,opm]k+5 van de bew]k]      ,tek/ die 9 
het orig9ele w]k s*u9 g$rukt is1 is 9   
deze e-tek/    tuss5 ligg5de /reepjes   
we]gegev52 tek/ /aat voor    gespatierde
 tek/4 ,sup]script tek/ is we]gegev5 als
 tek/4    ,alle kle9-kapital5 zijn      
v]vang5 door ,,ho(dlett]s4      ,me]    
opm]k+5 van de bew]k] zijn te v9d5 aan  
het e9de van de    tek/4            ,,de
 ,,heilige ,,oorlog1    ,,gevo]d ,,door 
,,kon+ ,,els*addai    ,,teg5            
,,di,,bolus4      ,,door    ,,john      
,,bunyan1      met e5e lev5sbes*rijv+   
van d5 auteur1 hond]d plat5    en       
aanteek5+54      ,,opnieuw ,,nauwkeurig 
,,uit ,,het ,,engels* ,,ov]gezet4       
,,am/]dam1    ,h,,vek]  ,,zoon4         
,afbeeld+3 ,,bunyans ,,geboortehuis ,,te
 ,,el/[4          ,,het ,,lev5 ,,van    
,,john ,,bunyan4      ,i4    ,,zijne    
,,geboorte ,,en ,,opvo$+4    ,john      
,bunyan w]d gebor5 9 het ja> #afbh4     
,zijne geboorteplaats heette  ,el/[1 e5 
dorp1 dat zi* no* op s*ild]a*tige ligg+ 
no* op e5  romantis* v]l$5 b]oem5 kan2  

't ligt 9 ,b$=d%ire4 ,_h dus de         
ontwikkel+ van zijn g5ie afgehang5 van  
de indrukk51 die e5  groots*e1 pra*tige 
natuur op hem maakt5 9 zijne jeugd1 dan 
z\ de  jonge w]eldburg] ind]daad 9 e5   
sle*te bak]mat gewee/ zijn4 ,er  zijn   
rondom ( bij ,el/[ ge5 b]g51 ge5        
wat]vall51 ge5 fonte951  ge5 afgrond5 ( 
holle weg54 ,het is e5 l& van t>we en   
g]/ -- e5  l&1 wa> de inwon]s zond]     
s*room ( armo$e hun brood mog5 et52  ma>
 kop] ( &] metaal wordt er niet 9 d5    
s*oot d] a>de  gevond54    ,van ,bunyans
 voor\d]s maakt de ges*i$5is ge5e meld+4
 ,zelfs van  zijn vad] en mo$] is ma>   
ze] we9ig bek5d4 ,het dorpsregi/] bevat 
zelfs ge5 bepaalde aangifte van zijne   
geboorte4 ,en huwelijk /aat  v]meld met 
twee geboorteb]i*t51 twee doopsb$i5+5 en
 zes  aangift5 t] begraf5is1 die zijne  
familie betreff54 ,die familie 0        
behoeftig en onbek5d4 ,niet alle5 dat de
 huisvad] 9 het zweet zijns  aans*ijns  
zijn brood moe/ et51 ma> de bezigheid1  
wa>m$e hij dit  brood v]di5de1 0 zelfs  

e5e d] all]g]+/e4 ,hij 0 e5  ketellapp]1
 die op zijn b]oep reisde1 en van plaats
 tot plaats d5  geheel5 omtrek afliep1  
ma> to* te ,el/[ zijne woonplaats hield4
    ,het kwam d5 vad] voor1 dat het voor
 zijn jong5 ge5 kwaad kon hem  iets te  
lat5 le]54 ,al 0 ,john uit g]+e en      
onaanzi5lijke oud]s  gebor51 be/ond er  
to* ge5 r$51 dat ook hij altijd 9 di5   
g]+5  en onaanzi5lijk5 /& z\ blijv54    
,welli*t z\ e5 go$e opvo$+  nog iets van
 zijn jong5 mak54    ,niet v] v&a>1 te  
,b$=d1 0 e5e ko/elooze s*ool voor de    
k9d]5 d] arm54 ,nu behaagde het ,god 9  
het h>t zijn] oud]s te  gev51 dat zij   
hem da>he5 zond5 om lez5 en s*rijv5 te  
le]51  wa>9 hij dan ook slaagde op      
dezelfde wijze als hond]d &]e  k9d]5 d] 
s*amele klasse4 ,ma> hij kwam niet veel 
v]d]4 ,zooals hij  lat] zelf bek5de1    
maakte hij sle*ts we9ig vord]+51 en lat]
  v]gat hij groot5deels we] wat hij re$s
 wi/4 ,hij w]d spo$ig van  s*ool g5om51 
want vad] _h hem noodig en le]de hem de 
geheim5 van  de ketellapp]skun/4        

,zijne goddeloo%eid 0 da>5teg5 ze]      
vroegtijdig op /uit5de wijze            
ontwikkeld4 ,da>9 0 hij niet a*t]lijk4  
,9 het vloek51 zw]51  lieg5 en          
godsla/]lijke taal uitslaan zo*t hij    
zijns gelijk54 ,hij  0 de belhamel bij  
alles wat op het dorp voorviel op dit   
gebi$ -- e5  voorloop] en v]leid] d]    
d>tele jeugd 9 all]lei ijdelh$5 en      
ongebond5heid4 ,om de ,heilige ,s*rift  
gaf hij niets1 e5 nieuwsblad (  e5      
tooneel/ukje 0 hem one9dig veel         
aang5am]4 ,met oude fabel5 en           
toov]kun/5 0 hij v]tr\wd4 ,uitgezond]d  
het zev5de gebod1 wa>van  hij v]kla>de  
zi* ang/vallig te hebb5 on?\d51 0 hij 9-
 en  uitw5dig e5 s*5d] van alle gebod54 
,de bege]te 0 zelfs groot bij  hem om de
 maat d] zonde vol te mak51 en het 0    
zijne /udie te wet5  te kom5 wat kwaad  
er nog te b$rijv5 viel1 en zi* dan te   
haa/5 ook  dat te do51 uit vrees1 dat   
hij /]v5 mo*t1 vor hij ook van di5      
v]bod5 boom _h geget54    ,9 zijn       
zev5ti5de ( a*tti5de ja> trok ,john     

,bunyan uit als soldaat  om deel te nem5
 aan d5 /rijd1 die to5 0 uitgebrok5     
tuss*5 het  ,p>lem5t en d5 kon+4 ,alle  
wa>s*ijnlijkheid pleit er voor1 dat hij 
e5 kon+sgez9de 01 (s*oon het algeme5    
gevoel5 hem aan de zijde  van de        
oppositie plaat/4 ,het bewijs is er niet
 voor te lev]52 ma>  zijn fl9k en loyaal
 k>akt] is lat] zoo duidelijk geblek51  
dat het  ma> nauwelijks te geloov5 valt1
 dat zulk e5 man de wap5s opgevat  heeft
 teg5 zijn s\v]e91 en da>bij de omgang  
met zijne kam]ad5 9  hunne losb&igheid  
z\ er me] voor pleit51 dat hij met de   
,edel5  megevo*t5 heeft dan met de      
,purite954 ,rup]t 0 zijn held1 niet     
,cromwell4    ,e5maal vooral 0 hij 9    
groot geva>4 ,bij het beleg van ,leice/]
 w]d  hij ond] d5 troep1 die d5 aanval  
do5 moe/1 gecomm&e]d4 ,ma> e5  &]       
krijgsman kreeg v]l( 9 zijne plaats te  
gaan4 ,9 het beg9 van  het geve*t w]d   
zijn plaatsv]vang] door e5 musketkogel  
getr(f5 en  sneuvelde4 ,dit voorval tr( 
,bunyan ze]2 het s*e5 e5e wa>s*uw+  van 

d5 ,he]e te zijn om zijne booze weg5 te 
v]lat54 ,en dit 0 de  e5ige wa>s*uw+    
niet4 ,re$s m5igmaal tevor5 _h hij geva>
  geloop5 van e5 plotsel+5 dood te /]v54
 ,me] dan e5s w]d hij  uit het wat] g]$ 
to5 hij re$s me] dan half 0 v]dronk54   
,deze r$d+ bleef niet zond] uitw]k+ op  
zijn gemo$slev54 ,de  go$heid en        
b>mh>tigheid ,gods leidde hem tot       
beke]+4 ,ma> niet op  e5maal4 ,hij w]d  
ongelukkig dag en na*t4 ,vreeselijke    
droom5 en  visio55 kweld5 hem4 ,to* de$ 
hij nog wel me als uitspatt5de          
jongeli$5 ond] de gro5e boom5 van het   
dorp hunn5 mo$wil  botvi]d54 ,ma> zijn  
gewet5 0 op51 hij gevoelde zi* e5 v]lor5
  man4    ,opdat hij al deze g$a*t5 uit 
zijn bre9 z\ kunn5 v]bann51  dompelde   
hij zi* opnieuw 9 de oude zond54 ,hij   
kwam me] en me] 9  op/& teg5 ,god1      
gev5de er nu zijn w]k geheel aan t5 e9de
 nog me]  tijd te hebb5 om zi* aan      
all]lei uitspatt+5 ov] te gev54         
,da>door bleef hij dan ook dikwijls dag5
 lang zond] v]di5/e en _h  ge5 brood om 

te et54    ,sommige vri5d5 hadd5        
m$elijd5 met hem1 en raadd5 hem1 ond]   
me]1  zi* 9 het huwelijk te begev54 ,met
 e5 go$e vr\w aan zijne zijde z\  het   
bet] gaan1 en moe/ hij d5 ond]gang1 die 
hem dreigde1 ontkom54  ,hij nam hunn5   
raad t] h>te en het 0 zijn geluk1 dat   
zijn oog viel  op e5 jonge do*t]1 wi]   
vad] e5 godzalig man w]d g]ek5d4        
,voorzi*tige m5s*5 z\d5 dit huwelijk    
roekeloos hebb5 g5oemd4  ,zelfs vel5    
zijn] vri5d5 hebb5 het dwaas en         
onbezonn5 gea*t1 en  dat kon niet &]s1  
want om van het &]e niet te sprek5 --   
zij  bezat5 ge5 /oel ( tafel1 ge5 enkel 
/uk huisraad4 ,wat moe/ da>van  kom58   
,het 0 e5 groot waag/uk2 lat] moge het  
blijk5 to* go$ gewee/ te  zijn1 ma>     
voorzek] is het niem& aan te rad5 op    
zulke voorwa>d5 en  9 zulke om/&igh$5 e5
 huwelijk aan te gaan4    ,afbeeld+3    
,,bunyan ,,belui/]t ,,het ,,gesprek ,,d]
 ,,vr\w54    ,to* 0 vr\w ,bunyan niet   
geheel zond] uitzet de zijne geword54   
,zij  bra*t twee boek5 m$e t5 huwelijk2 

het e5e heette3 de ,praktijk d]         
,godzaligheid01 en het &]e3 ,des m5s*5  
vlakke weg na> d5  hemel04 ,zoo diep 0  
hij e*t] gezonk51 dat hij niet vlug me] 
lez5  kon1 en dat zij hem moe/ help5 om 
het v]zuimde w$] 9 te hal54  ,ze] +5om5 
met h>e liefde tot hem en ha> voorkom5de
  vri5delijkheid1 lui/]de hij ga>ne na> 
h>e gesprekk5 en las met  ha> die mooie 
boek54 ,t]wijl zij zoo sam5 laz51 legde 
zij alles  nad] uit1 en de$ al ha> be/  
hem te beweg5 om to* e5 godsdi5/ig  lev5
 te leid54 ,het tehuis van h>e jeugd 0  
zoo gelukkig gewee/1 hoe  aang5aam z\   
het zijn als ook ha> e*telijke won+ e5  
ev5 gelukkig  tehuis word5 mo*t6        
,da>voor 0 alle geleg5heid2 wanne] ha>  
man  sle*ts h>5 vad] na wilde volg51 dan
 z\ hunne won+1 hoe armo$ig1  ook weldra
 e5 huis ,gods1 e5e poorte des hemels   
wez54    ,tot op zek]e hoogte won het   
deze vr\welijke1 v9d+rijke liefde4 ,hij 
de$ ijv]ig m$e 9 d5 huisgodsdi5/ en g+  
ook mee/al tweemaal  daags na> de k]k4  
,zooveel liefde droeg hij de b$i5a>s van

 het  ,evangelie toe1 dat hij zi* wel   
aan hunne voet5 _h kunn5 ne]legg5  en h5
 ov] zi* he5 lat5 loop54 ,hun naam1 hun 
gewaad1 hun di5/  bra*t hem 9 v]rukk+4  
,de ,zondag te ,el/[ 0 e5 vreemdsoortige
 afwissel+ van ern/ en  vroolijkheid4   
,er w]d tweemaal di5/ g$aan 9 de k]k1   
wa>bij deze  vol volk liep en het       
,geb$5boek niet ongebruikt bleef2 ma> 0 
de k]k  uit dan begonn5 er all]lei      
pretjes1 dans51 k]misv]makelijkh$5 en   
wat niet al6 ,beide 9 de godsdi5/oef5+5 
en de v]makelijkh$51  wa>toe de geme5te 
van ,el/[ door dezelfde klok w]d        
opg]oep51 de$  ,bunyan m$e4 ,hij 0 e5   
fl9ke v5t bij het klokkeluid5 en t5 all5
  tijde g]e$ het t\w met =s*e h& te     
trekk51 wanne] er iets af te  kondig5   
viel1 ( alle bewon]s van d5 omtrek moe/5
 word5  sam5g]oep54 ,op zek]5 ,zondag1  
nadat hij de geme5te 9 de k]k  geluid   
_h1 nam hij zijn gewone plaats 9 naa/   
zijne vr\w1 de$ m$e  9 het gezang en    
wa*tte de pr$ik+ af4 ,de pr$ik] 0 e5    
v]/&ig  en ern/ig man1 en zette         

duidelijk uite5 het zondige van het     
sabba?s*5d54 ,die preek de$ kra*t4      
,bunyan 0 getr(f54 ,het 0 nu  voortaan  
uit met de ov]tr$+ van het vi]de gebod  
voor zoov] het  ,john ,bunyan betr(4    
,hij wilde het voortaan met zijn gans*e 
h>t  opvolg54 ,laat zijne vr\w er van   
v]zek]d wez51 dat zijn h>t nu e5s  en   
voor go$ getr(f5 is6    ,de indruk 0    
voorbijga&e4 ,vor hij go$ en wel geget5 
_h 0 de  preek uit zijne g$a*t5 -- 0 hij
 al we] g]e$ na> de oude  v]makelijkh$5 
te gaan en da>van t5 volle te g5iet54   
,zoo gezegd1  zoo g$aan4 ,di5zelfd5     
namiddag 0 hij op de dorpsweide en hield
 zi*  bezig met uit alle ma*t de kat uit
 de ton te knuppel54 ,e5sklaps  hoorde  
hij e5e /em uit d5 hemel4 ,e5 oog5blik  
/ond hij weifel5d  da>1 to5 wi]p hij    
zijn knuppel weg en e9digde het spel4   
,hij /ond  aan d5 grond g5ageld als w>e 
hij e5 /&beeld1 bev5de bij het  hoor5 d]
 vraag1 die e5 bov5natuurlijke /em tot  
hem ri*tte3 ,wilt  gij uwe zond5 va>wel 
zegg5 en na> d5 hemel gaan8 ,( uwe zond5

 aan  de h& h\d5 en 9 de hel t]e*t      
kom580 ,het kwam hem voor1 dat  ,*ri/us 
da> vor hem /ond en hem van aangezi*t   
tot aangezi*t  aan/a>de1 en dat nu de   
/raf1 die hij zoo dubbel v]di5d _h1 aan 
hem  z\ voltrokk5 word54 ,niet vele     
m9ut5 w>5 noodig voor de  v]&]+4 ,hij   
hoorde1 hij da*t na1 hij trok e5        
besluit1 en het  gevolg 01 dat hij      
erk5de niets &]s dan de v]doem5is v]di5d
 te  hebb54 ,als dat zoo wez5 moe/ dan  
kon hij ev5 go$ voor iets &]s  als voor 
sabba?s*5d5 v]doemd word51 want zijne   
zond5 w>5 vele1  -- en hij ke]de t]ug   
na> het spel1 de$ als de be/e we] me1 en
  niem& bem]kte aan hem welk e5e v]&]+  
er 9 zijn b9n5/e  gewee/ 0 en welk e5e  
wor/el+ hij _h doorgemaakt4             
,desniettem9 bleef zijn gewet5 niet     
ru/ig4 ,zijne vr\w bleef  aanh\d5d alle 
pog+5 aanw5d5 om hem voor ,*ri/us te    
w9n51 en de  geleg5h$5 w>5 m5igvuldig1  
wa>bij hij be/raft w]d4 ,gij  goddelooze
 ell5del+60 zeide e5e vr\w op zek]5 dag 
tot hem1 to5  hij volg5s zijne gewoonte 

/ond te vloek5 en te zw]5 en d5 luia>d  
ui?+ langs de /rat51 -- gij goddelooze  
ell5del+2 ik hoorde mijn  lev5 lang zulk
 vloek5 niet4 ,gij alle5 zijt voldo5de  
om de geheele  jeugd van ons dorp te    
b$]v540 ,hij 0 bes*aamd1 en dat te me]  
omdat  zij1 die hem be/rafte1 e5        
onv]s*illig en sle*t wijf 04 ,hij       
w5s*te to5 met zijn gans*e h>t1 dat hij 
nog e5s w$] e5 kle9  k9d word5 kon1 en  
dat hij nog e5s kon le]5 sprek5 zond]   
vloek5  en zw]54 ,de be/raff+ van die   
vr\w droeg vru*t4 ,hij hield op met     
vloek51 begon zijn ,bijbel te lez5 en   
w]d e5 onb]ispelijk man beide  9 zijne  
woord5 en 9 zijn lev54 ,zijne bur5      
begonn5 de v]&]+  op te m]k54 ,zij      
begonn5 hem te prijz51 beide a*t] zijn  
rug en 9  zijn gezi*t4 ,dit de$ hem     
pleizi] en hij w]d er groots* op4 ,er 0 
ge5 man 9 gans* ,engel&1 die ,god bet]  
kon di55 dan hij en die d5  ,he]e me]   
welbehagelijk 04 ,nu s*e5 alles 9 orde4 
,zelfv]loo*5+ w]d van hem geis*t1 en hij
 nam mo$ig zijn kruis  op4 ,hij 0       

h>t/o*telijk v]zot op het dans51 en het 
geheele ja>  de$ hij er aan me2 des     
zom]s 9 de dorpsweide en des w9t]s 9 e5 
danszaal ( &] geb\w4 ,ma> nu gevoelde   
hij1 dat dans5 onheilig 01  en da> hij  
zoo heilig mogelijk wilde word51 gaf hij
 het op4 ,zijne oude  makk]s kwam5 hem  
v]lokk51 en de muziek klonk v]leidelijk 
9 zijne  oor52 ma> hij 0 va/ beslot5    
nooit me] te dans51 en hij dan/e  ook   
nooit me]4    ,e5 &]e geliefkoosde      
uitspann+ 0 het klokkeluid54 ,dit1      
gevoelde  hij1 moe/ ook word5 afges*aft4
 ,de godsdi5/igheid1 die hij nu _h      
aang5om51 v]eis*te1 dat hij het         
onmiddellijk opgaf4 ,to*1 hij hield  er 
zooveel van en hij v]langde er zooze]   
na>1 dat hij het w$] t]  h& nam4 ,t5    
laat/e ev5wel gaf hij aan zijn gewet5   
gewonn5 spel en  (s*oon hij wel d5      
klokketor5 beklom1 hij luidde niet me]4 
,miss*i5  0 het zelfs al erg g5oeg zi*  
op de plaats te bev9d54 ,e5 van de      
klokk5 mo*t e5s op zijn ho(d vall5 als  
e5 oordeel ,gods4 ,om dit  ongeval te   

voorkom5 plaat/e hij zi* altijd zo dat  
er ge5 klok ma>  e5 balk bov5 zijn ho(d 
04 ,e*t] ook hi] gevoelde hij zi* niet  
veilig me]1 want door het v]s*rikkelijke
 en aanh\d5de luid5 kond5  die balk5 wel
 e5s brek5 en dan viel hij to* dood4    
,aldus bevreesd  geword5 g+ hij he5 en  
durfde de deur van d5 tor5 nooit me]    
b9n5tr$54 ,hij bleef aan de deurpo/     
/aan2 ma> 0 hij ook da> wel  veilig8 ,de
 tor5 mo*t e5s omvall5 en wat dan8 ,dat 
0 zijne vrees4  ,doodgeslag5 te word5   
door de goddelijke g]e*tigheid1 te /]v5 
als  door e5 oordeel ,gods1 0 9 zijn oog
 ze] erg2 da>m$e z\ zijne  belijd5is te 
s*&e word5 en zijn toegang tot d5 hemel 
bemoeielijkt4  ,hij z\ da>om 9 dit      
opzi*t zijne h&5 9 ons*uld wass*51 en   
hij  hield woord2 hij zag na> het       
klokkeluid5 niet me] om4    ,zijn weg 0 
nu volmaakt voor d5 ,he]e4 ,e5e         
m]kwa>dige v]&]+  _h er plaats gehad 9  
zijn lev5 en zijne gewoont54 ,hij 0 nu  
t5  m9/e zek] van e5e plaats 9 het      
,p>adijs4 ,de v]&]+ 0 dan ook           

wond]dadig1 en zijne vr\w kon h>e       
vreugde niet g5oeg uitsprek54 ,nu  g+   
ha> hui%\d5 zooals het bij vad] ook     
gegaan 04 ,ha>  huwelijksuitzet1 die    
twee boek5 n4l4 _h vru*t g$rag54 ,de    
,praktis*e godzaligheid0 w]d beli*aamd 9
 het lev5 van h>5 man1 en  de vlakke weg
 na> d5 hemel0 w]d door ha> ,john en    
ha>zelve met  all5 lu/ en ijv] bew&eld4 
,ongelukkig 0 het alles zelfb$rog4 ,de  
zoo wond]lijk v]&]de en  h]vormde man   
zelf is onze zegsman 9 dez52 hij 0 niet 
ov]gegaan uit  d5 dood tot het lev5 en  
aldus e5 nieuw s*epsel geword5 9 ,jezus 
,*ri/us4 ,nietteg5/a&e de v]&]+ 9 zijn  
g$rag 0 er ge5e  v]&]+ gekom5 9 zijn    
h>t4 ,tot op dat oog5blik toe moe/ hij  
nog  altijd w$]gebor5 word5 door d5     
,heilig5 ,gee/4    ,ond] de bes*rijv]s  
van ,bunyans lev5 zijn niet all5 het met
 elk&]  e5s omtr5t zijn gee/elijk lev54 
,dat is ge5 wond]1 want hun oordeel     
hangt af van hun eig5 gee/elijke erv>+4 
,sommig5 hebb5 d5 draak  ge/ok5 met     
zijne bek5t5iss5 ov] zijn onbeke]d5     

toe/&4 ,zij  ontk5n51 dat hij e]tijds   
zoo v]h>d ( zoo diep gezonk5 04 ,zij    
me551 dat hij 9 e5 dweepa*tig5 toe/&    
v]ke]de en da>om  zi*zelv5 niet jui/    
beoordeel5 kon2 dat hij na>mate zijn    
gemo$slev5 ge/eld 0 ook 9 zelfv]tr\w5 ( 
zelfv]w]p+  teg5ov] ,god leefde2 dat al 
wat hij tot dusv]re ond]vond en         
doormaakte1 groot5deels inbeeld+ 01 (   
ook dat hij re$s v]nieuwd  0 en ge5e    
beke]+ me] behoefde4    ,ma> die zoo    
sprek5 hebb5 het mis1 en de man van     
,el/[ _h het bij  het re*te e9d4 ,beke]+
 9 het uitw5dige lev5 is nog ge5e       
v]nieuw+ d] natuur4 ,hoe go$ en         
prijselijk op zi*zelve1 is zij          
onvoldo5de tot zaligheid4 ,tot d5 m5s* 9
 zijn be/5 /aat v]kla>t  het ,woord     
,gods duidelijk3 ,gij moet w$]gebor5    
word540 ,dat ,bunyans  opvatt+ van dit  
feit1 zijne wa>de]+ van deze wa>heid ze]
  ge/r5g 01 en ook zijne uitdrukk+5     
da>omtr5t ze] /]k zi*  uitlat51 mag     
word5 toegegev52 ma> de zaak blijft wa>3
 hoeveel  voorb]eid5d w]k d] g5ade ook  

aan zijn h>t _h plaats gevond51 hij  0  
nog onh]bor5 met al zijne deugd en      
braafheid4 ,dat 0 ev5e5s het  geval met 
de ,israeliet51 die onbek5d met de      
g]e*tigheid ,gods1 en  zi*zelv5 e5e     
eig5g]e*tigheid opri*t5de1 zi* nog nooit
 e5s  re*t en 9 wa>heid teg5ov] de      
goddelijke g]e*tigheid hadd5  geplaat/4 
,hij _h d5 naam1 dat hij leefde1 ma> 0  
dood4    ,ook 0 ,bunyans ge/el ze]      
gevoelig4 ,zijne g$a*t5 en indrukk5 w>5 
9 de m9d]heid1 wanne] zij soms niet op  
e5e kra*tige wijze de  ov]h& nam5 ov]   
zijn gemo$4 ,wa> zijne bur5 onbewog5    
blev5 0  hij diep getr(f52 t]wijl zij   
niets ongewoons zag5 smolt hij weg 9    
tran5 ( sprong op van vreugd4    ,deze  
bijzond]heid moet wel 9 het oog word5   
geh\d51 opdat niet het  bijkom/ige met  
het wez5lijke v]w>d worde1 en woord5 en 
h&el+5  niet aan de groote v]&]+ des    
h>t5 toeges*rev5 word51 die  uitsluit5d 
9 het temp]am5t van d5 man hun oorsprong
 v9d51 die de  v]&]+ ond]g+4 ,de beke]+ 
is noodig tot zaligheid2 ma> er kan  wel

 beke]+ plaats hebb5 zond] dat ons      
inw5dige lev5 zo  v]ootmo$igd is1 dat   
wij van onszelv5 als van padd5 walg51 ( 
dat  wij zoo aang$aan word5 ov] de      
liefde ,gods1 dat wij ha> bewond]5      
zelfs 9 de kraai51 die de insect5 uit de
 opgeploegde vor5 pikk54  ,onze nieuwe  
geboorte kan ev5 zek] zijn als van d5   
,*ri/5reizig]  na> de eeuwigheid1 al    
hebb5 wij nooit met hem g$a*t1 dat de   
duivel  ons aan de kle$]5 trok1 en al   
hebb5 wij nooit met d5 booze  gesprok51 
( zijn ook nooit 9 e5e flauwte gevall5  
bij de g$a*te1  dat ,*ri/us met onze    
arme ziel5 m$elijd5 heeft4 ,i$] m5s*    
erva>t  ook 9 het gee/elijk lev5        
ov]e5kom/ig zijn temp]am5t4 ,bunyan w]d 
dan ook veel me] aang$aan bij e5 groot5 
en /]k5 /ormw9d dan  door e5 za*te /em4 
,en to* ges*i$de de groote daad van     
zijne w$]geboorte uit ,god1 zijn        
ov]gang van d5 dood 9 het lev5 ongem]kt4
 ,ge5 bepaald oog5blik is  9 zijn       
veelbewog5 lev5 aan te gev51 wa>op de   
nieuwe s*epp+  plaat%ad4 ,al wat hij    

hi]omtr5t aanvo]t re*tva>digt het       
d5kbeeld1  dat het e5 w]k van d5 tijd 04
 ,langzam]h& bem]kte hij1 dat hij  ,gode
 welgevallig 01 (s*oon hij onoph\delijk 
bek5n5 moe/ dat hij  /ruikelde en       
misde$4 ,zijne eig5g]e*tigheid1 zijne   
,gode  welgevalligheid 9 eig5 oog       
v]dwe51 zooals bij i$] onz]1 die e5  ev5
 di]ba> gelo( deela*tig zijn2 zijne     
/ruikel+5 w]d5 zo  m5igvuldig1 dat hij  
van e5 hoogmo$ige f>izer e5 wanhopige   
ell5del+ w]d4      ,,ii4    ,,zijne     
,,beke]+ ,,en ,,belijd5is4    ,zijn     
h&w]k bra*t hem e5s na> ,b$=d1 en       
gelukkig 0 het voor  hem1 dat hij zijne 
bezigh$5 op /raat _h4 ,e5 pa> arme vr\w5
 zat5  da> aan h>e deur5 to5 hij        
voorbijkwam4 ,het gebeurde nu1 dat hij  
zijn  kruiwag5 da> vlak bij ne]zette en 
ha> gesprek aflui/]de4 ,zij zag5  er zoo
 godsdi5/ig uit1 en miss*i5 0 er ook    
voor hem wel  geleg5heid om e5 gesprek  
met ha> aan te knoop51 wa>toe hij op dit
  oog5blik wel g5eigd 04 ,to5 hij da>   
zoo lui/]5d ne]zat w]d hij  v]baasd4    

,ge5 preek 9 de k]k van ,el/[ _h hem    
ooit van de  noodzakelijkheid d]        
w$]geboorte +eli*t1 no* ov] de          
argli/igheid  van het m5s*elijk h>t ( de
 aanve*t+5 van d5 booze1 ( de g5ade  van
 d5 ,heilig5 ,gee/1 no* ook ov] de      
s\v]e9iteits ,gods en zijne             
b>mh>tigheid 9 ,*ri/us ,jezus gesprok54 
,de zak51 welke deze vr\w5  besprak5    
grep5 hem nu met alle kra*t aan4 ,9     
geval zij wa>heid  sprak51 dan ontbrak  
hem t5 e55male elk k5m]k van e5 e*t     
godzalig  man4 ,en to* s*e5 alles zoo   
wa> te wez54 ,die vr\w5 w>5 zoo  e5v\dig
 9 h>e mani]5 en zoo gelukkig2 er 0 zulk
 e5e zalv+ 9  al wat zij zeid51 dat hij 
wel moe/ toegev51 dat zij ze] v]/&ig  en
 opre*t w>54    ,to5 zij ha> gesprek    
geindigd hadd51 0 het w]k aan d5        
kruiwag5  g$aan4 ,het _h wel lang       
g$uurd1 want het w]d telk5s afgebrok5   
da>  hij met zijn gans*e ziel           
belang/elde 9 dat gesprek2 ma> nu 0 hij 
ook gewillig om zi* alle5 9 ,jezus      
,*ri/us te b]oem5 en het  v]tr\w5 9 het 

vlees*1 dat hij tot dusv]re koe/]de1 op 
te gev54    ,afbeeld+3 ,,bunjan ,,lee/  
,,lu!rs ,,s*rift54    ,bunyan zo*t k5nis
 te mak5 met deze onwa>de]b>e vri5d9n54 
,zij  w>5 ze] vri5delijk en g$i5/ig1 en 
d$5 al ha> be/ om hem d5  weg ,gods     
bes*eid5lijk en voll$ig uit te legg54   
,twee uitw]ksel5  sprot5 da>uit voort --
 het e5e 03 e5 groote weekheid en       
te$]heid  des h>t5 om aan te nem51 wat  
de ,heilige ,s*rift le]t1 en het &]e  e5
 voortdur5de g5eigdheid van het gemo$ om
 ov] de d+51 die hij  hoorde en las na  
te d5k5 en te pe9z54 ,het ,s*riftwoord  
/ond nu aan  hem v]vuld te word51 dat   
hij de wa>heid z\ v]/aan en dat de      
wa>heid hem vrij z\ mak54 ,ma> die      
gee/esw]k+ g+ sle*ts  langzaam voort4   
,e5ige li$51 die de g5ade ,gods v]&]d5 9
  ontu*tigheid1 ontmoett5 hem1 en d$5   
hun be/ om hem met hunne  dwal+5 te     
besmett54 ,de duivel bra*t hem bov5di5 9
 groot5 /rijd  ev5als het k9d1 dat door 
de booze gee/5 w]d ges*eurd en gekweld1 
to5 de vad] het tot ,jezus wilde br5g54 

,welk re*t _h hij om te  zegg51 dat hij 
het w>e zaligmak5de gelo( bezat8 ,hij   
bezat niet het  m9/e bewijs1 dat hij tot
 de uitv]kor55 behoorde4 ,hij kon niet  
wet5  ( de dag d] g5ade voor hem niet   
re$s voorbij 04    ,op deze aanve*t+5   
antwoordde hij zoo go$ hij kon4 ,hij    
wor/elde  dikwijls1 ma> nu en dan lag   
hij ond]4 ,doe e5s e5 wond]10 zeide de  
+ev+ des booz5 op zek]5 morg5 tot hem4  
,zeg tot de diepe poel5  9 de waadplaats
 d] pa>d5 dat ze droog word51 en tot het
 droge3 ^w  e5 modd]poel40 ,hij 0 re$s  
bezig dit bevel 9 ,gods naam uit te     
vo]51 to5 de g$a*te 9 zijn h>t opkwam3  
ga e]/ e5s ond]  g9ds*e heg op uwe knien
 ligg5 en bid ,god1 dat ,hij u          
bekra*tige4 ,dit  uit/el 0 zijne r$d+2  
hij bem]kte het geva> en ontsnapte er   
aan4    ,h\d ma> niet va/ aan uwe hoop10
 0 de inblaz+ van d5 volg5d5  dag4 ,als 
,god u 9 zijne one9dige b>mh>tigheid    
niet heeft uitv]kor5  tot e5 vat t] e]e 
en t] b>mh>tigheid1 helpt al uw w]k5 en 
bidd5  en zwoeg5 niet met al40 ,hij zag 

het groote bezwa>1 dat zi* aldus        
kra*tig aan hem voorde$1 en /ond er     
voor4 ,wek5 lang 0 hij t]  n$] geslag5  
en g$rukt1 tot op e5maal e5 tek/ d]     
,s*riftuur 9  zijn h>t kwam1 die        
betrekk+ _h op het e5v\dig kom5 tot ,god
 en  zi* aan ,hem toe te v]tr\w54 ,deze 
woord5 v]troo/t5 hem wel ze]  en /rekt5 
hem tot aanmo$ig+1 ma> tot zijn spijt   
kon hij ze 9 zijn  ,bijbel niet v9d54   
,hij zo*t ov]al en zette ook &]5 aan het
  zoek51 ma> er g+ me] dan e5 ja>       
voorbij e] die woord5 w>5  gevond51 on  
to5 kwam het uit1 dat ze 9 de ,apocryfe 
boek5 /ond54  ,da> nu de ,apocryfe boek5
 vol/rekt ge5 gezag hadd51 gaf hij ook  
al  d5 mo$ we] op tot hij weldra tot de 
ontdekk+ kwam1 dat e5 bijna             
gelijkluid5de tek/ 9 de wez5lijke       
,heilige ,s*rift /ond1 en da>op  kon hij
 nu /aat mak54 ,zoo bra*t hij dan d5    
booze tot zwijg54 ,hij  mo*t zi* aan    
,god toev]tr\w5 en alle gesla*t5 van    
oud%]  getuigd5 dat iem&1 die dat de$1  
niet bes*aamd z\ word54 ,o1 hij  /elde  

al zijne hoop op d5 ,he]e1 en v]mo*t    
niet uit te sprek5 met  welk e5 sma*t5d 
v]lang5 d] ziel hij tot ,*ri/us riep om 
hem te  r$d51 opdat hij to* e9delijk e5s
 beke]d mo*t word54    ,tot op dez5 tijd
 hield hij zijne gee/elijke wor/el+ voor
  zi*zelv54 ,ma> t5 laat/e de$ zi* e5e  
geleg5heid voor1 wa>door  hij bewog5 w]d
 om zijn h>t e5s uit te /ort5 voor die  
arme vr\w5  te ,b$=d1 die hem zoo       
vri5delijk 9 de wa>heid hadd5 +eleid4   
,zij  lui/]d5 met toeg5eg5heid na> zijne
 v]hal5 en antwoordd5 dan ook  na> hun  
be/e wet54 ,ma> het duurde niet lang (  
zij moe/5 hem het  antwoord s*uldig     
blijv51 niet wet5de hoe zulke my/]in    
kond5  word5 opgekla>d4 ,miss*i5 z\ hun 
le]a>1 de pr$ikant ,gif=d1 hem  t]e*t   
kunn5 help54 ,zij v]zo*t5 di5 te mog5   
sprek5 en wi/5  ook te bew]k51 dat      
,bunyan t5 huize van di5 le]a>          
uitg5oodigd  w]d4 ,niets bet]s _h kunn5 
gebeur54 ,gif=ds held] oordeel en       
uitgebreide k5nis bra*t5 de weeld]ige1  
ja on/uimige  v]beeld+skra*t van zijn   

nieuw5 vri5d ond] tu*t en bep]k+4       
,gezels*app51 die hij met zijne         
geme5tel$5 9 het bijzond] hield1  wa>op 
geh&eld w]d ov] de weg5 des ,he]5 met   
zijn volk1 en die  di55 moe/5 tot hunne 
gee/elijke opb\w+1 w]d5 door dez5       
getr\w5 di5/kne*t re$s s$]t lang geh\d51
 en tot deze  gezels*app5 w]d nu ook de 
ketellapp] van ,el/[ toegelat54 ,vele   
van  zijne misvatt+5 w]d5 ongem]kt      
v]bet]d1 en e5 diep] besef van  wat     
eig5lijk de wil ,gods is1 wortelde 9    
zijn gemo$4 ,hi] w]d hem  vooral        
aang]ad5 zijn h>t te gew5n5 aan me]     
onbepaalde en innige  gehoorzaamheid aan
 d5 ,gee/ ,gods1 zooals deze zi* op5ba>t
 9 zijn  heilig ,woord4    ,het e]/e    
gevolg hi]van 0 e5e v]nieuw+ zijn]      
droef5is4 ,het  kwam hem nu voor1 dat   
hij e5 ze] groot zonda> 04 ,hoe me] hij 
hi]ov] nada*t1 des te me] beefde hij4   
,hij w]d ov]/elpt door de  kra*t en d5  
invlo$ zijn] on/uimige v]beeld+4 ,het   
kwam hem voor1  dat hij gelijk 0 aan e5 
k9d1 dat e5e ( &]e b$el>es ond] ha>     

lomp5 v]borg5 _h om da>m$e weg te loop5 
v] van vri5d5 en  mag54 ,hij hoorde e5e 
/em a*t] zi* aanroep5 wel e5 halve mijl 
v]4 ,hij oordeelde1 dat de toe/& van e5 
hond ( e5 pad vrij wat  v]kieselijk] 0  
dan de zijne4 ,hij z\ duiz5d pond /]l+  
hebb5  will5 gev5 voor e5 enkel5 traan4 
,hij 0 er nu zek] van1 dat hij  van d5  
duivel bezet5 04    ,to* bleef hij      
temidd5 van dit alles aanh\d5 9 het geb$
 en 9 zijn  ond]zoek d] ,heilige        
,s*rift1 op hoop teg5 hoop hop5de4 ,het 
gebeurde  e5s1 dat hij ze] droevig 9 de 
won+ van e5 buurman zat1 to5 het  woord 
op zijne ziel w]d g$rukt3 ,als ,god vor 
ons is1 wie zal dan  teg5 ons zijn80    
,spo$ig da>op to5 hij 9 het veld w&elde1
 kreeg hij  dat &]e woord3 ,vr$e mak5de 
door het blo$ des kruises40 ,da>na bij  
zijn eig5 huiselijk5 ha>d zitt5de1 viel 
hem dit woord 93 ,ov]mits  dan de k9d]5 
des vlees*es en blo$s deela*tig zijn1   
zoo is ,hij ook  desgelijks d]zelv5     
deela*tig geword51 opdat ,hij door d5   
dood t5iet  do5 z\ d5g551 die het geweld

 des doods _h40 ,deze druiv50 zooals    
hij ze noemde1 ( kle9e bezoekjes0 (     
aanrak+50 d$5 hem wel  go$2 ma> ze w]d5 
als bij ,petrus gezi*t op het dak spo$ig
 we]  opgetrokk5 9 d5 hemel4    ,me] go$
 z\ het hem e*t] g$aan hebb5 wanne] hij 
die v]troo/5de  woord5 va/geh\d5 _h1    
wanne] hij gelo(d _h dat zij van kra*t  
blev5 en di55 kond5 om hem tot vr$e te  
br5g54 ,hij lette veel te  veel op zijne
 gemo$sge/eldheid4 ,de wa>borg voor     
zijne v]troo/+ 9  ,*ri/us en het ank]   
zijn] hoop lag niet 9 zijn gevoel1 ma> 9
 de  goddelijke v]zek]+1 dat ,*ri/us    
zijne zond5 door zijne  zelf(f]&e _h    
wegg5om54    ,g$ur5de e5 korte          
tuss*5poos van evangelis*e ru/1 0 het   
,bunyans  vurig v]lang5 to* e5s de      
bev9d+ van e5 oud godzalig man te  mog5 
lez51 die hond]d ja> vor hem geleefd _h4
 ,het kwam hem voor1  dat de nieuw]e    
godsdi5/ige boek5 sle*ts dogmatis* en   
opp]vlakkig  w>51 en hunne s*rijv]s de  
diept5 ,gods niet k5d54 ,hem viel e5    
afs*rift 9 h&5 van ,lu!rs w]k ov] d5    

brief aan de ,galat54 ,het  0 zo oud1   
dat het bijna 9 /ukk5 viel to5 hij het  
va/hield2 ma>  hoe h>dh&ig hij ook wez5 
mo*t door zijn ruw h&w]k en d5 omgang   
met d5 kruiwag5 en zijn g]e$s*ap1 zoo g+
 hij to* ze]  voorzi*tig om met dit     
h&s*rift en 9 kort5 tijd 0 het 9 zijn   
bezit4 ,het kwam hem voor als e5 oude   
bek5de2 zooze] 0 ,lu!r e5  man van      
gelijke beweg+5 als hij4 ,ge5 boek t]   
w]eld 0 hem zoo  di]ba> als dit1        
uitgezond]d de ,bijbel4    ,deze        
vre$zame tuss*5tijd 0 ma> kort1 en de   
volg5de aanve*t+  0 e5e van de all]]g/e4
 ,g$ur5de e5 geheel ja> en bijna zond]  
tuss*5poz5 w]d hij v]zo*t om ,*ri/us te 
v]koop54 ,dit  vreeselijke d5kbeeld w]d 
door hem gekoe/]d met e5e bepaaldheid1  
die  wij ons ma> kwalijk kunn5 v]beeld54
 ,op zek]5 morg5 op zijn b$  ligg5de1   
w]d5 de woord5 door hem gehoord3 ,v]koop
 hem1 v]koop hem1  v]koop hem60 en dat  
met e5e duidelijkheid ( e5e m5s*5/em tot
 hem  sprak4 ,hij gaf t5 antwoord3 ,ne51
 ne51 voor ge5 duiz5d5 en  millio5560   

,ma> t5 laat/e1 nadat hij er lang en    
bre$ ov] _h  nag$a*t g+ het door zijn   
ziel3 ,laat ,hem dan ma> v>5 als ,hij   
weg  wil60 en hij gevoelde1 dat zijn h>t
 hi]9 volkom5 toe/emde4    ,nu bleef er 
niets ov] dan de worm1 die nooit /]ft4  
,hij pl(te ne]  ev5als e5 vogel1 die uit
 d5 top van e5 boom w]d ges*ot51 9      
v]s*rikkelijke wanhoop en v]twijfel+1 en
 twee j>5 lang le$ hij  e5 nameloos le$4
 ,nu en dan kwam5 woord5 van ,*ri/us hem
 we] e5  we9ig hoop gev51 ma> dit duurde
 sle*ts kort en dan klonk het we] 9     
zijn b9n5/e3 ,gij hebt uw5 ,zaligmak]   
v]ko*t en da>om zijt gij  v]doemd40     
,dit voorval 0 zek] van e5 zond]l+5 a>d3
 het v]di5t1 voorwa>6  9 ge5 opzi*t     
navolg+1 ma> kan ons bet] en diep]      
inzi*t gev5 9  d5 jamm]lijk5 toe/& van  
ons eig5 h>t1 en het zondige d] zonde   
duidelijk 9 het li*t /ell54 ,ook kan het
 ons inleid5 9 de  v]leid+5 des satans1 
onz5 groot5 vij&1 die nimm] slaapt (    
sluim]t4    ,bunyan v]haalt e5 &]5 toe/&
 van tijdelijke v]adem+1 wa>van  hij    

zelf niet weet hoe hij di5 noem5 zal4   
,to5 hij w$] op het punt  /ond van ang/ 
en komm] 9 e5 te krimp51 0 het hem ( hij
 door de  v5/]s het gesuis van e55 w9d  
hoorde1 die met e5 liefelijke /em  tot  
hem sprak3 ,wa>t gij ooit weig]a*tig om 
door het blo$ van  ,*ri/us g]e*tva>digd 
te word580 ,zijn h>t antwoordde         
rondbor/ig3  ne540 ,to5 viel dat &]e    
woord met kra*t op zijne ziel3 ,ziet    
toe1  dat gij di51 die spreekt1 niet    
v]w]pt40 ,dit maakte e5 zond]l+  diep5  
indruk op zijn gee/1 en legde al die    
v]ontru/5de g$a*t5  het zwijg5 op1 die1 
als losgelat5 helhond51 hem onoph\delijk
  aanblaft5 en teg5grijnsd54 ,de kra*t  
van dit teek5 hield drie (  vi] dag5    
aan1 en to5 begonn5 de oude twijfel+5   
we]4    ,lat] e*t] kwam hij tot         
wez5lijke en voortdur5de bevrijd+4      
,t]wijl  hij ov] e5 weil& liep1 viel dat
 woord kra*tig 9 zijne ziel3 ,uwe       
g]e*tigheid is 9 d5 hemel40 ,met het oog
 zijns gelo(s zag hij ,jezus  aan de    
re*t]h& ,gods gezet51 als zijne eig5    

p]soonlijke  g]e*tigheid1 zoodat wa> hij
 ook 0 en wat hij ook de$1 ,god nooit   
tot hem zegg5 kon3 ,gij mi/ mijne       
g]e*tigheid10 omdat deze altijd  voor   
,gods oog blonk 9 ,*ri/us1 die en is met
 zijn volk4 ,niet de go$e  ge/eldheid   
des h>t5 van d5 geloovige maakt zijne   
g]e*tigheid uit1  ook maakt zij die niet
 groot] ( bet]1 ev5m9 m9d] ( sle*t]1    
s$]t ,*ri/us zelf er borg voor /aat1 die
 gi/]5 en h$5 dezelfde  is4 ,niets m9d] 
dan e5e poort des hemels 0 dat weil&    
voor ,bunyan4  ,to5 en da> g]aakte hij  
uit de slav]nij d] eig5g]e*tigheid en   
van  het inwon5d b$]f 9 de he]lijke     
vrijheid d] k9d]5 ,gods4    ,hij somde  
nu 9 zijn gee/ al de tekortkom+5 op1 die
 voor zijne  rek5+ lag51 en da>uit      
besluit5de tot de zwakheid van zijn     
gelo(  9 het geb$1 de onv]s*illigheid   
van zijne ziel voor het voortdur5d      
geva>1 wa>9 zij v]ke]de1 zijne v]ke]de  
h&elwijze om ,god als het  w>e de wet   
voor te s*rijv5 9 de beh&el+ van zijn   
gee/elijk  lev51 bem]kte hij1 dat hij   

to* nu van veel dwal+ en wange/alt5     
v]lo/ 01 en dat hij ev5als ,job na zijne
 rampspo$5 en /rijd  dubbel gezeg5d 0 en
 wel tweemaal zooveel bezat als hij e]/ 
_h  bezet54 ,e5 ze] k>akt]i/ieke        
uitspraak wordt 9 zijn lev5sb]i*t       
gevond51 deze namelijk3 sprek5de ov] de 
di]b>e woord5 van ,jezus3  ,die tot ,mij
 komt zal ,ik ge5sz9s uitw]p510 zegt    
hij3 ,o1 ov] dat  ,johannes zes1 dat    
gezeg5de woord1 heb ik heel wat met     
satan te  wor/el5 gehad1 e] ik het mijn 
eig5dom noem5 mo*t40    ,het 0 voor &]5 
re$s lang duidelijk gewee/1 dat hun     
vri5d ,jezus  toebehoorde1 ma> nu       
gelo(de hij het zelf ook4 ,wel v]mo*t   
hij niet  met jui/e zek]heid het        
oog5blik aan te gev51 wa>op hij volkom5 
w]d v]&]d en omgezet1 ma> dat hij       
w]kelijk 9 ,god leefde /ond nu  bij hem 
va/4    ,het e]/e wat hij nu uit de     
,heilige ,s*rift le]de1 0 ,*ri/us voor  
de m5s*5 te belijd54 ,da>om op5ba>de hij
 nu ook zijne bege]te om  tot de k]k    
zijn] keuze ov] te gaan1 om da>9 te     

w&el5 volg5s  ,*ri/us' bevel4 ,hij w]d  
met liefde ontvang51 en nadat hij g$oopt
 0  w]d ook hij opg5om5 ond] de l$5 van 
die geme5s*ap4 ,to5 hij deel  nam aan   
het ,heilig ,avondmaal 0 het hem1 ( hij 
+$ompeld w]d 9 de  kra*t van ,*ri/us'   
dood4 ,ze] di]ba> w>5 hem de woord53    
,doe dat  tot mijne g$a*t5is40          
,om/reeks di5 tijd w]d hij aangeta/ door
 e5e krankheid1 die wel  longt]+ s*e5 te
 wez54 ,hij h]/elde1 ma> /ortte w$] 91  
tot  hij e9delijk volkom5 g5as en to5   
ze] /]k w]d4 ,g$ur5de zijne  krankheid  
maakte hij w$] v]s*eid5e bev9delijke    
toe/&5 door2  ma> ov] het algeme5 mo*t  
hij zi* to* 9 d5 ,he]e v]blijd54        
,vr\w10 zeide hij1 to5 hij 9 bet]s*ap   
to5em5de bij d5 ha>d zat1  /aat er erg5s
 9 de ,s*rift dit woord3 ,ik b5 tot     
,jezus gekom5800  ,zij h]9n]de het zi*  
niet4 ,da>na zo*t5 zij e5ige m9ut5 met  
elkar1 to5 e5 tek/ uit de ,hebren 9     
zijne g$a*t5 s*oot4 ,vr\w1  nu weet ik  
het3 ja ik weet het3 wij zijn gekom5 tot
 ,jezus d5  middela> van het ,nieuwe    

,v]bond400 ,to5 g+ hij w$] na> zijn b$1 
ma> hij kon moeielijk /il blijv5 ligg51 
zooveel g5oot hij 9 d5  ,he]e zijn ,god4
    ,to5 zijne gezondheid h]/eld 01 nam 
hij met all5 ijv] de pli*t5  wa>1 die   
aan zijn lidmaats*ap w>5 v]bond51 zijn  
le]a> t] zijde  /a&e 9 de godsdi5/ige   
gezels*app5 en bije5kom/5 en bij het    
krankbezoek4 ,zijne ges*ik!id tot dit   
w]k 0 zoo kla>blijkelijk1  dat zijne    
m$el$5 hem met algeme5e /emm5 tot diak5 
zijn] k]k  aan/eld54 ,aldus b$i5de hij  
nu het heiligdom als ko/] en de$  di5/  
als diak5 voor arm5 en krank54 ,nadat   
hij zijne woonplaats van  ,el/[ na>     
,b$=d _h ov]gebra*t1 nam hij die        
betrekk+ aan en  di5de da>9 tr\w4       
,om/reeks dez5 tijd w]d hij w$uwna>2 ma>
 de om/&igh$51  wa>ond] dit plaats vond1
 zijn ons niet bek5d4    ,e5 oogopslag 9
 het notul5boek van d5 k]k]aad van ,b$=d
 kan ons  ov]tuig51 9 welke hooge a*t+  
hij /ond bij zijne bro$]54 ,bij         
geleg5heid e5] bije5kom/1 geh\d5 op d5  
#bg/5 d] zesde ma&  van 't ja> #afeg1 0 

de diak5di5/ door ,john ,bunyan v]ri*t  
ov]g$rag5 aan ,john ,p]nie1 omdat hij   
niet lang] zijn5 di5/ kon  v]vull51 da> 
zijn tijd zoo bezet 0 met het pr$ik5 des
 ,woords40  ,e5ige zijn] m$el$5 hadd5   
bege]d1 dat hij hun e5 woord t]  opwekk+
 z\ toesprek5 9 hun bijzond] gezels*ap1 
en (s*oon hij er  ze] teg5 op zag1 0 het
 to* gebeurd en w]d het all5 da>na      
duidelijk welke uitnem5de gav5 hij _h   
voor dit w]k4 ,nu w]d hij  m5igmaal     
uitg5oodigd op de naburige dorp5 te     
pr$ik54 ,nauwelijks _h  dit e5ige ma&5  
zoo voortg$uurd1 to5 zijne ges*ik!id en 
bekwaamheid op dit punt zo treff5d aan  
het li*t trad51 dat zijne  m$el$5 niet  
lang] a>zeld5 om hem tot de b$i5+ des   
,woords te  b]oep54    ,zij sprak5      
hi]ov] met d5 le]a> d] geme5te1 die     
hunne ov]tuig+  9 deze deelde4 ,de      
uitslag 01 dat na ern/ig en ple*tig     
geb$1 met  va/5 v]bond51 ,john ,bunyan  
w]d geord5d tot de op5b>e               
evangelie-pr$ik+4 ,met groote vreeze en 
ond] veel bev+ bij het  gezi*t op zijne 

eig5 zwakheid1 s*ikte hij zi*zelv5 tot  
dez5  arbeid1 e*t] niet zond] veel      
aanmo$ig+ en v]troo/+1 die de  ,heilige 
,gee/ hem uit de ,heilige ,s*rift de$   
toekom54 ,lat] w]d hij  bij uitnem5dheid
 aangemo$igd door d5 groot5 toeloop1 di5
 zijne  pr$ik+ wekte1 wa> hond]d5 van   
alle kant5 toe/roomd54 ,vel5  bel$5 met 
blijds*ap1 dat zij door hem w>5 wakk]   
ges*ud1 zoodat  het ,woord ,gods met    
kra*t op zijn gemo$ w]d g$rukt3 ,de zeg5
  desg551 die v]lor5 g+1 kwam op mij2 en
 het h>t d] w$uwe de$ ik  vroolijk z+540
 ,de nood 0 hem nu ook opgelegd en      
weldra klonk het 9  zijn b9n5/e3 ,wee   
mij1 als ik u het ,evangelie niet       
v]kondig60 ,job4  #bi 3 #ac4            
,afbeeld+3 ,,bunyan ,,wordt ,,gevang5   
,,g5om54      ,,iii4    ,,zijn ,,lijd5  
,,om ,,des ,,gewet5s ,,wil4    ,de oude 
vraag w]d weldra ook aan ,bunyan g$aan3 
,door wat ma*t doet  gij deze d+51 en   
wie heeft u deze ma*t gegev580 ,het     
antwoord lag  voor de h&4 ,zijne gave om
 het ,evangelie te v]kondig5 0 zijne    

autoriteit2 bijzond]lijk da> deze gave  
opgem]kt en opgewekt 0  geword5 door de 
geme5te1 wa>toe hij behoorde4 ,ond]     
nauwgezet  ond]zoek en ern/ig geb$ hadd5
 zijne m$ebro$]s hem tot dez5  di5/     
g]oep51 en 9 hunne roep+ _h hij de /emme
 ,gods h]k5d4 ,de  ord5+1 wa>m$e hij    
geord5d 01 mo*t dus veilig wettig heet54
    ,ma> nu gebeurde het1 dat de        
to5malige ,engels*e rege]+ e5 &]e  soort
 van ord5+ eis*te4 ,niem& w]d door ha>  
tot d5 pr$ikdi5/  toegelat5 dan zij1 die
 aan e5e academie des rijks ge/ude]d    
hadd5 en  v]volg5s ond] ha> toezi*t     
geord5de le]>51 alle5 met  uitzond]+ van
 de zoodanig51 die door algeme5e /emm5  
door het volk  w>5 gekoz54    ,bunyan   
ontk5de het re*t van d5 /aat om zi* als 
re*t] op dit  gebi$ op te w]p51 en sloeg
 ge5 a*t op de wa>s*uw+1 zijn eig5  weg 
v]volg5de4 ,e5 kla*t w]d teg5 hem +$i5d1
 en het w]d hem  v]bod5 te ,eaton te    
pr$ik54 ,zijne bro$]s hield5            
raadsv]gad]+1  en na e5e b$e/ond op d5  
#c;en ,ma>t #afeh nam5 zij maatregel5   

voor  zijne v]d$ig+4 ,zij w>5 9 zoov]re 
voorspo$ig1 dat de v]volg+  hi] e9digde4
    ,met de h]/ell+ van de ,/u>ts op d5 
troon kwam e5 d] kra*tig/e  aanvall5 op 
de godsdi5/vrijheid aan het li*t1 welke 
het cl]icale  dispotisme ooit beproefd  
heeft te do54 ,zulk e5e b$i5+ als van   
,john  ,bunyan 0 op de /r5g/e /raff5    
v]bod54 ,hij kon alle5 zijn w]k  do5    
ond] voortdur5d lev5sgeva>4 ,het e5ige  
wat hij tot zijne  veiligheid do5 kon1 0
 zi* /ilh\d54    ,voor e5 tijd besloot  
hij dit laat/e te do51 met deze         
uitzond]+  e*t]1 dat hij 9 /r5ge v]momm+
 nu en dan 9 alle /ilte1 op  v]wijd]de  
en afgeleg5 plaats5 het ,woord          
v]kondigde en ond]  b$ekk+ d] dui/]nis  
we] na> huis t]ugke]de4 ,deze h&elwijze 
/uitte hem ev5wel geweldig teg5 de bor/1
 da> hij alle v]momm+  v]a*tte1 en t5   
laat/e vatte hij het voornem5 op ma> we]
 9 het  op5ba> te sprek51 alle geva>    
trotse]5d4 ,v]zo*t zijnde te ,samsell   
te kom5 pr$ik51 wa> de dorpel+5 ze]     
bege]ig w>5 om het ,woord  ,gods te     

hoor51 antwoordde hij1 dat hij1 zoo het 
,god behaagde1 aan hunne  uitnoodig+ z\ 
voldo54 ,e5 groote m5igte kwam uit de   
omligg5de  plaats5 sam5 en de pr$ik] 0  
op d5 bepaald5 tijd op zijn po/4  ,ma>  
groote teleur/ell+ wa*tte hem4 ,de      
gezaghebb]s v]nom5  hebb5de1 dat hij    
kwam1 hadd5 hunne maatregel5 g5om5 om de
 wett5 te  h&hav54 ,hunne di5>5 /ond5 op
 de wa*t1 en w>5 re$s voorzi5  van e5e  
volma*t voor zijne gevang5nem+1 9 geval 
hij het wag5 z\  te pr$ik54 ,hij 0 van  
het geva> v]wittigd1 en de vraag rees op
 (  de di5/ niet tot lat] z\ word5      
uitge/eld4 ,het 0 wa>s*ijnlijk1  dat ze 
hem vang5 z\d51 (s*oon er nog e5 kle9e  
hoop be/ond1 dat  hij mo*t ontsnapp54   
,hij wilde nu ge5 enkel woord hoor5 van 
te gaan  vlu*t54 ,hij me5de1 dat wanne] 
,god hem 9 zijne b>mh>tigheid _h        
uitv]kor5 om v]lor5 zonda>s 9 zijn      
omgev+ het ,evangelie te  v]kondig51 het
 e5 groote ontmo$ig+ voor alle ,*ri/55  
z\ zijn  wanne] hij nu lafh>tig op de   
vlu*t g+4 ,en v]d] me5de hij1 dat de    

w]eld uit zijne vreesa*tigheid aanleid+ 
z\ nem5 om het ,evangelie  te la/]51 en 
zoo w]d de g$5kwa>dige bije5kom/ te     
,samsell dan  geh\d54    ,hij _h het    
voorgeb$ uitgesprok51 wa>op al de       
aanwezig5 e5 ple*tig  am50 hadd5 gezegd4
 ,to5 las hij zijn5 tek/ af op e5 toon1 
die  beide van vrees en mo$ getuigde1 en
 wel de woord53 ,gelo(t gij 9 d5  ,zoon 
van ,god80 ,hij begon di5 te v]kl>5 to5 
de (fici] van ju/itie  b9n5kwam en hem  
op de plaats zelve gevang5 nam4 ,da> hij
 op de daad  betrapt w]d bleef er ge5   
keus me] ov]2 hij moe/ zi* ond]w]p5 en  
de gevang5e g+ met d5 (fici] m$e1 zooals
 deze van hem v]langde4  ,ma> de bro$]s 
kond5 go$smo$s wez51 al w]d hun pr$ik]  
ook als  e5 dief en moord5a> weggeleid4 
,gode zij dank1 hij 0 dat niet4         
,integ5deel1 9 zulke gevall5 is het     
v]reweg bet] de v]volgde dan de  v]volg]
 te wez54    ,maak wat haa/10 zeide de  
politieman2 m5 wa*t u da> buit540 ,ma>  
to* 0 het re$s te laat 9 d5 avond om nog
 v]d] te trekk5 en w]d  het e5ige       

oog5blikk5 lat] aan d5 gevang5e v]gund  
nog di5 e55  na*t 9 vrijheid te blijv51 
ond] borg/ell+4 ,9 d5 morg5 ev5wel      
ontmoette ,bunyan d5 ov]heidsp]soon en  
volgde hem na> het  g]e*t%(4 ,de (fici] 
,w+ate begon e]/ e5 vri5ds*appelijk     
gesprek1 wa>9 hij bewe]de1 dat e5       
ketellapp] niet pr$ik5 mo*t4  ,dat1 w]d 
hem geantwoord1 hangt af van des        
ketellapp]s ho$anigh$5 en  begaafdh$54  
,ma> hij wi/ wel1 dat de wet hem het    
pr$ik5 v]bood1  w]d w$] aangevo]d4      
,wa>om het niet liev] nagelat58 ,als hij
 dit  belov5 wilde en de boete betal51  
dan 0 hij vrij4 ,zijne vri5d5  z\d5 zek]
 ga>ne voor hem de boete betal51 ( borg 
voor hem sprek52  het /aats/uk 0 re$s   
opgemaakt1 hij behoefde het sle*ts te   
teek551 en alles 0 9 orde4    ,en wat   
behelsde dat /uk8 ,dat hij af/& do5 z\  
van het pr$ik54 ,nu1  zij moe/5 het zelf
 ma> wet51 ma>1 zoo wa> als de wa>heid  
wa>heid  01 zoodra hij losgelat5 w]d z\ 
hij we] dadelijk aan het pr$ik5  gaan4  
,de griffi] en de kl]k maakt5 to5 zijn  

vonnis g]e$1 want hij  moe/ na> de      
gevang5is4 ,to5 hij w]d weggeleid kwam  
dr4 ,lidall1 e5  oude k5nis van hem1 de 
g]e*tszaal b9n54 ,e5e ze] zond]l+e      
sam5spraak _h plaats4 ,de dokt] noemde  
hem e5 af/ammel+ van d5  welbek5d5      
kop]smid ,alex&]1 die de apo/el5        
teg5/ond4 ,bunyan  h]9n]de d5 dokt]     
ev5wel dat de apo/el5 w]d5 teg5ge/aan   
door  prie/]s en f>izen ev5 go$ als door
 kop]slag]s1 en dat er                  
hoog/wa>s*ijnlijk af/ammel+5 van deze   
prie/]s en f>izen di*t  9 de nabijheid  
w>54 ,lidall 0 buit5 zi*zelv5 van       
boo%eid en g+  he51 e5 /r5ge /raf voor  
,bunyan vrag5de4 ,ma> deze legde zijne  
woord5 uit met ern/ en bes*eid5heid4 ,de
 uitslag 0 dat hij op d5  #ac;en        
,novemb] voor de groote k]kelijke       
ov]heid van ,engel&s k]k  w]d           
v]oordeeld4    ,nog e5e pog+ w]d        
aangew5d om hem te r$d54 ,e5 zek]e he]  
,=bes  w5dde alle moeite aan om hem te  
ov]tuig51 dat hij be/ de$ all5          
gee/elijk5 arbeid op te gev54 ,met      

vri5delijkheid en ern/ bewe]de  hij1 dat
 hij vol/rekt ge5 r$5 en nog m9d] re*t  
_h om te gaan  pr$ik54 ,ma> deze r$5e]+ 
w]d op e5e ze] ond]danige1 ma>  tev5s   
/&va/ige mani] teg5gesprok54 ,weg met   
hem na> de  gevang5is60 dat 0 het slot4 
,zoo v]trokk5 zij dan1 en hij v]liet het
 g]e*t%(1 groote moeite  hebb5de om te  
v]zwijg51 dat hij d5 vr$e ,gods met zi* 
m$$roeg3  ma> hij hield zi* /il en      
betrad de gevang5is met groote v]troo/+ 
9 zijn gemo$4    ,bij de e]/volg5de     
zitt+ van het h( w]d e5e aankla*t teg5  
hem  +ebra*t1 wa>9 hij w]d bes*uldigd   
van zi* op duivela>dige en  v]d]felijke 
wijze te hebb5 on?\d5 van de op5b>e     
godsdi5/oef5+ 9 de k]k1 en 9 plaats     
da>van all]lei oef5+5  en gezels*app5 te
 hebb5 geh\d5 vlak teg5 de wett5 des l&s
 94  ,hem w]d v]gund e5 advocaat te     
nem51 die voor hem pleitte1 ma> dit     
weig]de hij4 ,wat hij te zegg5 _h v]mo*t
 hij zelf wel te zegg54 ,9  e5e         
beteek5is van het woord1 die zek] niet  
de sle*t/e 01 kon hem  ge5 v]zuim d]    

godsdi5/oef5+5 word5 v]m$51 integ5deel  
bezo*t hij ze ze] getr\w4 ,ma> g+ hij   
dan wel na> de dorpsk]k (  de /adsk]k8  
,ne52 de r$5 wa>om kon hij ook duidelijk
 uite5zett54  ,het haalde hem buit5di5  
spot en v]a*t+ g5oeg op d5 hals1 dat hij
  de groote k]k0 voorbijg+1 en m5igmaal 
kwam hij 9 v]zoek+ op dit  punt1 ma>    
,bunyan bleef zijn oud5 gang gaan en    
liet zi* niet van zijn  /uk br5g54 ,hij 
0 ge5 vij& van het g\v]nem5t4 ,hij bele$
  ple*tig1 dat hij nog tot die          
oud]wets*e vad]l&]s behoorde1 die er    
zi* op toelegd5 ,god te vreez5 en d5    
kon+ te e]54 ,ma> hij durfde  d5 ,kon+  
d] kon+5 niet ongehoorzaam zijn1 en da> 
deze v]ord5d  _h1 dat i$]e5 moe/ h&el5  
na> de mate d] gav5 hem ges*onk51  zoo  
moe/ ook hij1 gevang5e1 het ,woord ,gods
 b$i554 ,hij 0 ev5  b]eid als i$] d]    
re*t]s op de gro5e kuss5s da> voor hem  
gezet51 om aan d5 keiz] te gev5 wat des 
keiz]s 02 ma> hij mo*t  de d+5 ,gods aan
 d5 keiz] niet gev54 ,zoo 0 dan zijne   
/raf  onv]mijdelijk en luidde zijn      

vonnis opnieuw3 ,gij moet t]ugke]5 na>  
de gevang5is1 en da> drie ma&5 9 zitt52 
aan het e9d van die drie  ma&51 wanne]  
gij u niet ond]w]pt1 e]bi$ig na> de k]k 
gaat en  belo(t u van pr$ik+ te on?\d51 
moet gij uit het kon9krijk  v]bann5     
word51 en wanne] gij dan na e5 be/emd5  
dag1 die u zal  word5 m$eg$eeld1 nog 9  
dit kon9krijk v]toeft1 zult gij zond]   
g5ade word5 opgehang540 ,en zoo kreeg de
 gevang5bewa>d] dan ,bunyan  w$] 9 d5   
k]k]4    ,die k]k] 0 e5 van de          
jamm]lijk/e uit het geheele kon9krijk2  
hij  zelf noemde ha> e5 hol04 ,da> w>5  
sle*ts twee cell5 9 op e5e  b9n5plaats1 
wat]pas geleg5 met d5 oev] d] ,ouse4    
,d]tig p]son5  z\d5 er 9 hebb5 kunn5    
v]toev51 ma> me]mal5 w>5 er ze/ig dag   
en na*t bij elk&] opgeslot54 ,voor e5   
man van twee en d]tig ja>  oud1 gewoon  
aan de vrije beweg+ 9 de vrije lu*t1    
moe/ zulk e5  nauwe opsluit+ dan al ze] 
onv]dragelijk wez54 ,e5e enkele week da>
  doorgebra*t z\ voldo5de zijn om zijn  
besluit te do5 wankel54 ,hij  z\ zulk   

e5e v]n$]+ en jamm] voorzek] kwalijk    
lang] kunn5  ui?\d54 ,als er hem ma> de 
geleg5heid toe gebod5 w]d z\ hij wel    
spo$ig h]roep54 ,zoo da*t5 de re*t]s en 
da>om zond5 zij d5  vr$]e*t] om hun     
gevang5e van hunne go$e b$oel+5 jeg5s   
hem te  v]zek]51 en hem to* ov] te hal5 
van hunne kwijts*eld+ gebruik  te mak51 
door ma> alle5 dit e5e te belov53 niet  
me] te pr$ik54  ,die he] drong da> /]k  
bij hem op aan4 ,hij zeide ond] &]51 dat
  het to* wel zonde en jamm] 01 dat zulk
 e5 man dar moe/ zitt5  ond] gauwdiev5  
en s*elm52 ma> het z\ nog veel erg]     
word51  wanne] de re*tsdag w$] aanbrak1 
want dan w]d het nog h>d] vonnis        
uitgesprok54 ,het zal sle*t met u       
afloop510 zeide ,cobb2 m5 zal u         
ind]daad uit ons l& wegjag5 ( nog erg]  
dan dat40    ,het gesprek duurde vi]    
ur51 ma> het _h ge5e uitw]k+4 ,paulus   
erk5de1 dat de ma*t51 welke 9 zijne dag5
 leefd51 uit ,god w>5 en  to* w]d hij   
me]mal5 9 de gevang5is gezet4 ,jezus    
,*ri/us zeide tot  ,pilatus1 dat hij ge5

 ma*t ov] ,hem z\ gehad hebb5 als het   
hem van  bov5 niet gegev5 01 en to* /i]f
 hij ond] ,pilatus2 en to* hoopte  de   
gevang5e1 dat de vr$]e*t] niet z\ durv5 
zegg53 ,paulus en  ,*ri/us v]zett5 zi*  
teg5 de ov]heid4 ,de wet gaf twee weg5  
aan de  h&1 wa> langs zij gehoorzaamd   
kon word54 ,9 gevall51 die voor het     
gewet5 des m5s*5 duidelijk als re*t en  
billijk te boek /ond51 0  hij ook       
v]pli*t vol/rekt en onmiddellijk te     
gehoorzam51 en ,bunyan  wilde dit do5   
zelfs al moe/ het zijn lev5 ko/54 ,ma> 9
 gevall51  wa>9 des m5s*5 gewet5 gekwet/
 w]d1 moe/ hij lijdelijk  gehoorzam51 en
 dus alles drag5 wat hem opgelegd w]d   
met g$uld en  ond]worp5heid4 ,en ook    
hi]toe 0 ,bunyan b]eid tot d5 dood toe4 
,to5 ,cobb aldus het va/e besluit van d5
 gevang5e v]nom5 _h1 zat  hij /il n$] en
 zeide niets me]4 ,de gevang5e b$ankte  
hem voor zijn  vri5delijk en aang5aam   
gesprek1 en zoo v]trokk5 zij met het    
geb$1  dat zij elk&] 9 d5 hemel mo*t5   
w$]zi54 ,hoe walgelijk en  ongezond het 

hol ook wez5 mo*t1 ,bunyan ke]de d]wa>ts
 w$] om de  gevolg5 af te wa*t54    ,het
 gebeurde da>na1 dat er e5e kron+ plaats
 _h1 en volg5s de  nationale gewoonte   
v]kreg5 alle gevang551 alle5 de all]]g/e
  uitgezond]d1 de vrijheid t]ug4 ,voor  
,bunyan e*t] 0 er ge5 p>don4  ,zijne    
vij&5 wi/5 hem als zo geva>lijk voor het
 algeme5 belang af  te s*ild]51 dat     
zijne hoop w]d teleurge/eld en hij      
gevang5 bleef4  ,zijne vr\w -- om/reeks 
e5 ja> vor zijne gevang5nem+ 0 hij      
h]tr\wd -- begaf zi* met e5 reke/ na>   
,lond51 ma> er kwam niets  van t]e*t4   
,de e5ige kans1 die nog ov]bleef 0 het  
met de re*t]s  te beproev51 die         
aangekom5 w>5 om 9 d5 re*tsdag zitt+ te 
nem54  ,zij z\d5 uit kra*t van het      
kron+sp>don hem kunn5 vrijlat54 ,bij    
hunne aankom/ bege]de hij tot h5 te mog5
 gaan en van h5  kwijts*eld+ d] /raf te 
vrag51 ma> hij mo*t niet na> h5 gaan4   
,nu bleef alle5 ov] dat zijne vr\w gaan 
z\4 ,go$h>tig en v]/&ig  als zij 01     
v]kreeg zij toegang tot de re*t]s1 zelfs

 me]mal51 en  zij bra*t het zelfs zoov]1
 dat zij e5 lang gesprek met ha> vo]d54 
,go$ en w>m bepleitte de vr\w de zaak   
van ha> man2 ma> (s*oon de  presid5t d] 
re*tbank ind]daad met h>e droef5is      
begaan 01 hij  wilde to* niet voor ha>  
tuss*5beid5 tr$54 ,er w>5 wel e5 pa>    
weg51 langs welke het vonnis kon        
v]nietigd word51 ma> zij _h de  middel5 
niet om deze dure process5 te vo]51 en  
da>om duurde de  gevang5s*ap voort4     
,opdat hij zi*zelv5 van ond]h\d z\      
voorzi5 en ook nog iets voor  zijn      
huisgez9 v]di551 w]kte ,bunyan als      
s*o5lapp] 9 de  gevang5is1 en kreeg     
da>van me] te do5 dan hij af kon4 ,bij  
tuss*5pooz5 las hij 9 de we9ige boek51  
die ond] zijn b]eik  w>51 ma> het ,woord
 ,gods g+ bov5 alles en w]d g]egeld     
ond]zo*t4    ,afbeeld+3 ,,de ,,oude     
,,gevang5is ,,te ,,b$=d4    ,w$] w]d5   
pog+5 aangew5d bij d5 volg5d5 re*tsdag  
en ook bij  het ,h( d] ,gezwor551 om hem
 9 vrijheid te krijg54 ,onv]&]lijk  w]d 
de vraag ge/eld3 ,wil hij het pr$ik5    

opgev580 ,wilde hij dit1  dan 0 er ge5  
h9d]nis4 ,ma> dat wilde hij niet lat51  
da>om bleef  die h9d]nis be/aan4 ,zes   
j>5 lang bleef hij 9 ditzelfde hol      
toev51  en v]duurde da> al de vuiligheid
 en ongezondheid1 welke e5e eeuw  lat]  
,h[>d1 d5 vri5d d] gevang551 aanleid+   
gaf op welsprek5de  wijze hun lot als   
onuit/aanba> te s*ets54    ,er kwam5    
tijd51 wa>9 hij geheel t] ne]geslag5 04 
,de s*eid+  van zijne vr\w en           
hulpbehoev5de k9d]5 neep hem m5igmaal   
als het  w>e het vlees* van de be5d]51  
en dat niet alle5 omdat hij zoo  innig  
aan h5 0 gehe*t2 ma> ook omdat zij ma>  
al te ze]1 ook  uitw5dig1 9 zijn lijd5  
deeld51 en hij h5 door vrij te wez5 _h  
kunn5 ond]h\d54 ,arm k9d60 zeide hij tot
 zijn bl9de do*t]1 welk  e5 sm>t hebt   
gij to* 9 deze w]eld voor uw deel       
gekreg56 ,gij moet  hong] lijd54 ,k\de  
en naak!id en duiz5d &]e jamm]5 kom5    
da>bij1 (s*oon ik voor mij niet v]drag5 
kon1 dat de w9d op u  blies40 ,ma> we]  
tot zi*zelv5 kom5de1 kreeg hij nieuwe   

kra*t en gaf  al zijn hulpelooze kle95 9
 ,gods h&4 ,hij liet zijn huis op vr\w  
en  k9d]5 n$]/ort51 ma> het moe/ zoo    
zijn en kon niet &]s4    ,hij begreep   
ze] go$1 dat hij e9delijk van zijn l& en
 volk z\  v]bann5 word5 en 9 d5 vreemde 
/]v51 ( dat zijne gevang5is 9  de galei5
 e9dig5 z\2 ma> to* kon hij zijn re*t   
niet opgev5 om  het ,woord ,gods te     
pr$ik54 ,v]loss+ uit zijn lijd5 z\ hem  
ze]  aang5aam gewee/ zijn1 want hij     
zu*tte er vaak ond]1 bezwa>d zijnde2    
ma> hij mo*t die niet betal5 met ontr\w 
aan ,*ri/us4    ,twaalf j>5 lang duurde 
zijne gevang5is2 sommig5 zijn] cipi]s   
w>5  hem vri5delijk en toeg5eg51 &]5    
da>5teg5 onvri5delijk en  la/ig4 ,aan de
 vri5delijkheid van sommig5 moet het    
toeges*rev5  word51 dat hij nu en dan de
 gevang5is mo*t v]lat54 ,niet sle*ts    
w]d het hem 9 zijn k]k] me] dragelijk   
gemaakt1 ma> zelfs w]d hem  soms v]l(   
gegev5 zijne bro$]s te gaan bezoek51    
nadat hij belo(d  _h op zijn woord van  
e] t]ug te ke]54 ,deze zaak w]d v]klapt 

en op  zek]5 avond w]d e5 bode door de  
ov]h$5 gezond5 om d5 cipi]  wakk] te    
roep5 en hem te vrag5 ,bunyan e5s te    
lat5 voor d5 dag  kom54 ,nu gebeurde dit
 jui/ op e5 dag dat ,bunyan uit gewee/  
01 ma>  hij /ond onmiddellijk g]e$ en   
ontmoette d5 bode4 ,zoo 0 to* alles  9  
orde4 ,sle*ts e5 uur tevor5 0 hij       
t]uggeke]d1 en dat wel ze]  haa/ig1 want
 hij _h aan zijn h>t gevoeld1 dat zijne 
vij&5 hem op  het spoor w>54 ,welke     
vri5delijkh$5 hunne ond]ges*ikt5 hem ook
  mo*t5 bewijz51 de ov]heidsp]son5 en   
rege]d]s wi/5 van ge5 de  m9/e          
b>mh>tigheid4    ,t5 lang5 le/e daagde  
er to* v]loss+ op4 ,9 ,ma>t van het ja> 
#afgb va>digde de kon+ e5 besluit uit1  
wa>bij alle diss5t]s  7afges*eid5571    
uitgezond]d de ,papi/51 v]gunn+ kreg5   
op5b>e  godsdi5/oef5+ te h\d51 aan zulke
 plaats5 en ond] zulke le]a>s  als van  
tijd tot tijd z\d5 word5 erk5d4 ,de     
b$oel+ van dit besluit  0 de            
invrijheid/ell+ d] afges*eid551 die op  
v]s*ill5de  plaats5 9 de gevang5is zat54

