s nu1 g+5 uit e5 h]d]s- en jag]svolk1 trapsgewijze tot e5 l&b\w5d ov]1 ontspruit5de uit e5e v]m9d]+ van wild en het gevolg van me]d]e bes*av+4 ,m5 v9dt bij h51 dat de grondslag van privaat-eig5dom op di5 van geme5 eig5dom b]u/1 zooals m5 dan ook nog eeuw5 da>na kan nagaan4 ,g$ur5de het e]/e tijdvak onz] ges*i$5is dan leefde het volk bij veeteelt en akk]b\w1 en 9 het oog spr+5d 0 het1 zooals wij dit ons nu nog ze] wel kunn5 begrijp51 dat de h]d] na> de geheelheid des eig5doms tra*tte3 de l&b\w] da>5teg5 na> v]deel+4 ,de e]/e to* _h t5 m9/e 9 di5 tijd onv]&]lijke weid5 en boss*5 noodig tot drift51 wijl hij zw]v5de kudd5 _h1 en de grond sle*ts door uitge/rek!id di5/ig kon zijn4 ,de l&b\w] zo*t het teg5ov]ge/elde en omr+t1 gelijk nog1 d5 h( om zijne woon/$e met hag51 gra*t5 en tu951 en door deze w$]zijds*e v]h\d+ en /rekk+ van h]d]s en l&b\w]s treff5 wij nev5s elk&] aan3 v]deeld en onv]deeld eig5dom4 ,bij het v]deeld eig5dom zull5 wij sle*ts t] loops /il/aan als m9d] voor ons be/ek ges*ikt3 alle5 toev5 wij nog e5e wijle bij het onv]deeld eig5dom1 dat1 zooals wij nu kunn5 nagaan1 het oud/e is en wa>van bij ,oudewat] nog e5 spoor aanwezig bleef4 ,wanne] e5 ,diets*e volks/am e5e onbewoonde l&/reek 9 bezit nam1 w]d deze inbezitnem+ door zek]e sijmbolis*e teek55 aangewez54 ,m5 trok met vuur om de l&/reek1 en noemde dit3 het l& met vuur heilig52 t]wijl tot aanwijz+ d] gr5ss*eid+ paal/e55 w]d5 geplant1 nagels 9 boom5 geslag5 en teek55 er 9 gesn$54 ,het /ell5 d] gr5/eek55 ges*i$de plegtig1 en wanne] het voor geheele l&5 ( geme5t5 plaats _h1 0 dit 9 de teg5woordigheid des volks en d] w$]zijds*e nabur5 voor privaat-eig5domm54 ,de gr5sbep]k+ heet 9 oude oorkond5 circumduc]e p]agr>e1 ook cavallic>e1 omrijd54 ,gr5s/e55 en boom5 w>5 heilig2 m5 mogt ge5 takk5 ( twijg5 er uit kapp54 ,deg5e die paal/e55 v]zett$e1 w]d 9 d5 grond g$olv5 en zijn ho(d door e5e ploeg afg]$54 ,dan w]d de grond ond] elk&] aangewez5 secundum dignitatem 7volg5s ,tacitus ,g #bf74 ,dit 0 het v]deeld eig5dom bijgevolg4 ,de aangr5z5de w\d5 en weid5 e*t] w>5 geme5 en onv]deeld1 en die w]d5 na> ligg+ aan de gr5s--let wel--m>k g5oemd4 7,de eig5lijke beteek5is van m>k is alzoo gr5s4 ,tuss*5 de w\d5 op de veld5 zette het volk zi* n$]1 en zoo komt m>k soms de beteek5is van bos* ze] nabij4 ,geme5e grond5 word5 9 ,duits*l& nog m>k5 g5oemd47 ,di5 t5 gevolge behoorde tot de geme5te ( m>k3 w\d1 vlo$1 weid5 9 ( om het w\d geleg51 wild1 gevogelte1 enz4 ,tot de m>k w]d5 niet g]ek5d3 de won+51 het akk]l&1 de hov51 vru*tboom5 en de beslot5 weid5 om de won+5 ligg5de4 ,na> m>k w]d5 de m$e-eig5a>s d] geme5tegrond5 m>kg5oot5 geheet5 7we/ph4 m>k5ote71 het g]egt m>kg]egt1 w\dg]egt2 en de aange/elde he] m>kregt]1 m>kmee/]4 ,om deela*tig 9 de w\d5 te mog5 zijn1 moe/ m5 eig5dom 9 de geme5te hebb5 en da> won54 ,i$]e volle m>kg5oot heeft h\t voor br& en b\w4 ,aan het w\d zelve _h i$] g5oot sle*ts e5 onv]deeld a&eel1 en zooals wij zag51 w]d5 ook zijn huis1 h( en akk] 9 uitgebreid]5 z9 tot de m>k betrokk54 ,ongeve] vi] m9ut5 zuid-oo/wa>ts van ,oudewat]1 gea*te lez]1 ligt e5 /uk l&1 g5aamd het m>kveld4 ,dat dit alle5 uit geheel onz5 omtrek nog zijn oud5 naam van m>k beh\d5 heeft1 komt ons onteg5sprekelijk voor1 en wij zull5 hi]voor bewijz5 aanvo]54 a4 ,dadelijk doet ons de e]/e lett]greep m>k aan e5e voorvad]lijke m>k d5k54 b4 ,dit gevoel5 wordt nog v]/]kt door het a*t]gevoegde veld4 ,zooals wij zag51 _h i$] volle m>kg5oot h\t voor br& en b\w4 ,dit _h t5gevolge1 dat het bos* niet zoo groot bleef als het bij hunne kom/ 01 al kle9] en kle9] w]d1 en 9 veld v]&]de4 ,op bladz4 #ah lez5 wij da>5bov5 bij ,blomma]t3 veld z\ volg5s e5ige taalkundig5 af/amm5 van vell51 omh\w51 zoodat het eig5lijk e5 bos* z\ beteek55 dat omgeveld is4 ,alle veld5 nu zull5 zoo wel niet ont/aan zijn1 do* hi]1 wa> die twee oude woord5 zoo 9 e55 adem word5 uitgesprok51 is dit ongetwijfeld zoo4 ,de oudheid dez] plaats is ov]ig5s e5 bewijs te me]4 ,v]d] zag5 wij1 dat m>k gr5s beteek5de4 ,opm]kelijk nu is het1 dat het m>kveld nu nog jui/ de gr5s da>/elt van de prov9ci5 ,zuid-,holl& en ,utre*t2 bij die v]deel+ zal dus ook wa>s*ijnlijk de oude m>k1 de oude gr5s1 zijn 9 aanm]k+ g5om54 ,het g]egt heette m>kg]egt1 zooals wij zag52 opm]kelijk nu w]d vroeg] e5 deel van het m>kveld voor g]egtsplaats gebruikt en wordt het soms nog het galg5veld g5aamd4 ,ook is 9 het ,m>kveld het zoog5aamde s*u?ok4 ,zoo als m5 weet1 is dit e5e plaats wa>9 dwal5d ( v]doold vee wordt bewa>d voor d5 eig5a>4 ,?ans gebeurt dit niet zoo m5igmaal als voorhe51 to5 de kudd5 niet zoo door sloot5 en /aketsels 9 hun loop bep]kt w]d54 ,intuss*5 ook dit is1 o4 i41 nog e5e eig5s*ap1 v]bond5 aan e5e voorvad]lijke m>k1 e5 l& t5 algeme55 nutte4 #ach ,zij leefd5 e*t] niet zoo onge/oord da>he51 onze vad]51 als wij 9 onze tijd54 ,w]d5 zij niet v]ontru/ door vij&elijke dromm51 dan w>5 het woe/e ov]/room+5 en doorbrak51 die hunne spatt5de golv51 als zoovele witgekuifde /rijd]s ov] deze l&5 zond51 v]woe/+ 9 m>k en heem aanrigt5de4 ,e5 dez] /orm51 gea*te lez]1 zal dan ook om/reeks #hfj ,oudewat] en omtrek getei/]d hebb51 wa>omtr5t wij e*t] v]wijz5 na> de geologis*e s*ets1 wa> m5 ook zi5 kan1 dat 9 de a*t/e eeuw het mak5 van dijk5 w]d begonn51 welke e*t] e]/ eeuw5 da>na de kra*t en uitgebreidheid z\d5 erlang5 om 9 /aat te zijn d5 loop d] rivi]5 te b$w+54 ,en zoo ges*i$de het1 het volk w]d bes*aafd]1 en da>door w]d5 de won+5 ook fraaij]1 hoewel zij to* nog /e$s met riet g$ekt w]d5 en er ze] e5v\dig uitzag54 ,zoo /ond5 de zak51 to5 9 #abfe ,h5rik van ,vi&51 #ch/e biss*op van ,utre*t1 ,oudewat] tot e5e /ad maakte en d5 inwon]s b5ev5s het burg]regt nog vele privilegi5 s*onk4 #aci ,nu ook ontroll5 zi* e5 *aos van bes*eid5 en p]gam5t51 en nop5 voor en na ons t] bes*rijv+ e5 aantal publieke en m]kwa>dige geb\w51 welke bes*rijv5de wij de ontwikkel+ d] /ad te gelijk] tijd e5igz9s zull5 kunn5 nagaan4 ,,voormalige ,,en ,,teg5woordige ,,publieke ,,en ,,m]kwa>dige ,,geb\w54 ,de monum5t5 zijn de g$5k/e55 van het v]l$5e1 omdat zij de getuig51 somtijds zelfs de voorw]p5 w>5 van vroeg]e h&el+54 ,de monum5t5 v]s*aff5 ons e5e ges*i$5is op e5e &]e wijze1 namelijk 9 vorm51 die e5 geheele reeks van wa>h$5 en d5kbeeld5 9 zi* sluit5 en bij ons opwekk52 zij v]hal5 ons jui/ niet al het gebeurde1 ma> zij le]5 ons k5n5 hoe het voorgesla*t leefde1 da*t en gevoelde1 en dat heeft voor het m9/ ev5 zoo veel wa>de als de v]meld+ van e5e reeks gebeurt5iss54-- ,w4 ,n4 ,,rose4--,v]h&el+1 uitgesprok5 t] algeme5e bije5kom/ van de l$5 d] maats*appij tot bevord]+ d] b\wkun/ van #bc ,junij #ahed4 ,de groote ( oude p>o*ie-k]k met tor54 ,zij zijn het ov]wa>d1 die trots*e go?is*e geb\w51 dat wij bij d5 aanvang dez] groote1 en voor ,oudewat] int]essante afdeel+1 voor h5 het e]/ de a&a*t des vri5delijk5 lez]s v]zoek54--,imm]s1 wat al ja>kr+5 w]d5 s$]t hunne /i*t+1 /e$s door &]5 v]vang54 ,wat al eeuw5 rold5 s$]t h55 om zi* spoorloos1 en voor altijd op te loss5 9 d5 peillooz5 oceaan des tijds6 ,en de geb\w5 onz] bes*rijv+8 ,zij wer/ond5 d5 sloop5d5 t& des tijds1 gelijk zoo vel5 hunn] zu/]5 uit dat tijdvak1 als tuigd5 zij e5p>iglijk van d5 vrom5 ,godsdi5/z9 onz] vad]54 ,en1 wanne] nu de oudheidm9n5de naneef1 d5 drempel van ons /atig k]kgeb\w ov]s*rijdt1 ne51 dan blijft de indruk d] s*oone k]kgo?iek bij hem niet a*t]wege1 dan wordt hij ge/emd tot hoog]1 dan ook d5kt hij onwillekeurig aan h>e /i*t+1 zijn gee/ ontrukt zi* van het teg5woordige en vliegt ov] e5e klove van eeuw5 en eeuw51 en met g5oegelijk5 weemo$ en /ill5 ern/1 doolt hij v]volg5s rond ov] de m5igte grafz]k51 die hem als toeflui/]5 van 't grijs v]l$5 en d5 rapp5 tijd/room4 ,wanne] wij de k]k uit de vele oogpunt5 wild5 bes*\w51 die wij kond5 en het allez9s wa>dig zijn1 z\ ons be/ek ov]s*r$5 word51 da>om do5 wij het sle*ts uit e5ig51 en bij voorkeur uit die1 met h>e ges*i$5is 9 betrekk+ /a&e4 ,het geleidelijk/ kunn5 wij na> onze me5+ beg9n5 met3 a4 ,,de ,,/&plaats ,,van ,,k]k ,,en ,,tor54 ,hi]omtr5t kunn5 wij e*t] kort zijn1 da> zulks 9 ons my?ologis* g$eelte re$s e5igz9s bes*rev5 is1 alwa> wij aantoond51 dat g5oemde plaats re$s t5 tijde van het heid5dom e5 sepul*rale be/emm+ _h1 begun/igd1 door de oude wa>d wa>op zij lag4 ,0 er e*t] bij die begraafplaats nog e5 g$eelte aan e5ige &]e my?ologis*e v]e]+ gewijd8--wie zegt het--zek] e*t] is het--zoo als 9 d5 loop d] vroeg]e s*ets re$s w]d opgem]kt1 dat vele heid5s*e (f]plaats5 bij de *ri/5-pr$ik+1 ook tot *ri/elijke v]e]+splaats5 w]d5 +]igt4 #adj ,deze ov]gang5--ook dit toond5 wij re$s me]mal5 aan--w>5 ook 9 ,n$]l& niet zeldzaam en e5 tal van voorbeeld5 pleit5 er voor4 ,g5oeg1 dat wij de zek]e ov]gang van heid5s*e op *ri/elijke begraafplaats alhi] hebb5 aangetoond2 en weet m5 nu da>bij1 dat die op e5 deel d]zelfde plaats is1 wa> nu k]k en tor5 /aan1 dan wordt dit nog te me] aannemelijk4 ,met zek]heid mog5 en kunn5 wij e*t] niets hi]omtr5t t] n$] s*rijv5--de gordijn is gevall5441 en welligt onh]roepelijk gevall54 ,opm]k5swa>dig is e*t] b4 ,,de ,,tuf-1 ,,duif- ,,( ,,cem5t/e5 ,,aan ,,d5 ,,tor54 ,als vrij zek]e /elregel kan m5 aannem51 dat wanne] m5 aan e5 oud geb\w1 duif/e5 aantreft1 het dan ook ze] oud is4 ,alle s*rijv]s1 die de a&a*t hunn] lez]s op d5 duif/e5 aan oude geb\w5 ve/igd51 zijn dit zelfde gevoel5 toeg$aan--en wel 9 die mate1 dat m5 er de gevolgtrekk+ nev5s maakt1 dat de ,rome95 mee/al d5 omtrek van dusdanig geb\w e5maal t] hunn] woonplaatse v]koz5 hebb54 ,zoo 0 b4 v4 het ,duifhuis bij ,rott]dam--na> zijne /e55 aldus g5oemd--e5e ,rome9s*e /]kte1 de heid5s*e kapel te ,nijmeg5 is van duif/e5 geb\wd en 0 de vroeg]e heid5s*e kapel te ,utre*t1 insgelijks van d5zelfd5 /e5 opgetrokk54 #ada ,de gele]de ,b]khei heeft o4 a4 van d5 duif/e5 nagegaan en ges*rev51 dat m5 hem veel op k]khov5 v9dt1 omdat onze voorzat5 gewoonlijk hunne lijk5 met deze soort van /e5 dekt5 en de ,go!n er van b\wd54 ,ds4 ,heldr+ zegt1 omtr5t zijne bes*rev5e voorvad]lijke begraafplaats51 wa>9 insgelijks duif/e5 w]d aangetr(f51 dat zij deels ,bataafs* en deels ,rome9s* w>5--de blaauwe urne bewees het e]/e1 de duif/e5 enz4 het laat/e4 #adb ,do* hoe nu duidelijk gemaakt1 vraagt zi* welligt iem&1 dat m5 jui/ altijd duif/e5 aan dusdanige oude monum5t5 aantreft4--,lui/]3 ,gebakk5 metsel/e55 w>5 t5 tijde d] ,rome9s*e ov]he]s*+ nog niet uitgevond51 en al w>e dit zoo gewee/1 dan _h m5 imm]s 9 ons l& nog ge5 /e5-ov5s--de duif/e5 e*t] kwam 9 onz5 bodem 9 natura voor--en nog e5 be/&deel van d5 grond uitmak5de1 0 hij za*t en kon alzoo gemakkelijk 9 die g$aante gebragt word51 die m5 v]koos4 ,wordt het dus niet belangwekk5d1 mijne lez]s1 dat gij u aan de b5$5-we/zijde van het tor5geb\w1 van de aanwezigheid e5] aanm]kelijke hoeveelheid duif/e5 kunt ov]tuig51 en wij u da>bij kunn5 m$$eel51 dat voor ruim #ej j>5 de geheele k]k 9 h>5 b5$5 omtrek nog uit duif/e5 be/ond1 zoo ook e5 v]brok5 portaal aan de zuidzijde van laat/g5oemd geb\w8 #adc ,en zoo is het1 het aanwezig zijn van d5 cem5t/e5 aan d5 tor51 doet dit geb\w1 e5e veel hoog]e oudheid erlang51 als m5 tot hi]toe me5de4 ,9 het bre$e z\d5 wij ons 9 e5e volg5de rubriek kunn5 oph\d5 ov] de beteek5is d] hemel/rek5 9 het heid5dom1 en wa>om m5 9 het *ri/5dom bijna imm] tot regel _h aang5om51 de ,god%uiz51 oo/ en we/wa>ts te b\w5--ook hi] z\d5 wij tot v]rass5de resultat5 kom51 do* om me] dan e5e r$5 kunn5 wij hi] er niet ov] s*rijv54 c4 ,,de ,,hooge ,,ligg+ ,,d] ,,k]k4 ,de k]k-symboliek1 die zi* zoo treff5d door geheel de k]k laat bespeur51 speelt re$s 9 de v]hev5e ligg+ e5e groote rol1--,t]tulliaan zeide re$s3 de k]k moet hoog ligg54 ,gaat dus opwa>ts t] k]ke1 ,sion to* ligt ook op e5e hoogte1 en klimt dan met ,salomon t5 (f]4 #add ,nog is de hooge ligg+ d] k]k1 voornamelijk aan de oo/-en zuidzijde ze] opm]kelijk4 ,ongetwijfeld e*t] v]toonde zi* dezelve 9 de e]/e tijd5 na h>e /i*t+ nog me] v]hev54 ,all5gs to* v]hoogde m5 al me] en me] de /rat51 zoo zelfs dat het 9 d5 tijd wa>9 wij lev51 bij de arbeidsli$5 vol/rekt ge5 zeldzaamheid heet1 e5 halve ,n$4 el diepte ond] de teg5woordige /raat nog e5e geplaveide /raat aan te treff54 ,de /&plaats d] k]k bleef e*t] me] dezelfde1 en da>om moet de opgang e]tijds nog aanm]kelijk hoog] gewee/ zijn4 d4 ,,wi5 ,,0 ,,de ,,k]k ,,e]tijds ,,toegewijd4 ,het is ongetwijfeld i$] onz] lez]s bek5d1 dat het bij de rooms*gez9d5 gebruikelijk is1 kapell5 en k]k5 aan zek]e heilig5 toe te wijd51 (1 om d5 gebruikelijk5 t]m te gebruik51 e5 heilige tot patroon d] k]k te kiez54 ,welnu1 natuurlijk is zulks ook met deze k]k het geval gewee/ en als van zelf doet zi* dus de vraag op3 wie 0 de patroon van deze k]k8 ,m5 zegt1 aldus v9d5 wij bij van ,k9s*ot #ade aangeteek5d1 dat1 e]/ ,/4 ,willebrord en da>na de a>ts5gel ,mi*iel de patron5 da>van z\d5 gewee/ zijn4 ,na> onze me5+ zijn voor het gevoel5 van d5 e]/5 de volg5de r$55 aan te vo]53 a4 ,dat ,/4 ,willibrordus e]/e patroon d] p>o*iek]k gewee/ is1 s*ijnt ons hi]uit te blijk51 dat hij 9 ons l& het evangelie v]kondigd heeft1 zijn /&plaats ,utre*t 0 en hij dikwijls 9 de environs g+ pr$ik54 b4 ,oudewat] lag digt bij ,utre*t4 ,9 dit oord woonde heid551 en het 0 door zijne wa>dl&5 vooral ligt te g5ak54 c4 ,aang5om5 dus e5s1 en het wordt hoog/ wa>s*ijnlijk1 dat hij hi] gepr$ikt heeft1 dan zal m5 lat]1 zi* zijne pr$ik+ h]9n]5de1 na zijn5 dood hem alligt tot k]kpatroon gekoz5 hebb54 d4 ,zek]e tor5klok1--die d5 volke het geheele uur v]kondigt1 is aan twee zijd5 v]si]d met e5 biss*opsafbeeld+1 ond] i$]e wa>van /aat ,/4 ,willebrordus4 ,ook dit doet aan zijn patronaat d5k54 e4 ,van wa> hal5 ,k9s*ot en zoo vel5 de me5+1 dat deze ijv]ige gelo(%eld lat] de patroon z\de gewee/ zijn4 ,deze sage pleit welligt nog het /]k/ voor het algeme5 gevoel54 ,do* moet5 wij omtr5t ,/4 ,willebrordus' patronaat nog e5igz9s twijfela*tig de s*\d]s ophal51 bepaald wet5 wij1 dat zulks omtr5t d5 a>ts5gel ,mi*iel niet het geval is2 wij gaan het aantoon54 ,het fee/ e5s k]k-patroons wordt bij de rooms*gez9d5 met plegtigheid gevi]d en de opkom/ na> de k]k van de l$5 e5] zoodanige geme5te1 is op di5 dag natuurlijk groot4 ,vreemdel+5 kwam5 dan1 vooral e5ige eeuw5 gel$51 op di5 dag hunne w>5 t5 v]koop aanbi$51 en hi]door ont/ond5 de k]miss54 ,voor e5ige j>5 nu--/adg5oot5 wet5 dit--0 alhi] de k]mis-aanvang nog des ,ma&ags na ,/4 ,mi*ielsfee/ #adf en alzoo kan hi]uit re$s met zek]heid ,/4 ,mi*iel als voormalige k]kpatroon word5 aangem]kt4 e4 ,,b\worde ,,en ,,con/ructie ,,van ,,k]k ,,en ,,tor54 ,de b\worde van beid5 is1 zooals met e5 oogopslag aan de spitsbog5 en v]si]sel5 te zi5 is1 d] s*oone en symbolis*e go?iek gevolgd4 ,wat h>e con/ructie aangaat1 zij z\ eig5lijk v]deeld moet5 word5 9 drie voornam5 klass5 en wel3 #a4 ,h>e oorspronkelijk con/ructie4 #b4 ,dezelve na de re=matie en1 #c4 ,na het ja> #aheh ( zoo als zij zi* nu v]toont4 ,indi5--en wij nem5 aan het vrij exact te do5--indi5 wij de k]k en h>5 oorspronkelijk5 /aat 9 d5 gee/ bezo*t51 dan z\d5 wij tev5s ha> bes*rijv5de1 de symbolis*e beteek5is van het geheel1 zo[el als van h>e ond]d$5 niet kunn5 voorbij gaan1 om dat het gelijk e5 weefsel is en e5 geheel uitmaakt2 de bep]kte ruimte e*t] wa>ov] wij te bes*ikk5 hebb51 is e5e d] r$551 wa>om wij het niet do51 te me] da> wij ook hi]vor5 re$s belo(d hebb51 zoo veel mogelijk uitsluit5d op e5 me] ges*i$kundig t]re9 te blijv54 ,als zoodanig dan /ell5 wij ons voor1 de leemt5 e5igz9s aan te vull51 die de ,he] van ,k9s*ot1 de con/ructie van de k]k bes*rijv5de heeft gelat51 e5ige d] v]&]+5 aan te /ipp51 die na zijn5 dood de k]k ond]g+ en de naamlij/ d] pr$ikant51 op zijn voetspoor te complet]5 tot op onz5 tijd4 ,op bladz4 #cj en #ca #adg lez5 wij omtr5t h>e con/ructie3 ,de p>o*ie k]k hi] t] /$e is al vrij aanzi5lijk1 en met twee *or5 voorzi54 ,het e]/e 707 aan het ,h4 ,sacram5t1 het &]e aan de ,h4 ,m>ia toegewijd444 ,zij /aat kort bij en aan de rivi] de ,i,jssel1 is van e5e groote ruimte1 ru/5de op ze/i5 pil>5 9 twee reij5 v]deeld1 en _h voorhe5 drie kruiz5 wulfsels1 die 9 het ja> #agcb v]timm]t zijn4 ,9 deze k]k hebb5 re$s vr het ja> #acbi vi] alt>5 ge/aan1 zijnde to5 door ,did]ik ,kiel en &]5 e5 vijfde da> bij ge/i*t1 wa> bij nad] mogelijk nog me]d]e gekom5 zijn1 die met e5ige vic>ij5 en inkom/5 voorzi5 w]d54 ,aan d5 tor5muur is e5 kas van e5 groot oud orgel1 wi] deur5 van b9n5 met biss*opp5 en &]e rooms*e gee/elijk51 9 kniel5de en bidd5de ge/alte bes*ild]t zijn4--,dit orgel1 door deszelfs oudheid onbruikba> geword5 zijnde1 heeft m5 9 het ja> #afde e5 kle9] naa/ d5 tor51 t] zijde het oude geplaat/4 ,0 de geheele k]k1 zoo als wij re$s t] n$] s*rev5 aan ,/4 ,mi*iel gewijd1 zoo w]d5 e*t] ook de alt>51 naa/ d5 almog5d5 ,godt aan zek]e heilig5 toegewijd4 ,de ,he] van ,k9s*ot maakt gewag van vijf alt>51--dit getal is e*t] lat] m9/5s nog met e5 v]me]d]d4 ,wij kunn5 dit met zek]heid bepal51 dewijl wij de v]s*ill5de nam5 di] auta>s duidelijk1 als 9 deze k]k aanwezig gewee/ zijnde1 hebb5 aangetr(f54 ,laat ons het aantoon54 ,de twee *or51 zag5 wij aan het ,h4 ,sacram5t en de ,h4 ,m>ia gewijd4 ,oude1 9 ons bezit zijnde p]gam5t5 #adh--;die wij i$] oudheid m9na> met g5oeg5 will5 toon5--mak5 gewag van e5 ,/4 ,cornelis auta] #adi en van e5 ,/4 ,jans auta] #aej4 ,zek] /uk #aea op het geme5te ar*ief aanwezig1 maakt gewag van e5 ,/4 ,jacobs auta] en het t5 j>5 #acbi door ,di$]ik ,kiel enz4 ge/i*te1 0 t] e]e van d5 almog5d5 ,godt en de ,h4 ,ca?>9a4 #aeb ,van me]d]e alt>5 dan de zes hi] g5oemde1 v9d5 wij ge5 meld+ gemaakt1 en wij z\d5 die ook bezwa>lijk 9 onze g$a*t5 9 de k]k te regt kunn5 br5g54--,voor de zes g5oemde wag5 wij het4 #a4 ,het ho(d-alta> 7aan het ,h4 ,sacram5t7 bevond zi* ongetwijfeld1 9 de oo/wa>ts uit/ek5de groote nis ( apside4 #b4 ,da> naa/ /ond volg5s de sage1 t] noordzijde van het ,h4 ,sacram5t alta>1 insgelijks e5 auta>1 dat volg5s ,k9s*ot aan de ,h4 ,m>ia gewijd 0 en tr\w5s ze] 9 de gee/ d] k]ksymboliek is4 #c4 ,e5 d]de alta> zal hoog/wa>s*ijnlijk aanwezig zijn gewee/ 9 de teg5woordige cate*ise]kam]1 t5 zuidoo/5 d] k]k1 te me] da> wij ook met e5ige zek]heid de voormalige sacri/y da>9 d5k54--,nog op dez5 dag bezit die kam] e5 fraai go?is* gewelf4 #d4 ,ook de teg5woordige consi/orie1 t5 noord5 d] k]k1 wa>9 ons insgelijks de go?is*e b\wkun/ nog frappe]t1 zal e5 alta> hebb5 omslot54 #e4 ,vroeg] 0 de k]k e5 kruisk]k1 zoo als gemakkelijk 9 ,rademak]s kab9et van ,n$]l&s*e en ,kleefs*e oudh$5 op het plaatje de k]k en tor5 voor/ell5de1 te zi5 is4--,het zuidelijk uitspr+5de g$eelte is re$s lang v]brok51 do* ook da>9 d5ke m5 zi* met g]u/heid e5 alta>--en t5 #f4 ,bevond zi* 9 de k]k1 aan de we/elijke zijde1 nog e5 doopkapel wa>9 welligt het ,/4 ,jans auta] zal aanwezig gewee/ zijn4 ,laat ons bij het laat/g5oemde nog e5 we9ig toev54 ,wa>om nu mijne lez]s /ond da> aan de we/elijke zijde zoo veel mogelijk van het ho(dalta> v]wijd]d de doopkapel8--,vele r$55 _h m5 hi]voor o4 a4 deze4--,de k]ksymboliek g$oogde niet1 dat de nog ong$oopte k9d]51 tot het eig5lijke k]kgeb\w z\d5 toegang hebb52 heid55 als zij w>51 w]d5 zij dus we/wa>ts h]wa>ts gebragt1 om zoo te kunn5 ov] gaan tot de rei d] *ri/551 die 9 de oude k]k5 to5 mee/al bad5 met het aangezigt na> het my/]ieuse oo/54 ,ze] opm]kelijk w>5 de veelhoekige zijd5 dez] kapel en voornamelijk 0 dit 9 ha> dak op te m]k5--hoog/ wa>s*ijnlijk 0 zij a*?oekig--to5 m5 dezelve 9 #aheh v]brak1 speet het ons lat]1 dit to5 niet te hebb5 nagegaan1--e5 /e55 duif1 het symbool van d5 ,h4 ,gee/1 aan het gewelf vr de afbraak aanwezig1 doet ons nog me] aan de doopkapel d5k5 #aec te me] da> a*t /ral5 van de duive uitgaan4 ,twijfelt m5 nog aan de wa>heid1 dat da> de doopkapel 01 zie dan nog me]d]e grond54 ,uitg5om51 dat het nu al me] en me] duidelijk wordt1 dat het ,/4 ,jans auta> da>9 aanwezig zal gewee/ zijn1 te me] als wij aan ,/4 ,joannes ,bapti/ d5k51 die hi] door ,/4 ,jan moet word5 v]/aan1 vond m5 bij het amov]5 dez] kapel1 9 h>e bevlo]+1 ongeve] drie palm5 met z& ov]dekt1 e5 fraai doopvont1 van blaauwe /e52 9 d5 omtrek 0 hetzelve a*?oekig1 hoewel het e5e ronde vo*?olte bezat4 #aed ,nadat wij u hebb5 opm]kzaam gemaakt op het getal a*t 9 onze doopkapel1 v]meld5 wij u ook de symbolis*e beteek5is er van4 ,de mee/e ( liev] vele doopvont51 gea*te lez]1 w>5 e]tijds a*?oekig1 omdat het getal a*t1 de a*t zaligh$5 a&uidt en t5 tijde van ,/4 ,ambrosius 0 het re$s e5 symbool van 's m5s*5 w$]geboorte door het doopsel4 ,do* g5oeg van de doopkapel1 laat ons nu nog de muur- en gewelf-s*ild]+ kortelijk onze a&a*t wijd54 ,re$s t5 tijde van ,k>el de ,groote1 0 het bes*ild]5 d] k]kw&51 met le]zame en /i*t5de beeld51 bepaald voors*rift en 9 de eig5lijke midd5eeuw5 lez5 wij1 dat1 m5 9 de k]k51 bijna ge5 enkele witte plek kon aantoon54 #aee ,ook 9 onze k]k tr( m5 t5 vorige j>e o4 a4 9 de apsis1 spor5 van muurs*ild]+ aan1 zoo ook 9 de gewelv5 d] doopkapel1 do* 9 beid5 is m5 met zoo veel ru:eid te w]k gegaan1 dat m5 niets hi]van heeft kunn5 copi]54 ,voorts bevond5 zi* nog voor de re$s me]mal5 g5oemde recon/ructie aan de zuidzijde 9 het v]welf d] k]k e5ige wap5s*ild5 met e5 ja>tal4 ,het geheel _h ongeve] de grootte van e5e ,n$]l&s*e el bre$te en l5gte--eig5lijk w>5 de voornoemde wap5s sle*ts e5v\dige s*ild51 zond] /r5g5 h]aldis*e eig5s*app53 e5 dez] s*ildjes to* 0 bes*ild]d met metsela>s1 e5 &]e met timm]mans e5 d]de en vi]de na> het ons voorkwam--het 0 door oudheid onduidelijk--met smidsg]e$s*app5 en boogs*utt]sw]ktuig54 ,het oms*rift 0 9 ,go?is*e lett]s aldus3 ,i ,h ,s ,m>ia ,joseph t]wijl b5$5 de s*ild5 /ond3 ao dni xvc ende #aaa #aef ,wat de beteek5is di] s*ild5 aangaat1 wij h\d5 het er voor1 dat de afbeeld+5 d] g]e$s*app5 van die v]s*ill5de b$rijv5 zoovele gild5 v]teg5woordig51--en dat die gild51 de ko/5 d] gewelfs*ild]+ gezamelijk hebb5 beko/igd4 ,tr\w5s1 dat de gild5 to* zulks me] d$5 a4 m4 ,d4 g4 hi]van z\ m5ig voorbeeld zijn aan te br5g54 ,nu wij dit dan wet51 kan het1 dunkt ons ge5 v]wond]+ b>51 de g]e$s*app5 huns b$rijfs op e5 v]wulf tot a&5k5 van hunn5 ,godsdi5/ig5 ijv] te v9d54 ,neemt m5 nu wijd]s 9 aanm]k+1 dat wij 9 van ,k9s*ots ,oudewat] bladz4 #ca lez53 aan de toornmuur is e5 kas van e5 groot oud orgel1 wi] deur5 van b9n5 met biss*opp5 en &]e ,rooms*e gee/elijk5 9 kniel5de en bidd5de ge/alte bes*ild]t zijn enz41 dan kunn5 wij bijna veilig bepal51 dat zi* ook hi] bijna ge5 enkele witte plek zal v]toond hebb54 ,de kun/k5n] en kun/m9na> zal helaas e*t] bij e5 bezoek 9 deze k]k niets me] van deze s*ild]+5 aantreff51 alles wat wij er van bes*rev5 is v]dw55 en spoorloos v]dw554 #aeg ,van de oude orgels zelve1 wa>van ,k9s*ot gewaagt1 is m$e niets me] te zi51 do* ond] e5ige aanteek5+5 ons van e5 vri5delijke zijde geword51 v9d5 wij o4 a4 ,de orgelkas en wap5bord5 9 de prot4 k]k1 die na de revolutie 9 #agie van hun plaats zijn g5om51 w]d51 voor zoo v] zij niet door de eig5a>s w>5 gehaald1 d5 #bi ,mei #ahjj publiek v]ko*t6 ,9 #ahch w]d e*t] w$] e5 orgel aan de we/elijke zijde d] k]k geb\wd1 dat 9 hooge mate si]lijkheid met aang5aam toongeluid v]e5igt4 ,dit orgel is v]va>digd door onz5 bekwam5 ,rott]damm] de ,he] ,kam--het is voorzi5 van twee clavi]5 en vrij p$aal t]wijl zijn geheel niet we9ig tot v]fraaij+ d] k]k toebr5gt4 ,de +ang5 d] k]k t5 tijde h>] /i*t+ w>5 de volg5de3 twee aan d5 tor5 en wel aan de noord- en zuidzijde1 zoo als nog te bem]k5 is1 hoewel zij niet me] gebruikt word54 ,voorts 0 er e5 aanwezig aan de zuidzijde d] k]k1 het portaal da>van is v]brok51 do* de +ang be/aat nog--t]wijl de +ang t5 noord51 ev5e5s nog 9 aanzijn1 wa>s*ijnlijk wel van h>e /i*t+ zal dagteek554 #aeh ,de teg5woordige +ang5 t5 oo/51 mag m5 vol/rekt niet als van h>e /i*t+ dagteek55de1 bes*\w54 ,de bes*rijv+ d] vroeg]e en teg5woordige g$aante onz] s*oone kruisk]k1 mag ik niet e9dig51 zond] aan de grafmonum5t5 van e5ig5 de a&a*t mijn] lez]s te hebb5 bepaald4 ,het e]/ lat5 ook wij 9 aanm]k+ kom51 de grafmonum5t51 van wijl5 onz5 b]oemde /adg5oot de ,he] ,rudolph ,snellius van ,rooij54 ,op de grafz]k1 die e]tijds zijne as*e drukte1 /ond volg5s ,rademak] #aei e5 ,latijns* en ,duits* oms*rift1 wa>van het laat/e aldus luidde3 ,hi] leit begrav5 ,rudolphus ,snellius van ,rooij5 9 sijn lev5 ,pr(essor ,ma!seos 9 de ,univ]siteit van ,leid5 /]ft d5 #b ,ma>t ,anno #afac4 #afj ,na> wij v]me55 is deze /e5 ?ans v]legd en aanwezig 9 het oo/elijk g$eelte d] k]k1 9 plaats van 9 de noordzijde d] k]k 9 d5 #ab regel het #aa graf--wa> hij vroeg] aanwezig 01 het z\ dus lat] e5ige v]wond]+ kunn5 b>5 zijne grafz]k #afa1 9 het oo/elijk en zijn monum5t 9 het noordelijk g$eelte d] k]k aan te treff54 ,dit monum5t is wel d] v]meld+ wa>dig--het is beve/igd aan e5 pijla>1 van v]s*ill5d5 m>m]/e5 da>ge/eld1 en na> de ,ionis*e b\worde v]va>digd1 t]wijl het geheel door 's groot5 gele]d5 wap5s*ild wordt g$ekt en door we55de k9d]5 va/geh\d54--,het volg5de oms*rift is da>9 te lez53 ,,piae ,,memoriae ,,viri ,,cl4 ,,rudolphi ,,snellii ,a ,,roy51 ,,patricii ,,vet]aqu9ati2 ,,qui ,,anno ,m4 ,d4 ,,xlvii4 ,v4 ,,oct4 ,,natus ,,iuv5tutis ,,p>tem ,,doc5dis ,,m>purgi ,,9 ,,hassia ,,lit]is ,,et ,,artibus ,,cum ,,laude ,,ex]cuit1 ,,aetatem ,,reliquam ,,9 ,,acad4 ,,leyd5si4 ,,tum ,,ma!seos ,,tum ,,hebraeae ,,l+uae ,,pr(essione1 ,,cum ,,cura1 ,,fide1 ,,et ,,bono ,,publico ,,exegit3 ,,bis ,,rectoratu ,,honorifice ,,functus1 ,i,l,lmis4 ,,duobus ,,mauriciis1 ,,pr9cipi ,,auriaco ,,et ,,lantgravio ,,hassiae1 ,,ob ,,artium ,,quas ,,amabant ,,prae/antiam ,,c>us1 ,,t&em ,,leydae ,,anno ,,aetatis ,,suae ,,sexagesimo ,,sexto ,,ii4 ,,m>t4 ,,deo ,,et ,,naturae ,,concessit4 ,,hoc ,,patriae ,,loco1 ,,ubi ,,corpus ,,hum>i ,,ipse ,,voluit1 ,,monum5tum ,,quod ,,patri ,,decrev]at ,,fil4 ,,willebrordus ,,pat]nae ,,virtutis ,,ha]es ,,atque ,,decus1 ,,ejusdem ,,filius ,,rudolphus1 ,,avo ,,pon5dum ,,curavit4 7,luid5de 9 't ,n$]duits* aldus37 ,t] ,godvru*tig] ,g$a*t5isse van d5 ze] ,doorlu*tig5 ,he] ,,rudolphus ,,snellius ,,van ,,roy52 die1 na gebor5 uit e5 adelijk gesla*t te ,oudewat] 9 't ,ja> #aedg d5 #e ,octob]1 da>na e5 g$eelte zijn] ,jeugd te ,m>purg 9 ,hess5 aan het ond]wijz5 d] ,tal5 en ,kun/5 met ,l( be/e$ hebb5de1 en het ov]ige van zijn5 ,leeftijd op de hooge ,s*ool te ,leid51 als ,hoogle]a> d] ,wiskunde1 en ,oo/]s*e ,tal51 met vlijt1 tr\w en algeme5 nut hebb5de doorgebragt1 na dat hij twee mal5 het ,rectoraat met roem bekle$ _h2 en de a*t+ van twee doorl3 ,maurits53 d5 ,pr9s van ,oranje en d5 ,l&graaf van ,hess51 om zijne uitmunt5de k5nis 9 die kun/51 die hun v]maak w>51 gewonn5 _h1 e9delijk te ,leid51 9 d5 ,oud]dom van #ff ,j>51 op d5 #aa ,ma>t1 aan ,god en de ,natuur d5 tol betaalde2 heeft op deze plaats van zijne ,vad]-,/ad1 alwa> de ov]l$5e wilde begrav5 zijn1 het g$5k- en ,e]etek51 het welk deszelfs ,zoon3 ,,willebrordus ,,snellius1 ,volle erfg5aam en ,oplui/]a> van zijns ,vad]s deugd51 voor zijn5 ,vad] hadt ges*ikt1 deszelfs ,zoon ,,rudolphus ,,snellius voor zyn5 ,grootvad] lat5 oprigt54 ,op het zuid]-*oor1 9 d5 #d regel1 het #f graf1 /ond voor ongeve] drie j>5 nog het volg5de grafs*rift4 #afb ,,mors ,,janua ,,vitae4 ,,!odorus ,,tromp] ,,gulielmi ,,consulis ,,filius1 ,,vet]aqu9as1 ,,patriae ,a ,,secretis1 ,,cum ,,uxore ,,sua ,,m>g>ita ,,arm9ia1 ,,immortalitatis ,,exuviis ,,sub ,,hoc ,,saxo ,,depositis1 ,,expectant ,,resurrectionem4 ,,natus ,,e/ ,,ao4 ,m4 ,,dc4 ,,xxxii4 ,,die #be4 ,,aprilis4 ,,obiit ,,anno ,m4 ,,dc4 ,,lxxiii4 ,,die #g4 ,,maii4 ,,nata ,m4 ,,dc4 ,,xxxvi4 ,,die #af ,,octob4 ,,obiit ,,anno ,m4 ,,dc4 ,,lxxvi4 ,,die #bj ,,m>t4 7,dat is37 ,,de ,,dood ,,is ,,de ,,poorte ,,des ,,lev5s4 ,dirk ,tromp]1 ,zoon van d5 ,burg]mee/] ,wilhelm ,tromp]1 ,oudewat5a>1 ,geheims*ryv] van zyne ,vad]lijke ,/ad1 en deszelfs ,huisvr\w ,m>g>iet ,arm9ia v]wa*t5 hi]1 ond] deeze z>k1 het ,/]felyke hebb5de gee9digd1 e5e zalige op/&+4 ,hy w]d gebor5 9 't ,ja> #afcb d5 #be ,april3 en /i]f 9 't ja> #afgc d5 #g ,mei4 ,zy zag het lev5s li*t 9 't ,ja> #afcf d5 #af ,octob]3 en sloot voor 't zelve h>e oog5 d5 #bj ,ma>t des ,ja>s #afgf4 ,op het hooge- ( midd5 ,*oor1 9 d5 #f regel1 het #f graf1 vondt m5 op de graf-z>k1 dit ops*rift3 ,,deo ,,tr9o ,,et ,,uni ,,opt4 ,,max4 ,,sacrum ,,et ,,aevit]nae ,,memoriae ,,ornatissimi ,,cornelii ,,jacobi ,,v&] ,,hoef ,j4 ,v4 ,l4 ,,qui ,,po/quam ,,sospes ,,ex ,,galliis ,,r$iisset4 ,,pie ,,9 ,,complexu ,,matris ,,et ,,amicorum ,,obdormivit1 ,,ipsis ,,kal5dis ,,m>tii ,m4 ,,dc4 ,,iii4 ,,hic ,,resurrectionis ,,diem ,,expectat3 ,,vixit 7,,demptis ,,octo ,,diebus7 ,,annos ,,xxiv ,,m>g>eta ,,willhelmi1 ,,mat] ,,defuncti4 ,,hoc ,,mortale ,,immortalis ,,obs]vantiae ,,monum5tum1 ,,dilecto ,,eheu6 ,,filio1 ,,mae/a ,,cum ,,la*rymis ,,posuit' ,,vixit ,,annos ,,xxiv4 ,,dieb-1 ,,xiix4 ,,m5 #i4 #afc 7beteek55de 9 't ,n$]duits*1 als volgt37 ,d5 ,e551 ,driev\dig51 be/5 en groot/5 ,god ,toegewyd1 en ,t] ,eeuwige ,g$a*t5isse van d5 ze] voortreffelijk5 ,he] ,,cornelis ,,jacob ,,v&] ,,hoef1 ,lic5tiaat 9 de beide ,re*t51 ,die1 na dat hy uit ,frankryk beh\d5 0 te rug gekom51 ,godvru*tiglyk 9 de arm5 zyn] ,mo$] en ,vri5d5 ontsliep op d5 #a ,ma>t van 't ,ja> #afjc4 en hi] d5 dag d] w$]-op/&+e v]wa*t4 ,hy leefde #bd ,ja> m9 #h dag54 ,m>g>eta ,wilhelmsdr41 des ov]l$55 ,mo$] heeft dit v]ganklyk g$5kteek5 van h>e on/]felyke liefde aan h>5 te$] bem9d5 zoon1 met betra&e wang51 lat5 oprigt54 ,leefde #bd ja>1 #i ma&3 #ah dag54 ,op het voorzeide hooge *oor1 9 d5 #d regel1 het #c graf1 zag m5 e]tijds op e5e graf/$e uitgeh\w5 de ond]/a&e g$5kwoord53 ,,nobili ,,ac ,,/r5uo1 ,d4 ,,johann ,,gibson ,,equiti1 ,,apud ,,mag4 ,,magnae ,,britanniae ,,regem ,,militum ,,vice ,,tribuno1 ,,et ,,apud ,,inlu/r4 ,,belgii ,,ordd4 ,,c5turioni4 ,b4 ,m4 ,,conjux ,,mae/a ,m4 ,h4 ,l4 ,m4 ,q4 ,j4 ,p4 ,,excessit ,,anno ,,a]ae ,,*ri/ianae ,m4 ,,dc4 ,,xxxv4 ,,aetat4 ,,lv4 7,dat is37 ,d5 ,edel5 en ,dapp]5 ,he]1 ,johann3 ,gibson1 ,ridd]1 ,lieut5ant ,colonel ond] de leg]troep5 ,van d5 groot5 ,kon+ van ,groot-,britanje1 en ,kapite9 t5 di5/e d] ,hoogm3 ,he]5 ,/at5 ,g5]aal4 ,des zelfs b$rukte ,vr\w1 heeft h>5 ,zalig5 ,gemaal met innige droefheid1 en zoo als 't betaamde1 dit g$5kteek5 ,lat5 oprigt54 hij ,/i]f 9 't ja> #afce1 volg5s de ,tydrek5+ d] ,*ri/551 ,oud #ee ja>54 #afd ,to5 m5 e*t] 9 me]g5oemde j>5 de k]k v]maakte1 w]d5 wij door het beitel5 op de kalk e5] pila> aan de zuidzijde d] k]k1 het volg5de ops*rift 9 go?is*e lett]s en cijf]s gewa>4 ,int ja] ,x,vc en ,,xxiiij op ,s9t-,jacobs da*1 /]f he] ,jan ,jacobz444 ,m]t8 ,int ja] ,m vi]c ende ,,lxxxi op ,/4 ,ma?ijs da* /]f ,dirck van ,zijl ,int ja] ,x,vc en ,,xxij d5 ,x,i,i,je ,junij /]f ,daniel van ,zijl ,int ja] ,,xv en ,,iiii de ,x,x,ve ,novembris /]f ,jacob ,huygz4 ,int ja] ,x,vc en ,,xiiii te ,x,i,i,je ,novembris /]f ,roel( ,jacobzo5 ,int ja] ,,xv en ,,xxxvi op ,s9te ,b>?olomeus da* /]f ,claes ,w\t]s ,ae*t ,w\t] ,claeszo5s w$uwe /]f ,ao ,x,vc en ,,iij 7( ,,iiij7 d5 ,,xix da* 9 ,mei4 ,vi] wap5s*ildjes 9 de vi] hoek5 van d5 za*t5 /e5 uitgeh\w5 voltooid5 dit geheel4 ,t]wijl op d5 muur t5 noord5 d] k]k het volg5de zigtba> w]d4 ,ao ,x,vc de ,,xxx te da* ma]t /]f ,katrijn van ,zijl4 ,ao ,,xv en ,,xij d5 ,,ij te da* junij /]f ,jan van ,zijl4 ,an ,x,vc en ,,xvij d5 ,,xviii t5 ,junius /]f444 #afe ,nog e5 aantal grafz]k5 z\d5 te bes*rijv5 zijn1 o4 a4 van gee/elijk51 en ambt5>5 van d] /$e ,oudewat]1 do* wa> te e9dig51 en wa>om ons lang] te b$roev51 ov] d5 v]niel5de beitel des /e5h\w]s6 ,bij het t5 e9de spo$5 d] s*ets van de con/ructie d] k]k en tor5 mog5 wij onz5 lez]s niet onbek5d lat51 dat er 9 #agjg op v]zoek van de magi/raat aan de ,/at5 van ,holl& en ,we/friesl& octrooi bekom5 w]d tot e5 lot]ij van f #fjj1jjj tot r$d+ en zuiv]+ van de /ads- en d] ,god%uiz5-la/5 enz4 7hi]ond] moet m5 vooral ook aan de k]k d5k574 ,t]wijl 9 het ja> #agcd op #af ,april van wege de ,/at5 van ,holl& en ,we/friesl& octrooi w]d bekom5 voor ,burgemee/] en de ,rege]d]s d] /$e van ,oudewat] om tot rep>atie van het orlogie ,beij]w]k en ,dak van h>e k]k1 alsm$e het orgel van di51 te mog5 negoti]5 met vrijdom van alle bela/+51 de somme van a*ti5 duiz5d guld5 teg5 de int]e/ van drie p] c5ts 's ja>s1 en die te v9d5 bij p>ate executie1 bij e5 ommeslag van e5e /uiv] p] ,guld5 van de huur wa>op i$] ,huis bij het laat/e quohi] is getaxe]d1 9 #a #a_/b /uiv] van i$] koebee/1 ond] de p>o*i]5de di/rict54 ,dit /uk nog op het ar*ief b]u/5de is voor de recon/ructie d] k]k zoo belangwekk5d1 dat wij niet mog5 nalat5 onz5 lez]s er copie van te gev54 ,de ,/aat5 van ,holl& en ,we/vriesl&1 do5 te weet51 ,alsoo ons te k5n5 is gegev5 by ,borg]mee/]5 en ,rege]d]s d] ,/e$e ,oudewat]1 dat het ,orlogie1 ,beij]w]k en ,dak van ha>e ,k]k1 als m$e het ,orgel van di5 t5 e5emaal door oud]dom 0 v]vall5 en ontrampone]t1 9 soo v]re dat de ,suppliant5 tot voorkom+ van pres5te gevreesd w]d5de ongelukk5 g5oodsaekt w>5 gewee/ e5 vak van het te do5 afbrek51 ende tot mak5 van 't selve ontr5t ,ses duys5d ,guld5s aan ko/5 w>5 gevall51 dat de ,suppliant5 ga>ne de v]d]e nodige rep>ati5 s\de do51 wa>toe s\de w]d5 g]equire]d nogh de somme van ontr5t ,agti5 duys5d ,guld5s1 dog dat d] ,k]ks nogh d] ,/ads ,f9antie 9 ,/aat 01 om soo veel ,capitaal te konn5 opbr5g51 dat v]volg5s de ,suppliant5 hadde geprojecte]d die somme te ligt5 by negotiatie op ,lyff ,r5t51 ende de ,r5t5 van di5 te v9d5 uyt het inkom5 van me]gem4 ,k]k1 en 't ge5 da> aan te kort s\de mog5 kom51 bij omslag ov] de ,inwoond]s van ,oudewat] voorn4 en ,p>o*ie]5de di/rict5 van di51 dog dat sy ,suppliant5 aan de e5e syde b$ugt w>51 dat die somme beswa>lyk s\de te bekoom5 syn1 +eval de belegg]s konde d5k5 dat ha> ,capital5 met e5ige #ajj;e41 #bjj;e1 m9d] ,p5n+5 9 tyd ende wyl5 s\de w]d5 bela/2 ende aan de &]e syde dat de te do5e omslag veel oppositie s\de v9d51 t5 w>e de ,rege]+ van ,oudewat] da> toe door ons wi]de gequalifice]t1 wa>om de ,suppliant5 te rade wa>5 geword5 sig te ke]5 tot ons1 ootmo$iglyk v]soek5de dat wy aan de ,suppliant5 geliefd5 te p]mitte]5 op ,lyfr5t5 te negotie]5 de somme van ,vi] en ,tw9tigh ,duys5d ,guld5s1 t5 la/5 van de ,k]k van ,oudewat]1 ende aan die ,capital5 te v]gunn5 vrydom van alle bela/+h1 hoe deselve ook s\de mog5 w]d5 g5aamd1 dat wy wyd]s de ,rege]+ van ,oudewat] 9 d] tyd geliefde te au?orise]5 en qualifice]51 om de ,r5t5 van 't me]gem4 ,capitaal1 voor soo v]re uit de ,rev5u5 van de k]k niet s\de konn5 w]d5 geconseque]t1 te mog5 v9d5 by e5 ,p]soneele omslag ov] de ,inwoond]s van ,oudewat] en p>o*ie]5de di/rict5 van di51 ,ja>lyks na proportie van d]selv] middel5 te do51 en soo van het e5 als van het &] te v]le55 acte 9 =ma4 ,,soo ,,is ',t1 dat wy de saak51 en het v]soek voorsz4 ov]gem]kt hebb5de1 en g5eg5 wees5de t] be$e van de ,suppliant5 na> +5oome ,consid]ati5 en advis van onze ,gecommitte]de ,rad51 uyt onse regte ,wet5s*ap1 s\v]a9e ,magt en ,au?oriteyt de suppliant5 hebb5 geoctroye]d en gep]mitte]d1 gelyk wy deselve octroye]5 en p]mitte]5 by des51 omme t5 la/5 van ha>e ,k]ke op ,losr5t5 t5 hoog/5 tot ,drie p] ,c5to ,ja>lyks te mog5 negotie]5 e5 ,capitaal t5 belop5 van ,agti5 ,duys5d ,guld5s toe1 met vrydom van alle bela/+51 ho$anig deselve ook s\d5 mog5 syn g5aamd1 ,au?orise]5de en ,qualifice]5de v]d]s de ,suppliant5 en d]selv] successeurs 9 (ficio1 om voor d5 tyd van d]tigh ,ja>51 ja>lyks1 soo tot betal+ d] ,intress5 en afloss+ van het voorsz4 te negotie]5 ,capitaal1 als om da> uit ook te konn5 v9d5 de ,/ads ,la/51 dewelke uit het ,ja>lyks inkom5 voor het geheel niet konn5 w]d5 go$gemaakt1 te mog5 heff5 en by p>ate ,executie1 t5 la/5 van d5 gebreekig5 vord]5 e5e /uyv] van de guld5 van de huure d] huys51 op de voet soo als die huure g5om5 en g]egule]d syn1 by het laa/ ge=me]de ,quohi] d] ,huys5 van alle de ,+eseet55 van de ,/ad1 mitsgad]s van alle de opgeseet55 van het ,platte ,l&1 ond] de ,/ad en ,p>o*ie]5de di/rict5 behoor5de1 ge5 ,koeh\d]s zynde1 mitsgad]s van alle de ,koeh\d]s1 t5 ,platt5 ,l&5 alda>1 9 welk]s opzigt de bov5gemelde bela/+h niet wel s\de konn5 w]d5 ge9troduce]t1 e5 en e5 halve /uyv] van yd] ,koebee/1 twee en me] ,ja>5 oud synde1 het welke t5 tyde d] ,ja>lykse ops*ryv+ aan de ,pagt]s van de ,hoorngeld5 sal w]d5 opgegev53 alles nogtans ond] deeze ,expresse ,conditie1 dat telk5s als 'er gelde sull5 nodig syn1 tot het ond]neem5 van het e5 ( &] w]k aan d] ,suppliant5 k]k1 en 't ge5e da> toe behoord1 da>van alvor5s sull5 moet5 k5nis gev51 aan onse ,gecommitte]de ,raad5 voornoemd1 gelijk ook gem4 negotiatie sal moet5 ges*i$51 met d]selv] k5nisse en go$v9d51 dat de me]gemelde ,negotiatie1 en omslag met het ge5e da> toe behoord sal moet5 ges*i$5 by de ,suppliant5 de d]selv] successeurs 9 (ficio sond] da> voor e5ig sal>is te mog5 br5g5 t5 la/5 van de ,/ad ( van de ,k]k1 direct ( indirect3 ,dat wyd]s het voorsz4 te negotie]5 ,capitaal van ,agti5 ,duys5d ,guld5s t5 la/5 van de k]k sal moet5 w]d5 afgelo/ 9 tw9tigh ,ja>51 en eyndelyk sull5 de ,suppliant5 en d]selv] ,successeurs geh\d5 syn alle ,ja>1 weg5s dese negotiatie en het ge5e da> toe behoord te do5 behoorlyke ,reek5+ aan ,gecommitte]de uyt de ,magi/raat en ,vro$s*ap1 mitsgad]s aan ,k]kmee/]5 9 d] tyd1 en die 't ,ja> voor de ,reek5+h 9 di5/ syn gewee/1 gelyk de ,reek5+h van de ,k]k altoos w]d5 g$aan2 en b9n5 ve]?i5 dag5 na dat deselve sal zyn g$aan1 da> van ,copye ,au!ntycq ov] te gev5 aan onse ,gecommitte]de ,raad51 op po5e van dat de ,suppliant5 ( d]selv] successeurs ontr5t het e5 ( het &] 9 gebreek5 blyv5de1 het effect van dit ons v]le5de ,octroy sull5 kom5 te v]lies54 ,la/5de e5 yd] die dit aangaan sal1 sig hi] na te regule]54 ,g$aan 9 d5 ,hage ond] onze ,groote ,zeegel5 hi] aan do5 hang5 op d5 #af ,april 9 't ,ja> onzes ,he]5 en ,zaligmak]s ,zeev5?i5 ,hond]d ,vi] en ,d]tigh4 7,0 gep>aphre]t7 ,j4 ,g4 ,v4 ,,boetsela>1 vt4 7,lag] /ond7 ,t] ordonnantie van de ,/aat51 en 0 getek5t ,,willem ,,buys4 ,+evolge deze magtig+ nu1 heeft de k]k veel van h>e oorspronkelijke con/ructie moet5 af/aan4 ,alvor5s tot het ond]zoek na> de oudheid d] k]k1--het bes*rijv5 h>] b$i5+ en het opsomm5 d] b$i5a>s ov] te gaan1 zij het ons v]gund e5 korte s*ets van ,,de ,,g$aante ,,en ,,de ,,klokk5 ,,des ,,tor5s te gev54 ,de tor5 is aan d5 voet--en wel aan de we/zijde zooals wij re$s t] n$] s*rev51 voorzi5 met duif/e5 en voor het ov]ige van rood5 gebakk5 /e5 opgetrokk5--dezelve is met drie /agi5 voorzi5 en heeft e5 aantal go?is*e v]si]sel51 t]wijl zij de g$aante heeft van e5 domtor54-- ,de he] van ,k9s*ot zegt1 bladz4 #ci1 dat er 9 ,friesl& vele tor5s van zoodanig e5 maaksel gevond5 word51 en zooals het hem toes*ijnt1 heeft 9 oude tijd51 op deze tor5 e5 spits ge/aan1 t]wijl hij zi* om zijn gevoel5 te /av51 b]oept op de afbeeld+ dez] /ad1 9 het toneel ( bes*rijv+ d] /$5 van ,holl& door ,m4 ,z4 ,boxhorn4 ,zelfs hebb5 wij nog e5 plaatje om/reeks #afgb v]va>digd1 en e5 gezigt op deze /ad moet5de voor/ell51 wa>op de tor5 met e5 spits voorzi5 is4--,do*1 dat er na #afaj e5 spits op d5 tor5 gewee/ is1 geloov5 wij niet1 ev5e5s zooals &]5 me551 dat de b\w des tor5s niet is vole9digd1 en dat m5 hem da>om met e5 nok en zond] spits heeft voltooid2--en wel hi]om4 ,de tor5 9 het tooneel van ,boxhorn komt voor 9 e5 platte grond dez] plaats1 zijn geheel is om/reeks e5 n$]l&s* duim groot1 dus de spits ongeve] drie /reep54--,de v]va>dig] heeft er ma*9aal1 gelijk wij zull5 aantoon5 e5 spitsje opgezet1 d5k5de zulks op e5 tor5 te moet5 zijn4 ,9 het groot]e plaatje1 dat wij van deze /ad bezitt5 om/reeks #afgb1 kom5 zoo vele ongelo(wa>digh$5 en mis/ell+5 voor1 dat wij het re$s da>om niet kunn5 aannem54 ,do*1 7en dit maakt beide plaatjes tot onw>e voor/ell+517 wij hebb5 9 ons bezit e5e teek5+ van d5 tor5 ,ao #afaj1 uit de ze] gelo(wa>dige plaatjes van ,rademak]s kab9et van ,n$]l&s*e en ,kleefs*e oudh$51 en hi]op komt d5 tor5 voor1 zooals hij zi* nu nog v]toont1 met dezelfde nok met twee kruiz5--aan het plaatje van ,boxhorn om/reeks #afcb en het &]e ongeve] #afgb mog5 wij vol/rekt ons gelo( dus niet s*5k54 ,ook de s*ild]ij1 op het /adhuis1 voor/ell5de de moord 9 deze plaats door de ,spanja>d5 9 #aege1 doet d5 tor5 zond] spits zi54 ,indi5 wij dus ,/oops s*ild]ij hi]omtr5t mog5 geloov51 7en wij do5 het17 dan moet de tijd1 dat er op d5 tor5 e5e spits gewee/ is1 tot voor #aege opklimm54 ,de me5+1 dat de tor5b\w niet geheel volg5s het aanvankelijk plan is voltooid1 is niet zoo gemakkelijk te w$]legg52 wij kunn5 omtr5t de tor5hoogt5 9 het algeme5 sle*ts aanvo]51 dat m5 het zi* 9 de tijd5 wa>van deze k]k heugt1 veel al t5 pligt en regel /elde1 de tor5 zoo hoog te mak5 als de k]k lang 04 ,neemt m5 nu 9 aanm]k+1 dat l5gte en hoogte hi] vrij wel accord]51 dan z\ m5 ook aan het laat/e met e5ige zek]heid mog5 twijfel54--,t5 slotte z\d5 wij da>bij nog kunn5 aanvo]51 ( dan al de tor5s 9 ,friesl&1 wa>op de onze volg5s de he] van ,k9s*ot zooveel gelijkt1 all5 9 hunn5 b\w niet voltooid zijn1 ( all5 mog5 v]ond]/eld word5 met spits5 te zijn gewee/1 dit is imm]s niet aan te nem54 ,uit e5 en &] mog5 wij dus opmak51 dat de tor5 zooals hij nu zi* v]toont1 de orig9ele g$aante da>omtr5t zal hebb5 beh\d54 ,do* g5oeg hi]van1 wijd5 wij nog onze a&a*t e5e wijle aan de tor5klokk51 die ov] het algeme5 9 onz5 tijd ev5e5s e5 punt van s*]pz9nig ond]zoek voor de gele]d5 uitmak54 ,de klokk51 die wij bij het be/ijg5 van d5 tor51 het e]/ ontmoet51 zijn de luiklokk51 doorgaans de groote en kle9e klok g5oemd3 de groote is toegewijd aan de ,h4 ,m>ia1 zooals wij uit het volg5de oms*rift kunn5 opmak51 dat 9 go?is* s*rift is aang$uid4 ,sancta 99 ,m>ia 99 virgo 99 int]c$e 99 mi 99 toto 99 mundo 99 quia 99 g5ui/i 99 regem 99 orbis 99 anno 99 dom9o 99 m 99 ccccc ,johannes 99 ,mo] 99 me 99 fecit4 ,dat is3 ,heilige maagd ,m>ia wees mijne voorspraak1 omdat1 gij d5 ,kon+ d] w]eld1 7tot heil7 d] geheele w]eld hebt voortgebragt4 ,door mij ,johannes ,mo] is1 7deze klok7 v]va>digd1 ja> des he]5 vijfti5 hond]d4 ,de kle9e luiklok is1 da> zij te hoog voor e5e opm]kzame bes*\w+ hangt1 niet geheel door ons kunn5 word5 nagezi54--,van het gotis* s*rift1 is ons het ja>tal ,,mcccccxi alle5 duidelijk voorgekom54--,bet] 0 natuurlijk het volg5de 9 latijns*e lett]s1 da> van na te s*rijv54 ,ego sum via1 v]itas ac vita4 #aff dat is3 ,ik b5 de weg1 de wa>heid en het lev54 ,het go?is* oms*rift en de fraaije v]si]sel5 van de re$s me]mal5 aangehaalde ,willebrordusklok1 die het geheel uur slaat1 zijn m$e tot onze groote spijt1 door h>e geva>lijke plaats+ sle*t te bes*rijv54 ,nog treff5 wij op d5 tor5 aan de br&klok1 do* deze is1 v]gelek5 bij de vorige1 van veel jong] dagteek5+ ev5 als de klokk5 van het c>illon1 die mee/ all5 door ,g]>dus ,bo? v]va>digd zijn1 zooals uit hunne oms*rift5 te zi5 is4 #afg ,,oudheid ,,d] ,,k]k4 ,wanne] en door wi5 deze k]k ge/i*t is1 s*rijft de ,he] ,k9s*ot1 blijft onzek]1 do* m5 v9dt bij het orgel1 aan e5e pijla> het ja>tal #ajjc met oude lett]s1 die wa>s*ijnlijk het ja> van d]zelv] /i*t+ a&uid54 #afh ,dikwijls hebb5 wij na> die pijla> en die oude lett]5 gezo*t1 do*1 indi5 wij 9 aanm]k+ nem51 dat er 9 #ahch e5 &] orgel geb\wd is1 kan het ons niet v]wond]51 dat beid5 v]dw55 zijn4 ,wij zull5 e*t] e5ige r$55 aanvo]51 wa>om ook wij me551 dat de /i*t+ van #ajjc heugt en alzoo het wa>s*ijnlijk van van ,k9s*ot tot e5ige me]d]e zek]heid br5g54 ,uit de ges*i$5is d] midd5eeuws*e k]k5b\w1 mijne lez]s1 wet5 wij1 dat het vol/rekt niet tot de zeldzaamh$5 behoorde1 als m5 soms e5e ( me]d]e eeuw5 vooral op kle9e plaats5 ov] k]k en tor5 b\wde2 tr\w5s1 m5 wilde 9 die tijd51--9 groot contra/ met teg5woordig1 als m5 mee/ ligt en digte praalk]kjes b\wt--m5 wilde 9 die tijd51 e5 trots*1 e5 s*oon en v]hev5 geb\w da>/ell51--dan lag m5 e]/ d5 grondslag van d5 we/elijk5 tor5 en de oo/elijke apsis1 en wat m5 zelf niet kon en da*t te voltooij51 dat liet m5 ov] aan het nagesla*t1 te do51 dat het de$1 zoo s*oon en met zveel sijmbolis*e a&uid+5 als m5 kon aanbr5g51 t] e]e van ,hem1 die e5maal da> b9n5 z\de v]e]d word54 ,br5g5 wij nu1 de wa>s*ijnlijke oudheid d] k]k 9 v]b&1 met hetge5 wij re$s vroeg] s*rev51 nl41 dat de plaats wa>op de k]k ge/i*t w]d1 e]tijds e5 heid5s* k]kh( 01 dan wordt die wa>s*ijnlijkheid re$s iets m9d]1 de k]k imm]s nam ook na zijn5 dood d5 ,*ri/5 b9n5 h>e mur51 ( 9 h>5 omtrek--9 de s*aduwe h>] trans5--op1 en wa> kon m5 v]ond]/ell5 bet] te ru/51 dan da>8 ,do* vooral de duif/e51 nog aan het b5$5g$eelte d] tor5 aanwezig1 en wa>m$e de k]k aan ha> b5$5 omtrek voor ruim #ej j>5 nog 0 omzoomd1 de duif/e5 wa>m$e m5 voor #bjjj j>5 re$s b\wde1 doet ons met e5ige gemo$elijke ov]tuig+ d5k51 dat het ja>tal #ajjc het ja> d] k]k/i*t+ zal zijn4 ,neemt m5 nu wijd]s 9 aanm]k+ de trage voortgang h>] b\w1 dat ,oudewat] 9 #abfe re$s tot /ad w]d gemaakt en het factum1 door van ,k9s*ot v]meld1 dat er re$s voor 7hoe lang7 het ja> #acbi vi] alt>5 9 de k]k aanwezig w>51 dan wordt het gevoel5 van het ja> h>] /i*t+--#ajjc--;al me] en me] aanneemba> #afi1 do*1 dit dan wa> zijnde1 dan mag ,oudewat] zi* b]oem51 b9n5 zijne mur5 te hebb51 e5 d] oud/e k]k5 van ,n$]l&4 ,,b$i5+ ,,d] ,,k]k4 ,de 7b$i5+ d]7 pa/orie wi]dt van oudts door d5 dek5 van ,oud-mun/] van ,utre*t1 en1 d5 paus beurtel+s v]s*onk51 het re*t van vic>iss5 b5oem51 g+ bij ov]dragt en de burg]s /eld5 d5 k]kbewa>d] 7ko/]7 aan1 volg5s voorre*t van ,graaf ,aelbre*t van ,beij]5 dd4 #bh ,mei des ja>s #adjj4 #agj ,s$]t de gelo(%]vorm+1 behoort de k]k van ,oudewat] ond] het classis van ,g\da en ,s*oonhov51 welke tot ,junij des ja>s #aegh ond] het classis van ,dordre*t gewee/ is4--,twee ,pr$icant5 b$i55 ?ans 7#agdf7 de ,g]e=me]de geme5te4 ,9 het ja> #afdg e*t] w]d op raad van de ,he]5 ,gemagtigde ,rad51 om de zwa>te van d5 di5/1 en uitgebreidheid d] p>o*i]5de di/rict51 e5 d]de pr$ikant toege/aan1 do* t] aanh\d+ van de ,reg]+ d] /ad ,g\da te gelijk bepaald1 dat +eval e5e k]k mogt word5 opg]i*t 9 het dorp van ,gov]well5sluis1 dat alsdan de jong/e pr$ikant1 9 de k]k van ,oudewat] di5/do5de1 als pr$ikant 9 de k]k van het voorz4 dorp z\de word5 #aga gebruikt4 ,do* s$]t het ja> #agba1 is die d]de pr$ikants-plaats w$] niet me] v]vuld1 dewijl de /ad door onmagt en v]val1 de gewoonlijke /adsw$de des pr$ikants niet lang] konde opbr5g5 en betal54 ,zulks om de twee pr$ikant5 te gemoet te kom5 9 de di5/ bij de ,/at5 van ,holl&1 w]d ov]e5gekom51 dat1 door de k]k]aad ond] approbatie van d5 magi/raat z\de word5 b]oep51 e5 p]soon tot ziek5troo/]1 cate*ise]mee/] en nog e5 twe$e tot s*oolmee/] en voorzang]1 beide ond] toevoeg+ van d] /at5 #agb w$de te zull5 g5iet54 #agc ,de k]k5raad be/aat uit twee pr$ikant51 vi] oud]l+5 en vi] diak551 welke bij het l$ig zijn e5] pr$ikants plaats1 de b]oep+ van e5 &]5 pr$ikant do51 do* het drietal1 moet zo[el als het b]oep1 aan de besliss+ d] magi/raat1 t] al ( niet aannem+ word5 aangebod54 ,zoo /ond het met de b$i5+ d] k]k1 tijd5s de ,he] ,k9s*ot2 7#agdf7 do* het is noodig1 dat wij de v]&]+5 da>9 s$]t aangebragt1 kortelijk aan/ipp53 ,wel is ,g\da nog de classis wa>ond] de k]k behoort1 wel wordt zij nog door twee pr$ikant5 b$i5d en is het getal d] diak55 nog vi]1 do* de hoeveelheid oud]l+5 is s$]t vele j>5 met e5 v]me]d]d en alzoo op vijf gebragt4 ,de gekoz5 drietall51 en door d5 k]k]aad b]oep5 pr$ikant51 behoev5 voorts niet me] d5 magi/raat t] approbatie word5 voorgelegd4 ,de ziek5troo/]s en cate*ise]mee/]s1 word5 insgelijks 9 onze dag51 hi] t] plaatse niet me] b5oemd1 da> de pr$ikant51 de b$i5+ als zoodanig1 w$] op zi* hebb5 g5om5 en op het gehu*t ,goejan-v]welles-sluis e9delijk1 w]d t5 j>e #ahde1 e5 aan de prote/ants*e e]di5/ gewijde k]k ge/i*t1 wa>van de b$i5+ niet op d5 jong/5 pr$ikant alle5 ru/1 do* om beurt5 wordt wa>g5om51 door de twee le]a>s d] ,h]vormde geme5te uit deze plaats4 ,het behe] van de bezitt+5 d] k]k1 is opg$rag5 aan het collegie van k]kvoogd54 i4 ,,b$i5a>s ,,d] ,,k]k4 ,vic>ij5 en ,vic>iss54 ,zoo als wij re$s opgem]kt hebb51 /ond5 er e5maal 9 de k]k re$s voor #acbi vi] alt>54--,uit het te/am5t van ,did]ik ,kiel1 wet5 wij nog1 dat hij 9 laat/g5oemd ja> aan de vi] to5 be/a&e alt>51 e5 ja>lijks inkom5 van vi] pond51 te wet5 aan i$] auta> e5 heeft gemaakt4 ,voorts heeft hij met zijne erfg5am51 en e5ige &]e p]son51 die 9 d5 brief d] /i*t+ uitg$rukt /aan1 t] e]e van d5 almog5de ,godt en van de ,h4 ,ca?>9a 9 de k]k e5 nieuw auta] ge/i*t1 en zek]e inkom/5 da>aan ges*onk54 ,het re*t van de ,vic>iss5 te b5oem51 hebb5 de gemelde erfg5am5 aan zi* beh\d51 zoodat1 uit kra*t van hunne voor/ell+1 nog b9n5 hetzelfde ja> #acbi de e]/e vic>is aan 't voornoemd auta> w]d3 #a4 ,g]>dus ,pes1 e5 ond]diak54--,9 het ja> #acff heeft me]g5oemde ,kiel1 het re*t van e5 vic>is voor te /ell5 aan d5 ,ridd] ,g]rit van ,vliet1 en deszelfs erfg5am5 voor eeuwig en altijd ges*onk54 ,9 #adbg v9d5 wij als vic>is van hetzelfde alta>4 #b4 ,willem die ,rode1 e5 prie/]4 ,als deze vic>ij lat] ov]gebragt 01 op het alta> van het ,hoogwa>dig/e ,sacram5t1 is zij ,ao4 #aeae bekle$1 door d5 ,wel$4 geb4 ,he] #c4 ,floris van ,vliet4--,na d5 dood van ,he] ,floris 9 #aecg1 is zij op voor/el van ,g]rit van ,wo]d51 he] van ,vliet en ,bo*or/ 7die to5 het bes*rev5 regt _h7 opg$rag5 aan #d4 ,mee/] ,adriaan ,*ri/iaanse van ,oudewat]1 prie/]4 ,aan het gemelde alta> van het ,h4 ,sacram5t 0 ook e5e vic>ij ge/i*t t] e]e van de ,h4 ,m>ia1 dewelke 9 het ja> #aebi door ,jan van ,wo]d51 he] van ,vliet t] bekle$+ gegev5 is1 aan #e4 ,did]ik1 die op di5 tijd te ,leuv5 /ude]de4 ,de vad] van dez5 ,did]ik1 die e5 burg] van ,oudewat] 0 en ,amelg]ius heette1 heeft de inkom/5 dez] vic>ij met e5 ja>lijks*e r5te v]me]d]d4 ,9 het ja> #adjj heeft ,g]rit ,wiel1 e5 w]elds p]soon op zijne ziel gezwor51 dat de bewijsbrief1 die het auta> van d5 almog5d5 ,god en de ,h4 ,m>ia toebehoorde1 door d5 wat]vlo$ b$orv5 en v]nield 04 ,sommig5 e*t] zijn van me5+1 dat voor ruim #ej j>5 de orig9ele brief nog hi] aanwezig 04 ,hij 7,wiel7 heeft e*t] al de bezitt+51 tot het gemelde alta> behoor5de aangewez51 en e5 voor e5 met "n uitg$rukt1 niet alle51 do* ook nog met e5ige bezitt+5 v]me]d]d4 ,9 het ja> #adjc heeft ,laur5s ,did]ikse ,ramp51 het re*t van de vic>ij van het auta> d] ,h4 ,m>ia1 met alles tot dat re*t behoor5de1 opg$rag5 en ov]g$aan aan d5 ,hoog,ed4 ,he] ,g]rit van ,vliet en deszelfs nazat54 #agd ,voorts kunn5 wij niet onv]meld lat51 dat nog op d5 #ab ,julij #achd door ,pons ,piet]sse en ,ma*teld zijne huisvr\w e5e vic>ij op het auta> van de ,h4 ,m>ia en ,/4 ,jan ,bapti/ ge/i*t is1 die door biss*op ,flor5tius van ,utre*t bekra*tigd w]d4 ,voorts v9d5 wij nog gewag gemaakt1 van #f4 ,he] ,*ri/ia5 ,reij]sz1 vic>is van ,/4 ,jans-auta] van ,oudewat]4 ,van welk5 tijd dit e*t] is1 kunn5 wij niet met zek]heid bepal5 da> wij dit1 op het 9 ons bezit zijnde docum5t niet aangeteek5d v9d54 ,zie hi] mijne lez]s de nam5 van vic>iss51 die ik heb kunn5 ontdekk54 j4 ,r4 ,c4 ,,gee/elijk5 ,,9 ,,de ,,groote ,,k]k4 ,9 het ja> #acbi v9d5 wij gewag gemaakt1 dat pa/oor van ,oudewat] 0 de ,he] #a4 ,johan ,pellekuss54 ,anno #adjc w]d deze pa/orie b$i5d door #b4 ,b>?olomeus ,janse4 #age #c4 ,johannes van ,bu]5 0 9 #adaf alhi] pa/oor1 tev5s 0 hij proo/ van ,/4 ,m>ie van ,utre*t en proo/ te dez] /$e4 #agf #d4 ,dirk ,ponss 0 prie/] 9 ,oudewat] ,anno #adfe4 #e4 ,h5d]ik ,h5d]ikse 0 hoog/wa>s*ijnlijk alhi] prie/] 9 #aeae1 t5 m9/e op de bewa>plaats d] oude /$elijke ar*iev51 b]u/ de orig9ele acte wa>bij ,he] ,h5d]ik ,h5d]ikse1 prie/]1 ov]draagt aan het ,ga/huis van ,oudewat] e5 vi]tel l&1 geleg5 op de noordzijde van ,l9s*ot51 teg5 e5e ja>lijks*e uitke]+ van vijfti5 ,rijns*e ,guld5s1 na> inh\d van d5 brief door ,ga/huismee/]s h5 da>van gegev5 dd4 #bi ,octob] #aeae4 #f4 ,jan ,ottoszoon 0 alhi] 9 #aecg ond]-pa/oor4 ,deze hoewel ond] de prie/]s 9 di5/ bij de k]k 9 #aedc en #aedd niet g5oemd word5de1 0 to5 alligt 9 gee/elijke b$i5+ bij het nonn5- ( bagijn5kloo/]1 do* lat] nog 9 di5/ d] k]k gewee/4 ,9 het resolutieboek van d5 magi/raat dez] /ad #a ,julij #aehd v9dt m5 het volg5de aangeteek5d--d5 erfg5am5 van ,he] ,jan ,ottosz wordt volg5s hun li$] bes*eid van dato #bh ,janu>ij #ae48 toegelat5 het erf van pat]%uis1 keld] en alle reliqui5 van het conv5t tot h5 li$] behoef te mog5 gebruik51 aanva>d5 enz4 enz4 ,9 het ja> #aedb 0 pa/oor d] k]k de ,he] #g4 ,loeffridus van d] ,ha>1 die na> ,utre*t v]trok en alda> nog 9 #aegg leefde4 #agg ,uit de rek5+5 van ,getijdemee/]s #aedc en #aedd s*ijnt te blijk51 dat de b$i5+ d] pa/orie om/reeks di5 tijd ook is wa>g5om5 door d5 re$s ond] de kle9e reeks vic>iss5 aang$uid5 prie/]4 #h4 ,adriaan ,*ri/iaanse eld]s ,k]/5s4 ,voorts bleek nog uit de orig9ele rek5+5 van ,getijdemee/]s d] k]k annis #aedc en #aedd1 dat hij 9 di5 tijd e]/e en oud/e pa/oor 04 #i4 ,jacob ,jacobse1 alhi] begrav5 zond] a&uid+ van ja>tal ( dag4 #agh ,zooals ons de doodregi/]s do5 zi51 w>5 9 ( kort na #aedd nog 9 b$i5+ d] k]k de navolg5de gee/elijke he]54 #aj4 ,gov]t ,g]ritse1 alhi] zond] a&uid+ van ja>tal begrav54 #aa4 ,jacob ,bons]1 na> m5 me5t gesprot5 uit e5 oude familie van ,oudewat]4 #ab4 ,b>?olomeus ,florisse 9 #aegd alhi] begrav54 #ac4 ,g]rit ,sijb]tsz begrav5 9 ( iets voor #aegd4 #ad4 ,cornelis ,jacobse4 #ae4 ,willem ,jacobse 7w]d begrav5 #aeib47 #af4 ,cornelis ,g]ritse4 #ag4 ,cors ,reij]sz4 #ah4 ,h5drik ,ge]l(se1 deze laat/e drie w>5 kapellan5 als noodhulp--7,ge]l(se w]d begrav5 9 #aeie47 #ai4 ,simon ,janse4 #bj4 ,ge]l( ,g]ritse4 #ba4 ,dirk ,amelg]sz4 #agi ,9 #aeff 0 pa/oor te dez] plaatse4 #bb4 ,!odorus ,aemilius4 ,niet onwa>s*ijnlijk 0 hij de laat/e pa/oor 9 de k]k onz] bes*rijv+ en da>9 ook de e]/e pr$ikant1 hoe het e*t] zij1 wij zi5 /ellig op de naamlij/ van pr$ikant5 dez] plaats1 bij van ,k9s*ot v]meld1 g5oemde ,aemilius als pa/oor en e]/e pr$ikant voorkom54 ,als zek] mog5 wij e*t] nog niet aannem51 dat dadelijk na het omhelz5 d] prote/ants*e beg9sel5 door ,aemilius1 de k]k voor de prote/ants*e e]di5/ w]d gebruikt1 en hij dus dadelijk als op5ba> h]vormd le]a> da>9 mogt optr$51 omdat wij bij e5 aantal ,n$]l&s*e ges*i$s*rijv]s en ook bij van ,k9s*ot bladz4 #bcd het volg5d voorval lez51 to5 de ,spanja>d5 9 #aege de /ad beleg]d54444 ,zulks deszelfs bezettel+51 als zi* nu met e5 wis* ontzet vleij5d1 en da>toe door hunne ,hopli$5 zijnde aangezet1 als uitgelat5 ba*ant5 zoo na> de ,ho(dk]k als de kapell5 di] /ad vlog51 alwa> zij zi* van de kruiss51 k]kvan5 en ond]s*eid5e k]kelijke plegtgewad5 d] rooms*e gee/elijk51 mee/] maakt51 en met all5 di5 bekom5 toe/el1 op en rondom de wall5 di] /ad1 op de mani] d] roomsgez9d5 e5 nageboot/5 ommegang #ahj maakt5 ond] het ge/adig uitj\w51 d] voor de plaats geleg]de ,spanja>d51 tot d]zelv] ze] ongeme5e v]bitt]+ en door die we] tot ge5 m9d]e aanprikkel+ t] wraaknem+1 weg5s dez5 hoon hun godsdi5/ aang$aan1 bij e55 l&a>t maakt51 die gelijk i$] van de bij die volk5 9 zwang zijnde inquisitie #aha weet1 zulks nooit1 zond] deswege all]s*rikkelijk/ wraak te nem5 ongem]kt zal lat5 voorbijgaan4 ,uit dit v]haal maakt m5 dus e5igz9s de opm]k+1 dat de k]k nog niet d] h]vormde e]di5/ zal gewijd gewee/ zijn1 to5 m5 9 #aege vr de moord er de kruiz51 van5 enz4 uitnam1 en1 dat de k]k voor d] ka?olijk5 en prote/ant5 e]$i5/ beide g$i5d heeft1 ev5 als ,/4 ,jacobs k]k van ,utre*t1 hi]van vond5 wij ge5 spoor4 #ahb ,,pr$ikant54 #a4 ,!odorus ,aemilius #aeff1 0 e]/ pa/oor en is lat] als pr$ikant na> ,utre*t v]trokk54 #b4 ,huig ,dirksz #aegd--v]trokk5 na> ,g\da 9 #aege4 #c4 ,johannes ,gelasius 7,vitri>ius g5oemd7 alhi] v]moord 9 de spaans*e troebel5 ,ao4 #aege4 #d4 ,laur5tius ,copicanus #aegh v]trokk5 na> ,leid5 #aegi4 #ahc #e4 ,*i/ianius ,s9apius ,v5lo #aegh--;hij w]d b]oep5 van ,dordre*t en v]trok na> ,m$5blik 9 hetzelfde ja> #aegh4 #f4 ,abraham ,jansz4 w]d b]oep5 van ,vla>d+5 #aehc1 v]trok na> ,montfoort #aehf4 #g4 ,simon ,johannes ,gro5+anus b]oep5 #aehf4 #h4 ,&reas ,/ang]us #aehi1 heeft zijne di5/ alhi] gee9digd d5 #c ,mei ,a4 #afjh4 #i4 ,adrianus ,wittius w]d b]oep5 als ,propon5t #afja4 #aj4 ,johannes ,lydius1 is van ,arl&]ve5 d5 #aa ,april #afjb1 9 de di5/ dez] ,k]ke getr$51 /i]f #afdc4 #aa4 ,lev9us ,de ,raad1 w]d b]oep5 van ,ridd]k]k #afjh1 en v]trok na> ,haa/re*t #afag4 #ab4 ,fr$]icus ,abbema1 #afai1 is d5 #e ,aug4 #afcf ,em]itus v]kla>d1 beh\d5de d5 rang en zyne w$de4 #ac4 ,gibbo ,!odori b ,e]/1 is b]oep5 van ,s*oond]w\t #afcf1 en ,em]itus v]kla>d #affh4 #ad4 ,cornelis ,molswyk1 kwam als ,propon5t #afde1 en /i]f #c ,octob] #afef4 #ae4 ,johannes ,valkius1 voor ,d]de ,pr$ikant b]oep5 van ,cock5g51 #afdh1 v]trok na> ,am]sfoort #afeh4 #af4 ,casp>us ,vel?uys51 w]d b]oep5 van ,ouw]k]k aan d5 ,yssel d5 #bg4 ,octob] #afeh 9 plaats van ,ds4 ,joh4 ,valkius1 en /i]f #afgd4 #ag4 ,h5ricus ,rynsdyck1 b]oep5 van ,pynak] #afeg1 v]trokk5 na> ,am/]dam1 alda> beve/igd d5 #i ,janu>y #affg1 en ov]l$5 d5 #f ,ma>t #afhi4 #ah4 ,simon ( ,samuel ,grut]us wi]d b]oep5 van ,ysselmonde #affg1 los gemaakt1 als b]oep5 te ,ha>lem1 d5 #bb ,novemb] #affi1 en /i]f alda> ,em]itus #agje4 #ai4 ,!odorus ,gibonis b ,e]/1 is b]oep5 van ,me]k]k ,loco ,patris ,em]iti #affh1 en zelf ,em]itus v]kla>d #afih4 #bj4 ,johannes ,v]eyck51 is b]oep5 van ,worm]ve] #afga1 en ge/orv5 #afgd4 ,na e5e langdurige ,vacature van twee plaats51 zijn b]oep53 #ba4 ,casp>us ,wagt5dorp1 uit de ,nieuwpoort b]oep5 d5 #c ,julij #afge1 9 de plaats van ,d4 ,casp>us ,vel?uys51 alhi] ov]l$51 v]trokk5 na> ,br$a #afhj4 #bb4 ,johannes ,rulicius1 b]oep5 van ,b]kel1 d5 #ca ,july #afge 9 de plaats van ,d4 ,johannes ,v]eyck51 alhi] ov]l$51 v]trokk5 na> ,ha>lem #afha1 /i]f alda> d5 #bb ,mei #afif4 #bc4 ,johannes v&] ,hor/1 b]oep5 van ,willige ,lang]ak d5 #af ,decemb] #afhj1 9 de plaats van d5 v]trokk5 ,d4 ,casp>us ,wagt5dorp1 ge/orv5 #afhg4 #bd4 ,arnoldus ,brantius1 b]oep5 van ,b]g-,amba*t1 9 de plaats van ,ds4 ,johannes ,rulicius1 d5 #bb ,ma>t #afhe1 ge/orv5 #agab4 #be4 ,otto ,br& ,swalmius1 b]oep5 van ,ov]s*ie d5 #bf ,janu>ij #afhi1 9 de plaats van d5 ov]l$55 ,d4 van d] ,hor/1 v]trokk5 na> ,enkhuyz5 #afic4 #bf4 ,wilhelmus d5 ,appel1 b]oep5 van op d5 ,bommel d5 #a ,febru>y #afid1 9 plaats van d5 v]trokk5 ,d4 ,otto ,br& ,swalmius1 ov]le$ #agac4 #bg4 ,isak ,hazeu1 b]oep5 van ,voorh\t d5 #ba ,augu/us #afih1 9 de plaats van ,d4 ,!odorus ,gibboni b ,e]/1 ,em]itus1 insgelijks ,em]itius v]kla>d #agad4 #bh4 ,cornelius ,h\?(f1 b]oep5 van ,haa/re*t ,janu>ij1 #agac1 na vijf ma&5 v]blijf v]trokk5 na> ,dordre*t1 en van da> na> ,am/]dam #agai4 #bi4 ,johannes de ,wildt1 b]oep5 van ,oirs*ot d5 #ad ,septemb]1 #agac1 9 de plaats van d5 v]trokk5 ,ds4 ,c4 ,h\?(f1 ge/orv5 d5 #bd ,sept4 #agch4 #cj4 ,johannes ,voss1 b]oep5 van ,claaswaal1 d5 #ad ,septemb] #agac1 9 plaats van d5 ov]l$55 ,d4 ,wilhelmus d5 ,appel1 /i]f d5 #f ,augu/us #agdf4 ,bij ,resolutie van de ,/at5 van ,holl& en ,we/friesl& van d5 #ba ,junij ,ao4 #agda4 w]d ,d4 ,j4 ,voss1 v]mits zyn zwakheid en v]val van lev5sgee/51 van de ,h4 ,di5/ gexcuse]d1 tot t] tijd zijn ,e]w4 mogte h]/eld word51 ,salvo honore et ,/ip5dio4 #ca4 ,daniel ,b$b]1 b]oep5 van ,s*alkwyk d5 #bg ,ma>t #agad1 9 de plaats van ,isak ,hazeu1 v]kla>d ,em]itus--,los-gemaakt na> ,alkma> d5 #aj4 ,novemb] #agae4 #cb4 ,wilhelmus ,mes*1 b]oep5 uit d5 ,hitz]t d5 #bd ,ma>t #agaf1 9 de plaats van d5 v]trokk5 ,d4 ,daniel ,b$b]1 ov]le$ d5 #h ,janu>ij #agba4 #cc4 ,alb]tus ,he%usius1 b]oep5 van ,vreel& d5 #ai ,ma>t #agci1 9 de plaats van d5 ov]l$55 ,d4 ,johannes ,de ,wildt1 v]trok na> ,ha>lem1 en heeft zijne afs*eids-r$5 g$aan d5 #c ,april #agda4 #cd4 ,johannes ,m>9us ,co/>t de la ,morasi]e1 b]oep5 uit d5 ,nieuwpoort d5 #bh4 ,ma>t #agda1 9 plaats van d5 v]trokk5 ,d4 ,alb]tus ,he%usius2 hij heeft zijn intr$e pr$icatie g$aan #g ,mei #agda #agfh4 #ce4 ,johannes ,erne/us ,jungius1 b]oep5 van ,dalfs5 d5 #d ,octob] #agda tot d]d5 pr$ikant--t] oorzake van zw>e onge/eldheid van ,ds4 ,johannes ,voss4 #ahd #cf4 ,adrianus ,ploos van ,am/el b]oep5 van ,oud-,loosdre*t d5 #ad ,julij #agdd1 9 plaats van d5 v]trokk5 ,ds4 ,johannes ,erne/us ,jungius--beve/igd #ae ,novemb] #agdd en ov]l$5 #agfb4 #cg4 ,jacob van ,kamp5 b]oep5 van ,k$i*5 ,ao4 #agfc1 9 plaats van ,ds4 ,ploos van ,am/el1 v]trokk5 na> ,rh55 #aggd4 #ch4 ,ds4 van ,beun+5 ,noordbeek b]oep5 van ,polsbroek1 is alhi] ov]l$54 #ci4 ,h]manus ,zwav9k1 b]oep5 van ,he] ,jansdam1 is te dez] plaatse ov]l$51 d5 #g ,ma>t #ahjj4 #dj4 ,johs4 van ,nuijs ,kl9k5b]g1 b]oep5 van ,ov]s*ie ,ao4 #agge4 ,anno #aggf v]trokk5 na> ,dev5t] en van da> na> ,am/]dam4 #da4 ,antonie ,kuyp]1 b]oep5 van de ,worm] #aggf v]trokk5 na> ,delft #aggi van da> na> ,am/]dam4 #db4 ,corns4 ,jan van ,sei/1 b]oep5 van ,wilnis #aggi1 v]trokk5 na> ,delft #aghj4 #dc4 ,did]ibus ,h]manus van ,rossum van ,wilnis b]oep5 #aghj v]trokk5 na> ,delft #aghh4 #dd4 ,petrus ,!odorus ,av9k du ,pr1 b]oep5 van ,zuil5 #aghh1 na> ,hoorn v]trokk5 #agij4 #de4 ,johannes ,bekk+1 b]oep5 van ,s*ipluid5 #agia en ov]l$5 #ahji4 #df4 ,jacobus ,roel(fs 79 plaats van d5 ond] ,nr4 #ci g5oemd5 en ov]l$5 ,h4 ,zwav9k7 is b]oep5 van ,/reefk]k 9 #ahja en ov]l$5 9 ,ma>t #ahbe4 #dg4 ,mat?ias ,johs4 ,rm]1 79 plaats van d5 ov]l$55 ,ds4 ,bekk+71 b]oep5 van ,wognum en ,wadweide #d ,junij #ahji1 ov]l$5 #ae ,julij #ahba4 #dh4 ,jacobus ,h5drik ,tol1 9 plaats van d5 ov]l$5 ,m4 ,j4 ,rm]2 b]oep5 van de ,me]n1 intr$e gepr$ikt #f ,octob] #ahbb1 v]trokk5 na> ,kamp5 9 ,febru>ij #ahbe4 #di4 ,mi*ael ,adrianus ,j5t9k1 9 plaats ,h4 ,j4 ,tol4--,b]oep5 van ,v9keve5 ,anno #ahbe4--;,intr$e gepr$ikt #g ,augu/us #ahbe4--,v]trokk5 na> ,h>l+5 #bd ,julij #ahca4 #ej4 ,g]>dus ,/e5h(f 9 plaats van de ov]l$5 ,jac4 ,roel(fs--b]oep5 van ,jutphaas #ahbf4 #ea4 ,apollonius ,cornelis ,lor5tz1 9 plaats van ,mi*iel ,adrianus ,j5t9k--propon5t 9 #ahcb en ov]l$5 alhi] 9 #ahde4 #eb4 ,h]m5 de ,vries1 9 plaats van d5 ov]l$5 ,a4 ,c4 ,lor5tz--b]oep5 van ,heikop en ,boekop 9 #ahdf1 v]trokk5 na> ,leeuw>d5 #ahea4 #ec4 ,jan ,piet] de ,keys]1 9 plaats van ,h4 de ,vries--b]oep5 van ,noordeloos #ahea1 v]trokk5 na> ,arnhem #aheb4 #ed4 ,george ,philip ,kits van ,heyn+51 9 plaats van ,jan ,piet] de ,keys]4--,b]oep5 van ,rijsoord en ,/revel%oek 9 #aheb1 v]trokk5 na> ,dev5t] #ahee4 #ee4 ,johannes ,m>cus ,kolff1 9 plaats van ,g4 ,p4 ,kits van ,heyn+51 b]oep5 van ,odijk 9 #ahef4 ,tot hi]toe mijne lez]s /rekt d] pr$ikant5-lij/ 9 dez5 tijd1 zoodat de b$i5a>s van de k]k onz] bes*rijv+ nu zijn de ,e]w4 ,he]5 ,g]>dus ,/e5h(f en ,johannes ,m>cus ,kolff4 ,nog iets ov] de k]k zelve4--,is het dus nu niet te betreur51 nu wij e5igs9ts me] bek5d zijn geword51 met deze grijze e]wa>dige k]k1 dat m5 bij het h]/ell5 d]zelve1 7dat nu en dan hoog noodzakelijk 071 zoo we9ig a*t heeft geslag51--voornamelijk 9 de voorga&e eeuw--om de oorspronkelijke con/ructie te beh\d54 ,wanne] zal m5 het to* bet] le]5 begrijp51 wat de ,go?iek is en hoeveel ae/etis* gevoel e5 s*oone go?is*e k]k bij i$] moet opwekk51 die zelfs sle*ts we9ig van deze v]hev5 b\wkun/ begrijpt6 ,do* niet alle5 9 ,oudewat]1 9 v]reweg de mee/e plaats5 van ,n$]l& is m5 met de mee/e onv]s*illigheid met het h]/ell5 d] oude k]k5 te w]k gegaan4 ,is dit voor de p5 van e5 m9na> d] go?iek soms wat /r5g1 dan zull5 wij e5 deskundige cit]54 ,het is mij niet bek5d zeide op de algeme5e bije5kom/ van de l$5 d] maats*appij tot bevord]+ d] b\wkun/ op #bc ,junij #ahed de erv>5 ,rott]dams*e ar*itect de ,he] ,w4 ,n4 ,rose ,het is mij niet bek5d1 dat er erg5s e5 geb\w uit de middeleeuw5 be/aat1 dat 9 e5 voll$ige toe/& van ond]h\d is geblev52 hetge5 m5 v]&]d heeft1 is niet v]bet]d2 de h]/ell+5 zijn ( gebrekkig gewee/1 ( zijn ges*i$ geheel teg5 d5 /ijl van het geb\w1 hetge5 uit het oogpunt van de kun/ bes*\wd1 met e5e langzame sloop+ gelijk /aat4--,en het is treurig te moet5 bek5n51 dat dit nog dagelijks plaats grijpt1 en wel het mee/ die groote en m]kwa>dige voortbr5gsels d] kun/ treft1 die onze /$5 tot si]aad kond5 v]/rekk5 en wa>van het s*oone1 het e]wa>dige en het v]hev5e van d5 go?is*5 /ijl het kra*tig/ te voors*ijn komt4 ,do* mijne lez]s1 al is nu deze k]k ge5 kruisk]k me]1 al tooit zi* niet me] muur no* gewelf--zooals nog de prote/ants*e k]k 9 ,na>d5--met s*oone bes*ild]+51 al maakte m5 +ang51 wa> deze met ha> geheel niet h>moni]51 al bekalkte m5 h>e e]wa>dige mur5 van buit5 met ,portl&s*e cem5t en al v]plaat/e en v]hakte de /e5h\w] de grafz]k51 om da>aan e5e me] ond]l+ gelijke g$aante te gev51 de z]k51 die dus nu niet me] de ass*e dekk5 van h51 wi] nam5 er nog op uitg$rukt zijn1 #ahe nog is de k]k s*oon1 nog heeft m5 /(fe 9 ov]vlo$1 om zi* p]son5 en zak5 van het grijs v]l$5 voor d5 gee/ te toov]54 ,p]son5 en zak58--,zek] mijne lez]s1 ( komt het niet bij u op als gij u b9n5 h>e grijze mur5 bev9dt1 hoe dikwijls de manhafte poort]s da> zi* hebb5 v]ootmo$igd voor hun ,hemelhe]1 en kra*t en mo$ gesmeekt1 zi* wa>diglijk teg5 e5 ev5 dapp]5 vij& te v]d$ig51 hoe dikwijls de v]wulv5 het /emgeluid d] ,godsdi5/le]a>s hebb5 opgevang5 en t]uggekaat/1 van hunne hoogte tot 9 het soms blijde1 do* ook soms b$roefde gemo$ mijn] m$eburg]s6 ,wie somt het op1 hoe m5igmaal de tran5 gevloeid zijn1 van grijsa>d en k9d1 van e*tg5oot en vad]1 van bruidegom en v]lo(de op de kille grafmonum5t51 die de as*e dekk51 van diepbetreurde dood51 wi] z]k5 ons nog zoo dikwijls wij de k]k betr$51 zoo somb] het mem5to mori als to]oep54 ,do* wij nop5 u met ons het k]kgeb\w te v]lat51 want wat z\de het ons bat5 /e5 voor /e5 te ond]vrag51 de somb]e en plegtige /ilte van het ,god%uis wordt niet ond]brok5 door e5ig w$]woord1 het /atig geb\w zwijgt en blijft zwijg54 ,en nu wat dunkt u gea*te lez]1 0 het wel te veel1 to5 wij om oudheid en s*oone b\wtrant het e]/ de a&a*t voor k]k en tor5 v]zo*t58 ,de k]k /aat da> zoo plegtig en de tor5 v]heft h>5 nok nog zoo fi] g$ur5de zoovele eeuw56 ,nog be/aat er van buit5 e5heid1 en beid5--al maakt het e5 vreemd contra/1 de k]k bekalkt en de tor5 nog ongesmeurd te zi5--1 beid5 imm]s drag5 zij de onmisk5b>e spor5 d] s*oone go?iek1 beid5 nog bezitt5 zij e5e m5igte spitsbog51 wa>door g5oemde b\worde zi* insgelijks ond]s*eidt1 die spitsbog5 wa>9 de vrolijk tjilp5de zwaluw lu/ig ha> kun/ig ne/je van ,i,jsselklei b\wt1 vanwa> zij uitvliegt na> omhoog 9 d5 blaauw5 ae!r om vo$sel op te do51 voor zi* en de h>56 a*1 de m5s* v9dt bij het zi5 e5] go?is*e k]k zooveel /(fe tot nad5k56 ,en w$] wie vreemdel+ is 9 deze plaats1 en ha> e5maal mogt bezoek51 hij zal zi* e5ige m9ut5 d] bes*\w+ van k]k en tor5 gewijd niet beklag54 ,indi5 wij nu de bes*rijv+ d] publieke en m]kwa>dige geb\w51 die b9n5 ,oudewat] /aan ( ge/aan hebb51 na> d]zelv] oudheid v]volgd51 dan moe/5 wij noodzakelijk d5 draad d] k]kelijke geb\w5 afbrek5 en het natuurlijk gevolg da>van z\de zijn1 dat de orde1 die wij ons aanvankelijk voor/eld51 er door lijd5 moe/4 ,alzoo zull5 wij doorgaan e]/ de reeks k]kelijke geb\w5 tot d5 teg5woordig5 tijd te bes*rijv51 do* om dit met te me] vru*t te do51 is het all]noodzakelijk/1 hoewel noode1 de a&a*t e]/ kortelijk te bepal5 op ,,de ,,uitoef5+ ,,d] ,r4 ,c4 ,,e]$i5/ ,,b9n5 ,,oudewat]1 ,,na #aege ,,tot #agje-agji1 ,,en ,,de ,,gee/elijk5 ,,die ,,hi] ,,le]a>d54 ,na de inname d] ve/e door de ,spanja>d5 9 #aege1 is het gemakkelijk te begrijp51 dat de uitoef5+ d] rooms*e ,godsdi5/ aan ge5e belemm]+ zal ond]worp5 zijn gewee/1 en de k]k1 al 0 de prote/ants*e le] da>9 re$s voor #aege gepr$ikt1 zij to* door de ,spaans*e bezettel+5 w$] zal gebruikt zijn geword5 tot uitoef5+ hunn] e]di5/4 ,het gelukte e*t] 9 het volg5de ja> aan d5 onv]s*rokk5 van ,zwiet5 en de zijn51 w$]om de /ad voor ,oranje te ov]rompel51 en van di5 tijd ongeve]1 kunn5 wij veilig aannem51 dat de p>o*iek]k 9 het onge/oord bezit d] h]vormd5 zal gewee/ zijn4 ,wat w>5 helaas de gemo$]5 v]bitt]d 9 het woelige tijdvak onz] bes*rijv+1 a*6 zij die /e$s vri5d5 w>51 v]ke]d5 aldra niet zeld5 9 op5b>e vij&s*ap1 de te$]/e b&51 die van m9n5de e*tel+51 van oud]s en kroo/1 van famili5 en aanv]want51 w]d5 soms wre$ vane5 g]et51 en e5e betreur5swa>dige wrake v]v+ e5e zoete vri5ds*ap en g5eg5heid4 ,en van wa> de laakb>e /emm+8 ,a* mijne lez]s6 ook ,oudewat] vo$de 9 zijn5 boezem de giftige slang van gelo(s- en godsdi5/haat1 en wel zoo1 dat het de betreur5swa>dig/e gevolg5 met zi* sleepte4 ,hadde m5 helaas bet] begrep51 dat het gelo( van prote/ant en ka?olijk beide e5 w>5 9 het ,goddelijk gebod van naa/5liefde1 en to* w]d het 9 di5 tijd1 door beid5 zoo ongelukkig v]brok54 ,gelukkig e*t] na het wo$5 van d5 g5oemd5 /orm 9 al zijne woe/heid1 v]m9d]de zij all5gsk5s1 tot er e9delijk e5 vrij dragelijke ru/e aan d5 horizont li*tte4 ,en het moe/ alzoo ges*i$51 want de m5s* g+ 9 de ontroll+ d] drie laat/e eeuw5 vooruit1 met rass*e s*r$5 vooruit1 op de s*oone bane van /(felijke en gee/elijke bes*av+4 ,hi]door begon hij het ong]ijmde1 het d5 *ri/5 v]n$]5de d] gelo(%aat 9 te zi51 en nu4444 nu 9 onze welgeord5de maats*appij1 ond] het be/uur van ,n$]l&s bem9d5 d]d5 ,willem1 zijn alle burg]s van ,n$]l& gelijk voor de wet1 onze volks-v]teg5woordig]s toon5 mee/ all5 te begrijp51 wat de neg5ti5de eeuw van h5 vord]t1 wat de v]li*te m5s* uit di5 tijd wil2 en de vru*t5 di] vooruitgang8 ,tuigt het mijne lez]s1 hoe s*oon zij zi* op5b>5 op i$]e plaats van het gezeg5de ,n$]l&4 ,9 de e]/e tijd5 dan na d5 moord door de ,spanja>d51 9 de kle9e ve/e zoo m$$oog5loos uitgevo]d1 kond5 de rooms*gez9d5 hunne ,godsdi5/ na> willekeur nog 9 het op5ba> uitoef552 9 die vrijheid e*t] kond5 zij zi* niet ze] lang v]heug51 da> re$s van d5 #e ,septemb] #aegh e5 placaat be/aat op de vic>ij5 en gee/elijke bezitt+51 alsm$e de uitoef5+ d] rooms*e e]$i5/4 ,spo$ig mogt5 zij nu niet me] hunne religie 9 het op5ba> uitoef554 ,wij v9d5 ook 9 di5 tijd ge5 pa/oor1 als hi] v]blijf h\d5de en voor het algeme5 le]>5de1 9 e5ig docum5t aang$uid4 ,zoo /ond5 de zak51 to5 9 #afad de rooms*e gee/elijke ,baaks ( de lat] zoo b]oemde ,johannes ,wa*tela>1 do* wa>s*ijnlijk me]mal5 beid51 voor het e]/ 9 /ilte1 begun/igd door het na*telijk dui/]1 de mis celebre]d51 t5 huize van d5 poort] ,jan ,willemse ,copp]4 #ahf ,na> wij bijna met zek]heid kunn5 v]meld51 bleef m5 het huis van dez5 /e$s als punt van bije5kom/ h\d5 #ahg1 en kwam5 er van tijd tot tijd1 de weg geba& zijnde1 &]e gee/elijk51 alhi] de geme5te b$i554 ,zoo wet5 wij1 dat 9 #afae en #afaf alhi] kwam5 pr$ik5 de ,he] gidius1 die opgevolgd w]d door deszelfs bro$] ,?omas1 do* kort da>na v]trok4 ,9 #afbj 0 alhi] als prie/] w]kzaam zek]e pat] ,jacobus ,tyras g5aamd1 e5 ,antw]p5a> van geboorte4 ,lector 9 de !ologie te 's ,h]tog5bos*1 zond zijn ov]/e hem 9 #afbj na> ,holl& als mission>is1 en ,oudewat]1 's ,grav5hage1 v]volg5s de om/rek5 van ,hoorn en ,enkhuiz51 w>5 getuig5 van zijn5 ijv]4 ,e9delijk kwam hij op a&rang d] ca?olijk5 b9n5 ,hoorn1 rigtte da> e5e bidplaats op en 0 de e]/e mission>is1 die op bepaalde plaats en tijd de rooms*5 v]e5igde en de di5/5 met plegtigheid v]rigt5 mogt4 ,zoodanige vord]+5 9 de uitoef5+ zijn] ,godsdi5/ moe/5 ev5wel duur geko*t word51 da> ,tyras bij zijne kom/ te dez] plaatse1 d5 k]k] tot v]blijf w]d gewez5 en dezelve 9 ,hoorn insgelijks drie ma&5 moe/ betrekk54 ,hij /i]f te ,hoorn1 #c ,septemb] #afch en w]d 9 het *oor d] groote k]k begrav54 #ahh ,na dat d5 weg door ,tyras tot het uitoef55 zijns gelo(s1 al me] en me] b]eid 0 geword51 0 het ,mode/us ,/ev5s ,s5k1 die het e]/ het h]d]s*ap 9 het op5ba> op zi* nam4 ,h>d]wijk] van geboorte1 0 hij bij le]a> 9 de rooms*e !ologie1 tev5s kanunnik van ,dev5t]4 ,9 zijne gee/elijke b$i5+ het opzigt gehad hebb5de ov] de ,veluwe1 heeft hij da>na de geme5t5 van ,oudewat] en die van ,i,jsselstein b$i5d1 gelijk hij zelf 9 e5 brief van de gee/elijkheid aan ,jacobus ,bool getuigt4 ,bij de geme5te van deze plaats b$i5de hij tev5s nog ,l9s*ot51 ,we]d51 ,rooz5daal enz4 ,nad] w]d hij 9 ball+s*ap v]zond5 en is te ,keul51 alwa> hij tot presid5t van het ,holl&s* collegie aange/eld 01 ov]l$51 d5 #e ,julij #afed4 #ahi ,op deze is gevolgd 9 #afbf ( #afbg1 ,johannes ,bekom1 e5 ,utre*t5a> en ,l9c5ciaat 9 de ,godgele]dheid1 deze is e*t] na> ,delft b]oep54 ,tijd5s ,bekom e*t] nog alhi] v]bleef1 kwam ook hi] de e]/e pat] d] ,jezuit51 ,ludovicus ,s\ti54 ,tot dusv] 0 er e*t] nog ge5e k]k voor het uitoef55 hunn] e]di5/1 do* wij kunn5 veilig aannem51 dat de 9 het beg9 dez] eeuw v]brok5 k]k aan het ,heilig lev5 geb\wd ( +]uimd is1 tuss*5 #afbf en #afdj tot het publiek uitoef55 di] godsdi5/4 ,e5ig5 tijd is hi] ook gewee/ als prie/] ,johannes ,kui/51 die da>na na> ,raanburg v]trok4 ,ook de ,he] ,nicolaas van ,hee1 moet5 wij ond] de gee/elijk5 dez] plaats noem54 ,hij 0 gebor5 te ,polsbroek volkom5 ,baceli] 9 de ,godgele]dheid en is alhi] ge/orv5 ( begrav5 op d5 #ba ,april #afgc4 ,als orde-gee/elijke 0 pat] ,h\tman van d5 g5oemd5 pat] ,s\ti5 opvolg]1 zoodat wij van nu aan 9 ,oudewat] e5 reeks w]eldlijke prie/]s en e5 reeks orde-gee/elijk5 ( pat]s moet5 v]meld51 hi]door ont/ond5 dan ook twee geme5t5 en t5gevolge van di51 twee k]k51 de e]/e3 de pat]sk]k zag5 wij1 re$s op het ,heilig lev5 en de twe$e de k]k voor de w]eldlijk5 prie/]s v]rees aan de m>kt4 #aij ,9 de bes*rijv+ door ,h4 v4 ,r4 bladz4 #ccd v9d5 wij nog?ans ook v]meld1 dat na> luid van e5 brief van ,philippus ,rov5ius anno #afej1 ,jacobus ,h\tman1 da> als noodhulp g5oemd wordt bij pa/oor ,van ,hee #aia4 ,hoe het zij1 dit al?ans wet5 wij zek]1 dat de twee k]k5 9 #affg en #affh be/ond54 ,de doopregi/]s imm]s di] beide geme5t5 zijn nog 9 aanzijn1 die van de k]k aan de m>kt1 dagteek5t van #d ,mei #affg en die van het ,heilig lev51 van d5 #ab ,novemb] #affh4 ,na ,van ,hee1 is gevolgd zek] ,he] ,gillis1 wi5s opvolg] w$]om gewee/ is ,adrianus ,ov]g[ #aib t5 zijn5 tijde w$] 0 noodhulp zek]e ,johannus ,duc van ,montfoort en successivelijk nog me]d]e1 do* hunne nam5 lat5 wij a*t]wege4 ,9 ,ov]g[s plaats is gekom5 de ,he] ,hugo ,ho(d1 e5 ,montfoort5a>1 do* ,ho(d w]d na> ,am/]dam b]oep5 en ,ov]g[ ke]de w$] na> zijne pa/orie b9n5 ,oudewat]4 ,hi] _h hij e]lang voor de pa/orele re*t5 te kamp51 teg5 pat] ,paulus ,oo/]nijk1 e5 ,jezuit en z5del+ alhi]4 ,de pat] bewe]de1 dat de pa/oor niet bevoegd 0 om de ka?olijk5 d] omligg5de dorp5 te gaan b$i554 ,do* nadat de ,he] ,hugo van ,heuss5 de /ukk5 ond]zo*t en de getuig5 gehoord _h1 heeft hij d5 pat] het proces teg5gewez54 ,ond] de gee/elijk5 die de ,rooms*e e]di5/ alhi] hebb5 wa>g5om51 moet nog g5oemd word51 pat] ,roll&us ,daniels1 do* door v]trek van dez5 na> eld]s is er e5ige s*ors+ 9 de gee/elijke di5/ op het heilig lev5 gewee/1 imm]s wij kunn5 dit opmak5 uit de doopregi/]s1 die 9 #agje e9dig5 en 9 #agji w$]om beg9n54 ,om/reeks voornoemde tijd1 0 pa/oor aan de m>ktk]k de ,he] ,johannes ,*ryso/omus ,vijfhuiz51 e5 ,hag5a>4 ,9 de ,h]vormde ,godsdi5/ opgevo$ zijnde en lang5 tijd geleefd hebb5de1 omhelsde hij lat] het ,rooms*e gelo(4 ,nadat hij hi] en da> als noodhulp _h ge/aan1 w]d hij door d5 ,biss*op van ,seba/e na> deze plaats ges*ikt1 om de +ezet55 en geme5t5>5 uit d5 omtrek te b$i554 ,deze pa/oor ,vijfhuiz5 0 het1 die de beg9sel5 van de e]di5/ d] biss*oppelijke ,cl]izie toe g$aan zijnde1 ook zoodanig e5 geme5te alhi] /i*tte en na vru*telooze pog+51 tot het aankoop5 van e5 huis wa>9 hunne ,godsdi5/ uit te oef551 zijn zij 9 het bezit geblev5 van de k]k aan de m>kt1 tot op dez5 tijd4 ,de naamlij/ van ,rooms*e gee/elijk51 d] twee k]k51 die wij tot hi]toe doore5 t] n$] s*rev51 moet dus1 nu het k]k5 zijn1 wa>9 v]s*ill5de e]di5/5 word5 uitgeoef5d1 ond] afzond]lijke rubriek5 voorkom54 ,,rooms* ,,ca?olijke ,,orde-,,gee/elijk5 ,,aan ,,het ,,heilig ,,lev54 ,anno #agji 0 pa/oor alda> de e]w4 he] ,johannes de ,ruyt]1 m9d]bro$]1 die op d5 #bj ,febru>ij #agbe ov]le$ en tot opvolg] _h zijn kapelaan 9 hetzelfde ja>4 #agbe ,alex&] de ,neve1 die d5 groot5 tol aan de natuur betaalde d5 #bh ,augu/us #agfg1 en opgevolgd w]d door deszelfs kapelaan 9 #agfg met "n ,franciscus ,rogi]s1 deze d5 #ad ,febru>ij #agha ov]l$5 zijnde1 kwam 9 zijne plaats 9 #agha ,lamb]tus ,lem1 die ond] ,rogi]s1 zijn kapelaan 04 ,pa/oor ,lem1 die 9 #agif d5 #bi ,novemb] /i]f heeft tot kapelan5 gehad3 a4 ,johannes ,augu/9us ,moorman die d5 #bg ,decemb] #aghd ov]le$4 b4 ,h5ricus ,m>selus ontslap5 d5 #bg ,novemb] #agij4 c4 ,mi*ael van de ,v54 d4 ,johannes ,s*5k1 die twe$e adsi/5t 04 ,de opvolg] als pa/oor voor d5 e]w4 ,he] ,lem1 die 9 #agif ov]le$1 0 nog 9 hetzelfde ja> de re$s g5oemde ,mi*ael van de ,v51 die tot aan zijn dood 7#bc ,mei #ahji7 de pa/orale betrekk+ bekle$de4 ,nog 9 #ahji w]d hij opgevolgd als pa/oor door zijn5 kapelaan ,johannes ,s*5k1--door zijn ov]lijd5 e*t]1 w]d 9 #ahad als pa/oor dez] geme5te b5oemd ,*ri/ianus ,florus1 die re$s s$]t ,anno #ahji kapelaan 0 bij pa/oor ,s*5k2 deze pa/oor is alhi] ov]l$5 op d5 #b ,mei #aheb na #dc j>5 als prie/] 9 deze geme5te te zijn w]kzaam gewee/4 ,g$ur5de zijn ambt van pa/oor alhi] heeft hij de volg5de kapelaans gehad3 a4 ,g]>dus ,s*\t5 #b ,ma>t #ahbi 9 deze geme5te--hij w]d 9 die betrekk+ opgevolgd door b4 ,josephus ,wilhelmus van ,ewijk1 die van hi] als pa/oor na> ,bommel is v]trokk5 op d5 #b;d5 ,junij #ahcd4 ,na dez5 is alhi] als kapelaan gezond5 c4 ,antonius ,franciscus ,ran%uiz51 die van hi] als kapelaan na> ,hoorn v]trok d5 #aa ,oct4 #ahce en opgevolgd w]d door d4 ,h5ricus ,!odorus ,lon9ck1 die uit dez5 plaats d5 #ad ,nov4 #ahdi als kapelaan v]trok na> ,rott]dam en 9 wi5s plaats is gekom5 e4 ,wilhelmus van ,asveldt1 die als kapelaan na> ,ha>lem g+ d5 #d ,junij #ahea2 zijn opvolg] 0 #aic f4 ,fr$]icus ,/ephanus ,kraaivang]1 die van hi] als kapelaan na> ,leid5 v]trok d5 #bd ,mei #ahec4 ,nog 9 hetzelfde ja> van het ov]lijd5 des e]w4 he]5 ,florus 7#aheb7 is alhi] als pa/oor gezond5 ,franciscvs ,s*reurs die als pa/oor na> ,coevord5 g+ d5 #ca ,mei #ahec en 9 #ahec wi]d opgevolgd door ,alex&] ,mat?ias ,bal?asa> die tot kapelaan _h s$]t #e ,junij #ahec ,/ephanus ,ignatius ,root]s4 ,de e]w4 ,he] ,bal?asa> is van hi] v]trokk5 als pa/oor d] ,mozis en ,a>on k]k van ,am/]dam 9 het ja> #ahed als wanne] hij opgevolgd w]d als pa/oor door d5 e]w4 he] ,johannes ,h5ricus ,di]h(f1 die deze pa/orie tot op dez5 dag1 met zijn kapelaan d5 e]w4 pat] ,/ephanus ,ignatius ,root]s b$i5t4 ,,gee/elijk5 ,,d] ,,biss*oppelijke ,,cl]izie ,,d] ,,k]k ,,aan ,,de ,,m>kt4 ,anno #agjj ,johannes ,*rysosotimus ,vijfhuiz51 die alhi] 9 #agbi ov]le$ en opgevolgd w]d 9 #agbi door pa/oor ,hub]tus de ,vos1 9 wi5s plaats ,ao4 #agfh kwam de e]w4 he] pa/oor ,!odorus van ,hag5\we die van hi] 9 #agig v]trok en na #ahad 9 ,oo/]h\t is ov]l$54 ,9 #agig 0 pa/oor ,godefridus ,spruyt van ,s*i$am na> hi] gekom54 ,a*t]e5volg5d heeft hij tot kapelan5 gehad1 de ,he] ,h4 de ,jong die van hi] als pa/oor na> ,g\da v]trok en ,p4 van ,wijk die van hi] g+ om de pa/orie van ,hilv]sum te b$i55 7die beid5 da> nog 9 b$i5+ zijn47 ,pa/oor ,spruyt van zijne pa/orie af/& g$aan hebb5de1 is eld]s gaan won51 en 9 #ahac opgevolgd door ,franciscus ,johannes ,guddee1 die van ,hilv]sum na> hi] is gekom5 en ov]l$5 is d5 #c ,augu/us #ahed na #da j>5 9 zijne geme5te te hebb5 gele]a>d #aid4 ,tijd5s zijne ziekte is als noodhulp alhi] gewee/ de e]w4 he] ,c4 ,a4 ,h>d]wijk die nu pa/oor van ,cul5borg is4 #ahed4 ,de e]w4 he] ,h5ricus ,!odorus ,v]hoeff1 b$i5t s$]t het voors*rev5 ja>tal nu de k]k aan de m>kt4 ,de oude k]k d] ,rooms* ,ca?olijk54 ,volg5s de ,he] van ,k9s*ot 0 dit k]kje d] bes*\w+ van b9n5 wa>dig4--,uit e5 zek]e bron wet5 wij e*t]1 dat het buit5 me] gelijk5is met op e5 s*uur dan op e5 k]k gehad heeft4--,hoewel deze k]k insgelijks zooals nog de teg5woordige aan het ,heilig lev5 /ond1 0 h>e /&plaats e*t] niet zoo digt aan de ,kapel/raat als de teg5woordige3 ,de teg5woordige k]k d] ,rooms* ,ca?olijk54 ,zij heeft ev5 als de twee vorige ze] we9ig aanzi51 dat voor e5 k]k-dicte]t1 twee +ang5 v]s*aff5 d5 geme5t5>5 toegang 9 dezelve1 de e5e van uit de ,kapel/raat de &]e langs het ,heilig lev52 ha> van de laat/e zijde nad]5de1 kan m5 9 d5 gevel het volg5de 9 h>d/e5 uitgeh\w5 ops*rift bem]k5 ,,haec ,,domus ,,dom9i ,,a$ificata ,ao4 ,,mdccciii dat is3 ,dit huis ,gods1 is geb\wd ,ao4 #ahjc4 ,bij het b9n5tr$5 bem]k5 wij dadelijk1 e5 zond]l+e con/ructie1 zelfs zoo1 dat niet het m9/ bij de b\w+ aan symboliek s*ijnt g$a*t te zijn1 go?iek is er tr\w5s ge5 /ip aanwezig4 ,9 deze k]k bev9d zi* #a alta>1 dat niet oo/wa>ts g]igt is1 do* op fraaiheid aanspraak mag mak51 de communiebank wordt als e5 mee/]/uk van beeldh\wkun/ g]oemd2 zij be/aat e*t] sle*ts uit g$eelt5 van de communiebank uit e5e k]k van ,i,jsselstein4 ,zijn wij wel ond]rigt1 dan heeft m5 die e]tijds alda> publiek geveild en bij die geleg5heid welligt voor spotprijs alhi] aangeko*t4 ,het orgel heeft e5 clavi] is zond] p$aal en onaang5aam van toon4 ,het ja>tal van zijn b\w1 alsm$e de v]va>dig] zal m5 er niet op v9d54 ,om 9 de behoeft5 d] /e$s groot] word5de geme5te te voorzi51 heeft m5 voor e5ige j>5 de k]k v]groot1 zoodat er zi* nu e5 groot getal geme5t5>5 9 kunn5 v]e5ig54 ,de h>monie 9 het geb\w to5 nog aanwezig1 heeft e*t] ze] veel door di5 h]b\w gel$54 ,de k]k d] ,biss*oppelijke ,cl]ezie4 ,dit k]kje1 dat zi* nog 9 wel ond]h\d5 toe/& bev9dt1 is zijn bezi5s van b9n5 om zijn fraaiheid niet onwa>dig1 het heeft e*t] ev5e5s sle*ts e5 alta>1 het orgel heeft sle*ts e5 clavi] en bezit ge5 p$aal1 het is zwak1 en niet ze] aang5aam van toon t]wijl v]va>dig] no* ja>tal op hetzelve uitg$rukt /aan4 ,de oud/e patroon van deze k]k is ,/4 ,mi*iel2 do* door de opheff+ d] geme5te van ,polsbroek 9 #ahdb to5 ook de bezitt+5 d] k]k alda> aan die onz] bes*rijv+ gekom5 zijn1 is ,/4 ,johannes d5 ,doop]1 die patroon van de k]k 9 ,polsbroek 01 als twe$e patroon alhi] aang5om54 ,van buit5 z\ m5 bezwa>lijk e5e k]k 9 dit geb\w h]k5n51 w>e het niet1 dat aan h>5 +ang1 e5 h\t5 kruis 0 aangebragt1 wa>op het volg5de te lez5 /aat3 ,,9 ,,hoc ,,signo ,,v9ces dat is3 ,door dit teek5 zult gij ov]w9n54 ,om op e5ige voll$igheid te kunn5 aanspraak mak51 mog5 wij niet onv]meld lat51 dat wij nog t5 vorige j>e e5 locaal 9 zek] huis hebb5 bezigtigd1 /a&e op de h niet v] van de m>kt #aie wa>91 na> ons w]d m$eg$eeld1 e]tijds--ev5e5s t] sluiks--de ,m5noniet5 bije5kwam5 om hunne e]di5/ uit te oef554--,de zek]heid1 dat het ,m5noniet5 w>5 durv5 wij e*t] niet uitmak51 do* bepaald1 kond5 wij aan e5ige v]si]+5 nog bem]k51 dat er e]di5/ 9 uitgeoef5d is4 ,de *ri/elijk afs*eid55 9 deze plaats woona*tig1 v]gad]5 tot het uitoef55 hunn] godsdi5/1 9 zek] woonhuis #aif op het ,roodz&1 dewijl de geme5te hi] niet zoo vele l$5 telt1 dat er e5e k]k ge/i*t worde en e5 pr$ikant aange/eld om ha> g]egeld te b$i554 ,de ,israelit5 die hi] g$omicilie]d zijn1 bezitt5--ev5e5s om hun g]+ aantal--ge5 ,synagoge1 da>om v]gad]5 zij 9 plaats da>van s$]t e5 aantal j>5 9 e5 woonhuis #aig /a&e op de ,korte donk]e ,ga>d4 ,hun aantal is zelfs zoo g]+ alhi]1 dat zij bij sommige geleg5h$5 g5oodzaakt zijn1 ,israeliet5 van e5e &]e plaats te ontbi$51 om na> eis* hun fee/ te kunn5 vi]5 en uitoef554 ,en hi]m$e mijne lez]s is de bes*rijv+ van de reeks k]kelijke geb\w5 t5 e9de1 wij noodig5 u nu e]/1 met ons w$] e5ige eeuw5 t]ug te gaan1 da> de bes*rijv+ d] gee/elijke ge/i*t5 die hi] e]tijds 9 zoo ruime getale aanwezig w>51 ons toeft4 ,bij die bes*rijv+1 zull5 wij ons t5 regel /ell51 e]/ de gee/elijke geb\w5 enz4 te bes*rijv51 om da>na tot de ge/i*t5 ov] te gaan1 die ont/ond51 uit bijzond]e en algeme5e ko/5 tot liefdadig doel4 ,het voormalige kloo/] d] zu/]5 van ,s9te ,lijsbe? ( van ,/4 ,agnes 9 ,oudewat]4 ,,aankom/ ,,en ,,e]/e ,,bijzond]h$5 ,,dez] ,,zu/]5 ,,alhi]4 ,,ligg+ ,,van ,,het ,,kloo/]4 ,wij hebb5 zegt de he] van ,k9s*ot1 op bladzijde #eh zijn] bes*rijv+ van ,oudewat]1 met zek]heid ontdekt1 dat hi] e5 kloo/] van de zu/]5 van ,s9t ,lijsbe? van de d]de orde1 ev5 als 9 's ,grav5hage gewee/ is2 do*1 ge5 het m9/e ov]blijfsel da> me] van ov]ig zijnde1 kunn5 wij alle5 t5 bewijs aanhal51 d5 voorre*tsbrief1 door ,h]tog ,philips1 als ,graaf van ,holl& op het v]zoek van e5ige geord5de gee/elijk51 op d5 #ag;d5 van ,l5tema& des ja>s #adeb aan dezelve gegund1 wa>na> zij zi* voeg51 s*ikk5 en g$rag5 moe/54 ,g5oemde s*rijv] is al ze] k>ig met het m$$eel5 van bijzond]h$51 omtr5t dit conv5t1 en het bewijs van d]zelv] be/aan 9 ,oudewat] door hem aangevo]d1 mog5 mijne lez]s niet als zoodanig aannem51 aangezi5 deze zu/]s 9 #adeb niet me] 9 deze plaats aanwezig w>52 do* loop5 wij onz5 tijd niet vooruit1 wij zull5 deze zaak lat] van zelf opgelo/ zi54 ,9 de bes*rijv+ van het naburige ,s*oonhov5 door ,h4 van ,b]kum1 v9dt m5 de aankom/ d] zu/]5 alhi]1 aan het ho(d dezes aang$uid1 v]meld4 ,de oorzaak1 dat zulks 9 de bes*rijv+ van ,s*oonhov5 te v9d5 is1 ligt hi]91 doordi5 voornoemde conv5tual5 van ,s*oonhov5 na> ,oudewat] zijn gekom54 ,zi5 wij dus1 wat van ,b]kum da>omtr5t heeft geboek/aafd4 ,van het kloo/] #aih van s9te ,lijsbe?1 en van de ,beggijn5 ( ,su/]n1 op de oude ,hav51 moet m5 ge5 twee kloo/]s mak51 gelijk ik erg5s gevond5 hebbe1 het 0 er ma> e51 ond] deze v]s*eid5e nam5 bek5d4 ,het regte ja> van deszelfs /i*t+ is mij onbek5d2 9 het ja> #acge1 0 er niet1 als n kloo/] te ,s*oonhov5 dat d] ,c>meliet52 het is zek]1 dat 9 het ja> #acii1 er al twee won+5 voor gee/elijke vr\wsp]son5 w>51 die van de su/]s op de oude ,hav51 en die van ,/4 ,agnes 9 de koe/raat1 wa>uit 9 dit voornoemde ja] 7#acii7 su/]s ge/uurd w]d5 na> ,oudewat]4 ,het zal mijne lez]s nu welligt duidelijk zijn1 wa>om wij hi]vor5 t] n$] /eld51 dat de gee/elijke do*t]s1 f zu/]s van ,/4 ,lijsbe?1 f van ,/4 ,agnes zull5 zijn g5oemd gewee/1 e5e v]w>r+ hoog/ wa>s*ijnlijk ont/a&e1 doordi5 ha> kloo/] ( bet] h>e orde na> ,/4 ,lijsbe? 