 ,da>om w]d5 nu ook pog+5 g$aan om      
hunne loslat+ te bew]k51 9 het bijzond] 
door vele ,kwak]s1 wi]  bro$]s het      
groot/e getal d] lijd]s om des gewet5s  
wille  uitmaakt54 ,door de onv]moeide en
 ko/b>e naspor+5 van ,george ,(=  zijn  
feit5 ontdekt1 die vele ond] het volk   
v]spreide en algeme5  gelo(de misvatt+5 
ov] de wijze1 wa>op deze lijd]s 9       
vrijheid  kwam51 aan het li*t hebb5     
gebra*t1 en tev5s is de w>e to$ra*t  d] 
zaak geop5ba>d4 ,al die gebeurt5iss5    
zijn door ,(= 9 e5e  mee/]lijk ges*rev5 
lev5ss*ets van ,bunyan opg5om54 ,wat hi]
 nu  volgt geeft er e5e korte opsomm+   
van4    ,gij hebt mij wel me] gezi510   
zeide e5 afgezant d] ,kwak]s tot  kon+  
,k>el4 -- ,wa> dan80 -- ,aan boord van  
het s*ip1 dat u veilig  na> ,frankrijk  
ov]bra*t na het geve*t van ,worce/]40 --
 ,ja1 dat  h]9n] ik mij40 -- ,en h]9n]t 
gij u dan niet1 dat e5 kap] ons  nazat1 
en dat sommig5 onz] u na> d5 oev]       
roeid51 en dat en onz]  u op de s*\d]s  
nam1 door het bruis5de wat] waadde1 en u

 hoog en  droog na> e5 naburig dorp     
droeg80 -- ,ja wel04 -- ,de man1 die u  
to5  op de s*\d]s droeg1 0 ik1 en nu kom
 ik u vrag51 dat gij to*  vri5delijk    
h&el5 wilt met mijne bro$]s 9 hunne     
droef5is1 zooals  wij to5 vri5delijk    
gewee/ zijn jeg5s u40    ,de kon+       
h]9n]de zi* die gebeurt5is volkom54     
,deze man1 ,ri*>d  ,c>v]1 0 bij e5 groot
 geva> e5 vri5d 9 nood gewee/4 ,hij     
v]di5de wel e5e beloon+1 dat 0 wa>2 ma> 
diss5t]s w>5 zoo  dweepa*tig1 dat als m5
 h5 uit de gevang5is liet1 zij dadelijk 
alles  we] z\d5 do5 als tevor51 en dus  
spo$ig na> d5 k]k]  t]uggezond5 word54  
,de oude zeeman zette e*t] zijn pleidooi
 voort en  b$uidde d5 kon+1 dat de      
wett51 die h5 w$] na> de gevang5is  t]ug
 z\d5 z5d51 sle*te wett5 w>51 die       
h]roep5 di5d5 te  word54 ,de go$h>tige  
kon+ ,k>el v]gunde d5 ,kwak] zijn v]zoek
  nogmaals te mog5 h]hal54 ,ge5 tijd w]d
 v]spild1 en &]e ,kwak]s  voegd5 hun    
smeeks*rift bij dat van ,c>v]1 t]wijl   
deze zijn reke/  uit/rekte tot alle     

afges*eid55 van welk5 naam ook4    ,e5ig
 uit/el _h plaats1 ma> op d5 #ac;en     
,septemb] van het ja>  #afgb w]d e5     
bevels*rift geteek5d1 wa>bij ,john      
,bunyan vrij v]kla>d  w]d4 ,hij bevond1 
dat zijne zaak geheel v]loop5 01 en dat 
hij we]  van vor5 af aan beg9n5 moe/    
als( hij pas op de w]eld kwam4 ,vor     
zijne bevrijd+ 0 hem e5 v]l(s*rift van  
d5 kon+ gezond51 't  welk behelsde1 dat 
hij pr$ik5 mo*t1 en da> de pr$ikant     
,gif=d dood  01 zoo w]d door di5s       
geme5te beslot51 dat hij hun h]d] en    
le]a> word5 z\1 +eval hij 9 hunne       
bege]te bewilligde4    ,volg5s de       
aanwijz+5 d] apo/el5 0 hij de gevang5e  
des ,he]5  gewee/4 ,hij _h met vreugde  
de b]oov+ zijn] go$]5 aangezi51  zijn   
lev5 niet di]ba> a*t5de voor hemzelv51  
opdat hij het ,ho(d  d] geme5te mo*t    
navolg54 ,het v]bod dat hij niet pr$ik5 
mo*t1 0  e5e onte]+ gewee/1 e5e s*&e    
,*ri/us aang$aan4 ,het v]bod om  vrij   
uit het h>t te mog5 bidd5 0 e5e onte]+  
van d5 ,heilig5  ,gee/4 ,hij _h ge5 &]  

doel gehad dan pal te /aan voor de e]e  
,gods4  ,zijne gehoorzaamheid aan de    
hemels*e ov]heid noodzaakte hem tot     
ongehoorzaamheid aan de a>ds*e ov]heid4 
,hij kon de cl]icale wet niet  h\d5     
omdat die met de goddelijke wet /re$4   
,hij g+ na> de  gevang5is en da> z\ hij 
tot aan zijn dood geblev5 zijn2 niet    
aangevuurd door e5e dwaze dweepzu*t (   
wanhopige p>tijzu*t1 ma> uit  diep5     
e]bi$ voor ,god en zijn ,woord4 ,als    
zi5de ,hem1 die onzi*tba>  is1 gaf hij  
het groote voorre*t niet op zijn h>t    
ong$wong5 te mog5  uit/ort5 voor d5     
,he]e1 ( durfde hij de b$i5+1 die hij   
van d5  ,he]e ,jezus ontvang5 _h1 va>wel
 zegg51 wel wet5de1 dat het  ,evangelie 
zi* op5ba>t als e5e g5adekra*t ,gods4   
,,iv4    ,,zijne ,,b$i5+ ,,als ,,h]d]   
,,en ,,le]a>4    ,bunyan gelo(de1 dat   
hij zijn ambt van ,god gekreg5 _h4 ,deze
  ov]tuig+ lag als e5 la/ op zijne      
s*\d]s4 ,als e5 vuur 9 zijne  be5d]5 0  
het v]lang5 9 hem om de blijde tijd+ aan
 &]5 te  br5g54 ,s$]t lang 0 hij de     

di5a> zijn] m$egevang55 gewee/2  ook 9  
de gevang5is _h hij van ,jezus getuigd4 
,ma> nu mo*t hij we]  op5ba> getuig51 en
 wat 0 zijne pr$ik+ /i*telijk6 ,wat g+  
er  e5e kra*t uit van zijne getuig5is d]
 wa>heid6 ,hij v]haalt van  zek]e       
geleg5heid1 to5 hij 9 de kam] d]        
gevang5is zi* buit5  /aat gevoelde me]  
dan vijf woord5 te sprek54 ,de v]gad]+  
wa*tte  en de tek/ 0 ov] het heilige    
,j]uzalem1 afdal5de uit d5 hemel van    
,god4 't ,0 ( e5e s*itt]+ van de pa>l5  
poort5 zijne oog5  v]bl9dde1 en hij zelf
 v]mo$de1 dat hij me] z\ te zi5 krijg54 
,hij  /ortte zijn h>t uit voor ,god1 en 
kreeg zulk e5e toe/room+ van  gee/elijke
 g$a*t51 dat al de aanwezig5 v]zadigd en
 v]blijd  w]d54 ,to5 hij all5 hun       
bes*eid5 deel gegev5 _h hield hij nog e5
  korf vol ov]4    ,zulke oef5+5 w>5    
niet we9ig ges*ikt gewee/ om hem voor te
  b]eid5 voor het w]k d] b$i5+ als h]d] 
en le]a> d] geme5te  van ,*ri/us4 ,door 
het voortdur5d ern/ig ,bijbelond]zoek en
 het  gebruik1 dat hij van zijne gav5   

gemaakt _h1 0 hij e5 welsprek5d  man    
geword51 ma*tig 9 de ,s*rift54 ,bij     
zijne loslat+ vond hij e5  groote       
v]gad]zaal1 die keurig netjes 0 +]i*t en
 wa> het volk  bij m5igt5 sam5/roomde4  
,ern/ig en diep be/ude]de hij zijn      
ond]w]p1 dan pr$ikte hij1 en da>na1     
volg5s zijne opvatt+ 9  dez51 s*reef hij
 uit wat hij gezegd _h tot lat] gebruik4
 ,zijne  hulpbronn5 w>5 sle*ts we9ige2  
vooral 9 het e]/ _h hij ge5e  &]e dan   
het ,woord ,gods en het geb$4 ,hij vond 
zijne hulp en zijne  inspiratie bij e5  
hoog]e bron1 zooals hij zelf voortdur5d 
v]kla>de4  ,wat] uit zijne eig5 reg5bak 
te putt5 0 zijn g5ot1 e5 &] te  mog5    
v]blijd5 met wat ,god hem _h ges*onk5   
door de kra*t van ,woord  en ,gee/      
v]heugde hem4 ,de groote bijbelk5nis van
 ,bunyan kwam uit 9  elke preek1 die hij
 de$4 ,het gebruik1 dat hij van de      
,s*rift maakte1  0 niet sle*ts          
voortdur5d1 ma> ook re*t gepa/ en       
kra*tig2 hij  toonde /e$s aan zond] het 
zelf te v]mo$51 dat het w>e gelo( en  de

 zuiv]e pr$ik+ nooit &]s dan            
s*riftuurlijk zijn4 ,da>bij  drukte hij 
zi* ze] kla> en e5v\dig uit4 ,hij zeide 
dat woord51 die  go$ v]/aan word51 tot  
het gemo$ doordr+51 t]wijl hooge en     
gele]de uitdrukk+5 sle*ts de lu*t slaan4
 ,9 ge5 enkel opzi*t gaf  zijne bazu9 e5
 onzek] geluid4 ,zijn pr$ik+ 0 dadelijk 
te  v]/aan4 ,het g]+e volk hoorde hem   
ga>ne1 t]wijl de me]  ontwikkeld5 zi*   
nooit ov] zijne woord5 beklaagd54 ,hij 0
  begrijpelijk zond] plat te zijn1 en   
kra*tig zond] brutaal te wez54    ,9 het
 uitsprek5 zijn] r$evo]+5 _h hij het    
voorre*t e5 s*]pe  en vlugge blik1 e5   
mooie /em en e5 aang5aam tal5t te       
bezitt54  ,zo[el door de natuur als de  
g5ade 0 hij ges*ikt gemaakt om e5 go$   
pr$ik] van ,jezus ,*ri/us te wez54 ,ge5 
wond] dus1 dat zijne k]k  altijd        
opgepropt 0 van toehoord]s en dat m5ige5
 da> getr(f5  w]d1 t]wijl vele          
belang/ell5d5 moe/5 buit5 /aan4 ,da> g+ 
kra*t uit van dez5 pr$ik]1 dat w]d 9 d5 
gans*5 omtrek op5ba>1  t]wijl all]lei   

li$5 zijn ond]ri*t bege]d54    ,op      
bepaalde tijd5 bezo*t hij de omligg5de  
dorp51 en bijgeme5t5  w]d5 gevormd1 die 
tot op h$5 be/aan4 ,nu en dan bra*t hij 
ook e5  bezoek aan de ho(d/ad1 wa> hij  
bijna ev5 populair 0 als tehuis4  ,e5e  
enkele aankondig+ 0 voldo5de om hem e5  
groot gehoor te  v]zek]54 ,e5 ooggetuige
 zegt3 ,ik heb e5s e5e pr$ik+ van hem   
bijgewoond1 wa>1 na> ik gis1 twaalf     
hond]d m5s*5 sam5 kwam51 en  dat nog wel
 des morg5s om zev5 uur op e5 w]kdag1 9 
d5 donk]5  w9t]tijd4 ,ook woonde ik e5e 
pr$ik+ bij op d5 dag des ,he]5 9  e5e   
v]gad]zaal te ,lond51 wa> me] dan drie  
duiz5d w>5 opgekom51  zoodat de helft   
zi* g5oodzaakt zag uit gebrek aan plaats
 we] he5 te  gaan1 en ,bunyan zelf kon  
sle*ts met moeite door e5 a*t]deur als  
ov]  de s*\d]s d] hoord]s he5 zijn      
pr$ik/oel b]eik504 ,het 0 e5  ze]       
a&o5lijk s*\wspel wanne] hij op afgeleg5
 plaats5 optrad1  mee/al voor e5        
duiz5dtal p]son5 en dat nog wel midd5 9 
d5 na*t4  ,zijn groote b]oemdheid       

v]vulde hem met zorg4 ,hij v]ontmo$igde 
zi*  des te diep] voor d5 ,he]e4 ,indi5 
hem ge5 groote g5ade van d5  hemel w>e  
ges*onk51 dan z\ hij zijn gaan roem5    
buit5 de maat1 en  de duivel z\ hem     
v]/rikt hebb54    ,god liet ook toe1 dat
 zijn kne*t w]d geka/ijd4 ,er kwam5     
kwade  g]u*t5 9 omloop1 die hem onte]d54
 ,er w]d v]zek]d1 dat hij het  zev5de   
gebod _h ges*ond5 en het neg5de ev5ze]4 
,zek]e he]  ,beaumont kwam plotsel+ te  
/]v54 ,zijne do*t]1 die e]/ door hem  op
 /raat 0 gezet omdat zij ,bunyans pr$ik+
 volgde1 0 da>na w$]  9 gun/ ontvang5   
nadat zij belo(d _h niet lang] ond] dat 
volk0 op  te gaan4 ,zij _h spo$ig spijt 
van die bel(te en smeekte ha> vad]  ha> 
to* v]l( te gev5 om na> de preek te gaan
 lui/]54 ,op zek]5  avond to5 de oude   
he] re$s t] ru/ 0 gegaan1 zo*t zij hem  
op  zijne slaapkam] op en sprak zoo     
ern/ig met hem1 dat hij tot tran5       
bewog5 w]d4 ,9 d5 loop van di5 na*t kwam
 de vad] te /]v54 ,nu  liep het g]u*t   
dat hij v]moord 01 dat zijne do*t] hem  

v]giftigd  _h1 en dat ha> le]a> ha> hi]9
 0 behulpzaam gewee/4 ,dit g]u*t  bra*t 
heel d5 omtrek 9 beweg+4 ,deze vr\w 0   
e5e moord5>es en  ha> pr$ik] leefde met 
ha> 9 ontu*t4 ,(s*oon e*tg5oot en vad]  
0 hij e5 s*&elijk ov]spel]1 zoo niet nog
 erg] dan dat6 ,het  g]e*t z\ hem       
/raff54 ,e5 ond]zoek w]d +e/eld1 nu ook 
na>  &]e la/]+51 die re$s 9 omloop w>54 
,ma> met dit ond]zoek  e9digde ook de   
gans*e zaak4 ,de la/]a>s w]d5 door d5   
lijks*\w]  aan de kaak ge/eld1 en ern/ig
 weg5s hunne v]metelheid be/raft1       
t]wijl de le]a> zeide3 ,ik roep ,god tot
 getuige aan1 dat ik  ons*uldig b54     
,niet dat ik uit ( van mijzelv5 van     
e5ige  goddeloo%eid b5 t]uggeh\d52 ma>  
,god heeft mij 9 zijne g5ade  bewa>d1   
zooals ik bid1 dat ,hij altoos do5 zal40
    ,afbeeld+3 ,,bunyan ,,9 ,,de        
,,gevang5is4    ,dit zooveel            
opspraakmak5de le$ w]kte m$e t5 go$e4   
,de pr$ik+ won  aan kra*t1 en de pr$ik] 
kwam 9 nog groot] roep als e5 go$       
di5/kne*t van ,jezus ,*ri/us4           

,uitnoodig+5 kwam5 tot hem van  &]e en  
groot]e geme5t54 ,hij kreeg b]oep51 die 
zijn inkom5  aanm]kelijk z\d5 v]me]d]d  
hebb5 en hem 9 /aat ge/eld e5  groot5   
/aat te vo]54 ,ma> hij 0 onbeweeglijk4  
,de /ad ,b$=d met  h>e nabuurs*ap 0 zijn
 kr+1 met di5 v]/&e e*t]1 dat hij ook   
als de geleg5heid zi* aanbood eld]s g+  
pr$ik54 ,hij w]d nu 9 de  w&el+ altijd  
biss*op ,bunyan0 g5aamd en ontzag moeite
 no* arbeid  om na> v]wijd]de /rek5 he5 
te reiz51 wa> het volk zijne hulp       
noodig _h4 ,het 0 hem nu v]gund te      
pr$ik5 en raad te gev5 zond]  dat iem&  
hem e5igsz9s mo*t h9d]51 en (s*oon hij  
voortdur5d  bleef ontk5n51 dat hij deze 
v]gunn+ behoefde1 kwam zij hem to* t5   
go$e4 ,van zijne roep+ als le]a> liet   
hij zi* nooit aftron51  ev5m9 door go$  
als kwaad g]u*t4 ,zijn vri5d ,*>les ,doe
 getuigt  da>van3 ,to5 ,bunyan e5s op   
weg na> ,cambridge 01 ontmoette hem     
iem& van de univ]siteit1 die tot hem    
zeide3 ,hoe durft gij pr$ik51  aangezi5 
gij d5 oorspronkelijk5 tek/ niet k5t en 

ge5 gele]de  zijt80 ,to5 antwoordde     
,bunyan3 ,hebt gij d5 oorspronkelijk5   
tek/80 --  ,ja01 zeide de academie-man4 
,zoo1 zijt gij 9 het bezit van de       
oorspronkelijke h&s*rift51 die door de  
p5n5 d] pr(et5 en  apo/el5 zijn         
ges*rev580 vroeg ,bunyan v]d]4 -- ,ne50 
zeide de  &]1 ma> wij hebb5 de e*te     
copin van het oorspronkelijke40 --  ,hoe
 weet gij dat80 -- ,hoe80 h]haalde de   
&]4 ,hoe8 ,wel wij  geloov51 dat wij de 
w>e en e*te copin van d5 grondtek/      
bezitt540  -- ,jui/10 zeide ,bunyan1 en 
zoo gelo( ik nu ook1 dat de ,engels*e   
v]tal+ e5 e*te en zuiv]e copie van d5   
grondtek/ is40 ,en de  gele]de mijnhe]  
g+ door4    ,het zaad des ,woords viel 9
 go$e a>de4 ,vele w]d5 beke]d en d5     
,he]e toegevoegd4 ,de geme5te1 die ond] 
zijne ho$e /ond1 w]d  voortdur5d        
uitgebreid1 en als e5 ond]h]d] arbeidde 
hij voortdur5d  aan ha> welzijn4 ,op de 
b$i5+ d] sacram5t5 0 hij ze] /ipt en    
da>9 ze] getr\w4 ,zij w>5 de g5ade niet1
 ma> wel g5ademiddel51  die niem&       

v]zuim5 mo*t4 ,het laat/e avondmaal     
v]&]de niet 9  het li*aam en blo$ des   
,he]52 ma> het /elde het voor4 ,en deze 
le]a> gelo(de1 dat de b]\:ebb5de zonda> 
en de pasbeke]de  geloovige ze niet     
mo*t5 v]zuim51 ( zij v]zuimd5 e5        
voorre*t en  beg+5 e55 misslag4    ,hij 
zorgde voor het krankbezoek met veel    
m$elijd5 en liefde4 ,wa> soms  /rijd    
tuss*5 de bro$]s ont/ond1 trad hij      
onmiddellijk tuss*5  beid54 ,voor       
zoek5d5 na> de wa>heid 9 hunne          
m5igvuldige  aanve*t+5 en bekomm]+1 0   
hij e5 tr\w en vri5delijk  raadgev]4    
,met de l$51 die na> eld]s v]trokk5 w>51
 hield hij  briefwissel+1 er 9          
toe/emm5d1 dat zij eld]s zi* bij e5e    
zu/]k]k aanslot51 die op d5zelfd5 bodem 
/ond4 ,de tu*t op  deg551 die zi*       
v]grep51 pa/e hij met alle ge/r5gheid   
toe4 ,hij  zelf g+ e]/ met de zoodanig5 
9 de e5zaamheid2 gelukte het hem dan    
niet de dwal5d5 t]e*t te br5g51 dan     
moe/5 de bro$]s er aan  tepas kom54     
,alle tu*tig+1 die hij oplegde1 moe/5 de

 bro$]s  go$keur5 ( v]za*t54 ,hij h&elde
 da>9 geheel e5/emmig met h54    ,de    
haa/1 wa>m$e hij /rafte1 w]d w$]        
go$gemaakt door de haa/  wa>m$e hij     
v]gaf4 ,m5igmaal hief hij de tu*tro$e op
 ( v]za*tte  de ka/ijd+ aanm]kelijk1 wa>
 hij groot b]\w en opre*te              
s*uldbek5t5is bespeurde1 zoodat de tu*t 
di5de tot opb\w+ van het  all]heilig/   
gelo(4    ,bunyan matigde zi* ge5       
monopolie aan voor d5 di5/ des          
,evangelies4  ,hij a*tte zi* ge/eld ov] 
de bro$]s*ap des ,he]51 als voorgang]   
en h]d] d] geme5te4 ,ma> hij zag 9 i$]  
lid d] geme5te e5  m$e>beid] en droeg   
hun zulke b$i5+5 op als het be/ voor h5 
pa/54 ,de jong]e en oud]e l$5 le]d5     
hunne voorre*t5 en  v]pli*t+5 k5n52 all5
 beijv]d5 zi* 9 's ,he]5 di5/1 om  elk&]
 op te vo$5 9 het ,evangelie1 elk&]s    
la/5 te drag5 en  alzoo de wet van      
,*ri/us te v]vull54    ,langs deze      
v]s*ill5de weg5 w]d zorg g$rag5 voor de 
kudde ov]  welke de ,heilige ,gee/ hem  
tot e5 opzi5] ge/eld _h4 ,hij vo$de ha> 

met het brood des lev5s2 hij bra*t ha>  
tot w]k5 des gelo(s2 hij  oef5de ha> 9  
godzaligheid2 hij bezielde all5 met     
zelfv]loo*55d5  ijv]2 hij hield ha> t]ug
 van e5 zelfv]tr\w51 dat geva>lijk wez5 
z\1 en van v]a*t]+ 9 het gelo(1 dat     
e5maal d5 heilig5  ov]gelev]d is4       
,v4    ,,zijn ,,loopbaan ,,als          
,,s*rijv]4    ,bunyan 0 v]tr\wd met de  
beh&el+ d] p54 ,het s*rijv5 0 hem       
da>bij e5 g5ot4 ,de op/ell5 g+5 van zijn
 h>t na> zijn ho(d en  dan kwam5 ze door
 zijne v+]s op het papi]4 ,het moet     
intuss*5  word5 toege/emd1 dat de h&el+ 
van het s*rijv5 zelf hem veel  moeite   
ko/te en ze] langzaam g+4 ,te oordeel5  
na> de vroeg/e  /aaltjes van zijn       
p5nekun/1 moet het hem heel wat tijd    
geko/ hebb5  zijn dun/e boek voor de p]s
 g]e$ te mak54 ,de gee/ 0 zond]  twijfel
 de p5 v] vooruit4    ,hij w]d auteur 9 
#afef1 bijna tegelijk]tijd to5 hij      
pr$ik] w]d1 en  zijn e]/e w]k 0 e5      
/rijds*rift4 ,het droeg d5 titel3 ,e5ige
  ,evangelis*e wa>h$5 volg5s de         

,s*riftuur uitgelegd40 ,het doel  da>van
 0 zi* te v]zett5 teg5 enkele dwal+51   
wa>aan zek]e  ,kwak]s l$51 namelijk de  
g]+s*att+ van de ,s*rift en van het     
(f]blo$ des ,lams 9 het plaatsv]vang5d  
lijd54    ,het w]d dadelijk beantwoord1 
en op dat antwoord gaf hij e5           
buit5gewoon s*]p w$]antwoord4 ,&]e boek5
 volgd5 en to5 w]d  hij gevang5 gezet4  
,ma> het s*rijv5 hield niet op1 want de 
nood drong  hem zijne p5 ge5 ru/ te     
lat54 ,hij moe/ zijne familie ond]/eun51
  en (s*oon hij e5 gevang5e 01 to* moe/ 
hij zijn eig5 ko/  v]di554 ,da> nu het  
s*o5lapp5 da>toe niet voldo5de 01 s*reef
  hij nu en dan korte /ukjes1 welke     
zijne vri5d5 liet5 drukk5 om ze  langs  
de /rat5 te v]koop54 ,ze g+5 zoo go$ van
 de h&1 dat de  li$jeszang]s bij        
,newgate en ,lond5 ,bridge zijn portret 
en  h&teek5+ op hunne prull]ij plaat/51 
t5 e9de ze +ang te do5  v9d5 bij het    
volk4    ,als e5 bewijs van vri5ds*ap   
voor h51 die zijne pr$ik+ gevolgd  w>51 
en voor wie ze gezeg5d 0 gewee/1 s*reef 

hij e5 kort v]haal  van hetge5 ,gods    
b>mh>tigheid voor hem g$aan _h4 ,deze   
lev5sbes*rijv+1 die van zijne geboorte  
tot zijne gevang5nem+  loopt1 is e5 d]  
m]kwa>dig/e autobiographin1 die ooit    
uitkwam54  ,zij bevat ind]daad de       
aanleid5de oorzaak voor i$] punt zijn]  
beke]+1 al wat hij ond]vond1 dat invlo$ 
uitoef5de op zijne  inw5dige wijd+ tot  
het le]a>s*ap4 ,de lez] van deze        
lev5ss*ets  heeft dan ook groot5deels d5
 man zelf hoor5 sprek51 zij is 9        
ho(dzaak wat ,bunyan zelf ges*rev5      
heeft4    ,de ern/ige toon1 wa>9 het    
geheel ge/eld is1 komt vooral uit 9 de  
volg5de z9sn$e1 die bewond]5swa>dig     
heet5 mag4 ,god speelde er  niet m$e to5
 hij mij tot ov]tuig+ d] wa>heid bra*t2 
de duivel  speelde er niet m$e to5 hij  
mij v]zo*t2 en ev5m9 speelde ik er  m$e1
 to5 de ang/5 d] hel op mij n$]kwam52 en
 da>om mag ik er  ook niet m$e spel5 als
 ik deze d+5 v]haal2 ma> ik leg ze da>  
kla> en duidelijk n$]1 jui/ zooals ze   
gebeurd zijn40 ,de titel1 welke  hij aan

 zijn boek gaf3 ,ov]vlo$ige g5ade bewez5
 aan d5 groot/5  d] zond>510 0 de be/e1 
di5 hij kiez5 kon4    ,me] doorwro*te   
uitgav5 volgd51 wa>van het 9 g]e$heid   
br5g5  ond] ,bunyans om/&igh$5 ind]daad 
v]baz+ wekt4 ,zij w>5  diepdoorda*te    
/udin ov] groote wa>h$51 als1 de        
re*tva>digmak+  door het gelo(1 de      
w$]op/&+ d] dood51 en (s*oon nieuw]e    
w]k5 deze 9 onze !ologis*e s*ol5 hebb5  
v]drong51 ze zijn to*  ma> zeld5        
ov]tr(f5 ev5m9 9 hunne ov]tuig+skra*t   
als 9 hun  diep inzi*t1 t]wijl ze blijk 
drag5 hoe nauwgezet hij de wa>heid      
toepa/e en ook &]5 tot ern/ige toepass+ 
drong4 ,de e5ige  hulpbron1 die bij     
zijne lett]kundige w]k5 hem als         
hulpmiddel di5de1  0 e5 ,concordance1 en
 het ,boek d] m>tel>5 van ,fox20 -- de  
e5ige  plaats1 wa> hij s*rijv5 kon1     
zijne cel1 wa> hij i$] oog5blik w]d     
ge/oord en hij zoo go$ als ge5e         
g]iefelijkh$5 krijg5 kon4 ,de toon  van 
zijne w]k5 9 de gevang5is 0 groot5deels 
de polemis*e1 en  somtijds 0 de /rijd]  

zelfs h>dvo*tig en ge/r5g4 ,jeg5s d5    
pr$ikant ,f[l]1 die e5e ondubbelz9nige  
ontk5n+ en v]loo*5+  van het #ac;e      
artikel van zijne eig5 k]k _h ges*rev51 
zegt ,macaulay  dat hij woe/0 04 ,hij 0 
voorzek] wel wat ruw1 ma> ,f[l] 0 op    
zijn m9/ al ev5 ruw1 en beid5 v]lor5    
veel te veel de  bes*eid5heid uit het   
oog4    ,het laat/e w]k1 dat uit zijne  
gevang5is na> de p]s g+1 0  getiteld3   
,e5e belijd5is van mijn gelo(1 en e5e   
v]d$ig+ van mijn  praktijk40 ,het _h de 
/rekk+ om zijne praktijk te v]d$ig51 dat
  ,*ri/55 als ,*ri/55 aan 's ,he]5      
avondmaal mo*t5 deelnem54  ,het 0 volg5s
 ,bunyans gevoel5 g5oeg1 dat iem& het   
bewijs lev]de  van e5 gelo( 9 de liefde 
w]k5de4 ,dat zoo iem& nog niet g$oopt  0
 na de belijd5is van zijn gelo(1        
betreurde de ,bapti/5-pr$ikant  ern/ig1 
ma> (s*oon hij zi* om des gewet5s wille 
van zulk e5e  indompel+ ook voorloopig  
on?ield -- de godzaligheid van zijn w&el
  0 da> het bewijs van -- zoo bleef to* 
zijn re*t op de voorre*t5  d] k]k       

onaang]o]d1 en te ,b$=d mo*t hij ze all5
 g5iet54    ,e5 groot g]oep g+ er na    
deze uitgave op ond] de ,bapti/51 en    
deze  op5b>e m$$eel+ w]d als e5 onte]+  
van d5 ,he]e aangezi54  ,ma> ,bunyan    
volh>dde /illek5s 9 zijne ov]tuig+1 wel 
bewu/1 dat  de alma*tige ,god zijn s*ild
 01 en duldde alles1 na> hij zeide tot  
het mos op zijne oogl$5 groei5 z\40     
,er 0 e5 &] boek1 dat 9 het li*t gegev5 
is vor onze auteur de  gevang5is v]liet 
-- dat boek1 hetwelk ind]daad zijn naam 
v]eeuwigd  heeft4 ,de ,pelgrimsreis0 w]d
 begonn5 en geindigd 9 de gevang5is4    
,dit boek w]d hem als het w>e +egev5 en 
kwam zond] moeite op  papi]1 zi* aan hem
 opdr+5de met groote zoetvloei5dheid en 
innig  gevoel1 als 9 de bekoorlijkh$5   
van e5 droomgezi*t4 ,hij 0 bezig  e5 &] 
boek te s*rijv51 to5 hij e5sklaps aan   
dit begon4 ,tw9tig  d5kbeeld5 drong5 zi*
 aan hem op1 en vor hij die ne]ges*rev5 
_h  we] tw9tig &]e4 ,hij zette met g5ot 
de p5 op het papi]4 ,t]wijl  hij ophield
 ( ru/te kwam het d5kbeeld1 en wa*tte   

hij ma> we] dan  kwam er w$] e5 &]1 tot 
hij e9delijk 9 alle opzi*t5 v]blijd en  
v]wond]d 0 ov] wat hij _h ges*rev54 ,hij
 beh&elde dit ond]w]p  geheel uit       
zi*zelv51 ge5 enkele m5s*elijke ziel 0  
hem da>bij  behulpzaam2 hij _h niet     
zooals &]s vooraf b\w/(f5 opgezameld4   
,hij _h ge5e inspiratie gezo*t1 no* bij 
het ple*tig geklots van vele  wat]51 no*
 bij d5 pra*tig5 aanblik van e5 ,oo/]s*5
 hemel1 no*  9 de ple*tige e5zaamheid1 (
 zelfs 9 de afzond]+ bij v]hev5         
natuurtooneel54 ,hij 0 bewon] van e5 hol
 en hij 0 altijd e5  zw]vel+ gewee/ 9   
het we9ig romantis*e l& aan d5 oev] d]  
,ouse4 ,ma> tot zijne onuitsprekelijke  
vreugde _h hij ,*ri/5 temidd5  van      
wond]veel en groote zond5 he5gevo]d na> 
de liefelijke b]g51  en door het l& van 
doods*aduw5 na> het ,p>adijs van ,god4  
,de  b\w/( en de wijze van bew]k+ 0     
alles het zijne1 en ge5 m5s*  kwam er   
iets van te wet5 vor het afwas4    ,9 de
 gevang5is zat ook e5 zek]e ,m>som1 door
 wi5s familie b]i*t  is1 dat to5 de     

,*ri/5reis0 g]e$ 01 ,bunyan die aan al  
zijne  m$egevang55 voorlas1 om van h5 te
 wet5 te kom5 ( hij het w]k z\  lat5    
drukk5 al dan niet4    ,m5 0 er niet    
e5/emmig ov]4 ,sommig5 zeid53 ,john1    
laat het  drukk510 &]5 zeid53 ,niet     
do540 ,sommig5 zeid53 ,het kan go$      
do510 &]5 me5d5 van niet4 ,m>som vroeg (
 hij het nog e5s  ov]lez5 mo*t en na het
 nauwkeurig be/ude]d te hebb51 ri$ hij  
aan1  dat het zond] manke]5 moe/ word5  
g$rukt4    ,to* gebeurde het niet vr    
#afgh1 en to5 0 dit boek onmiddellijk   
populair en wel 9 bijzond] groote mate4 
,b9n5 ti5 j>5 w]d5 er  twaalf h]drukk5  
van bezorgd en 9 ,engel& alle5 hadd5    
#ajjjjj  exempl>5 hunn5 weg gevond5 vor 
,bunyans dood4 ,van di5 tijd af is  het 
e5 gevi]d boek geblev54 ,het is 9 d5    
s*\wburg opgevo]d4 ,de  romans*rijv]s   
hebb5 er van gepr(ite]d4 ,all]lei       
lett]kundig5  hebb5 het aangehaald en   
vele s*rijv]s er hunne beeld5 aan       
ontle5d4  ,de kritiek heeft het ond] h&5
 g5om5 en het op all]lei wijz5  ontle$1 

zoodat alle s*oonh$5 en gebrek5 9 het   
held]/e li*t  v]s*55 zijn4 ,door v]tal+ 
is het populair geword5 bij s*i] alle   
natin ond] d5 hemel4 ,kun/5a>s hebb5 hun
 uit]/e be/ g$aan om  de s*oone taf]eel5
 af te beeld54    ,de ,ges*i$5is van    
,mee/] ,kwaad01 met nog e5 ( twee &]e   
boek5  volgd5 op de uitgave van d5      
,*ri/5reis01 en to5 kwam 9 #afhb ,de    
,heilige ,oorlog04 ,het valt gemakkelijk
 uit de inleid+ op te mak51 dat  bij de 
bes*rijv+ van ,m5s*ziel1 e]/ 9 bezit    
g5om5 door ,diabolus  en dan h]ov]d door
 ,immanuel1 de s*rijv] zi*zelv5 op het  
oog heeft4  ,de bes*rijv+ is geheel op  
militaire wijze1 de bijzond]h$5 uit het 
krijgsmanslev5 zijn h]9n]+5 uit zijn    
eig5 militaire loopbaan bij  het beleg  
van ,leice/]1 v&a> dus zijne beeld54 ,de
 e]/e aanval van  d5 duivel1 die met    
zulk e5 spo$ig succes bekroond w]d 9 de 
v]vreemd+ van d5 m5s* van zijn ,mak]1 is
 wond]s*oon v]haald1 en  zoo ook de     
vlees*word+ van d5 ,zone ,gods tot      
v]loss+ van d5  v]lor5 m5s*4 ,welli*t   

wordt dit nog ov]tr(f5 door de v]nieuwde
  pog+5 van d5 ,booze om d5 m5s* w$] 9  
zijne ma*t te br5g54 ,de  diepz9nige    
filos(ie van de beeld51 die gebruikt    
word51 is volkom5  9 ov]e5/emm+ met d5  
gee/1 die hi] li*amelijk voorge/eld     
wordt4 ,het bov5natuurlijke1 het        
di*t]lijke en het evangelis*e gaan  h&  
aan h&4    ,ook dit boek beleefde vele  
h]drukk5 g$ur5de het lev5 van d5        
s*rijv] en wordt nog voortdur5d gretig  
gevraagd1 ma> to* niet 9  die mate als  
de onov]tr(f5 inh\d v]di5t4 ,het is het 
be/e  m5s*elijke ri*tsno] voor hem1 die 
w5s*t te wet5 hoe de wet d]  zond5 9    
zijne l$5 woelt en door ,satanis*e ma*t 
da>9 is gekom51  en hoe ook door de     
inw]k5de g5ade des ,heilig5 ,gee/es die 
ma*t 9  toom kan word5 geh\d54          
,afbeeld+3 ,,bunyan ,,pr$ik5de ,,9 ,,de 
,,op5 ,,lu*t4    ,b9n5 e5 pa> j>5 w]d   
het twe$e deel van de ,*ri/5reis0       
uitgegev51 de ,*ri/9n]eis10 wa>9 wij    
,*ri/5s vr\w en k9d]5  met hunne gebur9 
,b>mh>tigheid a*t] hem na> d5 hemel zi5 

trekk54  ,&]e m$]eizig]s1 wi] nam5 e5e  
ze] diepe k>akt]k5nis  v]rad51 voeg5 zi*
 bij het gezels*ap en ond] het          
voortreffelijk  geleide van             
,grootmo$ig01 b]eik5 zij e9delijk hunne 
be/emm+4 ,het  is he]lijk om te zi5 hoe 
het vlakke veld opgevuld is met pa>d5 en
  wag55 en trompett]s om de pelgrims te 
begroet51 wa> zij en voor  en de g\d5   
/ad b9n5trekk54 ,de groote rijkdom en   
afwissel+ van  ,bunyans d5kbeeld5 komt 9
 dit twe$e deel vooral uit wa> m5 ze    
v]gelijkt met het e]/e4 ,de reis van    
,*ri/5 0 mee/al e5 zw>e en  moeielijke  
wor/el+ om de zegepraal2 de reis van    
,*ri/9a 0  groot5deels e5 aang5ame reis 
na> het vad]huis4#a      #a ,van ,de    
,*ri/5- en ,*ri/9n]eis na> de           
eeuwigheid0 v]s*e5    bij de uitgev]s   
van dit w]k en geheel 9 dezelfde wijze  
van    uitvo]+ e5e volksuitgave met #ajj
 uit/ek5de plat5 en portret van    d5   
s*rijv]1 9 pra*tig5 /empelb&1 tot d5    
g]+5 prijs van     #d4be4    ,*ri/9a's  
zon5 w>5 a*t]geblev5 als e5 groote zeg5 

voor de  /rijd5de k]k2 de droom]        
begreep1 dat hij da>van 9 de toekom/ nog
  wel wat te zegg5 z\ hebb54 ,zijn      
v]mo$5 w]d wa>s*ijnlijk  v]vuld1 t5 m9/e
 9 zoov]re dat hij ook nog e5 d]de deel 
ond]  h&5 heeft gehad2 want enkele j>5  
na zijn dood kondigde zijn  uitgev]1    
,na?aniel ,pond] aan1 dat hem het       
manuscript 0 toev]tr\wd  en dat het     
b9n5kort het li*t z\ zi54 ,er w]d ev5wel
 niets me] van  die uitgave van ,pond]  
v]nom54 ,wel kwam er lat] iets uit1 dat 
e5  d]de deel beteek55 moe/2 ma> het 0  
e5e v]vals*+4 ,alle  inn]lijke en       
uitw5dige bewijz5 zijn voorh&51 dat het 
vol/rekt  niets te mak5 heeft met d5    
wez5lijk5 droom5-droom]1 en zijne twee  
e*te droom504    ,w$] &]e boek5 volgd5  
tot om/reeks ze/ig boekdeel51 wa>ond]   
v]s*eid5e van aanzi5lijke grootte1      
,bunyans w]k5 uitmak54 ,vel5  da>van w>5
 polemis*1 ma> all5 hadd5 betrekk+ op de
  fundam5teele wa>h$5 des ,*ri/5doms4 ,9
 vele gevall5 be/ond5 zij  uit e5e      
uitbreid+ van zijne pr$ikaties1 wanne]  

de ov]tuig+ zi*  van hem mee/] maakte1  
dat zij ze] ges*ikt w>5 om goddelooze   
lez]s  te do5 ontwak5 uit hunn5         
doodslaap en de vrom5 tot diep]         
ov]tuig+ te br5g54 ,hij wilde nuttig    
zijn niet alle5 voor zijn  eig5         
tijdg5oot51 ma> ook voor de toekom/ige  
gesla*t54 ,het 0  ind]daad e5 moeilijke 
taak om al de teg5w]p+5 d] v]a*t5de     
spott]s na> eis* te beantwoord51 ma> hij
 v]vulde die taak4 ,het 0  e5 h>d w]k al
 de v]s*ill5de moeielijkh$5 op te loss5 
van  tu*telooze en hui*ela*tige gemo$]51
 ma> hij de$ dat w]k4 ,hem  woog de zw>e
 v]antwoordelijkheid om de geme5te ,gods
 te wa>s*uw5  teg5 de m5igvuldige       
v]zoek+5 om de wa>heid te ontk5n5 ( te  
v]m9k51 op het h>t1 en hij onttrok zi*  
niet aan die taak1 ma>  arbeidde hi]aan 
ijv]ig1 zo[el op d5 pr$ik/oel als 9 de  
p]s4  ,zijne le] leefde 9 duiz5d5 zijn] 
tijdg5oot51 die hij nooit gezi5  _h1 en 
hij wi/ h5 te v]vull5 met bewond]5de    
liefde voor het  ,evangelie van ,gods   
g5ade4    ,beide door zijne e5v\dige    

w]k5 als da> is ,het boek voor jong5s en
  meisjes01 en door zijne diepz9nige    
ges*rift51 als b4 v4 ,de ,g5adewet      
ontv\wd01 w]d het volk ov] het algeme5  
aangetrokk52 het hield die  ges*rift5   
dankba> 9 wa>de1 en w]d er kra*tig door 
ov]tuigd4    ,niet en 0 er ond] al die  
ze/ig deel51 wa>van niet veilig kon     
gezegd word51 dat zijn ond]w]p wa>dig1  
zijne taal v]/aanba>1  zijne r$5e]+     
vloei5d1 zijne inkle$+ smaakvol1 zijne  
opre*te  b$oel+ doorzi*tig1 zijn toon   
die van ,boan]ges en ,b>nabas 02 nu  e5s
 v]ontru/5d en v]s*rikkelijk1 dan we]   
v]troo/5d -- altijd  ges*ikt om zijne   
lez]s e5 inzi*t te gev5 9 het w>e       
zaligmak5de  gelo(4    ,als e5e proeve  
van zijne aangrijp5de welsprek5dheid1   
di5e het  volg5de3 ,luia>ds1            
onv]s*illig51 slaapt gij dan altijd8    
,zijt gij nu  va/ beslot5 d5 slaap des  
doods te slap58 ,zull5 no* boods*app5   
van d5 hemel no* van de hel u wakk]     
mak58 ,zult gij dan ma> altijd  zegg53  
,nog e5 we9ig slap5s1 nog e5 we9ig      

sluim]+s1 no* e5  we9ig h&v\w5s al      
n$]ligg5de8 ,o1 dat mijne oog5          
tran5beek5  w>51 en dat ik e5 h>t vol   
m$elijd5 met u hadde6 ,hoe z\ ik u dan  
beklag56 ,hoe z\ ik u bewe556 ,arme1    
v]lor51 /]v5de ziel6 ,hoe  h>d is mijn  
h>t1 dat ik niet ov] u wegsmelt 9 tran56
 ,indi5 gij  ma> e5 lid van uw li*aam   
v]loort1 ( e5 k9d1 ( e5 vri5d1 dan  z\  
het nog zoo erg niet wez52 ma> arme     
m5s*1 het is ,,uwe ,,ziel6  ,indi5 die  
na> de hel v]wez5 w]d voor n dag1 ( voor
 e5 ja>1 (  zelfs voor duiz5d j>51 dan  
w>e het v]gelijk5d] wijze nog te        
ov]kom52 ma> het is voor eeuwig6 ,o die 
ontzett5de ,,eeuwigheid6 ,welk  e5      
zielv]brijzel5d woord zal dat voor u    
wez5 als tot u gezegd wordt3  ,gaat weg 
van mij1 gij v]vloekt51 9 het eeuwige   
vuur1 dat d5 duivel  en zijn5 engel5    
b]eid is600    ,afbeeld+3 ,,bunyans     
,,laat/e ,,liefdew]k4    ,9 zijn omgang 
met bekomm]d5 en wankelmo$ig5 g+ hij met
 groote  wij%eid te w]k4 ,lees hi] wat  
hij tot h5 zegt3 ,niets is e5e me]      

algeme5e kwaal ond] ons m5s*51 dan dat  
er vel5 zijn1 die twijfel5  aan de g5ade
 ,gods1 en dat bekomt e5 zonda> to* wel 
het  all]sle*t/e4 ,de wet te v]brek5 is 
ind]daad re$s dwaas g5oeg2  ma> de      
g5oegzaamheid d] g5ade te betwijfel5 is 
nog erg] dan  dwaa%eid en zonde1 erg]   
dan al wat sle*t heet5 moet4 ,da>om1    
wanhop5de ziel5 -- want het is tot u dat
 ik spreek -- w]pt uw  wantr\w5 weg1    
s*udt uit uwe slaafs*e vrees1 hangt al  
uw5 argwaan  aan d5 kap/ok1 en gelo(t1  
dat gij da>toe e5 ze] voldo5de r$5      
hebt1 want da> /roomt e5e rivi] voor uwe
 voet54 ,laat uw gebrek aan  vroomheid  
en go$e w]k5 u niet het m9/e v]h9d]54   
,dit is e5e  rivi] van het wat] des     
lev5s3 /room5 van g5ade en b>mh>tigheid 
ziet gij da>4 ,en wanne] gij ziet dat   
zij1 die vreez5 van hong] te  /]v51     
mondvoorraad opdo5 te ,tunbridge1       
,epsom1 ,ba? en eld]s1 opdat  zij voor  
lange reiz5 op de wat]5 uitg]u/ zijn2   
zorgt gij dan1 dat  gij voorzi5 zijt van
 lev5d wat]1 dat gij niet behoeft te    

koop51 ma>  dat u wordt aangebod5 om    
niet4 ,o1 laat dan uwe ziel niet oph\d5 
no*  u t]ugh\d5 door vrees ( twijfel2   
ma> dr9kt1 dr9kt en leeft 9             
eeuwigheid40    ,ook voor d5 geloovige1 
die zi* 9 ,*ri/us v]heugt1 _h hij e5    
woord  op zijn pas4 ,het is zoo he]lijk 
en ,gode zoo aang5aam1 wanne]  ,*ri/55  
w&el5 wa>diglijk hunne roep+1 hun /aat  
en hun  toe/&3 9 alle d+5 getr\w aan wat
 ,god van h5 maakte4 ,dan zijn  zij als 
de bloem5 9 d5 tu94 ,wa> de tu9man ze   
geplant heeft da>  /aan ze1 en van d5   
hysop1 die aan d5 w& uitwa/1 tot d5 c$] 
van  d5 ,libanon toe is van h5 all5     
hunne vru*t ook hunne he]lijkheid4 ,en  
aangezi5 de /am1 wa>op zij +ent zijn1 de
 vru*tba>/e /am is1 en  het sap1 dat    
door h5 he5vloeit het vru*tba>/e sap1 en
 de ,kweek]  onz] ziel5 de wij/e hov5i]1
 zoo v]tr\w5 wij alles aan ,hem toe  ook
 wat ons vreemd toes*ijnt1 alle5 zorg   
drag5de1 dat wij rijk word5  9 go$e     
w]k54 ,da>door toont gij imm]s1 dat gij 
ge5 ges*ild]d  vuur zijt1 dat ge5 w>mte 

afgeeft2 ge5 ges*ild]de bloem51 die ge5 
geur hebb52 ge5 ges*ild]de boom51 wa>aan
 nooit vru*t5 groei540      ,,vi4       
,,zijn ,,lev5se9d4    ,lijd5 om des     
gewet5s wil bleef ,bunyans deel tot het 
e9de4 ,zijn  we9ige gehe*!id aan de     
/aatsk]k en zijne evangelis*e getr\:eid 
bra*t5 hem dikwijls 9 onaang5aamh$5 met 
de ov]heid1 en deze heeft  hem me] dan  
e5s van zijne go$]5 b]o(d4 ,zijn        
k]kgeb\w w]d zelfs  e5e wijle geslot5 en
 hij moe/ zijne v]gad]+5 9 het op5 veld 
h\d54    ,temidd5 van al deze onzek]heid
 voor de toekom/ v]maakte hij aan  zijne
 innig geliefde vr\w alles wat zijn     
eig5dom 0 bij e5 docum5t1  dat          
g$agteek5d is van d5 #bc/5 ,decemb]     
#afhe4 ,hij1 ,john ,bunyan1  kop]smid1  
gaf1 door innige liefde g$rev51 aan ha> 
alle go$]51 die  hij bezat1 zo[el ro]5d 
als onro]5d1 en alle s*uldvord]+51 wa>  
die ook mo*t5 gevond5 word540    ,aldus 
op alles voorb]eid 0 hij tijdig en      
ontijdig 9 zijn ,mee/]s  w]k4 ,zijn roem
 groeide telk5s aan4 ,van alle zijd5 w]d

 het hem  moeielijk gemaakt door        
ov]/elp5de bezigh$54 ,hij w]d bet] met  
boek5 v]tr\wd1 en zijne groote k5nis d] 
m5s*elijke maats*appij  bra*t hem       
eig5a>dige voordeel5 aan4 ,alles w]d tot
 zijn doel  aangew5d2 hij kon alles     
gebruik52 m5igmaal w]d5 ond]w]p5 uit het
  dagelijks* lev5 aangehaald om als     
illu/ratin te di551 en niet  m9d]       
/aatkundige gebeurt5iss5 ( de ges*i$5is 
van d5 dag4 ,als  h(pr$ik] van d5 ,"l   
,mayor van ,lond51 tot welk ambt hij e5s
  g]oep5 w]d1 ( als ga/ d] e5v\dige     
hutbewon]s 9 afgeleg5  dorp51 wi5 hij na
 het l&elijk maal het ,evangelie pr$ik5 
z\1  altijd 0 hij dezelfde1 altijd bleek
 zijne vurige bege]te om &]5  nuttig te 
wez5 en tot ,god te leid54    ,9 het    
voorja> van #afhh le$ hij veel door de  
zweetziekte1#b en het  s*e5 zelfs1 dat  
hij er aan /]v5 z\4 ,g$eeltelijk h]/elde
 hij wel  we]1 en e9delijk me5de m5     
zelfs1 dat hij zijne volle kra*t        
t]ugbekom5 _h4 ,ma> zijn e9de 0 op h&5  
en het duurde niet lang  ( het kwam4 ,e]

 zelfs dan hij ( zijne zoo innig aan hem
 v]kleefde  e*tg5oote v]mo$ hadd51 want 
hij /i]f wa> zij hem niet bijtijds  kon 
b]eik51 twee dagreiz5 van huis4      #b 
,deze vreemde ziekte1 die sle*ts e5     
v]loop van enkele ur5 _h1    mee/al met 
doodelijk e9de1 sleepte om/reeks di5    
tijd 9 ,engel&    vele hond]d5 t5 grave4
    ,hij 0 door e5 jongel+ ze] dr+5d    
v]zo*t e5e pog+ te do5 om  hem met zijn 
vad] te v]zo551 die g$reigd _h hem te   
zull5  ont]v54 ,da> 0 9 het geheel ge5  
kans op dan alle5 door e5  p]soonlijk   
bezoek1 en da>toe moe/ ,bunyan e5e reis 
ond]nem5 van  ,b$=d na> ,read+1 e5 af/& 
van vijftig mijl54#c ,hij ond]nam  di5  
to*t te pa>d en slaagde zoo go$ 9 zijne 
op(f]5de  ond]nem+1 dat de vad] er 9    
toe/emde zijn zoon te v]gev5 en de      
b$reig+ introk4 ,ze] v]blijd ov] d5 go$5
 uitslag1 besloot ,bunyan  ,lond5 op de 
t]ugreis aan te do51 wa> die jongel+    
woonde4 ,hij wilde  hem zelf de go$e    
tijd+ br5g54 ,het w$] 0 buit5gewoon     
on/uimig  en de reis viel hem zuur4 ,to5

 hij de won+ van zijn vri5d ,%addoks op 
,sneeu:euvel b]eikte1 ov]viel hem de    
koorts1 en (s*oon er e]/ alle  hoop 0 op
 zijn h]/el1 /i]f hij ti5 dag5 lat]4 ,de
 datum is  onzek]1 da> de opgav5        
v]s*ill5 tuss*5 d5 #ab;en1 #ag;en en    
#ca/5 ,augu/us #afhh4      #c ,ongeve]  
a*tti5 ur54    ,afbeeld+3 ,,bunyans     
,,graf ,,9 ,,bunhill ,,fields4          
,bunyans dood 0 e5 wa>dig besluit van   
zijn lev54 ,zijne l5d5 w>5  omgord en   
zijne lamp br&5de4 ,hij bleef getr\w tot
 d5 dood4 ,hij  blies d5 laat/5 adem    
uit1 v]zegel5de1 dat ,god wa>a*tig is4  
,wat  z\dt gij bet] voor mij kunn5      
bege]510 zeide de /]v5de tot de  om/&]s1
 dan wat ,god mij te zi5 geeft 9 het    
he]lijk visio51  wa>m$e ,hij mij        
v]wa>digt8 ,mijne bege]te is1 dat gij   
heilig moogt  lev5 en e5maal kom5 om het
 te zi54 ,ik ga na> d5 ,vad] van onz5   
,he] ,jezus ,*ri/us1 die mij zond]      
twijfel uit kra*t van het  v]zo55d blo$ 
van zijn5 ,zoon1 aannem5 zal1 (s*oon ik 
e5 zonda>  b54 ,we5t niet ov] mij4 ,wij 

zull5 elk&] e]lang w$] ontmoet5 om  het 
nieuwe li$ te z+5 en eeuwig sam5        
gelukkig te zijn40 ,hij wi/1  dat hij 9 
d5 hemel e5 bet] en on/]felijk lev5     
tegemoet g+4    ,het li*aam w]d te      
,bunhill ,fields begrav5 temidd5 van    
vele treff5de  bewijz5 van algeme5e     
liefde en e]bi$4 ,te ,b$=d 0 de sm>t    
hevig1  9 het bijzond] bij de geme5te1  
die nu h]d]loos 01 ma> niet  m9d] 9 heel
 d5 omtrek4 ,het 0 nog ge5 ve]ti5 dag5  
gel$51 dat  zij hunn5 h]d]1 le]a>1 vri5d
 en /adg5oot hadd5 zi5 wegrijd5  op zijn
 ,sam>itan5to*t d] b>mh>tigheid na>     
,b]k%ire1 en to5 zag  hij er niet m9d]  
/]k uit dan vroeg]1 e5 kra*tig1 fl9k    
geb\wd  man van ze/ig j>54 ,sommig5     
hunn] hadd5 hem e]bi$ig go$5 dag        
gezegd1 &]5 me] familia> en             
vri5ds*appelijk gegroet4    ,en nu 0 hij
 re$s dood en begrav54 ,bij zijne       
bijzond]e  vri5delijkheid voor e5       
v]/oot5e _h hij zijn lev5 +eboet4 ,9 d5 
di5/ van zijn5 ,he] en ,heil& 0 hij     
+esluim]d en tot zijne  vad]5 v]gad]d4  

,grootmo$ige1 e]wa>dige ,bunyan6 ,gij   
ru/ van uw5  arbeid en uwe w]k5 volg5 u 
na4 ,uw loopbaan 0 moeielijk1 ma> gij   
wa>t /&va/ig4 ,gij w]dt zwa> beproefd en
 diep b$roefd1 ma> gij  bleeft getr\w4  
,uw pelgrimsreis van deze w]eld na> de  
toekom5de loopt  ev5wijdig met uw eig51 
bewond]5swa>dig51 onnavolgb>5 droom1 van
  het beg9 af tot aan het zegevi]5d en  
,god v]he]lijk5d e9de4    ,afbeeld+     
,,inleid+4      ,9 ,de ,heilige ,oorlog0
 bezitt5 wij e5 van de mee/]/ukk5 ond]  
de  allegoris*e w]k5 van d5 ,on/]felijk5
 ,bunyan4 ,met zijn  ,*ri/5reis na> de  
eeuwigheid0 v]gelek5 is het e5e         
allegorie van  geheel v]s*ill5de /ijl en
 k>akt]1 voor/ell5de e5 &]e  ge/alte d] 
bev9d+4 ,bunyans ,heilige ,oorlog mag   
met alle re*t  g5oemd word5 de ges*i$5is
 van 's m5s*5 ziel40    ,9 dit opzi*t   
v]s*ilt deze teg5woordige beeldspraak   
van het vroeg]e  w]k van d5 uit/ek5d5   
droom]2 de ,*ri/5reis0 h&elt ov] de     
uitw5dige om/&igh$5 van e5s ,*ri/5s     
pelgrim/o*t1 9 zoov]re  zij voor het    

gee/elijk lev5 voordeelig ( s*adelijk   
zijn1 en da>door  invlo$ uitoef55 op de 
inn]lijke gemo$sw]kzaamh$5 van d5       
,*ri/54 ,de ,heilige ,oorlog beh&elt de 
inw5dige wor/el+5 d]  ziel1 en gaat v&a>
 tot de uitw5dige gevolg5 ov]1 wa> zij  
's  m5s*5 geluk en vr$e bew]k54 ,de     
,pelgrim/o*t bes*rijft de  vij&5 van    
buit51 die de ziel aanvall51 t]wijl de  
,heilige ,oorlog de  inw5dige vij&5     
bes*rijft1 die alle m5s*elijk geluk1 ja 
zijn lev5  b$reig54    ,uit deze oorzaak
 hebb5 vel5 de gelijk5is van d5 ,heilig5
 ,oorlog0  zelfs als e5 veel gee/elijk] 
w]k dan de ,*ri/5reis0 bes*\wd1 en      
welli*t is dit e]/e da>om ook door de   
groote m5igte m9d] v]/aan  en gewa>de]d4
 ,deze le]rijke gelijk5is is e5 ontl$]  
van het h>t  9 de gee/elijke ontle$kunde
 d] ziel4 ,zij is e5 gee/elijke spiegel1
  die doet uitbl9k5 wat de m5s* 01 wi5s 
slaaf hij w]d1 welke  oorlog5 en        
geve*t51 welke wor/el+5 en aanvall5     
gewaagd en  uitge/r$5 moet5 word51 vor  
,*ri/us w$] op d5 troon zit 9 het  h>t  

en de v]lor5 ,m5s*5ziel kan z+5 het     
nieuwe li$1 dat de  h]wonn5 ,m5s*5ziel  
wa>dig is4    ,de twee groote d5kbeeld51
 die het geheele w]k behe]s*5 zijn de   
,v]lor5 en ,h]wonn5 ,m5s*5ziel1 en do5  
ons d5k5 aan ,miltons  ,v]lor5 en       
,h]wonn5 ,p>adijs4 ,de e]/e z9spel+1    
toegepa/ op de  /ad ,m5s*ziel heeft het 
oog op 's m5s*5 ziel 9 het algeme51 ma> 
v]d] 9 het bijzond] op dat wez51 hetwelk
 ziel g5aamd1 's m5s*5  ik a&uidt1 wa>op
 e5s ,gods beeld en zegel w]d g$rukt4   
,het 0  ,gods h&5w]k1 en ev5als al ,gods
 w]k51 w]d het ze] go$0  g5oemd4 ,het 0 
ond] al ,gods s*epp+5 het naa/ 9        
gelijk5is en  het innig/ 9 liefde aan   
,god v]want3 ,god s*iep d5 m5s* na> zijn
  beeld40 ,de ziel w]d ges*ap5 om ,gods 
tempel te wez51 de plek1 wa>  zijn troon
 /ond4 ,het ka/eel van ,m5s*ziel is het 
h>t2 de wall5 zijn  het li*aam ( het    
vlees*1 en de poort5 de vijf z9n5 --    
v&a> hun  ze] v]/aanb>e b5am+54 ,de     
bewon]s van de /ad zijn het v]/&1  het  
gewet51 de wil1 de lu/51 de g$a*t5 -- de

 duiz5d5 g$a*t51  die 9 de ziel         
rondwriemel54 ,dit zijn de mann51 vr\w5 
en k9d]5  d] /ad1 alda> ontvang51       
gebor51 gevo$1 en aldus opgroei5de 9    
dad5 t5 go$e ( t5 kwade4 ,deze          
kon9klijke v]blijfplaats viel 9 de      
v]niel5de h&5 van satan ( ,dibolus en   
zijne ho(dmann52 de  woord5             
v]aans*\welijk5de van d5 wij/5 d] kon+5 
-- die  sam5vatt+ van de ges*i$5is d]   
m5s*heid3 -- ,ziet1 dit heb ik  gevond51
 dat ,god d5 m5s* go$ gemaakt heeft2 ma>
 zij hebb5 vele  vond5 gezo*t40 ,pr$4   
#g3bi4    ,dit droevig e9de van de      
gevall5 ,m5s*5ziel wordt nu aanleid+ tot
  de op5b>+ van ,gods he]lijkheid4 ,dit 
brek5 van het heilig v]bond  tuss*5 ,god
 en d5 m5s* br5gt al dadelijk d5 ,zone  
,gods 9 het  g$+2 deze komt de gevall5  
creatuur te hulp4 ,immanuel maakt nu met
  zijn5 ,vad] e5 v]bond1 dat ,hij zelf  
de ziel ond] de s\v]e9iteit  van ,god   
zal t]ugbr5g52 en dit v]vult ,hij door  
zijn dood en zijne  (f]&e en de da>op   
volg5de w]k+5 van d5 ,heilig5 ,gee/4    

,ma> intuss*5 heeft ,satan d5 troon 9   
,m5s*ziel opgeslag5 en da>  e5 nieuwe   
rege]+ aange/eld4 ,de ov]weldig] moet   
v]jaagd word54  ,di5svolg5s beg9t de    
wor/el+1 en hi] daalt de allegorie af   
tot het  bijzond]e2 tot uw ziel en de   
mijne4 ,de ziel wordt door ,*ri/us      
h]nom52 ma> da> zijn nog die lo]5de     
h&lang]s van ,dibolus1 het  zaad des    
booz5 9 het h>t1 het ov]s*ot van het    
onkruid1 het  ov]blijfsel van d5 oud5   
m5s*0 en de b$orv5 natuur4 ,deze        
v]oorzak5 m5igmaal gee/elijke s*ade aan 
de ziel2 zij b$roev5 d5  ,heilig5 ,gee/1
 en drijv5 somtijds ,*ri/us weg van     
zijn5 troon4 ,satan  tre$t spo$ig w$]   
b9n51 en moet w$] v]huiz54 ,afwissel5d  
geluk  en teg5spo$ zijn de toe/&5 van   
ons eig5 gee/elijk lev51  br5g5de ons   
di*t] bij ,*ri/us ( h\d5de ons v]d] van 
,hem  v]wijd]d dan wele]4    ,zoo is de 
a>d van dit onnavolgb>e w]k -- ,,de     
,,heilige ,,oorlog4 ,wij  wild5 nu      
sle*ts de a&a*t van d5 godzalige en d5  
goddelooze1 van  het vrijgemaakt k9d    

,gods en d5 geklui/]d5 slaaf des satans1
 van d5  zwakke 9 het gelo( en d5       
bev5d51 twijfel5d5 ,*ri/5 op dit        
wond]volle tooneel van /rijd ve/ig54    
,afbeeld+      ,afbeeld+                
,,ho(d/uk ,i4    ,,m5s*ziel1 ,,ha>      
,,oorsprong ,,en ,,afval4      ,9 mijne 
omw&el+1 t]wijl ik vele l&/rek5 en      
gewe/5  doorreisde1 gebeurde het mij1   
dat ik 9 dat wijdb]oemde l& kwam1 het   
,heelal g5aamd4 ,dat is e5 ze] groot en 
wijd gebi$2 het ligt tuss*5  de twee    
pol5 en jui/ 9 het midd5 d] vi]         
hemel/rek54 ,het is e5e  ov]vlo$ig      
bewat]de en rijkelijk van heuvel5 en    
dal5 voorzi5e  /reek1 aang5aam geleg5 en
 groot5deels1 t5 m9/e op de plaats wa>  
ik 01 ze] vru*tba>1 go$ bevolkt en 9 e5 
ov]he]lijk klimaat4    ,de inwon]s van  
dat l& zijn niet all5 van d5zelfd5 a>d1 
no*  sprek5 e5]lei taal1 no* hebb5      
dezelfde z$51 mani]5 (  godsv]e]+1 ma>  
v]s*ill5 zooveel van elk&] als de e5e   
planeet  van de &]e4 ,sommig5 zijn      
re*ts*ap5 en &]5 mismaakt1 ev5als  dat 9