01 en h>e bidkapel aan ,/4 ,agnes gewijd gewee/ zijn zal1 ( omgeke]d4 ,deze zelfde v]w>r+ v]bet]de re$s hi]vor5 de ,he] van ,b]kum 9 ,s*oonhov51 en da>bij wet5 wij imm]s zek]1 dat het ,/4 ,ursala conv5t 9 ,oudewat]1 wa>ov] wij lat] bre$vo]ig zull5 s*rijv51 ev5e5s zijn naam v]s*uldigd is1 aan de patrones van de kapel d] conv5tual51 die na> d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus leefd54 #aii ,als aanleid5de oorzaak nu1 wa>om deze zu/]s uit ,s*oonhov5 na> ,oudewat] wek51 v9d5 wij 9 de oudh$5 van ,rijnl& v]meld1 dat zij om de oorlog51 7de ,hoeks*e en ,cabellaauws*e twi/57 die het plattel& onveilig maakt5 na> ,oudewat] trokk54 #bjj ,en nu mijne lez]s zull5 wij e5ige bijzond]h$5 v]meld51 omtr5t het hoe en wa>1 van deze h>e ve/ig+ 9 ,oudewat]4 ,hi]voor /aat ons t5 di5/e de copij van e5 h&s*rift1 m$eg$eeld 9 de oudh$5 van ,rijnl& bladz4 #deg1 #deh en #dei1 en uit het kloo/] ,m>i5poel bij ,leijd5 van oorsprong4 ,9 't ja] ons ,he]5 #acii doe s5de ,he] ,vr$]ik die ,bie*t] d] su/]5 van ,sco5hov5 op de oude hav51 en de ,he] ,claes1 ,bie*t] d] su/]5 van ,s9t ,agniet5 te ,s*oonhov5 9 die koe/raat die e]/e zu/]5 wt hor5 huse1 da] onse su/]5 vo]t wt gesprot5 zijn1 ende alre e]/ v]gad]dese int heilige lev5 te ,oudewat] ende da] na v]gad]dese bij ,piet] ,av5 zo5 ov] de sluse4 #bja ,da]na int ja] ons ,he]5 #adab4 doe c(t su/] ,clem5s ,gelis dr4 onse e]/e mat] 9 die d]de o]de1 ghebor5 van e]b>5 oud]s van ,scoonhov51 die ,hus+he1 die d5 ,he] van ,vliet toehoorde1 die /ont 9 de capel/raat da] hi ons go$]ti]5heit 9 bewijsde om d] wil zijnre vr\w51 die hoor su/] ,aria5 ,jans dr4 9 onse ,cloe/] bro*t4 ,9 corte j>5 da]na scoet ,jan ,melisz4 hus+e bov5 wt1 dattet op onse w]f vall5 w\de1 dat m5 met balk5 ond]sco]de1 ende dese hus+e c(t5 wi1 ende van dat vo]huis &e /raat wort ons capel ghemaekt #bjb ende aft] da]an onse but5huus4 ,aft] tegh5 de /$e mu] #bjc langhes onse w]f liet5 wi e5 /e55 huus timm]51 da] wi inweefd51 bact5 ende br\d51 en de torfd5 en de v]p5scot4 #bjd ,da] vo] dat huus /ont en5 scon5 put di wi liet5 grav51 da]t wat] 9 ende wt vloeide ende ebb$e1 door e5 zijl #bje wt d ijssel4 ,bisid5 d5 put hadd5 wi en5 scon5 viv] lat5 grav51 da] wi vis* 9 hield54 ,&ie &] zijde van onse w]f c(t5 wi ,he] ,b]telmeus #bjf hus+e1 ouse cureit1 dat 0 ons prie/]s hus+e1 onse rev5t] #bjg ende sieccam] ende kok54 ,oec c(t5 we ,ouw]ogs hus+he met en5 b]gh1 da] su/]5 9 woond5 die d5 bee/5 en de tsuvel bewa]d51 die door e5 poort met e5 slot 9 quam5 et51 no* c(t5 we #b hus+e1 dat voorhuus /ont an de ,capel/raat1 ende dat aft] huus /ont an onse w]f1 met e5 b]*4 ,uitg5om5 de voornoemde bijzond]h$5 /aan 9 het gemelde /uk nog de volg5de gift5 aan het kloo/] v]meld3 ,9 't ja] ons ,he]5 #adac /]f ,pet] ,ave so51 op ,s9t ,lambre*tsavond1 die onse su/]5 e]/ v]sam5de1 behalve m5igh]lei go$i*eit die hi ons dee1 s gaf hi ons #be nobel ende #e pont tsja]s ewighe r5te1 #ae groot vo] e5 pont4 ,ziet hi] mijne lez]s1 u met onze be/e pog+5 op de hoogte gebragt omtr5t d5 oorsprong van dit conv5t 9 ,oudewat]4 ,uit e5 en &] hebb5 wij gezi51 op wat e5 aanzi5lijke hoogte deze zu/]5 het 9 korte j>5 gebragt hebb51 imm]s wij zag5 het kloo/] re$s de aanm]kelijke ruimte beslaan1 van de we/zijde d] kapel/raat bij het heilig lev5 tot aan het teg5woordig zoog5aamde kloo/]1 bij de oude ve/+muur d] /ad4 ,a*t] al deze huiz5 0 e5e aanzi5lijke ruimte1 zoodat zij te ov] geleg5heid hadd51 die b$rijv5 uit te oef551 door ons hi]vor5 uit het /uk van de oudh$5 van ,rijnl& gecopi]d4 ,zij die 9 ,oudewat] bek5d zijn1 en iets van zijn ges*i$5is wet51 zull5 mij welligt teg5 vo]53 al deze bijzond]h$5 da> v]meld1 omtr5t de ligg+ van het kloo/] enz4 hebb5 betrekk+ op het v]blijf van de zu/]s na> d5 #c regel van ,s9t ,franciscus van p5it5tie1 gewoonlijk na> het kapelletje1 dat aan ,s9t ,ursula gewijd 01 het ,/4 ,ursula conv5t geheet54 ,het is zoo mijn lez]1 gij hebt gelijk1 do* ook mijne m$$eel+5 zijn jui/4 ,laat ons het duidelijk mak54 ,nadat de zu/]5 van ,/4 ,lijsbe? ( van ,s9t ,agnes1 van het ja> h>] kom/ 9 ,oudewat] ond] d5zelfd5 naam1 en ond] dezelfde orde als 9 ,s*oonhov51 t5 m9/e hoog/ wa>s*ijnlijk1 da> he5 leefd51 0 het 9 ,anno #adad1 dat ,h]tog ,willem1 ,graaf van ,holl& toe/ond1 dat g5oemde zu/]s1 uit de kapel/raat1 die leefd5 9 e5' won+ en ,h(/adt die ,he]5 ,jans van d5 ,vliete pla*te wes51 i5 beslot5 ,cloe/] en conv5t van ,s9t ,franciscus o]d51 gehet5 van p5it5ti5 sull5 mog5 fund]51 timm]51 enz4 ,het is dus nu duidelijk geword53 de zu/]s uit ,s*oonhov5 van ,/4 ,lijsbe? ( ,/4 ,agnes1 w]d5 t5 onz5t 9 #adad zu/]s na> d5 d]d5 regel van ,s9t ,franciscus van p5it5tie1 gewoonlijk zooals wij re$s opm]kt51 bek5d ond] d5 naam van het ,/4 ,ursula ,conv5t4 ,het voormalige ,/4 ,ursala-,conv5t1 ( het kloo/] d] zu/]s na> d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus orde van p5it5tie4 ,nadat wij d5 oorsprong d] zu/]s alhi] uit ,s*oonhov5 nag+51 is de geleidelijk/e ov]gang voor het bes*rijv5 van het ,/4 ,ursala conv5t1 onzes inzi5s de m$$eel+ van de inh\d des briefs1 wa>bij ,h]tog ,willem het aannem5 en de /i*t+ van dit conv5t na> de orde van ,/4 ,franciscus1 oorlo(t en cons5te]t1 en al dadelijk gaan wij dus hi]toe ov]3 ,willem by d] ,g5ad5 ,gods ,palsgrave op d5 ,rijn ,h]to* van ,bey]51 van ,h5egon1 van ,holl&1 van ,zeel& ende ,he] van ,vriesl& dan cont all5 leud51 dat wy om ,godts wille aangesi5 zeli*eit ons] en ons] oud]5 ziele1 en om d5 di5/ ,godts all]weg5 te me]r5 geoorl(t en gecons5te]t hebb51 v]lov5 en cons5t]5 met des5 brief1 dat de vr\we p]so55 by de maeg$5 en w$uw5 9 ons] /e$e van ,oudewat] 9 de ,capelle/raet 9 e5 won+e en h(/adt1 die he]5 ,jans van d] ,vliete pla*t wes5 e5 beslot5 cloe/] en conv5t van ,s9t ,franciscus ,o]d5 gehet5 van p5it5ti5 sull5 mog5 fund]51 timm]5 en volbr5g5 9 d] won+5 voorsz4 en hem da>9 laet5 besluit5 na mani]5 en de ordonnanti5 des voorz4 o]d51 als da>toe behoort1 ende nem5 dit voorsz4 cloo/] en conv5t met h>5 go$]5 en p]son5 da>toe behoor5de 9 ons] ho$e en bes*]m+e1 gelik]wijs en 9 alre mani]5 als wy &]5 cloe/]5 ende ,godt%uis5 9 ons5 l&e ligg5de g5om5 hebb51 en omdat wy dit va/e en ge/ade geh\d5 will5 hebb51 vo] ons en vo] onse nacomel+51 s hebb5 wy des5 besegelt met ons5 segele1 gegev5 9 d5 ,hage op t5 e]/5 da* 9 ,septembre ,ao ,,mcccc en vi]?i54 ,dit kloo/]1 /ond ond] het opzigt van het kapittel en de biss*opp5 van ,utre*t1 t]wijl de bro$]s van het geme5e lev51 doorgaans m9d]bro$]s g5aamd er het be/uur ov] hadd54 #bjh ,/il en vre$zaam1 leefd5 deze zu/]s e5ig5 tijd 9 het n$]ige ,oudewat] voort1 en wij mog5 voorond]/ell51 dat hunne inkom/5 9 kort5 tijd aanm]kelijk v]me]d]d51 ze] gez9d als m5 9 die tijd5 01 gift5 aan d]gelijke ge/i*t5 te s*5k51 t5 m9/e 9 me]gemeld h&s*rift uit het kloo/] ,m>i5poel v9d5 wij nog v]meld3 ,leye ,witt5d] /]f 9 't ja] ons ,he]5 #adah op ,s9t ,katr9$a*1 si gaf ons 7het conv5t van ,oudewat]7 9 aelmiss5 #ah engels*e nobel4 ,niet lang e*t] mogt5 zij zi* op deze ru/e b]oem52 donk]e wolk5 van onru/ en woel+ betrokk5 d5 politiek5 en k]kelijk5 horizont van ,holl& en ,utre*t en444 de zu/]s van het ,/4 ,ursala conv5t moe/5 vlugt5 uit ,oudewat]4 ,om dit e*t] duidelijk te mak51 is het noodig1 dat ik d5 vri5delijk5 lez] v]zoek1 met mij de a&a*t e5e wijle te bepal5 op zak5 en gebeurt5iss51 die wel niet 9 ,oudewat] voorviel51 do* d5 groot/5 invlo$ op het conv5t moe/5 hebb54 ,na d5 dood #bji van d5 ,biss*op ,fr$]ik van ,utre*t 9 ,octob] #adbc1 #baj w]d het kapittel 9 de da>aanvolg5de ma& bije5g]oep5 tot het v]kiez5 van e5 &]5 biss*op1 wa>toe zi* dan ook v]s*eid5e m$$+]s opd$54 ,rudolphus van ,dieph\t kanunnik te ,keul5 en ,walravus van ,meurs1 kwam5 ond] all5 het mee/ 9 aanm]k+--,rudolph bekwam de mee/e /emm5 en w]d alzoo tot biss*op gekoz54 #baa ,beide zond5 e*t] gezant5 na> ,rome om de beve/ig+ van d5 man hunn] keuze van ,paus ,m>t9us de ,v te erlang54 ,aan ge5 d] beide p>tij5 mogt dit e*t] gelukk5 en di5t5gevolge droeg kort da>na de paus het bisdom van ,utre*t op1 aan ,raban1 ,biss*op van ,spi]s4 #bab ,to5 deze e*t] v]nam1 dat het ,/i*t 9 hevige p>tijs*app5 v]deeld 01 liet hij zi* gemakkelijk beweg51 om zijn regt ov] te /aan1 aan ,zw$]us van ,kuil5burg1 die hem da>voor zijn domproo/dij opdroeg4 ,ook de paus nam hi]9 g5oeg5 en ,zw$]us w]d beve/igd als biss*op van ,utre*t4 ,dan1 hi]op volgde e5 op5b>e s*eur+ 9 het ,/i*t4 ,de gee/elijkheid d] /ad ,utre*t ond]wi]p zi* aan 's paus5 besluit en erk5de ,zw$]us voor biss*op4 #bac ,do* het ov]ige g$eelte van het ,/i*t bleef ,rudolf aanhang54--,de paus aldus 9 zijn b$i5+ gekr5kt1 v]bood alle k]kelijke di5/51 9 zulke plaats5 des bisdoms1 da> ,zw$] niet erk5d w]d1 en sommig5 e]bi$igd5 dit bevel uit ontzag voor d5 paus1 t]wijl &]5 de di5/ blev5 wa>nem54 #bad ,zw$] intuss*51 _h zi* mee/] gemaakt van het slot t] ,hor/1 en noodzaakte e]lang de /$5 ,am]sfoort en ,rh55 en t5 laat/e ook de /ad ,utre*t hem als ,biss*op b9n5 zijne mur5 te nem51 zooals hij dan ook 9 ,augu/us #adbe zijn5 intogt 9 laat/g5oemde /ad de$ en er g$ur5de ti5 ma&5 v]bleef4 ,da>na v]bond ,zw$]us zi* met de ,kabellaauws*e p>tij 9 ,holl& inzond]heid met zijne nabe/a&53 ,jan en ,willem van ,egmond en s$]t ook met ,philips1 h]tog van ,b\rgondie1 die t]/ond pog+5 aanw5dde1 om d5 aanhang van ,rudolph en de vri5d5 d] ,hoeks*5 9 het ,/i*t1 met geweld aan te ta/54 ,door e5 en &]1 maakte ,zw$] zi* b9n5 kort zoo gehaat 9 ,utre*t1 dat m5 e5 toeleg sme$de1 om hem uit de /ad te h\d51 en ,rudolphus 9 d5 biss*oppelijk5 zetel te h]/ell51 dat 9 d5 zom] van #adbf1 door beleid van ,jan van ,r5esse van ,rijn\w5 gelukte4 #bae ,rudolph w]d e]/ door de ,ridd]s*ap en de /ad ,utre*t en door de ,ridd]s*ap en de /$5 van ,ov]ijssel en nad] ook door de gee/elijkheid1 tot po/ulaat1 ,ruwa>d en ,bes*]m] van het bisdom aang5om5 #baf en ,zw$] alle ,regtsgebi$ ontzegd4 ,de laat/e ve/igde s$]t eld]s d5 /oel des bisdoms en w]d 9 het algeme51 door d5 ,kabellaauws*5 aanhang1 voor wettig5 biss*op erk5d4 #bag ,rudolph1 die nu 9 het ,ov] en ,n$]/i*t volkom5 mee/] 01 v]bond zi* met vr\we ,jacoba en de ,hoeks*5 #bah en haalde zi* hi]door d5 haat van h]tog ,philips op d5 hals4 ,tot zoov] mijne lez]s heb ik u moet5 br5g51 om het v]trek d] zu/]s 9 #adbh uit het ,/4 ,ursala conv5t van ,oudewat]1 wel te kunn5 begrijp54 ,oudewat] to* erk5de imm]s nog e5 laat/g5oemd ja> vr\we ,jacoba als grav91 do* deze 0 zooals wij zag5 de p>tij van ,rudolph van ,dieph\t toeg$aan1 en ,dieph\t met zijne aanhang]s 0 door paus ,m>t9us de ,v tot d5 gee/elijk5 ban v]oordeeld4 #bai ,wat moe/5 onze conv5tual5 nu do58 ,ongehoorzaam zijn aan d5 paus wild5 zij niet1 en 9 ,oudewat] blijv51 en e5 &]5 biss*op erk5n5 als de grav9 die h>5 scept] nog ov] ,oudewat] zwaaide1 kond5 zij niet4 ,zij w]d5 dus g5oodzaakt om te vlugt51 do* wa>he58 ,natuurlijk na> het gebi$ van ,h]tog ,philips van ,b\rgondie1 die d5 biss*op aanh+1 die zij erk5d51 ,zw$]us van ,kuil5burg4 #bbj ,nu leefde er 9 di5 tijd 9 ,leid5 e5 ze] vroom en edel man1 ,b\dewijn van ,zwiet5 g5aamd1 en de m>e van zijn weldo51 _h zi* tot 9 het n$]ige ,oudewat] v]spreid4 ,ook deze 0 het met d5 ,h]tog en ,zw$]us e5s1 en het 0 dus niet te v]wond]51 dat de vlugt5de zu/]s uit het conv5t van ,oudewat]1 na> hem de wijk nam5 en hem smeekt51 m$elijd5 te hebb5 met h>5 toe/&4 ,de e*tg5oot van ,he] van ,zwiet5 voegde ook ha> v]zoek1 bij dat d] nonn5 en van ,zwiet5 besloot hi]op de zu/]s voorloopig huisve/+ te gev54 #bba ,h>e aankom/ te ,leid5 _h plaats op #bj ,ma>t #adbh4 #bbb ,onze kloo/]l+5 hebb5 ons nu re$s zoo veel belang +eboezemd1 dat wij niet kunn5 nalat51 ha> nog e5ig5 tijd eld]s te volg54 ,nadat de nonn5 bij ,van ,zwiet5 huisve/+ hadd5 bekom51 pe9sde hij ern/ig na ov] de toekom/ d] conv5tual51 e5maal ond] zijn bes*]m+ /a&e4 ,al spo$ig 0 zijn plan e5 &] kloo/] voor deze zu/]s te /i*t51 tot zoodanig5 graad van rijpheid gekom51 dat hij na v]l( van d5 pa/oor van ,oeg/gee/ en beve/ig+ van dit v]l(1 door d5 biss*op van ,utre*t1 9 #adca re$s e5 zoodanig geb\w ond] ,oeg/gee/ _h lat5 b\w51 en deze b\w+ 0 re$s 9 het volg5d ja> h>] ontvlugt+1 9 #adbi begonn54 ,de eig5lijke plaats wa> het kloo/] ge/i*t w]d heette to5 ,padd5poel--,mo]assig als de grond 01 d5kt m5 9 de oudh$5 van ,rijnl&1 dat deze plaats dus g5oemd w]d1 na> deze amphibi51 die doorgaans op zulke mo]assige plaats5 9 m5igte gevond5 word52--hoe het e*t] zij1 /ellig wet5 wij1 dat de ,he] ,van ,zwiet5 na de /i*t+ van het kloo/] alda>1 deze we9ig ae/etis*e naam heeft lat5 v]&]51 9 ,s9te ,m>i5poel ( onz] ,liev] ,vr\w5poel en wel op bevel van ,zw$]us 9 #adbi4 ,aan dit kloo/] w]d deze wet voorges*rev51 dat het getal d] gepr(esside nonn5 niet groot] dan ve]tig z\de zijn1 en1 dat er niet me] dan ti5 leek5 ( buit5 zu/]s z\d5 aang5om5 word51 t5 wa>1 dat het algeme5 kapittel1 en hij 7,van ,zwiet57 het bij zijn lev5 ook &]s mogt5 v]/aan4 ,ook moe/5 de nonn51 die zoo als wij wet5 9 ,s*oonhov5 en ,oudewat] tot 9 ,ao4 #adad zu/]s van ,/4 ,lijsbe? ( ,s9t ,agnes heett5 en nad] 9 ,oudewat] leefd5 na> d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus1 da> s$]t de gel(te do51 te lev5 als ,reguli]e kanonnikess5 na> d5 regel en de in/ell+ van ,/4 ,augu/9us4 #bbc ,de /i*t+brief 0 door d5 ,he] ,van ,zwiet5 bezegeld1 en op dat deze brief te groot] kra*t z\de hebb51 heeft hij ,willem ,kl9ka]t1 prior 9 het kloo/] d5 ,hem buit5 ,s*oonhov5 en ,h]man ,jansz4 prior van het kloo/] te ,/e9 bij ,haa/re*t die tot bezigtig]s van dit kloo/] aange/eld w>51 v]zo*t1 hun zegel ook aan dez5 brief te hang54 ,dit alles heeft van ,zwiet5 dus g$aan1 op het fee/ van ,vr\w5 ,li*tmis 9 het ja> #adca4 ,uit dez5 m]kwa>dig5 brief1 die wij om zijne uitgebreidheid niet 9 zijn geheel mog5 ov]nem5 #bbd ziet m5 tev5s1 dat de r$5 van deze /i*t+ 0 e5e groote ,godsdi5/z91 dat hij nog #bh m]gh5 lants1 luttel m9 ( me] enz4 met het kloo/]1 het conv5t 9 eig5dom s*onk en de voorwa>d5 wa>op dit plaats greep1 dat hij 9 het kloo/] e5maal wilde begrav5 zijn1 en wat m5 voor de ru/e zijn] ziel en die zijn] familie alda> z\de bidd51 do* wij zi5 er uit e5 zek]e z9sn$e ook tev5s1 hoe groot de nood 0 to5 de conv5tual5 vlod5 uit ,oudewat]4 ,da>na volgt 9 me]gemelde ,rijnl&s*e ,oudh$5 e5 bre$vo]ige brief van de v]meld+ d] l&]ij5 en inkom/51 die hij aan dit kloo/] bewez5 heeft4 #bbe ,voorts bleek het d5 s*rijv] uit e5 &] /uk1 dat ,b\dewijns zon5 de /i*t+ van hunn5 vad] beve/igd hebb54 ,ook ,philips1 ,h]tog van ,b\rgondie en ,graaf van ,holl& heeft niet alle5 gemelde /i*t+ 9 #adde b9n5 de ,haag beve/igd2 do* er zelfs nog e5ige gun/5 aan toegevoegd1 wa>van de voornaam/5 ev5e5s alda> g5oemd word54 ,9 #aeaf de$ ,keiz] ,k>el als ,graaf van ,holl& hetzelfde als ,philips 9 #adde--;en z /eeg dit kloo/] 9 lui/]1 dat to5 mee/] ,co5raad ,piet]sz4 's kon+s gezwor5 ,l&met] 9 het ja> #aegj op het v]zoek van d5 pat] de grootte d] l&]ij5 opnam1 hij bevond1 dat dezelve #bge morg5 #hg ro$5 04 ,dit conv5t heeft1 zoo als uit e5 doodboek da>aan behoor5de1 bleek1 ond] zijne nonn5 mog5 hebb51 dames uit de edel/e gesla*t5 van ,holl& zoo als uit de ,duiv5voord51 ,poelgee/51 ,alkemad51 ,boekhor/51 ,i,jsselsteins1 ,wass5a>s en e5e m5igte &]54 #bbf ,zie da> mijne lez]s1 u 9 bre$e trekk5 ges*et/1 hoe dit conv5t uit ,s*oonhov5 en ,oudewat] gesprot51 opkwam en 9 lui/] /eeg1 ook nadat de vlugt5de nonn5 uit ,oudewat] er het e]/ h>5 intrek nam54 ,het wordt e*t] tijd1 dat wij ons spo$5 van ,m>i5poel na> het 9 #adbh v]lat5 kloo/] 9 ,oudewat]4 ,9 het zelfde h&s*rift wa>van de inh\d door ons op bladz4 #bbg-bbi hi] vor5 is m$eg$eeld1 en die zooals wij da> zi5 kunn51 betrekk+ _h omtr5t het hoe en wa>1 van het v]blijf d] zu/]5 9 ,oudewat] vr d]zelv] vlugt na> ,leid51 v9d5 wij het volg5de v]meld3 ,int ja] ons ,he]5 #adcj1 c(t5 die su/]5 van ,ov] ,issel al deze vo]sz4 hus5 mett5 erfr5t5 da] wise m$e ghec(t hadd5 en de mitt5 lijfr5t5 die wi da] op v]c(t hadd54 #bbg ,hi]uit ziet m5 dus1 dat ons conv5t uit]lijk ongeve] #b j>5 tijds zond] kloo/]l+5 zal gewee/ zijn1 da> de ontruim+ 9 #adbh plaats _h1 en de v]koop aan de zu/]s van ,ov] ,i,jssel 9 #adcj ges*i$de3 imm]s1 dat die zu/]s e5 conv5t zull5 hebb5 geko*t en het niet1 nog 9 hetzelfde ja> zull5 betrokk5 hebb5 is sle*t te voorond]/ell54--,wij word5 te me] g5oopt1 dit aan te nem51 indi5 wij de gebeurt5iss5 nagaan1 9 's l&s hi/orie blad54 ,vroeg] to* hebb5 wij re$s opgem]kt1 dat to5 ,jacoba met ,rudolph e5 p>tij uitmaakt5 zij zi* hi]door d5 haat van ,h]tog ,philips op d5 hals haalde1 do* nadat de ,cabellaauws*5 veeltijds met groot geluk /r$51 w]d volg5s sommig51 #bbh de vr$e tuss*5 ,h]tog ,philips en ,rudolph van ,dieph\t #bbi 9 d5 w9t] van het ja> #adbh getr(f52 do* m5 sloot to5 en nad]1 me]mal5 sle*ts e5 be/&4 #bcj ,uit het oorspronkelijk v]drag #bca to*1 ziet met zek]heid1 dat de vr$e niet voor ,ao4 #adcj geteek5d w]d4--,alzoo hetzelfde ja>1 dat de zu/]5 van ,ov]ijssel het kloo/] van ,oudewat] ko*t54 ,neemt m5 nu e*t] 9 aanm]k+1 dat de /rijd tuss*5 ,van ,kuil5burg en ,van ,dieph\t 9 voornoemd ja> e*t] nog niet t5 e9de 0 #bcb1 en dat ,van ,dieph\t re$s vroeg] door de ,ridd]s*ap en /$5 van ,ov]ijssel en nad] ook door de gee/elijkheid tot po/ulaat1 ,ruwa>d en bes*]m] van het ,bisdom aang5om5 w]d1 en ,zw$] alle regtsgebi$ ontzegd1 dan z\ m5 bijna tot gevolgtrekk+ mog5 kom51 dat deze pas aangekom5 conv5tual51 de p>tij van ,rudolphus van ,dieph\t w>5 toeg$aan4 ,langzam]h& e*t] g]aakte e5ige j>5 da>na er e5 e9de aan deze k]kelijke twi/5 7zie de noot hi] b5$57 en re$s 9 #addf 0 het kloo/] ook 9 ,oudewat] tot zoodanig5 trap van aanzi5lijkheid ge/eg51 dat ,philips ,h]tog van ,b\rgondie als ,graaf van ,holl& to5 de volg5de ordonnantie rigtte1 tot w]+ d] erf5iss5 van de geord5de p]son5 te ,oudewat]4 ,g5oemd /uk1 _h e*t] volg5s d5 ,he] van ,k9s*ot wel het mee/ betrekk+ op de geord5de na> ,/4 ,franciscus1 dus op het ,/4 ,ursula conv5t4 ,philips c4 want b9n5 onse voors*reve ,l&5 b9n5 cort5 ja]5 gefonde]t1 gemaeckt1 ende begrep5 sijn soo veel kloo/]51 ende v]gad]+5 van ,reguli]51 ende ,reguli]iss51 ende van bro$]51 ende su/]5 van ,s9te ,franciscus ,orde1 dat veel te veel is nae groo!yt van onze voors*reve ,l&51 ende no* dagelyx me] van d5 selv5 begrep5 word52 9 welck5 cloo/]51 huyz51 v]gad]+5 die p]soon5 van d5 selv5 soo wel ,vr\w51 als ,mann51 mee/ alte n]+51 ende amba*t5 do5 dat onbehoorlyk is ende hoe wel sy aldus geoirde1 ende begev5 luyd5 syn1 (f wes5 s\d51 sy hebb5 hem tot des] tyt toe will5 bew9d5 erve te nem5 van ha]5 oud]51 ende dat erfelyk te geh\d51 sond] w$] uyt te erv51 ende indi5 dat dat alsoo lange /a5 s\de1 sond] vo]si5i*eyt da> op te hebb51 sy wa]5 ges*ep51 mits dat soo veel syn1 b9n5 kort5 ja]5 gemaeckt1 alle die l&5 te getoig51 da] by dat wy1 ende onse nacomel+5 onse di5/5 v]lies5 mo*t51 ende oock onse arme gemeynte1 ende ond]sat5 n]+loos word5 s\d51 soo wel b9n5 ,/$5 als da] buyt51 ,ende om hi] 9 te voorsi5 van behoorlyke rem$ie1 soo wa]5 bij ons5 geme55 ,rade1 ,ridd]s*ap1 ende ,/$5 ons] voors*reve ,l&e1 van ,holl&t van ,zeel&t ende van ,vryesl&t geord9e]t seeck]e commiss>ise1 die welcke alle d5 /aet van d5 voors*rev5 geord51 ende gee/elyk5 p]son5 ov]si5 s\d51 ende dair nae te ord9]5 op dat getal1 ende groo!yt van d5 huys5 ende v]gad]+e van di51 ende oock te ov]si5 ha] ri*eyt1 ende r5t51 ende da] nae te voeg51 hoe ryk sy s\d5 wes5 om ho]5 /aet e]lyk1 ende r$elyk te h\d51 ende oock go$e r$elyke ordonnanti5 met hem te mak5 ende te ov]drag51 hoe1 ende 9 wat s*yn sy voorta5 erv5 s\d51 innem51 ende uytgev5 ende oock by te/am5te1 op dat 9 toecom5d5 tyd5 tuss*5 hem1 ende ons5 wa]lyck5 ond]saet51 niet me]d] ges*ils1 no* ongevals gebu]5 en s\de1 die welcke commiss>iss5 hadd5 begonn5 voor hem te do5 com51 ende ombi$5 die ov]/e van sommigh5 van d5 voors*rev5 cloo/]51 ende v]gad]+h5 hem op do5de die mani]5 van d5 voorscrev5 ordonnanti5 ma] alsoo 't s*e51 soo en hebb5 sy hem 9 ge5re mani]5 will5 ontdeck5 d5 /aet van ho]5 cloo/]51 no* go$51 meyn5de altoos te blyv5 9 ho]5 opsette1 om erve te nem51 ende alsoo alle die l&51 r5t51 ende erv5 van ons5 voors*rev5 l&5 te rap5 ende ond] te sla5 ende oock met ha]5 n]+51 ende amba*t5 onse wa]lycke ond]saet5 n]+lois te maeck5 ende d5 arbeyt1 ende amba*t5 te ontreck51 't welcke ons om d] r$5e wille voos*rev51 ende oock om &]e wa]a*tige1 ende m]ckelyke r$5e da]toe di55de 9 ge5rewys langh] te lyd5 en /aet1 ,ende hebb5 da]om gheord9e]t1 ov]draeg51 ende geslot51 dat voorta5 ge5 gheoirde luyd51 van wat orde dat sy syn1 9 ons5 ,l&5 van ,holl&t1 van ,zeel&t ende van ,vriesl&t erve nem5 en sull5 van ha]5 oud]5 maegh5 no* vry5d5 9 e5igh] mani]51 no* oock niet me] l&e1 no* erve en sull5 koop5 no* v]cryg5 bij te/am5t1 no* &]s 9 onse voors*reve l&5 b9n5 ,/$51 no* da] buyt51 tot d] tyt toe dat die voorsz4 gheoirde luyd51 by d5 ,commiss>is5 da] toe gheord9e]t gewee/1 (f ha]5 gema*ti*t ghes5t hebb5 sull5 om met hem e5 ov]dra*te1 ende ord9antie te help5 ord9e]51 hoe1 ende 9 wat s*yn zy voorta5 erv51 ende hem hebb5 sull5 9 d5 punt5 voor v]cla]t1 ,ende op dat dit e55 yegelyk5 kondi* wes5 ma*1 ,soo i/1 dat wy ombi$51 ende beveel5 all5 ons5 ,ba5rids51 ,ridd]51 ,knap51 ,/$51 ,bailjuw51 ,drossat54 ,(fici]51 ende ond]saet5 ov] al 9 onse voors*reve l&5 van ,holl&t1 van zeel&t1 ende van ,vriesl&t b9n5 ,/$51 ende buyt5 da] des5 ons5 bryeff ge?oont sal word51 dat sy d5 selv5 ons5 bryeff op5ba]lyck do5 kondig51 ende ghebi$5 op dat e5 yegelyck hem da] nae ma* wet5 te re*t51 ende dat sy niet en geh5g5 dat e5ige geoirde luyde voorta5 erve nem51 no* e5ighe l&e1 no* erve me] en cop51 no* en nem5 by te/am5te (f &]s1 want dat onse eyntlycke meyn+e1 ende welle is1 ,9 ,oirconde c4 ,gegev5 op d5 a*t en tw9ti*/5 da* 9 ,octobri1 ,anno ses en ve]ti*4 7#addf47 ,op dez5 brief1 die wij uit van ,k9s*ot ov]nem51 volgt e5e &]e ordonnantie van ,philips die d5 #ag ,ma>t #adeb aan de zu/]s van ,/4 ,lysbe? 9 's ,grav5hage g]igt w]d1 wa>9 v]za*t5de om/&igh$5 op d5 vorig5 brief 9 voorkom5 en zij ge9/rue]d word51 hoe zi* omtr5t het uitoef55 h>] b$rijv5 te g$rag5 en hoeveel bezitt+5 zij mog5 hebb5--a*t] de orig9ele brief /ond ges*rev53 ,de zu/]5 tot ,oudewat] hebb5 e55 brief van ,woord5 tot ,woord5 als d] zu/]5 brief van ,s9t ,lysbe!n zu/]huis 9 d5 ,haghe ende des5 brief van d] zu/]5 tot ,oudewat] is van d] dato ve]?i5 daghe 9 ,ma]t ,anno ,x,i,i,i,jc4--,,lxvj4 na d5 loip 's ,hoefs4 ,en dez5 brief nu haalt van ,k9s*ot aan1 om te beve/ig51 dat 9 ,oudewat] zu/]5 van ,/4 ,lysbe? gewee/ zijn--hij kan er e*t] vol/rekt ge5 betrekk+ op hebb51 da> wij imm]s zag51 dat de nonn5 van ,/4 ,lysbe? ( van ,/4 ,agnes re$s 9 #adad deze orde v]liet51 voor die van d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus4--,de oorzaak zijn] dwal+ is onzes inzi5s gemakkelijk te begrijp52 hij heeft zi* lat5 v]leid51 door dat de zu/]s van ,/4 ,lysbe? uit 's ,grav5hage zoodanig5 brief kreg5 en de zu/]5 van ,oudewat] #d j>5 lat] e5 zelfd5--er wordt da>9 e*t] kortweg van zu/]5 gesprok51 zond] v]meld+ d] orde wa>toe zij behoord52 m5 bes*\we alzoo dez5 brief als g]igt1 tot de zu/]s van het ,ursula conv5t1 dat wij 9 dit ho(d/uk bes*rijv54 ,het aantal conv5tual51 zal aanm]kelijk toeg5om5 zijn1 imm]s wij moet5 het bijna hi]uit opmak51 door di5 er 9 ,ao4 #aegb e5 groot g$eelte van dit conv5t na> ,utre*t g+4 ,de /adsrek5+ van dat ja> to*1 v]meldt e5ige onko/5 voor dezelv] ond]h\d alda> betaald2 e*t] belett$e deze delog]+ niet1 dat er 9 het ja> #aege e5 aanzi5lijk aantal zu/]s 9 het kloo/] w>54 ,op het geme5te-ar*ief is aanwezig1 e5 regi/] van boekh\d+ van1 en aanteek5+5 omtr5t de l&]ij5 en erfpa*t5 en r5t5 van dit conv5t1 ov] de j>5 #aech-aeei en van #aegh tot #aegi4 ,de inzage dez] /ukk5 doet ons zi51 dat die bezitt+5 ze] aanzi5lijk w>54 ,volg5s resolutie d] ,/at5 van ,holl& dd4 #bc ,mei #aegg moe/5 de go$]5 van d]gelijke ge/i*t51 aan i$]e /ad da> dezelve gevond5 w]d51 9 eig5dom kom54 ,m5 heeft e*t] alhi] niet ze] spo$ig gevolg aan de uitvo]+ dez] resolutie gegev51 imm]s e]/ d5 #aj ,junij #aehb 7dus na e5 tijdsv]loop van ruim #e j>57 w]d door de reg]+ van ,oudewat] en de conv5tual51 e5e conv5tie t5 deze geslot51 wa>bij aan de laat/51 voortaan e5 bepaald ja>lijks* inkom5 z\de word5 uitgeke]d1 dat tot dez5 tijd toe1 niet g]egeld 0 ges*i$4 ,bij deze ov]e5kom/ w]d de oud]dom tot grondslag g5om5 en tev5s bepaald1 dat bij ov]lijd5 van e5e d] zu/]s1 dit e5e v]hoog+ van inkom/5 voor de ov]blijv5d5 z\d5 t5 gevolge hebb54 7,zie hi] a*t]47 ,e5e e*t]1 0 er 9 het conv5t1 die met ze] veel ond]s*eid+ bejeg5d w]d1 namelijk de procuraet/] ,emmetje ,gooss5sdo*t]1--en ge5 wond]3 to5 de ,spanja>d5 9 #aege de /ad beleg]d5 en innam51 0 zij het voornamelijk1 die troo/ bood wa> troo/ te bi$5 01 en sm>te l5igde wa> sm>te te l5ig5 01 en o wij wet5 het uit de hi/orieblad51 de nood 0 er zoo hevig en de ang/e 0 er zoo groot6 ,deze ,emmetje ,gooss5sdr41 wordt dan ook inzond]heid 9 div]se resoluti5 van d5 magi/raat g]oemd1 om de getr\we di5/5 door ha> bij d5 ov]val bewez5 en ha> p5sio5 is uit di5 ho(de me]mal5 v]hoogd geword51 als &]5 deze ond]s*eid+ niet te beurt mogt vall54 ,de bezitt+5 van het conv5t w]d5 ap>t geadm9i/re]d en de pat]1 mat]1 procuraat/] en l$5 7hi]na te noem57 blev5 d5 #be ,augu/us #aehd borg bij de reg]+1 voor hunn5 r5tmee/] ,jan ,jans5 ,copp]t4 ,beide orig9ele /ukk53 het laat/e door al de conv5tial5 ond]teek5d1 b]u/5 t] secret>ie4 ,bij de opheff+ dan van dit ,/4 ,ursala-conv5t1 v9d5 wij v]meld1 dat er 9 w>5 de navolg5de conv5tual53 ,pat]4 ,jan van ,al]d9ck4 ,mat]4 ,m>rigje ,willemsdo*t] de ,lange1 oud #eb j>54 ,procuraet/]4 ,emmigje ,gooss5sdo*t]1 #eb ,zu/]s4 ,tryntje ,?onisdo*t]1 #hc ,ge]tje ,jansdo*t]1 #fj ,tryntje ,simonsdo*t]1 #cd ,heiltje ,willemsdo*t]1 #dh ,anna ,piet]sdo*t]1 #ef ,piet]tje ,piet]sdo*t]1 #ca ,m>ritje ,gysb]tsdo*t]1 #cf ,ma*teld ,gysb]tsdo*t]1 #ca ,m>retje ,ari5sdo*t]1 #eb ,jannetje ,?onisdo*t]1 #cc ,m>ri*je ,cornelisdo*t]1 #fj ,urseltje de ,caes>is1 #gc ,0 innonc5t1 en w]d voor rek5+ van het conv5t1 9 het ga/huis te ,g\da ond]h\d54 ,m>rigje ,dirksdo*t]1 oud #gb j>54 ,pyn ,jansdo*t]1 #fj ,lysbe? ,jacobsdo*t]1 #cb ,tryntje ,hillebr&sdo*t]1 #fa ,cornelia ,joo/5sdo*t]1 ,bregje1 kort da>na ov]l$54 ,de basis des oud]doms nu1 die gevolgd w]d omtr5t het p5sio5 d] conv5tual51 +evolge het besluit van #aehb 0 als volgt3 ,die van #fj j>5 en da>bov5 oud w>5 's ja>lijks f #fj1-- #ej tot b5$5 de #fj j>5 #ej1-- #dj #ej #db1-- ,en die b5$5 de #dj #cf1-- ,9 vi] driema&elijks*e t]mijn5 moe/ deze ja>w$de word5 betaald4 ,ook 0 het conditie1 dat1 als de jong/e d] conv5tual51 met t] tijd kwam5 tot e5 oud]dom van #dj1 #ej ( #fj ja> hun p5sio5 alsdan z\de word5 v]hoogd1 en zoo het gebeur5 mogt1 dat zij door hoog5 oud]dom1 ( langdurige ziekte1 van hunne ja>w$de niet kond5 lev51 er dan 9 alle billijkheid 9 z\ word5 voorzi51 en dat hunne won+ voor rek5+ van de /ad 9 e5 ord5telijk5 /aat z\de word5 ond]h\d54 ,zooals 9 het v]drag bepaald 01 kond5 zij dus 9 alle /ilte 9 het kloo/] ha> lev5 e9dig51 en ,/4 ,jacob #aehb1 0 voor de conv5tual5 de besliss5de dag1 dat h>e ja>w$de op g5oemde conditi5 begon4 ,emmigje ,gooss5sdo*t] w]d1 hoeze] sle*ts #fb j>5 oud zijnde1 g]ek5d bov5 d5 #fj ja> te zijn1 voor ha> weldo5 voor en na d5 moord altoos g$aan4 ,cornelia ,joo/5sdo*t]1 wi] oud]dom niet v]meld is1 0 ge/eld op half geld1 ha> ja>lijks* p5sio5 0 niet me] dan f #bc2 mogelijk 0 zij sle*ts e5e w]kzu/]4 ,dat ev5wel de go$]5 van dit conv5t1 niet dadelijk1 ma> langzaam ond] het be/uur d] reg]+ ( van d5 r5tmee/] gekom5 zijn1 s*ijnt ons toe te blijk5 uit de v]me]d]+ van inkom/51 aang$uid 9 e5ige nog aanwezig zijnde rek5+5 van de bezitt+5 van dit conv5t1 #bcc na di5 tijd4 ,d5 #ad ,janu>ij #afac reque/e]de de conv5tspat] ,jan van ,al]d9ck1 wi5s p5sio5 ev5 als dat d] &]e conv5tual5 re$s me]mal5 v]hoogd 01 om e5e v]me]d]+ zijn] ja>lijks*e toelage van f #ajj4 ,hi]op w]d e*t] geapo/ule]d1 dat1 soo wanne] de supplt4 de briev5 van 't incom5 van 't oude conv5t volg5s bel(te bevor5s g$aan1 zal hebb5 ov]gelegd1 alsdan zijne alim5tatie zal word5 v]hoo*t zooals behoor5 sal en e5ig5 tijd da>na w]d zijn p5sio5 op #bjj ,guld5 ook bepaald4 ,de laat/e v]hoog+ d] ja>lijks*e toelage aan de twee laat/ ov]geblev5e zu/]s--,m>rigje ,gijsbdr41 en ,jannigje ,?onisdr41 die /e$s zijn blijv5 voortgaan met ziek5 op te pass5 enz41 is volg5s resolutie van d5 magi/raat 9 #afca gebragt tot #bjj ,guld54 ,na het ov]lijd5 van all51 is de rek5+ di] go$]5 bij die d] /ad gevoegd1 ond] d5 naam van rek5+ d] /ad en het ,/4 ,ursula conv5t4 ,na de omw5tel+ van #agie is het laat/e v]vall51 en de bezitt+51 met uitzond]+ van e5ige kle9e r5t51 voor de helft d] #ah4 eeuw1 all5 v]ko*t4 ,wij mog5 onze s*ets niet e9dig51 zond] aan het kloo/]geb\w zelve nog kortelijk de a&a*t te bepal54 ,beziet m5 het kloo/] op ,/oops s*ild]ij 9 #agge1 dan ontwa>t m5 langs de zuidzijde1 ( da>na> h>5 naam drag5de /raat het kloo/]1 e5 vrij aanzi5lijk geb\w1 wa>van 9 onz5 tijd e*t] ge5 spoor me] ov]ig is1 da> het re$s lang voor d5 sloop5d5 t& des tijds viel2 ma> to*444 wij zijn e5igz9ts onjui/1 imm]s1 wat gewaagt m5 nog dikwijls bij v]grav+5 van e5 ond]a>ds*5 gang1 die na> de kapel leidde1 wat spreekt m5 nog veel van de m5igte keld]s1 van het groot aantal fondam5t5 en van de duiz5dtall5 /e551 die m5 uit d5 hi/oris*5 bodem opgraaft1 als ook van het ontdekk5 d] put da> wi vis* 9 hield5 9 het wat] 9 vloeide ende ebb$e1 die 9 #ahbg ontdekt w]d6 en imm]s ook de conv5ts-kapel1 het zoog5aamde k]kje doet ons nog dikwijls aan het ,/4 ,ursula conv5t d5k54 ,alzoo van dit geb\wtje1 dat nog be/aat1 zal m5 nog wel het e5 en &] van zijne v]s*ill5de be/emm+5 enz4 kunn5 opduik54 ,re$s 9 #aegh v9d5 wij gewag gemaakt1 dat het klokje1 dat 9 het tor5tje d] kapel h+1 publiek v]ko*t w]d voor ,,xiij ,guld5 ,,xviij /41 en nog 9 hetzelfde ja> w]d het kapelletje1 t5 m9/e zek] e5 g$eelte da>van tot e5e s*ool +]igt2 m5 heeft to5 tev5s d5 leidekk] aanbe/e$ het dak te rep>]54 ,de beoef5a>s d] uit]lijke welsprek5dheid hield5 da> ook oudtijds 7s*rijft de ,he] van ,k9s*ot 9 #agdg7 hunne bije5kom/5 en tev5s w]d het k]kje1 zooals nog 9 onze dag51 als locaal gebruikt tot uitdeel+5 van v]s*ill5d5 a>t aan de behoeftig54 ,nog 9 #agdg wet5 wij /ellig1 dat het k]kje tot /ads s*ool gebruikt w]d1 de laat/e is s$]t e*t] me] a*t]wa>ts uitgeb\wd en de kapel w]d +]igt tot woonhuis6 wa>s*ijnlijk is dit ges*i$ 9 #aghe1 da> wij aangeteek5d v9d51 dat het 9 laat/g5oemd ja> aanm]kelijke v]timm]+5 ond]g+4 ,voor e5ige j>5 v]gad]de 9 het geb\wtje onz] bes*rijv+ het muziekgezels*ap ,amicitia et ,h>monia1 en teg5woordig wordt hetzelve tweemal5 's weeks gebruikt1 tot repetitie-plaats van e5e li$]tafel1 ,cresc5do g5aamd4 ,9 het ja> #aheg w]d het re$s vroeg] van zijn klokje b]o(de tor5tje1 publiek geveild en v]ko*t voor e5e som van f #ha--1 en wij s*rijv5 het noode t] n$]1 het griefde ons to5 wij d5 sloop] het breekijz] zag5 /oot5 9 het tor5tje1 dat zi* zoo lief van buit5 en b9n5 de /ad voorde$2 to*1 wij m9n5 het geb\wtje nog1 o1 het h]9n]t ons zooveel2 somtijds gebeurt het1 dat wij ons alle5 da>9 bev9d5 en dan1 als wij zond] /oornis van &]51 onze g$a*t5 d5 vrij5 teugel kunn5 vi]51 dan v]dwijn5 soms 9 d5 gee/ de we9ige kam]meubels1 voor de n$]ige bid/oeltjes d] nonn51 het teg5woordige prosas*e w9keltje maakt plaats voor het ,/4 ,ursula alta>2 dan zi5 wij d5 geurig5 wi]rookwalm ronddw>l5 om d5 zw>tg$os*t5 nonn5/oet1 en wij hoor5 de orgeltoon5 ruiss*5 en de nonn5 het ,ave aanheff51 en het geluid wordt ern/ig en plegtig t]uggekaat/ door het go?is*e koorgewelf2 ma> dan1 als de v]beeld+ heeft plaats gemaakt voor de w]kelijkheid1 dan is de bidkapel we] l$ig en de toonklank van het orgel v]gaan1 en het gezang d] zu/]s wordt niet me] gehoord2 to* zoo d5k5 wij dan1 s*ijnt het1 dat er iets hemels1 iets s*oons1 het geb\wtje bleef en blijft omzwev53 imm]s ond]rigt+ en bes*av+ d] jeugd1 uitoef5+ d] liefdadigheid1 beoef5+ d] r$ekun/ en poezij1 lat] de repetiti5 van de edele toonkun/1 niet wa>8 dit alles regtigt ons met de mee/e billijkheid1 te zegg53 de kapel van het ,/4 ,ursula conv5t1 speelde ook na h>e suppressie e5e v]hev5e en ae/etis*e rol 9 mijne vad]/ad6 ,de teg5woordige huiz+e voor zu/]s na> d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus orde te ,oudewat]4 ,nadat g$ur5de ruim twee eeuw51 de zu/]s op de hi]vor5 aang$uide wijze 9 deze plaats w>5 v]dw551 s*e5 m5 er b9n5 e5ige j>5 bijzond] aan te d5k51 w$] e5 conv5t van nonn5 na> d5 d]d5 regel van ,/4 ,franciscus van p5it5tie te ,oudewat] op te rigt54 ,voor het ja> #aheg 0 het be/emd aan deze g$a*t5 uitvo]+ te kunn5 gev54 ,imm]s re$s op d5 #bi ,ma>t van gezegd ja>1 w]d er uit ,rott]dam v]zoek g$aan1 tot het voors*rev5 doele9de e5 huis op de korte ,h1 ond] ,no4 #ec aang$uid te koop51 en e5ig5 tijd da>na1 w]d door d5 ,he] ,johannes ,putman1 als la/hebb5de1 dit p]ceel dan ook aangeko*t voor e5e som1 met de da>ond] begrep5 onko/5 ov] de f #ejjj--;beloop5de4 ,dit van buit5 en b9n5 vrij aanzi5lijk huis1 0 weldra1 door de noodige v]&]+51 tot e5e ges*ikte nonn5won+ gecon/rue]d1 zoo dat nog 9 hetzelfde ja> #aheg e5ige zu/]s uit e5 ,rott]dams* zu/]%uis1 9 deze plaats zi* met t] woon ve/igd54 ,deze zu/]s /aan ond] het opzigt van d5 ,biss*op van ,ha>lem1 t]wijl aan het ho(d di] orde ge/eld is1 e5e zoog5aamde algeme5e ov]/e d] religieuse recollect95 p5it5t51 van de orde van d5 ,h4 ,franciscus te ,rott]dam4 ,voornamelijk mak5 deze nonn5 ook h>e bezigheid van het opvo$5 en ond]wijz5 van k9d]51 wa>door zij tev5s 9 h>e dagelijks*e behoeft5 moet5 voorzi54--,dat zij da>9 vrij wel na> w5s* geslaagd zijn1 s*ijnt ons toe uit de nad]e inrigt+ van e5e s*uur tot s*oollocaal1 die de zu/]s kunn5 g5ak51 door d5 tu9 h>] huiz+e1 wa>aan deze s*ool1 die aan de ,a*t] ( ,wijnga>d/raat geleg5 is1 gr5/4 ,het voormalige ,cellebro]s en ,zu/]%uis te ,oudewat]4 ,9 de oudh$5 van ,hugo van ,heuss51 zoo v]meldt ,k9s*ot1 wordt ook v]meld van e5 cellebro]s en e5 cellezu/]5huis1 wi] laat/51 ha> w]k maakt5 om de ziek5 te b$i55 en op te pass51 ev5 als de e]/51 om de dood5 te begrav52 do* ons is bij /r5g ond]zoek ge5 me]d]e /( t] bes*rijv+e van d]zelv] ge/elt5is1 gewoont5 enz4 voorgekom54 #bcd ,hi] doet zi* dus de ern/ige vraag op1 zijn er wez5lijk 9 ,oudewat] de ,cellebro]s gewee/8 ,niet e5 docum5t op het geme5te ar*ief pleit voor hun da>zijn 9 vroeg] tijd2 niettem91 wij mog5 van ,heuss5 niet regt/reeks teg5 sprek51 hij zal bij het bewe]51 dat zij hi] gewoond hebb51 wel zijn r$5 gehad hebb54 ,cellezu/]s e*t]1 zijn hi] zek] gewee/4 ,imm]s ook de ov]geblev5e van deze corporatie w]d5 +elijks1 mits voortga&e met hunne ,*ri/elijke w]kzaamh$51 e5 gelijk p5sio5 als die van het ,/4 ,ursula conv5t toegelegd4 #bce ,bij resolutie van d5 magi/raat dd4 #c ,april #aeid w]d5 van ,anna ,g]ritsdr4 de briev5 geeis*t1 met ontslag van d5 e$ niet me] voor de ziek5 te gaan4 ,zu/] ,anna ,dirksdr4 de papi]5 van dit ge/i*t ov]gelegd hebb5de1 is de laat/e van wie wij e5ig b]igt vond54 #bcf ,alle5lijk re/ ons dus hi]van nog te v]meld51 dat het geb\w1 wa>9 deze gee/elijke p]son5 woond51 geh\d5 wordt voor het teg5woordig nog zoog5aamde ziek5huis1 wa>van t] geleg5] tijd zal word5 gesprok54 #bcg ,s$]t lang zijn ook de cellebro]s te ,oudewat]1 indi5 zij er ooit gewee/ zijn1 d5 weg van alle vlees* gegaan1 zij ru/5 dan re$s lange t] plaatse1 wa> zij e]tijds hunne natuurg5oot5 zoo dikwijls he5 bragt51 9 d5 zw>t5 s*oot d] a>de4 ,opm]kelijk is e*t]1 met deze cellebro]s het navolg5de e5igs9s 9 v]b& te br5g54 ,de plegtigheid en /ille ern/1 zoo ze] pass5de aan e5e begraf5is1 liet voor e5ige j>5 te ,oudewat]1 soms nog al iets voor d5 behoeftig5 /&1 te w5s*5 ov]4 ,om deze en alligt me]d]e r$551 kwam de e]w4 pat] ,root]s op e5e gelukkige g$a*te4 ,hij noodigde namelijk e5 #bftal jongel+51 all5 van d5 fatso5lijk5 burg]/& uit1 om de lijk5 van m9v]mog5d5 van beid]lei kunne en zond] ond]s*eid van oud]dom /e$s de laat/e e] e5e plegtige begraf5is te v]s*aff5 en tot vel] blijds*ap gelukte deze pog+ na> w5s*4 ,op d5 #bc ,janu>ij #aheg1 w]d d5 e]wa>d5 oprigt] van wege het p>o*iaal armbe/uur1 9 zijne to5 geh\d5 v]gad]+ b]igt1 dat deze v]e5ig+ de belang/ell+ d] geme5t5>5 9 hooge mate _h opgewekt1 en tev5s w]d door g5oemd be/uur d5 w5s* uitg$rukt1 dat het nagesla*t er nog die vru*t5 van mogte inoog/51 die m5 nu re$s van die v]e5ig+ zoo ruims*oots g5oot4 ,en ind]daad1 het is plegtig te zi51 hoe deftig en ern/ig de begraf5is van e5 behoeftig5 m$em5s* door deze jongel+5 ges*i$4 ,beh\d5s onze vroeg]e aanm]k+1 zegg5 wij g]u/elijk3 er be/aat wez5lijk e5ige ov]e5kom/1 tuss*5 de cellebro]s van vroeg] en de zi* noem5de p>o*iale drag]s 9 onz5 tijd4 #bch ,het voormalige ridd]matig v]blijf d] ,/4 ,jans ,ridd]s te ,oudewat]4 ,nog ne gee/elijke orde1 die te ,oudewat] e]tijds be/ond1 di5t v]meld te word52 ik b$oel de ,/4 ,jans ,ridd]s wi] comm&]ie ond] het l&comm&eurs*ap van ,utre*t /ond4 ,wij gaan dadelijk bewijz51 dat zij te ,oudewat] zoodanige ridd]matige huiz+e gehad hebb51 uit de navolg5de4 ,ordonnantie1 ro]5de ,tieleman ,bat5bur* en het ,/4 ,jans ,huis te ,oudewat]4 ,wi ,willem1 grave enz4 mak5 cont etc41 dat ,tieleman ,bat5bur* van ,oudewat] quam vo] ons ende droe* op en vrey eig5 ons5 liev5 ende getr\we ,he]5 ,jacob ,biss*op van ,sud5 s9e won+e die hy ligg5de hevet b9n5 ons] porte van ,oudewat] mid erve ende met viss*]y en alsoe groet alse ,ti$eman voors*reve da] ligg5de hevet1 ende beleg5 hevet an die nortside ,di]c ,rapneys1 ende an die suutsyde ,piet] ,cesepeirmit1 welcke woon+e voors*reve ,hais ,jacob ,biss*op van ,sud5 voors*reve v]li$e ,ti$eman ,bat5bur* toet s95 leve1 ende na si5e doet w$] te com5 op d5 ,biss*op van ,sud5 ende op ,s9te ,jans huse te ,oudewat] d] o]d5 van ,s9te ,jans erflik5 te bliv51 9 o]conde hi] (f1 soe hebb5 wi dez5 brief besegelt met ons5 segele4 ,gegev5 9 de ,hage des d9s5dages na ,s9te ,jansda* uitga5de bie*te1 int ja] ons ,he]5 duis5t drie hond]t vijf en tw9tigh4 ,p] episcopum ,sud5um et ,synom5 de ,butim4 #bci ,duidelijk] bewijs voor hun be/aan te ,oudewat] is wel niet aan te vo]51 zoodat het ges*rev5e da>voor re$s g5oeg z\de zijn4 ,wij zijn e*t] nog 9 de geleg5heid er me]d] van te s*rijv54 ,zij moet5 na> onze me5+ 9 g5oemd ja> #acbe re$s 9 vrij groote getale hi] aanwezig zijn gewee/1 da> 9 #acbf des vrijdags voor ,/4 ,b>?olomeus dag door gemeld5 ,graaf ,willem aan de bro$]s van het ,/4 ,jans huis te ,oudewat] 9 eig5dom w]d gegev51 e5 h(/$e naa/ hun kapel geleg51 om e5 k]kh( te mak54 ,voorts be/aat er ond] de oude keur5 van ,oudewat] e5e van ,/4 ,b>?olomeus da* 9 ja] ons ,he]5 ,duis5t vi] ,hond]t vijf en vijftig1 wa>van het e9de #bdj aldus luidt3 ende oock m$e het ,bro$]s*ap van ,/4 ,jans van h>e r5t51 mog5 m$e 9 bi$5 als voorsz4 is4 ,van deze ,mal!z] ( ,/4 ,jans ,ridd]s1 wa>van het capittel /e$s te ,utre*t geve/igd 01 v9dt m5 v]meld1 dat hun comm&eur van ,oudewat] 9 #aeei prior van die orde 01 en dat hij /]k dole]de teg5 het onregt1 dat ,philips ,,ii1 kon+ van ,spanje bij de invo]+ d] ,bisdomm51 die orde a&e$4 #bda ,wat er van de go$]5 dez] orde nad] gewi]d1 is bek5d4 ,ond] de neg5 comm&eurs e*t]1 die de /at5 van ,utre*t 9 #afea nog aan/eld51 wordt die van ,oudewat] de twe$e g5oemd4 #bdb ,de vele pog+5 s$]t het laat/ d] #af;de eeuw aangew5d1 om van d5 comm&eur van ,/4 ,jans orde alhi]1 t]wille van de behoeftig5 behoorlijke alim5tatie te mog5 hebb51 uit de go$]5 van d5 comm&eur1 ( dat hij alhi] met t] woon zal mog5 kom5 en uitdeel+ aan de m9v]mog5d5 te do5 na> oud] h]kom51 d5 #af ,octob] #aehc1 bij de magi/raat d] /ad beslot51 aan ,willem ,i1 pr9s van ,oranje te v]zoek51 zijn vru*teloos gewee/2 zoo ook alle lat]e pog+5 hi]toe aangew5d4 #bdc ,het huis d] ,/4 ,jans ,ridd]s is hoog/ wa>s*ijnlijk geleg5 gewee/1 voor zoov] m5 uit oude transport5 en &]e /ukk5 kan opmak51 aan het e9de van de ,/4 ,jans/raat1 die voorhe5 e5 aantal huiz5 bevatt$e en ook h>5 naam wel van die orde bekom5 zal hebb53 alzoo aan de oo/zijde d] /ad nabij de ,wijnga>d ( ,a*t]/raat1 en de nu geamove]de ,wa>dpoort4 ,het ,wee%uis4 ,dit geb\w1 is geleg5 aan de zuidwe/elijke zijde d] /ad1 bij de /adswal en de /raat g5aamd het ,kloo/]4 ,het is e5 vrij aanzi5lijk huis1 dat met zijne rood en wit ges*ild]de deur5 en v5/]s1 en het omr+5de geboomte1 e5 ze] lief en bevallig effekt maakt4 ,voornamelijk de reuz5l9de1 wa>van wij re$s vroeg] sprak51 belomm]t met h>e eeuw5heug5de takk5 all]s*ild]a*tig/1 dit geb\w van liefdadigheid4 ,de naam1 die het huis draagt1 drukt al dadelijk de be/emm+ uit1 die het e5maal _h2 al w>e dit e*t] niet zoo1 dan nog z\ het ops*rift1 bov5 de poort1 die na> de plaats van het ge/i*t leidt1 u de be/emm+ duidelijk mak51 die m5 bij d5 opb\w aan hetzelve to$a*t4 ,m5 ziet da> namelijk e5 /e5 aangebragt1 wa>op 9 nette vorm5 e5ige weesk9d]5 uitgeh\w5 zijn1 die door e51 9 zitt5de h\d+ ge/eld5 le]mee/] ond]wez5 word54 ,ond] deze ordonnantie1 lee/ m53 ,b$5ckt de arme wees5 #afac4 ,tre$t m5 nu de voornoemde plaats ov]1 en het geb\w b9n51 dan bev9dt m5 zi* aldra 9 de teg5woordig nog zoog5aamde s*ool1 wa> de ar*iev5 van het ge/i*t bewa>d word5 en uit deze s*ool nu geleid5 u e5ige tr$5 opwa>ts na> de reg5t5 kam]4 ,hi] valt het oog al dadelijk op e5ige fraaije s*ild]/ukk51 wa>ond] de groot/e 9 de e]/e plaats onz5 belang/ell+ tot zi* trekt4 ,het is e5 /uk van zek]e s*ild] ,h4 van ,omme1 v]va>digd ,anno #afea1 en /elt e5 fee/maal voor van de weez51 die te di5 tijde 9 het ge/i*t w>5 opg5om54 ,de welgelukte ordonnantie1 /elt alzoo e5 s*ild]a*tig groepje knap5 en meisjes voor1 met blijde gezigt5 en bege]ige oog5 na> de /evige spijz5 op de tafel />5de1 wa>op de /rijdlu/ige k9d]51 welligt dadelijk e5 dugtig5 aanval z\d5 ond]nem51 indi5 niet de teg5woordigheid van hun vad] en mo$] e5 te groot bolw]k voor de &]s zwakke ve/+ w>e4 ,op e5 deels ontrold blad papi]1 lee/ m5 op het s*ild]ij nog dit v]sje3 ,de wees5 des] /ad ,9 ha]e jonge ja]51 ,ontbloot van oud]sgun/1 ,opvo$+ en bewa]51 ,g5iet5 9 dit ,huis ,lyf- en ,zielsond]h\t1 ,dies syn sy s*uldig1 ,god te dank5 m5igf\t4 ,uit deze voor/ell+1 ontwa>t m5 dus met zek]heid1 hoe zi* de weez5 9 #afea alhi] kle$d5--e5e bijzond]heid1 die na> onze me5+1 het /uk nog al e5ige hi/oris*e wa>de bijzet4 ,v]volg5s bem]kt m5 op deze zelfde reg5t5kam] drie portrett51 wa>op e*t] ge5 nam5 van s*ild]s te v9d5 zijn1 dat des te me] te betreur5 is1 da> de e]/e die wij bezi51 all]uitmunt5d/ van p5seelbeh&el+ is4 ,volg5s de sage /elt dit portret voor1 zek]5 burgemee/] en volg5s e5e aanteek5+ ons van e5e vri5delijke zijde geword51 ,mr4 ,johan de ,kon+1 e]tijds e5 voornaam +ezet5e alhi]4 ,het twe$e mann5portret1 is de beeldt5is van ,jan ,fr$]ik van ,velz51 en het d]de--zijnde e5 vr\w5portret--van ,jannigje ,joo/5s1 hoog/wa>s*ijnlijk e*tg5oot van d5 laat/54--,deze drie p]son51 hebb5 i$] aan het ,wee%uis e5 legaat gemaakt1 om ja>lijks op zek]e dag51 e5 fee/maal voor de da> aanwezige k9d]5 aan te rigt54 ,nog tot 9 deze eeuw1 w]d5 deze dag5 op voornoemde buit5gewone wijze gevi]d4 ,uitg5om5 e5e ruime zaal1 heeft dit ge/i*t ov]ig5s we9ig1 dat ons kan boeij5 en wij gaan dus ov]1 nog iets omtr5t het be/uur aan het huis v]bond51 en het opzigt wa>ond] het /ond1 aan te /ipp54 ,t5 tijde van d5 ,he] ,van ,k9s*ot 7#agdf71 koz5 ,burgemee/]s en ,s*ep55 twee go$e vre$zame p]son51 me] dan d]tig j>5 oud zijnde1 tot ,weesmee/]s4 ,de pligt dez] laat/5 01 om opzigt te hebb5 ov]1 en k5nis te nem51 van al de go$]51 aankom5de weesk9d]51 krankz9nig51 onnoozel5 en d]gelijke p]son51 die zi* zelve niet kond5 be/ur5 en aan hunne zorg w]d5 toev]tr\wd4 ,burgemee/]s en ,s*ep55 hadd5 tev5s de bevoegdheid1 deze p]son5 als ,weesmee/]s ( e5 d]zelv5 9 hunne functie te mog5 do5 blijv5 ( v]&]51 zoolang en dikwijls het deze magi/raatsp]son5 geliefde1 en de geleg5heid van zak5 het v]eis*te1 t]wijl de ,weesmee/]s bij het aanva>d5 van hunne betrekk+ voor ,burgemee/]5 moe/5 zwe]54 #bdd ,dat zij de go$]5 van w$uw51 weez51 en &]e opzigt behoev5d51 wl en getr\welijk zull5 be/i]5 en adm9i/r]5 ( do5 adm9i/r]51 en reg]51 mitsgad]s voor zoo veel 9 h5 is1 dezelve voor/aan4 ,d5 ,s*\t1 de ,burgemee/]5 en ,s*ep55 erk5n5 en respect]51 volg5de de ordonnantie van de weeskam]1 en voorts alles do51 't ge5 go$e ende getr\we weesmee/]51 na> wet5s*ap hunn] vijf z9n51 s*uldig zijn en behoor5 te do54 ,uitg5om5 de nu besprok5 ,weesmee/]s1 w]d5 er nog i$] ja> op ,vr\we ,li*tmiss$ag 7#b ,febru>ij7 door ,burgemee/]s en ,s*ep551 drie p]son5 tot ,weesvad]s gekoz51 wa>uit e5 tot boekh\d] enz4 w]d b5oemd1 voor de adm9i/ratie van de go$]5 van het ge/i*t4 ,deze ,weesvad]s1 mogt5 door ,burgemee/]s en ,s*ep55 ond]s*eidelijk i$] ja>1 ( e5ig5 uit hun drietal 9 hunne b$i5+ a*t]volgd word51 zoo als g5oemde magi/rat5 te rade kwam51 ( de geleg5heid van zak5 het wettigde4 ,de e$ bij het aanva>d5 van de betrekk+ als ,weesvad] aan ,burgemee/]s te do5 0 als volgt3 #bde ,dat zij li$5 hunn5 bevol5 di5/5 wl en getr\wlijk b$i551 en zulks de ,l&51 ,r5t5 en &]e inkom5de go$]51 aan de voorgemelde ,god%uiz5 behoor5de1 9 alle getr\:eid bew>5 en bes*]m51 mitsgad]s dezelve niet v]koop51 alin]5 ( v]vreemd5 zull51 dan met advys van de ,burgemee/]5 en ,s*ep551 ( 9 gewigtige zak5 #bdf1 van de vro$s*app5 dez] /$e4 ,dat zij ook van hunn5 ontvang1 h&el+e en adm9i/ratie1 zull5 do51 go$e en l(lijke ,rek5+1 ,bewijs en ,reliqua1 en voorts alles do51 wes e5 iegelijk van h5li$51 9 regu>de van h5li$] respective di5/51 s*uldig is1 en behoort te do53 ,op zoodanige v]beurte 9 opzi*te van het do5 d] ,rek5+51 als bij de keur5 ge/eld is4 ,t]wijl ov] de me] directe behoeft5 d] weez51 7v]zorg+1 spijzig+ kle$+ enz47 voorzi5 w]d1 door e5 b9n5vad] en e5e b9n5mo$]4 ,en nu1 s$]t ,ao4 #ahaa word5 er ge5e weesmee/]5 en na> wij me55 ook ge5e weesvad]5 door ,burgemee/]s en ,s*ep55 me] b5oemd2 t]wijl m5 ook 9 ,julij #ahbi is begonn51 het wee%uis tot huisve/+ van behoeftig51 9 plaats van het armhuis bes*ikba> te /ell54 ,voor ongeve] #be j>51 w]d5 al de zi* 9 dit geb\w bev9d5de weez51 t] v]zorg+ en v]d]e opleid+ na> de kolonie ,fr$]iksoord gezond51 t]wijl e5ige oud5 van dag51 het huis nog /e$s met t]woon blev5 betrekk51 do* ook dit laat/e is s$]t e5ige j>5 opgehev51 door het geb\w onz] bes*rijv+ nu bijna uitsluit5d1 zoodat e5e oud b9n5mo$] bewoond wordt4 ,de inkom/51 nog aan het wee%uis v]bond51 word5 geadm9i/re]d door e5ige reg5t54 #bdg ,bij de v]timm]+5 van de k]k d] prote/ant51 t5 j>e #aheg en #aheh w]d de /adss*ool als hulpk]k gebruikt1 en het ,wee%uis g$ur5de voornoemd tijdvak1 tot s*ool geemploije]d4 ,de biblio!ek van het dep>tem5t tot nut van 't algeme51 afdeel+ ,oudewat] is b]u/5de op de reg5t5kam] van het ,wee%uis4 ,zie hi] 9 bre$e trekk5 wat wij van de ges*i$5is van dit geb\w kond5 opduik52 gaan wij ?ans ov] kortelijk nog iets van het voormalig ,arm ( ,ziek5huis te b]igt54 ,dit geb\w is geleg5 bij het ,wee%uis1 t5 zuid5 d] /raat g5aamd het ,kloo/] en ongeve] aan de ,ve/+wal van dt g$eelte d] /ad1 wa> e]tijds de ,wa>dpoort zijne spits5 v]hief4 ,s*rijv5de ov] de ,cellezu/]51 7zie bladz4 #bea7 hebb5 wij re$s opgem]kt1 dat de laat/5 e]tijds hoog/wa>s*ijnlijk da>9 ha> v]blijf zull5 gehad hebb51 en wij /ipt5 da>bij tev5s aan1 dat het lat] tot gevang5is e5ig5 tijd gebruikt w]d4 ,het tijdvak ev5wel jui/ te bepal51 dat dit huis tot gevang5is di5de1 is ons niet gelukt te ontdekk51 zek] e*t] is het1 dat het 9 #agdg gebruikt w]d tot ,arm ( ,ziek5huis1 dat m5 er to5 b]ooide en gebrekkige +ezet55 9 vo$de en oppa/e1 en dat deze zorg 0 toev]tr\wd aan het opzigt enz4 van e5 b9n5vad] en e5e b9n5mo$]4 #bdh ,s$]t ,julij #ahbi w]d het ,wee%uis als zoodanig e*t] gebruikt1 en het ,ziek5huis dus onnoodig geword5 zijnde1 w]d dit d5 #aj ,novemb] #ahbi1 door de reg]+ d] /ad publiek v]ko*t4 ,de be/emm+ van het geb\w is s$]t v]dw551 da> er teg5woordig e5e bo]d]ij 9 uitgeoef5d wordt1 do* vrij algeme51 draagt het geb\w nog d5 naam het ,ziekhuis4 ,het voormalige ,ga/- en ,prov5i]%uis4 ,dit geb\w 0 geleg5 op de ,wijnga>d- ( ,a*t]/raat1 9 het oo/51 e5igz9s noordelijk g$eelte d] /ad1 de /eeg vo]5de van de m>kt na> de ,a*t]/raat3 leidde regt/reeks op het geb\w aan1 en wordt om deze r$5 nog de ,ga/huis/eeg g5aamd4 ,alhoewel er voor zoov] mij bek5d is1 ge5 plaatje be/aat1 dat de g$aante van dit ge/i*t bewa>t1 zoo zegt ons e*t] de ,he] ,van ,k9s*ot #bdi dat het is e5 aanzi5lijk en wel geord5e]d geb\w2 deszelfs voorpui is na> de ,jonis*e orde1 met blaauw /e55 kantel+54 ,zoodra m5 inkomt1 v9dt m5 e5 groot ple9 met e5e ?u94 ,de ,reg5t5-kam] is regtov] d5 +ang van het huis geplaat/1 en da> rondom zijn ga&]ij5 en huisjes1 9 n woord1 het geheele geb\w is van zoodanige con/ructie1 als teg5woordig de mee/5 d] zoog5aamde ,h(jes alom gevond5 word54 ,de /i*t+ van dit geb\w1 dagteek5t van d5 j>e #aehj1 en de /i*t] 0 he] ,egb]t ,speij]s1 pa/oor te ,b]k5w\de ,oudewat]s*e van geboorte1 en zoon van d5 /ads ,secret>is ,jacob ,speij]s4 ,behoeftige burg]s1 en l$5 zijn] familie1 zoo zij tot armo$e v]viel51 moe/5 da>9 van het noodige word5 voorzi5 en1 tot be/rijd+ d] onko/51 besprak hij ze] s*oone l&]ij5 en &]5 inkom/5 aan dit ge/i*t4 ,tev5s b$ong hij bij uit]/e wille1 dat alle j>5 op ,go$5 ,vrijdag1 aan de k9d]5 d] +ezet551 zond] ond]s*eid van ,godsdi5/1 die alsdan na> het ,ga/huis kwam51 brood en h>+ z\de uitg$eeld word51 iets dat wij ontdekt51 dat nog 9 #agai ges*i$de4 ,9 lat]e tijd51 is m5 met het gebruik van dit geb\w 9 zoov] van de oorspronkelijke be/emm+ gewek51 dat m5 ook li$5 bij inkoop1 v]zorg+ en inwon+ 9 dit huis kon v]s*aff52 deze p]son5 w]d5 dan prov5i]5 g5oemd1 en t5gevolge van di51 droeg het ,ga/huis ook wel s$]t di5 tijd1 d5 naam van ,prov5i]%uis4 ,de reg5t51 wa>van er e5 boekh\d] 01 w>5 bela/ met het behe] ov] dit ge/i*t4 ,hun e$ voor burgemee/]5 te zwe]5 0 gelijk aan die d] ,weesvad]s1 re$s hi]vor5 door ons op bladz4 #bei k5ba> gemaakt #bej4 ,lat] w]d dit geb\w1 door de ,gecommitte]de ,rad5 van ,holl& en ,we/-,vriesl& aangeko*t en om/reeks ,ao4 #aghj v]brok54 ,9 ,ao4 #aghf w]d de plaats wa> het ga/huis e5maal /ond1 aangelegd tot e5 artill]ie ple91 wa>op t5 j>e #aghf e5 ze] s*oon magazijn t] b]g+ van ammunitie geb\wd is4 ,/ak5 wij e*t] voor als nog1 de bes*rijv+ van dit magazijn1 totdat er1 t] me] behoorlijke plaatse1 van zal ges*rev5 kunn5 word54 ,met het ,ga/huis mijne lez]s1 zij de bes*rijv+ d] reeks k]kelijke geb\w51 gee/elijke ge/i*t5 en huiz5 van liefdadigheid geslot51 en bij de bes*rijv+ van voormeld ga/huis1 g]aakt5 wij t5 slotte van uit e5 liefdadig ge/i*t 9 e5 artill]ie magazijn4 ,het is da>om1 dat ik u nope1 met mij deze ov]gang te beh\d5 en e5 beg9 te mak51 met het bes*rijv5 van de ,l&s en ,/$elijke geb\w51 die v]rez5 zijn1 t] v]d$ig+ van vad]l& en /ad4 ,de poort51 mog5 als sleutel5 d] voormalige ve/e1 hi] dus wel het e]/ 9 aanm]k+ kom54 ,uitg5om5 #d ho(dpoort51 _h ,oudewat] e]tijds nog #b kle9e poort51 die e*t] alle5 tot g]ief d] +ezet55 di5d51 zo[el om op de buit5s+els als 9 de omligg5de tu95 te kom54 ,zij w]d5 g5aamd de ,biez5poort1 die aan de noordwe/elijke zijde d] /ad lag1 en de ,wat] ( ,oo/poort1 die aanwezig 01 op het e9de d] ,oude ,huig5/eeg4 ,9 het belang d] v]bet]de ve/+w]k51 die 9 de j>5 #agdj en #agda aangelegd zijn1 w]d5 deze poortjes beid5 v]brok54 ,op ,/oop's s*ild]ij1 voor/ell5de de moord 9 #aege1 ziet m5 hunne g$aante en geleg5heid4 ,van de g5oemde #d ho(dpoort51 gaan wij het e]/ bes*rijv53 de voormalige ,i,jssel ( ,ve]poort4 ,eig5lijk zijn er twee ,i,jsselpoorten gewee/1 die e*t] beid5 geleg5 w>51 9 het zuidwe/elijk g$eelte d] /ad1 bij de rivi] de ,i,jssel1 wa>om zij ,i,jsselpoort g5oemd w]d54 ,de oud/e ,i,jsselpoort1 /ond t5 zuidwe/5 d] ,rome9brug1 naa/ de nu geamove]de ,rome9tor54 ,h>e /&plaats1 0 alzoo van uit de /ad aan de b9n5zijde van d5 ,i,jssel4 ,langs deze zijde d] /ad1 0 ,oudewat] dus niet zoo groot als teg5woordig1 want de ,i,jssel1 die nu door de kom d] geme5te aan twee zijd5 begr5sd wordt1 0 to5 t] tijde de natuurlijke gr5s van ,oudewat] t5 ,oo/5 en zek]e /reek g5aamd het ve] ( ,i,jsselveer t5 ,we/52 van da>1 dat m5 ha> ook de ,ve]poort noemde4 ,deze /reek g5aamd het ,ve]1 kwam e*t] bij octrooi d] /at5 van ,holl& dd4 #b ,novemb] #aehe #bea ond] het regtsgebi$ van ,oudewat]1 w]d lat] b9n5 de /adswall5 getrokk5 en van di5 tijd moe/ de twe$e ,i,jsselpoort1 dus geb\wd word51 van uit de /ad1 aan de buit5zijde van d5 ,i,jssel4 ,deze poort1 wa>9 de bezett+ de ho(dwa*t hield1 0 aan de /adzijde1 na> de ,doris*e orde geb\wd1 t]wijl de gevel voorzi5 01 met de wap55 d] /$5 ,delft1 ,oudewat] en ,alkma>4 ,t5 j>e #aggi w]d deze poort afgebrok5 en w$] opgeb\wd1 do* de ho(dwa*t w]d s$]t v]legd1 9 e5 da>nev5s geplaat/ geb\w1 wa>van wij t] behoorlijke plaatse zull5 s*rijv54 ,de ,i,jsselpoort1 zoo als wij s*rev5 9 het laat/ d] voorga&e eeuw geb\wd1 0 e*t] re$s 9 #ahae b\wvallig geword51 van da>1 dat m5 9 laat/g5oemd ja> het bov5g$eelte afbrak1 en m5 van to5 alle5 als ,i,jsselpoort1 twee ongewelfde /e55 mur5 door e5 hek geslot51 te bes*\w5 _h4 ,w$]om t] oorzake van b\wvalligheid1 besloot m5 9 #ahef dit g$eelte d] poort te v]koop51 wa>op nog 9 het zelfde ja> de afbraak volgde2 alle5 twee net bijgeplei/]de /e55 muurtjes1 wa>voor nog altijd twee kanonn5 geplaat/ /aan1 roep5 als nog3 hi] v]hief zi* e5maal de ,ve] ( ,i,jsselpoort4 ,de voormalige ,broek]poort4 ,zij lag aan de noord we/zijde d] /ad1 insgelijks kort aan d5 ,i,jssel4 ,ha> uittr$5de1 vo]t de weg u na> de bo]5buurt ,diem]broek en ongetwijfeld is zij h>5 naam da>aan v]s*uldigd1 zoo ook de ,broek]/raat nabij deze poort geleg54 ,de b9n5 en buit5gevel van dit geb\w1 w>5 e]tijds v]si]d met fraaije h>d/e55 kantel+52 lat] zijn deze wegg5om51 en de vi] zijd5 met e5 ,italiaans* dak toegekapt4 ,deze poort deelde ,ao #ahef 9 hetzelfde lot van h>e zu/] de ,i,jsselpoort2 ook zij w]d publiek v]ko*t en t5gevolge van di5 gesloopt4 ,voor zoov] wij kond5 nagaan1 v9dt m5 niet aangeteek5d1 no* bij e5ig s*rijv] no* 9 e5ig /uk op het geme5te ar*ief1 van wt ja> deze poort dagteek5de en dewijl er ook op het geb\w zelf1 zi* 9 onze dag5 ge5 ja>tal v]toonde1 is deze poort gevall51 zond] d5 naneef te bevr$ig51 als hij vraagt1 9 wat ja> v]rees aan de noord we/zijde van ,oudewat] de ,broek]poort8 ,de voormalige ,l9s*ot]poort4 ,de ,l9s*ot]poort /ond aan de noordoo/elijke zijde van ,oudewat] en v]s*afte d5 uitgang na> de bo]5buurt51 de he]lijkheid1 en het dorp ,l9s*ot5 wa>na> zij dus g5oemd w]d4 ,zij w]d v]&]d van e5 slot tot poort1 9 het ja> #afgb1 zooals t5 duidelijk/e bleek uit het volg5de ops*rift 9 de ar*itraaf van het geb\w aan de /adzijde uitgeh\w51 en door ons vr de amov]+ nages*rev53 ,,d5 ,,e]/5 7,,/e57 ,,van ,,dese ,,poort ,,heeft ,,geleyt ,,cornelius ,,amelius1 ,,sone ,,van ,,mr4 ,,johan ,,de ,,kon9ck ,,op ,,d5 #f ,,april ,ao4 #afgb4 ,zij 0 geb\wd na> de ,doris*e orde1 voorzi5 met drie kruisboog5 wa>9 de hameije ev5 als 9 al de ov]ige poort5 niet ontbrak1 en _h ruim #dg voet5 l5gte4 ,vooral aan de buit5zijde1 0 het e5 all]s*ild]a*tigt/ poortje met zijne ga&]ij en vi] bevallige boog5 ( op5+51 die e5 riant v]gezigt ov] het omligg5de l&s*ap aanbod51 en ha> vri5delijk voorkom5 w]d niet we9ig v]hoogd1 door de met vijf boog5 voorzi5e brug1 die er vr lag4 ,z v]toonde zi* e5 en &] tot 9 #aheg1 als wanne] 9 ,augu/us des laat/g5oemd5 ja>s deze poort en die brug1 publiek w]d5 geveild en v]ko*t1 de poort voor #ffj en de brug voor #aaj ,guld5 #beb4 ,de voormalige ,wa>d ( ,utre*ts*e poort4 ,deze is de laat/e d] vi] ho(dpoort51 die ons nog t] bes*rijv+ re/4 ,zij /ond aan het zuidoo/elijk g$eelte d] /ad1 vo]5de na> de buurt ,snelrewa>d en na> de /ad ,utre*t en hi]door is ons h>e naamr$5 dus niet twijfela*tig4 ,dit geb\w _h e5e l5gte van #aa #a_/b bij e5 bre$te van #f #a_/b ,n$4 el t]wijl ha> v]wulfsel met drie kruisboog5 gemetseld 04 ,ook deze poort kon op fraaiheid aanspraak mak54 ,aan de b9n5zijde zag m5 9 d5 gevel 9 het midd51 het wap5 van ,oudewat]1 aan de regt]zijde dat van ,delft en t] l9k]1 dat d] /$e ,alkma> net 9 ,b5!im]/e5 uitgeh\w5 met het ja>tal #afjg1 t]wijl aan de buit5zijde d] poort1 de holl&s*e leeuw 0 aangebragt1 met het ond]s*rift ,holl&ia en insgelijks met voornoemd ja>cijf]1 dat het tijd/ip d] /i*t+ dez] poort a&uidde4 ,lat] zull5 wij tra*t5 te ontv\w51 wa>om m5 de wap5s dez] drie voornoemde /$51 zo[el op de twee re$s g5oemde poort51 als op &]e op5b>e geb\w5 9 ,oudewat] en 9 de twee &]e /$5 aantreft2 do* mij dunkt die holl&s*e ,leeuw da> buit51 aan de ,wa>dpoort hij _h zoo ze] zijne beteek5is1 ,oudewat] _h1 zoo dikwijls met het trots*e ,/i*t 9 onm9 geleg51 en de ,/i*ts*5 zij hadd5 het ook m5igmaal met groot v]lies ond]vond51 als zij met die van ,oudewat] /r$56 mij dunkt die ,leeuw met zijn opgehev5 klaauw1 /ond da> zoo t]g5d voor die van ,utre*t jui/ aan die zijde van het geb\w1 dat bij &]e poort51 dat voor--( teg5--_h1 dat zij mee/ uitsluit5d na> de prov9cie ,utre*t vo]de6 #bec ,nog t5 tijde van d5 ,he] ,van ,k9s*ot 7,ao4 #agdf7 0 deze poort t] l9k]zijde van uit de /ad1 voorzi5 met e5 spits tor5tje1 deze spits is er van e*t] re$s t5 j>e #aghd weggebrok54 ,9 het ja> #afjg1 dat van d5 b\w d] poort1 w]d ook de nu s$]t lang g$empte brug met #e boog51 die er e]tijds vr lag geb\wd4 #bed ,ook hi]voor is 9 de plaats gekom51 e5e kle9e brug voor de communicatie te wat] 9 de /adsgra*t54 ,niet onv]meld mog5 wij lat51 dat deze poort m9 ( me] lang5 tijd1 tot gevang5is voor militair5 is gebruikt gewee/4 ,ma> 9 ,augu/us #aheg1 w]d ook deze poort 9 publieke veil+ gebragt en v]ko*t voor f #gfj1jj en e5ig5 tijd da>na w]d sloop+ bew]k/elligd #bee4 ,oudewat] 9 anno #abfe tot e5 /ad gemaakt #bef 0 9 #aheh v]&]d 9 e5 soort van vlek6 ,deze vi] poort51 behoord51 to5 de ve/+ 9 wel/& 0 #beg aan d5 /aat1 zoodat dan ook van ,l&swege 9 #ahae de ,i,jsselpoort gesloopt w]d4 ,spo$ig z\ het ook to5 re$s1 de beurt aan de drie &]5 gewee/ zijn1 w>5 zij niet t5 j>e #ahba door de /ad van de dome95 geko*t1 alle5lijk om het amov]5 d]zelve te voorkom54 ,m5 is lat] ook van /adswege tot &]e g$a*t5 gekom51 want wij hebb5 het e9de van al de poort5 gezi56 ,het is dikwijls voor ons e5 /rijd1 tuss*5 oudheidgevoel en belang voor onz5 tijd1 als wij e5 fraai monum5t zi5 v]brek51 dat voorhe5 zijn nut _h1 do* door de v]&]+ van tijd51 teg5woordig tot niets me] di5t4 ,zoo ook ond]vond5 wij dat gevoel1 to5 de drie laat/e s*ild]a*tige poortjes ond] d5 mok] des sloop]s viel54 ,als oudheidm9na>1 kon het niet &]s1 ( het moe/ ons pijnlijk a&o51 deze grijze sleutel5 d] /ad1 die de /omme getuig5 w>5 van zoo veel lief en le$ d] burg]s die zij omslot51 door d5 sloop] te zi5 vall54 ,zij word5 v]moord1 da*t5 wij1 niet door het ges*ut des vij&s ma> door h>e eig5e burg]s6 ,en dan als zoon d] #ai eeuw1 kwam da> e5e /emme teg51 en ik moe/ zegg5 en beam5 met onz5 tijdg5oot1 zo[el voor deze als zoo vele onnut geword5 poort53 valt1 gij /e5geva>t5 aan onze /$51 gij belemm]t ons het uitzigt na> ,gods vrije natuur4 ,valt1 gij zijt noodeloos 9 onz5 tijd1 de burg]s van ,n$]l& behoev5 niet me]1 al is het ook bij na*t1 uit de ve/e geslot5 te word51 zij mog5 ge5 s*att+ me] opgelegd word51 als zij niet aan de uitnoodig+ van het luid5 d] poortklok gehoorzam5 #beh4 ,valt nietige geb\w51 de he*t/e ve/+51 door de natuur en de kun/ te zam5 gevormd en volmaakt1 zijn niet be/& teg5 e5e teg5woordige h>dnekkige beleg]+1 ook gij dus niet zwakke monum5t5 van vroeg] tijd6 valt1 de #ai eeuw1 die spoorweg5 en telegraph5 heeft1 die de l&5 en l&5 als e5 mak51 en de af/& van w]elddeel5 en w]elddeel5 als do5 v]dwijn51 zij g$oogt niet lang]1 dat de burg]s van e5 vrije /aat1 niet t5 all5 tijde bije5 kunn5 kom51 wa> de communicatie na> d5 vreemde1 ook 9 ons ,n$]l& op zoo groote s*ale van toepass+ gebragt is4 ,valt dus poort5 valt1 als onnut 9 onz5 tijd1 valt ov]al wa> gij u bev9dt aan opgehev5 ve/+51 want door u 9 /& te h\d51 bezwa>t m5 de geme5t5>5 met noodelooze s*att+5 voor uw ond]h\d b5oodigd6 ,de poort5 bes*rijv5de1 hebb5 wij onwillekeurig gewag moet5 mak5 van d5 ,rome9tor51 het slot ( ka/eel en de ho(dwa*t1 en aangezi5 all5 9 deze rubriek t] bes*rijv+ voeg51 will5 wij het e]/ iets v]meld5 van de voormalige ,rome9 ( ,gevang5tor54 ,de ,rome9 ( ,gevang5tor51 0 geleg5 t5 zuid5 d] ,rome9brug aan de ,i,jsselsluis bij d5 mond d] /ad%av54--,het 0 e5 ze] oud geb\w1 _h e5 vi]kante g$aante1 en 0 nog 9 #agdf met e5 plat ov]wulfd1 van wa> m5 e5 ongewoon fraai gezigt1 zo[el na> de /ad als ov] d5 ,i,jssel _h4 ,lat] e*t]1 heeft m5 dit geb\w1 met e5 kap ( dak van blaauwe pann5 voorzi54 ,de nige deur1 die 9 het geb\w van buit5 0 aangebragt1 bevond zi* aan de oo/zijde2 deze doorga&e1 geleidd5 u e5ige tr$5 opwa>ts w$] aan e5e deur1 die de toegang tot het eig5lijke int]ieur van dez5 tor5 04 ,m5 v]wond]de zi*1 wanne] m5 van buit5 d5 vrij aanm]kelijk5 omtrek van het geb\w _h gadegeslag51 ov] de g]+e ruimte van b9n51 do* als m5 dan 9 aanm]k+ nam1 dat zijne mur5 e5e me] dan ,n$4 el dikte hadd51 dan v]dwe5 spo$ig deze twijfel4 ,dit g$eelte van het geb\w 0 sle*ts met e5 lu*t1 dat tev5s li*tgat 01 voorzi51 en mogt dus re$s op e5 ges*ikte gevang5is aanspraak mak52 do* 0 de misdaad groot1 en de p]soon geva>lijk1 dan w]d het luik geop5d1 dat zi* 9 dit locaal bevond1 en e5 vo*tige keld]1 bewa>de alsdan d5 misdadig] zek] en /r5g4 ,bij hoog5 wat]/& van d5 ,i,jssel moe/ de ongelukkige de wijk op e5 zi* da> bev9d5de ladd] nem51 t5 e9de het b9n5dr+5de ,i,jsselwater1 aan wi5s voet het geb\w aan de noordzijde geb\wd 01 te ontvlugt54 ,de naam ,gevang5 ,tor51 komt dus wel niem& me] onduidelijk 9 zijn5 oorsprong voor4 ,zijne b5am+ van ,rome9tor51 is niet zoo zek] op te loss54 ,de ,he] van ,k9s*ot meldt op bladz4 #ej zijn] bes*rijv+ van ,oudewat] aldus3 ,zij is van ongeme5e groote /e55 opgemetseld1 en m5 me5t op go$e grond51 dat deze t5 tijde d] ,rome95 geb\wd1 en alsdan e5 ,wa*ttor5 gewee/ zij1 die v]volg5s ook tot e5 tolhuis1 als te di5 tijde geleg5 t] zijde d] ,i,jsselpoort op en aan de ,rivi] de ,i,jssel z\de g$i5t hebb54 ,de mogelijkheid1 dat het voor tolhuis g$i5d heeft1 will5 wij niet ontk5n5 alhoewel wij het nog niet aannem51 do* te betreur5 is het1 dat de he] ,van ,k9s*ot t4 a4 p4 zijn go$e grond5 niet aanhaalt1 wa>op hij me5t1 dat deze door de ,rome95 geb\wd z\ zijn1 en hun tot e5 wa*ttor5 g$i5d z\ hebb54 ,wij voor ons1 me55 zelfs go$e grond5 te kunn5 aanvo]51 om te bew]51 dat het geb\w onz] bes*rijv+1 niet door de ,rome95 geb\wd is1 do* van uit de midd5eeuw5 en niet oud] dagteek5t1 en dat het e5 v]d$ig+/or51 e5 wa*?uis en gevang5is 9 ( bij d] /$e mu] gewee/ zij4 ,uitg5om5 nog de voorond]/ell+ voor e5 v]d$ig+/or5 uit de midd5eeuw51 mij ook mondel+ door d5 ze] bekwam5 ar*eoloog ,dr4 ,jans51 ,cons]vator van het museum van ,oudh$51 te ,leid5 m$eg$eeld1 s*ijnt onze me5+ beve/igd te word51 uit d5 /evig5 b\w van het voorw]p onz] bes*rijv+--mur5 to* van me] dan e5 ,n$4 el dikte1 hebb5 nog al iets kunn5 w$]/aan4 ,de mur5 van dez5 tor51 w>5 van groote roode /e55 opgetrokk51 en de ,rome95 b\wd5 9 ons l& imm]s mee/al van ,duif/e51 gelijk wij re$s vroeg] hebb5 opgem]kt4 ,de ,rome9tor5 #bei /ond e]tijds 91 zek] e*t] aan d] /$emuur1 en dit zet onze bew]+ niet we9ig klem bij4 ,laat ons die /$emuur e5s zoo wel mogelijk volg5 van de ,l9s*ot] tot aan de ,i,jsselpoort #bfj t5 tijde1 dat de laat/e1 to5 nog bij de ,rome9tor5 /ond1 dan zal ov] e5 en &] nog me] li*t gespreid word51 indi5 wij het aantal tor5s 9 d] /$emuur v]meld51 9 #aedb nog 9 dezelve aanwezig #bfa #a ,l9s*oet5 poort4 #b ,to]5tge aft adriae goessesz4 #c ,to]5tge aft 'tga/uys4 #d ,nyeuwe to]n4 #e ,to]5tge aft] ,meeus ,huygesz4 #f ,dat outa]4 #g ,de ,we]d5poort4 #h ,doode luyd5to]n4 #i ,ko5tge/o]n4 #aj ,i,jsselpoort4 ,de ,rome9tor5 nu1 /ond zoo als wij re$s me]mal5 opm]kt51 9 ( bij de /adsmuur #bfb aan de ,i,jsselpoort4 ,van veel gewigt als deze plaats 01 uit e5 oogpunt van v]d$ig+1 zo[el om de poort zelve1 als de v]e5ig+ van ,i,jssel en hav51 moe/ dr vooral de tor5 he*t en /]k van b\w zijn4 ,de me5+1 dat zij van ,rome9s*5 oorsprong z\ zijn1 wordt dus na> onze bes*eid5 me5+ door e5 en &] ontz5uwd4 ,de naam ,rome9tor51 gaf aanleid+ tot deze voorond]/ell+1 do* al w]d 9 oude bes*eid51 de nev5s ligg5de brug niet dikwijls ,remijnsbrug geheet51 dat to* we9ig van ,rome9brug heeft1 dan nog z\ de naam ,rome9tor51 met e5ig regt kunn5 voorond]/eld word5 zijn oorsprong te hebb51 van e5ig p]soon die ,rome9 ( ,remijn heette4 ,dat dit to* ge5 zeldzaamheid 01 zag m5 duidelijk hi]vor5 aan de b5am+51 to]5tge aft' adriae goessesz en to]5tge aft] ,meeus ,huygesz4 ,wij hebb5 uit e5 en &] nu kunn5 nagaan1 dat de me5+1 dat dit geb\w uit de midd5eeuw5 en niet oud] heugt1 #bfc en g$i5d heeft t] v]d$ig+1 tot wa*tplaats en gevang5is1 na> ons oordeel vrij voldo5de geblek5 is1 #a4 uit zijne geleg5heid1 #b4 uit zijne con/ructie en t5 #c4 uit de mat]ial5 wa>van het geb\w 0 opgetrokk54 #bfd ,to5 nu 9 lat] tijd51 met de v]&]+ d] /$emuur 9 wall51 al de tor5s1 die zi* van af/& tot af/& 9 de ve/+ bevond51 v]brok5 w]d51 omdat m5 9 de lat]e ve/+plann5 deze m5igte tor5s als onnoodig bes*\wde1 is het e*t] gemakkelijk te begrijp51 dat de ,gevang5tor5 gespa>d bleef4 ,de /reek g5aamd ,i,jsselveere w]d1 zooals bek5d is1 aan de ve/+ getrokk51 alzoo kon er ge5 sprake zijn1 dat deze tor51 om de aan te legg5 ve/+wall5 moe/ wijk51 da> de laat/5 nu langs deze zijde ongeve] #hj ,n$4 ell5 uitgelegd w]d54 ,da>bij 0 hij imm]s hoog/wa>s*ijnlijk to5 re$s1 gelijk nog 9 onze dag51 tot gevang5is be/emd1 wa>voor ze] pleitte1 de donk]e ronde keld] die wij re$s hi]voor bes*rev5 en t5 tijde van zijn5 opb\w da>9 0 aangebragt1 zooals met het groot/e gemak 0 op te m]k54 ,alzoo dan1 nem5 wij aan1 dat zij gespa>d bleef tot 9 onz5 tijd1 n omdat zij bij de uitlegg+ d] ve/e kon blijv5 /aan1 n omdat m5 e5e gevang5is /e$s noodig _h4 ,z bleef dan dit geb\w g$ur5de eeuw5 a*t]e5 9 wez5 en jui/ da>door 0 zijn ont/aan a*t] de graauwe tijdnevel5 zoo dui/] v]borg54 ,nogtans wij hebb5 gepoogd het twijfela*tige van wanne] op te loss5 9 het beve/ig5de to56 ,mogte het ons gelukt zijn6 de lez] oordeele4 ,do*1 de tijd5 v]&]51 en de m5s*5 met h52 nadat het geb\w d5 sloop5d5 t& des tijds g$ur5de zooveel eeuw5 _h w$]/& gebod51 moe/ ook hij vall5 ond] het v]niel5de /aal des sloop]s4 ,te gelijk met het tor5tje van het ,/4 ,ursula conv5t en de ,l9s*ot] en ,wa>dpoort5 w]d 9 ,augu/us #aheg de ,rome9tor5 tot afbraak v]ko*t1 en wel voor de som van #bcj1jj ,guld54 ,re$s d5 #bj ,augu/us deszelfd5 ja>s sloeg m5 d5 mok] aan het grijze monum5t4 #bfe--,wek5 en wek51 heeft m5 op zijne bre$e he*te mur5 moet5 brek5 voor m5 aan d5 grondslag van het geb\w g5ad]d 01 als g$a*t hij het doel zijn] /i*t+1 en1 als t]gde hij zijne sloop]s met va/5 wil en fi]5 hoogmo$1 gelijk zoovele /rijdlu/ige poort]s uit het tijdvak van zijne geboorte1 zi* voornam5 en t5 uitvo] bragt5 het lev5 zoo lang mogelijk te rekk51 do* ook zoo duur mogelijk te v]koop54 de ,ho(dwa*t4 ,zooals wij re$s opgem]kt hebb51 bevond zi* hoog/ wa>s*ijnlijk e]tijds de ho(dwa*t 9 de bij de ,i,jsselpoort ligg5de ,rome9tor54 ,/ellig e*t] wet5 wij1 dat zij aanwezig is gewee/ 9 de twe$e ,i,jsselpoort1 die lat] op het oude ,i,jsselveer geb\wd is4 #bff ,to5 deze laat/e e*t] 9 #aggi w]d v]brok5--hoewel lat] w$] opgeb\wd--b\wde m5 9 het zelfde ja> t5 zuidoo/5 d] ,i,jsselpoort1 e5 uitsluit5d tot ho(dwa*t be/emd geb\w4 ,dit net geb\wtje1 dat nu aan de geme5te behoort1 w]d natuurlijk als ho(dwa*t nutteloos1 to5 ,oudewat] ophield1 ond] de rei d] ve/+5 te behoor54 ,teg5woordig wordt het door e5 /adsag5t bewoond en er tev5s e5e kle9e n]+ 9 uitgeoef5d4 ,het voormalig ,ca/eel ( ,slot4 ,dat alhi] e5 ka/eel ( slot gewee/ is1 s*rijft de he] ,van ,k9s*ot op bladz4 #bd1 getuig5 vele s*rijv]s1 en is ook zek]1 do* de tijd1 wanne] en door wi5 het geb\wd w]d1 wordt n]g5s gevond54 ,ook wij nem5 zulks aan1 do* br5g5 met dit b$oelde ka/eel niet 9 v]b&1 gelijk voornoemde s*rijv]1 de regel5 van d5 vad]l&s*5 hi/oricus ,mat?ijs van d] ,h\v5 die gewaagt1 dat 9 't ka/ele9s*ap van ,oudewat] op d5 ,i,jssel het oude ka/eel plag te ligg51 do*1 dat het 9 zijn tijd niet me] 9 #bfg wez5 04 #bfh ,deze regel5 to* hebb5 betrekk+ op het ka/eel te ,vliet 9 ,rooz5daal bij ,oudewat] dat op d5 ,i,jssel ligt1 en wa>van de rune nog be/aat4 #bfi ,wij begrijp5 te m9d]1 hoe van ,k9s*ot deze regel5 van ,van d] ,h\v5 op het ,slot van ,oudewat] kon toepass51 da> hij re$s op de volg5de bladzijde 7#be7 w$] omtr5t h>e ligg+--en nu t]egt--s*rijft3 ,dit ,slot heeft e]tyds ge/aan aan de ,noort-,oo/zyde van de ,/ad1 by en omtr5t dezelfde plaats1 alwa> nu de ,l9s*ot]-,poort is geleg54 ,de ,rege]+ v]zogt zyne ,keyz]lyke ,maje/eit1 als ,graaf van ,holl&1 9 het ja> #aecc1 om dit ,slot tot e5e ,poort te maak51 het ge5 zy v]wi]v51 ond] deze v]b9t5isse1 van dat zy t5 all5 tyd5 op de e]/e aanman+ van zyn ,keyz]lyke ,maje/eit ( zyne nakomel+5 ,graav5 van ,holl&1 die ,poort van ,l9s*ot5 op ha>e ko/5 w$] tot e5 ,slot h]/ell5 z\de1 wa>van de v]b9d5is ,luidt1 als volgt3 ,wy ,burgemee/]51 ,s*ep551 ende ,raid5 d] ,/e$e van ,oudewat]1 do5 te weet51 ende bek5n5 mits deez5 ons5 ,brieve1 ,dat ,alsoe die ,keys3 ,majt4 belieft heeft tot ons5 ern/ig5 v]volghe ende ,sollicitacie te accorde]54 ,dat die ,poorte van ,l9s*ot51 9 voir tyd5 gemaict tot e5 ,/]cte ( ,slot1 w$] toegemaect sal word5 tot e5 ,poirte van de voirsz3 ,/e$e1 gelyk die 9 vo]tyd5 pla* te syne1 mits dat wy 't selve beco/igh5 s\d51 ende aan syn ,majt4 res]ve]5de 't ,logys van dezelve ,poorte voir syne (fici] (f &]ts9s1 ende mits oick1 dat syne ,majt4 die voirsz3 ,poirte w$] sal mog5 mak5 tot e5 /]cte als 't zyne ,majt4 ( zyne nakomel+5 ,graav5 van ,holl&t believ5 sall1 ende van als3 geve onse behoirlicke briev51 wy danck5 zyne ,majt4 van des5 voirsz3 ,cons5te ende ,gracie1 hebb5 nair voorga&e ,communicatie geh\d5 mitt5 ,rycdom ende ,vroets*ap d]zelv] ,/e$e1 beloeft hebb5 ende beloev5 mits dees51 dat wy d] voirsz3 ,poirte sull5 do5 rep>e]5 ende mak5 mit du]51 valle brugg51 ameyd5 ende &]s t] ordonnantie van myn5 ,he]e1 ,he]5 ,an?onis van ,lala+1 ,grave van ,hoo*/raat5 he] van ,montigm3 en ,/ad?