 &]e l&s*app5 pleegt te zijn4    ,zooals
 ik zeide1 9 dit l& moe/ ik reiz5 en    
mijn zw]fto*t alda>  duurde zo lang tot 
ik heel wat van de mo$]taal1 z$5 en     
gewoont5  d]g551 met wie ik v]ke]de1    
le]de k5n54 ,en1 om u de wa>heid te     
zegg51 ik 0 ze] met al wat ik zag en    
hoorde +5om52 ja1 zoo  gevoelde ik mij  
da> op mijn gemak1 dat ik zek]          
voortdur5d tot aan  mijn dood toe als   
inboorl+ ond] h5 _h blijv5 lev51 als    
mijn  ,mee/] mij niet na> huis          
t]ugg]oep5 _h1 om da> w]k voor ,hem te  
do51 en mijn g$an5 arbeid te ov]zi54    
,nu is er 9 dat aang5ame l&1 het        
,heelal1 e5e ze] s*oone1  bekoorlijke   
/ad ( geme5te1 ,m5s*ziel geheet51 e5e   
/ad wat h>e  b\worde aangaat zoo        
buit5gewoon1 wat h>e ligg+ betreft zoo  
gemakkelijk1 wat h>e privilegin aangaat 
zoo voordeelig -- 7ik zeg dit  met het  
oog op ha> oorsprong7 -- dat van ha>1   
ev5als vroeg] van het  l&1 wa>9 zij     
geb\wd is1 met alle re*t kan gezegd     
word53 zij heeft  ha>s gelijke niet ond]

 d5 geheel5 hemel4#d      #d ,m5s*ziel4 
-- ,9 het heelal heeft de /ad ha>       
gelijke niet4    7,h&4 #ag 3 #bh74      
,wat de ligg+ van deze /ad aangaat3 zij 
is geleg5 tuss*5 de twee  w]eld52#e en  
ha> e]/e ,fonde]d] en ,b\wmee/] 01      
volg5s de  be/e en au!ntiek/e bes*eid51 
die ik ma*tig word5 kon1 zek]e          
,el-,s*adda4#f ,deze b\wde ha> tot zijn 
eig5 v]maak4 ,hij maakte ha>  tot e5    
spiegel en tot e5e he]lijkheid van al   
zijne w]k51 ja tot e5  mee/]/uk bov5 al 
het &]e1 wat ,hij 9 dit l& _h da>ge/eld4
  ,zoo go$ 0 de /ad ,m5s*ziel1 dat to5  
zij e]/ geb\wd 01 na>  ons b]i*t wordt1 
zelfs de god5 n$]daald5 om ha> te kom5  
zi5 en  van vreugde vroolijk te z+54 ,en
 ev5als ,hij ha> maakte aang5aam  voor  
het gezi*t1 zoo gaf hij ha> ook ma*t ov]
 al het omligg5de  l&4 ,ja1 aan all5 0  
gebod5 ,m5s*ziel als hunne ho(d/ad te   
erk5n51 en all5 bra*t5 ha> ga>ne als    
zoodanig hunne hulde4 ,de  /ad _h dan   
ook van h>5 kon+ ma*t en la/ gekreg5 om 
van all5  he]5di5/5 te eis*5 en all5 t5 

ond] te br5g52 die ha> 9  e5ig opzi*t   
misk5d54 ,g54 #a 3 #bf4      #e ,tuss*5 
de twee w]eld54 -- ,tuss*5 de           
teg5woordige en    toekom5de w]eld4     
#f ,el-,s*addai4 -- ,god de alma*tige4  
,9 het midd5 van deze /ad 0 e5 ze]      
b]oemd en aanzi5lijk paleis  opg]i*t2   
weg5s zijne /]kte kon het wel e5 ka/eel 
g5oemd word52  weg5s zijne aang5aamheid 
e5 p>adijs1 weg5s zijne uitgebreidheid  
e5e plaats1 die de gans*e w]eld omsloot4
 ,deze plaats bege]de de  kon+          
,el-,s*adda alle5 voor zi*zelv5 te      
beh\d51 en voor niem&  &]s met ,hem2 t5 
deele tot zijn eig5 v]maak en t5 deele  
ook opdat  de s*rik d] vreemd5 niet ov] 
deze /ad z\ kom54 ,van deze plaats      
maakte ,els*adda ook e5e ve/+1 ma> liet 
h>e bew>+ enkel aan de  burg]s d] /ad   
ov]4 ,pr$4 #c 3 #aa4    ,de mur5 d] /ad 
w>5 wl geb\wd1 ja zo va/ en /]k w>5 zij 
gemetseld en zo di*t saamg$rong51 dat1  
w>e het niet gebeurd door de  li$5 d]   
/ad zelv51 zij 9 eeuwigheid niet kond5  
bewog5 (  v]brok5 word54 ,want hi]9     

be/ond de voortreffelijke wij%eid van   
,hem1 die ,m5s*ziel b\wde1 dat de mur5  
nooit kond5 word5 opgebrok5  no* zelfs  
e5igsz9s bes*adigd door d5 all]ma*tig/5 
vij&elijk5  pot5taat1 't en w>e dat de  
inwon]s zelv5 da>9 bewilligd54    ,deze 
b]oemde /ad _h vijf poort5 om er 9 te   
kom5 en er uit te gaan1  en deze w>51   
ev5als de wall5 ( mur51 ondoordr+ba>1#g 
en kond5  nooit ( nimm] geop5d ( geslot5
 word5 buit5 d5 wil en de  toelat+ van  
h51 die da> b9n5 woond54 ,de nam5 van   
deze poort5  w>53 ,oorpoort1 ,oogpoort1 
,mondpoort1 ,neuspoort en ,voelpoort4   
#g ,ev5als de wall5 ( mur5 ondoordr+ba>4
 -- ,zond] 's    m5s*5 eig5 toe/emm+ 0  
het1 zelfs voor ,satan zelf1 onmogelijk 
hem van ,god te do5 afvall54            
,afbeeld+3 ,,diabolus ,,uit ,,d5 ,,hemel
 ,,geworp5    ,nog &]e d+5 w>5 aan deze 
/ad ,m5s*ziel eig51 die als gij ze  bij 
de re$s g5oemde voegt1 u e5 nog         
ov]vlo$ig] bewijs zull5 gev5  van de    
he]lijkheid en /]kte dez] plaats4 ,zij  
_h voortdur5d e5  voldo5d5 voorraad b9n5

 h>e mur52 zij bezat de be/e1 mee/      
gezeg5de en voortreffelijk/e wett51 die 
ooit 9 de w]eld bek5d  w>54 ,da> 0 niet 
en s*elm1 opro]mak] ( v]rad] b9n5 h>e   
wall52 't w>e alle opre*te li$51 tr\w en
 innig met elkar  v]bond51 en dit is -- 
zooals gij weet -- van groot belang4 ,en
 bov5  dit alles bezat zij 7zoolang zij 
aan h>5 kon+ ,el-,s*adda getr\w  bleef7 
zijn /eun1 zijne bes*]m+1 en 0 zij zijn 
v]maak4    ,nu 0 er op zek]5 tijd e5    
,dibolus1#h e5 ze] groote en ma*tige    
reus1 die e5 aanslag waagde op deze     
b]oemde /ad ,m5s*ziel1 t5 e9de  ha> 9 te
 nem5 en tot zijne eig5 woonplaats te   
mak54      #h ,dibolus4 -- ,satan1      
aanklag]1 teg5/&]4    ,deze reus 0 kon+ 
d] zw>t51 en de ro(zu*tig/e vor/ d]     
w]eld4  ,met uw believ5 zull5 wij e]/   
ov] de afkom/ van dez5 ,dibolus  sprek5 
en dan ov] zijne v]ov]+ van de b]oemde  
/ad ,m5s*ziel4    ,deze ,dibolus is     
ind]daad e5 groot en ma*tig vor/ en to* 
tegelijk]tijd arm en ell5dig4 ,wat zijne
 afkom/ betreft1 zoo 0 hij  9 d5 beg9ne 

e5 van ,kon+ ,el-,s*adda's di5/kne*t51  
door ,hem  da>toe gemaakt en opg5om5 9  
de all]hoog/e en ma*tig/e plaats51  ja  
hij 0 zelfs tot de hoog/e po/5 en       
wa>digh$5 9 's kon+s  gebi$ v]hev54     
,deze ,dibolus 0 gemaakt tot e5 zoon des
 dag]aads0  en bezat e5 s*oone plaats1  
die hem veel he]lijkheid en glans gaf en
  e5 inkom51 dat zijn ,lucif]%>t wel _h 
kunn5 voldo51 w>e het niet  onv]zadelijk
 gewee/ en wijd gap5d als de hel zelve4 
,jes4 #ad 3 #ab4    ,hij1 zi* aldus 9   
groo!id en e]e v]hoogd zi5de1 en to* na>
  hoog] /aat en trap /rev5de1 de$ niet  
&]s dan bij zi*zelv5  ov]legg5 hoe hij  
er toe kom5 mo*t tot e5 ,he] ov] alles  
te word5  v]hev5 en het gans*e          
opp]be/uur te bezitt5 ond] ,el-,s*adda4 
,dit  nu bewa>de de ,kon+ voor zijn     
,zoon1 en _h het dez5 re$s v]le5d4      
,da>om hield hij nu e]/ raad met        
zi*zelv5 wat 9 dez5 het be/ te  do5 w>e1
 en da>na op5ba>de hij zijne g$a*te ook 
aan sommig5  zijn] gezell51 en slaagde  
er 9 h5 ov] te hal54 ,zoo kwam5 zij dan 

t5 laat/e tot dit plan1 dat zij e5      
aanslag z\d5 wag5 op 's ,kon+s  ,zoon om
 hem te v]d]v51 opdat de erf5is hunne   
w]d4 ,om kort te gaan1  het v]raad w]d1 
zooals ik zeide1 beslot51 de tijd       
bepaald1 het  wa*twoord gegev51 de      
opro]l+5 op e5 va/ge/elde plaats        
bije5g]oep5 en de aanslag beproefd4 ,da>
 nu de ,kon+ en zijn ,zoon  altijd en   
ov]al alles zi51 zoo kon ge5 enkele plek
 9 hun gebi$ voor  h5 v]borg5 wez52 en  
da> ,hij altijd zijn ,zoon liefheeft als
  zi*zelv51 zoo moe/ ,hij wel           
grootelijks v]toornd en bele$igd wez5   
door wat ,hij aans*\wde4 ,wat kon ,hij  
nu ook &]s do5 dan h5 bij de  e]/e pog+1
 die zij 9 het w]k /eld51 van v]raad    
ov]tuig51 van  opro] aanklag51 hun de   
v]s*rikkelijke sam5zw]+1 die zij        
be/ond51 voor oog5 h\d51 en h5 all5     
onmiddellijk uit i$]5 po/  van v]tr\w51 
van e]1 voorrang ( voordeel1 di5 zij    
bekle$d51  ontzett58 ,dit g$aan zijnde  
v]b&e hij h5 ook van zijn h(1 wi]p  h5  
n$] 9 di5 v]s*rikkelijk5 afgrond1 wa>   

zij met ket55  va/gebond51 nooit me] de 
m9/e gun/ uit zijne h&5 v]wa*t5  kunn51 
ma> ond] het oordeel moet5 blijv51 dat  
,hij bepaald heeft en  dat eeuwig dur5  
zal4 #b ,petr4 #b 3 #d4 ,jud4 #f4       
,aldus uit alle po/5 van v]tr\w51       
voordeel en e]e v]/oot5  zijnde1 en     
wet5de1 dat zij de gun/ van hunn5 vor/  
voor eeuwig  v]lor5 hadd51 v]bann5 van  
zijn h( en 9 di5 all]akelig/5 put  des  
afgronds n$]geworp51 voegd5 bij hunn5   
vorig5 hoogmo$ alle  wo$e en            
boosa>digheid teg5 ,el-,s*adda en zijn5 
,zoon1 wa>toe zij 9  /aat w>54          
,d]halve 9 groote wo$e en furie1 al     
brull5de omloop5d van plaats tot        
plaats1 om1 wa> zij welli*t iets v9d5   
mo*t5 dat 's ,kon+s  eig5dom 01 dat te  
s*5d51 t5 e9de zi* op ,hem te wrek5 --  
zoo  gebeurde het t5 laat/e1 dat zij 9  
dit ruime l&s*ap het ,heelal  kwam51 en 
re*t op de /ad ,m5s*ziel aanliep54      
,alsnu 9 aanm]k+  nem5de1 dat deze /ad  
e5 van de mee/]/ukk5 en de v]mak+ van   
,kon+ ,el-,s*adda 01 zoo wi/5 zij niet  

bet] te do5 dan na g5om5  raadslag1 e5  
aanval op de /ad te wag54 ,ik zeide3 zij
 wi/5 dat  ,m5s*ziel d5 ,kon+ ,el-s*adda
 toebehoorde1 want zij w>5 er bij       
teg5woordig to5 ,hij ha> b\wde en voor  
zi* opsi]de4 ,to5 zij nu die  plaats    
gevond5 hadd5 jui*t5 zij geweldig van   
vreugde en bruld5  ha> teg5 als e5 leeuw
 zijne prooi1 zegg5de3 ,nu hebb5 wij d5 
s*at  gevond51 en nu wet5 wij hoe ons op
 ,kon+ ,el-,s*adda te wrek5 voor  hetge5
 ,hij ons g$aan heeft60 ,zoo zat5 zij   
dan n$] en riep5 e5  krijgsraad bije51  
ond]zoek5de langs welk5 weg en op wat   
wijze zij  het z\d5 aanlegg5 om deze    
b]oemde /ad ,m5s*ziel voor zi* te       
bema*tig54 ,vi] zak5 w]d5 to5 voorge/eld
 en besprok54 #a ,petr4  #e 3 #h4       
,afbeeld+3 ,,krijgsraad ,,van           
,,di,,bolus4    ,t5 e]/e1 ( het be/ 01  
dat zij all5 zi* tot dit doel voor de   
/ad v]toond54    ,t5 twe$e1 ( het wel   
g]ad5 0 zi* voor de /ad n$] te slaan 9  
hun lomp5 en b$ela>sgewaad1 want hun    
pra*tige kle$+ 0 nu  v]s*eurd en        

v]nield4    ,t5 d]de1 ( het go$ z\ zijn 
aan de /ad ,m5s*ziel hun oogm]k te      
ontdekk5 en het doel1 wa>m$e zij kwam51 
bloot te legg51 dan ( m5  ha> liev] z\  
aanvall5 langs vals*e weg5 en met       
b$riegelijke  woord54    ,t5 vi]de1     
e9delijk1 ( het niet be/ 01 dat aan     
e5ig5 hunn] e5  bijzond]5 la/ gegev5 w]d
 om hun geluk te beproev51 t5 e9de en  (
 me] van de voornaam/e li$5 d] /ad n$]  
te s*iet51 ( m5  niet oordeelde dat     
da>door hun zaak en voornem5 des te bet]
 bevord]d  w]d4    ,op de e]/e dez]     
voor/ell5 w]d ontk5n5d geantwoord1      
namelijk1 dat  het niet be/ z\ wez5 dat 
all5 zi* voor de /ad z\d5 v]toon51  da> 
de v]s*ijn+ van zoo vel5 de /ad         
v]s*rikk5 en ont/ell5  kon1 t]wijl het  
wa>s*ijnlijk 01 dat we9ig5 ( enkel5     
hunn] dit  niet do5 z\d54 ,en om dez5   
raad +ang te do5 v9d5 w]d er            
bijgevoegd1 dat indi5 ,m5s*ziel v]s*rikt
 w]d ( al>m begon te  slaan1 het dan    
onmogelijk zijn z\ die /ad 9 te nem54   
,want10 zeide  ,dibolus -- hij 0 het    

namelijk1 welke di5 raad gaf -- want    
niem&  kan ha> nem5 zond] ha> eig5      
toe/emm+4 ,laat da>om sle*ts  we9ig5 (  
e5 enkele ,m5s*ziel aanvall52 en volg5s 
mijn gevoel501  zoo besloot ,dibolus1   
moet ik dat zelf do540 ,en all5 /emd5   
da>9  toe4    ,nu kwam het twe$e voor/el
 aan de orde1 namelijk ( zij zi* aan    
,m5s*ziel z\d5 v]toon5 9 hun havelooze  
plunje4 ,da>op w]d  ev5e5s ontk5n5d     
geantwoord4 ,o ne51 ge5sz9s1 want (s*oon
 de /ad  ,m5s*ziel er op +]i*t 0 om met 
onzi*tb>e d+5 om te gaan en  da>van ook 
re$s voordez5 erv>+ _h gehad1 to* zag5  
zij nooit  e5ig m$es*epsel 9 zulk e5    
droevig5 en havelooz5 /aat4 ,dit 0  het 
advies van d5 trots*5 ,alecto4 ,to5     
zeide ,apollyon3 ,die raad is           
uitmunt5d1 want zoo sle*ts en onz] ha>  
v]s*e5 zooals wij nu  zijn1 dan z\d5    
da>door noodzakelijk zulke d5kbeeld5 9  
h5 oprijz5  en zi* v]m5igvuldig51 welke 
h5 9 ont/elt5is des gee/es br5g5  zull5 
en h5 dr+5 op hunne ho$e te zijn4 ,en   
gebeurt dit01 g+ hij  voort1 dan is het1

 zooals vor/ ,dibolus zegt1 voorzek]    
tev]geefs aan  de innem+ d] /ad te      
d5k540 ,to5 zeide de /]ke reus          
,belzebub3  ,het re$s gegev5 advies is  
ze] go$1 want (s*oon de li$5 van        
,m5s*ziel zulke wez5s als wij e]tijds   
w>5 ook al gezi5 hebb51 tot  hi]toe zag5
 zij nooit zulke wez5s als wij nu zijn2 
en het dunkt mij  be/ te wez5 tot h5 te 
kom51 9 zulk e5e g$aante als wa>m$e zij 
bek5d zijn1 en wa>m$e zij zi* re$s      
v]tr\wd maakt504 ,to5 dit tot  algeme5  
g5oeg5 beslot5 01 moe/ er nu word5      
besprok5 9 welke  g$aante1 ge/alt5is (  
v]momm+ ,dibolus zi* z\ voordo51 wanne] 
hij zi* opmaakte om ,m5s*ziel de zijne  
te mak54 ,da>op zeide de e5  dit1 de &] 
wat &]s4 ,t5 laat/e antwoordde ,lucif]1 
dat volg5s  zijne g$a*te1 het be/ 0 dat 
zijn mee/] het li*aam van e5 (  &]      
s*epsel1 ov] hetwelk de bewon]s d] /ad  
he]s*appij hadd51  z\ aannem54 ,want01  
zeide hij1 deze zijn hun niet alle5     
bek5d1 ma>  da> deze ond] h5 /aan1 zull5
 zij zi* nooit v]beeld51 dat e5  aanslag

 op de /ad b$oeld wordt4 ,en om nu all5 
te v]bl9d51 laat hem  het li*aam a&o5   
van e5 dez] bee/51 die m5 9 ,m5s*ziel   
me5t  dat wijz] is dan al de ov]ig540   
,dit advies w]d door all5  toegejui*t1  
en zoo w]d dan bepaald1 dat ,dibolus d5 
draak z\  gebruik51 aangezi5 deze 9 die 
dag5 ev5 familia> met de /$el+5  van    
,m5s*ziel 0 als teg5woordig e5 vogeltje 
met e5 knaap4 ,want er  0 niets 9 de    
slang to5 zij 9 ha> oorspronkelijk5 /aat
 v]ke]de1  dat e5ig5 s*rik kon wekk54   
,nu g+5 zij tot het d]de voor/el  ov]4  
,g54 #c 3 #a4 ,op5b4 #bj 3 #a1 #b4      
,dit gold de vraag ( zij hun voornem5 en
 b$oel+ op5lijk z\d5  toon5 bij hunne   
kom/ te ,m5s*ziel1 ja dan ne54 ,ook dit 
w]d  ontk5n5d beantwoord2 na het tevor5 
beslot5e sprak dit dan ook als  vanzelf4
 ,m5s*ziel 0 e5 /]ke /ad1 e5 /]k volk   
woonde da>92  de wall5 en poort5 w>5    
ondoordr+ba> 7om nu nog niets te zegg5  
van ha> ka/eel71 en 9 ge55 deele kon    
iets op ha> gewonn5 word5  zond] ha>    
eig5 go$v9d54 ,bov5di501 zeide ,legio5  

7want hij 0  het1 die dit antwoord gaf71
 wanne] wij ons oogm]k blootlegg5 kond5 
zij wel e5s om hulp na> hunn5 ,kon+     
z5d51 en als dat g$aan w]d1  dan weet ik
 wel hoe het met ons ge/eld zal zijn4   
,laat ons da>om 9  gehui*elde opre*!id  
tot ha> kom51 ons voornem5 met all]lei  
leug55 b$ekk5d2 laat ons vlei]ij en     
pluim/rijk5de woord5  gebruik52 d+5     
voorgev5de1 die nooit be/aan zull51 en  
bel(t5  do5de1 die nooit v]vuld zull5   
word54 ,dit is de weg om ,m5s*ziel te   
w9n5 en te mak51 dat zij h>e poort5 voor
 ons op5t1 ja1 zelfs1 dat  zij v]lang5d 
wordt dat wij tot ha> inkom54 ,en de r$5
 wa>om ik  d5k1 dat dit plan gelukk5    
zal1 ligt hi]91 dat het volk van        
,m5s*ziel e5v\dig en onnoozel is2 all5  
zijn da> e]lijk en opre*t2  tot op h$5  
wet5 zij nog niet wat het is met b$rog1 
leug5 en  hui*el>ij te word5 aangevall54
 ,zij zijn vreemd aan leug5a*tige en    
v]a*telijke lipp51 da>om kunn5 wij aldus
 v]momd1 door niem&  hunn] word5        
ond]k5d2 onze leug5s zull5 voor e*te    

wa>heid  doorgaan en onze ve9z]ij5 voor 
opre*te h&el+54 ,9 hetge5 wij  hun      
belov5 zull5 zij ons geloov51 vooral    
indi5 wij 9 al onze  leug55 en          
hui*ela*tige woord5 groote liefde voor  
h5 ve9z5 en  alle5 hun voordeel en hunne
 he]lijkheid als ons e5ig doel          
voor/ell540 ,hi] viel niets teg5 9 te   
br5g5 en het voor/el g+  er zoo glad en 
vlot door als e5 wat]val1 die langs e5e 
/eilte  ner/ort4 ,da>om g+5 zij nu ov]  
tot het laat/e d5kbeeld4    ,afbeeld+3  
,,di,,bolus ,,en ,,zijn ,,raad ,,op     
,,weg ,,na> ,,m5s*ziel4    ,z\ m5 nu    
niet aan e5ig5 uit hun midd5 bevel gev5 
en ( me] d]  voornaam/e burg]s uit de   
/ad n$] te vell5 tot bevord]+ van hun   
doel en oogm]k8 ,deze vraag w]d         
beve/ig5d beantwoord en de burg]1  die  
aangewez5 w]d als het e]/e sla*t(f]1 0  
e5 zek]e he]  ,teg5/&1 ( &]s g5oemd1    
kapite9 ,teg5/&4 ,hij 0 e5 voornaam  man
 9 ,m5s*ziel1 deze kapite9 ,teg5/&1 e5  
man1 di5 de reus  ,dibolus en zijn      
komplot me] vreesd5 dan alle &]5 9      

,m5s*ziel  sam54 ,ma> wie z\ nu deze    
krijgsli/ wag5 en dez5 moord uitvo]58   
,hi]toe w]d aangewez5 zek]e ,tisiphone1 
e5 d] booze gee/5 uit d5  poel des      
vuurs4    ,aldus hun krijgsraad geindigd
 zijnde1 /ond5 zij op en beproefd5 nu   
ook te do5 wat zij beslot5 hadd54 ,zij  
trokk5 na> ,m5s*ziel op1  (s*oon all5 op
 en na onzi*tba>1 en deze ene nad]de de 
/ad  ev5m9 9 zijne eig5 g$aante1 ma> 9  
het li*aam d] slang4    ,zoo maakt5 zij 
zi* op en zett5 zi* n$] voor de         
,oorpoort1 want dat  0 de plaats1 wa>   
gehoor v]le5d w]d aan all5 buit5 de /ad1
  ev5als de ,oogpoort de plaats 01 wa>  
m5 uitzag4 ,zooals gezegd is1 de  reus  
legde de b5de1 die hem volgde1 9 e5     
h9d]laag1 met het oog op  kapite9       
,teg5/& e5 boogs*ot van de /ad af4 ,dit 
g$aan zijnde kwam  hij di*t voor de     
poort en vraagde om audi5tie en gehoor4 
,hij _h nu  niem& bij zi* dan alle5     
zek]5 ,kwad]u/1 die 9 alle moeielijke   
gevall5 zijn woordvo]d] 04 ,zooals      
gezegd is3 voor de poort /a&e1  blies   

hij1 na> de mani] van di5 tijd1 op zijne
 trompet om audi5tie1  wa>op de         
opp]ho(d5 van ,m5s*ziel zi* v]toond54   
,de he] ,opre*t1  de he] ,va/ewil1 de   
he] burgemee/] ,v]/&1 de he] griffi]    
,gewet5 en kapite9 ,teg5/& kwam5 op d5  
muur om te zi5 wie da>  0 en wat er aan 
de h& 04 ,de he] ,va/ewil sprak het e]/1
 hij  keek ov] d5 muur na> b5$5 wie da> 
voor de poort /ond1 vrag5de  met welk   
doel hij kwam en wa>om hij de /ad       
,m5s*ziel door zulk  ongewoon rumo]     
v]s*rikte4    ,dibolus begon to51 als(  
hij e5 lam gewee/ w>e1 e5e r$evo]+ te   
do51 en sprak3 ,mijne ,he]5 van de      
b]oemde /ad ,m5s*ziel1 ik b51  zooals   
gij bem]k5 kunt niet v] van u v]wijd]d1 
ma> integ5deel u  ze] na1 e5 d]g551 die 
door d5 ,kon+ v]pli*t is u te huldig5 en
  all5 di5/ te bewijz51 die 9 mijn      
v]mog5 is4 ,opdat ik nu mijne  v]pli*t+5
 nakome zoo wat mijzelv5 betreft als ook
 jeg5s u1 heb ik  u iets van groot      
belang m$e te deel54 ,v]gunt mij da>om  
audi5tie en  hoort mij g$uldig aan4     

,voore]/ zal ik u de v]zek]+ gev51 dat  
ik  niet mijzelv5 b$oel ma> u2 -- niet  
mijn ma> uw voordeel zoek ik door  deze 
mijn h&el+1 gelijk g5oegzaam en t5 volle
 zal blijk5 wanne]  ik u mijne me5+ zal 
blootge/eld hebb54 ,want1 edele he]51 ik
 b51  om u de wa>heid te zegg51 gekom5  
om u te toon5 hoe gij groot zult  kunn5 
word5 en e5e volkom5 v]loss+ erlang5 van
 e5e slav]nij1  wa>9 gij1 zond] het zelf
 te bem]k51 gevang5 ligt40 ,dit de$ de  
/ad ,m5s*ziel de oor5 spits54 ,wat is   
dat dan8 ,o1 als het u belieft1  zeg ons
 wat dat is80 vraagd5 zij4 ,en hij      
antwoordde3 ,ik heb u wat te  zegg5     
aanga&e uw5 ,kon+1 zijne wet betreff5de1
 en da>om betreft  het ook u4 ,wat uw   
,kon+ aangaat1 ik weet ,hij is groot en 
ma*tig2 ma>  to* is al wat ,hij u gezegd
 heeft niet wa>a*tig en ev5m9 tot uw    
voordeel4 #a4 ,het is niet wa>1 want    
hetge51 wa>m$e ,hij u tot  dusv]re      
b$reigd heeft1 zal niet ges*i$51 (      
v]vuld word51  (s*oon gij ook al de$t   
wat u v]bod5 is4 ,ma> zoo er al geva>   

w>e1  welk e5e slav]nij is het dan nog  
altijd 9 vrees te lev5 voor de  /r5g/e  
/raff51 die b$reigd zijn1 op zulk e5    
kle9e ov]tr$+  als het et5 e5] onnoozele
 vru*t6 #b4 ,aanga&e zijne wett51 deze  
--  ik moet het zegg51 -- zijn onr$elijk
 dui/] en ondragelijk4  ,onr$elijk omdat
 de /raf niet gev5r$igd is aan de       
misdaad3 er is e5  groot ond]s*eid      
tuss*5 het lev5 en e5 appel1 da>tuss*5  
be/aat  ge5e v]gelijk+2 to* moet het    
e]/e aan d5 laat/e word5  opge(f]d      
volg5s ,el-,s*adda's wet4 ,ma> die wet  
is ook dui/]1 en om  u 9 de w> te br5g51
 da> e]/ is gezegd gij moogt van alles  
et51  en lat] wordt het et5 van ene     
vru*t u v]bod54 ,en dan t5 laat/e1  moet
 het u to* wel onv]dragelijk wez51 dat  
diezelfde vru*t1 welke u  v]bod5 is1    
7indi5 zij u t5 m9/e v]bod5 is71 jui/   
dieg5e is1  welke alle5 de kra*t heeft1 
om1 als gij ze eet1 u e5 voorre*t te    
bezorg51 dat u tot dusv]re onbek5d      
bleef4 ,dit wordt duidelijk door  d5    
naam des booms zelv52 hij is g5oemd3 de 

boom d] k5nis des go$s  en des kwaads40 
,en bezit gij die k5nis wel8 ,ne51 ne51 
nooit kunt gij  er a*t] kom5 hoe        
aang5aam1 hoe bege]lijk het is iem&     
v]/&ig  te mak51 zoolang gij 9 uws      
,kon+s gebod blijft b]u/54 ,wa>om z\dt  
gij 9 onwet5dheid en bl9dheid blijv5    
volh>d58 ,wa>om z\dt ge niet  uitgebreid
 word5 9 k5nis en wet5s*ap8 ,en nu1 o   
gij inwon]s van de  b]oemde /ad         
,m5s*ziel1 om me] 9 het bijzond] tot    
uzelv5 te  sprek51 gij zijt ge5 vrij    
volk6 ,gij wordt 9 kne*ts*ap en slav]nij
  geh\d51 en dat door ge5 &]e h9d]paal  
dan e5 ern/ige  b$reig+1 wa>voor ge5 &]e
 grond wordt opgegev5 dan e53 ,zoo wil  
ik het hebb52 zoo moet het zijn60 ,is   
het dan niet na> te moet5  d5k51 dat    
deze zelfde zaak1 die u v]bod5 is1 indi5
 gij ze do5  mo*t1 u tot wij%eid en e]e 
br5g5 z\8 ,want dan zull5 uwe oog5      
geop5d word5 en gij zult als ,god zijn4 
,de zak5 nu aldus /a&e10  zeide hij1    
moet gij dan niet toe/emm51 dat gij     
kwalijk door e5ig5  vor/ 9 groot]       

slav]nij en knell5d] di5/ba>heid kondt  
geh\d5  word51 dan wa>ond] gij h$5 t5   
dage leeft8 ,gij wordt ov]he]s*t  en    
ligt 9 vel]lei ell5d51 zooals ik u      
duidelijk getoond heb4 ,want  welke     
slav]nij is groot] dan bl9d te word5    
geh\d58 ,zal u de r$e  zelve niet le]51 
dat het bet] is oog5 te hebb5 dan die te
 miss58  ,en is het niet bet] 9 vrijheid
 rond te loop5 dan 9 e5 donk]e1  /9k5de 
spelonk te zijn opgeslot580             
,afbeeld+3 ,,dood ,,van ,,teg5/&4       
,ond]wijl ,dibolus deze woord5 tot      
,m5s*ziel sprak1 s*oot  ,tisiphone#i op 
kapite9 ,teg5/&1 da> deze op d5 muur    
/ond1 en  tr( hem doodelijk#aj aan het  
ho(d1 zoodat hij1 tot v]baz+ van de     
li$5 d] /ad en tot aanmo$ig+ van        
,dibolus dood ov] d5 muur  viel4 ,nu    
kapite9 ,teg5/& dood 01 7en hij 0 de    
e5ige krijgsman  9 de geheele /ad7      
ontzonk aan de arme ,m5s*ziel op e5maal 
alle mo$1  en durfd5 zij da>b9n5 niet   
lang] we]/& bi$54 ,ma> dit 0 nu  jui/   
wat ,dibolus bege]de4 ,to5 trad         

,kwad]u/1 ,dibolus' r$5a>1  tevoors*ijn1
 en hij maakte zi* op om tot ,m5s*ziel  
te sprek54 ,zijne  aanspraak volgt hi]3 
#i ,tisiphone beteek5t e5 v]rad]lijke   
gee/4      #aj ,tr( ,teg5/& doodelijk4  
-- ,wanne] de onru/ des gewet5s    g$ood
 is1 v9dt de vlei]ij li*t +ang4         
,edele he]501 begon hij4 ,mijn ,mee/]   
treft het wel1 dat hij h$5  zulk e5 /il 
en a&a*tig gehoor bij u v9dt2 en het is 
te hop51 dat  wij u v]d] zull5 ov]hal5  
om onz5 go$5 raad niet 9 d5 w9d te      
slaan4 ,mijn ,mee/] heeft ze] groote    
liefde voor u1 en (s*oon hij wel  weet1 
dat hij hi]door geva> loopt d5 toorn van
 ,kon+ ,el-,s*adda op  te wekk51 to* zal
 zijne liefde tot u mak5 dat hij v]d]   
gaat4 ,het is  niet noodig1 dat er nog  
e5 enkel woord gesprok5 worde om de     
wa>heid  van hetge5 hij heeft gezegd te 
beve/ig52 hij sprak ge5 woord ( het     
droeg de getuig5is voor zijne wa>heid 9 
zi*zelv52 de naam van d5  boom maakt hi]
 re$s e5 e9d aan alle teg5spraak4 ,da>om
 zal ik  ditmaal u alle5 dez5 raad gev51

 indi5 mijn ,mee/] het mij  v]oorlo(t0  
7en dit zegg5de maakte hij voor ,dibolus
 e5 ze] diepe  buig+73 let op zijne     
woord51 ziet na> d5 boom en de          
veelbelov5de  vru*t da>aan2 b$5kt da>bij
 dat gij nu nog ma> we9ig weet en dat   
dit de weg is om me] te wet51 en als dan
 uw v]/& niet g5eigd is  om zulk e5 go$5
 raad aan te nem51 dan zijt gij de li$5 
niet  wa>voor ik u hield40    ,ma> to5  
de burg]s d] /ad zag51 dat de boom go$ 0
 tot spijze1 en  dat hij e5 lu/ 0 voor  
de oog51 ja e5 boom1 die bege]lijk 0 om 
v]/&ig te mak51 d$5 zij zooals ,kwad]u/ 
h5 aanraadde2 zij nam5  en at5 da>van4  
,ma> dit wilde ik u re$s vroeg] v]hal51 
dat t]wijl  ,kwad]u/ deze v]leidelijke  
woord5 tot het volk sprak1 de he]       
,opre*t  e5sklaps n$]zeeg#aa op de      
plaats1 wa> hij /ond1 en niet me] tot   
bewu/zijn gebra*t kon word54 ,zijn      
plotsel+e dood 0 v]oorzaakt  hetzij door
 e5 pijls*ot uit het leg] 9 h9d]laag1 ( 
door e5e  b]o]te ( h>tsbeklemm+2 sommig5
 me551 dat hij v]giftigd w]d  door d5   

/9k5d5 adem van di5 leelijk5 ,kwad]u/1  
en da> h\d ik  het wel het naa/e voor4  
,zoo /i]v5 dan deze beide brave mann54  
,brave  mann5 noem ik h51 want zij w>5  
het si]aad en de he]lijkheid van        
,m5s*ziel1 zoolang zij da>9 woond54 ,da>
 bleef nu ge5 enkele edele  ziel 9      
,m5s*ziel ov] ( zij all5 viel5 af en    
ond]wi]p5 zi* aan  ,dibolus4 ,zij w]d5  
zijne slav5 en lijfeig551 zooals gij nog
 hoor5  zult4      #aa ,opre*t e5sklaps 
dood n$]zeeg4 -- ,alle zonde is me] ( m9
    onopre*!id en teg5 bet] wet5 94     
,deze twee edel5 dood zijnde h&elde nu  
de re/ d] inwon]5 van de  /ad niet &]s  
dan als li$51 die het ,p>adijs d] dwaz5 
gevond5  hebb52 zij wild5 de proef nem5 
( de woord5 van d5 reus wa>heid         
bevatt56 ,e]/ d$5 zij wat ,kwad]u/ hun  
aanri$2 zij zag5 de vru*t  aan en w]d5  
er door bekoord2 zij ov]legd5 e]/1 nam5 
da>na en  at5 er van4 ,nauwelijks hadd5 
zij dat g$aan ( zij w]d5 er dronk5  van1
 en zett5 de poort5 op52 beide de       
,oorpoort en de ,oogpoort1 en zoo  liet5

 zij ,dibolus met al zijn gevolg        
b9n5trekk51 v]get5de d5  go$5           
,el-,s*adda en zijne wett51 mitsgad]s   
het oordeel1 dat ,hij  ond] zulke       
ple*tige b$reig+5 _h uitgesprok51 wanne]
 zij die  kwam5 te v]brek54    ,dibolus 
nu +ang 9 de poort5 d] /ad gekreg5      
hebb5de trok door  tot het middelpunt om
 zijne v]ov]+ zoo zek] te mak5 als hij  
ma>  kon2 en da> hij te dez] tijd       
bem]kte1 dat de toeg5eg5heid d]  inwon]s
 /]k tot hem ov]helde1 zoo vond hij het 
g]ad5 het ijz] te  sm$5 t]wijl het heet 
01 en w$] e5e v]leidelijke r$evo]+ te   
h\d54 ,helaas1 mijn arme ,m5s*ziel6 ik  
heb u nu dez5 di5/ bewez51  dat ik u tot
 groote e] en vrijheid d5 weg heb geba&6
 ,ma> a*1 a*6  mijn lieve ,m5s*ziel1 nu 
moet ge er e5 hebb51 die u v]d$igt2 want
  wees er v]zek]d van1 dat als          
,el-,s*adda hoort wat er gebeurd is1 hij
  /ellig kom5 zal2 het zal hem sm>t51   
dat gij zijne b&5 hebt  v]brok5 en zijne
 t\w5 van u afgeworp54 ,wat wilt gij nu 
do58 ,wilt  gij toelat51 dat u na deze  

bevrijd+1 uwe voorre*t5 w$] afh&ig      
gemaakt word58 ,( wilt gij uzelv5       
help580    ,afbeeld+3 ,,va/ewil         
,,ontvangt ,,zijne ,,aan/ell+4    ,to5  
zeid5 zij all5 tegelijk tot dez5        
braambos*3 ,rege] gij ov]  ons04 ,dit   
v]zoek nam hij aan en w]d kon+ van      
,m5s*ziel4 ,dit g$aan  zijnde moe/ hij  
nu ook 9 het bezit word5 ge/eld van het 
ka/eel1#ab  en da>m$e van de gans*e     
/]kte d] /ad4 ,da>toe trad hij ook het  
ka/eel b9n52 dat ka/eel1 hetwelk        
,el-,s*adda 9 ,m5s*ziel geb\wd  _h tot  
zijn eig5 lu/ en v]maak2 -- nu 0 het e5 
spelonk en e5  =t voor d5 reus ,dibolus 
geword54      #ab ,9 het bezit van het  
ka/eel4 -- ,van het h>t des m5s*54      
,hij nu aldus dit pra*tige paleis (     
ka/eel 9 bezit g5om5 hebb5de1  maakte   
da>van e5 ve/+ voor zi*zelv51 en v]/]kte
 het met  all]lei voorraad teg5 ,kon+   
,el-,s*adda1 ( teg5 i$]1 die tra*t5  z\ 
het te h]nem5 ( ond] zijne              
gehoorzaamheid t]ug te br5g54    ,dit 0 
9 orde1 ma> hij a*tte zi* nog niet      

veilig g5oeg1 en da>om  0 nu w$] zijn   
e]/e w]k de /ad e5 nieuw aanzi5 te gev52
 het  ene opb\w5de en het &]e afbrek5de 
( n$]w]p5de1 na> zijn  eig5 welgevall52 
ma> vooral moe/5 de he] burgemee/] ,v]/&
 en  de griffi] ,gewet5 uit ambt en ma*t
 gezet word54    ,wat d5 burgemee/]     
aangaat1 (s*oon hij e5 v]/&ig man 0 en  
ook  met al de ov]ig5 _h toege/emd 9 de 
ov]gave van de /ad aan d5  reus2 to*    
a*tte ,dibolus het niet raadzaam hem 9  
zijn vorige lui/]  en he]lijkheid te    
lat5 omdat hij e5 vrzi5d man 04 ,da>om  
maakte  hij hem niet alle5 bl9d door hem
 uit ambt en ma*t te ontzett51 ma>  hij 
b\wde ook e5 hoog5 muur en e5 /]k5 tor5 
tuss*5 de  zonne/ral5 en de v5/]s van   
des burgemee/]s paleis1 door middel     
wa>van zijn won+ geheel en al dui/] w]d 
gemaakt1 zoo donk] als de  dui/]nis     
zelve4 ,hij1 nu aldus van het li*t      
afgeslot5 zijnde1 w]d  zo bl9d als e5   
die bl9dgebor5 is4 ,9 dit huis bleef die
 he] nu  opgeslot5 als 9 e5e gevang5is1 
en hij mo*t op zijn woord van e]  niet  

v]d] gaan dan zijne eig5 pal5 /rekt54   
,al _h hij nu al e5  h>t gehad om iets  
voor ,m5s*ziel te do51 wat kon hij voor 
ha> do5  ( wa>9 kon hij ha> van di5/    
wez58 ,ma>1 zoolang ,m5s*ziel 9 de  ma*t
 van ,dibolus 01 7en zij 0 dit zo lang  
als zij hem gehoorzaam  bleef1 te wet5  
tot zij door e5 oorlog uit zijne h&     
v]lo/ w]d7 --  0 mijnhe] ,v]/& veele] e5
 h9d]paal#ac voor die v]ma>de /ad  dan  
ha> voordeelig4 #b ,cor4 #aj 3 #d1 #e4  
,efeze #d 3 #ah1 #ai4      #ac ,0       
mijnhe] ,v]/& veele] e5 h9d]paal -- ,het
 v]/&1    b$orv5 door de zonde en       
gevang5 ond] de gehoorzaamheid des      
ongelo(s1 is e5 van de groot/e h9d]pal5 
voor de beke]+4    ,wat d5 he] griffi] (
 /adssecret>is betreft1#ad hij 0 e] de  
/ad +5om5 0 e5 welbelez5 man1 ze] erv>5 
9 al 's ,kon+s  wett51 en om de volle   
wa>heid te zegg51 ook e5 man van mo$ en 
tr\w1 met e5 rappe tong en e5 go$ ho(d4 
,dibolus kon dez5 ,gewet5  9 het geheel 
niet v]drag51 omdat (s*oon hij ook zijne
 toe/emm+  tot het b9n5rukk5 9 de /ad   

gegev5 _h1 het ,dibolus ge5sz9s  gelukk5
 wilde door zijne vals*h$51 li/5 en     
b$rieg]ij5 dez5 man  tot zijn slaaf te  
mak54 ,wel is wa> 0 hij ze] v]vreemd van
 zijn  vroeg]5 ,kon+1 en met vele van de
 nieuwe wett5 van d5 reus  +5om52 ma>   
dit alles baatte niet1 da> hij niet     
geheel de zijne  04 ,hij kon zoo nu en  
dan e5s w$] aan ,el-,s*adda d5k5 en voor
  di5s wett5 vreez51 en dan kon hij     
beg9n5 ,dibolus teg5 te sprek5  met e5  
/em zoo kra*tig als het gebrul van e5   
leeuw4 ,ja1 hij kon ook  nu en dan als  
hij het op zijn lijf kreeg1 7want gij   
moet wet5 dat hij  soms ze] zond]l+e    
kur5 en luim5 _h71 de geheele /ad       
,m5s*ziel  9 rep en ro] br5g5 door zijn 
v]s*rikkelijke /em4 ,om die r$5 nu  mo*t
 de nieuwe kon+ van ,m5s*ziel hem       
vol/rekt niet lijd54      #ad ,wat d5   
he] ,griffi] betreft4 -- ,m5 moet alle  
trapp5 d]    zonde doorloop5 hebb51 zal 
het gewet5 geheel toeges*roeid en tot   
zwijg5 gebra*t zijn4    ,dibolus vreesde
 d5 secret>is me] dan e5 d] &]e he]51   

die 9  ,m5s*ziel lev5d geblev5 w>51     
omdat1 zooals ik zeide1 zijne woord5    
geheel ,m5s*ziel d$5 trill5 en bev5 als 
voor ratel5de dond]slag5  en dond]buss54
 ,da> de reus hem nu niet geheel aan    
zijne zijde kon  krijg51 /ond hem niets 
&]s te do5 dan te ov]legg5 wat 9 het    
w]k te /ell5 w>e om di5 oud5 edelman te 
v]s*alk5 en hem door  uitspatt+5 en     
v]wild]+ 9 het v]/& te v]/omp5 en zijn  
h>t  hoe lang] hoe me] te v]h>d5 op de  
weg5 d] ijdelheid4 ,en wat hij          
beproefde dat volbra*t hij ook3 hij     
v]wild]de d5 man langzaam aan2  hi] e5  
we9ig en da> e5 we9ig trok hij hem 9 de 
zonde en  goddeloo%eid1 tot die hoogte1 
dat hij e9delijk niet alle5 v]wild]d  0 
en zoo als 9 het beg9 bezo$eld2 ma> nu  
zo diep gezonk51 dat  hij s*i] ge5      
enkele gewet5szaak me] van de zonde     
maakte4 ,ma> dit  0 dan ook het v]/e    
punt1 wa>toe hij hem br5g5 kon1 v]d] kon
  ,dibolus niet gaan4 ,da>om b$a*t hij  
er iets &]s op en dat 0 om  de li$5 d]  
/ad wijs te mak53 die oude he] secret>is

 is gek1 gij  moet u niet aan hem /or540
 ,als bewijs da>voor b$i5de hij zi* van 
zijne vlag54 ,als de man go$ bij zijn   
v]/& is01 v]volgde hij1  wa>om is hij   
dan niet altijd zoo8 ,ma> het gaat hem  
als alle gekk51  die hun kur5 en vlag5  
hebb51 en da>9 all]lei dolz9nigh$5      
uitbrak52 die oude suffige he]60        
,door dit e5 en &] wi/ hij het s*i] zov]
 te br5g51 dat  ,m5s*ziel de woord51 die
 de he] ,gewet5 sprak1 niet a*tte1 9 d5 
w9d sloeg1 ja zelfs v]a*tte4 ,want      
behalve wat ik u heb m$eg$eeld1  wi/    
,dibolus ook nog raad om te mak5 dat die
 he]1 wanne] hij  vroolijk 0 w$] alles  
loo*5de en h]riep wat hij 9 zijne vlag5 
gezegd en beve/igd _h4 ,dit 0 ind]daad  
de naa/e weg om hem  bespottelijk te    
mak5 en er voor te zorg51 dat niem& me] 
op hem  lette4 ,hij sprak nu ook nooit  
me] ov] ,kon+ ,el-,s*adda dan wanne]    
hij er toe g$wong5 w]d4 ,bov5di5 0 hij  
?ans zoo onge/adig 9  zijne h&el+51 dat 
hij d5 e55 tijd hevig uitvo] teg5 hetge5
  hij e5 &] maal /illek5s liet begaan4  

,somtijds s*e5 hij wel va/  +eslap51 ja 
( hij dood 01 en dat nog wel bij        
geleg5h$51 dat de  geheele /ad op het   
luidru*tig/ fee/ vi]de en na> de pijp5  
van  ,dibolus dan/e4    ,afbeeld+3 ,,het
 ,,/&beeld ,,van ,,di,,bolus ,,opg]i*t4 
,da>om wanne] ,m5s*ziel door de dond]5de
 /em van d5 he] griffi]  ,gewet5 w]d    
opges*rikt1 en dit ,dibolus w]d         
aangezegd1 zoo zeide hij1  dat al die   
woord5 van d5 oud5 sukkel vol/rekt niet 
voortkwam5 uit  liefde tot ha> ( uit    
m$elijd5 met ha>1 ma> alle5 uit e5 gekke
  bui1 wa>9 hij er op v]zot 0 te prat5  
-- en da>door /elde hij het  volk dan   
we] tevr$54 ,en om nu ge5 enkel5        
bewijsgrond ongebruikt te  lat5 t5 e9de 
h5 9 zijne klauw5 te h\d51 zoo bewe]de  
hij en  h]haalde dit dikwijls3 ,o1      
,m5s*ziel1 bem]kt gij wel1 dat          
nietteg5/a&e al dat geti] van d5 oud5   
he] en het g]aas van zijn  dond]5de /em1
 gij niets te hoor5 krijgt van          
,el-,s*adda zelv560 ,die  snoode leug5a>
 en b$rieg]6 als( elk g]oep van d5 he]  

griffi]  teg5 de zonde van ,m5s*ziel    
niet de /emme ,gods tot h5 01 die van   
zijn5twege tot h5 kwam4 ,ma> hij g+     
voort en sprak3 ,gij ziet1 dat  hij niet
 veel geeft om het v]lies en d5 op/& van
 ,m5s*ziel1 en dat  hij er zi* niet     
moeielijk om mak5 zal om ha> tot        
v]antwoord+ te  roep5 wa>om zij zi* aan 
mij heeft ov]gegev54 ,hij weet1 dat     
hoewel  gij e]tijds de zijne wa>t1 gij  
nu wettig de mijne zijt geword51 en  zoo
 heeft hij zijne h& van ons afgetrokk51 
lat5de ons ru/ig 9  elk&]s bezit40      
,behalve dit1 o ,m5s*ziel10 g+ hij      
voort1 b$5k e5s hoe ik u  geholp5 heb   
tot het uit]/e van mijn v]mog5 toe1 en  
dat wel met het  be/e wat ik heb ( wat  
voor u 9 de geheele w]eld te v9d5 is4   
,ik  durf dan ook g]u/ zegg51 dat de    
wett5 en gebruik51 wa>ond] gij nu       
leeft1 en wa>door gij mij huldigt1 u    
heel wat me] g5oeg5 en  v]kwikk+ gev5   
dan het ,p>adijs1 hetwelk gij e]/ bezat1
 u ooit  gev5 kon4 ,uwe vrijheid is1    
gelijk gij zelf weet1 door mij ook      

grootelijks v]me]d]d en uitgebreid1 da> 
ik u vond als e5  gekortwiekt volk4 ,ik 
heb u ge5 enkel5 b& aangelegd1 gij hebt 
ge5e  wett5 ( re*t5 van mij te vreez52  
ik roep niem& uw] tot  v]antwoord+ ov]  
uwe h&el+5 behalve alle5 di5 dolleman --
 gij  weet wi5 ik b$oel2 ik heb u v]gund
 all5 als vor/5 te lev51 i$]  9 het     
zijne met ev5 we9ig la/ van mij als ik  
van u heb40    ,aldus /ilde ,dibolus de 
/ad ,m5s*ziel en /elde ha> w$] tevr$5   
wanne] de griffi] ha> somtijds e5s la/ig
 viel2 ja1 hij kon zelfs  met deze      
v]vloekte r$5e]+5 de geheele /ad teg5 d5
 oud5 he]  9 wo$e en op/& br5g54 ,ja1   
nog erg]1 het geme5 z\ hem zelfs wel    
hebb5 will5 v]moord56 ,zij hebb5 vaak   
g5oeg gew5s*t1 dat hij op  duiz5d mijl5 
af/&s van h5 zat3 zijn gezels*ap1 zijne 
woord51  zijn gezi*t alle5 ma>1 vooral  
wanne] zij zi* h]9n]d5 hoe hij  van ouds
 h5 pla*t te dreig5 en te v]oordeel5    
7want 9 dit alles 0  hij nu ze]         
v]wild]d7 -- kon h5 9 groote b5auwdheid 
en ont/elt5is  br5g54 ,ma> al deze w5s*5

 en dreig+5 w>5 tev]geefs1 (s*oon  het  
mij e5 raadsel is hoe hij nog ond] h5 9 
het lev5 kon blijv5  t5 w>e door de     
kra*t en de wij%eid van ,el-,s*adda4    
,bov5di51 zijn  huis 0 /]k als e5 ka/eel
 en /ond di*t bij e5 ve/+w]k van de     
/ad4 ,wanne] dan het gepeupel hem wilde 
v]moord51 zette hij de  sluiz5 op51 en  
liet er zulk e5 wat]vlo$ 9 /room51 dat  
hij all5  9 d5 omtrek dreigde te        
v]dr9k54    ,ma> om nu d5 griffi]       
,gewet5 e5s da> te lat5 en op d5 he]    
,va/ewil t]ug te kom51 e5 &] adelijk    
p]soon d] /ad ,m5s*ziel2  -- deze he]   
,va/ewil 0 van ev5 hooge afkom/ als ma> 
iem& &]s  9 de gans*e /ad1 en zulk e5   
vrijhe]1 dat ma> we9ig5 hem  ev5a>d51   
zoo hij h5 niet all5 ov]tr(4 ,hij _h ook
 e5ige  bijzond]e privilegin 9 die      
v]ma>de /ad4 ,da>b5ev5s 0 hij e5  man   
van groote /]kte1 va/beslot5 mo$ en     
dapp]heid1 zoodat niem&  hem gemakkelijk
 van zijn /uk kon br5g54 ,( het nu uit  
trots*heid op  zijn /&1 privilegin1     
/]kte ( wat dan ook w>e 7voorzek] 0 het 

uit hoogmo$ op het e5 ( &]71 ma> hij    
wilde ge5 slaaf wez5 9  ,m5s*ziel2 da>om
 besloot hij ond] ,dibolus di5/ te nem5 
op  voorwa>de1 dat hij volg5s zijn /& en
 /aat e5 aanzi5lijk  he]s*] ( reg5t#ae  
z\ word5 9 ,m5s*ziel4 ,en e5 hee?o(d als
  hij 01 zoo begon hij re$s bijtijds2   
want deze man 0 e5 van de  e]/51 die1   
to5 ,dibolus zijne v]leidelijke r$evo]+ 
aan de  ,oorpoort hield1 zijne woord5   
toe/emd51 en zijn raad aannam5 als  ze] 
go$1 namelijk om voor hem de poort te   
op55 en hem 9 de /ad toe  te lat54      
,da>om _h ook ,dibolus g5eg5heid voor   
hem opgevat1 en hem  e5e betrekk+       
bezorgd4 ,zijn mo$ en dapp]heid opm]k5de
 0 hij  zelfs bege]ig hem ond] zijne    
groot5 te /ell5 en van hem gebruik te   
mak5 9 alle zak5 van het hoog/e belang4 
#ae ,zoolang 's m5s*5 wil niet beke]d   
is1 is de m5s* nog niet    beke]d4      
,da>om maakte ,satan hem ook tot        
g\v]neur van het ka/eel --    het h>t2  
en van de wall5 -- het vlees*1 en wa*t] 
d] poort5    -- de z9n54    ,afbeeld+3  

,,z9nelijke ,,lu/4 ,,burgemee/]4    ,zoo
 liet hij hem dan hal5 en sprak met hem 
ov] de heimelijke zak51  die hij op zijn
 h>t _h2 ma> er w>5 niet vele beweegr$55
 noodig  om hem da>toe ov] te hal54     
,want ev5als hij e]/ gewillig gewee/  0 
,dibolus 9 de /ad toe te lat51 zoo 0 hij
 nu ook gewillig hem te  di554          
,zoodra de tiran de gewilligheid van di5
 edelman bem]kte om hem te  di55 en dat 
zijne g$a*t5 hem re$s w>5 ond]worp51    
maakte hij  hem dadelijk kapite9 van het
 ka/eel1 g\v]neur van de wall5 en       
bewa>d] d] poort5 van ,m5s*ziel2 ja er 0
 zelfs e5 artikel 9  zijne aan/ell+1 dat
 zond] hem niets g$aan mo*t word5 9 de  
geheele /ad4 ,da>door kon ( mo*t er nu  
niets g$aan word5 9 gans*  ,m5s*ziel1   
dat niet 9 alles ov]e5/emde met ,dibolus
 welbehag51  want hij en de he] ,wil w>5
 het volkom5 e5s4 ,ook _h hij e5 zek]5  
kl]k1 g5aamd ,b$5k51#af e5 man1 die 9   
i$] opzi*t altijd sprak  als zijn mee/]1
 want hij en zijn he] w>5 het 9 beg9sel 
e5s1 en  9 de praktijk v]s*ild5 zij ook 

niet noem5swa>dig4 ,zo kwam het nu1  dat
 ,m5s*ziel er toe gebra*t w]d de lu/5   
van d5 wil en het  vlees*elijk b$5k5 te 
volbr5g54 ,rom4 #h 3 #g4      #af       
,b$5k54 -- ,het b$5k5 is ond]worp5 aan  
d5 wil en doet    wat hij gebi$t4    ,o1
 ik kan het niet half uitdrukk5 welk e5 
ell5del+ deze edelman  ,va/ewil zi*     
betoonde en hoe hij zi* g$roeg to5 de   
ma*t hem 9  h&5 gegev5 04 ,voore]/ begon
 hij met gladweg te loo*551 dat  hij    
e5ig5 di5/ s*uldig 0 aan zijn vroeg]5   
vor/1 dat zijn  wettige he] e5ig re*t op
 hem _h4 ,da>na zwo] hij e5 dur5 e$ van 
tr\w aan zijn groot5 mee/] ,dibolus1 en 
da>op 9 zijne b$i5+1  ambt en voorre*t5 
beve/igd zijnde1 kunt gij u niet half   
v]beeld5  welk e5 armzalig w]k deze     
w]kmee/] 9 de /ad ,m5s*ziel tot /&      
bra*t4    ,hij haatte d5 he] ,gewet5 met
 e5 doodelijk5 haat2 hij wilde hem      
nooit ond] zijne oog5 duld51 no* e5     
woord uit zijn mond hoor52 hij  sloot de
 oog5 als hij hem soms bij geval        
ontmoette en /ak zijne  v+]s 9 zijne    

oor5 als hij zijn /emgeluid v]nam4      
,ev5m9 duldde  hij1 dat e5ig deel d] wet
 van kon+ ,el-,s*adda erg5s 9 de /ad te 
zi5 w>e4 ,zijn kl]k ,b$5k5 _h nog e5ige 
oude ges*eurde  p]kam5t51 wa>op de wet  
van d5 go$5 ,el-,s*adda /ond1 9 zijn    
huis1 ma> to5 de he] ,va/ewil die zag   
wi]p hij ze dadelijk a*t]  zijn rug4    
,alle5 _h de oude secret>is ,gewet5 nog 
e5ige wett5 9  zijne /ude]kam] en da>   
kon he] ,va/ewil1 hij de$ wat hij       
v]mo*t1  niet aankom54 ,da>om begon hij 
nu te v]tell51 dat de v5/]s van het     
oude burgemee/]%uis veel te groot en te 
li*t w>5 voor ,m5s*ziel4  ,zelfs het    
li*t van e5 ka>s kon hij niet v]drag54  
,alzoo mo*t aan  g\v]neur ,va/ewil niets
 me] behag5 dan wat zijn he] ,dibolus   
aang5aam 04 ,neh4 #i 3 #bf4    ,niem&   
ev5a>de hem 9 het uitbazu95 langs 's    
he]5 /rat5 van  kon+ ,dibolus braaf     
k>akt]1 wijs g$rag en groote            
he]lijkheid4 ,hij  zwi]de langs de weg5 
van ,m5s*ziel om de voortreffelijkh$5   
van zijn  manhaftig5 vor/ uit te        

s*reeuw51 en /elde zi* da>bij aan als   
w>e  hij de geme5/e van al het gespuis  
d] /ad4 ,wa> ( wanne] hij deze  s*avuit5
 ma> ontmoette1 altijd maakte hij zi*   
met h5 geme5zaam4 ,9  alle kwade        
praktijk5 mo*t hij h&el5 zond] la/ (    
bevel en 0  geheel zijn eig5 baas4      
,de he] ,va/ewil _h ook e5 gezant (     
b$i5de1 ,mee/] ,g5eg5heid#ag  g5aamd1   
iem& van ze] v]ke]de grond/ell+5 en wi5s
 lev5  da>m$e ov]e5/emde2 hij 0 geheel  
aan het vlees* ov]gegev5 en  da>om      
noemde m5 hem ook wel ,one]lijke        
,beweg+54 ,da>bij kwam nog  e5e         
,vlees*elijke ,bege]lijkheid1 de do*t]  
van ,b$5k51 die hem  sprek5d geleek4    
,deze twee v]liefd5 op elkar1 v]lo(d5   
zi* en  trad5 9 het huwelijk1 en als ik 
het wl heb1 dan teeld5 zij vele  k9d]51 
als da> zijn ,onkuis*1 ,zw>tmuil en     
,be/raff+hat]4 ,dit  drietal w>5 zw>te  
knap54 ,da>bij kreg5 zij ook nog drie   
do*t]s1  namelijk ,wa>heid-v]a*t/]1     
,god-v]zaak/] en de jong/e heette       
,wraak4 ,deze groeid5 op en huwd5 w$] 9 

de /ad1 zoodat dit goddeloos  gebro$ /]k
 voortteelde1 te veel om ze all5 te     
noem54 ,ma> dit 9  het voorbijgaan4     
,rom4 #a 3 #bf4      #ag ,mee/]         
,g5eg5heid1 e5 b$i5de ( gezant van d5   
,wil4    ,wanne] de g5eg5h$5 d5         
vlees*elijk5 ,wil di55 gaan zij ov] 9   
lage z9nelijke g5eg5h$54    ,to5 de reus
 zi* op deze wijze 9 de /ad g5e/eld _h1 
dez5 _h  aange/eld en &]5 afgezet na>   
zijn go$dunk51 begon hij ook te  d5k5   
aan e5e g$aantev]&]+ van ,m5s*ziel      
zelve4 ,midd5 op de  m>kt en op de      
poort5 van het ka/eel /ond e5 /&beeld   
van d5  gezeg5d5 kon+ ,el-,s*adda4 ,dit 
beeld 0 keurig gegrave]d1 en wel  9 g\d1
 en1 het geleek kon+ ,el-,s*adda bet]   
dan e5ig &]e  gelijk5is t] w]eld4       
,laagh>tig beval hij dat dit beeld z\   
v]nield  word5 en dit bevel w]d ev5     
laagh>tig uitgevo]d door de h& van      
,mee/] ,onwa>heid4 ,nu moet gij bov5di5 
wet51 dat to5 ,dibolus de  v]niel+ van  
dit beeld bevol5 _h en deze 0 uitgevo]d 
door ,mee/]  ,onwa>heid1 hij dez5 zelfd5

 p]soon la/ gaf da>voor 9 de plaats te  
/ell5 het afgrijselijke afs*rikwekk5de  
/&beeld van zijne  ,dibolis*e           
,maje/eit1#ah tot groot5 smaad van d5   
vroeg]5 kon+ en  tot v]n$]+ van de /ad  
,m5s*ziel4      #ah ,/&beeld van zijne  
,dibolis*e ,maje/eit4 -- ,het beeld     
,gods    wordt v]&]d 9 het beeld van d5 
satan1 t]wijl i$]e g$a*t5is    aan d5   
,s*epp] en zijn kun/gewro*t v]nield     
wordt4    ,da>5bov5 maakte ,dibolus     
s*eurpapi] van alle ov]blijfsels d]     
wett5 en /atut5 van kon+ ,el-,s*adda1   
die 9 de /ad ,m5s*ziel  gevond5 w]d51 te
 wet5 dezulk51 die betrekk+ hadd5 op de 
le] en  de z$51 met alle burg]lijke en  
hui%\delijke v]ord5+54 ,alles  wat da>op
 betrekk+ _h tra*tte hij te v]nietig54  
,om kort te gaan  er bleef ge5 enkel    
spoor van het go$e ,m5s*ziel ov]1 dat   
hij en  g\v]neur ,va/ewil niet zo*t5 te 
v]nietig52 want het 0 hun  oogm]k       
,m5s*ziel te v]di]lijk51 ja het ond] de 
beh&el+ van  ,onwa>heid 9 e5 z9nelijk   
zwijn om te s*epp54    ,aldus alle wett5

 en go$e ordonnantin v]nietigd hebb5de1 
zette hij  zijn voornem5 door om        
,m5s*ziel geheel van h>5 kon+           
,el-,s*adda te  v]vreemd52 da>toe liet  
hij zijne eig5 ijdele v]ord5+51 /atut5  
en bevel5 afkondig51 9 alle plaats51 die
 ond] ,m5s*ziel  ressorte]d5 nl4 de     
zoodanig51 die vrije inwillig+ van alle 
lu/5  des vlees*es1 van de bege]lijkheid
 d] oog5 en d5 hoogmo$ des  lev5s       
toe/ond52 welke niet uit ,el-,s*adda    
zijn1 ma> uit de w]eld4  ,hij mo$igde   
alle ov]daad en goddeloo%eid aan en     
bevord]de die4 ,ja1  hij g+ nog v]d] om 
de goddeloo%eid 9 de /ad ,m5s*ziel t5   
top te  vo]51 hij belo(de ha> vr$e1     
g5ot1 vreugde en voorspo$ als zij  zijne
 wett5 ond]hield1 met de v]zek]+1 dat   
zij nooit voor e5  re*t]/oel z\ word5   
g]oep5 voor wat zij ook misde$4 ,laat   
dit nu  tot e5 proefje v]/rekk5 aan h51 
die zoo ga>ne hoor5 v]hal5 wat  buit5   
hun wet5 9 v]re l&5 gebeurd is4 #a ,joh4
 #b 3 #af4    ,m5s*ziel op deze wijze   
geheel aan zijne voet5 gelegd en ond]   

het juk  gebra*t zijnde1 w]d er voortaan
 niets me] 9 gehoord en gezi5 dan  wat  
di5de om het te v]di]lijk54    ,da> hij 
nu d5 ,burgemee/] en d5 ,/adssecret>is  
van ,m5s*ziel uit  hunne b$i5+ _h       
ontslag51 en wel wet5de1 dat de /ad vor 
hij tot  ha> kwam1 e5 van de oud/e en   
b]oemd/e rijk5 d] w]eld uitmaakte1  --  
da>bij vreez5de1 dat als hij h>5 lui/]  
niet /a&e hield1 zij  hem te e5ig] tijd 
mo*t v]wijt51 dat hij ha> v]n$]d _h --  
om al  die r$55 koos hij zelf voor ha>  
e5 nieuw5 ,burgemee/] en e5  &]5        
,/adssecret>is1 die mann5 na> zijn h>t  
w>5 en hem  behaagd54    ,de naam van d5
 ,burgemee/]1 die ,dibolus aan/elde1 0  
,z9nelijke  lu/1 iem& die beide oog5 en 
oor5 mi/e4 ,al wat hij de$1 't zij als  
m5s* ( als beambte1 de$ hij volg5s      
natuurdrift als de bee/54 ,en  hetge5   
hem nog on$el] maakte1 7hoewel niet     
zooze] 9 het oog van  ,m5s*ziel dan wel 
van deg551 die treurd5 ov] ha> diep     
v]val7 01  dat hem nooit iets go$s      
bevall5 kon1 ma> dat alle5 het kwaad na>

  zijn smaak 04    ,de nieuwe           
,/adssecret>is 0 de he] ,griffi]        
,godv]get]1 e5 niet  m9d] booze ga/4    
,hij kon niets on?\d5 dan wat sle*t 01  
en  sle*!id te do5 0 zijn v]maak4 ,hij  
/elde er zijne e] 9 d+5  te do51 die    
s*&elijk en s*adelijk w>51 beide voor de
 /ad  ,m5s*ziel zelve en al ha> inwon]s4
 ,deze beid5 nu door hun voorbeeld  en  
gezag1 door hun ma*t en dreig+1 vooral  
ook door hun glimla*5 om  al wat kwaad  
is1 oef5d5 e5 jamm]voll5 invlo$ uit en  
bra*t5 het  geme5e volk op ze]          
geva>lijke weg54 ,want wie bem]kt niet  
altijd en  ov]al1 dat1 wa> deg551 die   
hooge po/5 bekle$51 sle*t en  b$orv5    
zijn1 all5 die ond] h5 /aan1 ja1 het    
geheele l& sle*t en  b$orv5 wordt8      
,bov5di5 v]hief ,dibolus v]s*eid5e li$5 
9 ,m5s*ziel tot d5  adel/&1 mak5de h5   
e]eburg]s en ov]h$5 d] /ad4 ,hij de$ dit
  met het voornem5 om1 des noodig1 uit  
h5 raadsli$51 (fici]51  g\v]neurs en    
magi/raatsp]son5 te kiez54 ,hi] zijn de 
nam5 van de  voornaam/5 hunn]3 de he]   

,ongelo(1 de he] ,hoogmo$1 de he]       
,vloek]1 de he] ,ho]e]d]1 de he]        
,h>dh>t1 de he] ,onb>mh>tig1 de  he]    
,toorn1 de he] ,onwa>heid1 de he]       
,leug5m9na>1 de he]  ,vals*evr$e1 de he]
 ,dronk5s*ap1 de he] ,b$rog1 de he]     
,godv]zak]  -- ik noem er u d]ti54 ,van 
dit gezels*ap 0 de he] ,ongelo( de      
oud/e en de he] ,godv]zak] de jong/e4   
,da>na w]d5 ook m9d]e                   
wa>digheidsbekle$]s gekoz51 als s*ep551 
g]e*tsdi5a>s1  advocat5 en d]gelijke2   
ma> all5 w>5 li$5 van dezelfde soort als
  de voorga&51 zijnde vad]s1 bro$]s1    
nev5 ( v]want5 van h51 die  ik re$s     
noemde1 en da>om laat ik hunne nam5     
kor!id%alve ma> weg4    ,to5 de reus    
zoov] met zijn arbeid gekom5 01 kwam het
 hem 9 d5 z9  e5ige /]kt5 ( ka/eel5 te  
b\w51 en hij maakte er drie1 die hij    
ondoordr+ba> a*tte4 ,de e]/e noemde hij 
het =t ,teg5we]1 omdat  het opg]i*t 0 om
 de gans*e /ad te be/rijk5 en te        
belett51 dat  zij van ha> oud5 kon+ iets
 me] te hoor5 kwam4 ,de twe$e /]kte     

noemde hij ,midd]na*t%ol1 omdat zij     
geb\wd w]d om ,m5s*ziel ook  buit5 k5nis
 te h\d5 van zi*zelve4 ,de d]de heette  
,zoetezonde1 omdat  hij da>m$e ,m5s*ziel
 v]d$igde teg5 alle bege]t5 na> het     
go$e4  ,het e]/e dez] ka/eel5 lag di*t  
bij de ,oogpoort1 opdat deze  da>door   
zooveel mogelijk z\ word5 v]dui/]d2 het 
twe$e 0 geb\wd  9 de nabijheid van het  
oude ka/eel om het zooveel do5lijk 9 de 
s*aduw te plaats52 en het d]de /ond     
midd5 op de m>kt4    ,de p]soon1 di5    
,dibolus g\v]neur ov] de e]/e /]kte     
maakte1 0  e5 zek]e ,inspijt-van-,god1  
e5 ze] godsla/]lijke booswi*t3 hij 0    
m$egekom5 met al dat gespuis1 dat het   
all]e]/ teg5 ,m5s*ziel  optrok1 en      
behoorde da> ook bij4 ,de g\v]neur van  
,midd]na*t%ol 0  e5 zek]e ,li*?at]1 en  
behoorde bij datzelfde rot1 en de       
g\v]neur  van ,zoetezonde heette ,m9na> 
des vlees*es2 ook hij 0 e5 snoode  ga/1 
ma> 0 niet geboortig uit hetzelfde l&   
als zijne collegas4  ,deze ga/ s*iep me]
 behag5 9 het uitzuig5 e5] vlees*elijke 

lu/  dan 9 het bezit van ,gods he]lijke 
,p>adijs4    ,en nu a*tte ,dibolus zi*  
veilig4 ,hij _h ,m5s*ziel +5om5 en zi*  
da>9 v]/]kt2 hij _h de oude             
wa>digheidsbekle$]s afgezet en  nieuwe  
aange/eld2 hij _h het /&beeld van       
,el-,s*adda v]nield en  het zijne       
da>voor 9 de plaats ge/eld2 hij _h al de
 oude wetboek5  v]s*eurd en zijne eig5  
ijdele leug5s afgekondigd2 hij _h nieuwe
  magi/raatsp]son5 en raad%e]5          
aange/eld1 nieuwe /]kt5 geb\wd  en ze   
van getr\we li$5 voorzi54 ,en dit alles 
_h hij g$aan met het  oog op de         
mogelijke kom/ van d5 go$5 ,el-,s*adda (
 di5s ,zoon1 die  hij wel v]wa*t5 kon1  
dat e5 aanval op hem do5 z\d54          
,,ho(d/uk ,,ii4    ,,voorb]eidsel5 ,,ov]
 ,,en ,,we]4      ,nu kunt gij u to* be/
 voor/ell51 dat het niet lang behoefde  
te dur5  ( de e5 ( &] deelde aan d5 go$5
 kon+ ,el-,s*adda m$e1 hoe  zijn        
,m5s*ziel 9 het groote ,heelal-gebi$    
v]lor5 0 gegaan1 en hoe  de afvallige   
reus ,dibolus1 e5maal e5 van ,zijn]     

,maje/eits di5>51  nu e5 op/&el+ teg5   
zijn kon+1 zi* van ha> _h mee/]         
gemaakt4 ,ja1 deze tijd+5 w]d5 tot d5   
kon+ gebra*t en wel tot 9  de kle9/e    
bijzond]h$54    ,e]/ w]d hem b]i*t hoe  
,dibolus teg5 ,m5s*ziel 0 opgetrokk51   
dat door e5 e5v\dig en opre*t volk      
bewoond1 ge5 erg _h 9 /]kte1  slimheid1 
leug5 en b$riegelijke gee/51 die hij    
teg5 ha> aanvo]de4  ,v]d] hoe hij       
v]rad]lijk g$ood _h d5 ze] edel5 en     
dapp]5  kapite9 ,teg5/&1 to5 hij met de 
re/ van het volk d] /ad op d5  muur     
/ond4 ,v]d] hoe die brave he] ,opre*t   
dood viel1 zooals sommig5  zeid5        
v]giftigd door d5 v]pe/5d5 adem van     
,kwad]u/ to5 deze met  zijn duivels*5   
mond d5 edel5 en re*tva>dig5 vor/       
,el-,s*adda  la/]de4 ,de boods*app]s    
v]haald5 al v]d] hoe de li$5 d] /ad1    
nadat deze ,kwad]u/ e5 korte toespraak  
tot h5 geh\d5 _h t5 gun/e  van ,dibolus1
 zijn mee/]1 geloov5de1 dat hij wa>heid 
sprak1 er 9  toe/emd5 om de ,oorpoort1  
de voornaam/e van alle /adspoort51 te   

op55 en hem met zijn gespuis inliet51   
zoodat hij 9 het bezit kwam  van het    
wijdv]ma>de ,m5s*ziel4 ,zij v]haald5    
v]d] hoe ,dibolus met  d5 he] burgemee/]
 en d5 /adssecret>is geh&eld _h1 h5 uit 
alle  ambt en b$i5+ ontzett5de4 ,nog    
v]d] w]d aan kon+ ,el-,s*adda  b]i*t1   
dat de he] ,va/ewil e5 rebel en e5      
afvallige geword5 01  ev5als de he]     
,b$5k5 zijn kl]k1 en dat zij beid5      
zooveel opro] en  s*elm]ij 9 de /ad     
aanri*tt5 en all5 le]d5 9 hunne         
goddelooze  weg5 te w&el54 ,hij hoorde1 
dat deze he] ,va/ewil 9 groote gun/     
/ond bij ,dibolus en dat deze alle /]kt5
 9 ,m5s*ziel 9 zijne h&  gegev5 _h1     
t]wijl ,mee/] ,b$5k5 de afgezant van d5 
he] ,va/ewil  0 9 di5s mee/ opro]ige    
ond]nem+54 ,ja01 zeide e5 d]            
boods*app]s1 dit mon/] ,va/ewil heeft   
op5lijk zijn kon+  ,el-,s*adda afgezwor5
 en zi* ple*tig aan ,dibolus v]bond560  
,afbeeld+3 ,,el-,,s*adda ,,ontvangt     
,,tijd+ ,,van ,,m5s*ziel4    ,ook g+ de 
boods*app] voort3 ,b5ev5s dit alles     

heeft de nieuwe  kon+1 ( liev] opro]ige 
tiran1 ov] de e5s zoo b]oemde ma> nu 9  
ell5de v]z9k5de /ad ,m5s*ziel1 e5       
burgemee/] en e5 griffi] op  eig5 h&    
aange/eld4 ,als burgemee/] b5oemde hij  
,z9nelijke lu/1 en  als griffi]         
,godv]get]1 twee van de all]g]+/5 uit de
 /ad  ,m5s*ziel40 ,deze betr\wb>e       
getuige g+ al voort en v]haalde welk    
nieuw soort van adeldom ,dibolus _h     
+e/eld1 en dat deze v]s*eid5e  /]ke =t5 
( ka/eel5 9 ,m5s*ziel _h geb\wd4 ,hij   
v]telde1 wat  ik bijna v]get5 _h1 dat   
,dibolus de /ad 9 de wap5s _h g]oep5 en 
h5 9 d5 wap5h&el geoef5d om des te bet] 
,el-,s*adda1 hunn5  ,kon+1 we]/& te     
kunn5 bi$51 wanne] hij ha> kwam opeis*54
    ,deze b]i*tgev] de$ zijn v]haal niet
 9 het geheim1 ma> voor het  volle h(1  
voor d5 ,kon+1 zijn ,zoon1 zijn hoog5   
,raad1 ho(d(fici]5  en edel51 wa> deze  
all5 teg5woordig w>5 om na> hem te      
lui/]54  ,en als gij nu e5s gezi5 hadt1 
welk e5 indruk het hoor5 van deze       
tijd+5 op h5 maakte1 dan z\dt gij u     

v]wond]d hebb5 ov] de  sm>t1 de         
droef5is1 de v]slag5heid van gee/1 die  
h5 all5 aangreep  bij de g$a*te1 dat dit
 v]ma>de ,m5s*ziel nu g5om5 04 ,alle5 de
  ,kon+ en zijn ,zoon voorzag5 dit alles
 re$s s$]t lang1 ja zelfs  hadd5 zij    
re$s voldo5de voorzi5 9 hetge5 noodig 0 
om ,m5s*ziel  w$] te h]/ell51 al hadd5  
zij er ook nog met niem& ov]  gesprok54 
,e*t] zij wild5 ook deelnem5 9 de       
algeme5e droefheid  ov] het v]lies van  
,m5s*ziel en sprak5 hun le$gevoel ze]   
duidelijk  uit4 ,de ,kon+ zeide op5lijk1
 dat het hem sm>tte aan zijn h>t1 en gij
  kunt er op rek551 dat het met zijn    
,zoon niet &]s 0 ge/eld4  ,da>door w]d5 
nu all5 ov]tuigd1 dat zij groote liefde 
en groot  m$elijd5 voor de v]ma>de /ad  
,m5s*ziel voeld54 ,da>op g+5 de  ,kon+  
en zijn ,zoon 9 hunne b9n5kam]1 wa> zij 
altijd sam5  raadpleegd5 ov] hetge5 zij 
voornem5s w>5 te do54 ,zij hadd5 da>    
vroeg] re$s afgesprok51 dat indi5 zij al
 toeliet51 dat ,m5s*ziel  9 d] tijd     
v]lor5 g+1 het to* voorzek] z\ word5    

h]ov]d2 en  wel h]ov]d langs zulk e55   
weg1 dat beid5 de ,kon+ en zijn ,zoon   
da>bij eeuwige roem en he]lijkheid      
behal5 z\d54 ,wa>om dan ook na  deze    
b]aadslag+1 de ,zoon van ,el-,s*adda1 --
 e5 uitnem5d p]soon  vol liefde1 en die 
altijd groot m$elijd5 aan d5 dag legde  
met h51  welke 9 droef5is v]ke]d51 ma>  
die e5 doodelijk5 haat 9 zijn  b9n5/e   
koe/]de teg5 ,dibolus1 omdat deze het op
 zijn kroon en  wa>digheid toelegde1 -- 
wa>om dan ook1 zeg ik1 deze ,zoon van   
,el-,s*adda1 na zijn5 ,vad] er de h& op 
te hebb5 gegev51 belo(de1  dat hij zijn 
di5a> wilde zijn 9 het h]w9n5 van       
,m5s*ziel1 da>9  va/b]ad5 te w]k z\ gaan
 en zi* da>ov] lat] niet te zull5       
b]\w54 ,de ho(dzaak van dit raadsbesluit
 kwam hi]op n$]1 dat op  e5 bepaald5    
tijd1 door beid5 va/ge/eld1 de ,zoon des
 ,kon+s e5e  reis z\ do5 9 de l&/reek   
,heelal1 en dat ,hij da> langs e5 weg   
van  g]e*tigheid en wa>heid1 door voor  
de zond5 en dwaa%$5 van  ,m5s*ziel te   
boet51 het fondam5t z\ legg5 voor h>e   

volkom5  v]loss+ uit de ma*t van        
,dibolus en zijne ond]drukk+4 ,g54 #f 3 
#e1 #f4    ,bov5di5 besloot ,immanuel op
 e5 bepaald5 tijd e5 oorlog te beg9n5   
teg5 d5 reus ,dibolus omdat hij bezit   
g5om5 _h van de /ad  ,m5s*ziel1 en dat  
hij door de kra*t zijn] h& hem uit zijne
  /]kt51 wa> hij zi* g5e/eld _h1 z\     
uitdrijv5 en die tot zijne  woonplaats  
mak54    ,dit alles nu beslot5 zijnde   
zoo w]d bevel gegev5 aan de ,opp]/e     
,secret>ie van het h( om e5 v]slag op te
 /ell5 van hetge5 bepaald  01 en te     
zorg51 dat dit z\ word5 publiek gemaakt 
9 alle hoek5 van  het kon9krijk des     
,heelals4 ,e5 kle9 uittreksel uit d5    
inh\d van dit  ges*rift1 kunt gij1 als  
gij wilt1 hi] lez53    ,laat all51 die  
het aangaat1 nu wet51 dat de ,zoon van  
,el-,s*adda1 d5  groot5 ,kon+1 door e5  
v]bond met zijn ,vad] zi* heeft v]pli*t 
zijn ,m5s*ziel tot hem w$] te br5g52 ja 
uit kra*t van zijne  gr5zelooze liefde  
wil hij ha> zelfs 9 veel gelukzalig]    
toe/&  br5g5 dan wa>9 zij ooit v]ke]d   

heeft e] ,dibolus ha> v]ov]de40    ,de  
papi]5 w]d5 bov5di5 op v]s*ill5de       
plaats5 aangeplakt tot  ge5 g]+e erg]nis
 van ,dibolus1 want nu01 da*t hij1 zal  
ik word5  aangevall5 en mijne bezitt+   
mij word5 ontnom540    ,ma> to5 dit plan
 en voornem5 9 het paleis van d5 ,kon+  
en zijn  ,zoon w]d v]nom51 wie kan      
v]tell5 hoe de hoog$ele ho(dli$5 en     
edele vor/51 die da> w>51 dat opnam56   
,e]/ flui/]d5 zij het  tot elk&] en     
da>na begon het door het geheele paleis 
te we]kl9k51  t]wijl all5 het glori]ijke
 voornem5 en het he]lijke v]bond van d5 
,kon+ en zijn ,zoon t5 gun/e van het    
ell5dige ,m5s*ziel bewond]d56  ,ja1 de  
hovel+5 kond5 nauwelijks iets voor hunn5
 ,kon+ v]ri*t5  ( zij vlo*t5 da>9 e5ig  
b]i*t aanga&e de groote liefde des      
,kon+s en zijns ,zoons voor de v]ma>de  
en ongelukkige /ad ,m5s*ziel4           
,afbeeld+3 ,,wa*t5 ,,aan ,,de ,,poort5  
,,van ,,m5s*ziel4    ,ev5m9 kond5 deze  
raad%e]51 kapite9s en vor/5 zi* v]g5oeg5
  met deze tijd+ aan het h( te lat5     

blijv5 b]u/51 zij maakt5 dat1  zelfs e] 
het (ficieele v]slag da>van volkom5 9   
orde 01 die go$e  tijd+ re$s ov]al      
v]teld w]d 9 het l&s*ap ,heelal4        
,da>door kwam  zij dan ook1 zooals ik   
re$s zeide1 t] oor5 van ,dibolus tot    
zijne  niet g]+e v]leg5heid2 want gij   
kunt wel begrijp51 dat het hoor5  van   
zulke voornem5s en plann5 teg5 hem1 hem 
v]s*rikk5 moe/4 ,na er  e5ig5 tijd ov]  
te hebb5 nag$a*t1 v]zon hij de vi]      
volg5de  zak54    ,e]/5s4 ,dat dit      
nieuws1 deze go$e tijd+5 namelijk1 zoo  
e5igsz9s  mogelijk voor de oor5 van     
,m5s*ziel z\d5 v]borg5 geh\d5 word52    
want01 zeide hij1 als zij e5s tot de    
wet5s*ap kwam51 dat  ,el-,s*adda1 hun   
vroeg]e kon+1 en ,immanuel zijn ,zoon   
het go$e voor  de /ad ,m5s*ziel zoek51  
wat z\ da> dan &]s voor mij uit kunn5   
voortvloei5 dan dat zij teg5 mij op/aan 
en ond] zijne he]s*appij  t]ugke]580    
,om nu dit voornem5 te v]vull5 v]nieuwde
 hij zijne vlei]ij jeg5s  d5 he]        
,va/ewil en gaf hem ook /r5g5 la/ en    

bevel om to* dag en  na*t wa*t te h\d5  
bij al de poort5 van de /ad1 ma> vooral 
bij de  ,oorpoort en de ,oogpoort1 want 
ik hoor01 zeide hij1 van e5 besluit1    
dat ons all5 tot v]rad]s v]kla>t en dat 
,m5s*ziel tot zijne e]/e  slav]nij      
t]ugke]5 moet4 ,ik hoop1 dat het ma>    
v]z9seltjes zijn2  ma> to* mag zulk e5e 
tijd+ 9 ge55deele 9 ,m5s*ziel bek5d     
word51 opdat het volk niet v]ontru/     
worde4 ,ik v]mo$1 ,mijnhe]1 dat  het ook
 voor u ge5 welkome tijd+ wez5 kan1 en  
ik b5 zek] dat zij  het voor mij niet   
is2 en da>om d5k ik het wijs en van het 
uit]/e  belang al zulke rumo]5 d5 kop 9 
te nijp5 vor zij ons volk 9 de  w>      
br5g54 ,da>om bege] ik1 ,mijnhe]1 dat   
gij 9 deze zaak zult  h&el5 zooals ik   
zeg4 ,laat ons i$]5 dag /]ke wa*t5 zett5
 aan  elke poort van de /ad4 ,h\d ook   
aan en ond]zoek al deg551 die gij       
bem]kt1 dat van v]re tot ons kom5 om    
h&el te drijv51 en laat ze  ond] ge5    
voorw5dsel 9 ,m5s*ziel word5 toegelat5  
t5zij gij wel  ov]tuigd zijt1 dat zij   