\d] ,gnrael3 d] voirsz4 ,l&5 van ,holl&t ( zyne ,e3 ,gecommitte]de als van nood5 wees5 sal ome3 da> du] vuyt en3 9 d] voirsz3 ,/$e te ryd5 en passe]53 beh\d5 d5 ,keys3 majt4 't ,logys van d5 voirsz1 ,poirte tot zyne ,majt4 beliefte1 ende diezelve ,poirte zyn1 ,keys3 ,majt4 ( ,nakomel+5 te lat5 volg51 ome3 dair van e5 ,/]cte w$] gemaict te w]d5 als wy dair toe van syne ,majt4 ( syne ,erffg5aam5 weg5 v]maant sull5 word51 sond] da> teg5s te do5 9 e5ig]leie mani]54 ,des 't o]cond51 hebb5 ,wij ,burgemee/]51 scep55 en ,ra$5 d] ,vo]sz4 /e$e1 ons] /e$e zegel hi] aangehang5 d5 a*t/5 da* van ,april 9 't ja] ons ,he]5 duijs5d vijf hond]d drie en d]ti* na scrijv5 d] k]k van ,utre*t ende ons voorsz4 /e$e1 ende /onde ond] geteek5d ,r4 ,x4 ,speij]t4 ,m5 z\ wan51 dat het v]mak5 van het ka/eel tot poort1 +evolge deze v]b9dt5is1 spo$ig zal hebb5 plaats gehad1 wij kunn5 dit e*t] met zek]heid teg5 s*rijv54 ,imm]s ziet m5 dit t5 duidelijk/e1 9 de resoluti5 van d5 magi/raat en uit zek]e oude lij/ van g$ane bek5dmak+51 t] secret>e van ,oudewat] b]u/5de1 #bgj wa>uit blijkt1 dat de ,baljuw d5 #ad ,april des ja>s #aehe1 e]/ heeft do5 bek5d mak51 dat hij des &]5 daegs t5 ?i5 uur5 voor de middag wilde be/$5 het afbrek5 van 't ka/eel bij de ,l9s*ot] poort bij p]seel51 baeck5 om de d]d5 /e5 (te &]s9ts1 alles a*t]volg5de de ,conditi5 en ,voorwa]d51 die m5 alsdan oplees5 s\de1 met bijvoeg+1 dat d5g551 die 9 e5ig w]k gad+ _h1 t5 voorsz4 tijde koom5 s\de bij de ,l9s*ot] poort ende b$+5 go$ loon4 ,alzoo e]/ #eb j>5 na de me]gemelde v]b9dt5is w]d dit ka/eel geamove]d #bga4 ,zooals re$s w]d bes*rev51 ontbrek5 zo[el de naam van d5 /i*t] als de tijdsa&uid+ van de /i*t+ van dit ka/eel2 e5 gelo(wa>dig p]soon v]zek]de ons e*t]1 dat hij erg5s _h aangetr(f51 dat er 9 ze] oude tijd5 alhi] woona*tig gewee/ w>5 de vrijhe]5 van ,oudewat] dat nu zoo zijnde1 z\ er t5 m9/e ov] d5 naam des /i*t]s e5ig me]d] li*t v]spreid word54 ,hoe het e*t] zij1 t5 j>e #aebg v9d5 wij v]meld #bgb dat ka/ele9 van ,oudewat] 0 ,jonkhe] ,jan van ,vliet1 s*ildknape die als ,ca/ele9 van het slo? van ,oudewat] aange/eld w]d d5 #c ,novemb] #aeai by ,ka]le1 by d] ,gratin ,godts kon9ck van ,ca/ili5 van ,leons etc4 volg5s ,commissie g]egi/re]d1 en te v9d51 9 't blaauwe ruige regi/] #bgc fol4 #cd en 9 #aeee wordt als zoodanig gewag gemaakt1 van ,jonkhe] ,piet] van ,cats1 ma>s*alk van ,montfoort4 ,aangezi5 nu beid5 tev5s bailluw5 etc4 van ,oudewat] w>51 en beid5 9 hetzelve zijn woona*tig gewee/ #bgd zoo komt het ons voor1 dat het gesla*t d] vrijhe]5 van ,oudewat] uitge/orv5 zijnde1 lat] het slot van ,oudewat] tot won+ zal aangewez5 zijn1 voor de ,baljuw5 van ,oudewat] die to5 tev5s aange/eld w]d5 als ,ca/ele94 #bge ,lat] to5 ook de ,l9s*ot] poort 9 #aheg w]d v]brok51 die zooals wij wet5 van slot tot poort w]d gemaakt1 ja to5 viel het ook aan de zigtba> geword5 zw>e mur5 en de groote roode /e551 wa>van die w>5 opgetrokk51 gemakkelijk te bepal51 dat de sloop]s da> te do5 hadd51 met mur5 van het oude slot ( ka/eel6 ,het voormalig ,ars5aal te ,oudewat]4 ,het ga/- en prov5i]%uis bes*rijv5de1 zag5 wij dat dit geb\w door de ,gecommitte]de ,rad5 van ,holl& en ,we/-,vriesl& aangeko*t zijnde1 om/reeks #aghj v]brok5 en 9 #aghf aangelegd w]d1 tot e5 ,artill]ie ple9 wa>op e5 ze] s*oon ,ars5aal ( b]gplaats voor ammunitie 9 hetzelfde ja> #aghf getimm]d is4 ,niet lang] dan #bh j>5 heeft dit ,ars5aal 9 aanzijn mog5 wez51 da> het t5 j>e #ahad v]brok5 w]d en m5 het t]re9 ,anno #ahag tot plantage heeft aangelegd4 ,9 #ahbb dit ple9 aan de /ad gekom5 zijnde1 heeft m5 dez5 grond 9 #ahef 9 erfpa*t gegev51 wa>na lat] spo$ig1 da>op e5 aantal huiz5 voor m9 gego$5 geb\wd zijn4 's ,l&s voormalig ,magazijn van ,oorlog4 ,dit fraai geb\w1 /ond e]tijds aan de zuidzijde van de /ad1 9 de /raat g5aamd het kloo/] bij het wee%uis4 ,het _h e5e l5gte van #ach bij e5 bre$te van #bb voet5 #bgf4 ,wanne] hetzelve geb\wd w]d1 kunn5 wij niet met zek]heid bepal54 ,omtr5t zijne sloop+ e*t] v]ke]5 wij niet 9 het onzek]e1 deze _h 9 #ahbj plaats4 ,het voormalig ,kruidhuis4 ,de kruidtor5 0 geleg51 9 e5 halve maan d] ve/+w]k5 9 het noordwe/elijk g$eelte d] /ad4 ,de he] ,van ,k9s*ot s*rijft 9 #agdf1 dat het b9n5 we9ige j>5 geb\wd is4 ,de amov]+ van het kruidhuis ges*i$de t5 j>e #ahbj1 als wanne] het ev5 als het magazijn van oorlog1 door de adm9i/ratie van 's l&s dome95 w]d v]ko*t4 ,de ,b>ak ( ,cas]ne4 ,de ,cas]ne1 geleg5 aan de we/zijde van d5 ,i,jssel 0 #afh voet5 lang en #cj voet5 bre$1 t]wijl dezelve 9 #bd v]trekk5 v]deeld 04 ,zij w]d voor /ads rek5+ geb\wd1 en bij aanbe/$+ aang5om5 voor e5e som van f #ad1bjj2 deze geld5 zijn voor het groot/e g$eelte1 door de burg]ij vrijwillig1 teg5 e5e int]e/ van #d gef\rne]d4 ,de e]/e /e55 aan dit geb\w w]d5 gelegd1 op d5 #bi ,mei #agih door ,a4 ,m4 ,montijn1 ,jan de ,keis] ,jz4 en ,w4 ,putman1 zoo als op e5 /e5 9 d5 voorgevel aangebragt1 te zi5 is4 ,s$]t het ja> #ahaa wordt dit geb\w1 door p>ticuli]5 bewoond1 t]wijl het 9 #ahef 9 het op5ba> w]d v]ko*t1 en het geb\w dus nu eig5dom van p>ticuli]5 geword5 is4 ,de s*utt]sdoele4 ,re$s 9 het ja> #aeja v9d5 wij gewag gemaakt van het volg5de octrooi voor de voetbooghs*utt]s van ,/4 ,joris ,gilde te ,oudewat]4 ,uit dit octrooi bekom5 wij e*t] de v]zek]+1 dat zij re$s lang vr g5oemd ja> zi* te dez] plaatse bevond5 en hun aantal op het g5oemde tijd/ip niet m9d] dan #hj tot #ij b$roeg4 ,wij lat5 dit octrooi nu volg53 ,philips1 by d] ,gracie ,goids1 ,e]t%]toge van ,oi/5ryck c4 ons5 liev5 en getr\w5 ,ra$t ende ,tresor4 ,gn]l3 van all5 ons5 ,domeyn5 ende ,f9an3 ,j]onimus ,lauw]92 ,saluyt ende ,dilectie4 ,wy hebb5 ontfaan die oidmo$ige ,supplicae4 van ons5 welghem9d5 die ,bur*]s d] /$e van ,oudewat] ov] ende 9 d5 naame van de ,h&boe*-,s*utt]s van d5 ,ghilde van ,/4 ,joris d] voirsz3 ,/$e1 inh\d5de1 hoe deselve geleg5 is op tie ,frontir5 van ons5 ,l&e van ,holld4 /rekk5de aan d5 ,ge/i*te van ,utre*t ende ,l&e van ,gelre1 dewelke na d5 ov]lyd5 van wyl5 ons5 liev5 ,he] ende ,grootevad] ,h]toge ,k>el van ,b\rgn4 ,zalig] g$agt51 veel groote sw>e la/5 en co/5 gehad ende gele$5 hebb5 van div]se ,oirloog51 niet alle5 van d5 ,oorloge van ,utre*t1 ma> alle &re die gewee/ zyn 9 onse voirsz4 ,l&e ende ,graafli*eyt van ,holl& als oick 9 de voirsz4 ,l&e van ,gelre1 ,ende hebb5 de voirsz3 ,suppliante tot seek]heyd van d] voirsz3 ,/$e van ,oudewat] opge/eld 't voirsz4 ,ghilde van ,/4 ,joris van d5 ,voetboe* ,s*utt]s1 tot 9 d5 getale van tagtigh ( tneg5tigh p]so551 om welke ghilde ende gezels*ap 't ond]h\d5 by ,h]toge ,philips ende &re onse ,voorvad]51 die voorsz4 ,suppliant5 v]le5d ende gegev5 hebb5 gewee/ ,vyff ende ,tw9tig ,cliuts 't s',ja>s tot ,,xxx ,gron4 't /uk1 dewelke sy d5 voirsz4 ,suppliant5 bewees5 hebb5 gehad te ontfaan by h&5 van d5 ,r5tmee/] 't s',l&s van ,wo]d51 ende hebb5 't selve alsoe gebruyckt tot 9 d5 ,ja> toe van ,,lxxviij4 ,dat die g]oye]d zyn gewee/ by gebrek van nyeuwe briev5 van gfirmati5 van wyl5 onse lieve ,vr\we ende ,mo$] die ,e]t%]tog9ne ,salig] g$agt54 ,ende 9 d5 ,ja> van ,,lxxxvij4 soe zyn die voirsz4 ,,xxv4 ,cliuts s',ja>s d5 voirn4 ,s*utt]s we$]ome bewees5 gewee/ op d5 ,r5tmee/] van d5 ,be$e 9 ,holl&1 als doe wes5 uyt kragte van nyeuwe briev5 van ,confirmaci5 van myn5 ,g5adig5 ,he] ende ,vad] myn ,he] d5 ,con9ck1 s$]t welk tyt tot 9 d5 ,ja> toe van ,,xciij4 de voirsz4 ,s*utt]s niet me] betaald en syn gewee/1 mits datt] ghe5 ,be$e 9 ,holl& ende ,vriesl& da> en b9n5 loop gehad en heeft1 ende hoewel dat se$]t d5 voirsz4 ,ja> ,,xciij4 div]s*e ,be$5 9 ,holl&t loop gehad hebb5 ende nog do51 no*tans en hebb5 die voirn4 ,s*utt]5 van d5 voirsz3 ,,xxv4 s*ild5 b9n5 d]selv] tyd niet ontfaan1 ov]mits dat sy van hu] voirsz4 ghifte tot nu toe ghe5 gfirmacie v]kreeg5 en hebb54 ,twelke hem compt ende ke]t1 tot groot5 h9d] s*ade en a*t]deele1 ende me] sal er w]de h5 by ons hi] op niet voirsi5 van onse gracie ende behoorlick provisie alsoo zy segg51 ,ons ze] oidmo$elick da> ome bidd5de1 ,,soe ,,is ',t dat wy die sak5 voirsz4 ov]gem]ct1 ende da> op gehad 't advys1 e]/ van ons5 liev5 ende getruw51 die ,luyd5 van onse ,reekn4 9 d5 ,hage1 ende da] na van u1 wy hebb5 d5 voirn4 ,s*utt]s van ,/4 ,joris ,gilde1 9 onze voirsz4 ,/$e van ,oudewat]1 g5eg5 wes5de t] ,be$e ende bege]te van de voorn4 ,suppliant51 ende t5 eynde dat sy te bat geh]t mog5 syn te v]/aan tot bewa>+e ende seek]heyt van de selv] ons] ,/$e van ,oudewat] da] veel belancx 9 leyd die ,briev5 van ,gifte ende ,octroye van de voirsz4 vyff ende ,tw9ti* ,scild5 'tsja>s1 h5l4 gegonn5 ende v]le5d by ons5 voirsz4 ,voird]s als voirsz4 is1 geconfirme]d1 geve/i*t ende belieft1 ende vuyt ons5 re*t5 wet5!yt ende zond]l+e gracie1 confirme]51 ve/ig5 ende believ51 mits des5 onz5 ,brieve1 ,ende op dat s'noot sy1 hebb5 h5 die selve ,,xxv4 scild5 's ja>s van nieuws gegonn5 ende v]le5d1 gonn5 en v]le55 mits dees5 ons5 voirsz4 ,brieve1 om die van nu voortaan ,ja>licx te hebb51 ontfang5 ende gebruyk5 van de ,p5n4 com5de van ons5 ,b$5 die 9 ons5 voirsz4 ,l&5 van ,holl& en ,vriesl& loop hebb5 sull51 ende by h&5 van ons5 ,r5tmee/] van d5selv5 ,b$5 9 d5 qu>ti] van ,noort-,holl& jeeg5swo]di* ende toecom5de soe lange als 't ons geliev5 sal1 ontbi$5 u da> ome ende beveel5 dat by u do5de die voirsz4 ,s*utt]s gebruyk5 van onse voirsz4 ,gracie1 ,confirmacie ende nieuwe ,ghifte1 ghy h5 doet van nu voortaan ,ja]licx uytryk5 ende betal5 ( 't hur5 sek]5 ,bode voor h5 de voirsz4 ,,xxv4 scild5 's ja>s by h&5 van ons5 ,r5tmee/] van ,holl& 9 't ,qu>ti] van ,noor?oll& voirsz4 jeg5swo]di* ende toecom5de1 ende van de ,p5n+5 van syn5 ontfange com5de van ons] ,be$e alda>1 soo lange als 't ons geliev5 sal1 als voirsz4 is4 ,d5welk5 onz5 ,r5tmee/] jegewo]di* ende toecom5de wy selve beveel5 mits dees5 dat alsoe te do5e1 ende mits ov]breyng5de des5 ons5 jeg5wo]dig5 ,brieff ,vidimus (te ,copye ,auct5tyk van di51 mitsgad]s van de &]e ,briev5 van ,ghift5 ende ,confirmati5 bov5 g]o]d1 voor e5 ende d'e]/e ryse en soe m5i* w]ff als 't van nood5 wees5 sal1 deu*delick g5iet5 van de voirn4 ,s*utt]s van de voirsz4 ,,xxv4 scild5 'tsja>s1 alle5lick wy will5 dat al 't ge5e des h5 da> aff gegeev5 ende betaald sal word5 gele$5 ende gepasse]d zy 9 't uytgev5 d] ,reek5+5 van ons5 voirsz4 ,r5tmee/] van ons5 ,b$5 van ,holl& 9 d5 ,qu>ti] van ,noor?oll& voirsz4 jeeg5woordi* ende toekom5de1 die 't betaald sal hebb51 by d5 voirsz4 ,luyd5 van ons5 ,rek5+5 9 d5 ,hage1 d5welk5 wy oock bevel5 by des51 dat alsoe te do5e1 sond] e5ighe zw>i*eid (te w$]segg5 t] contr>i51 want ons alsoe geliefd1 niet jeg5/a&e e5ige ,ordonnanti51 ,re/r9cti51 gebod5 (t v]bod5 t] contr>i51 ,gegeev5 9 ons] ,/e$e van ,brugge1 d5 le/5 da* van ,april 9 't ,ja> ons ,he]5 ,duys5t vyff hond]d ende e51 ,aldus geteyk5d by myn5 ,he] d5 ,e]t%]toge ,j]onimus ,lauw]9 ,tresori] ,g5]aal van de ,f9an3 ende &re jeg5wo]di*1 ,hanneton4 ,ende op t5 rugge van dees5 ,brieve /aat gescrev5 dat hi] na> vol*t4 ,de ,tresori] ,g5]aal van de ,domeyn5 ende ,f9anti5 myns ,g5ad5 ,he] des ,e]t%]toge van ,oi/5ryck1 ,h]toge van ,b\rgondi51 ,j]onimus ,lauw]9 cons5te]d alsoe v]re als 9 hem is dat 't inh\d5 9 't ,witte van des5 jegewoordig5 volcom5 zy na> zyne vorme ende inh\d51 alsoe ende by d] mani]5 dat deselve myne ,g$u*teg5 ,he] wil ende beveeld g$aan 't fyne by deselve1 ,ges*rev5 ond] 't h&teyk5 van d5 voirsz4 ,tresori] ,g5]al d5 twee/5 da* van ,meye 9 't ,ja> ,duys5t ,vyff ,hond]d ende ,e54 ,aldus geteyk5t1 ,,lauw]94 ,v]volg5s b]u/ er op het geme5te ar*ief e5 ordonnantie voor de s*utt]s van d5 edel5 ,cruysboog dd4 #bf ,augu/us #aeig1 die wij e*t] om h>e uitgebreidheid niet mog5 ov]nem54 ,voorts wordt nog 9 v]s*eid5 keur5 van deze s*utt]s gewag gemaakt4 ,op het /adhuis wordt nog e5 fraaije vl9d] bewa>d1 die m5 d5kt1 als insigne van de voetboogs*utt]s van ,/4 ,joris ,gilde gebruikt te zijn4 ,omtr5t de s*utt]sdoel5 v9d5 wij v]meld #bgg 9 #agdf4 ,de ,doele /a&e 9 de ,kapel/raat is e5 oud geb\w1 't ge5 groote ruimte heeft en ze] bekwaam t] ,h]b]g+ van reiz5de en &]e li$54 ,zij komt de s*utt]ij1 die nu 9 twee qu>ti]5 en va&els v]deeld is1 9 eig5dom toe1 die ook alda> h>e v]gad]+ h\dt4 ,9 d5 voorgevel van dit geb\w1 die 9 ,anno #aghg ze] v]fraaid w]d1 ziet m5 d5 ridd] ,/4 ,joris d5 draak be/rijd5de 9 /e5 uitgeh\w54 ,na de v]nietig+ d] /$elijke s*utt]ij1 is de ,doele t] voldo5+ van d] /ad's pret5ti5 9 #agih aan de geme5te gekom5 en als eig5dom getransporte]d4--,de /ad heeft dezelve 9 #agii voor de som van f #ccjj aan e5 +ezet5e dez] plaats v]ko*t4 ,de naam van het ,logem5t de ,/4 ,jorisdoele1 h]9n]t 9 onze dag5 nog aan de oude s*utt]s van ,oudewat]4 ,en hi]m$e is ook de reeks geb\w5 t5 e9de1 die hun ont/aan v]s*uldigd w>5 uit e5 beg9sel van v]d$ig+1 bij e5e mogelijke beleg]+ d] plaats4 ,to5 e*t] ,oudewat] uit de rei d] ve/+5 v]dwe51 zijn de mee/e dez] geb\w5 natuurlijk van onnut geword51 en wij zag5 dan ook de v]nietig+ van bijna all54 ,nu re/5 ons nog e5ige geb\w5 te bes*rijv51 die wij no* ond] de k]k51 no* ond] de gee/elijke ( liefdadige ge/i*t51 no* ond] de geb\w5 t] v]d$ig+ van /ad en l& kond5 rangs*ikk51 en to* tot de monum5t5 d] /ad behoord5 ( nog behoor54 ,wij beg9n5 met de voormalige latijns*e s*ool4 ,nog tot 9 het laat/ d] #ag eeuw #bgh mogt ,oudewat] zi* b]oem51 b9n5 zijne mur5 e5e ,latijns*e s*ool te hebb51 hetge5 voor e5 plaatsje als dit1 ze] pleit5 kon voor de welge/eldheid d] +ezet554--,aangezi5 deze laat/5 e*t] van tijd tot tijd v]m9d]d51 en m5 di5t5gevolge ge5 g5oegzaam getal le]l+5 op dezelve aanbragt1 moe/ dezelve noodw5dig v]vall54--,volg5s resolutie d] /at5 van ,holl& dd4 #be ,febru>ij ,ao4 #afjj1 bekwam ,oudewat] het regt1 op zijne beurt e5e beurssaal te z5d5 9 het ,!ologis* ,collegie van ,holl& b9n5 de /ad ,leid54 ,deze beurt5 moe/5 e*t] v]wisseld word5 tuss*5 deze plaats 9 het naburige ,wo]d5 zoodat t5 all5 tijde e5 dez] twee /$5 e5 /ud5t 9 voornoemd collegie _h1 a*t]volg5s besluit van hunne ,ed4 ,groot4 ,mog4 9 d]zelv] hooge v]gad]+ g5om51 wa> omtr5t wij v]wijz51 na> de resoluti5 van ,holl& dd4 #be ,junij #afff4 ,deze resoluti5 en dit regt1 w]d5 e*t] t5 j>e #agig v]vall5 v]kla>d en de h]9n]+1 dat ,oudewat] e]tijds e5 ,latijns*e s*ool bezat1 bleef alle5 9 de ges*i$roll5 be/aan6 ,lomb>d54 ,re$s 9 het ja> #acai1 drie wek5 na ,/4 ,ma>t5 9 d5 ,w9t]1 v9dt m5 gewag gemaakt1 dat het ,lomb>dhuis te ,oudewat] t] bewon+ gegev5 w]d aan ,vranke ,oudekijns1 tot 's ,grav5 w$]opzegg5s toe4 ,kort da>op moet5 e*t] de ,lomba>d5 uit ,oudewat] getog5 zijn1 #bgi da> m5 v]meld v9dt1 dat 9 het ja> #acbc4 ,dirk ,bat5burg v]leid w]d met het ,lomba>?uis te ,oudewat]1 mits het zelve w$] opgev5de by de t]ugkom/e van de ,lomba>d51 c3 ,ziet hi] de inh\d van het b$oelde /uk4 #bhj ,wi ,willaem ,graue c3 mak5 cont all5 lud51 dat wy ,dirc ,bat5burg van ,oudewat] gegev5 hebb5 onse huys1 dat ons ane gecom5 es van de ,lomba]ts b9n5 onse ,poirte van ,oudewat] 9 re*t5 li5e van ons te h\d5 9 d] mani]e1 wair dat saeke dat die ,lombairts w$] quam5 ende wise 9 dat huys voirsz4 w$] sett5 mitt] woone1 soo s\d5 wi ,dirc voirsz4 s95 co/ en s95 scade1 di5 hi a5 d5 huse g$a5 hadde1 geld51 ende dair me$e wa] die manscap q4 ,9 oirconde c3 ,gegev5 tote ,sco5hove op ,s9te ,m>tynsda* 9 de ,som] 9 't ja> ons ,he]5 ,,mccc drie en tw9ti*4 ,da>na w]d t5 zelfde j>e het volg5de bevel aan d5 ,magi/raat gegev51 om de nag5oemde ,lomba>d5 9 deze ,/ad te ontvang5 en ,burg]-regt te lat5 g5iet54 ,wi ,willaem ,gratie c3 ons5 liev5 en getr\w5 ,s*\t1 ,s*ep551 ende ,ra$ van ons] ,poirte van ,oudewat]1 saluyt ende onse go$e jong/e2 ,wi do5 u te wet51 dat wi 9 onse bes*]mte en geleyde g5om5 hebb51 en nem5 dese ,lombaird51 die hi] na ges*rev5 /aan1 dat es te wet5e1 ,dammaes en ,philips ,as9i]1 bro$]s1 en de ,hore ,mays9d5 om te won5e en te bliv5e 9 ons] ,poirte van ,oudewat] van ons] ,vr\we dage 9 d5 ,mairte die nae/comet1 twaalf ja] da] na volg5de1 ende sull5 coipmanscip driv5 &e hoir oirbair do5 mit h>5 gelde1 gelik5 onse &]e ,lomb>d5 die won5 ende bliv5 9 onse go$e ,poirt5 van ,hollant2 ,en ombi$5 ju na]5/elick51 dat ghi se ontfaet ov] uwe ,po]t]s ende hem helpet1 vord]t en />ket 9 alle hore re*t51 gelike juwe ,po]t]s die jairsc>5de dur5de voirsz4 ende des en laet niet4 ,gegev5 9 die ,hage op d5 ,jairsda* 9 't ,ja] ons ,he]5 ,m4 ,,ccc4 en drie en tw9ti*4 ,9 het ja> #aeie w]d van wege de reg]+ van ,oudewat] aan ,jaques de ,causa ,mi*ielsz41 e5 piemontees1 octrooi v]le5d tot het h\d5 van de tafel van le5+e b9n5 ,oudewat]4 ,aan i$] die omtr5t de aan/ell+ van zoodanig5 tafelh\d]1 de voorwa>d5 wa>op de v]p&+ en bij niet loss+1 d5 v]koop d] p&5 plaats greep1 iets me] wet5 wil1 v]wijz5 wij na> de bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 van ,k9s*ot bladz4 #dci-dej4 ,nog om/reeks de helft d] voorga&e eeuw1 v9dt m5 v]meld1 dat de ,bank van le5+1 met het da>bij van ouds behoor5de woonhuis1 ond] de accijns5 d] /ad1 voor zek]e j>5 v]pa*t w]d4 ,uit e5 en &] zi5 wij1 dat ,oudewat] nev5s alle &]e /$5 9 ,holl& en ,we/ ,vriesl& geprivilegie]d 01 zoodanige bank te mog5 hebb5 en v]pa*t51 met uitsluit+ van alle &]e plaats5 9 het platte l& #bha zijnde zelfs +evolge deze volmagt1 de /$5 niet geh\d51 e5ige tafel5 toe te lat51 al hadd5 zij ook e]tijds octrooij5 da>voor v]kreg5 #bhb4 ,volg5s resolutie d] /at5 van ,holl& #c-ab ,ma>t #aeid mogt door d5 ,lomb>dh\d] van de zes guld51 e5 halve /uiv] 9 de week gehev5 word54 ,het laat/e ,lomb>dhuis te ,oudewat] bevond zi* op de ,donk]e ,ga>d en is teg5woordig bek5d ond] numm] #dia4 ,s$]t e5 groot aantal j>51 w]d dit huis v]ko*t1 en wordt het door p>ticuli]5 bewoond4 ,alle5 het /adswap5 met het bijs*rift3 ,,sauve ,,g>de ,ao4 #agef do5 d5 opm]kzam5 voorbijgang] alligt v]mo$51 dat hij zi* bij het oude ,lomb>dhuis bev9dt4 ,teg5woordig be/aat er te ,oudewat] sle*ts e5 hulp ,lomb>d en wel ond] opzigt en contrle van d5 ,lomb>d uit het naburig ,wo]d54 ,de ,waag1 ook gezegd de ,heks5waag4 ,dit /adsgeb\w1 bev9dt zi* aan de m>kt1 op d5 hoek d] ,ga/huis/eeg1 en w]d wa>s*ijnlijk 9 het ja> #aeie geb\wd1 aangezi5 dit ja>tal 9 d5 voorgevel van dit geb\w wordt aangetr(f54--,re$s lang vr g5oemd ja>1 bezat ,oudewat] e*t] re$s e5e ,waag1 imm]s re$s t5 j>e #aedg1 w]d door ,zijne ,keiz]lijke ,maje/eit e5 bevel uitgeva>digd1 wa>bij hij gela/te1 dat het gewigt d] /ad ,g\da 9 de ,waag d] /ad ,oudewat] ov]gebragt z\de word51 en teg5 het gewigt uit laat/g5oemde plaats 9 gelijke /ukk51 t5 ov]/aan van zijn gecommitte]d5 gewog5 z\de word54 ,wij lat5 d5 inh\d van dat /uk hi] volg53 ,op ,huyd5 d5 &]5 da* ,m>cy ,ao4 ,x,vc1 ,,xlvii4 ,/ilo ,traject5se zoe zyn ,adria5 ,l\w]isz41 ,jacob ,g]ytsz4 ,mo51 ,burgemey/]s en ,s*ep55 desz4 /$e van ,oudewat] alsook ,fr$]ick ,jansz4 ,munt]e en ,jan ,jansz4 en ,piet] ,spey]t1 ,secret>is d]selv] /$e1 gewee/ 9 de voorsz4 /$e ,wae*1 ende alda> gewoog5 d] /$e ,wi*t van d] ,g\de gebro*t by ,dirck ,cornz41 ,toll5a> ende ,r5tmr d]zelv] /$e1 van weg5 d] ,k4 ,majt teg5s de wi*t d]zelv] /$e van ,oudewat] 9 gelijke /uck51 ende is bevond5 mitt5 zelfe te accord]54 ,ges*iet op t5 da*1 ja] en de ma5t als bov51 7ond] /ond73 gextrahe]t uit het voorsz4 /$eboeck en accorde]t da] na$e by my ond]teyk5t4 ,p4 ,spey]t4 #bhc ,zooals i$]e &]e ,waag1 w]d dezelve geb\wd1 tot het weg5 van v]s*ill5de koopmans*app51 en wel voornamelijk hi]1 voor1 kaas1 h5nip en v]s*ill5de soort5 van t\w1 all5 product5 en w>51 wa>van 9 en om ,oudewat] veel 9 d5 h&el wordt omgezet4 ,do*1 uitg5om5 deze artikel51 w]d er e]tijds nog e5 artikel opgewog51 wa>door deze ,waag zi* bij alle &]e ,wag5 ond]s*eidde1 e5 artikel1 dat ha> e5 ongek5d5 naam 9 de ges*i$roll5 bezorgde1 en de ,waag de$ word5 e5 weldaad voor het m5s*dom4 ,aldus to*1 wordt onze ,waag g5oemd1 9 de ,almana* tot ,nut van 't ,algeme51 ja>gang #agib1 bladz4 #ie4 ,het artikel1 dat wij b$oel51 w>54444 m5s*51 die van toov]ij bes*uldigd w>51 en heks5 g5oemd w]d54 ,wij will5 de aanleid+ tot het weg5 van deze m5s*51 e5 we9ig bre$] uite5zett5 en moet5 da>voor 9 dit ho(d/uk de ond]afdeel+3 ,,bijgelo( ,,voorhe5 ,,en ,,lat] da>tuss*5 lass*54 ,het is sle*t1 ( eig5lijk 9 het geheel niet te bepal51 wt bijgelo( is1 indi5 wij de teg5/ell+ niet v]meld5 van gelo( en ongelo(4 ,het gelo( zelve wordt nog 9 veel soort5 v]deeld4 ,imm]s 9 het dagelijks* lev51 v]w>t m5 geloov5 mee/5tijds met me551 met iets voor wa> h\d51 wa>voor m5 ge5e grond5 kan bijbr5g54 ,9 het /(felijke1 gelo(t m51 wat m5 met de z9tuig5 bem]kt1 wanne] ge5 z9b$rog ons misleidt1 en ,9 het gee/elijke e9delijk1 is het aan i$]e gez9dte bek5d1 wat door gelo( v]/aan wordt4--,bij de ,*ri/55 behoort dit gelo(1 dit aannem5 van iets1 wat m5 niet ziet1 tot hunne ,godsdi5/1 en wel 9 die mate1 dat hunne ,godsdi5/ veelal hun gelo( g5oemd wordt4 ,het ongelo( /aat natuurlijk teg5ov] gelo(2 zo[el 9 het gee/elijke als 9 het /(felijke nu1 he]s*t ongelo(4--,zoo is b4 v4 9 het /(felijke1 hij ongeloovig1 wanne] hij niet aanneemt1 dat het zoo is1 en het to* wez5lijk be/aat1 zond] het met zijne z9tuig5 te hebb5 bem]kt4 ,bijgelo( is het geloovig1 het met volle ov]tuig+ aannem5 van hetge5 wez5lijk niet is4 ,bijgelo( is mee/al e5e nog /]k]e ov]tuig+1 dan e5 wa> gelo(1 do* het is en blijft altijd e5 wangelo(1 e5 onjui/ gelo(1 e5 gelo(1 wa>bij de m5s* zi* zelv5 b$riegt #bhd4--,wij zull5 wel niet behoev5 aan te toon51 dat m5 ook hi] w$] 9 het /(felijke en 9 het on/(felijke bijgeloovige kan zijn4 ,het voornaam/e bijgelo( van lat]5 en zelfs nog van onz5 tijd1 is e5 ov]blijfsel1 van de my?ologie onz] voorvad]51 wa>ov] hi]vor5 bre$vo]ig ges*rev5 is4 ,to5 wij de a&a*t onz] lez]s op de my?ologis*e daadzak5 9 het heid5dom bepaald51 maakt5 wij bijna ook op i$]e bladzijde1 de s*aduw da>van nog 9 onze dag5 aanwezig1 bek5d4 ,eig5lijk gezegd1 0 de my?ologie onz] vad]5 voor h5 nog ge5 bijgelo(1 het 0 e5e natuurle]1 e5 wangelo(--do* het voortbe/aan 9 het ,*ri/5dom van de onwa>h$51 die hunne my?ologie bevatt$e1 dt w]d voor d5 ,*ri/5 natuurlijk bijgelo(4 ,t]egt v9d5 wij dan ook v]meld #bhe4 ,onze voor\d]s hadd51 als alle volk]5 van d5 ,indis*-,g]maans*5 /am1 e5 dui/] ,godsdi5/ig gelo( aan e5 go$ en e5 kwaad beg9sel2 do*1 gelijk het 9 de k9d%eid d] b>ba>s*e volk5 gaat1 wa> het gelo( aan e5 e5ig ,god is v]dui/]d1 /elde m5 zi* die beg9sel5 voor als kra*t51 als p]soonlijke kra*t51 als kra*t5 van bov5natuurlijke wez5s1 wa>voor de zwakke m5s* moe/ bukk54--,9 hunne sag5 w]d gesprok51 van de held51 van het voorgesla*t2 en de v]beeld+ v]hief die voor\d]s tot god54--,hetge5 m5 wa>nam en niet kon v]kl>51 w]d aan de w]k+ dez] ,az5 toeges*rev54--,bij i$]e aanrak+1 van d5 e55 volks/am met d5 &]51 v]me]d]de all5gsk5s het bijgelo(2 ma> to* te midd5 van dat bijgelo(1 bleef er nog e5ig gelo( ov]1 aan e5 magtig/5 ,god4 ,wij hebb5 u di5 ,god re$s als ,wodan do5 k5n51 en ,wodan 0 het1 die 9 het laat/ d] dag51 alle god5 aan zi* z\ ond]w]p54 ,de god5 d] w]eld1 en de a>dgee/5 vo]d5 wel /rijd1 teg5 d5 ,god des hemels1 e9delijk z\d5 zij e*t] to* het ond]spit moet5 delv54 ,9 n woord1 alles hetge5 door de m5s*5 g$aan en v]kreg5 w]d1 w]d door het volksgelo( aan de inw]k+ d] ,god51 toeges*rev54 ,to5 het heid5dom voor het ,*ri/5dom moe/ wijk51 blev5 e*t] de toov5a>s en heks5 be/aan4 ,toov5a>s w>5 de m5s*51 die met de booze gee/5 ( god5 9 v]b9d+ /ond5 en die als ov]blijfsel5 van de heid5s*e prie/]s kond5 word5 bes*\wd1 t]wijl de heks51 die vr\w5 w>51 do5 d5k5 aan de wig*ela>/]s 9 de my?ologie4 ,deze heks5 nu hadd5 het v]mog51 de m5s*5 op vel]lei mani]5 te kwell5 en nadeel toe te br5g51 ge5 wond] dus1 dat de jonge ,*ri/551 door opp]vlakkig5 ,godsdi5/ijv] g$rev51 met groote wo$e en toorn1 somtijds teg5 die gewa&e toov5a>s en heks5 v]vuld w]d51 wanne] er a>ds*e ramp5 voorviel51 die zij aan de toov5a>s en heks51 en hunne v]b9d+ met de booze gee/5 toes*rev54 ,to5 de ,noord-,duits*]s en ,d55 pas tot het ,*ri/5dom beke]d w>51 hadd5 booze wraakoef5+5 teg5 zoog5aamde heks5 me]mal5 plaats1 we%alve paus ,gregorius ,,vii 7die rege]de van ,ao4 #ajgc-ajhe7 ze] ern/ig aan zijne gee/elijk5 9 ,d5em>k5 s*reef1 dat zij dat volksbijgelo( to* z\d5 teg5w]k51 enz4 ,9 de midd5eeuw51 nam zelfs het gelo( aan heks]ij ontzaggelijk toe1 en ge5 wond]6 de /e$s to5em5de bes*av+ en de me] en me] aangroeij5de ond]e5m5g+ van v]s*ill5de volk5 bragt te weeg1 dat er ond]s*eid5e kun/5 en uitv9d+5 w]d5 ontdekt2 de drukp]s nu 0 er nog niet1 om de volk5 het geheim di] uitv9d+5 k5ba> te mak51 en wat het volk niet begreep1 0 e5 wond] ( toov]ij en de uitv9d] e5] nuttige zaak1 w]d niet zeld5 v]volgd als heks en toov5a>4 ,het z\ ons v]baz5d wijdloopig do5 word51 de duiz5dtall5 voorbeeld5 aan te hal51 van de slagt(f]s om toov]ij en heks]ij4--,de v]volg+ 0 weldra tot e5e ongek5de hoogte ge/eg54--,mee/ alle ramp5 en plag5 w]d5 aan toov]ij toeges*rev51 en de bes*uldig+ van toov]ij g+ zelfs z v]1 dat vor/5 en gee/elijk51 de bes*uldig+5 van heks]ij niet kond5 ontgaan6 ,ontelba> zijn dan ook de m5s*5 gewee/1 die hunne bes*uldig+ met het lev5 moe/5 boet54 ,e5 pa> voorbeeld51 sle*ts4 ,9 het kle9e bisdom ,bamb]g w]d5 9 vijf j>5 tijds #fjj m5s*5 om toov]ij t] dood v]oordeeld1 mee/ v]br&1 en 9 hetzelfde tijdsv]loop telde het niet veel groot]e bisdom ,wrzburg #ijj (f]s #bhf4 ,ma>1 vraagt mij welligt iem&1 w]d dan i$]e51 die van toov]ij bes*uldigd 01 zond] vorm van proces v]oordeeld1 w]d5 er ge5e pog+5 aangew5d1 de ongelukkige bes*uldigd5 van d5 dood te r$d58 ,ja mijne lez]s er w]d5 pog+5 da>voor 9 het w]k ge/eld1 do* ho$anig w>5 zij8 ,a* zij bragt5 zoo zeld5 r$d+ voor de beklaagd5 aan6 ,ja de pijnbank 0 er1 en die dan van toov]ij en heks]ij bes*uldigd ( v]da*t w>51 w]d5 op die pijnbank gebragt4 ,ond] de sm>telijk/e folt]+5 w]d5 zij ond]vraagd4 ,de pijnig+ hield mee/al aan1 totdat zij tot de bek5t5is w>5 gebragt1 en da> e5e bek5t5is g5oegzaam w]d gea*t1 wanne] zij op de vrag5 sle*ts e5 toe/emm5d antwoord hadd5 gegev51 is het da>uit gemakkelijk te begrijp51 hoevele duiz5d5 ond] de fel/e folt]+5 het ,ja hebb5 uitg]oep51 om e5ig5 tijd v]ligt+ te erlang51 op de vrag51 ( zij op bezem/okk5 door de lu*t hadd5 g]$51 ( zij katt5 w>5 gewee/1 enz4 enz4 #bhg4 ,ja er w>5 nog &]e proev51 zooals het ordal1 de vuur-1 de wat]- en naald5-proef1 do* het behoorde bij al deze tot de hooge zeldzaamh$51 indi5 zij t5 gun/e d] beklaagd5 uitviel54 ,ge5 wond]6 m5 v]gde 9 deze1 bijna altijd wond]5 van de ,godheid1 en na de wre$/e pijn5 re$s 9 de proef door/aan te hebb51 w]d5 zij mee/5tijds na> d5 h\t/apel geleid en v]br&6 ,o de proev5 t] bevrijd+ d] ongelukkig51 zij w>5 zoo sle*t gekoz56 ,van tijd tot tijd e*t] /ond5 er groote mann5 op1 die het durfd5 wag5 op5lijk hunne /em te v]heff51 t] be/rijd+ van het v5ijnig s]p5t1 dat m5 toov]ij en heks]ij noemde4 ,durfd5 wag58 ,ja voorzek] er behoorde mo$ toe1 teg5 dit bijgelo( met op5 vizi] te velde te trekk51 9 di5 tijd1 to5 bijna i$] ond] de magt van het ell5dig g$ro*t zi* bewoog4 ,de e]/ bek5de groote man1 die het bijgelo( heeft be/r$51 0 voor zoov] wij wet51 paus ,gregorius de ,,vii 9 de elfde eeuw4--,(s*oon het wel degelijk te voorond]/ell5 is1 dat 9 de drie volg5de eeuw5 dit niet zond] teg5spraak van vel5 heeft gehe]s*t1 zoo v9d5 wij e*t] e]/ kort na de uitv9d+ d] boekdrukkun/1 en de da>door v]oorzaakte me]d]e bek5dheid van gevoel5s1 ond]s*eid5e p]son51 die het gelo( aan heks]ij en toov]ij be/r$54 ,de b]oemde regtsgele]de ,alciatus1 le]de re$s1 dat het bet] 01 de heks5 nieskruid te gev51 dan ha> t5 vure te doem5 da>m$e zoo het s*ijnt doel5de1 op zijne ov]tuig+1 dat zij1 die zi* v]beeld5 ond] de magt van booze kwell+5 te /aan1 mee/al krank na> lig*aam en ziel w>54 ,onze groote ,rott]damm] ,desid]ius ,erasmus1 /elde de geheele zaak d] toov]ij 9 e5 bespottelijk dagli*t #bhh4 ,9 #aeab v]s*e5 er te ,g5t e5 boekje 9 het li*t1 bevatt5de #b klu*tspel5 nl4 de klu*t van ,homulus en ,hanske van d] ,s*ilde4 ,dit boekje _h e5 morele /rekk+1 het be/rijd5 d] toov]ij2 e5 &] boekje heeft tot titel3 toov]51 wat dat voor e5 w]k is1 bes*rev5 door ,jacob ,vallick1 pa/oor te ,gross5 #aeei4 ,het bijgelo(1 wordt da>9 be/r$51 op grond5 van ,godsdi5/ en ,z$ekunde4 ,johannes ,wi]1 9 #aeae te ,grave gebor51 lat] lijfm$icus van d5 ,h]tog van ,cleef en ,b]g1 0 e*t] de e]/e1 die voll$ig de vooroordeel5 9 deze be/re$4 ,hij _h op zijne reiz5 ond]s*eid5e executi5 van zoog5aamde heks5 gezi54 ,de edele man _h het voornem5 opgevat1 de vooroordeel5 van zijn5 tijd grondig te w$]legg54 ,hij s*reef e5e v]h&el+ ov] de giftm5g]s en de toov5a>s1 wa>9 hij bewees1 dat die twee zak5 wel degelijk vane5 ges*eid5 moe/5 word51 en toonde aan1 dat de regt]s van zijn5 tijd1 dit niet d$54 ,vele regt]s erk5d5 hunne dwal+1 en betuigd5 hem hunne dankba>heid1 voor zijn uitmunt5d betoog4 ,hi]door aangemo$igd1 s*reef hij nog tot aan het laat/ van zijn lev51 t] v]d$ig+ d] zoog5aamde heks54 ,cornelis ,loos van ,g\da w]d aangezo*t e5 zek] boek van ,wi] te w$]legg51 do* door het lez5 van zijn ges*rift ov]tuigd word5de1 w]d zijn ges*rijf e5 e]e s*rift op zijn boek4 ,m5 weig]de te ,keul5 het manuscript te drukk51 en ,loos w]d g$wong5 ond]s*eid5e /ell+5 te h]roep5 en niet zond] vele pog+5 ontkwam hij e5e v]volg+ #bhi4 ,bij al deze gun/ige ges*rift5 t] be/rijd+ van het bijgelo(1 s*reef zek]e ,m>t9us del ,rio het groote boek3 ,ond]zoek na> de toov]ij1 dat 9 #aeii uitkwam1 en wa>9 het be/aan van toov5a>s v]d$igd w]d4 ,del ,rio g+ zelfs zoo v]1 dat hij bewe]de1 dat de v]li*te ,wi] zelf e5 toov5a> 01 en hij h5 da>om 9 zijn ges*rijf v]d$igd _h4 ,9 ,reijnald ,scott e5 v]li*t engels*man1 vond del ,rio e*t] e5 g$u*t5 be/rijd]1 do* het bijgelo( wo$de e*t] nog /e$s met hevigheid voort4 ,9 ,engel& vatte e5 ,jacobus ,i de p5 op1 om de voor/&]s d] v]li*t+ ,wi] en ,scott te w$]legg5 en 9 ,duits*l& w]d de heks5ges*i$5is1 door het gezag van d5 regtsgele]d5 ,c>pzovius 9 wez5 geh\d54 ,op het laat/ d] #ag;de eeuw1 begonn5 de reg]+5 de v]volg+5 weg5s toov]ij1 wel me] na te lat51 do* het volk bleef niet m9d] bijgeloovig dan vroeg]1 (s*oon het w$] kra*tige en bekwame /rijd]s vond 9 ,adam ,tann] en ,fr$]ik ,spee4 ,de laat/e _h als ,jezuit1 m5ige v]oordeelde heks1 9 h>e laat/e lev5sur5 moet5 bij/aan4 ,getr(f5 door hetge5 hij gezi5 en gehoord _h1 s*reef hij zijn boekje3 ,wa]borg om ge5 quaat halsg]egt te do51 e5 lief boekje1 dat door onz5 bek5d5 ,am/]dams*5 pr$ikant ,bal?az> ,bekk] hoog g]oemd en geprez5 w]d4 ,het ges*rift van d5 ,jezuit ,spee1 w]d 9 onze taal ov]gebragt1 door ,n4 ,b4 ,a41 zijnde ,n4 ,borremans1 ,remon/rants* pr$ikant te ,oudewat]4 ,do*1 wat w]d5 die edele m5s*5vri5d51 9 hunne pog+5 om de wa>heid te v]kondig51 g$aan8 ,fr$]ick ,spee zond zijn boekje om zi* voor v]volg+ te beho$51 naamloos 9 het li*t4 ,borremans1 v]taalde het ond] de lett]s ,n4 ,b4 ,a4 en ,bal?az> ,bekk]1 die 9 zijne betoov]de w]eld1 het bijgelo( aanr&de1 w]d 9 #afib van zijn pr$ikantsplaats ontzet1 als onregtz9nig #bij4 ,ik v]zoek d5 lez] nog e5s kortelijk met mij e5ig5 tijd t]ug te gaan1 tot na> het midd5 d] #af;e eeuw en da> nog e5s het bijgelo( en h>e gevolg5 kortelijk h]hal54 ,het ligt e*t] niet 9 ons plan1 dat bijgelo( /ap voor /ap te volg51 imm]s dit ond]w]p z\ e5 ruimte beslaan1 als voor deze geheele plaatsbes*rijv+ be/emd is4 ,wij vo]5 u dus 9 g$a*t5 t]ug tot 9 het reg]+/ijdvak van ,k>el de ,vijfd51 wa>9 wij de t] doodbr5g+ van e5e heks zull5 s*ild]54 ,all]wege ontwa>t m5 br&/apels1 die de ongelukkige toev51 die van toov]ij bes*uldigd zijn4 ,zie da> nad]t m5 met zoodanig e5 slagt(f] d5 h\tmijt6 ,a* het is e5e vr\w en zij is e*tg5oot en mo$]1 want hij1 die zi* ond] d5 /oet bev9dt1 hij met di5 zond]l+ wre$e trek op het gelaat1 met van wo$e gl9/]5de oog51 die dreig5d />5 op de leid]s van de zoog5aamde heks1 hij prevelt v]w5s*+51 voor de bes*uldig]s zijn] liefdevolle gade4 ,is zij ook mo$]8 ,ja1 ja1 zie naa/ de v]oordeelde draagt e5 &]e vr\w e5 s*reij5de zuigel+1 en geleidt e5 a*tj>ige knaap1 en t]wijl de vlott5de m5igte nu langzaam voortgolft na> de plaats wa> het doodvonnis zal voltrokk5 word51 ontwaakt de ongelukkige heks met aan raz]nij gr5z5de wanhoop uit d5 /ill5 waanz91 wa>9 zij g$ompeld 06 want zij ziet de h\tmijt vr zi*1 die weldra met h>e ass*e e5 vormloos zaamge/orte massa zal uitmak56 ,mijne k9d]5 gilt zij1 groote ,god1 mijne k9d]56 de zuigel+ en de knaap omvatt5de1 o uwe mo$] omklemt u nu voor het laat/1 zij drukt u na dez5 imm]me] de vurige kuss5 op uwe wang54 ,zij zal h>5 liev5 zoon niet me] t] s*ole leid51 h>e zuigel+ niet me] vo$5 met het mo$]lijk vo$sel6 en gij e*tg5oot1 k]mt zij1 a*1 zie niet zoo dreig5d 9 deze bange ure1 wij zi5 ons w$]1 dr1 wa> wij niet me] aldus ges*eid5 zull5 word51 zorg voor onze kle951 voor de telg5 van onz5 gelukkig5 e*t1 omhels mij zoo als ik h5 omhels4--,god6 ,god6 ik moet van u en h5 s*eid5444444 ,hi] zonk de ongelukkige bewu/eloos ine51 door sm>tgevoel ov]/elpt4 ,9 dez5 toe/& wordt zij op d5 br&/apel geplaat/1 aan d5 paal gebond51 m5 br5gt het vuur met de drooge twijg5 9 aanrak+1 en weldra kronkel5 zi* de woe/e vlamm51 om de 9 onmagt zijnde vr\w6 ,het vuur wekt e*t] spo$ig de ongelukkige uit h>e bezwijm+1 en wanhop5d wr+t zij zi* op d5 br&/apel1 door lig*aamspijn en boezemwee ov]/elpt--to* zoekt zij nog na> de plaats vanwa> zij hoort k]m51 gade di]b>e gade1 va>wel tot w$]zi5 bij ,god 9 d5 hemel6 vanwa> zij hoort smek51 mo$]1 lieve mo$]1 o kom bij mij6 ,o deze sm>tvolle ontboezem+5 wat v]s*ild5 zij van de uitroep+5 d] volksm5igte4 ,voort1 voort met de heks1 want zij heeft met bezem/okk5 door de lu*t g]$51 wij hebb5 ha> 9 de g$aante e5] kat gezi51 zij heeft onw$]s en ziekt5 v]wekt1 en de k9d]5 betoov]d1 z z1 v]br& ha>1 v]br& ha>6 ,weldra w>5 de laat/e lev5svonk5 van de ongelukkige e*tg5oot en mo$] uitgeblus*t1 en4444 het bijgelo( _h e5 (f] me] geis*t en g5om566 ,zulke treurige executi51 hadd5 9 de tijd5 wa>van wij s*rijv5 m5igmaal plaats1 op hond]de mani]5 gev>ie]d1 zond] ond]s*eid van kunne ( oud]dom4 ,ge5 wond] ook1 wij hebb5 het re$s aangetoond1 de proev5 aangew5d tot bevrijd+ e5] aangeklaagde heks1 zij gelukt5 bijna nooit 9 het voordeel d] laat/54 ,ma> e9delijk daagde er to* li*te aan d5 horizont3 er w]d e5e proef ontdekt1 die altijd de vrijspraak voor de bes*uldigd5 van toov]ij moe/ t5 gevolge hebb51 e5e proef1 die ook ge5 pijn v]oorzaakte1 e5e proef ev5 ons*uldig als zek]1 de heks5 moe/5 zi* namelijk lat5 weg5 op de /adswaag te ,oudewat]4 ,wa>om vraagt ons welligt iem& moe/5 de heks5 gewog5 word51 wa>om moe/5 zij te ,oudewat] gewog5 word5 en wie is de uitv9d]1 de b$5k] van deze proef1 die zooveel invlo$ op het be/rijd5 van het bijgelo( t5 gevolge moet hebb5 gehad8 ,wij zull5 e5 en &] zoo beknopt en duidelijk mogelijk t] n$] s*rijv54 ,de heks51 die 9 het volksbijgelo( door de lu*t kond5 rijd51 hadd5 volg5s gevoel5 van h>e bes*uldig]s en v]volg]s ge5e lig*aamszwa>te1 somtijds me5de m5 zelfs1 dat zij nog m9d] dan niets wog54 ,w]d5 zij dus t] s*ale geleid1 en bevond m51 dat zij zoo zwa> wog51 dat het met de natuurlijke proportie ha>s lig*aams ov]e5 kwam1 en dat kon nimm] miss51 dan w]d aan dezulk5 te ,oudewat] e5 c]tificaat gegev51 dat ha> bij de m9/e bes*uldig+ van toov]ij vrijwa>de1 teg5 alle mogelijke v]volg+4 ,wa>om zij nu te ,oudewat] moe/5 gewog5 word5 en wie de b$5k] dez] weegproef 01 hi]van kunn5 wij het volg5de b]igt53 ,van oud%] _h de waag te ,oudewat] e5 bijzond] go$5 naam om h>e jui/heid 9 het weg52 ma> bov5al ook om het jui/e en e]lijke gewigt 9 deze waag aanwezig zijnde en gebruikt word5de4 ,imm]s1 t5 bewijze /rekke hi]voor1 de ordonnantie van keiz] ,k>el de ,v1 wa>bij hij t5 j>e #aedg aan die van ,g\da gela/te1 hun gewigt met dat van ,oudewat] te lat5 ijk5 z\d5 wij 9 onze dag5 zegg54 #bia ,hi]uit blijkt dus1 dat die vor/ voor deze waag re$s e5ige voorliefde _h1 en m5 h\dt dan ook algeme5 d5 keiz]1 voor d5 b$5k] van deze weegkuur1 (s*oon het e*t] niet met zek]heid te bepal5 is1 t5 m9/e ond] de oude ges*rift5 t] geme5te secret>ie b]u/5de1 v9de ik di5aanga&e ge5 li*t v]spreid4 ,het is e*t] bijna zek]1 dat ,k>el de ,v wel de b$oelde p]soon zal zijn1 die dat gebruik +evo]d heeft1 en het ontbreekt dan ook niet aan s*rijv]s1 die dat zond] e5ige b$5k+ aannem54 ,laat ons nu ov]gaan1 me]d]e bijzond]h$5 omtr5t de al\de weegkuur te ,oudewat] zooveel mogelijk uit oude /ukk5 aan te vo]54 ,wij hebb5 hi]vor5 re$s gemeld1 dat er 9 het tijdvak dez] heks5bes*uldig+51 door d5 pat] jesuit ,spee1 e5 w]kje t] be/rijd+ van het bijgelo( ges*rev5 01 t5 titel vo]5de3 ,wa]borg om ge5 quaat halsre*t te do51 en dat dit boekje 9 onze taal w]d ov]gebragt door ,n4 ,b4 ,a41 zijnde ,n4 ,borremans1 e]tijds ,remon/rants* pr$ikant te ,oudewat]4 ,9 de voorr$e van deze v]tal+1 v]meldt de he] ,borremans e5ige giss+51 omtr5t d5 oorsprong van dit weegregt alhi]1 en deelt da>9 tev5s de volg5de bijzond]h$5 m$e1 door e5 d] burgemee/]5 van ,oudewat] di] eeuw1 aan ,borremans zelf ges*rev51 die zijn v]zoek aan dez5 magi/raats-p]soon omtr5t e5ige bijzond]h$5 van de waag en de gewog5 word5de1 9 zek]e vrag5 _h do5 geword54 ,na v]meld te hebb51 dat er vele zoog5aamde heks5 van de /ift5 ,keul51 ,mun/] en ,padeborn s$]t keiz] ,k>els tijd1 re$s gewog5 w>5 en nog w]d51 v9d5 wij da>op t4 a4 p4 aangeteek5d3 ,dat da> noit ym& uit e5 van die plaats5 gekom5 01 ( zy hebb5 alle e5/emmig v]kla>t1 dat zy 9 hun l& t' onregt5 van ,tov]y bes*uldigt wi]d53 en zoo zy ge5 bewys bekom5 kond51 van dat ze 9 de ,/ads ,waege t' ,oudewat] gewog5 w>51 en hun gewigte met de geleg5!id hunnes ,li*aems ov]e5 quam1 dat zy geva] liep5 van 9 hun ,l& om lyf en go$ te raak53 ',t zegg5 van die luyd5 0 doorgaans1 dat die 9 hun ,l& voor ,tov5a]s geh\d5 wi]d51 welk5 m9d] woeg54 ,de ov]l$5 ,secret>is de ,hoy hadde hem v]haalt1 dat 9 zyn5 tyd zek] p]soon1 uit de bov5deel5 9 't ,l& da> hy woonde1 door e551 da> hy m$e 9 ges*il g]aakt 01 9 't g]u*te 0 gebragt1 van e5 ,tov5a> te zyn1 en dat hy g]ad5 wi]t1 om zi* van de gezeyde la/] te suyv]51 na] ,oudewat] 9 ,holl& te reys51 en hem alda> 9 de ,/ads ,s*ale te laet5 weg51 en dat hy da> gekom51 het zy door bottigheyd1 het zy door vreeze1 ( door quade ond]rigt+e1 w$]om geke]t 0 na zyn ,l&t1 zond] gewoog5 te zyn1 ma> dat hy 9 zyn ,vad]l& kom5de1 en niet konn5de toon51 dat hy gewog5 0 7zulx v]mo$elyk voor bewys van s*uldigheid g5om5 zynde1 als ( hy te li*t bevond5 wa>e7 zoo is 't g]ugt voort geslag5 tot d5 ,regt] van de plaats1 die gezogt _h deze ,p]soon 9 hegt5is te nem51 ma> hy gewa]s*\wt 0 't ontvlugt4 ,da] na 9 't ,l&1 da> hy gevlu*t 01 g]aakt zynde by e5 p]soon1 die te voor5 hi] ook met e55 &]5 9 zodanige geleg5!id gewee/ 01 heeft d5 selv5 bevool5 met hem h]wa>ts aan te reys51 gelyk hy ook t' ,oudewat] gekom51 en 9 de ,/ads wage1 op die reyze en wyze als v]haelt is1 gewog5 zynde1 w$] 0 na huys geke]t1 en 9 zyn ,vad]l&1 da> hy van daan gevlugt 01 het bes*eyt van alda] gewog5 te zyn v]toont hebb5de1 0 hy w$] 9 zyn geheel en 9 de volle bezitt+e zyn] go$]51 die by d5 ,regt] al w>5 a5geslag51 h]/eld geword54 ,op de #b;de ,vrage seit de ,burgemee/]1 dat ge5 sek] gewi*te ge/elt is1 wat iem& weg5 moet1 ma> dat het da>op aan kwam1 dat het gewi*t met de natuurlyke ges*ap5!id des li*aams ov]e5komt4 ,op de #c;de ,vrage1 van wa> dit zyn oorsprong heeft1 seyt hy1 dat hem zulks onbek5t zy1 ma] dat egt] blykt1 dat hunne ,/ads wage 9 die buit5 l&5 zulk5 aanzi5 hadde1 also 't v]s*eide mal5 gebeurt 01 dat die ge551 welk5 v]zo*t5 gewog5 te word51 met bysond]e ,voors*ryv5s hunn] ,/ad ( plaats gekom5 zyn4 ,e*t] ^w da>by gezegt1 dat ,keyz] ,k>el zulk ,voorregt aan de ,/ad ,oudewat]1 uit oorzaak van hunne beproefde ,opre*tigheid 9 des51 en van sek] b$rog1 9 e5 nabuurig dorp ontdekt1 ges*onk5 heeft1 imm]s dat zulks het algeme5 zegg5 is4 ,t]egt m]kt ,ds4 ,kits van ,heyn+51 dan ook di5 t5 gevolge op3 #bib ,m5 ziet uit bov5/a& b]igt1 dat de waag te ,oudewat] niet alle5 veel bek5dheid _h1 en voor (ficieel getuig5is di5de1 ma>1 dat ook de proef ze] ons*uldig 04 ,_h m5 e5 bepaald gewigt ge/eld1 dat iem& op zek]5 leeftijd weg5 moe/1 t]wijl e5 ligt] zijn1 dan zoodanig ge/eld gewigt voor bewijs van s*uld gold1 de proef w>e wel niet pijnlijk1 ma> to* geva>lijk gewee/4 ,nu da>5teg51 0 't g5oeg1 wanne] het gewigt1 met de gewone ge/eldheid des lig*aams 9 ov]e5/emm+ 04 ,m5 grondde die bepal+ zek] op het volksgelo(1 dat ond] &]e me5+5 ook deze koe/]de1 dat e5 heks ( toov5a> ge5 gewigt _h4 ,intuss*5 0 het voorregt aan de waag gegev51 d5 waagmee/] zelv5 niet geheel onv]s*illig4 ,wie gewog5 w]d1 betaalde natuurlijk het waaggeld en s*oon de som zoo groot niet 01 bij de me]d]e wa>de1 die het geld 9 di5 tijd _h1 0 zij to* e5 emolum5t gewee/1 dat bij zijn po/ g]ek5d w]d1 indi5 zij niet1 omdat e5 i$] er iets van hebb5 moe/1--en dat is s9ds di5 tijd nog we9ig v]&]d1--zoo v]spl9t]d 0 geword54 ,m5 leze de volg5de au!ntieke bepal+ van3 ,leges te betal5 bij die ge5e1 die 9 d] ,/$e ,waa*1 uit bes*uldig+ van ,tov]y gewoog5 word54 ,s*ep55 ,g #a 3 -- #af 3 -- _/ -- ,secret>is ,g #b 3 -- #ah 3 -- _/ -- ,bode ,g #j 3 -- #ab 3 -- _/ -- ,waa*mee/] ,g #j 3 -- #ab 3 -- _/ -- ,vro$vr\w ,g #j 3 -- #ab 3 -- _/ -- ,sam5 ,g #f 3 -- #aj 3 -- _/ -- ,wat er de laat/e bij de$1 wi] v]meld+ op de rek5+ e5ige bevreemd+ wekk5 kan1 zal word5 opgeheld]d uit de volg5de extract5 uyt de ,regi/]s van de ,judiceele en ,dagelyks*e ,act5 d] ,/$e ,oudewat]4 ,alvor5s e*t] da>toe ov] te gaan1 zij het ons v]gund m$e te deel5 de ,,naamlij/1 voor zoov] die op te spor5 01 van p]son51 die t] zake van tov]ij bes*uldigd w]d51 en zi* van tijd tot tijd 9 de ,waag van ,oudewat] hebb5 lat5 weg54 #bic ,m>ia ,kon+s1 ,do*t] van ,g]>d ,hessel+1 &]s g5aamt ,kon+s1 en ,anneke t] ,brugge1 woon5de te ,kon+s 9 ,zurik 9 d5 ,kaspel van ,boekholdt1 9 d5 ,ge/i*te van ,mun/]1 gewoog5 d5 #bd ,febru>ij ,ao4 #afdd4 #bid ,le5tje ,willems1 ,huysvr\w van ,jan ,a]tsz41 woon5de 9 de ,lange ,l9s*ot51 ond] de ,p>o*ie van ,oudewat]1 gewog5 ,ao4 #afdg4 ,jacobye ,paulus1 ,huysvr\w van ,/ev5 ,willems1 woon5de 9 de ,bo]s*ap van ,wap5veld1 ond] het ,s*\t-ampt van ,he]de1 geleg5 9 de ,prov9tie van ,geld]l&t1 gewoog5 d5 #b ,mey ,ao4 #afgg4 ,m>ritje ,cornelis1 ,huysvr\w van ,?omas ,ba/iaansz4 woon5de ov] ,lecq 9 ,lang]acq1 gewoog5 d5 #ac ,janu>y ,ao4 #afha4 ,sybilla ,ess]s1 ,do*t] van ,jacob ,ess]s en ,ge]truyd ,wey]s1 woon5de 9 d5 ,dorpe van ,kle95broek1 ond] ,zutph51 omtr5t twee uur5 van ,nuits1 gewoog5 d5 #bc ,mey ,ao4 #afid4 ,aaltje ,br\w]s1 ,huysvr\w van ,frans ,fransz41 geboorti* uit de ,he]lykheid ,borcul1 ,vlekke ,heyb]g51 gewoog5 d5 #be ,septemb] ,ao4 #afid4 ,maasje ,faess51 ,huysvr\w van ,jan ,a>tsz41 geboore 9 't ,waal1 omtr5t e5 half uur van de ,va>t1 ov] ,vian51 gewoog5 d5 #ag ,septemb] ,ao4 #agaj4 ,ge]truyd ,h5driksz4 van ,beek1 ,w$uwe van ,*ri/(fel ,klads1 woon5de op 't ,z&t te ,utre*t1 gewoog5 d5 #bc ,ma>t ,ao4 #agaa4 ,lysbet ,jans van ,w\t1 ,w$uwe van ,piet] ,ari5sz4 ,vosme]1 woon5de b9n5 ,montfoort1 gewoog5 d5 #ae ,mey ,ao4 #agac4 ,neeltje ,paulus ,pols1 geboorti* van ,b]gh-amba*t1 woon5de 9 ,honkop1 gewoog5 d5 #ca ,mey ,ao4 #agbh4 ,klaas ,ari5sz4 van d5 ,dool1 geboor5 te ,noordelois1 en ,neeltje ,ari5sz4 ,k]sb]g51 geboorti* van ,lak]veld1 ,man en ,vr\w1 woona*ti* op d5 ,dool ond] ,me]k]k1 gewoog5 d5 #ba ,juny ,ao4 #agbi4 #bie ,,extract5 uit de ,regi/]s van ,judicile en ,dagelijks*e ,act5 d] ,/$e ,oudewat]4 ,wy ,burgemee/]51 ,s*ep55 en ,rad5 d] ,/$e ,oudewat] 9 ,holl&t1 do5 kont en c]tifice]5 e55 yegelyk5 mits dez51 t5 v]soeke van ,m>ia ,kon+s1 oudt1 zoo sy seydt1 omtr5t zes en tw9tig ,j>51 do*t] van ,ge]a]dt ,hessel+1 &]s me$e g5aemt ,ge]a]dt ,kon+s1 ende ,annek5 t] ,brugge1 won5de by ,b>5dt ,kon+s h>5 ,bro$]1 te ,kon9kx 9 ,surik 9 d5 ,kaspel van ,boekholdt1 9 d5 ,ge/i*te van ,mun/]1 op e5 ,h(/e$e toebehoor5de zyn ,hoogheydt1 d5 ,he]e ,pr9ce van ,orangi51 wees5de van deylb>5 /ature1 met e5 vrattj5 aan de re*t] zyde van h>e k9ne1 ons voorge/elt by ,johan ,duy/1 ,burgemee/] d] voors*reeve /adt ,boekholdt1 volg5s zyn acte van ,c]tificatie van ,burgemee/]5 en ,s*ep55 van ,boekholdt1 ons v]toont ende gebleek52 dat op huyd5 voor ons ,comp>e]d5 de ,e4 ,willem ,piet]sz4 ,tromp] en ,johan van ,rod5burg1 beyde ,oudt-,burgemee/]51 en jeg5woordig ,s*ep55 9 di5/e1 mitsgad]s ,cornelis ,gysb]tsz4 ,bodegrave1 geswor5 b$i5a> van des] ,/ads ,wage1 dewelke t] in/antie en v]soeke van de voors*rev5 ,m>ia ,kon+s v]kla>d51 hoe wa> is1 dat de voornoemde ,cornelis ,gysb]tz4 ,bodegrave de voors*rev5 ,m>ia ,kon+s t5 h>5 ern/ig5 v]soeke en requisitie1 9 teg5woordigheydt van hun ,comp>ant5 ende me] &]e p]son51 na dat zy by ,jannetje ,b>5ts ord9>is ,vro$-,vr\we des] ,/$e1 met voorga&e ,ond]soek1 v]kla]t 0 dat de gemelde ,m>ia ,kon+s tot h>e ,ond]kle$]5 ontkle$t1 ende de s*o55 uyt-getog51 niet van e5ige zwa]te (f gewi*te by ha> 0 hebb5de1 met de balance 9 de ,ord9>is wage des] /$e ,oudewat] gewog51 ende dat hun ,comp>ant5 en all5 evid5telyk5 geblek5 is1 dat de voornoemde ,m>ia ,kon+s1 alle5lyk gekle$t en ond]sogt zynde als vor51 0 weg5de hond]t vi] en d]tig pond5 zodanige opre*te #bif ,troys*e wi*te als m5 ord9>is 9 de voors*rev5 ,wage is gebruyk5de1 zulks dat wy m$e by dez5 c]tifice]51 dat deselve ,wi*te met de naturelyke proportie h>es li*aems wel is accord]5de4 ,ende alzoo de voors*rev5 ,m>ia ,kon+s a5 ons v]sogt onse op5e ,briev5 van c]tificatie van de voorg5oemde ,v]cl>+e1 om ha> da> m$e te di55 9 tydt en wyl51 da] ende wanne] ha> zulks noodig en te rad5 wes5 zal1 ende m5 geh\d5 is de wa>heydt te getuyg51 9 zond]heyd da> toe v]so*t zynde3 ,zoo hebb5 ,wy ha] 't zelve v]soek niet kunn5 nog will5 weyg]51 zond] b$rog3 des 't oirconde hebb5 wy des] ,/$e ,zegel hi] ond] a5gehang51 ende by ons5 ,secret>is do5 ond]teyk554 ,9 d5 ,j>e onses ,he]5 ende ,zaligmak]s ,duyz5t ,zes hond]t ,vi] ende ,ve]tig1 op d5 ,,xxiiij4 ,febru>y4 7,ond]/ondt47 ,t] ordonantie van de ,he]5 voornoemt geteek5t4 7,0 getek5t7 ,h4 de ,hoy4 7,ond]/ont7 ',t voors*rev5 ge-xtrahe]de by my ond]ges*rev5 ,secret>is d] ,/$e ,oudewat] accord]5de bevond51 met de vord]e ,v]cl>+e3 dat 9 myn5 voors*rev5 di5/e veele p]soon5 invoeg5 voorseydt 9 de ,wage alhi] zyn gewog51 met gelyke ,v]cl>+e mutatis mut&is als voor53 en specialyk5 no* 9 d5 le/ voorl$5 ,j>e #afdg1 drie v]s*eyd5 p]soon52 ond] &]5 e5e ,le5tj5 ,willems1 ,huysvr\we van ,jan ,a]tsz41 won5de 9 de ,lange ,l9s*ot5 ond] de ,p>o*ie van ,oudewat]1 't ,oirkonde geteek5t dez5 ,,vii4 ,janu>y #afdh 7en 0 geteek5t37 ,h4 ,de ,hoy4 ,wij ,burgemee/]51 ,s*ep55 en ,rad5 d] ,/$e ,oudewat]1 9 ,holl&2 do5 cont ende ,c]tifice]5 mits dez51 t] requisitie van ,jacobye ,paulus1 huisvr\we van ,/ev5 ,willems1 won5de 9 de ,bo]s*ap van ,wap5velt1 ond] 't ,s*\tampt van ,he]de1 geleg5 9 de ,prov9tie van ,geld]l&t1 oudt1 zoo zy seyde1 omtr5t #dj ,j>51 wes5de kortagtigh van ,p]soon1 bru9 van hair1 en blaauw van oog51 langw]pigh van aangezigt1 en ond] aan ha] ,re*t]wang e5 rood vlakje1 ,dat op huyd5 voor ,ons gecom5 en gecomp>e]t zyn1 de ,e4 ,gysb]t ,isul/eyn1 en ,jacob de ,gysela>1 ,s*ep55 des] ,/$e1 mitsgad]s ,adria5 ,munt]1 geswoor5 ,b$i5a> van deze ,/$e ,wage1 dewelke t] in/antie1 ende na]d] v]soek5 van de voorn4 ,jacobye ,paulus1 v]kla]d5 wa] en wa]a*tig te wez51 dat de voorn4 ,adria5 ,munt]1 de g5oemde ,jacobye ,paulus op ha] speciael en ern/ige v]soek51 ende 9 de praes5tie en teg5woordigheid van de voorn4 ,s*ep551 ,waagmee/]1 en &]e ,notabele ,p]son51 na dat by ,niesk5 ,g]rits1 ,ord9>is ,vro$vr\we alhi] publicquelyk v]kla]d 01 dat de me]gemelde ,jacobye ,paulus1 bloot%o(t1 s*o55 en hoos5 uytgetog51 gekleet met e5 ond]rokje ov] ha> hembd1 ge5ige wi*te (te swa>te by ha] hadde1 met de ,ord9>is balance 9 de ,waag alhi] gewog5 heeft ,e5 hond]t en e5 pont1 sodanige opre*te ,troya5se wi*te1 als m5 ord9>is 9 des] ,/$e ,waag is gebruyk5de1 zulx dat wy by des5 ,c]tifice]51 dat de voorsz4 gewigte met de ,natuurlyke proportie ha]es ,li*aems wel is accorde]5de2 ,ende alzoo zy da] van v]sogte onse op5e briev5 van ,c]tificatie1 omme deselve ha> te di55 da]1 en zoo zulx behoort1 hebb5 wy ha] 't zelve1 niet konn5 nog will5 weyg]51 zond] b$ro*1 en tot me]d]e v]zeeck]+e deses1 hebb5 wy d5 zelv5 mettet /$e ,zegel ende ond]tek5+e van ons5 ,secret>is bekragtigt1 op d5 #b ,mey #afgg4 ,wy ,burgemee/]51 ,s*ep55 en ,rad5 d] ,/$e ,oudewat] 9 ,hollant do5 ,condt en ,c]tifice]5 mits dees5 t] requisitie van ,ge]truyd ,h5driks van ,beek1 w$uwe van ,*ri/(fel ,clads1 woon5de tot ,utregt op 't ,zant1 out1 zoo zy seyde1 omtr5t twee en sev5tig j>51 lang van p]soon1 mag] van wes51 hoog blaauw van oog5 en grys van ha>1 dat op huyd5 voor ons gecomp>e]t zyn de ,he]5 ,jan van ,lexmont ende ,jacob ,bakk]1 ,s*ep55 dez] ,/$e1 mitsgad]s ,cornelis van ,eyn?ov5 7by abs5tie van zyn vad] ,dirk van ,eyn?ov57 bedigde ,waagmee/] van deze voorzs4 ,/$e ,waag1 by ons t5 deese geau?orise]t1 dewelke t] in/antie en v]d] v]soek van de voorn4 ,ge]truyd van ,beek1 v]kla>de wa> ende wa>agtigh te zyn1 dat d5 voorn4 ,cornelis van ,eyn?ov5 de g5oemde ,ge]truyt van ,beek op ha> speciaal en ern/ig v]soek1 9 pres5tie en teg5woordigheyt van de voorn4 ,s*ep551 geau?orise]de waagmee/] ende &]e notable p]soon51 na dat by ,jacomyntje ,a]tz ,dekk] ord9>is ,/ads ,vroetvr\w alhi] publiequelyk 0 v]kla>t1 dat de me]gemelde ,ge]truyt van ,beek bloots ho(ts1 s*o55 ende k\s5 uytgetoog51 alle5 met ha> hemdt ov] ha> bloote li*aam1 b$ekt met e5 ,faly (f sluy]1 en g5ige gewigt5 (f swa>te by ha> hadde1 met de ord9>is balance 9 de ,waagh alhi] gewoog5 heeft e5 hond]t ende twee pond51 soodanige opregte ,troyaans*e gewigt51 als m5 ord9>is 9 des] ,/$e ,waagh is gebruyk5de1 zulks dat wy by dees5 ,c]tifice]51 dat de voorsz3 gewigte met de naturelyke proportie ha>es li*aams wel is accord]5de1 ende alsoo zy da> van v]zogte onse op5e briev5 van ,c]tificatie1 om de selve ha> te di551 da> het nodigh wees5 sal1 hebb5 wy ha> 't selve niet kunn5 nogh will5 weyg]51 sond] b$rog3 ende tot me]d] sek]+e deeses1 hebb5 wy deselve met het ,/$e ,zegel ende ond]tek5+e van onse ,secret>is bekragtigt1 op d5 drie en tw9tig/e ,ma>t1 sev5ti5 hond]t en elff4 ,wy ,burgemee/]51 ,s*ep55 ende ,rad5 d] ,/$e ,oudewat] 9 ,holl&1 do5 ,cond en ,c]tifice]5 mits deez51 t5 v]zoeke van ,claas ,ari5sz4 van d5 ,dool1 geboortig te ,noordeloos1 oud ontr5t #cg ,j>51 kortagtig en e5igs9s spitsig van ,lig*aam1 hebb5de blaauwe oog51 hoog bruyn van vel en hair1 en ,neeltje ,ari5s ,k]sb]g51 geboortig van ,lak]veld1 oud omtr5t #ca ,ja>51 matig van po/uur en hoog ,zwang]1 bruyn van vel1 blaauwe oog51 ,man en ,vr\w1 woonagtig op d5 ,dool ond] ,me]k]k1 dat op huyd5 voor ons v]s*e55 zyn d',he]5 ,dirk van d] ,lee1 en ,g]rit ,+5 van ,liesveld1 ,s*ep55 dez] ,/$e1 mitsgad]s ,jan ,racaute1 geswoor5 ,waagmee/]1 dewelke t5 v]zoeke van de ,requirant5 v]kla>d5 wa> en wa>a*tig te zyn1 dat door d5 voorn4 ,waagmee/] ,jan ,racaute op ern/ige in/anti5 van de ,requirant51 9 pres5tie van de voorn4 ,he]5 ,s*ep55 en &]e notabele p]soon51 op ,huyd5 d5 voorsz4 ,klaas ,ari5sz4 van d5 ,dool 9 dese ,/$e ,wage met de ord9aire balance en opregte ,troyaans*e wigte1 gelyk m5 altoos 9 deeze ,/$e ,waag gebruykt1 is gewoog51 na dat ,philip v&] ,w]ff ,g]egts-bode dez] ,/ad _h v]kla>d1 dat d5selve ,klaas ,ari5sz4 v&5 ,dool1 door hem 0 ontkle$1 s*o55 en k\ss5 mitsgad]s &]e kle$]5 uytgetoog51 en zulks alle5 9 zyn hembd1 zond] dat hy e5ige zwa>te van gewigt5 by zig _h1 en is d5zelv5 p]soon bevond5 zwa> te weez5 e5 hond]d twee en tw9tig pond51 d] voorsz4 ,troyaans*e wigte2 wyd]s is de voorn4 ,neeltje ,ari5s ,k]sb]g5 invoeg5 voorsz4 me$e gewoog51 en na> dat door ,jacomyntje ,a]tz ,dekk] ,/ads ,vro$vr\w alhi] me$e v]kla>d 01 dat de me]gem4 ,neeltje ,ari5s ,k]sb]g5 door ha> 0 ontkle$t s*o55 en k\ss5 uitgetoog51 en zulks alle5 b$ekt met ha> hembd en zw>te falie ov] ha> bloote ,lighaam1 hang5de het hair los by het ho(d1 zond] datse e5ige zwa>te ( gewigte by ha> hadde1 en is dezelve p]soone bevond5 zwa> te weez5 e5 hond]d en ti5 pond5 voorsz4 ,troyaans*e wigte3 c]tifice]5 v]volg5s wy dat de voorsz4 gewigte met de natuurlyke proportie des li*aams van de requirant5 beyde ze] wel is accord]5de bevond51 en alsoo zy da> van v]zogt5 onze op5e briev5 van c]tificatie om dezelve te di551 da> en zoo zulks behoord1 hebb5 wy ha>li$5 't zelve niet kunn5 nog will5 weyg]51 dit alles zond] b$rog2 en 9 bewys van wa>heyd hebb5 wy deze met onze ,/$e ,zeegel en ond]tek5+e van onz5 ,secret>is bekragtigt op d5 #ba ,juny #agbi4 ,9 #agbi v9d5 wij alzoo van de laat/e heks5weg+ gewag gemaakt1 en 9 dit ja> re$s zoo na gr5z5de aan onze v]li*t5de #ai;de eeuw1 zi5 wij +evolge de laat/e acte1 deze weegkuur nog met de mee/ mogelijke jui/heid1 met ina*tnem+ van alle gebruikelijke vorm5 t5 uitvo] gelegd6 ,het 0 de laat/e en gelukkig de laat/e weegges*i$5is met de zoog5aamde heks5 op de ,waag1 want1 door het me] en me] v]/&elijk ontwikkelde m5s*dom1 moe/ ook deze laat/e proef1 al 0 zij ons*uldig1 9 onbruik g]ak56 ,ma> w>5 da>om de heks5-ges*i$5iss51 het bes*uldig5 van m5s*5 als toov5a>s1 en het gelo( aan heks51 ook met de 9 onbruik g]aakte proef op de waag te gelijk v]dw558 ,ne5 mijn lez]s1 ne51 het bijgelo( bleef voortsluip5 tot 9 de #ai;de eeuw1 het sluipt nog voort 9 onze dag54 ,wa> het zi* op vele plaats5 niet me] op5lijk v]toont1 da> s*uifelt het gelijk e5 v5ijnig s]p5t ond] het spigtig gras1 en treft met zijn s*adelijk gift1 dat het met zi* omvo]t1 soms nog vrij zek]4 ,imm]s hoe dikwijls b]igt5 ons de dagblad5 nog van heks5 en behek/51 hoe m5igmaal hoort m51 vooral ond] de g]+]e volksklasse nog gewag5 van p]son51 die me] kunn5 dan m5ig &]4 ,do* gelukkig wij zijn vooruitgegaan1 en met rass*e s*r$5 vooruitgegaan1 en wie weet het hoe spo$ig welligt1 dat het bijgelo( nog alle5 bij "n zal blijv5 voortbe/aan6 ,o moge die tijd spo$ig aanbrek54 ,nog mijne lez]s bev9dt zi* deze waag wa>9 m5 heks5 woog te ,oudewat]1 nu e*t] de heks5 er niet me] opkom51 di5t zij we] bijna uitsluit5d tot het weg5 van koopmans>tikel51 lev5d vee1 t\ww]k1 kaas1 #big enz4 t]wijl het regt tot dit weg5 van /adswege van tijd tot tijd 9 het op5ba> v]pa*t wordt4 ,wanne] ,oudewat] door vreemdel+5 bezo*t wordt1 dan vrag5 zij natuurlijk alligt h5 de heks5waag te v]toon51 #bih en onwillekeurig hoort m5 h5 d5 uitroep ontsnapp53 h1 wat e5v\dig geb\w is die waag1 heeft deze nu e5e zoo groote rol 9 de heks5-ges*i$5iss5 gespeeld1 wi]d da>9 zoo m5ig m5s* van het doemvonnis v]lo/1 h5 door het bijgeloovige m5s*dom aangewrev51 en ja zoo 0 het1 dr hield5 de h>t5 op ang/ig te klopp51 dr klonk5 voor sle*ts ,g4 #f4ej d5 bes*uldigde de bemo$ig5de woord5 teg51 ga1 gij zijt vrij6 wij hebb5 u gewog5 en 4444444 niet te ligt bevond54 ,geboortehuis van ,jacobus ,arm9ius4 ,naa/ de /adswaag1 ( me] jui/1 door de ,ga/huis/eeg ges*eid51 bev9dt zi* het geboortehuis van ,jacobus ,arm9ius4 ,het is e5 fraai huis1 de voorgevel is na> de ,ionis*e orde geb\wd1 met vele v]si]+5 voorzi51 en is getooid met het symbool d] =tu91 wa>9 sommige m5s*5 v]ke]delijk het /&beeld van d5 e]/5 remon/rant me55 te zi54 ,niettem9 geloov5 wij1 dat het ops*rift van e5 m>m]5 /e51 e]tijds ond] het beeld d] =tu9 aanwezig1 wel e5ige betrekk+ op onz5 lat]5 ,leids*5 hoogle]a> mag gehad hebb52 deze /e5 met dit ops*rift1 zijn e*t] uit d5 gevel v]wijd]d1 en welligt v]lor5 g]aakt1 da> m5 ons v]haalde1 dat niem& het ops*rift van di5 /e5 kon ontraadsel54 ,wij moet5 e*t] opm]k51 dat het huis niet me] 9 di5 toe/& is1 als to5 ,arm9ius da>9 w]d gebor51 da> wij het ja>tal #afja 9 d5 voorgevel v9d51 en zijne geboorte re$s 9 #aefj plaats _h4 ,/ellig e*t] is het huis w$] op dezelfde plaats h]b\wd1 zoodat wij nog met g]u/heid mog5 zegg53 zie dat is het huis1 da> is de plek1 da> de groote ,arm9ius het e]/e li*t heeft aans*\wd4 ,voor e5ige j>5 79 #ahed17 w]d5 9 het voorhuis1 e5ige v]&]+5 aangebragt1 wa>bij tev5s het volg5de v]s v]wijd]d w]d1 dat m5 tot dusv] het huis b9n5tr$5de met fraai ges*ild]de go?is*e lett]s1 da>9 _h opgem]kt3 ,jamm]1 ell5de en groot5 nood ,is d] regtva>dig5 dagelyks* brood1 ,die tot het eeuwige lev5 zyn v]kor5 ,/ek5 veel di/els ende doorn5 ,nog zal de ,he] t5 all5 tyd5 ,de vrom5 v]loss5 en v]blyd54 ,ps4 #cd4 ,ov] ,arm9ius zelve zal te geleg5] tijd word5 ges*rev5--alle5lijk v]meld5 wij nog1 dat 9 het huis zijn] geboorte1 nu e5e grutt]ij wordt uitgeoef5d4 ,het ,/adhuis4 ,het ,/adhuis bev9dt zi* op het fraai/e g$eelte van ,oudewat]1 het is geleg5 aan het beg9 d] ,kapel/raat en maakt met zijne bevallige voorpui front na> het aangr5z5de ple9 d] ,vis*m>kt4--,lief to* v]toont zi* het ,/adhuis van buit5 aan i$]1 die e5ig5 b\wkundig5 smaak bezit1 imm]s1 de voorgevel die na> de ,ionis*e orde geb\wd1 en v]si]d is met het beeld1 dat de g]egtigheid voor/elt1 de voorgevel getooid met de wap5s*ild5 d] /$5 ,delft1 ,oudewat] en ,alkma> naa/ elk&]1 die w$] behe]s*t word5 door d5 leeuw1 die op het hoog/e g$eelte des voorgevels is aangebragt1 en w$] het wap5s*ild van ,oudewat] tuss*5 zijn gespi]de poot5 h\dt1 dit alles maakt met de welaangebragte kleur51 die e5 en &] b$ekk51 e5 aang5aam effect1 dat nog v]hoogd wordt1 door de si]lijke voorpui1 die uit vitruvius geb\wd1 en da>5bov5 getooid is met vi] zitt5de leeuw51 met wap5s*ild5 bov5 de ho(d/ukk5 d] pijl>5 aangebragt1 en het wap5 van ,holl& 9 het midd5 v]toont4 ,dit geb\w dagteek5t van het ja> #aehh1 zoo als wij insgelijks nog 9 d5 voorgevel uit e5ige ijz]5 ank]s die dit ja>tal vorm51 kunn5 opmak51 het w]d e*t] 9 g5oemd ja> sle*ts v]nieuwd1 op de oude grondslag51 boog5 en mur51 en met e5 leij5 dak g$ekt4 ,uit dit dak rij/ e5 fraai tor5tje1 dat met e5e da> inhang5de klok voorzi5 is1 die t5 tijde des ,he]5 van ,k9s*ot #bii1 ond]&]5 di5de1 t] bek5dmak+ d] regtdag51 en d] gewoonlijke v]gad]+51 alsm$e het sluit5 en op55 d] poort5--zooals het teg5woordig ond] me]1 voornamelijk gebezigd wordt1 tot bije5roep+ van d5 volke1 indi5 er iets van de puije des raadhuiz5 van l&s- ( /adswege wordt v]kondigd4 ,het ,/adhuis is geb\wd op #d boog5 ( v]wulfsels3 e5 dez]1 aan de voorzijde aanwezig1 di5t de na*twa*t1 tot punt van bije5kom/ en s*uilplaats bij ongun/ig w$]1 t]wijl het tev5s na afbraak d] ,rome9 ( ,gevang5tor5 tot tijdelijke bewa>plaats voor misdadig]s is +]igt1 de ov]ige drie hol5 zooals m5 ze noemt1 word5 van /adswege tot b]gplaats v]huurd4 ,bezi5 wij nu vlugtig het /adhuis ook nog van b9n54 ,de trapp5 die wij tot dat e9de moet5 beklimm51 w>5 zoo als ,k9s*ot getuigt1 van blaauwe ,naams*e /e51 en gemaakt door ,duiliaan ,vlam+h1 e]tijds ,mr4 ,/e5h\w] te ,delft1 do* indi5 het uwe belang/ell+ wa>dig is1 zoo v]meld5 wij u1 dat m5 9 het ja> #ahaf da>voor &]e heeft gelegd4 ,tr$5 wij e*t] b9n5--,al dadelijk bev9dt m5 zi* op e5e ruime voorzaal1 aan wi] e9de e]tijds de vi]s*a> 04 ,op deze voorzaal w]d s$]t ,ao4 #agih de r+v]gad]+ geh\d51 wa>van ,oudewat] to5 de ho(dplaats 01 wa>door ook al/o5 de vi]s*a> v]nietigd w]d #cjj4 ,regts aan d5 +ang dez] voorzaal bev9dt zi* de bodeskam] 9 #aheg da>ge/eld1 t]wijl aan het a*t]g$eelte1 dr ongeve]1 wa> vroeg] de vi]s*a> 01 e5ige wap551--ov]blijfsel5 van d5 moord 9 #aege--tot e5e tr(e ges*ikt1 deze voorzaal v]si]5 #cja4 ,t] regt]zijde v]s*aft e5e deur toegang tot de ,secret>ie die alda> t5 j>e #ahei getimm]d is1 deze doorga&e1 komt m5 van ouds 9 de weeskam]1 die tot 9 dit ja> nog de ,secret>ie 01 do* 9 laat/g5oemd ja> tot burgemee/]skam] w]d +]igt2 t] l9k]zijde1 zi5 wij 9 dit laat/e ap>tem5t e5e deur 9 d5 muur aangebragt2 wij nem5 de vrijheid deze te op551 en geleid5 u de raadkam] b9n51 wa>9 e]tijds ook het g]egt zijne v]gad]+ hield4 ,re$s 9 #ahcd en #ahce w]d deze raadkam] veel v]bet]d en v]fraaid1 en ook nog 9 #ahei is veel tot v]si]+ en tot g]ief hi]9 aangebragt1 zoodat e5 en &] zi* nu 9 ze] nett5 toe/& bev9dt4 ,aan d5 w&1 ontwa>t m5 de portrett5 van de b]oemde mann5 ,jacobus ,arm9ius1 9 d] tijd hoogle]a> 9 de ,godgele]dheid te ,leid51 en ,mr4 ,a4 ,van ,/ipriaan ,luiscius1 e]tijds ,m$4 ,doct4 et ,*em4 ,lect4 te ,delft1 beide te ,oudewat] gebor54 ,wat wij e*t] op deze raadzaal nog me] opm]k51 is het groote b]oemde s*ild]ij van d5 ,utre*ts*5 s*ild] ,d4 ,/oop1 voor/ell5de d5 moord d] ,spanja>d5 9 #aege te ,oudewat] gepleegd1 zoo als nog da>5bov5 uit het volg5de orig9ele ops*rift blijkt4 ,oudewat] ond] ,philip ,,ii1 ,kon+ van ,hisp4 door beleit van ,hi]ges beleg]t #ai ,julij1 is nae dapp]lyk bes*iet51 ende gr\wlyk gevegt /orm5d]h& +5om52 ,soldat51 ,burg]s1 ,vr\w5 en ,k9d]5 wre$lyk v]moord ende de ,/ad v]br&1 op d5 #g ,augu/i #aege4 ,behoev5 wij het wel te zegg51 dat wa> e5 ,/oop zoodanig taf]eel v]va>digd heeft1 het niet manke]t aan fiks coloriet1 /\te figur51 en bevallig uitgevo]de groep51 dat i$]e groep e5e fraaije ordonnantie op zi* zelve is1 zond] dat de bekwame s*ild] door deze dtails het geheel1 hi]door uit het oog heeft v]lor58 ,behoev5 wij aan te /ipp51 dat het /adsgezigt uit di5 tijd met veel hi/oris*e tr\w is v]va>digd8 #cjb ,t]egt /room5 er dan ook nog i$] ja> op d5 g$5kdag des moords1 hond]d5 m5s*5 na> het ,raadhuis1 om dit s*ild]ij te bewond]51 en zi* te v]plaats5 na> de tijd5 van d5 blo$ig5 oorlog met ,spanje4 ,wij v]zoek5 d5 lez] het geb\w met ons te v]lat51 da> de gijzel+1 die zi* nog bov5 deze ap>tem5t5 bev9dt1 we9ig aanlokk5ds t] bezigtig+ kan aanbi$51 en hi]m$e sluit5 wij dan ook de bes*rijv+ onz] reeks publieke en m]kwa>dige geb\w5 van ,oudewat]4 ,wij hebb5 de geb\w5 ond]vraagd en zij hebb5 tot ons t5 deele door de hi/orie-blad5 en oude bes*eid5 gesprok54 ,wij hebb5 gezi51 dat het wa>heid 01 to5 wij 9 ons motto d5 he] ,rose nazeid53 ,de monum5t5 zijn de g$5k/e55 van het v]l$5e1 omdat zij de getuig51 somtijds zelfs de voorw]p5 w>5 van vroeg]e h&el+54 ,de monum5t5 v]s*aff5 ons e5e ges*i$5is op e5e &]e wijze1 namelijk 9 vorm51 die e5 geheele reeks van wa>h$5 en d5kbeeld5 9 zi* sluit5 en bij ons opwekk54 ,zij v]hal5 ons jui/ niet al het gebeurde1 ma> zij le]5 ons k5n51 hoe het voorgesla*t leefde1 da*t en gevoelde1 en dat heeft voor het mee/ ev5 zoo veel wa>de1 als de v]meld+ van e5 reeks gebeurt5iss54 ,de wa>heid van dit motto1 zal nog nad] uit het volg5de ho(d/uk blijk54 ,,ond]zoek ,,na> ,,de ,,r$55 ,,wa>om ,,de ,,wap5s ,,d] ,,drie ,,/$5 ,,delft1 ,,oudewat] ,,en ,,alkma> ,,9 ,,en ,,aan ,,e5ige ,,publieke ,,geb\w5 ,,alda> ,,gevond5 ,,word54 ,bij de bes*rijv+ d] publieke en m]kwa>dige geb\w5 b9n5 ,oudewat]1 heeft m5 geleg5heid gehad1 op te m]k51 dat de wap5s d] /$5 ,delft1 ,oudewat] en ,alkma> aanwezig zijn1 gewee/ aan de gevels d] geamove]de ,i,jssel- en ,wa>dpoort5 en nog zigtba> zijn1 aan het ,raadhuis dez] geme5te2 da>5bov51 bevatt5 e5ige geb9dt5 9 de k]k d] h]vormd51 e]tijds insgelijks deze wap5s*ild51 t]wijl uit zek] huis #cjc geleg5 aan de m>kt dez] plaats t5 j>e #ahef bij h]b\w nog het wap5 van ,delft w]d v]wijd]d4 ,9 ,delft w>5 de drie voormelde /$5wap5s aangebra*t1 aan d5 tor5 van het raadhuis1 aan de ,kam]ett5 ( het oude ,lomb>dhuis en aan d5 b9n5gevel van de ,wat]sloots*e ( ,/4 ,jorispoort4 ,t]wijl m5 dezelve te ,alkma> aan de ,/adswaag en 9 het gewelfsel van de ,consi/orie d] groote k]k kon opm]k54 ,t]egt moet5 er dus gewigtige r$55 hebb5 be/aan1 wa>om dit drietal wap5s nev5s malk&] word5 aangetr(f51 do* wat de eig5lijke r$55 zijn1 dit is niet me] met zek]heid te bepal53 zoo hi]voor het e*te bes*eid be/aan heeft1 dan is het zek]lijk v]lor5 g]aakt1 en nietteg5/a&e vele aangew5de pog+51 hi]van e5ig oorspronkelijk docum5t op te duik51 zijn zij vru*teloos geblev54 ,het ontbreekt e*t] niet--zooals het gewoonlijk 9 d]gelijke gevall5 gaat1 aan e5 aantal giss+5 da>omtr5t1 en die will5 ook wij dan v]meld51 da> e5ige er van1 hoog/ wa>s*ijnlijk de voldo5de oploss+ op deze vraag gev54 ,ond] de m5igte s*rijv]s1 die hunne a&a*t op de aanwezigheid en de r$551 wa>om deze wap5s op voornoemde plaats5 aangebragt zijn1 bepaald51 will5 wij bij voorkeur raadpleg5 de he] ,bleiswijk 9 zijne bes*rijv+ van ,delft1 ,eikl5b]g 9 die van ,alkma> en ,k9s*ot ov] ,oudewat] en da>bij onze me5+5 invoeg54 ,alhoewel het 9 oude tijd5 vrij gebruikelijk 01 dat door de e5e /ad aan de &]e1 bij het da>/ell5 van op5b>e geb\w51 ges*5k5 gegev5 w]d51 en m5 t] g$a*t5is da>van1 het wap5 van die /ad1 t] h]9n]+ aan zoodanig gun/bewijs1 da>9 aanbragt1 zoo hebb5 e5ig5 geme5d1 dat m5 drom deze wap5s 9 de v]melde reeks geb\w51 9 deze drie /$5 _h aangebragt2 do* hi] mak5 wij van ,k9s*ots gevoel5 ga>ne tot het onze1 namelijk1 dat zulks niet wa>s*ijnlijk is1 aangezi5 9 de ,besluit-boek5 di] /$5 hi]omtr5t niets aangeteek5d /aat4 ,wij voeg5 hi] nog bij de facta1 dat er op ons vrij wel ge9v5t>ise]d geme5te ar*ief1 be/aat1 e5e missive van de reg]+ d] /ad ,alkma>1 dato d5 #be ,mei #aehh1 t5 geleide van 't cont]feitsel van 't wap5 di] /ad1 om dit nev5s het wap5 van ,oudewat] en ,delft voor 't nieuwe raadhuis alhi] te /ell51 als e5 g$5kteek5 en ond]h\d+ van het oude v]bond ond]l+ gemaakt4 ,hi] wordt dus van ge5 ges*5k d] /ad ,alkma>1 do* van e5 v]bond gesprok54 ,voorts hebb5 wij v]meld1 dat t5 j>e #ahef uit zek] huis aan de m>kt alhi]1 het wap5 van ,delft w]d gebrok51 en dewijl voor zoov] ons bek5d is1 deze won+ nooit e5 op5ba> geb\w van ,oudewat] gewee/ is1 kon ,delft hi]m$e ook 9 ge5 betrekk+ /aan en zal laat/g5oemde plaats1 dan ook ge5 ges*5k tot da>/ell+ van dat huis hebb5 v]/rekt4 ,b5$5 zull5 wij onze me5+ ook voor de r$51 dat voornoemd wap51 dr aanwezig 0 aanvo]52 e*t] is deze e]/e giss+1 na> ons oordeel behoorlijk ontz5uwd4 ,t5 #b;e1 will5 &]5 de r$5 van het feit hi]9 opgelo/ zi51 dat de /$5 ,delft1 ,alkma> en ,oudewat] 9 oude tijd51 en mogelijk wel 9 d5 ,hoeks*5 en ,kabeljaauws*5 oorlog 9 ond]l+ v]bond z\d5 ge/aan hebb51 en ond] ne bani] t5 oorlog uitgetrokk5 zijn1 do* hi]op m]kt van ,k9s*ot #cjd w$] t]egt aan1 dat i$]e /ad h>e eig5e bani] gehad heeft #cje en hem dit geheel onwa>s*ijnlijk voorkomt4 ,wij v]w]p5 met van ,k9s*ot ev5e5s deze me5+1 imm]s1 dat die van i$]e /ad1 zi* ond] h>e bijzond]e bani] t5 oorlog s*a>d51 vond5 wij ook bij ,dr4 ,d4 ,j4 ,veeg5s1 9 zijne ,ha>lems*e v]tell+5 uit d5 oud5 tijd beve/igd1 alwa> wij ond] de v]tell+ het ontzet van ,ha>lem op bladzijd5 #ajh-aji de volg5de z9sn$e aantreff51 die ook deze twe$e giss+ met grond doet v]w]p53 ,door de /(wolk5 he51 die de ruit]s van ,jacobas leg] uit het drooge z& d$5 opgaan1 blonk5 de bani]5 van h>e getr\we /$5 ,s*oonhov51 ,g\da en ,oudewat] 9 de middagzon4 ,lat5 wij ons e*t] niet lang] oph\d51 het aantal gevoel5s van zoovel5 m$e te deel5 en te w$]legg51 do* tra*t5 wij liev]1 er de w>e oorzaak van op te spor54 ,wij hebb5 hi]vor5 op bladz4 #cba1 re$s de zek]heid erlangd1 uit de missive d] /ad ,alkma> van #be ,mei #aehh1 bij de geleide d] afbeeld+ van het wap5 di] /ad1 om dat nev5s het wap5 van ,oudewat] en ,delft voor het nieuwe /adhuis alhi] te /ell51 dat dit tot e5 g$5kteek5 en ond]h\d+ moe/ di551 van het oude v]bond ond]l+ gemaakt4 ,nu kom5 wij op weg--er 0 tuss*5 deze drie plaats5 e5 v]bond gemaakt1 dat v]bond 0 t5 j>e #aehh re$s e5 oud v]bond en dat v]bond 0 9 laat/g5oemd ja> nog tot ge5e v]kra*t+ gekom51 want die van ,alkma> s*rev51 dat de plaats+ van het wap5 hunn] /ad aan het /adhuis1 di55 moe/1 tot ond]h\d+ van het v]bond4 ,wat nu de bijzond]h$5 omtr5t dit v]bond w>51 hi]van ontbreekt het re*te bes*eid1 do* wij zull5 tra*t5 te bewijz51 dat de ov]e5kom/ be/ond3 #ao4 dat de poort]s van ,delft en ,oudewat] volg5s ond]l+ v]drag1 vrij w>5 het regt van uitgang 7exue7 te betal54 #bo4 dat die van ,oudewat] en welligt ook van ,alkma>1 wele] met hunne vonniss5 9 zwa>wigtige en twijfela*tige gevall5 bij die van ,delft mogt5 te rade gaan4 #co4 dat bij ja>m>kt5 9 e5e dez] drie /$51 e]/ de poort]s van de /ad da> de ja>m>kt geh\d5 w]d1 en dan de twee ov]ige plaats51 het regt van voorrang 9 /&plaats5 op de m>kt mogt5 hebb54 #do4 dat de drie /$5 voornoemd1 w>5 ov]e5gekom51 dat h>e poort]s e5 gelijk burg]regt1 als i$] 9 zijne /ad h>e eig5 poort]s toe/ond1 bij v]huiz+ z\d5 g5iet51 en t5 #eo4 dat het ond]s*rift van het wap5 van ,delft op e5e ond]l+e ov]e5kom/ van poort]5 doelt4 ,i4 ,het e]/ hebb5 wij ons voorg5om5 te bewijz51 dat de poort]s van ,delft en ,oudewat] vrij w>51 het regt van uitgang 7exue7 te betal54 ,het zal e*t] vooraf vel5 onz] lez]s niet onaang5aam zijn te v]nem51 wat dit voor e5 regt 01 ,aan vele /$5 #cjf 9 ,holl& 0 het e]tijds bij ,h&ve/ v]gund en 9 &]e /$5 0 het re$s lang e5 oud gebruik1 dat alle buit5 li$51 die 9 e5e /ad1 bij uit]/5 wil ( v]/]fregt kwam5 te erv51 van deze hunne erf5is1 e5 ti5d5 p5n+1 t5 behoeve van die /ad moe/5 betal51 voor en ale] zij hun gerfd go$1 uit die geme5te mogt5 v]vo]54 ,dit regt /rekte zi* ook uit1 tot die burg]s ( poort]s1 die weig]a*tig w>51 aan de h5 opgelegde /adsdi5/5 en la/5 ( &]z9s1 en zond] bewillig+ uit de /ad met hunne go$]5 v]trokk5--en zoodanig regt nu1 0 m5 gewoon te noem51 het regt van exue1 exuwe ( ,issue4 #cjg ,nu gebeurde het dikwijls1 dat deze heff+ ond] /$51 die gelijk regt hadd51 ond]l+ w]d opgelo/1 zoodat de zoodanige plaats51 dit regt van malk&] niet invord]d54 ,v]s*eid5e ov]e5kom/5 imm]s be/ond5 da>van--zoo v9d5 wij v]meld1 9 de h&ve/5 van ,am/]dam 7#afac pag4 #cf7 dat m5 da> met de /ad ,gron+5 zoodanig v]bond geslot5 _h1 op ,/4 ,jans ,bapti/5 avond #aeec en nog v9d5 wij aangeteek5d1 dat tuss*5 de /$5 ,ha>lem en ,am/]dam e5 accoord 9 dez] voege aangegaan 01 op d5 #ag ,april #adfd4 ,e5 octrooi om exue te heff5 0 al ze] vroeg m$e v]le5t gewee/ aan de /ad ,delft1 do* dit is 9 d5 br& van d5 j>e #aecf v]ongelukt1 zooals te zi5 is 9 het nad] octrooi bij keiz] ,k>el d5 #bg ,ma>t #aede aan laat/g5oemde /ad v]le5d1 wa>bij v]nieuw+ van het oude octrooi w]d gegund1 als3 voorregt van exuw te mog5 heff51 opbeur5 en omvang51 de tw9tig/5 p5n+ van alle go$]5 succ$e]5de1 ( &]s9s ga&e buyt5 de /$e van ,delf mitsgad]s ook s veel te mog5 nem51 en omvang5 van d5 ,inwoond]s1 ( go$5 uit d]selv] /$e ga&e 9 &re plaats51 als de we?