ons uitmunt5d g\v]nem5t gun/ig zijn     
ge/emd4 ,ook beveel ik10 g+ ,dibolus    
voort1 dat er voortdur5d  spionn5 de /ad
 op en ne] w&el51 met ma*t en la/ om    
alles te  ond]drukk5 wat zij e5igsz9s 9 
ons nadeel bem]k5 te zijn1 en wat       
,el-,s*adda en ,immanuel z\ kunn5       
begun/ig540    ,dit w]d alles           
ov]e5kom/ig zijn bevel g$aan2 de he]    
,va/ewil  gehoorzaamde zijn he] en mee/]
 en volgde gewillig het bevel op1 en    
met all5 vlijt wa>toe hij 9 /aat 01     
hield hij alles buit5 en  ond]drukte    
elke tijd+ voor ,m5s*ziel aanga&e deze  
d+54    ,t5 twe$e4 ,dit g$aan zijnde    
legde ,dibolus1 opdat hij ,m5s*ziel zoo 
onneemba> mak5 z\ als hij ma> kon1 aan  
al het volk d] /ad e5  nieuw5 e$ op en  
maakte met h5 e5 v]s*rikkelijk v]bond1  
te wet51  dat zij nooit hem ( zijne     
rege]+ z\d5 v]lat51 no* b$rieg51  no*   
zijne wett5 zoek5 te v]&]52 ma> dat zij 
hem als hun  wettig5 kon+ z\d5 erk5n51  
getr\w blijv5 en v]d$ig5 teg5 e5        
iegelijk1 die nu ( voortaan door e5ig   

voorw5dsel1 wet ( in/ell+1  hoe dan ook1
 op de /ad ,m5s*ziel aanspraak mak5 z\4 
,hij da*t  hi]bij1 na> het s*e51 dat    
,el-,s*adda ge5e ma*t _h om h5 te       
ontslaan van dit v]bond met d5 dood en  
dit voorzi*tig v]drag met de  hel4 ,en  
die onnoozele /ad ,m5s*ziel _h op dit   
alles niets teg51 zag  ge5 geva>1 9 dit 
mon/]v]bond1 ma> als w>e het e5         
spl9t]tje  gewee/ 9 d5 bek van e5       
walvis*1 slikte zij het door zond] e5ig5
  s*room4 ,0 zij er wel e5igsz9s door   
ontro]d8 ,o1 ne51 integ5deel1  zij      
roemd5 op hunne getr\:eid aan d5 tiran1 
hun voorgew5d5 kon+1  zw]5de1 dat zij   
nooit z\d5 wankel51 nooit hun oud5 he]  
voor e5  nieuw5 v]ruil54 ,aldus klui/]de
 ,dibolus het arme ,m5s*ziel va/4  ,jes4
 #bh 3 #ae4    ,t5 d]de4 ,de jal\sie1   
die zi* nooit /]k g5oeg waant1 dreef hem
 aan  tot nog me]d]e held5dad51 en dat 0
 om ,m5s*ziel1 zoo mogelijk1  nog me]   
tot uitspatt+5 aan te hits54 ,hij liet  
dan zek]5 he]  ,vuil1 e5 v]a*telijk1    
wulps* en bee/a*tig p]soon1 ges*rift5   

op/ell5 en die bov5 de poort5 van het   
ka/eel plaats51 wa>bij hij  v]l( gaf aan
 al zijne getr\we aanhang]s en zon5 9   
,m5s*ziel om  alles vrijelijk te        
volbr5g5 wat hunne z9nelijke lu/5 /reel5
 kon1  en dat niem& h5 da>9 kon v]h9d]5 
( teg5/aan op /raffe van  zi* het       
ong5oeg5 van hunn5 vor/ op d5 hals te   
hal54    ,dit de$ hij om deze navolg5de 
r$553    #a;e4 ,dat de /ad ,m5s*ziel    
da>door al zwakk] en zwakk] word5 z\  en
 des te me] onges*ikt om als de tijd+5  
kwam51 die van h>e  v]loss+ getuigd51   
da>aan gelo( te slaan ( da>op te hop51  
omdat  m5 algeme5 d5kt3 hoe groot]      
zonda> des te m9d] kans op              
b>mh>tigheid4    #b;e4 ,de twe$e r$5 01 
dat als miss*i5 ,immanuel1 de ,zoon des 
groot5 ,kon+s1 hunne v]s*rikkelijke en  
afs*uwelijke h&el+5  zag1 hij b]\w mo*t 
krijg51 dat hij e5 v]bond _h aangegaan  
om zulk  volk te v]loss51 en er van mo*t
 afzi5 het uit te vo]54 ,want hij  wi/1 
dat ,el-,s*adda heilig is en dat ook    
zijn ,zoon ,immanuel heilig is1  ja hij 

wi/ dit bij ond]v9d+1 want om zijne eig5
 zond5 0  ,dibolus uit de hoog/e sfe]5  
v]jaagd4 ,we%alve hij ze] rationeel  tot
 dit besluit kwam1 dat weg5s h>e        
gruwelijke zonde het ook zoo gaan  z\   
met ,m5s*ziel4 ,to* nog vreez5de1 dat   
ook dit t\w brek5 z\  b$a*t hij nog iets
 &]s4    ,afbeeld+3 ,,di,,bolus ,,roept 
,,m5s*ziel ,,te ,,wap54    #c;e4 ,hij   
wilde v]d] alle gemo$]5 9 ,m5s*ziel     
doordr+5 van  het d5kbeeld1 dat         
,el-,s*adda e5 leg] aangeworv5 _h om de 
/ad te  v]d]v54 ,dit de$ hij om alle    
tijd+51 die tot ha> kom5 mo*t5  aanga&e 
e5e voorg5om5 v]loss+ kra*teloos te     
mak51 want01  da*t hij1 als ik dit g]u*t
 ma> e]/ 9 omloop br5g1 zull5 alle      
da>na kom5de tijd+51 die hun oor b]eik51
 da>door v]slond5  word52 want wat &]s  
zal ,m5s*ziel zegg5 wanne] zij hoort1   
dat zij  v]lo/ moet word51 dan dat de   
eig5lijke b$oel+ van ,el-,s*adda is  ha>
 te v]niel580 ,tot dat e9de riep hij de 
gans*e burg]s*ap op het  m>ktple9 bije51
 en da> sprak hij ha> met e5            

b$riegelijke tong  aldus aan3    ,mijne 
he]5 en go$e vri5d51 gij all5 zijt1     
zooals gij weet1 mijne  wettige ond]dan5
 en li$5 d] b]oemde /ad ,m5s*ziel4 ,gij 
weet1 van  d5 e]/5 dag af1 dat ik ond] u
 v]ke]de tot op dit oog5blik1 hoe  ik   
mij 9 uw midd5 heb g$rag51 en welke     
vrijh$5 en groote  voorre*t5 gij ond]   
mijne rege]+ hebt g5ot51 na> ik hoop tot
 uwe  en mijne e] en niet m9d] tot uw en
 mijn g5ot4 ,welnu1 b]oemde /ad         
,m5s*ziel1 er loopt da>buit5 e5 g]u*t1  
dat de /ad kan  v]ontru/5 en dat mij om 
uw5twil le$ doet1 want ik ontv+ da>     
jui/ door de po/ van d5 he] ,lucif]1 die
 altijd go$ op de hoogte is  van alles1 
e5 brief1 wa>9 /aat1 dat uw oude he] en 
kon+  ,el-s*adda e5 leg] w]ft om teg5 u 
op te trekk51 t5 e9de u met  wortel en  
tak uit te roei54 ,en dit is nu de      
oorzaak1 o ,m5s*ziel1 dat  ik u heb     
opg]oep5 om te raadpleg5 wat 9 dez5 nood
 het be/ zij te  do54 ,wat mij zelf     
betreft1 ik b5 ma> alle5 en kan mij     
gemakkelijk  uit de voet5 mak51 als ik  

mijn eig5 welzijn zo*t en mijn ,m5s*ziel
  9 het geva> alle5 wilde lat51 ma> mijn
 h>t is innig aan u  v]bond51 en zoo    
onwillig b5 ik om u te v]lat51 dat ik   
met u wil  /aan en vall51 wat mij dan   
ook ov]kom5 moge4 ,wat zegt gij1 o      
geliefde ,m5s*ziel6 ,wilt gij nu uw oud5
 vri5d v]lat5 ( hem  bij/aan80 ,to5     
riep5 zij all5 als e5 e5ig man en uit   
en5 mond3  ,/]v5 moet wie u ontr\w      
wordt60    ,to5 zeide ,dibolus w$]3 ,het
 is tev]geefs voor ons op g5ade te      
hop52 want deze kon+ weet van ge5 kw>ti]
 gev54 ,ja1 miss*i5 zal  hij1 als hij   
pas tot ons komt1 ov] e5e dusg5aamde    
b>mh>tigheid  sprek51 opdat hij da>door 
des te e] en des te gemakkelijk] zi*    
mee/] make van de /ad ,m5s*ziel4 ,wat   
hij nu da>ov] zal believ5 te  zegg51    
gelo( er ge5 lett] ( tittel ( jota van2 
want al zulke taal  di5t ma> om ons te  
v]s*alk5 en dan ons de sla*t(f]s van    
zijne  armzalige zegepraal te mak51     
t]wijl wij da> ligg5 te w5tel5 9 ons    
blo$4 ,da>om is het mijn plan1 dat wij  

hem teg5/aan tot d5 laat/5  man toe1 en 
hem 9 ge5 enkel opzi*t geloov52 want    
door die deur  dreigt het geva> b9n5 te 
sluip54 ,ma> zull5 wij ons aldus door   
dit  gevlei om hals lat5 br5g58 ,ik hoop
 to*1 dat gij te veel weet van de       
regel5 d] /aatkunde om u zoo jamm]lijk  
ond] het juk te lat5  br5g540    ,ma>   
ond]/elt nu e5s1 dat als hij e5maal de  
/ad 9 h&5 kreeg1  hij sommig5 van ons   
spa>de1 dat hij enkele ond]dan5 9 het   
lev5  liet1 wat zal dat u bat51 die     
opp]ho(d5 zijt 9 deze /ad1 9 het        
bijzond] u1 die ik zoo hoog v]hev5 heb1 
en die uw5 adel/&  v]di5d hebt door     
innige gehe*!id aan mij8 ,en /el        
nogmaals1 dat hij  sommig5 uw] kw>ti]   
gave1 h\dt u er to* van v]zek]d1 dat hij
 u  e5 slav]nij zal br5g51 ev5als die u 
vroeg] gekneld hield ( erg]  dan die1 en
 wat hebt gij dan aan uw lev58 ,zult gij
 het bij hem zoo  prettig en aang5aam   
hebb5 als teg5woordig bij mij8 ,ne51    
ne51 gij  zult gebond5 word5 door wett51
 die u zull5 knell51 en gij zult        

g5oodzaakt word5 te do5 wat gij nu haat 
en v]afs*uwt4 ,ik b5 voor u  als gij    
voor mij zijt2 en het is bet] dapp] en  
met e]e te sneuvel5  dan als jamm]lijke 
slav5 te lev54 ,ma> dit zeg ik u1 dat e5
  slav5lev5 nog te go$ gea*t zal word5  
voor ,m5s*ziel1 als de /ad  valt4 ,blo$1
 blo$1 niets &]s dan blo$6 dat roept    
i$]e toon uit  ,el-,s*adda's trompet1   
die van v]re we]kl9kt4 ,eilieve1 neemt  
het t]  h>te2 ik hoor1 dat hij komt4    
,op1 /aat 9 de wap5s2 wa> gij nu nog    
e5ige ru/ hebt1 zoo wil ik u nog e5ige  
krijgsli/5 le]54 ,ik heb  e5e wap5ru/+  
voor u1 die ges*ikt is om u van top tot 
te5 te  h>nass54 ,zoodo5de kunt gij niet
 gekwet/ word5 door wat hij ook  teg5 u 
beg9t1 als gij deze wap5ru/+ ma> /evig  
aangespt4 ,komt  da>toe 9 mijn ka/eel1  
gij zijt er welkom1 en h>na/ u teg5 d5  
oorlog4 ,da> is e5 helm1 e5 bor/h>nas1  
zwa>d en s*ild1 die mak5  zull5 dat gij 
als mann5 ve*t5 kunt40    ,da> hebt gij 
e]/ mijn helm ( ho(db$ekk+1 het is de   
hoop1 dat  het nog wel go$ afloop5 zal (

 dat gij e9delijk nog wel go$ zult  do5 
welk lev5 gij ook tot dusv]re leefdet4  
,deze helm is 9 het bezit  van all51 die
 voorgev51 dat zij to* vr$e hebb5 al    
w&el5 zij ook  9 de goddeloo%eid hunn]  
h>t5 om de dronk55 te do5 tot de        
dor/ig54 ,dat is e5 beproefd /uk wap51  
en al wie het bezit en het  va/ kan     
h\d51 wordt al di5 tijd door ge5 pijl1  
spies ( zwa>d  gewond4 ,zet dat         
ho(db$eksel op en gij kunt m5ig5 /oot   
we]/aan1  geliefd ,m5s*ziel40 ,deut4 #bi
 3 #ai4    ,mijn bor/wap5 is e5 ijz]5   
bor/h>nas4 ,ik heb het 9 mijn eig5  l&  
gesme$ en al mijne soldat5 zijn da>m$e  
gewap5d4 ,om het u  duidelijk te zegg51 
het be/aat uit e5 h>d h>t1 e5 h>t zoo   
h>d  als ijz] en zoo ongevoelig1        
ongevoelig als e5 /e54 ,doet ge dat aan 
dan zal de b>mh>tigheid u niet v]te$]5  
no* het oordeel u  v]s*rikk54 ,da>om is 
het zoo hoog noodig voor all51 die      
,el-,s*adda  hat51 en ond] mijne bani]5 
will5 /rijd540 ,op5b4 #i 3 #i4    ,mijn 
zwa>d is e5e tong1 die 9 het hels*e vuur

 ges*]pt is1 en die  ma> niets liev]    
doet dan kwaad sprek5 van ,el-,s*adda1  
zijn ,zoon1  zijn weg5 en zijn volk4    
,gebruikt dit zwa>d1 het is beproefd wel
  duiz5dmaal1 de duiz5d5 v]dubbeld4 ,wie
 het bezit1 va/ h\dt en er  dat gebruik 
van maakt1 dat ik bege]1 kan nooit door 
mijn vij&  ov]wonn5 word540 ,ps4 #eg 3  
#e2 #fd 3 #d4 ,jac4 #c 3 #f4    ,mijn   
s*ild is ongelo(1 ( wilt ge het liev]   
noem53 9 twijfel  trekk5 van de wa>heid 
des woords1 van alle oordeel1 dat       
,el-,s*adda  uitspreekt ov] goddelooze  
m5s*54 ,gebruikt dit s*ild3 da> heeft   
hij  al m5ig5 aanval op g$aan en        
somtijds1 is het1 wel is wa>1           
v]brijzeld2 ma> to* /aat ges*rev5 9 het 
boek d] oorlog5 van  ,immanuel teg5     
mijne di5>51 dat hij belet w]d m5ig go$ 
w]k te  do5 t] zake van hun ongelo(4    
,welnu1 dit ze] ma*tige wap5 te  h&hav5 
valt ze] gemakkelijk1 m5 heeft dan ma>  
gelo( te weig]5  aan alles wat wa> is op
 welke wijze het ook wordt bewez5 (     
betuigd4  ,spreekt hij van oordeel1 let 

er niet op2 spreekt hij van             
b>mh>tigheid1  geeft er niet om2 -- (   
hij al belo(t1 ja zelfs zwe]t1 dat hij  
,m5s*ziel go$ wil do5 wanne] het tot hem
 w$]ke]t1 laat hem ma>  prat51 trekt de 
wa>heid van al wat hij zegt 9 twijfel2  
want op die  wijze hante]t gij het s*ild
 des ongelo(s voortreffelijk1 zooals al 
mijne getr\we di5>5 do51 en wie &]s     
h&elt heeft mij niet lief1  di5 rek5 ik 
mijn vij&40    ,bov5di501 zeide ,dibolus
 v]d]1 heb ik nog e5 uitmunt5d wap51    
dat be/aat uit e5 d(f51 onv]s*illig5 en 
geb$looz5 gee/1 die  spot met alle roep5
 om g5ade4 ,o1 ,m5s*ziel1 maak da> ook  
gebruik  van4 ,wat1 roep5 om g5ade6 ,doe
 dat nooit als gij de mijne wez5 wilt6  
,ik weet dat gij dapp]e mann5 zijt1 en  
nu b5 ik ook zek]1 dat ik u  gekle$ heb 
9 beproefde wap554 ,wa>om z\dt gij dan  
nog tot  ,el-,s*adda om g5ade roep58    
,laat dat v]re van u zijn6 ,b5ev5s dit  
alles heb ik nog mok]s1 vuurbr&]s1      
vuurpijl51 dood en v]d]f1 al  te maal   
go$ wap5tuig en dat e5 uitmunt5de       

uitw]k+ zal do540    ,nadat hij aldus   
zijne mann5 met e5e wap5ru/+ en all]lei 
gewe]  _h voorzi51 sprak hij h5 w$]om   
aan met woord5 als deze3 ,b$5kt  nu1 dat
 ik uw re*tmatige kon+ b5 en dat gij mij
 e5 e$ gezwor5 en  met mij 9 e5 v]bond  
getr$5 zijt om mij en mijne zaak getr\w 
te  blijv54 ,ik zeg u3 b$5kt dit en     
bes*\wt u als fl9ke en dapp]e  mann5 van
 ,m5s*ziel4 ,b$5kt ook al de            
vri5delijkheid1 die ik u  voortdur5d heb
 betoond1 en dat ik u zond] dat gij mij 
het v]zoekt  all]lei uitw5dige d+5 heb  
ges*onk54 ,da>om eis*5 die  voorre*t51  
go$gun/igh$51 voordeel5 en e]epo/51     
wa>m$e ik u  begiftigd heb1 ook e5      
re*tmatige v]geld+ van uwe h&1 o mijne  
mann5 van ,m5s*ziel1 gij mann5 als      
leeuw56 ,wanne] 0 de tijd  ges*ikt] dan 
?ans om dit te toon51 wa> &]5 mijne     
he]s*appij  ov] u gaan betwi/58 ,nog en 
woord en ik e9dig4 ,kunn5 wij nu ma>    
/a&e blijv5 en dez5 s*ok door/aan1 dan  
twijfel ik niet ( de  geheele w]eld is  
b9n5 kort 9 ons bezit4 ,komt die dag1 o 

mijne  getr\w51 dan maak ik u all5      
kon+51 vor/5 en opp]ho(d52 welke        
gelukkige dag5 zull5 wij dan belev560   
,dibolus op deze wijze zijne kne*t5 en  
vasall5 9 ,m5s*ziel teg5  hunn5 wettig5 
kon+1 d5 go$5 ,el-,s*adda gewap5d en 9  
het h>nas  gejaagd hebb5de1 g+ ov] tot  
het v]dubbel5 zijn] wa*t5 aan de        
/adspoort51 en trok zi*zelv5 t]ug 9 het 
ka/eel1 dat zijn  bijzond]e /]kte 04    
,zijne vasall51 t5 e9de hunne           
toeg5eg5heid  en voorgew5d5 7(s*oon     
laagh>tig57 mo$ te toon51 oef5d5 zi*    
dagelijks 9 d5 wap5h&el en ond]wez5     
elk&] da>92 zij daagd5  hunne vij&5 uit 
en zong5 d5 l( van hunn5 tiran4 ,hi]door
 toond5  zij wat mann5 zij z\d5 wez5 als
 het e5s zo hoog liep1 dat het kwam  tot
 e5 w]kelijk5 oorlog tuss*5 ,el-,s*adda 
en hunn5 kon+4          ,,ho(d/uk ,,iii4
    ,,de ,,kapite9s ,,van ,,el-,,s*adda4
 ,,het ,,beleg4      ,nu 0 al di5 tijd  
de go$e kon+1 kon+ ,el-,s*adda1 bezig   
voorb]eidsel5 te mak5 om e5 leg] te z5d5
 t5 e9de ,m5s*ziel te  h]w9n5 en van de 

tirannie van hun voorgew5d5 kon+        
,dibolus te  v]loss52 ma> het da*t hem  
go$ dit leg] niet dadelijk te gev5 9  de
 h& van d5 dapp]5 ,immanuel1 zijn ,zoon1
 ma> van sommig5 zijn]  di5>51 om e]/   
door h5 d5 gee/ van ,m5s*ziel te        
ond]zoek5 (  zij welli*t zo tot de      
gehoorzaamheid aan hunn5 kon+ z\d5 word5
  t]uggebra*t4 ,dit leg] be/ond uit me] 
dan ve]tig duiz5d1 al te  maal getr\we  
mans*app51 want zij kwam5 uit des kon+s 
eig5 h( en  w>5 zijne uitgelez554       
,zij kwam5 op ,m5s*ziel aan ond] het    
geleide van vi] dapp]e  g5]aals1 die i$]
 ho(dman ov] ti5 duiz5d w>54 ,hi] zijn  
hunne  nam5 en titels4 ,de naam des e]/5
 0 kapite9 ,boan]ges1 de naam des  twe$5
 kapite9 ,ov]tuig+1 de naam des d]d5 0  
kapite9 ,oordeel en  de naam des vi]d5  
kapite9 ,/rafoef5+4 ,deze w>5 de        
ho(dli$51  die op ,m5s*ziel w]d5        
afgezond54    ,dit vi]tal w]d nu1 zooals
 gezegd is1 vooruitgezond5 om d5 e]/5   
aanval te do52 want de kon+ 0 gewoon 9  
al zijne oorlog5 deze vi]  9 d5 voorto*t

 te /ell52 zij w>5 dan ook ze] /\t en   
=s*1  mann51 jui/ ges*ikt om het ijs te 
brek51 en zi* e5 weg te ban5  langs de  
sn$e van hun zwa>d1 t]wijl al hunne     
mans*app5 hun da>9  gelek54    ,aan i$] 
van deze ho(dli$5 gaf de ,kon+ e5e      
bani]1 opdat hij deze  z\ ontplooi51    
weg5s de e]lijkheid zijn] zaak en het   
re*t1 dat hij  op ,m5s*ziel _h4    ,e]/ 
w]d5 dan aan kapite9 ,boan]ges1 want hij
 0 het opp]ho(d1  ti5duiz5d mans*app5   
gegev54 ,zijn va&eldrag] 0 va&rig       
,dond]2  hij droeg de zw>te kleur en    
zijn ond]s*eid+/eek5 0 drie  br&5de     
dond]buss54    ,de twe$e ho(dman 0      
kapite9 ,ov]tuig+4 ,ook aan hem w]d5    
ti5duiz5d mans*app5 toev]tr\wd4 ,de naam
 van zijn va&eldrag] 0  ,droefheid2 hij 
droeg de bleeke kleur en zijn wap5s*ild 
prijkte met e5  op5geslag5 wetboek1     
wa>uit vuurvlamm5 spatt54    ,de d]de   
ho(dman 0 kapite9 ,oordeel1 en ond] hem 
ook ti5duiz5d  mans*app54 ,de naam van  
zijn va&rig 0 ,vreeze2 hij droeg de     
roode  kleur1 en op zijn wap5s*ild /ond 

e5 vurige br&5de ov54    ,de vi]de      
ho(dman 0 kapite9 ,/rafoef5+2 ook hij   
gebood ov]  ti5duiz5d man4 ,zijn va&rig 
heette ,g]e*tigheid4 ,zijne kleur5 w>5  
ev5e5s rood1 ma> op zijn bani] prijkte  
e5 onvru*tb>e boom met e5  bijl aan d5  
wortel4    ,op zek]5 dag hield kon+     
,el-,s*adda ov] deze vi] ho(dli$5 en    
hun leg]tros1 soldat5 en ond](fici]5 e5e
 wap5s*\w+2 riep h5  all5 bij hunne nam5
 op1 en ond]ri*tte h5 9 hetge5 zij voor 
hunn5  kon+ moe/5 gaan uitvo]54    ,to5 
de kon+ zijne kra*t5 gemon/]d _h1 deelde
 hij aan elk d]  kapite9s hunne         
bijzond]e la/gev+ m$e1 en ma&e h5 aan t5
  aanhoore van al hunne heirs*>51 om    
getr\w en mo$ig op hun po/ te  /aan om  
die la/gev+ uit te vo]54 ,die la/gev+ 0 
voor i$]  hunn] 9 ho(dzaak dezelfde2 wat
 vorm1 naam1 titel1 plaats en rang d]   
kapite9s betr(1 da>9 w>5 ma> ze] kle9e  
afwissel+54 ,ik zal u  hi] e5 v]slag    
gev5 van hetge5 hun la/brief 9 ho(dzaak 
inhield4    ,afbeeld+3 ,,de ,,kapite9s  
,,van ,,el-,,s*adda4      ,de la/ van d5

 groot5 ,kon+ ,el-,s*adda1 ,kon+ van    
,m5s*ziel1    aan zijn welv]tr\wd5 en   
edel5 ho(dman1 d5 ,kapite9 ,boan]ges1   
voor zijne oorlogsv]kl>+ aan de /ad     
,m5s*ziel4    ,o1 gij ,boan]ges1 e5     
mijn] dapp]e en dond]5de aanvo]d]s ov]  
ti5duiz5d5 mijn] edele en mo$ige di5>51 
ga he5 9 mijn5  naam1 9 deze uwe kra*t1 
na> het ell5dige ,m5s*ziel4 ,als gij da>
  komt bi$t ha> dan e]/ vr$esvoorwa>d5  
aan4 ,gebi$ ha> dat zij1  het juk d]    
tirannie van di5 goddelooz5 ,dibolus    
afs*udd5de1 tot  mij1 ha> wettig5 ,vor/ 
en ,he]1 t]ugke]e4 ,gebi$ ha> tev5s1 dat
  zij zi* re9ige van alles wat hem      
behoort 9 de /ad ,m5s*ziel4 ,ma>  zie   
vooral toe1 dat gij go$e wa>borg5 hebt  
aanga&e de opre*!id  van h>e            
gehoorzaamheid4 ,wanne] zij zi* 9       
wa>heid ond]w]pt1 doe  gij dan alles wat
 9 uw v]mog5 is om e5 ve/+ voor mij op  
te  ri*t5 9 de v]ma>de /ad ,m5s*ziel2 en
 v]oorzaak niet het m9/e  le$ aan d5    
g]+/5 inwon]1 die da>9 leeft en zi* voor
 mij wil  v]ootmo$ig52 ma> beh&el di5   

integ5deel als uw5 vri5d en  bro$]4 ,al 
dezulk5 heb ik lief en ze zull5 mij     
di]ba> wez54 ,o1  zegt het hem1 dat ik  
t] be/emd] tijd tot h5 zal kom5 en doet 
het  hun wet51 dat ik g5adig b54 #a     
,!ss4 #b 3 #g-aa4    ,ma> wanne] zij1   
nietteg5/a&e uwe opeis*+ en uw bevel1   
we]/& bi$t1 teg5 u op/aat en rebelle]t1 
dan gebi$ ik u1 dat gij  gebruik maakt  
van al uwe wij%eid1 kra*t1 ma*t en      
/]kte1 om ha>  w$] tot mij te br5g5 door
 e55 /]k5 arm4 ,va>wel40    ,zoo ziet   
gij hi] d5 inh\d van hun la/brief2 want1
 zooals ik tevor5  zeide1 ze w>5 all5   
e5]lei voor de ov]ige kapite9s4         
,we%alve zij1 all5 en e5 iegelijk1 zijn 
gezag hebb5de ontvang5 uit  huns kon+s  
h&1 en dag en plaats van hun aantr$5    
bepaald zijnde1  v]s*55 9 zulk e5       
wap5dos* als aan hun ambt en roep+ pa/e4
 ,na  e5 nieuw ond]h\d met ,el-,s*adda1 
trokk5 zij voorwa>ts met  vlieg5de      
va&els om teg5 de v]ma>de /ad ,m5s*ziel 
op te trekk54  ,kapite9 ,boan]ges       
be/uurde de voorho$e1 kapite9 ,ov]tuig+ 

en  kapite9 ,oordeel vormd5 d5 midd5to*t
 en kapite9 ,/rafoef5+  bra*t de        
a*t]ho$e m$e4 ,zij hadd5 e5 groot5 weg  
af te legg51  want de /ad ,m5s*ziel lag 
ze] v] van het h( van ,el-,s*adda       
v]wijd]d en zij m>*e]d5 door l&5 en     
gewe/5 van vele volk51  niem& la/ (     
nadeel do5de1 ma> ov]al zeg55d wa> zij  
kwam54 ,ook  leefd5 zij op 's kon+s ko/5
 langs al d5 weg di5 zij g+54  ,efez4 #b
 3 #ac1 #ag4    ,zo vele dag5 g]eisd    
hebb5de1 kwam5 zij t5 laat/e 9 het      
gezi*t  van ,m5s*ziel1 en to5 zij ha>   
zag5 kond5 de kapite9s zi* 9 het  e]/   
niet on?\d5 d5 jamm]lijk5 /aat d] /ad te
 bewe551 want  zij bem]kt5 hoe zij aan  
d5 wil van ,dibolus 0 ond]worp5 en re$s 
gewoon 9 zijne weg5 en inzett+5 te      
w&el54    ,om kort te gaan1 de kapite9s 
sloeg5 zi* voor de /ad n$]1 en  trokk5  
to5 op na> de ,oorpoort1 want dat 0 de  
plaats1 wa> m5  gehoor kreeg4 ,hunne    
t5t5 opgeslag5 hebb5de en zi* da> leg]5d
  maakt5 zij zi* tot d5 aanval g]e$4    
,de li$5 d] /ad voor het e]/ zulk e5    

pra*tig leg]1 dat zoo go$  +]i*t 01 ond]
 zulk e5e uitmunt5de discipl9e /ond1 en 
9 zoo  s*itt]5de wap5ru/+ zijn vlieg5de 
va&els ontplooide1  bem]k5de1 kond5 niet
 &]s do5 dan onmiddellijk hunne won+5   
v]lat5 om het aan te />54 ,ma> de li/ige
 vos ,dibolus1 die bang  01 dat zijn    
volk bij dit gezi*t op e5 plotsel+e     
opeis*+ d]  /ad de poort5 z\ op55 en de 
kapite9s b9n5lat51 kwam 9 alle  haa/ uit
 zijn ka/eel en liet h5 t]ugtrekk5 na>  
het midd5 d]  /ad1 wa> hij deze         
leug5a*tige en b$riegelijke r$evo]+ tot 
h5  hield3    ,mijnehe]510 zeide hij2   
(s*oon gij mijn getr\we en veel geliefde
  vri5d5 zijt1 kan ik to* niet nalat5 u 
e5e kle9e be/raff+ te  gev5 weg5s uwe   
onvoorzi*tige h&elwijze1 da> gij uit uwe
 won+5  zijt gegaan om te kijk5 na> dat 
groote en ma*tige leg]1 dat s$]t  gi/]5 
zi* hi] heeft v]toond en e5 beleg gaat  
beg9n5 teg5 de  v]ma>de /ad ,m5s*ziel4  
,weet gij wel wie ze zijn1 vanwa> ze    
kom5 en  wat hun oogm]k is met onze go$e
 /ad8 ,zij zijn het1 van wie ik u re$s  

lang gel$5 heb v]teld1 dat zij kom5 z\d5
 om deze /ad te  v]niel51 en teg5 wie ik
 u van top tot te5 gewap5d heb1 en deze 
groote /]kt5 heb opg]i*t4 ,wa>om hebt   
gij dan niet veel e] zelfs  bij hunne   
e]/e v]s*ijn+ het uitges*reeuwd1 de     
vuurbak5s  aange/ok5 en de geheele /ad 9
 al>m gebra*t1 opdat wij all5 9  /aat   
van v]d$ig+ g]aakt5 en h5 met groote    
v]a*t+ en  teg5we] ontvang5 hadd58 ,dan 
hadt gij u mann5 getoond na> mijn  h>t1 
t]wijl door hetge5 gij g$aan ,hebt1 gij 
mij bijna bevreesd  gemaakt hebt -- ik  
zeg bijna bevreesd -- dat wanne] wij en 
zij e5s  vlak teg5ov] elk&] kom5 te     
/aan1 ik bij u gebrek aan mo$ zal       
ontdekk5 om het teg5 di5 vij& uit te    
h\d54 ,wa>voor heb ik  bevol5 dat er    
patr\illes z\d5 rondloop5 en dat gij uwe
 wa*t5 aan  de poort v]dubbel5 z\dt8    
,wa>om heb ik getra*t u zoo h>d te mak5 
als ijz]1 en uwe h>t5 als e5 /uk van e5 
mol5/e58 ,0 dat1 na>  uwe me5+1 opdat   
gij u als vr\w5 aan/ell5 z\dt1 en dat   
gij als  e5 troep onnoozel5 na> uwe     

doodvij&5 z\dt gaan /aan kijk58  ,foei1 
foei1 /elt u 9 /aat van teg5we]1 ro]t de
 trom1 loopt sam5  als dapp]e krijg]s1  
opdat uwe vij&5 mog5 wet51 dat gij mann5
  zijt en dat zij nog heel wat te do5   
zull5 hebb5 e] zij deze /ad  ,m5s*ziel 9
 hun bezit krijg540    ,afbeeld+3       
,,di,,bolus ,,be/raft ,,m5s*ziel4    ,ik
 zal nu oph\d5 met u te be/raff5 en niet
 me] op u s*eld51 ma>  dan eis* ik ook1 
dat ik voortaan zulke d+5 niet me] zie4 
,laat  voortaan niem& uw]1 zond] e]/    
bevel van mij ontvang5 te hebb51  het   
wag5 zijn ho(d ov] d5 muur te /ek54 ,gij
 hebt mij nu gehoord1  doet wat ik u    
bevol5 heb en dan zal ik veilig 9 uw    
midd5 blijv5  won51 en zorg voor u drag5
 als voor mijzelv5 9 alles wat onze     
veiligheid en he]lijkheid bevord]5 kan4 
,va>wel60    ,nu w]d5 de mann5 van      
,m5s*ziel ze] ontro]d2 't 0 ( e5e       
panis*e s*rik h5 all5 _h bevang52 zij   
draafd5 ma> onoph\delijk  door de /rat5 
van ,m5s*ziel1 luid roep5de3 ,help6     
,help6 ,deze mann51  die de w]eld 9     

opro] gebra*t hebb51 zijn ook hi]       
gekom540 ,niem&  hunn] kon zi* voortaan 
me] ru/ig h\d51 ma> voortdur5d riep5 en 
s*reeuwd5 zij als mann51 die van hun    
z9n5 b]o(d w>53 ,de  v]woe/]s van onz5  
vr$e en van ons volk zijn hi] gekom560  
,dit  hoorde ,dibolus4 ,ha60 zeide hij  
bij zi*zelv51 zoo gaat het go$2 zoo     
wilde ik het hebb52 nu toon5 zij dat zij
 aan hun vor/ gehe*t zijn6  ,h\d u ma>  
zoo10 riep hij1 en laat ze dan de /ad   
e5s innem5 als ze  kunn560    ,e] nu 's 
kon+s leg] drie dag5 voor ,m5s*ziel _h  
geleg51 beval  kapite9 ,boan]ges zijn   
trompett] na> de ,oorpoort te gaan1 en  
da> 9  naam van d5 groot5 ,el-,s*adda de
 /ad ,m5s*ziel op te eis*5 om  gehoor te
 gev5 aan de boods*ap1 die hij 9 zijns  
,mee/]s naam tot  ha> bra*t4 ,de        
trompett]1 wi5s naam 03 ,ziet toe hoe   
gij hoort0  g+ he5 zooals hem gebod5 0  
na> de ,oorpoort en blies da> op zijne  
trompet om gehoor1 ma> er 0 niem&1 die  
voor d5 dag kwam ( e5ig  antwoord gaf1 (
 uitkeek1 want zoo _h ,dibolus het      

gebod54    ,zoo ke]de dan de trompett]  
tot zijn kapite9 t]ug en v]telde hem wat
  hij g$aan _h en hoe hij 0 gev>51      
wa>ov] de kapite9 ze]  b$roefd 01 ma>   
hij v]zo*t d5 trompett] na> zijne t5t te
 gaan4    ,w$] zond kapite9 ,boan]ges   
zijn trompett] na> de ,oorpoort om da>  
gehoor te v]zoek52 ma> ze hield5 zi* w$]
 /il1 kwam5 niet voor  d5 dag1 no* wild5
 hem e5ig antwoord gev51 zoo nauwkeurig 
volgd5  zij het bevel van ,dibolus hunn5
 kon+ op4    ,to5 hield5 de kapite9s en 
de &]e veldov]/5 e5 krijgsraad om  sam5 
te ov]legg5 wat v]d] te do5 zij om      
,m5s*ziel te bema*tig52  en nadat zij   
met elk&] b]aadslaagd hadd5 wat de inh\d
 van hun  la/brief hun 9 dez5 gebood1   
zoo kwam5 zij tot het besluit om door de
  h& van d5 voornoemd5 trompett] nog    
e5maal te z5d51 en voor de  d]de ke]    
dezelfde oproep+ te lat5 hoor54 ,ma> z\ 
deze opnieuw  geweig]d word5 ( de /ad   
zi* voortdur5d /il h\d51 dan bepaald5   
zij1 en v]zo*t5 d5 trompett] dit ook aan
 de onwillig5 m$e te  deel51 dat zij    

alle middel51 die 9 hunne ma*t /ond51   
z\d5  aanw5d5 om de ongehoorzam5 met    
geweld ond] het gezag van hunn5  kon+ te
 do5 bukk54 ,luk4 #ad 3 #bc4    ,zoo    
gebood dan kapite9 ,boan]ges zijn       
trompett] w$] na> de ,oorpoort  te gaan1
 en 9 naam van d5 groot5 kon+           
,el-,s*adda e5 luide  sommatie te do5   
hoor5 om zond] dral5 bij de ,oorpoort te
 v]s*ijn5  t5 e9de alda> gehoor te      
v]le55 aan 's kon+s voortreffelijk/e    
kapite9s4 ,de trompett] g+ he5 en de$   
wat hem bevol5 04 ,bij de  ,oorpoort    
blies hij op zijne trompet en de$ e5e   
d]de oproep+ aan  ,m5s*ziel hoor54 ,hij 
zeide bov5di51 dat indi5 zij weig]d5    
aldus  te do51 de kapite9s van zijn vor/
 met e5 kra*tig5 arm op h5  z\d5        
aanvall5 en h5 met geweld dw+5 tot      
gehoorzaamheid4 ,jes4  #eh 3 #a4    ,to5
 /ond de he] ,va/ewil op1 hij1 die      
g\v]neur van de /ad 01 wij  h]k5n5 hem  
als di5 afvallige ov] wi5 vroeg] is     
gesprok51 en die  de poort5 bewaakte4   
,met ruwe en trots*e woord5 vraagde hij 

aan d5  trompett] wie hij 01 vanwa> hij 
kwam1 en wat wel de oorzaak zijn  mo*t1 
dat hij zulk e5 geweldig lev5 aan de    
poort maakte1 zulke  onv]dragelijke     
woord5 tot ,m5s*ziel sprek5de4    ,de   
trompett] antwoordde3 ,ik b5 e5 di5a>   
van d5 edel5 kapite9  ,boan]ges1 g5]aal 
van het leg] des groot5 kon+s           
,el-,s*adda1 teg5  wi5 gij en de gans*e 
/ad ,m5s*ziel g]ebelle]d hebt en uwe h& 
hebt opgehev54 ,mijn mee/]1 de kapite91 
heeft e5 speciale boods*ap  voor deze   
/ad1 en tot u1 als e5 van h>e burg]s2   
e5e boods*ap1 die  gij ru/ig zult moet5 
aanhoor5 ( &]s moet gij ma> afwa*t5 wat 
er komt40    ,to5 zeide de he] ,va/ewil3
 ,ik zal uwe woord5 aan mijn5 he]       
bek5dmak51 en zal da>na hoor5 wat hij   
zegt40    ,ma> de trompett] antwoordde3 
,onze boods*ap is niet be/emd voor d5   
reus ,dibolus1 ma> voor de ell5dige /ad 
,m5s*ziel2 ook zull5 wij er  vol/rekt   
niet op lett5 welk antwoord door hem    
wordt gegev51 no* door  e5 &] 9 zijne   
plaats4 ,wij zijn na> deze /ad gezond5  

om ha> van  ond] zijn wre$e tirannie te 
v]loss51 en ha> ov] te hal5 zi*1  zooals
 zij 9 vorige tijd5 de$1 te ond]w]p5 aan
 d5  all]voortreffelijk/5 kon+          
,el-,s*adda40    ,to5 zeide de he]      
,va/ewil3 ,ik zal uwe boods*ap aan de   
/ad  ov]br5g540    ,to5 riep de         
trompett]3 ,he]s*ap1 b$rieg ons to*     
niet1 want door  dat te do5 fopt gij    
uzelv5 het mee/40 ,hij voegde da> nog   
bij3 ,wij  zijn beslot51 als gij u niet 
langs e5 vre$zam5 weg ond]w]pt1 u d5    
oorlog aan te do5 en door geweld t5 ond]
 te br5g540 ,en t5  bewijze1 dat ik u   
?ans de wa>heid zeg1 zal het u e5 teek5 
zijn1 dat  gij de witte vlag met h>e    
vurige br&5de dond]kogels morg5 o*t5d   
op d5 heuvel zult zi5 wapp]5 tot v]a*t+ 
van uw5 vor/ en tot  e5 teek5 van       
ond]w]p+ aan uw5 ,he] en wettig5 ,kon+40
    ,afbeeld+3 ,,kapite9 ,,/rafoef5+4   
,zoo ke]de dan de he] ,va/ewil van de   
wall5 t]ug1 en de trompett]  kwam 9 het 
kamp4 ,to5 deze laat/e 9 het kamp 0     
t]uggeke]d1 kwam5  al de kapite9s en    

(fici]5 sam5 om van hem te wet5 te kom5 
( hij  gehoor bekom5 _h en wat de       
uitw]k+ van zijne boods*ap 04 ,de       
trompett] begon aldus3 ,to5 ik mijne    
trompet geblaz5 _h en luid tot  de /ad  
om gehoor g]oep5 kwam de he] ,va/ewil1  
g\v]neur d] /ad en  bewa>d] d] poort51  
voor d5 dag bij d5 klank mijn] trompet  
en  gluurde ov] d5 muur4 ,hij vraagde   
mij wie ik 01 vanwa> ik kwam en  wa>om  
ik zooveel lev5 maakte4 ,zoo deelde ik  
hem mijne boods*ap m$e1  op wi5s gezag  
en 9 wi5s naam ik sprak4 ,da>op g+ hij  
e9delijk van  mij af1 zegg5de3 ik zal   
het aan de li$5 d] /ad m$$eel540        
,alsnu sprak de dapp]e ,boan]ges3 ,laat 
ons nu e5 wijle /il op onze  ho$e ligg5 
en zi5 wat deze opro]mak]s do5 zull540  
,to5 de tijd nu da> 01 dat ,m5s*ziel aan
 d5 dapp]5 ,boan]ges en  zijne m$gezell5
 antwoord gev5 moe/1 w]d bevol51 dat    
alle  krijgsli$5 van het gans*e leg] van
 ,el-,s*adda als e5 e5ig man 9  de wap5s
 z\d5 /aan en zi* g]e$ h\d5 om1 mo*t de 
/ad hoor51  ha> onmiddellijk 9 g5ade te 

ontvang51 en zoo niet1 dan ha> te  dw+5 
tot ond]w]p+4 ,da> bliez5 de trompett]s 
door het gans*e  leg] opdat alle krijg]s
 g]e$ z\d5 wez5 voor het w]k van di5    
dag4 ,ma> to5 zij1 die b9n5 de /ad      
,m5s*ziel w>51 het geluid d]  trompett5 
v]nam5 9 het leg]kamp van ,el-,s*adda1  
en da>uit  opmaakt5 dat dit met ge5 &]  
doel ges*i$de dan op de /ad /orm  te    
loop51 g]aakt5 zij 9 groote ont/elt5is  
des h>t54 ,ma> nadat  zij zi* we] e5    
we9ig h]/eld hadd51 maakt5 ook zij      
toeb]eidsel5  tot d5 oorlog om zi* te   
v]d$ig5 als die /orm begon4    ,9 het   
uit]/e oog5blik wilde nu ,boan]ges hun  
antwoord v]nem5 en  zond zijn trompett] 
uit om ,m5s*ziel op te roep5 tot het    
hoor5 d]  boods*ap van ,el-,s*adda4     
,deze g+ uit en blies1 en de mann5 d]   
/ad  kwam5 voor d5 dag1 ma> maakt5 de   
,oorpoort zoo /ijf va/ als zij  ma>     
kond54 ,to5 zij nu all5 d5 muur beklomm5
 hadd51 bege]de  kapite9 ,boan]ges d5   
burgemee/] te zi51 ma> de he] ,ongelo( 0
  to5 burgemee/]1 want hij 0 aange/eld 9

 de plaats van  ,vlees*elijke ,lu/4 ,zoo
 kwam dan ,ongelo( voor d5 dag en       
plaat/e zi*  op d5 muur1 ma> to5 kapite9
 ,boan]ges hem gezi5 _h1 riep hij uit3  
,dat is hij niet4 ,wa> is de he] ,v]/&1 
de oude burgemee/] d]  /ad ,m5s*ziel8   
,aan hem wilde ik mijne boods*ap        
bek5dmak540 ,za*4  #g 3 #aa4    ,to5    
sprak de reus1 7want ,dibolus 0 ook     
megekom57 tot d5 kapite93  ,he] ho(dman1
 gij hebt de vrijpo/igheid gebruikt om  
,m5s*ziel  vi]maal op te roep5 tot      
ond]w]p+ aan uw5 kon+1 uit wi5s naam  en
 op wi5s gezag1 dat weet ik niet en da> 
wil ik ook niet ov]  twi/54 ,ma> ik     
vraag u wat de r$5 is van al dit rumo]1 
( wie gij  wel zijt als gij uzelv5 k5t80
    ,kapite9 ,boan]ges1 wi5s kleur5 zw>t
 w>5 en wi5s va&el drie  br&5de         
dond]buss5 v]toonde1 sloeg ge5 a*t op d5
 reus ( op  zijne woord51 ma> ri*tte zi*
 tot de /ad ,m5s*ziel4 ,laat het ond]  u
 bek5d zijn01 zoo sprak hij1 o1         
ongelukkig en opro]ig ,m5s*ziel1  dat de
 g5adig/e van alle kon+51 de groote     

,vor/ ,el-,s*adda1 mijn  ,mee/]1 mij tot
 u gezond5 heeft met e5e boods*ap0 7en  
dit zegg5de  liet hij aan het volk zijn 
groot5 bezegeld5 la/brief zi57 om u     
ond] zijn gezag t]ug te br5g54 ,hij     
heeft mij bevol51 +eval gij  na> mijne  
roep/em wilt hoor51 mij jeg5s u te      
g$rag5 als( gij  mijne vri5d5 en bro$]s 
wa>t2 ma> hij heeft ev5ze] gebod51 dat  
indi5 gij na de oproep+ tot ond]w]p+1   
nog volh>dt met uwe  rebellie1 wij      
tra*t5 moet5 ons met geweld van u mee/] 
te mak540    ,to5 /ond kapite9 ,ov]tuig+
 op1 en sprak 7hij 0 het1 die de bleeke 
kleur5 droeg en e5 wijd geop5d wetboek 9
 zijne vlag _h74 ,hoor1 o  ,m5s*ziel6   
,gij1 o ,m5s*ziel1 wa>t e5s b]oemd weg5s
 uwe ons*uld1  ma> nu zijt gij onta>d   
door leug5 en b$rog4 ,gij hebt gehoord  
wat  mijn bro$]1 kapite9 ,boan]ges1     
gezegd heeft1 en gij zult wijs wez5  en 
het zal e5 geluk voor u zijn1 als gij de
 vr$esvoorwa>d5 aanneemt1  die u        
aangebod5 zijn1 en dat nog wel door e55 
teg5 wi5 gij hebt  g]ebelle]d1 e5 die de

 ma*t heeft u te v]plett]51 want zulk e5
 is  ,el-,s*adda onze kon+4 ,wie kan    
be/aan voor zijn5 toorn8 ,als gij  zegg5
 wildet1 dat gij niet gezondigd hebt no*
 opro]ig teg5 onz5  kon+ geh&eld1 dan z\
 uw gans*e g$rag s$]t d5 dag1 dat gij   
zijn  di5/ v]lat5 hebt 7en dat 0 re$s   
het beg9 van uwe zonde7 teg5 u  getuig54
 ,wat b$uidde dan to* uw lui/]5d oor na>
 d5 tiran1 en  wa>toe hebt gij hem tot  
kon+ aang5om58 ,wa>om hebt gij de wett5 
van ,el-,s*adda v]worp5 en zijt         
gehoorzaam gewee/ aan ,dibolus8 ,ja1    
wat b$uidt dit dan1 dat gij de wap5s    
hebt opgevat en de poort5  geslot5 voor 
ons1 d5 getr\we di5>5 van uw5 kon+8     
,laat u dan  rad5 en neemt mijns bro$]s 
uitnoodig+ aan1 en laat d5 tijd van     
g5ade niet voorbijgaan1 ma> ond]h&elt   
spo$ig met uwe teg5p>tij4  ,a*1         
,m5s*ziel6 ,laat to* niet toe1 dat gij  
van de g5ade v]vall5  z\dt en 9 duiz5d  
ell5d5 g]ak5 door het vlei5d gesnap van 
,dibolus6 ,miss*i5 zal die a>tsleug5a>  
en b$rieg] nog tra*t5 u  te do5 geloov51

 dat wij ons eig5 voordeel zoek5 9 dez5 
onz5  di5/2 ma> weet1 dat het alle5     
gehoorzaamheid aan onz5 ,kon+ en  liefde
 tot uw geluk is1 dat ons tot deze      
ond]nem+ heeft gebra*t4  ,rom #c 3 #aj1 
#ai-bc2 #af 3 #ag1 #ah4 ,ps4 #ej 3 #ba1 
#bb4 ,luk4 #ab 3 #eh1 #ei4    ,v]d] zeg 
ik u1 o1 ,m5s*ziel1 m]k to* e5s op ( het
 niet e5  wond]b>e g5ade is1 dat        
,el-,s*adda zi* zoo diep v]n$]t als hij 
doet3 wa> hij nu door ons als           
tuss*5p]son5 tot u spreekt 9 d5 weg  van
 ond]h&el+ en d] liefelijke ov]tuig+1   
opdat gij u aan hem  z\dt ond]w]p54     
,heeft hij u zoo noodig als wij er zek] 
van zijn1 dat  gij hem behoeft8 ,ne51   
ne52 ma> hij is g5adig1 en wil niet dat 
,m5s*ziel /]ve1 ma> tot hem w$]ke]e en  
leve40 #b ,cor4 #e 3  #ah-ba4           
,afbeeld+3 ,,de ,,r$e ,,van ,,ongelo(4  
,to5 /ond kapite9 ,oordeel op1 die de   
roode kleur5 droeg en die op  zijn va&el
 _h e5 br&5d5 ov54 ,hij sprak aldus3 ,o1
 gij inwon]s  van ,m5s*ziel1 die zoolang
 9 op/& en v]raad geleefd hebt teg5     

kon+ ,el-,s*adda1 weet1 dat wij h$5 niet
 uit onszelv5 op deze  plaats kom51 en  
met e5e boods*ap1 die wij zelf hebb5    
b$a*t ( om  onszelv5 op u te wreek52 het
 is de kon+1 mijn ,mee/]1 die ons       
gezond5 heeft om u tot zijne            
gehoorzaamheid w$] te br5g54 ,weig]t    
gij langs e5 vre$zam5 weg1 dan zijn wij 
v]pli*t u da>toe te  dw+54 ,d5kt nooit  
bij uzelv51 no* duldt dat de tiran      
,dibolus u  ov]hale om te d5k51 dat onze
 kon+ niet 9 /aat is u n$] te  w]p5 en u
 ond] zijne voet5 te legg52 want ,hij is
 de =me]d] van  alle d+5 en als ,hij de 
b]g5 aanraakt rook5 zij4 ,ook zal de    
poort  van 's kon+s b>mh>tigheid niet   
altijd op5 /aan1 want de dag1 die  br&5 
zal als e5 ov51 /aat voor de deur1 ja1  
hij haa/ om te kom5  en sluim]t niet4   
,o1 ,m5s*ziel1 is het g]+ 9 uwe oog51   
dat onze kon+ u g5ade  laat aanbi$5 en  
dat na zoo vele wa>s*uw+58 ,ja1 hij     
/eekt nog  zijn g\d5 s*ept] u toe1 en   
wil nog zijn toorn niet teg5 u loslat52 
zult gij hem t]g5 tot hij dat doet8 ,zoo

 ja1 let dan op hetge5 ik zeg3  voor u  
is die poort niet eeuwig op54 ,als gij  
zegt3 ,gij zult ,hem niet  aans*\w51 da>
 is no*tans g]i*te voor zijn aangezi*t1 
wa*t gij  dan op ,hem2 ja omdat er      
grimmigheid bij ,hem is1 wa*t u1 dat    
,hij u  miss*i5 niet als met en klop    
weg/oote1 zoodat u e5 groot rantso5  da>
 niet van af z\ kunn5 br5g540 ,z\ ,hij  
uw5 rijkdom a*t51 dat  gij niet 9       
b5au:eid z\dt zijn1 ( e5ige v]/]k+ van  
kra*t8  ,ne51 ne51 ge5 g\d ( rijkdom (  
geweld4 ,hij heeft zijn troon b]eid  t5 
g]i*te1 want ziet de ,he]e zal met vuur 
kom51 en zijne wag55  zijn als e5       
w]velw9d1 om met grimmigheid zijn5 toorn
 hi]toe te  w5d51 en zijne s*eld+5 met  
vuurvlamm54 ,zie d]halve toe1 o         
,m5s*ziel1 opdat niet1 nadat gij het    
oordeel de goddelooz5 v]vuld  hebt1 hij 
kome en u aangrijpe met oordeel en      
g]i*t540 ,job4 #cf 3 #ag1  #ah4 ,ps4 #i 
3 #h4 ,jes4 #ff 3 #ae4    ,t]wijl       
kapite9 ,oordeel zijne toespraak tot    
,m5s*ziel hield w]d door  sommig5       

opgem]kt1 dat ,dibolus sidd]de1 ma> hij 
g+ met zijne  aanspraak voort en sprak3 
,o1 gij ell5dige ,m5s*ziel1 wilt gij nog
 uwe  poort5 niet op5zett5 om ons te    
ontvang51 de afgezant5 van uw5  kon+1 en
 die er zi* 9 v]heug5 z\d5 als zij u    
zag5 lev58 ,zal uw  h>t be/aan en zull5 
uwe h&5 het ui?\d5 9 d5 dag1 dat hij met
  u 9 het gezi*t zal tr$58 ,ik zeg1 kunt
 gij het v]drag5 als gij  g$wong5 zult  
word5 uit te dr9k51 als w>e het zoete   
wijn1 die zee  van toorn1 welke de kon+ 
voor ,dibolus en zijne engel5 b]eid     
heeft8  ,b$5k deze d+5 en doe dat       
bijtijds40 ,eze*4 #bb 3 #ad4    ,to5    
/ond op de vi]de kapite91 de edele      
ho(dman ,/rafoef5+1 en  sprak3 ,o1 gij  
/ad ,m5s*ziel6 e]tijds b]oemd1 ma> nu   
gelijk aan e5  onvru*tb>e tak2 e5maal   
het v]maak van d5 ,all]hoog/e1 ma> nu e5
  hol van ,dibolus1 hoor ook na> mij en 
lui/] na> de woord51 die ik  sprek5 zal 
9 d5 naam van d5 groot5 ,el-,s*adda4    
,zie1 de bijl ligt  re$s aan d5 wortel  
d] boom53 alle boom1 die ge5 go$e vru*t 

voortbr5gt1 wordt uitgeh\w5 en 9 het    
vuur geworp54 ,mat?4 #c 3  #g-aj4       
,gij1 o /ad ,m5s*ziel1 zijt tot dusv]re 
zulk e5 onvru*tb>e boom  gewee/1 gij    
droegt niets dan doorn5 en di/el54 ,uw  
kwade vru*t5  toon5 het duidelijk1 dat  
gij ge5 go$e boom zijt1 uwe druiv5 zijn 
druiv5 van gal1 hunne bezin zijn bitt]4 
,gij hebt teg5 uw5 kon+  g]ebelle]d1 en 
o wee6 de kra*t en ma*t van ,el-,s*adda 
zijn de bijl1  die aan uw5 wortel is    
ne]gelegd4 ,wat zegt gij8 ,wilt gij     
omke]58 ,ik  h]haal het3 zeg mij e] de  
e]/e slag valt3 wilt gij w$]ke]58 ,onze 
bijl moet e]/ bij d5 wortel word5 gelegd
 vor hij nog aan d5 wortel  raakt3 e]/  
moet ik di5 bijl bij uw5 wortel legg5   
bij wijze van  wa>s*uw+ voor hij aan d5 
wortel raakt als e5e /rafoef5+4 ,en     
da>tuss*5 9 wordt de tijd1 u tot beke]+ 
gegund1 begr5sd -- dit  is al de tijd1  
di5 gij nog hebt4 ,wat wilt gij do58    
,wilt gij u  ov]gev5 ( zal ik slaan8    
,als ik mijn bijl laat vall51 ,m5s*ziel1
 dan  gaat gij ond]1 want ik heb 9 la/  

niet sle*ts d5 bijl bij d5 boom  ne] te 
legg51 ma> ook toe te slaan1 niets zal  
dit vonnis kunn5  voorkom5 dan uwe      
ov]gave aan onz5 kon+4 ,wat zal er dan  
&]s van u  word51 o ,m5s*ziel1 indi5    
g5ade het niet v]h9d]t1 dan dat gij     
uitgeh\w5 en 9 het vuur geworp5 wordt8  
,deut4 #cb 3 #cb4    ,afbeeld+3 ,,de    
,,e]/e ,,aanval ,,op ,,oorpoort4    ,o1 
,m5s*ziel1 g$uld en v]draagzaamheid dur5
 niet eeuwig3 ze mog5  e5 ja> twee1 drie
 kra*t do51 ma> als m5 drie j>5 lang 9  
op/&  leeft 7en het is bij u al veel    
lang]7 dan volgt niets dan3 ,h\w hem    
af30 (1 ,gij zult hem namaals ui?\w560  
,en durft gij wa>lijk d5k51  dat dit ma>
 b$reig+5 zijn1 ( dat onze kon+ zijn    
woord niet  volbr5gt8 ,o ,m5s*ziel1 gij 
zult bev9d5 dat 9 de woord5 van onz5    
kon+1 wanne] zij door zonda>s li*t gea*t
 word5 niet alle5  b$reig+51 ma>        
gloei5de kol5 opgeslot5 ligg54 ,gij zijt
 tot  hi]toe e5 dorre boom gewee/1 wilt 
gij voortgaan dat te blijv58 ,uwe  zond5
 hebb5 dit leg] voor uwe wall5 gebra*t1 

en dat zal het oordeel  d] v]woe/+ 9 uwe
 /ad br5g5 ,gij hebt gehoord wat de     
kapite9s  gezegd hebb51 ma> tot op dit  
oog5blik sluit gij uwe poort54 ,spreek  
op1 ,m5s*ziel1 wilt gij zoo voortgaan --
 ( wilt gij de  vr$esvoorwa>d5 aannem580
 ,luk4 #ac 3 #g1 #i4    ,ma> de /ad     
,m5s*ziel weig]de deze uitnem5de        
toesprak5 van die  vi] dapp]e g5]aals te
 hoor52 (s*oon wel e5ige klank da>van   
teg5 de ,oorpoort sloeg1 zoo kon de     
kra*t da>van die to* niet  op5brek54    
,e9delijk bege]de de /ad nog e5ig5 tijd 
om op deze  opeis*+ te antwoord54 ,de   
kapite9s zeid51 dat indi5 die van de    
/ad ,kwad]u/ tot h5 wild5 uitw]p51 opdat
 zij hem loon na> w]k  mo*t5 gev51 ha>  
dan nog e5ig5 tijd tot ov]leg z\ gegev5 
word54  ,ma> zoo zij di5 niet ov] d5    
muur wi]p51 dan z\ ha> ook ge5 tijd  me]
 gegund zijn4 ,want01 zeid5 zij1 wij    
wet51 dat zoolang deze  ,kwad]u/ 9      
,m5s*ziel ademt1 alle go$e ov]legg+5    
zull5 word5  afgebrok5 en niets dan     
s*ade en ell5de volg540    ,to5 besloot 

,dibolus1 die da> ev5e5s teg5woordig 01 
en nu 9  vrees v]ke]de dat hij ,kwad]u/ 
zijn r$5a> v]liez5 z\1 zelf aan  de     
kapite9s des kon+s antwoord te gev54    
,ma> e5sklaps van g$a*te  v]&]5d beval  
hij aan d5 burgemee/]1 d5 he] ,ongelo(1 
dit te  do51 zegg5de3 ,mijnhe]1 geef gij
 aan dit boev5gespuis e5s antwoord  en  
spreek zoo luid1 dat heel ,m5s*ziel u   
kan hoor5 en v]/aan40    ,zoo begon dan 
,ongelo( op ,dibolus bevel en sprak3    
,mijne he]51 gij hebt1 zooals wij gewa> 
word51 u hi] teg5 ons  geleg]d om onz5  
vor/ te v]ontru/5 en onze /ad te        
bele$ig53 ma>  vanwa> gij komt will5 wij
 niet wet5 en wat gij zegt will5 wij    
niet  geloov54 ,ind]daad gij v]telt ons 
9 uwe v]s*rikkelijke  r$evo]+51 dat gij 
dit gezag ontle5t aan ,el-,s*adda1 ma>  
met welk  re*t gij dit doet1 will5 wij  
niet wet54 ,gij hebt alzoo op dat       
voornoemde gezag deze /ad gesomme]d om  
h>5 he] va>wel te zegg5 en  zi* ond] de 
ho$e van d5 groot5 ,el-,s*adda1 uw5     
kon+1 ov] te  gev54 ,gij v]telt ha>     

leug5a*tige d+51 namelijk1 dat hij ha>1 
als zij zi* ov]geeft1 alle g$ane        
bele$ig+5 wil v]gev54 ,v]d]  hebt gij1  
om de /ad ,m5s*ziel bang te mak51       
g$reigd met groote en  jamm]lijke       
v]woe/+51 wa>m$e zij dan z\ ge/raft     
word5 als zij  na> uwe woord5 niet      
lui/]t4 ,welnu1 kapite9s1 vanwa> gij dan
 ook  komt1 en al zijn uwe b$oel+5 dan  
ook nog zoo re*t en go$1 to*  moet gij  
wet51 dat no* kon+ ,dibolus1 no* ik1    
zijn di5a>  ,ongelo(1 no* iem& uit ons  
dapp] ,m5s*ziel e5igsz9s a*t slaat op   
uwe p]son51 uwe boods*ap1 ( d5 kon+1 di5
 gij zegt dat u gezond5  heeft4 ,wij    
vreez5 zijne ma*t1 zijne groo!id en     
zijne wraak niet en  will5 ons op uwe   
sommatie niet ov]gev54 ,wat d5 oorlog   
aangaat1 di5  gij ons wilt a&o51 da>9   
zull5 wij ons v]d$ig5 zoo go$ wij       
kunn54 ,weet1 dat wij niet /il zull5    
zitt5 bij die v]d$ig+4 ,en nu  om kort  
te gaan1 want ik wil niet lang tot u    
sprek51 ik v]kla> u dat  wij u aanzi5   
voor e5 p>tij l&loop]s en vagebond51    

die1 alle  gehoorzaamheid aan uw5 kon+  
uitges*ud hebb5de1 u sam5 hebt  v]e5igd 
om het l& af te loop5 en van plaats tot 
plaats te trekk5  t5 e9de u be/ te do51 
e5]zijds door pluim/rijk5de woord5 7want
  da>9 zijt gij ze] geoef5d71 &]zijds   
door b$reig+51 de e5e (  &]e onnoozele  
/ad ( ve/+ ( dorpsbuurt te v]s*alk51    
zoodat  zij zi* aan u ov]gev54 ,ma>     
da>ond] behoort ,m5s*ziel wa>lijk  niet4
 ,t5 slotte dus3 wij vreez5 u niet1 wij 
geloov5 u niet en wij  will5 aan uwe    
oproep+ ge5 gevolg gev54 ,wij sluit5    
onze poort5  voor u toe en zull5 u buit5
 onze /ad h\d54 ,ook will5 wij niet     
lang] duld51 dat gij da> voor ons u     
n$]slaat2 want ons volk moet  ru/ig lev5
 en uwe v]s*ijn+ mag het niet v]ontru/54
 ,gaat da>om  ma> he51 s*e]t u weg met  
pak en zak ( &]s s*iet5 wij e5s  e5ige  
kogels op u af1 die u dat wel le]5      
zull560 ,luk4 #aa 3 #ba1 #bb4    ,deze  
r$e van d5 oud5 ,ongelo(1 w]d ond]/eund 
door d5 diepb$orv5  ,va/ewil 9 woord5   
als deze3 ,he]51 wij hebb5 gehoord wat  

gij vraagt  en al de drukte uw] b$reig+5
 en het geklank van uwe sommatie2 ma>   
wij vreez5 uwe /]kte niet1 wij lett5    
niet op uwe b$reig+51 ma>  blijv5 /il en
 ru/ig wat wij w>54 ,wij gela/5 u       
bov5di51 dat gij  b9n5 drie dag5 oph\dt 
u 9 ons gebi$ te v]toon51 &]s zult gij  
wet5 wat het is d5 leeuw ,dibolus wakk] 
te mak51 wanne] hij 9  zijne /ad        
,m5s*ziel slaapt60    ,afbeeld+3 ,,de   
,,twee ,,kanonn54    ,de griffi]        
,go$v]get] voegde er nog het volg5de    
bij3 ,mijne he]51  zooals gij bem]kt1   
hebb5 wij met beleefde en vri5delijke   
woord5 uw  lompe en nijdige toesprak5   
beantwoord4 ,dat is uw geluk2 ma> ik    
hoorde  ook dat mijne ,mee/]s u bevel   
gav5 spo$ig en /il te v]trekk52  maakt  
van die gun/ gebruik en pakt u weg4 ,&]s
 mo*t5 wij e5s na>  buit5 kom5 en op u  
aanvall5 t5 e9de u de s*]pte onz] zwa>d5
 te  do5 gevoel54 ,ma> dat ligt niet 9  
onz5 a>d1 want ev5als wij zelf  van e5  
/il en g]u/ lev5 h\d51 zoo h9d]5 wij ook
 &]5 niet40    ,to5 jui*te de gans*e /ad

 ,m5s*ziel van vreugde als( door        
,dibolus  en zijn gevolg al e5 groot    
voordeel op deze kapite9s 0 behaald4    
,zij  luidd5 de klokk5 en liep5 z+5d en 
dans5d langs de wall54    ,dibolus ke]de
 ook na> zijn ka/eel t]ug1 en de        
burgemee/] en de  griffi] na> hunne     
won+51 ma> de he] ,va/ewil droeg e]/ nog
  bijzond]e zorg1 dat de poort5 door    
dubbele wa*t5 z\d5 bewa>d  word5 en met 
dubbele gr5dels en b\t5 v]zegeld4       
,vooral zorgde hij1  dat de ,oorpoort   
het zek]/ geslot5 bleef en nog veel     
v]/]kt w]d1  want da> zo*t5 's kon+s    
heirleg]s het e]/ en het mee/ b9n5 te   
dr+54 ,de he] ,va/ewil maakte zek]5 oud5
 snaak ,vooroordeel  g5aamd1 e5         
boosa>dig en laatdunk5d p]soon1 kapite9 
d] wa*t bij  die poort en gaf hem ze/ig 
ond]hoorige mans*app51 die all5 do(  w>5
 en da>om ze] ges*ikt voor dez5 di5/1   
aangezi5 zij ge5  woord van de kapite9s 
en hunne soldat5 v]/ond54    ,da> nu de 
kapite9s het antwoord d] groote he]5    
hadd5 v]nom5 en  bem]kt51 dat zij bij de

 oude inwon]s d] /ad ge5 gehoor kond5   
krijg51 dat bov5di5 ,m5s*ziel beslot5 0 
aan 's kon+s leg] slag  te lev]51 maakt5
 zij zi* g]e$ tot di5 slag1 om alzoo    
door e5  ma*tig5 arm te tra*t5 hun      
oogm]k te b]eik54 ,e]/5s v]/]kt5  zij   
hunne leg]ma*t teg5 de ,oorpoort1 want  
zij wi/51 dat zoo zij  da> niet kond5   
b9n5dr+5 er ge5 invlo$ op de /ad viel   
uit te  oef554 ,dit g$aan /eld5 zij de  
ov]ige mans*app5 9 hunne  plaats52 wa>na
 zij als wa*twoord noemd53 ,gij moet    
w$]gebor5  word540 ,to5 bliez5 zij op de
 trompett5 en die van de /ad            
beantwoordd5 dat geklank met s*ot op    
s*ot4 ,zoo v+ dan de /rijd  aan4 ,nu    
hadd5 die van de /ad op de ,oorpoort    
twee groote kanonn5  geplaat/2 het e5e  
heette ,hooggevoel5d en het &]e         
,h>dnekkig4 ,op  deze twee /ukk5 w>5 zij
 dan al ze] trots*1 ze w>5 9 ,dibolus   
ka/eel door zijn eig5 ges*utgiet]       
,opgeblaz5 gegot51 en 't 0  wa>lijk e5  
kwaada>dig tuig4 ,ma> de kapite9s w>5 zo
 voorzi*tig  en waakzaam1 dat (s*oon    

sommige kogels vlak langs hunne oor5    
vlog51  ze to* niem& raakt54 ,de inwon]s
 twijfeld5 niet ( zij bra*t5  door deze 
twee kanonn5 ,el-,s*adda's leg] heel wat
 s*ade toe en  beveiligd5 hunne poort   
ze]2 ma> zij hadd5 ge5 r$5 op de        
uitw]k+ da>van te roem51 gelijk uit het 
v]volg zal blijk54  ,behalve deze _h de 
/ad ,m5s*ziel nog enkele kle9e /ukjes   
ges*ut1  die ev5e5s teg5 het leg] van   
,el-,s*adda w]d5 g]i*t4    ,die van het 
leg] ev5wel vo*t5 dapp]1 bezield met e5 
vuur1 dat  e]/ w]kelijk dapp]heid g5oemd
 kon word51 en /ormd5 op de /ad en  de  
,oorpoort los4#ai ,zij wi/51 dat +eval  
zij deze niet op5brak5  het tev]geefs z\
 zijn1 d5 muur te be/orm54 ,nu hadd5 's 
,kon+s  kapite9s v]s*eid5e sl+]s en twee
 ( drie /ormramm5  m$egebra*t4 ,met deze
 groote sl+]s wi]p5 zij op de huiz5 en  
het  volk d] /ad en met hunne /ormramm5 
rammeid5 zij de ,oorpoort4      #ai ,op 
de oorpoort los4 -- ,het gelo( is uit   
het gehoor4    ,het leg] en de /ad hadd5
 v]s*eid5e s*]mutsel+5 en korte         

ontmoet+5 met elkar1 t]wijl de kapite9s 
hunne krijgsli/5 te w]k  /eld5 om d5    
tor51 die teg5ov] de ,oorpoort geb\wd 01
 op5 te  brek5 ( n$] te w]p51 en da>door
 d5 +ang door de poort te  bespo$ig54   
,ma> ,m5s*ziel /ond dit alles door2 de  
wo$e van  ,dibolus1 de dapp]heid van d5 
g\v]neur ,va/ewil1 het be/uur van d5    
oud5 burgemee/] ,ongelo(1 en d5 griffi] 
,go$v]get] hadd5 t5  gevolge1 dat het   
wa>lijk wel s*e5 ( al de ko/5 aan deze  
zom]exp$itie be/e$ v]lor5 w>51 en al het
 voordeel aan de zijde  van ,m5s*ziel   
bleef4 ,ma> to5 de kapite9s zag5 hoe de 
zak5 /ond51  trokk5 zij zi* 9 go$e orde 
t]ug en sloeg5 hunne w9t]kw>ti]5  op4   
,nu moet gij ook wet51 dat aan          
we]zszijd5 groote v]liez5 gel$5  w]d51  
wa>van hi] e5e opnoem+ volgt4    ,to5 's
 kon+s kapite9s het h( v]liet5 en       
optrokk5 om teg5  ,m5s*ziel te krijg51  
ontmoett5 h5 drie jonge mann51 die er   
ze]  krijg%aftig uitzag54 ,het w>5      
ind]daad ook ze] nette mann5 vol  mo$ en
 v]/&4 ,zij wild5 9 het leg] di5/ nem54 