\d]s alda> nem5 van de inwoond]s van ,delf hetzij de ti5d51 twaalfd51 ( vijfti5d5 p5n+4 #cjh ,zooals wij nu re$s gemeld hebb51 hebb5 die van ,oudewat] met de ,delft5a>s insgelijks e5 ov]e5kom/ geslot51 dat zij t] w$]zijd5 vrij z\d5 zijn1 van dit exue regt te betal5 en wel re$s op d5 #d ,ma>t #adbg1 wa>bij die van ,oudewat] aan ,delft belo(d53 ,dat sy tot g55 dag5 aan erf5iss51 nog aan be/]f5iss51 die h>e poort]5 en inwoond]5 9 het regtsgebi$ van ,oudewat] mogt5 aanbe/]v51 bela/51 nog besw>5 en sull51 met enig pond geld van h5 te eijss51 ( te nem51 t5 wa> dat t] de ,burgemee/]s van d] /$e weg5 van ,delft voor en e]/ van ha> poort]5 van ,oudewat] eyss*$e en nam54 ,dit e]/e vri5s*apsbetoon van ,oudewat] en ,delft is1 dunkt ons1 hi]m$e behoorlijk geblek54 ,,ii4 ,het twe$e punt1 dat wij te bewijz5 hebb5 is1 dat die van ,oudewat] bij uitspraak van hunne gewigtige en twijfela*tige gevall5 9 g]egtszak5 bij die van ,delft mogt5 te rade gaan4 ,de voor zijne eeuw ze] kundige ,mr4 ,simon van ,leeuw5 getuigt1 dat me]d]e /$5 gewoon w>5 ond]l+ 9 d]gelijke gevall5 te rade te gaan4 ,zoo raadpleegde de /ad ,wo]d51 die #cji van ,g\da ev5 als de laat/e zulks we] de$ #caj bij die van ,leid51 ,weesp de$ het #caa te ,am/]dam1 t]wijl ,oudewat] bij #cab die van ,delft te rade g+1 en ,delft w$]om #cac advys inwon te 's ,h]tog5hos*4 ,de ,he] van ,k9s*ot heeft 9 zijne bes*rijv+ van ,oudewat] twee zoodanige advyz5 van bladz4 #fb tot en met bladz4 #ff m$eg$eeld4 ,het laat/e 0 e5 advys van de he]5 magi/rat5 d] /ad ,delft1 dato d5 #ac ,septemb] #afaj1 en de e]/e 0 van d5 #b ,febru>ij #aeie en kor!idswille s*rijv5 wij alle5 de laat/e ov]--het luidt aldus3 ,e]same ,discrete ,vo]si5igh5 ,he]5 ende go$e ,bontgh5ot53 ,wy hebb5 gevisite]t het processie voor uw] l4 wt/a&e tuss*5 ,ba]t ,jacobsz eys*]1 op ende teg5s ,piet] ,h>m5sz4 van ,c5d5oort g$n41 9 welcke zaecke wy bev9d5 het po9ct da] inne te be/a51 (f ,adriaan ,gooss5sz4 des v]we]d]s (te g$aegdes huysfr\se ,grootevad] zoo wy v]/a5 9 d5 j>e ,x,vc4 ,liiij4 by titule van ,coope v]cregh5 hebb5de van ,piet] ,cornelisz4 ,burgh] tot ,dordre*t1 de vy]tel lants die by d5 g$n4 an d5 eyss*] v]c(t is1 ,9 deselve ,coope m$e gehadt heeft de w]ff alhi] 9 que/ie1 want indi5 ,adria5 ,gooss5sz4 9 deselve coope van de vy]tel lants m$e gehadt s\de hebb5 de w]ff 9 que/ie1 soo s\de ons advys zyn1 dat dezelve w]ff d5 ,eys*] behoort geadiuce]t te word5 met ,condemnatie van ,co/51 en mette ,intre/e (te s*ade van 't ontb]5 van dy5 v&5 da* v&e ,coop aff1 ontsegg5 hem zyn5 vord]5 eys* van alle 't gundt da] op geplantet is1 ,ma] indi5 beuonde wordt1 dat ,adria5 ,goss5sz4 ,dselve w]ff v]creegh5 heeft nyet wt ,cra*te van de ,coop van de vy]tel lants1 ma>dat sy (te e5ighe &]e1 van des g$es4 voorsaet51 (te de g$n4 selu] by &]e titule de voorsz4 w]ff v]creg5 s\de hebb51 soo s\de ons advys zyn1 dat m5 d5 eys*] zyn5 ,eis* en ,conclusie behoort te ontsegghe ook met ,condemnatie van ,co/54 hi] m$e ,e]saeme ,wyse ,discret5 ,voorsi5ighe he]5 ende go$e bondtg5ot5 beuel5 wy uw] ,e3 9 de bes*]m+e ,gods des he]5 ,al ma*ti* ges*rev5 tot ,delft d5 ij febru>y ,ao4 ,x,vc4 ,,xcv4 7,lag] /ond37 ,die alle uw] ,e4 go$e ,vrund5 en bondtgh5oot5 ,s*\dt1 ,burgemr53 ,s*ep55 en3 ,ra$5 d] ,/ad ,delff en t] ,ordonnan4 van h5luyd5 geteyck5t by my1 70 getek5d7 ,j3 ,,gro5h\t4 #aeie4 7de sup]scriptie 07 ,e]saeme1 ,wyse ,discret5 se] voorsi5igh5 he]5 ende bondtgh5ot5 ,de ,bailliu1 ,s*ep55 ende ,g]e*te de ,/$e van ,,oudewaet]4 ,uit dit aangevo]de en de gebezigde woord5 go$e bontg5oot51 is ook de wa>heid van dit twe$e betoog aangetoond4 ,,iii4 ,op de ja>m>kt5 9 de /$5 ,delft1 ,oudewat] en ,alkma> hadd5 e]/ de burg]s van de /ad da> de ja>m>kt geh\d5 w]d1 en dan die d] twee &]e /$5 het regt van voorrang bij alle &]e buit5li$51 t]wijl deze laat/5 om hunne /&plaats5 moe/5 lot54 #cad ,,iv4 ,de oorzaak tot al het ond]l+e vri5ds*apsbetoon 9 ,i1 ,,ii en ,,iii aangetoond1 _h h>e aanleid5de oorzaak hoog/ wa>s*ijnlijk dr91 dat er 9 ze] oude tijd5 volg5s vel] me5+ 7en wel volg5s sage 9 het ja> #adba7 e5 v]drag tuss*5 de drie gemelde /$5 z\de getr(f5 zijn1 wa>bij aan de poort]s di] /$51 e5 gelijk burg]regt1 als i$] 9 zijne /ad g5oot1 z\de toege/aan en ges*onk5 zijn1 imm]s s*rijft de he] van ,k9s*ot 9 #agdf1 dat de drie g5oemde /$51 dat poort]sregt nog /e$s g5iet54 #cae ,nu is het dan ons ook duidelijk geword51 wa>om m5 het ,delfts*e wap5 aantr( 9 d5 voorgevel van het huis gem]kt ,n #cga aan de m>kt1 dat er ,anno #ahef w]d uit weggebrok5--e5 +ezet5e van ,delft _h zi*--wie twijfelt er nog aan8--hi] met t] woon geve/igd1 en tot g$a*t5is aan zijne /ad1 ha> wap5 9 zijn huis aangebragt--voeg5 wij aan dit betoog nog de daadzaak1 dat er 9 de lij/5 van aang5om5 poort]s te ,delft ge5e van ,oudewat] en ,alkma> voorkom51 dan is er aan de wa>heid niet me] te twijfel54 #caf ,v4 ,neemt m5 nu t5 slotte bij al het aangevo]de nog 9 aanm]k+1 dat #cag het oude wap5 d] /ad ,delft 9 de kam] van ,burgemee/]5 alda> b]u/5de1 met ze] oude lett]s het oms*rift bevatte3 ,sigillum ,communitatis ,oppidanorum de ,delf beteek55de3 ,het zegel van de geme5s*ap d] poort]5 van ,delf1 dan moet5 ook wij zegg51 dit moet niet zond] bijzond]e r$551 ma> met diep inzigt en wisse voorb$a*tzaamheid alzoo v]kreg5 zijn4 ,deze z9sn$e3 geme5s*ap d] poort]5 van ,delft moet ongetwijfeld doel5 op het oude v]bond van de /$5 ,delft1 ,oudewat] en ,alkma>4 ,het ,wap5 van ,oudewat]4 ,wij hebb5 ons 9 het voorga&e ho(d/uk ond] &]5 bezig geh\d51 met het wap5 dez] plaats1 zond] dat de go$gun/ige lez] nog e5ige nad]e oms*rijv+ van dat wap5 _h1 het is da>om1 dat wij die nu dadelijk gaan mak54 ,het /adswap5 dan1 v]toont e5 zilv] veld1 wa>op zi* e5 burg bev9dt1 wi5s omloop met s*ietgat5 en wi5s poort5 met hameij5 voorzi5 zijn1 van bov5 uit dez5 burg v]heft zi* e5 klimm5de leeuw1 alles van rood ( keel1 zooals m5 dit 9 de h]aldiek noemt1 de leeuw e*t] is getongd en geklaauwd van hemelsblaauw 7lazuur74 ,dit zilv] s*ild nu1 is g$ekt met e5 kroon met drie fleurons van g\d t]wijl het wap5s*ild wordt va/geh\d5 door twee klimm5de leeuw51 9 hunne natuurlijke v]w54 ,k9s*ot d5kt1 dat het sijmbool van dit wap5 is1 aldus3 ,oudewat] ligt op de uit]/e gr5z5 van ,holl& teg5 de gr5z5 van het ,/i*t en dus na> die zijd5 bloot1 voor d5 e]/5 aan/oot d] wap5s wanne] het ,/i*t ov]weldigd is2 v&a>1 dat hij ,oudewat] dan ook noemt e5 ,bur* en ,bolw]k voor het gewe/ van ,holl&4 ,deze burg en dit bolw]k z\d5 dan na> alle wa>s*ijnlijkheid1 e5 van ,holl&s grav5 op de g$a*te gebragt hebb51 deze geleg5heid d] /ad1 9 ha> wap5 te do5 v]teg5woordig5 door d5 burg1 wa>bov5 de leeuw als /aat te wak51 teg5 i$]5 onv]ho$s*5 ov]val van e55 vij&4 ,9 het ja> #ahaf w]d van wege d5 kon+1 o4 a4 de hooge raad van adel gemagtigd e5ige ( e5 aantal wap5s te wettig51 +evolge besluit van d5 #bj ,febru>ij #ahaf1 en het 0 9 laat/g5oemd ja>1 dat de geme5te van ,oudewat] +evolge het door ha> g$aan v]zoek door ha> beve/igd w]d1 9 het bezit van het hi]vor5 oms*rev5 wap51 zoo als blijkt uit het ond]s*rift van het wap5 dez] /ad1 dat op het /adhuis 9 de raadkam] hangt3 ,g$aan 9 's ,grav5hage d5 #bd ,julij #ahaf4 70 geteek5t7 enz4 #cah ,reg]+svorm en ,reg]+sli$54 ,9 e5 privilegie van graaf ,willem1 ,anno #acbb1 wa>bij de poort]s van ,oudewat] niet arre/abel word5 v]kla>d1 wordt gewag gemaakt1 dat al/o5 hi] aan d] /$e reg]+ w>53 sev5 scep551 twee ,raatsmann5 en e5 ,bailju4 #cai ,voorts be/aat er e5 bevel van ,willem ,grave etc4 aan de magi/raat van ,oudewat] van het ja> #acbc namelijk om de ,lomba>d5 9 h>e /ad te ontvang5 en burg]re*t te lat5 g5iet51 wa>9 de reg]+sli$5 aldus w]d5 g5oemd4 ,wi ,willem ,grave etc4 ons5 liev5 en getr\w5 ,s*\t1 ,s*ep55 ende ,ra$ van ons] poort]5 van ,oudewat] saluyt enz4 #cbj ,t]wijl graaf ,albre*t de magi/raat dez] plaats 9 #acie v]meld1 ond] de woord5 ,sc\t1 ,borghe ,mee/]s1 scep55 en ,rade4 #cba ,tot op #adja e*t]1 zijn wij niet 9 het bezit van e5ig /uk1 hoe de aan/ell+ van d5 magi/raat ges*i$de1 als wanne] 9 laat/g5oemd ja> ,h]tog ,aalbre*t van ,beij]5 op d5 ,/4 ,mat?ijs apo/eldag1 aan de /ad ,oudewat] e5 h&ve/ #cbb v]le5de1 wa>9 ond] &]5 g]egeld w]d1 het aan/ell5 van s*ep55 en a*t5 #cbc het v]kiez5 van ,burgemee/]s enz4 en wel 9 dez] voege3 ,de ,bailluw van ,rijnl& z\ i$] ja> op meiavond zett5 ( do5 zett51 zev5 s*ep551 die niet te ze] ond]l+ v]maags*apt z\d5 zijn4 ,wanne] nu e5 van deze s*ep55 g$ur5de zijn s*ep5dom kwam te ov]lijd51 dan z\ de ,bailluw van ,rijnl& nadat hem van /adswege da>van 0 ond]rigt1 b9n5 v]loop van ve]ti5 dag5 e5 &]5 s*ep5 v]kiez54--,voor en ale] de s*ep55 van het /adhuis zi* v]wijd]d51 moe/5 e*t] t5zelfd5 dage1 de ,a*t5 ( a*t raadsmann5 gekoz5 word54 ,voorts bepaalde h]tog ,aalbre*t nog1 dat de s*\t1 s*ep551 kl]k en de gezwor5 ,raadsmann5 i$] ja> op ,/4 ,simon en ,judas avond1 uit i$] vi]5deel d] voornoemde /ad1 /a&e t5 halv5 s*ot51 z\d5 kiez5 twee ,burgemee/]s met deze bepal+1 dat zij die b9n5 de laat/e drie j>5 ,burgemee/]s gewee/ w>51 niet v]kiesba> w>51 en dat1 zoo er e5 van dezulk5 9 zijne di5/ aflijvig w]d1 m5 alsdan e5 &]5 b9n5 de drie dag5 kiez5 z\de1 dat de ,burgemee/]s niet te na 9 de familie mogt5 zijn1 en vijf en d]tig j>5 ( da>bov5 moe/5 oud zijn1 enz4 enz4 ,h]tog ,aalbre*t1 bepaalde 9 dit zijn h&ve/1 zooals to5 veelal gebruikelijk 01 dat al de da>9 v]melde po9ct5 en i$] 9 het bijzond] va/ ende ge/ade geh\d5 moe/5 word51 zooals er v]d] /ond1 voor ons en onse nacomel+5 t5 eeuwig5 dag5 wa>om hij dan ook dez5 brief _h lat5 besegel5 met syn5 segele4 ,deze eeuwigheid duurde e*t] sle*ts e5 tijdsv]loop van #ahd j>5 7van #adja tot 9 #aehe7 als wanne] ,holl& zi5de de geleg5heid en de /& van zak5 9 deze /ad1 t5 gevolge des moords 9 #aege1 go$vond1 e5ige v]&]+ 9 de uitvo]+ van me]gemeld /uk van ,graaf ,aalbre*t aan te br5g51 we%alve de /at5 voor d5 tijd van drie j>5 bevol51 dat e5 van de ,burgemee/]s en sommige van de s*ep551 niet op d5 vroeg] bepaald5 tijd behoefd5 af te tr$51 wel v]/a&e1 dat da>toe v]cor5 sull5 word51 de bequaam/e ende nut/e p]son5 uyt het geheele corpus van de geme5te1 zond] regu>d te nem5 op de qu>ti]51 s*ot5 (te lot51 (te ook dat deselve 9 voorl$e j>5 zull5 g$i5t hebb51 zull5 de v]kiez+5 en de advys5 diesaange&e vrij zijn1 als 9 &]e /$5 van ,holl& ende dit alle5lijk voor d5 tijd van drie e]/com5de j>51 als voorseyt is2 te eynd51 dat de /at5 voornoemt v]hop5de1 dat de /e$e w$]omme gecom5 sal wes5 tot h>5 oud5 fleur1 hebb5 belo(t ende belov5 mits dez5 die van ,oudewat] voornoemd1 w$]om te lat5 g5iet51 het voornoemde privilegie na> zijn5 =m ende inh\d54 #cbd ,het is mij niet geblek51 ( na v]loop van deze drie j>51 de v]kiez+ w$] op d5 oud5 voet van #adja plaats _h1 /ellig e*t] moet het geblek5 zijn1 dat dit octrooi niet lang] haltba> 01 da> wij 9 het ja> #aeia gewag gemaakt v9d5 van de volg5de nieuwe octrooij5 voor ,oudewat]1 rak5de de v]kiez+ van ,burgemee/]s1 s*ep55 en vro$s*app5 d] /ad4 ,de ,ridd]s*ap1 ,edel5 ende ,/e$5 van ,holl& en ,we/vriesl&1 ,repres5te]5de de ,/at5 van d5selv5 ,l&e1 do5 te wet51 ,alsoo tot di5/e d] ,/e$e van ,oudewat]1 ende t5 eynde de +ezet55 van di5 9 go$e ordre ende g]u/heid mog5 geh\d51 ende ond] het gebi$ ende ,respect van de ,magi/raat5 w$]om tot welv>5 gebragt w]de1 ende ,regt ende ,ju/itie alda> gebruyckt ende ond]h\d5 als na> behor5 nodig bevond5 is te voorsi51 aanga&e het /ell5 van de ,burg]mee/]51 ,s*ep55 ende ,vro$s*app5 alda>1 na> jeg5woordige geleg5!id d] selv] ,/e$51 ende sond] de prjudici5 van de ,privilegi5 van di51 ,zoo is 't1 dat wy hi] op gesi5 hebb5de de ,privilegi5 (te ,octrooi van ,h>tog ,albre*t van ,beij]5 ,h4 ,gl4 die van ,oudewat] voornoemd v]le5d1 9 d5 ,ja>e #adja1 uyt onse regte weet5s*ap d5 voorn4 van ,oudewat] gegund1 gecons5te]d1 ende geoctroye]d hebb51 ,gunn51 ,cons5te]51 ende ,octroye]5 by dees51 dat alda> gelige]d ende ge/eld sull5 word5 by syn ,exell5tie als ,g\v]neur van de ,l&e van ,holl&1 c4 ,vi] en ,tw9tig ,p]son5 tot ,vro$s*app5 d] voorsz4 ,/e$e van ,oudewat]1 uit alle sulke me]d] getal van de bequaam/e1 rijk/e en vre$saam/e d]selv] ,/e$e als bij de voorsz4 ,magi/raat5 syn ,exell5tie sal word5 geprs5te]d ende dat voor de e]/e ,reyse1 ende soo wanne] e5ige d]selv] ,vro$s*app5 sull5 koom5 te ov]lyd51 ( uyt de voorsz4 ,/e$e mett] ,woone te v]trekk51 (te dezelve om e5ige &]e oorsaak51 s\de mog5 v]laat5 w]d51 dat 9 de plaatse van deselve by de ,burg]mee/]5 9 d] tyd1 ende de &]e ,vro$s*app5 alda> e55 &]5 me$e van de ,ryk/e1 gequalifice]d/e1 vre$samig/e v]koor5 en by de ,borg]mee/]5 geed sal word54 ,item dat d5 ,bailliuw1 ,borg]mee/]51 ende ,vro$s*app5 alle ,ja>s op d5 #be ,april nom9e]5 sull5 ,vi] ,p]soon5 uyt de ,s*eep55 9 di5/5 synde1 ende ,ti5 ,p]soon5 uyt de voorsz4 ,vro$s*app5 (te &]e van de ryk/e gequalifice]d/e ,burg]ye ende dezelve aan zyn5 ,exell5tie by e551 die de voorsz4 ,borg]mee/]5 ende ,vro$s*app5 da>toe sull5 ,committe]51 (te 9 syn abs5tie aan d5 ,presid5t ende ,rad5 ,prov9ciaal van ,holl& ov]s5d51 omme uyt de vi] ,twee gecont9ue]d ende uyt de ,ti5 vyff ,p]soon5 gekoor5 te w]d51 voor e5 ja> tot ,s*ep55 d] voorsz4 ,/e$e1 die by d5 ,bailliuw van ,oudewat] van weg5 de hoge ,ov]igheid ge-e$ 9 (fici5 ge/eld sull5 word52 ,dat voorts d5 ,bailliuw1 ,burg]mee/]51 ,s*ep551 ,vro$s*app5 ende ,cl]q d] voorsz4 ,/e$e alle ,ja>s op d5 #bh ,octobris sull5 ,elige]5 ,twee van de ,ryk/e1 gequalifice]d/e enne vre$samig/e ,p]soon5 d]selv] ,/e$e het zy uyt de ,vro$s*ap (te ,burg]ye tot ,borg]mee/]51 mits dat zyl4 e5 van de ,borgemee/]5 van d5 voorle$5e ,ja>5 sull5 mog5 ,cont9ue]5 indi5 h5l4 het selve go$ dunk5 zal1 ,dies en sal m5 niem& als ,borg]mee/] v]kies5 uyt ,s*eep55 di55de 9 d5 tijd van de voorsz4 ,electie1 innega&e deselvde ,cont9uatie d5 #bh ,octobris ,x,vc4 twee en neg5tig1 ende die twee ,ja>5 als ,burg]mee/] g$i5d sal hebb51 en sal na de ,expiratie van di51 9 de twee e]/kom5de ,ja>5 da> aan volg5de niet w$] als ,borg]mee/] geelige]d mog5 w]d54 ,ende en sull5 9 de voorsz4 ,vro$s*appe niet mog5 wees5 ,vad] en ,zoon1 nogte ,s*oonzoon1 nogte ,twee ,gebro$]s1 nogte insgelyks als ,burg]mr51 nogte ,s*ep55 gelyk op e55 tyd niet mog5 di551 die malk&]5 9 ,consangu9iteit en adf9iteit als vor5 syn be/a&e1 nogte ook ,zu/]s k9d]51 ende dit alles voor d5 tyd van ti5 ,ja>5 e]/com5de1 ende onv]m9d]d de ,privilegi5 ende ,g]egtighe$5 d] voorsz4 ,/e$e ende t5 eynde deese onse jeg5woordige ,briev5 van ,octroy mog5 word5 agt]volgd ende ond]h\d52 ordonne]5 wy dat deselve 9 de ,griffie van de voorn4 ,hove sull5 word5 g]egi/re]d ende dat voorts e5 ygelyc hem da> na sal hebb5 te ,regale]54 ,gegeev5 9 d5 ,hage ond] onse ,groote ,zeegel5 hi] aan gehang51 d5 naa/le/5 ,augu/y 9 't ,ja> onzes ,he]5 #aeia4 ,,ordonnantie van de ,he]5 ,gecommitte]de ,raad5 van de ,/aat5 van ,holl& en ,we/vriesl& voor de ,reg]+ van ,oudewat]1 omme te ,elige]5 twee ,p]soon5 tot ,burgemee/]5 d]selve ,/e$e4 ,de ,gecommitte]de ,raad5 van de ,/aat5 van ,holl& ende ,we/vriesl&t1 gesi5 hebb5de 't inh\de van d5 ,octroye by d5 ,he]5 ,/aat51 die van ,oudewat] d5 ,naa/le/5 ,augu/i le/l$5 v]le5d1 hebb5 v]kla>d1 ende geordonne]d1 v]kl>5 ende ordonn]5 by dees51 ,dat d5 ,bailliu1 ,burgemee/]51 ,s*ep551 ,vro$s*ap1 ende ,cl]cq d] voorsz4 ,/$e1 d5 ,x,x,v,i,i,jen4 ,octobris toekom5de sull5 ,elige]5 twee van de ,rycx/e1 ,gequalifice]d/e1 ende ,vre$sami*/e ,p]soon5 d]selv] /$e1 't zy van de ,vro$s*ap1 (te ,burg]ye1 tot ,burgemee/]5 sond] dat syl4 ouyt d5 ,burgemee/]5 ende ,s*ep55 jeg5woirdelick di55de1 agt]volg5 d5zelv5 ,octroye yem& sull5 mog5 kiez54 ,g$aan 9 d5 ,hage d5 ,x,x,i,i,i,jen4 ,octobris ,x,vc4 ,e5 en 't ,neeg5ti*4 7,ond] /ond7 ,t] ,ordonnantie van ,gecommitte]de ,rad5 van ,/at5 voornoemd4 7,0 geteek5t7 ,c4 ,,de ,,re*t]e4 ,9 het ja> #afjj to5 de tijd van toepass+ van dit octrooi v]loop5 01 w]d op het v]zoek van ,burgemee/]s1 ,s*ep55 en ,vro$s*app5 d] /ad ,oudewat]1 om voortaan te mog5 blijv5 bij het octrooi dato d5 #bi ,augu/us #aeia1 omtr5t het /ell5 van ,burgemee/]s1 ,s*ep55 en ,vro$s*ap alda>1 h5 dit niet toege/aan1 do* hetzelve w]d bij resolutie d] ,/at5 van ,holl&1 dato d5 #ac ,septemb] #afjj nog met ti5 j>5 dus tot ,ao #afaa v]l5gd4 ,to5 die tijd e*t] w$]om v]/rek5 01 en de ,magi/raat van ,oudewat] zi* bij die volmagtig+ wel bevond1 zoo hebb5 de ,/at51 deze /ad op d5 #h ,septemb] 9 het ja> #afaa da>9 beve/igd tot w$]opzegg+s toe4 #cbe ,9 zoodanig5 /aat bleef de electie van de magi/raatsp]son5 tot d5 tijd toe1 dat de ,burgemee/]s en ,vro$s*app5 zi* g5oopt zag51 om door het af/]v5 van vele d] aanzi5lijk/e1 en tot de reg]+ bekwaam/e p]son51 met opzigt tot het getal d] ,vro$s*app5 aan de ,/at5 te v]zoek51 dat dezelve van vi]-en-tw9tig tot op a*tti5 mogt5 uit/]v51--dit w]d dan ook door de ,/at5 toege/aan op d5 #aj ,febru>ij #afga1 mits de aan/ell+ van de &]e ,magi/raatsp]son51 9 gevolge de privilegi5 en vorige octrooij5 9 zijn geheel bleef4 ,van voornoemd ja> #afga1 w]d ,oudewat] nu #aja ja> g]ege]d1 door e5 ,bailjuw1 twee ,burgemee/]s1 zev5 ,s*ep55 en a*tti5 ,vro$s*app51 die i$] e5 ,secret>is hadd54 #aja ,ja> zeid5 wij1 imm]s 9 het ja> #aggb w]d w$] bij octrooi bepaald1 dat het getal d] ,vro$s*app5 nu tot op #ab mogt uit/]v54 ,alvor5s nu v]d] te gaan1 om e5e &]e reg]+svorm 9 ,oudewat] te gaan bes*rijv51 v9d5 wij het niet ongepa/1 nog iets omtr5t de wijze van aan/ell+1 en de wa>digh$5 dez] betrekk+5 te ,v]meld54 ,de ,bailluw van ,oudewat] 0 tev5s ,opp]-,dijkgraaf d] ond] de /ad behoor5de ,l&5 en _h ook het ,s*\tsambt van ,holl&s ,graaflijkheid 9 pa*t4 ,zijne aan/ell+ ges*i$de door de ,/at5 van ,holl& om g5oemd ambt g$ur5de zijn lev5 te b$i554 #cbf ,+evolge de h&ve/51 voorregt5 en lat] g5om5 besluit51 w]d de ,bailluw doorgaans gela/1 om i$] ja> de b5oem+ ( het dubbel getal van ,s*ep55 aan de ,he]5 ,/at5 en bij d]zelv] afwezigheid aan hunne ,gemagtigde ,rad5 #cbg tot het do5 d] v]kiez+5 ov] te br5g51 die dan ook de v]kiez+ d$51 en dezelve p] brief aan d5 ,bailluw ov]zond om d5 v]koz5 9 hunne betrekk+ te /ell5 en te #cbh beedig54 ,voorts _h de ,bailluw e5 ,/$eh\d] ( plaatsbekle$]1 die bij afwezigheid ( ont/5t5is van d5 e]/e1 9 alles d5 ,bailluw v]teg5woordigde4 ,de twee burgemee/]s1 die i$] ja> op d5 #bh ,octob] bij me]d]heid van /emm5 v]koz5 w]d51 moe/51 zo[el de aanblijv5de als aankom5de ,burgemee/]1 ( ,burgemee/]s1 9 h&5 van d5 oud/5 aftr$5d5 ,burgemee/]1 d5 navolg5de e$ do5 en belov54 #cbi ,de ,graaflijkheid van ,holl& mitsgad]s deeze /$e geh\w ende getr\w te zull5 zijn1 alle de /ads voorre*t51 ,h&ve/5 en keur5 voor te /aan en te h&hav51 go$e politie ond] de burg]s en geme5te te ond]h\d51 mitsgad]s de ,k]k1 't ,ga/huis1 d5 ,heilig5 ,gee/1 't ,wee%uis1 ,w$uw5 en ,weez51 9 hu]li$5 g]egtigheid te help51 bes*]m51 en voorts alles te do51 't ge5 go$e en getr\we ,burgemee/]5 s*uldig zijn en behoor5 te do54 ,e5 dez] ,burgemee/]s1 en wel doorgaans de oud/e 9 b$i5+1 nam het ,!sauri]s- ( ,s*atmee/]s #ccj ambt wa>1 voor d5 tijd van e5 ja>1 hij hield de kas van de go$]5 en inkom/5 d] /ad1 en moe/ b9n5 het ja>1 nadat hij van zijne b$i5+ ontslag5 01 van zijne adm9i/ratie en b$i5+ als zoodanig1 t5 ov]/aan van de geheele ,vro$s*ap1 behoorlijk rek5+ en bewijs do54 #cca ,de zev5 ,s*ep551 uit e5e b5oem+ ( dubbel getal1 op d5 #be ,april van i$] ja> gemaakt1 w]d5 door de ,/at5 van ,holl& ( bij d]zelv] afwezigheid1 door de ,gemagtigde ,rad5 v]koz51 en moe/5 d5 navolg5d5 e$ 9 h&5 van d5 ,bailluw do5 en zw]53 #ccb ,dat zy li$5 re*t ende ju/itie onp>tydelyk tuss*5 twee mans d+tall5 zull5 b$i551 en zulks t' all5 tyd5 t] ,vi]s*a>e te v]s*yn51 des by d5 ,he] da>toe v]zogt zynde1 en voorts alles do51 't ge5e go$e en getr\we ,s*ep55 s*uldig zyn en behoor5 te do54 #ccb ,tot #a ,janu>ij #ahjf als wanne] het v]nietigd w]d1 _h ,oudewat] ook nog ,s*ep5-,commiss>iss5 t] ,judicature van d5 geme5e l&s middel51 niet alle5 9 zak5 ov] de /ad voorvall5de ( ond]nom5 word5de1 ma> ook ov] ,hek5dorp1 ,l9s*ot51 ,snelrewa>d1 ,dijkveld1 het ,l& van ,vliet en ,rooz5daal1 zijnde alle bijzond]e regtsgebi$51 en da>om 0 volg5s het #ae art4 van ,hunn] ,ed4 ,groot ,mog4 ,g5]aal placaat op d5 ophef van de geme5e middel5 gegev51 deze /ad de ho(dplaats van het voors*rev5 ,di/rict4--,van al de uitsprak5 en vonniss5 mogt e*t] geappelle]d ( g]e=me]d word5 aan de ,ed4 ,mog4 ,he]51 ,gemagtigde ,rad5 d] ,ed4 ,gr4 ,mog4 ,he]51 de ,/at5 van ,holl& en ,we/-,vriesl&4 ,de ,burgemee/]s en ,vro$s*app5 kiez5 bij 't op5/aan van e5 ov]l$5e1 met d] woon na> eld]s v]trokk51 ( zijn5 di5/ v]lat5 hebb5de ,vro$s*ap1 e55 &]5 9 di5s plaats1 welke 9 h&5 van de 9 b$i5+ zijnde ,burgemee/]5 d5 e$ moet aflegg51 en volg5s het ,octroy en de ,cont9uatie van di5 #ccc zwe]53 ,dat hy de ,ridd]s*ap1 ,edel5 en ,/$5 van ,holl& ende ,we/-,vriesl&1 als v]beeld5de de ,/at5 van het zelfde ,l&1 mitgad]s de ,burgemee/]5 en ,s*ep55 deez] ,/$e geh\w ende getr\w zyn zal1 en op 't v]zoek van ,burgemee/]5 voorsz4 t' alle tyd5 op 't ,/adhuis d] zelv] ,/$e v]s*ijn51 om d5 zelfde ,burgemee/]5 en ,s*ep55 te help5 raad5 en besluit5 tot nut1 di5/ ende welva>5 d] voorsz4 ,/$e1 zulks hy 9 zyn gewisse1 en be/e ,weet5s*ap zal oordeel5 te behoor5 9 gevolge van 't voorsz4 ,octroy d] ,he]5 ,/at54 ,de ,secret>is w]d +evolge zek] voorregt van ,albre*t1 paltsgrave op d5 ,rijn1 als ,graaf van ,holl& v]le5d1 op d5 #ah ,mei ,ao4 #acid #ccd bij de ,burgemee/]5 gela/ en aange/eld4 #cce ,hij de$ d5 gewoonlijk5 e$ tot dat ambt 9 alle /$5 +ebruik1 en _h /em 9 de ja>lijks*e v]kiez+ van ,burgemee/]s4 ,0 hij da>bij e*t] ook ,vro$s*ap1 dan mogt hij to* altijd ma> e5e /em 9 de v]kiez+ uitbr5g54 #ccf ,naamlij/ d] respective ,bailluw51 ,ca/elle95 en ,dijkgrav5 van de /ad ,oudewat] met de da>ond] behoor5de l&51 voor zoo v] de 9 de ,regi/]s zoo van het l& als de /ad te v9d5 zijn4 #a4 ,b>?olomeus van ,catt5dijk4 ,aange/eld d5 #af ,junij #aeji4 #b4 ,b]telmeus van ,egmonde4 #c4 ,jonkhe] ,jan van ,vliet1 ,s*ildknape1 ,he] van ,vliet1 ,ho5kop en ,b]ge-,amba*t tot ,ca/elle9 van het slot van ,oudewat] aange/eld1 op d5 #c ,novemb] #aeai1 by ,ka]le1 by d] ,graci5 ,godts kon9ck van ,ca/ili5 van ,leons etc4 volg5s commissie g]egi/re]d en te v9d5 9 't blaauwe ruyge ,regi/]1 fol #cd4 #d4 ,jan ,jacob ,g]ritz4 #e4 ,g]rit ,jan ,jacobsz4 voor n ja> aange/eld d5 #bh ,janu>ij #aeed bij de ,luyd5 van de ,reek5+5 des ,con9cks 9 d5 ,hage volg5s la/brief1 te v9d5 9 't vijfde boek van de v]pagt+e d] (fiti51 fol4 #bh vso4 #f4 ,jonkhe] ,piet] van ,catz1 ,ma>s*alk van ,montfoort aange/eld d5 #cj ,decemb] #aeee by de ,luyd5 van ,rek5+5 des ,con9ks 9 d5 ,hage en volg5s commissie g]egi/re]d 9 't vijfde boek d] v]pagt+e van (fiti51 fol4 #db1 ende gecont9ue]d by ,philips by d] ,graci5 ,godts ,gon9k van ,ca/ili5 ,leon etc4 zijnde de connuatie g]egi/re]d 9 't sw>te ,ruyge ,regi/] fol4 #bii vso4 #g4 ,jacob van ,alkemade1 geheet5 van ,b]ry1 ,amba*ts ,he] van ,com/rije4 ,aange/eld d5 #ca ,janu>ij #aefj by de ,luyd5 van de ,rek5+5 9 d5 ,hage volg5s ,commissie g]egi/re]d 9 't zesde boek d] v]pagt+e van (fiti54 fol4 #g vso4 #h4 ,g]rit ,jansz4 aange/eld d5 #h ,janu>ij #aefe bij de luyd5 als vor51 en volg5s commissie g]egi/re]d 9 het voormelde zesde boek1 fol4 #bj vso4 #i4 ,?ijm5 van ,leeuw51 aange/eld als vor5 d5 #ae ,ma>t #aefe1 volg5s commissie g]egi/re]d 9 hetzelfde boek fol4 #bb4 #aj4 ,g]rit ,g]ritz ,craije/e94 ,aange/eld d5 #bj ,novemb] #aegd bij de luyd5 van des kon+s rek5+ te ,delft4 ,+evolge resolutie d] /at5 van ,holl& dato d5 #bc ,ma>t #aehc1 is hij ook aange/eld op d5 #ae ,april #aehc door de ,luyd5 van ,rek5+5 9 ,holl& tot ,bailluw en ,dijkgraaf d] drie gehu*t5 ,lange ,l9s*ot51 ,snelrewa>d en ,heeck5dorp paal5de aan de /$e van ,oudewat] en w]d als zoodanig volg5s commissie g]egi/re]d 9 het e]/e witte ,regi/] van de v]pa*t+ d] (fiti51 fol4 #ch vso4 ,deze ambt5 heeft hij tot 9 het ja> #afah bekle$ als wanne] hij is ov]l$54 #ccg #aa4 ,jonkhe] ,gelijn ,zeg]s van ,jeg51 ,ridd]1 ,he] van ,wass5hov54 ,aange/eld d5 #e ,julij #afah1 bij die van de ,rek5+5 d] ,graaflijkheid van ,holl& te 's ,grav5hage4 #ab4 ,mr4 ,k>el van ,willig51 aange/eld als vor5 op d5 #e ,janu>ij #afch4 #ac4 ,h5drik ,s*rijv]4 ,aange/eld d5 #i ,mei #afei4 #cch #ad4 ,gijsb]t van ,craije/e94 ,aange/eld de #aa ,mei #affe en ge/orv5 d5 #ba ,janu>ij #affi4 #ae4 ,johan van ,leeuw54 ,aange/eld d5 #a ,febru>ij #affi4 #af4 ,mr4 ,h5drik ,s*immelp5n+4 ,aange/eld d5 #b ,janu>ij #afgj4 #ag4 ,quirijn van ,/rij54 ,aange/eld d5 #ae ,janu>ij #afgd1 ge/orv5 d5 #ca ,janu>ij #afid4 #ah4 ,mr4 ,cornelis ,s*aap4 ,aange/eld d5 #e ,febru>ij #afid4 ge/orv5 d5 #bh ,octob] #agbe4 #ai4 ,gasp> ,rudolf van ,k9s*ot1 ,he] van ,nieuw]k]k4 ,aange/eld d5 #i ,novemb] #agbe4 ,deszelfs e]/e ,commissie is g]egi/re]d 9 ,,xix ,witte regi/] d] v]pa*t+ van de (fiti5 fol4 #bcb #cci hij /i]f 9 het ja> #agdg4 ,tot dus v] de lij/ des ,he]5 van ,k9s*ot1 gaan wij nu door dezelve te complet]54 #bj4 ,mr4 ,willem ,dekk]1 aange/eld #ai ,septemb] #agdh4 #ba4 ,mr4 ,jan ,hugo van ,/reij51 aange/eld #ag ,ma>t #agec4 #bb4 ,mr4 ,a>t van d] ,goes1 aange/eld #af ,julij #agfh1 ge/orv5 anno #aghi4 #bc4 ,mr4 ,engelb]t ,paauw1 aange/eld #ac ,ma>t #aghi4 ,bij de resolutie van #agie1 van deze po/5 g]emove]d zijnde1 is op d5 #bb ,janu>ij van laat/g5oemd ja> 9 deszelfs plaats v]koz53 #bd4 ,de ,burg]1 ,johannes ,ju/us ,montijn1 die op d5 #a ,april #agie van de provisionele repres5tatie van 't volk van ,holl& deszelfs commissie heeft ontvang51 zijnde g]egi/re]d 9 het ,,ix regi/] d] commissie1--dan de regtbank1 ond] het be/uur van ,keiz] ,napoleon v]nietigd zijnde1 zijn deze po/5 s$]t v]vall54-- ,de bre$vo]ige oms*rijv+ d] ,maires en adjunct ,maires ond] het ,frans* be/uur1 gaan wij /ilzwijg5d voorbij1 alle5 v]meld5 wij1 dat tot 9 het ja> #ahcb het ho(d d] ,geme5te 01 laat/elijk natuurlijk met d5 titel van ,burgemee/]1 ,johannes ,ju/us ,montijn voornoemd1 die 9 deze betrekk+ w]d opgevolgd door3 #be4 ,adriaan ,ma>t5 ,montijn1 en wel 9 hetzelfde ja> #ahcb4 ,z,ed4 ,a*tb4 v]zo*t e*t] 9 #ahee van dit ambt on!v5 te word51 we%alve hem 9 dit ja> e]vol ontslag door ,z4 ,m4 d5 ,kon+ w]d v]le5d4 #bf4 ,rijn>dus ,william ,ha5tj5s ,dekk]1 bekle$t ?ans s$]t primo ,janu>ij #ahef het ambt van ,burgemee/] d] ,geme5te ,oudewat]4 ,de naamlij/ d] ,secret>iss5 dez] /ad1 zijn s$]t d5 j>e #aedg de navolg5de1 wa>van m5 meld+ gemaakt v9dt3 #a ,piet] ,spey]t1 0 9 di5/ d5 laat/5 ,febru>ij #aedg4 #b ,dirk ,simonsz41 v]meld 9 de ,resoluti5 van ,holl&1 d5 #e4 ,febru>ij #aege4 #c ,j4 ,bons]1 0 9 di5/ #aeha4 #d ,d4 v4 ,luyt5s1 v]meld 9 de ,resoluti5 van ,holl&1 d5 #ae ,julij #aehd4 #e ,s4 ,j4 ,bons]1 0 9 di5/ #afje4 #f ,mr4 4 4 4 4 4 ,ev]d+54 #g ,h4 ,de ,hoy1 0 9 di5/e #afcd4 #h ,dirk ,tromp]4 #i ,g]>d ,k]sseboom1 aange/eld d5 #ac ,julij #afgc4 #aj ,mr4 ,piet] ,s*rijv] van ,rood5burgh1 aange/eld d5 #ac ,julij #afij4 #aa ,adriaan ,maas1 aange/eld d5 #aj ,april #agbe4 #ab ,franois van ,hoog/rat51 aange/eld d5 #c ,janu>ij #agdc4 #ac ,dom9icus de ,jong1 aange/eld ,anno #ageh4 #ad ,jan de ,keys]1 aange/eld anno #aghi4 #ae ,adriaan ,ma>t5 ,montijn1 aange/eld ond] het ,frans* be/uur d] maires ,a4 #ahaa1 w]d ook na de omw5tel+ als zoodanig b5oemd1 en is 9 het ja> #ahcg 9 deze betrekk+ beve/igd4 ,op ,z4,ed4 v]zoek1 is hem als zoodanig door ,z4 ,m4 e]vol ontslag v]le5d1 9 te gaan d5 #a ,janu>ij #ahef4 #af4 ,rijn>dus ,william ,ha5tj5s ,dekk]1 door d5 ,geme5te ,raad b5oemd1 d5 #h ,febru>ij #ahef4 ,zi$a> 9 korte bre$e trekk5 iets omtr5t de reg]+ en de reg]+sp]son5 alhi]4 ,de ,geme5te-,raad van ,oudewat]1 be/aat teg5woordig +evolge de ,wet tot regel+ van de zam5/ell+1 inrigt+ en de bevoegdheid d] ,geme5te be/ur5 uit #g l$5 met e55 ,burgemee/]1 die met #b ,we?\d]s het collegie van dagelijks be/uur uitmak51 t]wijl aan d5 ,geme5te ,secret>is en d5 ,geme5te ,ontvang]1 insgelijks 9 laat/g5oemde wet hunne v]pligt+5 word5 aang$uid4 ,de octrooij5 van ,graaf ,aalbre*t1 en de resoluti5 d] ,/at5 van ,holl&1 omtr5t de b5oem+ van d5 ,magi/raat van ,oudewat] zijn gelukkig re$s lang kra*teloos v]kla>d1 en de aan/ell+ als zoodanig1 ges*i$t ?ans 9 alle geme5t5 van ,n$]l& +evolge de bepal+5 v]vat 9 n en dezelfde wet4 ,oudewat]s voormalig regt1 ,,van ,,rang ,,en ,,sessie ,,9 ,,de ,,/aatsv]gad]+ ,,van ,,holl&4 ,hebb5 wij nu gezi51 dat er omtr5t het be/uur van i$]e geme5te van ,n$]l& en bijzond] met dat van ,oudewat] groote h]vorm+5 plaats hadd51 ook het l&sbe/uur ond]g+ niet m9d] groote v]&]+54 ,imm]s de ,/at5 ,g5]aal1 v]deeld 9 ,e]/e- en ,twe$e ,kam]1 alsook de ,prov9ciale ,/at5--de twee laat/e lig*am5 uit vrijwillige /emm+ ge=me]d--zijn all5 9 deze eeuw da>ge/eld4 ,wanne] er e]tijds ov] 's ,l&s aangeleg5h$5 moe/ gesprok5 word51 dan w]d er v]gad]+ belegd van ,ridd]s en ,edelli$5 uit v]s*ill5de oord5 des l&s1 en de groote en kle9e /$5 van ,holl&1 w]d5 dan insgelijks bes*rev5 t] ,/aatsv]gad]+ te v]s*ijn51 en e5e deputatie uit d5 ,magi/raat e5] zoodanige geme5te1 woonde dan de bije5kom/ bij en _h da>9 regt van /em4 ,ook ,oudewat] mogt zi* b]oem51 de e] te hebb5 om zijne gemagtigd51 zitt+ te do5 nem5 9 's ,l&s ,hooge ,v]gad]+5 en /em te lat5 uitbr5g51 omtr5t de gewigtig/e aangeleg5h$51 van het veel tijds zoo b5>de ,vad]l&4 ,is de ,kon9klijke resid5tie 's ,grav5hage nu alle5 de plaats van bije5kom/ voor ,n$]l&s v]teg5woordig]s1 vroeg] w]d5 er ook 9 e5e m5igte &]e plaats5 van ons ,vad]l& zoog5aamde dagva>t5 geh\d52 zoo ook _h de bes*rijv+ van de ,v]gad]+ d] ,/at5 vr ,pr9s ,willem d5 ,i ge5 va/5 voet2 imm]s1 nu e5s w]d zulks g$aan1 door d5 ,graaf ( zijn5 ,/adh\d]1 en de ,rad5 van het ,h(1 #cdj dan w$] door 's ,l&s ,advocaat1 en d5 ,algeme55 ,ontvang]4--,g5oemde ,pr9s bewe]de e*t]1 dat het /re$ met de a*tba>heid #cda des h(s1 dat de bes*rijv+ door d5 griffi] ges*i$de en dat het regt de ,/at5 t] dagva>t op te roep51 hem alle5 toebehoorde2 de ,pr9s wi/ dan ook de bewillig+ van ,m>g>e?a1 ,h]tog9 van ,p>ma als ,l&voogdesse te v]krijg51 #cdb dat alle ,/aatsv]gad]+5 /r5g v]bod5 w]d51 die zond] zijne aans*rijv+ en bewillig+ ges*i$d54 ,na d5 moord van d5 ,pr9s op d5 #aj ,julij #aehd1 w]d kort da>na de v]gad]+ d] ,gemagtigde ,rad5 opg]igt1 en aan deze liet m5 s$]t di5 tijd altijd het bes*rijv5 van 's ,l&s ,/at5 ov]4 ,van ,k9s*ot getuigt1 #cdc dat de ,v]gad]+ d] ,/at5 g$ur5de e5 tw9tigtal j>51 n4l4 van #aebd tot #aedd ze] v]w>d is gewee/1 do* dat m5 op dezelve veeltijds v]meld v9dt de edel5 en de zes navolg5de plaats51 die groote /$5 g5oemd w]d5 #cdd te wet53 ,dordre*t1 ,ha>lem1 ,delft1 ,leid51 ,g\da en ,am/]dam1 e*t] w]d5 ook wel nev5s deze laat/e /$5 de kle9e /$5 bes*rev51--wa>ond] zoo als wij wet5 ook ,oudewat] behoorde1 zond] dat er e*t] e5 va/e orde ( rang 9 geh\d5 w]d4 a4 ,op d5 #af ,mei #aebe v]s*55 t] ,/at5 ,v]gad]+ #cde nev5s de ,edel51 ,ridd]s en groote /$5 ond] de kle9e /$51 ook de ,gemagtigd5 van ,oudewat]4 b4 ,te 's ,grav5hage v]s*55 op de dagva>t5 van #bd1 #be en #bf ,mei #aebe nam5s ,oudewat] ,jacobs ,g]rits en ,g]rit4 #cdf c4 ,te ,/4 ,ge]truid5b]g op het /adhuis d5 #ag ,junij #aebe1 v]s*55 t] v]gad]+ ook wel die van ,oudewat]1 do* van h5 en die van ,enkhuiz5 /aat geboekt1 dat m5 dezelve niet en konde met me] &]e van de kle9e /$54 #cdg d4 ,te ,br$a v]s*55 op d5 #be ,junij #aebe nam5s ,oudewat]1 ,jacob ,g]itsz en ,piet] ,an?onis met bijvoeg+1 dees 0 er d5 laat/e dagva>t1 ma> hi] niet4 e4 ,te 's ,grav5hage v]s*55 voor ,oudewat]1 op #ag ,novemb] #aebg1 ,jacob ,klaas en ,daniel ,h5reksz4 f4 ,op d5 #bc ,mei #aebh1 ,h5rik ,g]itsz4 g4 ,d5 #ac ,octob] #aebh1 ,jan ,dircx en h4 ,te ,utre*t d5 #bc dito1 ,h5rik ,g]itsz4 i4 ,te 's ,grav5hage op d5 #bi ,mei #aebi1 ,cornelis ,dirksz en ,jan ,piet]sz4 j4 ,te ,brussel d5 #g ,junij #aebi1 ,jan ,piet]sz4 ,voorts v9dt m5 gewag gemaakt1 dat er op de dagva>t5 van ,ha>lem #bj ,septemb] #aecd1 en op die te ,g\da #h ,augu/us #aecf1 vele van de kle9e /$5 w>51 zond] dezelve ( ha> ,gemagtigd5 aan te teek55 ( te k5n54 #cdh k4 ,9 's ,grav5hage v]teg5woordigd5 ,oudewat] van d5 #af tot d5 #bd ,septemb] #aech1 ,jan ,robre*ts en ,mr4 ,dirk van ,cremp54 l4 ,op d5 #ab en #ac ,octob] #aech1 #cdi ,jan ,rob]tsz en ,mr4 ,willem ,g]itsz4 ,op d5 dagva>t te ,ha>lem #aa en #ab ,augu/us #aedj1 w>5 da> teg5woordig mee/ al de #cej kle9e /$51 ev5 gelijk ook op de ,/aatsv]gad]+5 9 's ,grav5hage d5 #aa en #bd ,febru>ij #aeda en de #aa ,septemb] #aedb1 de kle9e /$5 teg5woordig w>54 #cea ,indi5 wij de resoluti5 van ,holl& ab ,anno #aedd ad #aedi en van #ba ,novemb] #aedd fol4 #ee inzi51 dan d5kt m5 t]egt1 dat de edel5 en zes groote /$5 e5 g]uim5 tijd de ,/aatsv]gad]+5 hebb5 uitgemaakt1 en zij de kle9e plaats5 e5igz9s begonn5 te bes*\w5 als het vijfde rad aan e5 wag5 te me] nog1 da> ,jacob van d5 ,ende1 9 zek] getuigs*rift zi* da> noem5de ,advocaat van de ,/aat5 van de ,graaflijkheid van ,holl&1 ond] &]5 als 9 het voorbijgaan zegt dat de edel5 en de zes groote /$5 van ,holl& de ,/at5 van het l& v]beeld54 ,niet te m9 zull5 op de e5 ( &]e ,v]gad]+ de kle9e /$51 ( e5ige d]zelve nog wel e5s bes*rev5 zijn gewee/1 want volg5s resolutie van ,holl&1 d5 #bb ,decemb] #aefc moe/5 voortaan de ko/5 voor de v]s*ijn+ t] v]gad]+ van e5ige kle9e /$51 kom5 t5 la/e van i$]e /ad ( zond] bezw>+ van 't geme5e l&4 ,e5 en &] g+ er soms e*t] ze] v]w>d toe1 want3 m4 ,9 ,mei #aefd w]d5 e*t] al de kle9e /$5 w$]om t] dagva>t bes*rev51 #ceb en het is hoog/ wa>s*ijnlijk dat dit da>na nog me]mal5 heeft plaats gehad1 want op ons geme5te ar*ief b]u/ e5 ze] int]essant /uk1 namelijk e5e ,nota1 h\d5de ze] gespecifice]de aanteek5+5 van dag voor dag gemaakte v]t]+5 en reisko/5 van ,burgemee/]s van ,oudewat]1 op hunne reiz5 na> ,brussel1 d5 ,haag enz41 9 #aefd en #aefe4 ,alles /rookt hi] dus3 9 #aefc de resolutie dat de reisko/5 voor de /ad kom51 en 9 #aefd treff5 wij de nota aan1 hunn] v]t]+51 omdat zij da>van 9 ,oudewat] nu rek5+ moe/5 do54 ,wij v9d5 niet v]meld1 dat ,oudewat] me] t] dagva>t g]oep5 w]d1 dan 9 het ja> #aegb1 als wanne] ,oudewat] de e]/e plaats 9 ,zuid ,holl& 01 die het voorbeeld van ,brielle volgde en zi* v]kla>de voor d5 ,pr9s van ,oranje ,willem de ,zwijg]4 n4 ,op e5e to5 te ,dordre*t geh\d5 v]gad]+1 op d5 #ai ,julij des laat/g5oemd5 ja>s1 w>5 nam5s ,oudewat] teg5woordig1 ,cornelis ,willemsz de ,lange ,burgemee/]1 en ,jop ,piet]sz van ,hattem]4 o4 ,d5 #bb v]gad]de m5 w$] te ,dordre*t1 #cec en p4 ,d5 #be ,julij te ,rott]dam4 ,wat er op deze hoog/ gewigtige v]gad]+5 plaats _h1 besp>5 wij om 9 ons laat/e ho(d/uk van de bes*rijv+ te v]meld54 q4 ,voorts w]d ,oudewat] geconvoce]d t] v]gad]+ op d5 #bb ,novemb] #aegd1 #ced om m$e besluit te nem5 op e55 door ,zijn ,excell5tie ,willem van ,nassau g$an5 voorslag1 #cee en m$e te raadpleg5 op d5 voorslag1 en het antwoord bij de ,/at5 aan ,z4 ,excell5tie1 rak5de het be/i] van d5 l&e te gev54 #cef ,op deze bije5kom/ w>5 ,oudewat]s gevolmagtigd51 ,willem ,jacobsz ,burgemee/]1 en ,cornelis ,jansz4 ,s*ep54 ,wel degelijk nam m5 dus nu ook van de kle9e plaats5 notitie1 dat blijkt t5 duidelijk/e imm]s uit de hoog/ zwa>wigtige ond]w]p51 voornamelijk ov] de reg]+ des ,l&s wa>9 zij gek5d w]d5 om te b]aadslag5 ja zelfs w]d er nog go$gevond51 dat de kle9e plaats5 9 zak5 van contributie1 tractat5 van pijs1 oorlog- ( reg]+sv]ord]+ m$e bes*rev5 z\d5 word54 #ceg ,hi]aan w]d dan ook gevolg gegev51 want 9 het ja> #aege w]d5 op ze] vele v]gad]+51 r4 ,zo[el te ,delft als eld]s t] b]aadslag+ da>op aangetr(f51 ,willem ,jansz ,burgemee/]1 en ,dirk ,simonsz ,secret>is van ,oudewat]1 en deze dagva>t5 w]d5 niet zeld5 geh\d5 9 teg5woordigheid van ,zijne ,pr9selijke ,excell5tie4 ,wij zijn g5ad]d tot 9 ,oudewat]s blo$ja> #aege1 en om r$5 dat de ,spanja>d5 deze plaats hadd5 +5om5 0 dit de oorzaak1 s*rijft van ,k9s*ot1 #ceh dat 9 ,grasma& van ,anno #aegf en e5ig5 tijd da>na1 nog ge5e ,afgezond55 dez] /ad 9 de v]gad]+ kond5 v]s*ijn51 s4 ma> 9 ,april #aehc1 v9dt m5 ,oudewat] w$]om ond] de /$51 die g]oep5 w>5 om zek] r5v]saal aan ,z4 ,ex4 ov] te lev]51 met zijn zegel van v]bonde ( geheimzegel te bezegel54 #cei ,dit /uk nu1 v]si]t nog ,oudewat]s ar*ief1 ev5 zoo ook de door ,pr9s ,willem d5 ,i eig5h&ig geteek5de bes*rijv+sbrief1 wa>op t4 hij 9 ,dordre*t en wel op #d ,octob] van laat/g5oemd ja> ,oudewat] uitnoodigt om ,g$epute]d5 na> e]/g5oemde /ad te z5d51 t5 e9de op d5 #af ,octob] m$e ov] 's l&s belang5 te raadpleg54 ,we%alve door de ,vro$s*ap als zoodanig gemagtigd w]d51 de ,secret>is d] /ad en ,dirks ,cley ,burgemee/]4 u4 d5 #aj ,julij #aehd tr( het moorddadig lood op e5e v]rad]lijke wijze pr9s ,willem d5 ,i en daags da>na1 v]gad]d5 de beide presid5t5 van de ,hov5 en e5ige /$5 op het ,delfts*e /adhuis wa>op alda> t5 spo$ig/e de v]gad]+ d] /at5 bes*rev5 w]d om orde te /ell51 en 9 's l&s reg]+ te voorzi54 #cfj ,de gemagtigd5 van ,oudewat] 9 deze1 w>5 s*ep5 ,jan ,claasz4 de ,ameijde1 en de vro$s*ap ,jan ,jansz4 ,copp]t4 #cfa ,volg5s uitdrukkelijk bevel1 moe/5 zij e*t] behoorlijk bij hunne pr9cipal5 gemagtigd zijn #cfb en de he] van ,k9s*ot laat die magtig+ dan op bladz4 #aab-aad van zijn bes*rijv+ volg54 ,die van d5 raad van zijne excell5tie nu1 w>5 gemagtigd1 om hunne di5/ te blijv5 wa>nem51 totdat er omtr5t 's l&s reg]+ &]s z\de voorzi5 zijn4 #cfc ,to5 nu de edel5 en deputati5 d] /$5 aangekom5 w>51 moe/5 zij 9 h&5 van d5 presid5t ,nicolai d5 e$ do5 en belov51 niets van de op de v]gad]+ geh\d5 gesprekk5 ( voorg$rag5 gevoel5s omtr5t het /uk d] reg]+ k5ba> te zull5 mak51 enz4 ,da>op g+ m5 tot deze ze] gewigtige b]aadslag+ ov] en to5 i$] zijn gevoel5 ov] deze aangeleg5heid _h geuit1 v]kla>d5 al de kle9e /$51 wa>ond] ook ,oudewat] te will5 v]trekk51 da> zooals m5 zi* zal h]9n]51 de v]blijfko/5 t5 la/e d] geme5te kwam54 ,di5t5gevolge w]d5 all5 ontslag5 nadat zij alvor5s de v]zek]+ gegev5 hadd5 zi* nimm] van de v]e5ig+ tuss*5 ,holl& en ,zeel& te zull5 s*eid5 en zi* te g$rag5 na> al hetge5 door de blijv5d5 z\d5 g]esolve]d word54 #cfd ,ook kreg5 zij v]l( om niet bij de t] a>de be/ell+ van zijn pr9selijke excell5tie teg5woordig te moet5 zijn1 zooals 9 de resolutie van ,holl& ,anno #aehd d5 #bj ,julij v]vat 01 dat namelijk ook #b gemagtigd5 van i$]e kle9e /ad bij die lijkplegtigheid z\d5 v]s*ijn54 v4 ,nadat er voorloopig 9 's ,l&s be/uur voorzi5 01 w]d ,oudewat] 9 #aehd w$] aanges*rev5 t] /at5v]gad]+ te v]s*ijn51 t5 e9de m$e te b]aadslag5 aanga&e het aannem5 van d5 ,frans*5 kon+ tot e55 ,he] en ,pr9s van het l&4 ,ook voor dez5 ke] v]s*55 er ge5e gemagtigd5 van ,oudewat] do* de /ad getuigde p] brief van #bi ,octob] #aehd1 dat zij z\de go$ keur5 en zi* wilde g$rag51 na> al hetge5 9 deze zaak beslot5 z\de word54 #cfe w4 ,9 de ma& ,septemb] #aehf1 v]s*55 t] /aatsv]gad]+ twee g$epute]d5 uit ,oudewat] met "n ,jasp] van ,dam1 ,burgemee/]1 en ,piet] ,g]ritz ,paes1 ,s*ep54 x4 ,9 #aehg reisd5 w$] d]wa>ts de ,burgemee/] ,piet] ,hz4 van ,gulick en ,jacob ,sijb]tsz ,bons]4 ij4 ,9 ,meima& ,ao #aehh1 v]s*55 da> dezelfd51 om zoo mogelijk1 d5 vr$e met d5 kon+ van ,spanje te help5 bevord]54 #cff z4 ,t]wijl t5 j>e #aehi insgelijks die van ,oudewat] t] dagva>t v]s*554 #cfg aa4 ,g]rit van ,gal5 en ,willem ,jasp]sz van ,nes v]s*55 nev5s die1 e5ig] kle9e /$5 9 het ja> #afjh t] dagva>t te 's ,grav5hage4 ,s$]t di5 tijd1 v9dt m5 n]g5s van gemagtigd5 uit ,oudewat] me] meld+ gemaakt4 ,dit is dan tr\w5s ook niet te v]wond]53 de groote /$5 ontwikkeld5 zi* al me] en me]1 de kle9e integ5deel v]m9d]d5 all5gs 9 aanzi51 en di5 t5 gevolge1 w>5 die g$urige reiz5 d] deputatin ze] bezw>5d4 ,voeg hi]bij het gevolgelijk v]zuim van niet v]s*ijn+1 en het wordt duidelijk1 dat m5 all5gs van ,oudewat] ge5 notitie me] nam4 #cfh ,als v]volg op het betoog1 dat ,oudewat] wele] zijn gemagtigd5 t] dagva>t mogt z5d51 v9d5 wij niet ongepa/ te v]meld53 #ao4 ,dat bij resolutie van d5 #ab ,octob] #agie1 door de municipaliteit d] /ad ,oudewat] de burg] ,johannes ,ju/us ,montijn w]d gecommitte]d1 om t] v]gad]+ d] provisionele repres5tant5 van 't volk van ,holl& sessie te nem51 die dit dan ook op d5 #ac ,octob] #agie heeft g$aan1 #cfi en #bo4 ,dat t5 gevolge van de #ahdh gewijzigde grondwet1 t5 j>e #ahej door de kiez]s 9 het di/rict ,g\da met #ehg van de #ici /emm51 tot lid d] prov9ciale /at5 van ,zuid ,holl& is gekoz51 de ,he] ,a4 ,m4 ,montijn1 de/ijds burgemee/] van deze geme5te4 ,z,ed4 ,a*tb4 heeft dan ook als zoodanig zitt+ g5om54 ,,b]oemde ,,en ,,v]ma>de ,,mann51 ,,gebor5 ,,te ,,oudewat] ,oudewat] heeft altijdt se] vru*ba] ghewee/ van go$e v]/&54 ,boxhorn1 tooneel van ,holl&1 p4 #cac4 ,het doet d5 inboorl+ van ,oudewat] go$1 wanne] hij dusdanige getuig5is van zijne m$eburg]s hoort1 te me]1 wanne] zulks gezegd wordt1 door e5' ,boxhorn1 die zi* als hi/oricus groot5 naam v]wi]f4 ,vooral mog5 wij ons b]oem51 op e5e aanzi5lijke lij/ gele]de p]son52 e*t] aans*\wd5 ook 9 ,oudewat] het e]/e lev5sli*t1 mann51 die op &]e wijz5 s*itt]d54 ,wij hebb5 ons voorg5om5 van de voornaam/5 niet alle5 hunne nam5 te v]meld51 ma> er ook e5 korte biographis*e s*ets nev5s te voeg52 wij do5 dit 9 de volgorde van de oudheid d] ja>tall5 wa>9 zij gebor5 w]d51 en beg9n5 met ,,d5 ,,godgele]d5 ,,johannes ,,palaeonydorus4 ,deze w]d gebor5 9 het ja> #adcc4 ,zijn famili5aam is e*t] niet tot ons gekom51 da> het woord ,palaeonydorus1 niet als zoodanig mag bes*\wd word51 imm]s het 0 te di5 tijde1 ond] de gele]d5 de gewoonte1 aan het ,grieks* ontle5de to5am51 aan gelett]de p]son5 te gev51 en dikwijls lette m5 da>bij dan na> de plaats hunn] geboorte4 ,zoo g+ het ook hi]1 da> zijn to5aam ontle5d is1 na> het grieks*e woord ,,palaionyd,r4 ,johannes ,palaeonydorus1 de naam wa>9 onze p]soon 9 de gelett]de w]eld bek5d is1 beteek5t dus ,johannes van ,oudewat]4 ,de ,he] van ,k9s*ot1 en e5 legio &]e s*rijv]s1 roem5 hem1 als e5 voornaam ,godgele]de van de orde d] ,c>meliet54--,aanga&e deze zijne orde1 heeft hij dan ook vele w]k5 ges*rev51 zoo ook ov] de hi/orie d] heilig54 #cgj ,mee/5 tijds hield hij zi* op te ,me*el5 t]wijl hij ,anno ,cri/i #aejg 9 het #gd ja>s zijns oud]doms d] natuur d5 groote tol betaalde4 #cga ,,de ,,lett]kundige ,,cornelius ,,val]ius4 ,deze man1 die 9 #aeab alhi] het e]/e lev5sli*t aans*\wde1 z\ e5maal s*itt]51 als e5 d] gele]d/e mann5 van ,n$]l&4 ,9 de s*ole van zek]5 ,georgius ,mo]op$ius1 begon 9 zijn prille jeugd1 zi* zijn groot v]nuft re$s zoodanig te ontwikkel51 dat hij da> nog ge5 drie j>5 gewee/ zijnde1 na> ,leuv5 gezond5 w]d1 en dr oef5de hij zi* zes j>5 9 de ,grieks*e en ,latijns*e tal5 9 het b]oemde ,collegie van ,busl$ius4 ,to5 hij 9 zijn vad]l& w$]geke]d 01 le]a>de hij--w$] zes a*t]e5volg5de j>5--als mee/] 9 de ,r$ekun/2 lat] de$ hij1 hoog/wa>s*ijnlijk met het doel1 zijn5 vru*tb>5 gee/ nog me] te v]$el51 e5e buit5l&s*e reis1 en na deze volbragt te hebb51 w]d hij 9 het ja> #aeeg1 #dg j>5 oud zijnde1 de opvolg] van zijn5 oud5 vri5d ,petrus ,nannius1 als hoogle]a> 9 de ,latijns*e en ,grieks*e tal5 te ,leuv51 en m5 _h ge5 sle*te keuze g$aan1 imm]s m5 v9dt v]meld1 dat hij dit ambt met zooveel vlijt en tr\w heeft bekle$1 dat i$]e5 van oordeel 01 dat niem& zuiv]d] en nett] dan ,val]ius sprek5 ( s*rijv5 kon4 ,t]wijl onze groote ,junius 9 zijn ,batavia van hem getuigde1 dat hij 0 van e55 v]hev55 gee/1 en dat hij zi* 9 e55 nett5 en zuiv]5 /ijl van s*rijv5 zoo 9 di*t als 9 ondi*t bij uitnem5dheid de$t uitbl9k54 ,ook als auteur heeft hij zi*1 na> aanleid+ van deze getuig5is gun/ig do5 k5n51 en zijne ges*rift5 ev5 als van ,palaeonydorus 9 ,val]ius ,&reas1 ,biblio!ca ,belgica v]meld1 regtigd5 ,junius volkom51 tot het gev51 van deze hoog/gun/ige getuig5is4 ,nadat deze gele]de aldus e5 reeks van j>51 tot nut en wet5s*appelijke opleid+ van &]5 zijn be/e v]mog5 _h veil gehad1 /i]f hij1 9 dezelfde plaats wa> hij zoo uit]mate s*itt]de1 te ,leuv5 op d5 #aa ,augu/us des ja>s #aegh1 #cgb dus op zes en ze/ig j>ig5 leeftijd4 ,het /(felijk omhuldsel wa>9 zijne groote ziel gehuisd _h1 w]d t] ru/e gelegd 9 de ,leuv5s*e ,/4 ,piet]sk]k4 ,twee en d]tig j>5 da>na 79 #afaj7 heeft zijn le]l+ ,georgius van ,oo/5rijk1 die to5 ,canceli] di] hooge s*ool 01 uit dankba>heid voor het ond]wijs1 hem door ,val]ius ges*onk51 9 voornoemd5 tempel1 e5 praalgraf lat5 oprigt51 #cgc met het volg5de ops*rift4 #cgd ,d4 ,o4 ,m4 ,,cornelii ,,val]ii ,,ultraject9i ,,ossa ,,heic ,,condita ,,consumpta3 ,,nom5 ,,adscrib]e ,,ali5a ,,pietas ,,voluit1 ,,an ,,ali5a ,,tam58 ,a4 ,,discipulo ,,v5it4 ,,et ,,quantus ,,ille ,,qui ,,v5it3 ,,m]uit ,,juv5tutem ,,belgicam ,,ore ,,/ylo4 ,,9 ,,collegio ,,tril+ui ,,docuit1 ,,non ,,m9us ,,des]tus ,,utilisque1 ,,po/quam ,,loqui ,,desiit1 ,,quam ,,cl>us ,,t]nus1 ,,po/quam ,,scrib]e4 ,,georgius ,,ab ,,au/ria ,,pr,,positus ,,hujus ,,ecclesi ,,et ,,academi ,,cancell>ius ,,neglectum ,,xxxii4 ,,ann4 ,,monum5tum ,,pr,,ceptori ,p4 ,c4 ,,ann4 ,m ,d ,c ,x4 ,,vixit ,,ann4 ,,lxvi4 ,,docuit ,,xxi4 ,,obiit ,,mdlxxiix4 ,,iii4 ,,eid4 ,,sext4 ,dat is3 ,aan d5 be/5 en groot/5 ,god6 ,,cornelius ,,val]ius1 des ,utre*t5a>s be5d]5 ,ligg5 hi] t] ,v]t]+e bewa>d4 ,e5 naam1 d] ,on/]flijkheid toegewijd door d5 ,e]bi$ van e5 ,vreemd51 ,ev5wel niet van e55 onbek5de1 ,want het ges*i$t door zijn5 ,le]l+1 ,en wat 0 hij niet wa>dig1 voor wi5 het ges*i$t8 ,hij to* heeft alles v]di5d van de gans*e ,n$]l&s*e ,jeugd1 door ond]wijs en s*rift54 ,9 de ,oeff5s*ole d] drie tal5 met zoo veel ijv] ,le]>5de1 ,dat hij niet m9d] welsprek5d en nuttig 01 na dat hij ophield te sprek52 dan hij b]oemd 0 en v]eeuwigd1 na dat hij ophield met s*ryv54 ,,george ,,van ,,oo/5rijk1 ,proo/ dez] ,k]ke1 en ,canceli] d] hooge s*ole1 heeft e5 ,,xxxii j>5 lang v]wa>loosd ,g$5kteek5 voor zijn5 ,le]mee/] lat5 oprigt5 ,9 het ja> ,m4 ,d4 ,c4 ,x4 ,hij ,leefde ,,lxvi4 ,le]a>de ,,xxi j>5 ,/i]f 9 't ,m4 ,d4 ,,lxxiix ja>1 d5 ,,xi van ,oog/ma&4 ,m5 z\ zi* nu kunn5 lat5 v]leid51 dat1 na> aanleid+ van dit grafs*rift1 onze ,leuv5s*e ,hoogle]a> te ,utre*t z\de gebor5 zijn1 do* wij kunn5 dit w$]legg51 en wel hi]m$e3 ,t5 #a4 da> alle s*rijv]s ,cornelius ,val]ius als te ,oudewat] gebor51 v]meld51 en ,t5 #b4 dat ,utre*t zi* nooit de e] heeft aangematigd1 dat hij dr gebor5 z\ zijn4 ,het laat zi* ov]ig5s vrij go$ v]kl>51 wa>om onze /adg5oot1 op dat grafs*rift ,utre*t5a> g5oemd wordt1 imm]s1 alle gee/elijk5 wi]d5 to5 t] tijd g5oemd1 wat hunne geboorteplaats ( e]/e /udie betr(1 na> het k]kelijk regtsgebi$ wa>ond] zij behoord54 ,oudewat] nu1 het is hi]vor5 re$s me]mal5 aangetoond1 behoorde to5 nog k]kelijk ond] ,utre*t en van da> dan ook1 dat hij door zijn5 dankb>5 le]l+1 die ,proo/ van ,/4 ,piet] te ,leuv5 01 ,utre*t5a> g5oemd w]d4 ,op e5 get/ portret1 dat van dez5 gele]de be/aat1 komt hij om dezelfde r$5 als ,utre*t5a> voor1 en onze w$]legg+ da>omtr5t is als bov54 ,aan het ho(d van deze afbeeld+ /aat3 ,decessit ,l\an ,,iii ,idus ,aug4 ,m ,d ,,lxxiix ,act4 ,,lxvi4 7da>na het portret en wa>ond] het volg5de l(s*rift47 ,cornelius ,val]ius ,ultraject9us orator et poeta1 ,quisquis es1 et magni nescis decora alta ,val]i1 ,adspice magnorum nom9a cl>a virm ,lipsius hunc coluit1 ,s*ottus1 ,cant]us et omnes ,belgica nobilitas e/ v5]ata ducem4 ,aub4 ,miraeus4 ,,de ,,ges*i$kundige ,,g]>dus ,,de ,,roo4 ,(s*oon wij d5 jui/5 tijd van zijne geboorte en ov]lijd5 niet geboek/aafd v9d51 zoo a>zel5 wij to* niet1 dez5 na> oud]dom van geboorte 9 onze reeks nu te lat5 volg54 ,hij is bek5d als groot hi/oricus1 van e5 uitmunt5d v]/&1 en ge5e geme5e gele]dheid1 en 0 opzi5] d] ,biblio!ek van ,f]d9&1 ,a>t%]tog van ,oo/5rijk en heeft zi* als ,*ronijk ,s*rijv] van dat gewe/ gun/ig ond]s*eid54 #cge ,,pr(essor ,,rudolphus ,,snellius ,,van ,,rooij54 ,deze gele]de1 uit e5 adelijk gesla*t gebor51 aans*\wde alhi] 9 het ja> #aedg het e]/e lev5sli*t1 en bragt lat] e5 g$eelte zijn] jeugd te ,m>purg 9 ,hess5 aan het ond]wijz5 van kun/5 en wet5s*app5 met l( door4 ,na v]s*eid5e reiz5 door ,europa volbragt te hebb51 heeft hij zi* het mee/ op de g5eeskunde toegelegd1 do* _h zi* ook bijzond] bekwaam gemaakt1 9 de ,grieks*e en ,hebreeuws*e tal54 ,nadat hij uit ,m>purg v]trokk5 01 w]d hij aan de ,hooge ,s*ool te ,leid5 bevord]d1 tot ,hoogle]a> 9 de wiskunde en ,oo/]s*e tal52 hij bekle$de die betrekk+ z uitmunt5d en met z veel ijv]1 dat hij de hooge a*t+ van d5 ,pr9s van ,oranje en d5 ,l&graaf van ,hess5 v]wi]f4 ,nadat hij g$ur5de #cd j>5 aldus tot heil zijn] m$em5s*5 ge>beid _h1 en hij zi* ook als s*rijv] gun/ig _h do5 k5n51 /i]f hij te ,leid5 9 #afac1 op #ff j>ig5 leeftijd4 ,zijne ass*e ru/ 9 de groote k]k alhi]1 en het ops*rift van zijn grafmonum5t1 hebb5 wij op bladzijd5 #ahj en #aha hi] vor5 t] n$] ges*rev54 ,,pr(essor ,,jacobus ,,arm9ius4 ,de vad] van dez5 alom bek5d5 inboorl+ van ,oudewat] heette ,h]man ,jacobszoon en 0 mess5mak] van b]oep1 t]wijl zijne mo$] zi* ,angelica ,jacobsdo*t] noemde4 ,arm9ius bekwam dus bij zijn doop 9 #aefj1 d5 naam van ,jacobus ,h]manszoon4 ,to5 hij e*t] lat] als ,!ologant e5 groot5 naam v]wi]f1 w]d hem1 na> het ,latijn1 d5 naam van ,arm9ius gegev51 zooals to5 t] tijde ond] de gele]d5 gebruikelijk 04 ,re$s 9 zijne prille jeugd1 w]d hij vad]loos1 en t] opleid+e tot zi* g5om51 door ,!odorus ,aemilius1 prie/] te ,oudewat]1 die e*t] tot de nieuwe le] 0 ov]gegaan4 ,deze na> ,utre*t wijk5de1 nam zijn5 jeugdig5 bes*]mel+ met zi*1 alwa> hij hem e5e wet5s*appelijke opleid+ bezorgde4 ,niet lang da>na /i]f ,aemilius1 to5 zijn gun/el+ nog sle*ts #ae j>5 oud 04 ,de re$s bek5de en v]ma>de ,rudolphus ,snellius van ,rooij51 zijn /adg5oot1 trok zi* zijn] aan1 en nam hem met zi* na> ,m>purg4 ,do* ook dr w]d zijn jeugdig gemo$ weldra v]ontru/1 door de heillooze m>e1 dat zijn geboorte/ad door de ,spanja>d5 0 +5om54 ,hij reisde d]wa>ts1 do* zag zijne mo$]1 zijn bro$] en zijne zu/] niet w$]2 zij w>5 gevall5 ond] 's vij&s moord5d /aal4 ,hi]op ke]de hij t]ug na> ,hess51 e5e to5 t] tijd nog al aanm]kelijke reis1 vooral als m5 ha> te voet bij gebrek aan geld1 zoo als ,arm9ius1 moe/ aflegg54 ,dan om de troebele tijd5 na> ,rott]dam gevlugt zijnde1 g]aakte hij alda> 9 gun/ van ,ds4 ,petrus ,b]tius1 die hem da>na met di5s zoon na> ,leid5s pas ge/i*te ,hooge ,s*ole zond1 wa> hij van zijn /udie-tijd e5 zoo ijv]ig gebruik maakte1 dat to5 de ,magi/raat en de ,pr$ikant5 hem na> ,am/]dam zond51 hij ond] bes*]m+ g5om5 w]d van de ho(dli$5 van het ,kram]s-gilde4 ,9 het ja> #aehb w]d hij op ko/5 van ,am/]dam na> ,g5ve gezond51 alwa> hij zi* v]ma>de mann5 tot vri5d5 maakte1 do* ook vele vij&5 bekwam1 omdat hij de wijsbege]te van ,ramus met ijv] v]d$igde4 ,om laat/g5oemde r$e g+ hij na> ,bazel1 alwa> hij weldra zoodanig de a&a*t d] gele]d5 tot zi* trok1 dat ,jacobus ,grijnaeus1 ,!ologiae ,pr(essor alda> dikwijls ond] zijn gehoor kwam4 ,ja--v]meldt van ,k9s*ot--dit g+ zoo v]1 dat de gemelde ,hoogle]a>1 wanne] er 9 de op5b>e disput5 e5 moeijelijk /uk voor kwam om op te loss51 zi* niet ontzag1 om ,arm9ius midd5 ond] de &]e /ud5t5 /a&e1 toe te roep5 en te zegg5 ,laat mijn ,holl&] voor mij antwoord54 ,nadat de ,godgele]de faculteit v]volg5s aanbood1 hem op h>e eig5e ko/5 te do5 promov]51 weig]de hij uit z$igheid die e]1 en ke]de w$] na> ,g5ve1 wa> hij nogmaals drie a*t]e5volg5de j>5 met vlijt zijne /udie voortzette4 ,da>op ond]nam hij 9 #aehf met ,adrianus ,junius e5e reis na> ,padua1 om d5 ,hoogle]a> ,jacobus ,zab>ella alda> te hoor52 to5 zij da>na ,rome en m5ige &]e ,italiaans*e /ad bezo*t hadd51 ke]d5 zij nogmaals w$] na> ,g5ve t]ug4 ,na e5ig5 tijd alda> v]toefd te hebb51 kwam hij 9 het ja> #aehg te ,am/]dam1 dewijl hij vroeg]1 om de protectie van die /ad g5ot51 zi* v]bond5 _h1 wanne] hij da>toe g]egtigd 01 niet dan met toe/emm+ van d5 ,magi/raat 9 e5e &]e /ad te pr$ik54 ,d5 #d ,febru>ij #aehh promove]de ,arm9ius alda>1 tot ,doktor 9 de ,!ologie1 en d5 #ba ,julij w]d hij tot ,pr$ikant te ,am/]dam b]oep51 op #bh j>ig5 leeftijd4 ,hij maakte zi* e*t] al me] en me] vij&51 want 9 le]+5 en ges*rift51 0 hij bek5d1 het met ,galv9us en ,beza vol/rekt niet e5s te zijn1 op het punt van onw$]/aanb>e vrije g5ade en vol/rekte pra$e/9atie1 wa>door hij dan ook de grondlegg] w]d van het ,remon/antismus1 en vooral met ,gom>us1 die zijne groot/e teg5/rev] 9 het l& 01 9 groote onm9 g]aakte4 ,e5 en &] gebeurde e*t] g]uim5 tijd1 nadat hij #ad j>5 lang pr$ikant te ,am/]dam gewee/ zijnde1 met groote moeite en op bijzond]e voorspraak van ,an?onius ,?ysius1 9 het ja> #afjc tot ,pr(essor aan de ,hooge ,s*ool te ,leid5 b]oep5 01 will5de de ,am/]dams*e ,pr$ikant5 hem niet ontslaan1 dan ond] voorwa>de1 dat hij met ,gom>us 9 teg5woordigheid van de ,synodale ,g$epute]d5 9 gesprek z\de tr$51 dat plaats _h en t5 gun/e van onz5 /adg5oot uitviel4 ,te ,leid5 aangekom51 maakte hij weldra veel opgang1 en g]aakte zoodanig 9 aanzi51 dat hij 9 ,janu>ij #afje tot ,rector ,magnificus b5oemd w]d1 do* 9 het volg5de ja> legde hij het ,rectoraat w$] n$]1 t]wijl hij bij die geleg5heid e5e oratie ov] het v]s*il 9 de ,godsdi5/ de$4 ,zijne ges*ill5 met ,gom>us1 nam5 e*t] zoodanig 9 hevigheid toe1 dat beide me] dan e5s voor d5 ,hoog5 ,raad te 's ,grav5hage ontbod5 w]d51 om hunne /ell+5 te w$]legg54 ,i$] dez] mann5 _h natuurlijk zijne aanhang]s1 ma> t]wijl beide p>tij5 al hun v]mog5 aanw5dd5 t] v]d$ig+ hunn] zaak1 w]d ,arm9ius door zoo veel w]k5 afgemat en door zijn veel bewog5 lev5 v]zwakt1 door hevige koorts5 aangeta/1 die d]wijze to5am51 dat hij d5 #ai ,octob] #afji 9 d5 mannelijk5 leeftijd van #di j>5 ov]le$--nadat hij zes j>5 het ,pr(essoraat bekle$ _h4 ,hij 0 op d]tig j>ig5 leeftijd gehuwd gewee/1 met zek]e mejufvr\w ,real1 do*t] van e5 ,am/]dams* ,s*ep51 en liet hij bij zijn ov]lijd5 zijne e*tg5oot neg5 k9d]5 na4 ,de w$uwe ontv+ van de ,/at5 uit zond]l+e gun/1 voor de go$e di5/5 aan de ,hooge ,s*ool te ,leid5 door ha> man bewez51 uitg5om5 's mans ja>w$de1 nog e5e van drie hond]d pond5 7het pond #dj groott574 #cgf ,dus 0 het lev5 van d5 groot5 ,remon/rant1 die hoewel vele vij&5 gehad hebb5de1 van e5 aantal v]ma>de tijdg5oot5 de hoog/e l( en g5eg5heid ontv+2 imm]s op #bh j>ig5 leeftijd1 w]d hij re$s g5oemd1 de vijl d] wa>heid1 de wet/e5 d] v]/&5 en het snoeimes d] aangroeij5de dwal+54 ,9 #agcg--;en niet e]d]--is het portret van dez5 ,hoogle]a> bij dat d] ,pr(essor5 aan de ,academie te ,leid5 g$i5d hebb5de1 gevoegd geword54 ,de nag$a*t5is van zijn #bjj j>ige dood w]d nog op d5 #bb ,octob] #ahji door ,ds4 ,/olk] te ,rott]dam fee/elijk h]da*t1 9 e5 le]r$e ov] ,hebr4 #ac vs4 #g2 t]wijl om/reeks dez5 tijd e5ige aanzi5lijke ,remon/rant5 het plan gehad hebb51 te ,oudewat]1 vr zijn re$s door ons bes*rev5 geboortehuis1 e5 /&beeld op te rigt51 dat e*t] om het t]re9 ge5 doorgang heeft gehad4 #cgg ,dr4 ,,abraham ,,van ,,/ipriaan ,,lu,,scius4 ,deze gele]de1 e5 zoon van d5 edel ,a*tb>5 ,he] ,h]man van ,/ipriaan1 9 lev5 ,s*ep5 enz4 dez] /ad1 en vr\we ,aga?a ,copp]1 w]d gebor5 te ,oudewat] d5 #aj ,octob] #agfc1 en is te ,delft ov]l$5 d5 #b ,mei #ahbi4 ,deze b]oemde g5ee%e]1 de$ 9 ,octob] #aghg aan de ,leid5s*e ,hooges*ool zijn doctoraal exam51 ve/igde zi* 9 #aghh te ,delft1 alwa> 9 #aghi ook de po/ van ,lector 9 de s*eikunde door hem w]d aanva>d4 ,voorts w]d hij 9 #agij b5oemd door de kon9klijke ,maats*appij van g5eeskunde te ,p>ijs1 tot d]zelv] buit5gewoon correspond5t1 9 #agia tot lid van het ,bataafs* ,g5oots*ap d] proefond]v9delijke ,wijsbege]te te ,rott]dam1 9 #agib tot lid van het ,zeeuws* ,g5oots*ap d] ,wet5s*app5 te ,vliss+51 9 #agid tot lid van de ,holl&s*e ,maats*appij te ,ha>lem1 9 #ahjb tot lid van het prov9ciaal ,utre*ts* ,g5oots*ap van kun/5 en wet5s*app52 9 #ahji correspond5t d] e]/e klasse van het kon9klijk ,in/ituut1 9 #ahai lid van dezelfde klasse1 9 #ahbd correspond]5d lid van het ,bataviaans* ,g5oots*ap1 9 #ahbe lid d] ,maats*appij van ,n$]l&s*e ,lett]kunde te ,leid5 en 9 #ahbf ,ridd] d] orde van d5 ,n$]l&s*e ,leeuw4 ,hij 0 van #ahja tot 9 #ahad vice presid5t van de prov9ciale ,g5eeskundige ,commissie1 geve/igd te 's ,grav5hage1 en da>na tot aan zijn5 dood presid5t van dezelve1 en tev5s lid van de reg]+ d] /ad ,delft4 ,met het beantwoord5 van prijsvrag5 9 v]s*ill5de vakk5 van gele]dheid heeft hij1 zoo b9n5 als buit5 d5 l&e1 groot5 roem v]worv51 en t5 slotte d$5 zijne vele gele]de ges*rift5 en de zoo gelukkige uitoef5+ d] g5eeskunde 9 deszelfs uitgebreid5 omvang1 hem al vroeg ond] de groot/e g5ee%e]5 van ons vad]l& /ell54 #cgh ,voorts di55 nog ond] de b5oemde mann5 van ,oudewat] g]angs*ikt te word53 ,wijl5 de s*\t-bij-na*t ,,de ,,jong ,,van ,,rod5burg4 #cgi ,de ,rott]dams*e burgemee/] ,m4 ,,v]ro5 enz4 enz4 ,ond] de nog lev5de noem5 wij met a*t+3 d5 oud-resid5t van ,tagal op ,java ,j4 ,a4 ,,vriesman1 ridd] d] orde van d5 ,n$]l&s*5 ,leeuw enz41 enz41 d5 ho(d-,+5ieur van d5 ,wat]/aat ,n4 ,i4 ,,van ,,d] ,,lee te ,dev5t]1 d5 prie/] ,j4 ,,baale1 oud ,bie*tvad] aan het ,zwe$s*e h( van ,h4 ,m4 de ,kon+91 d5 oud ,missionn>is op ,curaao1 gem4 ,sancta ,rosa ,j4 ,j4 ,,putman1 nu ,r4 ,k4 ,prie/] en ,kanunnik te ,utre*t1 en d5 bek5d5 s*rijv] ,r4 ,c4 ,h4 ,r,,m]1 ,dtr4 9 de !ologie en pr$ikant te ,deil en ,enspijk4 ,op bladzijde #afd dezes w]ks1 mijne gea*te lez]s1 e9digd5 wij de onbes*rev5 ges*i$5is van het oord onz] bes*rijv+1 zijnde wij al/o5 g5ad]d aan anno #abfe1 het ja> wa>9 de bes*rev5 ges*i$5is van ,oudewat] aanvangt4 ,wij hebb5 to5--als onzes inzi5s het be/e ges*ikt om de ontwikkel+ d] /ad te kunn5 nagaan--de voornaam/e geb\w5 van ,oudewat] bes*rev51 zo[el wat hunne g$aante1 als ges*i$5is betr(1 g+5 de reg]+svorm en reg]+sp]son5 kortelijk na1 die hi] w>5 ( nog zijn1 en beslot5 met de v]meld+ d] voorname en gele]de mann51 die 9 de plaats onz] bes*rijv+ het e]/e lev5sli*t aans*\wd54 ,veel is er e*t] nog1 dat wij 9 deze ho(d/ukk5 niet kond5 inlass*54 ,zoo hebb5 wij1 bij voorbeeld sle*ts vlugtig1 ( 9 het geheel niet kunn5 gewag51 van beleg]+51 van ramp51 br& en ziekt51 die het /adje te v]dur5 _h1 van d5 bloei en welva>t die het v]vrolijkte1 enz4 ,wij hebb5 bijna ge5 p]son5 ( corporati5 hunne treurige ( niet treurige roll5 zi5 afspel51 h5 niet h&el5de kunn5 lat5 optr$51 en aangezi5 wij dit alles nu1 volg5s ons plan nog will5 bes*rijv51 9 de geleg5heid ge/eld door me]d]e oorkond51 h&ve/51 enz4 enz4 dan wa>van wij re$s gewaagd51 zoo hop5 wij dit alles kortelijk te s*ets51 9 het volg5de ho(d/uk1 dat wij om bov5g5oemde r$551 will5 noem5 zoo als hi] a*t] volgt4 ,,oudewat] ,,en ,,het ,,lev5 ,,9 ,,oudewat]4 ,van #abfe tot #ahfj4 ,dat ic de wa]heit s v]cl>e1 ,dat m5 wet5 moete dat w>e4 ,melis ,/oke4 ,oudewat]s naamr$5 hebb5 wij 9 onze geologis*e s*ets re$s getra*t te v]kl>54 ,oudewat] is geleg5 9 het zuidoo/elijk g$eelte van ,zuid-,holl&1 aan d5 ,holl&s*5 ,i,jssel1 en ligt hemelsbre$te e5 uur af/&s van ,s*oonhov5 en ,wo]d51 t]wijl het met deze laat/e plaats e55 driehoek vormt4 #chj ,zooals hi]vor5 re$s geblek5 is1 z\--volg5s de getuig5is van d5 oudheidkundig5 ,arnoldus ,bu*elius--dit plaatsje omtr5t het ja> #abfe1 door ,h5rik van ,vi&51 d5 #ch/5 ,biss*op van ,utre*t tot e5e /ad v]hev5 zijn1 als wanne] door hem aan de inwon]s1 b5ev5s het burg]regt nog vele voorregt5 en privilegin z\d5 zijn ges*onk54 #cha ,zooals m5 dus bem]kt1 behoorde ,oudewat] re$s ze] vroeg1 ook wat het l&sgebi$ betr(1 ond] het behe] d] ,biss*opp5 van ,utre*t2 totdat 9 het ja> #abhj 9 d5 avont d] fee/e ,s9te ,pauwels 9 d5 w9t] 7#bd ,janu>ij71 ,jan1 ,graaf van ,nassau en ,biss*op van ,utre*t1 deze plaats nev5s &]e /$51 voor e5 zek]e somme gelds1 aan zijn5 neef graaf ,floris d5 ,v v]p&de1 om de vele di5/5 hem bewez51 met dat voorbeh\d nogtans1 dat hij ( de &]e biss*opp5 die na hem kom5 z\d51 deze p&5 w$] z\d5 mog5 loss54 #chb ,t5gevolge dez] v]p&+1 behoorde ,oudewat] nu ond] ,holl& en wel ond] het oude ,noord ,holl&1 want deze l&/reek w]d alzoo g5oemd1 omdat zij t5 noord5 van d5 ,i,jssel lag4 #chc ,nadat deze plaats nu g$ur5de e5 tijdvak van #ff j>5 ond] het regt dez] v]p&+ ge/aan _h1 nooit 0 gelo/ geword51 en dus 9 di5 tijd /e$s aan ,holl& en de go$]5 van het graafs*ap geblev5 01 heeft keiz]9 ,m>g>e?a1 als grav9 van ,holl&1 die na d5 dood van graaf ,willem d5 ,,iv bij gebrek van mannelijke telg51 het be/uur ov] ,holl&1 door v]leid van h>5 gemaal ,keiz] ,lodewijk van ,beij]51 v]kreg5 _h1 deze /ad 9 het ja> #acdf het voorregt v]le5d1 dat ,oudewat] nooit me] van de ,graaflijkheid van ,holl& ges*eid5 z\de mog5 word54 #chd ,intuss*5 begon ,oudewat] re$s e5e vrij aanm]kelijke plaats te word51 getuige hi]van ond] &]51 het factum1 dat re$s 9 #acai het ,lomb>d%uis alhi]1 tot 's ,grav5 w$] opzegg+s toe gegev5 w]d aan ,vranke ,oudekijns4 ,imm]s v9d5 wij gewag gemaakt dat de ,lomb>dhuiz5 e]/ 9 #acbg te ,s*i$am1 iets voor #acdb te ,delft w>51 t]wijl m5 9 ,am/]dam niet vr het ja> #adgg van h5 v9dt gewag gemaakt2 getuige voorts de ordonnantie 9 d5 j>e #acba van ,graaf ,willem d5 ,,iii aan d5 ,biss*op van ,sud51 om die van ,oudewat] #bjj pont su>t] tornoys te betal51 om hunne ,/ad te bemur51 enz4 ,wij zi5 de ontwikkel+ dez] plaats me] en me] to5em51 door het voor en na ontvang5 van e5 aantal regt5 en privilegin4 ,zoo w]d door ,graaf ,willem d5 ,,iii 9 het ja> #acbb bepaald1 dat de poort]s van ,oudewat] niet arre/abel v]kla>d mogt5 word51 en dat die van ,amm]s hun regt niet vro$ zijnde1 da>van v]kl>+ moe/5 gaan hal5 bij ,s*ep55 van ,oudewat]1 voorzek] ge5 g]+e ond]s*eid+4 ,9 #acbd w]d aan die van ,oudewat] v]l( v]le5d1 om buit5li$51 mits go$e knap5 zijnde1 tot m$eburg]s te mog5 ontvang5 en burg]regt te lat5 g5iet52 iets wa>van ongetwijfeld vel5 zull5 gebruik gemaakt hebb54 ,9 #acbe v9d5 wij het e]/ van het ,/4 ,jan%uis alhi] gewag gemaakt1 al hoewel het er e*t] re$s lang voor g5oemd ja> moet gewee/ zijn1 zooals uit het /uk zelve is op te mak54 ,9 het volg5de ja> 7#acbf7 w]d tot w$]opzegg+s toe1 door ,graaf ,willem aan deze /ad het privilegie ges*onk5 dat alle l&b\wproduct51 en voornamelijk bot]1 vall5de b9n5 de ,l&5 van ,wo]d51 te ,oudewat] moe/ t] m>kt gebragt word51 op e5 boete van ,,xx s*ell+54 ,hi]uit ziet m5 dus1 dat hi] de h&el ook re$s vroegtijdig bloeide1 wa>voor nog v]d] t5 bewijz5 moge v]/rekk51 dat e5e v]pa*t+ van 's ,grav5 ,gruit5 te ,oudewat] voor vijf j>5 9 #accj bew]k/elligd1 aan ,graaf ,willem ja>lijks* #ee pond5 opbragt en voorts dat de go$e en de getr\we lud5 van ,oudewat] door d5zelfd5 l&voogd t5 j>e #acdj geprivilige]d w]d5 voor tolvrijdom1 we%alve hij zijn ,r5tmee/] van ,zuid ,holl& gebood dat hise vrij laete va]5 voorbi all5 onz5 toll54 ,9 #acde kreg5 zij w$] v]gunn+ van tolvrijdom en tev5s het regt om keur5 te mog5 mak51 t]wijl 9 het ja> da>na1 de /ad ,oudewat] door keiz]9 ,m>g>e?a als grav9 van ,holl&1 geconfirme]d w]d1 9 h>e h&ve/5 en vrijh$51 en zij zoo als wij re$s wet51 9 dit zelfde ja> 7#acdf7 aan ,oudewat] het privilegie s*onk1 om het nooit me] van de ,graaflijkheid van ,holl& te s*eid54 #che ,tot dus v]re 0 alles 9 ,oudewat] vrij ru/ig toegegaan1 indi5 wij t5 m9/e het zwijg5 d] ges*i$5is als zoodanig mog5 aannem54 ,do* op kalmte volgt veeltijds /orm1 en ook bov5 de plaats onz] bes*rijv+ pakt5 zi* aan d5 politiek5 hemel1 dreig5de wolk5 te zam51 wa>van ,oudewat] en deszelfs bewon]s weldra al het s*rikkelijke z\d5 gevoel54 ,het 0 9 het ja> #acdi1 dat op d5 ,utre*ts*5 biss*opszetel1 zi* e5e telg van e5 d] adelijk/e huiz5 van ,holl&1 ,he]e ,jan van ,arkel1 bevond4 ,m5 v9dt 9 de ,batavia ,sacra ,,ii ,d4 bladz4 #ccg het volg5de omtr5t dez5 biss*op aangeteek5d4 ,deze ,johannes heeft er zi* t5 hoog/5 aangeleg5 lat5 legg51 om de go$]5 d] k]ke1 die door sommige d] voorga&e ,biss*opp5 v]ko*t en v]vreemd w>51 w$] los te mak54 ,hi]9 zal dan ook de r$e geleg5 zijn1 nu ,oudewat] voor altijd van het ,/i*t door ,m>g>e?a ges*eid5 01 dat de jeugdige gemijt]de ,oudewat] aanta/te1 en dat op d5 dag na ,m>ia ,boods*ap 7#bf ,ma>t7 van het gezegde ja> #acdi1 zijne veldteek55 en leg]t5t5 voor ,oudewat] gezi5 w]d54 ,van ,arkel zelf1 0 aan het ho(d d] aanvall]s1 en aan zijne zijde bevond5 zi* ,jan van ,rijs5burg1 ,jacob en ,jan van ,li*t5b]g1 ,ev]h>d van ,driel en &]e v]ma>de leg]-aanvo]d]s4 #chf ,de kamp 0 heet4 ,ontbrak het d5 ,biss*op no* d5 zijn5 aan mo$1 ook de /$el+5 /r$5 wakk]1 al 0 hun getal 9 v]gelijk+ van dat d] aanvall]s g]+1 en al w>5 hunne mur5 en v]d]e v]d$ig+sw]k5 blijkba> niet 9 /aat om h5 voldo5de te bes*utt54 ,de g5oemde krijgsbevelhebb]s vond5 met tal van ond]hoorig51 zo[el als van teg5p>tijd]s d5 dood en welligt w>e de aanval afgeslag51 hadde niet van ,arkel op die punt51 wa> het geva> het groot/ 01 zi* gewaagd met die onv]s*rokk5heid1 wa>door zijn gesla*t zi* gewoonlijk ond]s*eidde en onv]moeid zijn /rijd]s aangevuurd4 ,da>aan 0 het ongetwijfeld niet het m9/ toe te s*rijv51 dat de ve/e viel4 ,zij _h bet] lot v]di5d1 dan h>e huiz5 door de vlamm5 te zi5 v]niel5 en h>e inwon]s1 h>e zuigel+5 niet uitgezond]d1 te zi5 vall5 door het wraakzu*tige zwa>d6 ,ma> zij viel niet ongewrok54 ,het v]niel+sw]k 0 voltooid en e5ige ,utre*ts*e ,raadsli$51 w>5 9 e5 d] we9ige huiz51 die aan de algeme5e v]woe/+ ontkwam5 bije51 om te ov]legg51 wat m5 met d5 pu9hoop z\ aanvang54 ,ziet gij die vr\w1 die om het geb\w s*ijnt rond te sluip58 ,het is als ( gloeij5de wrake uit ha> oog spreke4 ,miss*i51 dat ha> e*tg5oot 9 de bres gevall5 is4 ,miss*i51 dat de ,/i*ts*51 ha> e5ig k9d v]moordd56 ,wat wil de ongelukkige met dat br&5de /uk h\t1 dat zij aangrijpt8 ,ha6 ha> plan1--ik doorzie het1 nu zij met de e5e h& de deur met de kra*t d] v]twijfel+ digt rukt en met de &]e het h\t op het /rooij5 dak sl+]t4 ,zij bekomt ha> doel--n punt des tijds--,zie hoe het vlamt6 nog e5 wijle--het knett]t niet me] en de l$ige plek v]toont niets me] dan pu9hoop1 e5 pu9hoop1 wa>ond] m5 weldra de v]koolde lijk51 van ,utre*ts a*tb>5 zoek5 zal4 #chg ,to5 nu de ,holl&]s v]nom5 hadd51 dat ,oudewat] aldus door de ,/i*ts*5 gewonn5 en v]woe/ 01 v]gad]de de geheele ,ridd]s*ap1 die uit alle /$5 en dorp51 e5e groote m5igte gewap5de mann5 bije5bragt met het doel d5 ,biss*op op /i*ts*5 bodem te gaan beve*t5 ( e5 /rijd met hem aan te gaan4 ,van ,arkel dit v]nem5de1 v]gad]de hi]op al zijn volk uit bisdom en /ad en toog met deze heirkra*t tot bij ,s*oonhov54 ,de poort]s uit laat/g5oemde plaats1 trokk5 h5 met het gewap5de leg] d] ,holl&]s1 met bl9k5de bani] /\telijk te gemoet1 en nadat er lang en heet gevo*t5 01 behield5 die van ,utre*t het slagveld en behaald5 w$]om de victorie4 ,vele ,holl&s*e edel5 w]d5 gevang5 g5om51 wa>voor groote losprijz5 door van ,arkel b$ong5 w]d54 ,da>na w]d er omtr5t ,/4 ,b>?olomeusdag e5 vr$e tuss*5 beide p>tij5 geslot51 do* ze duurde kort5 tijd1 want omtr5t ,s9te ,m>tijnsdag #acej w>5 de p>tij5 w$] 9 vij&s*ap4 #chh ,dan1 ke]5 wij tot ,oudewat] t]ug4 ,9 hetzelfde ja> #acdi1 to5 de kle9e ve/e1 door de /i*t5>5 zoo de]lijk v]woe/ 01 begon de zoo blo$ige /rijd1 die 9 de ges*i$roll5 ond] d5 naam van ,hoeks*e-en ,kabellaauws*e twi/5 /aat opgeteek5d1 en wa>9 ook het zoo ze] ges*okte ,oudewat] ruims*oots deel nam4 ,d5 /rijd1 /ap voor /ap 9 h>e aanleid5de oorzak5 te volg51 kan m5 van ons hi] niet v]g54 ,g5oeg zij het te v]meld51 dat ,m>g>e?a naauwelijks tot ,l&vr\we v]koz5 zijnde1 door ha> gemaal na> ,beij]5 ontbod5 w]d4 ,zij g+1 ond] bel(te van ha> twe$5 zoon ,willem 9 ha> afzijn h]wa>ts te z5d51 om de teugels d] reg]+ 9 h&5 te nem54 ,ha> oud/e zoon ,lodewijk de$ 9 ,septemb] #acdf op5lijk af/& van zijn regt op deze l&51 en ,keiz] ,lodewijk v]kla>de ,willem bij op5 briev5 tot opvolg] van ,vr\we ,m>g>e?a4 ,zij v]liet 9 ,slagtma& van laat/g5oemd ja> deze l&51 en ,willem be/e$de het geheele volg5de ja> om de g5eg5heid d] l&zat5 te w9n51 do* hij arbeidde intuss*51 om zi* nog bij het lev5 zijn] mo$] tot ,graaf te do5 huldig51 dat hem e]lang gelukte4 #chi ,de jeugdige ,willem kreeg nu door de re$s v]melde oorlog5 met de ,/i*ts*5 veel w]ks1 do* to5 de vr$e na de slag bij ,s*oonhov5 geslot5 01 begon hij op5lijk en ern/ig bij zijne mo$] aan te h\d51 dat hem de ,grafelijke reg]+ dez] l&e z\de afge/aan word54 ,het ov]lijd5 van h>5 e*tg5oot nu1 bragt da> veel aan toe4 ,zij besloot t5 zijne behoeve af/& te do51 van ,holl&1 ,zeel& en ,we/-,vriesl&1 beh\d5de voor ha> alle5 ,h5eg\w5 zoo lang zij leefde4 ,de hi] van v]le5de briev51 w>5 op d5 vijfd5 ,febru>ij #acdi te ,mun*5 9 ,beij]5 gegev51 en w]d5 s$]t te ,ge]truid5b]g bezegeld door de ,holl&s*e en ,zeeuws*e ,ridd]s en knap5 9 groote getale1 en door de /$5 ,dordre*t1 ,middelburg1 ,zi]ikzee1 ,leid51 ,ge]truid5b]g1 ,delft1 ,ha>lem1 ,alkma>1 ,am/]dam en ,oudewat] die te dez] tijd51 de aanzi5lijk/e /$5 van ,holl&1 ,zeel& en ,we/-,vriesl& w>54 #cij ,voor het behe] dez] l&5 nu1 _h ,h]tog ,willem zi* v]bond51 om ja>lijks uit de inkom/5 ti5duiz5d oude ,s*ild5 aan ,vr\we ,m>g>e?a uit te ke]51 wa>van hij belo(de1 briev51 op gelijke wijze door de ,edel5 en /$5 bezegeld te zull5 gev54 ,niet lang da>na1 ont/ond er tuss*5 mo$] en zoon e5 /rijd1 zoo hevig en van zoo lang5 duur1 dat de voorvall5 da>91 niet dan met huiv]+ gelez5 zull5 word54 ,de r$e van dez5 oorlog 0 da>9 geleg51 dat graaf ,willem de ja>w$de zijn] mo$] onbetaald liet4 ,deze nu met r$5 da>ov] v]/oord1 reisde na> ,holl&1 alwa> zij het met groote inspann+1 z v] bragt1 dat ,willem w$]om af/& van deze l&5 de$1 en 9 het ja> #acej1 de ridd]s1 knap5 en /$5 wa>ond] ook ,oudewat]1 die hem hulde g$aan hadd51 van d5 e$ ontsloeg4 ,m>g>e?a nam to5 w$] de teugels van het bew9d 9 h&51 do* zij behield die ma> we9ige ma&5--naauwelijks to* _h ,willem af/& van 's l&s reg]+e g$aan ( hij gevoelde b]\w1 en w5dde vele pog+5 aan1 om de briev5 van di5 af/& w$] magtig te word51 dat hem e*t] 9 sommige /$5 mislukte4 ,vele aanzi5lijke edel5 en /$51 onv]g5oegd ov] de teg5woordige reg]+1 hield5 zijne zijde en huldigde hem w$] als graaf1 wa>door hij zi* e]lang aan het ho(d van e55 groot5 aanhang zag geplaat/1 die zi* lat] ,kabellaauws*5 noemd51 t]wijl de p>tij zijn] mo$] d5 naam van ,hoeks*5 aannam4 ,nadat de ges*ill5 nu tot e5 w]kdadig5 oorlog w>5 ov]gegaan1 sloot ,willem op d5 #bc ,mei #acea e5 v]bond met vele edelli$5 en de mee/e /$51 wa>bij plegtig belo(d w]d1 de aanhang]s van vr\we ,m>g>e?a uit d5 l&e te zull5 h\d51 en ge5 vr$e met h5 te zull5 mak51 dan met ond]l+ go$ v9d51 enz4 ,de /$5 nu1 die zijne zijde hield51 w>5 ,dordre*t1 ,delft1 ,leid51 ,ha>lem1 ,am/]dam1 ,alkma>1 ,m$emblik1 ,oudewat]1 ,ge]truid5b]g1 ,s*i$am en ,rott]dam1 wa>bij zi* kort da>na ook ,vla>d+5 voegde4 #cia ,t]wijl wij ,oudewat] nu aan de zijde d] ,kabellaauws*5 aantreff51 lat5 wij de p>tij5 doortwi/5 en ke]5 wij tot het 9 bloei h]lev5de ,oudewat] t]ug4 ,(s*oon wij wel niets om/reeks #acea van e5ig privilegie aan de /ad ges*onk51 v9d5 gewag gemaakt1 zoo is het to* al veel1 dat graaf ,willem 9 #acea so5+e maakte1 met d5 e]sam5 ,vad] 9 ,gode1 ,he]e ,jan van ,arckel wa>door ,oudewat] t5 m9/e van die zijde e5ige v]adem+ kreeg4 #cib ,9 hetzelfde ja>1 bleef ,oudewat] met de &]e /$5 van ,holl& borg voor graaf ,willem1 ov] het voldo5 van de d5>in1 die ,johanna1 do*t] van d5 h]tog van ,brab& en w$uwe van ,willem d5 ,,iv1 ,grave van ,holl& nog te eis*5 _h4 #cic ,dordre*t en de elf &]e /$5--wa>ond] ook ,oudewat]--bevro$5de1 dat zij de mee/e la/5 van d5 b9n5l&s*5 krijg te drag51 en intuss*5 ma> e5 g$eelte van het bew9d 9 h&5 z\d5 hebb51 slot5 lat] te zam5 e5 bijzond] v]bond1 wa>bij zij belo(d51 elk&] na> v]mog5 voor s*ade te bevrijd54 #cid ,middel]wijl beide p>tij51 mo$] en zoon1 nog e5ig5 tijd1 mee/ t5 nadeele van ,m>g>e?a /r$51 kwam 9 #aced de zoo lang gew5s*te vr$e tot /&1 en de graafs*app5 van ,holl& en ,zeel& b5ev5s de he]lijkheid van ,vriesl& g+5 nu van het /amhuis van ,h5eg\w5 9 dat van ,beij]5 ov]1 #cie en hi]ond] behoorde dus ook ongetwijfeld ,oudewat]4 ,m>g>e?a /i]f kort na dit v]drag1 namelijk 9 #acee1 en nu vond graaf ,willem het 9 dez5 tijd g]ad51 de wap5s teg5 de ,/i*ts*5 w$]om op te vatt51 da> het v]drag tuss*5 hem en ,biss*op ,jan re$s #e ja> vroeg] 9 #acej 0 t5 e9de geloop54 #cif ,spo$ig hi]op rukte ,willem met e5 leg] 9 het ,/i*t1 niet v] van ,wijk bij ,duur/$e1 wa> hij vele v]woe/+5 aanri*tte en de ,biss*op niet gelukkig zijnde met het op de be5 br5g5 van vele wap5kne*t51 da> vele edel5 hem afviel51 vond5 de ,holl&]s aldus we9ig teg5/& 9 het ,/i*t4 #cig ,ook de he]5 van ,sleyde ende van ,dycle 9 v]re l&5 gheset51 door gon/ des h]tog51 ontseyd5 sy m$e d5 biss*op4 ,zy kom5de 9 het bisdom met omtr5t ,,xl pa]d5 wel ghewap5t1 nam5 h>5 weg na ,oudewat] ende also sy d5 we* niet wel en k5d5 zyn sy v]dwoelt ghewee/ ende quam5 ond] ha] vy&5 by de /$e van ,montfoort1 en die van ,montfoort w>5 op die tydt groote vri5d5 ende getr\we m$eve*t]s des biss*ops1 ende als de poort]s van ,montfoort v]nam51 dat dese he]5 da] w>51 ende nog?ans he] ,zwe] van ,montfoort h>5 he]e op di5 tijd b9n5 ,utre*t 01 zyn zy met alle ha] ma*t witghega5 om tegh5 h5 te ve*t51 ende sy zyn h&gheme5 gheword5 met malk&]51 ende sy v]wonn5 h51 ende nam5 d5 he]e van ,sleyde ende d5 he]e van ,dycle met alle ha> s\d5i]5 ghevang54 #cih ,9 #acef w]d5 e*t] die he]5 met hunne #dj s*ildkne*t5 door d5 ,burggrave van ,montfoort w$] ontslag54 ,de vij&elijkh$5 hield5 da>op nog e5ig5 tijd aan1 totdat anno #acef e5e vr$e tuss*5 ,holl& en het ,/i*t tot /& kwam4 ,9 het ja> #aceg w]d h]tog ,willem1 de zoon die zijne mo$] beoorloogd _h1 krankz9nig en door bew]k+ d] ,hoeks*51 die zi* e5ige j>5 hadd5 /il geh\d51 do* nu het ho(d w$] begonn5 op te /ek51 w]d ,h]tog ,albre*t1 ,willems bro$] tot ,ruwa>t b5oemd4 #cii ,het laat/e bes*eid1 dat wij van ,h]tog ,willem d5 ,v1 omtr5t ,oudewat] aantreff51 is e5e v]gunn+ om zijne l&poort]s1 buit5 d5 ,l&5 gezet5 zijnde en ook &]e poort]s tot w$]opzegg+s b9n5 de ve/e te mog5 ontvang52 en het e]/e van ,albre*t is e5 cons5t van d5 #a ,mei #acga tot het mak5 van e5 brug ov] d5 ,i,jssel bij ,oudewat]1 wit onse /$e ov]ga5de op t5 ga5we* van d5 ,i,jsseldijc4 ,t]wijl de ,hoeks*5 en ,kabbellaauws*e p>tij5 doortwi/51 wa>aan ook ,oudewat] g$wong5 ( niet g$wong5 deel nam1 gebeurde er te di5 tijde ov]ig5s we9ig belangrijks4 ,wij v9d5 sle*ts dat 9 #acfg e5 accoord tuss*5 ,oudewat] en het ,wat]s*ap van ,wo]d5 getr(f5 w]d1 nop5s de uitwat]+ door de sluis alhi]1 en de brugg5 ov] de ,l9s*ot52 en e5 bel(te d] hoogheemrad5 van ,wo]d5 om de sluis te dez] plaatse op eig5 ko/5 te zull5 ond]h\d54 ,het e]/1 dat wij ,oudewat] nu w$] 9 de hi/orieblad5 aantreff51 is d5 #af ,junij van het ja> #acgg als wanne] ,h]tog ,albre*t1 ,ruwa>t van ,holl&1 en ,m>g>eet van ,liegnie*1 zijne e*tg5oot bij uit]/5 wille1 ,oudewat] v]maakt5 aan hunn5 zoon ,jan ,biss*op van ,luik1 b5ev5s me] &]e go$]52 do* niet zoodra _h hij gem]kt1 dat hij omtr5t ,oudewat] hi] op ge5 regt _h #djj1 ( hij heeft zijn5 uit]/5 wil da>omtr5t h]roep51 en zijn g5oemd5 ,zoon ,jan in/$e da>van gegev5 het ,l& van ,voorne met de /ad ,briel4 #dja ,middell]wijl _h ,oudewat] nu van de zijde d] ,utre*t5a>s ond] ,biss*op ,jan van ,v]n5burg1 die na ,van ,arkel die wa>digheid bekle$de1 e5ige v]adem+ gekreg51 do* ond] ,van ,v]n5burgs opvolg] ,arnold van ,hoorn1 _h het oord en de /ad onz] bes*rijv+ w$] veel te v]dur54 ,ook hij _h met ,jan van ,arkel ond] me]1 dit geme51 dat g$urig oorlog vo]5 hem eig5 04 ,ook hij _h het met de ,holl&]s en d5 ,h]tog te kwaad en nadat e]/ ,zwamm]dam en ,na>d5 veel van hem gel$5 hadd51 kreeg ,oudewat] zijn beurt4 ,des d]d5 dages na ,s9te ,jansdag te mid som] re$t ,bissop ,a]5t voor ,oudewat] en het 0 t5 j>e #acgd #djb ,ik v9d erg5s aangeteek5d1 dat hij de /ad g$ur5de twee ma&5 beleg]d hield1 en ha> to5 t5 spijt van d5 mo$ig5 teg5/& door de ,beleg]d5 gebod51 met /orm innam4 #djc ,ik durf voor de jui/heid van deze aanteek5+ niet in/aan1 da> de s*rijv]1 die de bron wa>uit hij putte niet heeft g5oemd1 en niet al te go$ bij mij aanges*rev5 /aat4 ,me] he*t ik aan e5 &]5 ges*i$s*rijv]1 wa> hij 9 di] voege s*rijft3 hy nam da] ene ro( ende v+ uyt ,oudewat] ,,lxxiii mann54 #djd ,9 i$] geval1 het blijkt mij uit het feit van d5 aanval1 dat ,biss*op ,arnold ev5m9 als ,biss*op ,jan van ,arkel voor ,oudewat] e5 vr$e h\d5de nabuur gewee/ is4 #dje ,t]wijl de tijd5 aldus 9 woel+ en onru/ door vete van twee p>tij5 he5 sneld51 ont/ond5 er van tijd tot tijd groote ges*ill5 tuss*5 v]s*ill5de geme5t5 ov] h>e toll5 en ook ov] het /apelregt te ,dordre*t4 ,zoo hadd5 er 9 het ja> #achj tuss*5 d5 ,burggrave van ,leid5 en die van deze /$e ,oudewat] dusdanige twi/5 plaats en w>5 dezelve zoo hoog ge/eg51 dat ,grave ,albre*t van ,beij]5 als s*eidsregt] tuss*5 beide p>tij5 optrad4 ,deze twi/ 0 om d] toll5 tot ,alph5 ende da>omtr5t4 #djf ,9 #achg w]d5 door ,graaf ,albre*t de m>kt toll5 te dez] /$e voor d5 tijd van #e j>5 aan de /ad zelve v]huurd #djg en t5 j>e #acic w]d ,oudewat] met e5ige &]e /$5 door hem vrij gesprok5 van alle /apelregt te ,dordre*t1 wa>ov] ev5e5s groote one5igheid ont/aan 04 #djh ,dan ke]5 wij tot de ,/i*ts*e-1 ,hoeks*e en ,kabellauws*e twi/5 w$] t]ug4 ,die van ,oudewat] w>5 zoo het s*ijnt nog /e$s met wrok bezield teg5 het /amhuis van ,arkel1 wa>van e5e spruit 9 #acdi de ve/e v]woe/e en e5 &]e telg veel lude van ,oudewat] v]wonn5 hadde van ,lyve ende van go$e t5 m9/e zek] is het1 dat die van ,oudewat] dan ook1 wa> zij kond5 niet /il zat51 getuige hi] van dat zij 9 die he]scip van ,hae/re*t hadde gevang51 ,melis ,a]ritsso5 bov5 des he]5 geleyde van ,arkel1 ende ,piet] ,ott]so51 die 9 d] he]scip van ,hae/re*t wo5de4 ,de twi/ 0 van di5 a>d dat zij 9 #achh door ,albre*t uit d5 weg g]uimd w]d4 #dji ,inmiddels /i]f 9 het ja> #achi de krankz9nige ,willem de ,v1 wa>na ,albre*t tot ,grave van ,holl& w]d v]hev5 #daj en als zoodanig komt hij s$]t di5 tijd dan ook 9 de bes*eid5 van ,oudewat] voor4 ,m>g>e?a intuss*51 0 9 het ja> #achf ov]l$51 en s$]t di5 tijd1 _h ,albre*t groote g5eg5heid opgevat voor ,aleida van ,poelgee/1 die te 's ,grav5hage bij hem t5 hove 04 #daa ,die g5eg5heid v]s*afte e*t] veel onru/ 9 het l&1 en ook ,oudewat] moe/ da>aan deel nem54 ,zie hi] wat er van de zaak is3 ,albre*ts m9n>es1 wi/ d5 ,h]tog z te believ51 dat zij 9 kort5 tijd1 bijna alles t5 hove na> h>5 z9 bes*ikt51 en door ha> g]aakt5 de ,kabbellaauws*5 al me] en me] aan het bew9d en natuurlijk griefde dit d5 ,hoeks*5 ze]4 #dab ,de wrok /eeg d]mate1 dat de ,hoeks*e ,edel5 e5p>ig beslot51 ha> uit d5 weg te ruim5 en op d5 na*t #ba en #bb ,septemb] #acij kwam zij door v]s*eid5e wond5 om4 #dac ,willem ,kus]1 des grav5 h(mee/] ha> will5de bes*]m51 v]loor ev5e5s het lev54 #dad ,de moord5a>s v]zuimd5 ge5 tijd om 9 all]ijl het l& te ruim5 #dae b5ev5s vi] en vijftig ,hoeks*e edel54 ,h]tog ,albre*t1 ongetwijfeld ze] v]/oord ov] dit feit1 s*ijnt ev5wel ge5e haa/ te hebb5 gemaakt1 met het opzoek5 d] ho(daanleid]s tot d5 moord1 do* ,ko5raad ,kus]1 vad] van d5 v]moord5 h(mee/]1 hield d]mate aan1 dat e]/g5oemde e5 besluit nam om de ,hoeks*e edel51 die zi* door hunne vlugt hadd5 v]da*t gemaakt op5lijk 9 te dag54 ,ge5 hunn] v]s*e51 en nu w]d5 zij v]oordeeld lev5 en go$ v]beurd te hebb54 #daf ,indi5 wij1 gea*te lez]1 nu de bes*eid5 van ,oudewat] omtr5t dez5 tijd a&a*tiglijk nagaan1 dan s*ijnt het ons bijna ongetwijfeld toe1 dat ook deze /ad hi]door 9 de ong5ade des ,grav5 gevall5 01 en1 d]halve de /ad omtr5t di5 tijd hoeksgez9d moet gewee/ zijn4 ,de lez] oordeele zelve4 #ao4 ,9 het ja> #acib v9d5 wij e5 antwoord van d5 graaf aan die van ,oudewat] aanga&e het aanh\d5 van e5 hunn] poort]s met zijn go$ door d5 toln] van ,g\da1 wa>omtr5t zij hun beklag bij ,albre*t hadd5 +$i5d en wa>9 ond] &]5 voorkomt1 dat hij twee ( drie ( vi] van d5 g]e*te van ,oudewat] ge]ne gev5 wilde ende oic gave e5 geleide inde veili*eijt om bij hem ende zyne rade te com5 inde ,haghe1 also ge9=me]t1 b]ad5 ende oic gema*ti*t van d] /$e weg5 van ,oudewat] dat sy e5 entlic dad+h met hem ende syn5 rade aangaan mo*te van d5 breuck5 die sy hem misdaan hebb51 en wa]t dat sy des niet do5 wild5 soo en w\de hy dair niet v]d] 9 do51 dan hij d5 toln]5 bevol5 hadde4 #dag ,uit de woord5 van d5 breuck5 die sy jeg5s mijn5 ,he]5 misda5 hebb5 en de da>opvolg5de b$reig+1 komt hetge5 wij bewe]d5 dus vrij wel uit1 en da>op v9d5 wij dan ook onmiddelijk 9 het g5oemde ja>1 e5e v]gunn+ van d5 ,grave voor e5 geleide van #ab p]son5 om hun te v]antwoord5 van des myn ,he] op hem te segg5 heeft4 #dah ,hoewel hi]op zek]lijk nog niet dadelijk e5e v]zo5+ het gevolg is gewee/1 v]le5de hij de /$e ,oudewat] e*t] 9 het volg5de ja> #acic1 e5ige wek51 da>na e5 privilege van vrijdom van het /apelre*t #dai te ,dordre*t4 ,niet e*t]1 dan nadat er t5 j>e #acic nog e5 geleide van #aj tot #ab p]son5 g$ur5de e5 ma&1 +a&e d5 #a ,mei gegev5 01 om met ons te dad+5 van zulke breuk5 als sy jeg5s ons misda5 hebb5 #dbj kwam er e5e me] gun/ige /emm+ omtr5t ,oudewat] 9 's grav5 gemo$1 da> hij de /$e e5 geleide gaf om tot ,/4 ,jansdag te midsom] met h>5 go$5 ov]al 9 zijne l&5 ende /roome te kom51 do* d5 tolna] van t] ,g\de1 de go$]5 die hij nog /e$s ond] borgtogt _h1 te h\de tot d5 voorzegd5 tijd4 #dba ,niet lang e*t] duurde het1 ( er volgde e5 algeheele v]zo5+1 m5 leze sle*ts3 ,item ,ve]ti5 ,dag5 9 ,julio ,anno ,,xciii4 beval mijn ,he] bi syn ,placka]t gegev5 tot ,gori*em op t5 da* ende 9 't ,jair voirsz41 all5 s95 ,toln]5 van ,holl& ende van ,zeel&1 dat si d] /e$e van ,oudewat] en hor5 m$e ,poirt]5 geme5lik5 mit hor5 go$51 veyli* voorbi myns ,he]5 ,toll5 z\d5 lat5 lyd51 op zulk re*t als die voirsz4 /$e en de ,poirt]5 van m95 ,he] ende s95 ,voirvord]5 hadd51 ende als si van ouds gev>5 hadd51 du]5de tot myns ,he]5 w$]segg54 ,ende des wort ges*rev5 aan d5 ,tolna> t] ,g\de1 dat hi di5 da* van d] ,poirt]5 go$e 't ,oudewat] die opgeh\d5 w>5 voir die ,toll5 t] ,g\de1 ende die ,bor*to*te dair ( uitsett5 ende v]lang5 s\de tot s95 w$]segg5 toe1 en alle die ,po]t]5 van ,oudewat]1 ende hoir goide veili* s\de lat5 v>5 voir bi myns ,he]5 ,toll51 t]tyd toe dat myn ,he] him &]s te wet5 liete1 dat is te wet51 op sulc re*t ende oude gewoonte als voirsz4 is4 ,wij mog5 niet 9 gebreke blijv51 t] loops te v]meld51 dat 9 het ja> #acid1 aan ,s*i$am en ,oudewat] het oprigt5 e5] /$elijke s*ool v]gund w]d1 #dbb dat ze] pleit voor d5 bloei1 wa>9 te di5 tijde die /$5 ge/eg5 w>54 ,k9s*ot v]meldt 7pag4 #cad7 e5 /uk van grave ,albre*t ,anno4 #acie1 omtr5t het afzett5 van d5 s*oolmee/] ,jan ,m\w] en het ov]drag5 dez] s*ool aan ,piet] ,panss5z4 ,met het oog op de woelige tijd51 is dat /uk niet van belang ontbloot4 ,ng pleit voor het aanzi5 van ,oudewat] te di5 tijde1 dat het 9 #acie voor zi* kreeg1 de ko/]-1 bode- en s*rijfamba*t51 en dat er 9 keur5 van #acii1 gewag wordt gemaakt van drap]ij5 en van e5e ordonnantie omtr5t d5 v]bod van bi]5 van buit54 ,na bov5gemelde v]zo5+1 0 de ,graaf s$]t di5 tijd1 omtr5t de /ad ,oudewat] zelfs zoo gun/ig ge/emd1 dat hij op ,/4 ,&riesdag t5 j>e #acic aan die van ,oudewat] bij oirconde belo(de1 met ,he] ,otto van ,asp]5 niet te zull5 zo551 voor hij de /ad bevrijd _h van alle naman+1 weg5s s*uld5 van ti5d51 die nu aan d5 ,graaf voldaan w>5 #dbc2 en dat de ,burgemee/]51 ,s*ep55 en ,rad5 van ,oudewat]1 teg5woordig w>5 t] v]gad]+e 9 d5 ,haag wa>bij de ,graaf regels /elde op de munt1 enz42 ma> bov5al1 dat hij ,wo]d5 en ,oudewat] t5 zelfd5 j>e au?orise]de1 om de bannel+51 die weg5s ,willem ,kus]s dood voortvlugtig w>51 te mog5 a5ta/5 en vang5 wa] dat ghy h5 v9d5 condt1 b9n5 9 ons5 ,l&5 ( er buit51 ende die br5ght 9 ons] vang5isse1 s dat ghy ons die moeght lev]5 t5 ons5 wille4 ,zelfs 0 zijn wil hi]omtr5t zoo nadrukkelijk1 dat wanne] de voortvlugtig51 zi* met kra*t v]w]5 mogt51 zij vrijheid hadd5 met h5 te do51 zooals zij wild51 zull5de hij het aanm]k5 als zulks door hem zelv5 g$aan4 #dbd ,indi5 wij nu nagaan1 dat er zi* ond] die bannel+51 ,edel5 bevond51 als de ,burggrave van ,montfoort en de ,burggrave van ,leid51 dan 0 die la/ zek] van di5 a>d1 dat er aan de v]zo5+ van ,albre*t met ,oudewat] niet me] te twijfel5 viel4 ,inmiddels ontvlugtte de ,graaf van ,oo/]vant1 ,albre*ts zoon1 die als de ho(daanleid] van d5 moord d] ,jonkvr\we bes*\wd w]d1 het h( zijns vad]s en alras w>5 zij nu 9 e55 oorlog gewikkeld4 ,de vad] van ,kus] e*t]1 01 om het v]moord5 zijns zoons1 me] dan i$] met haat teg5 de ,hoeks*5 v]vuld1 en hij 0 het1 die met e5e vrij aanzi5lijke leg]magt1 de slot5 ,hod5pijl1 ,duv5voorde1 ,z&hor/1 ,heem/$e en ,padd5poel v]nietigde4 ,nadat de p>tij5 e*t] g]uim5 tijd getwi/ hadd51 v]zo5de 9 #acie1 ,h]tog ,albre*t zi* met zijn zoon1 de ,grave van ,oo/]vant1 en ook de ,hoeks*e edel5 g]aakt5 w$]om 9 's ,h]tog5 gun/e4 #dbe ,de aanleid+ tot die v]zo5+1 0 ,albre*ts oorlog met de ,vriez51 die 9 dit ja> uitbrak1 en wa>aan m5 nu met v]e5de kra*t5 g+ deelnem54 ,d] ,holl&s*e en ,zeeuws*e /$5 w]d51 t5 gevolge van di5 oorlog1 bevol51 e5 zek] getal s*ep5 voor de vloot aan te br5g51 do* ond] die /$51 door ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #ccc v]meld1 v9d5 wij ,oudewat] vreemd g5oeg1 niet aangeteek5d en hoog/wa>s*ijnlijk mag dit als e5 bewijs van g5eg5heid van 's ,grav5 zijde1 word5 aangem]kt4 ,nadat de ,vriez5 g$u*te v]liez5 gel$5 hadd51 maakte ,albre*t t5 j>e #adjj met h5 e5 be/&1 zijnde ,/avor5 als to5 de e5ige /ad 9 ,vriesl& die nog ,holl&s*e bezett+5 hield4 #dbf ,m5 me5t1 dat dit be/& ongetwijfeld moet word5 toeges*rev51 aan d5 sle*t5 /aat1 wa>9 de f9antin van ,albre*t door d5 oorlog g]aakt w>5 #dbg1 en wij h\d5 het er voor1 dat het de wa>heid is1 tr\w5s indi5 ,oudewat]s poort]s omtr5t dez5 tijd iets1 het zij direct ( indirect teg5 d5 ,graaf misd$51 dan w>5 zw>e boet5 het gewone middel t] v]zo5+4 ,zoo kreg5 e5 aantal inwon]s van ,oudewat] 9 #acih ontslag van alles1 wat zij het vorige ja> op d5 twe$5 ,k]sdag misdaan hadd51 mits zij hun s*uld afko*t51 en zoo hadd5 die van ,oudewat] omtr5t d5 j>e #adjj misdaet 9 quetz+e g$aan aan ,willem ,snoy1 des ,grav5 p&] van d5 ,l&e van ,wo]d51 en ook voor die ov]tr$+ bekwam5 zij v]zo5+ met ,albre*t1 op voorwa>de1 zij moe/5 hem t5 zijn5 behoef v]noeg5 van se/i5hond]t scild54 #dbh ,dit kwam e*t] niet voort1 uit e5 gee/ van onm9 van 's ,grav5 zijde met de /ad onz] bes*rijv+1 do* om de vroeg] gemelde r$e1 imm]s 9 dezelfde v]oordeel+ di] se/i5hond]t scild5 s*onk hij ,oudewat] vrijdom voor zijne toll5 te ,sp>5dam en ,heusd5 niet alle51 ma> ook met +ang van d5 twe$5 ,mei #adjj1 vrijdom van alle di5/5 9 ,oo/-,vriesl& voor hem en zijne nazat5 #dbi1 ond] voorwa>de e*t]1 dat wanne] hij 9 p]soon1 zijn zone van ,oo/]vant ( van ,ludic er he5tog51 dit privilegie v]viel4 ,albre*t _h met het s*5k5 van dit privilegie het oog op de ligg+ van ,oudewat] op de gr5z5 van ,holl&1 de voordeel5 die uit het wel bewak5 e5] zoodanige ve/+ z\d5 voortvloeij51 en ooc de tr\we di5/e die zij ons voortijds g$aan hebb5 en nog do5 mog54 ,t5 j>e #adja ordonne]de ,albre*t het zett5 van ,s*ep55 en ,a*t51 het v]kiez5 van ,burgemee/]s enz4 enz41 b9n5 ,oudewat]1 dat tot nu toe op ge5 va/5 voet s*e5 gebragt te zijn4 #dcj ,en s$]t dit ja> #adja1 v9d5 wij bijna ge5 bes*eid5 me] van graaf ,albre*t1 die direct op ,oudewat] betrekk+ hebb54 #dca ,loop5 wij e*t] onz5 tijd niet vooruit4 ,wij hebb5 re$s opgem]kt1 dat ,albre*ts f9ancile toe/&1 9 e55 sle*t5 /aat v]ke]de4 ,dit 0 t5 j>e #adjj van di5 a>d1 dat hij weg5s vroeg]e g$ane b$5 no* van de /$51 no* van de bijzond]e p]son5 e5ige hulp kon v]krijg54 #dcb ,zoolang het dus niet hoog noodig 01 _h hij ,jan1 ,he] van ,arkel die het ambt van ,/adh\d] en ,r5tmee/] d] grafelijke inkom/5 van ,holl& bekle$de1 niet ze] la/ig gevall5 om behoorlijke v]antwoord+ zijn] be/i]+1 do* nadat hij dit nu ti5 a*t]e5volg5de j>5 0 9 gebreke geblev51 vord]de ,albre*t omtr5t dez5 tijd dit zoo s*]p1 dat van ,arkel zi* zoo bele$igd gevoelde1 dat hij voornam ,h]tog ,albre*t op5lijk d5 oorlog aan te do54 #dcc ,oudewat] en omtrek1 mijne lez]s1 0 het oord1 wa>9 de vij&elijkh$5 van di5 blo$ig5 oorlog begonn5 zijn4 ,nadat de trots*e ,jan van ,arkel nu rondweg geweig]d _h1 v]antwoord+ te do51 op grond zoo hij zeide1 dat er e5ig5 9 's ,h]tog5 raad zat51 hem te vij&ig om dit te kunn5 toev]tr\w51 gela/te ,albre*t zijn5 zoon ,willem1 hem door all]lei middel5 tot r$e te br5g54 #dcd ,willem v]kla>de to5 9 #adja1 het van ,oudewat] naburige ,haa/re*t1 ,vli/e1 ,/olwijk en &]e ,he]lijkh$5 des ,he]5 van ,arkel v]beurd1 en b&e hem t5 eeuwige dage uit ,holl&4 ,arkel zeide hi]op e]/ d5 ,h]tog en #dce kort da>op ook grave ,willem d5 oorlog aan4 ,t]/ond begon van ,arkel nu de vij&elijkh$51 en wel met de /ad onz] bes*rijv+4 ,oudewat]1 dus laat de voorname hi/oricus ,wag5a> #dcf zi* uit1 ,oudewat] 0 e5e d] /]k/e gr5sve/+5 van ,holl&4 ,ook w]d zij wel bewa>d alzoo ,h]toge ,albre*t de poort]s1 onlangs van alle krijg/ogt5 9 ,vriesl& die hij zelve ( zijne zoone niet bijwoond51 voor altoos ontslag5 hadt1 ond] voorwa>de1 dat zij de /ad tr\welijk bes*]me z\de4 #dcg ,deze /ad poogde ,arkel te v]rass51 do* het mislukte hem1 door de wakk]heid d] poort]s4 ,wet5 wij nog uit de divisie kronijk #dch dat hij voor ,oudewat] v]s*e5 met e5 deel ghewap5/e volcx1 dan 0 het zek] e5 groote e] voor het /$eke ,oudewat]1 dat het d5 v]bitt]d5 en he]s*zu*tig5 van ,arkel noodzaakte1 d5 t]ugtogt te do5 aannem54 ,van ,arkel _h welligt dez5 aanslag niet ond]nom51 indi5 hij niet vri5d5 van b9n5 _h gehad1 die d5 toegang tot de /ad voor hem op5/eld51 door e5e deur 9 de /adsmuur die na> d5 ,doel5 leidde1 op5 te do5 h\d51 nietteg5/a&e m5 gewoon 0 die alle na*t5 te sluit54 #dci ,nadat nu de oorlog tot 9 ,ao4 #adjc g$uurd _h1 kwam het tot e51 van beide zijd5 gew5s*t5 vr$e1 do* ,albre*t ov]leefde dez5 niet lang1 da> hij 9 het volg5de ja> #adjd ov]le$4 ,willem1 ,grave van ,oo/]vant nu1 volgde zijn vad] op1 ond] d5 titel van grave ,willem d5 ,,vi4 en 9 het beg9 des ja>s #adje1 w]d hij dan ook 9 het /$eke ,oudewat] zelve +ehuldigd #ddj4 ,m5 ontwa>t dit t5 duidelijk/e uit het privilegie1 wa>bij hij die van ,oudewat] beve/igt1 9 hunne voorga&e privilegin4 ,willem1 c4 ,do5 kond all5 ,lud51 want die ,he]li*$5 van d] ,graafs*ap van ,holl&1 ende &]5 ons5 ,l&51 aan ons gekom51 ende be/urv5 is1 by ,doode ons ,liefs ,he]5 ,vad]s ,h]toghe ,aelbre*t1 di5 ,god ,sali* g$5k5 moet1 en ons onz5 ,getr\we ,/e$e1 ende ,poirt]5 van ,oudewat] vri5delick ontfang5 hebb51 ende gehult1 tot hor5 ,re*t5 ,he]1 als dair toe behoord1 ,soo hebb5 wy da>om1 ende om goide gun/1 die wy hebb51 ende drag51 tot ons5 getr\w] ,/$e van ,oudewat] voorsz3 d]zelv] onz] ,/$e1 ende ,poirt]5 alda]1 geconfirme]t ende geve/iget1 confirme]51 ende ve/ige mit dez5 ,brieve1 ,alle ,alzulke ,privilegi51 ,vrih$51 ende ,hantve/51 ende ,re*t51 als zy van onz5 ,voirvad]s ,grav5 te ,holl&1 van onz5 ,liev5 ,he] ende ,vad] ,h]toghe ,aalbre*t voorsz3 ende van ons bezeegeld hebb51 ende gelov5 voor ons1 ende voir onze ,nakomel+5 onz] getruw] ,/e$e ende ,poirt]5 van ,oudewat] voorsz3 dair 9 te h\d51 ende /]k5 na ,inh\d5 d] ,brieve die dair aff bezegeld zijn4 ,9 ,oirkond5 c4 ,gegev5 9 d5 ,hage op t5 xi4 da* 9 ,ma]t ,anno xiiijc ende vi]4 ,secundum ,cursum4 ,gelijk de ges*i$5is 9 de laat/e drie j>5 van ,albre*ts reg]+1 met het v]meld5 van oude bes*eid5 en privilegi5 op ,oudewat] betrekk+ hebb5de1 zwijgt1 zoo s*e5 de pas gehuldigde ,graaf1 de /ad onz] bes*rijv+ voor dat gemis aan voorregt5 s*adeloos te will5 /ell54 ,nadat ,willem to*1 zooals wij zag51 de /ad 9 h>e privilegin beve/igd _h1 gaf hij op ,s9te ,?omas avond #adje #dda1 v]gunn+ aan ,s*\t1 ,s*ep551 ,rad5 en poort]s d] /$e ,oudewat] om van vri5d en vij&1 die s*ade aan de /ad ( aan de bezitt+5 d] poort]s d$51 s*adev]go$+ te mog5 eis*51 en bij weig]+ da>van1 h5 zelfs voor hunn5 euvelmo$ van het lev5 te b]oov54 ,het volg5de privilegie 9 #adje 0 's ,grav5 v]gunn+1 om b9n5 d] /$e gebi$1 e55 mol5 te mog5 zett52 nog belo(t ,willem 9 dit ja>1 als ligg5de op de gr5z5 van d5 ,l&e1 ,oudewat] nimm] me] te zull5 s*eid5 van de grafelijkheid van ,holl&1 en tev5s /elde hij die van ,oudewat] bij &] voorregt van dit ja>1 vrij1 van het betal5 van morg5 geld4 #ddb ,9 de e]/e tijd5 v9d5 wij nu bijna niet ( we9ig van privilegin van graaf ,willem omtr5t ,oudewat] gewag gemaakt1 do* 9 deze tijd5 w]d5 er tuss*5 ,oudewat] en het nabij geleg5 ,wo]d5 vele w$]zijds*e v]b9t5iss5 gemaakt1 omtr5t het wat]s*ap van laat/g5oemde /ad2 zoo v9d5 wij t5 j>e #adjg v]meld1 dat de hoog-heemrad5 van ,wo]d5 aan ,oudewat] belo(d5 om de brug ov] ,wi]9k51 buit5 ko/5 van die van laat/g5oemde /ad te zull5 ond]h\d51 en van het ja> #adjh b]u/ er t] geme5te secret>ie alhi]1 e5e geau!ntise]d afs*rift1 van e5e acte1 wa>9 de hoog-heemrad5 van d5 ,l&e van ,wo]d5 zi* v]b9d51 de sluis b9n5 ,oudewat] ligg5de1 te v]lag51 met bijvoeg+1 dat wanne] het g]egt van de /ad zulks wilde1 het wat]s*ap voornoemd1 die sluis t5 all5 tijde w$] moe/ v]hoog54 ,t5 j>e #adac v]gunde ,willem tolvrijdom aan die van ,oudewat] en oorl(1 tot het zett5 van accijns op bi] en wijn1 t]wijl hij 9 #adad toe/ond1 om b9n5 ,oudewat] e5 nonn5kloo/] van de ,/4 ,franciscus orde van p5et5tiae te /i*t5 #ddc4 ,en nu mijne lez]s1 will5 wij v]d] nagaan1 wat er op politiek gebi$ voorvalt1 en welke rol ,oudewat] er 9 speelt4 ,het is bek5d1 dat ,graaf ,willem1 sle*ts ne do*t] _h1 met "n ,jacoba1 die 9 #adae op ruim #ad j>ig5 leeftijd 9 het huwelijk trad1 met ,jan1 h]tog van ,t\ra9e en grave van ,pon?ieu lat] ,daufijn van ,frankrijk die 9 het ja> #adag1 k9d]loos ov]le$4 ,h]tog ,willem nu1 die tot dus v] ge5 wettige telg5 _h1 dan ,jacoba1 legde e5e groote bezorgdheid aan d5 dag1 om ha> van de opvolg+ 9 het bew9d dez] gewe/5 te v]zek]54 ,di5 t5 gevolge1 w5dde hij zi* tot de edel5 en /$5 van ,holl&1 die hij t] algeme5e dagva>t bes*rev5 _h1 en e5e bel(te afv]gde om na zijn ov]lijd51 zijne do*t] ,jacoba tot wettige l&vr\we 9 te huldig5 #ddd4 ,die dagva>t w]d 9 oog/ma& #adaf geh\d5 en ond] de /$51 wa>van gemagtigd5 v]s*551 behoorde ook de /ad onz] bes*rijv+4 ,ook de ,s*\t51 ,burgemee/]s1 ,s*ep55 en ,rad5 #dde van ,oudewat] hadd5 plegtiglijk gezwor51 dat zij ,jacoba1 ,daufijne van ,vi5ne zoo ,willem vr ha>1 zond] wettig5 zoon na te lat51 ov]lijd5 mogt1 voor zijne erfdo*t] en le5volg/] erk5n51 en ha> nev5s h>5 wettig5 voogd hulde do5 en ond]danigheid bewijz5 z\d51 ha> met lijv5 en go$1 teg5 alle h>e vij&5 zull5de bij/aan4 ,en ,willem _h nog bijtijds voor zijne do*t] gezorgd1 da> hij 9 ,mei #adag ov]le$1 nalat5de zijne e*tg5oot ,m>g>e?a en ,jacoba1 zijne do*t]1 en e5ig5 tijd da>na w]d deze dan ook door alle /$5 van ,holl&1 uitg5om5 ,dordre*t +ehuldigd4 ,t]wijl wij nu t] loops de opm]k+ mak51 dat ,oudewat] zi* aan de ,hoeks*e zijde bev9dt1 will5 wij zi51 wat er v]d] gebeurt4 ,niet zoodra hadd5 de ,kabellaauws*5 de tijd+ van 's ,grav5 ov]lijd5 v]nom51 ( zij begonn5 het ho(d w$] op te /ek5 en alras hadd5 zij zi* van het naburige ,i,jsselstein mee/] gemaakt4 ,do* de poort]s d] mee/e /$51 bijge/aan door de ,/i*ts*5 maakt5 het d5 vij& zoo b5aauwd1 dat het /$eke w$] spo$ig aan 's grav9ne zijde 04--,h>e reg]+ begon alzoo niet gelukkig4 ,ma> van e5e &]e zijde z\ ,jacoba weldra me] te lijd5 hebb52 wij b$oel5 van h>5 oom ,jan van ,beij]51 die ha> het bezit van de grafelijke kroon g+ betwi/54 ,dordre*t1 wij zag5 het re$s1 _h ,jacoba niet als grav9ne erk5d1 en1 ,jan van ,beij]5 9 die /ad veel voet gekreg5 hebb5de1 #ddf g+ er p]soonlijk he51 en het 0 jui/ uit die /ad1 dat hij zijne ni*t be/ookte4 ,e]/ beproefde hij de /$5 afvallig te mak51 die ha> gehuldigd hadd51 dat hem e*t] mislukte1 b]oep5de to5 zi*1 op d5 uit]/5 wille van h>5 vad]1 die ern/ig bege]d _h1 dat m5 zijne do*t] z\de ui?uwelijk51 aan ,jan1 h]tog van ,brab&1 wa>door de ,l&zat5 na> ge5 &]5 voogd ov] deze gewe/5 behoefd5 uit te zi54 ,nu e*t] begon ,jan van ,beij]51 zam5spann5de met e5ige ,kabellaauws*e ,edel51 met geweld zijne ni*t te beoorlog51 en dit de$ dan ook de p>tij van ,jacoba besluit51 om ov] het huwelijk van de grav9 met d5 h]tog van ,brab& 9 ern/ige ond]h&el+ te tr$54 #ddg ,t5 j>e #adah kwam die v]b9t5is dan ook tot /&1 en ha> e*tg5oot nam hi]na t]/ond d5 titel aan van ,grave van ,holl& en ,zeel&1 word5de hij door de /$51 wa> ond] ook ,oudewat]1 als zoodanig gehuldigd4 ,jan van ,beij]5 e*t] wi/ het1 en door gun/e van ,paus ,m>t9us d5 ,v1 en door e5 huwelijk met e5e ni*t van ,keiz] ,sigusmundus1 zoo v] te br5g51 dat hij van laat/g5oemd51 het ,le5 d] graafs*app5 v]kreeg1 en 9 het g5oemde ja>1 insgelijks d5 titel van grave ov] deze ,l&5 aannam1 word5de de ,edel5 en /$51 door keiz] ,sigusmund on!v5 van d5 e$ van getr\:eid1 gezwor5 aan ,willem d5 ,,vi1 9 betrekk+ tot zijne do*t]1 ,jacoba van ,beij]54 ,do* ge5e d] /$51 die vooralsnog de grav9ne afviel1 integ5deel1 wij v9d5 v]meld1 #ddh dat de /$5 ,ha>lem1 ,delft en ,leid5 omtr5t d5 aanvang van het ja> #adah1 op hun eig5 geloove #ebi #a_/b engels*e ,nobels aan lijfr5t5 v]ko*t51 en de er van gemaakte somme1 bes*ikt5 voor vr\we ,jacoba4--,ma> ook ,oudewat]1 nev5s zes &]e /$51 hadd5 belo(d1 die s*uld1 nev5s de drie gemelde te zull5 drag54 #ddi ,al die /$5 nu1 maakt5 zi* re$s g]uim5 tijd b]eid tot e5 beleg van ,dordre*t1 wa>op de p>tij van1 ( nog bet] ,jacoba zelve het voorzi5 _h1 en nadat er e5ige geve*t5 van beide zijd5 hadd5 plaats gegrep51 w]d5 er van wege ,jacoba aan #ca ,holl&s*e /$51 briev5 afgezond51 om ov] het beleg]5 van ,dordre*t te raadpleg54 ,kort5 tijd da>na1 w]d het beleg ond]nom51 do* weldra moe/5 het de beleg]a>s met v]lies opbrek51 en nadat ,jacoba1 nog 9 dit ja>1 het v]lies van ,rott]dam te betreur5 _h1 w]d er omtr5t d5 aanvang van #adai1 e5 zo5 tuss*5 beide p>tij5 gemaakt4 #dej ,9 die voorwa>d5 nu1 v9dt m5 ond] &]5 v]meld1 dat het ,baljuw- en ,dijkgraafs*ap van ,zuid-,holl& aan de grav9ne als le5go$ w]d afge/aan2 ,oudewat] w]d er +elijks ond] begrep51 wijl er 9 die acte voorkwam1 dat de ,l&5 voor vijf a*t]e5volg5de j>51 door de ,h]tog5 van ,brabant en ,beij]5 9 het geme5 z\d5 g]ege]d word51 en dat de ,s*\t5 en ,g]egt5 9 de /$51 alsm$e de ,baljuw5 en &]e ambtsli$51 door h5 gezamelijk z\d5 word5 aange/eld4 ,zij behoefd5 e*t] aan de grav9ne alle5 d5 e$ te do51 do* met di5 v]/&e1 dat zij insgelijks d5 h]tog van ,beij]51 ond] ,jan en ,jacoba1 beide gehoorzaamheid moe/5 belov54 ,jan van ,beij]5 s*ond e*t] spo$ig dit v]drag1 en na v]loop van e5ig5 tijd1 w]d hij dan ook 9 e5 aantal /$51 als ,ruwa>d en oir ( erfg5aam aang5om54 ,inmiddels1 w>5 ,jan van ,brabant en zijne e*tg5oot na> ,brabant g]eisd1 alwa> hunne teg5woordigheid v]eis*t w]d4 ,van die geleg5heid nu1 maakte ,jan van ,beij]5 gebruik1 om zi* me] gezag aan te matig51 dan hem toekwam4 ,op eig5 gezag1 zoo v]meldt ,wag5a>1 g+ hij nu de ,kabellaauws* gez9d51 aan wie hij zijne bevord]+ te dank5 _h1 9 de reg]+ d] /$5 op het kuss5 br5g51 en zoo v9d5 wij dan ook bij van ,k9s*ot v]meld1 dat hij 9 het ja> #adbj1 ,tr5eijs ,piet]soon 9 ,oudewat] tot ,s*\t b5oemde1 #dea die hoog/wa>s*ijnlijk tot di5 g5oemd5 aanhang1 en van zijne vri5d5 04 ,hoe wel ,jan van ,beij]5 9 e5 &] /uk van #adba1 ,jan van ,brabant noemt zijn5 liev5 ,neve zoo kunn5 wij die zoete woordjes niet te veel v]tr\w51 imm]s 9 het ja> #adba /elde hij te ,oudewat] w$]1 dat ze] op de zijde van ,jacoba 01 drie kapite9s aan van zijn5 aanhang4 #deb ,om onze s*ets na> behoor5 te v]volg51 moet5 wij nu e5 tweetal j>5 t]uggaan en zi51 wat er inmiddels voorviel4 ,het 0 t5 j>e #adai1 dat ,jan van ,beij]5 met de ,/i*ts*5 9 onm9 g]aakte1 en alras v]nam5 de ,utre*t5>5 de tijd+1 dat ,jan van ,beij]51 met h]tog ,re9\d van ,geld] e5 v]bond gemaakt _h1 om 9 het ,/i*t te vall5 en ond] &]5 ,am]sfoort en ,montfoort 9 te nem54 #dec ,0 het nu t5 gevolge van die ov]e5kom/1 ( 0 het de oude wrok teg5 de ,montfoort5a>s dat die van ,oudewat] 9 het volg5de ja> #adbj gretig de geleg5heid1--e*t] e5e noodlottige geleg5heid--te baat nam5 om zi* te wrek51 ( w>5 de +ezet55 b5$5 ,s*oonhov5 tot aan ,oudewat] to5 re$s door het ,/i*t ond] br&s*att+ gebragt1 da> wij to* 9 de ges*i$5is zi51 dat zulks 9 #adbj plaats _h1 wij wet5 het niet1 do* wa> is het1 dat wij van het volg5de heete geve*t 9 dit ja> v9d5 gewag gemaakt4 ,9 d5 aanvang van #adbj g+5 de one5igh$5 tuss*5 ,utre*t en d5 sl9ks*5 ,jan van ,beij]5 tot dadelijk5 krijg ov]1 en ,montfoort koos de p>tij van d5 ,biss*op4 ,9 dez5 oorlog1 maakte e5 van des ,bur*tgrav5 v]want51 ,he] ,lodewijk van ,montfoort1 zi* door e5 wakk] wap5feit v]ma>d4 ,bij e5 inval van die van ,oudewat] 9 't ,/i*t1 trok ,lodewijk 9 d] haa/ te ,montfoort zoo vele mans*app5 zam51 als er uit de v]d$ig]s van slot en /ad gemi/ kond5 word51 en vo]de deze luttele b5de1 alle5 uit voetkne*t5 be/a&e1 d5 vij& teg51 en1 zegt de ,biss*oppelijke kronijks*rijv] van d] ,beke1 to5 he] ,lodewijk met de zijn5 h5 ontmoette1 g$roeg hij zi* als e5 onv]tsaagd ridd]1 die d5 mo$ van e5 leeuw bezat en re$ op d5 vij& 91 en zijne voetkne*t51 d$5 als he]lijke /\te mann51 en /r$5 vromelijk nev5s hem4 ,ook de vij&5 we]d5 zi* mannelijk en /\t1 als ( zij jonk]s w>51 en zoo w]d er nietteg5/a&e het getal volks aan beide zijd5 sle*ts kle9 01 kloek en wakk] ge/r$52 want elk wilde ga>ne het veld beh\d52 ma> die van ,oudewat] moe/5 't e9delijk opgev5 en ruimd5 met e5 v]lies van om/reeks #gj man aan dood5 ( gevang55 het veld2 t]wijl de ,montfoort]s 9 triumf met d5 buit b9n5 hunne /ad ke]d51 ende danckt5 ,gode ende ,s9t ,m>tijn1 dat si met sulck] e]5 ende met sulck] gew9 g$a5 w>54 #ded ,noodlottig1 wij zeid5 het re$s1 0 dit blo$ig geve*t voor ,oudewat]1 ma> indi5 wij nagaan1 dat de ,biss*oppelijke ,kronijks*rijv] van d] ,beke getuigde dat die van ,oudewat] zi* mannelijk en /\t gewe]d hadd5 als w>5 zij ,jonk]s1 dan moet5 er van de zijd5 d] ,montfoort5a>s1 wi] v]lies niet wordt g5oemd1 insgelijks 9 dit geve*t wa>9 kloek en wakk] ge/r$5 w]d m5ige5 gevall5 zijn4 ,inmiddels w>5 de /i*ts*5 het met de ,hoeks*5 e5s1 en g+5 ,jan van ,beij]5 beoorlog51 do* ,oudewat] hoewel hoeks*gez9d1 /ond1 s*ijnt het te veel ond] van ,beij]51 om zi* niet aan zijne zijde te s*>51 getuige da>voor ond]&]51 de b5oem+ zijn5twege 9 dit ja>1 van d5 gemeld5 ,s*\t ,tr5eys ,piet]soon4 ,de bondg5oot5 teg5 ,jan van ,beij]5 w>5 niet gelukkig 9 hem te beoorlog51 do* 9 hetzelfde ja> kwam er w$] e5 vr$esv]drag tuss*5 beide p>tij5 tot /&4 ,t]wijl dit e*t] gebeurde1 g+ ,jan van ,beij]5 zwang] van het voornem51 d5 trag5 en vadsig5 ,jan van ,brabant1 e*tg5oot van ,jacoba1 met zijne mann5 op te zoek51 en spo$ig w]d dan ook dit voornem5 t5 uitvo] gebragt1 t5 s*ade van ,jacoba4 ,door e5 en &] w]d5 niet alle5 de +ezet55 van ,brabant1 ma> ook ,jacoba afke]ig van ,jan van ,brabant1 en weldra 0 e5e e*ts*eid+ het gevolg er van4 ,spo$ig e*t] 79 #adbb7 huwde ,jacoba t5 d]de male met ,humfreij1 h]tog van ,glo*e/] en ook hij noemde zi* alras ,grave van ,h5eg\w51 van ,holl&1 ,zeel&1 enz4 enz4 en t]wijl wij nu1 nev5s ,jan van ,beij]5 d5 h]tog van ,glo*e/] aantreff51 beg9t zi* ook ,philips1 h]tog van ,beij]5 als v]mo$elijk5 opvolg] 9 het behe] dez] graafs*app5 aan te m]k54 ,inmiddels w]d de grav9ne1 9 #adbd bij afwezigheid van ,glo*e/]1 te ,b]g5 gevang5 g5om5 en na> ,g5t gevo]d4 ,zij wi/ e*t] h>e wa*t]s 9 manskle$]5 te v]s*alk5 en te ontvlugt51 en drie dag5 da>na te ,w\dri*em zijnde1 w]d zij door he] ,jan van ,viane na> ,oudewat]1 ,s*oonhov5 en ,g\da gevo]d en 9 die /$51 wa>9 zij d5 mee/5 aanhang _h1 w]d zij t]/ond als ,grav9ne erk5d4 #dee ,nu begonn5 er w$] spo$ig &]e onheil5 voor de grav9ne te nak51 en wel t5 gevolge van d5 dood van h]tog ,jan van ,beij]5 9 het ja> #adbe4 ,hij to* _h zijn regt op deze graafs*app5 bij uit]/5 wille aan ,philips1 h]tog van ,b\rgondie1 afge/aan1 en nu maakte deze zi* weldra g]e$1 om hetge5 hem afge/aan 01 door kra*t van wap55 te nem51 en zelfs w]d hij door ,jan van ,brabant de twe$e e*tg5oot van ,jacoba1 tot ,ruwa>t ov] deze gewe/5 b5oemd4 ,nu wi/ de h]tog van ,brabant spo$ig te weeg te br5g51 dat de ,edel5 en /$51 die ,jan van ,beij]5 erk5d hadd51 hem alras tot wettig5 grave huldigd51 zond]1 dat er bij die geleg5heid van ,jacoba en ha> go$ regt op de ,l&51 e5 woord g]ept w]d4 ,do*1 mogt5 de mee/e niet me] aan de ongelukkige grav9ne d5k51 zoo _h zij 9 h>5 teg5spo$ to* d5 troo/1 dat ,oudewat]1 nev5s ,g\da en ,s*oonhov51 aan h>e zijde blev54 ,9 de tijd51 dat e5 en &] aldus voorviel1 0 ,jac4 van ,gaasbeek door ,jacoba's teg5p>tij tot /$eh\d] ov] ,holl& b5oemd4 ,spo$ig w>5 nu de vij&elijkh$5 tot e5 w]kdadig5 oorlog ov]gegaan1 word5de kort hi]op het beleg voor ,s*oonhov5 geslag54 ,jacoba1 b$u*t voor ,g\da1 wa> zij zi* mee/ ophield1 _h d5 ,i,jsseldijk do5 door/ek51 en s*i] al het l& ond] wat] gezet1 wa>door de /ad van die zijde g$ekt 01 do* aldra v]nam zij1 dat m5 zi* g]e$ maakte1 om de /ad van de ,rijnzijde te nad]54 ,met die zijde to*1 _h zij niet als met het b5$5 e9d te w]k kunn5 gaan1 imm]s dan _h zij niet alle5 de geme5s*ap met ,oudewat] afgesn$51 ma> ook met het ,/i*t1 wa>m$e zij ne lijn trok4 ,met h>e getr\we /$5 en de ,/i*ts*51 besloot zij nu d5 nad]5d5 vij& te gemoet te trekk51 en alras kwam het nu 9 het ja> #adbe #def tot e5 geve*t bij ,alph54 ,die van ,g\da1 ,s*oonhov5 en ,oudewat] viel5 h5 nu onvoorzi5s op het lijf1 #deg s*oon zij m9d] 9 getal w>54 ,zij bekwam5 de ov]w9n+1 en bragt5 nev5s vele gevang551 de va&els van ,ha>lem1 ,leid5 en ,am/]dam1 9 vreugde en gejui* b9n5 ,g\da4 ,niet zoo gelukkig 0 de ,hoeks*e p>tij 9 ,zeel&1 wa> de troep5 d] ,grav9 met hulp van die uit ,engel&1 9 #adbf e5 geve*t bij ,br\w]%av5 v]lor54 ,na die n$]laag1 toog vr\we ,jacoba met ha> leg] tot voor ,ha>lem en ook bij di5 veldtogt1 w]d de bani] van ,oudewat] aan h>e zijde niet gemi/2 #deh ma> ook 9 dit beleg1 ke]de zi* de krijgskans teg5 de ,grav9ne1 die nu bijna de e55 ramp na de &]5 tr(4 ,nog w>5 de drie me]gemelde /$51 ,jacoba getr\w #dei1 to5 zij zi* 9 de groot/e b5aauwdheid te ,g\da ophield1 en ha> huwelijk met ,gloce/] te di5 tijde ontbond5 w]d2 niettem9 s*epte zij w$] e5ig5 mo$1 door d5 dood van h]tog ,jan van ,brabant 9 #adbg3 do* wat baatte het8 ,nadat imm]s d] ,hoeks*5 vloot bij ,wi]+5 bijna v]nield w]d1 trok ,philips 9 de l5te des ja>s #adbh met e5 leg] op ,g\da aan1 wa>9 zij zi* 9 bang5 nood bevond4 ,9 di5 toe/& durfde ,jacoba het beleg niet afwa*t51 ma> besloot met ,philips 9 ond]h&el+ te tr$52 dit ges*i$de1 en m5 v]zo5de zi*2 ma> m5 begrijpt ligtelijk1 dat de voorwa>d5 niet t5 gun/e voor de ongelukkige ,grav9ne uitviel54 ,die voorwa>d5 e*t] te v]meld51 z\ ons buit5 het be/ek vo]51 wij will5 d5 lez] alle5 h]9n]51 dat er ond] &]5 beslot5 w]d1 dat de grav9 niet zond] toe/emm+ van ,philips w$] 9 d5 e*t mogt tr$51 dat ,philips de ,reg]+ van ,holl& bleef beh\d5 ond] d5 titel van ,ruwa>d en ,oir1 en dat de ongelukkige ,jacoba sle*ts d5 7holl57 titel van grav9ne mogt beh\d54 ,voorts z\d5 h>e drie getr\we /$51 niet a*t]volgd word51 (s*oon zij tot dus v] teg5 d5 ,h]tog gewee/ w>54 enz4 ,nog 9 dit ja> trok de grav9ne met d5 h]tog door ,holl& en ,zeel&1 hem alom tot ,ruwa>d1 regt] en ,oir ( wel erfg5aam d] ,l&5 do5de huldig54 #dfj ,sle*ts #g wek5 na het v]zo55 met de betreur5swa>dige grav91 kwam ,philips1 wi5s voorgang] de reg]+ d] /$5 buit5 tijds1 teg5 a&ruis*5 hunn] privilegi5 v]&]d _h1 9 e5 acte omtr5t ,oudewat] voor als ,ruwa>d4 ,wij lat5 d5 inh\d van deze acte volg51 als niet van belang ontbloot zijnde3 ,philips1 by d] ,g5ad5 ,gods ,h]toge van ,b]go5j51 ,graef van ,vla5d]51 van ,artoys en van ,b\rgo5j51 ,pal5tyn1 ,he]e van ,sal9s en van ,me*el51 ,ruwa]t ov] die ,l&5 van ,h5eg\w51 van ,holl&1 van ,zeel&1 ende van ,vriesl&1 do5 kont all5 luyd51 7want die go$e luyd5 van d5 ,g]e*te d] ,/$e van ,oudewat] a5 ons gekom5 zyn klag5de7 dat wy dat ,g]e*te alda] won5de do5 v]sett5 alsoo zy v]nom5 hebb51 't welck is t' alsoo ges*iet wes5 s\d5 teg5 ha] ,hantve/5 ende oude ,h]koom51 by de welcke m5 niet geplag5 en heeft dat voorsz3 re*t te v]sett5 ma] e5 w]ve 's ja]s alsoo wy segg51 ons ootmo$elick5 bidd5 dat wy ons dies v]drag51 ende hem 9 h>5 voorsz3 ,h&tve/5 ende ,h]kom5 h\d5 w\d51 die wy hem geconfirme]t hadd52 ,soo is 't dat wy om des be/5 wille bela/ hebb5 sommige onse ,raetsluyd5 dat voorsz3 ,g]e*te te v]sett51 die alda] 9 blyv51 ende dat voorsz3 ,g]e*t vo]5 sull51 tot die tyt toe dat m5 gewoonlick is van outs te v]maeck51 ende dan sull5 w$] &]e da] 9 geset word5 ende blyv51 na h>5 ,h&tve/5 die sy v]met5 da] ( te hebb51 gecons5te]t hebb5 ende cons5t]5 mits des5 ,brieve1 dat die v]sett+e nu alsoo ges*i$5 sal van de ,g]e*te voorsz3 deszelv] ,/$e ge5 h9d]1 prejuditie1 (te a*t]deel en drage1 no* en zy teg5 ha] voorsz3 ,hantve/51 no* dat wy da]om e5i* nieu re*t v]kreg5 hebb51 om die ,/$e voorsz3 ma] dat zy da] af alzoo geheel 9 zyn ende blyv51 ende wy 9 onse he]lyckheyt1 alsoo wy ende zy tot hi] toe gewee/ hebb53 ende des 't oirkonde soo hebb5 wy des5 ,zegel a5 des5 ,brief do5 hang54 ,gegev5 9 ons5 ,/$e van ,dordre*t1 op d5 vyfti5d5 da* van ,augu/o1 9 't ,ja] ons ,he]5 ,duys5t vi] hond]t a*t en tw9ti*4 ,inmiddels w]d ,frank van ,borsel5 tot /adh\d] ov] ,holl& en ,zeel& b5oemd1 en ,philips1 de zak5 aldus na> zijn z9 9 orde gebragt hebb5de1 ve/igde zi* 9 ,brabant4 ,het 0 e*t] omtr5t dez5 tijd1 dat de bek5de s*eur+ 9 het ,/i*t plaats _h met biss*op ,zw$] van ,cul5burg en ,rudolph van ,diephold en dat de religieuse zu/]s ,oudewat] moe/5 ontruim5 en de vlugt na> eld]s nem54 ,wij mog51 no* will5 9 h]hal+ tr$51 omtr5t hetge5 wij vroeg] 7van pag4 #bbe tot pag4 #bdi7 da>van t] n$] s*rev51 g5oeg zij het1 dat wij 9 dit ho(d/uk1 9 d5 geleidelijk5 loop d] gebeurt5iss5 er na> v]wez5 hebb54 ,wij tr$5 e5 pa> j>5 v]d] op hi/oris* gebi$4 ,re$s 9 #adcj _h ,philips zi* 9 ,holl&1 ,zeel& en ,we/ ,vriesl& als grave wet5 te do5 huldig5 #dfa1 to5 er w$] iets gebeurde1 wa>door 9 dat ja> zijne aanzi5lijke magt w$] met me]d] regt beve/igd w]d4 ,zoo als m5 weet1 mogt ,jacoba +evolge het v]bond 9 #adbh1 niet dan met toe/emm+ van de ,/at51 h>e mo$] en ,philips1 w$] 9 het huwelijk tr$51 en to* de$ zij dit t5 j>e #adcc1 9 het geheim met he] ,frank van ,borsel51 en volg5s me]d]e voorwa>d51 w>5 nu h>e ond]zat5 van alle gehoorzaamheid aan de grav9 bevrijd4--,m5 begrijpt ligtelijk1 dat ,philips van die geleg5heid p>tij trok1 en de zoo gew5s*te af/& t5 zijn5 behoeve volgde weldra1 b$+5de ,jacoba alle5lijk voor zi*1 de he]lijkh$5 ,voorne1 ,zuid-,bevel&1 en ,?ol51 b5ev5s de toll5 van ,holl& en ,zeel& g$ur5de ha> lev54 ,/i]f ,philips e*t] vr ha>1 dan 0 beslot51 dat zij w$] 9 het bezit h>] graafs*app5 tr$5 z\de2 ma> zij ov]leefde hem niet1 da> zij aan e5e t]+ziekte 9 het ja> #adcf ov]le$4-- ,de ongelukkige1 zij _h ond]vond51 dat niet altijd e5 vor/5 kroon geluk aanbr5gt6 ,to5 nu de grav9 af/& van h>e graafs*app5 g$aan _h1 g+ de reg]+ ook 9 het huis van ,b\rgondi ov]1 do* al spo$ig ond]vond m51 wat het inhad door d5 magtig5 ,philips g]ege]d te word54 ,het lu/ ons niet1 dit alles t] n$] te s*rijv51 g5oeg zij het te v]meld51 dat de l&zat5 al spo$ig g5oodzaakt w]d5 deel te nem51 aan ui!ems*e oorlog51 iets dat het re$s zoolang ges*okte graafs*ap we9ig v]adem+ bezorgde1 en (s*oon wij die van ,oudewat] niet voor #adch g5oemd v9d51 als er aan deel nem5de1 zoo is het to* bijna ongetwijfeld1 dat zij er niet gemi/ zull5 zijn4 ,omtr5t dez5 tijd1 0 het hansee v]bond opg]igt1 en onze l&sli$5 begonn5 nu /]k]1 dan voorhe51 op de ,oo/-,zee h&el te drijv54--,d] oo/]s*e koop/$51 gewoon die va>t alle5 te hebb51 v]droot dit ze]1 en al spo$ig w>5 vij&elijkh$5 van beide zijd5 het gevolg4 ,de zes ,w5dis*e /$51 beslot5 weldra d5 l&sli$5 d5 oorlog aan te do51 v]/]kt door e5 v]drag dat zij slot5 met d5 ,h]tog van ,hol/e9 en1 dat het h5 ern/ 01 blijkt uit het feit1 dat zij 9 #adcg e5 groot5 ro( op de ,holl&s*e en ,zeeuws*e s*ep5 behaald51 de va>tuig5 9 d5 grond boord51 en het bootsvolk gevang5 nam54 ,duurte en opro] v]toonde zi* nu alras 9 onze gewe/5 en nadat m5 vru*teloos op s*adeloos/ell+ _h aang$rong51 begon m5 het mo$e te word51 er moe/ wraak word5 g5om56 ,er w]d e5e algeme5e dagva>t bes*rev51 en m5 nam op naam van ,philips e5 besluit1 om alle groote s*ep51 b9n5 #ad dag5 op te takel51 en 9 /aat te /ell5 om zee te kiez51 e5 iegelijk moe/ t]/ond zijn h>nas*e b]eijd5 en b]eijd h\de om altijd b]eijt te zijn en t5 oorlog uit te trekk5 wa> hij v]eis*t z\de word5--voorts moe/5 er met d5 mee/5 spo$ op /apel gezet en afgetimm]d word5 omtr5t #hj ,ba>ds5 zijnde e5 soort van oorlogs*ep51 en bijna ge5 /ad ( dorp die ge5 bevel kreeg da>aan bij te drag5 en zoo moe/ dan ook ,oudewat] zorg drag5 9 tijds e5e zoodanige ,ba]dse 9 g]e$heid te hebb54 #dfb ,m5ige ro( w]d nu1 na dat e5 en &] 9 g]e$heid 0 gebragt1 gepleegd2 en z groot 0 de ov]mo$ en dapp]heid d] onz51 dat m5 9 het ja> #addj e5e groote ,oo/]s*e vloot nam1 die met z\t d]wa>ts ke]de4 ,soms e*t] ke]de ook de krijgskans1 en m5 begon van beide zijd5 na> d5 vr$e te hak51 van dat gevolg1 dat m5 9 #adda met deze ,w5dis*e /$5 e5 be/& sloot1 met d5 h]tog van ,hol/e9 v]zo5de1 enz41 enz4 ,intuss*5 begonn5 de ,hoeks*e- en ,kabellaauws*e twi/51 na v]loop van e5 pa> j>51 met me] hevigheid dan ooit te wo$51 zoodat 9 v]s*ill5de /$5 groote opro]5 ont/ond51 die soms ze] hoog liep51 en niet zeld5 dan sle*ts met moeite door gee/elijk5 en w]eldlijk5 magt kond5 beteugeld word54 ,oudewat] moet e*t] vrij ru/ig gewee/ zijn1 ma> ,philips _h ook aan ,s*\t1 ,burgemee/]5 en ,rad5 van ,oudewat] ges*rev51 dat zij op e5 en &] e5 ze] waakzaam oog z\d5 h\d54 ,9 het ja> #adde w]d dit gebod w$] h]haald ov]mits d] b]o]+e ende ophev5 wille 9 ons5 l&e van ,holl& wes5de en tev5s beval de ,grave er bij1 dat indi5 de poort]s van ,i,jsselstein het 9 hunne geme5te te kwaad kreg5 door de troebele tijd51 dat die van ,oudewat] dan1 het zij bij dag ( na*t1 h5 de poort5 z\d5 ontsluit5 opdat zij aldus met lijf en go$ er des te veilig] z\d5 kunn5 zijn4 ,de sluwe ,philips wi/ e*t] r$55 g5oeg voor dit gun/betoon te v9d51 imm]s1 aan het slot van dit bevel meldt hij1 dat zoo het geviel1 dat die van ,i,jsselstein de wijke b9n5 ,oudewat] zo*t51 dat m5 dan 9 ,oudewat] bet] 9 /aat 0 de /ad te bew>51 om het groot]e getal we]b>51 dat er zi* alsdan 9 z\ oph\d54 ,het is ons e*t] niet geblek51 dat de poort]s van ,i,jsselstein ooit van die v]gunn+ hebb5 gebruik gemaakt4 ,het 0 omtr5t di5 tijd1 nadat de ges*ill5 d] p>tij5 e5 we9ig b$a>d w>51 dat ,philips ern/ig begon te d5k5 om de erf5iss5 d] geord]de p]son5 9 d5 l&e1 e5 we9ig teg5 te gaan4 ,re$s 9 #addf v9d5 wij zoodanige ordonnantie omtr5t de geord]d5 van ,oudewat] als m$e e5e van ,anno #adef4 ,voorts beval de ,graaf 9 het ja> #adfc1 9 aanm]k+ nem5de de klagt5 d] /$5 ,s*oonhov51 ,oudewat]1 ,wo]d51 ,weesp1 ,muid5 en ,na>d5 ov] het vord]5 van morg5 geld 9 het ,/i*t van ,utre*t g$aan1 dat die van ,holl& 9 het ,/i*t van ,utre*t gerfd zijnde1 niet v]pligt w>5 aan die heff+ te voldo54 ,s$]t di5 tijd v9d ik niets me] van ,philips omtr5t ,oudewat] v]meld1 hij /i]f dan ook we9ig tijds da>na1 namelijk 9 het ja> #adfg en nog 9 dat ja>1 w]d hij 9 de reg]+ door zijn zoon ,k>el d5 ,/\te opgevolgd1 die 9 het ja> #adfh door de ,holl&s*e /$5 wa>ond] ook ,oudewat] als graaf w]d erk5d4 #dfc ,hij 0 van e5 ze] oorlogzu*tig5 a>d1 p]/e de g geme5t5 vele opbr5g/5 af en ond] zijne reg]+ ont/ond er 9 m5ige /ad opro]1 dat hij e*t] mee/ t5 zijn5 voordeele wi/ te demp54 ,zijn geheele reg]+ 0 bijna aan oorlog vo]51 zoo wel 9 het b9n5- als 9 het buit5l&1 gewijd1 dat dan ook wa>s*ijnlijk als de r$5 moet word5 aangem]kt1 dat wij niet n bes*eide ( iets d]gelijks1 van hem omtr5t ,oudewat] aantreff54 ,hij sneuvelde 9 d5 slag bij ,nancy t5 j>e #adgg1 nalat5de e5e do*t] ,m>ia g5aamd1 die hem nog 9 g5oemd ja> 9 de reg]+ opvolgde4 ,ook h>e reg]+ k5m]kte zi* door oorlog van buit5 en tweespalt van b9n54 ,9 ,holl& to*1 0 alras het vuur van one5igheid tuss*5 de ,hoeks*5 en ,kabellaauws*5 w$] hevig aan het br&54 ,de zw>e la/51 die m5 nog te drag5 _h1 bragt5 v]s*eid5e /$5 aan het morr52 sommige eis*t5 van de ov]heid rek5+ van h>e inkom/5 en /ond5 er zoo /]k op1 dat de vro$s*app51 die mee/ all5 ,kabellaauws*gez9d w>51 all5gsk5s de /$5 uitwek51 en alras door ,hoeks*5 v]vang5 w]d54 #dfd ,dit to* gebeurde ond] &]5 te ,g\da1 ,s*oonhov5 en eld]s en zoo ook spo$ig 9 ,oudewat]4 ,van ,b]kum1 9 zijne bes*rijv+ van ,s*oonhov5 maakt ov] e5 en &] aldus gewag3 als ,g]rit van ,poelgee/e 9 de slotvoogdij van ,s*oonhov5 h]/eld 01 /ond de geme5te te ,s*oonhov5 ond] di5 ,hoeks*gez9de op1 en eis*te rek5+ van /adsgo$]51 en als de ,cabellauws*e be/i]d]s1 dit niet wild5 en kond51 g+5 zij heimelijk de /ad uit1 wa>door hunne plaats5 met ,hoeks*gez9d5 v]vuld wi]d54 ,de uitgewek5e reg5t51 g+5 nu na> ,wolfa>t van d] ,ve]1 /adh\d] van ,holl&1 v]zoek5de van hem1 9 de /ad 9 hunne b$i5+51 zond] erg5s om gemoeid te word51 h]/eld te zijn1 do* er volgde niets op1 en ,s*oonhov5 bleef ,hoeks*1 en bragt met die van ,dordre*t en t] ,g\da ev5 na pas*5 9 het ja> #adgi1 ,oudewat] insgelijks aan die zijde4 #dfe ,zi5 wij nu e]/ e5s wat er inmiddels op &] gebi$ voorviel4 ,ongeve] twee j>5 gel$51 0 vr\we ,m>ia1 re$s 9 het huwelijk getr$51 met ,a>t%]tog ,maximiliaan van ,oo/5rijk do* e]/ 9 de l5te des ja>s #adgh de$ hij als k]kelijke voogd en momboir van vr\we ,m>ia1 d5 e$ aan de bijzond]e /$5 9 dez5 l&51 word5de aan hem 9 diezelfde ho$anigheid d5 e$ van getr\:eid door de /at5 g$aan1 #dff en spo$ig 7d5 #f ,april #adgh7 w]d dan ook ,oudewat] door ,maximiliaan 9 al zijne privilegi5 beve/igd1 zooals ond] de gravelijke reg]+ dez] gewe/5 gebruikelijk 04 ,nu begonn5 de troebel5 van ,hoeks*5 ,kabellaauws*1 door ons op de vorige pag9a t] n$] ges*rev51 zi* te v]toon51 en ond] de opro]ige /$5 die zi* w$] aan de ,hoeks*e zijde ges*a>d hadd51 tr(f5 wij ook ,oudewat] aan1 #dfg nietteg5/a&e ,g\da en ,s*oonhov5 met loo%$5 de /ad aan h>e zijde gekreg5 hadd54 #dfh ,weldra kreg5 nu de ,hoeks*51 die natuurlijk teg5/rev]s van ,maximiliaan w>51 v]baz5d5 aanhang4 ,v]s*eid5e /$5 w>5 van die p>tij1 en zoo /\t w]d5 zij1 dat ,leid5 wa>uit zij v]drev5 w>51 9 #adha door h5 bij v]rass+ +5om5 w]d4 ,do* ook hunne teg5p>tijd]s zat5 niet /il1 zooals ligtelijk te begrijp5 is1 alhoewel het t5 vorige j>e vru*teloos beproefd 01 ,oudewat] w$] aan de ,kabellaauws*e zijde te br5g52 imm]s wij mak5 die gevolgtrekk+ indi5 wij lez51 dat bij het v]trek van ,maximiliaan uit ,holl&1 hij zijn /adh\d] ,joo/ van ,lala+ beval1 de ru/e 9 de /$5 te h]/ell51 dat hem e*t] n]g5s gelukte dan te ,hoorn en te ,g\da4 #dfi ,9 #adha kwam m5 er e*t] niet zoo gelukkig 9 ,oudewat] af4 ,e]/ w]d het hoeks*gez9de ,dordre*t +5om51 en da>na viel5 ook ,s*oonhov5 en ,oudewat] w$] 9 de magt d] ,kabellaauws*54 ,tot het innem5 van ,oudewat]1 _h ,g]rit ,uit5broek1 ,s*\t di] /$e e]tijds veel toegebragt1 ma> hij w]d er dan ook s$]t met ball+s*ap en v]beurd v]kl>+ zijn] go$]5 voor ge/raft4 #dgj ,m5 begrijpt ligtelijk1 dat ,maximiliaan de ,kabellaauws*5 aan de reg]+ /elde1 en zoo als het e5 ,vor/ betaamt1 g+ hij zelve e5ige w$]spannige /$5 bezoek54 ,zoo toog hij ond]5 &]5 na> ,dordre*t1 ,g\da1 ,oudewat] en ,s*oonhov51 alwa> hij de v]&]+ door de ,kabellaauws*5 gemaakt1 bekra*tigde #dga en aldra ond]wi]p ook ,leid5 zi* aan d5 ,grave4 ,nadat de zak5 nu aldus door ,maximiliaan 9 orde gebragt w>51 0 hij weldra met het ,/i*t 9 oorlog gewikkeld1 en voor het op de ,/i*ts*e gr5z5 ligg5de ,oudewat] 0 die krijg alles behalve ru/ig1 gelijk wij zull5 zi54 ,wij moet5 e*t] e]/ de r$5 tot di5 oorlog e5 we9ig ontwikkel54 ,de /ad ,utre*t1 alhoewel zelve inw5dig v]deeld omtr5t h>5 ,biss*op ,david van ,b\rgondi1 die de /ad _h moet5 ruim51 0 9 deze tijd5 nu de e5ig/e toevlugt d] hoeks*e ball+51 en de ,utre*ts*51 die ond] ,reij] van ,broekhuis5 ,leid5 hadd5 help5 bemagtig51 w>5 niet zond] buit na> ,utre*t geke]d4 ,dit1 do* vooral het aanh\d5 d] ,hoeks*51 _h ,maximiliaan do5 besluit51 tot het aanslaan d] ,utre*ts*e go$]51 die ond] zijn gebi$ bevond5 w]d51 zelfs w]d5 die van ,utre*t alomme 9 ,holl& va/ geh\d51 will5de ,maximiliaan h5 niet ontslaan1 t5 w>e m5 d5 ijv]ig hoeks*gez9d5 ,burggrave van ,montfoort en de hoeks*e ball+5 uit ,utre*t de$ v]trekk51 dit ges*i$de e*t] niet1 en uit die twe$ragt1 rees 9 het ja> #adha1 de voornoemde krijg1 die drie j>5 duurde4--,m5 zeide 9 ,holl& wel1 dat die oorlog gevo]d w]d1 om ,biss*op ,david teg5 de w$]spannige ,utre*t5>5 te v]d$ig51 do* de w>e oorzaak 0 het v]blijf d] hoeks*e ball+5 9 de /ad4 #dgb ,wel poogde ,utre*t e5 v]drag tot /& te krijg51 do* vru*teloos1 ,maximiliaan vord]de1 dat m5 d5 ,biss*op geheel en al ond]danigheid z\de bewijz51 en de vreemde kne*t5 uit de /ad z\ do5 v]trekk51 en dit gelukte hem niet4 #dgc ,na>d5 w]d nu door de ,/i*ts*5 v]woe/ en ,jutphaas door de ,holl&]s v]br&1 die tev5s het beleg voor het ,blokhuis op de ,va>t sloeg51 zij l$5 er e*t] e5e g$u*te n$]laag1 vele vond5 er d5 dood1 en sommige liep5 alle dat zij mo*t51 na ,s*oonhov51 na ,oudewat]1 na ,i,jsselstein en na ,wo]d51 niemant en sa* na d5 &]5 om4 #dgd ,nadat de vlugtel+5 aldus e5e veilige s*uilplaats1 9 de go$e ,holl&s*e /$5 gevond5 hadd51 w]d er 9 het ,/i*t veel v]woe/+ door de ,holl&]s uit w$]wraak aang]igt1 en uit voorzorg teg5 i$]5 onv]ho$s*5 ov]val1 w]d5 er 9 d5 w9t] van het ja> #adha groote g>nizo55 gelegd b9n5 ,i,jsselstein1 ,oudewat] en ,wo]d51 en ook ,weesp w]d van me]d] krijgsvolk voorzi54 #dge ,9 het volg5de ja>1 w]d er te ,s*oonhov5 e5e dagva>t geh\d51 tuss*5 d5 ,/adh\d] en de ,holl&s*e /$5 t] e5re1 en ,utre*t t] &]e zijde1 do* m5 s*eidde vru*teloos en de w$]zijds*e vij&elijkh$5 g+5 ev5 hevig h>5 gang4 #dgf ,midd]wijl ov]le$ 9 #adhb1 de geprez5e vr\we ,m>ia1 grav9ne van ,holl&1 en ha> e5ige zoon ,philips1 e5 k9d van vi] j>51 0 ha> opvolg] ond] d5 titel van ,philips d5 ,,ii1 en ,maximiliaan zijn5 vad]1 ontv+ al spo$ig als voogd en ,ruwa>t d5 e$ van getr\:eid d] ,holl&]s4 ,na dit v]meld te hebb51 will5 wij ,oudewat] en omtrek v]d] hun rol 9 d5 /i*ts*5 oorlog zi5 afspel54 ,noodw5dig moet5 wij met d5 aanslag op ,dordre*t 9 #adhb beg9n54 ,de ,burggrave van ,montfoort dan1 _h 9 g5oemd ja> e5 aanslag ond]nom5 op ,dordre*t1 wa> b9n5 hij heimelijk v]/& h\d+ hield1 #dgg en zoo ges*i$de het dan1 dat sy h5 hebb5 voorzi5 van s*ep5 groot en cleyn1 da] sy volck van wap55 9 sett5 da] ,capiteyn5 ( w>51 he] ,willem van ,wa*t5done en ,adria5 van ,naeldwyck1 en w>5 wel viij ,c /]ck en wel ghewap5t1 en zyn die ,leeke n$] ghev>51 ende quam5 op e55 sat]da* voor ,dordre*t en alsoo dat ghetye ghega5 0 en mo*t5 9 sy die /$e niet com51 en vo]5 die ,mase op tot voorby ,vlo]d+h54 ,dit hadd5 die ,holl&]s s*i] v]nom5 en s\d5 h5 bevo*t5 hebb51 en _h dit teg5 d5 na*t niet gega51 no*tans waect5 sy alle d5 na*t en w>5 9 ro]e1 ende vele van die s*ep5 vo]5 na ,zeel& ende d>d]e ke]d5 w$]1 ende grep5 e55 moet en trad5 opt5 ,i,jseldyck ende g+5 nad] ,g\da toe1 ende da] /ont e5 blockhuys opt5 dyck1 dat sy an br&e /ak51 ende g+5 voorby1 dat sy ma] n man v]lor5 ende sy worde van die van d] ,g\da a*t]volgt1 ma] sy en d$5 h5 niet1 ende gh5ak5de die /$e van ,oudewat] quam5 h5 te ghemoet die kne*t51 en e5 deel poort]s van d] /$e1 ende sy hadd5 e5 s*>pe mangel5ghe te sam51 en sloeg5 de5 d5 &]5 va/ volck af1 ma] die van ,oudewat] hadd5 tmee/e v]lies van h>e poort]51 die veel geslag5 word51 en van da] quam5 sy voor die van ,i,jsselsteyn da] sy ooc e5 geve*t m$e hadd51 en quam5 dus met groot] avontu]5 w$] b9n5 de /ad van ,utre*t4 #dgh ,wij zi5 dus dat de ,holl&s*e /$5 die zij voorbij trokk5 en met "n ,oudewat] zi* dapp] gekwet5 hadd51 en welligt hadd5 die van ,utre*t nooit hunne /ad w$] gezi51 zoo niet de ,s*\t5 van e5ige ,zuid-,holl4 dorp5 zi* hadd5 lat5 ov]hal51 d5 l&sli$5 diets mak5de1 dat het ,holl&]s w>5 die e5 aanslag op ,utre*t voorhadd54 ,dit v]raad moe/5 zij e*t] lat] met het lev5 boet54 #dgi ,na di5 tijd v9d5 wij 9 e5ige j>5 niet onmiddelijk van ,oudewat] gewag gemaakt1 ma> wel dreunde de bodem van het losbr&5 des ges*uts 9 d5 omtrek1 wel zull5 die van ,oudewat] deel hebb5 g5om5 9 de wissel5de oorlogskans51 en hebb5 m$e g$ad+d 9 de geh\d5 dagva>t54 ,do* onze orde van zak5 vord]t1 dat wij vlugtig nagaan wat er inmiddels voorviel1 t5 e9de op de hoogte te zijn1 als wij ov] e5ige we9ige j>5 ,oudewat] we] 9 de ges*i$roll5 v]meld v9d54 ,het 0 m$e 9 dit ja> #adhb1 dat de ,/adh\d] van ,lala+1 de slot5 van ,h>mel5 en de ,ha> bemagtigde4 ,die twee /]kt5 nu1 behoord5 to5 t] tijde aan de he]5 ,gijsbre*t en ,dirk van ,zuyl51 die groote p>tij5 des ,biss*ops w>54 ,de ,utre*t5>5 integ5deel1 poogd5 ,i,jsselstein te bemagtig51 do* vru*teloos1 en de ,holl&]s nam5 zelfs kort hi]na1 bijge/aan door e5ige magt van ,biss*op ,david1 w$] het ,blokhuis op de ,va>t t]ug1 dat kort da>na t5 gronde toe1 w]d gesle*t4 ,zoo het s*ijnt1 trots* op hunne ov]w9n+51 beleg]d5 de ,holl&]s 9 #adhc ook ,montfoort1 ev5e5s met het voornem51 dit t5 gronde toe af te brek51 do* dit mislukte h52 imm]s1 m5 brak het beleg w$] spo$ig op4 ,nu 0 het de beurt voor ,utre*t zelve4 ,nog 9 dit ja> w]d het beleg]d1 ond] aanvo]+ van ,maximiliaan1 en weldra g+ de /ad bij v]drag ov]4 ,de ,graaf de$ zijne intr$e b9n5 ,utre*t met groot5 lui/]1 en de ,biss*op die gevangelijk na> ,am]sfoort 0 gevo]d1 w]d na het bemagtig5 d] /ad 9 zijn regt h]/eld4 ,dus 0 het e9de van di5 blo$ig5 ,utre*ts*5 oorlog1 wa>9 ook de /$e ,oudewat] zijn treurig en veel bewog5 drama _h afgespeeld4 ,maximiliaan intuss*51 kreeg 9 #adhh1 9 de ,zuidelijke ,n$]l&51 w$] veel te do5 met m5ig5 op/& zijn] ond]dan51 en die tweespalt bragt de ,holl&s*e ,hoeks*5 op de g$a*t51 da>van zooveel mogelijk p>tij te trekk54 #dhj ,bij het vlugtig nagaan d] gebeurt5iss5 door die p>tij nu aangew5d1 zull5 wij 9 het volg5d ja> de /ad onz] bes*rijv+ w$] aantreff54 ,jonkhe] ,frans van ,br$]ode1 tot hunn5 aanvo]d] b5oemd zijnde1 bemagtigde nog 9 #adhh ,rott]dam4 ,nadat zij aldus va/5 voet h]kreg5 hadd51 ond]nam5 zij hunne /rooptogt51 tot voor de poort5 d] /$54 ,nog 9 dit ja> sloeg5 zij voorts het beleg voor ,s*oonhov51 do* met v]lies van me] dan #bjj man1 oorlogsw]ktuig5 en s*ep51 wek5 zij na> ,rott]dam t]ug4 #dha ,tev5s bemagtigde ,jan1 ,bur*tgrave van ,montfoort1 het slot te ,wo]d51 van wa> hij d5 ,holl&]s veel s*ade de$ met /rooptogt51 en het vord]5 van br&s*att+5 van de naa/e dorp51 he]5huiz5 en l&b\w]swon+54--,de omtrek van ,oudewat] _h e5 ze] la/ig5 nabuur 9 d5 ,bur*tgrave1 en de plattel&s-bewon]s vooral1 hadd5 veel van hem te lijd54 #dhb ,z nad]de het ja> #adhi--,maximiliaan 0 nu s$]t de w$]spannigheid d] ,hoeks*51 zelf na> deze gewe/5 g]eisd1 om hunn5 ov]mo$ te beteugel51 en noodigde alle ,kabellaauws*e /$5 uit1 wa>ond] dus ook ,oudewat]1 tot het beteugel5 d] hoeks*e woel+54 ,het e]/ moe/ nu ,rott]dam w$] aan zijne zijde gebragt word51 en m5 sloeg er dan ook spo$ig het beleg voor4 ,jonkhe] ,frans1 integ5deel poogde ,s*i$am te v]rass51 dat hem e*t] niet gelukte4 ,me] voorspo$ig w>5 hunne wap5s 9 het dorp ,ov]s*ie1 dat zij bemagtigd51 en met de /$e ,ge]truid5b]g die zij ov]rompeld51 do* na nog e5 pa> v]ov]+51 die zij op d5 vij& behaald51 l$5 zij nabij ,rott]dam e5e g$u*te n$]laag1 wa>van het gevolg 01 dat ,rott]dam w$] ov]g+4 ,tot dus v] s*ijnt het1 dat de ,burgtgraaf van ,montfoort niets dan het l& _h afge/roopt1 do* nu wilde hij ook /$5 bemagtig54 ,e]/ poogde hij 9 het beg9 van ,octob] #adhi1 ,na>d5 9 te nem51 do* het mislukte hem4 ,hetzij hij nu toornig 01 ov] die teleur/ell+1 (1 dat hij da*t1 dat m5 te ,oudewat] niet zoo op zijne ho$e z\de zijn1 dit meldt de ges*i$5is niet1 do* wel1 dat hij nog 9 dezelfde ma& ,octob] met zijne veldteek55 en hoeks*e b5d5 voor ,oudewat] v]s*e51 do* z vri5delijk w]d hij ontvang51 dat hij g5oodzaakt w]d na> zijne s*uilhoek5 t]ug te trekk51 en zi* v]g5oeg5 moe/1 d5 tor5 van buit5 de /ad gezi5 te hebb54 #dhc ,de opm]kzame lez] begrijpt ligtelijk1 dat die ge/adige b9n5l&s*e twi/5 voor de kle9e /$51 ook nog uit e5 &] oogpunt1 dan blo$v]giet51 nadeelig w]kt52 namelijk voor d5 h&el1 te me] voor e5 /$eke als ,oudewat]1 dat met zijne kle9e s*ep5 bijna n]g5s v]mogt te v>51 +eslot5 als het na> de bov5zijde 01 door ,montfoort en ,wo]d5 en b$u*t als m5 dus moe/ zijn1 voor de /roop]ij5 van d5 vij&elijk5 nabuur4 ,gelukkig dus1 dat m5 nu met geweld1 die twee ,hoeks*e /$5 ons*adelijk g+ mak54 ,9 #adij dan1 w]d ,montfoort beleg]d1 en na groot5 teg5/&1 die d5 ,holl&]s gebod5 w]d1 g+ het bij v]drag ov]4 ,het spreekt van zelve1 dat de ,holl&]s bij die geleg5heid1 voor h5 voordeelige voorwa>d5 b$ong5 en ,holl& en ,oudewat] behoefd5 +evolge dat v]drag1 niet me] voor ,jan van ,montfoort b$u*t te zijn1 wijl hij ook ,wo]d5 _h moet5 af/aan4 ,nadat de ,hoeks*5 nu nog e5 pa> j>5 hun wankel5d be/aan hadd5 voortgesleept1 mag m5 omtr5t #adib1 het e9de van d5 ,hoeks*5 en ,kabellaauws*5 /rijd aannem51 die nu bijna #aej j>5 g$uurd _h4 ,inmiddels _h ,maximiliaan 9 het ja> #adid1 af/& g$aan van de reg]+ dez] l&51 en nog 9 dit ja> w]d zijn zoon ,philips d5 ,,ii1 als ,grave van ,holl& en ,zeel& +ehuldigd4 ,het e]/e1 dat wij van d5 jong5 ,graaf v9d5 gewag gemaakt 9 de bes*eid5 van ,oudewat]1 is 9 het ja> #adig1 als wanne] hij aan d5 ,he] ,jan van ,vliet1 octroy v]le5de1 om zijne gevang55 te mog5 do5 opsluit5 b9n5 ,s*oonhov51 ,lang]ack1 ,liesveld en ,oudewat] en het twe$e is e5 octrooi van d5 j>e #aeja1 voor de voetboogs*utt]s van het ,/4 ,joris ,gild te ,oudewat]4 ,wij hebb5 dit voor ,oudewat] belangwekk5de octrooi1 t] behoorlijke plaatse1 s*rijv5de ov] d5 ,/4 ,joris ,doel5 re$s k5ba> gemaakt1 en het is dus onnoodig het nu te h]hal54 ,op ne uitdrukk+ er van1 moet5 wij e*t] nog e5s de a&a*t ve/ig51 omdat die ons leid5 zal1 d5 /& van zak5 9 ons l& e5igz9s na te gaan1 wa>9 ook ,oudewat] w$] w]d betrokk54 ,de ,h]tog namelijk1 v]le5de aan de ,s*utt]s e5ige voorregt5 en spreekt tegelijk] tijd van ,oudewat]1 dat het legt op die fronti]5 van ons5 l&5 van ,holl& /rekk5de aan d5 ge/i*te van ,utre*t ende l&e van ,gelre enz4 ,wij gaan nu ov] te v]meld51 wa>om hij de uitdrukk+ ,gelre gebruikte4 ,van ouds h]1 w>5 de ,holl&]s met de ,geld]s*5 van tijd tot tijd 9 oorlog5 gewikkeld gewee/4 ,g$ur5de g]uim5 tijd e*t]1 hadd5 beide p>tij5 zi* ru/ig geh\d51 ma> nu begonn5 zij op het e9de d] #ae;de eeuw de vij&elijkh$5 op nieuw4 ,aan het ho(d d] ,geld]s*e p>tij 0 ,k>el van ,egmond ge/eld1 teg5 indruis*5 d] regt5 van ,adolf van ,nassau1 die ov] dat gewe/1 /adh\d] voor d5 ,rooms* kon+ 04 ,m5 begrijpt ligtelijk1 dat de ,holl&]s en ,geld]s*5 op w$]zijds grondgebi$1 veelvuldige /rooptogt5 ond]nam54 ,9 het ja> #adig nu1 kwam het wel tot e5 be/&1 do* 9 #adih1 begon de krijg wer op nieuw en na e5ige v]ov]+5 van en door ,maximiliaan1 w]d er t5 j>e #adii w$] e5 be/& tot w$]opzegg+s geslot52 het zal nu duidelijk zijn1 wa>om ,philips 9 g5oemd octrooi1 zoo z9speelt op dat h]togdom en wa>om hij g$a*tig is1 dat ,oudewat] zoo veel van div]se oorlog5 te lijd5 gehad _h1 niet alle5 van ,utre*t als oock van de voorsz4 l&e van ,gelre4 ,t]wijl wij t] loops aan/ipp51 dat 9 het ja> #aejj1 ,philips e5 zoon te ,g5t gebor5 w]d1 die wij lat] ond] d5 naam van ,k>el d5 ,,ii #dhd zull5 aantreff51 ke]5 wij w$] tot d5 ,geld]s*5 oorlog t]ug1 die 9 #aejj hevig] dan te vor5 w]d voortgezet4 ,na vele ov]w9n+51 die de ,holl&]s 9 #aeje op hunne teg5p>tij behaald hadd51 liet ,philips1 die nu gemakkelijk ,k>el van ,egmond t5 ond] _h kunn5 br5g51 zi* door hem v]leid5 tot e5 be/& van twee j>54 ,die twee j>5 ov]leefde ,philips e*t] niet2 hij ov]le$ 9 het ja> #aejf te ,burgos 9 ,spanje1 en ,k>el volgde hem 9 dit ja> op1 natuurlijk ond] voogdijs*ap1 wijl hij nog ge5e #g j>5 oud 04 ,de reg]+ d] l&51 w]d aan zijn ,grootvad] ,maximiliaan opg$rag51 die de wa>digheid 9 #aejg w$] ov]droeg aan zijne do*t] ,m>g>e?a1 die als l&voogdesse erk5d w]d4 ,ma> nog 9 #aejf1 _h van ,egmond het voor d5 tijd van twee j>5 gemaakte v]drag met ,philips v]brok51 nam spo$ig e5ige /$5 9 en ontv+ zelfs frans*e hulpb5d54 ,ge5 wond] dus1 dat m5 9 #aejg voor e5 inval 9 ,holl& b$u*t 01 en het ges*i$de ook aldus4 ,k>el _h zijne leg]magt 9 drien v]deeld en van dat g$eelte1 dat bij ,nijmeg5 lag1 hadd5 de ,holl&]s het mee/e te vreez54 ,nadat hij nu 9 ,brabant vele v]ov]+5 gemaakt _h1 viel hij 9 ,holl&4 ,m5 poogde ,oudewat] te v]rass51 do* de bezett+ en de poort]s hield5 zi* dapp] en ,oudewat] w]d niet g5om51 het mislukte s*rijft ,wag5a> door de wakk]heid d] poort]54 #dhe ,niet ov]al e*t] w]d5 zij zoo dapp] on?aald1 imm]s ,bodegrav5 w]d omtr5t di5 tijd door d5 vij& plat gebr&1 t]wijl het slot te ,muid]b]g en de /ad ,weesp w]d5 bemagtigd4 ,hevig 0 de /rijd1 die nu 9 vele oord5 van ons l& voorviel4 ,9 het ja> #aejh w]d er e5 be/& voor #f wek5 geslot51 do* na e5ig5 tijd /ond m5 w$] vij&ig teg5 elk&]4 ,anno #adac sloot m5 e5 vi]j>ig be/&4 ,k>el van ,gelre 0 e*t] van e5 te woelig5 a>d om zi* /il te h\d51 en aldra 0 hij w$] 9 e5 oorlog gewikkeld 9 ,gron+]l&4 ,inmiddels _h ,maximiliaan beslot51 zi* van de voogdijs*ap ov] zijn kle9zoon te ontdo51 en 9 het ja> #aeae aanva>dde de #ae;j>ige ,k>el ,,ii zelve de teugels van het bew9d ov] deze l&51 word5de hij dan ook als grave gehuldigd4 ,het e]/e feit1 dat ,wag5a> van d5 jong5 graaf t] n$] /elt is het volg5de3 ,de s*\w en de zorg d] dijk5 9 ,holl& 01 van de tijd5 van ,willem de ,,ii toev]tr\wd gewee/ aan dijkgrav5 en heemrad51 die uit de voornaam/e ,+el&5 gekoz5 w]d54 ,de jonge reg5t nu1 _h zi* voorg5om5 v]&]+ 9 de oude gewoonte te br5g51 zoo het heette1 om d5 sle*t5 toe/& wa>9 zi* ov] het algeme5 de wat]ke]+5 bevond52 ma> &]5 zi5 er e5 bewijs 9 van het te veel bewu/zijn zijns opp]gezags4 ,hoe het zij1 de jonge graaf nu nam die geleg5heid wa>1 om d5 +el&5 het opzigt ov] de dijk51 t5 m9/5 voor e5 tijd geheel te ontnem51 aan/ell5de tot opp]opzigt] e5e van ,poirti]s van wi5 m5 niet wi/1 dat hij e5 voet l&s 9 deze gewe/5 bezat4 ,m5 begrijpt ligtelijk1 dat dit als e5e inbreuk op de al\de vrijh$5 w]d bes*\wd1 en groote ontevr$5heid v]wekte4 ,ond] de ar*iev5 nu1 die ,oudewat] bezit1 v9d5 wij e5e geau!ntise]de copij van d5 #ai ,ma>t #aeji1 behelz5de e5 octrooi1 tot het vo]5 van e5 s*\w op d5 ,hoog5 ,dijk van ,bodegrav5 af tot d5 ,l9s*ot]dijk toe1 door #e heemrad51 als e5 uit ,delft1 e5 uit ,leijd51 twee uit ,g\da en e5 uit ,oudewat]1 met d5 ca/ele9 en dijkgrave van ,wo]d51 ook t5 onz5t _h m5 dus r$55 van ontevr$5heid4 ,nadat de ,geld]s*5 9 #aejg1 het ho(d voor ,oudewat] hadd5 ge/oot51 v9d5 wij1 uitg5om5 het bov5gemelde1 het /$eke 9 e5ige j>5 niet 9 de ges*i$5is g5oemd1 alle5 treff5 wij 9 het ja> #aeaj iets van plaatselijke aangeleg5heid aan1 namelijk e5e ,s5t5tie ,int]locutoir van d5 groot5 raad des keiz]s te ,me*el5 tuss*5 d5 he] van ,montfoort1 appellant t] e5re1 en d5 procureur g5]aal1 ge9?ime]d5 t] &]e zijde1 ro]5de de huiz5 en &]e w]k5 en def5si51 gemaakt voor de ,ve] ( ,i,jsselpoort d] /$e ,oudewat]4 ,wij h\d5 ons bij dat /uk niet op1 ma> gaan zi51 wat er ond] het be/uur des jeugdig5 ,k>els voorvalt4 ,9 het ja> #aeaf1 begon m5 de vij&elijkh$5 tuss*5 de ,geld]s*5 w$]om op ,holl&s* grondgebi$4 ,m5 _h hi] k5nis van hunne toeb]eidsel5 gekreg5 en alomme 9 oog/ma& bevel gezond51 om ge5e /ilzaat met h5 te mak51 ma> zi* g]e$ te h\d5 om h5 te w$]/aan niet sle*ts1 ma> al alle mogelijke afbreuk te do5 #dhf en nogtans gelukte het hun1 nog vr het e9de d] gemelde ma& ,nieuwpoort bij ,s*oonhov5 te ov]rompel54 #dhg ,nu 0 m5 insgelijks voor ,oudewat] en ,wo]d5 bezorgd1 en het ,h( gaf dra1 9 het beg9 van ,septemb]1 bevel1 om alle boomga>d51 ruigt5 en hoogt5 wa>9 en wa>a*t] de vij& rondom die /$5 z\de kunn5 s*uil51 te sle*t5 en uit te roeij54 #dhh ,dit /uk is zoo belangwekk5d1 dat wij ons g$rong5 gevoel51 het t] n$] te s*rijv54 ,die ,grave van ,nassau1 van ,vi&5 c4 ,he] tot ,br$a c4 ,/adh\d] ,gnail41 die ,presid5t ende ,raide des ,con9x van ,ca/ille1 van ,leon1 van ,gr5ade1 van ,arregon c4 ,e]t%]toege van ,oi/5ryck1 ,h]toege van ,b\rgo+n51 gecommitte]d t5 saick5 zynre ,l&5 van ,holl&1 ,zeel& en ,vriesl&1 d5 ,e]/5 gezwo]5 ,bo$e ,exploicti] van d] ,cam]e van d5 ,raide 9 ,holl& hi] op v]sogt1 ,saluyt4 ,alsoe ,he] ,k>el van ,geldre en &]e ,vi&5 des] ,l&5 hem dagelycx poegh5 en uyt]/e nair/i*eyt do5 ome heymelick5 ende by subtile weg5 9 te neem5 die besloet5 ,plaats5 des ,l&s1 wair inne mit ald> n>/i*eyt ende li/ voirsi5 beho]t te wes5 en te rem$i5 ov] 't gunt dat tot cru*5isse d'selve plaats5 /rekk5 s\de moeg51 ende want wy v]/aan hebb5 dat omtr5t en va/ aan die ,/$e van ,oudewat] veel ruy*t51 doorn hoe*t5 van graft5 /a5 dair ond] die vi&5 hem selv5 s\d5 moeg5 b]g5 en soe na d]selv] ,/$e kom5 dat m5 hem luyd5 niet ende s\de si5 (te sciet5 no* oick die ge5e die vuyt] zelv] ,/$e s\de will5 ga5 moeg5 wa*t51 wair deur gescap5 wair groet inconv5i5t5 te gebu]5 t5d]5de tot v]lies van d' selv] ,/$e1 wair inne wij beho]5 te voirsi51 soe is 't dat wy u ontbi$5 ende bevel51 dair toe committe]5 mits des1 is 't noot dat ghy van /ond5 aan trect b9n5 d] voirsz4 ,/$e van ,oudewat]1 ende alda> bij ,clockgeluyd5 op5bairlick5 voor al d5 volcke van weg5 d] voirsz4 ,c4 ,m4 gebi$t en beveelt dat e5 ygelick hebb5de ,boomgaird5 (te &]e ,l&5 b9n5 a*t hond]d tre$5 van de voirsz4 ,/e$e bepoet mit ,doorn1 bewass5 mit ,ruy*t5 (te &]e hooge graft5 dair ond] die vy&5 s\d5 moeg5 s*ull51 dieselve ,doorn rey*t5 ( hoege graft5 b9n5 drie dag5 na d] ,publicatie van dees5 vuytroy5 ende amov]51 op ,peyne ,vyftigh ,phls3 ,guld5s dieselve 't applic]5 halff tot ,pro3 van d] ,c4 ,m4 voirsz41 ende halff tot ,pr\ffyte van d5 (fici] v&] ,plecke2 gebi$t ende bevelt vo]t van weg5 als bov5 d5 ,(fici] van d' voirsz4 ,/e$e op tie v]beurt5isse van zyn (ficie en ,recess5 dair op /a&e dat +evalle yem& 9 gebrek5 sy de voirsz4 doorn ruy*te (te hoege graft5 te breeck5 (te roy5 b9n5 d5 voirsz4 tyde dat hy 't selve doe do5 tot co/5 van d5 g55 die 9 gebreeke sal wes5 en 't selve (fgebroeck5 applice]5 en employe]5 tot syn5 ,pr\ffyte1 van 't welk te do5 wy u gev5 volcom5 magt1 auctoriteyt en speciaalbevel ons c]tiffic]5de wes ghy hi] inne g$aan sult hebb5 en u w$]v>5 sal wes54 ,gegev5 9 d5 ,hage ond] 't ,segnet dat wy no* t] tyd gebruyck5 hi] b5$5 opg$rukt op d5 ,d]d5 ,da* 9 ,septembri 9 't ,ja> ons ,he]5 ,duys5d vyff hond]d en ,ze/hi5e1 ond]ges*rev5 ,by myn5 ,he] de ,/adh\d] ,gnail4 die ,presid5t ende ,raide van ,hollant1 ,zeelant ende ,vriesl&4 ,ond]geteyk5t ,c4 ,,dam4 ,uit dit /uk le]5 wij tev5s1 hoe wild en woe/ het 9 het beg9 d] #af4 eeuw nog 9 d5 omtrek van ,oudewat] 0 en het is tev5s opm]kelijk1 hoe m51 zi* bev9d5de op zek]e hoogte van d5 bre$5 dijk1 nog beide tor5s ov] die uitge/rek!id bijna t5 voete uit1 kan zi54 ,het is ons niet bek5d1 dat m5 e*t] e5 van die /$5 9 #aeae ov]vall5 heeft1 g$a*tig welligt aan de voornoemde waakzaamheid1 ( aan de vri5delijke ontvang/ 9 het ja> #aejg1 die nog v]s* 9 het geheug5 lag4 ,inmiddels duurde de krijg voort tot 9 de ,l5te van #aeag1 als wanne] er voor e5 pa> ma&5 w$] e5 be/& w]d geslot51 do* van beide p>tij5 sle*t geh\d5 w]d4 ,die g$urige onru/1 _h e5 aantal poort]s do5 besluit5 na> eld]s1 hoog/ wa>s*ijnlijk na> vre$zam] oord de wijk te nem51 en e5e m5igte +ezet551 die dit nog niet g$aan hadd51 w>5 +elijks van voornem5 ,oudewat] va>wel te zegg54 ,de v]d$ig+ d] /ad z\ dus sle*t gewee/ zijn1 _h de vij& nu ,oudewat] pog5 te nem54 ,dit de wijk na> eld]s nem51 0 9 het ja> #aeag van di5 a>d geword51 dat de /adh\d]1 grave van ,nassau 9 g5oemd ja> van wege zijn ,c4 ,m4 aan alle uitgewek551 beval1 om op v]beurte van lijve en go$ b9n5 ,oudewat] w$] te ke]51 en het spreekt van zelve1 dat aan h51 die de geme5te nog niet w>5 uitgetog51 dit insgelijks ond] toepass+ van g5oemde /raf1 /r5gelijk v]bod5 w]d4 #dhi ,nadat er nu nog e5ig5 tijd blo$ige geve*t5 hadd5 plaats gegrep51 w]d er nog 9 dit ja> e5 be/& van #f ma&5 met ,gelre geslot54 ,wij mog5 niet v]zuim5 te v]meld5 dat de grave van ,holl& 9 #aeah tot kon+ van ,spanje en 9 het ja> #aeai1 door ov]lijd5 van ,maximiliaan1 ook tot de keiz]lijke wa>digheid v]hev5 w]d4 ,s$]t nu ond] d5 naam van ,k>el ,v bek5d zijnde1 will5 wij hem dan ook aldus1 bij voorkeur zoo noem54 ,inmiddels 0 ,k>el d5 ,v1 t5 j>e #aeba 9 e5 oorlog gewikkeld1 met d5 frans*5 ,vor/ ,franois d5 ,i4 ,de hevigheid van d5 krijg drukte ,holl& ze]1 tr\w5s alle le5mann5 w]d5 t] he]va>t ontbod51 niet om het graafs*ap1 ma> d5 keiz] te di551 #dij en ook de /$5 moe/5 i$] e5 zek] getal we]b>e mann5 aanbr5g54--,voeg hi] bij1 dat de geld]s*5 9 die tijd51 en ev5e5s 9 het ja> #aebc niet /il zat51 ma> 9 ,holl& vele /roop]ij5 aanrigtt51 en m5 maakt zi* e5 d5kbeeld van d5 b5>d5 toe/& van deze gewe/54 ,het frans*e leg] e*t]1 w]d t5 j>e #aebe geheel v]nield1 en ,franois zelve gevang5 g5om51 dit 0 dan ook de r$e1 dat m5 e5 be/& sloot1 wa>9 ond] &]5 de h>+viss*]ij1 die g]uim5 tijd g$rukt gewee/ 01 w$]om vrij w]d1 iets1 dat te me] algeme5 vreugde v]wekte4 #dia ,e5 en &] _h e*t] 's l&s middel5 z uitgeput1 dat m5 9 #aebe1 f #hjjjj van de s*amele geme5t5 vord]de1 do* het w]d door de /at51 wa>bij ook de gemagtigd5 van ,oudewat] w>51 om e5 aantal r$55 geweig]d4--,de /at5 teg5 d5 #ag ,junij w$]om te ,ge]truid5b]g bes*rev5 zijnde1 g+ de /adh\d] nu de gemagtigd5 van /ad voor /ad na1 tot het inwillig51 dat veel van dw+5 _h1 om g5oemde som bij e5 te br5g54--,de afgeva>digd5 e5igs9s aan het wankel5 gebragt1 belo(d5 nog e5s v]slag te zull5 do5 en voor het e9de d] ma&1 zoo mogelijk met gun/ig] rapport te ,br$a te v]s*ijn54 ,m5 v]gad]de t5 bepaald5 tijde en de /at5 /emd51 dat zij d5 keiz] believ5 z\de1 zoo het de mee/e /$5 het ook aldus begrep54 #ah /$5 /emd5 er vr1 ma> ,delft1 ,oudewat] en ,alkma> b5ev5s nog #c &]e /$5 /emd5 teg51 g5oodzaakt als zij w>51 door hunne sle*te f9anciele ge/eldheid4 ,e5ig5 tijd er na1 beslot5 e*t] de /at51 ,delft alle5 uitgezond]d1 e5 ges*5k bij e5 te br5g5 t] uit deel+e voor d5 /adh\d]4 ,inmiddels 0 de keiz] 9 het ja> #aebf gehuwd en 9 het ja> #aebg w]d hun uit dit huwelijk e5 zoon gebor51 die wij 9 het v]volg ond] d5 naam van ,philips d5 ,,ii4 zull5 le]5 k5n54 ,de /ad ,utre*t intuss*51 0 t5 j>e #aebg ze] met d5 ,biss*op 9 onm9 g]aakt en op v]zoek d] ,burg]ij zelve1 _h de ,h]tog van ,gelre e5ig krijgsvolk 9 ,utre*t gelegd en m5 begrijpt1 dat deze zi* gretig van de aangebod5 geleg5heid b$i5de1 om zijn gezag me] 9 het ,/i*t uit te breid54--,de ,biss*op ge5 kans zi5de1 de /ad magtig te word51 sloeg zi* n$] op de ,va>t1 alwa> hij 9 all]ijl e5 blokhuis de$ opw]p5 en spo$ig _h het platte l& van beide p>tij5 ze] te lijd54 #dib ,de ,holl&]s het innem5 van ,utre*t v]nom5 hebb5de1 ba>de hun dit veel ont/elt5is4--,t]/ond w]d5 maatregel5 g5om5 teg5 e55 zoo la/ig5 nabuur4--,ond] &]5 w]d er bevel gezond5 na> ,am/]dam en ,g\da1 om krijgsvolk te z5d5 na> ,weesp1 ,oudewat] en &]e gr5s/$5 van ,holl&4 ,de /$5 nu1 toonde zi* g5eg5 dit te do51 do* sommige gr5s/$5 wild5 ge5e me]d]e bezett+ innem51 ,am/]dam _h v]/]k+ gezond5 na> het slot te ,muid51 do* zij w]d5 niet b9n5 gelat54 ,g\da _h aan die van ,oudewat] insgelijks e5ige kne*t5 aangebod51 ma> zij w]d5 tot nad] b]aad afgewez54 #dic ,wat 0 de r$5 van die weig]+ van ,oudewat]8 ,be/ond er e5e vete8 ( oordeelde m5 zi* zoo /]k1 dat m5 ge5e hulptroep5 noodig _h1 ( e9delijk1 gunde m5 e5e vreemde /ad de e] niet te /rijd5 met die van ,oudewat]1 nu het er miss*i5 voor h5 op aan z\ gaan d5 di]b>5 geboorte grond te v]d$ig5 en zi* nieuwe lauw]5 om het ho(d te vle*t58 ,de ges*i$5is heeft ge5 antwoord op die vrag54 ,de vrees voor d5 ,h]tog van ,gelre bleek e*t] voor als nog ongegrond te zijn1 imm]s na e5ig5 tijd1 kwam5 er briev5 aan d5 ,raad van ,/ate1 wa>9 de h]tog nev5s de /ad ,utre*t1 v]kla>d5 9 go$5 vr$e en nabuurs*ap met ,holl& te will5 lev54 ,de ,biss*op1 nog /e$s uit de /ad ,utre*t gebann5 zijnde1 v]zo*t 9 dit ja> om ond]/& aan ,holl&1 en m5 kwam om die r$e te ,s*oonhov5 bij e54 ,de ,biss*op zelve v]s*e5 er insgelijks en v]toonde d5 g$epute]d5 d] l&voogdesse1 hoeveel er d5 keiz] aangeleg5 01 dat de ,geld]s*5 uit het ,/i*t w]d5 v]drev54 ,de biss*op besloot zelfs lat]1 het w]eldlijk gebi$ van het ,/i*t d5 keiz] te will5 af/aan1 teg5 e5e ja>lijks*e toelage1 en zelfs w]d5 er #aebh fonds5 bije5 gebragt tot v]/]k+ van d5 al\d5 ,holl&s*5 bodem4 ,de ,h]tog van ,gelre 9 tijds k5nis gekreg5 hebb5de1 van hetge5 er t5 zijn5 nadeele g$aan en beslot5 01 vond het g]ad51 de ,holl&]s te ov]vall5 e] zij het hem d$51 en 9 ,ma>t #aebh toog hij met omtr5t #bjjj ruit]s en kne*t51 voorbij ,montfoort en ,wo]d5 na> d5 ,hage1 wa> hij e5e vreesselijke plund]+ aanrigtte4 ,voeg nu da> teg5 de magt d] ,holl&]s die tev5s v]/]kt w]d door middel5 en wap55 van ,belg en ,spanja>d en het v]wond]e niem&1 dat de krijg w$]om heet w]d4 ,e5 aantal v]liez5 l$5 nu de ,geld]s*51 do* ond] het voornaam/e1 0 het v]lies van ,utre*t1 dat h5 bij v]rass+ 9 #aebh ontnom5 w]d4 ,alras 0 de ,biss*op nu w$] 9 zijn zetel h]/eld en tev5s w]d ,k>el d5 ,v1 nog 9 dit ja> he] van ,utre*t zoodat er e9delijk 9 dit ja> nog e5 vr$e met van ,gelre geslot5 w]d4 ,dit v]drag w]d e*t] zoo sle*t ond]h\d51 dat m5 b9n5 we9ige j>5 tot e5 twe$e v]drag besluit5 moe/4 ,wij v9d5 dan ook aangeteek5d1 dat er 9 #aebh e5e /at5 v]gad]+ 9 ,utre*t geh\d5 w]d1 dat als gevolg1 van het v]groot regtsgebi$ van d5 keiz] is aan te m]k54 ,de gemagtigd5 uit ,oudewat] w>5 er teg5woordig4 #did ,het e]/e1 dat wij nu w$] van ,k>el omtr5t ,oudewat] v9d5 gewag gemaakt1 is e5 octrooi 9 #aecj voor d5 he]e van ,montfoort1 dat hij de boosdo5]s1 die gevang5 zull5 word51 9 d5 dorpe van ,l9s*ot51 ,snell]wa>d en ,heek5dorp zal mog5 gevang5 br5g51 9 ,z4 ,k4 ,m4 gevang5isse b9n5 ,oudewat] tot zijn] maje/eits ( zijn] erv5 w$] opzegg54 ,wij zi5 dus1 dat nu het ,/i*t ond] het gebi$ van d5 keiz] /ond1 ,montfoort ook van de geleg5heid tot pr(ijt1 wi/ p>tij te trekk54 ,dezelfde vor/ v]le5de t5 j>e #aecc toe/emm+1 dat het slot bij de ,l9s*ot] poort1 tot e5e poort gemaakt mogt word5 en 9 het ja> #aecd s*onk hij nog e5 octrooi nop5s de wat]hoogte 9 de ,wi]9k54 #die ,nu ,utre*t dan ook met ,holl& ond] e5 gebi$ /aat1 zal het niem& v]wond]5 dat de ,/i*ts*5 en voornamelijk de ,montfoort5a>s niet zoo m5igvuldige op5lijke geve*t5 met ,oudewat] hadd52 ,oudewat] _h voore]/ het groote p]iode doorleefd1 gr5sve/+ te zijn1 teg5 het trots*e ,/i*t van ,utre*t4 ,al hoewel wij nu 9 de e]/e j>5 d5 naam van de /ad onz] bes*rijv+ niet1 ( we9ig1 9 algeme5e no* bijzond]e ges*i$5is v9d51 zoo will5 wij to* vlugtig d5 loop van zak5 s*ets54 ,t5 gevolge van het ov]lijd5 9 #aecj van de l&voogdesse ,m>g>eta1 kwam de keiz] na> de ,n$]l&5 en w]d door de /at5 9 groot getal te ,brussel begroet1 en ook nu w]d ,oudewat] w$]om v]teg5woordigd4 ,e5ig5 tijd er na w]d vr\we ,m>ia1 kon+9 van ,hong>ije1 tot l&voogdesse ov] de ,n$]l&5 b5oemd1 wa>na hij w$] na> ,duits*l& v]trok4 ,9 het ja> #aech ov]le$ de ,h]tog van ,gelre die ,oudewat]1 zoo als wij wet51 zoo dikwijls met zijne troep5 be/ookt _h en ook van die zijde kreeg m5 dus e5ige v]adem+4 ,bijna #ej j>5 a*t]e51 _h de woelige van ,egmond ,holl& beoorloogd4 ,nog 9 dit ja> 0 m5 ook nam5s ,oudewat] op e5 aantal dagva>t5 teg5woordig1 die mee/5 tijds t5 doel hadd5 om te sprek5 ( m5 de buit5gewone b$5 al ( niet wilde toe/aan4 ,ond] de /at5 zelve1 w>5 da> omtr5t twee p>tij51 namelijk de groote /$51 en de edel5 met de kle9e /$51 wa>ond] ,oudewat]4 ,wij mog5 het e*t] van onze ruimte niet afnem51 dit 9 het bre$e m$e te deel51 do* v]wijz5 d5 belang/ell5de na> ,wag5a> ,v ,d4 pag4 #adh tot en met #aea4 ,nadat ,antonie van ,lailang 9 #aedj s$]t #ah j>5 ,/adh\d] ov] ,holl& en ,zeel& gewee/ 01 ov]le$ hij 9 dit ja>1 word5de nog 9 dit ja> met de ,/adh\d]lijke wa>digheid bekle$1 ,r5 van ,*alons pr9s van ,oranje4 ,het 0 9 het ja> #aeda1 dat de keiz] 9 e5 oorlog gewikkeld w]d1 met de ,frans*e en ,de5s*e vor/5 en ook de ,geld]s*5 begonn5 omtr5t dez5 tijd1 de vij&elijkh$5 ond] ,ma>t5 van ,rossum w$] te h]vatt51 en door die gezam5lijke vij&5 hadd5 aldra deze gewe/5 w$] v]baz5d te lijd54 ,neemt m5 nog bij het bov5/a&e 9 aanm]k+1 dat m5 d5 +ezet55 door g$urige en onoph\delijke opbr5g/5 bijna _h uitgeput1 en dat m5 zeide de 9 #aedb gevraagde b$e van #fjjjj guld5 w$] te zull5 opbr5g51 en zelfs van de twee rund]5 er e5 te will5 af/aan1 indi5 de l&voogdesse ,holl& er m$e bevrijd5 kon van br&5 en br&s*att+51 b$u*t als m5 nog tev5s 0 9 ,holl& voor d5 inval d] ,geld]s*5 dan 0 de toe/& 9 dez5 tijd alles behalve g]u//ell5d en wij kunn5 ons dan ook ze] go$ begrijp51 wa>om m5 9 het ja> #aedb te ,oudewat] voor het e]/ van e5e lij/ v9d5 gewag gemaakt1 van de we]b>e mans*app51 zooals dezelve ond] hunne ho(dli$5 v]deeld w>51 om zi* op de mur5 d] /ad te v]voeg54 ,dit /uk1 b]u/5de op het geme5te ar*ief1 is van zoo groot belang1 n omdat het ons het getal v]d$ig]s van de ve/e doet k5n51 n omdat het ons e5e vrij jui/e oms*rijv+ geeft van de ve/+w]k5 van ,oudewat] 9 di5 tijd1 dat wij ons g$rong5 gevoel5 er d5 inh\d nad] van te do5 k5n54 ,wij zull5 dan tev5s geleg5heid hebb5 om op te m]k51 dat de /ad e]tijds niet groot] 01 zooals de volks me5+ is4 ,a4 ,hoeff ,willesz #dif hoema v&e ,l9s*oete' poort tot dat to]+5 toe aft' adriae goess5sz en is lanck ,,xxv ro$5 en heeft ond] hem3 7volg5 de nam5 van #ba mans*app547 ,b4 ,h]me ,huygesz hoema van dat to]5tge aft' adriae goessesz4 tot dat tor5tge aft' tga/uys en is lanck ,,xxxiii ro$5 en heeft ond] hem3 7#bi mans*app547 ,c4 ,dirck ,w\t]sz hoema van dat to]5ge aft' tga/uys totte nyeuwe to]n toe en is lanck ,,xxxviii ro$5 en heeft ond] hem3 7#bi mans*app547 #dig ,d4 ,w\t' ,willesz4 hoema van d5 nyeuwe to]n tot dat tor5tge toe aft] meeus huygesz4 en is lanck ,,xxxv ro$5 en heeft ond] hem3 7#cb mans*app547 ,e4 ,jan ,g]itsz4 ,v9ck hoema van dat to]ntge aft' meeus huygesz4 tot dat oulta] toe en is lanck ,,xxvii ro$5 en heeft ond] hem3 7#be mans*app547 ,f4 ,g]it ,taets ,g]itsz4 hoema van dat outa] tot die we]d5 poort toe en is lanck ,,xxiii ro$5 en heeft ond] hem3 7#bb mans*app547 ,g4 ,adriae ,h5rick ,simosz4 hoema van d5 we]d5 poort totte doode luyd5 to]n toe en is lanck ,,xxvii ro$5 en heeft ond] hem3 7#bd mans*app547 ,h4 ,jan ,jansz4 ,cock hoema tuss*e d5 doode luyd5 to]n tot ko5tges to]n en is lanck ,,xl ro$5 ende heeft ond] hem3 7#ce mans*app547 ,j4 ,jan ,jacobsz4 ,spey]t hoema van ko5tges to]n tot die yselpoort toe en is lanck ,,xl ro$5 en heeft ond] hem3 7#cc mans*app547 ,k4 ,cornelis ,ottesz hoema v&e ,yselpoort tot dat twyncket toe en heeft ond] hem3 7#ah mans*app547 ,l4 ,piet' ,cornelisz hoema vanet twynket tot die br\ck]poort toe en is lanck ,,xxxiii ro$5 en heeft ond] hem3 7#be mans*app547 ,m4 ,g]it ,syb]tsz1 hoema v&e br\ck] poort tot die mole toe en is lanck ,,xxvii ro$5 en heeft ond] hem3 7#bj mans*app574 ,n4 ,g]it ,ge]l(sz4 hoema van de mole totte biesseto]n toe en is lanck ,l ro$5 en heeft ond] hem3 7#cc mans*app547 ,o4 ,piet' ,jansz1 hoema v&e biese to]n tot scutt]s to]n toe en is lanck ,,xxxii ro$5 en heeft ond] hem3 7#af mans*app574 ,p4 ,cornelis ,symosz hoema v&e scutto]n tot die l9scoet' poort toe en is lanck ,,xxii ro$5 en heeft ond] hem3 7#aa mans*app547 ,uit deze ord5+ blijkt1 zegt ,dr4 ,rm] 9 de ,utre*ts*e volksalmanak #ahei1 dat 9 het ja>1 wa>9 zij v]va>digd w]d1 de v]d$ig+ van ,oudewat] be/ond 9 e55 doorloop5d5 muur1 gebrok5 door e5 vi]tal poort5 en v]s*eid5 tor5s van me]d]e ( m9d]e grootte4 ,de rigt+ van di5 muur 0 niet dezelfde als die van d5 lat]5 wal4 ,ik v]mo$1 dat aan de oo/zijde de muur e5ige s*r$5 me] b9n5wa>ts /ond1 dan wa> 9 lat] j>5 de wal w]d opgeworp5 en t5 aanzi5 van de we/zijde v]ke] ik 9 dit opzigt niet 9 het onzek]e4 ,wat het e]/g5oemde betreft1 gelde de opm]k+1 dat het erf van d5 ,doel5 ?ans op v]re na niet reikt tot aan d5 oo/elijk5 /adswal1 t]wijl ik to* 9 e5e onz] kronijk5 het volg5de v9d aangeteek5d3 ,9 d5 selv5 ja] doem5 screeff ,,mcccc ende e51 w]t ,jan ,he] 't ,arckel1 tot ,pi]lepont1 ende des lants van ,me*el5 vyant des ,hoo*gebor5 ,deurlu*tig5 ,vor/e ,h]toghe ,aelbre*ts van ,beij]51 ,grave van ,h5eg\w51 van ,hollant1 van ,zeelant enz41 dair hij syn ontseg briev5 op s5de op die ,nyebor* by ,alcma] ende maecte e5 reijse op ,oudewat] ende wa5d5 dat gewonn5 te hebb5 mit vri5d51 die hy dair b9n5 hadde1 dat hem ont/ont1 ov]mits dattie g5e1 die hem dair toe geholp5 s\d5 hebb51 dat op die tijt niet toe br5g5 en cond51 want m5 gewair w]t1 dat die doire1 die 9 d5 ,dul5 gaet1 m5 des na*ts op5 vant1 die m5 alle na*t pla* te slut5 ende die doir /aet 9 d] /adt muir4 #dih ,mogt ev5wel dit v]mo$5 onjui/ zijn1 zek] is het1 dat aan de we/zijde d] /ad 9 di5 tijd niet tot de /ad behoorde dat g$eelte1 hetwelk nu tuss*5 de l9k]zijde van d5 ,yssel en d5 we/elijk5 wal gevond5 wordt1 ma> dat integ5deel de we/elijke muur d5 regt]oev] d] gezegde rivi] volgde1 zoodat hij1 uitga&e van de ,ysselpoort1 to5 /a&e bij d5 ,gevang5tor5 aan de ,rome9sbrug #dii1 9 regte lijn met g]+e buig+ na> de ,nieuwepoort voortliep en aan de ov]zijde van de hav5 van de ,rome9sbrug af ev5zoo met e5ige kromm+ langs d5 k]ktor5 tot aan de ,g\ds*e- ( ,broek]poort4 #ejj ,dan1 ke]5 wij w$] tot d5 algeme55 /& van zak5 t]ug4 ,het e]/e feit1 na> onze wijze van zi51 d] a&a*t 9 dit w]k wa>dig1 is1 dat ,k>el d5 ,v4 9 #aedc ,gelre en ,zutph5 aan zijn gebi$ wi/ te ond]w]p51 en ,ma>t5 van ,rossum 9 zijne di5/ ov]g+1 wa>door m5 9 ,holl& nu voor go$ van die oorlogszu*tige zijde v]lo/ w]d4 ,9 het ja> #aedd ov]le$ 9 e5 geve*t bij ,/4 ,disi]1 de /adh\d] van ,holl&1 de ,pr9s van ,oranje1 die bij uit]/5 wille het pr9sdom ,oranje en zijne &]e he]lijkh$5 gemaakt _h1 aan zijn neef ,willem van ,nassau1 die 9 #aecc te ,dill5burg gebor51 nu ev5 #aa j>5 oud 01 welke wij spo$ig 79 #aedi7 als /adh\d] van ,holl& zull5 le]5 k5n54 ,uitgeput als m5 dus raakte1 door e5 aantal oorlog51 moet m5 zi* niet v]wond]51 dat des l&s f9antiewez5 9 e5 ze] sle*t5 /aat v]ke]de1 zelfs _h m5 op de twee ti5d51 die traaglijk inkwam5 e5 som van tw9tig t5 hond]d moet5 opnem54 ,de /at5 w5dd5 9 #aedd d]halve al hunne pog+5 aan1 om zi* van de la/5 zoo veel mogelijk te ontdo5 en zij d$5 de kle9e /$51 die de impo/ niet getr\welijk opbragt51 met "n ,oudewat] en ,wo]d5 s*]pelijk aanman51 dat zij zi* bet] z\d5 hebb5 te kwijt54 #eja ,t5 j>e #aedh w]d er e5 v]b9t5is gemaakt1 wa>bij de pold] ,snelrewa>d en ,zuid-,l9s*ot5 bij ,rijnl& wordt +5om54 ,ond] &]5 w]d5 da>9 va/ge/eld1 dat het pold]be/uur zal be/aan uit #d ,heemrad51 wa>van #b uit d5 pold]1 #a uit ,montfoort en #a uit ,oudewat]4 ,wij zi5 hi]uit1 dat ook het wat]s*apswez51 al me] en me] op e5 bet]5 voet gebragt w]d4 ,wij gaan e5ige j>5 met /ilzwijg5 voorbij en beg9n5 nu met het ja> #aeee te v]volg54 ,tot dus v]re1 w>5 9 de /$5 zelve inzamela>s aange/eld gewee/1 van des l&s impo/5 en bij het do5 hunn] v]antwoord+ _h m5 bevond51 dat de impo/ op de wijn5 en bi]5 ov] #aeed nog ge5 #bjjjj pond5 ad #dj groot5 _h opgebragt1 dat d5 edel5 en e5ige /$5 te we9ig toes*e54 ,m5 oordeelde1 dat die accijns5 bij wijze van v]pa*t+ me] z\d5 opbr5g51 en m5 besloot dan ook tot g5oemd5 maatregel ov] te gaan4 ,m5 ontwi]p e5e ordonantie en e5 b]igts*rift voor h5 die de v]pa*t+ do5 z\d54 ,de he] ,j4 van d] ,du9 w]d nev5s twee gemagtigd51 b5oemd voor #ab /$51 de ,he] ,j4 van ,duiv5vo]de nev5s gemagtigd5 voor #aa en ,he] ,willem van ,lokhor/ nev5s gemagtigd uit ,delft en ,leijd5 9 #h /$51 wa> ond] ook ,oudewat]4 ,de uitslag hi] van 01 dat er 9 dit e]/e ja> aldus ruim e5s zoo veel van d5 ,impo/ kwam4 #ejb ,9 dit ja> gebeurde er e*t] nog iets1 dat e5e groote v]&]+ 9 des ,l&s toe/& te weeg bragt4 ,k>el d5 ,v de$ 9 het ja> #aeee1 af/& van het gebi$ ov] de ,n$]l&51 en droeg het bew9d ov] aan zijn zoon ,philips1 s$]t ond] d5 naam van ,philips d5 ,,ii aang$uid4 #ejc ,9 de #dj j>5 die ,k>el ov] ons ,l& g]ege]d _h1 v]le5de hij ,oudewat] het voorregt #ejd zegt m51 tot het weg5 van m5s*51 v]da*t van toov]ij1 wa>door m5ig m5s* van d5 br&/apel g]$ w]d4 ,bij d5 aanvang d] reg]+ van ,philips1 will5 wij onz5 lez]s bek5d mak5 met e5e groote gebeurt5is re$s ond] het behe] van zijn5 vad] begonn51 met de gelo(%]vorm+4--,wij vond5 e*t] tot dusv] niet aangeteek5d1 dat zij tot 9 ,oudewat] 0 doorg$rong5 en behoefd5 er dus nog niet van te gewag51 spo$ig e*t]1 moet5 wij omtr5t de /ad onz] bes*rijv+ er ov] h&el5 en het is dus noodig1 dat m5 vooraf e5igz9ts op de hoogte zij4 ,de gelo(%]vorm+ dan1 0 zooals wij meldd51 ond] ,k>el d5 ,v uitgebrok51 en de ,keiz] _h ze] teg5 dezelve geijv]d4--,hij _h gezi51 dat zij 9 ,duits*l& e5 aantal ,vor/5 en ,/at5 v]e5igd _h1 om zijn ijv] teg5 de nieuwe le] te bep]k5 en hij 0 b$u*t1 dat h>e opgang t5 onz5t insgelijks niet v] af 01 er w]d5 s*]pe placcat5 teg5 de belijd]s van het prote/antismus g]igt en de ,inquisitie w]d +evo]d4--,ook zijn zoon ,philips1 0 e5 groote ijv]a> teg5 de h]vorm+1 en ge5 wond] dus1 dat hij de voet/app5 zijns vad]s drukte4 ,hij bezigde dezelfde middel5 als zijn vad] g$aan _h1 do* ,k>el wi/ die voorzigtig] en met me] gematigheid te gebruik54 ,hij to*1 ,n$]l&] van geboorte1 k5de de ,n$]l&]s bet]1 dan zijn zoon ,philips1 die 9 ,spanje het e]/e lev5sli*t aans*\wd _h1 de e]/e wi/1 dat zij het be/e za*telijk en all5gsk5s tot ond]danigheid wild5 gebragt word54 ,spo$ig /ond5 er v]s*eid5e ,l&s*app5 teg5 hem op1 die hij e9delijk v]loor4 #eje ,9 het ja> #aeei 0 ,philips nu vi] a*t]e5volg5de j>5 9 de ,n$]l&5 gewee/4 ,9 ,spanje w]d nu zijne teg5woordigheid v]eis*t1 en hij maakte zi* tot de t]ugreis g]e$4 ,hij /elde e*t] vooraf ,m>g>eta van ,p>ma aan tot ,l&voogdes4 ,de ,raad van ,/ate w]d insgelijks w$] h]/eld1 word5de tot gewone ,rad5 b5oemd1 de ,biss*op van ,atre*t1 d5 ,pr9s van ,oranje1 de grave van ,egmond1 ,philips van ,/avor5 ,he] van ,glion1 ,k>el1 ,b>on ,b>laimont voorzitt] van d5 raad d] f9antiele zak5 en ,viglius van ,z]i*em van ,aytta voorzitt] van d5 geheim5 raad4 #ejf ,ook de ,vliesridd]s enz41 kreg5 gelijk van ouds w$]om toegang tot d5 ,raad van ,/ate1 mits vooraf door de ,l&voogdes bes*rev5 word5de1 en tev5s w]d5 er ov] de bijzond]e ,l&s*app5 /adh\d]s b5oemd1 word5de ,willem van ,nassau ,pr9s van ,oranje als zoodanig aange/eld ov] ,holl&1 ,zeel& en ,utre*t4 ,de zak5 aldus 9 orde gebragt hebb5de1 v]trok ,philips na> ,spanje4 ,oranje1 ,egmond en ,hoorn kond5 het e*t] ma> 9 het geheel niet e5s word5 met ,granvelle1 en dit liep zoov]re1 dat er zi* aldra 9 d5 ,raad van ,/ate twee p>tij5 opd$54 ,zelfs v]s*55 de drie e]/5 niet me] t] v]gad]+ 9 d5 raad1 indi5 de laat/e er nog teg5woordig 04 ,e5 en &] nu1 w>5 r$551 wa>om hij 9 #aefd1 w$] op la/ van ,philips uit de ,n$]l&5 opontbod5 w]d4 ,de h]vorm+ intuss*5 kreeg al me] en me] voet en breidde zi* ook 9 onze gewe/5 al me] en me] uit4 ,e5 pa> ja> da>na1 v]bond5 zi* e5 aantal aanzi5lijk51 die e5 v]zoeks*rift tot opheff+ d] ,inquisitie d] ,l&voogdes aanbod51 en door die geleg5heid kwam de naam van ,geuz5 9 aanzijn4 ,tot dus v]re1 _h m5 de nieuwe le]e sle*ts 9 het geheim gepr$ikt en 9 bijzond]e huiz51 do* nu begon m5 dit ook op5lijk te do54 ,ook te ,oudewat] v9d5 wij 9 dit ja> het e]/ van h]vorm+ gewag gemaakt4 ,imm]s 9 het ja> #aeff komt de voormalige prie/] ,!odorus ,amilius op de lij/ d] prote/ants*e le]a>s van ,oudewat] het e]/ voor4 ,ook begon 9 dit ja> de bek5de beeld/orm]ij1 die de groot/e v]woe/+5 aanrigtte4 ,m5 heeft e*t] r$5 om te v]ond]/ell51 dat de beeld/orm]ij 9 ,oudewat] niet heeft plaats gehad1 zooals wij re$s vroeg] pag4 #bjc hebb5 kunn5 opm]k51 alhoewel dit 9 naburige /$5 het geval s*ijnt gewee/ te zijn4 #ejg ,de blijde hoop1 dus teek5t ,symon ,/ijl aan #ejh die e5 aantal m5s*5 op de v]toon+ van zulk e5e /\!id /elde1 0 e5 v]makelijke1 ma> tev5s ongelukkige droom4 ,zij ond]vond5 /raks1 dat hun eig5 ge/el door die /uip5 magteloos geword5 01 en dat het gebrok5 v]bond met hunne ,rooms*e m$eburg]s1 naauw] en noodzakelijk] gewee/ 01 dan zij geme5d hadd51 tr\w5s het 0 wel te d5k51 dat ,philips het betreur5swa>dige feit d] beeld/orm]ij z\de /raff54--,ook het v]bond d] edel5 g+ te niet1 door afs*eid5 d] ,rooms*e en het wankel5 d] ov]ige p>tij1 wa>m$e het volk t]/ond zijn rugge/eun v]loor4--,zelfs hoorde m5 re$s1 dat de ,h]tog van ,alva met e5e aanzi5lijke krijgsmagt uit ,spanje v]wa*t w]d1 en to5 nu de ,pr9s van ,oranje na> ,duits*l& v]trok1 to5 we]galmde de lu*t van wee en a*1 e5 i$] begon de /raf te vreez5 van misdad51 die hij ( uitgevo]d ( aangemo$igd ( t5 m9/e niet na> zijn v]mog5 v]h9d]d _h1 en het gevolg 01 dat duiz5d5 en duiz5d5 vlugtt5 na> eld]s en veilig] oord4 ,de nieuwgeb\wde k]k5 d] onrooms*5 wi]d5 afgebrok51 en d]zelve b9dt5 tot galg5 t] /raffe van de /i*t]s gebezigd4 ,alva kwam dan ook t5 j>e #aefg met e5 magtig leg] uit ,spanje1 en m5 meldt1 dat dit de r$e 01 dat de ,l&voogdes ha> ontslag aanvroeg en v]wi]f4 ,de grav5 van ,egmond en ,hoorn w]d5 spo$ig gevang5 g5om5 en on?o(d1 t]wijl aldra door ,alva insgelijks d5 raad van b]o]te w]d +e/eld aan wi5s ho(d zek]5 ,v>gas ge/eld 04 ,voor di5 raad van b]o]te nu w]d i$] er gebragt1 die v]da*t 0 teg5 de ,rooms*e religie te zijn en t5 gevolge d] ontelb>e v]oordeel+5 w]d hij door &]5 d5 blo$raad g5oemd4 ,alva vord]de nu al spo$ig ook zulke zw>e opbr5g/51 dat m5 zi* van alle zijd5 er teg5 begon te v]zett54 ,t]wijl de n]+5 dus g$rukt g+5 en m5 alom 9 bang5 nood 01 tr( ,alva 9 #aegb de m>e1 dat d5 ,briel door de wat]geuz5 +5om5 04 #eji ,wij moet5 dit e5 we9ig duidelijk mak54 ,de ,pr9s van ,oranje na> ,duits*l& v]trokk5 zijnde1 zat er niet /il4--,hij _h met behulp zijn] bro$]s ,lodewijk en ,jan van ,nassau e5 leg] op de be5 gebragt1 dat e5 ongelukkig5 togt na> de ,n$]l&5 g$aan _h4--,9 die teleur/ell+ en v]leg5heid oordeelde de ,pr9s1 dat m5 het geluk t] zee moe/ beproev51 dat met bet] gevolg t5 uitvo] gebragt w]d4 ,de wat]geuz51 zoo w]d5 zij g5oemd door p>tij en teg5p>tij1 maakt5 zi* met e5e kle9e ,vloot ze] g$u*t1 door het nem5 van e5 tal van s*ep51 die dan met hunne lad+ buit gemaakt w]d54 ,zij hadd5 e*t] ge5e veilige hav5 om b9n5 te loop51 en het gelukte hun die te krijg51 door het innem5 van d5 ,briel4 ,na d5 ,briel1 wa> nu de ,oranjegez9d5 mee/] w>51 koz5 ook aldra 's pr9s5 zijde ,vliss+51 ,m$emblik en &]e ,noord-,holl&s*e /$54 ,na ,simon ,/ijl tot hi]toe gevolgd te hebb51 do5 wij w$] van ,k9s*ot optr$54 ,hij meldt3 pag4 #baa1 #bab en #bac4 ,dus g+5 de zak5 9 't ,noord5 van ,holl&1 ma> 9 't ,zuid5 maakte het dus v] wel geslaagde geluk des ,nassaus*5 ,aanhangs nog e55 vry groot]5 ,sprong3 want op d5 ,neg5ti5d5 van ,zom]ma& #eaj zett$e de ,he] van ,zwiet5 met sle*ts e5e h&vol volks de /ad ,oudewat] #eaa en drie dag5 laat] ook ,g\da om2 welk voorbeeld s$]t door ,leid51 ,dordre*t1 #eab ,ha>lem en ,gorkom gevolgd wi]dt4 ,invoege sle*ts ,delft1 ,am/]dam1 ,rott]dam1 ,wo]d51 ,s*oonhov51 ,na>d51 ,muyd5 en ,weesp het nog 9 ,holl& alle5 ma> met d5 #eac ,spanja>dt hieldt4 ,wi5s ,/aat5 op de ontfange aans*ryv+ van ,alva d5 vyfti5d5 #ead van ,hooima& te ,dordre*t met e5 oogm]k v]gad]d51 't g5e vry v] van dat des aans*ryv]s v]s*ilde4 ,mids dezelv51 op de aanspraak van d5 ,he] ,philips van ,m>nix1 uit d5 naam van d5 ,pr9s van ,oranje aan de ,v]gad]+ g$aan1 tot deszelfs behoeve niet alle5 ordre tot het ,ligt5 van geld1 ma> op 't zi5 van d5 ,la/brief aan d5 ,graaf van d] ,m>k door d5zelv5 m$e gegeev51 di5 #eae tot algeme55 ,/$eh\d] zyn] ,doorlu*tigheid ov] geheel ,holl& aan/eld52 #eaf welke 9 die ho$anigheid zi* /raks van #eag ,rott]dam en ,wo]d5 v]zek]de1 midts de bezettel+5 di] e]/gemelde ,/ad1 #eah door ,bossu voorhe5 da> +elegdt1 ?ans dezelve1 ev5 als korts da>na alle de ov]ige ,spanja>d5 geheel #eai ,holl&1 v]laat5 hadd54 ,zulks zi* de ,pr9s van ,oranje 9 ,p]soon nog voor het uitgaan van het ,ja> ,vyfti5hond]d ,tweenzev5tig d]wa>t #ebj v]voegde1 om dat ,gewe/ en de ov]ige ,/$5 en ,l&51 welk5 zi* aan 't wre$e ,l&be/uur van d5 ,h]tog van ,alva onttrokk5 hadd51 teg5 d5zelv5 te bes*]m54 ,welke nu1 hoewel te laat1 uit dit zeldzaam beloop d] zak5 gewa> wi]dt1 hoe zwak het geb\w e5] geweldige ,rege]+e is1 wi] grondslag5 niet dan 9 't sem5t van 't v]goote blo$ van de da> door afke]ig gemaakte geme5te gegrondve/ zijn4 ,m5 begrijpt e*t] ligtelijk1 dat ook de ,spanja>d5 en ,spaans*gez9d5 niet /il zat54 ,9 e5 aantal /$5 w]d de groot/e moord en plund]+ aang]igt1 t5 e9de dezelve met geweld w$] ond] het be/uur van ,spanje te br5g54 ,ook de /ad ,oudewat] poogde de grave van ,bossu te v]mee/]51 do* het mislukte hem4 ,de to$ragt d] zaak 0 als volgt4 ,bossu1 0 9 deze tijd5 nog van ,philipswege ,g\v]neur van ,holl& en ,utre*t4 ,de /ad ,utre*t nu1 _h to5 t] tijde de spaans*e zijde nog niet v]lat5 en het 0 van uit die /ad1 dat ,bossu ,oudewat] g+ be/ok54 ,e]/ _h hij beproefd d5 ,briel en ,ha>lem w$] aan de spaans*e zijde te br5g51 do* to5 hem dat mislukt 01 #eba moe/ onze /ad er aan1 ond]rigt als hij 0 dat er 9 ,oudewat] we9ig buspo$] en e5 kle9 getal ongeoef5de soldat5 w>54 ,de ,he] van ,zwiet5 e*t]1 die ,oudewat] vroeg] voor ,oranje g5om5 _h1 en b9n5 de /ad 01 het g]u*t van het voornem5 van van ,bossu gehoord hebb5de1 zond e5e missive aan d5 ka/ele9 van ,wo]d5 met v]zoek1 hem e5ig buskruid toe te z5d51 dat van ,zwiet5 dan ook nog tijdig gew]d1 omdat van ,bossu to*1 het niet bij het voornem5 liet b]u/54 ,het 0 9 het beg9 van ,junij des ja>s #aegc1 op e55 ,zaturdag1 wa>op het 9 ,utre*t weekm>kt is1 dat hij op e5s de poort5 van ,utre*t de$ sluit51 zoodat er niem& nu v]mogt uit de /ad te gaan4 ,al de wag5s #ebb en ook de bo]5 #ebc1 w]d5 nu gepre/ en met deze #hj va&els soldat51 toog hij 9 d] haa/ na> de /ad ,oudewat] alwa> hij des avonds aankwam4 ,van ,bossu1 v]zo*t nu met zijne mans*app5 te word5 b9n5 gelat51 do* hij bekwam t5 antwoord1 dat m51 wat d5 grave zelve betr(1 er niet op teg5 _h1 do* dat m5 die e] niet gunde aan zijne #hj va&els mans*ap1 die het e*t] van wege de /ad ,oudewat] niet aan brood1 h>+1 bi] enz4 ontbrak4 ,m5 zegt1 dat to5 de grave met zijne troep5 voor de /ad 01 zi* op de ve/+muur e5 oud mo$]tje v]toonde met ha> sp9newiel1 en op e5 kalf wijz5de1 zeide zij tot d5 vij& de t]g5de woord53 ,zoo m9 als dit kalf g>5 kan sp9n51 ,zoo m9 zal ,duc d',alve de /ad ov]w9n54 ,van ,bossu e*t] 0 zoo onv]g5oegd1 dat1 to5 m5 9 zijn v]zoek niet bewilligde1 hij zijn rood ho(ddeksel op de punt van zijn deg5 zett$e en het na> de /ad zwaaij5de1 het navolg5de zwo]3 ,al e] e5 ja> t5 e9de zal gaan1 ,zal ik er door jag5 d5 rood5 haan4 ,ja1 de b$reig+ zegt van ,duijn1 g+ zoov]re1 dat hij er op liet volg51 dat de k9d]5 9 de wiege het z\d5 moet5 bes*reij54 ,al hoewel van ,bossu niet op ,oudewat] s*ijnt uitgegaan te zijn om het g]uim5 tijd te beleg]51 zoo maakte hij zi* er nu to* toe g]e$1 do* spo$ig w]d hij van uit b9n5 de /ad met zoodanig5 kogelreg5 begroet1 dat hij g5oodzaakt w]d1 d5 t]ugtogt aan te nem51 en wel met zoodanig5 spo$1 dat hij e5 /uk ges*ut van ,utre*t h]wa>ts gebragt1 9 d5 ,i,jssel de$ w]p54 ,het leg] te ,monfoort aankom5de1 w]d5 de poort5 voor hetzelve geslot51 zoodat hij buit5 de /ad om1 en ook e5ige aan ,l9s*ot5 he5 g+54 ,aldus retraite mak5de1 ges*i$de het1 dat er s*ielijk e5 zw>5 vlo$daauw opkwam1 zoodat l&51 bee/5 en boom5 als 9 e5 zee /ond54 ,aan e5 oud mo$]tje 9 de ,l9s*ot5 op ha> erve /a&e1 vroeg ,bossu to51 ( het wat] me] zoo spo$ig kwam oploop51 dat ontk5n5d beantwoord w]d4 ,to5 me5de de grave1 dat m5 dijk5 en damm5 _h doorge/ok5 en het l& ond] wat] liep4 ,de m>e v]spreidde zi* spo$ig door het leg]1 en nu wild5 all5 te gelijk zi* uit de voet5 mak51 wa>door er e5 aantal 9 het wat] w]d5 ge/ot51 en e5ige v]dronk54 #ebd ,zoodanig 0 de afloop van van ,bossu's ond]nem+1 om ,oudewat] te ov]rompel54 ,van ,bossu1 heeft e*t] zijne b$reig+1 om b9n5 het ja> ,oudewat] aan te ta/51 niet t5 uitvo] kunn5 br5g51 e5ig5 tijd to* na zijn5 mislukt5 togt na> ,oudewat] w]d hij 9 e5 geve*t op de ,zuid]zee gevang5 g5om54 ,to5 ,alva nu zag1 dat de groote s*eur+1 niet zoo spo$ig als hij geme5d _h te v]help5 01 toog hij nog 9 #aegc w$] 9 ,spanje1 word5de tot zijn opvolg] b5oemd ,don ,lodewijk van ,reques5s4 ,_h m5 van ,bossu1--met zijne troep5 9 #aegc buit5 de ve/e kunn5 h\d51 en wet5 te noodzak51 d5 t]ugtogt te do5 aannem51 9 het ja> #aegd wo$de er b9n5 de /ad e5 vij&1 die niet te beve*t5 no* te v]drijv5 02 te ,oudewat] he]s*te de pe/ziekte1 en zij wo$de er z hevig1 dat er van de burg]s en de bezett+ ongeve] #cjjj t5 grave gesleept w]d54 ,hetzij m5 te ,oudewat] t5 gevolge des togts van van ,bossu1 ( t5 gevolge d] moordtooneel5 die 9 v]s*eid5e /$51 die de zijde van ,oranje hield51 hadd5 plaats gegrep51 op zijne ho$e 01 dit v9d5 wij niet gemeld1 zek] is het1 dat m5 9 ,oudewat] groote voorzorg5 begon te nem51 en dat die wa>s*ijnlijk ond] de leid+ van bekwame mann5 t5 uitvo] w]d5 gebragt4 ,wij z\d5 te wijdloopig word51 indi5 wij het aanvo]5 van de oorlogsw]ktuig51 enz4 en van het v]blijv5 van d5 he] ,adriaan van ,zwiet5 en van d5 ov]/e de ,luit5ant ,b>?olt ent5s van ,m5!da gewag maakt54 ,wij v]wijz5 hi]omtr5t na> het ar*ief d] geme5te1 dat /e$s met de mee/e b]eidwilligheid voor d5 m9na> van ond]zoek wordt op5ge/eld4 #ebe ,al spo$ig bleek het e*t] dat die voorzorgsmaatregel5 niet ov]bodig w>5 gewee/4 ,oudewat] to* w]d t5 j>e #aege door de ,spanja>d5 beleg]d1 +5om5 en bijna uitgemoord4 ,wij moet5 dit beleg1 dit innem5 en die moord 9 het bre$e uit e5 zett54 ,nadat ,baldez ond] ,reques5s het beleg van ,leijd5 _h moet5 opbrek51 begon de nieuwe l&voogd e5 &]5 weg 9 te slaan1 hij poogde vr$e met de ,/aats*e p>tij te mak54 ,de voorslag nu w]d +ewilligd en ,br$a 0 de /ad1 alwa> ov] d5 vr$e z\de geh&eld word54 ,inmiddels w]d1 zoo als wij zag5 het v]/]k5 van ,oudewat] niet v]get51 wij v9d5 zelfs aangeteek5d1 #ebf dat op d5 #bd ,febru>ij #aege t] ,/aatsv]gad]+e beslot5 w]d1 om de /$5 ,oudewat]1 ,s*oonhov51 en ,wo]d5 alsm$e het slot ,loeve/e9 niet alle5 van het noodige vo$sel1 ges*ut en mans*ap te voorzi51 ma> ook de wall5 na> eis* te v]/]k51 omdat die /$5 het e]/ voor e5 aanval bloot lag51 indi5 de vr$e te ,br$a niet tot /& kwam1 zooals dan ook w]kelijk het geval 04 ,al spo$ig begonn5 nu de vij&elijkh$54 ,hi]ges1 _h met #gjjj voetkne*t51 en vi] kornett5 pa>d5 ,bur5 +5om5 en na die v]ov]+1 _h ,reques5s1 aan deze krijgsmagt toegevoegd #cjjj soldat5 en vi]hond]d pa>d51 v]zeld voorts nog van #ae va&el5 ,luiks*e delv]s4 ,nadat ,hi]ges ,bur5 nu v]/]kt _h1 v]deelde hij zijn leg] 9 drien1 e5ig5 w]d5 met het ges*ut na> ,bommel &]5 na> ,worcum1 en de ov]ig5 na> de zijde van ,s*oonhov5 gezond54 ,dit 0 ze] loos van ,hi]ges ov]legd1 nu to* wi/5 ,oranje en zijn bondg5oot5 niet1 wat de vij& 9 d5 z9 _h4 ,zo[el uit ,g\da als uit ,oudewat] w]d e*t] aan d5 ,pr9s g$urig b]igt gezond51 dat het op h5 gemunt z\de zijn4 ,de pr9s beval h5 to5 t5 /]k/e aan1 op hunne ho$e te wez5 en het omligg5de l&1 zoo door het op5zett5 d] sluiz51 en het door/ek5 d] wat]ke]+5 bij tijds ond] wat] te zett51 al /ond dan ook het gras en k5nip gewas nog te velde4 ,tev5s bevall5 de /at5 van ,holl& voornamelijk aan die van ,oudewat] om de vr\w5 en k9d]5 uit de /ad te v]wijd]51 #ebg en h5 te voorzi5 van de noodige getuigs*rift5 van rang1 kunne en oud]dom en die getuigs*rift5 te do5 ond]teek551 door d5 magi/raat en de krijgsov]/5 b9n5 ,oudewat] t5 e9de te ,g\da wa>he5 m5 aanraadde h5 te v]vo]51 da> de ,/at5 op hun veilig v]blijve en het v]zorg5 voor de onv]mog5de1 de noodige orde inmiddels b]aamd en ge/eld wi]de4 #ebh ,de r$e wa>om m5 dit aan ,oudewat] beval1 is ligtelijk te begrijp54 #a4 ,_h ,oudewat] e5 beleg van d5 ,spanja>d te door/aan1 dan moe/5 alle onnutte mond5 uit de /ad v]wijd]d word51 t5 e9de m5 met de eetw>51 als de ve/e +eslot5 01 des te me] tijd mogte toekom5 en t5 #b4 ,de gewap5de burg]ij1 z\de alsdan niet door hun ang/ges*rei en door hunne teg5woordigheid wa> die niet v]eis*t w]d1 belet word5 9 e5e behoorlijke teg5we] en pligtsbetra*t+4 ,de zorg van s'l&s /at5 voor ,oudewat] b]u/te er nog niet bij4 ,op d5 #ae ,julij #aege1 kreeg ook ,hopman ,munt]1 de jonge1 p] missive van de ,/at5 la/ om alle klokk5 uit de k]k5 en tor5s zoo van het naburige ,b5s*op als van &]e ,dorp5 da> omtr5t1 vr dat zi* de ,spanja>d er van mee/] maakte1 t5 behoeve van de geme5e zaak na> ,oudewat] te v]vo]51 en er ges*ut van te giet54 ,van het ond] wat] zett5 van het l&1 en het wegnem5 van de klokk51 kwam e*t] niets4 ,de ges*i$s*rijv]s ,ho(dt en ,bor meld5 de r$55 er van1 die op het volg5de ne]kom53 ,die van ,oudewat] w>5 zoo het s*e51 me] b$u*t voor het geva> hunn] gebur5 #ebi en van ,duyn meldt zelfs1 dat zij ,g\da hadd5 gewa>s*uwd op zijne ho$e te zijn2 #ecj ma> de mee/ afdo5de r$e zal zi* bevond5 hebb51 9 het nog te veld /a&e hooi- en k5nipgewas1 dat natuurlijk bij het ond] wat] zett5 des l&s v]lor5 z\de gaan #eca2 aldra e*t]1 z\de m5 zi* ov] die v]ke]de zu9igheid bitt] te betreur5 hebb54 ,het 0 op d5 neg5ti5d5 ,julij des ja>s #aege en de nevel5 des na*ts w>5 nog niet s*i*tig d] dagvor/9ne ontvlod51 to5 9 d5 vroeg5 o*t5d e5 zek] poort] uit ,oudewat] g5aamd ,dirk ,ar5dzoon van ,dam met zijn zoontje t] ,i,jsselpoorte w>5 uitgetr$5 om ond] het gro5bekroo/e wat]1 dat 9 de om/rek5 zoo m5igvuldig w]dt aangetr(f51 e5ige ba>sjes met d5 h5gel te v]s*alk54 ,zij mogt5 t] naauw]nood met viss*5 begonn5 zijn1 to5 hunne a&a*t door e5 9 dit morg5uur vreemd s*\wspel1 van hunne aang5ame uitspann+ w]d afgetrokk54 ,ond] groot ang/ges*rei ontw>5 zij e5e v]baz5de m5igte vlugt5de mann51 vr\w5 en k9d]51 die van ,dam to]iep5 de vij& komt6 ,de vij& is 9 aantogt na> ,oudewat] en op de vraag van wa> hij kwam1 zeide m5 ,langs d5 ,damweg van ,i,jsselstein4 ,naauw _h de ijv]ig ,/aatsgez9de van ,dam1 die onru/b>5de tijd+ v]nom51 ( hij spo$t zi* met zijn zoontje zoo vlug als het loop5 hun toeliet1 t]ug na> ,oudewat]1 v]telde aan i$] de vreesselijke m>e en de mee/e +ezet55 van ,oudewat] w]d5 ontwaakt uit hunne na*telijke ru/e en ijdele z9sbegoo*el+ voor het lot van &]51 met het van mond tot mond ov]gebragte ongelukkig b]igt1 de vij& is 9 aantogt na> ,oudewat] langs d5 ,damweg van ,i,jsselstein4 ,het behoeft ge5 betoog1 dat het g>nizo5 en de /$el+5 met d5 mee/5 spo$ 9 de wap55 /ond5 en zelfs trokk5 e5 aantal mann5 met s*opp5 en spad5 t] poorte uit1 t5 e9de de weg5 en met "n d5 ,damweg door te grav5 en aldus het 9 aantogt zijnde leg]1 d5 weg zoo mogelijk te v]sp]r54 ,de teg5/&1 die d5 ,spanja>d door dit v]grav5 gebod5 w]d 0 volg5s ,van ,k9s*ot 7pag4 #bcc7 g]+1 word5de die h9d]laag ev5 spo$ig door d5 vij& uit d5 weg g]uimd4 ,de me]g5oemde van ,duyn meldt e*t] 7pag4 #aj7 dat zij het leg] ongeve] #b ur5 /a&e hield5 met v]s*ill5de uitvall51 ma> dat m5 zi* om de op5+5 9 d5 weg we9ig bekreunde1 en er met d5 mee/5 spo$ brugg5 ov] die h9d]niss5 door d5 vij& gelegd w]d54 ,de spo$1 wa>m$e de vij& oprukte1 0 zelfs van di5 a>d1 dat de alom op de be5 g]aakte huisli$51 die het--t] ontwijk+ van het geva>--op e5 vlugt5 gezet hadd51 en nog e5ig huisraad hadd5 m$eg5om51 dit e9delijk moe/5 a*t] lat5 en t] naauw]nood het lev5 zelve kond5 r$d54 #ecb ,t]wijl de ,spaans*e magt nu oprukt na> ,oudewat]1 will5 wij de krijgsmagt van beide p>tij5 e5s nad] bes*\w54 ,oudewat]1 wa> b9n5 9 di5 tijd ongeve] #ejj huiz5 /ond51 01 zooals wij vroeg] pag4 #dcj tot pag4 #dcc hebb5 opgem]kt1 omr+d met mur5 en tor5s na> de oude krijgsb\wkunde1 en met e5e vrij wijde en diepe gra*t omr+d4 ,de v]d$ig]s be/ond5 uit vi] va&el5 voetkne*t51 #ecc te wet53 ,uit #a ,hoogduits* en #b ,frans*5 die ond] drie hopli$5 /ond51 namelijk het e]/e ond] ,hans ,munt] de ,jonge1 het twe$e ond] ,sante ,m>ia en het d]de ond] ,m>c\lt1 die vroeg] 9 ,spaans*e di5/ gewee/ zijnde1 #ecd nu aan de ,/aats*e zijde 04 ,voorts bevond er zi* nog #a va&el ,s*ots*e voetkne*t51 /a&e ond] d5 ond]hopman ,dr9kw]k1 omdat de hopman ,slett] van dit va&el afwezig 04 ,het g>nizo51 b$roeg dus t5 naa/5 bij #cej mans*app51 t]wijl het getal d] we]b>e poort]s1 nog niet zoo groot 01 zoodat het getal we]b>5 b9n5 ,oudewat] op omtr5t #gjj kopp5 ge/eld mag word54 ,bezi5 wij nu ev5e5s het nad]5de ,spaans*e leg]1 ond] aanvo]+ van ,hi]ges4 ,wat e5e ontzett5de krijgsmagt6 #ejj pa>d5 en #d kornett5 ruit]s1 b5ev5s me] dan #aajjj voetkne*t51 wa>ond] zi* alle5 #ae va&els delv]s bevond51 va>dig 9 het mak5 van batt]ij5 en v]s*ans+54 ,voeg hi] bij1 #bh /ukk5 ges*ut van zwa> kalib] en nog e5e groote m5igte krijgs- en mondbehoeft5 en m5 is met r$5 b$u*t1 voor het lot1 dat ,oudewat] bov5 het ho(d hangt4-- ,to5 nu de m5igte1 op d5 ,damweg door het imm] voortvlott5de leg] d] ,spanja>d51 0 t]ugg$rong51 week m5 na> e5e s*ans #ece die niet v] van ,oudewat] aan d5 groot5 weg na> ,montfoort geleg5 0 #ecf2 e5e v]/]k+ aan d5 weg opgeworp5 tot bes*utt+ e5] bijligg5de sluis4 ,de ,spaans*e voorho$e1 0 al spo$ig met de onz5 tot e5 treff5 gekom5 omtr5t het bezit van die s*ans1 ma> to5 er #g tot #h van de v]d$ig]s gevall5 w>51 w]d die /]kte1 voor ,oudewat] van zoo groot nut1 d5 ,spanja>d op e5e onwa>dige wijze +]uimd4 ,volg5s van ,duyn1 beval de hopman ,hans ,munt] d5 zijn5 nog1 de voornaam/e go$]5 na> de /ad m$e te nem51 ma> de a&rang van d5 vij& 0 zoo groot1 dat v]s*eid5e burg]s de poort niet kond5 b]eik5 en buit5 moe/5 blijv54 ,wij maakt5 zoo ev5 gewag1 dat het bew>5 van deze s*ans1 van zoo groote aangeleg5heid voor ,oudewat] gewee/ z\de zijn2 hadde m5 ha> sle*ts twee ( drie dag5 v]d$igd1 dan w>e er nog middel gewee/ om ,oudewat] te beho$5 voor het treurig lot1 dat het te v]dur5 z\de hebb54 ,imm]s1 m5 _h dan die sluis kunn5 op551 d5 ,i,jsseldijk door kunn5 /ek51 en aldus het platte l& ond] wat] zett52 d5 vij& z\de dan de geleg5heid b5om5 gewee/ zijn1 om van die zijde de /ad te beve*t51 en m5 _h tev5s1 da> de zwakke bezett+ van ,oudewat] d5 pr9s van ,oranje niet onbewu/ 01 volg5s zijne gel(te1 altijd me]d]e mans*app5 t] v]/]k+ kunn5 aanvo]54 ,ook e5e twe$e s*ans e5 half uur af/&s na> de b5$5 zijde van ,oudewat] bij ,goejanv]wellesluis geleg51 w]d #ecg door d5 ,duits*5 ,hopman ,willem van ,ang]5 zond] zelfs e5s aangevo*t5 te word51 d5 ,spanja>d +]uimd1 zoodat de s*ans twee dag5 zond] volk gewee/ is2 #ech m5 gi/1 dat v]raad aan dit ontruim5 niet vreemd is4 ,hoe het zij1 ,hi]ges _h nu geleg5heid niet alle5 d5 ,i,jssel langs drie zijd5 te /opp52 ma> ook zijne v]s*ans+5 op de mee/ blootligg5de punt5 op te w]p5 #eci en d5 inwon]s van ,oudewat] dus toevo] en v]ke] te wat] en te l& af te snijd54 ,tot dus v] me5t m51 dat door d5 pr9s niem& tot opp]-ho(dman b9n5 ,oudewat] 0 aange/eld2 ma> i$] hopman tot nu toe1 e5 gelijk gezag gehad moet hebb54 ,nu e*t] de nood aan d5 man kwam1 moe/ m5 na> d5 ges*ik/5 p]soon da>toe uitzi54 ,bij lot+ viel dit te beurt aan d5 hopman ,munt]4 ,wa>s*ijnlijk w>e het bet] voor de /ad gewee/1 zoo dit aan ,sante ,m>ia w>e te beurt gevall54 ,hij to*1 0 te ,ha>lem met nut 9 het be/uur des krijgs #edj w]kzaam gewee/2 de hopman ,munt] da>5teg51 0 me] door e5e onbesuisde dapp]heid1 dan door e5 wijs ov]leg bek5d4 ,het s*e51 dat m5 de g5oemde groote nalatigh$51 en het spo$ig ontruim5 d] s*ans5 buit5 de /ad1 door e5e des te groot]e dapp]heid wilde uitwiss*54 ,imm]s zoo als wij re$s opm]kt51 w]d5 er v]s*eid5e uitvall5 door die van ,oudewat]1 to5 de ,spanja>d5 9 aantogt w>51 g$aan4 ,m5 zag e*t] te ,oudewat] spo$ig van die uitvall5 af1 omdat er ligtelijk e5ig5 sneuveld5 en gewond w]d51 en m5 kon van de we9ige v]d$ig]s er niet n miss54--,dit 0 dan ook de r$e1 dat m5 drie poort5 d] /ad dempte1 t5 e9de de mans*app5 met het v]d$ig5 niet noodeloos te v]spreid54 ,om d5 mo$ d] krijgsli$5 ga&e te h\d51 besloot m5 te ,oudewat] tev5s spo$ig1 twee lood5 noodmunt5 te slaan1 kunn5de die nad] voor de wa>de er op ge/empeld1 w$] word5 +ewisseld4 #eda ,voorts _h m5 zi* voorg5om51 de /ad tot het uit]/e te v]d$ig51 en t5 e9de van dit heldhaftig besluit en d5 v]d]5 toe/& d] /ad1 d5 pr9s te v]wittig5 en om ,zijne ,doorlu*tigheid bij tijds tot e5ig5 ond]/& aan te man51 w]d er beslot5 e5 bode na> ,oranje te z5d54 ,ma> wi5 die z5d+ opg$rag5 en wie z\ zi* er voor will5 le551 nu de /ad door duiz5d5 vij&5 is +eslot58 ,wie zal er zi* e5 weg door ban58 ,zie1 da> nad]t ,dirk ,ar5dszoon van ,dam4 ,wij k5n5 hem4 ,hij 0 de e]/e1 die van d5 aantogt des vij&s1 zijne m$eburg]s 9 de /ad v]wittigde1 ,ik1 zoo zegt de mo$ige poort]1 ik wil d5 pr9s met d5 toe/& d] ve/e bek5d mak51 tot ontzet a&r+5 en 4444 mijne /adg5oot5 r$d51 ma>1 zeide hij tot d5 magi/raat1 mogt mij het lev5 bij di5 togt ins*iet51 zorg dan voor mijne e*tg5oot en k9d]51 iets1 dat m5 ligtelijk begrijpt1 dat +ewilligd w]d4 ,nadat van ,dam e5 zielro]5d afs*eid van de zijn5 g5om5 _h1 e5 afs*eid zoo als m5 e5igz9s begrijp5 mag1 ma> wij niet bes*rijv5 kunn51 g+ hij1 met zijne gewigtige tijd+5 bij zi*1 v]gezeld van e5 huisman1 die hij tot reisgezel m$5am1 op d5 gewaagd51 ze] avontuurlijk5 togt uit4 ,de gl9/]5de zonnes*ijve is ond] d5 gezigtse9d] wegg$ok51 en de nad]5de na*t heeft h>5 val5 sluij] ov] de a>de gespreid4 ,met de mee/e /ilte s*rijd5 twee donk]e ge/alt5 t] poorte uit1 i$] met e5 groot5 spr+/ok bij zi*4 ,het zijn de /\te togtg5oot54 ,b$a*tzaam ma> vlug1 spr+5 zij ov] i$]e sloot1 die zij nak54444 ,zoo nad]5 zij de e]/e wa*t d] ,spanja>d52 z\d5 zij opgem]kt word58 ,ne51 zij gaan ongeh9d]d door2 ziet1 zij nad]5 de twe$e vij&elijke po/ en444 w$] gelukt het h51 die zond] argwaan op te wekk51 voorbij te gaan4 ,nu nog ne wa*t en het geva> is gewek54 ,w$] nad]5 zij die1 ma> nu word5 zij opgem]kt2 gewe]s*ot5 knall51 en kogels snorr5 he5 na> de rigt+1 die zij volg54 ,zij ontkom5 e*t] het geva>2 ma> word5 g5oodzaakt1 het nu na> de s*ans bij ,goejanv]wellesluis te rigt51 me55de1 hopman van ,ang]5 met de zijn5 alda> te v9d54 ,ma> hoe groot 0 hunne teleur/ell+1 to5 zij da> ,spaans* hoord5 sprek54 ,die /]kte1 nu bem]kt5 zij het1 0 insgelijks 9 het bezit van d5 ,spanja>d6 ,wat nu te do56 ,bijna ge5 /ap te kunn5 v]zett51 zond] opgem]kt te word56--,de g$a*te aan gade en k9d]5--aan het gewigt van zijn5 togt na> d5 pr9s1 omdat hond]de m5s*5lev5s er miss*i5 van afh+51 het lot1 dat zijne vad]/ad te wa*t5 /ond1 als di5 togt mislukte1--dit alles kwam van ,dam als e5 dreig5d spookgeva>te voor d5 gee/1 t]wijl hij zi* met zijn5 togtg5oot s*uil hield4 ,zie1 het na*tflo]s1 wordt door de nad]5de en zigtba> word5de zonnes*ijve voortg$rev5 en nog zitt5 zij da> 9 de groot/e b5aauwdheid4 ,ma> ziet1 er s*uift zi* w$] e5 gordijn voor de bekoorlijke dagvor/9ne1 e5 zw>e mi/ /ijgt op uit rivi] en poel en de vij& wordt v]h9d]d e5 boogs*euts-af/& v] van zi* te zi54 ,van die dui/]nis w]d p>tij getrokk51 m5 ke]de w$] na> ,driebrugge met behulp e5] plank1 vond e5e s*\w 9 d5 grond zitt51 die vlot gemaakt w]d en wa>m$e m5 ov] de ,wi]9kk5 g]aakte #edb en al spo$ig 0 m5 nu beh\d5 te ,g\da1 het voorloopige doel hunn] avontuurlijke reis4 ,m5 _h te ,oudewat] de afspraak gemaakt1 dat1 wanne] m5 d5 togt tot g5oemde /ad volbragt z\de hebb51 m5 met br&5de vuurpann5 van uit d5 tor5 z\de se951 om d5 onz5 te v]wittig51 dat m5 beh\d5 de reis volbragt _h1 en m5 begrijpt ligtelijk1 dat dit se95 niet a*t]wege bleef4 ,niet te bes*rijv5 0 dan ook de vreugde 9 de kle9e ve/e1 to5 m5 dit zag1 en met d5zelfd5 spo$1 wa>m$e zi* vroeg] de heillooze m>e v]spreid _h1 dat de vij& 9 aantogt na> ,oudewat] 01 w]d nu de v]blijd5de tijd+ van mond tot mond ov]gebragt3 van ,dam is beh\d5 en de pr9s zal ons ontzett51 ,m5 w]d dronk5 van vreugde en g+ tot baldadigheid en spot ov]4 ,helaas6 m5 z\ zi* er ze] ov] te betreur5 hebb54 ,m5 vleide zi* nu met e5 wis ontzet1 en door hunne hopli$5 aangespoord om uit het v]liez5 van alle hoop van ooit kwijts*eld+ te kunn5 erlang51 des te groote dapp]heid te putt51 g+ m5 9 de betreur5swa>dig/e uitgelat5heid1 na> de ,ho(dk]k en de ov]ige alt>51 die zi* 9 de /ad bevond5 en ro(de er de kruiz51 k]kvan5 en prie/]lijke plegtgewad54 ,met die voorw]p5 toog m5 na> de wall5 d] /ad1 en maakte to5 t5 aanzi5 des ,spaans*5 leg]s na> d] ,rooms*5 wijze1 e5e nageboot/e ommegang1 #edc d5 vij& ge/adig uitj\w5de4 ,de ,spanja>d5 w]d5 wo$5d om d5 hoon hunn] religie aang$aan4 ,zij1 9 deze gewe/5 gezond5 om ha> te beh\d5 en te beho$51 word5 er ov] bespot door e5ig51 van het graauw van het /$eke ,oudewat]2 e5 ze] groot gemor w]d 9 het ,spaans*e leg] ond]drukt en m5 zwo] wrake1 bitt]e wrake te nem54 ,intuss*5 0 m5 9 het vij&elijk leg]1 n om het vuurse9 n om d5 t]g5d5 ov]mo$ d] /$el+51 niet op zijn gemak4 ,m5 0 b$u*t1 dat de pr9s ge5e middel5 onbeproefd z\de lat51 om de /ad te ontzett51 ( met het ond] wat] zett5 van het omligg5de l&1 h5 te v]drijv54 ,nu kwam5 de ,luiks*e delv]s 9 het ,spaans*e leg] te /ade1 alomme wi]p5 zij met d5 mee/5 spo$1 ke]kad5 op1 om als m5 dit laat/e middel t] hunn] v]drijv+ beproefde1 zij er zi* niet om behoefd5 te bekreun54 ,en de vij& _h bijtijds met di5 arbeid e5 beg9 gemaakt1 tr\w5s1 to5 van ,dam te ,g\da na zijn5 geva>lijk5 togt1 van de magi/raat d] /ad niet _h g$aan kunn5 krijg51 d5 ,i,jsseldijk door te /ek51 0 hij na> ,delft op reis gegaan4 ,de pr9s beval to51 dat m5 dit nog zond] e5ig tijdv]lies z\de do54 ,do* to5 nu e5ige mans*app5 na> buit5 w]d5 gezond51 om dat e9delijk te bew]k/ellig51 0 het te spade4 ,m5 kreeg het b]igt1 dat de ,spanja>d5 re$s veilig w>51 door hunne zoo spo$ig opgeworp5 wat]ke]+51 en raadde h5 dus aan1 ma> van het voornem5 af te zi51 omdat het to* ,oudewat] niet me] konde r$d51 en d5 oog/ 9 die environs z\de v]nietig54 ,m5 0 9 ,oudewat] e*t] nog 9 het onzek]e wat van ,dam bij d5 pr9s voor bes*eid ontvang5 _h4 ,m5igw]f klom m5 op d5 tor5 om het oog te lat5 weid5 ov] d5 omtrek1 ma> m5 zag dromm5 van ,spanja>d5 en ge5 r$d5d ,i,jsselwater4 ,de pr9s reisde e]lang zelf na de /ad ,g\da om te zi51 #edd ( er ge5e &]e middel5 tot r$d+ van het omleg]de ,oudewat] kond5 gevond5 word51 do* het leidde tot ge5 gun/ig resultaat1 voor de /ad onz] bes*rijv+4 ,nu hoopte m5 op ontzet door troep5 van ,willem van ,oranje4 ,duiv5 w]d5 g$urig met briev5 aan de poot5 tot d5 pr9s gezond51 wa>9 m5 d5 b5>d5 toe/& van ,oudewat] aan ,oranje s*reef en op ontzet a&rong1 do* ,willem de ,zwijg] zag zi*1 tot zijn innig le$wez51 buit5 /aat om d5 ,spanja>d van ,oudewat] te v]drijv5 en me]d]e mans*app5 b9n5 de /ad te w]p51 en ge5 wond]1 de pr9s _h ge5 troep5 te miss51 en al hadde hij e5ige hond]d5 mans*app5 na> ,oudewat] gezond51 wat z\d5 zij er uitgevo]d hebb5 teg5 de duiz5d5 vij&51 die zi* om de kle9e ve/e v]s*an/ hadd54 ,9 de s*ans op d5 ,i,jsseldijk _h ,hi]ges e5 kat do5 mak51 en van deze begon hij onoph\delijk met twee /ukk5 op de groote k]k en tor5 te vur54 #ede ,hij _h drie r$55 op het oog1 #edf om d5 tor5 voor hem ons*adelijk te mak5 en te v]nietig54 #a4 ,omdat m5 9 de /ad van uit d5zelv5 bespi$de1 wat er 9 zijn leg] voorviel en op de hoogte 01 omtr5t de beleg]+smaatregel51 die hij nam4 #b4 ,omdat m5ige ,spanja>d1 die zi* te digt 9 de nabijheid van d5zelv5 waagde1 met e5 kogelreg5 begroet w]d4 #c4 ,en1 dit zal de voornaam/e r$e gewee/ zijn1 omdat de tor5 z\ om/ort5 en hem nad] uitmunt5d tot e5e /ormbrug z\ kunn5 di554 #edg ,naauw _h m5 e*t] van b9n5 's vij&s me5+ omtr5t dit laat/e punt begrep51 ( de tor5 w]d ond]grav5 aan de /adszijde en de fondam5t5 op h\t5 /ijl5 gezet1 m5 _h to51 zoo noodig1 ma> die ond]/utsel5 te v]br&5 en het reuz5geva>te _h na> b9n51 9 /$e van 9 d5 ,i,jssel ge/ort4 ,het is e*t] ge5 van beide gebeurd1 het midd5eeuws*e b\wgewro*t1 /aat nog fi] naa/ de grijze k]k aan d5 ,i,jsselzoom4 ,uit de kat1 wa>van wij zoo ev5 meld+ maakt51 _h de ,spanja>d dra het ges*ut g5om5 en twee batt]ij5 gemaakt2 de groot/e d]zelve /ond op d5 dijk #edh bij de galg 9 het m>kveld en 0 alle5 met #ai zw>e muurbrek]s en #d dubbele k>t\w5 voorzi51 die tot bij de #fe pond5 ijz] uitwi]p54 ,de &]e batt]ij 0 met #e /ukk5 #edi voorzi5 en 0 op d5 ,montfoorts*5 dijk opgeworp54 ,d5 #f4 ,augu/us 0 ,hi]ges vroegtijdig met e5 en &] g]e$ en niets we]hield hem nu om ,oudewat] op te eis*5 voor ,philips d5 ,,ii2 t5 a*t ure 's morg5s van g5oemd5 dag1 zond hij d5 ,he] van ,oo/rum #eej na> de /ad en eis*te dezelve met de mee/e vri5delijkheid1 ze] h(felijk voor d5 kon+ van ,spanje als grave van ,holl& op4--,dan1 die van b9n5 zi* nog met de ijdele hope op ontzet vleij5de1 zeid5 aan d5 ,he] van ,oo/rum #eea met gelijke bes*eid5heid1 dat zij de /ad voor d5 kon+ van ,spanje ond] de l&sbe/ur+ van d5 pr9s van ,oranje bewa>d5 en d]halve voor drie dag5 tijds e5 vrijgeleide voor e5 d] hunn5 v]zo*t51 om hem na> zijne ,doorlu*tigheid te z5d51 en di5s gevoel5 op dat /uk te inn51 ma> dit v]zoek w]d niet +ewilligd1 m5 kreeg sle*ts twee ur5 om zi* te b]ad54 ,m5 _h dit 9 ,oudewat] niet jui/ begrep51 m5 me5de1 dat hun tot des namiddags t5 twee ure1 tijd van b]aad gegev5 0 #eeb en zoo g+5 de twee ur5 voorbij1 zond] e5ig nad] besluit aan d5 vij& te b]igt54 ,nog &]51 meldt van ,duijn1 #eec w>5 van me5+1 dat de /ad opgeeis*t w]d1 op de volg5de voorwa>d53 ,dat de burg]s alles z\d5 beh\d5 en bij hunne oude voorregt5 en privilegi5 blijv54 ,ma> hopman ,m>c\lt1 me] dan i$] met haat teg5 de ,spanja>d5 v]vuld1 nietteg5/a&e hij vroeg] 9 hunne gel$]5 g$i5d _h1 zeide1 dat ,oudewat] w]d opgeeis*t1 ond] de voorwa>d51 dat de soldat5 vrij1 do* de burg]s prijs gemaakt z\d5 word54 ,will5de hij liev] 9 d5 /rijd sneuvel51 dan van de zijn5 e5 s*&elijk5 dood te word5 aang$aan1 en dit de$ de burg]s besluit51 de /ad te v]d$ig5 tot d5 laat/5 druppel blo$s4 ,hoe het zij1 de twee ur5 tot b]aad toege/aan1 w>5 spo$ig voorbij gevlod54 ,de krijgsov]/e _h ge5 rapport van ,oudewat] me] ontvang51 en t5 #eed ti5 ure 0 het 9 de /ad en 9 de environs op e5s1 ( de bodem van e5 s*eurde1 e5 vreeselijk geknal de$ zi* hoor53 ,hi]ges _h met #bh /ukk5 ges*ut op ,oudewat] gevuurd4 ,dak51 sp>r51 b9dt51 pann5 en /e551 vlog5 met ijselijk gekraak van de huiz51 en kwet/e m5ige51 die zi* niet _h geborg54 ,hevig beukte m5 nu voort op ve/+muur en ve/+tor5s1 burg]s en soldat5 w]d5 door de door het lu*truim snorr5de kogels bij m5igte getr(f5 en de muurbrokk51 die te log en te zwa> w>5 om weggesl+]d te word51 /ortt$5 met de losgemaakte brokk5 a>de d] wal1 met hevig geplomp 9 de gra*t1 en to5 m5 nu1 g$ur5de d5 dag niet alle51 ma> ook e5 groot deel van d5 opvolg5d5 na*t op mur5 en tor5s ges*ot51 #eee to5 m5 tuss*5 de #af #agjj klot5 na> de /ad gesmet5 _h1 ja to5 begrijpt m5 ligtelijk1 dat de bress5 9 de muur van de ,wa>d- tot de ,ysselpoort groot1 v]baz5d groot w>54 ,e9delijk zwijg5 de vuurmond544444 het is na*t1 de tijd van ru/e4 ,do* ru/te m5 9 ,oudewat]8 ,m5 zie sle*ts4 ,dr zit e5e mo$] te we55 naa/ h>5 zoon1 h>5 e5ig5 /eun1 hij leeft nog ja1 ma> alle5 de mo$] h]k5t en kan 9 dit v]m9kte lig*aam ha> k9d zi51 zij zelve v]b9dt zijne wond5 en bevo*tigt hem het ho(d1 bijna ov]al to* wordt des heelmee/]s teg5woordigheid te gelijk v]eis*t4 ,g9ds ziet m5 e5 taf]eel d] v]twijfel+1 e5e vr\w ligt ond] de sm>telijk/e noodkret5 te s*reij51 m5 bragt ha> des avonds e5 lijk te huis en het 0 het zielloos ov]s*ot van ha> e*tg5oot4 ,zij1 we5t bitt]lijk1 en rukt zi* de h>5 uit het ho(d1 ma> h>e jonge kle958 ,zij klemm5 zi* om het lijk huns vad]s en vrag53 mo$]1 mo$]1 wa>om s*reit gij1 en wa>om wil vad] niet ontwak58 ,ru/te m5 9 ,oudewat]8 ,aan e5 soldaat d] bezett+ is bevol51 zi* te ov]tuig5 hoe groot de v]woe/+ is1 door het ges*ut 9 de mur5 v]oorzaakt4444 hij de$ het1 ma> hij 0 niet zwa> geh>na/1 sle*ts e5 l$]5 kold] omsloot zijne l$5 en1 met e5 helleba>d bij zi*1 be/ijgt hij d5 wal1 ond]zoekt alles zoo als hem bevol5 is1 en nietteg5/a&e e5 hagelbui kogels na> hem word5 afgezond51 b]igt hij spo$ig ong$e]d1 hoe hij e5 en &] bevond5 heeft4 ,ma> nu moe/ m5 aan het w]k4 ,ziet1 wat e5e b$rijvigheid op de wall53 alom is m5 bezig de bress5 te /opp51 deze draagt zw>e balk51 g5e tonn5 met a>de1 #eef en w$] &]5 nat gemaakte h5nipboss51 oude nett51 me/ en &]e zak5 aan2 zoo poogt m5 de gap+5 9 d5 muur te /opp51 t] hunn] me]d]e veiligheid en tot afw]+ van d5 /orm1 die te ges*i$5 /ond4 #eeg ,do* de voorzorgsmaatregel5 van die uit ,oudewat] blev5 er niet bij4 ,br&b>e /(f51 zoo als te]hoepels1 h>/1 lood1 enz4 w]d5 tijdig door vr\w5 en k9d]5 na> d5 wal gebragt1 om die t5 all5 tijde1 als de nood het vord]de1 d5 vij& op het ho(d te w]p54 ,voorts v]va>digde m5 e5 zoog5aamd5 ,vries*5 ruit]1 zijnde e5 balk1 t] l5gte van de walbres1 die 9 het midd5 met tal van ijz]5 punt5 voorzi5 04 ,deze nu w]d aangebragt aan de ge/opte bresse1 aan wi] voet nog e5 aantal voetangels als gezaaid w>54 #eeh ,voorts b$a*t m5 9 ,oudewat] nog iets om d5 vij& afbreuk te do51 dat voor zoo v] wij wet5 nog nooit gemaakt 04 ,m5 v]va>digde namelijk twee lange ronde balk51 ze] digt met ijz]5 punt5 be/ok51 die t] w$]zijde ru/t51 hi]aan w]d5 w$] t\w5 beve/igd1 om als d5 vij& d5 wal wilde be/ijg51 die onv]ho$s n$] te lat51 en dan1 als de vij& v]/ov5 01 die w$] te kunn5 optrekk54 ,uit dit alles ziet m5 dus1 dat m5 zi* voor nam1 om de b5>de ve/e tot het uit]/e te v]d$ig54 ,ma> de vij& zat insgelijks niet /il4 ,zijn doel 0 e5 /ormweg door de gra*t en1 zooals wij zag51 e5 bres 9 d5 muur te mak54 ,om zi* e5 weg door het wat] te ban51 g+ m5 e5e m5igte h5nip afsnijd5 en wilg5 boom5 vell52 de e]/e w]d imm]s to5 nog 9 m5igte bij ,oudewat] gevond54 ,van die voorw]p5 nu1 maakte m5 twee pad5 en bevlo]de dit alles w$] met a>de4 ,die twee pad5 ev5e5s1 tot het ov]br5g5 van zooveel /ormbrugg51 w>5 d5 volg5d5 dag]aad g]e$4 ,dit _h de vij& insgelijks des na*ts g$aan1 nietteg5/a&e er m5ige5 ond] di5 arbeid g$ood 0 geword54 #g ,augu/us #aege 0 aangebrok51 en deze 0 voor ,oudewat] de besliss5de dag4 ,nogmaals buld]d5 de kanonn51 met die hevigheid1 dat zij spo$ig we] ov] de #acjj ke]5 hebb5 gesprok5 #eei en de met zooveel ijv] ge/opte bress5 spatt$5 vane51 door het wo$5d voortgezweepte ijz]4 ,e5 aantal nieuwsgi]ig51 w>5 van eld]s #efj tot bij ,oudewat] gekom51 om ooggetuig5 van d5 uitslag van het innem5 d] ve/e te zijn1 imm]s het g]u*t1 _h zi* he9de en v] v]spreid1 dat ,oudewat] di5 dag w$] ond] ,philips d5 ,,ii t]ug gebragt z\de word54 ,nadat1 zoo als wij s*rev51 er w$] e5e groote bresse 0 ges*ot51 zond ,hi]ges zijn leg]mee/] ,don ,h]n&o de ,tol$o1 de hopli$5 ,francisco d',aguil> ,alv>adi en ,sancio ,breltran della ,p5na1 met #f soldat5 tot het opnem5 van de ge/eldheid van de op5+5 9 d5 wal1 die aan ,hi]ges rapporte]d51 dat beide bress5 opg]uimd di5d5 te word51 ma> ook de soldaat van d5 vorig5 avond1 v]toonde zi*1 nu e*t] 9 het h>nas1 om de uitw]k+ van het ges*ut op te nem51 dat bij w$] ongeh9d]d t5 uitvo] bragt1 en nadat ,hi]ges nu van d5 /& van zak5 ond]rigt 01 beukte m5 w$] op de v]zwakte ve/+muur1 totdat al spo$ig de v]eis*te opruim+ bew]k/elligd 04 ,nu b$a*t de vij& e5e voor ,oudewat] rampspo$ige krijgsli/2 er w]d e5 looze aanval des vij&s op de /ad bevol5 en het doel1 dat ,hi]ges er m$e beoogde1 gelukte hem bov5 v]wa*t+4 ,hij wilde namelijk de v]d$ig]s d] ve/e zi* me] en me] do5 aftobb51 en tev5s zi5 ( er nog ge5e v]s*ans+51 ( v]d$ig+/oe/ell5 ( iets d]gelijks 9 ( bij d5 wal v]borg5 mogt5 zijn4 ,ziet1 da> nad]5 tot dat e9de digte dromm5 van ,spanja>d54 ,die van b9n5 nu me5d51 dat het d5 vij& ern/ 01 bes*ot5 d5 vij& hevig en liet5 de op d5 wal gebragte rolbalk51 die wij vroeg] bes*rev51 ontijdig na> b5$5 glipp54 ,nu de9sde de vij& 9 e5s t]ug1 op5de zijne gel$]5 en vr dat m5 de g5oemde w]ktuig5 w$] _h opgetrokk51 w>5 zij door het v]niel5d ges*ut onbruikba> ges*ot54 ,w$] w]d het bevel tot d5 /orm gecomm&e]d en nu z\de het niet bij e5 looz5 aanval blijv56 ,op e5s hoort m5 nu van d5 vij& e5 oorv]doov5d g]oep van na> b9n51 na> b9n5 toe4 #efa ,0 het de bege]te na> buit1 (1 om weg5s de bespott+ hunn] ,godsdi5/ door d5 t]g5d5 omgang aang$aan1 wrake te nem51 ( om beid51 dat dit algeme5 g]oep van na> b9n51 na> b9n5 ont/ond1 wij wet5 het niet1 ma> wa> is het1 dat ook de ,duits*e troep51 als zi* tot d5 /orm insgelijks g]oep5 wan5de1 ev5e5s gezam5lijk de wap5s opgrep5 en hoewel zond] bevel1 met gelijke wraaklu/ t] ond]/eun+e hunn] vooruitgespatte spitsbro$]s na> d5 wal /ov54 ,ma>1 0 het gemakkelijk de /ad van nabij te g5ak51 niet zoo spo$ig _h m5 d5 v]ov]5d5 voet op d5zelv5 gezet4 ,heet1 ze] heet 0 het geve*t van beide zijd51 da> de drijfv]5 van de p>tij5 h5 zoo hevig aanvuurd51 ma> de vij& behoefde zi* niet zoo 9 d5 /rijd af te matt51 imm]s1 de9sde hij1 hetzij uit afmatt+1 hetzij door d5 dapp]5 teg5/& t]ug1 dan w]d hij t]/ond door nieuwe soldat5 v]vang51 die aan het geve*t nog ge5 deel hadd5 gehad4 ,de /$el+5 integ5deel1 w>5 te we9ig 9 getal om afgelo/ te word51 en ev5wel s*55 zij onv]va>d 9 het s*iet51 h\w5 en /oot52 do* niet alle5 de mann51 ook de vr\w5 en k9d]5 /r$5 dapp]lijk m$e1 de e]/5 wi]p5 d5 aanvall]s gesmolt5 lood1 kok5de te] en &]e br&5de voorw]p5 op het ho(d en de jong5s vo]d5 die /(f5 met v]baz5de snelheid onv]tsaagd aan4 #efb ,m5 begrijpt dus ligtelijk1 dat er m5ige aanvall] op die wijs d5 voet nooit b9n5 ,oudewat] heeft kunn5 zett54 ,ma> wat baatte dat bij de duiz5d51 die ov]blev56 ,e9delijk w9t de vij& de kru9 van d5 wal1 die m5 tot nu zoo manhaftig v]d$igd _h en1 na> mate het geve*t nu v]dubbelde1 zoo nam ook de a&rang van buit5 me] en me] toe1 zoodat e9delijk1 na vijf vi]5deels uurs zoo duur #efc d5 wal te v]d$igd hebb51 het ov]s*ot d] v]we]d]s te dun w]d om di5 te beh\d5 en de vij& als e5 doorbrek5d5 wat]vlo$ 9 de nu v]ov]de ve/+ viel4 #efd ,e5 ontzett5d geluid klonk he9de en v]6 ,het 0 de vreugdegalm des vij&s en het h>tro]5d gegil en g]oep van de ov]wonnel+54 ,9 we9ige m9ut51 _h de vij& zi* nu 9 de /rat5 en /eg5 d] /ad v]spreid en het blo$bad1 dat m5 nu g+ aanrigt5 0 vreeselijk4 ,de ov]geblev5e en nog 9 de wap55 zijnde bezet- en /$el+51 w]d5 het e]/ van het lev5 b]o(d1 to5 de we]looze vr\w51 die natuurlijk d5 dood zoo lang mogelijk pog5de te ontloop5 van de e5e /eeg en engte na> d5 &]5 de vlugt nam54 ,helaas6 m5 ontvlugtte dan vaak d5 e55 moord5a> en liep w$] &]5 te gemoet4 ,wre$ 0 alsdan het spel dat met ha> aangevang5 w]d2 met de spits5 van het moordtuig des vij&s1 joeg m5 de ongelukkig5 dan van d5 e5 tot d5 &]51 en als m5 zi* dus e5ig5 tijd met het ang/ges*rei d] we]looz5 v]maakt _h1 w]d5 zij afgemaakt4 ,mo$]s w]d5 voor de oog5 hunn] k9d]51 k9d]5 t5 aanzi5 hunn] mo$] v]moord2 no* de oud5 van dag51 no* de op het krankb$ t] ne] geworp551 no* de vr\w51 die na we9ige dag5 hadd5 gehoopt1 dat het k9d1 dat zij ond] het h>te droeg5 het e]/e lev5sli*t z\de aans*\w51 no* zij1 die voor we9ige dag5 hunn5 e*tg5oot5 zoo liefdevol e5 telg van hunn5 e*t ges*onk5 hadd51 no* e5 ( me]d]e prie/]s zelfs w]d5 gespa>d1 het vij&elijk lood tr( en het moord5d ijz] woelde en purp]de zi* onafgebrok51 9 het veege lig*aam d] ongelukkige slagt(f]s4 ,e5ige mann51 van hunne gade en k9d]5 b]o(d1 /eld5 zi* met die wo$e t] we]1 die m5 ligtelijk begrijpt1 zij wild5 hun lev5 dan t5 m9/e zoo duur mogelijk v]koop54 ,de v]twijfel+ zett$e aan hunne wo$e e5e v]baz5de kra*t bij1 ma> deze teg5/& vuurde d5 moordlu/ met des te me] hevigheid bij d5 vij& aan en de m>tel+5 tot hunn5 jong/5 snik1 z\d5 er alras te wre$] om zijn4 ,&]5 /eld5 zi* niet te we]1 zij hadd5 zi* ond] hooi ( iets d]gelijks v]/ok5 en to* afgemaakt zull5de word51 wild5 zij zi* liev] met het da>9 ge/ok5 gewe] lat5 doorrijg51 dan nog hevig] m>tel+ tot aan d5 jong/5 ademtogt te ond]gaan4 ,nu g+ het op e5 moord5 en plund]54 ,hevig viel5 de bijl5 en mok]s1 op ki/5 en meubels n$]1 kn]p5d /ortt$5 en splet5 zij vane51 en vlugtig w]d het g]o(de 9 veiligheid gebragt om nieuwe rove op te duik54 ,e5ige inwon]s van wie m5 da*t1 dat zij hunne go$]5 bij tijds geborg5 hadd51 w]d5 op wre$e wijze gepijnigd om hunne v]borg5e s*att5 aan te wijz5 en w]d5 da>na afgemaakt4 ,bij dit moord5 en plund]5 voegde zi* nu dra nog e5e &]e ramp2 de roode haan die van ,bossu 9 #aegc voorspeld _h1 door de /ad ,oudewat] te zull5 jag51 wo$de er4 ,door wat oorzaak de br& e*t] ont/aan 0 weet m5 niet1 ma> het vuur nam d]wijze toe1 dat spo$ig de mee/e geb\w5 9 e5 vuurpoel h]s*ap5 s*554 ,dit bragt te weeg1 dat e5 aantal li$51 die zi* nog 9 hunne won+5 v]borg5 hadd51 te voors*ijn kwam51 en de moordlu/ op nieuw aan h5 bot gevi]d w]d1 e5 aantal w]d5 er niettem9 gespa>d1 zo[el om de g]o(de voorw]p5 buit5 geva> van het vuur te br5g51 als ook om op /r5g bevel van ,hi]ges #efe d5 /e$s to5em5d5 br& m$e te help5 bluss*54 ,nietteg5/a&e dit1 v]slond de br& bijna alle geb\w51 uitg5om5 e5ige we9ige huiz51 het kloo/] en de p>o*iek]k4 ,tw9tig van de burg]s1 die aldus tot het wegbr5g5 van de g]o(de go$]5 hadd5 m$egew]kt1 w]d5 lat]1 to5 zij aan d5 geeis*t5 losprijs niet kond5 voldo51 f met d5 ponja>d afgemaakt1 f met drie ( vi] bije5 gebond51 9 het wat] gesmet5 #eff en v]dronk54 ,de ,baljuw ,g]>d van ,kraaije/e9 0 het gelukt1 om met e5ige woll5 /(f51 die hij om zi* he5 _h gesl+]d #efg d5 vij& te v]s*alk5 en 9 d5 waan te br5g51 dat hij e5 d] plund]a>s 01 en na e5 ze] geva>voll5 togt 0 hij alras 9 veiligheid4 ,de hopman ,sante ,m>ia en de ond]hopman ,dr9kw]k1 w>5 bij het v]d$ig5 van de bresse gevall51 ,m>c\lt en ,munt] w]d5 gevang5 g5om51 do* ,munt] ov]le$ spo$ig t5 gevolge van e5e ges*ot5 wonde4 ,e5ige d] 9 het lev5 gespa>de vr\w5 en maagd51 w]d5 aan de buit5 de /ad /a&e toes*\w]s voor e5 g]+5 prijs v]ko*t4 ,de ,frans*e pr$ikant ,*ri/iaan de le ,quell]ie1 zijn naam 9 di5 van d5 soldaat ,ar?on de le ,quell]ie v]&]d hebb5de1 w]d1 dus niet h]k5d geword5 zijnde1 na e5e gevang5zett+ van #e ma&51 voor #ajj kroon5 uit d5 k]k] bevrijd4 ,de pr$ikant d] /ad kwam er niet zoo gelukkig af1 tr\w5s re$s 0 hij door de ,spanja>d5 op rantso5 ge/eld1 to5 e5e non zijne k]kelijke b$i5+ _h ru*tba> gemaakt1 en to5 de vij& dit wi/1 v]moordde m5 e]/ voor des vad]s oog5 zijn zoon #efh en de pr$ik] d] nieuwe le] w]d buit5 de /ad opgeknoopt4 ,voor de vr\w5 en k9d]51 die bij het beg9 des belegs1 ( tijdig gevlugt1 ( da>na het geluk gehad hadd5 d5 moord te ontkom51 droeg5 de ,/at5 van ,holl& zorg #efi indi5 het noodige hun ontbrak4 ,van de ,spanja>d51 sneuveld5 er 9 d5 /orm m9/5s #ajj1 wa>ond] e5 aantal ov]/51 voorts #f #g van de ov]ige nati51 zijnde het getal gewond5 niet m9d]1 wa>ond] ook de ,spaans*e hopman ,sancio ,beltram ,dell4 ,p5na4 ,alhoewel wij nog e5 aantal bijzond]h$5 ov] dit moord5 en plund]5 t] n$] kond5 s*rijv51 zoo durv5 wij het van de ruimte die ons nog ov]ig is1 niet afnem54 ,nog e5 pa> woord5 e*t]4 #a4 ,de ,spanja>d _h gemoord en gruwelijk 9 de /ad onz] bes*rijv+ gemoord1 ma> dit w]d van beide p>tij5 g$aan1 v]bitt]d als m5 van beide zijd5 0 #egj en hij 0 door onze /adg5oot5 nog ze] get]gd1 door d5 s>r5d5 nag5aakt5 ommegang #ega en de plund]+ die m5 aan de k]k g$aan _h1 en #b4 ,moet5 wij de volksm5+ be/rijd51 dat er ma> twee p]son5 aan d5 moord 9 #aege z\d5 ontkom5 zijn4 ,de bezett+1 het is wa>1 is er voor het groot/e g$eelte bij +es*ot51 ma> van de burg]s zijn er e5 aantal gevlugt en van de ramp v]s*oond geblev54 ,9 het ja> #afae1 w]d er te ,oudewat] e5e naamlij/ opgemaakt van h51 die tijd5s g5oemde beleg]+ leefd5 en to5 ( 9 het vorige ja>1 nog 9 lev5 w>51 en dit getal beliep 9 het tijdsv]loop van deze #dj ja> nog #cbj p]son51 zooals dit de au!ntieke lij/1 die t] geme5te secret>ie b]u/5de is1 blijkt4 #egb ,t]wijl de gratificati51 door de /at5 van ,holl& 9 /$e van &]e vrijdomm5 gegev51 nog e5 aantal &]51 tot 9 #afbe d$5 opkom54 ,9 het ja> #afff /i]f de laat/e1 g5aamd ,corn4 ,jansz4 ,klopman4 ,zoodanig1 mijne gea*te lez]s1 zijn de gebeurt5iss5 die 9 het m]kwa>dige ja> #aege1 9 deze /ad ges*i$d54 ,nog i$] ja>1 wordt de moord van het ja> #aege te ,oudewat] fee/elijk h]da*t1 op d5 ,zondag na d5 #g ,augu/us4 ,e5e ontelb>e m5igte vreemdel+5 /roomt dan na> de grijze /ad1 om d5 groot5 ramp te h]d5k5 di5 het vroeg] tr(4 ,nog vr het aanvang5 d] godsdi5/oef5+1 wemelt het op de /rat5 van m5s*51 uit v]s*ill5de oord5 toege/roomd en nog /e$s aankom5de4 ,het gebrom d] groote tor5klokk51 noodigt nu vreemdel+ en /adg5oot1 t] bije5kom/ 9 de groote oude p>o*ie-k]k uit4 ,die dag heeft voor mij altijd iets1 wat mij met aang5am5 weemo$ ov]/elpt en ik maak dan zoo ga>ne v]gelijk+5 met to5 en ?ans4 ,wanne] ik die /atige toon5 uit d5 grijz5 tor5 door de /ad hoor dreun51 dan tr$5 mij eeuw5 voor d5 gee/ voorbij en dan pe9s ik hoe vaak m5 zi* op dat geluid na> het tempelgeb\w spo$de om zi* voor zijn5 ,s*epp] te v]n$]51 ma> dan d5k ik tev5s1 hoe mijne /adg5oot5 te mo$e zull5 gewee/ zijn1 to5 dit zelfde klokk5gebrom 9 hunne oor5 klonk1 to5 de ,spanja>d met zijne ontzett5de magt1 d5 /orm op de /ad ond]nam1 to5 0 het klokk5gelui1 het noodse9 voor ,oudewat] en nu roept het de s*>e op1 om zi* b9n5 de tempelmur5 te v]e5ig54 ,en m5 voldoet dan ook op di5 morg5 vrij algeme5 aan die roep/em4 ,wa>om8 ,de pr$ik] zal op di5 o*t5d1 de bijzond]h$5 van het ja> #aege 9 betrekk+ van ,oudewat] aanro]51 en dan moet m5 zi51 met wat gretigheid i$] woord van d5 le]a>s lipp5 wordt opgevang54 ,dit is de e]/e bijzond]heid van d5 dag1 en is dan de plegtigheid 9 de k]k gee9digd1 dan na> het /adhuis en dan de s*ild]ij van d5 bekwam5 ,/oop bezigtigd1 die d5 moord van di5 dag voorspelt1 met die uitnem5de opvatt+1 die m5 van d5 kundig5 ,utre*t5a> mag v]wa*t51 en wij ov]drijv5 niet1 door te s*rijv51 dat hond]de /adg5oot5 en vreemd5 van dat bezigtig5 gebruik mak54 ,9 di5 tuss*5tijd1 is het op de gewoonlijk /ille /rat5 d] /ad v]baz5d 9 woeligheid toeg5om52 ma> het zijn nu ge5 moord5de soldat51 die de burg]s pijnig5 en dood51 het zijn de oud5 van dag5 die het i$] ja> zoo gew5d zijn na> de /ad te gaan op d5 moord1 zij g+5 9 hunne jeugd /e$s met vad] di5zelfd5 ja>lijks*5 togt do5 en zij do5 het nog2 zij bezoek5 dan tev5s familie en k5niss5 bij wie zij aan de middagtafel aanzitt51 die nu met fijn]e en me]d]e spijs is opgetooid4--,het is niet de mo$ige jonge v]d$ig]1 die d5 vij& zoo veel 9 hem is1 na> het lev5 /aat1 ( de maagd1 die kok5de te] en gesmolt5 lood na> d5 wal draagt1 het is de jeugdige bo]5zoon1 en de opg$os*te bo]5maagd1 die m5 ontmoet en spo$ig 9 v]tr\w5 k\t5 en lu/ig van de gave van ,ba*us gaan g5iet54 #egc ,( die laat/5 nu insgelijks 9 de /ad zijn1 om d5 moord te h]d5k51 ( dat &]e r$55 h5 noopt5 na> de /ad te gaan1 dat durv5 wij niet besliss51 ma> wa> is het1 dat na j>5 nog m5igke] met g5oeg5 tuss*5 m9n5d5 en e*tg5oot5 op d5 dag van d5 moord wordt t]ug gezi51 omdat het ond] h5 de e]/e dag 0 van het aanknoop5 van e55 b& door ,freja gevlo*t54 ,nadat ,oudewat] dus door d5 ,spanja>d ond] ,philips d5 ,,ii1 0 t]ug gebragt1 w]d de /ad door het groote leg] ontruimd en op d5 #aa ,augu/us 0 ,hi]ges re$s voor ,s*oonhov51 dat nu aan de beurt 04 ,wij mog5 h5 nu niet v]d] op hunn5 togt v]gezell51 ma> de ze] e5v\dige opm]k+ mak51 dat er e5 g]+ getal ,spanja>d5 ( ,duits*]s 9 ,oudewat] als bezett+ gelegd w]d4 ,voor de ongelukkige burg]s1 burg]ess5 en k9d]51 die nu buit5 hunne geboorte /ad rondzwi]v51 w]d door de ,/at5 zoo veel mogelijk gezorgd1 en ook de /ad ,delft bleef 9 ,octob] #aege met het ond]/eun5 di] rampspo$ig5 niet a*t]4 ,9 het ja> #aege1 w]d de ,hooges*ool te ,leijd5 ge/i*t1 zoo het bij de mee/e s*rijv]s heet1 om d5 betoond5 mo$1 9 het ja> to5 het door d5 ,spanja>d beleg]d gewee/ 01 dit is e*t] v]ke]d begrip1 imm]s ook ,oudewat] en ,wo]d5 dong5 na> het bezit van de ,hooges*ool b9n5 hunne mur54 ,zi5 wij sle*ts wat wij 9 de teg5woordige /aat d] ,n$]l&5 ,zuid-,holl& door ,a4 ,w4 ,kroon1 pag4 #ei1 omtr5t die s*ole v9d54 ,de ,klok/eeg doorga&e1 zi5 wij aan de ov]zijde d] ,nonn5brug het ,academiegeb\w1 e5e inrigt+ die me] dan elk &]e aan deze /ad g$ur5de e5e reeks van j>5 beide tot e] en voordeel heeft ge/rekt4 ,zond]l+ mag het heet51 dat de oorsprong dez] /i*t+1 algeme5 g5om51 zoo v]ke]d wordt voorge/eld4 ,bijna alle s*rijv]s do5 het voorkom5 als ( het /i*t5 d] academie ges*i$ is1 tot loon van d] burg]5 /&va/igheid1 en dat de reg]+1 kort na de heugelijke v]loss+ d] /ad1 h>e wij%eid betoonde door het kiez5 dez] inrigt+ bov5 d5 vrijdom van bela/+5 g$ur5de vele j>51 welke ha> door pr9s ,willem ,i4 w]d aangebod54 ,wij v]m9d]5 d5 roem d] dapp]e v]d$ig]s van ,leijd5 niet1 wanne] wij v]meld51 dat no* het aanbod1 no* de keuze g$aan w]d1 d]halve het geheele v]haal met de wa>heid 9 /rijd is4--,bij het algeme5 doordr+5 d] ,h]vorm+ w]d me] en me] de behoefte gevoeld aan godsdi5/ le]a>s1 die niet uit d5 vreemde h]kom/ig w>51 want 9 het vad]l& be/ond ge5e geleg5heid om zi* 9 de da>toe v]eis*te wet5s*app5 te oef554 ,dit gebrek moe/ word5 v]holp5 en re$s g$ur5de g]uim5 tijd vr de /i*t+ d] ,leids*e academie1 0 door ,pr9s ,willem en de ,/at5 van ,holl& ov] dit belangrijk ond]w]p b]aadslaagd geword54 ,aanvankelijk be/ond het plan de inrigt+ van hoog] ond]wijs uitsluit5d te do5 /rekk5 t] opleid+ van le]>5 9 de godsdi5/4 ,de afgeva>digd5 van v]s*eid5e /$51 vooral van die welke veel door de spaans*e ov]he]s*+ hadd5 gel$51 als ,oudewat]1 ,wo]d5 en &]51 d$5 al het mogelijke om de ve/ig+ d] academie te do5 plaats grijp5 b9n5 de /ad1 welk] belang5 zij me] bepaaldelijk voor/ond54 ,na de opheff+ van ,leid5s beleg en de v]wijd]+ des vij&s uit het h>t des l&s1 dong5 insgelijks de afgeva>digd5 d] pas v]lo/e /ad m$e2 ook zij poogd5 hunne aanspraak te do5 geld51 op de e] en het voordeel door de ontworp5 /i*t+ te v]w]v54 ,op voor/el van d5 ,pr9s w]d e9delijk beslot5 de academie te ,leijd5 te ve/ig51 e5sdeels tot opbeur+ d] fel getei/]de /ad1 ma> voornamelijk omdat zij voor de veiligheid e5] d]gelijke /i*t+1 door h>e ligg+ en /]kte1 bet]5 wa>borg dan h>e zu/]/$5 aanbood4 ,dit laat/e vooral de$ de s*aal t5 h>5 voordeele ov]slaan4 ,ruim #ae ma&5 0 ,oudewat] nu al door soldat5 van ,philips bezet gewee/4 ,de bezett+ 0 e*t] niet groot1 en m5 begon van de ,/aats*e zijde toeleg te mak51 om de /ad w$] aan de zijde van ,oranje t]ug te br5g54 ,aan de ,/at5 _h m5 b]igt1 dat er gegronde hoop be/ond1 om de kle9e bezett+1 die nog 9 de /ad 01 er spo$ig uit te kunn5 drijv51 en e5 aantal v]drev5 burg]s v]langd5 ze] na> het tijd/ip1 om w$] na> hunne geboorte /ad t]ug te ke]51 ha> w$] te v]/]k5 en te h]/ell5 met behulp van p]son5 uit de omligg5de kw>ti]51 mits dat de ,/at5 h5 e5 we9ig te gemoet kwam54 ,dit w]d toege/aan1 #egd en alle burg]s en &]e getr\we p]son51 die zi* 9 ,oudewat] ve/igd51 z\d5 g5iet51 vrijdom van de geme5e ,l&s ,impo/5 en ,contributin1 die tot beh\ff van de geme5e saake jeg5woordi* ommegeslag5 syn2 (te gehev5 word51 (te no* v]d] gecons5te]d ende geli*t sull5 mog5 w]d51 eghe5e van di5 vuytgesond]d1 dat me$e alle d',+eseet55 d] voorsz4 ,/$e die w$]omme ha>e huys5 (te e5ige &]e alda> sull5 will5 do5 opmaake ende erige]5 ongeh\d5 sull5 zyn da> inne e5ige soldat5 't ontvang5 (te te log]51 will5de die ,/at5 voornoemd dat die selve kne*t5 h5 9 alsulke ,plaats5 alda> sull5 on?\d5 ende accommode]51 als by d5zelv5 ,vy&5 alda> syn gemaakt ende da> toe sull5 zyn gebleev5 (te g$e/9e]d sull5 word51 ende dit alles t] tyd ende wyl5 toe by zyne ,pre4 ,exce4 (te d5 ,/at5 voorn4 mit go$e k5nisse van sak5 &]s da> inne sal wees5 voorsi5 ende geordonne]t1 beh\delick5 dat die selve ,+eseet55 alle devoir ende ne]/igheyd sull5 do5 omme go$e ordre ende ,policie ond] e5 ,oev]i*heyt ende ,magi/raat alda> w$] op te re*t5 ende die voorsz4 ,/$e 9 go$e v]seek]heyd ende def5sie te h\d5 ende te =tific]5 ?>5 ko/e ende van d5 geme55 ,l&e1 ende voorts 9 alles gehoirsam5 ende ond]worp5 zyn alle bevel5 ende ordonnanti5 van zyne ,exce4 ende d] ,/at5 voorn4 als na> behoir51 wa> toe deselve alles 9 sund]l+e ,protectie ende ,sauvegu>de van zyne ,exce4 ende d] ,/at5 voornoemd by des5 word5 ge/eld ende g5om54 ,g$aan tot ,delff d5 xij54 ,novembris ,anno ,x,vc4 sess5 't sev5ti*4 7,ond] /ond7 ,t] ,ordonnancie van de ,/at54 ,by my 7,0 geteek5d7 ,c4 ,,de ,,re*t]e1 hebb5de ond] op g$rukt1 het ,geme5el&s ,zeeghel4 #ege ,het 0 ongetwijfeld van gevolg1 giss5 wij1 dat van dit octrooi e5 aantal gebruik zull5 hebb5 gemaakt1 en er spo$ig we] v]s*eid5e /aatsgez9d5 b9n5 de /ad w>51 die zi* e*t] ze] ru/ig hadd5 te h\d51 omdat nog /e$s krijgsli$51 ond] de di5/e van ,philips1 b9n5 de ve/e de bezett+ uitmaakt54 ,spo$ig e*t] z\de er e5e groot]e v]&]+ ges*i$54 ,nadat de /ad nu e5 ja> en #d ma&5 9 de magt van ,philips gewee/ 01 w]d zij w$]om door de ijv]ige bemoeij+5 van d5 he] van ,zwiet5 aan de ,/aats*e zijde gebragt4 ,van ,duyn pag4 #ci en #dj1 meldt twee wijz51 hoe dit toegegaan z\de zijn4 #a4 ,z\ van ,zwiet51 met e5 we9ig volks op d5 ti5d5 weg te ,g\da bije5gebragt te hebb51 en na zi* van hunne tr\w v]gewi/ te hebb5 na> de /ad zijn getog5 om die voor ,oranje te w9n54 ,hij b$i5de zi* tot dat doele9de van e5 p]soon die het geluid van het ges*reeuw e5s v>k5s1 mee/]lijk wi/ na te boots5 en om deze r$e1 d5 we9ig fraaij5 naam van het oude v>k5 v]worv5 _h4 ,de k\de adem uit het noord51 _h het wat] 9 de kri/al g$aante gebragt en van ,zwiet5 wi/1 dat m5 de gra*t5 om de ve/e nog niet gebijt _h4 ,het oude v>k5 z\ dan het e]/e ov] het ijs gaan1 ov] d5 wal klimm5 en zi5 hoe het van b9n5 ge/eld 04 ,bevond hij het rigtig1 dan z\ e5 v>k5sges*reeuw het se9 wez51 dat de ov]ig5 mogt5 volg54 ,de zaak wordt gewaagd zooals besprok5 is1 en m5 v]beidt met +espann5 v]wa*t+ het se94 ,op e5s kl9kt e5 snijd5d en sn]p5d geluid door de lu*t1 de zaak 0 het oude v>k5 rigtig toeges*551 en het s*reeuw5 van dit di] 0 zoo jui/ nageboot/1 dat zij die het moe/5 opvang5 9 twijfel s*55 te zijn ( e5 r$elijk wez5 dit _h voortgebragt4 ,9 /ilte toog m5 nu ov] het ijs na> d5 wal1 ov]rompelde de s*ildwa*t1 boeide ha> na> lu/ en nam ha> m$e na> de m>ktbrug4 ,nu beval de hopman ,baak getrommel en trompetges*al en op e5s kl9kt het ,wilhelmus van ,nass\we lu/ig en vrolijk door de /ille /rat5 d] /ad4 ,dit1 gevoegd bij e5 aantal va&els1 omdat m5 om de #aj man er e5 _h1 v]oorzaakte e5e groote v]toon+4 ,de kapite9 d] duits*]s vroeg v]wond]d aan zijne di5/meid1 wie zoo /\t dit ,oranjeli$ durfde spel51 gela/5de tev5s h5 te b]igt51 dat hij all5 z\de do5 hang51 do* die van d5 ,pr9s zond5 de tijd+ t]ug1 dat hij zi* g$wee z\de h\d5 ( m5 hem z\de hang51 to5 g+5 hem de oog5 op51 en met de mee/e v]baz+ kwam5 zijne soldat5 bijna t5 halve 9 t5ue en 9 na*tkle$+1 om beh\d van hun lev5 vrag51 dat h5 toege/aan w]d4 ,d5 volg5d5 dag trokk5 zij1 /]k #gj man t] poorte uit en m>s*e]d5 na> het nog ,spaans* gez9de ,/i*t van ,utre*t4 #b4 ,z\ het innem5 aldus toegegaan zijn4 ,van ,zwiet5 z\ de /ad oms+eld hebb51 zoodat er we9ig ( ge5 toevo] van lev5smiddel5 9 de /ad gebragt w]d1 e9delijk z\de de bezett+ 7#gj man7 op lijfsbeh\d na> het ,/i*t zijn uitgetrokk51 en de /ad to5 d5 he] van ,zwiet5 zijn +]uimd1 die hopman ,baak met de zijn5 er 9 leg]de4 ,de burg]s die uit de /ad wild51 mogt5 na> dit b]igt insgelijks vrijelijk gaan en hunne go$]5 m$5em54 #egf ,do*1 hoe ook de w>e to$ragt d] zaak gewee/ zij1 dit is va/1 dat de /ad w$]om ond] ,oranje 0 t]ug gebragt1 ma> hoe vond m5 ha> t]ug1 zij 0 h]s*ap5 9 e5e ordelooze pu9hoop1 en de wall51 kad5 en dijk51 w>5 nog 9 e55 ze] ongun/ig5 /aat t5 gevolge van het beleg4 ,zie hi] sle*ts met e5 pa> regel5 aang$uid 9 wat /aat zi* de weg5 bevond54 ,wij ontle55 dat aan twee rek5+51 beid5 op het /$elijk ar*ief van ,oudewat] b]u/5de4 ,de e5e heeft tot ops*rift3 ,ano #aegh4 ,reeck59ck g$a5 bij ,cornelis ,dircxz4 cley burgemr4 van ja]e a*t en tsev5ti* b9n5 ,oudewat] v&e tweehond]t pond5 van xl groon tot rep>atie van dyckagie ontfang52 de &]e3 ,ao4 #aegh4 ,reeck59ck g$a5 van ontfanck bij ,cornelis ,dircxz en ,jan a]tsz ,burgemrn d] /$e van ,oudewat] ind5 ja]e ,x,vc a*t ende tsev5ti* g$i5t b]o]5 de vijfti* gul t] ma5t tot beh\ffe v& opruym+e van /rat5 bij k>olus gul4 tot xl groon vlaems d5 groot tot iiij dts g]ek5t4 ,uit de e]/e s*rijf ik deze po/5 af3 ,item de dyckagie opt ratelis opte zuytsyde van dysel g]e*telick5 be/aet en gegev5 van maeck5 t5 e]/5 twe/eynde vyfti* gul4 ,item no* vant oe/eynde van dyck te maeck5 gegev5 ,x,x,x,v,i,ij k4 gul4 ,x /v4 ,item tvoorg5 gat inde we]dts*5 dyck &]mael be/eet om te volmak5 gegev5 van arbeytsloon ,l,i,i,ij-- ,item no* op snelrewe]de bij de loopcade tgat be/eet om te maeck5 mette a]de da> bij legg5 van arbeyt gegev5 ,ij--,x,i,i,ij-- ,item no* e5 gat &5 ysel &e zuytsyde van dysel twelck m$e doorgegrav5 0 dselve a]de voor e5 loops*ans opgeworp5 0 w$] ( do5 eff55 van arbeijt gegev5 ,ij gul4 ,x /v4 ,item no* wyn wyn5z4 gegev5 vant gat van de caye te maeck5 legg5 buyt5 die l9s*ot] te mak51 twelck tot =tificatie van dez] /$e vuytgegrav5 0 fa ,i,i,ij--,,xv-- ,item no* ,jan corss5 gegev5 van zeeck]e vuytgegrav5 dyckcaygie te maeck5 9 de l9s*ot] dyck hem a5be/eet fa ,ij-- ,en uit de laat/e3 #egg ,no* e5 man ses weeck5 lanck van peuy te lad5 gegev5 des dae*s ses /4 tot ,x,x,x,vj dag5 toe fa ,x--,x,vj-- ,item no* e5 man van lad5 des dae*s gegev5 vyf /4 dat dese weeck5 lanck compt ,x,v,i,ij dag5 fa ,i,i,ij--,x-- ,item nog e5 man vant lad5 van sev5 dag5 gegev5 dae*s ses /uv]s fa ,ij--,ij-- ,item no* e5 man van e5 da* te lad5 gegev5 --,vj--4 ,no* e5 man gegev5 van ?i5 dag5 te lad5 des dae*s ,i,i,ij /4 f ,ij-- ,het prote/an/ismus nu kreeg nu al me] en me] voet1 zoodat dan ook 9 ,septemb] #aegh1 het placcaat op de vic>ij5 en k]kelijke go$]5 9 toepass+ gebragt w]d1 en k]k1 conv5t en en ge/i*t5 aldra ond] hun behe] w>51 en ook het uitoef55 d] ,rooms*e e]di5/ te ,oudewat] w]d zooal niet v]nietigd1 dan to* ze] aan b&5 gelegd4 #egh ,intuss*5 g+ m5 ijv]ig met d5 h]b\w d] /ad door en ook de indu/rie begon w$] e5igz9s te h]lev54 #egi ,ma> om w$] tot zijn oude bloei t]ug te kom51 z\de m5 nog j>5 en j>5 behoev54 ,philips d5 ,,ii4 zelve 0 met d5 ongelukkig5 toe/& d] /ad bewog51 imm]s op d5 #bf van sprokkelma& des ja>s #aegi1 s*onk ,z4 ,m4 aan de geme5te op v]zoek1 octrooi en kwijts*eld+ van pa*t5 en t] oorzake van d5 b5>d5 toe/& d] burg]s1 wa>9 zij door twee beleg]+5 gebragt w>51 blijv5de niettem9 9 ha> geheel1 de gratie die m5 op d5 #ab ,novemb] #aegf b]eids van ,z4 ,m4 erlangd _h4 #ehj ,uit d5 aanhef van dit octrooi1 zi5 wij1 dat m5 ,philips tot nu toe1 als wettig5 grave erk5d _h1 spo$ig e*t]1 z\de m5 hem als zoodanig niet me] duld54 ,om dit e*t] duidelijk te mak5 moet5 wij e5 we9ig tijds t]ug en met e5 vlugtig oog d5 loop van zak5 bespi$54 ,het 0 9 het ja> #aegf1 dat de pr9s van ,oranje t]/ond na het ov]lijd5 van ,requis5s op d5 #be ,april1 e5e v]e5ig+ tuss*5 ,holl&1 en ,zeel& tot /& kreeg4 ,de /$5 ,s*oonhov5 en ,oudewat] w>5 niet op die dagva>t teg5woordig1 omdat zij door d5 ,spanja>d w>5 +5om51 ev5m9 ook ,wo]d51 dat nog beleg]d w]d1 ma> door h>e gemagtigd5 0 het v]bond al vroeg] bekra*tigd1 #eha t5 volg5de j>e besloot m5 te ,middelburg op e5 door de ,pr9s bes*rev5 dagva>t1 tot het v]bet]5 d] ve/+ w]k5 van ,oudewat]1 ,w\dri*em1 ,vliss+51 ,ve] en me]d]e /]ke /$5 #ehb en ook van ,bossu die 9 #aegc gelijk wij wet51 vij&ig voor ,oudewat] v]s*e51 nad]de me] en me] tot de p>tij d] ,/aatgez9d54 ,9 het ja> #aegi1 bew]kte pr9s ,willem de v]e5ig+ ( ,unie van ,utre*t wa>door de prov9cin ,holl&1 ,zeel&1 ,utre*t1 ,geld]l&1 ,gron+5 en ,vriesl& naauw] aan e5 geslot5 w]d54 ,die v]e5ig+ nu1 legde d5 grondslag tot d5 volg5d5 bloei d] v]e5igde ,n$]l&51 en d5 #bf ,julij #aeha1 zwo] m5 te ' ,grav5hage ,philips van ,spanje met zijne nakomel+5 voor imm] af4 #ehc ,van af d5 j>e #aegi1 v9d5 wij dan ook na het g5oemde octrooi niets me] van ,philips ( zijne nazat5 9 de ar*iev5 van de /ad ,oudewat]4 ,zi5 wij nu e]/ we] e5s vlugtig hoe het 9 de /ad zelve ge/eld is4 ,9 deze tijd51 begon m51 me] dan tot dus v] de gewoonte hi] s*e51 zi* met adm9i/ratie1 het mak5 van act5 en het h\d5 van notul5 bezig te h\d5 zoo dat1 wild5 wij conci5tieus van al die bes*eid5 meld+ mak51 wij te wijdloopig z\d5 word5 en onz5 lez]s sle*ts e5 dorre inv5t>is van het ar*ief z\d5 bezorg54--,het is om die r$51 dat wij nu en dan sle*ts--na> onze wijze van zi51--van de voornaam/5 zull5 gewag54 ,uit deze tijd5 dan1 v9d5 wij1 ond] &]51 t5 raadhuize van het ja> #aehj d5 /aat d] pa/orie go$]52 van #aeha e5 regi/] van resoluti5 en publicati5 tot het ja> #aehh2 voorts van het ja> #aeha e5e acte van int]dictie door ,burgemee/] en ,s*ep55 d] /ad aan d5 ,bailluw1 om voor de vi]s*a> als ,procureur te fung]52 van #aehb de acte van af/& van het ,/4 ,ursulaconv5t door de conv5tual5 teg5 g5ot van p5sio51 b5ev5s d5 /aat van eig5dom en de rev5u5 aan het conv5t behoor5de en v]bond52 voorts van dit ja> de copij e5] dispositie d] ,/at5 van ,holl&1 wa>bij subsidie wordt v]le5d t5 beloope van #fjj pond van #dj groot51 t] be/rijd+ d] onko/5 voor het e]/e na #aege g$rag5 9 het diep51 ontruim5 en opmak5 van de h en kade te ,oudewat]1 b5ev5s de voorwa>d5 en het ,proces-,v]baal van v]pa*t+ van d5 accijns op de bi]5 b9n5 de /ad1 voor de som van #ajjj ,guld5 van #dj groot het /uk1 en e5 idem van het ja> #aehd tot #aehe van #aejj ,guld54 ,m5 maakt dus alligt met ons de opm]k+1 dat de /ad 9 bloei begon toe te nem51 ond] &]53 #ao4 hi]uit1 dat de ,/at5 nu sle*ts subsidie gav5 voor het be/rijd5 d] /ads v]bet]+51 #bo4 omdat re$s de accijns op het bi] zoo aanm]kelijk hoog zijnde1 de consumtie ze] groot moet gewee/ zijn1 en #co4 dat ook de ,gemagtigd5 uit ,oudewat] 9 het ja> #aehc1 w$] voor het e]/ na het ja> #aege zitt+ 9 d5 ,hoog5 ,raad nam54 ,zoo v9d5 wij ond] de geme5te-ar*iev51 e5e orig9ele acte van volmagt voor de ,burgemee/]s d] /ad1 om op d5 #ba ,ma>t #aehc te v]s*ijn5 9 's ,grav5hage en te b]aadslag5 ov]e5kom/ig de bege]te d] ,/at51 volg5s vooraf g$ane mondel+e 9 s*riftelijke m$$eel+5 van ,mr4 ,paulus ,buys1 ,advokaat van ,holl&1 hoog/wa>s*ijnlijk betreff5de de b5oem+ van ,willem d5 ,i4 tot graaf dez] l&54 ,de titel van graaf heeft de pr9s e*t] niet v]worv51 omdat e5ige gewe/5 er teg5 w>54 ,9 ,april #aehc 0 m5 van ,oudewat] w$] ond] de /$51 die g]oep5 w>5 om zek] r5v]saal d5 pr9s ov] te lev]5 en dit met het geheimzegel te bezegel54 ,het 0 9 deze onru/ige tijd5 van b9n5l&s*e b]o]+51 dat de zorg d] ,/at5 t] bew>+ van d5 di]b>5 geboortegrond me] dan ooit noodig 01 en ge5 wond] dan1 dat de ,burgemee/]s en ,rege]d]s van de /ad onz] bes*rijv+1 door ,pr9s ,willem zelv5 bes*rev5 w]d51 #ehd om op d5 #af4 ,octob] #aehc te ,dordre*t te v]s*ijn51 t5 e9de ov] het welzijn des l&s te raadpleg54 ,op de v]d$ig+ des l&s1 0 m5 insgelijks me] dan ooit b$a*t1 imm]s m5 ontwa>t dit uit e55 &]5 bes*rijv+sbrief1 van wege de ,/at5 van ,holl&1 wa>bij ,oudewat] wordt uitg5oodigd t] dagva>t te ,dordre*t1 op d5 #af ,octob] #aehc1 t5 e9de gezamelijk1 met die van ,zeel& en ,utre*t te besluit51 ov] e5e le5+ van #abe1jjj pond51 tot ond]h\d van #aj1jjj soldat51 #ajjj ruit]s en #ajjj pionni]s4 ,zoodanig 0 de zorg van d5 ,pr9s en de ,/at5 voor de jeugdige republiek1 zelfs s*reef de ,pr9s nog 9 het ja> #aehd aan de ,(fici]5 en ,burgemee/]s1 en da>ond] bij "n ,oudewat] dat zij alle opro]ige en v]da*te p]son5 uit hunne /$5 z\d5 bann5 en ge5e van eld]s innem51 dan alle5 zij1 die van behoorlijke getuigs*rift5 voorzi5 w>5 en d5 e$ van getr\:eid aflegd54 ,die voorzorg belette e*t] niet1 dat spo$ig na dit bevel1 de p]soon van ,bal?az> ,g]>ds tot 9 het h( van d5 ,pr9s wi/ door te dr+5 en op d5 #aj ,julij #aehd1 v]rad]lijk d5 ,pr9s van het lev5 b]o(de4 ,groot 0 de droef5is en de r\w1 die dit ontzett5de b]igt alomme te weeg bragt1 en alhoewel wij het vroeg] t] n$]s*rev51 zoo moet om d5 g]egeld5 gang het hi] h]haald word54 ,daags na d5 moord aan ,willem d5 ,zwijg] gepleegd1 v]gad]d5 op het /adhuis b9n5 ,delft de twee voorzitt]s van de ,hov51 edel5 en e5ige /$54 ,de v]gad]+ d] ,/at51 w]d nu t5 spo$ig/e te ,delft bes*rev51 om orde en voorzi5+ op het /uk d] reg]+ te br5g5 #ehe en nam5s ,oudewat] v]s*55 dan ook de gemagtigd5 t5 behoorlijk5 tijd1 na alvor5s1 volg5s uitdrukkelijk bevel gemagtigd te zijn #ehf4 ,intuss*51 zoo s*rijft ,van ,k9s*ot #ehg1 w>5 die van 's ,pr9s5 ,raad gemagtigd1 om hunne di5/5 te v]volg51 totdat t5 aanzi5 d] ,reg]+ &]s z\de voorzi5 zijn4 ,de edel5 en afgeva>digd5 d] /$5 nu te ,delft bije5 zijnde1 d$5 d5 e$ voor d5 ,voorzitt] ,nicolai1 dat alle b]aadslag+5 en gevoel5s op het /uk d] ,reg]+ z\d5 geheim blijv54 ,to5 m5 nu voorloopig g5oeg ov] dit gewigtig ond]w]p _h gesprok51 getuigd5 die van al de kle9e /$5 te will5 v]trekk51 om de groote ko/5 van het bijwon5 d] v]gad]+5 te v]ho$51 belov5de e*t]1 zi* van de v]e5ig+ tuss*5 ,holl& en ,zeel& nimm] te zull5 s*eid51 wa>op zij d5 volg5d5 dag ontslag5 w]d54 ,voorts v]s*oonde ,oudewat] nev5s de kle9e /$5 zi*1 om dezelfde r$51 tot het niet bijwon5 d] begraf5is van d5 ,pr9s4 ,de ,/at5 namelijk hadd5 bevol51 dat die t]a>debe/ell+ op de plegtig/e wijs z\de ges*i$51 en ond] &]5 z\d5 er twee gemagtigd5 van i$]e kle9e /ad teg5woordig moet5 zijn1 gekle$ 9 lange r\wmantels en i$] hunn] w$] v]gezeld van hunne bod51 die a*t] h5 moe/5 gaan met e5 zw>t5 mantel omhang5 wa>op ( op de bor/ de bus d] /ad moe/ aanwezig zijn4 ,ma> v]volg5 wij d5 algeme55 loop van zak54 ,de kon+9 van ,engel& /ond e]lang de ,/at5 bij1 met e5ige duiz5d5 krijgsli$51 ond] bevel van d5 ,graaf van ,leyce/]1 ma> hij rigtte we9ig teg5 de ,spanja>d5 uit1 en da> hij e5 sle*t en he]s*zu*tig m5s* 01 ond] s*ijn van godsvru*t d5 baas zo*t te spel51 niet alle5 na> het ,/adh\d]s*ap tra*tte1 ma> zelfs de opp]/e magt 9 het l& uitoef5de1 b5oemd5 de ,/at5 ,pr9s ,maurits1 zoon van ,willem d5 ,i1 spo$ig tot opvolg] zijns vad]s4 ,leyce/] aldus teleurge/eld1 ke]de spo$ig w$] t]ug1 hoewel de krijgsli$5 nog e5ig5 tijd blev54 ,woelig 0 dus de tijd en s*adelijk voor de kle9]e geme5t51 die de la/5 van d5 krijg ze] zwa> te drag5 viel54 ,de ,/at5 van ,holl& zond5 dan ook op d5 #ag ,augu/us #aehd e5e aanman+ aan de /ad ,oudewat] tot voldo5+ van #bej pond1 als a&eel d] geme5t5 9 d5 algeme55 omslag en contributie1 t5 e9de 9 de groote la/5 van d5 oorlog te voorzi54 ,de /ad moet e*t] t5 dez5 tijde van vrij go$e def5si5 voorzi5 zijn gewee/1 w>e dit to* niet aldus1 dan hadd5 ongetwijfeld de ,/at5 9 #aehe niet aan de /ad bevol51 om b9n5 h>e mur5 voor m9 ( me] g]uim5 tijd e5e vrij aanzi5lijke b]gplaats voor gran5 9 te ruim54 #ehh ,het 0 m$e 9 het ja> #aehe1 dat de /ad aan de ,we/zijde aanm]kelijk v]groot w]d1 da> de ,/at5 het ,ve] aan ,oudewat] toevoegd54 #ehi ,zooals wij hi]bov5 meldd51 moe/ de he]s*zu*tige ,leyce/] weldra1 9 #aehf1 de ,n$]l&5 v]lat51 do* het leg]1--/a&e ond] soldij d] kon+9 van ,engel&1--dat hij a*t] liet1 0 nog #aj1jjj man /]k4 ,deze mans*app5 wilde ,leyce/] 9 v]s*ill5de /$5 en /]kt5 gelegd zi51 en da>door wilde de graaf zi* van die /$5 v]zek]54 #eij ,alhoewel wij ,oudewat] niet op de lij/ di] /$5 v9d5 g]angs*ikt1 zoo v9d5 wij to* op het geme5te-ar*ief van het ja> #aehf div]se copij5 van bevel51 tot het legg5 van e5 &] g>nizo5 b9n5 de /ad1 als ook v]s*ill5de /ukk5 aanga&e d5 komm&ant van de bezett+ b9n5 de /ad ,lancelot1 ,he] van ,m>baijs4 ,9 sommige /$51 g+5 9 #aehg de vij&elijkh$5 d] ,engels*5 zelfs tot geweld5>ij5 ov] en ook liep5 zij het platte l& tuss*5 ,utre*t1 ,am/]dam en ,g\da af4 #eia ,de ,/at5 van ,holl& en ,zeel& nam5 nu dan ook maatregel51 om zi* teg5 d5 aanhang van ,leyce/] te v]/]k51 en magtigd5 pr9s ,maurits1 om het gezag hem bij la/brief en b]igts*rift1 als /adh\d] en kapite9 ,g5]aal opg$rag51 metd]daad te gebruik53 om alle ov]/51 bezett+ h\d5de 9 de gemelde gewe/51 la/briev5 te gev51 en zi* en de /at5 gehoorzaamheid en getr\:eid te do5 zw]54 ,het v]&]5 d] bezett+ /eld5 zij aan hem ( aan ,hoh5lo1 zijn5 luit5ant1 bij go$dunk5 van de ,/at5 ( hunne gemagtigd52 het v]le55 d] pat5t5 tot inleg]+ ( doortogt1 moe/ op dezelfde wijs ges*i$54 ,deze regel5 uit ,wag5a> #eib naa/ het ar*ief d] /ad ,oudewat] gelegd1 kom5 treff5d ov]e51 imm]s van d5 #f ,ma>t #aehg1 v9d5 wij da> e5 placcaat1 aanga&e de ord]1 ge/eld op de passagin en doortogt5 van de ruit]s en kne*t51 b9n5 de l&5 van ,holl& en ,we/ ,vriesl& en teg5 alle inleg]+5 en ov]la/ van h51 b9n5 de voors*rev5 l&51 en van #ab ,octob] #aehg e5e missive1 h\d5de v]zoek1 om me]d] g>nizo5 b9n5 de /ad te will5 ontvang51 geteek5d door ,philips1 grave van ,hoh5lo4 ,voorts w]d5 insgelijks 9 v]s*eid5e ,holl&s*e /$51 tot bew>+ d]zelve1 +evolge besluit d] ,/at5 e5ige kne*t5 9 wa>dgeld aang5om54 ,inmiddels sloeg 9 v]s*eid5e /$5 de bezett+ aan het morr51 dat tot hevige dadelijkheid ov]g+4 ,het krijgsvolk van d5 ,/aat1 _h zi* al e5ige j>5 moet5 v]g5oeg5 met #b_/c hunn] soldij1 t]wijl hun voor het ov]ige g$eelte1 s*uldbriev5 gelev]d w]d54 ,nu wild5 zij volle afdo5+ en weig]d5 d5 ,/at5 en ,pr9s ,maurits gehoorzaamheid1 zi* b]oep5de op d5 e$ aan ,leice/] g$aan4 ,te ,oudewat] 0 m5 insgelijks ontevr$51 getuig5 de div]se process5v]baal teg5 het g>nizo5 9 #aehg-aehh opgemaakt4 #eic ,ma> ,philips d5 ,,ii4 zat insgelijks niet /il4 ,ook voor hem moe/ m5 /e$s op zijne ho$e zijn1 do* 9 #aehh poogde m5 w$] vr$e te mak51 en op de ,/at5v]gad]+1 uit di5 ho(de te 's ,grav5hage belegd1 w>5 de gemagtigd5 van ,oudewat] w$] teg5woordig4 ,het s*ijnt e*t]1 dat m5 me] en me] de mee/ mogelijke voorzorg5 t] v]d$ig+ nam1 t5 m9/e de s*utt]ij te dez] /$e 0 9 dez5 tijd op e5 ze] actiev5 voet gebragt4 ,utre*t zelfs1 dat ,oudewat] zoo m5ig5 ke] met zijne troep5 bevo*t5 _h1 zond op d5 #bb ,april #aehi e5e missieve aan die van ,oudewat]1 wa>9 gemeld w]d1 dat de vij& omtr5t #cj man /]k1 d5 vorig5 avond door ,jutphaas ne]wa>ts gepasse]d 04 ,die van ,utre*t v]zo*t5 da>9 ,crysvolck uit te z5d51 het slaan d] klokk5 t5 platt5 l&e als &]z9s1 t5 e9de de ,spanja>d5 betrapt en a*t]haald mogt5 word54 ,de ,/i*ts*5 s*rev5 voorts1 dat ook zij hunne maatregel5 g5om5 hadd54 ,ma> de toe/& van het ,spaans*e leg] 9 deze gewe/5 w]d al zwakk] en g]+]1 de troep5 g+5 e]lang hi] en da> aan het muit51 en pr9s ,maurits won door li/ en krijgsmagt e5 aantal /$54 ,het 0 9 #aeih1 dat ,philips de ,,ii4 ov]le$1 en 9 de ,spaans*e ,n$]l&5 w]d opgevolgd1 door zijn5 zoon ,philips d5 ,,iii4 ,de krijg duurde inmiddels voort4 ,9 het ja> #afjj _h de groote ov]w9n+ door ,maurits bij ,nieuwpoort plaats1 wa>bij de ,admirant van ,arragon krijgsgevang5 gemaakt w]d4 ,m5 wilde nu van de zijde d] ,/at51 dat deze niet dan met woek] z\de +ewisseld word51 en wij v9d5 dan ook 9 het ar*ief d] /ad ,oudewat] van d5 #ba ,janu>ij #afja1 de copij van e5e missieve1 aan de ,/at5 van ,holl&1 h\d5de aanvraag van wege de algeme5e ,/at5 om e5e naamlij/ van al de krijgsgevang551 om te kunn5 word5 +ewisseld teg5 d5 ,admirant van ,arragon4 ,wij /app5 nu e5ige j>5 met /ilzwijg5 voorbij1 wa>9 we9ig van aanbelang te ,oudewat] ges*i$de4 ,philips d5 ,,iii4 e*t] w]d 9 #afji d5 krijg zoodanig mo$e1 dat hij met de ,/at5 e5 #ab j>ig be/& sloot4 #eid ,m5 mogt nu van buit5 e5ige ru/e g5iet51 ma> van b9n51 z\ weldra w$] e5 ze] hevig vuur van twe$ragt beg9n5 te br&54 ,wij b$oel5 de twi/ tuss*5 de ,remon/rant5 en contra-,remon/rant54 ,9 e5ige /$5 liep5 de ges*ill5 weldra ze] hoog en wij zull5 d5 vri5delijk5 lez] bij behoorlijke v]wijz+ na> de bronn5 aantoon51 dat die 9 de /ad ,oudewat] niet van de m9/e w>54 ,de /i*t] van het ,remon/rantismus 0 ,jacobus ,arm9ius1 zoo als wij wet5 9 ,oudewat] gebor51 #eie en zijn groot/e teg5/rev] de ,he] ,gom>us1 t5 j>e #afjc1 beide ,hoogle]>5 9 de !ologie aan de hooges*ool te ,leid54 ,wij mog5 ons bij de punt5 hunn] ges*ill5 niet uitsluit5d oph\d5 ma> ons 9 het kort bepal5 bij de uitw]ksel5 hunn] twi/4 ,ov] d5 inh\d van d5 ,heidelb]gs*5-,cate*ismus e*t]1 w>5 beid5 het ze] one5s1 en na veel aanh\d5 w]d er 9 #afjf e5e ,nationale ,synode met toe/emm+ d] ,algeme5e ,/at5 geh\d54 #eif ,de v]deeldheid won e*t] me] en me] veld en 9 het ja> #afjh1 w]d5 de zak5 voor d5 ,hoog5 ,raad gebragt4 ,wij zeid5 het re$s vroeg]1 i$] dez] hoogle]>5 _h zijn5 aanhang4 ,de pr$ikant5 deeld5 voor het groot/e g$eelte 9 het gevoel5 van ,gom>us2 do* de mee/e ,we?\d]s hield5 het met ,arm9ius wi5s le] gemakkelijk] te bevatt5 s*e54 #eig ,ond] &]5 0 de balluw ,g]rit ,g]ritszoon ,craye/e9 te ,oudewat] d5 contra-,remon/rant5 ev5e5s ze] vij&ig4 ,weldra ont/ond er nog e5 &] ges*il1 wa>bij de ,we?\d]s nad] belang hadd5 en dat h5 me] en me] g5eg5 maakte tot h51 die van ,arm9ius gevoel5 w>52 deze to* s*rev5 d] burg]lijke ov]heid het regt toe1 om ov] k]kelijke zak5 te oordeel51 da> ,gom>us en de zijn5 bewe]d51 dat m5 ov] k]kelijke zak51 9 k]kelijke v]gad]+5 moe/e besliss54 ,9 #afji w]d5 de ho(d5 van beide p>tij5 nog e5s gehoord 9 de v]gad]+ d] ,/at5 van ,holl&1 wa>op ,arm9ius e*t] spo$ig ov]le$ #eih4 ,de v]deeldheid g+ e*t] met onz5 /adg5oot niet t5 grave2 ma> b>/te spo$ig 9 v]s*ill5de /$5 tot op5b>e b]o]t5 uit4 ,te ,oudewat] _h de ,contra ,remon/rants*e pr$ikant ,joannus ,lijdius zi* 9 #afag afgezond]d van de ,classis1 zond] zi*1 door de ,/at51 ( hunne afgezond55 te lat5 beweg5 tot h]e5ig+4 ,de ops*udd+1 die hi]uit ont/ond1 0 op het hevig/ t5 tijde d] gewoonlijke v]&]+ d] ,we?