,hunne nam5  w>5 ,ov]lev]+1             
,m5s*5wij%eid1 ,m5s*elijke uitv9d+4 ,zoo
  /eld5 zij zi* dan voor de kapite9s en 
bod5 hunne di5/5 aan  ,el-,s*adda aan4  
,de kapite9s deeld5 hun voornem5 m$e en 
v]ma&5  h5 to* niet al te ras met hunne 
di5/aanbi$+ te zijn2 ma> de  jonge mann5
 antwoordd51 dat zij alle zak5 van      
tevor5 hadd5  ov]gelegd1 en dat zij1    
v]nom5 hebb5de welk e5 to*t 's kon+s    
kapite9s ond]nam51 h5 jui/ tegemoet w>5 
gegaan om ond] h5  di5/ te nem54        
,da>om nam kapite9 ,boan]ges1 aangezi5  
zij mo$ige mann5 w>51 h5  aan 9 zijn    
gevolg en deelde h5 9 zijne compagnie 91
 zoodat zij m$e  9 d5 oorlog trokk54    
,to5 nu de oorlog begonn5 01 de$ e5     
compagnie van d5 he] ,va/ewil  uit e5   
a*t]laag d] /ad e5 uitval op de a*t]ho$e
 van kapite9  ,boan]ges1 9 welke korte  
ma> s*]pe s*]mutsel+ deze drie jonge    
li$5 w]d5 v]ra/ en als gevang55 na> de  
/ad gevo]d4 ,de tijd+  da>van w]d aan   
,dibolus ov]gebra*t en v]heugde de li$5 
van zijn  ka/eel niet we9ig4    ,to5    

liet ,dibolus d5 he] ,va/ewil roep5 om  
van hemzelv5 de  zek]heid dez] zaak te  
k5n54 ,deze v]haalde hem alles4 ,da>na  
liet de  reus de gevang55 kom5 en als   
zij gekom5 w>5 vraagde hij hun  vanwa>  
zij kwam51 wie zij w>5 en wat zij 9 het 
leg] van  ,el-,s*adda te mak5 hadd52 en 
dat v]teld5 zij hem4 ,to5 zond hij h5   
na> de ho(dwa*t t]ug4 ,niet vele dag5   
da>na liet hij h5 w$]  roep5 en vraagde 
hun ( zij g5eg5 z\d5 zijn hem te di55 en
 teg5  hunne vroeg]e kapite9s te /rijd54
 ,zij v]haald5 hem to51 dat zij  niet   
zooze] uit godsdi5/ige beweegr$55 h&eld5
 dan wel na> de  grill5 van het noodlot 
en1 da> zijn he]s*ap gewillig 0 h5 te   
ond]h\d51 zij ook gewillig w>5 hem te   
di554 ,nu 0 er 9  ,m5s*ziel e5 zek]e    
kapite9 ,iets ( ,neutraal1 die veel te  
do5 _h 9  de /ad2 tot dez5 kapite9 zond 
,dibolus die jonge mann5 met e5         
eig5h&ig s*rijv51 hetwelk aldus luidde3 
,afbeeld+3 ,,de ,,d]de ,,opeis*+ ,,d]   
,,/ad4    ,veelgeliefde ,neutraal6 ,deze
 drie mann51 h\d]s van d5 ond]havig5    

brief1 hebb5 bege]te mij 9 d5 oorlog te 
di552 da>om weet ik niets  bet]s te do5 
dan h5 ond] uwe bevel5 te plaats54      
,ontvang h5 da>om  9 mijn5 naam1 en als 
gij h5 noodig hebt1 gebruik h5 dan teg5 
,el-,s*adda en zijne mann54 ,va>wel60   
,zoo kwam5 zij dan en hij ontv+ h51     
mak5de twee hunn]  ond](fici]2 ma>      
,m5s*elijke uitv9d+ maakte hij zijn     
va&rig4  ,ma> laat ons na> het leg]     
t]ugke]54    ,die van het leg] behaald5 
ook e5ige voordeel5 op de /ad4 ,zoo     
wi]p5 zij het dak 9 van het paleis des  
burgemee/]s ,ongelo(1  wa>door hij veel 
me] bloot lag dan tevor54 ,bijna hadd5  
zij d5 he]  ,va/ewil met e5 sl+] t] a>de
 geworp51 ma> hij /ond w$] op en  bleef 
gespa>d4 ,de l$5 van d5 raad ev5wel     
kwam5 er m9d] go$ af2  de he]5 ,vloek]1 
,ho]e]d]1 ,boo%eid1 ,leug5a>1           
,dronk5s*ap en  ,b$rieg] w]d5 met e5    
enkel s*ot zwa> gewond4 ,zij maakt5 ook 
die  twee kanonn51 welke op d5 tor5 van 
de ,oorpoort /ond51 onbruikba>1  en d$5 
ze diep 9 d5 modd] n$]/ort54    ,het    

leg] van ,el-,s*adda _h1 zooals gezegd  
is1 de w9t]kw>ti]5  betrokk51 en zi*    
alda> zoodanig v]s*an/1 als dat voor hun
 kon+  het voordeelig/ en voor d5 vij&  
het nadeelig/ 01 t]wijl zij  telk5s     
groote beweg+ bra*t5 9 de /ad ,m5s*ziel4
 ,en dit gelukte  hun zoo uitnem5d1 dat 
zij d5 beleg]d5 heel wat ov]la/ a&$54   
,want nu kon ,m5s*ziel 9 het geheel niet
 me] zoo g]u/ slap5 als  tevor51 ook    
kond5 zij niet me] 9 /ille g]u/heid als 
e]tijds  hunne dr9kgelag5 h\d52 want van
 uit het leg]kamp van ,el-,s*adda  kwam5
 zoo m5igvuldige1 luide en              
v]s*rikkelijke al>mkret51 nu e5s  aan de
 e5e poort en dan aan e5e &]e1 ook soms 
wel aan alle poort5  tegelijk1 dat al   
hun vroeg]e vr$e v]brok5 04 ,ja1 deze   
b]o]+5  w>5 zo m5igvuldig1 en wel 9 d5  
tijd dat de na*t5 het lang/ en  de k\de 
het /r5g/ w>51 dat die w9t] de li$5 van 
,m5s*ziel  heug5 z\4 ,nu e5s klonk5     
alle5 de trompett5 en dan w$] w>5 deze  
v]gezeld van geweldige sl+]/e551 die 9  
de /ad geworp5 w]d54  ,somtijds m>*e]d5 

ti5duiz5d van 's kon+s soldat5 rondom de
  /adsmur51 en dat wel te midd]na*t1    
t]wijl zij onoph\delijk s*ot5  en       
krijgsges*reeuw aanhiev54 ,dan we] w]d5 
enkel5 9 de /ad gewond  en hun g]oep en 
klagelijk s*reeuw5 w]d 9 de /ad v]nom5  
tot ha>  groote ong]u/heid4 ,ja1 zij    
w]d5 zo b5>d door h51 die h5  +eslot5   
hield51 dat ik g]u/ durf bew]51 dat     
zelfs de ru/ van  ,dibolus 9 die dag5   
m5igmaal w]d v]/oord4    ,9 deze dag5   
begonn51 na> mij b]i*t w]d1 v]s*eid5e   
gemo$]5  b9n5 ,m5s*ziel v]ontru/ te     
word5 door all]lei g$a*t51  ov]legg+5 en
 d5kbeeld54 ,sommig5 zeid53 ,dat is op  
die mani]  ge5 lev540 ,&]5 antwoordd53  
,o1 't zal wel spo$ig we] ov]gaan40     
,dan /ond e5 d]de op en sprak3 ,laat ons
 tot ,kon+ ,el-,s*adda  t]ugke]5 en     
da>door e5 e9d mak5 aan al deze ell5de01
 t]wijl  we] e5 vi]de met de vrees voor 
d5 dag kwam3 ,z\ hij ons wel will5      
v]gev560 ,da>bij kwam1 dat die oude he] 
griffi]1 die griffi] 0  e] ,dibolus de  
/ad nam1 ook hoe lang] hoe h>d] begon te

 prat51 en  zijne woord5 klonk5 nu het  
volk van ,m5s*ziel als /]ke dond]slag5  
9 de oor54 ,ge5 geluid 0 nu zoo         
ontzett5d voor ,m5s*ziel als zijne  /em 
v]e5igd met het s*iet5 en de al>mkret5  
d] kapite9s4    ,nu begon er ook gebrek 
9 ,m5s*ziel te kom51 da> de d+51 die h>e
  ziel zi* e]tijds gelu/5 liet van ha>  
w>5 wegg5om54 ,al h>e  bege]lijke d+5   
w>5 omflo]sd en da> 0 v]br&+ 9 plaats   
van  s*oonheid4 ,rimpels en s*aduw5 des 
doods w>5 op de inwon]s4 ,o1 hoe        
v]heugd z\ nu ,m5s*ziel gewee/ zijn als 
zij ma> ru/ en vr$e _h  gehad1 al _h zij
 9 armo$e moet5 lev56 ,luk4 #ae 3 #ad1  
#ae4    ,de kapite9s liet5 nu midd5 9 d5
 w9t] door d5 mond van ,boan]ges        
trompett] nog e5e opeis*+ tot ,m5s*ziel 
kom51 om zi* to* aan  d5 kon+1 d5 groot5
 kon+ ,el-,s*adda1 ov] te gev54 ,zij d$5
 dit  e5maal en &]maal en t5 d]d5 male1 
nog altijd hop5de1 dat  ,m5s*ziel       
gewillig mo*t word5 bevond5 om zi* ov]  
te gev5 op e5e  vri5delijke uitnoodig+4 
,ja1 mij is zelfs v]teld1 dut de /ad    

gewillig z\ gewee/ zijn om zi* ov] te   
gev5 op dit oog5blik1 als  niet de oude 
he] ,ongelo( zi* da>teg5 _h v]zet en de 
he] ,va/ewil  niet zoo wankel5d 9 zijn  
besluit5 w>e gewee/4 ,ook ,dibolus begon
 te  raz54 ,op die mani] w>5 zij        
vol/rekt niet e5sgez9d omtr5t de        
ov]gave d] /ad2 da>om blev5 zij 9 hunne 
droefheid en 9 hunne  vreeze ligg54     
,afbeeld+3 ,,ongelo( ,,br5gt ,,v]slag   
,,uit4    ,ik zeide dat de kapite9s tot 
driemaal ov] e5 trompett] zond54 ,de    
e]/e maal kwam deze met woord5 van vr$e1
 hun zegg5de1 dat de edele  kapite9s van
 ,el-,s*adda m$elijd5 hadd5 met de      
ell5de d] arme /ad  ,m5s*ziel1 die ha>  
eig5 geluk en welv>5 9 d5 weg /ond4 ,hij
 zeide  bov5di51 dat de kapite9s hem    
hadd5 gela/ m$e te deel51 dat als de    
arme /ad zi* wilde ov]gev5 en zi*       
v]n$]51 al h>e afdwal+5  en ha> op/&    
z\d5 word5 v]gev5 en v]get51 en ha> nog 
op het  gemo$ g$rukt hebb5de1 dat zij   
to* zi*zelve niet lang] z\ 9 d5  weg    
/aan ( zelf de oorzaak wez51 dat zij    

jamm]lijk omkwam51 zoo  ke]de hij t]ug  
na> het kamp4    ,de twe$e maal dat de  
trompett] kwam1 beh&elde hij ha> e5     
we9ig  h>d]1 want na geblaz5 te hebb5   
deelde hij ha> m$e1 dat ha>             
voortgezette hals/>righeid d5 gee/ d]   
kapite9s v]bitt]de1 en dat  zij beslot5 
w>5 de /ad ,m5s*ziel 9 te nem5 ( voor   
h>e mur5 te  /]v54    ,de d]de ke] sprak
 hij nog h>d] woord5 on v]haalde1 dat   
wa> zij  zoo ontzett5d goddeloos bleef1 
hij nu niet zek] me] wi/ ( de  kapite9s 
tot b>mh>tigheid ( tot oordeel ge/emd   
w>54 ,zij hadd5  hem alle5 de boods*ap  
meegegev53 ,beveel de /ad1 dat zij de   
poort5  op5t60 ,da>na ke]de hij zi* om  
en g+ w$] na> het leg] t]ug4    ,deze   
drie opeis*+51 en voornamelijk de laat/e
 twee1 v]s*rikt5 de  /ad zooze]1 dat er 
dadelijk e5e raadsv]gad]+ belegd w]d1   
wa>van  de uitslag 01 dat de he]        
,va/ewil zi* na> de ,oorpoort z\ begev5 
om da> bij trompetges*al de kapite9s tot
 e5 mondgesprek uit te  noodig54 ,dit   
gebeurde2 de he] ,va/ewil blies de      

trompet en de  kapite9s kwam5 9 hunne   
h>nass5 met al hunne ti5duiz5d51 die    
hunne voet/app5 volgd54 ,to5 v]teld5 de 
li$5 d] /ad aan de  kapite9s1 dat zij   
hunne opeis*+5 hadd5 gehoord en dat zij 
met h5  en hunn5 kon+ ,el-,s*adda wild5 
ond]h&el5 op de artikel5 en  voorwa>d51 
die zij op la/ van hun vor/ ?ans wild5  
va//ell51 en  die hi]op moe/5 uitloop51 
dat zij en volk met h5 word5 z\d54      
,die voorwa>d5 luidd53    #a;e4 ,dat de 
teg5woordige burgemee/] ,ongelo( met d5 
he]  ,go$v]get] en d5 dapp]5 ,va/ewil   
ond] kon+ ,el-,s*adda de  be/uurd]s d]  
/ad z\d5 blijv5 en 9 hunne teg5woordige 
ambt5  beve/igd word54    #b;e4 ,dat    
niem&1 die teg5woordig ond] d5 reus     
di5de1 door  ,el-,s*adda z\ word5       
weggejaagd ( uit huis en ha>d v]drev51  
no*  e5igsz9s 9 de vrijheid gekr5kt1 die
 hij tot dusv]re ond] ,dibolus  _h      
g5ot54    #c;e4 ,dat aan al de burg]s d]
 /ad z\ word5 v]gund de privilegin  en  
re*t5 te beh\d51 die hun e]tijds v]gund 
w>5 en wa>ond] zij  nu ond] ,dibolus zoo

 lang geleefd hadd51 die hun e5ige he]  
en  bes*]m] al di5 tijd gewee/ 04       
#d;e4 ,dat ge5 nieuwe wett5 z\d5 word5  
+e/eld1 no*  g]e*tsdi5>5 ( &]e beambt5  
ond] h5 aange/eld1 zond] hun  eig5 keus 
en go$v9d54    ,dit zijn nu onze        
vr$esvoorwa>d51 en alle5 op die         
voorwa>d5 will5  wij ons aan uw5 kon+   
ond]w]p540    ,ma> to5 de kapite9s deze 
g]+e toegeefelijkheid en deze hooge en  
trots*e eis*5 hadd5 gehoord1 w>5 zij    
vol/rekt niet tevr$5 en  hield5 bij     
monde van kapite9 ,boan]ges de volg5de  
toespraak3    ,o1 gij inwon]s van       
,m5s*ziel1 to5 ik uwe trompet hoorde    
kl9k5 om  met ons e5 mondgesprek te     
h\d51 0 ik ind]daad ze] blijde4 ,to5    
gij da>op zeidet1 dat gij gewillig wa>t 
u aan onz5 kon+ te  ond]w]p5 0 ik nog   
me] v]heugd4 ,ma> to5 gij door uw zot   
geklap  en onz9nige voorwa>d5 het       
/ruikelblok uw] ong]e*tigh$5 opnieuw    
voor uw aangezi*t legdet1 v]&]de mijne  
vreugde 9 droef5is en de  hoop op uwe   
ond]w]p+ 9 sm>t en vrees4    ,ik d5k dat

 de oude ,kwad]u/1 de gebor5 vij& van   
,m5s*ziel1 deze  artikel5 heeft         
opge/eld1 die gij ons nu als            
vr$esvoorwa>d5  voorh\dt2 ma> wa>lijk   
zij mog5 niet 9 de oor5 kl9k5 van e5ig5 
m5s*1 die 9 di5/ van kon+ ,el-,s*adda   
/aat ( e5ige betrekk+  op hem heeft4    
,da>om weig]5 en v]w]p5 wij gezam5lijk1 
en dat wel  met de hoog/e v]a*t+ de ons 
voorge/elde artikel5 als zijnde die  de 
groot/e d] ong]e*tigh$54 #b ,tim4 #b 3  
#ai4    ,ma> o ,m5s*ziel1 wanne] gij    
uzelve 9 onze h&5 wilt ov]gev51 (  bet] 
gezegd 9 de h&5 van onz5 kon+1 en het   
aan hem wilt  ov]lat5 zulke bepal+5 voor
 u te mak5 als go$ zull5 wez5 9  zijne  
oog51 7en ik durf u v]zek]51 dat ze door
 u als de be/e en  voordeelig/e bevond5 
zull5 word57 dan will5 wij u aannem51 en
 met  u 9 vr$e lev52 ma> als gij uzelve 
niet 9 de h&5 van ,el-,s*adda  onz5 kon+
 wilt toev]tr\w51 dan blijft alles      
zooals het is en  zull5 wij wet5 wat wij
 te do5 hebb540    ,to5 riep de oude    
,ongelo(1 de burgemee/] d] /ad1 luide   

van d5  muur1 en zeide3 ,wie z\ er zoo  
dwaas zijn1 die1 zooals wij nu1 uit de  
h&5 van zijne vij&5 v]lo/ is1 om dan het
 heft uit eig5 h& te  gev5 en zi* 9 d5  
bl9de aan e5 onbek5de te ond]w]p58 ,ik  
voor  mij zal nooit 9 zulk e5 onbepaald 
voor/el toe/emm54 ,k5n5 wij het  k>akt] 
en de h&elwijze van di5 kon+8 ,door     
sommig5 wordt gezegd1  dat hij boos teg5
 zijne ond]dan5 is1 wanne] zij ma> e5   
ha>bre$  van d5 weg afwijk51 di5 hij hun
 voors*rijft2 en &]5 bew]51 dat  hij    
veel me] van h5 eis*t dan zij volbr5g5  
kunn54 ,da>om komt het  mij voor1 o     
,m5s*ziel1 dat gij go$ moet ov]legg5 wat
 u 9 dez5 te  do5 /aat1 want als gij u  
aan e5 &]5 hebt ov]gegev5 zijt gij uw   
eig5 he] en mee/] niet me]4 ,uzelv5 ov] 
te gev5 aan e5 bepaald  gezag is de     
groot/e dwaa%eid d] w]eld1 want gij z\dt
 er u /ellig  ov] b]\w51 ma> nooit re*t 
hebb5 u er ov] te beklag54 ,weet gij  nu
 wel1 wanne] gij de zijne zijt geword51 
wie van u hij zal dood5 en  wie hij 9   
het lev5 zal beh\d51 en ( hij welli*t   

niet ons all5 om  het lev5 zal br5g5 en 
uit zijn l& e5 nieuw volk z5d5 om deze  
/ad te bewon580    ,afbeeld+3 ,,oude    
,,ongelo( ,,aangevall5 ,,door ,,v]/&4   
,deze toespraak van d5 burgemee/]       
ont/elde h5 all5 en wi]p al hun  grond  
d] hope op e5 accoord omv]4 ,da>om ke]d5
 de kapite9s t]ug  na> hunne t5t5 en de 
burgemee/] na> het ka/eel van zijn      
,kon+4    ,dibolus wa*tte da> re$s zijne
 t]ugkom/ af1 want hij _h gehoord1  dat 
er e5e ontmoet+ _h plaatsgevond54       
,zoodra hij de kam]  b9n5kwam groette   
,dibolus hem met e53 ,welkom1 edele he]6
 ,wat heeft  er h$5 plaatsgevond580     
,da>op v]telde de he] ,ongelo( hem met  
g$empte /em de geheele zaak1 zegg5de3   
,zo en zo sprak5 de  kapite9s1 en zo en 
zo heb ik gesprok540 ,dibolus 0 ze]     
blijde dit  te hoor5 en zeide3 ,mijn    
wa>de burgemee/]1 mijn getr\we he]      
,ongelo(2 ik heb altijd op uwe tr\w     
g]ek5d en die nog nooit vals*  bevond54 
,ik belo( u1 dat als wij dez5 b]g       
ov]kom51 e5 veel  he]lijk] betrekk+ dan 

die van ,m5s*ziels burgemee/] u zal t5  
deel vall54 ,ik zal u mijn algeme55     
afgezant mak51 ambassadeur aan  alle    
hov51 ja wat me] zegt1 gij zult de e]/e 
na mij zijn en alle  natin rege]54 ,gij 
zult hun b&5 aanlegg5 na> uw5 lu/1 en   
niem& mijn] vasall5 zal me] vrijheid    
g5iet5 dan die 9 uwe  ket55 wil w&el540 
,nu trad de burgemee/] uit het paleis   
van ,dibolus als( hij e5 groote  gun/   
ontvang5 _h1 wa>om hij met groote       
deftigheid da>he5 g+ en  zi*zelv5 re$s  
vleide met de s*itt]5de v]wa*t+51 die   
hij nu  koe/]de4    ,do* t]wijl de      
burgemee/] en ,dibolus het aldus be/    
sam5 e5s  w>51 bra*t dit afwijz5 d]     
dapp]e kapite9s ,m5s*ziel tot  muit]ij4 
,want t]wijl de oude ,ongelo( het ka/eel
 b9n5g+ om met  zijn mee/] te raadpleg51
 kwam5 de oud-burgemee/]1 die vor       
,dibolus 9 ,m5s*ziel kwam aan het ho(d  
/ond1 namelijk de he]  ,v]/&1 en de oude
 griffi] ,gewet5 9 de /ad om k5nis te   
nem5 van  hetge5 aan de ,oorpoort _h    
plaats gegrep54 ,gij moet wet51 dat zij 

niet hadd5 mog5 teg5woordig zijn bij de 
b]aadslag+51 die geh\d5  w>51 &]s z\d5  
zij voorzek] t5 gun/e d] kapite9s       
gesprok5  hebb52 ma> nu kwam5 zij om te 
v]nem5 wat er gebeurd 04 ,da>na         
v]zameld5 zi* enkel5 uit de /ad rondom  
h5 en die bra*t5 hun aan  het v]/& hoe  
v]/&ig en z$elijk de eis* d] kapite9s 0 
en  welke sle*te gevolg5 voortspruit5   
z\d5 uit de v]wa&e woord5 van  d5 oud5  
,ongelo(1 d5 burgemee/]1 die zoo we9ig  
e]bi$ _h getoond  voor de kapite9s en   
hun kon+1 en hoe hij h5 all5 onnoozel   
weg van  ontr\w en v]raad bes*uldigde4  
,want wat m9d] dan dat01 zeid5 zij1  kon
 uit zijne woord5 word5 afgeleid to5 hij
 bewe]de hun eis* niet  te kunn5        
v]vull51 en voegde da> nog bij dat de   
kon+ ons wilde  v]niel5 wa> hij ons     
tevor5 betuigd _h op zijn woord van e]1 
dat  hij ons wilde g5adig zijn80 ,de    
m5igte w]d da>door ov]tuigd van het     
kwaad1 dat de oude ,ongelo( _h aang]i*t1
 en begon saam te s*ol5 op  alle ple95  
en op de hoek5 van alle /rat5 van       

,m5s*ziel4 ,e]/  begonn5 zij te morr51  
da>na er op5lijk ov] te sprek5 en da>na 
liep5 zij uit alle ma*t rond al         
s*reeuw5de3 ,o1 die dapp]e  kapite9s van
 ,el-,s*adda6 ,w>5 wij ma> ond] hun     
be/uur en ond] dat  van hunn5 kon+      
,el-,s*adda60 ,to5 de burgemee/] er nu  
erg 9 kreeg  dat ,m5s*ziel 9 op/& 01    
kwam hij n$] om het volk te /ill51 en   
v]me5de h5 met zijne fi]e h\d+ en zijn  
=s* voorkom5 op  e5maal te b$>52 ma> to5
 zij hem zag51 viel5 zij op hem aan en  
z\d5 hem /ellig e5 ongeluk hebb5        
toegebra*t1 _h hij zi* niet 9  zijne    
won+ t]uggetrokk54 ,desniettem9 beleg]d5
 zij met alle ma*t  het huis wa> hij 01 
om het bov5 zijn ho(d te lat5 in/ort52  
ma>  het 0 e5 te /]k ka/eel en da>om    
gelukte hun dit niet4 ,zoo greep  hij   
dan w$] mo$1 op5de e5 v5/] en sprak van 
da> het volk op de  volg5de wijze aan3  
,mijne he]51 wat is to* de r$51 dat hi] 
zulk e5 opro] is  uitgeb>/580    ,to5   
antwoordde de he] ,v]/&3 ,de r$5 is1 dat
 gij en uw mee/]  niet re*t hebt        

geh&eld1 en niet na> behoor5 tot de     
kapite9s van  ,el-,s*adda hebt gesprok54
 ,9 drie d+5 hebt gij v]ke]d g$aan4 ,het
  e]/e is1 dat gij d5 he] ,gewet5 en    
mijzelv5 niet hebt opg]oep5 om  na> uw  
gesprek te hoor54 ,het twe$e1 dat gij   
zulke vr$esvoorwa>d5  aan de kapite9s   
hebt voorge/eld1 die zij onmogelijk     
kond5 aannem5 (  hun ,el-,s*adda moe/   
ma> vor/ 9 naam wez51 en ,m5s*ziel z\ de
  ma*t beh\d5 om 9 alle wetteloo%eid en 
ijdelheid te lev51 en dus  z\ da> uit   
volg51 dat ,dibolus hi] to* kon+ bleef2 
,dibolus  kon+ 9 w]kelijkheid en de &]e 
alle5 kon+ 9 naam4 ,en het d]de  is1 dat
 gij nadat de kapite9s ons getoond hadd5
 op welke voorwa>d5  zij ons wild5      
aannem51 gij met uwe z\telooze1         
goddelooze en ongepa/e  r$5e]+ alles we]
 hebt omv]geworp540    ,afbeeld+3 ,,v]/&
 ,,en ,,gewet5 ,,gevang5 ,,g5om54       
,to5 de oude ,ongelo( deze toespraak    
gehoord _h riep hij3 ,v]raad6  ,v]raad6 
,te wap56 ,te wap56 o gij alle getr\we  
vri5d5 van ,dibolus  b9n5 ,m5s*ziel60   

,v]/& sprak to53 ,mijnhe]1 gij kunt aan 
mijne woord5 de beteek5is  he*t51 die u 
behaagt1 ma> ik b5 zek] dat de kapite9s 
van zulk e5  voornaam he] e5e bet]e     
beh&el+ van u v]di5d hadd540    ,da>op  
antwoordde de oude ,ongelo(3 ,dit is ma>
 we9ig bet]4 ,ma>  he]s*ap1 wat ik      
sprak1 dat sprak ik voor mijn vor/1 voor
 zijne  rege]+ en tot ru/ van het volk1 
dat gij door uwe onwettige  h&el+5 dez5 
dag teg5 ons hebt opgezet40    ,to5     
antwoordde de oude ,griffi]1 wi5s naam  
,gewet5 01 en zeide3  ,he]s*ap1 gij mo*t
 wel niet zooveel afd+5 op hetge5 de he]
  ,v]/& gesprok5 heeft1 want het is ze] 
duidelijk1 dat hij de  wa>heid heeft    
gesprok5 en dat gij e5 vij& van         
,m5s*ziel zijt4 ,wees  dan ov]tuigd van 
de boo%eid en v]ke]dheid uw] /\te en    
v]metele  taal1 en van de droefheid1 die
 gij d5 kapite9s hebt aang$aan1 en niet 
het m9/ van de s*ade1 die gij da>door   
aan ,m5s*ziel hebt b]okk5d4  ,hadt gij  
de voorwa>d5 aang5om51 het geklank d]   
trompett5 en het  krijgsrumo] z\ re$s   

van rondom deze /ad zijn v]dw552 ma> dat
  droevige geluid kl9kt voort en uw     
gebrek aan wij%eid is da>van de         
oorzaak40    ,to5 zeide oude ,ongelo(3  
,mijnhe]1 zoo ik het beleef1 zal ik uwe 
boods*ap aan ,dibolus ov]br5g51 en da>  
zult gij e5 antwoord op uwe  woord5     
ontvang54 ,intuss*5 zull5 wij het go$e  
voor de /ad zoek5  en u niet om raad    
vrag540    ,v]/& sprak da>op3 ,he]s*ap1 
uw vor/ en gij zijt beid5  vreemdel+5 9 
,m5s*ziel en ge5e +ebor55 alda>3 en wat 
kan er  nu &]s gebeur5 dan dat gijli$51 
als gij ons 9 nog groot] ell5de  hebt   
gebra*t1 en gij ge5 &]5 uitweg ziet om  
uzelv5 te r$d51 ons  9 de /eek laat1    
onze /ad 9 br& /eekt en temidd5 van d5  
rook u  wegpakt8 ,wij blijv5 9 de ell5de
 a*t]40    ,ongelo( antwoordde3         
,mijnhe]1 gij v]geet dat gij ond] e5    
g\v]neur  leeft en dat gij u als e5     
ond]daan hebt te g$rag52 weet dat als   
mijnhe] de kon+ hoor5 zal wat h$5 door u
 ges*i$ is1 hij u da>  kle95 dank voor  
wet5 zal40    ,t]wijl nu deze edelli$5  

op zulk e5e wijze met elk&] 9 twi/  w>51
 kwam5 van de wall5 en poort5 d] /ad de 
he]5 ,va/ewil1  ,vooroordeel1 ,kwad]u/  
en v]s*eid5e &]5 van d5 nieuwbakk5 adel 
en e]eburg]ij1 en zij vraagd5 na> de r$5
 van dez5 oploop4 ,da>op  begon e5 i$]  
op eig5 geleg5heid te v]tell5 wat er    
ga&e 01  zoodat zij niets duidelijk     
kond5 v]/aan ( begrijp54 ,to5 w]d er    
/ilte gebod5 en de vos ,ongelo( begon te
 sprek54 ,mijnhe]01 zeide  hij1 hi] /aan
 e5 pa> b$orv5 edelli$51 die als gevolg 
van hun  sle*t begrip ( vrees1 ook op   
raad van e5 zek]5 he] ,misnoeg51 deze   
gans*e b5de opro]ig teg5 mij 9 het h>nas
 gejaagd1 en aldus  getra*t hebb5 onze  
/ad aan het muit5 te do5 slaan teg5 onz5
  vor/40    ,to5 /ond5 al de            
,dibolus-mann5 da> teg5woordig op1 en   
beve/igd51  dat deze d+5 aldus w>54     
,to5 nu zij1 die het met de he]5 ,v]/&  
en ,gewet5 hield51  bem]kt51 dat het hun
 sle*t bekom5 kon omdat kra*t en ma*t   
aan de  &]e zijde w>51 kwam5 zij        
toeloop5 om h5 te help51 zoodat er aan  

beide zijd5 e5 groote m5igte /ond4 ,nu  
hadd5 zij1 die aan ,ongelo(s  kant      
/ond51 wel gewild1 dat die twee oude    
edelli$5 ma> dadelijk  na> de gevang5is 
w]d5 gebra*t2 ma> die aan d5 &]5 kant   
/ond51 wild5 dit niet toelat54 ,da>na   
begonn5 de twee p>tij5  w$] teg5 elk&]  
aan te gaan4 ,de ,dibolusvri5d5 riep5 om
 d5  oud5 ,ongelo(1 ,go$v]get]1 de      
nieuwe edelli$5 en hunn5 groot5         
,dibolus4 ,de &]e p>tij riep om         
,el-,s*adda1 de kapite9s1 hunne  wett51 
hunne b>mh>tigheid en prez5 hunne       
voorwa>d5 en mani]54  ,deze twi/ duurde 
e5ig5 tijd voort en to5 kwam5 zij van   
woord5 tot  dad51 zoodat er van beide   
zijd5 slag5 viel54 ,de go$e oude edelman
  ,gewet5 w]d tweemaal door e5          
,dibolus-man t] n$] geworp52 de  p]soon1
 die dit de$1 heette ,v]doov+4 ,ook de  
he] ,v]/& 0 bijna  afgemaakt en dat wel 
met e5 h&boog1 ma> de p]soon1 die er me 
s*oot1 kon niet te be/ mikk54 ,to* kwam5
 die van de &]e zijde er  ook niet all5 
heelhuids af4 ,da> 0 e5 zek]e ,ov]ijl+1 

e5  ,dibolus-man1 di5 de h]s5s +eslag5  
w]d5 door d5 he] ,gemo$1  e5 di5a> van  
d5 he] ,va/ewil4 ,ook de$ het mij la*5  
to5 ik zag  hoe d5 oud5 ,mee/]          
,vooroordeel e5 be5tje w]d geli*t en hij
 9 d5  modd] tuimelde1 want nog niet    
lang gel$5 0 hij tot kapite9  aange/eld 
van e5e compagnie ,dibolus-mann5 tot    
nadeel van de /ad4 ,nu  0 hij ond] de   
voet g]aakt1 en ik kan u v]zek]51 dat   
e5ig5 van  de ,v]/&sp>tij hem d5 s*$el  
intrapt54 ,zoo ook de he] ,iets4 ,deze  
0 temidd5 van de troebel5 e5 groot man  
geword52 ma> to* w>5  beide zijd5 teg5  
hem omdat hij aan niem& getr\w 04 ,ze   
hadd5 hem  om zijne trots*heid e5 be5   
gebrok51 en het speet hun dat het zijn  
nek niet 0 gewee/4 ,nog veel me]        
ongelukk5 hadd5 aan beide zijd5         
plaatsgevond52 ma> het 0 e5 wond] te zi5
 hoe onv]s*illig  ,va/ewil dit alles    
aanzag3 hij s*e5 ge5 me]d]e notitie te  
nem5 van  het e5 dan van het &]2 alle5  
heeft m5 opgem]kt1 dat hij  glimla*te   
to5 de oude ,vooroordeel 9 d5 modd]     

viel4 ,zoo ook to5  kapite9 ,iets       
7,neutraal7 da> aan kwam /rompel51 gaf  
hij er we9ig  a*t op4    ,to5 nu het    
opro] ge/ild 01 zond ,dibolus om de he]5
 ,v]/& en  ,gewet51 en sloot h5 beid5 9 
de gevang5is als de aan/ok]s van deze   
muit]ij 9 ,m5s*ziel4 ,da>door begon de  
/ad nu we] ru/ig te word5  en de        
gevang55 w]d5 ze] h>d beh&eld4 ,zelfs _h
 ,dibolus h5  ga>ne van kant geholp52   
ma> de teg5woordige tijd pa/e niet voor 
e5  re*tsg$+1 wa> de oorlog aan alle    
poort5 wo$de4    ,ma> laat ons na> onze 
ges*i$5is w$]ke]54 ,de kapite9s1 to5 zij
  van de poort w>5 t]uggeke]d1 en 9 het 
kamp t]uggekom51 riep5 e5  krijgsraad op
 om te b]aadslag5 wat v]d] gebeur5 z\4  
,sommig5  zeid53 ,laat ons nu he5gaan en
 op de /ad aanvall560 ,ma> het  me]5deel
 vond to* g]ad5 h5 nog e]/ e5e nieuwe   
opeis*+ te  do5 toekom51 en de r$5      
da>voor 01 dat na> uit alles s*e5 te    
blijk51 de /ad me] tot ov]gave g5eigd   
s*e5 dan vroeg]4 ,en als01  zeid5 zij1  
sommig5 9 e5 weg van to5ad]+ v]ke]51    

z\d5 wij  door ru:eid en h>dheid h5     
af/oot52 wij moet5 hun door onze        
oproep+ opnieuw toon51 dat wij gewillig 
zijn h5 aan te nem540    ,nadat nu      
di5svolg5s beslot5 01 w]d w$] e5        
trompett] g]oep5  en de woord5 9 zijn   
mond gelegd1 t]wijl hem gebod5 w]d zi*  
te  haa/5 en voorspo$ toegew5s*t4 ,het  
duurde dan ook ma> kort ( de  trompett] 
trok af4 ,bij d5 muur gekom5 zijnde liep
 hij regelre*t op  de ,oorpoort aan en  
blies da> uit alle ma*t zooals hem      
gebod5 04 ,die  van b9n5 kwam5 nu dan   
ook uit om te zi5 wat er ga&e 0 en de   
trompett] hield de volg5de toespraak3   
,o1 gij beklag5swa>dige /ad ,m5s*ziel1  
met uw v]h>de h>t6 hoe  lang zult gij   
nog volh>d5 9 uwe zondige sle*tigh$51 en
 uw v]maak  v9d5 9 uwe s*&e8 ,tot       
dusv]re v]smaadt gij alle aanbi$+5 van  
vr$e en v]loss+4 ,hoe kunt gij de       
he]lijke aanbi$+5 van  ,el-,s*adda 9 d5 
w9d slaan en de leug5s en vals*h$5 van  
,dibolus  v]tr\w58 ,me5t gij1 dat als   
,el-,s*adda u zal hebb5 ov]wonn5 de     

h]9n]+ aan dit uw v]ke]d g$rag u e5ig5  
vr$e ( troo/ zal  br5g58 ,( dat gij ,hem
 met uwe snork5de woord5 v]w>d zult mak5
 als  e5 spr9khaan8 ,spa>t hij u ook uit
 vrees voor u8 ,d5kt gij /]k] te  wez5  
dan hij8 ,ziet e5s op na> d5 hemel en   
aans*\wt de /]r5 hoe  hoog ze zijn8     
,kunt gij de zon teg5h\d5 9 h>5 loop8   
,kunt gij de  maan belett5 li*t te gev58
 ,kunt gij het heir d] />r5 tell5 ( de  
fless*5 des hemels ontsluit58 ,kunt gij 
de wat]5 d] zee oproep5 en  lat5 die ov]
 de a>de /room58 ,kunt gij alle         
hoogmo$ig5 v]n$]5  en h5 met het        
aangezi*t 9 het /( do5 ligg58 ,dit zijn 
nu nog ma>  enkele van 's kon+s w]k51 9 
wi5s naam wij h$5 tot u kom51 opdat  gij
 u ond] zijn gezag z\dt s*ikk54 ,da>om  
roep ik u nogmaals op 9  zijn5 naam1 dat
 gij uzelv5 aan zijne kapite9s z\dt     
ov]gev540    ,bij deze oproep+5 s*55 de 
bewon]s van ,m5s*ziel /il te /aan1  niet
 wet5de wat da>op te antwoord54 ,om die 
r$5 kwam ,dibolus  s*ielijk voor d5 dag 
en wilde zelf e5 antwoord gev52 hij     

begon dan  ook1 ma> ri*tte zijne        
toespraak tot de li$5 van ,m5s*ziel4    
,mijne he]5 en getr\we ond]dan510 aldus 
v+ hij aan1 als het wa>  is wat deze    
opeis*] gezegd heeft aanga&e de groo!id 
van hunn5  kon+1 zoo zult gij door zijne
 s*rik voortdur5d 9 slav]nij word5      
geh\d5 en als e5 slak v]smelt54 ,hoe    
kunt gij1 zelfs wa> hij op e5  af/& is1 
de g$a*te aan zulk e5 ma*tig vor/       
v]drag58 ,en wa>  gij hem u zelfs op e5 
af/& niet voor/ell5 kunt1 hoe zult gij  
dan  zijne teg5woordigheid v]drag58 ,ik1
 uw vor/1 ga geme5zaam met u om  en gij 
moogt met mij spel5 als met e5 graskriek
 ( huismus*4 ,b$5k  da>om wel wat uw    
voordeel wez5 zal en welke voorre*t5 ik 
u altijd  heb bewez54    ,en als nu v]d]
 alles e5s wa> is wat deze man heeft    
gezegd1 vanwa>  komt het dan dat de     
ond]dan5 van ,el-,s*adda ov]al zoo 9    
slav]nij  zu*t58 ,niem& 9 het ,heelal is
 zoo ongelukkig als zij1 niem& zoo      
v]trapt en v]n$]d4    ,o1 mijn arm      
,m5s*ziel6 wa>t gij to* zoo traag om mij

 te v]lat5 als  ik traag b5 om u aan uw 
lot ov] te gev54 ,ma> nu zeg ik u3 de   
ure d]  besliss+ is gekom52 de kogel    
moet door de k]k1 vrijheid zult gij     
bezitt5 als gij ha> weet te gebruik51 ja
 e5 kon+ bezit gij altijd  als gij hem  
ma> weet lief te hebb5 en te            
gehoorzam540    ,na deze toespraak      
v]h>dde de /ad ,m5s*ziel w$]om ha> h>t  
teg5  de kapite9s van ,el-,s*adda4 ,de  
g$a*te aan zijne groo!id de$ de  inwon]s
 sidd]51 en de g$a*te aan zijne         
heiligheid de$ h5 9  wanhoop wegz9k54   
,da>om na e5 korte b]aadslag+ met de    
p>tij van  ,dibolus1 zond5 zij d5       
trompett] met dit woord t]ug1 dat zij   
van  hunne zijde beslot5 w>5 hunn5 kon+ 
aan te klev5 en zi* nimm]  aan          
,el-,s*adda ov] te gev52 en dat het     
da>om ook nutteloos 0 hun  nog v]d]e    
opeis*+5 te z5d51 aangezi5 zij liev]    
wild5 /]v5  dan zi* ov] te gev54 ,en nu 
s*55 de zak5 dan al ze] sle*t te  gaan1 
hoe lang] hoe me] a*t]uit1 namelijk1 zoo
 dat ,m5s*ziel weldra  buit5 het b]eik  

van i$]e roep/em wez5 z\4 ,ma> de       
kapite9s1 die  wi/5 wat hun kon+ v]mo*t1
 v]lor5 da>om nog d5 mo$ niet4 ,zij     
zond5 nog e5 nieuwe oproep+1 veel s*]p] 
en ge/r5g] dan de  voorga&e4 ,ma> hoe   
me] zij zond5 des te afke]ig] w]d de    
/ad4  ,gelijk zij h5 riep51 alzoo g+5   
zij van hun aangezi*t weg -- zij  riep5 
wel van d5 ,all]hoog/e1 ma> niet e5     
v]hoogde ,hem4 ,hos4 #aa 3  #b1 #g4     
,,ho(d/uk ,,iv4    ,,immanuels ,,leg]4  
,,de ,,aanval4      ,zoo hield5 zij dan 
op langs dez5 weg met de /ad te h&el5 en
  sloeg5 e5 &]5 94 ,tot dit doel        
v]gad]d5 zi* de kapite9s tot  e5e       
g$a*t5wissel+ ov] hetge5 nu te do5 w>e1 
t5 e9de de /ad  uit de he]s*appij van   
,dibolus te v]loss54 ,to5 /ond de edele 
kapite9 ,ov]tuig+ op1 en sprak3         
,bro$]s1 ziet hi] mijne me5+4    ,e]/5s 
moet5 wij onoph\delijk onze sl+]/e55 9  
de /ad  w]p51 en ha> dag en na*t aldus  
beleg]5d1 voortdur5d de onru/  alda>    
ga&e h\d54 ,da>door zull5 wij ook ha>   
on/uimig5 gee/ 9  b$wang h\d52 want     

zelfs e5 leeuw kan m5 temm5 door hem    
voortdur5d  la/ig te vall54    ,t5 twe$e
 geef ik d5 raad1 dat wij e5            
v]zoeks*rift op/ell5 aan  onz5 ,kon+ en 
he] ,el-,s*adda1 wa>9 wij hem d5 toe/&  
van  ,m5s*ziel m$$eel5 en zijne         
v]giff5is vrag51 dat wij niet bet]      
geslaagd zijn1 en ern/ig de hulp van    
,zijne ,maje/eit inroep5 om ons  me]    
kra*t5 te z5d5 en e5 welbespraakt5      
aanvo]d] da>bij1 opdat  het voordeel1   
dat wij re$s behaald hebb51 niet w$]    
v]lor5 ga1 ma>  door e5 algeheele v]ov]+
 van ,m5s*ziel gevolgd worde40    ,9    
deze d5kbeeld5 van d5 edel5 kapite9     
,ov]tuig+ /emd5 all5  als e5 e5ig man   
m$e1 en e5 v]zoeks*rift w]d onmiddellijk
  opge/eld1 en door e5 v]tr\wd man aan  
d5 kon+ gezond54 ,de inh\d  0 da>van als
 volgt3    ,all]g5adig/e en ov]he]lijke 
,kon+1 he] d] hoog]e w]eld en  b\wmee/] 
d] /ad ,m5s*ziel6 ,wij hebb51 g$u*te    
s\v]e91 op uw  bevel ons lev5 9 de      
waags*aal ge/eld1 en e5 oorlog begonn5  
teg5  de v]ma>de /ad ,m5s*ziel4 ,to5 wij

 teg5 ha> optrokk51 d$5 wij  volg5s onz5
 la/brief e]/ vr$esvoorwa>d5 hoor54     
,ma>1 groote  ,kon+1 zij nam5 onz5 raad 
li*tva>dig op en wild5 na> onze         
be/raff+ niet lui/]54 ,zij hebb5 hunne  
poort5 toegeslot5 en ons  buit5 hunne   
/ad geh\d54 ,ook haald5 zij hunne       
kanonn5 voor d5 dag  en s*ot5 op ons en 
d$5 ons zooveel nadeel als hun mogelijk 
04 ,ma>  wij hebb5 de /ad met al>m op   
al>m v]ontru/1 ha> telk5s gepa/         
geantwoord en da>door ook wel e5ig      
voordeel op ha> behaald4 ,mat?4  #bb 3  
#e4 ,spreuk4 #a 3 #be4 ,za*4 #g 3       
#aa-ac4    ,afbeeld+3 ,,het             
,,v]zoeks*rift ,,aan ,,el-,,s*adda      
,,g]i*t4    ,dibolus1 ,ongelo( en       
,va/ewil zijn onze groote teg5/&]s2 nu  
hebb5 wij onze w9t]kw>ti]5 betrokk51 ma>
 to* zo1 dat wij  voortdur5d met e5 va/e
 h& de /ad b5auw54    ,hadd5 wij ma> e5 
enkel5 fl9k5 vri5d 9 de /ad1 dan z\ zulk
 e5  ons geholp5 hebb5 en aan onze      
oproep+ e5ige kra*t bijgezet om h5  ov] 
te hal5 zi* ov] te gev52 ma> da>b9n5 w>5

 niet &]s dan  vij&51 niet en1 die t5   
gun/e van onz5 kon+ sprak4 ,da>om1      
(s*oon wij g$aan hebb5 wat wij v]mo*t51 
volh>dt ,m5s*ziel 9  h>5 op/& teg5 u4   
,nu1 ,kon+ d] kon+51 moge het u behag5  
dit niet welgelukk5 van  uw] di5>5 pog5 
te v]gev54 ,z5d gij1 ,he]e1 na> onze    
bege]te1  me] kra*t5 na> ,m5s*ziel1     
opdat zij worde ond]worp51 en e5 man    
aan het ho(d da>van1 die de /ad beide   
bem9n5 en vreez5 mo*t4    ,wij sprek5   
niet aldus omdat wij onwillig zijn d5   
oorlog te vo]5  7want wij zijn beslot5  
te /]v5 ( te ov]w9n572 ma> opdat de /ad 
,m5s*ziel voor ,uwe maje/eit moge       
gewonn5 word54 ,wij bidd5 bov5di5  ,uwe 
,maje/eit1 dat wij na het e9dig5 van    
dez5 oorlog en de  ov]w9n+ dez] /ad w$] 
gebruikt mog5 word5 tot uitvo]+ van  uwe
 g5adige en he]lijke plann5 en oogm]k54 
,am540    ,dit v]zoeks*rift aldus       
opge/eld1 w]d met all5 spo$ na> d5 kon+ 
gezond5 door de h& van e5 ze] go$ man1  
g5aamd ,liefde tot  ,m5s*ziel4    ,to5  
dit rekwe/ 9 het paleis van d5 kon+     

kwam1 aan wi5 kon het  to5 bet] ov]h&igd
 word5 dan aan 's kon+s zoon8 ,hij nam  
het aan  en las het omdat de inh\d hem  
be/ beviel2 ook voegde hij er met eig5  
h& nog e5ige d+5 bij1 die hij noodig    
a*tte en droeg het to5  eig5h&ig na> d5 
kon+4 ,het da> gehoorzaam ov]gelev]d    
hebb5de1  maakte hij insgelijks van     
zijne eig5 ma*t gebruik en beval het    
mondel+ aan4    ,nu w]d de kon+ v]heugd 
op het zi5 van het v]zoeks*rift1 ma> nog
  me] v]blijdde hij zi* omdat zijn zoon 
het ond]/eunde6 ,het behaagde  hem ze]  
te v]nem5 hoe zijne kapite9s zi* rondom 
,m5s*ziel geleg]d  hadd5 en da> zoo van 
gans*] h>te met de v]ov]+ bezig w>51 zoo
  /&va/ig 9 hun besluit1 en re$s 9 het  
bezit van sommige voordeel5  op de      
v]ma>de /ad ,m5s*ziel4    ,da>om riep de
 kon+ zijn zoon ,immanuel tot zi*1 en   
deze antwoordde3  ,ziet1 hi] b5 ik1     
,vad]40 ,to5 zeide de kon+3 ,gij k5t ev5
 go$  als ik zelf d5 toe/& d] /ad       
,m5s*ziel1 en wat wij hebb5  voorg5om5  
en wat gij g$aan hebt om ha> te v]loss54

 ,kom nu1 mijn  zoon1 en b]eid u tot d5 
oorlog1 want gij zult na> mijn leg] te  
,m5s*ziel v]trekk54 ,gij zult alda>     
voorspo$ig zijn en de /ad  v]ov]540     
,to5 zeide 's kon+s zoon3 ,uwe wet is 9 
het midd5 mijns +ew&s2  ik heb lu/ om   
uw5 wil te do54 ,dit is de dag1 wa>na>  
ik v]langd  heb1 en het w]k1 wa>op ik   
gewa*t heb4 ,geef mij da>om die v]/]k+  
m$e1 welke gij 9 uwe wij%eid noodig     
keurt1 en ik zal he5gaan en de  ell5dige
 /ad ,m5s*ziel van ,dibolus v]loss51 en 
uit zijne h&  r$d54 ,dikwijls heeft mijn
 h>t 9 mijn b9n5/e geblo$ ov] die       
ell5dige /ad2 ma> nu b5 ik v]heugd en   
blijde40 ,en dat zegg5de g+  hij spr+5de
 ov] de b]g51 uitroep5de3 ,niets is mij 
te di]ba>  voor ,m5s*ziel2 de dag d]    
wrake is voor u gekom51 en hoe v]heug ik
  mij1 dat mijn ,vad] mij gemaakt heeft 
tot d5 ov]/5 leidsman h>]  r$d+ en      
zaligheid4 ,ik zal beg9n5 met al dieg55 
te plag51 die  e5e plaag gewee/ zijn    
voor de /ad en zal ha> uit hunne h&     
v]loss560 ,hebr4 #aj 3 #g4 ,hebr4 #b 3  

#aj4    ,to5 des kon+s zoon aldus _h    
gesprok51 s*e5 er e5 li*t door het      
geheele h(2 all5 v]heugd5 zi* en alle   
gesprekk5 liep5 ov]  hetge5 ,immanuel   
voor die v]ma>de /ad ,m5s*ziel g+ do54  
,gij kunt  u niet half begrijp5 hoe de  
hovel+5 w>5 +5om5 met dit  voornem5 van 
d5 pr9s2 ja1 zoo w>5 zij 9 deze zaak    
belang/ell5de1  dat de hoog/e edel5 en  
e]/e /af(fici]5 van het kon9krijk ond]  
,immanuel wild5 di55 om m$e te help5 t5 
e9de de /ad ,m5s*ziel  voor ,el-,s*adda 
te h]w9n54    ,to5 w]d beslot51 dat er  
enkel5 vooruit z\d5 gaan om aan het leg]
  b]i*t te br5g51 dat ,immanuel op de   
kom/ 0 om ,m5s*ziel te  h]w9n51 en dat  
hij zulk e5 ma*tig en onv]w9nelijk leg] 
z\  m$ebr5g51 dat het niet te we]/aan 04
 ,hoe g]e$ w>5 die  hooggeplaat/5 aan   
het h( om als boods*app]s en c\ri]s di5/
 te  do51 t5 e9de deze tijd+5 aan het   
kamp vor de /ad ,m5s*ziel te  br5g54    
,to5 nu de kapite9s bem]kt51 dat de kon+
 zijn zoon  ,immanuel z5d5 wilde1 en dat
 deze ev5ze] bege]ig 0 om di5 to*t  te  

ond]nem51 gav5 zij all5 e5 vreugdekreet 
als bewijs hunn]  blijds*ap1 zoodat de  
a>de er van beefde4 ,ja1 de b]g5 gav5 er
  antwoord op met hunne e*o's en        
,dibolus zelf sidd]de als e5 aal4       
,want gij moet wet51 dat (s*oon de /ad  
,m5s*ziel zelve met het plan  9 het     
geheel niet 0 bek5d geword5 7want       
helaas1 da>voor w>5 zij  al te ze]      
v]bij/]d1 zijnde hun v]maak en hunne    
lu/5 het  voornaam/e wat zij zo*t571    
,dibolus1 hun behe]s*] wi/ het wel2     
want hij _h zijne spionn51 die          
voortdur5d rondzwi]v5 en hem b]i*t      
bra*t5 van alle d+54 ,deze v]haald5 hem 
wat aan het h( teg5 hem  beslot5 01 en  
dat ,immanuel b9n5 kort z\ kom5 om hem  
te  ov]weldig54 ,nu 0 er ge5 m5s* aan   
het h(1 no* groote 9 het  rijk1 di5     
,dibolus zoo vreesde als dez5 pr9s2     
want1 als gij u  h]9n]t wat ik u gezegd 
heb1 dan weet gij dat ,dibolus het      
gewi*t van  zijne h& re$s gevoeld _h1   
zoodat zijne kom/ hem het mee/ 9 ang/   
joeg4    ,da> nu1 zooals ik u v]haald   

heb1 alles 0 9 orde gebra*t en 's  kon+s
 zoon het ho(d d] leg]ma*t1 maakte deze 
zi* op d5 be/emd5  tijd tot zijn to*t   
g]e$1 nem5de met zi* e5 groote ma*t en  
vijf  kapite9s4    ,afbeeld+3 ,,kapite9 
,,g$uld ,,en ,,zijn ,,va&rig            
,,lijdzaamheid4    ,de e]/e 0 de b]oemde
 kapite9 ,gelo(4 ,hij vo]de de roode    
kleur en  de he] ,bel(te droeg die2 tot 
wap5 _h hij het heilige lam op e5  g\d5 
s*ild2 en ti5duiz5d mans*app5 volgd5    
hem4 ,joh4 #a 3 #bi4  ,efez4 #f 3 #af4  
,de twe$e 0 de b]oemde kapite9 ,hoop4   
,hij vo]de de blauwe kleur2  zijn       
va&eldrag] 0 de he] ,v]wa*t+1 en tot e5 
wap5 bezat hij  drie g\d5 ank]s4 ,ook   
hem volgd5 ti5duiz5d mans*app54 ,hebr4  
#f 3  #ai4    ,de d]de 0 de mo$ige      
kapite9 ,liefde4 ,zijn va&eldrag] 0 de  
he]  ,ontf]m+2 hij vo]de de gro5e kleur5
 en _h tot wap5 e5e vr\w1  die drie     
naakte weez5 omhelsde4 ,ook hem volgd5  
er ti5duiz5d4 #a ,cor4  #ac4    ,de     
vi]de heette kapite9 ,ons*uld1 e5 dapp] 
gezagvo]d]4 ,zijn  va&eldrag] 0 de he]  

,opre*t4 ,de witte kleur 0 de zijne en  
drie  g\d5 duiv5 zijn wap54 ,mat?4 #aj 3
 #af4    ,de vijfde 0 de fl9ke1 tr\we en
 ze] bem9de kapite9 ,g$uld4 ,zijn       
va&eldrag] heette ,lijdzaamheid4 ,hij   
vo]de de zw>te kleur met drie  pijl5    
door e5 g\d5 h>t tot wap54    ,dit w>5  
nu de kapite9s van ,immanuel1 hunne     
va&rigs1 hunne kleur5  en hunne wap5s1  
en de mans*app51 die hunne voet/app5    
volgd54 ,zoo  g+ dan de dapp]e vor/ na> 
,m5s*ziel op weg4 ,kapite9 ,gelo( vo]de 
de voorho$e aan1 en kapite9 ,g$uld de   
a*t]ho$e2 de &]e drie  vormd5 d5        
midd5to*t1 de pr9s zelf re$ op zijn wag5
 aan ha>  ho(d4    ,hoe klonk5 de       
trompett51 hoe gl9/]d5 de wap5ru/+51 hoe
  wapp]d5 de va&els 9 d5 w9d6 ,des pr9s5
 wap5ru/+ 0 van g\d  en s*itt]de als de 
zon aan het firmam5t1 de wap5ru/+ des   
kapite9s 0 van /aal en _h het voorkom5  
van bl9k5de /]r54  ,bov5di5 w>5 er      
enkel5 van het h(1 die vrijwillig di5/  
hadd5  g5om5 uit liefde tot d5 kon+ en  
belang/ell+ 9 de /ad  ,m5s*ziel4        

,immanuel _h to5 hij zi* opmaakte om de 
/ad ,m5s*ziel te h]w9n51  op het bevel  
van zijn vad] vi] en vijftig /ormramm5  
m$eg5om5 en  twaalf sl+]s om da>m$e /e55
 te w]p54 ,i$] da>van 0 van  zuiv] g\d1 
en deze nam5 zij m$e 9 het h>t van het  
leg]1 t]wijl  zij na> ,m5s*ziel trokk54 
,zoo leg]d5 zij zi* tot b9n5 e5 mijl    
af/&s van de /ad1 da>  hield5 zij halt  
om de vi] e]/e kapite9s af te wa*t51 die
 hun  k5nis van zak5 moe/5 gev54 ,da>na 
m>*e]d5 zij we] op1 rondom  ,m5s*ziel1  
ma> to5 de oude g$i5d51 welke da> re$s  
lag51 zag5  welke nieuwe kra*t5         
aangekom5 w>5 om zi* met h5 te v]e5ig51 
hiev5 zij zulk e5 vreugdeg]oep aan1 dat 
de mur5 van ,m5s*ziel  dav]d5 en        
,dibolus hevig sidd]de4 ,zoo zett5 zij  
zi* voor de /ad  n$]1 niet sle*ts gelijk
 de &]e kapite9s g$aan hadd5 voor de    
poort51 ma> zij omr+d5 ha> geheel1 aan  
alle zijd51 van vor5 en  van a*t]51     
zoodat nu ,m5s*ziel kon uitzi5 wa> zij  
wilde1 ma>  altijd zag zij e5 vij&ige   
ma*t zi* teg5 ha> /ell5de4 ,ook w]d5    

nog v]s*ans+5 teg5 ha> opgeworp54 ,de   
b]g ,g5adig 0 aan de  e5e zijde2 de b]g 
,re*tva>dig aan de &]e2 v]d] maakt5 zij 
nog  v]s*eid5e lag]e hoogt51 die als    
kle9]e batt]ij5 moe/5 di5/  do52 als    
,zuiv]e ,wa>heid%euvel1 en              
,zond]-,zonde1 wa>op vele sl+]s         
geplaat/ en teg5 de /ad g]i*t w]d54 ,op 
d5 b]g ,g5ade /ond5 er  vi] en op       
,g]e*tigheid ev5 zooveel1 en de ov]ig5  
w>5 op  v]s*ill5de punt5 v]deeld4 ,vijf 
van de be/e /ormramm51 dat is van  de   
zwa>/e1 w>5 op d5 b]g ,opm]k51 e5e      
batt]ij vlak bij de  ,oorpoort          
opgeworp51 t5e9de die op5 te rammei54   
,to5 nu de li$5 d] /ad die m5igte       
soldat5 zag51 die teg5 h5  w>5          
opgetrokk51 en de /ormramm5 en sl+]s1   
mitsgad]s batt]ij51  die w>5 opgeworp51 
tegelijk met de gl9/]5de wap5ru/+5 en de
  wuiv5de va&els1 w]d5 zij wel g$wong5  
te ov]legg5 wat zij do5  z\d54 ,die     
ov]legg+5 kond5 nu e*t] bezwa>lijk van  
/\tmo$ig5  a>d wez51 integ5deel ze w]d5 
telk5s me] vreesa*tig2 want  (s*oon zij 

vroeg] wel e5s geme5d hadd5 dat zij     
g5oegzaam  v]zek]d w>51 zoo begonn5 zij 
nu to* te twijfel5 ( het wel go$  met h5
 z\ afloop54    ,to5 de go$e pr9s       
,immanuel ,m5s*ziel aldus _h beleg]d1   
begon hij  e]/ de witte vlag uit te     
/ek51 die m5 gewoonlijk op de g\d5      
sl+]s plaat/e1 welke op d5 b]g ,g5ade   
/ond54 ,dit de$ hij om  twee r$553 #a;e 
om aan ,m5s*ziel te v]/aan te gev51 dat 
hij ha>  wilde g5adig zijn wanne] zij   
tot hem t]ugke]de1 en #b;e opdat zij    
des te m9d] te v]onts*uldig5 z\d5 zijn  
wanne] hij h5 moe/  v]niel5 omdat zij 9 
hun opro] volh>dd54    ,zoo w]d dan de  
witte vlag met de drie g\d5 duiv5       
uitgehang51 en dat  wel twee dag5 a*t]  
elkar om hun tijd te gev5 zi* te b$5k54 
,do*  zij sloeg5 ge5 a*t en gav5 ge5    
antwoord op dit gun/ig z9nebeeld4       
,to5 gaf de pr9s opnieuw bevel en zij   
zett5 de roode vlag op d5 b]g  g5aamd   
,g]e*tigheid4 ,het 0 de roode vlag van  
kapite9 ,oordeel1 wi5s  wap5 0 de br&5de
 ov52 en deze /ond to5 ook v]s*eid5e    

dag5  a*t]e5 9 d5 w9d te wapp]54 ,ma>   
ev5als zij dat met de witte  vlag g$aan 
hadd51 to5 die ui?+1 zoo h&eld5 zij nu  
ook met de  roode2 zij d$5 er hun       
voordeel niet m$e4    ,da>na beval hij  
dat zijne mann5 de zw>te vlag d] v]woe/+
 teg5  h5 z\d5 ui?ang51 welks z9nebeeld 
0 de drie br&5de  dond]kogels4 ,m5s*ziel
 bleef da>bij ev5wel ona&o5lijk als     
tevor54 ,ma> to5 de pr9s zag1 dat no*   
g5ade1 no* g]e*tigheid1  no* oordeel het
 h>t van ,m5s*ziel kond5 b]eik51 w]d hij
 door diep  m$elijd5 bewog5 en sprak3   
,voorzek]1 dit vreemdsoortige g$rag van 
de /ad ,m5s*ziel moet veele]            
voortspruit5 uit onwet5dheid aanga&e  de
 oorlogsmani]51 dan wel uit e5 geheime  
en /ille v]a*t+ van ons  en e5          
v]ona*tzam5 van hun eig5 welzijn2 ( als 
zij de  oorlogsmani]5 k5t dan to* niet  
die1 welke ik gebruik met mijn vij&     
,dibolus40    ,da>om zond hij na> de /ad
 ,m5s*ziel om ha> te lat5 wet5 wat hij  
met deze teek5s en vlagg5 b$oelde1 --   
hij de$ dit om te wet5 te  kom5 ( zij   

wild5 kiez51 en wat zij koz51 't zij    
g5ade en  b>mh>tigheid1 ( re*tva>digheid
 en oordeel4 ,zij slot5 intuss*5  hunne 
poort5 met dubbele gr5dels toe1 v]/]kt5 
ze met b\t5 en  maakt5 ze zoo /evig va/ 
als zij sle*ts v]mo*t54 ,ook w]d5 al    
w$] hunne wa*t5 v]dubbeld en v]/]kt4    
,dibolus 0 da>bij druk  9 de we] om de  
/ad tot teg5we] aan te mo$ig54          
,afbeeld+3 ,,de ,,oorpoort ,,wordt      
,,geb>rikade]d4    ,zoo gav5 dan ook de 
li$5 d] /ad e5 antwoord aan 's pr9s5    
afgezant5 9 ho(dzaak hi]op ne] kom5de3  
,groote ,he]s*]1 wat aangaat hetge5 gij 
door uw5 afgezant aan ons  hebt lat5    
voor/ell51 namelijk ( wij uwe           
b>mh>tigheid will5  aannem5 dan wel     
vall5 door uwe g]e*tigheid1 zoo zijn wij
 door de wet  gebond5 u ge5 positief    
antwoord te gev52 want het is teg5 de   
wett51  ordonnantin en kon9klijke       
besluit5 van onz5 kon+1 dat wij vr$e (  
oorlog mak5 zond] hem4 ,ma> dit will5   
wij wel do5 -- wij zull5  onz5 kon+     
v]zoek5 op d5 muur te kom5 en u da> zulk

 e5 bes*eid  te do5 als hij zal d5k5    
oorba> en voor ons voordeelig te zijn40 
,to5 de go$e pr9s ,immanuel dit antwoord
 hoorde en de slav]nij en               
afhankelijkheid van het volk zag en hoe 
ga>ne zij 9 de ket5s van d5  tiran      
,dibolus blev51 sm>tte het hem aan zijn 
h>t2 en ind]daad als  hij te e5ig] tijd 
bem]kte1 dat iem& zi* tevr$5 gevoelde 9 
de  slav]nij van d5 reus1 zoo de$ hem   
dit altijd le$4    ,ma> om tot ons      
ond]w]p t]ug te ke]54 ,nadat de li$5 d] 
/ad dit  nieuws aan ,dibolus hadd5      
m$eg$eeld1 bov5di51 dat de pr9s zi*  da>
 geleg]d _h en hem bij d5 muur v]wa*tte 
om e5 antwoord1  weig]de hij te kom52   
hij po*te luid1 ma> 9 zijn h>t 0 hij    
bevreesd4    ,da>na e*t] zeide hij3 ,ik 
zal to* zelf na> de poort gaan en gev5  
hun zulk e5 antwoord als ik zal         
go$v9d540 ,zoo g+ hij dan na> de        
,mondpoort en ri*tte zi* tot ,immanuel1 
7ma> 9 e5e taal1 die de /ad  niet       
v]/ond7 op deze wijze3    ,o1 gij groote
 ,immanuel1 he] d] geheele w]eld1 ik k5 

u1 dat gij de  zoon zijt van d5 groot5  
,el-,s*adda4 ,wa>om zijt gij hi] gekom5 
om  mij te kwell5 en mij uit mijne      
bezitt+ te v]jag58 ,deze /ad  ,m5s*ziel 
is de mijne1 zooals gij ze] wel weet en 
dat wel met e5  dubbel re*t4 #a;e ,is   
zij mijn uit re*t van v]ov]+4 ,ik won   
ha> 9  het op5 veld1 en zal m5 d5       
ma*tige zijn ro( ontnem5 ( d5 wettig    
gevang5e bevrijd58 #b;e ,is zij mijn    
weg5s h>e ond]w]p+4 ,zij  heeft de      
poort5 h>] /ad vrijwillig voor mij      
geop5d2 zij heeft mij  tr\w gezwor5 en  
mij op5lijk tot h>5 kon+ v]koz52 zij    
heeft ook  ha> ka/eel 9 mijne h&5       
ge/eld1 ja1 zij heeft al h>e kra*t5 mij 
vrijwillig ond]worp54    ,bov5di5 heeft 
deze /ad u afgezwor51 ja zij heeft uwe  
wett5  v]worp51 uw5 naam en uw beeld en 
al wat het uwe is a*t] h>5 rug  geworp52
 zij heeft mijne wett5 aang5om5 en mijn 
naam1 mijn beeld en  al wat van mij is  
da>voor 9 de plaats ge/eld4 ,vraag dit  
ma> aan uwe  kapite9s en zij zull5 u wel
 m$$eel51 dat ,m5s*ziel 9 antwoord op   

hunne oproep+51 liefde en gehe*!id aan  
mij heeft getoond1 ma>  v]a*t+ en wrevel
 voor u en het uwe4 ,nu zijt gij to* de 
,re*tva>dige en de ,heilige1 en gij kunt
 ge5e ong]e*tigheid do54  ,v]trek dan1  
bid ik u1 laat van mij af en gun mij het
 bezit van mijne  wettige erf5is40      
,deze r$evo]+ w]d geh\d5 9 de taal van  
,dibolus zelf2 want  (s*oon hij tot     
i$]e5 9 zijne eig5 taal kan sprek5 7&]s 
kon  hij ook niet all5 9 v]zoek+ br5g5  
zooals hij doet7 to* heeft hij  e5e eig5
 taal1 en dat is de spraak uit d5 hels*5
 afgrond ( de  zw>te put4    ,da>om     
v]/ond de /ad ,m5s*ziel 7arme /ump]t67  
hem niet1 en kon zij  ook niet zi5 hoe  
hij zi* 9 all]lei bo*t5 kronkelde1      
t]wijl hij  da> /ond voor ,immanuel d5  
vor/4    ,ja1 zij hield5 hem bij dit    
alles voor iem& van groote ma*t1 di5 m5 
onmogelijk kon w$]/aan4 ,zoodat1 t]wijl 
hij aldus /ond te smeek51  dat hij to*  
zijne won+ 9 ,m5s*ziel mo*t h\d5 en dat 
,immanuel hem  niet met geweld mo*t     
v]jag51 de inwon]s op zijne dapp]heid   

po*t51  zegg5de3 ,wie is 9 /aat hem d5  
oorlog aan te do580    ,to5 deze        
voorgew5de kon+ nu e5 e9d gemaakt _h met
 hetge5 hij  wilde zegg51 /ond          
,immanuel1 de g\d5 pr9s1 op en sprak3   
,gij1 groote b$rieg]1 ik heb 9 mijns    
,vad]s naam en ook 9 mijn eig5  naam1 en
 9 het belang van deze ell5dige /ad     
,m5s*ziel iets tot u te  zegg54 ,gij    
geeft voor e5 re*t1 e5 wettig re*t te   
hebb5 op deze  arme /ad1 t]wijl het ze] 
duidelijk is voor het gans*e h( mijns   
,vad]s1 dat de toegang1 die gij tot de  
poort5 van ,m5s*ziel hebt  v]kreg51     
sle*ts door leug5 en vals*heid heeft    
kunn5 plaats hebb54  ,gij beloogt mijn  
,vad]1 gij beloogt zijne wet en alzoo   
b$roogt gij het  volk van ,m5s*ziel4    
,gij geeft voor1 dat het volk u aang5om5
 heeft  voor zijn kon+1 ho(dman en      
wettig5 he]2 ma> dat gebeurde ook door  
gebruik te mak5 van b$rog en leug5taal4 
,welnu1 indi5 leug51  eig5willigheid1   
zondige kra*t en alle vorm5 van         
afs*uwelijke  hui*el>ij1 9 mijns ,vad]s 

h( 7wa>uit gij moe/ v]bann5 word57      
kunn5 doorgaan voor billijkheid en re*t1
 dan zal ik voor u bek5n51  dat gij e5  
wettige v]ov]+ hebt g$aan4 ,ma>1 helaas1
 welke roov]1  welke tiran1 welke duivel
 is er niet1 die op die mani] ge5e      
v]ov]+5 z\ kunn5 mak58 ,ma> ik kan het u
 duidelijk voor oog5  /ell51 o ,dibolus1
 dat gij 9 al uw voorgev5 van e5e v]ov]+
 d]  /ad niet e5 enkel woord wa>heid    
hebt gesprok54 ,me5t gij dit re*t  te   
zijn dat gij mijn ,vad] e5 leug5 9 d5   
mond legdet en hem aan  ,m5s*ziel       
voor/eldet als d5 groot/5 b$rieg] t]    
w]eld8 ,en hoe  noemt gij uwe uitlegg+1 
wa> gij de re*te b$oel+ d] wet          
uitmunt5d v]/ondt8 ,0 het ook go$1 dat  
gij alzoo e5 prooi maaktet  van de      
onnoozelheid en e5v\digheid van de ?ans 
zoo ell5dige /ad  ,m5s*ziel8 ,gij       
haaldet ,m5s*ziel ov] door ha> all]lei  
geluk te  belov5 9 h>e ov]tr$+ van mijns
 ,vad]s wet1 die gij k5det1 en  k5n5    
kondt1 als gij alle5 ma> uwe eig5       
ond]v9d+ hadt  g]aadpleegd1 wel wet5de1 

dat dit de weg 0 tot ond]gang4 ,zoo hebt
  gij dan1 o mee/] 9 de vij&s*ap1 mijns 
,vad]s beeld 9 ,m5s*ziel  smadelijk     
v]brok5 en het uwe da>voor 9 de plaats  
ge/eld1 tot groote  v]a*t+ van mijn     
,vad] en v]]g]+ van uw misdrijf1 gelijk 
ook tot  onnoemelijke s*ade van de      
v]lor5 /ad ,m5s*ziel4    ,afbeeld+3     
,,di,,bolus ,,b]oep ,,op ,,immanuel4    
,gij hebt bov5 dit alles1 als( dit ma>  
we9ig w>e1 niet alle5 deze  plaats      
b$rog5 en b$orv51 ma> door uwe leug5s en
 b$riegelijk  g$rag hebt gij ha> nog van
 h>e v]loss+ afke]ig gemaakt4 ,hoe hebt 
gij ha> opgehit/1 teg5 mijns ,vad]s     
kapite9s1 en gemaakt1 dat zij  /rijdt   
teg5 deg551 die ha> uit uwe slav]nij    
will5 v]loss56 ,al  deze d+5 en nog veel
 me] hebt gij g$aan1 teg5 li*t en bet]  
wet5  aan en t5 spijt van mijn ,vad] en 
zijne wet1 en dat met het voornem5  om  
de ell5dige /ad ,m5s*ziel voor eeuwig   
ond] zijn ong5oeg5 te  do5 v]vall54 ,ik 
b5 nu gekom5 om d5 smaad1 di5 gij mijn  
,vad]  aang$aan hebt1 te wreek51 en met 

u 9 het g]i*t te tr$5 weg5s de  la/]+51 
wa>m$e gij het arme ,m5s*ziel gele]d    
hebt zijn5 naam  te la/]54 ,ja1 op uw   
kop1 gij vor/ van d5 hels*5 afgrond1 zal
 ik  het v]hal54    ,wat mij zelf       
betreft1 o ,dibolus1 ik b5 tot u gekom5 
met e5 wettige  ma*t1 en met het doel om
 door e5e ma*tige h&1 deze /ad ,m5s*ziel
  uit uwe br&5de v+]5 te v]loss54 ,deze 
/ad ,m5s*ziel is de  mijne1 o ,dibolus1 
en dat door e5 onbetwi/ba> re*t1 zooals 
all5  zull5 inzi51 die na>/ig de oud/e  
en aut5tieke bes*eid5 will5  ond]zoek52 
en ik zal mijn re*t da>op v]d$ig5 tot   
bes*am+ van  uw aangezi*t4    ,e]/5s is 
de /ad ,m5s*ziel door mijn ,vad] geb\wd 
en door zijne  h& gefatso5e]d4 ,het     
paleis1 dat 9 het midd5 d] /ad is1 heeft
 hij  geb\wd tot zijn eig5 g5oeg54      
,da>om is deze /ad ,m5s*ziel van mijn   
,vad]1 en dat met alle re*t1 en hij1 die
 dit teg5sprek5 wil1 liegt  teg5 zijne  
eig5 ziel4    ,t5 twe$e is1 o gij opp]/e
 leug5a>1 deze /ad ,m5s*ziel de mijne1  
omdat ik mijns ,vad]s erfg5aam b51 zijn 

e]/gebor5e en de lievel+  van zijn h>t4 
,ik b5 da>om teg5 u opgetrokk5 uit kra*t
 van mijn  eig5 re*t1 t5 e9de mijne     
erf5is w$] uit uwe h& te loss54  ,hebr4 
#a 3 #b4 ,joh4 #ae 3 #af4    ,ma> v]d]1 
al heb ik e5 re*t op ,m5s*ziel als mijns
 ,vad]s  erfg5aam1 zoo ontv+ ik het     
ev5ze] als e5 ges*5k4 ,het 0 het  zijne 
en hij gaf het mij2 ook heb ik nooit    
mijn ,vad] b$roefd1 zoodat  hij het van 
mij z\ g5om5 hebb5 en u gegev5 hebb54   
,ev5m9 b5 ik  g5oodzaakt geword5 door   
geldelijke v]leg5heid mijn geliefde /ad 
,m5s*ziel aan u te v]koop54 ,m5s*ziel is
 mijn lu/ en mijn lev51 de  vreugde van 
mijn h>t4 ,ma> ,m5s*ziel is ook mijn    
eig5dom omdat ik het  geko*t heb4 ,o    
,dibolus1 ik heb het mij geko*t4 ,m]k nu
 e5s op1 e]/  0 het van mijn ,vad] en   
mij omdat ik erfg5aam b51 en da>na omdat
 ik  het voor e5 dur5 prijs heb geko*t4 
,volgt dan da> niet uit1 dat bij  wettig
 re*t de /ad ,m5s*ziel mij toebehoort1  
en dat gij e5  ov]weldig]1 e5 tiran1 e5 
v]rad] zijt als gij het 9 uw bezit      

h\dt8 ,ik zal u ook zegg5 wat de oorzaak
 01 dat ik het ko*t4  ,m5s*ziel _h teg5 
mijn ,vad] ov]tr$51 en mijn ,vad] _h    
gezegd1  dat t5 dage als zij zondigde1  
zoo z\ zij /]v54 ,nu is het e]  mogelijk
 dat hemel en a>de voorbijgaat1 dan dat 
het woord van mijn  ,vad] gebrok5 wordt4
 ,da>om to5 ,m5s*ziel gezondigd _h door 
na> uwe  leug55 te lui/]51 b5 ik da>    
tuss*5 getr$5 en bij mijn ,vad]  borg   
geblev51 lijf voor lijf1 en ziel voor   
ziel1 dat ik z\ boet5 voor  ,m5s*ziels  
ov]tr$+1 en mijn ,vad] heeft da>9 b]u/4 
,zoo heb ik  dan to5 de be/emde tijd    
gekom5 01 lijf voor lijf en ziel voor   
ziel  gegev51 lev5 voor lev5 en blo$    
voor blo$1 en aldus heb ik mijn  di]ba> 
,m5s*ziel v]lo/4 ,jes4 #ej 3 #a4    ,ook
 heb ik dit niet t5 halve g$aan3 mijns  
,vad]s wet en re*t zijn  voldaan1 de    
/raf is voor de misdaad geboet1 en op   
gans* wettige wijze  is ,m5s*ziel v]lo/4
    ,ev5m9 b5 ik h$5 eig5willig tot u   
gekom51 ma> op mijns ,vad]s  bevel2 hij 
0 het1 die tot mij zeide3 ga he5 en     

v]los ,m5s*ziel60    ,da>om zij het u nu
 bek5d1 o bronwel van alle b$rog1 en zij
 het ook  bek5d aan de dwaze /ad        
,m5s*ziel1 dat ik ?ans niet teg5 u b5   
opgetrokk5 zond] mijn ,vad]4    ,en nu10
 besloot de met g\d gekroonde pr9s1 heb 
ik e5 woord tot de  /ad ,m5s*ziel40     
,zoodra hij e*t] da>van repte om tot de 
v]dwaasde  /ad ,m5s*ziel te sprek51 w]d5
 alle poort5 w$] dubbel geslot5 en      
i$]e5 ontv+ bevel hem ge5 gehoor te     
gev54 ,da>om g+ hij voort3  ,o1         
ongelukkige /ad ,m5s*ziel1 ik b5 met    
m$elijd5 ov] u v]vuld4  ,gij hebt       
,dibolus tot uw5 kon+ aang5om51 en zijt 
de vo$/]vr\w  geword5 van booze gee/51  
die teg5 uw s\v]e95 ,he] op/aan4 ,uwe   
poort5 hebt gij voor hem geop5d1 ma>    
voor mij hebt gij ze  toegeslot52 gij   
hebt hem gehoor gegev51 ma> voor mijne  
roep/em uwe  oor5 ge/opt4 ,hij bra*t u 9
 ell5de en gij hebt beid5 hem en al wat 
hij u bra*t ontvang54 ,ik kom u r$d+    
br5g51 ma> gij ziet mij niet  aan4      
,bov5di5 hebt gij uwe heiligs*5n5de h&5 

uitge/ok5 na> al  wat 9 u mij           
toebehoorde1 en hebt uzelv5 met al wat  
het mijne 0 aan  hem gegev52 aan hem1   
mijn vij& en d5 groot/5 teg5/&] van mijn
  ,vad]4 ,gij hebt u voor hem gebog5 en 
u aan hem ond]worp51 gij hebt  belo(d en
 gezwor51 dat gij de zijne z\dt zijn4   
,arm ,m5s*ziel1 wat  zal ik u do58 ,zal 
ik op u aanvall58 ,zal ik u v]morzel5 ( 
zal ik u  r$d58 ,wat zal ik u do58 ,u   
met d5 grond gelijk mak5 ( u /ell5 tot  
e5 toonbeeld van vrije g5ade8 ,wat zal  
ik u do58 ,hoor da>om1 o hoor1  gij /ad 
,m5s*ziel1 hoor na> mijne woord1 en gij 
zult lev54 ,ik b5  g5adig1 ,m5s*ziel1 en
 gij zult mij b>mh>tig bev9d52 sluit mij
 niet  buit5 uwe poort540 ,hoogl4 #e 3  
#b4    ,o1 ,m5s*ziel1 het is mijn doel  
no* mijn roep+ om u kwaad te do54       
,wa>om ontvlu*t gij uw5 vri5d en he*t u 
zoo va/ aan uw5 vij&8  ,ind]daad1 ik    
w5s* dat gij1 zooals het u pa/1 b$roefd 
zijt ov] uwe  zond51 ma> wanhoop niet   
aan uw lev52 deze groote leg]ma*t is    
niet  hi] om u kwaad te do51 ma> om u   

van de slav]nij te v]loss5 en  ond] mijn
 gezag t]ug te br5g54 ,joh4 #ab 3 #dg4  
,luk4 #i 3 #ef4    ,mijn doel is1       
ind]daad1 alle5 ,dibolus1 uw5 kon+1 en  
al zijne  duivels*e gee/5 d5 oorlog aan 
te do52 want hij is de /]ke1 die  het   
huis bewaakt1 en ik wil hem er uit      
hebb52 zijn vat5 moet ik hem  ontroov51 
zijn wap5ru/+ moet ik van hem nem51 ik  
moet hem uit zijn  ne/ jag5 en van zijne
 v]blijfplaats5 e5e won+ voor mijzelv5  
mak54 ,en dat1 o ,m5s*ziel1 zal ,dibolus
 ond]v9d51 wanne] hij 9  ket55 geklonk5 
mijne voet/app5 volgt als e5 gevang5e1  
en  ,m5s*ziel zal zi* bij dit gezi*t    
v]blijd54    ,ik z\ wel op zulk e5e     
wijze van mijne ma*t gebruik kunn5 mak51
 dat  hij dadelijk moe/ he5gaan en het  
opgev52 ma> ik heb 9 mijn h>t  voorg5om5
 zo met hem te h&el51 dat de            
re*tva>digheid van d5  oorlog1 di5 ik   
hem a&oe1 door all5 zal word5 erk5d4    
,hij heeft  ,m5s*ziel met b$rog g5om51  
en h\dt het met geweld en b$rog va/1  en
 ik zal hem naakt en bloot /ell5 voor   

all] oog4    ,al mijne woord5 zijn      
wa>heid4 ,ik b5 ma*tig om te help5 en   
zal mijn  ,m5s*ziel uit zijne h&        
v]loss540    ,deze toespraak 0 9 de e]/e
 plaats voor ,m5s*ziel be/emd1 ma>      
,m5s*ziel wilde er niet na> hoor54 ,zij 
slot5 de ,oorpoort1  b>rikade]d5 die met
 ijz]s en b\t51 en zett5 da> wa*t]s1 die
 de  bewon]s van ,m5s*ziel moe/5 belett5
 tot hem uit te gaan1 en die  niem& uit 
het leg] 9 de /ad mo*t5 toelat54 ,dit   
alles d$5 zij  omdat ,dibolus op zulk e5
 ontzett5de wijze hunne z9n5 _h v]bl9d1 
en h5 opgezet teg5 hun wettig5 he] en   
vor/4 ,da>door kwam nu ook  ge5 /em1 (  
boods*app]1 no* e5ig geluid1 dat van d5 
glori]ijk5  kon+szoon uitg+1 de /ad     
b9n54    ,to5 nu ,immanuel zag1 dat     
,m5s*ziel op die wijze 9 h>e zonde v]h>d
  0 en dat zijne woord5 v]a*t w]d51 zoo 
riep hij zijn leg] sam51  en liet al    
zijne heirs*>5 wet51 dat zij op het     
be/emde uur g]e$  moe/5 zijn4 ,da> er nu
 ge5 &]e wettige weg 0 om 9 de /ad      
,m5s*ziel te kom51 en da> vooral de     

,oorpoort zoo zorgvuldig geslot5  bleef1
 zoo beval hij zijne kapite9s en        
gezagvo]d]s om hunne  /ormramm5 voor d5 
dag te hal51 en al hunne sl+]a>s en     
mans*app5 te ri*t5 op de ,oorpoort en de
 ,oogpoort1 t5e9de de /ad  9 te nem54   
,als nu ,immanuel alle d+5 _h g]e$      
gemaakt om ,dibolus slag te  lev]51 zond
 hij nogmaals na> de /ad ,m5s*ziel e5   
vre$zame  boods*ap ( zij zi* ook wilde  
ov]gev5 ( dat zij nu beslot5 0 het  tot 
het uit]/e te wag58 ,zij riep5 dan met  
,dibolus1 hunn5 kon+1  e5 krijgsraad    
sam5 en bepaald5 w$] e5ige voorwa>d51   
die ,immanuel  z\d5 word5 aangebod5 (   
hij da>9 mo*t bewillig51 en die door    
iem& uit de /ad tot hem z\d5 word5      
gezond54 ,wie kon die boods*ap  do58 ,nu
 woonde 9 de /ad e5 oud man1 e5         
duivelsk9d1 zijn naam 0  ,onbuigzaam1#bj
 die ze] /ijf op zijn /uk /ond1 e5      
uitmunt5d  w]ktuig voor ,dibolus4 ,deze 
man w]d uitgezond5 en hem 9 d5 mond     
gelegd wat hij zegg5 moe/4 ,zoo kwam dan
 deze 9 het leg] van  ,immanuel1 en to5 

hij da> aankwam w]d e5 tijd bepaald1    
wa>op hem  gehoor z\ word5 gegev54 ,na  
e5 pa> duivels*e pli*tpleg+5 begon  hij 
aldus te sprek53 ,groot en ma*tig ,he]1 
opdat het all5 bek5d zij  welk e5       
go$h>tig vor/ mijn mee/] is1 heeft hij  
mij gezond5 om u  te zegg51 dat hij1    
liev] dan e5 oorlog met u te beg9n51    
g5eg5 is  de helft van de /ad ,m5s*ziel 
9 uwe h&5 ov] te gev54 ,ik moet  da>om  
ma> wet5 ( ,uwe ,maje/eit gewillig is   
dit voor/el aan te  nem540 ,titus #a 3  
#af4      #bj ,die zek]e he]            
,onbuigzaam1 blijkt op het e9de zijn    
naam te    volle te v]di551 (s*oon hij 9
 het e]/ de buigzaamheid zelf    s*ijnt 
te wez54 ,al dat toegev5 is ge5 toegev51
 't is alles    satanis*e li/4 ,al dat  
w5d5 en ke]5 doet d5k5 aan de           
kronkel+5 van de slang4    ,to5 zeide   
,immanuel3 ,de geheele /ad is mijn      
eig5dom1 zo[el omdat zij  mij gegev5 is 
als omdat ik ha> geko*t heb40    ,to5   
antwoordde ,onbuigzaam3 ,he]s*ap1 mijn  
mee/] heeft gezegd1 dat  hij er ook 9   

toe/emt1 dat gij d5 titel hebt van ,he] 
ov] alles1 als  hij ma> e5 deel voor zi*
 9 bezit mag h\d540 ,luk4 #ac 3 #be4    
,ma> ,immanuel sprak3 ,alles is wettig  
het mijne1 niet sle*ts 9 naam1  ma> 9   
w]kelijkheid1 da>om wil ik ook de e5ige 
,he] en bezitt] van  alles wez51 f ik   
wil er niets van hebb540    ,to5 g+     
,onbuigzaam al we] voort3 ,he]s*ap1 ziet
 to* e5s hoe  toegev5d mijn mee/] is2   
hij zegt dat hij tevr$5 zal wez51 als   
hij  ma> e5e plek 9 ,m5s*ziel heeft da> 
hij won5 mag1 en u ,he] en  ,mee/] zal  
lat5 van al het ov]ige40 ,h&4 #e 3 #a-e4
    ,ma> da>op antwoordde de g\d5 pr9s3 
,al wat mij de ,vad] geeft zal  tot mij 
kom51 en van al wat ,hij mij geeft --   
zal ik niets v]liez5 --  zelfs niet e5  
ha> van het ho(d4 ,ik zal hem da>om     
zelfs het kle9/e  hoekje 9 ,m5s*ziel    
niet v]gunn51 ik wil het alles zelf     
hebb540    ,to5 sprak ,onbuigzaam w$]3  
,ma>1 mijnhe]1 ond]/el dat mijn mee/]   
kon besluit5 u de gans*e /ad ov] te gev5
 alle5 met dit voorbeh\d1  dat hij      

somtijds wanne] hij 9 deze /rek5 komt1  
da> als oude k5nis1  en als e5          
doortrekk5d man e5s e5 pa> dag51 e5e    
week ( e5e ma&  kwam v]blijv54 ,kan     
zelfs deze kle9e zaak niet v]gund       
word580    ,to5 zeide ,immanuel3 ,hij   
kwam als e5 doortrekk5d reizig] tot     
,david  en bleef niet lang bij hem en   
to* _h het ,david zijne ziel kunn5      
ko/54 ,ik wil niet toe/aan1 dat hij er  
ooit we] b9n5komt40 #b ,sam4  #ab 3     
#a-e4    ,to5 zeide ,onbuigzaam3 ,he]1  
gij s*ijnt wel ze] h>d te wez54         
,ond]/el1 dat mijn mee/] alles toe/emt  
wat ,uwe ,maje/eit zegt1 met  deze      
uitzond]+1 dat zijne vri5d5 en bek5d5 9 
,m5s*ziel vrijheid  mog5 g5iet5 om 9 de 
/ad h&el te drijv5 en da> hunne         
teg5woordige woonplaats mog5 beh\d54    
,dat wordt to* wel toege/emd1           
,mijnhe]80    ,to5 zeide ,immanuel3     
,ne51 dat is teg5 d5 wil van mijn ,vad]2
 want  all5 en e5 iegelijk1 die van     
,dibolus aanhang nu ( lat] 9 de /ad     
gevond5 word51 zull5 hunne bezitt+51    

hunne vrijheid en hun lev5  v]liez540   
,rom4 #f 3 #ac4 ,col4 #c 3 #e4    ,da>op
 antwoordde ,onbuigzaam3 ,ma>1 ,he]s*ap1
 mag dan mijn mee/] en  groote ,he] niet
 door briev5 ( doortrekk5de reizig]s (  
bij  voorkom5de geleg5h$51 als hij alles
 9 uwe h&5 ov]geeft e5e  soort van      
vri5ds*ap en geme5s*ap met de /ad       
ond]h\d580 ,joh4  #aj 3 #h4             
,immanuels antwoord 03 ,ne51 op ge5]lei 
wijze1 aangezi5 zulk e5e  geme5s*ap1    
vri5ds*ap1 toeg5eg5heid ( k5nismak+ zal 
/rekk5  tot v]d]f van ,m5s*ziel1 en ha> 
vr$e met mijn ,vad] 9 geva>  br5g540    
,de he] ,onbuigzaam voegde da> nog bij3 
,ma>1 groote ,he]1 mijn ,mee/]  heeft   
veel vri5d5 en die hem di]ba> zijn 9    
,m5s*ziel1 mag hij dan  niet als hij uit
 ov]maat van go$heid v]trekt1 hun e5ige 
bewijz5 van  zijne go$]ti]5heid bij     
wijze van g$a*t5is a*t]lat51 wa>op zij  
na zijn v]trek kunn5 />5 als p&5 van    
oude vri5ds*ap en tot  h]9n]+1 dat hij  
e5s hun kon+ 01 en van d5 go$51         
vroolijk5  tijd1 di5 zij sam5 hebb5     

doorgebra*t1 to5 hij en zij sam5 9 vr$e 
leefd580 ,rom4 #f 3 #ab1 #ac4    ,to5   
zeide ,immanuel3 ,ne51 want als         
,m5s*ziel de mijne wordt1 zoo zal  ik   
niet toelat51 dat er het m9/e           
ov]blijfsel1 ja dat zelfs het /(  van   
,dibolus1 dat hij a*t]laat1 als gift (  
g$a*t5is aan iem& 9  ,m5s*ziel ges*onk5 
zij1 om de v]s*rikkelijke h]9n]+ van die
  jamm]lijke vri5ds*ap lev5dig te h\d540
    ,afbeeld+3 ,,onbuigzaam ,,na>       
,,immanuel ,,gezond54    ,o1 ,he]01     
zeide to5 ,onbuigzaam1 ik heb nog ma> en
 d+ voor te  /ell5 en dan is mijn       
la/brief t5 e9de4 ,ond]/el dat1 wanne]  
mijn  mee/] uit ,m5s*ziel is weggegaan1 
iem&1 die da> woont ( lat]  won5 zal1   
zoo iets belangrijks en bijzond]s alda> 
te do5 heeft1 dat  indi5 het v]zuimd    
wordt de geheele zaak da>ond] lijd5 z\1 
en die  belangrijke zaak kan door niem& 
&]s g$aan word5 dan door mijn  mee/]1 z\
 dan niet aan die p]soon geleg5heid     
gegev5 word5 om mijn  mee/] te zijn5    
huize te ontvang58 ,( zelfs1 w]d dit    

niet  toege/aan1 dat zij dan elk&] mo*t5
 ontmoet5 9 e5 d] naburige  dorp5 t5    
e9de sam5 raad te pleg580 #b ,kon4 #a 3 
#c1 #f1 #g4    ,dit 0 de laat/e d]      
voor/ell51 die ,onbuigzaam aan ,immanuel
 _h voor  te /ell5 9 naam van zijn mee/]
 ,dibolus2 ma> ,immanuel wilde niets    
toe/aan1 want hij zeide3 ,er kan ge5    
geval1 ge5 zaak van welk5 a>d  ook 9    
,m5s*ziel voorkom5 wanne] uw mee/] zal  
v]trokk5 zijn1 die  niet door mijn ,vad]
 kan word5 9 orde gebra*t4 ,bov5di5 z\  
het e5  groote v]a*t+ wez5 van mijns    
,vad]s wij%eid en v]/& als iem&  uit    
,m5s*ziel toegelat5 w]d na> ,dibolus uit
 te gaan om raad te  pleg54 ,9 i$]      
d5kba> geval kunn5 zij hunne bege]t5 met
 bidd5 en  smeek5 met dankzegg+ bij     
mijn5 ,vad] bek5d mak54 ,en v]d]3 w]d   
dit toege/aan1 dan z\ e5e deur word5    
op5geh\d5 voor ,dibolus en  de zijn5 9  
,m5s*ziel om e5 komplot te mak5 en      
v]s*eid5e  v]rad]lijke d+5 te do5 tot   
mijns ,vad]s v]driet en tot v]niel+  d] 
/ad40 #a ,sam4 #bh 3 #ae4 #b ,kon4 #a 3 

#b1 #c4    ,to5 de he] ,onbuigzaam dit  
antwoord gehoord _h1 nam hij afs*eid van
  ,immanuel en v]trok1 zegg5de1 dat hij 
zijn mee/] b]i*t z\ br5g54  ,zoo kwam   
hij dan ook bij ,dibolus1 zijn mee/]1 te
 ,m5s*ziel en  v]haalde hem de geheele  
zaak en hoe ,immanuel niets wilde       
toegev52 dat  als hij er e5s uitg+ hij  
dan voor altijd buit5 de /ad 0 gebann5  
en hij er nooit me] iets m$e mo*t te do5
 hebb54 ,to5 ,m5s*ziel en  ,dibolus dit 
v]haal d] d+5 hadd5 v]nom51 beslot5 zij 
met  algeme5e /emm5 hun uit]/e be/ te   
do5 om ,immanuel buit5  ,m5s*ziel te    
h\d5 en om d5 oud5 ,kwad]u/1 van wi5 wij
 tevor5  gehoord hebb5 te z5d5 om dit   
aan d5 pr9s en zijne kapite9s te        
b]i*t54 ,zoo kwam dan die oude he] bov5 
op de ,oorpoort /aan1 en  riep tot het  
leg] om gehoor1 en nadat hij dat bekom5 
_h sprak hij3  ,ik heb van mijn hoog5   
vor/ en he] 9 la/ u te v]zoek5 aan uw5  
pr9s te b]i*t51 dat ,m5s*ziel en ha>    
kon+ va/elijk beslot5  zijn sam5 te /aan
 ( te vall52 en dat het tev]geefs is    

wanne] uw  pr9s ,immanuel v]me5t ooit   
,m5s*ziel w$] 9 h&5 te krijg51  t5zij   
hij bij ma*te is ha> met geweld te      
nem540 ,zoo g+5 dan de  kapite9s en     
v]haald5 aan ,immanuel wat die ,kwad]u/ 
gezegd _h1  wa>op de pr9s antwoordde3   
,ik moet de kra*t van mijn zwa>d        
beproev51 want ik zal ge5sz9s van hi]   
v]trekk5 e] ik ,m5s*ziel  van h>5 vij&  
v]lo/ heb1 welke opro]5 zij ook heeft   
aang]i*t1  en hoe m5igmaal zij mij ook  
heeft v]/oot560 ,da>op gaf hij bevel aan
  kapite9 ,boan]ges1 kapite9 ,ov]tuig+1 
kapite9 ,oordeel en kapite9  ,/rafoef5+ 
om onmiddellijk met bazu+es*al en       
vlieg5de va&els en  krijgsges*al na> de 
,oorpoort op te trekk54 ,ook wilde hij1 
dat  kapite9 ,gelo( zi* bij h5 voeg5 z\4
 ,immanuel gaf bov5di5 bevel1  dat de   
kapite9 ,go$e ,hoop en kapite9 ,liefde  
zi* voor de ,oogpoort  z\d5 9 slagorde  
/ell54 ,de ov]ige kapite9s en hunne     
mans*app5  moe/5 zi* eld]s rondom de /ad
 g]e$ h\d5 en de voordeelig/e  /ell+5   
teg5ov] de /ad innem51 en alles gebeurde

 zooals hij het  gebod5 _h4 ,efez4 #f 3 
#ag4    ,da>op w]d uitg]oep5 dat het    
wa*twoord z\ wez5 ,immanuel04 ,to5      
ont/ond er e5 oorv]doov5d g]aas1 de     
/ormramm5 w]d5 aangelegd1  en de sl+]s  
zweept5 groote /e55 door de lu*t1 die 9 
de /ad  ne]kwam54 ,zoo begon de /rijd4  
,dibolus vo]de nu zelf de li$5 d]  /ad  
tot d5 /rijd aan en wel bij elke poort1 
da>om 0 ha>  teg5/& zooveel te kra*tig]1
 hels*] en bele$ig5d] voor  ,immanuel4  
,v]s*eid5e dag5 a*t]e5 w]d de go$e pr9s 
op deze wijze  door ,dibolus en         
,m5s*ziel teg5ge/aan1 t]wijl het        
ind]daad de  moeite wa>d 0 te zi5 hoe   
fl9k ,el-,s*adda's kapite9s zi* 9 d5    
oorlog g$roeg54    ,afbeeld+3 ,,de      
,,kapite9s ,,van ,,immanuel ,,beloond4  
,da> hebt gij e]/ kapite9 ,boan]ges2    
(s*oon de &]5 niet bij hem  a*t]/ond52  
deze de$ driemaal zulke kra*tige        
aanvall5 op de  ,oorpoort1 dat deze     
poort5 en deur5 kraakt5 en s*udd54      
,kapite9  ,ov]tuig+1 die ,boan]ges tr\w 
t]zijde /ond1 de$ wat hij v]mo*t1  en   

beid51 bem]k5de dat de poort begon te   
krak51 beval5 dat de  /ormramm5 er ma>  
voortdur5d teg5 spel5 z\d54 ,da> kapite9
  ,ov]tuig+ zi* wat di*t bij de poort   
waagde1 kreeg hij drie wond5 9  d5      
mond#ba en w]d t]ugg$rev54 ,to5 kwam5 de
 vrijwillig]s 9 het  leg] en dit mo$igde
 de kapite9s opnieuw aan4      #ba ,9   
deze wor/el+ w]d kapite9 ,ov]tuig+      
gewond4 -- ,wij    wor/el5 m5igmaal teg5
 onze ov]tuig+5 91 en br5g5 het soms    
zo v]1 dat wij ze op e5 ( &] punt tot   
zwijg5 doem54 ,to* do5    deze aanvall5 
van ons ov]tuig5d gewet5 d5 booze 9 ons 
afbreuk2    de zek]heid en /ille        
g]u/heid word5 ges*okt en v]drev54      
,om deze kapite9s voor hunne dapp]heid  
te beloon5 zond de pr9s h5  na> zijne   
eig5 t5t1 en beval1 dat zij da> e5 we9ig
 z\d5  uitru/5 en zi* h]/ell54 ,ook w]d 
er onmiddellijk voor gezorgd1 dat       
kapite9 ,ov]tuig+ van zijne wond5 g5ez5 
w]d4 ,de pr9s v]e]de  i$] hunn] e5 g\d5 
ket5 en sprak hun mo$ 94    ,me5t ev5m91
 dat kapite9 ,go$e ,hoop ( kapite9      

,liefde a*t]aan  kwam5 9 dit wanhopige  
geve*t1 want deze g$roeg5 zi* zo kloek  
aan  de ,oogpoort1 dat zij ha> bijna    
op5brak54 ,ook deze ontv+5 loon van     
hunn5 vor/ ev5als de ov]ig5 d] ho(dli$51
 omdat zij zi* rondom  de /ad zoo dapp] 
we]d54    ,9 deze wor/el+ w]d5 v]s*eid5e
 (fici]5 van ,dibolus gewond (  g$ood1  
en ook vele li$5 uit de /ad bekwam5     
blessur54 ,ond] de  gesneuvelde (fici]5 
behoorde zek]e kapite9 ,po*]4 ,deze     
,po*] _h  geme5d1 dat niem& de deur5 d] 
,oorpoort no* het h>t van ,dibolus  kon 
do5 bev54 ,naa/ hem w]d e5 zek]e kapite9
 ,zek]heid  ne]geslag51 die gewoon 0 9  
/ille g]u/heid te lev5 en voor e5       
spreekwoord _h aang5om51 dat de bl9d5 en
 lamm5 9 ,m5s*ziel  alle5 wel 9 /aat w>5
 de poort5 d] /ad teg5 ,immanuel te     
v]d$ig54 ,dez5 kapite9 ,zek]heid w]d    
door kapite9 ,ov]tuig+ met  e5          
tweesnijd5d zwa>d het ho(d geklo(d1 to5 
deze drie wond5 9 d5  mond kreeg4 #b    
,sam4 #e 3 #f4    ,behalve dez5 0 er nog
 e5 ho(dman ,bluff]1 e5 snoode boef1 e5 

aanvo]d] van e5 troep1 die vuurbr&51    
pijl5 en doodelijke  w]ktuig5 a&roeg54  
,deze man kreeg aan de ,oogpoort van    
kapite9 ,go$e  ,hoop e5 doodelijke wonde
 9 de bor/4    ,zoo 0 er ook e5 mijnhe] 
,gevoelig1 ge5 kapite91 ma> e5 op/ok]   
tot op/&4 ,hij kreeg e5e wond 9 het oog1
 van de h& van e5 van  ,boan]ges'       
soldat54 ,de kapite9 z\ hem zelf wel    
g$ood hebb51 ma>  hij maakte e5 spo$ig5 
t]ugto*t4    ,ma> nooit 9 mijn lev5 zag 
ik ,va/ewil zoo tam2 hij 0 vol/rekt niet
  9 /aat zijn gewone h&elwijze te volg51
 en sommig5 zegg51 dat hij  ook e5e wond
 gekreg5 _h 9 het be54 ,m5 _h hem t5    
m9/e uit het  leg] van d5 pr9s 9 de v]te
 zi5 h9k54    ,ik zal u ge5 nauwkeurige 
opsomm+ gev5 van de soldat51 die 9 de   
/ad g$ood w]d52 vel5 w]d5 er v]m9kt1    
gewond en vel5 s*ot5 er  het lev5 bij 94
 ,to5 zij zag51 dat de ,oorpoort        
wankelde en de  ,oogpoort bijna geheel  
op5gebrok5 01 ook dat v]s*eid5e van     
hunne  kapite9s w>5 geslag51 v]smolt het
 h>t van vel51 die ,dibolus  aanh+54    

,ook viel5 er vel5 door de sl+]/e551 die
 met kra*t 9  de /ad w]d5 geworp54      
,ond] de burg]s behoorde e5 zek]e       
,go$hat]1 die ook e5 ,diboli/  04 ,deze 
kreeg e5 doodelijke wond 9 ,m5s*ziel1   
ma> wa>aan hij  e]/ lat] /i]f4    ,de   
he] ,kwad]u/1 gij k5t hem wel1 die het  
e]/ met ,dibolus meekwam  to5 hij       
,m5s*ziel belaagde1 ontv+ ook geva>lijke
 wond5 9 zijn  ho(d2 ik heb zelfs hoor5 
zegg51 dat zijn h]s5pan ges*eurd 04 ,dit
  heb ik t5 m9/e opgem]kt1 dat hij 9    
lat] tijd nooit me] 9 /aat  0 zooveel   
kwaad 9 ,m5s*ziel te do5 als voorhe54   
,de oude he]  ,vooroordeel en ,neutraal 
zett5 het op e5 loop54    ,to5 nu deze  
wor/el+ voorbij 0 gaf de pr9s bevel1 dat
 w$] de  witte vlag op d5 b]g ,g5ade z\ 
word5 gehes*51 9 het gezi*t d]  /ad1 om 
te toon51 dat ,immanuel ,m5s*ziel 9 h>e 
ell5de wilde  g5adig zijn4    ,afbeeld+3
 ,,griffi] ,,gewet5 ,,v]ontru/4    ,to5 
ev5wel ,dibolus de witte vlag d] g5ade  
zag waai51 en hij wi/  wel1 dat dit niet
 voor hem 01 zoo b$a*t hij e5 &]e li/1  

namelijk hij wilde beproev5 ( ,immanuel 
zijn beleg niet wilde opbrek5  en       
he5gaan op bel(te van h]vorm+54 ,zoo    
kwam hij dan 9 d5 avond  na> de poort   
w&el51 e5 heel poosje nadat de zon 0    
ond]gegaan1 en  riep om e5 gesprek met  
,immanuel1 die onmiddellijk tot hem     
kwam1 en  ,dibolus sprak3    ,nademaal  
gij door het uit/ek5 van de witte vlag  
bek5d maakt1 dat gij  op vr$e en ru/    
ge/eld zijt1 zoo da*t het mij go$ u te  
zegg51 dat  wij ze] b]eid zijn die aan  
te nem5 op zulke voorwa>d5 als gij wel  
zult will5 go$v9d54    ,ik weet dat     
godsvru*t u behaagt en dat gij ze]      
ge/eld zijt op  heiligheid1 ja1 dat e5  
groote drangr$5 om ,m5s*ziel d5 oorlog  
aan  te do51 jui/ hi]9 geleg5 is1 dat   
gij ha> tot e5 heilige  woonplaats mak5 
wilt4 ,welnu1 w5d u met uwe leg]ma*t van
 de /ad af  en ik zal mak51 dat         
,m5s*ziel voor u buigt4    ,ik zal alle 
dad5 van vij&s*ap teg5 u do5 oph\d51 en 
b5  gewillig om uw afgezant te word51 en
 gelijk ik u tevor5 heb  teg5ge/aan1 zoo

 wil ik u 9 de toekom/ 9 ,m5s*ziel di554
    #a;e4 ,zal ik ,m5s*ziel beweg5 u als
 ,he] te ontvang51 en ik weet1  dat zij 
dit te e]d] zull5 do5 als zij wet51 dat 
ik uw afgezant b54    #b;e4 ,zal ik ha> 
toon5 wa>9 zij g$waald heeft1 en dat    
alle  ong]e*tigheid d5 weg des lev5s 9  
d5 weg /aat4    #c;e4 ,zal ik ha> de    
heilige wet uitlegg51 wa>na> zij zi*    
heeft te  g$rag5 en we] go$ mak5 wat zij
 b$orv5 heeft4    #d;e4 ,zal ik bij ha> 
a&r+5 op de hooge noodzakelijkheid e5]  
h]vorm+ na> d5 eis* uw] wet4    #e;e4   
,opdat ge5 van deze d+5 v]zuimd word5   
zal ik op mijn eig5  ko/5 en gezag e5   
voldo5de b$i5+ 9 ,m5s*ziel opri*t5 en 9 
/& h\d51 en pr$ikatin lat5 do5 tot le]+ 
en v]man+4    #f;e4 ,zult gij als e5    
teek5 van onze ond]w]p+ aan u ons ja> op
  ja> de s*att+ oplegg51 die gij noodig 
keurt1 en die wij u br5g540    ,to5     
zeide ,immanuel tot hem3 ,o1 gij enkel  
b$rog1 hoe dikwijls zijt gij  v]&]d 9 uw
 b$riegelijke weg5 opdat gij dit        
,m5s*ziel ma> 9 uw  bezit z\dt mog5     

beh\d52 dit ,m5s*ziel dat het mijne is1 
en wa>op  ik onbetwi/b>e re*t5 bezit6   
,re$s m5igmaal zijt gij met uwe         
voorslag5 gekom51 en deze laat/e is ge5 
zi] bet] dan de vorig54  ,wa> het u niet
 gelukt is te b$rieg5 als gij uw w>e    
zw>te g$aante  v]toondet1 da> v]&]t gij 
u nu 9 e5 engel des li*ts1 en doet u    
?ans voor als e5 le]a> d] g]e*tigheid4  
#b ,cor4 #aa 3 #ad4    ,ma> dit zij u   
bek5d1 o ,dibolus1 dat uwe voor/ell5    
all5 voor niets  gea*t moet5 word51     
omdat zij all5 op b$rog zijn toegelegd4 
,gij  bezit ev5m9 vreeze ,gods als      
liefde tot de /ad ,m5s*ziel4 ,uit welk5 
&]5 grond kunn5 dan deze uwe woord5     
voortkom5 dan uit li/ en  b$rog8 ,hij1  
die uit li/ ( eig5wil alles kan         
voor/ell5 wat hem  behaagt1 en dat om h5
 ongelukkig te mak51 die hem geloov51   
v]di5t  gehoor no* gelo( 9 alles wat hij
 zegt4 ,indi5 dan g]e*tigheid zulk  e5  
voortreffelijke zaak is 9 uw oog1 wa>om 
hebt gij dan vroeg] de  goddeloo%eid zoo
 toomeloos b$rev58 ,ma> dat is tot da>  

aan toe4    ,gij spreekt van h]vorm+5 9 
,m5s*ziel1 en dat gij1 als het mij      
behaagt1 de e]/e wilt wez5 9 dat        
h]vorm+sw]k1 (s*oon gij ze]  go$ weet1  
dat de hoog/e trap van g]e*tigheid1 die 
e5 m5s*  b]eik5 kan1 to* nooit bat5 kan 
om d5 vloek weg te nem51 die op         
,m5s*ziel ru/4 ,de wet1 e5maal door     
,m5s*ziel gebrok51 heeft d5  vloek teg5 
ha> do5 uitsprek51 en nooit kan door    
e5ige  gehoorzaamheid 9 de toekom/1 wat 
da> a*t] ligt word5 wegg5om5 (  h]/eld1 
9 ge5 geval e5e h]vorm+1 die door e5    
duivel wordt  voorge/eld ( uitgevo]d4   
,gij weet zelf ze] go$1 dat al wat gij  
gezegd hebt niets &]s is dan b$rog1 en  
dat dit de laat/e ka>t is1  die gij     
uitspel5 kunt4 ,vel5 zijn er1 die u     
spo$ig h]k5n5 zull5  als gij hun uw     
gesplet5 klauw5 laat zi51 ma> 9 uw witte
 g$aante1  9 uwe v]&]+ 9 e5 engel des   
li*ts wordt gij van we9ig5  aangezi54   
,ma> gij zult1 o ,dibolus1 alzoo met    
mijn ,m5s*ziel niet  lev51 want da>voor 
heb ik het te lief4    ,bov5di5 b5 ik   

niet gekom5 om ,m5s*ziel aan te spor5   
tot go$e  w]k5 om da>door te lev52 de$  
ik dat1 dan z\ ik u gelijk wez52  ma> ik
 b5 gekom5 opdat zij door mij en door   
hetge5 ik voor ha>  g$aan heb met mijn5 
,vad] z\ word5 v]zo5d1 al heeft zij ,hem
 ook  door h>e zond5 tot toorn get]gd1  
en al kan zij langs d5 weg d] wet  op   
ge5e g5ade me] hop54    ,gij spreekt van
 het ond]w]p5 dez] /ad aan het go$e1 dat
 niem&  van uwe h& bege]t4 ,ik b5 door  
mijn ,vad] gezond5 om ha> zelf te       
bezitt51 en ha> te be/ur5 met mijne eig5
 h& 9 zulk e5e  ov]e5/emm+ met hem als  
hem welbehagelijk wez5 zal4 ,da>om wil  
ik  ha> zelf hebb52 ik zal u onttroon5  
en uitw]p51 ik zal mijn eig5  /&a>d 9   
het midd5 van ha> plant54 ,ik zal ha>   
ook rege]5 door  nieuwe wett51 nieuwe   
di5>51 nieuwe grondregels en nieuwe     
in/ell+52 ja1 ik zal deze /ad t] n$]w]p5
 en w$] opb\w52  m5 zal ha> niet me]    
h]k5n51 en zij zal de he]lijkheid d]    
gans*e  a>de zijn40    ,to5 ,dibolus dit
 hoorde en bem]kte1 dat hij 9 al zijn   

li/ en b$rog  ontdekt 01 /ond hij da>   
v]suft en als tot het uit]/e gebra*t2   
ma> da> 9 zijn b9n5/e woelde de fonte9  
van ong]e*tigheid1  woe/e kwaada>digheid
 en op/& teg5 ,el-,s*adda en zijn ,zoon 
beid54  ,wat kon hij dan &]s do5 dan zi*
 w$] g]e$ mak5 om e5 nieuw  geve*t te   
beg9n5 teg5 d5 edel5 pr9s ,immanuel8    
,zoo krijg5 wij dus  w$] e5 nieuw geve*t
 voor de /ad ,m5s*ziel te zi54 ,klimt   
dan op de  heuvel51 gij die ga>ne d5    
oorlog aans*\wt ( krijg/ooneel5         
bijwoont1 en ziet aan beide zijd5 welke 
noodlottige slag5 da> word5  uitg$eeld1 
t]wijl de e5 zoekt de /ad te beh\d5 en  
de &] er zi*  van mee/] te mak54        
,dibolus ke]de van de wal t]ug na> zijne
 groot/e /]kte1 die hij 9  het h>t d]   
/ad ,m5s*ziel bezat2 ,immanuel ke]de ook
 zijn aangezi*t  na> het leg]1 en beid5 
maakt5 zi* i$] op zijne wijze g]e$ op   
nieuw slag te lev]54    ,afbeeld+3      
,,v]/& ,,en ,,gewet5 ,,/ell5 ,,e5       
,,v]zoeks*rift ,,op4    ,dibolus tot het
 uit]/e wanhopig omdat hij de b]oemde   

/ad ,m5s*ziel  niet beh\d5 kon1 besloot 
zooveel nadeel als ma> mogelijk 0 toe te
  br5g5 aan het leg] van d5 pr9s en de  
/ad zelve2 want1 helaas1 het  0 ge5sz9s 
het geluk d] /ad1 dat hij b$oelde1 ma>  
integ5deel  ha> uit]/e v]woe/+1 dit     
blijkt duidelijk g5oeg4 ,da>om beval hij
  ook aan zijne (fici]51 dat wanne] zij 
bem]kt51 dat zij de /ad  niet lang] h\d5
 kond51 zij da> zooveel nadeel en       
v]woe/+ z\d5  aanri*t5 als ma> mogelijk 
01 do5de mann51 vr\w5 en k9d]5  we554   
,want01 zeide hij1 't is bet]1 dat wij  
deze plaats met d5  grond gelijk mak5 en
 als e5 pu9hoop a*t]lat51 dan ha> zo te 
v]lat51 dat zij nog e5 ges*ikte won+    
voor ,immanuel is40 ,m>k4 #i 3  #bf1    
#bg4    ,immanuel da>5teg51 wet5de1 dat 
de nu volg5de wor/el+ besliss5d  z\ wez5
 en hij zi* dus mee/] van de /ad z\ zi51
 gaf e5  kon9klijk bevel uit aan al     
zijne (fici]51 voorname kapite9s en     
krijgsli$51 dat zij zi* kloek z\d5 h\d5 
als e*te krijg]s teg5  ,dibolus en zijn 
aanhang1 ma> dat zij b>mh>tig1 za*tmo$ig

 en  vri5delijk moe/5 wez5 jeg5s de oude
 inwon]s van ,m5s*ziel4#bb  ,b9dt d5    
/rijd aan met hem en de zijn501 zeide de
 edele vor/1 en  laat het heet/ van het 
geve*t op hem aankom560      #bb ,dit   
laat/e bevel van ,immanuel is           
k>akt]i/iek1 en toont hoe    ,hij d5    
booze en het booze haat1 ma> d5 zonda>  
liefheeft4          ,,ho(d/uk ,v4       
,,de ,,capitulatie ,,en ,,h>e ,,gevolg54
      ,de be/emde dag gekom5 zijnde1 w]d
 het bevel gegev5 en /ond5 de  mann5 van
 d5 pr9s dapp] 9 de wap5s en ri*tt5     
ev5als vroeg]  hunne be/e kra*t5 teg5 de
 ,oorpoort en ,oogpoort4 ,het wa*twoord 
luidde3 ,m5s*ziel is gewonn560 ,zoo     
viel5 zij dan op de /ad aan4  ,dibolus  
da>5teg5 /ond h5 teg5 met zijne be/e    
kra*t51 en  ind]daad zijne groot5 en    
opp]ho(d5 vo*t5 e5ig5 tijd ze] fel en   
wre$ teg5 's pr9s5 leg]4    ,ma> na drie
 ( vi] fl9ke aanvall5 door d5 pr9s en   
zijn edele  kapite9s w]d de ,oorpoort   
op5gebrok52#bc de b\t5 en gr5dels1      
wa>m$e hij 0 toegemaakt1 brak5 9 duiz5d 

/ukk54 ,to5 klonk5 de  trompett51 jui*t5
 de kapite9s1 beefde de /ad1 en trok    
,dibolus zi*  9 zijn hol t]ug4 ,to5 nu  
's pr9s5 leg] de poort _h op5gebrok5    
kwam hij zelf da> en /elde er zijn      
troon4 ,hij plantte ook zijn  /&a>d op  
e5 b]g1 di5 zijn volk da>toe opzettelijk
 _h opgeworp5  en die de heuvel ,ziet   
toe hoe gij hoort0 g5oemd w]d4 ,da>     
hield de  pr9s nu zijn v]blijf1 te wet5 
di*t bij d5 +ang d] poort4 ,hij  beval  
ook1 dat de g\d5 sl+]s nu op de /ad z\d5
 word5 g]i*t1  en voornamelijk het      
ka/eel z\d5 be/ok51 omdat da> ,dibolus  
en zijn  complot zi* hadd5 t]uggetrokk54
 ,van de ,oorpoort liep de /raat        
regelre*t uit op het huis van d5 he]    
griffi]1 die namelijk griffi]  0 vor    
,dibolus de /ad innam1 en vlak bij zijn 
huis /ond het  ka/eel1 dat ,dibolus s$]t
 lang tot zijn v]foeielijk hol gemaakt  
_h4  ,da>om liet5 de kapite9s ze] gezw9d
 die /raat s*oonveg5 door  middel van   
hunne sl+]s1 zoodat hun nu de weg       
op5/ond tot het h>t  d] /ad4 ,to5 gaf de

 pr9s bevel1 dat de kapite9s ,boan]ges1 
,ov]tuig+ en ,oordeel voorwa>ts rukk5   
z\d5 na> het paleis van d5  oud5 edelman
 en op zijne poort aanvall54 ,de        
kapite9s rukt5 met  vlieg5de va&els en 9
 volle wap5ru/+1 de /ad ,m5s*ziel b9n51 
om de won+ van d5 griffi] ,gewet5 te    
be/orm51 die bijna ev5 /]k  0 als het   
ka/eel4 ,de /ormramm51 die zij bij zi*  
hadd51 rammeid5  de deur5 van het       
ka/eel4 ,to5 zij aan het huis van d5 he]
 ,gewet5  gekom5 w>51 klopt5 zij aan en 
vraagd5 b9n5gelat5 te word54 ,de  oude  
edelman1 niet t5 volle hun oogm]k       
v]/a&e1 hield zoolang het  geve*t duurde
 zijne poort5 geslot54 ,da>om1 nadat    
,boan]ges  tev]geefs gevraagd _h        
b9n5gelat5 te word51 zoo liet hij e5    
/oot  gev5 met d5 kop van e5 /ormram1 en
 deze de$ d5 oud5 man bev5 en  zijn huis
 op de fondam5t5 s*udd54 ,to5 kwam de   
griffi] af na> de  poort en vraagde met 
bev5de lipp5 wie da> w>54 ,boan]ges     
antwoordde3 ,wij zijn de kapite9s en    
gezagvo]d]s van d5 groot5  ,el-,s*adda  

en d5 gezeg5d5 ,immanuel1 zijn ,zoon1 en
 wij eis*5 uw  ka/eel op voor het       
gebruik van onz5 edel5 vor/40 ,intuss*5 
gaf de  /ormram de poort nog e5 /oot4   
,deze de$ d5 oud5 edelman nog me]  bev52
 to5 durfde hij niet &]s dan de poort   
op551 en 's kon+s  krijgsma*t trok b9n51
 namelijk de drie bov5g5oemde kapite9s4 
,het  huis van d5 griffi] 0 e5e ze]     
gemakkelijke en welgeleg5  v]blijfplaats
 voor ,immanuel1 niet alle5 omdat het   
zoo di*t bij het  ka/eel /ond en zoo /]k
 01 ma> ook omdat het zoo groot van     
omvang  0 en vlak teg5ov] ,dibolus'     
spelonk1 wa>9 hij zi* ?ans _h  v]s*ol51 
niet voor d5 dag durv5de kom54 ,wat d5  
griffi] zelv5  betr(1 de kapite9s hield5
 voor hem hun voornem5 nog b$ekt1 en het
  groote doel van ,immanuel bleef hem   
v]borg51 zoodat hij niet wi/ wat  hij er
 van d5k5 moe/ en wat het e9de z\ wez5  
van zulk e5  dond]5d krijgsrumo]4#bd    
#bc ,de ,oorpoort wordt e]/ op5gebrok54 
-- ,wanne] de ,gee/ des    ,he]5 lang5  
tijd met d5 m5s* gewor/eld heeft door de

 b$i5+    des ,woords en de             
g5ademiddel51 zoo gaat e9delijk het oor 
op5 voor    de roep/em van bov54 ,ma>   
het is ,immanuel om het h>t te do5 en   
da>om ri*t ,hij zi* nu op het middelpunt
 van 's m5s*5 wez54      #bd ,de oude   
griffi] ,gewet5 is ze] v]s*rikt en wordt
 ook niet    dadelijk 9 alle plann5     
+ewijd4 ,als het gewet5 wakk] wordt dan 
vree/ het ,gods re*tva>digheid en kan   
zi* niet voor/ell51 dat al    die       
vreeselijke oordeel5 en s*rikkelijke    
ov]tuig+5 enkel zijn    tot beh\d5is d] 
ziel4    ,afbeeld+3 ,,di,,bolus         
,,v]slag54    ,het w]d nu ook weldra    
bek5d 9 de /ad hoe het huis van d5 oud5 
griffi] 0 +5om51 zijne kam]s all5 w>5   
bezet en zijn paleis  tot e5            
oorlog/uighuis gemaakt4 ,en zoodra      
v]spreidde dit g]u*t zi*  niet na> buit5
 ( all5 w>5 ze] ont/eld4 ,i$] deelde dit
 b]i*t  aan zijne vri5d5 m$e1 en ev5als 
e5 sneeuwbal bij het roll5 niet  v]lie/1
 zoo 0 b9n5 kort5 tijd de /ad er m$e    
v]vuld1 en i$]  me5de1 dat m5 van d5    

pr9s niets &]s te v]wa*t5 _h dan v]d]f  
en ond]gang4 ,de oorzaak hi]van 01 dat  
de griffi] ma> voortdur5d  beefde en de 
kapite9s alles voor hem b$ekt hield54   
,dit maakte ook1  dat m5ige5 kwam       
aanloop5 om het met eig5 oog te zi54    
,ma> wanne]  zij dan de kapite9s 9 het  
paleis zag5 en de /ormramm5 spel5de op  
de poort5 van het ka/eel om die omv] te 
/oot51 zoo w]d5 zij nog  me] ont/eld4   
,en zooals ik zeide1 de eig5a> van het  
huis maakte dit  al>m niet m9d]1 want al
 wie bij hem kwam en met hem sprak1     
v]haalde  hij1 dat hij niet &]s dan dood
 en v]d]f vreesde en v]wa*tte voor      
,m5s*ziel4    ,gij all5 zult mij        
toe/emm510 zeide de edelman1 gij all5   
weet1 dat  wij v]rad]s gewee/ zijn jeg5s
 di5 e]tijds zoo v]a*t51 nu zoo         
zegevi]5d5 en he]lijk5 vor/ ,immanuel1  
want nu ziet gij voor uwe  oog5 hoe hij 
ons niet sle*ts di*t +eslot5 h\dt1 ma>  
zi* toegang  heeft v]s*aft b9n5 onze    
poort54 ,bov5di5 ,dibolus ontvlu*t hem1 
en nu heeft hij1 zooals gij ziet1 van   

mijn huis e5e ve/+ gemaakt1 om  v&a> uit
 het ka/eel te be/orm51 wa> ,dibolus zi*
 bev9dt4 ,ik  voor mij1 heb grootelijks 
gezondigd door mij /il te h\d5 als ik   
sprek5 moe/1 en door de g]e*tigheid te  
v]draai5 als ik ze  uitoef55 moe/4 't   
,is wa>1 ik heb ook wat gel$5 door de   
h&5 van  ,dibolus omdat ik mij aan de   
wett5 van ,el-,s*adda hield2 ma> wat zal
  mij dat bat58 ,zal dat we] go$mak5 al 
het toegev5 aan de  opro]l+5 en al het  
v]raad1 dat ik m$e gepleegd heb1 en al  
wat ik  toegelat5 heb 9 de /ad          
,m5s*ziel8 ,o1 ik beef als ik d5k wat   
het  e9de wez5 zal van dit treurig en   
s*rikkelijk beg960    ,t]wijl deze      
dapp]e kapite9s aldus bezig w>5 9 het   
huis van d5  oud5 ,griffi]1 0 kapite9   
,/rafoef5+ eld]s bezig 9 het  v]zek]5   
van de a*t]/rat5 en mur54 ,hij zat d5   
he] ,va/ewil  ov]al na1 hij gunde hem   
ge5 oog5blik ru/ 9 e5ig5 hoek2 hij      
v]volgde hem zoo h>dnekkig1 dat al zijne
 mann5 van hem v]wijd]d  w]d5 en hij    
blijde 0 zijn ho(d 9 e5 hol te kunn5    

v]/ek54 ,ook  sloeg deze krijgsman drie 
van ,va/ewils (fici]5 t] a>de4 ,de en 0 
de oude ,vooroordeel1 hij wi5s h]s5pan  
re$s ges*eurd w]d4 ,deze  p]soon 0 door 
,va/ewil aange/eld als wa*t] van de     
,oorpoort1 en  viel door de h& van      
kapite9 ,/rafoef5+4 ,zoo 0 er ook e5 he]
  ,h>dnekkig1 die ev5e5s tot ,va/ewils  
(fici]5 behoorde en het  opzi*t _h ov]  
de twee kanonn51 die op de ,oorpoort    
geplant w>54 ,ook  hij viel door de h&  
van kapite9 ,/rafoef5+4 ,behalve deze 0 
er  nog e5 d]de3 hij heette kapite9     
,v]rad]1 e5 laagh>tig man1 ma>  9 wi5   
,va/ewil groot v]tr\w5 /elde4 ,deze viel
 met de &]54    ,afbeeld+3 ,,de ,,dorre 
,,plaats54    ,bov5di5 maakte hij e5e   
geweldige sla*t+ ond] 's he]5 ,va/ewils 
soldat51 vel5 van hunne /\t/e en        
brutaal/e mans*app5 dood5de1  en vel5   
v]wond5d1 die nog voor ,dibolus pal     
/ond54 ,ma> dit w>5  all5               
,dibolus-mann51 er 0 niem& ond] uit de  
oorspronkelijke  inwon]s d] /ad4    ,&]e
 oorlogsdad5 w]d5 al ev5ze] door de &]e 

kapite9s  v]ri*t4 ,aan de ,oogpoort1 wa>
 kapite9 ,go$e ,hoop en kapite9 ,liefde 
het bevel vo]d51 w]d ook e5 groote      
/rafoef5+ geh\d52 want  kapite9 ,go$e   
,hoop sloeg met eig5 h& zek]5 ho(dman   
,bl9ddoek1 die  de poort bewaakte4 ,deze
 ,bl9ddoek _h duiz5d man ond] zi* en zij
  vo*t5 met mok]s4 ,zoo v]volgde hij ook
 di5s mans*app51 sloeg er  vel5 dood1   
v]wondde vele &]5 en maakte1 dat de re/ 
zi* 9 alle  hoek5 en gat5 g+ v]b]g54    
,ook /ond bij die poort de welbek5de    
,kwad]u/4 ,hij 0 e5 grijsa>d1  wi5s ba>d
 tot aan zijn gordel reikte4 ,wij k5n5  
hem als ,dibolus'  r$5a>3 hij _h heel   
wat kwaad g$aan 9 de /ad en viel nu door
 de  h& van kapite9 ,go$e ,hoop4    ,wat
 zal ik zegg58 ,de ,dibolus-mann5 lag5 9
 deze dag5 dood 9  i$]5 hoek d] /ad1    
(s*oon er altijd nog veel te veel 9 lev5
  blev54    ,nu kwam5 op zek]5 dag de   
oude griffi] ,gewet5 en de he] ,v]/& en 
enkele &]e opp]ho(d5 d] /ad1 7te wet5   
dezulk51 die wi/5 dat  zij met ,m5s*ziel
 /aan en vall5 moe/517 bij elkar1 en na 

e5e  raadsv]gad]+ te hebb5 geh\d51 /eld5
 zij gezam5lijk e5  v]zoeks*rift op1 om 
dat aan ,immanuel te br5g5 t]wijl hij 9 
de  poort van ,m5s*ziel 0 gezet54 ,de   
inh\d van dat v]zoeks*rift hield  91 dat
 zij1 oude inwon]s van ,m5s*ziel1 de    
/ad1 die nu zoo  jamm]lijk ell5dig 01   
hunne s*uld bel$5 en ze] b$roefd w>51   
dat zij ,zijne ,maje/eit bele$igd hadd51
 tev5s hem bidd5de1 dat hij  h5 9 het   
lev5 mo*t sp>54    ,op dit v]zoeks*rift 
gaf hij 9 het geheel ge5 antwoord en dat
  v]ontru/te h5 nog te me]4 ,intuss*5   
g+5 de kapite9s1 die 9 het  huis van d5 
griffi] w>51 ma> voort met hunne        
/ormramm5 het  ka/eel te be/orm54 ,zoo  
w]d dan ook na e5ig5 tijd de groote     
poort  van het ka/eel1 die ,ondoordr+ba>
 heette1 op5gebrok5 en 9  spl9t]s       
geslag51 en da>door /ond de toegang tot 
het hol van  ,dibolus nu op54 ,to5 w]d  
er e5e boods*ap gezond5 na> de          
,oorpoort1  wa> ,immanuel voortdur5d op 
zijn troon zat1 om hem te lat5 wet51 dat
  er e5e op5+ 0 gemaakt 9 ,dibolus'     

ka/eel4 ,wat klonk5 to5 w$]  de         
trompett5 door 's ,pr9s5 leg]kamp6 ,nu 0
 de oorlog to* di*t bij  zijn e9de en   
,m5s*ziel zelve z\ spo$ig 9 vrijheid    
word5 ge/eld4    ,to5 /ond de ,pr9s van 
zijn zetel op1 en nam met zi* dieg55    
zijn]  mann51 welke voor dez5 to*t het  
ges*ikt/ w>54 ,zoo m>*e]d5 zij  dan op  
na> het huis van d5 griffi] langs de    
/raat van ,m5s*ziel4    ,de ,pr9s 0     
gekle$ 9 e5 g\d5 wap5ru/+ en zijn /&a>d 
w]d  voor hem uitg$rag52 ma> hij hield  
zijn aangezi*t 9 e5 va/5  plooi1 zoodat 
niem& da>op 't zij liefde ( grams*ap    
lez5 kon4  ,t]wijl hij da> nu zoo langs 
de /raat re$1 kwam5 de burg]s d] /ad    
all5 uit hunne deur5 en aan hunne v5/]s2
 ze w>5 all5 v]/omd  door de he]lijkheid
 van zijn p]soon en d5 glans1 die hem   
omr+de1  ma> tev5s ze] v]wond]d1 dat hij
 zijn gelaat 9 zulk e5 /ijv5  plooi     
hield1 want nu sprak hij me] tot h5 door
 zijne dad5 dan door  woord ( glimla*4  
,ma> nu legde het arme ,m5s*ziel 7zooals
 wij all5  9 zoodanig geval g5eigd zijn 

te do57 de h\d+ van ,immanuel uit       
zooals ,jozefs bro$]s ,jozef bes*\wd53  
geheel op de v]ke]de wijze4  ,want01    
da*t5 zij1 als ,immanuel ons liefhad1 z\
 hij ons dat wel  toon5 door zijn woord 
( zijn gelaat2 ma> da> hij dit niet     
doet1 zoo  haat hij ons zek]4 ,welnu1   
als ,immanuel ons haat1 dan zal alles 9 
,m5s*ziel g$ood word5 en de /ad tot e5  
pu9hoop40 ,zij wi/51 dat  zij hadd5     
ov]tr$51 dat zijns ,vad]s wet door h5   
ges*ond5 01 en  dat zij teg5ov] hem     
geme5e zaak hadd5 gemaakt met ,dibolus2 
dat hij  van dit alles k5nis droeg1 want
 zij w>5 ov]tuigd1 dat hij 0 als  e5    
engel ,gods om alle d+5 te wet51 die op 
a>de gebeur52 en dit  de$ h5 nu d5k51   
dat hun vooruitzi*t ell5dig 0 en dat de 
go$e  ,pr9s h5 z\ v]niel54    ,da>bij   
da*t5 zij3 ,welke tijd is ges*ikt] voor 
hem om dit te do5  dan nu1 da> hij      
,m5s*ziel ?ans geheel 9 zijne h& heeft80
 ,en  da>bij trok dit 9 het bijzond]    
mijne a&a*t1 dat de inwon]s van         
,m5s*ziel (s*oon zij vreesd51 niet &]s  

kond5 dan diep voor hem  n$]buig52 ja1  
zij w>5 g]e$ het /( van zijne voet5 te  
lekk54  ,ook w5s*t5 zij duiz5dmaal1 dat 
hij hun ,he] en ,ho(d mo*t word5 en  h5 
9 zijne bes*]m+ nem54 ,ook sprak5 zij   
met elk&] ov] de  s*oonheid van zijn    
p]soon1 en hoeze] hij 9 groo!id en      
voortreffelijkheid alle w]eldgroot5     
ov]tr(4 ,ma> wat hunzelv5  aang+1 o*    
arm56 hunne g$a*t5 v]&]d5 elk oog5blik  
en g+5  van het e5e uit]/e tot het &]e4 
,ja1 door dit tuss*5 vrees en  hoop     
gesl+]d word5 w]d ,m5s*ziel als e5 bal1 
die door e5  w]velw9d wordt             
voortgejaagd4    ,to5 hij nu bij de     
poort5 van het ka/eel 0 gekom51 beval   
hij  ,dibolus voor hem te v]s*ijn5 en   
zi* 9 zijne h&5 ov] te gev54  ,ma> o1   
hoe onwillig 0 dat bee/ om voor d5 dag  
te kom56 ,hoe  wor/elde hij da> teg56   
,hoe kromde hij zi* 9 duiz5d bo*t56 ,to*
  moe/ hij voor d5 ,pr9s kom54 ,to5     
beval ,immanuel en zij vatt5  ,dibolus  
aan1 hem met zw>e ket55 b9d5de1 om hem  
te bew>5 voor het  vonnis1 dat hij ov]  

hem _h uitgesprok54 ,ma> ,dibolus /ond  
op en  smeekte voor zi*zelv5 ,immanuel1 
dat hij hem to* niet na> d5 afgrond     
z5d5 z\1 ma> toelat5 dat hij 9 vr$e     
,m5s*ziel v]liet4    ,afbeeld+3         
,,ontwaakte-,,bege]te ,,en ,,bewe5]     
,,voor ,,d5 ,,pr9s4    ,to5 ,immanuel   
hem nu ov]wonn5 en 9 ket55 gebond5 _h1  
leidde hij  hem na> de m>ktplaats1 en   
da> voor het oog van gans* ,m5s*ziel    
ontde$ hij hem van zijne wap5ru/+1 wa>op
 hij e]tijds zoo po*te4  ,dit 0 e5 van  
de glori]ijke dad5 van ,immanuel1 wa>   
hij zulk e5e  ov]w9n+ op zijn vij&      
behaalde4 ,t]wijl m5 d5 reus uitkle$de  
gav5 de g\d5 trompett5 van d5 ,pr9s hun 
aang5aam geluid1 de  kapite9s klapt5 9  
de h&5 en het geheele leg] hief e5      
vreugdeges*rei aan4 ,to5 w]d ,m5s*ziel  
opg]oep5 om te zi5 het  beg9 d]         
zegepraal van ,immanuel ov] hem1 di5 zij
 zoo hun gans*e  v]tr\w5 hadd5 gegev5 en
 op wi5 zij zoo gepo*t hadd5 9 de dag5  
to5 hij h5 vleide4    ,aldus ,dibolus   
naakt uitge/roopt hebb5de voor de oog5  

van ,m5s*ziel  en van alle di5>5 des    
,pr9s5 gaf hij bevel1 dat hij met ket55 
aan  zijn zegewag5 z\ word5 gebond54    
,da>na e5 deel van zijne ma*t1 te  wet5 
kapite9 ,boan]ges en kapite9 ,ov]tuig+  
tot bewak+ van het  ka/eel a*t]lat5de1  
indi5 soms ,dibolus volgel+5 nog mo*t5  
tra*t5 het 9 te nem5 ( 9 bezit te h\d51 
re$ hij 9 zegepraal  ov] hem he51 langs 
de /rat5 van ,m5s*ziel de ,oogpoort uit 
na> de  vlakte1 wa> zijn leg]kamp 0     
opgeslag54 ,coll4 #b 3 #ae4    ,ma> gij 
kunt u niet v]beeld51 ( ge mo*t het     
gezi5 hebb5 zooals  ik1 welk e5e vreugde
 er 9 ,immanuels leg] 0 to5 zij da> d5  
tiran  gebond5 zag5 door de h& van hun  
edel5 vor/ en aan de wiel5 van  zijn    
zegek> geklui/]d4 ,zij riep5 uit3 ,hij  
heeft de gevang5is  gevang5 g5om5 en de 
ov]h$5 en ma*t5 heeft hij uitgetog52    
,dibolus is aan de kra*t van zijn zwa>d 
ond]worp5 en tot e5  voorw]p van all]   
v]a*t+ gemaakt60 ,ook de vrijwillig]s en
 die  megekom5 w>5 om d5 /rijd aan te   
zi5 jui*t5 met zulk e5e blijde  /em en  

zong5 op zulke welluid5de muziek1 dat   
zij die de hooge sfe]5  bewon51 en 9 de 
hoog] plaats5 zijn gezet5 hunne v5/]5   
op5d$51 en hunne ho(d5 na> buit5 /ak5 om
 de oorzaak van die  groote blijds*ap   
aan te zi54 ,luk4 #ae 3 #g1 #aj4    ,de 
li$5 d] /ad1 voor zoovel5 dit m$e       
aans*\wd51 w>5 t]wijl  zij het aanzag51 
als tuss*5 hemel en a>de4 ,wel kond5 zij
 niet  zegg5 wat de uitslag van deze d+5
 wez5 z\ voor zoov] hun aang+2  ma>     
alles ges*i$de langs e5 zoo he]lijk5    
weg1 en ik weet niet hoe  ik het noem5  
zal1 ma> alles s*e5 de /ad als het w>e  
toe te la*51  zoodat hun ho(d en h>t en 
al hunne z9n5 v]vuld w>5 met de         
aans*\w+ d] d+5 die ,immanuel de$4      
,to5 nu de edele vor/ dit deel van zijne
 zegepraal ov] zijn vij&  ,dibolus      
volbra*t _h1 gaf hij hem aan all] smaad 
en v]a*t+ 9 het  op5ba> ov]1 en da>na   
hem bevel gegev5 hebb5de ,m5s*ziel      
onmiddellijk te v]lat51 liet hij hem    
uitgaan uit het midd5 des  leg]s4 ,da>  
g+ ,dibolus door woe/e en onbewoonde    

plaats51 zoek5de  ru/1 ma> die niet     
v9d5de4 ,mat?4 #ab 3 #dc4    ,nu w>5 de 
kapite9s ,boan]ges en ,ov]tuig+ beid5   
mann5 van groot  aanzi53 hunne          
aangezi*t5 w>5 als de aangezi*t5 d]     
leeuw51 en  hunne woord5 klonk5 als e5  
bruis*5de zee4 ,zij hield5 voortdur5d   
hun v]blijf 9 het huis van d5 he]       
,gewet54 ,to5 aldus die groote en       
ma*tige ,pr9s zijne ov]w9n+ op ,dibolus 
_h volvo]d1 hadd5 de  li$5 d] /ad me]   
geleg5heid op de dad5 van deze edele    
kapite9s te  lett54 ,die kapite9s d$5   
alles met zulk e5 ern/ en w>5 zoo       
indrukwekk5d 9 al hunne h&el+51 dat de  
/ad ond] voortdur5de  vreeze w]d geh\d5 
en zij voor de toekom/ nog altijd 9     
twijfel  v]ke]d51 zoodat zij kwalijk    
wi/5 wat ru/ ( gemak1 vr$e ( hoop       
b$uidde4    ,ook woonde de pr9s to5 zelf
 niet 9 de /ad ,m5s*ziel1 ma> 9 zijn    
kon9klijke t5t 9 het midd5 van zijns    
vad]s heirma*t4 ,zoo gaf hij  e*t] op   
zek]5 be/emd5 tijd speciale bevel5 aan  
kapite9 ,boan]ges  om ,m5s*ziel op te   

eis*51 om al de burg]s te lat5 kom5 9   
het  ka/eel en dan voor hun aangezi*t de
 he]5 ,v]/&1 ,gewet5 en  ,va/ewil 9     
bew>+ te nem51 en h5 /r5g te lat5 bewak5
 tot zijn  welbehag5 aanga&e h5 voor de 
toekom/ z\ op5ba> word54 ,het  opvolg5  
van dit bevel maakte wa>lijk de vreez5  
en ang/ 9 de /ad  niet m9d]2 nu w>5 dan 
hun donk]e vooruitzi*t5 omtr5t dat      
droevig  lot van ,m5s*ziel wel t]dege   
beve/igd4 ,welk5 dood zij /]v5 z\d5  en 
hoe lang hunne /rafoef5+ z\ dur5 w>5    
g$a*t51 die alle  ho(d5 bezighield52 ja 
er w>51 die vreesd5 dat ,immanuel h5    
all5  9 d5 afgrond w]p5 z\1 die akelige 
plaats1 da> ,dibolus zoo bang  voor 02  
want zij wi/51 dat zij het hadd5 v]di5d4
 ,&]5 me5d51  dat zij met het zwa>d z\d5
 word5 on?alsd 9 het gezi*t hunn]  /ad2 
9 ong5ade gevall5 te zijn bij e5 zoo go$
 en heilig vor/1 o  dat maakte h5 zoo   
droevig6 ,ook 0 de /ad 9 groote onru/   
met het oog  op de mann51 die 9 gijzel+ 
w]d5 geh\d51 want dat w>5 hun  gids5 en 
leidsli$51 en als nu deze mann5 w]d5    

wegg5om51 dan  moe/ het imm]s e9dig5 met
 d5 ond]gang van gans* ,m5s*ziel4       
,da>om wi/5 zij niets bet]s te do5 dan  
gezam5lijk met de mann51  die gevang5   
zat5 e5 v]zoeks*rift op/ell5 tot d5     
pr9s1 en dit  zond5 zij op door de h&   
van zek]5 he] ,bege]te-tot-lev54 ,de man
  g+ he51 kwam aan het v]blijf van d5   
vor/ en bood da> het rekwe/  aan1#be dat
 van d5 volg5d5 inh\d 04      #be ,het  
rekwe/ wordt gebra*t door d5 he]        
,bege]te-tot-lev54 ,nu    bidt ,m5s*ziel
 wel1 ma> dat geb$ wordt bezield door d5
 naam van    d5 v]zoek]4 't ,is alle5 om
 lijfsbeh\d te do54    ,groote en       
wond]b>e ,he]s*]1 ,ov]w9na> van ,dibolus
 en van de /ad  ,m5s*ziel6 ,wij1 de     
ell5dige inwon]s van deze               
beklag5swa>dige  plaats1 smeek5 u n$]ig 
dat wij g5ade mog5 v9d5 9 uwe oog54     
,g$5k to* onze vorige ov]tr$+5 niet1 no*
 de groote zond5 van de  ma*tig5 onz]   
/ad1 ma> spa> ons na> de groo!id uw]    
go$]ti]5heid6 en laat ons niet /]v51 ma>
 voor uw aangezi*t  lev51 zoo zull5 wij 

gewillig zijn om uwe kne*t5 te wez51 en 
om als  het u behag5 mo*t zelfs de      
kruimk5s ond] uwe tafel op te lez54     
,am540    ,zoo begaf zi* dan deze       
smeekel+ met zijn v]zoeks*rift na> d5   
,pr9s2 en de ,pr9s nam het uit zijne h& 
aan1 ma> zond hem 9 alle  /ilte weg4    
,deze /ilte1 dit zwijg5 b$roefde de /ad 
,m5s*ziel3 ma>  nu 9 aanm]k+ nem5de1 dat
 zij smeeks*rift5 moe/5 indi55 (  /]v5  
da> zij voor het oog5blik niets &]s     
kond5 do51 zoo  b]aadslaagd5 zij w$] met
 elka] en zond5 e5 nieuw rekwe/ 94 ,het 
0 alzoo 9 d5zelfd5 gee/ en vorm ge/eld  
als het vorige4    ,afbeeld+3 ,,het     
,,b]\w ,,van ,,m5s*ziel4    ,ma> to5 het
 v]zoeks*rift opge/eld 01 wi/5 ze we]   
niet door  wi5 het te z5d54 ,die het de 
e]/e maal gebra*t _h mo*t het niet  w$] 
do51 want ze me5d5 dat hij op e5e ( &]e 
wijze d5 pr9s  bele$igd _h4 ,zoo d$5 zij
 dan e5e s*oorvoet5de pog+ om  kapite9  
,ov]tuig+ hun rekwe/ 9 h&5 te gev52 ma> 
hij  antwoordde1 dat hij voor v]rad]s   
wilde no* durfde tuss*5beid5  tr$5 en   

bij d5 pr9s ,immanuel ge5 voorspraak    
wilde wez5 voor  rebell54 ,dat neemt    
niet weg10 zeide hij1 dat onze vor/ go$ 
is1 en  dat gij het wel kunt wag5 door  
de h& van iem& uit uwe /ad e5           
v]zoeks*rift op te z5d51 ma> dan moe/   
hij ook kom5 met d5 /rop  om zijn hals  
en op niets pleit5de dan g5ade40    ,wel
 /eld5 zij dit uit vrees zoo lang uit   
als zij ma> e5igsz9s  kond51 ma> bang   
zijnde dat nog me] uit/el geva>lijk     
word5 z\1 zoo  kwam5 zij er to* toe om  
ond] veel ang/ en vreeze e5 adres op te 
/ell5 en 9 te z5d5 door de h& van zek]5 
,ontwaakte ,bege]te4#bf  ,die he]       
,ontwaakte ,bege]te woonde 9 e5 ze]     
jamm]lijke won+ b9n5  ,m5s*ziel en m5 _h
 zi* tot dusv]re niet met hem bemoeid   
ma> nu  moe/ hij na> d5 pr9s4 ,to5 zij  
dit aan dez5 arm5 man voor/eld5  zeide  
hij3 ,hoe z\ ik &]s kunn5 dan al mijn   
be/ do5 dat  ,m5s*ziel van de v]woe/+   
bewa>d blijve80 ,zij gav5 hem dan       
vrijmo$ig het v]zoeks*rift ov] en deeld5
 hem m$e hoe hij zi* tot  d5 pr9s moe/  

w5d5 en wat hij _h te zegg52 da>na      
w5s*t5 zij  hem e5 gelukkig5 to*t4 ,to5 
de man aan des ,pr9s5 t5t gekom5 0      
vraagde hij ev5als de e]/e om d5 pr9s te
 sprek54 ,dat woord w]d  aan ,zijne     
,maje/eit ov]gebra*t en ,immanuel kwam  
na> buit54 ,to5  ,ontwaakte ,bege]te d5 
,pr9s zag viel hij vlak op zijn         
aangezi*t t]  a>de en riep uit3 ,o1 dat 
,m5s*ziel voor uw aangezi*t mo*t lev560 
en da>bij bood hij het v]zoeks*rift aan4
 ,to5 de ,pr9s dat gelez5  _h begaf hij 
zi* e5 we9ig t] zijde en we5de1 ma> zi* 
v]/ell5de ke]de hij tot d5 man t]ug1    
welke da> nog altijd  s*rei5de aan zijne
 voet5 lag en sprak to5 voor het e]/    
deze  woord5 tot hem3 ,ke] w$] na> uwe  
plaats1 ik zal uw v]zoek 9  ov]weg+     
nem540      #bf ,ontwaakte ,bege]te is  
w$] e5 hoog]e trap van gee/elijke       
erv>+4 ,de ziel k5t nu ha> toe/& en     
bege]t iets bet]s en    hoog]s4    ,nu  
kunt gij wel d5k51 dat de li$5 van      
,m5s*ziel1 die hem gezond5  hadd51 met  
groot v]lang5 uitzag5 na> zijne         

t]ugkom/1 9 ang/ en  vreeze1 dat hun    
v]zoek mo*t v]worp5 zijn4 ,t5 laat/e    
zag5 zij d5  boods*app] t]ugkom54 ,pas 0
 hij b9n5 de /ad ( zij vraagd5 hem  hoe 
hij gev>5 01 wat ,immanuel zeide en (   
hun v]zoek ook van de  h& 0 gewez54 ,ma>
 hij antwoordde1 dat hij zwijg5 z\ tot  
hij aan  de gevang5is kwam bij d5 he]   
burgemee/] ,va/ewil en d5 secret>is4    
,da>om spo$d5 zij zi* dan voort na> het 
gevang5huis1 wa> de  groot5 van         
,m5s*ziel gebond5 lag54 ,o1 welk e5     
groote m5igte  /roomde da> sam5 om te   
v]nem5 wat de boods*app] zeide4 ,to5 hij
  zi* nu voor de tralies d] gevang5is   
v]toonde keek de burgemee/]  na> buit5  
zoo wit als e5 doek en ook de secret>is 
beefde4 ,to*  vraagd5 zij3 ,v]haal ons1 
go$e vri5d1 wat de groote pr9s tot u    
zeide40 ,da>op antwoordde ,ontwaakte    
,bege]te3 ,to5 ik aan de t5t van  d5    
groot5 he] kwam en na> hem vraagde1 kwam
 hij t]/ond4 ,zoo boog  ik mij n$] aan  
zijne voet5 en lev]de mijn v]zoeks*rift 
91 want de  groo!id van zijn p]soon en  

de he]lijkheid van zijn voorkom5        
maakt51 dat ik onmogelijk op mijne voet5
 kon blijv5 /aan4 ,to5 hij  het         
v]zoeks*rift aannam riep ik uit3 ,o1 dat
 to* ,m5s*ziel voor uw  aangezi*t mo*t  
lev560 ,hij v]wijd]de zi* da>op e5 we9ig
 en to5  t]ugkom5de zeide hij tot uw    
kne*t3 ,ga he5 na> uwe plaats en ik zal 
uw v]zoek 9 ov]weg+ nem540 ,de bode     
voegde da> nog bij3 ,de vor/  tot wi5   
gij mij gezond5 hebt is zulk e5 s*oon en
 he]lijk  p]sonaadje1 dat wie hem ziet  
hem tegelijk]tijd moet liefhebb5 en     
vreez54 ,ik voor mij kan niet &]s do52  
ma> ik weet niet wat het  e9de van deze 
d+5 wez5 zal400    ,bij het hoor5 van   
dit antwoord w>5 zij all5 v]suft1 beid5 
zij1 die  9 de gevang5is zat51 en zij1  
die da> nieuwsgi]ig omhe5 /ond52  want  
zij wi/5 niet welke uitlegg+ zij aan    
deze woord5 z\d5 gev54  ,to5 nu de      
gevang5is door de m5igte v]lat5 0       
begonn5 de  gevang55 ond]l+ ,immanuels  
woord5 te besprek54 ,de he]  burgemee/] 
zeide1 dat dit antwoord niet getuigde   

van e5 toornig  aangezi*t2 ma> ,va/ewil 
zeide1 dat er kwaad a*t] /ak en de      
secret>is dat het e5 doodvonnis inhield4
 ,deg551 die da> 9 de  nabijheid /ond5  
en intuss*5 he5g+51 zoodat ze niet al te
 be/  kond5 hoor5 wat de gevang55       
sprak51 hadd5 ma> e5 g$eelte van  dat   
gesprek opgevang51 da>om s*ept5 enkel5  
troo/ uit die boods*ap  en &]5 begrep5  
er v]s*rikk+ 9 te moet5 hoor51 en zoo   
v]/ond niem& het jui/4 ,ma> gij kunt u  
moeielijk voor/ell5 welk  e5e ops*udd+  
da>door 9 ,m5s*ziel ont/ond en welk e5e 
v]w>r+  da> he]s*te4    ,afbeeld+3 ,,de 
,,gevang55 ,,voor ,,immanuel4    ,deg551
 die aan de gevang5is gewee/ w>51       
doorliep5 de /ad1 de e5  dit roep5de1 de
 &] vlak het teg5ov]ge/elde1 en beid5   
me5d5 dat  zij de volle wa>heid v]teld51
 want zij hadd5 met hun eig5 oor5       
gehoord wat de burgemee/] en de         
secret>is v]teld54 ,de e5 riep3  ,wij   
moet5 all5 g$ood word510 e5 &] da>5teg53
 ,wij zull5  all5 nog g]$ word510 e5    
d]de s*reeuwde1 dat de pr9s niets me]   

met ,m5s*ziel wilde te do5 hebb51 en e5 
vi]de1 dat de gevang55  spo$ig t] dood  
z\d5 word5 gebra*t4 ,en1 zooals gezegd1 
i$] /ond  er voor 91 dat hij het bij het
 re*te e9de _h4 ,om die r$5 liep nu     
alles v]w>d doore5 en kon niem& ru/ v9d5
 voor het hol van zijn5  voet4 ,zelfs   
zoov] g+ het met dit v]w>de g]u*t1 dat  
sommig5 luide  v]zek]d53 de ,pr9s z\    
gans* ,m5s*ziel met het zwa>d v]niel54  
,intuss*5 w]d het donk] en bra*t het    
ell5dige ,m5s*ziel e5  komm]voll5 na*t  
door4    ,voor zoov] ik kon nagaan kwam 
ev5wel al deze v]s*rikk+ voort uit  het 
woord van d5 secret>is1 dat 's pr9s5    
antwoord e5 doodvonnis  bevatte4 ,dit   
v]s*rikte de /ad2 want e]tijds hadd5 de 
inwon]s van  ,m5s*ziel het er /ellig    
voor geh\d51 dat de griffi] e5 zi5] 0   
en dat zijne uitspraak als e5 godspraak 
kon word5 bes*\wd4 ,da>door  0 ,m5s*ziel
 dus sle*ts e5 v]s*rikk] van zi*zelve4  
,nu begonn5 zij e]/ re*t te gevoel5 wat 
de gevolg5 w>5 van  op/& en rebellie en 
onwettig5 teg5/& teg5 hunn5 vor/4 ,ik   

zeg1  dat zij nu door vrees en s*rik de 
gevolg51 de vru*t5 van hunne            
h>dnekkigheid plukt51 en wie l$5 da> me]
 ond] dan de ho(d5 en  voornaam/5 d]    
/ad6    ,ma> om kort te gaan1 to5 de    
s*rik e5 we9ig ov] 0 en de  gevang55 wat
 tot zi*zelv5 gekom5 w>51 grep5 zij ook 
w$] e5  we9ig mo$1 en /eld5 e5 d]de     
v]zoeks*rift#bg op1 wa>van de  inh\d hi]
 volgt3      #bg ,e5 d]de v]zoeks*rift4 
,m5s*ziel le]t de groote les dat    m5  
altijd bidd5 moet en niet v]trag54      
,ditmaal be/aat het geb$    mee/ 9      
s*uldbelijd5is4    ,pr9s ,immanuel de   
,groote1 he] d] gans*e w]eld en mee/] d]
  b>mh>tigheid1 -- wij1 uwe arme1       
ell5dige1 goddelooze1 /]v5de  ond]dan5  
uit de /ad ,m5s*ziel1 belijd5 voor uwe  
groote en he]lijke  maje/eit1 dat wij   
teg5 uw5 ,vad] en u gezondigd hebb5 en  
niet me]  wa>d zijn uw ,m5s*ziel g5oemd 
te word51 ma> veele] om 9 d5  afgrond te
 word5 geworp54 ,als gij ons dood5 wilt1
 zoo hebb5 wij het  v]di5d4 ,als gij ons
 wilt v]doem51 kunn5 wij niet &]s zegg5 

dan  dat het re*tva>dig is4 ,wij hebb5  
ge5 r$5 tot klag51 wat gij ook  doet en 
hoe gij u jeg5s ons g$raagt4 ,ma> o1    
laat b>mh>tigheid  he]s*5 en laat zij   
zi* tot ons uit/rekk56 ,laat uwe ontf]m+
 op  ons n$]zi5 en ons van onze         
ong]e*tigh$5 bevrijd52 dan zull5 wij    
z+5 van uwe b>mh>tigheid en uwe         
oordeel56 ,am540    ,dit rekwe/ moe/ nu 
w$] na> d5 pr9s word5 gezond51 ma> wie  
z\  het bij hem br5g58 ,sommig5 zeid53  
,laat het hem do51 die ook het  e]/e    
bra*t20 ma> &]5 keurd5 dat af omdat hij 
ge5 bet]e  uitkom/ _h v]kreg54 ,nu      
leefde er nog e5 oud man 9 de /ad1 wi5s 
naam 0 ,go$e ,w]k5 -- e5 man1 die alle5 
di5 naam droeg1 ma> die  niets _h van de
 b$oelde zaak4 ,de griffi] 0 er ev5wel  
ze] teg51  dat deze z\ gezond5 word51   
want10 zeide hij1 wij zijn nu 9 groot5  
nood en pleit5 om g5ade1 wa>om z\d5 wij 
dan e5 man kiez51 wi5s  naam re$s 9     
teg5spraak is met zijn v]zoeks*rift8    
,moet5 wij nu  vri5d ,go$e ,w]k5 onz5   
bode mak51 wanne] wij e5 rekwe/ indi55  

om b>mh>tigheid80    ,afbeeld+3 ,,de    
,,klokk5 ,,geluid4    ,bov5di510 g+ de  
edelman voort1 als de ,pr9s hem e5s     
vroeg3 hoe is  uw naam8 dat be/ kan     
gebeur51 en hij moe/ dan zegg53 de oude 
,go$e  ,w]k510 wat d5kt gij dat         
,immanuel dan antwoord5 z\8 ,ha zoo8    
leeft  oude ,go$e ,w]k5 nog 9 ,m5s*ziel8
 ,laat dan ,go$e ,w]k5 u ook uit  uw5   
nood v]loss56 ,en zegt hij dat1 dan b5  
ik er zek] van1 dat wij  v]lor5 zijn2   
want ge5 duiz5dtal ,go$e ,w]k5 kunn5    
,m5s*ziel  r$d540    ,to5 de secret>is  
zijne r$55 opgegev5 _h wa>om ,go$e ,w]k5
 niet  met het v]zoeks*rift na>         
,immanuel gaan z\1 w>5 de &]e  gevang55 
en opp]ho(d5 van ,m5s*ziel er ook op    
teg51 en wild5 zij  ,ontwaakte ,bege]te 
opnieuw met deze z5d+ bela/54 ,zoo liet5
 zij hem  dan roep5 en bege]d5 dat hij  
w$]om he5g+1 en hij 0 da>toe dan  ook   
dadelijk g]e$4 ,ma> zij smeekt5 hem1 dat
 hij to* met ge5 enkel  woord ( h&el+ d5
 pr9s z\ bele$ig51 want door dat te     
do501  zeid5 zij1 ,z\dt gij ,m5s*ziel 9 

tallooze ell5de br5g540    ,to5 nu      
,ontwaakte ,bege]te bem]kte1 dat hij w$]
 gaan moe/ v]zo*t  hij dat ze hem zek]5 
he] ,bewe5] z\d5 m$egev54 ,deze ,bewe5] 
0  e5 naa/e buurman van ,ontwaakte      
,bege]te1 e5 arm man van e5 v]brok5     
gee/ en die ze] go$ sprek5 kon bij e5   
v]zoeks*rift2 da>om  /ond5 zij dan ook  
toe1 dat hij met hem gaan z\4 ,zoo      
maakt5 zij zi*  dan g]e$1 ,ontwaakte    
,bege]te de$ e5 koord om zijn hals en   
,bewe5]  v]gezelde hem h&5wr+5de4 ,zoo  
kwam5 zij aan de t5t van d5  ,pr9s4     
,wa> zij nu voor de d]de maal t]ug kwam5
 zoo bekroop h5 de vrees1  dat hun      
h]haald aanklopp5 d5 pr9s h9d]lijk wez5 
mo*t4 ,da>om1  to5 zij aan de deur d]   
t5t w>5 g5ad]d1 zoo maakt5 zij e]/ e5e  
v]onts*uldig+ voor h5zelv5 en hunne     
h]haalde kom/1 wa>door zij  het         
,immanuel zoo la/ig maakt51 en zij      
zeid51 dat zij niet zoo vaak  t]ugkwam5 
omdat zij er behag5 9 vond5 hem la/ig te
 wez5 (  zi*zelv5 te hoor5 sprek51 ma>  
dat de nood h5 drong4 ,zij kond51  zeid5

 zij1 na*t no* dag ru/5 weg5s hunne     
ov]tr$+5 teg5  ,el-,s*adda en zijn zoon 
,immanuel4 ,zij zeid5 ook1 dat zij to*  
niet  hoopt51 dat e5ig wang$rag van     
,ontwaakte ,bege]te bij het laat/e      
bezoek ,zijne ,maje/eit mo*t bele$igd   
hebb51 en hij da>om met ge5  bet]5 troo/
 0 t]uggeke]d4 ,na dit alles nu gezegd  
te hebb51 wi]p  ,ontwaakte ,bege]te zi* 
ev5als de e]/e maal op d5 grond aan de  
voet5 van ,immanuel1 roep5de3 ,o1 dat   
to* ,m5s*ziel voor uw  aangezi*t mo*t   
lev560 da>m$e gaf hij zijn v]zoeks*rift 
ov]4 ,de  ,pr9s dan het v]zoeks*rift    
gelez5 hebb5de1 w5dde zi* w$] e5  wijle 
t] zijde als de e]/e maal1 en da>na     
t]ugkom5de op de plaats  wa> de smeekel+
 lag1 vraagde hij na> zijn naam en wat  
er 9 hem w]d  gevond5 9 de s*att+ van de
 burg]s van ,m5s*ziel1 dat m5 bov5      
vel]lei &]5 hem _h uitgekoz5 om deze    
boods*ap te do54 ,da>op  zeide de man   
tot d5 pr9s3 ,o1 dat het to* niet kwaad 
zij 9 mijns  he]5 oog51 dat ik tot u    
kwam1 en wat vraagt gij na> d5 naam van 

zulk e5 dood5 hond als ik b58 ,sla ge5  
a*t1 bid ik u1 op hetge5 ik  b51 omdat  
er1 zooals gij ze] wel weet1 zulk e5    
groote af/& be/aat  tuss*5 u en mij4    
,wa>om de li$5 d] /ad mij gezond5 hebb51
 zull5  zij zelv5 het be/ wet52 ma> het 
kan nooit wez5 omdat zij me5d51  dat ik 
bij mijn5 ,he] 9 bijzond]e gun/ /a4 ,wat
 mij aangaat1 ik heb  e5 walg aan       
mijzelv51 wie z\ dan met mij bijzond]   
+5om5 zijn8  ,to* z\ ik bege]5 te lev51 
en dat bege] ik ook voor de li$5 d]     
/ad1 en wa> beid5 zij en ik aan groote  
ov]tr$+5 s*uldig /aan1  zoo hebb5 zij   
mij gezond5 en kom ik 9 hun naam u      
b>mh>tigheid  vrag54 ,laat het u da>om  
behag5 b>mh>tigheid te bewijz52 ma>     
vraag  niet wie uw di5/kne*t is40       
,to5 zeide de pr9s3 ,en wa>om is uw     
m$gezel met u gekom5 9 deze  gewi*tige  
zaak80 ,zoo v]haalde ,ontwaakte ,bege]te
 aan ,immanuel1 dat hij  e5 arme buurman
 van hem 01 en e5 van zijne be/e vri5d54
 ,en zijn  naam1 als het ,uwe ,maje/eit 
niet mi%aagt1 is ,bewe5] van ,m5s*ziel4 