\d]s1 die m5 nu g5oodzaakt w]d te do5 na> d5 z9 d] ijv]a>s1 die de zijde hield5 van ,lijdius #eii4 ,wij zull5 ons bij de bijzond]h$5 van die twi/5 b9n5 ,oudewat] niet oph\d51 omdat wij er ov] beg9n5de1 e5 pa> hond]d pag9a's da>voor z\d5 behoev54 ,wie lu/ heeft zi* met die bijzond]h$5 van de one5igheid d] twee p>tij5 nad] bek5d te mak51 leze de volg5de drie 9 de noot aang$uide bro*ures #fjj en ga de div]se /ukk5 op het raadhuis ov] die ges*ill5 be/ud]54 ,indi5 hij dan van het ,audi et alt]em p>tem h\dt1 zal zijn w5s* 9 ruime mate bevr$igd word54 ,wij ontle55 aan het hi/oris* v]haal kortelijk het volg5de3 ,het 0 op d5 #bg ,febru>ij #afae1 to5 de resolutie van de ,/at5 omtr5t d5 k]kevr$e 9 het li*t v]s*551 ma> nog niet aan de /$5 ov]gezond5 01 dat de pr$ikant51 de ,raat en ,lijdius op het /adhuis ontbod5 w>51 en gevraagd w]d51 ( zij al dan niet van voornem5 w>51 zi* da>na> te g$rag54 ,de le]a>s /emd5 9 e5ige zak5 t]/ond 91 dat zij zi* er na> z\d5 g$rag51 do* omtr5t alles wat 9 die resolutie v]vat 01 kond5 zij hunne toe/emm+ nog niet gev51 wa>om zij #ad dag5 tijd van b]aad v]zo*t51 di5 zij v]wi]v5 #fja4 ,des avonds w>5 er e5ig5 van d5 k]k]aad bij ,lijdius1 en zij v]haald51 wat hun di5 dag 0 voorgeh\d51 wa>op m5 besloot aan de bro$]s1 de pr$ikant5 te ,am/]dam1 en nog aan e5 &]e k]cke s*riftelijk om raad 9 die aangeleg5heid te vrag54 ,de oud]l+ ,g]rit van ,gal51 0 e*t] niet bij die bije5kom/ gewee/1 dat hem ze] zoodanig v]bitt]de1 dat hij d5 #i ,ma>t 9 d5 k]k]aad ontbod5 zijnde1 weig]de te v]s*ijn51 en hoewel hem dikwijls gezegd w]d1 dat het zond] kwade b$oel+5 ges*i$ 01 zoo konde m5 hem niet ov]tuig54 #fjb ,op het s*rijv5 aan de pr$ikant5 d] /ad ,am/]dam volgde d5 #g ,ma>t da>aanvolg5de van d5 ,magi/raat e5e missive #fjc aan de e]5tfe/e1 wijse voorsi5ige1 se] descrete he]5 van ,oudewat]1 wa>9 de l$5 van d5 magi/raat vrunts ende naburlijk v]so*t w]d51 de gemo$]5 van d5 +ezet55 niet te v]bitt]51 (te h5 9 hun gemo$ te bezw>51 v]d] v]wez5 zij na> d5 zorgvoll5 toe/& des l&s en op de gev>5 die voor hetzelve door de twe$ragt ont/aan z\d5 enz4 enz4 ,de ,magi/raat beantwoordde spo$ig deze lett]51 wa>9 hij de to$ragt d] zaak meldde1 en zeide zond] kwade b$oel+5 te zijn4 ,de gemo$]5 w]d5 e*t] spo$ig me] en me] v]bitt]d4 ,m5igmaal g+5 de one5igh$5 tuss*5 pr$ikant51 magi/raat1 burg]s en militair5 tot dadelijkh$5 ov]1 zoodat wij ons g5oopt gevoel5 tot d5 draad d] ges*i$5is t]ug te ke]54 ,m5 _h nu te ,oudewat] en eld]s gezi51 dat de ond]l+e v]deeldheid niet alle5 uitliep1 op s*eur+ 9 de k]k1 ma> dat er insgelijks ongewone v]&]+5 9 de reg]+ d] /$5 da>door te weeg gekom5 w>54 ,zij1 die nad] de zijde d] ,remon/rant5 hield51 hadd5 al 9 d5 aanvang d] one5igheid1 ongewone pog+5 g$aan1 om li$5 van hunne gez9dheid op het kuss5 te help51 op plaats5 da> de me]d]heid d] ,reg5t5 h5 teg5 0 #fjd4 ,do* nu /]k] en me] op5lijk ond]/eund word5de1 begonn5 de ,contra-,remon/rant51 de door h5 gew5s*te v]&]+51 met bet]5 uitslag 9 het w]k te /ell54 ,ook _h m5 d5 pr9s do5 geloov51 dat de advokaat van ,holl& en de teg5woordige reg]+ de bep]k+ van zijn gezag zo*t52 imm]s niet bewillig5 z\d5 9 zijne v]heff+ en dat de ,contra ,remon/rant5 da>5teg5 op e5 v]groot gezag van d5 pr9s ge/eld w>54 ,ge5 wond] dus1 dat m5 besloot op e5e bijzond]e wijs teg5 h5 te wak54 ,dit nu kon ges*i$5 door middel d] gewone l&ssoldat51 door de s*utt]ij ( door van nieuws geworv5 kne*t5 uit de +ezet554 ,de pr9s _h e*t] zw>igheid gemaakt1 om die van de ve/+ ,oudewat] na d5 mo$wil alda> gepleegd1 op hun v]zoek nog e5 v5del kne*t5 toe te /aan #fje1 het moet ons dus niet vreemd toes*ijn51 dat wij van het ja> #afag1 wa>van wij nu s*rijv51 ond] de ar*iev5 d] /ad div]se /ukk5 en naamlij/5 v9d51 omtr5t de ru/bewa>d]s b9n5 ,oudewat]4 ,m5 besloot nu tev5s1 tot het aan/ell5 van wa>dgeld]s en de me]d]heid d] ,/at5 van ,holl& nam op d5 #d ,septemb] #afag e5 besluit1 dat de ,contra ,remon/rant51 s$]t g5oemd hebb5 de ,s*]pe-,resolutie #fjf ma> e5ig5 tijd hi]na besloot1--na veel discussi51 die ov] dit punt gevo]d w>51--de ,hooge ,raad1 die ,resolutie van d5 #d ,septemb] niet te a*t]volg54 ,veel1 ontzaggelijk veel z\d5 wij nu nog ov] die one5igheid kunn5 s*rijv5 tot 9 het ja> #afah1 als wanne] pr9s ,maurits zelf besloot v]&]+ 9 d5 ,magi/raat van e5ige /$5 te gaan mak51 en zoo toog hij dan ook ond] &]5 9 ,septemb] #afah na> de /ad ,oudewat] wa> hij ev5e5s v]&]+ 9 de reg]+ bragt4 ,de synode van ,dordre*t w]d 9 #afah en #afai geh\d51 dat ev5e5s g]uim5 tijd e5 punt van v]s*il _h uitgemaakt4 ,wij moet5 onze lez]s nu opm]k51 dat het #ab;j>ig be/& met het beg9 van het ja> #afba z\de oph\d51 en nu begonn5 de v]e5igde ,/at5 zi* g]e$ te mak5 om v]w]5d] wijs te oorlog54 ,het 0 ev5e5s 9 dit ja>1 dat ,philips de ,,iii4 ov]le$1 en dat zijn zoon ,philips ,,iv4 hem 9 de reg]+ opvolgde en spo$ig w]d nu de krijg w$] h]vat4 ,wij v9d5 e*t] niet1 dat de /ad onz] bes*rijv+ 9 d5 oorlog voore]/ betrokk5 w]d1 sle*ts treff5 wij op het /adhuis het afs*rift van e5 bevel aan van ,pr9s ,maurits1 aan d5 te ,oudewat] ligg5d5 kapite9 ,gibson1 om met zijne compagnie uit ,oudewat] te gaan1 ond] de bevel5 van pr9s ,h5drik van ,nassau dato #i ,augu/us #afbc4 #fjg ,t]wijl de tijd5 aldus 9 woel+ voortvli$51 ontv+ m5 9 ,april #afbe1 de tijd+ van het ov]lijd5 van ,pr9s ,maurits1 en het aan/ell5 van ,pr9s ,fr$]ik ,h5drik en wij v9d5 dan ook al spo$ig op het ar*ief d] geme5te de bewijz5 zijn] /adh\d]lijke wa>digheid4 ,inmiddels 9 d5 oorlog1 die t] zee gevo]d w]d1 w>5 er van ,oudewat] ev5e5s mee/5tijds teg5woordig1 zoodat er dan ook1 dato #af ,febru>ij #afbf1 e5e m]kwa>dige lij/ op het /adhuis bewa>d wordt1 wa>op de nam5 /aan uitg$rukt van p]son5 alhi] te huis behoor5de en t] zee krijgsgevang5 gemaakt1 en ev5e5s b]u/5 er van #afcf d]gelijke /ukk5 t5 raadhuize4 #fjh ,de bevolk+ d] /ad dunde dus door dit ge/adig oorlog vo]5 ze]4 ,nog 9 #afcg w]d5 da>5bov5 uit ,oudewat] #ej mans*app5 uit de burg]ij geligt om te ,/e5b]g5 g>nizo5 te h\d54 ,dit de$ de oorlog1 ma> hij dunde niet alle5 de bevolk+ d] /$e4 ,w$] 0 het de vege pe/ziekte die er wo$de4 ,9 het ja> #afbg _h zij e5 d]de en 9 #afcf de helft d] bevolk+ t5 grave gesleept4 #fji ,9 het ja> #afdg ov]le$ de ze] v]e]de pr9s ,fr$]ik ,h5drik en zijn zoon ,willem de ,,ii4 volgde hem spo$ig op1 ma> re$s 9 het volg5de ja> #afdh w]d de vr$e met ,spanje geslot54 ,de v]e5igde gewe/5 w]d5 nu voor e55 vrij5 /aat erk5d4 ,veel blo$ is er 9 di5 krijg v]got5 en de /ad ,oudewat] _h er 9 groote mate zijne treurige rol 9 gespeeld4 ,wij z\d5 nu e5 tijdvak van e5 #cjtal j>5 met /ilzwijg5 kunn5 voorbijgaan1 wa>9 m5 d5 naam van de /ad bijna no* 9 op5b>e1 no* bijzond]e ges*i$5is v9dt aangeteek5d4 ,om d5 draad d] gebeurt5iss5 e*t] niet te v]liez51 moet5 wij to* vlugtig d5 loop van zak5 s*ets54 ,nadat de vr$e met ,spanje geslot5 01 behoefde m5 zoo veel krijgsvolk niet me] 9 di5/ te h\d52 ma> nu wilde de prov9cie ,holl& me] volk afdank5 dan de pr9s en de ov]ige prov9cin1 en de twi/51 die hi]uit ontsprot51 w>5 spo$ig w$] all]hevig/4 ,de pr9s ov]le$ e*t] 9 het ja> #afej1 en e5ige dag5 da>na beviel de w$uwe van e55 zoon1 die m5 spo$ig ond] d5 naam van ,willem d5 ,,iii4 zal le]5 k5n54 ,na d5 dood1 van d5 ,spaans*5 kon+ ,philips d5 ,,iv4 maakte de frans*e vor/ ,lodewijk de ,,xiv41 die gehuwd 01 met e5e do*t] van d5 ov]l$55 ,philips1 aanspraak op de ,spaans*e ,n$]l&51 wa>9 hij ook dadelijk e5ige v]ov]+5 maakte4 ,de ,/at5 nu1 wild5 ,lodewijk niet ga>ne tot nabuur hebb5 en wi/5 e5 v]bond te sluit5 met ,engel& en ,zw$51 t5 e9de ,lodewijk ,,xiv w$] met ,spanje te v]zo554 ,de vr$e kwam dan ook t]/ond tot /&2 ma> ,lodewijk 0 hi]ov] op onze ,/at5 ze] v]bitt]d4 ,hij 0 e*t] te loos1 om hun t]/ond d5 oorlog aan te do52 e]/ moe/ hij het v]bond tuss*5 ,engel& en ,zw$5 met de ,/at5 hebb5 v]nietigd1 e]/ poogde hij de ,/at5 er van af te trekk51 do* to5 hem dit mislukte1 beproefde hij het met ,engel&1 dat gemakkelijk] g+4 ,ja1 ,k>el liet zi* zelfs door ,lodewijk ov]r$5 om met hem ons te beoorlog54 ,de twee vor/51 wi/5 nu ,zw$5 insgelijks aan hunne zijde te br5g51 en da>5bov5 sp&5 zij nog zam5 met d5 ,biss*op van ,mun/] en d5 keurvor/ van ,keul51 t5 e9de met v]e5de magt ons l& te ov]rompel5 en te v]deel54 ,dui/] 0 dus het vooruitzigt4 ,wel slot5 wij e5 v]bond met onze oude vij&51 de ,spanja>d51 ma> die w>5 nu te magteloos1 om er veel van te kunn5 v]wa*t54 ,m5 zo*t zi* te wap551 ma> het 0 w$] inw5dige v]deeldheid1 die dit grootelijks v]h9d]de4 ,de one5igheid ontsproot t] oorzake van d5 ,pr9s van ,oranje1 die to5 nog ge5e /aatsambt5 bekle$de1 dat vel51 en inzond]heid het geme51 ze] mi%aagde4 ,e9delijk /emde m5 e*t] toe1 dat de ,pr9s voor e55 veldtogt1 d5 veldtogt1 die nu aan/a&e 01 en ook ,oudewat] z\de b]o]51 z\ word5 bevord]d4 ,d5 #g ,april #afgb1 w]d door ,lodewijk d5 ,,xiv en ,k>el d5 ,,ii1 aan de ,/at51 gelijktijdig d5 oorlog aangezegd en naauwelijks 0 dit gebeurd1 ( de ,frans*e1 ,mun/]s*e en ,keuls*e leg]s trokk5 met e5e ontzaggelijke magt op ons l& aan1 die op omtr5t #agj1jjj man begroot w]d4 ,ov]w9n+ op ov]w9n+ w]d spo$ig door h5 behaald en ,oudewat] viel insgelijks 9 d5 magt d] frans*54 #faj ,wij moet5 dit e*t] e5igz9ts bre$] uite5 zett54 ,het ,/i*t 0 nu bijna geheel 9 de magt d] ,frans*5 en ook ,montfoort w]d d5 #be ,junij #afgb met e5 #aejtal van hunne musketi]s bezet4 ,voorts _h het legg5 van e5 dam 9 d5 ,rijn aan de ,nieuw]brug de /$5 ,wo]d5 en ,oudewat]1 do5 besluit51 dat het ong]ad5 01 zi* te v]d$ig51 hoeze] er ook op aangeh\d5 04 ,zij zag5 zi* dus 9 de noodzakelijkheid gebragt1 ev5e5s van d5 ,frans*5 kon+ vrijho$e te v]zoek54 ,dit w]d v]gund1 en de m>kgraaf van ,ro*e=t w]d op d5 #bd ,junij met e5ige hond]de pa>d5 9 ,wo]d5 geleg]d1 t]wijl hij des &]5 daags ook e5ig pa>d5volk na> ,oudewat] zond4 ,beide /$5 b$ong5 de gewone vrijh$54 #faa ,tot dusv]re ,wag5a>4 ,omtr5t dit voor geheel ons vad]l& en ook voor ,oudewat] zoo m]kwa>dig ja>1 meldt de ,n$]l&s*e hi/ories*rijv] ,lamb]t van d5 ,bos*1 ons #fab 9 betrekk+ tot de /ad onz] bes*rijv+ nog e5 aantal bijzond]h$51 die ov]wa>dig zijn hi] kortelijk te h]hal54 ,nadat ,tur5ne d5 #aa ,julij door ,nijmeg5 ov] de ,maas na> 's ,h]tog5bos* getrokk5 01 v]volgt hij 9 di] voege3 ,de pr9s 0 met zijne troep5 na> b5$5 afgezakt1 en de ,holl&s*e po/5 alom bezett5de1 beval hij d5 grave ,willem de ,hornes1 7ook de graaf van ,hoorn g5oemd7 om zi* e5 uur b5$5 ,oudewat] te leg]54 ,de /ad bevond zi* intuss*5 9 de uit]/e v]leg5heid1 en ge5 wond]1 da> er b9n5 h>e wall5 no* oorlogsvoorraad1 no* g>nizo51 no* e5 g5oegzaam getal burg]s t] v]d$ig+ w>54 ,m5 begrijpt dus ligtelijk1 dat m5 vreesde d5 mo$wil d] vij&5 t5 prooi te zull5 word54 ,om hi]9 e*t] zoo go$ mogelijk te voorzi5 zond de magi/raat aan/onds e5 p]soon na> ,utre*t om alda> te v]blijv51 met a&a*t alles gade te slaan en v&a>1 d] /$e reg]+ omtr5t d5 /& van zak5 te v]wittig51 met en door de po/5 die zij da>toe van plaats tot plaats hield52 alzoo ontv+5 zij op v]s*eid5e ur5 des daags konds*ap4 ,intuss*5 v]zuimde m5 alhi] niet1 ,gecommitte]d5 na> 's ,grav5hage te z5d52 niet alle5 om beklag te do51 ov] hunne afsnijd+ van de geme5e def5sie2 ma> ev5e5s om te v]zoek51 dat 9 de b5>de ve/e het noodige g>nizo5 en oorlogsammunitie bezorgd w]d52 tev5s ook a&r+5de op e5e spo$ige h]/ell+ en v]bet]+ van de /ads wall5 en /]kt52 m5 beval d5 ,gecommitte]d5 voorts1 te zegg51 en de ,rad5 te do5 ov]tuig5 van de gewillige g5eg5heid d] burg]ij voor vad]l& en /ad1 die zi* b]eid toonde go$ en blo$ te wag54 ,voorts v]langd5 de afgezant5 te will5 wet51 indi5 hun de magt tot teg5wer ontbrak1 hoe de autoriteit5 d] /ad zi* te g$rag5 hadd51 als de vij& ,oudewat] nad]de1 zijn leg]s*>e zi* voor de ve/e ontplooide1 en ha> opeis*te1 da> zij d5 e$ van getr\:eid aan d5 /aat hadd5 g$aan1 en zond] hunne k5nis ge5 &] ,he] aannem5 kond54 ,op het e5e zoo go$ als op het &]e1 ontv+5 zij e*t] we9ig troo/ en raad4 ,m5 besloot dus na> d5 pr9s te gaan1 die met zijne troep5 te ,bodegrav5 lag1 ma> de v]w>r+1 die 9 de geme5e zak5 he]s*te en d5 g]+5 tuss*5tijd die m5 _h1 om te ov]legg5 wat m5 do5 z\de1 d$5 h5 ook van hi] onv]rigt] zake w$]ke]54 ,hag*elijk dus 0 d5 toe/& b9n5 de v]zwakte mur52 wel is wa> lag de graaf van ,hoorn met de zijn5 omtr5t e5 uur af/&s van het /$ek5 bij de ,wi]9kk5 en d]zelv] sluiz51 kunn5de hij da>door ,oudewat] en omtrek deels ond] wat] zett5 door middel van d5 ,yssel1 wanne] er sle*ts wat] g5oeg 9 opvloeit1 ma> gelijk de zorgeloo%eid di] tijd51 de ve/e _h do5 v]vall51 als niet b$5k5de1 ja bijna onmogelijk a*t5de1 dat e5ig vij& tot zoo v] z\de kunn5 inbor51 zoo 0 er 9 de /ad bijna ge5 krijg/uig1 dan sle*ts 9 e5 v]vuild5 hoek e5 pa> oude ijz]5 /ukk51 en e5e kop]5 gotel+ van vi] pond2 buskruid bezat m5 niets4 ,de magi/raat zond na> deze en g5e plaats om e5ige tonnetjes te koop51 do* ijdel 0 hunne pog+1 alle5lijk zond de p]soon2 die te ,utre*t op konds*ap lag1 nog e5 tonnetje van ongeve] #hj pond54 ,wanne] alles 9 de wap55 kwam1 kon de burg]ij t] naauw]nood #e #fjj man uitmak51 &]s kond5 de #b compagni5 niet bov5 de #cjj mann5 uitlev]54 ,soldat51 (fici]51 comm&eurs enz41 _h onze /ad #fac 9 ge5 #cj #dj j>5 gek5d1 zoodat de inwon]s met d5 dapp]/5 leeuw5mo$ bezield als zij w>51 we9ig kond5 uitrigt5 teg5 de magt d] ,frans*51 die als e5 dreig5d onw$] van bov5 kwam opzett54 ,m5 wa*tte e*t] nog op tijd+ uit ,utre*t4 ,ond]tuss*5 w]d de ,magi/raat van zijne nabur5 gewa>s*uwd1 dat het ze] v]kieslijk z\de zijn1 bij tijds na> e5ig go$ accoord uit te zi51 da> die van ,utre*t al gecapitule]d hadd52 ma> da>toe g+ m5 e*t] nog niet ov]4 ,da> komt e5sklaps de p]soon die te ,utre*t op konds*ap 01 de v]plett]5de tijd+ aan d5 magi/raat b]igt51 dat hij 9 p]soon de ,frans*5 b9n5 ,utre*t _h zi5 trekk51 en hij t] naauw]nood h5 vooruit _h kunn5 spo$5 om dit b]igt hi] k5ba> te mak51 niet twijfel5de ( zij z\d5 zi* ook spo$ig voor de poort5 van ,oudewat] bev9d54 ,en de bode _h zi* 9 die me5+ niet b$rog54 ,imm]s de ,frans*5 n]g5s e5ig5 teg5/& v9d5de1 zakt5 g$urig n$]wa>ts af4 ,de graaf van ,hoorn _h e*t] door het op55 d] sluiz5 het l& aan de b5$5zijde d] /ad ond] wat] gezet1 ma> dit kon de dijk5 en het hooge l& bov5 de /ad1 na> de zijde van ,utre*t1 niet h9d]54 ,de magi/raat aldus ge5 &]5 uitkom/ dan capitul]5 v9d5 kunn5de1 en v]nom5 hebb5de1 dat de vij& 9 aantogt 01 besloot t5 laat/e hem 9 het gemoet te gaan1 om e5ige gun/ige voorwa>d5 te b$+52 en m5 _h nog jui/ bij tijds dez5 gew5s*t5 maatregel g5om54 ,naauwelijks to* w>5 de ,gecommitte]d5 tot het naburig ,montfoort g5ad]d1 ( zij ontmoett5 de ,frans*e voortroep51 aangevo]d door d5 ,m>kies de ,g5ly4 ,ons gezants*ap w]d beleefdelijk door hem ontvang5 en hij de$ h5 t]/ond go$e bel(t54 ,vreemd 0 hi] de uitw]k+1 die de spo$ige besliss+ van de ,gecommitte]d5 gehad _h4 ,zij to* w>5 #b #c ur5 t] naauw]nood t] poorte uit1 en tr$5 ha> nu w$] b9n51 v]gezeld van g5oemd5 ,m>kies en e5e m5igte musketi]s4 ,dit gebeurde 9 d5 namiddag van d5 #be ,junij #afgb1 des namiddags tuss*5 #b en #c ure2 en ziet hi] dus ,oudewat] insgelijks gebukt ond] de frans*e ov]he]s*+4 ,de ,m>kies ,g5ly hield met zijne troep5 halt1 to5 de ,burgemee/]s hem ontmoet5de ontv+51 als wanne] hij uit naam van zijne ,maje/eit bek5d maakte1 dat om r$5 de /ad zi* zoo gewillig /elde ond] de gehoorzaamheid van d5 kon+1 zij ook z\de beh\d5 vrijheid h>] regt51 privilegi51 go$]5 en p]son51 als ook van religie en consci5tie2 voorts dat hij 9 d5 naam zijns kon+s tot bezett+ b9n5 ,oudewat] z\de legg5 niet me]d] dan #ej van zijne troep5 ( musketi]s4 ,deze w>5 all5 edelli$51 die te pa>d en te voet d5 kon+ di5d54 ,hunne uni=m be/ond 9 e5 blaauwe casakke met ze] fraaije passem5t5 en leli5 geg>ne]d4 ,het 0 e*t] e5e g]+e bezett+4 ,buskruid bezat5 zij niet1 zij hadd5 ge5e &]e v]d$ig+smiddel5 dan hunne snaphan51 pi/ol5 en zijdgewe]4 ,niem& dez] troep5 sliep g$ur5de d5 na*t b9n5%uis1 ma> zij w>5 all5 g$urig beurtel+s op /raat1 uit vreeze van ov]vall5 te word54 ,zij s*rev5 na> ,utre*t om ammunitie en da> die ook zoo spo$ig niet kwam1 v]deeld5 zij de #hj pond5 kruid die m5 vroeg] van ,utre*t ontvang5 _h4 ,niet lang bleef het bij deze we9ige mans*app51 da> zij op d5 #bi ,junij des namiddags na> ,utre*t v]trokk5 zijnde1 zij des voormiddags v]vang5 w>5 door ongeve] #cjj frans*e voetkne*t51 wa>van de helft ,zwits]s w>54 ,ook die v]toefd5 hi] sle*ts e5 pa> dag51 ma> op d5 #a ,julij kwam5 hi] 9 g>nizo5 niet m9d] dan #cb compagnin1 die ongeve] #afjj man /]k w>54 ,dit 0 e5 ze] s*oon volk1 zijnde van het regim5t ,royal4 ,tot hun leg]tros behoord5 e5e m5igte pa>d51 muilezels1 k>r5 en bagage1 en zooals m5 ligtelijk begrijpt1 ook de frans*e wijv5 soetel5de w>5 insgelijks hi]bij teg5woordig4 ,wat e*t] de b$rijvigheid aanm]klijk v]hoogde en ze] af/ak bij de blaauwe met lelin be/ikte uni=m51 w>5 e5e groote m5igte pa>d51 koeij51 s*ap5 etc41 die ond]wege d5 bo]5 w>5 afg5om51 en nu m$e t] /$e w]d5 b9n5gevo]d4 ,de (fici]5 w]d5 hi] en da> bij de burg]s gebillette]d1 ma> de soldat51 moe/5 zi* op de wall5 en 9 de baanhuiz5 behelp54 ,de comm&ant d] troep51 die 9 de /ad v]bleef1 0 e5 ,la ,porn]ie1 ma> op d5 weg na> ,utre*t lag5 nog #i /&a>d5 ,ruit]ij1 wa>ov] de ,m>kies de ,r5ti gebood4 ,nadat de ,frans*5 zi* dus 9 en om ,oudewat] geleg]d hadd51 eis*te de ,comm&eur van d5 magi/raat al de timm]li$5 om de yp5boom5 rondom d5 /ads c+el /a&e1 af te kapp51 die tot pallissad5 gebezigd w]d54 ,m5 groef namelijk bov5 op de wall5 79 plaats van de bor/w]+51 die gesle*t lag571 e5e diepe doorga&e voor1 wa>9 de pallissad51 beurtel+s korte en lange1 geplaat/ w]d54 ,da>na w]d5 deze zoo digt met a>de aangevo]d1 dat m5 er sle*ts met e5 musket konde doors*iet54 ,voorts hield m5 e5e ze] s*]pe wa*t1 t]wijl het aan e5 i$] v]bod5 01 na neg5 ure des avonds ov] de /rat5 te gaan4 ,de /ad aldus met e5 groot getal militair5 bezet blijv5de1 de$ de ,comm&ant ook e5e brigade ruit]ij legg51 van af de ,nieuwpoort langs d5 ,i,jssel1 dat dan grave van ,hoorn1 die zooals m5 weet tot het leg] van d5 pr9s behoorde1 de$ besluit51 zoo digt mogelijk ook met d5 zijn5 ond] de /ad po/ te vatt51 t5 e9de aldus des te bet] d5 vij& dagelijks te be/ok5 9 /$e van door hem 9 zijn kw>ti] g$urig v]ontru/ te word51 en alzoo dit 9 het gezigt d] /ad op de sluis bij het huis te ,vliet het voordeelig/ konde #fad ges*i$51 zoo heeft hij1 om d5 vij& te misleid51 en op dat hij hem 9 de uitvo]+ van zijn plan niet h9d]lijk z\de zijn1 #aej musketi]s van zijn regim5t1 door d5 ti5deweg langs ,honkoop do5 defile]54 ,deze nu aan de &]e zijde van ,oudewat] aangekom5 zijnde1 bezett5 de huiz51 die aan d5 ,i,jssel /ond51 wa>uit zij onoph\delijk op het ruit]kw>ti] des vij&s begonn5 te vur54 ,niet alle5 dat de krijgsli/ van d5 wakk]5 grave van ,hoorn gelukte1 ma> de ,frans*5 w]d5 door het ge/adig s*iet5 van deze #aej man zoodanig v]ontru/1 dat zij na> ,wo]d51 ,montfoort en ,utre*t om bij/& zond51 en da> zij voor v]d]e bemoeijelijk+ b$a*t w>51 v]br&d5 zij de mee/e huiz5 van de buurts*ap ,willeskop en die om de /ad /ond54 ,to5 intuss*5 de pr9s1 9 zijn kw>ti] het ge/adig en langdurig s*iet5 hoorde1 en d5 zw>5 br& zag opgaan1 wi/ zijn ,hoogheid niet wat dit b$uidde4--,hij kwam dus e]lang met e5ige ,ruit]ij tot aan ,goejanv]sluis en nu niet &]s d5k5de ( het voornoemd5 kw>ti] w]d aangegrep51 re$ hij 9 p]soon tot het huis te ,vliet nabij de /ad4 ,de krijgsli/ van d5 grave van ,hoorn v]nem5de1 droeg dit 's pr9s5 hooge go$keur+ weg1 en zi5de hoe de vij& nog imm] aan de &]e zijde d] /ad misleid w]d1 de$ de grave van ,hoorn 9 het gezigt van het leg] d] ,frans*5 e5 retr5*em5t opw]p54 ,dit alles ges*i$de bijna zond] v]lies d] onz52 sle*ts e5 ,kapite9 w]d zwa> gekwet/4 ,de vij& da>5teg5 _h na> b]igt van gevang55 en ov]loop]s e5 aantal dood51 wa>ond] e5ige voorname (fici]54 ,v]d] v]haalt van d5 ,bos* nog het volg5de1 dat wij hi] do5 volg53 ,de ,frans*5 hadd5 doorgaans groot5 lu/ en mo$ om ,holl& 9 te brek52 en sek]5 kapiteyn ,s4 ,m>k1 hoor5de dat m5 het lant konde ond] wat] sett51 be/ond da> op te vrag51 ( m5 soo gants* ,holl& konde do58 m5 antwoorde hem ja3 en dat hy ma> e5s op d5 toor5 klimm5 s\de1 soo konde hy naaktelijk het wat] b5$5 de /ad rontomme si5 /room54 ,hy vraagde1 hoe het dan de /$5 maakt51 ( die ook niet ond] wat] raakt58 m5 seyde ne51 dat die hoog] als het platte lant w>51 en dat m5 het wat] soo hoog door de sluys5 9 konde lat5 als m5 wilde4 ,hy vraagde t5 d]de-mal51 ( het lant dan niet door dit wat] b$orv5 wi]d8 en b]i*t w]d5de1 dat de ,holl&]s liev] e5 b$orv51 als ge5 lant hadd53 en wanne] sy ge5 vyant me] en hadd51 dat sy dan h>e l&]y5 met mol5s w$]om droog maakt51 de welke met'er tijt w$]om ha> oude wes5 ontf+54 ,do5 seyde hy met e5 euvel5 mo$1 ik hoore wel1 die duyvels sull5 aan ons5 kon+ niets will5 gev54 ,voorts w>5 sy bysond] bezig de ge/alte van de ,/aats*e troep51 aan ,gov]welle1 uyt te vorss*52 vrag5de1 hoe d5 ov]/5 van de ,holl&s*e troep51 b5$5 de /ad1 g5aamt 01 en hoe veel volk hy by hem hadde2 m5 antwoorde ha>1 dat het de ,grave van ,hoorn 01 zijnde onsek] hoe /]k hy van volk mo*te zijn3 ma> m5 gi/e omtr5t de #fjjj man1 gelijk ook de burg]s niet bet] wi/53 hoewel nad]hant geblek5 is1 dat sy 9 het e]/e ge5 #ajjj mann5 kond5 uyt-mak54 ,sy sprak5 veel van ,leyd51 en wild5 da> na toe3 m5 seyde1 sy moe/5 dan aan e5 &]e oort zijn1 en voor-by het qu>ti] van sijn ,hoogheyt d5 ,pr9ce van ,orangi5 trekk52 sy vraagd51 hoe /]k die van volk 08 het antwoord 01 dat1 dewijle hy d5 ,g5]aal 01 wel #ajjjj man moe/e by hem hebb53 wa> op sy1 dit getal se] g]+ oordeel5de1 het e5 li*te saak a*t51 en seyd5 geheel ,holl& te v]mee/]53 ma> to5 m5 ha> b]i*te1 dat sy se] naauwe en afgetr5*e]de dijk5 en weg5 te passe]5 hadd51 da> sy naauwelijks #d a #e 9 front s\d5 konn5 aankom51 sakt5 d5 groot5 mo$ gelijk sy 0 opgeswoll54 ,d5 #aa ,july1 als wanne] ik des morg5s vroeg t5 half dri51 met het opkom5 van d5 dag1 op-ges*elt w]d5de1 en t] b$de uyt-spr+5de1 sag ik door het v5/] de gants*e /ad 9 rep en ro]1 en d5 ,m>quis de ,g5ly1 sitt5de op syn pa>t voor mijn deur1 met e5 sek] &] groot ,he]1 wi5s "n ik niet en wete3 ik haa/$e my t]/ont 9 mijn ond]kl$]5 na de deur1 en die geop5t hebb5de1 begon d5 ,m>quis te lag*51 segg5de1 zoo moe/e ik u e5s kom5 opwekk52 7ik 0 hem nu bek5t geword51 als me]mal5 met hem gesprok5 hebb57 ik antwoorde1 u ,excell5tie moet sijn selv5 no* al e]d] opgewekt hebb51 s\de &]s soo vroeg niet hi] konn5 wes5 van ,utre*t2 hij seyde1 dat is wa]3 ik hebbe d5 gants*5 na*t te pa>de geset51 en omtr5t de /ad /il geh\d51 tot dat d5 dag aanquam4 ,ik vraagde1 wat dit gewoel beteek5de1 dat ik soo alles 9 beweg+ sag8 hy seyde1 dat hy 0 gekom51 om de troep5 by-e5 te v]gad]53 me]d] d]fde ik niet ond]soek51 g5oegsaam m]k5de1 dat het ,frans*e gu>niso5 van hi] v]trekk5 s\de4 ,do5 v]&]5de van dit disc\rs1 vraagde1 ( ik ook sijn ,excell5tie met yets tot ontnu*t]+e di55 konde8 hy seyde 9 het e]/e ne53 ma> korts da> aan eys*te hy e5 /uk broot met bot]2 ik d$e aan/onds twee wel-gebot]de /ukk5 witte-broot op e5 s*oon taaffel-bort lang51 wa> van d5 ,m>quis e5e1 en di5 &]5 ,he] het &]e nam1 en nuttigd54 ,ik vraagde do51 ( ik hem wijn wilde do5 br5g58 ma> weyg]de zulks2 ik seyde 9 mijn keld] te hebb5 morelle-bi]1 dat ongeme5 s*oon 03 dit 0 hem aang5aam1 en nam hy met di5 &]5 ,he] da> van e5 go$e teug na> hem4 ,na> e5ige &]e disc\rs51 zoo pre/e hy het volk h>d aan tot d5 uytto*t1 zoo dat tuss*5 #e uur5 en half sess51 het volk aan het m>*e]5 raakt52 gev5de de sleutel5 van de /ads poort5 buyt5 de /ad1 aan de ,burgemee/]5 w$]om1 met b$+1 ge5 poort5 te op55 tot d5 middag4 ,9 het uyttrekk5 wi]d dat koop]e /ukj5 op e5 k>re gelad51 om m$e te nem53 da> d5 oud/5 ,burgemee/] teg5 sprak1 en ontbood my1 om te segg5 aan d5 ,m>quis1 dat het ge5 /uk 0 van d5 ,/aat1 ma> eyg5 aan de /ad1 aan de welke sijn ,excell5tie immuniteyt van h>e go$]51 9 d5 naam des ,kon+s hadde toegesegt3 ma> d5 ,m>quis antwoorde het komt nu d5 ,kon+ toe1 en nam het m$e4 ,&]s is aan de /ad de m9/e ov]la/ niet g$aan4 ,g$ur5de d5 tijd1 dat deze toeb]eidsel5 tot d5 uittogt gemaakt w]d51 w>5 de poort5 e*t] aan de &]e zijde d] /ad geslot51 opdat m5 9 het /aats*e leg] onkundig van hun voornem5 z\de zijn2 ma> e5 zek] burg]1 liet zi* aan de zijde d] /ad wa> de graaf van ,hoorn zi* bevond van de ve/+muur glijd5 en door de gra*t5 bad5de1 liep hij met de mee/5 spo$ na> des grav5 kw>ti]1 de tijd+ br5g5de1 dat de ,frans*5 t] /$e w>5 uitgetog54 ,innig v]heugd 0 van ,hoorn bij het v]nem5 van deze tijd+1 en nietteg5/a&e er tuss*5 #f en #g ure e5 hevige reg5bui zi* bov5 deze /ad ontla/te1 zoo v]zuimde hij e*t] niet tuss*5 #aj en #aa ure met zijne bijhebb5de ruit]ij en v]s*eid5e compagnin voetkne*t5 voor de /ad te kom5 en te eis*51 dat m5 hem de poort5 op55 z\de4 ,de burg]s liep5 aan/onds na> d5 burgemee/] en ontnam5 hem de sleutels1 nietteg5/a&e hij niet onwillig 01 en ond] vreugde en gejui* nam de ,graaf w$] bezit van de /ad2 ,oudewat] behoorde w$] aan de /aats*e zijde6 ,tot het gevolg van van ,hoorn behoord5 d5 ,graaf van ,m]ode1 d5 ,he] van ,br$]ode1 zijn eig5 bro$] ,graaf ,jan en &]54 ,naauwelijks _h de ,graaf w$] bezit van de /ad g5om51 ( hij zond e5e p>tij ruit]s1 i$] e5 p>tij musketi]s a*t] zi* hebb5de1 d5 vij& a*t]na1 die h5 tot aan de /ad ,montfoort op de hiel5 v]volgd5 en e5 g$eelte d] a*t]ho$e aangrep54 ,des namiddags kwam de ,luit5ant van d5 ,he] van ,am]ong5 met #cf gevang55 wa>ond] e5ige kon9klijke ,sauv]g>des b9n5 de ve/e w$]4 ,jui/ t] regt] tijd en ure 0 de ,graaf van ,hoorn t] bezett+ van ,oudewat] aangekom54 ,imm]s nadat de ,kon+1 van ,zeij/ 0 opgebrok5 en de ,frans*5 ,oudewat]1 ,wo]d5 en ,montfoort ontl$igd hadd51 be/ok5 zij niet lang da>na1 voornamelijk door d5 bek5d5 ,mombas opg]uid1 dezelve w$] te bezett51 gelijk zij ook ,wo]d5 en ,montfoort g$aan hebb51 ma> ,oudewat] w]d door de spo$ige aankom/ van d5 ,graaf van ,hoorn ontzet1 da> de ,frans*5 b]eids met #b geheele regim5t51 dat van ,pi$mont en ,royal ,vaisseaux tot nabij ,montfoort g5ad]d w>54 ,zij e*t]1 zegt van d5 ,bos*1 v]nem5de1 dat h5 de ,graaf 0 voorgekom51 droop5 sy w$] na ,utre*t2 da> het hun sek] se] li*t s\de gevall5 hebb5 de /ad1 no* ge5s9s v]/]kt1 te bema*tig51 en de ,/aats*5 w$] na ha> voorige po/ te do5 v]huys54 ,nu liet sijn ,excell5tie 9 't e]/e alda> sle*ts #cjj man van de ,m>9]s1 met e5ige ruyt]ye3 ma> alsoo ge5 na>d]e ordre bequam1 bleef da> sle*ts e5 ,capiteyn met #ej man1 durv5de sijn ,excell5tie1 sond] bevel1 op eyg5 gesag1 tot ge5 me]d] besluyt54 ,des5 ,capiteyn ,comm&ant met die g$eta*e]de #ej man1 wi]d5 alle wek5 v]&]t2 9-voeg5 ,oudewat] do5maals ma> als e5 br&wa*t en buyt5-po/ g]ek5t wi]d4 ,d5 #bi4 ,july1 des avonts1 ontfong5 de ,rege]d]s e5 brief van ,utre*t1 ges*rev5 by d5 ,frans*5 ,comm&ant alda>1 dat die van ,oudewat] da> moe/5 kom5 voor sev5 uur5 des volg5d5 daags1 ( dat hy de /ad 9 #d hoek5 s\de 9 d5 br& do5 /ek52 wa> op aan/onds 9 di5 na*t ,gecommitte]d5 na> ,utre*t v]trokk51 die op d5 #ca4 des avonts w$]ke]5de3 v]/ond m51 dat op de /ad van de ,frans*5 e5 br&s*att+e gelegt 01 om b9n5 sek]5 kort5 tijt op te br5g5 #gjj pa> s*o551 behalv5 dat'er no* e5 v]e]+tj5 9 de ka>s vloog voor sek] ,he]2 en bequam5 die van ,oudewat] da> door e5 vry5 pas van de ,frans*5 ,comm&ant4 ,d5 #aa4 ,augu/i quam sijn ,hoogheyt de e]/e-maal hi] de wall51 en de geleg5!yt van de /ad1 besi*tig52 ma> die te v]/]k51 wi]d do5maals by v]s*eyd5e1 van die by hem w>51 niet raadsaam geoordeelt2 do* nad]hant op het /]k v]toog van sijn ,excell5tie d5 ,graaf van ,hoorn1 die de beh\d5isse d] /ad als e5 notabele po/ t] h]t5 nam1 soo wi]d hem van sijn ,hoogheyt toe-gelat51 te do5 soo hem goet do*t2 die dan ook op d5 #ae4 ,septemb] sijn bro$]1 de ,he] ,johan ,belgicus1 ,graaf de ,hornes1 ,luyt5ant-,colonel van e5 regim5t ,m>9]s hi] b9n5 sond1 met #fjj man te voet1 en #bjj te pa>de1 om hi] gu>niso5 te h\d54 ,wa> op de burg]ye mo$ s*epp5de1 soo hebb5 sy aan/onts alle1 selfs ook de ,burgemee/]51 ,pr$ikant51 mann5 en vr\w51 ha> na de wall5 begev51 de bor/we]+5 opgeworp51 en soo het w]k tot v]/]k+e begonn52 't welke sijn ,hoogheyt 7op d5 #bj4 dito hi] voor de twe$e reyse gekom57 si5de1 sprak de burg]s mo$ aan1 segg5de1 ,mann5 w]kt wel aan1 ik sal u alle mogelijke bes*]m+e be/ell54 ,daags te voor51 op d5 #ai4 ,septemb]1 0 ook d5 ,colonel ,palm1 do5maals no* ,luyt5ant ,colonel1 hi] b9n5 gekom5 met #e va&el5 ,m>9]s1 en da>-en-bov5 se/ig ruyt]s ond] d5 ,majoor ,itt]sum4 ,d5 #bj4 dito quam sijn ,excell5tie ,graaf ,willem van ,hoorn1 des avonts t5 ti5 uur51 met sijn h(-h\d+e1 p]soonelijk 9 gu>niso5 b9n5 ,oudewat]1 loge]5de 9 het huys van d5 ov]l$5 ,he] ,bailju ,h5drik ,s*rijv]1 de welke aan/onts1 door ord]e van sijn ,hoogheyt1 d5 vi]d5 huysman op ontbood1 om alda> te kom5 w]k5 aan de =tificati54 ,en heeft sijn ,excell5tie1 soo lange hy hi] 01 en sijn ,he] bro$]1 ,graaf ,johan ,belgicus1 van sijn ,hoogheyt nad]h& tot ,g\v]neur ge/elt1 op d5 #b4 ,decemb] g$uuriglijk met e5 onv]moeyd5 yv] ge>beyd tot het br5g5 van dese /ad 9 e5 bequame en g5oegsame def5sie1 soo veele do5lijk 01 en no* teg5woordig te si5 is4 ,jonk] ,wilhelm ,+elby1 namaals ,capiteyn geword5 ond] het regim5t van sijn ,excell5tie d5 ,graaf van ,hoorn1 0 van sijn ,hoogheyt ge/elt tot ,majoor van de /ad2 en dewijle hy si* op de ve/+-b\w wel v]/ond1 soo /ak hy voor de poort5 aan/onds af halve-man51 en &]e w]k51 die ook met groote vlijt 9 kort5 voltrokk5 wi]d54 ,het ges*ut wi]d alomme op de wall5 gebra*t1 en de bat]y5 gemaakt zijnde1 da> op geplant3 e5 groote quantiteyt van ammunitie wi]d hi] b9n5 gevo]t2 en aldus kreeg ,oudewat] 9 't korte e5 heel &] oog2 en de plaatse1 die by duys5d5 ,holl&]s naauwlijks g5oemt1 en by weynige voor e5 ,holl&s*e /ad bek5t 01 wi]d teg5woordig e5 gr5s/ad1 en v]sek]de wa>-burg van die ,prov9tie1 welke alle uur5 d5 vyant te gemo$ sag4 ,de besett+e van ,oudewat] 0 ook te me] noodzakelijk1 dewijle de ,frans*5 aan die zijde met de m9/e moeyte1 en het s*ijnba>/e gevolg s\de hebb5 konn5 door-dr+54 ,sijn ,excell5tie sond g$uurig p>ty5 op d5 vyant uyt1 die nooyt w$]om quam51 ( hadd5 dese ( g5e gevang5s3 gelijk als op d5 #ba4 van de maant ,septemb]1 wi]d5'er #ah a #ai ,frans*e gevang55 b9n5 gebra*t4 ,op d5 #bg4 dito nam5 de onse #bg4 van de ,frans*e1 /a&e op de brantwa*t buyt5 ,wo]d54 ,d5 #bi4 dito kreg5 de onse no* #i a #aj gevang55 met #d pa>d51 by de ,l9s*oot54 ,en soo voortaan van tijt tot tijt3 soo dat ik selve geles5 hebbe e5 ,missive van d5 ,h>tog van ,luxemburg ges*rev51 om loss+e van e5ige gevang55 aan sijn ,excell5tie alhi]1 dat hy alle5 me] gevang5s afhaalde1 als alle de &]e po/5 te sam52 ja m5 heeft by-na rek5+e uyt-gevond51 dat van dit qu>ti] by de elf-hond]t gevang551 en da> ond] v]s*eyde ,(fici]51 zijn b9n5 gebra*t1 en wel /ijf soo veel da> omtr5t doot geblev53 9-voeg5 nooyt e5 e5ige p>ty sond] gew5s*t gevolg is te rugge gekom51 ( hebbe altyt e5ige ,frans*e gevang55 m$e-gebra*t4 ,drie dag5 na> dat twee ,bataillions van het regim5t van ,pic>dy5 b9n5 ,wo]d5 w>5 getrokk51 soo is d5 ,h>tog van ,luxemburg met ,mombas alda> aangekom51 en heeft met all5 ern/ die /ad do5 v]/]k5 en we]ba> mak53 het g5e d5 ,he]e ,grave van ,hoorn tot ,oudewat] ook met alle na>/igheyt d$e do52 de welke konds*ap krijg5de1 dat d5 vyant omtr5t ,wo]d5 se] besig 01 met boomga>d5 en bom5 af te hakk51 soo is hy met #aej pa>d5 da> na> toe g]$51 om de selve te enleve]51 lat5de e5ig voetvolk op de huys5 ,nes en ,l9s*oot51 om hem te ond]/eun53 en alsoo tot de /ad toe voortrukk5de1 bra*t e5 goet aantal gevang5s m$e1 en s\de selfs d5 ,h>tog van ,luxemburg en ,mombas1 de welke de kaap op na> ,wulv]hor/1 met e5ige weynige ,(fici]51 om konds*ap uytg]e$5 w>51 gevang5 hebb51 alsoo de selve al hadde afgesn$51 t5 w>e sy door e5 meysj5 gewa>s*\wt zijnde1 met hord5 en &]s ov] wat]+5 legg5de1 en de selve we] na> si* hal5de1 met veele moeyt5 ontsnapt w>54 ,zooals m5 dus bem]kt1 _h de /ad ,oudewat] 9 #afgb1 e5 ze] v]hev5 en m]kwa>dig /&punt 9 de ges*i$5is4 ,imm]s alles w]kte da>toe m$e1 zooals hi]vor5 duidelijk geblek5 is4 ,ook 9 het ja> #afgc1 op d5 #bb ,janu>ij1 /r$5 die van ,oudewat] teg5 de frans*5 onv]va>d en dapp]1 naa/ die van ,alph51 to5 viel5 er bij de ,nieuw]brug 9 e5e *>ge me] dan #ej man van d5 vij& ond] d5 voet4 #fae ,het 0 m$e 9 d5 w9t] van het ja> #afgc1 dat die van ,oudewat] zi* nog door e5 pa> wakk]e wap5feit5 ond]s*eidd54 ,vooraf di5e m5 e*t] te wet51 dat ,montfoort en ,wo]d5 nog 9 het bezit d] ,frans*5 w>51 en dat de ,graaf van ,hoorn met ,dords*e en ,haags*e s*utt]s b9n5 deze /ad 9 bezett+ lag4 ,wij will5 ons e*t] niet oph\d5 bij e5ige kle9e v]ov]+5 #faf van die dapp]e burg]s van d5 ,/aat1 ma> beg9n5 met dit feit3 ,het 0 op e55 ,ma&ag van ,febru>ij des ja>s #afgc2 e5e dikke ijskor/ b$ekte alom me] en poel en de gure adem uit het ,noord5 de$ zi* /r5g gevoel52 nietteg5/a&e dit ja>getijde1 w]d5 e*t] de vij&elijkh$5 van beide p>tij5 niet ge/aakt1 en zoo 0 het dan ook nu1 dat m5 d5 wakk]5 graaf van ,hoorn b9n5 ,oudewat] b]igt _h1 dat #ejj frans*5 na> de zijde van ,l9s*ot51 ,diem]broek en ,pap5kop optrokk51 k5nelijk met het doel om te roov5 en te plund]51 da> zij ongeve] e5 #cjjtal sl$5 met zi* vo]d54 ,dit s*e5 d5 ijv]ig5 ,haags*5 en ,dordre*ts*5 vrijwillig]s e5e s*oone prooi toe4 ,nag5oeg #djj hunn]1 gaan tot d5 ,graaf van ,hoorn en vrag5 hem de v]gunn+1 e55 togt op d5 vij& te mog5 mak5 en hem met v]dunde gel$]5 na> zijne s*uilhoek5 t]ug te do5 de9z52 van ,hoorn /aat hun dit1 door hun /]k aanh\d5 niet alle5 toe1 ma> wil h5 zelfs1 nev5s d5 ov]/e ,jornian met #ejj #fjj soldat5 v]gezell54 ,de wakk]e burg]s ond]nem5 all5 d5 togt op s*aats51 en i$] met e55 go$5 snaphaan gewap5d1 vall5 zij d5 vij& geheel onv]wa*ts aan1 wa>op t]/ond e5ige hond]de gewe]kogels na> h5 w]d5 afgezond54 ,spo$ig dan ook w>5 er e5ige frans*5 ond] d5 voet ges*ot51 en e5 aantal gekwet/54 ,nu zette de vij& het op e5 vlugt51 lat5de al zijne sl$5 met d5 buit a*t]4 ,onze burg]s e*t] zett5 hem op hunne rappe s*aats5 na1 totdat de vij& zi* tuss*5 ,papekop en ,diem]broek a*t] e5ige hooib]g5 po/e]de en 9 /aat van teg5we] /elde2 ma> de ,graaf van ,hoorn met de /aats*e soldat5 nu m$e aankom5de en b]eids op de frans*5 beg9n5de te s*iet51 w]d5 zij alras g$wong5 9 de groot/e v]w>r+ te gaan vlugt51 t]wijl zij door de burg]s tot vr de poort5 van ,wo]d5 en ,montfoort1 da> zij uitgetog5 w>51 w]d5 nagezet4 ,de frans*5 v]lor5 #dj man aan dood5 en #dj gevang551 al hunn5 buit en e5 aantal wap552 het cijf] d] gekwet/5 is niet bek5d geword54 ,van de ,/aats*5 is er niem& geblev52 drie e*t] w]d5 er gekwet/4 ,het 0 e5 w>e triumphtogt1 to5 onze mann5 ond] vreugde en gejui* met sl$5 vol hooi en huisraad b9n5 ,oudewat] w$] ke]d54 #fag ,het 0 ongeve] e5e ma& da>na1 dat wij nogmaals het volg5de wap5feit 9 de ges*i$5is aantreff54 ,de ,graaf ,hornes1 b]i*t bekom5 hebb5de1 dat omtr5t hond]t en tw9tig ,frans*5 van ,wo]d5 na> ,uytre*t1 ond] e5 ,colonel en e5ige m9d]e bevelhebb]5 tog51 de$ da> op e5ige s*uyt5 met platte bodem5 va>dig mak51 da> hy sev5tig soldat5 ond] ,capiteyn ,s&]son1 met twee ,luyt5ant51 drie ,va&rigs1 en vijf ,s]geant5 ins*eepte1 om de ,frans*51 wanne] sy voorby s\d5 kom51 aan te ta/53 dit _h soo go$5 gevolg1 dat de ,/aats*5 met de e]/e *>gie veel ,frans*5 ond] d5 voet s*oot51 ond] de welke ook de ,colonel 02 viel5 da> ov] d5 vy& aan1 en ent]d5 het s*ip1 sloeg5 mee/ al dood dat da> b9n5 01 behalv5 ve]tig soldat5 e5 e5ige bevelhebb]s1 die sy qu>ti] v]le5d51 en b9n5 ,oudewat] bra*t54 ,van de ,/aats*5 0 de ,va&rig ,byvoort van het ,regim5t van d5 ,graaf van ,hornes geblev52 de ,capiteyn ,s&]son1 nev5s twee ,s]geant5 en e5ige weynige soldat5 wi]d5 gequet/4 ,de gevange ,(fici]5 w>5 twee ,capiteyn51 en vi] ,luyt5ant51 van de welke no* e5 ond]-weg5 aan syn wond5 /i]f3 behalv5 dese hadd5 sy no* #de soldat51 en go$5 buyt4 ,deze en me]d]e v]ov]+5 bezorgd5 ,oudewat] groot5 naam 9 de ges*i$5is1 ma> het behoorde nu ook tot die magtige def5sie lijn1 die zi* van de ,zuid]zee tot ov] de ,waal uit/rekte1 zoodat n]g5s d5 vij& e5ige op5+ gelat5 0 om e5 inbreuk te mak54 #fah ,d5 oorlog v]d] te volg51 mog5 wij van onze ruimte niet afnem51 en dat behoort dan ook tot de ,vad]l&s*e ges*i$5is4 ,j>5 lang e*t] z\de ,oudewat] gebukt gaan ond] de s*ade die het aan huiz51 en erv5 _h gel$51 en d5 #aa ,junij #agjg v]le5d5 de ,/at5 van ,holl& en ,we/vriesl& octrooi #fai tot het oprigt5 e5] lot]ij van #fjjjjj ,guld5 t] te gemoetkom+ en h]/ell+ d] s*ade 9 d5 j>e #afgb gel$54 ,9 de j>5 #agdj tot #agdg1 w]d5 de ve/+w]k5 en =tificatin d] /ad aanm]kelijk v]/]kt1 dat na lang5 tijd w$] e5s iets krijg%aftig aan de /ad bijzette2 ma> 0 er op politiek gebi$ bijna we9ig nieuws1 op het k]kelijke 0 er helaas des te me]4 ,wij moet5 da>bij e5 we9ig /il/aan4 ,9 het laat/ des ja>s #agdf 0 van de reg]+ d] /ad ,oudewat] v]l( v]zo*t1 door d5 ,lu!rs*5 ,pr$ikant van ,wo]d51 om op ,dond]dag d5 #a ,septemb] e5e le]r$e te mog5 do5 9 de ,g]e=me]de k]k1 voor zijne ,lu!rs*e ,gelo(sg5oot51 die alda> 9 bezett+ lag5 en voorts na hetzelve het ,h4 ,avondmaal te b$i554 ,burgemee/]5 9 dit v]zoek hebb5de bewilligd1 hadd5 de ins*ikkelijkheid om d5 ,pr$ikant5 hi]van k5nis te gev51 t5 e9de hun zulks niet vreemd mogte voorkom54 ,de ,presid5t ,burgemee/] de$ de boods*ap aan d5 ,pr$ikant1 ,a4 ,ploos van ,am/el2 de ,burgemee/] ,f4 van ,hoog/rat5 v]rigtte zulks bij d5 &]5 ,le]a> ,j4 ,c4 de la ,moraisire4 ,deze nam er volkom5 g5oeg5 91 en betuigde d5 ,he] ,m>t9i1 7dus 0 de naam des ,lu!rs*5 ,le]a>s7 te h\d5 voor e5 gele]d man1 en voornem5s hem te gaan hoor54 ,do* de ,he] van ,am/el 0 van e5 &] begrip4 ,de boods*ap gehoord hebb5de1 v]kla>de hij 9 het gegev5 v]l( m]kelijke zw>igheid te v9d51 en zo*t d5 ,burgemee/] te b$uid51 dat het pr$ik5 van e5 ,lu!rs man 9 e5e ,h]vormde ,k]k niet mogt ges*i$54 ,zooveel v]mogt de ,pr$ikant op d5 ,burgemee/]1 dat deze1 twee dag5 da>na to5 de ,hr4 ,m>t9i het v]l( re$s _h v]nom51 zond] zijn5 m$e ,burgemee/] te k5n51 door e5 /adsbode de v]le5de toe/emm+ de$ h]roep54 ,burgemee/] van ,hoog/rat5 met regt ov] deze h&elwijze misnoegd1 bragt deze zaak t] k5nisse van de vro$s*ap1 drong aan op de r$elijkheid van het v]zoek des ,lu!rs*5 ,pr$ikants en van het v]l( da>op gegev54 ,het gevolg hi]van 01 dat de l$emat5 d] ,augsburgs*e ,confessie1 op d5 be/emd5 tijd1 e5e le]r$e z\d5 mog5 hoor5 en het avondmaal ontvang5 9 de publieke k]k2 do* met de bepal+ dat zulks z\ moet5 ges*i$5 op het *oor1 voor die reize alle51 en zond] consequ5tie voor het toekom5de4 ,9 we]wil van dit besluit d] vro$s*ap1 w]d e*t]1 ,burgemee/] de ,jong te rade1 zond] m$e wet5 van e5ig lid d] reg]+1 daags voor d5 #a ,septemb] door d5 /ads bode1 d5 k]kmee/] en d5 ko/] te do5 aanzegg51 dat hij niet v]/ond1 dat des &] daags de ,k]k voor de ,lu!rs*5 geop5d wi]de1 en door h5 da>9 di5/ z\ g$aan word52 met b$reig+1 d5 ko/] te zull5 afzett51 indi5 hij zulks niet we]de4 ,vreemd klonk dit bevel d5 ,he]e van ,hoog/rat5 9 de oor54 ,met r$5 vreesde hij voor onaang5ame gevolg51 indi5 de ,bro$]s ,lu!ran5 teg5 de gegev5e bel(te1 zi* 9 hun godsdi5/ig oogm]k vond5 te leur ge/eld4 ,om alle onaang5aamh$5 zooveel do5lijk te voorkom51 ontbood hij d5 k]kmee/] en d5 ko/]1 en bragt h5 ond] 't oog1 dat e5 enkel lid1 teg5 het besluit d] geheele vro$s*ap1 niet wettiglijk kon +aan1 wa>om hij hun v]zo*t1 zorg te drag51 dat het g5om5 besluit w]d t5 uitvo] gebragt4 ,voorts belegde hij nog di5zelfd5 dag e5e v]gad]+ d] ,vro$s*ap1 9 welke e5 besluit w]d g5om5 van d5 volg5d5 inh\d4 ,bij de ond]g5oemde ,he]5 gehoord zijnde1 dat de ,he] ,burgemee/] de ,jong1 op zijne au?oriteit alle5 en zond] da>9 iem& van de l$5 te k5n51 zoo aan ,k]kmee/]51 als aan d5 ko/]1 v]bod5 _h de resolutie van d5 #bi dez] 7,augu/us7 t] executie te /ell51 is beslot5 aan d5 ko/] te lev]51 kopij van dezelfde resolutie en hem da>bij te bevel51 dat hij zal hebb5 te zorg5 dat dezelve zal t5 uitvo] worde gebragt1 op zoodanige correctie1 als teg5 het contr>ie z\de go$gevond5 word5 te arre/e]5 en te behoor54 ,g$aan bij de ,he]5 enz4 ,de ko/] belo(de gehoorzaamheid aan dit bevel en hield zijn woord4 ,de ,he] ,m>t9i v]rigtte de di5/ onv]h9d]d en tot algeme5e /i*t+4 ,elk 0 nu 9 d5 waan1 dat deze zaak z\ afloop5 met het snapp5 van e5ige klopzieke wijv51 die er d5 mond vol van hadd54 ,wa>s*ijnlijk w>e zulks gebeurd1 zond] d5 onbezonn5 ijv] van d5 ,pr$ikant ,ploos van ,am/el1 aan wi5 deze zaak zoo zwa> op het gemo$ s*e5 te legg51 dat hij dezelve op d5 pr$ik/oel en dus voor de geheele geme5te bragt4 ,op d5 e]/5 zondag1 na d5 gemeld5 ,dond]dag nam hij zijne inleid+ uit ,ps4 #ic vs4 #e-f4 de heiligheid is uw5 huize si]lijk ,he]e1 tot lange dag56 ,na e5e korte v]kl>+ van deze woord5 zeide zijn ,e]wa>de dat dit ,huis 7b$oel5de de k]k wa>9 hij ?ans sprak7 0 ov]gegev5 aan deg551 die tot hetzelve niet b$oelde1 gelijk op d5 voorga&5 ,dond]dag 0 gebeurd2 dat het s9ds de ,re=matie altijd1 tot di5 tijd toe1 aan niem& t5 gebruike 0 ov]gelat51 dan alle5 aan de g]e=me]d51 en dat het d]halve niet _h behoor5 ov]gegev5 te word5 aan deg55 die da>toe niet behoord51 dat hij me5de1 ambt%alve v]pligt te zijn1 de geme5te da>van te moet5 wa>s*uw51 ma> de zaak liet voor h51 die er v]l( toe gegev5 hadd51 hoewel /rijdig met 's l&s wett5 en plakat51 welke hij ond] zi* _h4 ,van tijd tot tijd h]haalde hij hetzelfde 9 zijne le]r$e en toepass+ en w5s*te aan zijne wa>s*uw+ getr\w te zull5 blijv54 ,om e5e b$5k+ welke bij sommige zijn] toehoord]s z\ kunn5 ont/aan1 te we]51 bek5de hij1 9 zijne e]/e pr$ikatie b9n5 deze /ad belo(d te hebb51 zi* met reg]+szak5 niet te zull5 bemoeij51 do* dat hij ?ans bezijd5 die bel(te moe/e gaan1 en hij zi* ambt%alve v]pligt rek5de te zegg51 dat het gebeurde niet _h moet5 ges*i$51 dewijl het /re$ met 's l&s plakat52 en indi5 hij de ,geme5te niet wa>s*uwde1 hij niet getr\w h&elde en ,god zulks van zijne h&5 z\de eis*54 ,hoeze] dit /uk d5 ,he]e ,ploos van ,am/el t] h>te g+1 bleek w$]om di5zelfd5 namiddag1 wanne] hij voor zijn5 ambtg5oot1 die eld]s buit5 de /ad pr$ikte1 d5 di5/ wa>nem5de1 h&elde ov] de woord5 ,gij zult niet doodslaan4 ,?ans zo*t hij aan te toon51 dat1 hoewel m5 9 't algeme5 g$uld moe/ hebb5 omtr5t deg551 die buit5 ons to$o5 ons hadd5 bele$igd1 dit e*t] niet moe/ word5 uitge/rekt tot goddelijke zak54 ,want1 dat zo[el als het lig*aam de ziel ook konde g$ood word51 hetwelk ges*i$de door het v]kondig5 van e5e vals*e le]2 dat aan dit dood5 van de ziel niet alle5 de vals*e le]a>s zi* s*uldig maakt51 ma> ook dezulk51 die het v]kondig5 van e5e vals*e le] 9 hunne k]k5 v]oorlo(d51 dat het hem we9ig moeite z\ ko/51 uit 's l&s plakat5 te bewijz51 de ongeoorlo(dheid van 't ge5 dez] dag5 0 ges*i$3 want dat hi]uit moord en doodslag z\ hebb5 kunn5 ont/aan en hij niet wi/1 wat er nog z\ kunn5 gebeur54 ,9 het nageb$ bad hij1 dat m5 ond] de bes*]m+ d] ,he]5 ,reg5t5 van deze /ad1 voortaan mogt leid5 e5 /il en g]u/ lev51 zond] v]d]e opro]5 en nieuwigh$5 9 k]kelijke en politieke zak54 ,9 dez5 z9 _h zi* zijn ,e]wa>de op d5 pr$ik/oel uitgelat51 volg5s de getuig5is van vi] p]son51 9 ,janu>ij des volg5d5 ja>s g$aan1 met aanbi$+ hunne v]kl>+ met e$e te beve/ig54 ,hoe volijv]ig1 getr\w en wakk] de ,le]a> ,ploos van ,am/el1 zi* 9 dat alles van zijn ambt en po/ me5de gekwet5 te hebb51 w]d e*t]1 bij sommige l$5 d] ,reg]+ zijn g$rag 9 e5 gans* &] li*t bes*\wd en 9 de e]/volg5de ,vro$s*aps v]gad]+ voorg$rag51 dat des le]a>s g$rag op d5 voorga&5 zondag aanliep teg5 's l&s plakat51 wa>bij d5 ,pr$ikant5 w]d v]bod51 zak5 de politie d] /ad betreff5de1 op d5 preek/oel te br5g51 dat het /re$ met de keur5 van ,oudewat]1 dat het /rekte tot kle9a*t+ d] ov]heid1 tot opruij+ en aanhits+ van 't geme51 en van v]re uitzigt5 03 en di5svolg5s 9 b$5k+ w]d gegev51 op ho$anig e5e wijze de ,le]a> deswege behoorde beh&eld te word54 ,e5e onv]wa*te uitw]k+ de$ deze voorslag4 ,de mee/e l$5 w>5 van oordeel1 dat m5 bij e5e vri5delijke s*ikk+ de zaak als gebeurd en niet te h]do5 uit de w]eld moe/ ruim54 ,zelfs w>5 twee ,he]5 van g$a*te1 dat de le]a> niets misdaan _h1 en v]kla>d5 zi* met de zaak niet te will5 bemoeij51 wa>op zij de v]gad]+ v]liet54 ,zoo ras 0 deze uitslag d] v]gad]+ niet gekom5 t] oore van d5 d5 ,he] van ,am/el1 ( hij hield v]d] aan1 bij zijne vri5d5 om zijne zaak te blijv5 voor/aan4 ,niet vru*teloos 0 zijne moeite4 ,want to51 9 e5e volg5de v]gad]+ d] vro$s*ap1 de zaak w$]om op het tapijt gebragt en door sommige de uitspraak w]d g$aan1 om d5 ,le]a> door twee l$5 al w>e 't zelfs zijn be/e vri5d51 de onvoorzigtigheid van zijn g$rag ond] 't oog te br5g5 en zijn ,e]wa>de te v]man51 9 't toekom5de1 zi* da>voor te wa*t51 w]d dit1 hoewel dit e5ig5 te za*t s*e51 door &]5 nog van de h& gewez54 ,m5 bes*\wde het als e5e kr5k+ van des ,le]a>s fatso51 en als ge55 kle95 hoon1 dat e5 ,godsgezant en ,engel d] geme5te1 die &]5 tot hun pligt v]ma&e1 ov] zijn5 eig5 pligt z\ ond]h\d5 word54 ,v]geefs bragt5 &]5 hi]teg5 91 dat1 wanne] e5 ,le]a> zijn5 pligt te buit5 g+1 hij te /rafs*uldig] 01 en met te me] regt da>ov] moe/ ond]h\d5 word54 ,de v]gad]+ w]d geslot5 zond] dat er iets beslot5 04 ,de ,hr4 ,ploos van ,am/el1 zi5de dus e55 /]k5 arm te hebb51 sloeg voort tot nog &]e /\tigh$54 ,volg5s k]k5ord5 moe/ de proefpr$ikatie voor de b$i5+ des avondmaals g$aan word51 op d5 ,zaturdag1 onmiddelijk voor d5 ,zondag1 op welke het ,avondmaal moe/ gevi]d word54 ,op eig5 gezag1 buit5 k5nis d] reg]+1 kondigde de ,hr4 van ,am/el af1 dat de proefpr$ikatie1 niet op d5 ,zaturdag1 ma> op d5 gewon5 preekdag z\ ges*i$54 ,burgemee/]5 deze vrijpo/igheid met r$5 kwalijk nem5de1 legd5 9 b]aad1 ( zij niet op d5 gewon5 tijd de k]kklok z\d5 do5 trekk51 do* /eld5 dit t] zijde1 uit vreeze voor ops*udd+ ond] de geme5te4 ,om ev5wel hun gezag te h&hav51 en dit ges*il1 't welk 9 de vro$s*ap slep5de w]d geh\d51 t5 e9de te br5g51 nam5 ,burgemee/]5 op d5 #ac ,febru>ij #agdg het besluit1 d5 sub/ituut ,baljuw ,hugo ,m>s te gela/5 d5 gemeld5 ,le]a>1 zoo weg5s zijn g$rag omtr5t de proefpr$ikatie1 als inzond]heid ov] zijne uitdrukk+51 9 de twee bewu/e le]r$55 van ,sept4 #agdf1 9 ,regt5 te betrekk54 ,ze] euvel w]d dit besluit opg5om5 bij d5 ,he]e ,gasp> ,rudolf van ,k9s*ot1 ,baljuw1 ,dijkgraaf en ,s*\t van ,oudewat]4 ,hij oordeelde ,burgemee/]5 da>toe onbevoegd1 en gaf zulks te k5n51 9 e5e ,ins9uatie aan dezelve1 die /raks e5e ,teg5-,ins9uatie uitgav51 welke ov] en wer van twee &]e gevolgd w]d54 ,9 dez5 tweespalt1 niet wet5de wa>aan zi* te moet5 h\d51 w]d ,d4 van ,am/el te rade1 met de ,l$5 des ,k]k]aads1 uitgezond]d zijn5 ambtg5oot en n5 ,diak5 die buit5 de correspond5tie w]d5 geh\d51 zi* te w5d5 tot de klassis die 9 ,april te ,s*oonhov5 z\ geh\d5 word54 ,hi] v]toond5 zij de ges*rift51 door ,burgemee/]5 en d5 ,baljuw aan d5 ,k]k]aad gezond51 met v]zoek om te mog5 wet51 ( dezelve 9 de aanteek5+5 van d5 ,k]k5raad moe/5 geboekt word54 ,do* de k]kv]gad]+ vond niet g]ad5 hi]op e5 bepaald besluit te nem54 ,9 d5 onzek]5 kans1 welk5 uitslag deze zaak z\de nem51 vond de ,hr4 van ,am/el di5/ig1 zi* te voorzi5 van wap551 met welke hij 9 tijd en wijle zi* z\de kunn5 dekk54 ,aan d]tig p]son51 niet te ,oudewat]1 't ge5 vreemd is1 ma> buit5 de /ad1 te ,hek5dorp woona*tig1 liet hij afvrag51 ( zij de bewu/e uitdrukk+51 op d5 #d ,septemb] hem hadd5 hoor5 gebruik51 zoo des voor- als des namiddags1 en ( zij hunne getuig5is1 dezelve niet gehoord te hebb51 wel met e$e z\d5 will5 beve/ig58 ,zij gav51 zegt m51 9 d] daad zulk e5e getuig5is voor s*\t en s*ep55 van ,hek5dorp1 hoewel hetzelve nooit is te voors*ijn gebragt1 hetwelk vel5 heeft do5 twijfel51 ( het ges*rift wel 9 d5 v]eis*t5 vorm ge/eld gewee/ zij4 ,intuss*5 nad]de de a*t-en-tw9tig/5 ,octob]1 op welke nieuwe ,burgemee/]5 moe/5 v]koz5 word51 de ,hr4 van ,hoog/rat5 afgaan en ,burgemee/] ,blok1 die sle*ts n ja> g]ege]d _h1 ,presid5t word54 ,do* al zoo deze niet 9 d5 smaak van van ,am/el en deszelfs vri5d5 viel1 wi/ m5 te bew]k51 dat hij teg5 de keur5 d] /ad +elijks afg+ en e5 &]1 hun aang5aam1 9 't bew9d kwam4 ,dus g+ het ook met de v]kiez+ van s*ep554 ,van weg5 het groot gezag welk ,d4 van ,am/el zi* _h wet5 aan te matig51 hoorde m5 9 gezels*app51 9 kroeg51 zelfs langs de /rat5 op5lijk zegg51 dat hij die nu s*ep5 wilde word51 zi* sle*ts bij ,d4 van ,am/el _h aan te di554 ,ond] dit alles 0 e5 nieuw aanzoek g$aan t5 di5/e d] ,lu!rs*51 om 9 de ,publieke k]k nu en dan e5e pr$ikbeurt te mog5 hoor5 en het ,h4 ,avondmaal ontvang51 op zulke tijd5 als voor de ,h]vormde de di5/ 9 dezelve niet v]rigt w]d4 ,dit v]zoek ges*i$de door d5 ,majoor de ,*>reton1 komm&]5de het twe$e ,bataillon van ,oranje ,nassau1 wa>ond] zi* #bgb ,lidmat5 bevond54 ,do* dit v]zoek w]d door de vri5d5 van ,d4 van ,am/el die ?ans op het kuss5 zat51 plotsel+ van de h& gewez51 met te zegg53 de ,arm5ian5 en ,pap5 zull5 't ook wel kom5 vrag51 en wij dus v]pligt word51 de k]k aan e5 i$] t5 be/e te gev54 ,de he] de ,*>reton dit antwoord bekom51 en v]geefs da>teg5 hebb5de +ebragt1 dat de v]zo*te vrijheid e5 algeme5 gebruik 0 9 de h&5 d] g5]aliteit1 s*reef hi]ov] aan ,,hh4 ,gecommitte]de ,rad51 welke v]volg5s d] ,we?\d]s*ap van ,oudewat] aans*rev51 aan de ,lu!rs*5 de gevraagde vrijheid te moet5 v]le551 indi5 er ge5e regtmatige r$55 van weig]+ w>54 ,de vro$s*ap v]gad]de hi]op om r$5 van weig]+ te gev54 ,aan d5 ,he]e van ,hoog/rat51 d5 voorhe5 gemeld5 ,burgemee/]1 ?ans ,secret>is w]d het op/ell5 van d5 ,brief aanbevol54 ,do* hij toonde da>toe kle95 lu/ en liet na e5ige h>de woord5 d] ,he]51 zi* ontvall51 dat m5 teg5 het pr$ik5 d] ,lu!rs*5 01 niet zoo ze] uit go$e oogm]k51 als om ,d4 van ,am/el te do5 triomph]52 wa>op e5 d] s*ep55 met zijne vui/ op zijne knie sla&e1 zeide3 dat 's zek]1 de ,dom9 zal triomph]56 ,van ,hoog/rat5 dus g$rong51 las het ops*rift van e55 brief aan ,gecommitte]de ,rad5 9 welke de zwev5de ges*ill5 als e5e r$5 van weig]+ w]d5 aangevo]d1 en tev5s b]igt1 dat m5 d5 ,he]e de ,*>reton1 als e5 bekwame plaats t] ,godsdi5/oef5+ _h aangewez5 e5 zold] 9 zek] kloo/]k]kje1 mitsgad]s e5e kam] 9 het wee%uis4 ,de ,presid5t-s*ep5 v]toonde v]volg5s e5 &] op/el1 't welk go$gekeurd en v]zond5 w]d1 nietteg5/a&e de secret>is hem da>9 v]s*eid5e onwa>h$5 aanwees4 ,het gevolg hi]van 01 e5 bevel van ,gecommitte]de ,rad5 aan d5 ,majoor om e5e d] aangewez5e plaats5 te kiez54 ,naauwelijks _h deze 't bevel ontvang5 ( hij begreep dat de reg]+ zek]lijk niet regt door zee gegaan 01 wa>om hij p]soonlijk na> d5 ,haag reisde1 en door zijn nad]e ond]rigt+5 te weeg bragt1 dat de reg]+ van ,oudewat] w]d gela/ de publieke k]k aan de ,lu!rs*5 tot het b$oelde oogm]k 9 te ruim54 ,intuss*5 0 de b$oelde ,baljuw van ,k9s*ot ov]l$5 en 9 deszelfs plaats door zijne ,hoogheid aange/eld1 de he] ,willem ,dekk]1 ,raad 9 de ,vro$s*ap van ,g\da4 ,bij de v]kiez+ van ,burgemee/]51 9 ,octob] #agdh1 sloeg deze e5 middel voor om alle ges*ill5 uit d5 weg te ruim54 ,hij noodigde alle l$5 d] ,vro$s*ap t5 zijn5 huize met bijvoeg+1 van de pr$ikant5 insgelijks te zull5 v]zoek5 om r$51 9 e5e vri5delijke zam5kom/1 elk&] e55 bek] van v]nieuwde vri5ds*ap aan te bi$54 ,e5ige toond5 zi* da>toe g5eg51 do* de mee/5 wez5 deze gulle aanbi$+ van de h& en dus ook de v]zo5+4 ,de twi/5 en one5igh$51 aan 't vo$5 van welke de he] van ,am/el geoordeeld w]d rijkelijk deel te nem51 duurde tot 9 zom]ma& #agej1 wanne] ,zijne ,hoogheid twee gemagtigd5 d]wa>ts zond4 ,re$s 9 de e]/e zam5kom/ v]zo*t de he] van ,hoog/rat51 uit zijn5 naam en di5 van nog zev5 zijn] m$]eg5t5 van de reg]+ te mog5 ontslag5 word52 e5 /ap1 zoo als hij zi* uitdrukte1 welke zij d$51 e5sdeels om te toon51 hoe we9ig belang zij bij de reg]+ hadd51 &]deels en voornamelijk1 om ge5 deel te hebb5 aan d5 ond]gang d] /ad1 welke zij uit de b$rijv5 van h51 die zi* de bov5ligg5de ,cabade noemd51 zek]lijk te gemoet g+54 ,de vri5d5 van van ,am/el v]zo*t5 insgelijks hun ontslag4 ,zijne ,hoogheid1 na dit v]zoek te hebb5 +ewilligd1 /elde op nieuw elf l$5 d] oude ,vro$s*ap 9 't bew9d en zev5 nieuwe l$5 aan4 ,die voor de ,lu!rs*5 ge/emd hadd51 kreg5 dus de me]d]heid1 wa>na alles tot ru/ kwam4 #fbj ,w$] g+5 er j>5 voorbij zond] dat er iets buit5gewoons b9n5 ,oudewat] voorviel4 ,ook het ar*ief d] /ad is ze] k>ig1 zoodat het e]/e1 dat wij da>van d] a&a*t wa>dig keur51 is1 e5e missive van ,burgemee/]s en ,rege]d]s d] /ad ,wo]d5 met concept adres1 wa>bij ,burgemee/]s en ,rege]d]s d] /$5 ,wo]d51 ,oudewat]1 ,na>d51 ,weesp en ,muid5 zi* w5d5 tot de /at5 van ,holl& en ,we/-,vriesl&1 met v]zoek om met ,john ,adams1 ,m9i/] pl5oponti>is d] v]e5igde ,/at5 van ,noord-,am]ica e5] comm]ciele v]b9dt5is te sluit52 het /uk is g$ate]d #bb ,ma>t #aghb4 ,wij zijn ?ans g5ad]d tot het woelige tijdp]k 9 de ges*i$5is d] patriott5 en oranjeklant54 ,het h]/el van d5 vr$e met de ,engels*51 die 9 #aghd w$] geslot5 w]d1 gaf onteg5zeggelijk v]adem+1 ma> de ontevr$5heid d] ,patriott51 die e5e algeheele1 en da>door onmogelijke v]bet]+1 9 /aats- en /adsbe/uur v]langd51 0 ge5sz9s gesu/2 de spann+ tuss*5 beide p>tij5 /eeg met d5 dag4 ,pr9s ,willem d5 ,v1 om zi* te onttrekk5 aan de v]drietelijkh$5 met de /at5 van ,holl&1 die hem t5 deele 9 zijne wa>digheid hadd5 ges*or/1 v]trok voor e5ig5 tijd na> het ,loo1 en to5 de ,pr9ses van da>1 #bh ,junij #aghg1 e5 uit/apje na> 's ,grav5hage wilde do51 w]d zij nabij ,oudewat] gevat en g$wong5 t]ug te ke]54 ,de kon+ van ,pruiss51 ha> bro$]1 nam dat ze] kwaad op1 en zond d5 ,h]tog van ,brunswijk met e5 leg] h]wa>ts1 wa>op de ,patriott5 uite5 spatt$51 en de ,pr9s 9 zijne wa>digh$5 h]/eld w]d4 ,tot v]bet]+5 kwam het e*t] luttel ( niet en aldus v]kreeg de ontevr$5heid /e$s nieuw vo$sel #fba4 ,oudewat] dat /e$s 9 de mee/e p>tijs*app5 g]oep5 ( niet g]oep5 zi* gem5gd _h1 v]loo*5de ook nu zijn oud5 gee/ niet4 ,integ5deel1 hevig 0 er de v]bitt]+ van beide p>tij5 en t>t5d w>5 hunne leuz51 ma> hi]bij bleef het niet altijd2 nu en dan g+ de haat tot w]kdadigheid ov] en e5ige patriots*e burg]s en soldat5 emigre]d5 zelfs uit de /ad om 9 het ,frans* leg] di5/ te gaan nem54 ,bij de groote v]w>r+1 die alomme 9 het vad]l& he]s*te1 voegde zi* e*t] dra nog de blo$ige frans*e omw5tel+4 ,de /r5ge w9t]1 die op het ja> #agid volgde1 ba&e d5 ,frans*5 d5 weg tot 9 het h>t van ,holl&4 ,de ,patriott5 jubeld51 de oranjeklant5 treurd51 de onp>tijdig5 zag5 bezorgd1 de ,pr9s week na> ,engel& op d5 #ah ,janu>ij #agie en de omw5tel+ h]s*iep ons 9 e5 ,bataafs*e republiek1 en ook onze /ad w]d 9 #agie door ,frans*5 bezet4 ,vrijheidsboom5 w]d5 alom geplant en de m5igte nu geloov5de1 dat de go$e tijd da> 01 dan/e er van vreugde omhe51 0 burg] met d5 ari/ocraat en v]gat h>e bezorgdheid4 ,dat duurde niet lang2 er kwam51 al 0 het niet plotselijk e5 aantal v]bet]+5 9 het be/uur2 het ond]wijs voor onze natie ze] v]wa>loosd1 begon de a&a*t te trekk51 de godsdi5/ van d5 /aat w]d afges*aft1 de heff+ d] bela/+5 op e5 bet]5 voet gebragt2 ma> da>5teg5 w>5 wij door de omw5tel+ 9 oorlog gekom5 met ,engel&1 en l$5 de]lijk 9 d5 h&el1 etc4 ,de nationale voorspo$ w]d door e5 en &] v]baz5d g$rukt1 en de vrijheidsboom5 droeg5 bonte krans5 ma> ge5 brood #fbb4 ,van dez5 a>d1 mijne lez]s6 w>5 de gebeurt5iss5 9 dit bewog5 tijdvak d] ges*i$5is1 niet alle5 b9n5 de grijze mur5 van ,oudewat]1 e*t] ook 9 de mee/e /$5 van ons di]ba> ,vad]l&4 ,wij z\d5 bijna v]get5 hi] aan te /ipp5 dat 9 het ja> #agih aan d5 we/]zijde des ,i,jssels de voor e5 /$eke als ,oudewat] fraaije cas]ne w]d geb\wd1 die t5 j>e #ahjg1 ond] ,kon+ ,lodewijks reg]+1 de e] _h1 #c compagnin d] kon9klijke g>de ,jag]s te huisve/5 #fbc4 ,kon+ ,lodewijk rege]de e*t] niet na> d5 z9 van zijn5 bro$] ,keiz] ,napoleon #fbd en de e]/e de$ dan ook 9 het ja> #ahaj af/& van de reg]+1 wa>na wij w]d5 +elijfd bij het groote frans*e keiz]rijk4 ,n$]l&6 di]ba> ,n$]l&6 hoev] 0 het gekom54 ,gij w]d nu ges*rapt uit d5 rij d] nam5 en natin van ,europa1 me] dan ooit1 drukt u nu de ov]he]s*+ d] ,frans*56 ,wij durv5 het niet wag5 da>van e5 taf]eel op te hang52 ma> will5 de volg5de regel5 van onz5 di*t] ,van d5 ,b]gh e5igz9s gewijzigd op dez5 tijd #fbe toepass54 ,holl&s beemd51 ,holl&s beemd56 ,a*1 hoe jamm]lyk ontwijd1 ,wa> de s*]pe ploeg d] vreemd51 ,vor5 door uw boezem snijdt6 ,moet mijn oog u dus aans*\w51 ,l& van glorie1 l& van kra*t84444 ,?&s e5 l& van ma*tloos r\w51 ,om uw oud5 roem gebra*t6 ,holl&s beemd51 ,holl&s beemd56 ,a*1 wa> zijn uw dag5 he51 ,to5 zoo m5ig ,leeuw d] vreemd51 ,de9sd5 voor uw ,leeuw alln6 ,to51 op 't wappr5 van uw /&]1 ,door d5 s*rik vooruitgesneld1 ,b5d5 /ov5 uit elk&]1 ,krijt5d3 ,holl& is 9 't veld6 ,holl&s beemd51 ,holl&s beemd56 ,is uw roode ,leeuw v]grijsd1 ,dat de trots*e h& d] vreemd5 ,hem 9 't spoor d] s*&e wij/8 ,zijn zijn t&5 /omp g]et58 ,zijn zijn l5d55 v]lamd8 ,zijn zijn naagl5 /uk gebet51 ,dat hy niet t] we] ontvlamt8 ,holl&s beemd51 ,holl&s beemd56 ,frankrijks w+ewe/e ?&s-- ,9 het wolk5graauw di] vreemd5 ,do(t het zonli*t van uw glans6 ,al uw glorie is ontlui/]d3 ,frankrijk kwam met boei en b&4444 ,a*1 uw zon5 gaan geklui/]d ,9 't onte]de ,vad]l&64444 ,ma> da> kwam r$d+4 ,de slag bij ,leipzig bezorgde ,napoleon e5e dusdanige n$]laag1 dat hij het hazepad moe/ kiez54 ,pruiss5 en ,russ5 zat5 hem 9 m5igte na1 en bij het nad]5 van hunne troep5 aan de gr5z51 wi]p5 de noordelijke gewe/5 a*t]e5volg5s d5 zw>5 la/ d] ov]he]s*]s van hunne s*\d]s4 ,de ,frans*5 nam5 alom de wijk4 ,na>d5 en d5 ,held] w]d5 e*t] nog beleg]d en te ,wo]d5 g$roeg5 zij zi* ze] wre$4 ,9 naam des ,pr9s5 van ,oranje1 v]e5igde zi* al aan/onds e5 voorloopig be/uur en d5 #cj ,novemb] #ahac v]s*e5 de ,pr9s 9 p]soon1 die door all5 met uitbundig gejui* begroet w]d en dan ook als s\v]e9 ,vor/ d] v]e5igde ,n$]l&5 w]d uitg]oep54 #ah ,junij #ahae1 0 voor ,napoleon de besliss5de dag wa>op hij d5 slag bij ,wat]loo v]loor en van di5 tijd ademde en leefde m5 w$] vrij] ond] het be/uur van ,willem d5 ,i1 ,kon+ d] ,n$]l&54 ,het v]koelde blo$ vloeit snell]1 ,en het oude h>t w]d jong1 ,en het woord van dank en zeg5 ,jui*te van de ontboeide tong1 ,holl& ,holl& 0 h]bor51 ,holl& rees uit s*&e en smaad 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 ,moog zijn leeuw ook somtijds sluimr51 ,hij ontwaakt met nieuwe kra*t1 ,wee1 wie op zijn ru/e v]tr\w5d ,vleij5d hem te klui/]5 tra*t4 ,en 9 de ru/ en d5 bloei1 die nu 9 ,n$]l& aanli*tte1 deelde ook ,oudewat]4 ,de vij&5 alomme v]drev5 en e5e &]e lijn van def5sie aang5om5 zijnde1 _h de /ad h>5 naam van ve/e doorleefd6 ,imm]s wij s*rev5 het al vroeg] t] n$]1 de cas]ne wordt s$]t #ahaa1 door p>ticuli]5 bewoond en w]d t5 j>e #ahef van /adswege publiek v]ko*t4 ,de s*utt]sdoel5 _h al vroeg]1 9 #agii1 dit lot ond]gaan1 kruidhuis en magazijn van oorlog w]d5 9 #ahbj geamove]d1 poort5 en ars9al5 viel5 m$e ond] d5 mok] des sloop]s1 bolw]k5 w]d5 gesle*t en hi] en da> de gra*t5 deels g$empt #fbf4 ,met e5 aantal liefdadigheidsgeb\w5 g+ het we9ig bet]4 ,het ,ga/huis w]d t5 j>e #aghj v]brok51 en lat] v]rees da> e5 magazijn t] b]g+ van oorlogs ammunitie4 ,9 het ,ziek5huis wordt ?ans e5 bo]d]ij uitgeoef5d en uit het ,wee%uis w]d5 vr ongeve] e5 vi]de eeuw de weez5 gezond5 na> de ,colonie ,fr$riksoord1 wa> zij v]zorg+ erlangd54 ,ma> w]d ook b9n5 ,oudewat] de militie gemi/1 die er g>nizo5 hield1 w]d5 zijne poort5 door d5 v]niel5d5 mok] des sloop]s v]gruisd1 w]d5 er e5 pa> liefdadigheids ge/i*t5 tot &] doel +]igt1 nieuw]e inrigt+5 die zi* alomme vormd5 en zi* t5 doel /eld5 kun/51 nut1 nijv]heid en liefdadigheid aan te kweek5 en te bevord]51 blev5 ook hi] niet a*t]wege4 ,imm]s 9 het ja> #ahdf kwam alhi] tot /&1 e5e w]k9rigt+ voor behoeftig54 ,de a>d d] w]kzaamh$5 dez] inrigt+ is1 aan vr\w5 en oud5 van dag5 t5 hunn5 huize1 ( aan het geb\w d] inrigt+ zelve de noodige mat]ial5 te v]s*aff5 tot het v]va>dig5 van pluis ( breeuwsel voor s*ep54 #ge li$5 v]s*aft die inrigt+ gemiddeld w]k4 ,e5e &]e hi] be/a&e liefdadige inrigt+ is e5e vr\w5 v]e5ig+ met het doel aan behoeftige kraamvr\w5 gepa/e ligg+1 kle$+ etc4 te v]s*aff54 #fbg ,e5e v]e5ig+ tot ko/elooze t] a>de be/ell+ van behoeftige ov]l$551 door jonge li$5 uit d5 burg]/&1 v]/rekt ,oudewat] ev5e5s niet tot one]1 opg]igt #aheg1 #bh l$54 ,de oud/e d] v]e5ig+5 van dez5 a>d1 is het ,lijndraaij]s ,gilde4 ,d5 l$5 di] corporatie1 wordt teg5 e5e g]+e contributie op bepaalde tijd51 bij ziekte1 g5eeskundige hulp v]le5d en uitke]+5 9 geld g$aan4 #fbh ,voort be/aat er hi] e5 dep>tem5t van de maats*appij tot nut van het algeme52 #bb l$51 opg]igt #ahcd1 zijn #be j>ig be/aan 9 #ahei met fee/5 h]da*t4 ,nog behoort ,oudewat] en om/rek5 tot e5e d] afdeel+5 van de ,holl&s*e maats*appij van ,l&b\w2 de oprigt+ dez] afdeel+ ges*i$de t5 j>e #ahde1 het aantal l$5 b$raagt #eb4 #fbi ,ook de kun/z9 de$ hi] e5ige v]e5ig+5 do5 gebor5 word51 ond] &]53 ,e5e ,li$]tafel1 ond] d5 naam van ,cresc5do1 opg]igt t5 j>e #ahei1 #ah l$54 ,e5e muzijk v]e5ig+ g5aamd ,amicitia et h>monia opg]igt #ahee1 #h l$54 ,e5e ,r$]ijk]skam]1 die h>5 naam draagt na> d5 ,n$]l&s*5 di*t] ,borg] opg]igt #aheg1 #i l$54 ,t5 j>e #ahej1 w]d hi] opg]igt de ,n$]l&s*e ,br&wa>borg ,maats*appij voor ro]5de go$]51 enkel van l&b\w]s en veeh\d]s ond]l+1 ond] directie van de ,he]5 ,a4 ,m4 ,montijn en ,p4 ,m4 ,montijn alda>4 ,het ho(dkantoor is e*t] s$]t eld]s4 ,ma> besluit5 wij met opnoem5 d] v]s*ill5de v]e5ig+54 ,het lag] ond]wijs is hi] go$ georganise]d1 9 e5e op5b>e en e5e bijzond]e s*ool4 ,oudewat] behoort1 wat het s*oolwez5 aangaat tot het vi]de di/rikt d] ,prov9cie van ,zuid-,holl&1 wat het cantonnem5t betreft ond] ,s*oonhov51 wat het kiesdi/rikt aangaat ond] ,g\da en met de prote/ants*e classes ev5e5s ond] ,g\da4 ,ook ,h&el en ,nijv]heid h\d5 hi] tr$ met liefdadigheid1 kun/5 en wet5s*ap4 ,de h&el be/aat voor e5 groot g$eelte 9 kaas en e5e m5igte &]e zak54 ,de nijv]heid het mee/ 9 het v]va>dig5 van grove en fijne t\wsoort52 e*t] word5 hi] ook &]e takk5 van indu/rie met vru*t uitgeoef5d4 ,het aantal won+5 b$roeg t5 j>e #agcb1 #efd1 en 9 het ja> #ahei1 #edf4 ,het aantal inwon]s b$roeg 9 #ahfj1 #baig4 ,wij moet5 e*t] opm]k51 dat er van v]s*ill5de buurts*app5 ongeve] nog #bjjj ziel5 van v]s*ill5de k]kg5oots*app5 tot ,oudewat] behoor54 ,s$]t het ja> #aheg1 bezit ,oudewat] ev5e5s e5 haltplaats van de ,n$]l&s*e ,rhijn-,spoorweg-,maats*appij1 e*t] op ongeve] #cj m9ut5 ,n4 ,w4 af/&s2 en1 zijn onze ongewonn5 b]igt5 jui/1 dan z\ ev5e5s1 nadat de arbeid d] kanalisatie van d5 ,holl&s*5 ,i,jssel is bew]k/elligd #fcj e5e ( me]d]e va>tuig51 g$rev5 door /oom1 het /$eke opnem5 ond] h>e haltplaats54 ,en nu mijn wa>de lez]6 bes*\w5 wij onz5 arbeid als geindigd4 ,van d5 titel uitga&e1 s*et/5 wij 9 bre$e trekk5 de word+ van d5 bodem van ,oudewat]4 ,wij bes*\wd5 onz5 di]b>5 geboortegrond 9 d5 /rijd zijn] word+ van af de z&golv+5 des diluviums en wijdd5 onze a&a*t hoe op die v]baz5de z&massa e5 heir van plant51 da>na boom5 ont/ond51 die /i]v51 v]te]d51 alda> ve5grond maakt51 en to5 vo$sel v]s*aft5 aan /e$s opkom5de nieuwe gewass54 ,t]wijl de ru/elooze natuur 9 h>e trots*e en bevallige woe/heid1 ond] ,hoog] leid+ dus t5 lev5 wekt en w$] v]nietigd1 baant zi* e5 tak des ,rijns die ,i,jssel g5oemd z\ word51 d5 weg door dit oord na> d5 bre$5 s*oot des ,oceaans ov] d5 zw>t5 ve5bodem1 t5 spijt van d5 weeld]ig5 plant5groei die zijn5 doortogt tra*tte te belemm]54 ,spo$ig 0 nu dit l&s*ap met e5 bre$e /reep rivi]slibbe doorwev5 en de vette ,uit]wa>d51 die da>door ont/ond51 maakt5 d5 bodem voor bewon+ van d5 m5s* ges*ikt1 en z\d5 d5 naam lat] aan dit /$ek5 s*5k54 ,voorts toond5 wij aan1 hoe zi* e5 m5s*5ras hi] n$]zette1 kra*tig van lig*aamsb\w1 blaauw van oog en blond van ha>2 e5 ras1 wi5s won+5 be/ond5 uit ine5gevlo*t5 boomtwijg5 met ,i,jsselslibbe beplei/]d2 e5 ras1 dat zon1 maan1 /]r51 boom51 plant51 di]51 etc4 v]e]d51 omdat zij d5 ,e5ig5 en ,w>5 ,god niet k5d54 ,en aldus kwam5 wij tot aan het twe$e g$eelte onz] bes*rijv+1 dat d] my?ologie4 ,wij s*et/5 da>9 hunne godsdi5/ige begripp5 en v]wez5 op de spor51 die da>van 9 dez5 tijd nog aanwezig zijn4 ,voorts maakt5 wij e55 togt na> het heilig w\d 7s*ak5bos*1 sacrum nemis7 en zag5 voorts bij m5ig5 ,noord-we/5 /orm1 doorbraak en ov]/room+ van rivi] en zee1 e*t] ook het 9 d5 aanvang v]delg5d elem5t van d5 bodem v]dwijn51 die bet] bewoon- en me] vru*tba> d5 bewon] van dit oord w]d werges*onk54 ,na de ontroll+ van eeuw51 zie6 da> week het dui/] heid5dom voor de aanli*t5de koe/]5de /ral5 van het allesbeziel5d ,*ri/5dom4 ,m5 w]d nu me] bes*aafd van z$51 begon de won+5 te v]fraaij51 die e*t] nog /e$s e5 ze] e5v\dig aanzi5 hadd51 met h>e riet5 ( /rooij5 dak51 en da>na nad]d5 wij de bes*rev5e ges*i$5is van ,oudewat] en omtrek4 ,wij g+5 door de nog ongeplaveide weg5 van het midd5eeuws*e ,oudewat]2 zag5 het /$eke 9 #abfe tot d5 rang van ve/e v]hev51 dat 9 de #ai4 eeuw zijne be/emm+ als zoodanig w$] z\de ontnom5 word54 ,wat 9 dit eeuw5v]loop aangetoond w]d1 als hi] ges*i$ te zijn8 ,o mijn lez]6 imm]s nu e5s lieve vr$e1 dan w$] blo$ige oorlog1 blak5de h>t/ogt51 zoete kalmte1 bitt]e p>tijzu*t1 te$]e v]zo5+1 s*itt]5de ov]w9n+1 treurige n$]laag1 dapp]e uitvall51 wanhopige v]d$ig+1 blijde vreugdetoon51 h>tro]5de sm>tkret51 dond]5d kanongebuld]1 diepe /ilte1 zw>t v]raad1 blanke tr\we1 bange broodeloo%eid1 blijde nijv]heid1 nijp5d gebrek en ruime weelde4 ,di]ba> ,oudewat]6 ,al toont zi* aan uwe ges*i$5is nu en dan e5e s*aduwzijde1 to* kunn5 wij met trots*heid op de dad5 uw] burg]s n$]zi52 zij imm]s1 ond]/eund5 en hielp5 zoo dikmaals1 da> wa> te ond]/eun5 en te help5 viel1 #fca zij mogt5 zi* zoo dikmaals d5 s*$el si]5 met d5 laauw]tak d] ov]w9n+4 ,en nu h&el en nijv]heid bloeij5 er1 v]fraaij+ op v]fraaij+ komt er tot /& en het voor g]uim5 tijd v]get5 oord van ,oudewat] wordt e5ige mal5 daags1 door middel van de rappe wiek5 des /ooms1 doorreisd van duiz5d5 m5s*5 uit alle natin d] w]eld4 ,voorts belo(t de kanalisatie van d5 ,holl&s*5 ,i,jssel die spo$ig voltooid zal zijn1 alhi] nooit gek5d5 bloei en v]ti] en aldus gaat ,oudewat] en omtrek met ,godes zeg51 bij het imm] wijs be/uur van onz5 bem9d5 kon+ ,willem ,,iii en ond] go$e v]/&h\d+ van op- en +ezet551 e5e vre$zame en gezeg5de toekom/ te gemoet4 ,,naamlij/ ,,d] ,,inteek5>51 ,,op ,,dit ,,w]k4 ,z4 ,m4 de ,kon+ d] ,n$]l&54 ,z4,k4,h4 ,pr9s ,fr$]ik d] ,n$]l&54 #b ,ex4 ,ack]wijck1 7,c4 van7 te ,maa/ri*t4 ,ael/1 ,sr41 7,a4 ,c4 van7 we?\d] ,oudewat]4 ,ael/1 7,g4 ,c4 van7 ,alt]1 7,s47 boekh4 ,utre*t4 ,ameijde1 7,j4 van7 ,oudewat]4 ,ar*ief d] geme5te ,oudewat]4 ,baale1 7,h47 ,bakk]1 ,bz4 7,c47 boekh&ela> ,nieuw$iep4 ,beima1 7,dr4 ,e47 ,leijd54 ,blank51 ,dz4 7,h47 not>is ,s*oonhov54 ,bock1 7,j4 ,d4 de7 ,oudewat]4 ,boella>d1 7,mr4 ,d4 ,j4 ,h471 lid d] ,prov4 ,/at5 van ,zuid-,holl&1 's ,grav5hage4 ,bo]e1 7,h4 ,f4 de7 ond]wijz] ,jutphaas4 ,bom1 7,g4 ,d47 boekh&ela> ,am/]dam4 ,borg]1 7,p47 ru/5d pr$ikant ,arnhem4 ,bos*1 7,a4 van d57 ,soet]me]4 ,bot1 7,p47 aannem] ,sli$re*t4 ,broese 7,j4 ,g47 boekh&ela> ,utre*t4 ,beurs1 7,b4 ,t47 koopman ,oudewat]4 ,caan van ,maurick1 7,jhr47 op d5 huize ,h>mel54 ,cleef ,jz41 7,w$4 ,p4 ,m4 van7 ,hilv]sum4 ,cleef1 7de ,gebro$]s van7 boekh&4 ,am/]dam4 ,cosijn1 7,a4 ,c47 ,g\da4 ,daal51 7van7 ontvang] d] dir4 bela/4 ad int4 ,zwijndre*t4 ,da91 7,j4 ,f4 ,a4 van7 ,oudewat]4 ,doorman1 7de ,erv57 boekh4 's ,grav5hage4 ,doorn en ,zoon1 7,c4 van7 boekh&4 's ,hage4 #c ,ex4 ,eet51 7,j4 ,c4 van7 m$4 doctor ,utre*t4 ,frbe1 7,a4 ,j47 ,oudewat]4 ,geuns1 7,dr4 van7 ,utre*t4 ,gogh en ,old5zeel1 7van7 boekh&4 ,rott]dam4 ,goor1 7,g4 ,b4 van7 ,g\da4 #b ,ex4 ,groot1 7,a4 de7 !ol4 /ud4 ,groot1 7,l4 de7 aannem] ,g\da4 ,guddee1 7,f4 ,j47 broodbakk] ,oudewat]4 ,haag51 7,r4 ,c4 van7 ,utre*t4 ,ha5tj5s ,dekk]1 7,r4 ,w47 burgem4 ,oudew4 #c ,ex4 ,h>t+1 7,p47 hoogle]a> ,utre*t4 ,h>tman1 ,h4,g4 z41 7,h4,g47 secret4 d] gem4 ,fijna>t4 ,h51 7,c4 van d]7 ,nieuw$iep4 ,heuvel1 7,p4 ,h4 van d57 boekh4 ,leid54 ,hoek1 7,gebro$]s van d]7 boekh4 ,h(fmann 7,mr4 ,m4 ,a4 ,f4 ,a471 lid d] ,twe$e ,kam] 's ,grav5hage4 ,holl&]1 7,j47 ,oudewat]4 ,hunck1 7,p4 ,j47 v]kooph4 van galant]in ,utre*t4 ,kikk]t1 7,c47 ,oudewat]4 ,kneppelh\t1 7,j47 ,leid54 ,ko*1 7,c4 ,f47 boekh4 ,utre*t4 ,kok] ,bz41 7,j47 boekh&ela> ,monnick5d4 ,kon+1 7,g4 de7 ,oudewat]4 ,kon+1 7,w4 de7 ,utre*t4 ,kon+ ,knijff1 7,a4 de7 !ol4 /ud4 ,utre*t4 ,kon+s1 7w$4 ,n47 ,oudewat]4 ,kruijs1 7,j4 van 't7 klokk5i/ enz4 ,kruij%e]1 7,t47 ,lange1 7,g4 van7 papi]fabrikant ,wadd+sve54 ,lee1 7,c4 ,g4 van d]7 ,alblass]dam4 ,lee 7,g4 van d]7 lid van d5 raad ,oudewat]4 ,lee ,az41 7,j4 van d]7 g5ees-1 heel- en v]loskundige ,monnick5d4 ,lee1 7,j4 ,z4 van d]7 ,br\w]%av54 ,ma>s*alk]we]d1 7,d4 van7 boekh4 ,utre*t4 ,m>t5s1 7,a47 ,m>t5s1 7,j4 ,h47 ,ma?ot1 7,n47 9 /rooho$5 ,g\da4 ,mol1 7,g4 ,p4 ,j47 g5ees-1 heel- en v]losk4 ,na>d54 ,montijn1 7,a4 ,m47 oud-burgemee/] ,oudewat]4 ,montijn1 7,joh4 ,j47 ,fij5oord bij ,rott4 ,montijn1 7,t4 ,d47 ,oudewat]4 ,mooij1 7,h4 ,w47 boekh&ela> ,am/]dam4 ,mull]1 7,fr$47 boekh&ela> ,nijh(f1 7,is4 ,an47 boekh&ela> ,arnhem4 ,nyh(f1 7,j4 ,g4 ,br\w]7 not>is ,haa/re*t4 ,paisi]es1 7,mr4 ,j de la7 griffi] d] /at5 van ,zuid-,holl&1 t5 behoeve van het ,prov4 ,g\v]nem5t ,peijp]s1 7,w4 ,n47 ,am/]dam4 ,putman1 7,j4 ,j47 ,r4-,c4 prie/] en pa/4 ,utre*t4 ,putman1 7,j47 boekh\d] van het burg]lijk ,arm-be/uur ,oudewat]4 ,putman 7,w47 ,rahms1 7,e4 ,c47 ,rod5burg1 7de ,jong van7 kapite9 bij 9 infant]ie ,br$a4 ,roe/e51 7,j4 ,a47 ,i,jsselstein4 ,rogge1 7,h4 ,c47 pr$4 bij de remon/r4 ,moordre*t4 gem4 ,roldanus1 7,a4 ,j4 ,a47 boekh&ela> ,oudew4 #c ,ex4 ,roll1 7,h4 ,f47 ,g\da4 ,rm]1 7,m4 ,j4 ,j47 ond]-(fici] #d batt4 ,vliss+5 #b reg4 infant]ie ,ro/1 7,a47 ,haa/re*t4 ,rijn5b]g1 7,l47 in/ituteur op bij ,nijmeg54 ,m>i5boom ,s*adee1 7,e4 ,c47 te ,oudewat]4 ,s*\t51 7,g4 van ,+57 ,sivr1 7,j4 ,b47 ,controleur d] pl4 bela/4 ,ro]mond4 ,snat]se1 7,a47 ,am/]dam4 ,spoel1 7,a47 ,dordre*t4 ,?i]1 7,w4 ,j47 g5ees-1 heel- en v]losk4 ,oudewat]4 ,v]me]1 7,h47 pr$ikant ,h\t54 ,v]meul5 7,j47 ,oudewat]4 ,v]weij1 7,p47 ,virulij1 7,t4 ,p47 ,g\da4 ,viss*]1 7,j4 ,w4 ,b47 m$icus ,s*alkwijk4 ,vliet1 7,f4 van7 ,oudewat]4 ,vliet1 7,g4 van7 l&b\w] ,hek5dorp4 ,vlooswijck1 7,a47 nabij ,montfoort4 ,vries1 7,e4 de7 te ,oudewat]4 ,vriesman1 7,j4 ,a47 oud-resid5t op ,java ,vriesman1 7,j4 ,a47 ,vriesman1 7,n4 ,c47 ,weij]1 7,p4 ,w4 van de7 /ads- en prov9ciale /e5drukk]2 boek- en plaatdrukk] ,utre*t4 ,weij]1 7,w4 van de7 papi]h&el ,welt]1 7,g47 ,oudewat]4 ,wolt]s1 7,j4 ,b47 boekh&ela> ,gron+54 ,zuil51 7,t4 van7 l&b\w] ,honkoop4 ,zw>t1 7,h4 de7 huis- en hoefsmid ,oudewat]4 ,zijll1 7w$4 ,j4 van7 ,,beoordeel+54 ,het ,h&elsblad van #i ,junij #aheh kondigde de e]/e aflev]+ aldus aan1 na de a&a*t zijn] lez]s op de adv]t5tie v]wez5 te hebb53 ,uit d5 da> v]meld5 kort5 inh\d van het w]k mag m5 veel go$s v]wa*t51 en de e]/e aflev]+ /elt deze v]wa*t+ niet te leur4 ,de ,am/]dams*e ,c\rant van #i ,julij #aheh laat zi* er aldus ov] uit3 ,de reeks plaatsbes*rijv+5 van belangrijke g$eelt5 onzes l&s1 hetwelk zoo vel]lei gewigtige /(fe tot d]gelijke be>beid+ oplev]t1 is v]me]d]d met e5 w]k getiteld3 ,oudewat] en omtrek1 geologis*1 my?ologis* en ges*i$kundig ges*et/ door ,w4 ,c4 van ,zijll1 ,jz4 ,het w]k zal 9 ze/i5 tw9tig aflev]+5 compleet zijn2 de e]/e ziet het li*t4 ,op het gewoonlijk door de geolog5 betr$5 voetspoor vangt de s*rijv] aan met e5ige v]kl>+5 van het diluvium en alluvium4 ,9 d5 loop d] beh&el+ da>van s*et/ hij de ges*i$5is van d5 ,holl&s*5 ,i,jssel1 en deelt na> aanleid+ da>van zijne me5+ m$e ov] d5 naamsoorsprong van ,oudewat]1 volg5s hem kom5de van ,oudewa>d54 ,opm]k5swa>dig is1 ook uit e5 oogpunt van nijv]heid1 hetge5 de s*rijv] aanga&e het ve5 en de v]s*ill5de a>d- ( kleisoort5 van d5 bodem zegt4 ,zaakrijk zond] te groote wijdloopigheid1 /emt deze e]/e aflev]+ gun/ig voor het geheel en regtigt ons aanvankelijk tot de ond]/ell+1 dat zoo de s*rijv] zijne taak consci5tieus blijft volvo]51 hij e5 go$ w]k kan lev]54 ,t]wijl het ,h&els- en ,effect5blad van #ad ,ma>t #ahei1 ,aflev]+ #a-d aldus aankondigde3 ,bijna i$]e /ad bevat e5e topographie1 do* de mee/e da>van tell5 re$s e5e ( me] eeuw5 en zijn dus voor d5 teg5woordig5 tijd1 wa>9 de wet5s*ap en e5 naauwkeurig ond]zoek ons vele zak5 van e5 geheel &] /&punt hebb5 do5 k5n51 en1 da> zij de ges*i$5is van d5 lat]5 tijd niet beh&el51 op dit punt al ze] onvolmaakt4 ,het 0 dus w5s*5swa>d1 dat die w]k5 omgew]kt en bijgew]kt w]d5 ( nieuwe topographin 9 het li*t kwam51 t5 e9de 9 de be/a&e gebrek5 te voorzi51 en het s*ijnt1 dat deze tijd aan di5 w5s* voor e5 groot g$eelte zal te gemoet kom54 ,onlangs imm]s nog maakt5 wij meld+ van het voortreffelijke w]k van ,dr4 ,koronel3 ,middelburg voorhe5 en ?ans1 en ?ans zijn ons toegezond5 #e aflev]+5 van het bov5/a&e w]k4 ,d5 inh\d van deze aflev]+5 hebb5 wij met belang/ell+ en naauwkeurigheid nagegaan1 en het is ons geblek51 dat het w]k 9 e5e behoefte des tijds voorziet1 en voor i$]e5 t5 /]k/e aan te prijz5 is4 ,t5 e9de dit ook aan onze lez]s aan te toon51 will5 wij d5 kort5 inh\d d] vi] e]/e aflev]+5 opsomm51 en zull5 dan ga>ne wanne] er me] aflev]+5 9 het li*t gekom5 ( het geheele w]k compleet zal zijn1 9 e5e v]d]e bes*\w+ tr$51 da> met de vijfde aflev]+ de afdeel+ ,ges*i$5is e5 aanvang neemt4 ,na e5e korte inleid+1 beg9t de s*rijv] zijne geologis*e bes*\w+1 met e5 duidelijk begrip te gev5 van de woord5 diluvium en alluvium1 en wat m5 ond] diluviale en alluviale grond5 moet v]/aan1 en geeft da>na e5 ov]zigt van de v]s*ill5de grondlag51 die 9 en bij ,oudewat] te v9d5 zijn4 ,de ges*i$5is van d5 ,holl&s*5 ,i,jssel hangt hi]m$e 9 naauw v]b&1 en het 0 dus natuurlijk1 dat deze onmiddellijk da>na beh&eld w]d4 ,9 deze afdeel+ word5 v]s*ill5de naamsafleid+5 gegev51 die ze] belangrijk zijn1 als3 ,i,jssel van ,i,jsala1 wat] 7,,ij7 loop 7sala72 ,wa>d van word51 grondword+1 en ,oudewat] van ,oudewa]d1 oude grond1 oud eil&4 ,de twe$e groote afdeel+ h&elt ov] de my?ologie1 de fee/tijd51 fee/5 en volksgebruik51 en is voor d5 oudheidkundige1 ma> vooral voor i$]e51 die van de met my!n doorm5gde godsdi5/ onz] voorvad]5 en van d5 oorsprong d] volksfee/5 en nog he]s*5de gebruik5 iets wil wet51 van hoog belang4 ,da>na kom5 wij aan het ho(d/uk plaatsnam51 en wordt hi]9 de naamsoorsprong van ,haa/re*t1 ,montfoort1 ,heeswijk1 ,roos5daal en &]e omligg5de plaats5 uitvo]ig beh&eld4 ,wij hadd5 deze afd4 e*t] liev] gew5s*t vr het ho(d/uk ,my?ologie1 want dan z\ de afdeel+ fee/5 en fee/tijd51 die groot5deels hun oorsprong hebb5 uit de my?ologie1 9 v]b& ge/aan hebb5 met de w\d5di5/1 de plant5- en boom5di5/1 de wat]di5/1 de vuurdi5/1 de di]5di5/1 vogelv]e]+1 g$ro*t51 a>dgee/51 lu*tgee/51 w\d-1 veld- en huis-gee/51 all5 afdeel+51 die 9 de #d;de aflev]+ beh&eld word54 ,deze aflev4 besluit met e5e opgave van de bewijz51 dat de plaats en omtrek1 wa> nu de groote k]k en tor5 /aan1 welligt aan ,heid5s*e e]$i5/ gewijd w>51 er /ellig e5e ,heid5s*e begraafplaats 01 wa>bij tev5s de begraf5isplegtigh$5 van voorhen en ?ans opgegev5 word54 ,door deze korte bes*\w+ me55 wij g]u/ tot de conclusie te mog5 g]ak51 dat het w]k d] lez+ wa>d is1 en w5s*5 wij d5 s*rijv] geluk met zijne ond]nem+4 ,dat de uitgave go$ is1 behoev5 wij niet te zegg52 de he] van ,zijll heeft1 n als s*rijv]1 n als uitgev]1 voor het welslag5 zijn] pog+5 de uit]/e zorg g$rag54 ,het laat/g5oemd blad besluit e5e nad]e ze] gun/ige beoordeel+ van dit w]k 9 zijn numm] van #bj ,octob] #ahei1 met deze woord53 ,wij durv5 dit w]k aan i$]e5 aan te bevel5 en zijn v]zek]d1 dat de belangrijkheid1 gepa>d aan d5 niet hoog5 prijs1 m5ige5 zal aanspor51 het zi* aan te s*aft54 ,,aanteek5+5 #a ,tot t]egtwijz+ voor h51 die 9 deze om/rek5 niet bek5d zijn1 di5e1 dat deze a*t nam5 zoog5aamde bo]5buurt5 a&uid5 om ,oudewat] geleg51 die 9 het v]volg alligt me]d] zull5 word5 aangetr(f54 #b ,w4 ,c4 ,h4 ,/>+4 ,de bodem van ,n$]l&4 ,i,ie deel1 pag4 #acj4 #c ,nam5 van /rat54 #d ,de bodem van ,n$]l&1 ,deel ,i1 bl #ah en #ai4 #e ,ibid1 pag4 #dba1 ,ie deel4 #f ,batavia illu/rata1 pag4 #bjj4 #g ,tooneel d] ,v]e5igde ,n$]l4 #b deel1 pag4 #acc4 #h ,tooneel van ,holl&t1 pag4 #cac4 #i ,lud4 ,smids1 ,s*atkam] d] ,n$4 ,oudh$51 pag4 #bei4 #aj ,bes*rijv+ d] /ad ,oudewat]1 pag4 #c1 #agdf4 #aa ,bes*rijv+ van ,spanje en ,portugal1 ,i1 pag1 #ae4 ,te ,leyd51 bij ,piet] van d] ,aa1 #agjg4 #ab ,teg5w4 ,/aat d] ,v]4 ,n$]l&51 deel ,,viii1 pag4 #cd en #ce ,am/]d41 ,isaak ,tirion1 #agej4 #ac ,woord5 van ,ovidius1 v]taald door wijl5 d5 e]w4 he] ,jansonius1 pr$ikant te ,moordre*t4 #ad ,halma1 ,tooneel d] ,v]e5igde ,n$]l&51 #b;e deel1 pag4 #afb en #afc4 #ae ,voor #hfj is ook nog ,gabbema1 ,wat]vlo$1 bl4 #i4 ,alhoewel van ,met]51 ,ne]l4 ,g41 #c b41 bl4 #fe1 en e5e m5igte &]e s*rijv]s will5 dit op #hfj2 deze zijn1 o4 a43 ,h$a1 ,joh4 ,leidis1 ,g\dhoeve1 ,junius1 ,petr4 ,nannius1 ,lamb4 ,hort5sius1 ,sli*t5hor/1 ,wa*t$orp1 ,s*okius1 enz4 #af ,de bodem van ,n$]l&1 pag4 #cec en #ced4 #ag ,zie hi]ov] ook ,boekbeoordeel+5 van het ,leeskab9et1 #ahef1 ,no4 #g4 #ah ,de ,indu/rie aan d5 ,holl&s*5 ,i,jssel1 #ahed4 #ai ,janzonius bij ,rademak]1 ,kab9et van ,n$4 en ,kleefs*e ,oudh$51 op ,moordre*t4 #bj ,het ,sc&9avi van vroeg] is het ,zw$5 en ,noorweg5 van ?ans4 #ba ,budd+4 ,n4 ,god5le]4 ,de edda's w]d5 #ajj j>5 na elk&] v]va>digd4 ,de e]/e w]d v]zameld om/reeks #aajj1 nog t5 tijde van het heid5dom2 de twe$e hond]d j>5 lat]4 #bb ,d4 ,budd+1 ,n4 ,god5le]1 bladz4 #g4 #bc ,a4 ,w41 t4 a4 pl4 #bd ,mr4 ,blomma]t1 ,al\de ,ges*i$5is4 #be ,mispelheim bet4 ,vuurw]eld4 #bf ,s*oone beeld51 niet wa>8 ,baldur is hi] het li*t1 ,haudur de v]p]soonlijkte dui/]nis4 #bg ,deze 0 boosa>dig en luimig1 hij wordt de la/]a> d] ,as5 g5oemd en e5e s*&e voor god5 en m5s*54 ,blomma]t1 ,a4,w41 bladz4 #aai4 #bh ,walhalla is het v]blijf d] gezaligd5 en met roem gesneuveld54 #bi ,de oude ,friez5 noemd5 dit fee/ ,midw9tra4 ,d4 ,budd+4 #cj ,9 sommige g$eelt5 van ons l& word5 midw9t]vur5 ont/ok54 #ca ,nad] me] ov] deze /ukk54 #cb ,me]mal5 zag5 wij op5b>e m$$eel+ door gele]d5 van oude plaatsgebruik51 volksli$]5 en zelfs k9d]li$]51 klomm5 die ook niet altijd tot het heid5dom op4 ,d5 bem9n>5 van ond]zoek w>5 deze bijdrag5 ongetwijfeld welkom2 ma> wij zag5 ook1 dat het bij &]5 d5 la*lu/ opwekte4 ,nietteg5/a&e dit laat/e will5 wij ook nog e5ige bijzond]h$5 m$$eel5 omtr5t het vi]5 van het nieuwja>sfee/ 9 deze plaats1 alhoewel het ook met deze bijdrage bij de laat/5 zoo gaan zal4 ,t] zake nu3 ,het is ,n4ja>1 de klokk5 beij]5 en m5 begeeft zi* met de na*twa*t na> de woonhuiz5 d] voornaam/e +ezet551 welke de volg5de z+5de luidru*tige zeg5w5s* ontvang51 aangehev5 door e5e golv5de m5igte1 voornamelijk uit d5 sp9n]s/&3 ,het uur van twaalv5 is gebor51 ,het oudeja> dat gaat v]lor52 ,het nieuwe ja> van ,god ontvang51 ,da> zoo veel m5s*5 na v]lang5 't ,zij jong en oud ,en ongetr\wd2 ,ik w5s* de he]5 en burg]s met malka>1 ,veel heil en zeg5 9 het nieuwe ja>4 ,da>na wordt e5ige mal5 met de klap geslag51 en het veel heil en zeg5 9 het ,n4ja> gaat van mond tot mond4 ,9 di5 tijd e*t] gaat de kroeze rond1 door de he]5 en burg]s d5 w5s*5d5 ges*onk51 en m5 h]haalt bij &]5 d5zelfd5 deun en ontvangt hetzelfde vo*t4 ,t5 e5 ure is de m5igte die de wa*t v]gezelt1 al me] en me] v]dunt2 m5 z+t nu3 ,david 0 e5 jonge held ,to5 hij trok met d5 reus 9 't veld1 ,al met d5 sl+]/e54 ,de klok het e56 ,klap gaat het da>na e5maal1 t5 teek5 van e5 uur4 ,het volg5de is e*t] 9 onbruik g]aakt2 het is welligt #aej ja> gel$51 s$]t dit het laat/ gezong5 w]d4 ,de re$s oude tak van nijv]heid 9 ,oudewat]1 het t\wsp9n51 wordt da>9 h]da*t3 ,die zijn ko/je met sp9n5 moet w9n51 ,die rept en die spo$t hem wat ree2 ,die d] wil wass*5 en ook wil plass51 ,de klok het twee4 ,klap1 klap6 zal het da>na d5 e5v\dig5 voormalig5 bewon]s w$] 9 de oor5 geklonk5 hebb54 ,( m5 na dit nog me]d]e li$]5 zong1 wet5 wij niet4 #cc ,van d5 ,b]gh1 ,my?ologie1 bladz4 #dh4 #cd ,de ,spural 9 ,febru>io1 ( van de afs*uwelijkh$5 9 ,febru>ij4 #ce ,ind]daad1 ook wij me55 dat de rommelpot ze] oud is3 e5 potje imm]s1 ov]spann5 met zwijns- ( koeblaas1 wa>door e5 riet gaat1 kan ook bij de onbes*aafde heid55 re$s v]va>digd zijn4 ,pott5 hadd5 zij1 dit weet m5 uit m5ige ov]blijfsel52 riet groeide hi] 9 ov]vlo$1 en het gebruik van koe- ( zwijnsblaas 0 hun welligt niet onbek5d4 #cf ,budd+4 #cg ,budd+4 #ch ,zie ,blomma]t1 bladz4 #aei a4w4 #ci ,budd+4 #dj ,budd+1 ,n4 ,god5le]4 #da ,zie het #c;e deel ,ons ,vad]l&1 hi/4-rom4 ,s*ets51 blz4 #ai en v]v4 #db ,freja niet te v]w>r5 met ,freija2 de e]/e is de god9 d] liefde1 de laat/e re$s e5igz9s bek5d gemaakt4 #dc ,9 ,ons ,vad]l&1 door ,g4 ,engelb]ts ,g]rits1 wordt insgelijks m5ige bijzond]heid van ,o/]a 9 het meifee/ besprok54 #dd ,als voorname voor/&] van dit oud gebruik1 ond]/eunde wijl5 de he] ,a4 van d] ,lee ,cz4 dikwijls dit fee/ door toevoeg+ van takkeboss51 enz4 #de ,vroeg] viel ons zelf d5 e]po/ van aanvo]d] t5 deel4 #df ,dokk5 is op het vuur slaan1 totdat de vlam bijna is uitg$o(d4 #dg ,roodz&1 e5 /raatnaam4 #dh ,dit in/rum5t 0 re$s bij de oude ,g]man5 9 gebruik4 #di ,zie ,kevr5 d] /$e van ,oudewat] des ,graefs*aps van ,hollant1 #afje4 ,ook 9 's ,grav5hage w]d 9 #aejf o4 a4 nog e5 v]bod teg5 het balsla51 caets5 gemaakt4 #ej ,ov] d5 haan 9 de ,my?ologie nog nad]4 #ea ,budd+h4 #eb ,budd+h4 #ec ,ni$]l4 ,sag54 #ed ,zie omtr5t de va/5avond hi]vor51 bladz4 #dh4 #ee ,a*t dag5 voor ,pas*5 is daags voor eij]ma&ag4 ,a*t dag5 na ,pas*51 belok5 ,pas*5 7,zie bevel van graaf ,jan ,,iii1 bladz4 #fe74 #ef ,p9k/]avond1 m5 d5ke aan het midzom]fee/4 #eg ,,xviii ,septembris en ve]ti5 dag5 da>na3 h]f/na*tev5+1 k]mis en ,/4 ,mi*iel4 #eh ,,xviii dag5 vr k]kmisse3 ,midw9t]fee/4 ,,xiv dag5 da>na omtr5t ,driekon+54 ,zie bevel van ,graaf ,jan ,,iii4 #ei ,zie voorn4 ,keur5boek4 #fj ,m5 d5ke e*t] niet dat er voorhe5 teg5 al dat bijgelo( niet w]d geijv]d zulks te belett51 en ook om dat heid5s* (f]vuur teg5 te gaan4 ,indi5 wij to* e5 tal van boek5 inzi51 wa>uit het teg5deel blijkt1 is dit ma> al te wa>4 ,zoo zi5 wij b4v4 9 d5 e]/5 ja>gang de ,navors*]1 bladz4 #de en #df1 het /ukje van ,d4 ,j4 ,veeg5s ov] de ,paas*- en ,o/]a-vur54 ,dat gebruik zoo /aat da>1 heeft zi* /a&e geh\d5 9 we]wil van d5 teg5/& d] gee/elijkheid1 die niet ophield da>teg5 te ijv]54 ,zoo lee/ m5 b4v4 9 art4 ,v van de ordonnantin d] e]/e k]kv]gad]+ ond] ,bonifacius1 van #ba ,april #gdb1 d5 la/ van ,c>loman aan i$]5 ,biss*op1 om met behulp van d5 graaf1 die de bes*]m] zijn] k]k is1 zorg te drag5 teg5 het pleg5 van heid5s*e bijgeloovigh$51 en da>ond] van die heiligs*5d5de vur5 die zij n$frates noem54 ,batavia sacra1 bladz4 #bih4 #fa ,oo/]s*e1 ,we/]s*e en ,noords*e ,my?ologie1 #bih en #bii4 #fb ,dit ook 9 ,moordre*t1 ,dordre*t en me]d]e4 #fc ,budd+h4 #fd ,die ov]gang 0 gebruikelijk1 zegt ,budd+h4 #fe ,tydeman4 #ff ,tydeman4 #fg ,m9d] ga>ne nem5 wij de afleid+ aan van ,sax5bos*4 #fh ,lud4 ,smids1 ,s*atkam] van ,oudh$51 blz4 #df4 #fi ,het ,h]cyni] w\d 9 ,g]manie 0 ,,lx dagreiz5 lang4 7,v]kl>+ enz4 op ,tacitus1 door ,cluv]ius1 enz47 #gj ,van onz5 gevoelvoll5 ,h(dyk1 zoo ook de di*tregel5 op pag4 #hg4 #ga ,dat de ,i,jssel zi* hi] door e5 w\d d5 doortogt ba&e1 blijkt uit het grond- ( ki5h\t1 nabij de ,i,jsseloevers gevond5 word5de4 ,v]d] wordt hi]omtr5t v]wez5 na> de geologis*e s*ets1 bladz4 #ai4 #gb ,dit voorbeeld sle*ts3 ,ond] ,sett5 vond ik nog twee plaats51 beid5 ev5 m]kwa>dig als d5 hoog5 h( bij de ,ta>t en de ,pol bij de ,/e5beeks*e br\w]ij4 ,beid5 zijn zoo bijzond] 9 het oog vall5d door hunne zw>te a>d5 urn5 en s*]v51 dat ik mij v]lu/igde 9 de one9dige m5igte van all]lei gebrok5 huis-(f]- ( begraf5is-ov]blijfsel5 onz] voorvad]51 hetwelk hi] nog gevond5 wordt4 #gc ,alle5 zij h]9n]d aan ,poort]51 dat m5 ,po]t]5 s*reef4 #gd ,de naam ,pap5 erg]e niem&2 het ligt geheel buit5 ons doel dit te do5 aan wie het ook zij4 ,9 oude /ukk5 komt ,pap5 m5igw]f voor 9 plaats van ,rooms*e gee/elijkheid4 #ge ,critis* woord5boek1 p4 #chc en v]d]4 #gf ,tacitus bij ,budd+h1 bladz4 #aih4 #gg ,van d5 ,b]gh4 #gh ,budd+h4 #gi ,dr4 ,rom]4 ,utre*t en ,oudewat]4 #hj ,algeme5 ov]zigt d] ,rome9s*e ,oudh$5 9 de ,n$]l&51 door ,dr4 ,n4 ,we/5dorp1 bladz4 #hg en #hh4 #ha ,critis* ,woord5boek1 #bd en #be4 #hb ,zie hi] e5 sage bij van d5 ,b]gh aangehaald1 hoe zij somtijds g$i5/ig w>53 ,9 zek] dorp bij ,me*el5 0 e5 mol5a> e5s bezig meel te zeev54 ,hij kon di5 dag zijn w]k niet vole9dig51 en v]s*o( de re/ tot morg54 ,wegga&e v]gat hij zijne bot]ham4 ,to5 hij nu d5 volg5d5 o*t5d de deur op5de1 vond hij tot zijne v]baz+ al het meel gezeefd2 de bot]ham e*t] 0 v]dw554 ,d5 volg5d5 dag gebeurde hetzelfde4 ,to5 v]borg hij zi* d5 d]d5 na*t a*t] e5ige meelzakk51 nieuwsgi]ig na> de oorzak5 van dit wond]2 en zie3 na midd]na*t g+ plotsel+ de deur van d5 mol5 op51 en e5 naakte dw]g trad b9n51 die1 nadat hij de bot]ham _h opgeget51 vlijtig aan het zeev5 g+4 ,m$elijd5d van a>t lag de mol5a> da>op nev5s de bot]ham ook kle$]51 en s$]t 0 de dw]g altijd behoorlijk gekle$ als hij da> kwam4 #hc ,budd+h t5 m9/e noemt vele ,mondplaats5 wa> hij maanv]e]+ wil zi51 van bladz4 #bdc tot #bej4 #hd ,w$] word5 9 voornoemd boek e5 aantal ,l9-1 ,lunaplaats5 v]meld4 ,de s*rijv] s*ijnt e*t] niet aan ,l9s*ot5 te hebb5 g$a*t3 &]s--wij durv5 het bijna met zek]heid zegg5--_h hij ook deze plaats da>ond] g]angs*ikt4 #he ,tydeman1 ,my?ologie1 bladz4 #bfg4 #hf ,ook ,budd+h noemt deze onloo*5b>e modificatie4 bladz4 #bfa4 #hg ,van wa> ons woord toorn8 van d5 toornig5 god ,?orn8 #hh ,ook aan ,moordre*t en ,dordre*t zij g$a*t4 ,dordre*t1 ,?ur$re*t1 s*ijnt t5 m9/e e5igz9s aan ,?or1 ,?ordre*t te h]9n]54 #hi ,9 de ,noords*e ,my?ologie k5de m5 d5 drud5voet4 ,het 0 e5e vijfhoekige figuur en het symbool van vr$e en heil2 als zoodanig w]d het door de m5s*5 met k9d]lijk gelo( v]e]d4 ,de drud5 7kra*tgeef/]s7 behoord5 tot de bes*]mnorn54 ,deze w>5 weldo5de gee/51 wak5de voor d] m5s*5 heil4 ,nog 9 de middeleeuw5 w]d deze p5tagoon ( vijfhoek door de l&li$5 als beho$middel teg5 toov]ij op de /aldeur5 geteek5d4 ,het gebruik da>van be/aat nog bij de bo]5 9 vele oord5 van ons l&1 het ,*ri/5dom heeft e*t] d5 drud5voet v]vang5 door het kruis4 7,ons ,vad]l&1 door ,engelb]ts ,g]rits1 enz41 ,,iii1 bl4 #aff4 ,zie ook ,brockhaus zijn ,conv]sations ,lexicon47 #ij ,m5 /oot aldus aan3 bov5 aan het glas1 e5s iets lag] en e5s b5$54 #ia ,hef op d5 hoorn1 ,j>l6 gij die mijn zwa>d zult vo]5 op het bruis*5d meeuw5veld4 ,de opp]god ,wodan geve d5 ,nor5 zeg5 en l&%eil4 ,don>1 die lu*t en wolk5 be/uurt1 geve vru*tba>heid aan d5 b\wmansakk]1 en t] e]e van ,freya1 tot g$a*t5is onz] b]oemde held51 van onze ge/orv5e vri5d5 en v]want54--,oude ,noords*e dr9kplegtigheid4 7,zie ,ons ,vad]l&1 enz41 ,v1 bladz4 #ac47 #ib ,woord5boek d] ,n$]l&s*e ,my?ologie4 #ic ,tydeman4 ,oo/]s*e1 ,we/]s*e en ,noords*e ,my?ologie4 #id ,ook de wat]kom tuss*5 ,utre*t en ,oudewat] is1 na> m5 zegt1 grondeloos4 7,zie ov] dit wat]vlak ook bladz4 #ii dez] bes*rijv+47 #ie ,tydeman1 ,my?ologie1 #bie4 #if ,blomma]t1 ,al\de ges*i$5is1 bladz4 #adc-adf4 #ig ,de s*rijv] noemt hi] bij voorkeur zijne natie4 ,deze woord5 des ,belgs gelieve onze natie te bes*\w5 als van onz5 voorvad]1 dewijl dat gebruik1 ( liev] die bege]te ook hi] kan toegepa/ word54 ,de ,s*rijv]4 #ih ,de ,walkur5 r$5 onzigtba> voorop 9 d5 /rijd1 en koz5 de held5 die sneuvel5 z\d54 #ii ,hela 0 de he]s*]esse d] dood5w]eld4 ,alhoewel de b5am+ hel als /rafplaats voor e5 zondig a>ds* lev5 9 e5ige noords*e tal5 aan ,hela s*ijnt te do5 d5k51 zoo kunn5 zoog5aamde veelwet]s de hel hi]om niet wegcijf]54 ,dan to* z\ het woord ,god1 dat de heid55 ook hadd51 ook sle*ts e5e ijdele klank zijn1 en wij wet5 het imm]s1 dat onze ,goddelijke ,v]loss]1 de bron van alle wa>heid1 dikwijls van die /rafplaats gesprok5 heeft4 ,m5 begrijpe ons dus wel4 ,alle5 de klank van de ,hela 9 de fabelle] d] heid55 en de hel 9 de ,godsdi5/ d] ,*ri/55 bi$t ov]e5kom/ aan4 #ajj ,na> het geluid d] vogel5 en het geh9nik d] ross5 w]d5 vele zak5 g]egeld4 #aja ,midg>d is de a>de4 #ajb ,deze volk]5 vo]d5 hunne voetkne*t5 aan 9 het uit]lijk van wigg54 ,zoodanige wig--door de ,rome95 ,cuneus g5oemd--di5de om de slagorde d] vij&5 van e5 te splijt54 ,de hoog/5 9 rang w>5 /e$s de e]/5 ( voor/51 dat vor/ w]d4 ,w$] e5 ov]gang1 gea*te lez]4 #ajc ,m5 weet dat zij bij na*t5 teld51 niet bij dag54 #ajd ,blomma]t4 #aje ,s*reij5 0 te week voor d5 kra*tig5 voorvad]4 #ajf ,m5 _h e5e ( me] h\tsoort5 die het lief/ voor lijkbr& gebezigd w]d54 ,c]tis lignis1 zegt ,tacitus4 #ajg ,en t]wijl de ross*e vlamm5 nu bl9k5 dan bezwijm51 op en om/ral5 na> alle zijd51 de lijkmijt 9 voll5 br& /aat en d5 kr+ d] aanwezig5 /]k] en /]k] v]li*t met e5 aanwakk]5d5 rood5 glo$1 heft de aanvo]d] ,*r5eb$> e5 s*ril gehuil en ontzett5d gekrijt aan1 luid roep5de d5 naam des dood51 en zijne /em v]heff5de met akelige kra*t1 totdat de lijkbr& heeft uitgeblaakt1 de mijt is v]te]d1 en ge5 vlamme me] opflikk]t uit d5 zaamge/ort5 hoop4 ,h(dijk1 ,hi/oris*e l&s*app51 bladz4 #gf en #gg4 #ajh ,dit geb\w /aat aan de ,n4,w4zijde des k]ktor5s aan d5 hoek d] /raat en is op het kada/] aang$uid als #hbe4 ,de vo*tige h\tskol5 zag5 de w]kli$5 voor /e5kol5 aan4 ,de be5d]5 w>5 dikwijls tot groote onregelmatige /ukk51 wa>s*ijnlijk door het vet1 9 elk&] ges*roeid en hadd5--gevoegd bij d5 vo*tig5 grond wa>9 zij w>5--e5e aanm]kelijke zwa>te4 ,de ontruim+ _h plaats 9 #aheh4 #aji ,blomma]t1 #abc4 #aaj ,van d5 ,b]gh4 #aaa ,budd+h1 #adh4 #aab ,welligt nem5 ons sommige uit de s*oone sekse het kwalijk indi5 wij het w]eldkundig mak5 wa>om m5 zegt dat dit naklepje is4 ,nu1 laat ons het dan v]zwijg51 dat m5 dit doorgaans bes*\wt1 omdat vel5 h>] bij hun lev5 /e$s het laat/e woord will5de hebb51 m5 ha> dit ook bij h>5 dood toek5t4 #aac ,alle ov]l$55 van buit51 wie ook1 word5 na> de /ad g]$54 ,voor nabe/a&5 die dit niet kunn5 beko/ig51 wordt het gratis g$aan1 mee/al door de bur54 ,9 de buurt ,willeskop zelfs wordt de lijkwag51 ook van d5 m9/5 daggeld]1 door vi] pa>d5 getrokk54 #aad ,dit laat/e e*t] niet als t5 tijde van het heid5dom4 #aae ,beid5 na> ,h(dijk1 ,ges*i$5is d] ,n$]l&54 #aaf ,ook de kap d] nonn5 laat dit oude ho(dkle$ nog zi52 ook die v]&]d5 hun kle$ niet1 hoe dit bij &]5 mogt wissel54 #aag ,h(dijk1 ,ges*i$5is d] ,n$]l&51 #aheg1 blz4 #a1 #b1 #c en #d4 #aah ,m5 v9dt h5 ligg5 9 het l&s*ap ,dr5!1 sommige op de ruime en woe/e heide1 sommige op de b\wakk]51 enz4 ,s*atk4 ,oudh4 van ,l4 ,smids1 #agaa4 #aai ,s*atkam] ,oudh$51 blz4 #cbg4 #abj ,engelb]ts1 ,al\de ,/aat1 dl4 ,i1 bladz4 #aea en #aeb4 #aba ,engelb]ts1 ,al\de ,/aat1 bladz4 #aef4 #abb ,engelb]ts1 ,al\de ,/aat1 blz4 #afc en #afd4 #abc ,het spreekwoord3 het is zoo oud als de weg van ,kral+5 zal onz5 lez]s nu wel niet me] bevreemd54 #abd ,v]gelijk en zie hi]ov] ,l4 ,smids1 ,oudh$51 op ,rome9s*e ,oudh$51 bladz4 #bif en #big4 #abe ,h(dijk1 ,ges*i$5is d] ,n$]l&51 bladz4 #c4 #abf ,bladz4 #b4 #abg ,engelb]ts ,g]rits1 ,ons ,vad]l&1 dl4 ,,iii1 bladz4 #bea en #beb4 #abh ,h(dijk1 ,vad]l&s*e ges*i$5is1 blz4 #f en #g4 #abi ,van ,k9s*ot1 ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 bladz4 #e4 #acj ,zie brief van biss*op ,jan van ,utre*t1 wa>bij hij voor zek]e somme gelds ond] &]5 ,oudewat] v]pondt aan ,flor5s ,v1 graaf van ,holl&1 bij van ,k9s*ot1 bladz4 #f1 #g en #h4 #aca ,oudewat] is volg5s de e]/e en oude v]deel+1 bij de ,rek5kam] van d] ,graeflijkheidsgo$]5 van ,holl& ond] het oude ,noord-,holl& en wel 9 die l&/reek begrep51 en welke da>om alzoo g5oemd wi]d als geleg5 noordelijk d5 ,i,jssel4 ,van ,k9s*ot1 a4 b4 bladz4 #a4 #acb ,zie hi]ov] ,taalkundige bijdrag5 tot de naamsuitgang5 door ,mr4 ,j4 ,h4 ,hoeufft4 #ahaf 7aangeteek5d bij ,mr4 ,p4 ,blomma]t1 ,al\de hi/orie1 bladz4 #ah47 #acc ,dat wijd]s langs die zijde d] /ad alm$e zoo veel my?ologis* is en zooveel sympa?ie bij v]s*ill5de geleg5h$51 is ook ze] opm]kelijk4 #acd ,g4 van ,loon's ,al\de holl&s*e hi/orie1 bladz4 #h4 #ace ,engelb]ts1 ,al\de ,/aat1 bladz4 #chb4 #acf ,engelb]ts1 ,al\de ,/aat1 dl4 ,i1 bladz4 #chd4 ,z\ het kleur5 d] bo]5won+5 t5 onz5t1 wa> dit nog niet zeld5 is hoewel veel v]m9d]5de1 da> nog niet e5 ov]blijfsel van zijn8 #acg ,dezelfde1 bladz4 #chf4 #ach ,t] me]d]e opheld]+ ov] het l&1 dat dez5 belangwekk5d5 naam bewa>t1 v]meld5 wij nog1 dat het e]tijds bij het oma>d5 d] plaats veel a>de da>voor v]s*aft heeft2 hi]door kwam het1 dat nog volg5s geheug5is1 die nu s*oone weil&5 vroeg] e5e mo]as gelijk w>54 ,dit zij nog v]d] drom v]meld1 opdat m5 ons niet teg5vo]e1 dat het m>kveld nog niet zoo oud is1 als w]d t] n$] ges*rev54 ,uit dit aangevo]de is nu dan ook behoorlijk geblek51 dat het niet me] m>ktveld behoort te word5 uitgesprok51 zooals m5 de$1 do* m>kveld2 en de me5+ dat ,oudewat] voorhe5 zoo groot z\de gewee/ zijn dat da> de m>kt 01 is nu te gelijk] tijd ontz5uwd4 #aci ,arnold ,bu*elius bij ,s4 van ,leeuw51 ,batavia sacra1 ,,ii1 bladz4 #afd1 en ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 door van ,k9s*ot1 bladz4 #d4 #adj ,m5 zie vooral hi]ov]1 d5 brief van paus ,gregorius de ,groote aan d5 abt ,mellitus en d5 a>tsbiss*op ,augu/9us van ,engel&1 aangehaald bij ,,blomma]t1 ,al\de ,ges*i$5is1 bladz4 #ace en #acf4 #ada ,liefl&1 ,utre*t's ,oudheid4 #adb ,heldr+1 ,opspor+ van ,bat4 en ,rom4 ,oudh$51 bladz4 #hd en #he4 #adc ,zoo m5 me5de t] v]fraaij+ liet m5 e]tijds eld]s m5igmaal toe1 dat de duif/e5 w]d v]wijd]d1 om plaats te mak5 voor keurig] metselw]k4 ,de ko/ba>heid d] cem5t/e5 0 e*t] de groot/e drijfve]4 #add ,,iii ,reg4 ,,iii1 #d4--,v]g4 ,,ii p>al4 ,i1 #f4--,zie ook ,kreus]1 ,kir*]b4 ,i1 #dh en volg4 #ade ,g4 ,r4 van ,k9s*ot1 ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 bladz4 #cj4 #adf ,vroeg] is re$s opgem]kt1 dat 9 #ahed de k]mi/ijd 9 ,augu/us gebragt is4 7,zie hi]voor bladz4 #gj74 #adg ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 door ,g4 ,r4 van ,k9s*ot4 #adh ,deze /ukk5 zijn rek5+5 van v]pa*t+5 en v]hur+5 van l&]ij51 behoor5de aan zek]1 mij nog onbek5d1 god%uis ( k]k4 #adi ,nl4 aldus4 ,van ,s9te ,cornelis auta] te ,oudewat] de somma van e5 pondt ?i5 s*ill+51 t5 prijs als bov51 van ,x m]g5 lants1 die d5zelv5 auta] heeft1 /rekk5de als vor51 de voorsz4 somma van enz4 #aej ,van he] ,cri/ia5 ,reij]sz4 vic>is van ,/4 ,jans auta] te ,oudewat] de somma van enz4 #aea ,nl4 de orig9ele giftbrief t5 behoeve van het ,/4 ,jacobs auta] 9 de k]k1 voor s*\t en s*ep551 d] /ad v]l$51 door ,jan ,roe/ ,h]mansz4 dd4 #bh ,augu/us #aded4 #aeb ,zie hi/orie van het ,bisdom ,utre*t1 uit het latijn door ,h4 v4 ,r4 #b deel bladz4 #ccb4 ,voorts m]k5 wij i$] op1 dat wij vol/rekt niet a*t]haald will5 zijn1 met de aanm]k+1 dat oud]e /ukk5 nog gewag51 van e5 ,h4 ,gee/-1 ,h4 ,kruis-1 ,/4 ,anna-1 ,simon- en ,judas-alta> enz4 die zull5 eld]s aanwezig zijn gewee/1--en 9 zoov] betrekk+ op deze plaats hebb51 dat m5 aan de alt>5 hi] e5ige pa*t ( iets d]gelijks moe/ da>van opbr5g54 ,de door ons g5oemd5 word5 duidelijk als hi] gewee/ zijnde1 g5oemd4--,de aanwezigheid van e5 ,/4 ,anna alta> wordt e*t] nog het m9/ door ons ontk5d4 #aec ,to5 de ,zaligmak] door ,johannes 9 de ,jordaan w]d g$oopt1 v]toonde zi* de ,h4 ,gee/ 9 de g$aante e5] duif1 en m5 hoorde e5e /em uit d5 hemel3 dit is mijn welbem9de zoon1 9 wi5 ik mijn welbehag5 g5om5 heb4 #aed ,na> m5 v]neemt1 is dit m]kwa>dig doopvont nu 9 bew>+ van d5 presid5t-k]kvoogd4 ,e5 arbeid]1 teg5woordig1 bij de door ons g$ane bezigtig+1 0 zoo vri5delijk e5ige afmet+5 voor mij te do51--hij kon e*t]1 door ons niet bewog5 word51 dit 9 ,n$]l&s*e maat te do51 zegg5de1 dat e5 oudheid ook met oude maat gemet5 moe/ word54--,zie hi] dan de uitkom/ zijn] met+1 #cc ,am/4 duim5 l5gte1 ov] 't kruis2 #bf dito1 l5gte d] wat]holte2 #h #a_/b duim diepte bij d5 r& d] holte en #ad duim 9 het midd54 #aee ,de ,h4 ,l9ie door ,alb]d+k ,?ijm4 #aef ,de uitlegg+5 van ,i ,h ,s zijn te m5igvuldig om hi] t] n$] te s*rijv5--,,m>ia ,,joseph is duidelijk zoo ook ,a 7anno7 dni 7dom9i7 #aejc4 ,het aanzi5 en d5 a>t dez] s*ild]+1 is 9 d5 trant1 van die 9 de k]k te ,na>d51 dat door sommig5 voor wat]v]w s*ild]+ geh\d5 wordt4 ,met innige spijt1 v]meld5 wij1 dat na> m5 v]neemt1 dit grijze g$5kteek5 v]brok5 is4 #aeg ,indi5 wij na deze bes*rijv+ e*t] nagaan1 dat de gewelv51 d] teg5woordige consi/orie en cata*ise]kam] nog go?is* zijn1 hoewel ov]kalkt1 dan durv5 wij vrij zek] bepal51 dat m51 na voorzigtige v]wijd]+ d] kalk1 nog zoodanige gewelfs*ild]+ zal aantreff51 door oudheidkundig5 en ges*i$m9na>s 9 d5 laat/5 tijd zoo l(wa>dig nagespoord en gecopie]d4 #aeh ,de mann5 besloeg5 9 de k]k de zuid- en de vr\w5 de noordzijde1 da>om welligt ook de zuidelijke en noordelijke +ang54 #aei ,kab9et van ,n$]l&s*e en ,kleefs*e oudh$54 #afj ,zie ,collectio ,monum5t ,fo$ ,belg bladz4 #cjf4 #afa ,die ?ans door d5 beitel des /e5h\w]s ze] onk5ba> is geword54 #afb ,van dit grafs*rift door d5 he] ,,k9s*ot bladz4 #ce bes*rev5 is ?ans ev5e5s sle*ts e5 g$eelte1 door het v]woe/5 d] z]k 9 #aheg-aheh te zi51 en wel 9 de voork]k4 #afc ,zie ,,van ,,k9s*ot enz4 bladz4 #cf4 ,wij hebb5 de z]k e*t] niet me] kunn5 aantreff54 #afd ,ook van dez5 /e5 bij ,,van ,,k9s*ot v]meldt1 is ge5 spoor me] aan te treff54 #afe ,hi] valt de gordijn1 de arbeid]s hadd5 re$s e5ig5 tijd hi]op gebeukt e] m5 gewa> w]d1 dat deze /e5 zi* da> ond] bevond en 0 alzoo groot5deels bes*adigd4 #aff ,woord5 des ,zaligmak]s4 #afg ,m5 heeft e*t] me]d]e uitmunt5de klokk5giet]s gehad1 die ,bo? heet54 ,zoo treff5 wij 9 het c>illon b4 v4 e5 klok aan1 wa>van het oms*rift is1 ,g]>dus ,bo? me fecit soli deo gloria #afja1 en e5 &]e wi] ops*rift aldus luidt3 ,g]>dus ,bo? me fecit soli ,deo gloria #agaa4 ,zie ov] h51 ,lev5s van b]oemde ,n$]l&]s1 enz4 #afh ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 bladz4 #ca4 #afi ,ook e5e aanteek5+ van e5 oudheidm9n5d vri5d luidde3 ,de k]k te ,oudewat]1 aan ,/4 ,mi*iel toegewijd1 dagteek5t van ,anno #ajjc4 #agj ,k9s*ot1 bladz4 #ca4 #aga ,resol4 van ,holl&1 #ab ,sept4 #afdg1 bladz4 #bcj4 #agb ,resol4 van ,holl&1 #ae ,augu/us #agba1 bladz4 #fab4 #agc ,om/reeks #agej 0 alhi] s*oolmee/] en voorzang]1 de ,he] ,simon ,jan ,v]wei1 zooals e5 brief van hem getuigt1 wa>van wij om de p$ante en bespottelijke toon die da>9 he]s*t1 niet kunn5 nalat51 onz5 lez]s copie m$e te deel54 ,copie van e5 brief1 gezond5 door ,simon ,jan ,v]wei1 s*oolmee/] te ,oudewat]1 sollicit]5de na> het vacante ,voorzang]s- en ko/]s-ambt1 van ,zalt-,bommel4 ,zond] roem1 ma> na> wa>heid di5t deze tot in=matie1 dat onze familie be/aat 9 man1 vr\w en zoon4 ,wij zijn ruim #dj j>54 ,de zoon1 de kra*t onz] l5d551 9 de fleur zijn] j>51 de /af onz] beja>de dag51 #bj j>51 e5 mee/] glaz5mak] en v]w]1 mee/etijd mijn ond]mee/]1 e5 jongel+ onz] gelijk5is en wel ge=me]d van l$54 ,soo ,u,ed4 ,a*tb4 bege]t e5 wel g$resse]d s*oolmr4 en voorzang]1 ,godt geve ,u,ed4 ,a*tb4 v]/& en voorzigtigheid1 9 de ellectie van soodanig e5 man ( p]soon1 v]zek]d ,u,ed4 ,a*tb4 aanga&e mijne wet5s*app51 be/a&e 9 deze navolg5de3 namelijk ,italiaans*5 s*eepsboekh\d51 wijnroeij51 kon/ d] /uurli$51 l&met51 sond] roem1 do* het is ,gods gave--extra ord9air s+51 als het ,godt belieft1 indi5 ,u,ed4 ,a*tb4 bege]ig zijt zulks te zi5 ( te hoor5 tot v]wond]+ en v]baa/heid1 dat soo e5 te$] lig*aam 9 les5 en s+51 soodani* e5 geluid kan mak54 ,ik b5 op mijn vi]de v]&]+ van domicilium1 alle figur5 op het kon/ig/1 door ovaal ronduit met de pass] te haal51 alle sonnewijs]s te sme]e1 ,italiaans*e en ,rome9s*e lett]s1 tot vijftig div]se b&5 te s*rijv5 en te v]guld5 en di]gelijke capaciteit5 me]1 ook 9 de vlugheid d] p5n5 niem&1 t]wijl de roem buit5gesloot54 ,b5 v]zek]d1 dat ,u,ed4 ,a*tb4 nog bet] zull5 v9d51 als ik het hi] met de p5n5 geexprime]d1 wanne] gij mij gelieft te zi51 hebb5 ,u,ed4 mij ma> op ,u,ed4 ,a*tb4 ko/5 te comm&]5 ( door iem& te lat5 haal51 de di/antie tuss*5 beide is omtr5t #i ( #aj ur51 mijne huisvr\w is de all]bekwaam/e 9 ha> hui%\d51 en 9 het assi/]5 9 mijn s*ool1 van de ho(ds*$el tot de voetzol5 toe1 b5 ik e5 s*oolmee/]4 ,wijn nog /]k5drank wordt nooit van mij gebruikt4 ,sijt nog voor 't laat/e v]sek]d1 ,u,ed4 ,a*tb4 sull5 het nog bet] v9d5 aanga&e mijn comportem5t zal v]toont word51 door ecclesia/ike en politieke ond]tek5+e4 ,sal mij hi]op mij v]lat54--,p] naa/e occasie v]wa*t ik antwoord van te kom5 ( niet1 soo ,u,ed4 ,a*tb4 mij niet op soodani* conditie geliefd te hoor5 (te si51 geliefd dan ma> de go$heid te hebb5 van mijn papi]5 t]ug te s5d51 dan hope1 dat ,god ,u,ed4 ,a*tb4 wil gev5 e5dragtigheid en liefde 9 de ellectie van e5 go$ e]lijk en bekwaam man1 de ,he]e zeg5e ,u,ed4 ,a*tb4 en de ,he] ,burgemee/] d] geme5te1 na het elect]5 van e5 &] p]soon voor het vac]5de ampt van e5 s*oolmee/] en voorsang]4--,s blijve na h>telijke salutatie van ond]danige di5/ aan ,u,ed4 ,a*tb4 met de bro$]s d] geme5te tot ,zalt-,bommel4 ,a*tb4 ,he]51 ,votre trs humble ,s]viteur ,,simon ,,jan ,,v]wei4 ,m$eg$eeld 9 de ,navors*] #ahef1 bladz4 #cjb1 door ,pr9s4 #agd ,vide ,bisdom van ,utre*t uit het ,latijn door ,h4 ,v4 ,r7yn7 ,,ii4 ,d4 bladz4 #ccc-ccd4 #age ,ib4 #agf ,ib4 ,i4 ,d4 bladz4 #baf-bah4 #agg ,h4 ,v4 ,r7,,ijn7 maakt 9 zijn bisdom ,utre*t van dez5 pa/oor op bladz4 #cci aldus gewag4 ,ond] de oude pa/oors di] plaats moet nog g]ek5d word5 ,loeffridus van d] ,ha]1 van wi5 9 het doodboek van ,m>i5dale van ,utre*t1 het volg5de /aat aangeteek5d3 ,op d5 #cj ,ma>t is ov]l$5 de godvru*tige en e]same ,loeffridus van d] ,ha>1 kanunnik van ,/4 ,m>iaas-k]k1 pa/oor van ,oudewat]4 ,het ja>tal /aat er e*t] niet bij1 zooals dit doorgaans op de doodregi/]s niet /aat uitg$rukt1 de dag alle5 w]d aang$uid om d5 tijd te wet5 wa>op de ja>getijd5 moe/5 geh\d5 word52 zoo ook hi]4 ,vide ,mat?4 de fatis eccles bladz4 #dd4 #agh ,zie doodreg4 van de h]v4 k]k4 #agi ,welligt w>5 deze #c laat/5 ge5e gee/elijk52 do* sle*ts getijdemee/]s4 #ahj ,p4 ,c4 ,,ho(t1 ,n$]l4 ,ges*4 ,d4 ,i4 b4 #aj fol4 #dcc4 #aha ,,ho(t',s1 ,n$]l4 ,ges*4 fol4 #cj4 #ahb ,alhoewel het ook mogelijk is1 dat de ,h]vormd51 die nog voorloopig da> bewa>d54 #ahc ,hi] is dus e5 tijdvak van #aege-aegh1 dat wij ge5 pr$ikant aantreff51 het bezett5 en v]m9k5 d] plaats door de ,spanja>d5 is da>van e5e d] r$554 #ahd ,heeft zijn intre-pr$icatie g$aan #ag ,dec4 #agda en is v]trokk5 na> ,zutph5 d5 #ai ,april #agdd4 #ahe ,m5 _h de k]k imm]s kunn5 re/aur]5 na> de orig9ele orde zooals b4 v4 van ,utre*t de domk]k8 do* hoe het zij1 er is nog e5e s*ets van h>5 /aat 9 #ahef1 e]e dus d5 v]va>dig]6 ,mijn gea*te kun/- en hi/orie m9n5de vri5d d5 he] ,e4 ,c4 ,rahms alhi]1 heeft voor de recon/ructie 9 #aheg en #aheh1 de g$aante d] k]k door e5 s*oone afteek5+ g]$4--,re$s me] heeft hij zi* door het v]va>dig5 van dusdanige s*ets5 l(felijk gekwet54-- #ahf ,mee/al 0 het e5e vr\w1 die de rooms*5 g+ v]wittig5 van de kom/ e5s gee/elijke4 ,9 di5 tijd _h m5 aan de woonhuiz5 zeld5 ( 9 het geheel ge5 bell51 do* ijz]5 klopp]s1 zooals die nog hi] en da> 9 deze plaats te v9d5 zijn1 zij moe/5 dus geklopt word51 en van da> wa>om m5 die vr\w5 klopjes noemde4 #ahg ,t5 m9/e zek] is het1 dat 9 #afbf m5 zi* om het g5oemde doel da> nog v]e5igde4 #ahh ,vide1 ,k]kelijke ,c\rant1 ,no4 #gf1 ,ja>gang1 #aheh1 wa> m5 nog me]d]e bijzond]h$5 omtr5t ,tyras aantreft4 #ahi ,bisdom ,utre*t1 door ,h4 v4 ,r41 bladz4 #ccd1 #b deel4 #aij ,opm]k+swa>dig de$ zi* het v]s*ijnsel op1 dat de e5e k]k door de burg]s gebruikt w]d1 en 9 de &]e zi* de buit5m5s*5 v]e5igd51 da>om noemde m5 deze k]k5 de ,he]5- en de ,bo]5k]k4 #aia ,h\tman /i]f alhi] d5 #bj ,febru>ij #afhc4 7,zie doodreg47 #aib ,ov]g[ 0 9 ,delfl& gebor5 en de e]/e d] ,holl&s*e !ologant5 die te ,rome 9 het ,collegie van ,urbanus ge/ude]d heeft4 ,zie ,bisdom ,utre*t1 bladz4 #cce4 #b deel4 #aic ,zek]e pat] van ,+5 is 9 deze tijd5 me]mal5 g]uim5 tijd als kapelaan-noodhulp hi] gewee/4 #aid ,de pa/oors ,!odorus van ,hag5\we1 ,godefridus ,spruyt en ,franciscus ,johannes ,guddee hebb5 ook de geme5te 9 het naburig ,polsbroek b$i5d4 ,deze geme5te be/aat nu s$]t #ahdb da> niet me] en de k]k is lat] tot &] doele9de +]igt4 #aie ,dit huis is g5omm]d ,no4 #deg4 #aif ,aang$uid ond] ,no4 #djb4 #aig ,is bek5d ond] ,no4 #dif4 #aih ,bes*rijv+ d] /ad ,s*oonhov5 door ,h4 van ,b]kum bladz4 #dah en volg4 7,anno #agfb47 #aii ,ook 9 de oudh$5 van ,rijnl& uit het ,latijn1 door ,h4 v ,h4 bladz4 #deg word5 deze zu/]s1 als oorspronkelijk uit ,s9te ,agnes conv5t te ,s*oonhov5 g5oemd4 #bjj ,hi] moet5 wij e*t] inda*tig mak5 op e5e1 onzes inzi5s1 v]ke]de opvatt+1 die wij me]mal5 aantr(f51 en ook door ,h4 v ,h4 9 zijn ,rijnl&s*e oudh$5 op bladz4 #dab g$eeld wordt2 er /aat da> nl1 dat deze nonn5 e]/ tuss*5 ,s*oonhov5 en ,oudewat] gewoond hadd52 do* zoo als wij re$s s*rev51 om de oorlog51 die het plattel& onveilig maakt5 na> ,oudewat] wek54 ,hij w$]spreekt hi] dus lett]lijk1 hetge5 hij uit e5 orig9eel /uk op bladz4 #deg zegt1 dat zij uit ,s*oonhov5 zelve kwam5 zoo als ook van ,b]kum op bladz4 #dah en #dai s*rijft4 ,da>bij komt nog1 dat voor zoov] mij bek5d is1 er nooit e5 vr\w5kloo/] tuss*5 deze twee /$5 ooit gewee/ zij4 ,volg5s vel] en ook onze me5+1 s*ijnt de zaak ons e5v\dig aldus toe1 zooals wij re$s hi]vor5 9 d5 tek/ s*rev51 dat zij uit ,s*oonhov5 g+51 aangezi5 het plattel& om g5oemde r$51 tuss*5 die twee plaats5 onveilig 04 ,de v]ke]de opvatt+ en plaats+ van het woord tuss*51 z\ alzoo de r$5 van de g5oemde dwal+ zijn4 #bja ,deze /raat het heilig lev5 die nog h>5 naam aldus draagt1 zal na> onze me5+1 wel na> deze nonn5 g5oemd zijn4 #bjb ,het teg5woordig zoog5aamd k]kje--wa>ov] lat]4 #bjc ,wij zi5 hi]uit1 dat de /$e mu] ( ve/+ muur 9 deze tijd5 re$s op bijna1 ( geheel op dezelfde hoogte 01 als de teg5woordige ve/+ wal1 zelfs h\d5 wij het er voor1 uit dez5 brief op te mak51 dat zij nog me] dan de wal /adb9n5wa>ts lag--,alzoo w$] e5 bewijs1 dat het m>kveld ge5 m>ktveld 0--m5 v]gelijke hi]ov] bladz4 #afj-afc hi]vor54 #bjd ,wie zegt mij de beteek5is van dit woord8 #bje ,deze zijl en dit wat]tje be/aan nog1 en nog dagelijks ziet m5 er de eb en vlo$ ev5 als to54 ,de afdamm+sluis bij ,haa/re*t1 e]lang gebruikt zull5de word51 zal ook hi] de eb en vlo$ e*t] niet me] toelat54 ,wat de scone put betreft1 deze w]d nog 9 #ahbg ontdekt bij het v]groot5 d] /ads s*ool1 als wanne] m5 tev5s bevond1 dat zij nog ze] zuiv] wat] bevatt$e4 #bjf ,welligt ,b>?olomeus ,janse1 die wij hi]vor5 ond] de pa/oors d] k]k noemd5 9 #adjc4 #bjg ,ond] rev5t]1 moet m5 eetzaal v]/aan4 #bjh ,zie ,batavia ,sacra ,d4 ,,ii4 bladz4 #bfe en ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 van ,k9s*ot bladz4 #eh4 #bji ,vad]l&s*e hi/orie door ,wag5a> bladz4 #dib-dih4 #baj ,in/rum5t-,public4 apud ,mat?4 ,anal4 tom4 ,v4 #djc4 #baa ,h$a bladz4 #bhd4 #bab ,zie ,batavia ,sacra1 7#hvo editie7 #b;de deel4 #bac ,bulla ,m>t9i ,v 9 ,mat?aei ,anal4 tom4 ,v4 #dba4 en ,decret4 ,vide 9 ,mat?aei ,anal4 tom4 ,v4 #dbc4 #bad ,script4 ,rud4 ,di5 de mudes 9 ,g]4 ,dumb>4 ,anal4 tom4 ,i4 bladz4 #ga-ge ,magnum *ron4 ,belg4 bladz4 #cgj en #cga4 #bae ,*ron4 de ,traject #dcc-ddj ,zu$4 de ,culumb4 en ,orig4 bladz4 #fcj4 #baf ,act4 ,ultraject ubi supra bladz4 #ddi4 #bag ,dordre*t door ,bev]w4 bladz4 #cad4 ,bal5 bladz4 #ggd4 #bah ,mon/ulet vol4 ,,ii4 #cd v]s4 #bai ,bes*rijv+ van ,s*oonhov51 door ,h4 van ,b]kum bladz4 #dai4 #bbj ,ibid4 #bba ,oudh$5 van ,rijnl& bladz4 #dab-dai4 #bbb ,ibid4 bladz4 #dei4 #bbc ,9 de beve/ig+s ( v]dragsbrief van d5 pa/oor van ,oeg/gee/ wa>van wij zoo ev5 9 d5 tek/ meld+ maakt51 0 de beve/ig+ van ,zw$]us ge/ok5 en e5 z9sn$e uit d5 laat/5 luidt aldus3 ma> nadat gijl4 op het gemeld /uk l&s1 te wet5 ,m>i5poel van e5 bequaame woonplaats v]zorgt zult wez51 en gijl4 uw v]blijf alda> g5om5 zult hebb51 dan zult gijl4 van di5 tijd de voorre*t5 die gijl4 te ,oudewat] g5ot5 hebt1 niet lang] mog5 gebruik54 #bbd ,zie d5zelve 9 de ,oudh$5 van ,rijnl& bladz4 #dac-dai4 #bbe ,met g]u/heid e*t] mog5 wij voorond]/ell51 dat de zu/]s niet alles aan d5 ,he] van ,zwiet5 v]pligt w>54 ,wie to* zal 9 om/&igh$5 als wa>9 de vlugt5de nonn5 v]ke]d51 niet de g]e$e voorw]p5 van wa>de bij zi* nem54 ,wij mog5 dit ook alzoo van deze conv5tual5 aannem5--,nog me]4 ,h]tog ,philips magtigde zelfs e5 zek]e ,jacob ,b\dewijns om al het vee1 h enz41 dat zij a*t] gelat5 hadd5 na> ,leid5 te mog5 v]vo]54 ,ook deze magtig+ zull5 wij hi] lat5 volg54 ,philips c4 ,do5 cont all5 lud51 dat wy omme ,goidts wille1 ende om oitmo$i* v]volg d] beslot5 ,nonn5 van ,oudewat]1 die mit alle hore woon/adt ende h gecom5 syn tot ,leyd5 om aldair te woon51 ende te blyv51 d5 selv5 gecons5te]t hebb51 ende will5 dat sy alle hoir bee/51 h ende goide die sy t',oudewat] ( t] ,g\de ( dair ommetr5t hebb5 sull5 do5 hal5 bij ,jacob ,b\dynssoon4 ,to5re des ,briefs ende br+5 tot ,leyd5 tot behoef ende nuts*ap d] ,nonn5 voirs*reve1 ombi$5 dairomme all5 ons5 ,ambtlud51 ,re*t]51 ,di5]5 ende go$e lud5 b9n5 ,/$5 ende dair but51 ende namelick ons5 ,capiteyn5 ende ,ho(tmann5 van ons5 ,s\d5a]5 ende ,lud5 van ,wap55 mit sond]l+e ,ern/e1 dat sy ons5 gem9d5 9 ,gode d5 voirs*rev5 ,nonn5 des] ons] gon/e ende gratie vrylic lat5 g5iet5 ende d5 voirnoemd5 ,jacob mit hor5 vye ende go$5 ru/elick1 vr$elick ende ongeh9d]t treck51 ende com5 lat5 op des] tyt om die te ,leyd5 te br5g5 9 d] mat5 voirsz4 ende des niet en lat5 alsoo lieve als wy hem syn1 want wyt alsoo g$aan will5 hebb54 #bbf ,oudh$5 van ,rijnl& bladz4 #daj-dfc4 #bbg ,de bijzond]h$5 da>op volg5de zijn ons bek5d--zij luid5 da> aldus deze vo]z4 su/]5 word5 v]drev5 van ,dieph\t1 om ,biss*op ,swe]s will51 die te ,utre*t biss*op ghekor5 0 ende van ,dieph\t wt v]drev5 wort4 #bbh ,velius ,hoorn1 bladz4 #ea4 #bbi ,veld5a>1 bladz4 #aca4 #bcj ,i ,memoriaalb4 ,rose4 #bca ,apud ,mat?aeum ad ,r]4 ,amor=t1 bladz4 #bhc en bij ,burman1 ,utre*ts*e ,ja>b4 ,i ,d41 bladz4 #dja4 #bcb ,de s*eur+ 9 het ,bisdom van ,utre*t1 duurde nog e5ig5 tijd1 do* ,rudolf v]volgde zijne zaak zoo ern/ig aan het ,rooms*e ,h(1 inzond]heid na d5 dood van ,m>t9us1 dat hij1 door ,eug5ius d5 ,,iv1 9 het ,bisdom beve/igd w]d en zij die 9 d5 gee/elijk5 ban w>51 ontslag5 w]d54 ,zw$] b]iep zi* ook op de k]kv]gad]+1 die to5 te ,bazel w]d geh\d54 ,hij trok zelf 9 p]soon h]wa>ts1 en w]d alda> bevord]d tot ,biss*op van ,caes>ea4--,hij ov]le$ te ,bazel 9 #adci4 ,zw$] wordt alzoo 9 de rei d] ,biss*opp5 van ,utre*t de #eb/e en ,rudolf de #ec/e g5oemd4 ,zie 9 ,batavia sacra uitvo]ig hun lev5 79 de #hvo editie ,,ii4 ,d4 van #dab-dfd74 #bcc ,op het geme5te ar*ief zijn aanwezig de volg5de /ukk51 wa>9 m5 d5 /aat d] bezitt+5 enz41 van dit conv5t kan nagaan4 #a4 ,regi/] van boekh\d+ en aanteek5+5 van de l&]ij51 erfpa*t51 en r5t5 van het oude conv5t van ,oudewat] van #aech-aeei4 #b4 ,rek5+5 van het ,/4 ,ursula conv5t ov] #aegh1 #aegi1 #affg1 #affh1 #affi1 #afga tot en met #afgd en me]d]e /ukk5 tot het conv5t behoor5de4 #c4 ,acte van transport d] bezitt+5 van het ,/4 ,ursula conv5t1 door de conv5tual5 t5 behoeve d] /ad1 teg5 g5ot van ja>lijks* p5sio5 dd4 #aj ,junij #aehb4 #d4 ,/aat d] eig5domm5 van het conv5t en de rev5u5 da>van #aa ,janu>ij #aehb4 #e4 ,e]/e rek5+ van d5 r5tmee/] van het ,/4 ,ursula-conv5t ov] de j>5 #aehb en voorts die ov] de j>5 #aehc1 #aehi en #aeii4 #f4 ,acte relatief de alim5tatie1 geteek5d 7eig5lijk gem]kt7 door al de conv5tual5 t] e5re en d5 r5tmee/] ,,jan ,,jacobse ,,copp]t t] &]e zijde1 dd4 #be ,augu/us #aehd b5ev5s de naamlij/ en oud]dom d] kloo/]l+5 9 #aehb4 #g4 ,/ukk5 van v]hur+5 d] l&]ij5 behoor5de tot het ,/4 ,ursula-conv5t en de respective ,god%uiz5 d] /adt +egaan ,petri #afhj1 #afhe en #afij tot #afie4 #bcd ,g4 ,r4 van ,k9s*ot1 ,bes*rijv+ van ,oudewat] bladz4 #eh en #ei4 #bce ,oudh$5 ,bisdom van ,utre*t bladz4 #cce en #ccf4 #bcf ,zie resol4 van d5 magi/raat van ,oudewat] #bg ,novemb] #afjb4 #bcg ,volg5s m$$eel+ van e5 oude vr\w1 die dit w$] van e5 ze] beja>d p]soon 9 h>e jeugd v]nom5 _h1 0 dit huis nog volg5s geheug5is van d5 laat/51 e]tijds met e5 ze] groot getal kle9e kam]s voorzi5 gewee/1 wa>bij hij de gevolgtrekk+ gemaakt _h1 en ze] jui/ dat dit geb\w tot gevang5is g$i5d _h4 ,de go$e oude da*t e*t] zek] niet1 dat de cellezu/]51 dit aantal kam]tjes e]tijds als h>e cell5 zull5 bewoond hebb54 #bch ,deze begraf5is v]e5ig+ doelt e*t] tot dusv] alle5 op de dood5 uit de rooms ca?olijke geme5te alhi]4 #bci ,g4 ,r4 van ,k9s*ots bes*rijv+ bladz4 #ei en #bgd4 #bdj ,zie deze keure omtr5t het dagva>d5 ov] de ,/ads- en d] ,god%uiz5 ,s*uld51 9 zijn geheel bij van ,k9s*ot1 ,bes*rijv+ enz4 ,cap4 #ig1 bladz4 #eec4 #bda ,bisdom van ,utre*t1 ,i ,d1 bladz4 #cdf4 #bdb ,ibid4 ,i4 ,d4 bladz4 #gje en #gjf4 #bdc ,resoluti5 van de reg]+ dez] /ad4 #bdd ,keure d] /$e van ,oudewat] ,artic4 ,,vi4 en ,,xiv4 #bde ,ibid ,artic4 ,,vii1 ,,xv4 en ,,xvi4 ,wij mog5 d5 lez] nu re$s niet onbek5d lat51 dat al hetge5 9 d5 tek/ omtr5t de ,weesvad]s ges*rev5 is1 insgelijks betrekk+ _h en toegepa/ w]d1 op de k]kmee/]s1 ga/huismee/]s en heilige gee/mee/]s4 ,zie ook ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot1 bladz4 #ib-ie4 #bdf ,ond] deze gewigtige zak51 moet m5 zek] begrijp51 wanne] ,burgemee/]s en ,s*ep551 door om/&igh$5 v]h9d]d w>51 de noodige au?orisatie te gev51 en er spo$ v]eis*t w]d4 ,wij mog5 wel niet voorond]/ell51 dat de vro$s*app5 9 gewigtige zak5 me] magt hadd51 om als zoodanig te autoris]51 dan ,burgemee/]s en ,s*ep554 #bdg ,er is 9 d5 laat/5 tijd e5ig v]s*il g]ez51 tuss*5 d5 geme5t]aad van ,oudewat] t] e5re en be/uurd]5 van het ,wee%uis t] &]e zijde1 omtr5t het bezit en d5 eig5dom van voornoemd ge/i*t4 ,di5t5gevolge is e5e ,commissie b5oemd om 9 ond]zoek te tr$51 ( er van dit geb\w nog eig5domsbewijz51 ( /ukk5 wa>uit de eig5dom voldo5de blijkt1 aanwezig zijn4 ,de uitslag van dit ond]zoek is nog niet bek5d1 en de que/ie nog /e$s aanhangig4 #bdh ,bes*rijv+1 door ,,van ,,k9s*ot bladz4 #ee4 #bdi ,bes*rijv+ van ,oudewat] bladz4 #ee4 #bej ,9 #agca1 bekwam5 ,burgemee/]s en ,rege]d]s van ,oudewat] octrooi om al de g551 die tot ,vro$s*ap1 ,k]kmee/]s1 ,ga/huismee/]s1 heilige ,gee/mee/]s1 ,weesvad]s1 en ,boekh\d]s v]koz5 w]d51 en weig]d51 die b$i5+5 wa> te nem51 te mog5 beslaan 9 e5e boete van #ajj ,guld5 t5 pr(ijte d] /ad1 en die boete1 te mog5 invord]5 bij p>ate en rele executie4 7,zie dit octrooi 9 van ,k9s*ots bes*rijv+ blz4 #dia-die74 #bea ,zie dit octrooi 9 van ,k9s*ots bes*rijv+ van ,oudewat] bladz4 #dcb en #dcc4 #beb ,bij d5 v]koop d] brug w]d de bepal+ gemaakt1 dat de koop] d]zelve1 de gemaakte op5+5 z\de demp51 en e5 h\t5 brug tot geme5s*ap 9 de gra*t5 z\de da>/ell51 zoo als zi* dan ook nu e5 en &] v]toont4 #bec ,e]/ 9 onz5 tijd beg9t de oude v$e tuss*5 die van ,oudewat]1 en ,montfoort ( ,/i*ts5 te b$>5 en 9 l(felijke v]getelheid te g]ak51 eeuw5 a*t]e5 g+5 e*t] voorbij 9 nijd en ond]l+5 twi/4 ,wij zoek5 de r$5 hi]van1 9 de m5igvuldige oorlog5 tuss*5 ,holl& en ,utre*t wa>9 de poort]s van ,oudewat] en ,montfoort1 vooral 9 ,ao4 #adbj ond]l+ hevig hebb5 gevo*t52 do* hi]ov] lat]4 #bed ,hi]van be/aan1 gelijk wij uit e5 zek]e bron wet5 nog teek5+54 #bee ,de wap5s d] voornoemde /$51 die zi* aan de poort v]toond51 w]d5 door d5 koop] 9 dezelfde orde1 als wa>9 zij gemetseld gewee/ w>51 aangebragt 9 e5 blokje woonhuiz51 geleg5 9 de /raat g5aamd het ,kloo/]4 ,9 lat] tijd51 z\ het groote v]wond]+ kunn5 b>51 deze da>9 aan te treff54 #bef ,door ,h4 ,,van ,,vi&51 #ch4 ,biss*op van ,utre*t4 ,zie ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot bladz4 #d4 #beg ,het zal wel ge5 betoog behoev51 dat er re$s vr d5 tijd1 dat deze poort5 geb\wd w]d51 geheel ( t5 naa/5bij op dezelfde plaats re$s poort5 van d5zelfd5 naam ge/aan hebb54 ,zoo v9d5 wij 9 die ord9an van d5 hoemans*ap upt5 /$e muyre b9n5 ,oudewat] gemaeckt 9 d5 j>e ,x,vc ,,xlij up s9te ,m>ia ,magdal5e dagh1 die zi* t] secret>ie bev9dt1 meld+ gemaakt van de ,l9s*oetepoort ,we]d5poort ,i,jsselpoort en ,br\ckepoort4 ,het is natuurlijk1 dat de e]/e poort5 9 oud]dom opklimm5 tot de e]/e ommur+ d] /ad1 wa>m$e m5 9 #acba nog bezig 0 ( beg9n5 moe/4 7,zie de ordonnantie van ,graaf ,willem aan d5 ,biss*op van ,sud5 om aan die van ,oudewat] te betal5 de twee hond]t pont su>t] tornoys die wi hem gegev5 hebb5 om de /ad te bemur51 bij van ,,k9s*ot bladz4 #bfi47 #beh ,re$s e5ige j>5 vr deze poort5 geamove]d w]d51 0 het re$s 9 d5 geme5t]aad beslot51 de poortklok niet me] te luid51 en ge5 poortgeld me] te heff54 ,ook hi]voor behoefd5 zij dus niet me] te blijv54 #bei ,de nev5sligg5de brug1 wordt 9 oude bes*eid5 dikwijls ,remijnsbrug geheet54 ,zie ,dr4 ,rm] ,utre*ts*e ,volksalmanak #ahei bladz4 #dd4 #bfj ,ibid4 bladz4 #ch tot #da4 #bfa ,het orig9ele /uk1 bev9dt zi* met me]d]e oms*rijv+ t] secret>e dez] geme5te4 #bfb ,zie vooral ,dr4 ,rm] 9 voorn4 alm4 bladz4 #ch-de4 #bfc ,zoo als de &]e tor5s 9 de ve/+muur heette ook deze tor51 en omtr5t d5 oud]dom van de ,rome9tor51 z\ dus hetzelfde van toepass+ zijn1 hetge5 wij 9 de noot op bladz4 #bfi van d5 oud]dom d] e]/e poort5 s*rev54 #bfd ,aan de (fici]5 d] ,graaflijkheid1 0 het opzigt 9 de behe]+ van dez5 toev]tr\wd en aanbevol5--,,k9s*ot1 bladz4 #ej4 #bfe ,onze me5+1 dat het geb\w onz] bes*rijv+ e5 driel$ig doel #a4 t] v]d$ig+ 7van bov5 op het plat7 #b4 tot wa*tplaats1 ho(dwa*t8 79 het midd5g$eelte7 en t5 d]de tot gevang5is 79 het b5$5g$eelte ( d5 keld]7 gehad heeft1 w]d vooral 9 het twe$e ( mee/ twijfela*tige g$eelte dez] bew]+ beve/igd1 doordi5 m5 aan de zuidzijde van dez5 tor5 bij het amov]51 e5 s*oor/e5 vond1 deze s*oor/e51 0 lat] met e5 m9d] groot soort van /e55 digtgemetseld1 zek] wel omdat m5 to5 ook dit g$eelte voor gevang5is heeft +]igt1 en de ho(dwa*t na> de kortbij geleg5 ,i,jsselpoort w]d ov]gebragt4 ,zie hi]vor5 bl4 #bfe4 #bff ,zie ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot bladz4 #bc4 #bfg ,*>tr4 ,*ronijk #b4 boek1 bladz4 #ach4 ,s4 van ,leeuw51 ,batavia ,illu/rata bladz4 #acjd4 #bfh ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot4 #bfi ,welligt1 kom5 wij lat] op deze rune 9 afzond]lijke bro*ure ( bijdrage t]ug4 #bgj ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot bladz4 #bg4 #bga ,hi] moet5 wij op het mee/]/uk van d5 ,utre*ts*5 s*ild] ,/oop1 voor/ell5de d5 moord door de ,spanja>d5 9 #aege e5 kle9e aanm]k+ mak51 da> het ka/eel dat e]/ 9 #aehe w]d v]brok5 er niet op voorkomt en zulks er to* op behoorde aang$uid te zijn4 ,teg5ov] bladz4 #bh geeft ,,van ,,k9s*ot e5 gezigt op het ka/eel 9 ,ao4 #aeee4 #bgb ,9 het tooneel d] ,v]e5igde ,n$]l&5 #b4 deel bladz4 #acc en ,cronijk van ,holl& door ,w4 ,,van ,,gor?oev5 bladz4 #ia4 #bgc ,bes*rijv+ van ,oudewat] door ,g4 ,r4 ,,van ,,k9s*ot bladz4 #gf4 #bgd ,tooneel d] ,v]e5igde ,n$]l&5 t4 a4 p4 #bge ,zie ov] dit ka/ele9s*ap1 ook van ,k9s*ot bladz4 #be4 #bgf ,,van ,,k9s*ot blz4 #di4 #bgg ,,van ,,k9s*ot's bes*rijv+ bladz4 #ea4 #bgh ,,van ,,k9s*ot t4 a4 p4 bladz4 #ef1 #eg4 #bgi ,9 de #ac;de eeuw hadd5 zi* e5ige koopli$51 uit ,italie op ,frans*51 ,engels*5 en ,n$]l&s*5 bodem n$]gezet1 ond] deksel van alda> kooph&el te drijv51 do* mee/ met oogm]k1 om aan behoeftig5 geld te le551 (1 op onro]5de en voornamelijk op ro]5de go$]5 geld te s*iet51 teg5 hooge int]e/4 ,zij drag5 9 s*rift5 van d5 tijd1 d5 naam van caw>s9i1 ( co>s9i1 die de gesla*tsnaam van de e]/5 ( voornaam/5 s*ijnt gewee/ te zijn4 ,9 het ja> #abfj1 w]d5 zij1 om hun ov]dadig woek]51 uit ,brab& v]drev5 7,miraei ,op4 dipl4 ,tom4 #a4 bladz4 #bjg7 do* het le$ niet vele j>51 ( zij kwam5 werom1 en m5 _h h5 9 de ,n$]l&5 en bijzond]lijk 9 ,holl&1 z noodig1 dat zij1 zoo lang zij het niet al te gr( maakt5 met woek]51 9 v]s*eid5e /$5 zi* mogt5 ve/ig5 en g$oogd w]d54 ,9 de #ad en #ae;de eeuw51 w]d5 zij geme5lijk ,lomb>d5 ( ,lomba>d5 g5aamd1 omdat de mee/5 ( e]/51 uit ,lomb>dije h]wa>ts gekom5 w>54 ,te ,s*i$am bewoond5 zij 9 #acbg e5 /e55 buis1 7,wilhelm ,procurat4 ad annum #acbg 9 ,mat?aei ,anal4 tom ,,ii4 bladz4 #ffc7 dat te di5 tijde en da> t] /$e1 iets ongeme5s 04 ,uit e5 h&ve/ van ,delft van d5 j>e #acdb1 blijkt1 dat zij 9 die /ad to5 re$s e5ig5 tijd1 hun v]blijf gehad hebb5 9 e5 huis1 dat de ,cam]ette1 ( ook wel d] ,lomb>d5huis g5aamd w]d 7,delft door ,bleiswijck bladz4 #fjf74 ,te ,oudewat] on?ield5 zi* twee ,lomba>d51 9 d5 aanvang d] #ae eeuw1 gelijk kla>lijk blijkt1 uit e55 brief van d5 #a/5 ,april1 ,anno #adab 7#adac7 zie ,mi]is ,*>tre boek ,,iv ,deel bladz4 #bcj7 en 't is ze] te v]mo$51 dat zij t5 dez5 tijde ook re$s 9 ,am/]dam gewee/ zull5 zijn1 s*oon mij niet bek5d is1 dat er 9 oude s*rift5 ( /ukk5 e5ig gewag van gevond5 wordt voor het ja> #adgg4 7,getrokk5 uit de bes*rijv+ van ,am/]dam door ,j4 ,,wag5a> #g;de /uk bladz4 #aaa-aab47 #bhj ,,van ,,k9s*ot t4 a4 p4 bladz4 #bfi4 #bha ,resol4 van ,holl& #ag ,novemb] #aegh4 #bhb ,ibid4 #ab ,novemb] #aehj4 #bhc 7,0 g]egi/re]d 9 't ,brasiels*e ,reg4 van #aedj tot #aeee t] ,graeflijkheids ,rek5kam]1 fol4 #abj vso47 ,zie bes*rijv+ van ,oudewat]1 door van ,k9s*ot1 bladz4 #aej en #aea4 #bhd ,volkslett]kunde1 ,ges*i$kundige s*ets van het bijgelo(1 inzond]heid 9 ,n$]l&1 bladz4 #a-b4 te ,am/]dam bij ,e4 ,s4 ,witkamp #ahef4 #bhe ,ibid4 bladz4 #c-d4 #bhf ,zie het op/el ov] deze onze ,waag alhi]1 van ,ds4 ,kits van ,heijn+51 9 het ,tijds*rift3 ,lectuur voor de huiskam]1 ,ja>gang #ahef1 bladz4 #cjj1 do* 9 de hi]vor5 aangehaalde s*ets ov] het bijgelo( z\d5 deze #aejj m5s*51 alle5 9 deze twee kle9e bisdomm51 9 n ja> hun lev5 hebb5 moet5 gev54 7,zie ,,iv1 bladz4 #d47 #bhg ,zie me]gemelde ,ges*i$kundige s*ets van het bijgelo(1 ,,iii1 bladz4 #d en #e4 #bhh ,zie me]gemelde s*ets ov] het bijgelo(1 ,,iv1 bladz4 #a4 #bhi ,ibid4 bladz4 #a-c4 #bij ,ibid bladz4 #d4 #bia ,zie dit /uk op bladz4 #bia en #bib hi]vor54 #bib ,lectuur voor de huiskam]1 ja>g4 #ahee1 bladz4 #cjb1 #b;de kolom1 9 zijn z4 e]ws4 bijdrage ov] deze waag4 #bic ,deze naamlij/ en deze act51 nem5 wij lett]lijk ov] uit de bes*rijv+ d] /ad ,oudewat]1 door ,g4 ,r4 van ,k9s*ot1 ,ao4 #agdf4 #bid ,no4 ,9 dit ja> zyn drie v]s*eide ,p]soon5 gewoog51 blyk5de hi] na by de ,c]tificatie ,no4 ,i1 wa] van de ,naam5 door het v]mis d] ,boek5 niet kunn5 gemeld w]d54 #bie ,dit is de laat/e gewee/1 hoewel ,s*eltema zegt1 dat nog 9 #aggh zulks alhi] heeft plaats gehad4 ,bal?az> ,bekk]1 maakt 9 zijn ,betoov]de w]eld 7te ,am/]dam 9 #afia 9 het li*t v]s*55 #do7 veel gewag van deze waag4 ,zijne bijzond]h$5 van het ,i boek zijn ons e*t] bek5d1 do* 9 het ,i,vde boek3 ,g]egtelijke in=matin1 g5om5 ov] toov]pligtig5 tot ,h>l+5 en eld]s v9d5 wij 9 ,ho(d/4 ,,xxxi #d1 pag4 #bfc het volg5de aangeteek5d1 dat wij zelfs niet bij van ,k9s*ot aantreff54 ,drie buit5l&s*e soldat51 ,b>5d ,g]ritz1 van ,n$]-,elt51 ,jan ,huijsman1 van ,kran5burg1 beide 9 het l& van ,kleef en ,jan ,k]kh( ,rekl+huis5 9 het ,keuls*e 9 de b]u*te zaak betrokk5 van ,tryn ,h5dricks1 van toov]ij bes*uldigd1 liet5 zi* nog 9 d5 j>e #affh te ,oudewat] weg54 ,volg5s ,ko5+swat]1 ,etudes hi/oriques sur la developpem5t de la socit huma9e1 ,p>is #ahej pag4 #ahf4 w]d5 nog 9 d5 j>e #agbh d] ti5 p]son51 van toov]ij v]da*t1 te ,szeg5d5 9 ,hong>ije bij regt]lijk vonnis tot deze proef v]wez54 ,m5 zie v]d] ov] deze waag ,bijdrag5 tot het oude /rafregt 9 ,belgi enz4 ,brussel #ahbi1 pag4 #adb4 #bif ,het ,troys1 ( ,trojaans* ,gewi*t is dat van ,doornik1 en des ,zwa> ,gewi*t2 't g5e ,vyf t5 ,hond]d ,zwa>d] weegt dan het geme5e2 en ?ans ond] d5 naam van ,am/]dams* ,gewi*t bek5d is4 #big ,s$]t ,ao4 #ahjj tot d5 j>e #ahbe w]d5 er ja>lijks* circa #a1ejj1jjj n$]l4 pond5 kaas op dezelve gewog54 #bih ,z4 ,k4 ,h4 de ,pr9s van ,oranje met ,h,ds4 goev]neur ,jhr4 de ,casembroot bij ,h,ds4 reize door ,n$]l&1 voor e5ige j>5 ook ,oudewat] bezoek5de1 0 het ,h,ds4 v]lang51 t] g$a*t5is aan deze waag1 da>op gewog5 te word54 #bii 7,anno #agdf74 ,zie zijne me]g5oemde bes*rijv+1 bladz4 #bh1 #bi en #cj4 #cjj ,door de v]nietig+ van de /aatsregel+ tot #bc ,april #agih1 ook de da>bij bepaalde dep>tem5tale v]deel+ v]vall5 zijnde1 behoort ,oudewat] als vor5 ond] het dep>tem5t ,holl&4 #cja ,aan de zold]+ van dit locaal bev9d5 zi* nog 9 opgezett5 /aat1 e5 bru9vis* en e5 zeev>k51 beide gevang5 9 de /ads hav5 bij hoog5 wat]vlo$1 de laat/e 9 het ja> #agba3 e5e bijzond]heid1 die wel d] a&a*t wa>dig is1 en v]meld mag word51 indi5 m5 da>bij 9 aanm]k+ neemt1 hoe v] ,oudewat] van af de zee l&wa>ts ligt4 #cjb ,wij hebb5 hi]vor5 re$s meld+ gemaakt1 dat de ,he] ,rahms1 onze ,/adg5oot1 door het mak5 van e5 aantal s*ets5 9 en om ,oudewat] vele geb\w51 die s$]t geamove]d zijn1 d] v]getelheid heeft ontrukt4--,deze zelfde kun/m9na>1 heeft het dit ja> durv5 ond]nem51 dit ,s*ild]/uk van ,/oop te copir5 en op /e5 te br5g5 op e5e grootte van #fh ,n$4 d4 l5gte bij #dj dm4 bre$te zond] wit4 ,de ze] consci5tieuse copij en de keurige uitvo]+ op /e51 do5 g5oemd5 ,he] veel e] aan1 t]wijl de g]+e prijs 7#c ,guld57 ge5 beletsel is1 dat vel5 zi* de plaat aans*aff51 die e5ig5 prijs /ell5 op de voorvall5 9 het veel bewog5 tijdvak onz] ges*i$5is3 d5 blo$ig5 ta*tig j>ig5 oorlog4 #cjc ,volg5s numm]+ 9 #ahei1 aang$uid ond] numm] #cga4 #cjd ,bes*rijv+ van ,oudewat] bladz4 #fb4 #cje ,gon?oeve1 *ron4 van ,holl&1 fol4 #ejb4 #cjf ,rooms ,holl&s regt door ,s4 van ,leeuw51 ,,iii boek ,,xi deel bl4 #bgf en #bgg4 #cjg ,ibid4 bladz4 #bgf4 #cjh ,ibid4 #cji ,h&ve/5 en privilegi5 van ,g\da pag4 ,m1 ,i ,vso4 #caj ,ibid4 pag4 ,m4 ,s4 ,vso4 beide 9 ,m4 ,s4 #caa ,ibid4 van ,weesop ,m4 ,s4 pag4 ,m4 #ig4 #cab ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 door van ,k9s*ot bladz4 #fb-fg4 #cac ,h&ve/5 en privilegi5 d] /ad ,delft ,m4 ,s4 pag ,m4 #ae4 #cad ,bes*rijv+ van ,oudewat] door van ,k9s*ot bladz4 #fg-fh4 #cae ,ibid4 t4 a4 p4 #caf ,nog e5 s*oon bewijs van go$e v]/&h\d+ met ,delft bev9dt m5 9 het feit1 door van ,k9s*ot v]meld1 dat n4 l4 9 de spaans*e oorlog5 en wel bijzond]lijk 9 het ja> #aehd1 de vro$s*ap d] /$e ,oudewat] al zijne ,legg]s1 boek51 ,blaff]s en papi]51 zoo van de /ad1 k]k als ,god%uiz51 t5 e9de dezelve teg5 alle geva> van oorlog en ro( mogt5 beveiligd zijn1 bij e5 beslot5 brief aan d5 magi/raat van ,delft heeft toegezond54 ,zie resolutieboek van de vro$s*app5 van deze plaats #bf ,janu>ij ,ao4 #aehd4 ,al hoewel dit nog e5 afdo5d bewijs is1 voor hetge5 wij tra*t5 te bewijz51 zoo 0 deze toez5d+ e*t] ze] sle*t voor het ar*ief dez] geme5te1 da> deze /ukk5 nooit t]ug gezond5 zijn1 voor zoov] m5 t5 m9/e weet4 ,op e5 aanvrage van d5 ,he] ,burgemee/] ,montijn &]maal g$aan d5 #b4 ,novemb] #ahbi om deze /ukk5 alsnog t]ug te bekom51 w]d door d5 he] ,burgemee/] van ,delft b]igt1 op d5 #ab ,novemb] #ahbi1 dat bij e5 /r5g ov]zigt van de ar*iev5 di] /ad1 ond] dezelve ge5e gevond5 word5 deze /ad betreff5de2 dat1 zoo dezelve op het raadhuis alda> zijn g$epone]d gewee/1 die dan1 bij het g$eeltelijk v]br&5 van het /adhuis na #aehd1 wa>s*ijnlijk met /ukk5 de /ad ,delft betreff5de1 zijn v]lor5 g]aakt4 #cag t4 a4 p4 bladz4 #adc4 #cah ,tot 9 het ja> #agde w]d5 aan de v]trekk5de lidmat5 d] h]vormde k]k1 de k]kelijke getuigs*rift5 zond] zegel aan de v]trekk5de l$5 gegev51 totdat 9 dat ja> het /adswap5 9 kop] aan d5 k]k]aad da>voor v]e]d w]d1 door d5 ,bailluw ,g4 ,r4 van ,k9s*ot4 ,doel5de op d5 rood5 burg 9 het wap51 /ond er ond] dit zegel ,jehova no/ra arx =ttissima d4 i4 ,god is onze /]k/e ,burgt ond] het zegel /ond3 ,sig eccl-,oudewat] d4 i4 k]kelijk zegel van ,oudewat]4 #cai ,zie dit privilegie bij van ,k9s*ot t4 a4 p4 bladz4 #bgj4 #cbj ,zie dezelfde1 bladz4 #bgb4 #cba ,nl4 9 de bij van ,k9s*ot op bladz4 #cae en #caf v]meld5 giftbrief van de s*ool dez] /$e aan ,piet] ,pansz4 9 plaats van ,mr4 ,jan ,m\w]4 #cbb ,zie hetzelve 9 zijn geheel bij van ,k9s*ot bladz4 #cbb tot en met #cbd4 #cbc ,de a*t ,raadsmann5 w]d5 ,a*t5 g5oemd4 #cbd ,resolutie van ,holl& dato d5 #b ,mei ,anno #aehe1 fol4 #bdh4 #cbe ,van ,k9s*ot4 #cbf ,zie van ,k9s*ot1 bladz4 #ge4 #cbg ,resol4 van ,holl&1 #f ,mei #agjb1 fol4 ,no4 #aee4 #cbh ,keur5 d] ,/$e van ,oudewat]1 ,artic4 ,,iv ,t4 ,,xiii4 #cbi 11 11 11 11 11 11 ,,iv ,t4 ,,xii4 #ccj ,keur5 d] ,/$e van ,oudewat]1 ,art4 ,,xvi4 #cca ,ibid4 ,art4 ,,xiii4 #ccb ,dit is 9 ,anno #ahaa v]vall54 #ccc ,keur5 d] ,/$e van ,oudewat] ,art4 #aa4 #ccd ,keur5 d] ,/e$e van ,oudewat] ,art4 ,,viii et ,,xviii4 #cce ,dit ges*i$t nu nam5s d5 ,kon+4 #ccf ,resol4 van ,holl& van #af ,nov4 en #ag ,dec4 #agbc4 #ccg ,d5 contra-remon/rant5 0 hij bijzond] vij&ig4 #cch ,deze en de volg5de 9 (ficio1 zijn gecommitte]d1 bij de ,rad5 en mee/]s van de rek5+5 d] dome95 d] ,graaflijkheid van ,holl&1 9 d5 ,haag4 #cci ,de ,graaflijkheids ,rek5kam]1 bij resolutie d] /at5 van ,holl& en ,we/vriesl& van dato #ag ,ma>t #agbh1 gemortifice]d1 en bij resolutie van #bj ,julij #agbi go$gevond5 zijnde1 dat e5ige d] ,ambt5>5 op nieuw commissie van ,h4 ,e4 ,gr4 ,mog4 z\d5 moet5 v]zoek51 wanne] de t]mijn hunn] vorige aan/ell+ v]/rek5 01 zoo is volg5s resolutie van gemelde /at5 dd4 #ab ,octob] #agca d5 voorz4 van ,k9s*ot gecont5ue]d 9 zijne betrekk+ van ,bailluw1 ,dijkgraaf en ,s*\t d] /ad ,oudewat]4 #cdj ,regi/] van ,a>t van d] ,goes1 fol4 #bfb4 #cda ,resol4 van ,holl& #aefd1 fol4 #fb #gb1 ibid4 fol4 #ci #aefe1 ibid4 #bg ,janu>ij #aeff1 fol4 #a en #e ,febru>ij1 fol4 #e4 #cdb ,ibid4 #bf ,septemb] #aefe4 #cdc ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 bladzijde #ii en #ajj4 #cdd ,reg4 van ,a>t van d] ,goes1 ,advokaat van de ,/at5 's ,l&s van ,holl&1 fol4 ,i4 #cde #c;de ,boek van de ,griffi] ,s&elijn1 fol4 #hi4 #cdf ,reg4 ,a]t van d] ,goes1 fol4 #aa4 #cdg ,ibid4 fol4 #ad4 #cdh ,reg4 van ,a]t van d] ,goes1 fol4 #af1 #ej1 #ajh1 #aaa1 #aab1 #adb1 #ade1 #aeb 7bij van ,k9s*ot bladz4 #ajc47 #cdi ,ibid4 fol4 #bhi-bib4 #cej ,ibid4 fol4 #cjg4 #cea ,ibid4 fol4 #cbi1 #ccj1 #cdd4 #ceb ,resol4 van ,holl& #aefd1 fol4 #da4 #cec ,van ,k9s*ot1 bladz4 #ajg4 #ced ,resol4 van ,holl& van #ai tot #be ,julij1 ,anno #aegb 79 manuscr47 #cee ,prop4 9 resol4 van ,holl&1 #bj ,octob] #aegd1 fol4 #agf4 #cef ,antw4 van ,/at5 en resol4 van ,holl& #ab ,nov4 #aegd1 fol4 #agh4 #ceg ,resol4 van ,holl&4 #ceh ,bes*rijv+ van ,oudewat]1 bladz4 #aji en #aaj4 #cei ,resol4 van ,holl& #e ,april #aehc1 fol4 #ig4 #cfj ,resol4 van ,holl& #aa ,julij #aehd fol4 #cga en #cgb4 #cfa ,e5 voornaam g$eelte d] bevolk+ dez] plaats /amt van deze 9 het #i1 #aj en #aa gesla*t en van deszelfs grootvad]1 7#adig ,jacob ,copp]t 9 het #ac;e gesla*t--ond] deze de ,montijn's1 ,kon+'s1 ,v]hoog's1 ,vosme]'s1 enz4 enz4--m5 v9dt 9 vroeg]e transport5 wel d5 naam van ,copp]t1 do* m5 weet niet ( voornoemde ,jacob ,copp]t hi]van af/amde47 #cfb ,resolutie boek d] /e$e ,oudewat] sub #ae ,julij #aehd en van ,holl& hoc ,anno fol4 #cid en #dad4 #cfc ,resol4 van ,holl& #ae ,julij #aehd fol4 #djd4 #cfd ,ibid4 #bb ,julij #aehd fol4 #dbb4 #cfe ,resol4 van ,holl&1 #ca ,octob] #aehd1 fol4 #ffj4 #cff ,resolutie boek d] /$e ,oudewat]1 9999,,todo3 ,v]ify table sub datis #d ,septemb] #aehf4 #ba ,septemb] #aehg4 #c ,mei #aehh4 #cfg ,resol4 van ,holl&1 #d ,mei #aehi1 fol4 #bhe4 #cfh ib4 ib4 #bf ,janu>ij1 #ah ,ma>t #afjh1 fol4 #b1 pag4 #dh4 #cfi ,vide dagblad5 d] gem4 ,repres5tant51 en resolutin d] municipaliteit d] /ad ,oudewat]4 #cgj ,zie h5 all5 v]meld bij ,johannes ,tre!mius4 #cga ,val3 ,adreae ,bibleo!ca ,belgica1 tom4 ,,ii1 pag4 #gjh4 #cgb ,boxhorn1 tooneel van ,holl&1 pag4 #cac4 #cgc ,batavia ,sacra1 ,dl4 ,,ii fol4 #bff4 #cgd ,val4 ,&reae1 ,bibl4 ,belg4 tom4 ,i1 pag4 #bba1 bij ,g4 ,r4 van ,k9s*ot1 bes*rijv+ van ,oudewat]1 blz4 #acg en #ach4 #cge ,van ,k9s*ot blz4 #ada4 #cgf ,resol4 van ,holl& van #c ,dec4 #afji fol4 #bhe4 ,wij hebb5 dit lev5sv]haal kortelijk na> van ,k9s*ot gevolgd4 ,op het ,geme5te ,ar*ief alhi]1 b]u/ nog e5 eig5h&ig5 brief van ,arm9ius1 om de ,w$4 van ,ds4 ,petrus ,b]tius 7,piet] de ,b]t7 9 ,oudewat] kom5de won51 9 hunne bes*]m+ te nem5--g$ate]d #e ,mei #afjg4 #cgg ,v]d] v]wijz5 wij na> ,kasp] ,br&t1 ,hi/oria vitae ,jacobi ,arm9ii ,am/4 #agje4 #cgh ,9 ,f4 ,allan ,de /ad 's ,grav5hage en h>e ges*i$5is1 v9d5 wij nog gewag gemaakt van d5 bek5d5 ,wat]geus ,g]rit ,g]rits5 als te ,oudewat] gebor54 ,zie pag4 #ch4 #cgi ,pr(4 ,s*eltema1 heeft van dez5 groot5 man1 9 de w]k5 van het ,n$]l&s* ,lett]kundig g5oots*ap1 wa>van hij ,lid 01 op e5e wa>dige wijze1 e5e biographis*e s*ets gelev]d4 #chj ,batavia ,sacra #b;de ,deel pag #afd4 ,halma toon4 d] ,n$]l&5 #b ,d4 pag4 #acc en ,rademak]1 kab9et #d ,d4 pag4 #bbc4 #cha ,batavia ,sacra #b;de ,d4 pag4 #afd4 #chb ,van ,k9s*ot1 bes*rijv+ van ,oudewat] pag4 #e-h4 #chc ,ibid4 bladz4 #a4 #chd ib4 blz4 #h4 ,het zij hi] voorloopig aange/ipt1 dat deze v]e5ig+ met ,holl& nog lat] door ,graaf ,willem d5 ,,vi van ,holl& 9 het ja> #adjd is beve/igd geword54 #che ,deze ja>tall5 en daadzak5 omtr5t de h&ve/51 privilegin1 enz4 ontle55 wij voornamelijk aan de h&ve/5 en privilegin van ,oudewat]1 bij van ,k9s*ot1 alwa> m5 die /ukk5 9 zijn geheel v9dt opg5om54 ,dit neme m5 ook 9 het v]volg dez] s*ets 9 g$a*te4 #chf ,ook ,jan en ,jacob van ,driel1--de ,s*rijv]4 #chg ,zie ,h$a ,hi/oria bladz4 #bdd v]g4 van ,duijn ,oudewat]'s ,moord bladz4 #dc4 ,het laat/e g$eelte dez] m$$eel+ is ontle5d aan het ,cl4 ,tiel5se bladz4 #ceb 7ov]g5om5 uit ,dr4 ,rm]'s bijdrage 9 de ,utre*ts*e ,almanak getiteld ,utre*t en ,oudewat]474 #chh ,diuisie ,kronijk1 fol4 #acf1 van het ,neg5de ,cappittel vs4 #chi ,wag5a>1 ,vad]l&s*e ,hi/orie ,,iii ,d4 bladz4 #bga-bgb4 #cij ,ibid4 bladz4 #bgd en #bge4 #cia ,ibid4 bladz4 #bge-bhj4 #cib ,zie dit /uk ov]g5om5 bij van ,k9s*ot bladz4 #bhj-bhe4 #cic ,zie de inh\d van dit v]bond bij van ,k9s*ot pag4 #ejb en volg4 #cid ,groot ,placaatboek1 bij ,wag5a>1 bladz4 #bha vs4 #cie ,groot ,placaatboek ,,iii ,d4 pag4 #d4 #cif ,wag5a> ,hi/orie ,,iii ,d4 pag4 #bhd4 #cig ,wag5a> pag4 #bhe4 #cih ,diuisie ,kronijk1 #be diuisie1 dat ,,xi ,cappittel4 #cii ,wag5a> id4 p4 #bib4 #djj ,m5 zal h]9n]51 dat ,keiz]9 ,m>g>e?a aan die van ,oudewat] het voorregt v]le5d _h1 dat hunne /ad1 nimm] van ,holl&s ,grafelijkheid ges*eid5 mogt word54 #dja ,zie bre$vo]ig] van ,k9s*ot pag4 #aa tot #ah;a4 #djb ,zie het ,*ron4 auctius4 pag4 #bgd4 #djc ,van ,duyn ,oudewat]s-moord1 p4 #dd4 #djd ,vide het ,*ron4 aucteus4 #dje ,bijdrage van ,r4 ,c4 ,h4 ,rm]1 getiteld3 ,utre*t en ,oudewat] 9 d5 ,utre*ts*5 ,volks-almanak4 #djf ,zie het rapport van ,albre*t bij van ,k9s*ot1 pag4 #bbc vs4 #djg ,ibid4 pag4 #bid tot #bie4 #djh ,ibid4 pag4 #big tot #cja1 ,boxhorn1 pag4 #ha4 #dji ,zie de inh\d van de bijlegg+ d] twi/1 bij van ,k9s*ot1 pag4 #bie en #fif4 #daj ,wag5a> ,,iii ,deel pag4 #cba4 #daa ,wag5a> ,,iii ,deel pag4 #cba4 #dab ,ibid4 #dac ,ibid4 pag4 #cbb4 #dad ib4 pag4 #cbb4 #dae ,joan a ,leydis1 libr4 ,,xxxi cap #db4 ,veld5a>1 pag4 #ie4 ,op ,wag5a> ,,iii ,d pag4 #cbb4 #daf ,wag5a>1 ib4 #dag ,9 deze ov]name hebb5 wij het woord graaf gebruikt t5 e9de het me] begrijpelijk te mak51 des grav5 kl]k gebruikte da>voor het woord mijnhe]2 vide van ,k9s*ot1 pag4 #bif1 en volg4 #dah ,van ,k9s*ot1 pag4 #big4 #dai ,ib4 pag4 #big tot #cja4 #dbj ,ib4 pag4 #cja4 #dba ,ib4 #dbb ,zie ,h(dijk ges*i$5is d] ,n$]l&51 pag4 #afi4 #dbc ,van ,k9s*ot pag4 #cjc4 ,9 die oirconde /aat1 dat ,otto van ,asp]5 weg5s ,willem ,kus]s dood ball+ 01 en 9 de vroeg] v]melde besluit5 van ,albre*t1 w>5 de bezitt+5 d] zoodanig5 v]beurd4 #dbd ,ibid4 pag4 #cji en #caj en ,wag5a> ,,iii ,d4 pag #cbd4 #dbe ,symon ,speya]t en ,claes van d5 ,ghe] 9 he*t5is zitt5de te ,oudewat]1 w]d5 m$e 9 #acif voor d5 ,hove van d5 ,haag ontbod51 nev5s de ,s*\t van ,oudewat]1 om tuss*5 de twee e]/5 e5e que/ie uit d5 weg te ruim51 die wa>s*ijnlijk op de tijdsom/&igh$5 betrekk+ _h4 ,zek] is het1 dat er t5 j>e #acif nog e5 ges*il aanhangig 01 tuss*5 ,a]5t ,sluismansso5 en ,w\t] ,ludolfsso51 die door e]/g5oemde aangeklaagd 01 als 9 het op5ba> zijne ontevr$5heid te hebb5 betuigd ov] d5 vr$e4 ,zie van ,k9s*ot pag4 #caf en #cag4 #dbf ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #cdb4 #dbg ,ib4 pag4 #cdb en #cdc4 #dbh ,zie die twee /ukk5 9 de privilegi5 van ,oudewat] bij van ,k9s*ot pag4 #cag a #cbj4 #dbi ,m5 h]9n]e zi*1 dat ,/avor5 nog /e$s ,holl&s*e bezett+ hield4 #dcj ,zie bij van ,k9s*ot pag4 #cbb en #cbe1 en bij ons hi]vor5 pag4 #cba a #cbc4 #dca ,uitgezond]d twee bes*eid51 9 het zelfde ja> #a4 dat het l& van ,wo]d5 9 zijn wat]gang ges*eid5 z\de zijn van ,rijnl& en #b4 e5 placcaat van ,albre*t van e5 segg5 ende ges*eyd5 tuss*5 d5 ,bur*-,grave van ,leyd5 ende die van ,oudewat] ro]5de van de tolle4 #dcb ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #cdc4 #dcc ,ib4 pag4 #cdd4 #dcd ,ib4 pag4 #cde4 #dce ,ib4 #dcf ,ib4 pag4 #cdf4 #dcg ,de ond]zoek5de s*rijv]1 v]wij/ na> de privilegi5 van ,oudewat]4 ,de ho(d inh\d van het b$oelde /uk1 hebb5 wij e*t] op pag4 #chh t] behoorlijk] plaatse re$s m$eg$eeld4 #dch ,die sev5tw9ti*/e divisie1 dat ,,liiii4 ,capittel pag4 ,,cliiiii4 #dci ,utre*ts*e ,volks-,almanak #ahei1 pag4 #dc4 #ddj ,k9s*ot is op pag4 #cbe 9 abuis1 wa> hij doet voorkom51 dat hij 9 het beg9 des ja>s #adjd tot ,grave 0 v]koz51 do* zijn vad] /i]f ,ao4 #adjd 9 d5 w9t]1 wa>na hij hem opvolgde4 ,alle s*rijv]s van gezag imm]s1 v]meld5 zijn dood 9 d5 w9t] van #adjd4 ,wanne] wij dus bij van ,k9s*ot da> v9d5 ,anno ,,xiiii ende vi] moet dit noodw5dig zijn1 ,anno ,,xiiii ende vijve4 #dda ,k9s*ot meldt #adjd moet zijn #adje4 #ddb ,van e5 pa> &]e bes*eid5 van ,willem d5 ,,vi4 t5 j>e #adje kunn5 wij 9 d5 tek/ niet uitweid54--,zie d5 inh\d e*t] bij van ,k9s*ot1 pag4 #cbi en #ccj4 #ddc ,m5 zie hi]ov] 9 het bre$e1 pag4 #bbe1 #bdi van dit w]k4 #ddd ,wag5a>1 ,,iii ,d4 p4 #djh en #dji4 #dde ,van ,k9s*ot1 pag4 #ccg4 #ddf ,wag5a> ib4 pag4 #dah4 #ddg ,ibid4 pag4 #dbj4 #ddh ,bij ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #dbg4 #ddi ,van ,k9s*ot pag4 #eje en #ejf4 #dej ,m5 zie d5 inh\d1 bij ibid ,,iii ,d4 pag4 #dcb-dcd4 #dea ,van ,k9s*ot pag4 #cdj4 #deb ,zie hunne nam5 bij ib4 pag4 #cdb4 #dec ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #dch4 #ded ,zie ,h(dijk en van ,l5nep1 ,m]kwa>dige ,ka/eel5 9 ,n$]l& ,,ii ,d4 pag4 #hb4 #dee ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #dfc1 en ,mon/relet ,vol ,,ii pag4 #bg4 #def ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #dfh4 #deg ,van ,b]kum1 bes*rijv+ van ,s*oonhov51 pag4 #cda4 #deh ,dr4 ,d4 ,j4 ,veeg5s1 ,ha>lems*e v]tell+5 uit d5 oud5 tijd1 p4 #aji4 #dei ,v]g4 ,wag5a> ,,iii ,d4 pag4 #dia4 #dfj ,veld5a> pag4 #acj1 ,wag5a> pag4 #dhi4 #dfa ,wag5a> ib4 pag4 #eji4 #dfb ,wag5a>1 ib4 pag4 #ecj4 tot en met #ece4 en van ,k9s*ot1 pag4 #cfh4 tot en met pag4 #cgj4 #dfc ,wag5a> ,,iv4 ,d4 pag4 #ajj4 #dfd ,wag5a>1 ,,iv4 ,d4 pag4 #agd4 #dfe ,van ,b]kum1 bes*rijv+ van ,s*oonhov51 pag4 #cdb en ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #ahh4 #dff ib4 pag4 #aha4 #dfg ,omtr5t dez5 tijd 79 #adhj7 slot5 die van ,oudewat] e5 v]drag met de /ad ,utre*t4 ,dit bezwa>lijk tuss*5 d5 tek/ kunn5de invoeg5 en het to* moet5de v]meld51 zoo plaats5 wij dit 9 e5 noot4 ,m5 zie d5 inh\d van dit v]drag bij van ,k9s*ot1 pag4 #cij1 en #cia4 #dfh ,diuisie ,cronyck1 #cc diuisie #ba capittel4 #dfi ,zie ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #aia en #aib4 #dgj ,crim51 s5t5t boek1 gequot ,a4 fol4 #aa1 v]s4 bij ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #aif4 #dga ,diuisie ,cronyck1 #ca diuisie1 #ca capittel1 v]gelek5 met ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #aif en #aig4 #dgb ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #bja en #bjb1 raadpleg5de ,amelg>de1 ,ge/a ,ludoveci ,,xi ,libr4 ,,vi ,capittel #ba vesius ,hoorn pag4 #abe4 ,*ron4 van ,ao4 #adha-adhc en ,mat?4 ,tom4 ,i pag4 #cig1 #cii en #dje4 #dgc ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #bjh raadpl4 ,*ron4 van ,ao4 #adha-adhc1 pag4 #daj-dae4 #dgd ,diuisie ,*ron4 #ca diuisie1 #cg capittel4 #dge ,diuisie ,*ron4 #ca diuisie1 #ci capittel4 #dgf ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #bje4 #dgg ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #bae4 #dgh ,zie diuisie ,cron4 die #ca duisie4 dat ,,xliii capittel4 #dgi ,zie ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #baf4 #dhj ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #bdd4 #dha ,wag5a> pag4 #bdh1 en ,jonk] ,frans5 oorlog pag4 #hh en #ig4 #dhb ,v]g4 ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #bdh4 #dhc ,diuisie ,cron4 #ca diuisie1 #fh capittel1 ,wag5a>1 ,,iv ,d4 pag4 #bfj1 ,jonk] ,frans1 oorlog1 pag4 #bej4 #dhd ,zoo 0 zijne b5am+ als ,grave van ,holl&1 me] bek5d is hij e*t] geword51 ond] d5 naam van ,k>el d5 ,v1 die als ,keiz]4 #dhe ,wag5a> ,,iv ,d4 pag4 #ced4 #dhf ,rep]t4 d] ,plac4 pag4 #c4 #dhg ,groote ,*ron4 diuisie ,,xxxii ,capittel #df4 #dhh ,rep]t4 d] ,plac4 pag4 #c ,wag5a> ,,iv ,d4 pag #cih en #cii4 #dhi ,m5 zie het plac4 bij van ,k9s*ot1 pag4 #djj1 #dja en #djb4 #dij ,rep]t4 d] pl4 van het graafs*ap ,holl& bij ,wag5a>1 ,,iv4 ,d4 pag #dbi en #dcj4 #dia ,volg5s vel] me5+ zond ook ,oudewat] e]tijds s*ep5 t] h>+viss*]ij uit4 ,het ongeve] #ae m9ut5 van ,oudewat] ligg5de slot 7nu rune7 te ,vliet wij/ de sage aan1 als de plaats1 van wa> h>+buiz5 uitvo]54 ,dan v]gezeld5 de vr\w5 van de viss*]s hunne mann5 tot aan het gehu*t ,goejanv]wellesluis1 dat zijn naam er van z\de gekreg5 hebb54 ,de naam to* van de doorkliev]s van het zilte nat1 is nog 9 deze dag5 ,jan1 ,janmaat2 ,aan de sluis1 w]d5 zij dan toeg]oep5 ,goe ,jan va>wel4 ,wij nem5 de uitlegg+ van di5 naamsoorsprong ov]1 uit e5e d] ja>gang5 van het ,tijds*rift de ,navors*]4 #dib ,zie ,wag5a> ,,iv4 ,d4 pag #dgj4 #dic ,ibid4 pag #dgj en #dga4 #did ,zie pag4 #cdg van dit w]k4 #die ,de geau!n?ise]de copij1 b]u/ t] geme5te secret>ij4 #dif ,vr ,hoeff ,willemsz1 wa>m$e zij aanvangt1 /aat aan d5 kant3 ,piet va4 ,ev5zoo /aan lat] bij i$]5 ho(dman e5 pa> nam5 aan d5 kant ges*rev51 v]mo$elijk van h51 die lat] die betrekk+ wa>nam54 ,aanm4 van ,r4 ,c4 ,h4 ,rm]4 #dig ,ond] deze3 die 9 't ga/uys sijn die cl\ck sijn4 #dih ,zie het ,*ron4 auct4 ,joann de ,beka ,9 ,mat?aei ,vet4 aevi ,analect4 ,t ,,iii pag4 #caf volg4 v]g4 van ,k9s*ot1 ,bes*4 d4 /ad ,oudewat] blad4 #ea4 #dii ,zij wordt 9 oude bes*eid51 dikwijls ,remijnsbrug geheet54 #ejj ,zie van ,k9s*ot t4 a4 p4 blz4 #ba vlgg4 en #ej4 #eja ,wag5a> ,v4 ,d4 pag4 #bge4 #ejb ,wag5a>1 ,v ,d4 pag4 #dbj1 #dba en #dbb4 #ejc ,philips ,,ii heette hij als kon+ van ,spanje do* ,philips ,,iii als grave van ,holl&4 #ejd ,dat ,k>el dit nu jui/ v]le5d heeft1 hi]9 will5 wij niet a*t]haald word51 wij v]wijz5 na> het ho(d/uk de heks5waag van dit w]k4 #eje ,zie ,wag5a> ,,vi ,d4 pag4 #e4 #ejf ,zie ,wag5a> ,,vi ,d4 pag4 #dj4 #ejg ,wag5a> ,,vi ,d4 pag4 #ahf en #ahg4 #ejh ,simon ,/ijl1 opkom/e en bloei d] ,v]e5igde ,n$]l&5 pag4 #ahe en volg4 #eji ,de ze] bek5de ,wat]geus ,g]rit ,g]rits51 0 te ,oudewat] gebor54--,zie pag4 #cff van dit w]k4 #eaj ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bdc4 #eaa ,onze plaats 0 de e]/e 9 ,zuid-,holl&4 #eab ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bdc4 #eac ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #add4 #ead ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bdg4 #eae ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bej4 #eaf ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bef4 #eag ,wij zag5 het dus re$s1 dat ,oudewat] t5 j>e #aegb we] op de e]/e v]gad]+ d] /at51 die 's pr9s5 zijde hield5 teg5woordig 04 ,het moet ons niet v]wond]51 dat wij de gemagtigd5 uit ,oudewat] 9 de /at5raad we] na zoo groote tuss*5 ruimte zitt+ zi5 nem51 indi5 wij bij ,wag5a> ,,vi ,d4 #cgh lez54 ,de kle9e /$51 die s$]t e5 aantal j>51 niet t] dagva>t pleg5 te v]s*ijn51 kreg5 nu w$] plaats 9 dezelve1 opdat m5 ha>1 door het zoet d] reg]+ z\ aanlokk5 tot het willig] drag5 d] geme5e la/51 en &]51 die het nog met ,alva hield5 te ligt] te do5 omslaan4 #eah ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bec4 #eai ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bed4 #ebj ,ho(dts4 ,n$]l4 ,hi/4 ,fol4 #bgc4 #eba ,bor ,n$]l&s* hi/ori51 pag4 #ag4 #ebb ,a4 van ,duyn ,oudewat]s moord1 pag4 #g4 #ebc ,rm] 9 zijne bijdrage ,utre*t en ,oudewat] 9 d5 ,utre*ts*e ,volks almanak4 #ebd ,de bijzond]h$5 van d5 togt zijn mee/ uit van ,duijn1 ,oudewat]s moord1 die wij voor de wa>heid d]zelve aansprakelijk h\d54 #ebe ,zie ook de bijdrage van ,dr4 ,r4 ,c4 ,h4 ,rm] 9 d5 ,utre*ts*5 ,volksalmanak #ahei1 getiteld3 ,de moord van ,oudewat] 9 #aege1 van pag4 #dc tot en met pag4 #fc4 #ebf ,ho(dts ,n$]l&s* hi/orin1 pag4 #dja4 #ebg ,resol4 d] ,/at5 van ,holl&1 #ab ,julij #aege4 #ebh ,ib4 #i ,aug4 ,anno4 #aege4 #ebi ,ho(d/4 ,n$]l&s*e hi/orie1 pag4 #dbb4 #ecj ,p4 ,bor1 ,n$]l&s*e ,b]o]te1 ,,viii ,b4 pag4 #aba4 #eca ,a4 van ,duyn1 ,oudewat]s moord1 pag4 #aj4 #ecb ,van ,duyn1 pag4 #aj1 en van ,k9s*ot pag4 #bbc en #bbd1 meld5 omtr5t e5 vlugtel+ het volg5de4 ,nadat hij met pa>d en wag5 en de tilb>e go$]51 op het voorbeeld zijn] geb>5 gevlugt 01 w]d hij door 's vij&s vooruit gespatte ruit]ij zoo snel v]volgd1 dat hij e9delijk1 zi* niet me] kunn5de vleij51 het geva> te ontsnapp51 e]/ zijn bevra*te wag5 dw>s ov] d5 weg re$1 zijne pa>d5 losmaakte en to51 na het m$egevo]de te hebb5 a*t]gelat51 9 het wegr5n51 t5 bewijs zijn] nu va/ gewa&e vrijheid1 d5 najag5d5 ,spanja>d spott5d to]iep1 ,s5eca1 ,s5eca volg mij nu zoo gij kunt1 ik zit nu te pa>d zo[el als gij4 #ecc ,ho(ts4 ,n$]l&s*e hi/ori51 pag4 #dcb4 #ecd ,bor1 ,n$]l&s*e b]o]t51 ,,viii ,b1 pag4 #aba ,a4 #ece ,van ,duyn1 pag4 #aj4 #ecf ,wij giss5 nabij het teg5woordig ,geme5te huis van ,honcoop4 #ecg ,ho(ts4 ,n$]l4 hi/ori51 pag4 #dbc4 #ech ,van ,duyn1 pag4 #aa1 alwa> hij bre$] de ontruim+ van die /]kte uite5 zet4 #eci ,p4 ,bor1 ,n$]l&s*e b]o]t51 ,,viii ,b1 pag4 #aba4 #edj ,p4 ,bor1 pag4 #aba ,a4 #eda ,die noodmunt5 w>5 van #bj en #dj /uiv]s1 m5 zie de afbeeld+ bij van ,loon ,i4 ,d4 pag4 #bjf4 en van ,k9s*ot pag4 #bca4 #edb ,de brug ov] dit wat]1 _h de ,spanja>d weggebrok51 de r$e wa>om van ,dam1 vroeg] na> ,goejanv]wellesluis getog5 01 do* zi* zoo ze] te leur ge/eld vond4 #edc ,p4 ,c4 ,ho(t1 ,n$]l&s*e hi/orie1 ,d4 ,i1 ,b4 #aj pag4 #dcc4 #edd ,bor1 ,n$]l&s*e b]o]t51 ,,viii ,b4 fol4 #aba ,b4 #ede ,ib4 #edf ,de e]/e kogel die 9 de k]k ges*ot5 w]d1 hangt nog aan de gewelv5 van di5 tempel4 #edg ,tot n>igt voor h51 die dit doel van ,hi]ges vreemd zull5 v9d51 omdat de /adsgra*t nu te v] van d5 tor5 geleg5 is1 di5e1 dat de /adsve/+muur to5 t] tijde aan ( ze] digt voorbij d5 tor5 liep1 dat de ,yssel als de gra*t bes*\wd w]d1 en dat het ,ve] nog niet aan de /ad getrokk5 01 dit w]d e]/ 9 #aehe v]gund4--,zie me]d]e bewijz51 9 de bijdrage van ,r4 ,c4 ,h4 ,rom]1 9 de ,utre*ts*e ,volks-,almanak #ahei1 getiteld3 ,de moord van ,oudewat] 9 #aege4 #edh ,bor1 ,,viii ,b1 pag4 #aba ,b4 #edi ,ho(t1 pag4 #dbc4 #eej ,bor1 ,n$]l&s*e b]o]t51 ,,viii1 ,b1 pag4 #aba ,b4 #eea ,ho(t1 ,n$]l&s*e hi/ori51 pag4 #dbc4 #eeb ,bor1 pag4 #aba vso a4 #eec ,van ,duijn1 ,oudewat]s moord1 pag4 #ad4 #eed ,bor1 ,,viii1 ,b4 pag1 #aba vso a4 #eee ,ho(ts hi/ori5 pag4 #dbc4 #eef ,ho(ts4 ,n$]l4 hi/ori51 pag4 #dbc4 #eeg ,bor1 ,n$]l4 b]o]t51 ,,viii ,b4 pag4 #aba1 vso a4 #eeh ,ho(ts4 ,n$]l4 hi/ori51 pag4 #dbc4 #eei ,bor1 ,,viii1 ,b1 pag4 #aba1 vso a4 #efj ,ib4 #efa ,ho(ts4 ,n$]l4 hi/ori51 pag4 #dbd4 #efb ,bor1 ,n$]l&s*e ,b]o]t51 ,,viii ,b pag4 #aba1 vso4 ,a4 #efc ,ho(ts4 ,n$]l&s*e ,hi/orin1 pag4 #dbd4 #efd ,van ,duijn 9 zijn me]g5oemd boekje ov] d5 moord1 meldt pag4 #ae1 dat m5 9 de /adsmuur bij de bresse1 9 de poort e5e mijn gemaakt _h1 om die t] behoorlijk] tijd 9 de lu*t te do5 spr+5 en d5 rook 9 het leg] te leid51 en dat m5 d5 kruidkeld] dan ook met de poort liet spr+51 ma> het v]vroegde de inname d] /ad1 imm]s voor de bresse1 die to5 m]kelijk groot] w]d1 w>5 ge5 mans*app5 me] om die na> behoor5 te bezett54 ,van ,duijn is e*t] ze] dikwijls met gelo(wa>dige s*rijv]s 9 teg5spraak en het is dus somtijds ze] geva>lijk1 om hetge5 hij opdis*t1 voor wa> aan te nem54 ,dit is dan ook de r$e1 dat wij we9ig gebruik van hem mak51 ma> liev] &]e bronn51 en met "n van ,k9s*ot te baat nam51 die wij nu en dan bijna woordelijk volgd54 #efe ,p4 ,bor1 ,n$]l&s*e b]o]t5 ,,viii ,b4 pag4 #aba ,b4 #eff ,ho(ts4 ,n$]l&s*e ,hi/ori5 pag4 #dbd4 #efg ,me]d]e bijzond]h$5 bij van ,k9s*ot1 pag4 #beg vs4 ,wij mog5 bijzond]h$5 omtr5t p]son51 niet 9 alle fijnh$5 ov]nem51 omdat ons dit te wijdloopig z\de do5 word54 #efh ,bor1 ib4 en lev5 van pr9s ,willem ,i1 #b ,d4 ,,viii ,b1 pag4 #bhd4 #efi ,resol4 d] /at4 van ,holl& #i ,aug4 #aege pag4 #eec en #eed4 #egj ,wag5a>1 ,vad]l&s*e ges*i$5is1 ov] ,sonnoy en ,lumeij4 #ega ,zie van ,k9s*ot pag4 #bef al4 #egb ,voor h51 die de nam5 z\d5 will5 wet51 v]wijz5 wij na> de ,utre*ts*e ,volksalm4 #ahei van pag4 #fi tot #hf4 #egc ,voor e5 v]/]kte politie1 is inmiddels zorg g$rag51 omdat er tuss*5 de k9d]5 des velds1 v]hit door ,ba*us en aangespoord door ,cupido ligtelijk twi/5 ont/aan4 #egd ,van ,k9s*ot1 pag4 #dai vso4 en ,,iii keurb4 d] /ad ,delft1 pag4 #bge1 op het ,/adhuis b]u/5 twee regi/]s van aang5om5 poort]s van de j>5 #aegg tot #ahjf4 #ege ,het octrooi b]u/ t] ,secret>ij 9 orig9e4 #egf ,le5d]t ,a4 van ,dam en ,jan ,piet]s ,wat]grave liep5 m5ig ke] op p>tij en zo*t5 alle middel51 om die van ,montfoort uit te lokk51 omdat zij twee p>tij5 toeg$aan w>54 ,van ,duijn4 #egg ,er is e5e d]gelijke van het volg5de ja>2 do* om niet noodeloos uitvo]ig te word51 s*rijf ik da>uit niets af4 #egh ,zie ons w]k van pag4 #bab tot pag4 #bad en e5 aantal /ukk5 op het ar*ieve d] /ad 9 deze tijd54 #egi ,op het /adhuis is e5 accijnsboek b]u/5de van bi]5 en wijn te ,oudewat] ,ao4 #aegh en #aegi4 ,9 de /ad w>5 e]tijds e5 aantal bi]br\w]ij5 aanwezig4 #ehj ,zie de inh\d van dit octrooi1 bij van ,k9s*ot pag4 #dbb tot pag4 #dbg1 en het orig9eel op het /adhuis4 #eha ,wag5a> ,,vii ,d4 pag4 #id4 #ehb ib4 pag4 #aci4 #ehc ,h(dijk1 ges*i$5is d] ,n$]l&5 pag4 #gi4 vso4 #ehd ,de missieve is op het /adhuis b]u/5de4 #ehe ,resol4 van ,holl& #aa ,julij #aehd4 #ehf ,zie ,resolutie d] /ad1 sub #ae ,july #aehd en van ,holl& t5 zelfd5 j>e1 fol4 #cid en #dad4 ,de volmagt te v9d5 bij van ,k9s*ot1 pag4 #aaa tot en met pag4 #aad4 #ehg ,pag4 #add en volg4 #ehh ,zie de acte van ,burgemee/]s en ,s*ep55 betreff5de het hur5 van zold]s1 tot b]g+ van het graan1 t] geme5te-secret>y4 #ehi ,vroeg] tijd w>5 er met d5 ,he] van ,montfoort dikwijls one5igh$5 ov] die grond5 gewee/4 #eij ,wag5a>1 ,,viii ,d41 pag4 #ahi4 #eia ,wag5a>1 pag4 #bjj4 #eib ,pag4 #bjc en volg4 #eic ,zij bev9d5 zi* op het /adhuis2 ma> kapite9 van ,zwiet51 waakte1 zooveel 9 hem 01 teg5 d]gelijke misdrijv51 9 #aehg tr\w5s1 _h de compagnie van van ,zwiet5 nog afdo5+ gehad4 #eid ,t] vi]+ van dit be/& b9n5 ,oudewat] be/aat er op het /adhuis nog de aans*rijv+ d] ,/at5 van ,holl& en ,we/vriesl& #bc ,april #afji4 #eie ,zie zijne lev5ss*ets 9 dit w]k van pag4 #cfa tot #cfe4 #eif ,wag5a>1 ,x ,d4 pag4 #af en volg4 #eig ,ib4 pag4 #bj4 #eih ,ib4 pag4 #bj4 #eii ,wag5a>1 ,x4 ,dl4 pag4 #aeb en #aec4 ,de ,he] van ,k9s*ot meldt van ,lijdius1 pag4 #adb en #adc het volg5de3 ,johannus ,lijdius1 s*oon 9 ,duits*l& het e]/e lev5sli*t aans*\wd hebb5de1 is t] zake van zijn langdurig v]blijf en inwon+ zoo 9 ,holl& als wel voornamelijk 9 ,oudewat] ond] de gele]de mann51 alda> te huis hoor5de met re*t geteld geword54 ,hij 0 9 de tal5 en bijzond] 9 de !ologie en ges*i$kunde ze] erv>51 zijne s*rift5 zijn da>van de getuig54 ,hij heeft het le]a>sambt 9 de ,g]e=me]de geme5te 9 deze /ad met groot5 roem en algeme5e hooga*t+ b$i5d van #afjb tot #afdc als wanne] hij ov]le$4 ,tev5s moet5 wij h]9n]51 dat van #afjh tot 9 #afag1 de ,he] ,lev9us de ,raad de twe$e pr$ikant 01 t]wijl 9 het tijdvak wa>van wij s*rijv51 ,g]rit ,g]ritszoon ,cray5/e9 de wa>digheid van ,balluw bekle$de tot 9 #afah4 #fjj ,de #a4 draagt tot titel3 ,hi/oris* v]haal1 van de voornaam/e sw>i*$51 v]s*ill5 en proc$ur51 s[el 9 k]ckelijke als politycke sak51 drie j>5 h]wa>ts voorghevall5 b9n5 de /adt ,oudewat]1 door de k]ck]aat alda>1 en e5ige van de magi/rat5 ,am/]dam #afah4 ,wij behoev5 niet te zegg5 dat die bro*ure ze] contra ,remon/rants* is4 ,de #b4 heet ,reuckappel enz4 enz41 teg5 de kwade lu*t1 onlanghs bij e5 on]v>5 weyman v]oorsaackt1 door het opdo51 ende aanwijs5 van e5 vals*e f5ijnighe spore1 enz4 enz4 philodelphi ,,mdc ,,xviii4 ,dit boek is 9 ze] ,remon/rants*5 gee/ ges*rev54 ,en de #c;e1 is de ,cla*te d] ,ghemeynte tot ,oudewat] d] gh551 die h\d5 hij de oude ,religie1 aan de edele ,hoo* ,mogh5de ,h4 ,h4 ,/at5 van ,holl& ende ,we/ ,vriesl& di55de tot w$]legg9he van de vals*h$5 9 e5 boek ond] d5 "n1 ontdeck+he van d5 opro]igh5 ghee/ d] ,contra ,remon/rant5 tot ,oudewat]4 ,die sijn5 naam sal v]mond5 ,als de nam5 bij het teg5s*rift sijn bevond5 ,9 het ja> ons ,he]5 #afah4 ,zoo als m5 dus ziet1 is die bro*ure w$] 9 ,contra ,remon/rants*5 gee/ ges*rev54 #fja ,wij zi5 het dus1 de le]a>s w>5 ,contra ,remon/rants*1 en de ,magi/raat--t5m9/e g$eeltelijk--,remon/rants*gez9d4 #fjb ,tot dusv] het hi/oris* v]haal4 #fjc ,reuckappel pag4 #gb4 #fjd ,wag5a> ,x ,dl4 pag4 #aei4 #fje ,wag5a> ,x ,dl4 pag4 #afj1 #afa en #afb4 #fjf ,zie d5 ho(d9h\d bij ,wag5a>1 ,x ,d4 pag4 #afb en #afc4 #fjg ,die troep5beweg+1 is welligt te me] noodzakelijk gewee/1 omdat er van #be ,junij #afbc e5e publicatie be/aat1 nop5s de bevord]+ d] e5dragt tuss*5 de burg]ij en het g>nizo54 #fjh ,wij mog5 niet v]get5 aan te /ipp51 dat de gecommitte]de ,rad5 van de ,/at5 van ,holl& en ,we/vriesl& beslot5 tot d5 af/& d] wall5 en ve/+w]k5 van ,oudewat] t5 behoeve d] /ad1 die acte1 dato #h ,febru>ij #afcd1 is op het /adhuis b]u/5de4 #fji ,uit de ,ar*iev5 d] /ad4 #faj ,wir/]1 ,ges*i$5is van ons ,vad]l&1 pag4 #hb-ib4 #faa ,wag5a>1 ,,xiv ,d4 pag4 #da4 #fab ,9 zijn tooneel des oorlogs1 pag4 #bdg-beb4 #fac ,onze /ad1 zegt van d5 ,bos*1 dit z\ do5 d5k51 dat hij e5 /adg5oot 01 me]d]e grond5 me5 ik da>voor te hebb5 indi5 wij zijn v]haal a&a*tig nagaan4 #fad ,van het slot te ,vliet is sle*ts de rune ov]ig2 ov] de ges*i$5is van hetzelve v]wijs ik ond] &]5 na> ons boekske getiteld3 ,bijzond]h$5 omtr5t het slot te ,vliet1 #ahfa4 #fae ,van d5 ,bos* ,,iii ,d4 pag4 #ahd4 #faf ,dezelfde ,,iii ,d4 pag4 #aij1 alwa> wij het volg5de bewijs van groot5 mo$ van h5 v9d5 opgeteek5d4 ,het 0 9 ,febru>ij #afgc1 dat twee ,dorts*e en e5 ,haags* burg] tot ond] de tu95 van ,wo]d5 getog5 w>51 op hoop d5 vij& e5ig5 afbreuk te do54 ,da> bem]kt5 zij #h frans*51 die twee s*ap5 bij zi* hadd54 ,nietteg5/a&e de hoop op ov]w9n5 dus ze] g]+ 01 vall5 zij d5 vij& aan en br5g5 h5 spo$ig alle a*t gevang5 ,oudewat] b9n54 #fag ,nog e5ige sl$5 met hooi die door het ijs gezakt w>51 w]d5 door h5 v]br&4 ,zie van d5 ,bos* ,,iii ,d4 pag4 #aij1 #aia en ,allan1 ,bes*rijv+ van 's ,grav5hage pag4 #bbe4 #fah ,zie van d5 ,bos*1 tooneel des oorlogs ,,iii4 ,d4 pag4 #bdi4 #fai ,het orig9eel b]u/ t] ar*ieve2 zoo ook van het ja> #agaj1 e5e naamlij/ van #eh frans*e (fici]5 9 d5 frans*5 oorlog b9n5 de /ad krijgsgevang5 geword51 b5ev5s d5 /aat d] door h5 gemaakte s*uld54 #fbj ,gevolgd na> ,de ,b]o]t5 9 de ,n$]l&54 ,,iii ,deel1 pag4 #aie4 #fba ,h(dijk1 ,ges*i$5is d] ,n$]l&5 #ajf4 #fbb ,h(dijk1 pag4 #bjh enz4 #fbc ,vele v]s*ill5de missiv5 ov] het legg5 van de bezett+ b9n5 de /ad1 b]u/5 t5 raadhuize ond] de ar*iev54 #fbd ,keiz] ,napoleon passe]de 9 #ahaa ,oudewat]1 hij ond]hield zi* e5ig5 tijd met e5e deputatie uit de burg]s*ap4 ,t5 raadhuize bev9d5 zi* nog e5ige missiv51 bevatt5de voors*rift5 van e5 plan tot fee/vi]+ bij geleg5heid van het pass]5 van ,zijne ,maje/eit4 #fbe ,de uitnem5de ,van d5 ,b]gh1 heeft deze regel5 v]va>digd voor het tijdvak uit de ,vad]l&s*e ges*i$5is1 to5 de ,vlam+5 9 de midd5eeuw5 ons graafs*ap v]ov]d54 #fbf ,het s*ijnt e*t]1 dat de ,hooge ,reg]+ de nog ov]ig zijnde wall5 nog niet van wa>s*ijnlijk nut ontbloot a*t1 t5m9/e e5e voor ongeve] #aj j>5 voorg5om5e v]koop+ d] a>de van de bor/w]+51 w]d van wege het ,m9i/]ie van ,oorlog v]bod54 #fbg ,deze v]e5ig+ ond]v9dt i$] ja>1 de milddadigheid van ,h4 ,m4 de ,kon+9 ,w$uwe4 #fbh ,wij gewaagd5 da> van het woord ,gilde4 ,9 vroeg] tijd w>5 er te dez] /$e e5 ze] groot getal v]s*ill5de gild51 die g5aamd w]d5 na> de uitoef5+ van het b$rijf ( het b]oep d] l$54 ,het lijndraaij]s gild s*ijnt da> nog ov]blijfsel van te zijn4 ,het zakk5drag]s en bi]drag]s gild1 bleef tot voor e5ige j>5 nog gewijzigd 9 wez54 #fbi ,e5 lid dez] afdeel+1 de hoefsmid ,h4 de ,zw>t1 ond]s*eidt zi* ze] gun/ig 9 het v]va>dig5 van hoefijz]s1 t] te gemoetkom+ ( geheele v]bet]+ van gebrekkige pa>d5hoev54 ,e5 keurige v]zamel+ di] ijz]s #gd v]s*ill5d5 9 getal1 heeft b]eids op m5ige t5toon/ell+ van l&b\w zoo door gun/ige getuigs*rift5 als m$ailles groot5 naam v]worv54 #fcj ,twee1 d] drie 9 de /ad aan d5 ,i,jssel ligg5de brugg5 w]d5 bij die geleg5heid geamove]d en niet w$] h]b\wd4 ,de ,i,jsselbrug e*t] wordt v]vang5 door e55 ijz]51 deze vroeg]e is welligt nog de brug1 die t5 j>e #acga door grave ,albre*t v]gund w]d te mak51 t5 m9/e zij droeg dit ja>tal #a8ga2 het twe$e cijf] van dit ja> doet met ev5veel g]u/heid aan e5 #c1 dan aan e5e #e d5k54 #fca ,de alom bek5de ,n$]l&s*e liefdadigheid1 ond]s*eidt zi* 9 ,oudewat] /e$s bijzond]4 ,de jong/e algeme5e collecte1 geh\d5 op d5 v]ja>dag des kon+s1 t5 behoeve d] noodlijd5d5 door de ov]/room+5 9 ,geld]l& en ,noord-,brab&1 bragt b9n5 d5 kom d] /$e1 met inbegrip van lot51 9 de algeme5e v]lot+1 niet m9d] op dan #iff guld5 #fa #a_/b c5t4