,ik weet1 dat er vel5 van di5 naam zijn 
en da>ond] ook wel  b$rieg]s1 ma> ik    
hoop1 dat het mijn5 ,he] to* niet mi%ag5
 zal1  dat ik mijn arm5 buurman heb     
m$egebra*t40    ,to5 viel ook ,bewe5] op
 zijn aangezi*t t] a>de en sprak voor   
zi*zelv53    ,o1 mijn ,he]1 wat ik b5   
weet ik zelf niet1 no* ( mijn naam      
sle*ts  voorgew5d dan wel wa> is1 vooral
 wanne] ik beg9 te b$5k5 wat  sommig5   
gezegd hebb51 namelijk dat de he] ,b]\w 
mijn vad] is  gewee/4 ,go$e li$5 hebb5  
soms sle*te k9d]5 en de opre*t5  kweek5 
soms hui*ela>s4 ,mijne mo$] noemde mij  
bij di5 naam van  mijne wieg af1 ma> (  
dit nu gebeurd is weg5s de ijlheid van  
mijn  ho(d dan weg5s de weekheid van    
mijn h>t1 kan ik niet v]tell54 ,ik  zie 
onre9heid 9 mijn eig5 tran5 en          
goddeloo%eid op d5 bodem van  mijne     
geb$54 ,ma> ik smeek u0 7en bij dit     
alles we5de die man ze]71  dat gij to*  
onze ov]tr$+5 niet wilt g$5k51 no* onze 
ong]e*tigh$5 en tekortkom+5 aanzi51 ma> 
beide mijne zond5 en  die van ,m5s*ziel 

v]s*oon5 en niet lang] wa*t5 met het    
v]he]lijk5 van uwe g5ade aan ons40      
,nadat zij aldus hunne smeek+5 voor zijn
 aangezi*t hadd5  ne]geworp5 /ond5 zij  
bev5de op en wa*tt5 het antwoord af4 ,de
  ,pr9s sprak3    ,de /ad ,m5s*ziel     
heeft grootelijks teg5 mijn5 ,vad]      
g]ebelle]d1  da>9 dat zij hem als ha>   
kon+ v]worp5 heeft en zi* tot e5        
ov]heid koos e5 leug5a>1 moord5a> en    
weggeloop5 slaaf4 ,want dez5  ,dibolus1 
uw voorgew5de vor/1 e]tijds zoo hoog    
door u ges*at1 /ond  op teg5 mijn ,vad] 
en mij1 9 ons eig5 paleis 9 het hoog/e  
h(1  me55de da> ov]he] en kon+ te word54
 ,ma> da> is hij nog jui/  bijtijds     
ontdekt en gevang5 g5om51 voor zijne    
goddeloo%eid 9  ket55 geklonk5 en 9 di5 
afgrond geworp5 tegelijk met h51 die    
zijne metgezell5 w>54 ,die onv]laat     
heeft zi* aan u v]toond en gij  hebt hem
 aang5om54    ,dit is nu en 0 re$s lang5
 tijd e5 groote bele$ig+ voor mijn5     
,vad] en da>om zond mijn ,vad] e5 ma*tig
 leg] na> u he5 om u w$]  tot zijne     

gehoorzaamheid t]ug te br5g54 ,ma> gij  
weet hoe deze  mans*app51 hunne kapite9s
 en raad%e]5 door u w]d5 gea*t en wat   
zij uit uwe h& ontv+54 ,gij /ondt teg5  
h5 op1 gij sloot uwe  poort5 voor h51   
gij bondt d5 /rijd met h5 aan1 gij vo*t 
teg5 h5  en vor ,dibolus4 ,da>om zond5  
zij tot mijn5 ,vad] om me]d]e           
/rijdkra*t5 en ik kwam met mijne        
mans*app5 om u tot ond]w]p+ te  br5g54  
,ma> zooals gij de di5a>s beh&eld hebt1 
hebt gij ook d5  ,mee/] beh&eld4 ,gij   
/ondt ev5ze] vij&ig teg5ov] mij en sloot
  ook voor mij uwe poort51 en hieldt u  
do( voor mijn roep/em1 en  hieldt d5    
teg5/& zoo lang vol als gij ma> kondt4  
,ma> nu heb ik u  met geweld ond]worp54 
,riept gij ook om g5ade zoolang gij nog 
hoop  hadt het teg5 mij uit te h\d58    
,ma> nu ik de /ad +5om5 heb roept  gij4 
,wa>om riept gij niet e] to5 de witte   
vlag mijn] b>mh>tigheid  en de zw>te    
vlag des oordeels teg5ov] elk&] ui?+58  
,nu ik we]  ,dibolus ov]wonn5 heb komt  
gij mijne gun/ zoek51 ma> wa>om hielpt  

gij mij niet teg5 di5 ma*tig5 reus8 ,to*
 wil ik uw v]zoeks*rift 9  ov]weg+ nem5 
en het beantwoord5 zooals het mee/      
/rekk5 kan om  mij te v]he]lijk54       
,afbeeld+3 ,,vreugde ,,9 ,,het ,,leg]   
,,van ,,immanuel4    ,gaat he5 en       
v]zoekt kapite9 ,boan]ges en kapite9    
,ov]tuig+1 dat  zij de gevang55 tot mij 
uitbr5g51#bh hi] 9 het leg]1 en re$s    
morg51 en zegt tot kapite9 ,oordeel en  
kapite9 ,/rafoef5+1 dat zij  9 het      
ka/eel moet5 blijv5 om alles 9 de /ad   
,m5s*ziel 9 ru/ te  h\d5 totdat gij v]d]
 van mij hoor5 zult40 ,en da>na ke]de   
hij zi*  om en trok zi* 9 zijn          
kon9klijke t5t t]ug4      #bh ,br5g de  
gevang55 tot mij uit4 ,de gevang5 en    
gebond5 ziel    is niet op e5maal en    
onmiddellijk v]lo/2 zij moet het ern/ig 
gevoel5 welk e5e droevige zaak het is   
teg5 d5 ,he]e te zondig54    ,zoo ke]d5 
dan ook onze beide smeekel+5 om en zo*t5
 d5 t]ugweg  op1 het antwoord van d5    
vor/ ov]legg5de4 ,het kwam hun zoo voor1
 dat  er niet veel hoop 0 op g5ade en   

b>mh>tigheid1 en dat de vor/ te  diep   
gekr5kt 0 om hun te kunn5 gehoor v]le554
 ,zoo kwam5 zij dan  ook tot de plaats  
wa> de gevang55 9 hunne ket55 n$]lag51  
ma>  hun droevige gemo$sge/eldheid 0    
oorzaak1 dat zij 9 het e]/ ge5  enkel   
woord kond5 uitbr5g54    ,aan de poort5 
d] /ad hadd5 re$s hond]d5 inwon]s h5    
opgewa*t en  hun toeg]oep53 ,welke tijd+
 br5gt gij m$e8 ,wat heeft de ,pr9s     
gezegd80 ma> zij antwoordd5 da> niet op 
tot zij aan de gevang5is  gekom5 w>51   
t]wijl de s*>e h5 op de hiel5 volgde4   
,to5 zij e5  we9ig bekom5 w>51 deeld5   
zij het e]/e g$eelte van ,immanuels     
antwoord aan de gevang55 m$e1 te wet5   
wat hij gezegd _h van hunne  booze      
h&el+5 teg5ov] d5 kon+ en hun v]bond met
 ,dibolus1 hoe  zij voor hem gevo*t5    
hadd51 na> hem gelui/]d1 zi* door hem   
hadd5  lat5 rege]5 en d5 ,pr9s met zijne
 mann5 v]a*t4 ,dit maakte dat de        
gevang55 bleek begonn5 te zi52 ma> de   
boods*app]s g+5 voort en  sprak53 ,hij  
zeide1 dat hij desniettem9 ons          

v]zoeks*rift 9  ov]weg+ wilde nem5 en   
da>op zulk e5 antwoord gev5 als hem het 
mee/ v]he]lijk5 zal40 ,en to5 deze      
woord5 gesprok5 w>5 slaakte  ,bewe5] e5 
ze] diepe zu*t4 ,da>op w]d al het volk  
droevig en  v]slag52 all5 me5d5 hun     
doodvonnis ontvang5 te hebb54 ,nu 0 er  
ond] het volk ook e5 oud edelman1 wi5s  
naam luidde ,ond]zoek]4 ,deze  vraagde  
aan de boods*app]s ( zij nu alles v]teld
 hadd5 wat ,immanuel  _h gezegd en zij  
riep53 ,o1 ne51 dat is wa>40 ,da>op     
vraagde  ,ond]zoek]3 ,nu1 wat heeft hij 
dan nog me] tot u gezegd80 ,to5  b$a*t5 
zij zi* e5 oog5blik en da>na kwam alles 
er uit3 ,de ,pr9s  v]zo*t ons ook de    
kapite9s ,boan]ges en ,ov]tuig+ te      
gela/5  morg5 de gevang55 tot hem uit te
 br5g51 en de kapite9s ,oordeel en      
,/rafoef5+ te vrag5 zoolang opzi*t te   
h\d5 ov] het ka/eel en de  /ad tot wij  
me] van hem z\d5 hoor540 ,ook voegd5 zij
 nog da>bij3  ,to5 de pr9s dit gezegd _h
 ke]de hij ons onmiddellijk d5 rug toe  
en  v]wijd]de zi*40    ,ma> o1 dit      

laat/e b]i*t brak alle hoop op e5maal   
af4 ,e5sklaps g+  er e5 e5p>ige         
jamm]toon uit all] mond t5 hemel4 ,da>op
 b]eidde  i$] d] drie gevang55 zi* tot  
d5 dood1 t]wijl de griffi] sprak3  ,dit 
0 het jui/1 dat ik vreesde60 ,zij me5d5 
/ellig1 dat morg5 e]  de zon ond]g+ hun 
lev5slamp z\ zijn uitgeblus*t1 en alle  
li$5  d] /ad gelo(d5 niet &]s dan dat e5
 d]gelijk vonnis h5 all5  treff5 z\4    
,di5 gans*5 na*t bra*t de /ad ,m5s*ziel 
door 9  gewe51 zak en as*4 ,to5 de tijd 
gekom5 0 om na> d5 ,pr9s te gaan1       
kle$d5 de gevang55 zi* 9 r\wgewaad met  
/ropp5 om hunne halz51  en de gans*e /ad
 ,m5s*ziel v]teg5woordigde zi* op de    
wall5 9  diep5 r\w gekle$1 opdat de     
,pr9s door het gezi*t van al di5 r\w    
tot m$elijd5 mo*t word5 ge/emd4 ,al wat 
zi* 9 ,m5s*ziel bewoog  liep als raz5d  
en wanhopig door de /rat51 de e5 luid   
s*rei5d en  k]m5d1 de &] 9 /omme sm>t4  
,afbeeld+3 ,,m5s*ziel ,,9 ,,fee/gewaad4 
,zoo 0 dan de tijd gekom51 wa>op de     
gevang55 moe/5 v]trekk5 en  voor d5     

,pr9s v]s*ijn54 ,dit 0 de opto*t1 wa>9  
zij g+54#bi  ,kapite9 ,boan]ges g+ met  
e5e wa*t vooruit en kapite9 ,ov]tuig+   
kwam a*t]aan1 met de gevang55 9 ket55   
geslag5 9 hun midd54  ,deze laat/e g+5  
diep gebog5 en drop5 weg van            
treurigheid1 ma> de  kapite9s g+5 met   
vlieg5de va&els en volle wap5ru/+4      
#bi ,de gevang55 w]d5 uitgeleid4 ,het   
kom5 van e5e ov]tuigde    ziel tot      
,*ri/us gaat niet &]s dan met ,boan]ges 
voorop en    ,ov]tuig+ tot a*t]ho$e4    
't ,0 e5 jamm]lijk gezi*t dat drietal   
met /ropp5 om hunn5 hals1  telk5s zi* op
 de bor/ sla&e1 t]wijl zij het niet     
waagd5 hunne  oog5 t5 hemel op te heff54
 ,to5 zij midd5 9 het leg] van d5 ,pr9s 
kwam5 de$ de he]lijkheid da>van hunne   
droefheid nog v]me]d]54  ,zij kond5 zi* 
nu niet lang] inh\d51 ma> riep5 ov]luid3
 ,o  ongelukkige m5s*56 ,o rampzalige   
inwon]s van ,m5s*ziel60 t]wijl zij  met 
hunne ket55 rammeld51 welk geluid hun   
ang/kreet nog akelig]  maakte4    ,voor 
de deur van 's ,pr9s5 t5t gekom5 knield5

 de gevang55  e]bi$ig ne]1 t]wijl iem&  
na> b9n5 g+ om d5 ,pr9s van hunne       
aankom/ te v]wittig54 ,to5 beklom de    
,pr9s e5 pra*tig5 troon en  liet ze     
inbr5g52 zij kwam5 bev5de voor hem1     
t]wijl hun aangezi*t  van s*aamte       
bloosde1 en wi]p5 zi* onmiddellijk t]   
a>de4 ,ma> de  ,pr9s zeide tot kapite9  
,boan]ges3 ,zeg d5 gevang551 dat zij op 
hunne voet5 /aan moet540 ,to5 /ond5 zij 
w$] sidd]5d vlak voor  d5 vor/1 die tot 
h5 sprak3 ,zijt gij die mann51 die      
e]tijds  di5>5 wa>t van ,el-,s*adda80   
,en zij antwoordd53 ,ja1 he]1 ja60  ,to5
 g+ de pr9s voort3 ,zijt gij dan ook die
 mann51 die toeliet51  dat alles b$orv5 
en +5om5 w]d door di5 afs*uwelijk5      
,dibolus80  ,en zij antwoordd5 ,wij d$5 
zelfs me] dan dit toelat51 ,he]1 want   
wij v]koz5 hem zelf tot mee/]40 ,to5 g+ 
de pr9s voort3 ,z\dt gij  er m$e tevr$5 
gewee/ zijn1 dat uwe slav]nij ond] zijne
 tirannie uw  lev5 lang voortg$uurd _h80
    ,en zij antwoordd53 ,ja1 he]1 ja2   
want zijne weg5 w>5 aang5aam voor  ons  

vlees* en wij w>5 v]vreemd geword5 van  
bet]e d+540 ,en  w5s*tet gij ook van    
h>te10 g+ hij voort1 to5 ik optrok teg5 
,m5s*ziel1 dat ik de ov]w9n+ ov] uli$5  
niet behaald _h80 --  ,ja1 ,he]1 ja60   
antwoordd5 zij met s*aamte4 ,to5 zeide  
de ,pr9s3 ,en  welke /raf me5t gij nu   
wel1 dat gij van mijne h& v]di5t door   
deze  en nog zoovele &]e groote zond580 
,en zij antwoordd53 ,beid5 d5  dood en  
het v]d]f1 ,he]1 wij hebb5 niets m9d]   
v]di5d40 ,hij  vraagde v]d] ( zij dan   
niets tot v]s*oon+ van zi*zelv5 hadd5  9
 te br5g54 ,ma> zij antwoordd53 ,wij    
kunn5 niets &]s zegg5  he]1 dan dat gij 
re*tva>dig zijt en wij s*uldig40 ,to5   
zeide de  ,pr9s3 ,en wa>om zijn er      
/ropp5 om uw5 hals8 ,de gevang55        
antwoordd53 ,die /ropp5 zijn be/emd om  
ons er m$e te b9d5 op de  g]i*tsplaats1 
wanne] het u niet behaagt ons           
b>mh>tigheid te  bewijz540 ,zoo vraagde 
hij dan al v]d]1 ( al de li$5 van       
,m5s*ziel  het met h5 e5s w>5 9 deze    
belijd5is8 ,en zij antwoordd53 ,ja1 al  

de inboorl+5 van ,m5s*ziel1 ,he]1 ma>   
wat de ,dibolusmann5  aangaat1 die tot  
ons inkwam5 to5 de reus ons 9 bezit nam1
 van h5  kunn5 wij niets zegg540        
,spreuk4 #e 3 #bb4    ,to5 beval de     
,pr9s dat er e5 h]aut z\ word5 g]oep51  
en dat deze  door het midd5 van het     
gans*e leg] van ,immanuel gaan z\ om uit
 te  roep5 bij d5 klank d] trompet1 dat 
de ,pr9s1 de zoon van ,el-,s*adda1  9 d5
 naam van zijn ,vad] en tot zijns ,vad]s
 he]lijkheid e5 volkom5  ov]w9n+ behaald
 _h op de /ad ,m5s*ziel2 en dat de      
gevang55 hem  z\d5 navolg5 al roep5de3  
,am540 ,dit gebeurde zooals hij bevol5  
_h1 t]wijl de muziek d] hooge plaats5   
ov]he]lijk speelde en de  kapite9s1 die 
9 het leg] w>51 jui*t51 en de soldat5   
ov]w9n+sli$]5 zong5 t] e]e van d5 ,pr9s2
 de va&els  wapp]d5 9 d5 w9d en ov]al 0 
groote vreugde2 alle5 de mann5 van      
,m5s*ziel bezwek5 s*i] van v]lang5 om   
van dit alles het e9de te  wet54    ,to5
 liet de ,pr9s de gevang55 w$] roep5 om 
nogmaals voor hem te  /aan1 en zij kwam5

 w$] bev5de voor hem4 ,ma> hij sprak tot
 h53 ,de  zond51 ong]e*tigh$51 ov]tr$+51
 die gij met de gans*e /ad  ,m5s*ziel   
g$ur5de al di5 tijd teg5 mijn5 ,vad] en 
mij b$rev5  hebt1 mag ik u uit naam van 
mijn5 ,vad] v]gev51 en dat doe ik bij   
dez540 ,en dit gezegd hebb5de1 gaf hij  
hun1 op p]kam5t ges*rev5 en  v]zegeld   
met zev5 zegel5 e5 groot en algeme5     
p>don1 bevel5de aan  d5 he] burgemee/]1 
d5 he] ,va/ewil1 en d5 he] griffi] te   
will5  zorg51 dat dit p>don op morg5 als
 de zon opg+1 door de gans*e /ad        
,m5s*ziel z\ word5 gehoord4    ,bov5di5 
liet de ,pr9s de gevang55 hun r\wgewaad 
uittrekk5 en gaf  hun si]aad voor ass*e 
en vreugdeolie voor treurigheid en het  
gewaad  des l(s voor e5 b5auwd5 gee/4   
,jes4 #fa 3 #c4    ,to5 gaf hij aan i$] 
hunn] drie g\d5 kle9odin en ko/b>e      
/e551 en nam hunne /ropp5 af en h+ g\d5 
ket55 om hunn5 hals  en g\d5 r+5 9 hunne
 oor54 ,to5 nu de gevang55 de g5adige   
woord5 van ,pr9s ,immanuel hoord5 en al 
wat hun g$aan w]d bem]kt51  viel5 zij   

s*i] 9 zwijm2 want de g5ade1 de         
weldadigheid1 het p>don  g+5 all5 zoo   
s*ielijk 9 hun w]k1 w>5 zoo ov]he]lijk  
en  v]rass5d1 dat zij niet 9 /aat w>5   
zooveel go$heid te v]drag54  ,ja1 de he]
 ,va/ewil bezweek s*i] geheel2 ma> de   
,pr9s liep op hem  toe1 omvatte hem met 
zijn eeuwige arm51 omhelsde hem1 ku/e   
hem en  sprak hem mo$ 91 da> alles na>  
het woord d] bel(te z\ word5  g$aan4    
,ook omhelsde hij en ku/e de &]51 die   
,va/ewils m$gezell5  w>51 zegg5de3 ,neem
 dit aan als e5 teek5 van mijne liefde1 
gun/ en  m$elijd51 en nu bela/ ik u1    
mijnhe] de griffi]1 dat gij aan de /ad  
,m5s*ziel m$$eelt wat gij gehoord en    
gezi5 hebt40    ,afbeeld+3 ,,de ,,into*t
 ,,van ,,immanuel4    ,to5 w]d5 hunne   
ket55 voor hun aangezi*t 9 /ukk5 gebrok5
 en 9  de lu*t gesl+]d1 t]wijl hunne    
voet/app5 ond] h5 w]d5  va/gemaakt4 ,to5
 viel5 zij n$] aan de voet5 van d5      
,pr9s1 ku/5  zijne voet5 en maakt5 die  
nat met hunne tran52 ook riep5 zij uit  
met  luide /emm53 ,gezeg5d zij de       

he]lijkheid des ,he]5 van uit deze      
plaats60 ,to5 w]d5 zij v]zo*t op te /aan
 en aan de /ad ,m5s*ziel  te gaan       
v]tell5 wat de ,pr9s g$aan _h4 ,hij     
beval ook1 dat li$5 met  fluit5 en      
trommel5 voor h5 z\ uitgaan en spel5 9  
de geheele /ad  ,m5s*ziel4 ,to5 w]d     
v]vuld wa> zij nooit na> hadd5 uitgezi5 
en  kwam 9 hun bezit wat zij nooit      
g$roomd hadd54    ,de ,pr9s liet ook d5 
edel5 kapite9 ,gelo( roep5 en beval1 dat
 hij en  e5ige zijn] (fici]5 voor de    
edelli$5 van ,m5s*ziel z\d5  he5trekk5  
en rukk5 met vlieg5de va&els de /ad     
b9n54 ,ook ontv+  deze kapite9 ,gelo(   
la/ om t5 tijde als de griffi] het      
algeme5  p>don 9 de /ad ,m5s*ziel z\    
aflez51 alsdan met vlieg5de va&els  de  
,oogpoort 9 te rijd5 met ti5duiz5d mann5
 en zijn gevolg4 ,hij  moe/ dan         
doortrekk5 de hooge /raat op tot 9 het  
ka/eel1 en nem5  dat 9 bezit tot zijn   
,he] da> b9n5 kwam4 ,bov5di5 moe/ aan de
  kapite9s ,oordeel en ,/rafoef5+ gebod5
 word5 die /]kte aan hem af  te /aan1   

,m5s*ziel te v]lat5 en spo$ig tot d5    
,pr9s 9 het leg]  t]ug te ke]54         
,alzoo 0 nu de /ad v]lo/ van de         
v]s*rikk+5 d] vi] e]/e  kapite9s en     
hunne mans*app54    ,welnu1 ik heb u    
v]teld hoe de gevang55 door d5 edel5    
vor/ ,immanuel  beh&eld w]d5 en hoe zij 
zi* voor hem g$roeg5 en hoe hij ze met  
fluit en trommel w$] na> huis zond4 ,nu 
moet gij u e5s voor/ell5  hoe die van de
 /ad1 die niets &]s v]wa*tt5 te hoor5   
dan e5  vonnis des doods1 en da>om niet 
&]s dan 9 droef5is kond5  v]ke]51 als(  
ze met doorn5 gegeeseld w]d51 deze v]&]+
 van  zak5 v]nam54 ,hunne g$a*t5 kond5  
zi* 9 het e]/ op ge5 &]  punt bepal52   
zij v]ke]d5 voortdur5d 9 groote         
onzek]heid1 ja hunne  h>t5 w>5 gelijk e5
 weegs*aal1 die door e5 bev5de h& wordt 
va/geh\d54 ,ma> t5 laat/e to5 zij telk5s
 ov] d5 muur kek51  me5d5 zij to* iets  
te zi5 t]ugke]51 en nu da*t5 zij w$]3   
wie  z\d5 dat wez58 ,t5 laat/e h]k5d5   
zij hunne gevang552 ma> wie  bes*rijft  
de v]wond]+ hunn] h>t51 to5 zij bem]kt5 

ond] welk  e5 geleide en met hoeveel    
e]bewijz5 zij t]ugke]d54 ,zij g+5 na>   
het leg] 9 het zw>t1 ma> ke]d5 nu 9 het 
wit t]ug2 zij g+5 uit  na> het leg] met 
/ropp5 om hun hals en ke]d5 nu t]ug met 
g\d5  ket55 omhang52 zij g+5 uit na> het
 leg] met hunne voet5 9  ket551 ma>     
kwam5 t]ug met ontbond5 en vroolijke    
voet/app52 zij  g+5 uit na> het leg] met
 d5 dood voor oog5 en kwam5 t]ug 9 de   
volle v]zek]dheid des lev5s2 zij g+5 uit
 na> het leg] met  bezwa>de h>t51 ma>   
kwam5 t]ug met trommel5 en pijp54       
,to5 zij nu voor de ,oogpoort gekom5    
w>51 waagde de arme bezwa>de  /ad       
,m5s*ziel het1 e5 kreet te do5 opgaan1  
en het 0 zulk e5 kreet  dat de kapite9s 
9 's ,pr9s5 leg] bij dat geluid kwam5   
toeloop54  ,a*1 die arme bezwa>de h>t56 
wie zal hun dit euvel duid51 da> hunne  
doodgewa&e vri5d5 w$] 9 het lev5 w>5    
t]uggeke]d2 want het  0 hun als e5 lev5 
uit d5 dood de oud/5 van ,m5s*ziel 9    
zulk e5  glans te zi5 v]s*ijn54 ,zij    
hadd5 na> niets &]s uitgezi5 dan  na> d5

 bijl en het blok2 ma> ziet1 vreugde en 
blijds*ap1 groote  v]troo/+ en zulke    
welluid5de muziek b]eikt5 h51 dat er e5 
zieke  gezond van word5 z\4             
,afbeeld+3 ,,immanuels ,,fee/4    ,to5  
zij dan b9n5kwam5 begroett5 zij elk&]   
met e53 ,welkom6  welkom6 en gezeg5d is 
hij1 die u spa>de60 ,zij voegd5 da>bij3 
,wij  zi5 het wel1 dat het go$ met u    
afgeloop5 is1 ma> hoe moet het nu  gaan 
met de /ad ,m5s*ziel8 ,zal het ook met  
ons go$ afloop580 ,to5  antwoordd5 de   
he] griffi] en de burgemee/]3 ,o1 go$e  
tijd+6 ,e5  blijde boods*ap van het     
go$e6 ,groote vreugde voor de /ad       
,m5s*ziel60  ,to5 slaakt5 zij e5 nieuw5 
vreugdekreet1 die de a>de de$ bev54     
,hi]na vraagd5 zij me] na> de           
bijzond]h$51 hoe het 9 het leg]  0      
toegegaan en welke boods*ap zij van     
,immanuel voor de /ad hadd5  meegekreg54
 ,zoo v]haald5 zij hun dan alle         
voorvall5 uit het leg] en  alles wat de 
,pr9s hun g$aan _h4 ,dit maakte1 dat de 
/ad zi*  v]wond]de ov] de wij%eid en    

g5ade van vor/ ,immanuel4 ,to5  v]haald5
 zij wat zij uit zijne h& ontvang5 hadd5
 voor de inwon]s  d] /ad1 en de griffi] 
sprak luide deze woord53 ,p>don1 volkom5
  v]giff5is voor ,m5s*ziel6 ,m5s*ziel   
zal dit morg5 o*t5d te wet5  kom560     
,da>op gaf hij bevel1 dat alle li$5 van 
,m5s*ziel morg5  o*t5d zi* op het       
m>ktple9 v]e5ig5 z\d5 om dit p>don1 deze
  algeme5e s*uldv]giff5is1 te hoor5     
voorlez54    ,ma> wie kan nu zi*        
voor/ell5 welk e5e v]&]+1 welk e5       
gee/drift deze ke] d] d+5 9 het voorkom5
 d] /ad ,m5s*ziel  teweegbra*t6 ,ge5    
enkel burg] d] /ad kon di5 na*t slap5   
van  l\t] vreugde2 9 i$] huis 0 er      
vreugde1 zang en muziek en all]lei      
vroolijkheid2 elk&] het geluk van       
,m5s*ziel te v]tell5 en na>  deze v]hal5
 te lui/]5 0 al wat e5 i$] te do5 _h1 en
 het  besluit van dit alles 03 ,veel me]
 dan dit zal de opga&e zon ons  nog     
br5g56 ,wie _h gi/]5 kunn5 v]mo$51 dat  
de dag van h$5  zulk e5 dag voor ons    
zijn z\6 ,en wie _h durv5 d5k5 to5 onze 

gevang55 met ijz]5 ket55 belad5 uitg+5  
na> de leg]plaats1  dat zij met g\d5    
ket55 omhang5 z\d5 w$]ke]56 ,ja1 zij1   
die  zi*zelv5 v]oordeeld5 to5 zij zi*   
na> hunn5 re*t] begav51  w]d5 door zijn 
eig5 mond vrijgesprok51 niet omdat zij  
ons*uldig  w>51 ma> door 's ,pr9s5      
b>mh>tigheid alle51 en met pijp5 en     
trommel5 na> huis gezond54 ,ma> is dit  
de gewone h&elwijze van de  vor/58 ,zijn
 zij gewoon zulke gun/5 aan v]rad]s te  
bewijz58 ,ne51  dit is alle5 het w]k van
 ,el-,s*adda en ,immanuel1 zijn zoon40  
,de morg5 brak dan aan4 ,de he]         
burgemee/]1 de he] ,va/ewil en de  he]  
griffi] ,gewet5 kwam5 af na> het        
m>ktple9 op d5 tijd door d5  pr9s       
bepaald1 wa> het volk d] /ad h5 re$s    
/ond op te wa*t54  ,to5 zij er kwam5 w>5
 zij gekle$ 9 die glori]ijke gewad51    
welke  de pr9s hun d5 vorig5 dag _h     
aangetrokk51 en de /raat w]d door  hunne
 he]lijkheid v]li*t4 ,zij drong5 door   
na> de ,mondpoort1 die  aan het b5$5e9d 
d] m>ktplaats 01 omdat deze van oude    

tijd5 af  de plaats 01 wa> publieke zak5
 w]d5 beh&eld4 ,zoo /ond5 zij  da> 9    
hunne toga's en hunne e]eteek55 w>5 voor
 h5 uitg$rag54  ,nu 0 de nieuwsgi]igheid
 van het volk groot om de volle         
beteek5is van  het p>don te v]nem54     
,to5 /ond de secret>is re*t op zijne    
voet5 en e]/ met de h&  gew5kt hebb5de  
om /ilte1 las hij met luid] /emme de    
s*uldv]giff5is4 ,ma> to5 hij kwam aan   
deze woord52 de ,he]e1 de  ,he]e ,god1  
b>mh>tig en g5adig1 v]gev5de de         
ong]e*tigheid1 de  ov]tr$+ en zond54    
,alle godsla/]+ en zonde zull5 v]gev5   
word510 to5 kond5 zij zi* niet lang]    
inh\d5 van vreugde4 ,want gij  moet wet5
 dat i$] m5s* 9 de /ad 9 dit p>don      
begrep5 01 niet  n uitgezond]d4 ,exod4  
#cd 3 #f4 ,mat?4 #ab 3 #ca4    ,to5 de  
griffi] geindigd dit gewi*tige /uk te   
lez5 draafd5 de  burg]s ov] de mur5 en  
wall5#cj al huppel5de en spr+5de van    
blijds*ap1 en bog5 zi* zev5maal op hun  
aangezi*t t] a>de  teg5ov] de t5t van   
,pr9s ,immanuel4 ,e5 luide vreugdekreet 

g+ op en  al het volk riep3 ,dat        
,immanuel eeuwig leve60 ,to5 w]d aan de 
jongeli$5 la/ gegev5 dat zij al de      
klokk5 van ,m5s*ziel luid5  z\d54 ,zoo  
luidd5 dan de klokk5 en g+5 de l(li$]5  
op en klonk  de muziek 9 i$] huis van   
,m5s*ziel4      #cj ,de burg]s ov] de   
wall5 en mur5 draafd54 ,bunyan zelf legt
    9 e5e noot zijne b$oel+ da>m$e uit4 
,de wall5 beteek55 het    vlees*2 dit   
vlees* nu wordt ond] d5 voet getr$51 wa>
 de ziel    van vreugde ov] de v]loss+  
ov]/elpt is4 ,zoo b$uidt ook het        
klokkeluid5 de liefelijke g$a*t5 en     
l(v]heff+51 welke uit de    ziel omhoog 
/ijg54 ,en nu v]toont zi* kapite9 ,gelo(
 9 de    ve/+4 ,het gelo( komt voor d5  
dag1 het laat zi* zi5 beid5 aan         
,immanuel en aan de g]$de ,m5s*ziel4    
,to5 de pr9s de drie gevang55 met       
vreugde1 met trommel5 en pijp5  na> huis
 gezond5 _h1 beval hij aan zijne        
kapite9s met al de  leg](fici]5 en      
soldat5 g]e$ te wez5 op morg5 teg5 het  
oog5blik1 dat de griffi] het p>don _h   

afgelez5 om dan na> zijn  welbehag5 te  
h&el54 ,to5 nu de morg5 gekom5 0 en de  
griffi] het  p>don _h voorgelez51 zoo   
beval ,immanuel1 dat alle trompett5 van 
het  leg] z\d5 word5 geblaz51 en dat    
alle vlagg5 en va&els z\d5  word5       
geplant1 de helft da>van op d5 b]g      
,g5ade en de &]e helft  op d5 b]g       
,g]e*tigheid4 ,hij beval ook dat al de  
kapite9s zi* z\d5  v]toon5 9 hun volle  
wap5ru/+ en dat de soldat5 vreugdegejui*
  z\d5 aanheff54 ,en ev5m9 hield kapite9
 ,gelo(1 die 9 het ka/eel  getrokk5 01  
zi* s*uil1 ma> hij v]toonde zi* aan d5  
tor5trans  van het =t met al zijne      
(fici]5 en muziekant5 9 volle  wap5ru/+1
 zi* nu e5s w5d5de na> de /ad en dan na>
 's ,pr9s5  leg]kamp4          ,,ho(d/uk
 ,,vi4    ,,into*t ,,van ,,d5 ,,vor/4   
,aldus heb ik u nu getoond de wijze     
wa>op en d5 weg wa>langs ,immanuel  er  
toe g]aakte om die v]ma>de /ad ,m5s*ziel
 te h]w9n5 en uit de  h& en ma*t van d5 
reus ,dibolus te v]loss54    ,to5 nu de 
,pr9s de uitw5dige blijk5 van vreugde _h

 aan d5 dag  gelegd1 beval hij dat zijne
 kapite9s en hunne mans*app5 ond] de    
mur5 van ,m5s*ziel e5 spiegelgeve*t z\d5
 h\d51 en dit d$5 zij  dadelijk4 ,ma> o1
 met welk e5e beh5digheid1 va>digheid1  
nauwkeurigheid en mo$ vo]d5 deze        
krijgsli$5 hunne beweg+5 uit  voor het  
oog van ,m5s*ziel1 dat 9 /omme bewond]+ 
dit  spiegelgeve*t aan/a>de6    ,zij    
m>*e]d5 vooruit1 nu e5s all5 9 ene      
ri*t+1 dan we] teg5  elk&] 92 zij       
v]deeld5 zi*1 op5d5 de gel$]51 slot5 ze 
we]2  maakt5 front1 v]groott5 de gel$]51
 liet5 dan d5 re*t]vleugel  na> het     
front trekk51 dan d5 l9k]2 da>na w$] na>
 de a*t]ho$e  -- en tw9tig manoeuvres   
me]1 ma> alles met de groot/e           
nauwkeurigheid  en si]lijkheid 9 hunne  
w5d+5 en beweg+54 ,nooit hadd5 de li$5  
van ,m5s*ziel zoo iets gezi51 da>om klom
 hunne v]baz+ t5 top4  ,ma> da>na voegde
 zi* da>bij het gebruik mak5 van hunne  
wap5s 9  het spiegelgeve*t2 en to5      
toond5 zij niet m9d] beh5digheid en     
nauwkeurigheid1 en w]d5 niet m9d]       

bewond]d ook1 beid5 door die  van de /ad
 en door mij4    ,to5 deze h&el+ ges*i$ 
0 kwam de geheele /ad ,m5s*ziel tot d5  
,pr9s uit 9 het leg] om hem voor zijne  
ov]vlo$ige g5ade te dank5  en hem n$]ig 
te smeek51 dat hij nu met h5 wilde      
m$egaan na>  ,m5s*ziel en da> voor      
altijd zijne resid5tie h\d54 ,zij d$5   
dit op  de n$]ig/e mani]1 zi* zev5 maal 
voor hem t] a>de buig5de4 ,to5  zeide   
hij3 ,vr$e zij uli$560 en nad] tr$5de   
raakt5 zij de punt  van zijn g\d5 s*ept]
 aan4 ,da>op smeekt5 zij3 ,o1 dat vor/  
,immanuel met zijne kapite9s en         
krijgsli$5 voor altijd 9 ,m5s*ziel      
wild5 won51 en dat zijne sl+]s en       
/ormramm5 b9n5 9 ha>  mo*t5 word5       
opge/eld t5 di5/e van d5 ,pr9s en tot   
v]/]k+  van ,m5s*ziel4 ,want10 zeid5    
zij1 wij hebb5 ook plaats voor uwe      
oorlogsw]ktuig5 en ov]vlo$ige ruimte om 
e5 magazijn van  krijgsvoorraad op te   
ri*t54 ,o1 doe dat1 ,immanuel1 en gij   
zult voor  eeuwig ons tot e5 kon+ en e5 
ho(d wez54 ,ja1 rege] gij na> al de     

bege]te uw] ziel en maak g\v]neurs en   
vor/5 uit uwe kapite9s en  oorlogsmann51
 wij will5 uwe kne*t5 zijn en uwe wett5 
zull5 ons 9  alles be/ur540    ,zij     
voegd5 da> nog me] bij en bad5 zijne    
maje/eit da> to* wel  bijzond] op te    
lett51 want10 zeid5 zij1 indi5 nu1 na al
 die  g5ade1 welke gij ons bewez5 hebt1 
uwe arme /ad ,m5s*ziel we] door u  en   
uwe kapite9s z\ word5 v]lat51 wanne] gij
 nu van ons wegg+t1  nu gij ons zooveel 
weldadigheid hebt bewez5 en ons zooveel 
b>mh>tigheid getoond1 wat zal da> dan   
&]s op volg51 dan dat het  z\ word5 als(
 onze vreugde nooit be/aan _h1 en onze  
vij&5 zull5  opnieuw t]ugke]5 en ons nog
 wo$5d] aanvall5 dan 9 het e]/4  ,da>om 
smeek5 wij u1 o gij bege]lijke onz] oog5
 en kra*t en lev5  van onze arme /ad1   
neem onze gel(te aan1 wa> wij u als onz5
 he]  uitroep5 en kom 9 het midd5 van   
ons won52 laat ons uw volk zijn4        
,bov5di51 he]1 wij wet5 het niet1 ma>   
het kan wez5 dat nog vele  ,dibolusmann5
 de /ad bespi$51 en zij zull5 ons       

v]rass5 wanne]  gij ons zult v]lat5     
hebb51 en ons w$] 9 de h&5 van ,dibolus 
ov]gev54 ,wie weet welke voornem5s1     
complott5 ( sam5spann+5  alre$s ond] h5 
plaats hebb56 ,o1 dat wij to* nooit w$] 
9 hunne  h&5 vall54 ,laat het u da>om   
behag5 ons paleis als uwe resid5tie  te 
aanva>d5 en de be/e huiz5 d] /ad tot e5 
woonplaats voor uwe  mann540    ,to5    
zeide de ,pr9s3 ,als ik 9 uwe /ad kom1  
wilt gij dan toelat51 dat  ik alles doe 
wat ik 9 mijn h>t heb teg5 mijne en uwe 
vij&58 ,ja1  wilt gij mij help5 9 hetge5
 ik da>toe ond]neem80    ,zij           
antwoordd53 ,wij wet5 niet wat wij do5  
zull51 wij hadd5  e]tijds ook niet      
g$a*t1 dat wij zulke v]rad]s jeg5s      
,el-,s*adda  word5 z\d5 als wij bewez5  
hebb5 te zijn4 ,wat zull5 wij da>om     
?ans tot mijn5 ,he] zegg58 ,laat hem ge5
 v]tr\w5 /ell5 9 zijne  heilig52 ma>    
laat hem won5 9 ons ka/eel en van onze  
/ad e5e  ve/+ mak52 laat hem zijne edele
 kapite9s en zijne krijg%aftige  soldat5
 ov] ons zett52 ja1 laat hem ons ov]w9n5

 door zijne g5ade1  en dan zal hij      
voorzek] met ons zijn1 en ons help5     
zooals hij dat de$  op di5 dag en di5   
morg5 to5 ons p>don ons voorgelez5 w]d4 
,wij  zull5 in/emm5 da>m$e1 onze he]1 en
 met al uwe weg51 en zull5 met  uw woord
 de ma*tig5 aanvall54    ,nog en woord  
en uwe kne*t5 hebb5 uitgesprok51 en     
zull5 hi]9  mijn ,he] niet me] la/ig    
vall54 ,wij k5n5 de diepte d] wij%eid   
van  u1 onz5 vor/1 niet4 ,wie is er1 die
 met r$5 z\ hebb5 kunn5 d5k51  dat uit  
al die bitt]e beproev+51 wa>m$e wij     
beproefd gewee/ zijn1  zulk e5e         
zoetigheid z\ voortvloei5 als wij nu    
g5iet56 ,ma>1 ,he]1  laat uw li*t voor  
ons h55gaan en uwe liefde ons a*t]volg53
 ja1  neem ons bij de h& en leid ons    
door uw5 raad en laat die ons altijd    
bijblijv51 opdat alles t5 be/e van uwe  
kne*t5 uitloope2 en kom 9  ons ,m5s*ziel
 en doe er wat u behaagt4 ,o1 he]1 kom  
tot ons ,m5s*ziel1  doe er wat u        
behaagt1 als ge ons ma> bewa>t voor de  
zonde en ,uwe  ,maje/eit le]t di5560    

,to5 zeide de ,pr9s tot de /ad          
,m5s*ziel3 ,ga he51 ke] t]ug na>  uwe   
won+ 9 vr$e4 ,ik zal volga>ne al uwe    
bege]t5 inwillig52 ik  zal mijne        
kon9klijke t5t v]lat51 ik zal morg5 mijn
 leg] van voor  de ,oogpoort do5 oprukk5
 en zal de /ad ,m5s*ziel b9n5rijd54 ,ik 
zal  zelf bezit nem5 van uw ka/eel en   
zal mijne soldat5 ov] u /ell52 ja  ik   
zal nu d+5 do5 9 ,m5s*ziel1 die nooit   
bij e5ige natie1  l&/reek ( kon9krijk   
gebeurd zijn ond] d5 wijd5 hemel40      
,to5 slaakt5 de mann5 van ,m5s*ziel e5  
vreugdekreet en ke]d5 9  vr$e na> hunne 
won+5 t]ug4 ,da> v]teld5 zij aan hunne  
k9d]5  en vri5d5 al het go$e1 dat       
,immanuel belo(d _h aan ,m5s*ziel te    
do54 ,en morg510 zeid5 zij1 zal hij onze
 /ad b9n5rijd5 en mak5  won+5 bij ons 9 
,m5s*ziel40    ,to5 g+5 de inwon]s van  
,m5s*ziel met groote haa/ na> buit5 na> 
de gro5e boom5 en weid5 om takk5 en     
bloem5 te v]zamel51 t5 e9de  die op de  
/rat5 te /rooi5 hun kon+ tegemoet2 ze   
maakt5 ook  guirl&es en &]e v]si]+5 om  

hunne vreugde aan d5 dag te legg5  en   
hunn5 ,immanuel wa>dig te ontvang51 ja  
zij /rooid5 de gans*e  /raat vol van de 
,oogpoort tot de deur5 van het ka/eel1  
de plaats1  wa> de pr9s won5 z\4 ,ook   
b]eidd5 zij voor zijne kom/ de be/e     
muziek1 die de /ad bije5br5g5 kon om    
voor hem bij zijn5 into*t te  spel54    
,op d5 bepaald5 tijd de$ hij dus zijne  
intr$e 9 ,m5s*ziel en w]d5  de poort5   
voor hem op5gezet2 da> wa*tt5 ook de    
oud/5 en  be/uurd]s van ,m5s*ziel hem op
 t5 e9de hem duiz5dmaal welkom te       
heet54 ,hij /ond dan op en g+ ,m5s*ziel 
b9n51 hij en al zijne  di5>54 ,de oud/5 
g+5 huppel5de voor hem uit tot zij aan  
de  poort5 van het ka/eel w>5 g5ad]d4   
,de ,pr9s 0 gekle$ 9 zijn  g\d5         
wap5ru/+2 hij re$ op zijn kon9klijk5    
wag51 de trompett5  klonk5 rondom hem1  
de vlagg5 w>5 ontplooid2 zijne          
ti5duiz5d5  volgd5 hem op d5 voet en de 
oud/5 van ,m5s*ziel g+5 voor hem  uit4  
,en nu w>5 de mur5 van die v]ma>de /ad  
opgevuld met de  inwon]s1 die zi* da>   

v]zameld5 om de nad]+ van d5 ,pr9s aan  
het  ho(d van zijn kon9klijk leg] gade  
te slaan4 ,ev5zoo w>5 alle  v5/]s1      
balkons1 ja zelfs de dak5 d] huiz5      
gevuld met li$5 van  all]lei /& en      
leeftijd1 om het go$e te aans*\w5 wat   
hunne /ad  te beurt viel4    ,to5 hij nu
 de /ad 0 b9n5getrokk5 tot op de hoogte 
van het huis  van d5 griffi]1 gaf hij   
bevel1 dat iem& na> kapite9 ,gelo( z\   
gaan om te vrag5 ( het ka/eel g]e$ 0    
gemaakt tot de ontvang/  7want de       
toeb]eidsel5 alda> w>5 opg$rag5 aan dez5
 kapite974  ,da>om w]d nu ook aan       
kapite9 ,gelo( gela/1 dat hij met zijne 
/rijdma*t na> buit5 z\ kom5 om zijn vor/
 te ontmoet51 en volg5s  dat bevel w]d  
ook g$aan4 ,zoo geleidde hij hem dan 9  
het ka/eel4  ,da>na loge]de de ,pr9s di5
 na*t da> b9n5 met al zijne ma*tige     
kapite9s en oorlogsmann5 tot groote     
vreugde d] /ad ,m5s*ziel4  ,h&4 #ae 3   
#i4 ,efez4 #c 3 #ai4    ,de e]/e        
bezigheid van de li$5 d] /ad 0 nu zorg  
te drag51 dat de  kapite9s en krijgsli$5

 van 's pr9s5 leg] ond] h5 z\d5 word5   
+ekw>ti]d4 ,niem& zo*t zi* er van af te 
mak51 ma> integ5deel  i$] _h spijt1 dat 
hij er nog niet me] kon b]g53 want elke 
burg]  van ,m5s*ziel _h zooveel a*t+    
voor ,immanuel en zijne mann51 dat      
niets hem me] griefde dan dat hij het   
gans*e leg] niet h]b]g5 kon4  ,zij      
rek5d5 het e5e e] h5 te mog5 v]zorg51 en
 wild5 h5 ga>ne  op hunne w5k5 b$i55    
als( zij hunne lijfkne*ts w>5 gewee/4   
,t5 laat/e w]d het aldus bepaald3       
kapite9 ,ons*uld z\ word5  +ekw>ti]d bij
 d5 he] ,r$e2 kapite9 ,g$uld z\ won5 bij
 d5 he]  ,gemo$4 ,deze he] ,gemo$ 0     
e]tijds ,va/ewils kl]k gewee/1 namelijk 
tijd5s d5 op/&4 ,v]d] w]d beslot51 dat  
kapite9 ,liefde z\  v]blijf h\d5 bij d5 
he] ,g5eg5heid2 dat kapite9 ,go$e ,hoop 
z\  word5 +ekw>ti]d bij d5 ,burgemee/]4 
,wat het huis van d5 griffi]  aangaat1  
hij zelf bege]de dat de kapite9s        
,boan]ges en ,ov]tuig+  zi* da> z\d5    
ve/ig51 aangezi5 hij zoo vlak bij het   
ka/eel  woonde1 en door d5 pr9s 0       

v]ord5d1 dat +eval het noodig word5     
mo*t al>m te slaan 9 de /ad ,m5s*ziel1  
dit dan van hem z\ uitgaan4  ,9 zijn    
groot paleis loge]de hij bov5di5 hunne  
mans*app54    ,wat de kapite9s ,oordeel 
en ,/rafoef5+ aangaat1 de he] ,va/ewil  
nam  h5 en hunne mann5 tot zi*1 omdat   
hij ond] het opp]gezag van d5  ,pr9s    
voor het welzijn d] /ad _h te zorg51    
ev5als hij van tevor5  ond] d5 tiran    
,dibolus aan ha> v]d]f _h m$egeholp54   
,zoo w]d5  ook de ov]ige troep5 van     
,immanuels gevolg 9 de /ad gehuisve/2   
ma>  kapite9 ,gelo( bleef met zijn volk 
voortdur5d 9 het ka/eel4 ,rom4  #f 3    
#ai4 ,efez4 #c 3 #ag4    ,afbeeld+3     
,,het ,,/&beeld ,,van ,,di,,bolus       
,,v]gruisd ,,tot ,,/(4    ,nu me5d5 de  
oud/5 en ho(d5 van ,m5s*ziel1 dat zij   
zi* nooit van  d5 ,pr9s z\d5 kunn5      
v]zadig52 zijn p]soon1 zijne woord51    
zijne  h&el+5 w>5 zoo bekoorlijk1 zoo   
bege]lijk en aantrekkelijk voor  h51 dat
 zij hem bad5 to* niet altijd b9n5 de   
mur5 van het ka/eel  te v]toev51 ma> ook

 dikwijls hunne /rat5 te bezoek54       
,want10  zeid5 zij1 geliefde ,opp]he]1  
uwe teg5woordigheid1 uw glimla*1 uw     
blikk51 uwe woord5 zijn het lev51 de    
kra*t1 de z5uw5 d] /ad  ,m5s*ziel40     
,b5ev5s dit bege]d5 zij ook1 dat zij    
zond] oph\d5 ( bezw>5  toegang mo*t5    
hebb5 tot zijn p]soon1 wa>om hij beval1 
dat de  poort5 z\d5 op5/aan1 opdat zij  
telk5s mo*t5 kunn5 zi5 wat da>  plaats  
_h en het kon9klijk paleis ongeh9d]d    
kond5 b9n5tr$54  ,wanne] hij sprak dan  
hield5 all5 zi* /il om na> hem te       
lui/]51  en als hij w&elde1 dan 0 het   
hun e5 g5ot zijne voet/app5 na te  tr$54
    ,nu maakte op zek]5 tijd ,immanuel  
e5 fee/ voor de mann5 van  ,m5s*ziel1 en
 op d5 fee/dag kwam al het /adsvolk na> 
het ka/eel om  deel da>aan te nem54 ,de 
maaltijd be/ond uit all]lei buit5l&s*e  
g]e*t5 -- e5 spijze1 die niet op de     
akk]s van ,m5s*ziel groeide1  no* 9 het 
gans*e kon9krijk het ,heelal -- 't 0 e5e
 spijze die van  zijns ,vad]s h( kwam4  
,zoo w]d dan dis* na dis* bezet en      

toeg]i*t  en i$] mo*t vrijelijk et54    
,ma> telk5s als nieuwe g]e*t5 w]d5      
opg$rag51 zeid5 zij tot elk&]3 ,wat is  
dit80 want zij wi/5 niet  hoe zij het   
noem5 z\d54 ,zij dronk5 ook van het     
wat]1 dat wijn  geword5 0 en w>5 ze]    
vroolijk met hem4 ,da> 0 muziek al d5   
tijd1 dat zij aan tafel zat51 en m5 at  
het brood d] engel5 en honig1  die uit  
d5 rots/e5 0 g$rop54 ,zoo at ,m5s*ziel  
de spijze1 die  bijzond] voor het h(    
be/emd 01 ja zij hadd5 da>van ov]vlo$4  
,ps4 #gh 3 #bd1 #be4    ,ook moet ik    
niet v]get5 u te v]tell51 dat er        
muzikant5 bij d5  maaltijd teg5woordig  
w>51 die ev5m9 uit de /ad ,m5s*ziel hun 
afkom/ hadd5 no* uit heel di5 omtrek2   
zij w>5 opp]zangmee/]s  aan het h( van  
kon+ ,el-,s*adda4    ,nadat nu de       
maaltijd 0 afgeloop5 ond]hield ,immanuel
 zi* nog lang5  tijd met zijne ga/54    
,hij gaf hun moeielijke raadsel5 op (   
geheimz9nige uitsprak5 door zijns ,vad]s
 secret>is opge/eld2  d]gelijke zijn nog
 nooit 9 e5ig kon9krijk gemaakt omdat   

niem&  ,el-,s*adda ev5a>t 9 wij%eid en  
v]/&4 ,vele van deze raadsels  w>5      
gemaakt op kon+ ,el-,s*adda zelf en op  
zijn zoon1 tev5s  betrekk+ hebb5de op   
zijne oorlog5 met ,m5s*ziel4            
,immanuel zelf legde h5 e5ige van die   
raadsel5 uit2 ma> o wat w]d5  zij to5   
v]held]d 9 het v]/&6 ,zij zag5 wat zij  
nimm] hadd5  gezi52 zij hadd5 zi* niet  
kunn5 v]beeld51 dat zooveel diepe zak5  
v]borg5 lag5 ond] enkele zoo e5v\dige   
woord54 ,ik zeide u re$s  wi5 deze      
raadsel5 betr(f51 en als zij uitgelegd  
w>5 dan zag i$]  duidelijk 9 dat het zoo
 04 ,ja het gebeurde ook wel1 dat de    
zak5 zoo  duidelijk en kla> w>51 dat er 
ge5e uitlegg+ bij noodig 01 ma>  dat zij
 alle5 ,immanuel behoefd5 aan te zi5 om 
geheel a*t] de  b$uid5is te kom54 ,zij  
w5kt5 dan ook re$s elk&] toe1 en kond5  
niet nalat5 te zegg53 ,dat is het lam30 
,hij zelf is het (f]40 ,hij  is de rots6
 ,da> is de roode va>s6 ,dat is de deur 
en dat is de weg60 en  zoo nog veel me]4
    ,da>na liet hij de inwon]s van      

,m5s*ziel gaan4 ,ma> niem& kan zi*      
v]beeld5 hoe dat volk met deze beh&el+ 0
 +5om56 ,o1 zij w>5  ov]/elpt van       
vreugde2 zij w>5 dronk5 van bewond]+ to5
 zij zag5  en begrep5 wat hun ,immanuel 
voor h5 01 en welke geheim5 hij hun     
ontsloot4 ,en to5 zij tehuis kwam5 en 9 
hunne e5zaamheid t]uggeke]d  w>5 kond5  
zij niet &]s1 dan van zijne dad5 z+51 ja
 zelfs zo  w>5 zij van hem v]vuld1 dat  
zij 9 hunn5 slaap zijn l( zong54    ,nu 
0 het 9 het h>t van d5 pr9s ,immanuel om
 de /ad ,m5s*ziel te  v]vorm5 en ha>    
zulk e5 voorkom5 te gev5 als hem het    
mee/ behaagde  en ook het mee/ di5/ig 0 
tot v]/]k+ en v]fraai+4 ,hij  voorzag   
ook teg5 invall5 van buit5 ( v]raad van 
b9n51 alles uit  liefde voor ,m5s*ziel4 
,t5 e]/e gebood hij nu1 dat de sl+]s1   
die hij van zijns ,vad]s h(  _h         
megebra*t to5 hij d5 oorlog teg5        
,m5s*ziel ond]nam1 op de  bor/w]+5 van  
het ka/eel en op de tor5s gezet w]d51   
want hij _h  ook v]s*eid5e tor5s lat5   
b\w54 ,ook _h hij zelf e5 in/rum5t      

uitgevond51 dat met bijzond]e jui/heid  
/e55 wi]p uit het ka/eel  en uit de     
,mondpoort2 e5 onwe]/aanba>             
krijgsw]ktuig1 dat altijd doel  tr(4    
,het droeg ge5 naam1 ma> w]d aan kapite9
 ,gelo( toev]tr\wd om  er 9 buit5gewone 
gevall5 gebruik van te mak54            
,afbeeld+3 ,,z9nelijke ,,lu/ ,,wordt    
,,na> ,,de ,,re*tbank ,,gevo]d4    ,to5 
dit g$aan 0 riep hij d5 he] ,va/ewil tot
 zi* en gaf hem het  bevel ov] de       
poort51 de wall5 en de tor5s d] /ad4    
,ook /elde hij  het /a&e leg] ond] zijn 
gezag met bijzond]5 la/ om te wak5  teg5
 alle opro] en ops*udd+1 die d5 vr$e van
 onz5 kon+ en van  de go$e /ad ,m5s*ziel
 z\ kunn5 /or54 ,ev5ze] gaf hij hem 9   
la/1 dat als hij sommig5 d]             
,dibolusmann5 9 e5ig5 hoek d] /ad       
v]borg5 vond1 hij dan aan/onds de h& aan
 h5 slaan moe/ ( h5 9  v]zek]de bew>+   
nem51 opdat zij na> de wet mo*t5 word5  
ge/raft4    ,to5 riep hij d5 he] ,v]/&  
tot zi*1 d5 oud5 burgemee/]1 die        
dadelijk uit zijn ambt 0 ontzet to5     

,dibolus de /ad innam4 ,hij  h]/elde hem
 nu 9 zijn ambt en wel voor zijn lev54  
,hij v]zo*t hem  ook e5 paleis voor zi* 
te b\w5 vlak bij de ,oogpoort1 en dan   
moe/  het e5 /]k paleis zijn op de mani]
 van e5 tor5 t] v]d$ig+4  ,hij v]zo*t   
hem da>bij de boek5 d] op5b>+ en        
uitlegg+ d]  my/]in al zijne lev5sdag5  
ijv]ig na te lez51 opdat hij zijn ambt  
wa>diglijk mo*t bekle$54    ,hij maakte 
ook d5 he] ,k5nis tot secret>is (       
griffi]1#ca niet om  d5 oud5 edelman    
,gewet5 te v]/oot51 ma> omdat hij voor  
dez5 e5  bet] ambt _h1 dat hij hem lat] 
z\ opdrag54      #ca ,k5nis wordt       
griffi]1 t]wijl het ,gewet5 e5 hoog]5   
po/    bekomt4 ,k5nis is het geheug5 de 
h]9n]+ d] ziel4 ,jezus zegt3    ,dit is 
het eeuwige lev51 dat zij u k5n51 d5    
eeuwig5 wa>a*tig5    ,god en ,jezus     
,*ri/us1 di5 ,gij gezond5 hebt40 ,joh4  
#ag 3 #c4    ,to5 beval hij dat het     
beeld van ,dibolus z\ wegg5om5 word5 van
 de  plaats wa> het opge/eld 01 en dat  
zij het volkom5 moe/5  v]niel51 het tot 

pu9 v]gruiz5 en dan na> alle w9d5       
v]/rooi5  buit5 de mur5 d] /ad4 ,ma> het
 beeld van ,el-,s*adda zijn vad]  moe/  
w$] word5 opg]i*t en nev5s het zijne op 
de poort van het  ka/eel geplaat/4 ,het 
moe/ si]lijk] gemaakt word5 dan ooit    
tevor5  aangezi5 zijn vad] en hij ?ans 9
 me]d]e g5ade dan e]tijds tot de  /ad   
,m5s*ziel gekom5 w>54 ,hij wilde ook dat
 zijne naam duidelijk  z\ word5         
gegrave]d op de buit5muur d] /ad1 en wel
 9 het fijn/e  g\d t] e]e van ,m5s*ziel4
 ,op5b4 #bb 3 #d4    ,nadat dit alles   
ges*i$ 0 gaf ,immanuel la/1 dat die drie
 groote  ,dibolusmann5 gevat z\d5 word51
 welke zooveel ell5de hadd5  aang]i*t2  
te wet5 de twee burgemee/]s ,ongelo( en 
,z9nelijke ,lu/  met d5 secret>is       
,go$v]get]4 ,b5ev5s h5 w>5 er nog       
enkel51 die  ,dibolus tot edelli$5 en   
e]eburg]s 9 ,m5s*ziel gemaakt _h1 die   
door de h& van d5 nu ze] ijv]ig5 en     
getr\w5 he] ,va/ewil w]d5  gevat4       
,hi] zijn hunne nam53 ,jonkhe]          
,godv]zak]1 jonkhe] ,h>dh>t en  ,jonkhe]

 ,vals*e ,vr$e4 ,de e]eburg]s w>5 de    
he]5 ,zond] ,wa>heid1  ,zond] ,m$elijd51
 en ,hoogmo$4 ,deze w]d5 9 de gevang5is 
gezet en de  naam van d5 cipi] 0        
,wa>a*tig4 ,deze ,wa>a*tig 0 e5 d]g551  
die ,immanuel m$e gebra*t _h van zijns  
vad]s h(1 to5 hij d5 oorlog  teg5       
,m5s*ziel aanv+4    ,hi]na gaf de ,pr9s 
bevel1 dat de drie /]kt51 die op aan/ok5
 van  ,dibolus door zijne mann5 9       
,m5s*ziel geb\wd w>51 moe/5 word5       
afgebrok5 en geheel v]nield4 ,van deze  
/]kt51 h>e nam5 en  g\v]neurs hebt gij  
re$s tevor5 gelez54 ,ma> dit w]k g+     
langzaam  weg5s de grootte di] ve/+5 en 
de /e551 het ijz] en lood1 dat  er aan  
04 ,het duurde lang e] al dat pu9 0     
opg]uimd4          ,,ho(d/uk ,,vii4     
,,e55 ,,mee/] ,,di554      ,to5 dit     
alles ges*i$ 0 gaf de ,pr9s bevel1 dat  
de ,burgemee/] en  de raadsl$5 van      
,m5s*ziel e5 g]e*t%( z\d5 sam5roep5 om  
de  ,dibolusmann51 welke 9 prev5tieve   
gevang5is zat5 ond] bew>+ van  d5 cipi] 
,wa>a*tig te vonniss54#cb      #cb ,het 

g]i*t en de t]e*t/ell+ d]               
,dibolus-mann54 ,het    ond]s*eid moet  
nooit uit het oog word5 v]lor5 tuss*5 de
    +ebor55 d] /ad en deg551 die        
,dibolus m$ebra*t bij zijn5    into*t4  
,de e]/5 kunn5 word5 v]nieuwd en        
w$]gebor52 de    laat/5 moet5 word5     
g$ood en uitg$rev54    ,to5 nu de tijd  
da> 0 en het g]e*t%( gezet51 w]d aan d5 
cipi]  ,wa>a*tig bevel gegev5 de        
gevang55 voor de balie te br5g51 hetge5 
ook ges*i$de4 ,volg5s de gewoont5 van   
,m5s*ziel w]d5 zij  voorgebra*t met     
ket55 belad54 ,da> zat5 de ,burgemee/]1 
de  ,griffi] en de gans*e a*tb>e        
v]gad]+4 ,e]/ w]d de jurie gekoz5  en   
da>na w]d5 de getuig5 bezwor54 ,de nam5 
d] juriel$5 w>5  deze3 de he]5 ,gelo(1  
,wa>a*tig h>t1 ,opre*t1 ,kwaadhat]1     
,godlief1  ,go$e w]k51 ,i,jveraar voor  
,god en ,ootmo$ig4    ,de nam5 d]       
getuig5 w>53 de he]5 ,alleswet]1        
,wa>heidsprek]1  ,leug5hat] en de he]   
,va/ewil met zijne mann51 als er nog me]
 noodig  mo*t5 zijn4#cc      #cc ,de    

drie getuig5 ,alleswet]1 ,wa>heidsprek] 
en ,leug5hat]    slaan t]ug op onz5 vorm
 van getuig5is aflegg53 #a;e de wa>heid 
--    #b;e de volle wa>heid -- #c;e     
niets dan de wa>heid4    ,zoo w]d5 dan  
de gevang55 voor de balie gebra*t en    
sprak de he]  ,doe-re*t 7want hij 0 de  
/adskl]k73 ,br5gt ,godv]zak] vor1       
cipi]60 ,godv]zak] trad vooruit4 ,to5   
zeide hij tot hem3 ,hef uwe h&  op4 ,gij
 /aat hi] bek5d ond] d5 naam van        
,godv]zak]1 e5 indr+]  9 de /ad         
,m5s*ziel1 omdat gij boosa>dig en       
onbes*aamd hebt gezegd  en /a&e geh\d51 
dat er ge5 ,god is1 en dat di5svolg5s   
ook alle  godsdi5/ ov]bodig is4 ,dit    
hebt gij g$aan teg5 de e] en            
he]lijkheid van d5 kon+ en teg5 d5 vr$e 
en de veiligheid d] /ad  ,m5s*ziel4 ,wat
 hebt gij hi]teg5 9 te br5g58 ,zijt gij 
s*uldig aan  hetge5 u t5 la/e gelegd is 
( niet80    ,godv]zak]3 ,niet s*uldig40 
,de kl]k3 ,roep de getuig51 de he]5     
,alleswet]1 ,wa>heidsprek] en           
,leug5hat] b9n540    ,afbeeld+3 ,,het   

,,v]hoor ,,van ,,h>dh>t4    ,en ze kwam5
 b9n54    ,to5 zeide de kl]k3 ,gij      
getuig5 voor d5 kon+1 ziet dez5         
gevang5e1 die hi] voor de re*tbank /aat1
 aan1 k5t gij hem80    ,da>op antwoordde
 he] ,alleswet]3 ,ja1 he]1 wij k5n5 hem4
 ,zijn naam  is ,godv]zak]2 hij is      
j>5lang e5 ze] geva>lijk en v]leidelijk 
p]soon gewee/ 9 de /ad ,m5s*ziel40      
,de kl]k4 ,zijt gij er wel zek] van1 dat
 gij hem k5t80    ,alleswet]4 ,hem k5n56
 ,ja1 mijnhe]4 ,ik b5 vroeg] ma> al te  
dikw]f  9 zijn gezels*ap gewee/ dan dat 
ik hem nu niet k5n5 z\4 ,hij is e5      
,dibolusman en de zoon van e5           
,dibolusman4 ,ik k5 beid51 zijn vad] en 
zijn grootvad]40    ,de kl]k4 ,ze] wel2 
hij is aangeklaagd ond] dez5 naam en    
wordt  bes*uldigd te hebb5 gezegd en    
/a&e geh\d51 dat er ge5 ,god is1 en  dat
 m5 dus ook met godsdi5/ zi* niet moet  
bezigh\d54 ,wat zegt nu  gij1 getuig5   
des kon+s1 is hij s*uldig ( niet80      
,alleswet]4 ,mijnhe]1 hij en ik w>5 e5s 
9 de ,ondeugd/raat bij  elkar en hij    

sprak to5 ze] op5lijk ov] all]lei me5+5 
en  gevoel5s4 ,da> hoorde ik hem to5    
zegg51 dat hij1 wat hem betreft1        
vol/rekt niet gelo(t dat er e5 ,god is4 
,ma>10 voegde hij er bij1  da>om kan ik 
mij to* wel h\d5 ( ik het gelo( en1 al  
na> het  gezels*ap1 wa>9 ik mij bev9d1  
mij me] ( m9d] godsdi5/ig  aan/ell5400  
,de kl]k4 ,gij zijt er to* wel zek] van 
dat hij dat gezegd heeft80              
,alleswet]4 ,op d5 e$1 di5 ik gezwor5   
heb1 hij heeft dat gesprok540    ,to5   
zeide kl]k3 ,gij1 mijnhe]               
,wa>heidsprek]1 wat hebt gij als 's     
kon+s getuige hi]bij te voeg580         
,wa>heidsprek]4 ,mijnhe]1 ik 0 e]tijds  
e5 groot vri5d en metgezel  van hem1    
hetge5 mij ?ans me] spijt dan ik zegg5  
kan1 en ik heb hem  ze] dikwijls met    
groot5 ophef hoor5 zegg5 dat er ge5 ,god
 is1 no*  engel1 no* gee/40    ,kl]k4   
,wa> hoordet gij hem dat zegg580        
,wa>heidsprek]4 ,9 de ,zw>tmond/raat en 
9 de ,godsla/]a>sgang1 en  o1 op nog    
zooveel &]e plaats560    ,de kl]k4 ,weet

 gij nog me] van hem80                  
,wa>heidsprek]4 ,ik k5 hem als e5       
,dibolusman en als de zoon van e5       
,dibolusman1 die v]s*rikkelijk 0 9 zijne
 ontk5n+ d] ,godheid4  ,zijns vad]s naam
 0 ,nimm]go$1 die ook nog me] k9d]5 _h  
dan  dez5 ,godv]zak]4 ,me] heb ik niet  
te zegg540    ,de kl]k4 ,mijnhe]        
,leug5hat]1 zie gij d5 gevang5e aan4    
,k5t hij  hem80    ,leug5hat]4 ,o1 ja1  
mijnhe]1 deze ,godv]zak] is e5 van de   
snood/e  boev51 die ik ooit ontmoet heb4
 ,ik heb hem hoor5 zegg51 dat er ge5    
,god is2 ik heb hem ook hoor5 zegg51 dat
 er ge5e toekom5de w]eld is1  no* zonde1
 no* /rafoef5+ hi]namaals4 ,bov5di5 heb 
ik hem de  uitdrukk+ hoor5 do51 dat het 
ev5 go$ is e5 huis d] ontu*t te  bezoek5
 als e5e preek te gaan hoor540    ,de   
kl]k4 ,wa> hoordet gij hem deze d+5     
zegg580    ,leug5hat]4 ,9 de            
,dronka>d/raat1 jui/ naa/ het           
,ratel/eegje1 9  het huis van mee/]     
,goddeloo%eid40    ,de kl]k4 ,zet hem   
we] va/1 cipi]1 en laat ,z9nelijke ,lu/ 

voor het  g]e*t v]s*ijn540 -- ,en zi*   
tot di5 p]soon w5d5de g+ hij  voort3    
,z9nelijke ,lu/1 gij zijt hi] ond] dez5 
naam aangeklaagd1 als  e5 indr+] 9 de   
/ad ,m5s*ziel1 omdat gij op e5 duivels*e
 en  v]rad]lijke wijze door uwe vuile   
h&el+5 en vuile woord5 &]5  gele]d hebt1
 dat het voor e5 m5s* geoorlo(d en zelfs
 nuttig is aan  zijne vlees*elijke lu/5 
toe te gev51 en dat gij1 wat u aangaat1 
uzelv51 no* uw zondig v]maak ooit hebt  
v]loo*5d en dat ook nooit  do5 z\dt     
zoolang uw naam ,z9nelijke ,lu/ is4 ,wat
 zegt gij da>op8 ,zijt  gij s*uldig (   
ons*uldig80    ,to5 antwoordde          
,z9nelijke ,lu/3 ,mijnhe]1 ik b5 e5 man 
van hooge  afkom/ en b5 gewoon aan      
v]maak en weelde4 ,ik b5 niet gewoon mij
 9  mijne h&el+5 te lat5 dw+5 ( rege]51 
ma> volg /e$s mijn  wil als e5e wet4    
,het komt mij zelfs vreemd voor1 dat ik 
h$5 t]  v]antwoord+ ^w g]oep5 voor      
datg5e wat niet alle5 ik1 ma>  v]reweg  
de mee/e m5s*5 do51 en 't zij 9 het     
op5ba> ( 9 het  v]borg5 mee/al wordt    

toege/emd en go$gekeurd40    ,de kl]k4  
,he]s*ap1 aan uw hooge afkom/ is ons    
niets geleg51  (s*oon dit teg5 u pleit1 
want hoe hoog] hoe bet] gij hadt moet5  
zijn2 ma> wat ons nu bezig h\dt is de   
bes*uldig+ teg5 u  +ebra*t4 ,wat zegt   
gij da>van8 ,zijt gij s*uldig ( niet80  
,afbeeld+3 ,,vals*e-,,vr$e1 ,,zijn      
,,vad]1 ,,mo$] ,,en ,,betrekk+54        
,niet s*uldig60 zeide hij4    ,de kl]k4 
,roep dan nu we] de getuig5 opdat zij   
hunne getuig5is  aflegg54 ,gij1 getuig5 
des kon+s1 wat hebt gij 9 te br5g5 teg5 
dez5 m5s*8 ,e]/ gij1 ,alleswet]1 k5t gij
 hem80    ,alleswet]4 ,ja1 mijnhe]1 ik  
k5 hem4 ,zijn naam is ,bege]lijkheid4   
,hij  0 de zoon van zek]5 ,di]lijk (    
,bee/a*tig1 en zijne mo$] ba>de  hem 9  
de ,vlees*/raat1 zij 0 de do*t] van     
zek]5 ,boozelu/4 ,ik  k5 zijn gans*e    
gesla*t40    ,de kl]k4 ,go$4 ,gij hebt  
zijne aankla*t gehoord4 ,wat zegt gij   
da>van8  ,is hij s*uldig aan hetge5 hem 
te la/e wordt gelegd80    ,alleswet]4   
,mijnhe]1 hij is ind]daad e5 groot man  

zooals hij gezegd  heeft en duiz5dmaal  
groot] 9 goddeloo%eid dan van afkom/40  
,de kl]k4 ,ma> wat weet gij van zijne   
bijzond]e dad5 en h&el+580              
,alleswet]4 ,ik weet1 dat hij e5 leug5a>
 is1 e5 vloek]1 e5  sabbats*5d]1 e5     
e*tbrek] en e5 onkuis*e4 ,ik k5 hem als 
s*uldig  aan e5e m5igte ong]e*tigh$54   
,hij is e5 ze] snood m5s*40    ,de kl]k4
 ,ma> wa> 0 hij gewoon zijne            
ong]e*tigh$5 te b$rijv58  ,9 e5 ( &]5   
v]borg5 hoek ( op5ba> en met            
s*aamteloo%eid80    ,alleswet]4 ,door de
 gans*e /ad1 mijnhe]40    ,de kl]k4     
,kom1 mijnhe] ,wa>heidsprek]1 wat hebt  
gij voor onz5 kon+  te zegg5 teg5 dez5  
gevang5e80    ,wa>heidsprek]4 ,al wat de
 e]/e getuige gezegd heeft weet ik wa>  
te  zijn en nog veel me] da>bij40    ,de
 kl]k4 ,mee/] ,bege]lijkheid1 hoort gij 
wat deze he]5 zegg580    ,z9nelijke     
,lu/4 ,ik 0 altijd van oordeel1 dat het 
gelukkig/e lev51  hetwelk e5 m5s* leid5 
kon op deze a>de1 0 zi* 9 niets te      
b$w+5 wat de bege]te van zijn h>t hem   

opgeeft4 ,ik b5 nooit aan  deze mijne   
op9ie ontr\w gewee/1 ma> heb da>9 al    
mijne dag5  geleefd4 ,da>bij 0 ik nooit 
zoo h>dvo*tig1 dat wat ik voor mijzelv5 
zoet vond1 ik dit &]5 z\ hebb5 v]bod540 
,to5 zeide het h(3 ,er is g5oeg uit zijn
 eig5 mond om hem te  v]oordeel54 ,m5   
br5ge hem weg1 cipi]1 en br5ge ,ongelo( 
voor40    ,ongelo( w]d voor de re*t]s   
ge/eld4    ,mee/] ,ongelo(10 zeide de   
kl]k1 gij zijt hi] bij di5 naam         
aangeklaagd als e5 indr+] 9 de /ad      
,m5s*ziel1 omdat gij  goddelooslijk1 to5
 gij ov]/e 9 deze /ad wa>t1 u teg5 d5   
kon+  ,el-,s*adda hebt v]zet als hij    
kwam om de /ad op te eis*51 t5 e9de  die
 w$] 9 zijn bezit te krijg54 ,ja1 gij   
hebt u teg5 d5 naam1 de  leg]ma*t en de 
zaak des kon+s ge/eld1 en h&eldet ev5e5s
 als  ,dibolus1 uw ho(dman2 gij hebt de 
/ad opro]ig gemaakt en u met alle  ma*t 
teg5 d5 kon+ v]we]d4 ,wat zegt gij op   
deze bes*uldig+8  ,zijt gij s*uldig (   
niet80    ,to5 zeide ,ongelo(3 ,ik k5   
,el-,s*adda niet2 ik heb mijn oud5 vor/ 

lief2 ik rek5de het mijn pli*t getr\w te
 wez5 9 het mij  toev]tr\wde w]k1 en te 
do5 al wat 9 mijn v]mog5 0 om d5 gee/   
d] mann5 van ,m5s*ziel op te zett5 teg5 
vreemdel+5 en  gelukzoek]s1 teg5 wie ik 
gevo*t5 heb voor mijn5 he]4 ,ook b5 ik  
da>9 nog niets v]&]d en zal ook niet    
v]&]5 uit vrees (  onru/ omdat gij op   
dit oog5blik bezit g5om5 hebt van de /ad
 en h>e  /]kt540    ,to5 sprak het h(3  
,de man is1 zooals gij ziet1            
onv]bet]lijk2 hij  h\dt met groote      
onbes*aamdheid zijne ong]e*tigheid /a&e 
en  belijdt zijn op/& onbewimpeld2      
da>om3 br5g hem weg1 cipi]1 en  br5g    
,go$v]get] voor40    ,go$v]get] v]s*e5  
voor het g]e*t4    ,de kl]k4 ,mee/]     
,go$v]get]1 gij zijt hi] bij dez5 naam  
aangeklaagd als e5 indr+] 9 ,m5s*ziel1  
omdat gij1 to5 al de zak5  van ,m5s*ziel
 9 uwe h&5 b]u/t51 t5 e55male v]get5    
hebt die  t5 go$e te be/ur51 ma> u hebt 
gevoegd bij ,dibolus1 om teg5 kon+      
,el-,s*adda en zijne kapite9s p>tij te  
kiez54 ,uw g$rag 0 tot one]  van di5    

kon+ en tot v]guiz+ zijn] wett51 t]wijl 
gij da>door  ,m5s*ziel aan d5 r& van h>5
 ond]gang bra*t4 ,wat zegt gij hi]op1   
zijt gij hi]aan s*uldig ( niet80    ,to5
 antwoordde deze p]soon3 ,gij edel5 en  
he]51 te dez] tijd mijne  re*t]s1 wat de
 aankla*t betreft1 wa>bij ik dusdanig   
bes*uldigd  ^w1 s*rijf to* go$gun/ig    
mijne v]geeta*tigheid toe aan mijn5     
oud]dom en niet aan boos opzet2 aan de  
zwakheid mijn] h]s55 en niet  aan de    
onv]s*illigheid van mijn gemo$4 ,wanne] 
gij dat doet1 zal uwe  go$heid1 (s*oon  
ik s*uldig b51 mij wel niet al te zwa>  
/raff540    ,hi]op gaf het h( tot       
w$]antwoord3 ,o1 ,go$v]get]1 ,go$v]get]6
  uwe v]geeta*tigheid kwam niet sle*ts  
voort uit zwakheid1 ma> zij 0           
opzettelijk1 gij wa>t ma> al te ze]     
ong5eg5 go$e en deugdzame  d+5 9 uw     
geheug5 te bew>54 ,wat kwaad 0 kondt gij
 wl on?\d51  ma> aan het go$e kondt gij 
zelfs niet d5k54 ,gij zoekt u van uw5   
oud]dom en voorgew5de zwakheid te b$i55 
en het h( te v]bl9d5 en  uwe misdad5 te 

bemantel5 en te b$ekk54 ,ma> laat ons   
e5s hoor5 wat  's kon+s getuig5 teg5 u  
te zegg5 hebb54 ,getuig51 is hij s*uldig
  ( niet80    ,leug5hat]4 ,mijnhe]1 ik  
heb dez5 ,go$v]get] hoor5 zegg51 dat hij
  het nooit zelfs e5 kw>ti] lang ui?\d5 
kon aan het go$e te  d5k540    ,de kl]k4
 ,wa> hoordet gij hem dat zegg580       
,leug5hat]4 ,9 de ,ondeugd/raat1 9 de   
won+1 wa>naa/ de  ,toeges*roefde        
,consci5tie ui?angt40    ,de kl]k4      
,mijnhe] ,alleswet]1 wat kunt gij zegg5 
teg5 dez5  gevang5e80    ,alleswet]4    
,mijnhe]1 ik k5 dez5 booz5 man wel4 ,hij
 is e5  ,dibolusman en zijn vad] 0 dat  
ook4 ,deze heette ,nietsbem9na>1 en ik  
heb hem dikwijls hoor5 zegg51 dat de    
g$a*te aan het go$e alle5 hem  de zwa>/e
 la/ 01 die 9 de w]eld te drag5 valt40  
,de kl]k4 ,wa> hebt gij hem dit hoor5   
zegg580    ,alleswet]4 ,9 de            
,vlees*/raat teg5ov] de k]k40    ,to5   
zeide de kl]k3 ,kom gij nu1             
,wa>heidsprek]1 en geef getuig5is  teg5 
dez5 gevang5e omtr5t hetge51 wa>voor hij

 hi] t]e*t /aat  voor dit e]wa>de h(40  
,wa>heidsprek]4 ,mijnhe]1 ik heb hem    
hoor5 zegg51 dat hij liev]  aan de      
vuil/e d+5 da*t dan aan hetge5 9 de     
,heilige ,s*riftuur  /aat40             
,afbeeld+3 ,,opgeblaz5 ,,v]d$igt        
,,zi*zelv54    ,de kl]k4 ,wa> hoordet   
gij hem deze s*&elijke woord5 sprek580  
,wa>8 ,9 v]s*eid5e plaats51 ma> vooral 9
 de ,vuil/eeg1 9 het  huis van          
,s*aamteloos1 wa> de ,v]worpel+ ui?angt1
 naa/ de h]b]g1  die d5 naam draagt3 de 
,+ang tot d5 afgrond40    ,het h( sprak 
hi]op3 ,mijne he]51 gij hebt de         
bes*uldig+ gehoord  en het              
getuig5v]hoor4 ,cipi]1 br5g ,h>dh>t nu  
voor40 ,en dit  ges*i$de4    ,de kl]k4  
,mee/] ,h>dh>t1 gij zijt bij dez5 naam  
aangeklaagd als e5  indr+] 9 deze /ad   
,m5s*ziel1 omdat gij de gans*e /ad met  
de  jamm]lijk/e onboetva>digheid en     
v]h>d+ bezet hebt1 ha>  t]ugh\d5de van  
alle v]brijzel+ en droefheid ov] h>e    
zond51  g$ur5de al d5 tijd dat zij van  
d5 gezeg5d5 kon+ ,el-,s*adda  afgevall5 

0 en teg5 hem 9 op/& heeft geleefd4 ,wat
 zegt gij op  deze aankla*t1 zijt gij   
hi]aan s*uldig ( niet80    ,h>dh>t      
antwoordde3 ,ik bek51 mijne he]51 dat ik
 zoolang ik leef  niet gewet5 heb wat   
v]brijzel+ ( droefheid b$uidt4 ,ik b5   
ona&o5lijk2 ik geef om niem&2 ook kan ik
 door m5s*elijke sm>t5  niet word5      
gekweld2 hun treurigheid no* jamm]kla*t 
dr+t 9 mijn  h>t door4 ,als ik iem&     
kwaad doe ( bele$ig1 is het voor mij    
muziek  zijn k]m5 en klag5 te hoor540   
,het h( sprak3 ,gij ziet1 dat deze m5s* 
e5 re*te ,dibolusman is en  zi*zelv5    
duidelijk heeft uitgesprok54 ,br5g hem  
weg1 cipi]1 en laat  ,vals*e ,vr$e      
voorkom540    ,vals*e ,vr$e1 gij zijt   
hi] bij dez5 naam aangeklaagd als e5    
indr+] 9 ,m5s*ziel1 omdat gij op e5e    
goddelooze ja1 duivels*e  mani] ha>1    
t]wijl zij 9 afval en hels*5 op/& teg5  
h>5 kon+  leefde1 9 e5 vals*51          
geva>lijk51 ja1 v]doemelijk5 vr$e hebt  
gebra*t en geh\d51 e5 /ille g]u/heid1   
die d5 kon+ tot one]  /rekt1 zijne wet  

bespot en groote s*ade en nadeel w]kte  
voor  ,m5s*ziel4 ,wat zegt gij hi]op8   
,zijt gij da>aan s*uldig ( niet80       
,vals*e ,vr$e antwoordde da>op3 ,edele  
he] en gij all51 die nu als  re*t]s ov] 
mij zit1 ik bek5 dat mijn naam ,vr$e is1
 ma> dat ik  ,vals*e ,vr$e z\ heet51    
ontk5 ik t5 /]k/e4 ,indi5 mijne he]5    
geliev5 te v]nem5 bij al deg551 die mij 
k5n5 en bij mijne  geboorte en naamgev+ 
teg5woordig w>51 zoo zull5 zij all5     
getuig51 dat mijn naam niet ,vals*e     
,vr$e ma> ,vr$e is4 ,om die r$5  kan ik 
teg5 deze aankla*t niets inbr5g51 dewijl
 da>9 mijn naam  niet is g5oemd4 ,mijn  
k>akt] is ov]e5kom/ig mijn w>5 naam4 ,ik
 b5  altijd e5 man gewee/1 die lu/ _h 9 
vr$e en lu/ te lev5 en  hetge5 ik zelf  
bem9de1 da*t mij ook voor &]5 go$4      
,da>om als ik  e5ige mijn] vri5d5 9     
moeite zag ( met groote onru/ wor/el5d1 
zoo heb ik getra*t h5 tot vr$e te br5g5 
zooveel ik kon4 ,ik z\ dit  mijn geh\d5 
g$rag kunn5 opheld]54 ,to5 onze /ad zi* 
e]/ begon  af te ke]5 van de weg5 van   

,el-,s*adda en e5ig5 bij zi*zelv5  onru/
 w>5 ov] hetge5 zij g$aan hadd51 heb ik 
dadelijk als iem&1  die met de          
ong]u/heid van e5 &] m$elijd5 heb1      
getra*t e5  middel uit te v9d5 om h5 w$]
 g]u/ te /ell54 ,to5 de weg5 d]  oude   
w]eld en van ,sodom nog be/ond51 en er  
iets voorviel1 dat h51  met de gewoont5 
van die tijd5 in/emm5de1 h9d]de1 0 ik   
ook  dadelijk aan het w]k om h5 w$] te  
b$>51 en maakte1 dat zij hunn5  h&el w$]
 voortzett5 kond5 zond] onru/ ( ov]la/4 
,to5 de  oorlog e]/ begon tuss*5        
,el-,s*adda en ,dibolus w>5 er nu en dan
  ook e5ig5 b5auwd en vreesd5 het v]d]f 
van ,m5s*ziel4 ,ma> ik heb  door go$e   
raadgev+5 en all]lei middel5 getra*t h5 
w$] tot  vr$e te br5g54    ,d]halve1    
omdat ik t5 all5 tijde e5 man gewee/ b5 
van zulk e5  go$a>dig5 inbor/1 met en   
woord e5 vr$emak]1 7en e5 vr$emak]  is  
volg5s het oordeel van sommig5 to* e5   
ze] go$ m5s*71 zoo  v]zoek ik u1 mijne  
he]51 die d5 naam draagt van voor de    
g]e*tigheid en billijkheid van ,m5s*ziel

 9 te /aan1 to* door uw  h( bes*\wd te  
word5 als iem&1 die niet v]di5t         
onm5s*elijk  beh&eld te word54          
,integ5deel v]wa*t ik door u 9 vrijheid 
ge/eld  te word5 en uw v]l( te ontvang5 
om h51 die mij vals*elijk  bes*uldig51 9
 re*t5 te v]volg540    ,to5 riep de     
kl]k3 ,deurwa>d]1 roep e5e proclamatie  
uit60 en de  deurwa>d] riep uit3        
,aangezi5 de gevang5e voor deze re*tbank
 ontk5t1 dat de naam1  wa>bij hij is    
opg]oep51 zijn e*te naam is1 zoo laat   
het h( bek5d  mak51 dat als hi] iem&    
teg5woordig gevond5 wordt1 die aan het  
h(  da>omtr5t e5ige in=matin kan gev51  
hij gelieve voor d5 dag te  kom5 om d5  
orig9eel5 en re*t5 naam van d5 gevang5e 
te bewijz52  want de gevang5e bewe]t    
zijne ons*uld40    ,to5 kwam5 er twee   
voor het h(1 die bege]d51 dat het hun   
v]gund  mo*t word5 alles te zegg5 wat   
zij ov] dez5 gevang5e aan de  re*tbank  
kond5 voorlegg54 ,de naam des e55 0     
,wa>heidond]zoek]1  en de naam des &]5 0
 ,wa>heidsgetuige4 ,hun w]d dan e]/     

gevraagd  ( zij d5 man1 die da> voor h5 
/ond k5d5 en wat zij aanga&e  zijne     
zelfre*tva>dig+ wi/54    ,to5 sprak de  
he] ,wa>heidond]zoek]3 ,mijne he]51     
ik4444440    ,ma> het h( w5kte hem toe  
te zwijg51 en de presid5t sprak3 ,ne51  
e]/ d5 e$ do540    ,hij zwo] d5 e$ en g+
 to5 voort3 ,mijne he]51 ik k5 dez5 man 
en  heb hem gek5d van zijn e]/e k9d%eid 
af1 en ik kan getuig51 dat  zijn naam   
,vals*e ,vr$e is4 ,ik k5de zijn vad]1   
wi5s naam 0  ,pluim/rijk]2 en zijne mo$]
 w]d vor zij getr\wd 0 mejuffr\w        
,vlei/] g5aamd4 ,to5 deze twee getr\wd  
w>51 duurde het niet lang (  deze zoon  
w]d gebor51 en dadelijk bij zijne       
geboorte kreeg hij re$s  di5 naam       
,vals*e ,vr$e4 ,ik b5 lang zijn         
speelg5oot gewee/1 (s*oon  ik wat oud]  
b5 dan hij4 ,ik weet het nog ze] go$1   
dat als zijne  mo$] hem van het spel    
t]ugriep1 hij dan niet kom5 wilde en zij
  s*reeuwde3 ,vals*e ,vr$e1 kom gauw1   
&]s krijgt ge slaag60 ,ja1 ik  h]9n] mij
 zelfs dat hij nog aan de bor/ lag1     

(s*oon ik to5 ook  nog ma> kle9 moet    
gewee/ zijn1 hoe zijne mo$] met hem aan 
de deur  zat en hem op h>e arm5 wiegde4 
,to5 riep zij wel tw9tig maal3 mijn     
kle9e ,vals*e ,vr$e6 mijn lieve ,vals*e 
,vr$e6 mijn zoete ,vals*e  ,vr$e6       
hoeveel h\d ik van u1 mijn k9d60 ,zijn  
peetoom weet het ook  ma> al te go$1    
(s*oon hij de onbes*aamdheid heeft gehad
 het 9 het  op5ba> te ontk5n540         
,afbeeld+3 ,,oude ,,ongelo( ,,ontvlu*t  
,,uit ,,de ,,gevang5is4    ,to5 moe/ ook
 de he] ,wa>heidsgetuige sprek51 en     
nadat hij beedigd  01 zeide ook hij wat 
hij wi/4    ,mijne he]51 al wat de e]/e 
getuige gezegd heeft is wa>4 ,zijn naam 
is ,vals*e ,vr$e1 want hij gaf voor1 dat
 wie hem &]s noemd5 hem  spot- en       
s*eldnam5 gav54 ,ma> dat 0 9 d5 tijd to5
 ,vals*e ,vr$e  e5 groot man 0 en de    
,dibolusmann5 het rijk 9 hadd5 9        
,m5s*ziel40    ,de presid5t van het h(  
sprak3 ,mijne he]51 gij hebt gehoord wat
 deze  twee mann5 ond] e$e betuigd hebb5
 teg5 dez5 gevang5e voor onze  re*tbank4

 ,en gij1 ,vals*e ,vr$e1 gij hebt uw5   
naam ontk5d1 (s*oon  het nu duidelijk   
blijkt1 dat deze getuig51 die e]lijk    
zijn1 en ond]  e5 e$ /aan1 u als        
zoodanig k5n54 ,wat uwe kla*t aangaat1  
dat gij  vals*elijk bes*uldigd z\dt     
wez51 zoo moet gij wet51 dat gij niet   
van all]lei boo%eid zijt beti*t omdat   
gij e5 vr$emak] zijt ond]  uwe nabur51  
ma> omdat de /ad ,m5s*ziel door u op    
goddelooze en  slimme wijze bij h>5     
afval en ha> opro] is /a&e geh\d52 --   
bij  ha> opro] teg5 h>5 kon+ 9 e5       
vals*51 leug5a*tig5 en  v]doem5iswa>dig5
 vr$e is gesu/1 als om ha> 9 slaap te   
wieg51 en  te do5 volh>d5 bij ha> v]zet 
teg5 ,el-,s*adda's wett51 en om  aldus  
rijp te word5 voor de v]woe/+ en voor   
alle ell5d51 die  gekom5 zijn en nog    
kom5 kond54 ,al wat gij voor uzelv5     
gepleit hebt1  be/aat hi]91 dat ge uw5  
naam hebt v]loo*5d2 ma> hi] ziet gij1   
dat wij getuig5 hebb51 die bewijz51 dat 
gij die man wl zijt4 ,wat  di5 vr$e     
aangaat1 wa>op gij zoo po*t1 dat gij di5

 ond] uwe bur5  bewa>d hebt3 die vr$e is
 ge5sz9s de metgezel d] heiligheid en d]
  wa>heid1 ma> heeft ge5 grondslag1 da> 
hij /eunt op e5 leug5 en is  beide      
b$riegelijk en v]doemelijk zooals de    
groote ,el-,s*adda heeft  gezegd4 ,uwe  
kla*t heeft u dus ge5sz9s v]lo/ van     
hetge5 door  getuig5 teg5 u is +ebra*t1 
ma> veele] drukt alles ev5 /]k op  u4   
,laat ons nu de getuig5 roep51 die het  
feit zull5 beve/ig51 en  laat ons hoor5 
wat zij voor onz5 kon+ teg5 dez5        
gevang5e hebb5  9 te br5g540    ,de kl]k
 vraagt aan d5 getuige ,alleswet] wat   
hij te zegg5 heeft1 en  deze antwoordt3 
,deze m5s* heeft s$]t lang5 tijd        
voorzoov] mij heugt1 er zijn w]k  van   
gemaakt de /ad ,m5s*ziel 9 e5 zondige   
ru/ te h\d5 temidd5  van al h>e         
goddeloo%eid en afdwal+51 en ik heb hem 
hoor5 zegg53  ,kom1 kom1 laat ons alle  
onru/ op zijde zett51 op welk5 grond het
 dan  ook zij2 laat ons ma> tra*t5 e5   
/il en g]u/ lev5 te leid51 al  ontbreekt
 er ook e5 go$ fondam5t aan400    ,en   

gij1 ,leug5hat]10 zeide de kl]k1 wat    
hebt gij te zegg580    ,ik heb hem hoor5
 zegg51 dat vr$e1 al is het langs e5    
onre*tva>dig5 weg1 to* nog bet] is dan  
onru/ met wa>heid40    ,de kl]k4 ,wa>   
hoordet gij hem dat zegg580    ,op het  
,gekk5huisple9 9 de won+ van e5 zek]5   
,onnoozel1 wa> het  ,zelfb$rog ui?angt1 
en hij sprak dat wel tw9tig maal40      
,wij mog5 nu de moeite wel sp>510 zeide 
de kl]k1 om me]d]e  getuig5 op te zoek54
 ,dit bewijs is kla> en voldo5de4 ,zet  
hem ma>  we]1 cipi]1 en laat ,onwa>heid 
voor de vi]s*a> br5g540    ,mee/]       
,onwa>heid1 gij zijt aangeklaagd bij    
dez5 naam als e5  indr+] 9 ,m5s*ziel1   
omdat gij ov]al tot one] van ,el-,s*adda
 en  op geva> af van d5 algeheel5       
ond]gang d] v]ma>de /ad ,m5s*ziel1  er  
uw w]k van gemaakt hebt om al de        
ov]blijfsel51 die er nog van            
,el-,s*adda's wett5 en van zijn beeld 9 
,m5s*ziel gevond5 w]d51  nadat zij h>5  
kon+ _h v]lat5 en di5 booz5 tiran 0     
toegevall51 t5 e55male te onte]5 en     

geheel te v]woe/54 ,wat zegt  gij8 ,zijt
 gij hi]aan s*uldig ( niet80    ,niet   
s*uldig1 mijnhe]60    ,to5 w]d5 de      
getuig5 g]oep5 en de he] ,alleswet] moe/
 e]/  sprek54 ,hij zeide het volg5de3   
,mijnhe]1 deze man 0 niet sle*ts        
teg5woordig bij het omv]hal5 en         
v]brijzel5 van het beeld van            
,el-,s*adda1 ma> hij de$ het zelfs met  
eig5 s*5dige h&4 ,ik heb het met eig5   
oog5 gezi51 hij de$ het  met groot5 ijv]
 op het bevel van ,dibolus4 ,ja1 hij de$
 nog me] dan  dit1 want hij 0 het ook1  
die het gehoornde beeld van ,dibolus    
da>voor  9 de plaats zette4 ,ook 0 hij  
het1 die op v]zoek van ,dibolus alles   
aan /ukk5 s*eurde en v]nietigde1 wat nog
 van de wett5 en  in/ell+5 van          
,el-,s*adda 0 ov]geblev5 9 het zoo      
de]lijk  ges*ond5 ,m5s*ziel40           
,afbeeld+3 ,,ontmoet+ ,,tuss*5 ,,ongelo(
 ,,en ,,di,,bolus4    ,de kl]k4 ,wie zag
 hem dit do5 behalve gij80              
,leug5hat]4 ,ik1 ,mijnhe]1 en nog vel5  
met mij2 want dit ges*i$de  niet 9 het  

geheim ma> 9 het op5ba>1 voor all] oog4 
,ja1 hij s*epte  er zelfs v]maak 9 het 9
 't op5ba> te do51 hij droeg da> roem   
op40    ,de kl]k4 ,wel1 ,onwa>heid1 hoe 
kondt gij het durv5 wag5 u nog voor     
ons*uldig uit te gev51 wa> gij bek5d    
zijt als de b$rijv] van zulke  misdad540
    ,onwa>heid4 ,mijnhe]1 ik da*t1 dat  
ik to* iets moe/ zegg52 en  zooals mijn 
naam is zoo sprak ik4 ,ik b5 da> vroeg] 
wel e5s go$ m$e  uitgekom5 en hoopte1   
dat ik ook ?ans mij er wel we] uitr$d5  
z\ op  die wijze40    ,de kl]k4 ,br5g   
hem weg1 cipi]1 en br5g ,onb>mh>tig     
voor40 --  ,onb>mh>tig1 gij zijt bij    
dez5 naam aangeklaagd als e5 indr+] 9   
,m5s*ziel1 omdat gij v]rad]lijk en      
goddeloos alle +ew&5 d]  b>mh>tigheid   
hadt uitges*ud1 en niet wildet duld51   
dat de arme  ,m5s*ziel ha> eig5 ell5de  
bewe5de1 to5 zij zi* van ha> wettig5    
kon+ _h losges*eurd1 ma> dat gij alle   
moeite hebt aangew5d om ha>  van b]\w en
 beke]+ t]ug te h\d54 ,wat zegt gij op  
deze  bes*uldig+8 ,s*uldig ( ons*uldig80

    ,ne510 zeide ,onb>mh>tig1 al wat ik 
g$aan heb di5de sle*ts om mij  en &]5   
wat op te vroolijk5 zooals mijn w>e naam
 a&uidt2 want ik  heet niet ,onb>mh>tig 
ma> ,lu/ig1 en ik kon niet v]drag5 dat  
,m5s*ziel 9 droefgee/igheid v]viel40    
,de kl]k4 ,wat1 loo*5t gij uw5 naam8    
,laat dan de getuig5 kom54 ,wat  zegt   
gij1 getuig51 teg5 dez5 man80           
,alleswet]4 ,de naam van dez5 man is    
,onb>mh>tig1 hij heeft zi*  altijd zoo  
g5oemd en zijne h&teek5+ is ook zoo2 ik 
heb die  dikwijls gezi5 ond] briev5 van 
aanbelang4 ,het is e*t] e5  eig5s*ap d] 
,dibolus-mann51 dat zij hunne nam5      
v]vals*54  ,gi]igheid dekt zi* met d5   
naam van ,spa>zaamheid2 ,hoova>dig weet 
zi* als het voorkomt d5 naam van ,ne!id 
( ,si]lijk te gev52 en zoo  doet al de  
re/ ook40    ,de kl]k4 ,he]             
,wa>heidsprek]1 wat getuigt gij80       
,wa>heidsprek]4 ,ik k5 hem als          
,onb>mh>tig2 ik heb hem van k9dsbe5  af 
gek5d en hij heeft alle goddeloo%eid    
uitgevo]d1 die 9 zijne  bes*uldig+ teg5 

hem is +ebra*t2 ma> er is e5 gesla*t1   
dat  geheel onkundig is van het geva> om
 v]lor5 te gaan2 da>om noem5 zij  all5  
droefgee/ig1 die ern/ige g$a*t5 hebb5 en
 voor dat geva>  vreez540    ,to5 zeide 
de kl]k3 ,br5g ,opgeblaz5 voor d5       
re*t]/oel1 cipi]40  ,het gebeurde en de 
kl]k g+ voort3 ,mijnhe] ,opgeblaz51 gij 
zijt bij  dez5 naam aangeklaagd als e5  
indr+] 9 ,m5s*ziel1 omdat gij op        
v]rad]lijke en duivels*e mani] de /ad   
hebt aangespoord om de  oproep+5 van    
kon+ ,el-,s*adda1 bij monde van zijne   
kapite9s  g$aan1 ma> lu*tig en hoogh>tig
 op te nem54 ,bov5di5 le]det gij de     
inwon]s smadelijk en v]a*telijk van     
hunn5 groot5 kon+ te sprek51  ja1 gij   
mo$igdet h5 da>5bov5 aan1 zo[el door    
woord als voorbeeld  om de wap5s teg5   
kon+ ,el-,s*adda en zijn groot5 zoon op 
te vatt54  ,zijt gij niet s*uldig       
hi]aan8 ,wat zegt gij80    ,opgeblaz54  
,mijne he]51 ik b5 altijd e5 man van mo$
 en dapp]heid  gewee/2 en b5 niet gewoon
 zelfs ond] de donk]/e wolk5 te loop5   

zu*t5 ( mijn ho(d te lat5 hang5 als e5  
bies4 ,het heeft mij ook  nooit behaagd1
 dat iem& voor zijn teg5/&] het zeil    
/reek1 al _h  deze ti5maal het voordeel 
aan zijne zijde4 ,ik 0 niet gewoon te   
b$5k5 wie mijn vij& 0 ( welke zaak hij  
teg5 mij _h 9 te  br5g54 ,het 0 mij     
voldo5de1 dat ik alles mo$ig door/ond1  
dat ik  mij v]d$igde als e5 man en      
ov]w9n5d uit d5 /rijd kwam40    ,de     
,presid5t van het h(4 ,mee/] ,opgeblaz51
 gij zijt niet voor dit  g]e*t          
aangeklaagd omdat gij zulk e5 dapp] man 
zijt1 no* weg5s uwe  va/b]ad5heid 9     
tijd5 van nood ( geva>1 ma> omdat gij   
misbruik  gemaakt hebt van uwe          
voorgew5de dapp]heid om de /ad ,m5s*ziel
 tot  dad5 van op/& en opro] teg5 d5    
groot5 kon+ en zijn zoon  ,immanuel op  
te zett54 ,dit is de misdaad1 wa>van gij
 zijt bes*uldigd40    ,ma> hij gaf da>op
 ge5 antwoord4    ,to5 nu het re*tsg$+  
tot dusv]re gekom5 0 en alle gevang55   
w>5 ond]vraagd en t]e*tge/eld1 g+ het h(
 ov] tot het vell5  van het vonnis2     

da>toe moe/ de jurie zi* v]wijd]5 en de 
presid5t  sprak h5 aldus aan3    ,gij1  
he]5 l$5 d] jurie1 zijt hi] teg5woordig 
gewee/ en hebt  deze mann5 gezi52 gij   
hebt de bes*uldig+5 gehoord1 die teg5 h5
  zijn +ebra*t1 alsm$e hunne v]d$ig+ (  
v]antwoord+ teg5ov]  het getuig5v]hoor4 
,nu blijft er voor u niets me] te do5   
ov]ig dan  dat gij u e5 we9ig v]wijd]t  
om te ov]legg5 op welke wijze gij na>   
wa>heid en g]e*tigheid ov] h5 vonnis    
zult vell5 voor de e] onzes  kon+s40    
,to5 v]wijd]de zi* de jurie en g+ 9 de  
e5zaamheid b]aadslag51  namelijk de he]5
 ,gelo(1 ,wa>a*tig h>t1 ,opre*t1        
,kwaadhat]1  ,godlief1 ,wa>heiddi5a>1   
,hemels*gez9d1 ,bes*eid51 ,dankba>1     
,go$ew]k51 ,i,jveraar voor ,god en      
,ootmo$ig4#cd      #cd ,de jurie neemt  
zitt+ en oordeelt4 ,hi] wordt de ziel   
voorge/eld als tot zi*zelve +eke]d en nu
 zelf e5 re*tva>dig    vonnis           
uitsprek5de ov] alle boo%eid en         
goddeloo%eid1 wa>ov] zij    zi* nu      
s*aamt en b$roeft4    ,de he] ,gelo( 0  

presid5t en begon te sprek54 ,mijne     
he]510 zeide  hij1 wat mij betreft1 zoo 
oordeel ik1 dat de mann51 die h$5 voor  
de  vi]s*a> hebb5 ge/aan1 all5 des doods
 s*uldig zijn40 -- ,en ik10  zeide      
,wa>a*tig h>t1 b5 het geheel met u e5s60
 -- ,welk e5 weldaad  is het10 zeide de 
he] ,kwaadhat]1 dat zulk boev5tuig 9    
he*t5is  is60    ,afbeeld+3 ,,de        
,,grondwet ,,wordt ,,voorgelez54        
,voorzek]10 zeide de he] ,godlief1 dit  
is e5 van de aang5aam/e  dag51 die ik   
ooit beleefde1 wa>op zij word5          
gevonnisd60 ,de he]  ,wa>heiddi5a>      
voegde da>bij3 ,ik weet1 dat zoo wij h5 
t] dood  v]oordeel51 ,el-,s*adda zelf   
ons vonnis go$keur5 zal60 -- ,da>       
twijfel ik niet aan10 zeide             
,hemels*gez9d1 als zulke mon/]s ons     
,m5s*ziel zull5 uitgeworp5 zijn1 welk e5
 goddelijke /ad zal het dan  wez560 ,de 
he] ,bes*eid5 sprak3 ,wat mij aangaat   
zoo is het mijne  gewoonte niet mijn    
oordeel haa/ig uit te sprek51 ma> wat   
deze li$5  aangaat1 hunne wanb$rijv5    

zijn zo op5ba> en de getuig5iss5 teg5   
h5 zoo h&ta/elijk1 dat hij wel mo$willig
 bl9d z\ moet5 wez51  die zegg5 z\3 deze
 li$5 behoev5 niet te /]v5600 -- ,god   
zij  gelo(d60 riep de he] ,dankba>1 dat 
deze v]rad]s a*t] gr5del en  slot zijn60
 -- ,ik voeg mijn dank da>bij op mijn   
bloote knien10 zeide  de he] ,ootmo$ig2 
en de he] ,go$e ,w]k5 sprak3 ,ik b5 er  
ook ze]  v]blijd om40 ,de ijv]ige en    
opre*te he] ,i,jveraar voor ,god zeide  
nog  t5 slotte3 ,laat h5 afgesn$5 word52
 zij zijn voor ,m5s*ziel e5  pe/ gewee/ 
en hebb5 ha> v]d]f gezo*t40    ,hi]m$e  
w>5 zij het dus all5 e5s en zoo kwam5   
zij w$] b9n5 de  g]e*tszaal4    ,de kl]k
 riep nu en voor en hunne nam5 af1 wa>op
 zij insgelijks en  voor en moe/5       
antwoord51 en nadat dit door het gans*e 
twaalftal 0  g$aan w]d hun gevraagd (   
zij het all5 e5s w>5 omtr5t het         
ond]havige re*tsg$+4 ,da>op antwoordd5  
de l$5 d] jurie  e5/emmig3 ,ja40    ,de 
kl]k vraagt v]d]3 ,wie van u zal het    
woord vo]580    ,onze presid5t10 w]d    

geantwoord4    ,de kl]k4 ,nu1 gij mann5 
d] jurie1 die sam5 gekom5 zijt 9 naam   
van  onz5 ,he] d5 ,kon+ om hem te di55 9
 zake lev5 en dood1 gij hebt  gehoord   
het re*tsg$+ van elk d] gevang55 voor de
 re*tbank  alhi]3 wat zegt gij8 ,zijn ze
 s*uldig aan hetge5 hun te la/e gelegd  
is1 ( ons*uldig80    ,de presid5t       
antwoordde uit all] naam3 ,s*uldig60    
,de kl]k3 ,cipi]1 pas op uwe gevang5540 
,dit ges*i$de 9 d5 morg5 en 9 d5        
namiddag ontv+5 zij het vonnis  des     
doods1 bes*rev5 volg5s de wet4    ,de   
gevang5bewa>d] zulk e5 bevel ontvang5   
hebb5de zette h5 alle5  9 d5 b9n5/5     
k]k]1 om da> tot op d5 dag van de       
uitvo]+ van  het vonnis te word5 bewa>d1
 hetwelk d5 volg5d5 morg5 aan h5 z\     
word5 voltrokk54    ,ma> ziet wat       
gebeurt er8 ,e5 van de gevang551        
,ongelo( g5aamd1  breekt uit d5 k]k] los
 9 d5 tuss*5tijd1 die er v]liep tuss*5  
dat het vonnis w]d uitgesprok5 en dat de
 t]e*t/ell+ z\ plaats  hebb54 ,hij      
vlu*tte uit ,m5s*ziel en v]/ak zi* wa>  

hij ma> kon 9  hol5 en spelonk51 lo]5de 
er op om e5e geleg5heid te v9d51  wa>bij
 hij ,m5s*ziel w$] e5ig le$ kon toebr5g5
 als wraak ov]  zijn teg5woordig        
vonnis4#ce      #ce ,het ontsnapp5 van  
,ongelo( is e5 d] mee/]lijke trekk5 uit 
,bunyans p54 ,t5 slotte kan elke zonde  
tot ongelo( word5    t]uggebra*t en is  
dit de bron da>van4    ,to5 nu de cipi] 
,wa>a*tig bem]kte1 dat hij zijn gevang5e
 v]lor5  _h w]d hij t5 hoog/e ont/eld1  
want om de wa>heid te zegg51 die        
gevang5e 0 de erg/e van all54 ,da>om    
liep hij na> d5  ,burgemee/]1 na> d5    
,griffi] en na> d5 he] ,va/ewil om van  
h5 het  bevel te ontvang51 dat door de  
gans*e /ad ,m5s*ziel na> hem z\  word5  
gezo*t4 ,dat bevel w]d gegev5 en ov]al  
w]d gezo*t1 ma> zulk  e5 p]soon als de  
aang$uide vond m5 9 de gans*e /ad       
,m5s*ziel  niet4 ,al wat m5 te wet5 kon 
kom5 01 dat hij e5 wijle aan d5         
buit5kant d] /ad _h /aan te lo]5 en dat 
hij hi] en da> sommig5  s*alka*tig _h   
toegela*51 to5 hij zi* wegmaakte uit de 

/ad4 ,ook  me5d5 e5 pa> hem ov] de m>kt 
te hebb5 zi5 gaan4 ,kort nadat hij  weg 
01 kwam er e5 zek]e he] ,zi5]1 die      
getuigde1 dat hij  he5gegaan 01 w&el5de 
door dorre /rek5 totdat hij ,dibolus1   
zijn  vri5d1 ontmoette1 en dat 0 jui/   
bij ,hellepoort%euvel4    ,het 0        
ind]daad voor d5 ,reus e5 droevige      
ges*i$5is1 die ,ongelo(  hem te v]hal5  
_h aanga&e al de v]&]+51 die ,immanuel 9
  ,m5s*ziel gemaakt _h2 hoe hij algeme5 
p>don _h gegev51 zijne  soldat5 ov]al 9 
de /ad +ekw>ti]d1 het beeld van ,dibolus
 t]  n$] geworp51 e5ige ,dibolus-mann5  
ge>re/e]d en v]oordeeld1 en  hoe hij de 
e5ige gelukkig ontkom5e 04 ,bij het     
hoor5 van dit v]haal  /iet ,dibolus e5  
gehuil uit1 sno( met zijn neus 9 d5 w9d 
als e5  draak en de$ de lu*t van zijn   
gebrul we]kl9k54 ,ook zwo] hij1 dat  hij
 niet ru/5 z\ vor hij zi* hi]ov] op     
,m5s*ziel gewrok5 _h1  en die twee      
b]aadslaagd5 re$s dadelijk tezam5 hoe   
zij de /ad w$]  z\d5 kunn5 bema*tig54   
,afbeeld+3 ,,immanuels ,,fonte94    ,het

 mee/10 zeide ,ongelo(1 h9d]t het mij1 o
 mijn vad]1 dat die  ,va/ewil1 die      
opro]l+1 die1 zooals wij me5d51 ons     
nooit 9 de /eek  z\ hebb5 gelat51 zi*   
geheel heeft omgeke]d en nu 9 groote e]e
 is  bij ,immanuel1 ev5als hij het ook 0
 bij u4 ,hij heeft dan ook op la/  van  
zijn vor/ alle ,dibolus-mann5 lat5 vatt5
 en v]oordeel52 a*t  van de be/e en     
tr\w/e vri5d5 van mijn he] zitt5 9 d5   
k]k]1  ik1 de neg5de1 b5 het nu ontkom5 
om het u aan te zegg560    ,zoo brak de 
dag d] t]e*t/ell+ aan en de gevang55 9  
,m5s*ziel  z\d5 word5 g$ood4 ,zij w]d5  
na> het kruis geleid en dat door        
,m5s*ziel zelve op de ple*tig/e mani]2  
want de ,pr9s zeide1 dat dit  moe/      
ges*i$5 door de h&5 d] inwon]s1 opdat ik
 zi5 mag10 zeide  hij1 de               
b]eidwilligheid mijn] v]lo/e ,m5s*ziel  
om mijn woord te  h\d5 en mijne gebod5  
te do51 en opdat ik ,m5s*ziel 9 deze    
h&elwijze kan zeg55 en toejui*54        
,bewijz5 van opre*!id behag5  mij ze]2  
laat da>om ,m5s*ziel beg9n5 met zelf de 

h& te slaan aan  deze ,dibolus-mann51 om
 h5 te v]niel540 ,rom4 #h 3 #ac en #f 3 
#ab-ad4  ,gal4 #e 3 #bd4    ,zoo sloeg  
h5 dan de /ad ,m5s*ziel na> het woord   
van hunn5 vor/2  ma> to5 de gevang55    
uitgebra*t w]d5 om te word5 gekruisigd1 
kunt  gij ma> kwalijk geloov5 welk e5   
moeilijk w]k ,m5s*ziel _h om h5  t] dood
 te br5g54 ,deze booze mann51 wet5de dat
 zij /]v5 moe/5  en i$] 9 hun b9n5/e aan
 ,m5s*ziel e5 doodelijk5 haat           
to$rag5de1 /ond5 hunne bewa>d]s en      
geleid]s teg5 en v]d$igd5  zi* wanhopig4
 ,da>om zag5 de mann5 van ,m5s*ziel zi* 
g5oodzaakt om  hulp te roep5 tot de     
kapite9s van d5 ,pr9s en de soldat54 ,nu
 _h de  groote ,el-,s*adda e5           
,geheims*rijv] 9 de /ad1 die de mann5   
van  ,m5s*ziel liefhad4#cf ,deze 0 zond]
 dat zij het wi/5 op de plaats  d]      
t]e*t/ell+ teg5woordig4 ,pas hoorde hij 
hun hulpges*rei ( hij  /ond op van zijne
 plaats en kwam h5 te hulp4 ,hij legde  
zijne h&5 op  de h&5 d] mann5 van       
,m5s*ziel4 ,zoo kruisigd5 zij dan de    

,dibolus-mann5 die e5 plaag1 e5e        
geesel+1 e5e s*&e voor de /ad  ,m5s*ziel
 w>5 gewee/4 ,rom4 #h 3 #ac4      #cf   
,e5 geheims*rijv]4 ,de inwon+ des       
,heilig5 ,gee/es4          ,,ho(d/uk    
,,viii4    ,,de ,,nieuwe ,,grondwet4    
,to5 nu dit go$e w]k g$aan 01 kwam de   
,pr9s n$] om te zi5 en e5  bezoek te    
br5g5 aan de m5s*5 van ,m5s*ziel en e5s 
v]tr\welijk  met h5 te sprek51 t5 e9de  
hunne h&5 te /]k5 9 zulk e5             
,godewelgevallig w]k4 ,hij zeide tot h51
 dat hij h5 9 deze hunne  h&el+ _h      
beproefd en bevond5 _h1 dat zij bem9na>s
 w>5 van  zijn p]soon1 ond]h\d]s van    
zijne wett5 en dat zij naijv]ig w>5  op 
zijne e]4 ,hij zeide bov5di5 om h5 te   
toon51 dat zij hi]bij  niets z\d5       
v]liez5 no* hunne /ad v]zwakk51 dat hij 
iem& hun  t5 ho(dman wilde gev51 uit hun
 midd5 gekoz51 die de wet aan duiz5d    
/ell5 z\ t5 voordeele en t5 zeg5 van de 
nu we] bloei5de /ad  ,m5s*ziel4    ,zoo 
riep hij dan e5 p]soon1 wi5s naam 0     
,wa*t]1 en v]zo*t hem  spo$ig na> het   

ka/eel te gaan1 en da> te vrag5 na>     
zek]5 he]  ,ond]v9d+1 die d5 edel5      
kapite9 ,gelo( als adjudant 0           
toegevoegd1 en hem te v]zoek5 m$e te    
gaan4 ,zoo de$ de boods*app]  wat hem   
bevol5 04 ,de jeugdige edelman 0 bezig  
zijn he] te  bewond]51 t]wijl hij het   
leg] mon/]de en ex]ce]5 liet op de      
b9n5plaats van het ka/eel4 ,to5 zeide   
,wa*t] tot hem3 ,mijnhe]1 de  ,pr9s     
bege]t1 dat gij dadelijk bij ,zijne     
,hoogheid kom5 zult40 ,zoo kwam  hij dan
 tot ,zijne ,maje/eit en maakte e5 diepe
 buig+ voor hem4 ,nu  k5d5 de li$5 d]   
/ad d5 he] ,ond]v9d+ wel1 want hij 0    
b9n5  ,m5s*ziel gebor5 en opgevo$2 zij  
wi/51 dat hij e5 man 0 van e5  go$      
g$rag1 groote dapp]heid en veel g$uld2  
bov5di5 0 hij e5  ze] vri5delijk m5s*1  
go$ bespraakt en voorspo$ig 9 zijne     
ond]nem+54    ,da>om w>5 de h>t5 d] li$5
 van de /ad vol vreugde to5 zij         
bem]kt51 dat ook de ,pr9s zoo met d5 he]
 ,ond]v9d+ 0 +5om51  dat hij hem kapite9
 wilde mak5 ov] e5 b5de krijgsvolk4     

,zoo bog5 zij zi* dan e5/emmig voor     
,immanuel en riep5 luide en  vroolijk3  
,immanuel1 leef 9 eeuwigheid60 ,to5     
zeide de ,pr9s tot d5  jong5 edelman1   
wi5s naam ,ond]v9d+ 03 ,ik heb          
go$gevond5 u  e5e po/ van e] en v]tr\w5 
9 mijne /ad ,m5s*ziel te gev540 ,de     
jonkman boog het ho(d en viel op e5e    
knie4 ,en ,immanuel g+ voort3  ,gij zult
 kapite9 wez5 ov] duiz5d man 9 mijn     
geliefde /ad  ,m5s*ziel40 ,to5 zeide de 
kapite93 ,leve de kon+60 ,zoo gaf dan de
  ,pr9s bevel aan 's kon+s secret>is1   
dat hij voor ,ond]v9d+ e5e  aan/ell+ z\ 
g]e$ mak51 en zeide3 ,br5g die dan tot  
mij opdat ik  er mijn zegel op zette40  
,en aldus ges*i$de het2 alles w]d 9 orde
  gemaakt en door de h& van ,wa*t] aan  
d5 nieuw5 kapite9 gezond54    ,afbeeld+3
 ,,de ,,s*uilplaats ,,d] ,,di,,boloni/54
    ,zoodra nu de kapite9 zijne aan/ell+
 ontvang5 _h1 blies hij op de  bazu9 om 
vrijwillig]s op te roep5 en de jongel+5 
kwam5 toeloop52  ja1 de voornaam/5 en   
opp]ho(d5 d] /ad zond5 hunne zon5 om    

ond]  zijne bevel5 te /aan4 ,aldus wi]f 
kapite9 ,ond]v9d+ zi* e5  compagnie om  
,immanuel te di554 ,hij _h tot luit5ant 
zek]5 he]  ,v]/&ig en tot zijn adjudant 
d5 he] ,geheug54 ,zijne ond](fici]5     
behoef ik niet te noem54 ,hun uni=m en  
hunne va&els w>5 wit en hun  wap5s*ild  
e5 doode leeuw en e5 doode be]4 ,to5 dit
 alles 9 orde  0 ke]de de ,pr9s tot zijn
 paleis t]ug4 #a ,sam4 #ag 3 #cf1 #cg4  
,nauwelijks 0 hij da> w$]geke]d ( de    
oud/5 d] /ad1 namelijk de  ,burgemee/]1 
de ,griffi] en de he] ,va/ewil1 kwam5   
tot hem om hem te  b$ank5 voor zijn go$e
 zorg5 en zijn te$] m$elijd51 wa>m$e hij
  opnieuw de /ad ,m5s*ziel aan zi*      
v]pli*t _h4 ,na e5ig5 tijd van  aang5aam
 ond]h\d ke]d5 zij1 e]bi$ig afs*eid     
nem5de1 w$] na>  hunne won+54           
,immanuel bepaalde nu ook e5 dag1 wa>op 
hij hunne grondwet z\  v]nieuw54 ,ja1   
hij wilde die v]nieuw5 en uitbreid5     
aangezi5 er vele  gebrek5 9 w>51 en het 
0 zijn doel het juk van ,m5s*ziel te    
v]li*t54 ,dit de$ hij zond] dat zij hem 

er zelfs om   gevraagd hadd51 uit eig5  
vrije beweg+4 ,zoo  zond hij dan om     
hunne oude wet1 en nadat hij die +ezi5  
_h1 legde  hij die t] zijde en sprak3   
,wat oud is en v]\d]d1 is nabij de      
v]dwijn+4 ,de /ad ,m5s*ziel moet e5 &]e 
en bet]e wet hebb5 met  nieuwe en me]   
be/5dige voorre*t540 ,hi] is e5 s*ets   
van wat hij  in/elde3 ,hebr4 #h 3 #ac4  
,mat?4 #aa 3 #bh1 #cj4    ,ik1          
,immanuel1 de ,vr$evor/ en de groote    
liefhebb] d] /ad  ,m5s*ziel1 v]gun en   
geef 9 naam mijns ,vad]s en uit mijne   
eig5  b>mh>tigheid en go$]ti]5heid aan  
mijne geliefde /ad ,m5s*ziel3  ,t5 e]/e1
 vrije1 volkom5e en eeuwige v]giff5is   
van alle kwaad1  bele$ig+ en ongelijk1  
gepleegd teg5 mijn ,vad]1 mij1 hunne    
nabur5  en zi*zelve4 ,hebr4 #h 3 #ab4 #a
 ,joh4 #a 3 #i4    ,t5 twe$e1 geef ik   
ha> deze heilige wet en mijn te/am5t met
 al wat  da>9 bevat is tot ha> eeuwig5  
vr$e en eeuwige v]troo/+4 ,joh4  #ag 3  
#h1 #ad4 #b ,cor4 #g 3 #a4    ,t5 d]de1 
geef ik ha> e5 deel van diezelfde g5ade 

en  go$]ti]5heid1 die 9 mijns ,vad]s h>t
 en het mijne woont4 #b ,petr4  #a 3 #d4
    ,t5 vi]de1 geef en v]maak ik ha>    
onbepaald de w]eld en wat da>9 is  t5   
h>5 be/e2 en zij zal die ma*t da>ov]    
hebb51 welke be/aanba>  is met de e] en 
he]lijkheid mijns ,vad]s en ha> welzijn1
 ja1 ik geef  ha> de b5eficin van lev5  
en dood en de teg5woordige en toekom5de 
d+54 ,deze voorre*t5 zull5 ge5e &]e /ad1
 geme5te (  v]e5ig+ gegund word5 dan    
,m5s*ziel alle54 #a ,cor4 #c 3 #ba1 #bb4
    ,t5 vijfde1 geef ik ha> t5 all5     
tijde e5 vrij5 toegang tot mij 9  mijn  
paleis -- zo[el da>bov5 als hi]b5$51 -- 
om h>e nood5 mij  bek5d te mak51 en ik  
geef ha> bov5di5 de bel(te1 dat ik zal  
lui/]5 na> al h>e griev5 en die h]/ell54
 ,mat?4 #g 3 #g4 ,hebr4  #aj 3 #ai-bb4  
,t5 zesde1 ik begun/ig de /ad ,m5s*ziel 
met onbepaalde ma*t en gezag  om op te  
spor51 te vatt51 tot slav5 te mak5 en te
 v]niel5 alle  ,dibolus-mann51 die ooit 
( imm] 9 de /ad zull5 word5  aangetr(f54
    ,t5 zev5de1 ik geef aan mijn        

geliefde /ad ,m5s*ziel volma*t om niet  
te duld51 dat er ooit reizig]s1         
vreemdel+5 ( wie ook vrij5  toegang     
zull5 hebb5 b9n5 h>e mur5 ( deel hebb5  
aan h>e  uitnem5de voorre*t54 ,ma> alle 
v]gunn+51 privilegin en  voorre*t51 die 
ik aan de v]ma>de ,m5s*ziel geef1 zijn  
voor de oude  inboorl+5 en tr\we burg]s1
 voor h5 en voor hunne re*tmatige       
af/ammel+5 en k9d]5 na h54 ,efez4 #d 3  
#bb4 ,col4 #c 3 #e-i4    ,ma> alle      
,diabolus-mann5 van welk soort1         
geboorte1 l&/reek (  kon9krijk ook zull5
 da>van uitgeslot5 zijn en er ge5 deel  
aan  hebb540    ,dit is ma> e5 kle9     
uittreksel van de one9dig s*oone        
privilegin1  die bij wijze van grondwet 
door ,immanuel aan ,m5s*ziel w]d5       
gegev54  ,to5 zij ze ontvang5 _h bra*t  
m5 ze t] plaatse1 wa> de afkondig+  z\  
plaats hebb51 op het m>ktple91 en da>   
las de ,griffi] ze aan al  het volk     
voor4 ,dit g$aan zijnde1 w]d de wet     
t]uggebra*t na> het  ka/eel en da>      
gegrave]d op de poort5 9 lett]s van g\d1

 opdat de  /ad ,m5s*ziel met al h>e     
inwon]s ze altijd 9 het gezi*t z\d5     
hebb5 en de gezeg5de vrijheid aans*\w51 
die hun ,vor/ hun _h  v]le5d1 zoodat    
hunne vreugde en liefde tot ,immanuel   
onoph\delijk w]d  gevo$4 #b ,cor4 #c 3  
#c4 ,j]4 #ca 3 #cc4 ,hebr4 #h 3 #aj4    
,welk e5e vreugde1 welk e5 troo/ nu de  
h>t5 d] go$e li$5 9 deze  gelukkige /ad 
v]vulde1 kan m5 zi* nauwelijks v]beeld56
 ,de klokk5  luidd51 de muziekant5      
speeld51 het volk dan/e1 de kapite9s    
jui*t51 de va&els waaid5 9 d5 w9d1 de   
zilv]5 trompett5 w]d5  geblaz51 en de   
,dibolus-mann5 w>5 nu ma> blijde1 dat   
zij zi*  kond5 v]/ek51 want zij zag5 er 
uit als deg551 die al lang dood  zijn   
gewee/4    ,to5 dit voorbij 0 zond de   
,pr9s w$] om de oud/5 van ,m5s*ziel en  
b]aadslaagde met h5 ov] e5 m9i/]ie1 dat 
hij 9 hun midd5 wilde  ve/ig51 zulk e5  
m9i/]ie1 dat h5 aanga&e de teg5woordige 
en  toekom5de d+5 z\ inli*t5 en h5 9    
alles ond]wijz54    ,want10 zeide hij1  
gij zijt van uit uzelv5 niet 9 /aat d5  

wil mijns  ,vad]s te k5n5 en di5svolg5s 
ev5m9 te do51 wanne] gij ge5e  le]>5 en 
leidsli$5 hebt40 ,j]4 #aj 3 #bc4        
,afbeeld+3 ,,dagelijks*e ,,lez+         
,,begonn5 ,,9 ,,m5s*ziel    ,bij deze   
tijd+ kwam1 to5 de oud/5 van ,m5s*ziel  
die aan het volk  hadd5 m$eg$eeld1 de   
gans*e /ad tezam52 want het behaagde h51
  ev5als alles wat de ,pr9s ?ans de$ aan
 het volk behaagde1 en all5  zond]      
ond]s*eid smeekt5 ,zijne ,maje/eit1 dat 
hij ma> dadelijk zulk  e5e b$i5+ ond] h5
 wilde invo]51 die h5 beide wet en      
oordeel1  in/ell+ en gebod le]de v]/aan1
 opdat zij 9 al wat go$ en  liefelijk 0 
z\d5 word5 +ewijd4 ,zoo v]haalde hij    
hun1 dat hij hun  v]zoek z\ inwillig51  
en dat hij er twee ond] h5 wilde        
aan/ell5  met dit doel2 de e5 kwam van  
zijns vad]s h( en de &]e 0 e5  +ebor5e  
van ,m5s*ziel4    ,hij1 die van het h(  
komt10 zeide de ,pr9s1 is e5 p]soon van 
niet  m9d]e wa>digheid en ma*t dan mijn 
vad] en ik4 ,hij is de ,opp]/e          
,geheims*rijv] van mijns ,vad]s huis1   

want hij is en 0 altijd de  opp]/e      
uitlegg] van al mijns ,vad]s wett51 e5  
p]soon 9 alle  geheim5 +ewijd en k5n5de 
alle v]borg5h$5 ev5 go$ als mijn  ,vad] 
en ik4 ,ind]daad is hij dan ook n met   
ons van natuur1 ev5  bem9n5swa>d1 ev5   
tr\w en wa>a*tig1 en hij /aat 9 eeuwige 
betrekk+ tot de /ad ,m5s*ziel4 #b ,petr4
 #a 3 #ba4 #a ,cor4 #b 3 #aj4 #a  ,joh4 
#e 3 #g4    ,en deze p]soon10 zeide de  
,pr9s1 moet uw opp]/e le]mee/] wez51    
want hij is het en hij alle51 die u kla>
 en duidelijk 9 alle hooge en           
bov5natuurlijke d+5 kan ond]wijz54 ,hij 
en hij alle5 is het1 die  de weg5 en    
h&elwijz5 van mijn ,vad] k5t2 ook kan   
niem& gelijk hij  op5b>5 hoe het h>t van
 mijn5 ,vad] t5 all5 tijde1 9 alle d+51 
ond] alle om/&igh$5 jeg5s ,m5s*ziel is  
ge/emd1 want ev5als  niem& de d+5 des   
m5s*5 weet dan de gee/ des m5s*51 die 9 
hem is1 zoo weet niem& de d+5 mijns     
,vad]s dan deze voorname en  ma*tige    
,geheims*rijv]4 ,ook kan niem& gelijk   
hij aan ,m5s*ziel  v]hal5 hoe en wat zij

 do5 moet om 9 de liefde mijns ,vad]s te
  blijv5 deel54 ,hij kan ook alle5      
v]lor5 d+5 t]e*tbr5g51 het  v]l$5e u    
h]9n]5 en de toekom/ u bek5dmak54 ,deze 
le]a> moet  da>om noodzakelijk d5       
voorrang hebb51 beide 9 uwe toeg5eg5heid
 en  oordeel1 bov5 uw5 &]5 le]mee/]2    
zijne p]soonlijke wa>digheid1  de       
uitnem5dheid van zijn ond]wijs1 de      
groote beh5digheid1 die hij  bezit om u 
te help5 om v]zoeks*rift5 op te /ell5   
aan mijn ,vad]2  dit alles moet u de    
v]pli*t+ oplegg5 om hem lief te hebb51  
hem te  vreez5 en op te pass51 dat gij  
hem niet bele$igt4 ,joh4 #ad 3 #bf2 #af 
3  #ac4 #a ,joh4 #b 3 #bg4    ,deze     
p]soon kan lev5 en kra*t legg5 9 alles  
wat hij zegt3 en kan u  dat ook 9 het   
h>t pr5t54 ,deze p]soon kan zi5]s van u 
mak5 en u  le]5 de toekom/ige d+5 te    
v]tell54 ,met dez5 p]soon moet gij al   
uwe v]zoeks*rift5 tot mijn ,vad] en mij 
besprek51 en zond] zijne  voorli*t+ en  
raad mag niem& de /ad ( het ka/eel van  
,m5s*ziel  b9n5tr$51 want dat z\ zijn   

edele p]soonlijkheid kwets54 #a ,!ss4   
#a 3 #e1 #f4 ,jud4 #bj4 ,efez4 #f 3 #ah4
 ,rom4 #h 3 #bf4 ,op5b4 #b 3 #g1 #aa1   
#ag1 #bi4 ,efez4 #d 3 #cj4 ,jez4 #fc 3  
#aj4    ,pas op1 zeg ik u1 dat gij zijne
 b$i5+ niet misk5t2 want als gij  hem   
b$roeft zal hij zi* vij&ig teg5 u ov]   
/ell51 en mo*t hij  zoodanig door u     
word5 get]gd1 dat hij u d5 oorlog a&oet1
 dan z\ u  dit me] le$ br5g5 dan twaalf 
legio55 krijgsli$5 van mijns ,vad]s  h(4
    ,ma>1 zooals ik zeide1 wanne] gij   
na> hem lui/]t en hem liefhebt1  wanne] 
gij u aan zijn ond]wijs ond]w]pt en     
zijn5 omgang zoekt1  geme5s*ap met hem  
h\d5de1 dan zult gij hem ti5maal bet]   
v9d5 dan  de geheele w]eld en ha> bezit1
 ja hij zal de liefde mijns ,vad]s 9 uw 
h>t uit/ort5 en de inwon]s van ,m5s*ziel
 zull5 de wij/5 en  gezeg5d/5 van alle  
volk5 zijn40    ,to5 liet de ,pr9s tot  
zi* roep5 d5 oud5 edelman1 die e]tijds  
,griffi] ( ,secret>is van ,m5s*ziel     
gewee/ 01 namelijk d5 he]  ,gewet54 ,hij
 deelde hem me1 dat aangezi5 hij wel    

bek5d 0 met de  wett5 van het g\v]nem5t1
 en da>bij wel bespraakt om aan de      
inwon]s  d5 wil zijns ,mee/]s uit te    
legg5 en te op5b>5 9 alle  aangeleg5h$51
 zoo w]d hij aange/eld tot deze b$i5+ 9 
de go$e  /ad ,m5s*ziel4 ,gij moet u     
vooral toelegg510 zeide de ,pr9s1 op het
  ond]wijs van alle deugd5 en burg]lijke
 pli*t52 ma> gij moet nooit  tra*t5 (   
voorgev5 e5 op5ba>d] te zijn van de     
hooge en v]borg5  d+51 die 9 d5 boezem  
van ,el-,s*adda1 mijn5 ,vad]1 beslot5   
ligg52 want deze d+5 weet niem& no* kan 
iem& op5b>5 dan  mijns ,vad]s           
,geheims*rijv] alle54    ,gij zijt e5   
inboorl+ d] /ad ,m5s*ziel1 ma> de he]   
,opp]geheims*rijv] is e5 inboorl+ van   
mijns ,vad]s paleis1 da>om  ev5als gij  
k5nis draagt van alle wett5 en in/ell+5 
dez] /ad1  zoo draagt hij k5nis van al  
de d+5 mijns ,vad]s4    ,da>om1 o       
,mijnhe] ,gewet51 (s*oon ik u gemaakt   
heb tot e5  b$i5a>1 le]a> en pr$ik] voor
 de /ad ,m5s*ziel1 to* wat de  d+5      
aangaat1 die de he] ,opp]geheims*rijv]  

k5t en aan dit volk  zal ond]wijz51 zoo 
moet gij e5 le]l+ en s*oli] van hem wez5
  ev5als al de &]e burg]s van ,m5s*ziel4
    ,afbeeld+3 ,,de ,,pr9s ,,bekle$t    
,,het ,,volk4    ,gij moet da>om 9 alle 
hooge en bov5natuurlijke d+5 tot hem    
gaan  om ond]ri*t en v+]wijz+1 want de  
inspiratie van dez5 p]soon  moet i$]e5  
het re*te v]/& gev54 ,da>om1 o1 gij he] 
,griffi]1  h\d u kle9 en wees n$]ig1 en 
b$5k1 dat de ,dibolus-mann51 die hun    
e]/e beg9sel niet bewa>d51 ma> afvallig 
w]d5 nu gevang5 ligg5  9 d5 afgrond4    
,wees da>om tevr$5 met uw5 po/4 ,job4   
#cb 3 #h4    ,ik heb u mijns ,vad]s     
(fici] van ju/itie gemaakt 9 die d+51   
wa>van ik tevor5 gesprok5 heb1 en da>om 
gebruik uwe ma*t om de  li$5 van        
,m5s*ziel te ond]wijz51 en om h5 te     
tu*tig5 en te  ka/ijd51 wanne] zij niet 
gewillig zijn om u te hoor5 en uwe      
bevel5  te do54    ,en nu1 ,mijnhe]1    
dewijl gij oud zijt1 en door vele       
w$]wa>digh$5  re$s v]zwakt1 da>om geef  
ik u vrijheid om wanne] gij wilt tot    

mijne  fonte9 te gaan en da> vrijelijk  
van mijn druiv5blo$ te dr9k51 want      
mijne kanal5 /room5 altijd van l\t]     
wijn4 ,aldus do5de zult gij  alle       
onre9heid en s*adelijke /(f5 van uw h>t 
en uwe maag  afdrijv54 ,ook zull5 uwe   
oog5 er door word5 v]li*t en uw geheug5 
v]/]kt om al de wett51 die des kon+s    
edele ,geheims*rijv] u le]t  te zi5 en  
te on?\d540 ,hebr4 #i 3 #ad4    ,to5 de 
,pr9s aldus d5 voormalig5 ,secret>is (  
,griffi] d5 po/ van  m9i/] 9 ,m5s*ziel  
_h ges*onk51 en de man di5 dankba> _h   
aanva>d1 ri*tte ,immanuel zi* 9 e5      
bijzond]e toespraak tot de  li$5 d] /ad 
zelv54    ,ziet gij nu10 zeide de ,pr9s 
tot h51 mijne liefde en zorg8 ,ik heb   
bij  al wat v]l$5 is nog deze           
b>mh>tigheid gevoegd om u le]a>s en     
pr$ik]s te gev52 d5 hoog$el5            
,opp]geheims*rijv] om u 9 alle  diepe en
 v]hev5 my/]in te ond]ri*t51 en dez5    
edelman0 --  wijz5de op d5 he] ,gewet5  
-- om u alle m5s*elijke en  hui%\delijke
 zak5 te le]51 want da>9 be/aat zijne   

roep+4 ,hij  behoeft het da>om niet na  
te lat5 alle d+51 die hij uit d5 mond   
van d5 ,opp]geheims*rijv] heeft gehoord1
 aan u m$e te deel51 alle5  mag hij zi* 
niet ond]w9d5 zelf 9 eig5 p]soon e5     
uitlegg] en  op5ba>d] d] v]borg5h$5 te  
zijn2 want dit ligt alle5 op d5 weg  van
 d5 ,opp]geheims*rijv] zelv54 ,hij mag  
da>ov] sprek5 en dat  mog5 de ov]ige    
burg]s van ,m5s*ziel ook do51 ja als de 
geleg5heid  zi* aanbi$t mag en moet hij 
die zelfs ze] a&r+5 tot nut van het     
algeme54 ,deze d+5 wil ik d]halve1 dat  
gij zult wa>nem5 en do51  want zij      
bevord]5 uw lev5 en de lankheid uw]     
dag54    ,bov5di51 geliefde he] ,griffi]
 en gij all51 die 9 de /ad  ,m5s*ziel   
woont -- gij moet u he*t5 aan hetge5 hij
 u heeft te le]5  en uit te legg5 tot   
uw5 troo/ voor de toekom5de w]eld1 die  
ik het  voornem5 heb u te gev5 als deze 
w]eld oud en v]slet5 is2 want  da>toe   
moet ge geheellijk en alle5 uw toevlu*t 
nem5 tot de le]1 die  uw e]/e en opp]/e 
le]mee/] u ond]wij/4 ,ja1 de he] ,gewet5

 zelf  moet niet tra*t5 het lev5 te     
putt5 uit datg5e1 hetwelk hij zelf      
op5ba>t2 zijne afhankelijkheid da>omtr5t
 is duidelijk 9 de le] van  d5 &]5      
pr$ik]4 ,laat de he] ,gewet5 aldus zorg 
drag51 dat hij  ge5 &]e le] aanneemt1   
die hem niet is meg$eeld door zijn      
opp]/5 le]a>1 ( die hem alle5 is        
duidelijk geword5 door zijne  eig5      
k5nis40    ,nadat nu deze d+5 9 de      
v]ma>de /ad w>5 +e/eld1 g+ de ,pr9s     
voort aan de oud/5 d] geme5te e5        
noodzakelijke aanwijz+ te gev5  hoe zij 
zi* hadd5 te g$rag5 omtr5t de hoog$ele  
kapite9s1 die hij  van zijns ,vad]s h(  
_h m$egebra*t ( gezond54    ,deze       
kapite9s10 zeide hij1 hebb5 de /ad      
,m5s*ziel lief en zij zijn  uitv]kor5   
mann51 uitv]kor5 uit vel5 om 9 de       
oorlog5 van  ,el-,s*adda teg5 ,dibolus  
te di55 tot beh\d5is d] /ad ,m5s*ziel4  
,da>om beveel ik u1 gij inwon]s van deze
 nu bloei5de /ad1 dat gij u  niet       
onbetamelijk jeg5s h5 g$raagt1 want     
(s*oon zij h>t5 en  aangezi*t5 hebb5 als

 leeuw5 wanne] zij t5 /rijde word5      
g]oep5  teg5 de vij&5 des kon+s en de   
vij&5 van ,m5s*ziel1 zoo zal het  ev5wel
 gebeur51 dat wanne] ,m5s*ziel h5 sle*ts
 e5 we9ig  ong5oeg5 geeft ( droefheid   
v]oorzaakt hunne aangezi*t5 da>door     
b$rukt en v]slag5 zull5 word51 ja1 gij  
zult h5 v]zwakk5 en d5  mo$ b5em54      
,g$raagt u d]halve1 o mijne bem9d51 niet
 onvri5delijk  jeg5s mijne kloekmo$ige  
kapite9s en dapp]e oorlog%eld52 ma> hebt
  h5 lief1 vo$t en ond]/eunt h5 en zet  
uw h>t op h51 en zij zull5  niet alle5  
voor u /rijd51 ma> ook mak51 dat alle   
,dibolusmann51  die het er op blijv5    
toelegg5 om u zoo mogelijk t5 val te    
br5g5 en  te v]d]v51 van u zull5        
wegvli$54    ,indi5 te e5ig] tijd iem&  
uit uw midd5 ziek ( zwak ( onbekwaam    
w>e tot d5 liefd$i5/ wa>toe uwe h>t5    
g5eigd zijn1 en di5 zij  bij gezondheid 
en wel/& ook wa>nem51 zoo v]a*t ( v]w]pt
 h5  dan niet1 ma> mo$igt h5 liev] aan1 
al zijn ze zwak en d5 dood  nabij2 want 
ze zijn uwe bes*]m]s1 uw g>nizo51 uwe   

mur51 uwe  poort51 uwe slot5 en gr5del54
 ,en hoewel gij als ze zwak zijn1 we9ig 
bij/& van h5 hebt te wa*t51 ja zij dan  
zelfs uwe hulp noodig  hebb51 zoo weet  
gij to* tot welke oorlogsdad5 zij 9 /aat
 zijn  wanne] het hun welgaat4 ,b$5kt   
da>bij1 dat zoo zij zwak zijn1 gij  niet
 /]k kunt wez51 en zoo zij /]k zijn1 gij
 niet zwak kunt zijn4  ,uwe beh\d5is is 
dus nauw v]bond5 aan hun gezondheid en  
welv>5 en  aan het go$e1 dat gij hun    
doet4 ,en b$5kt ook dat als zij ziek    
zijn1  hunne krankheid aan/ekelijk is   
voor de /ad ,m5s*ziel4 ,hebr4 #ab 3     
#ab4 ,jes4 #ce 3 #c4 ,op5b4 #c 3 #b4a   
,!ss4 #e 3 #ad4    ,deze d+5 heb ik u   
gezegd1 omdat ik uw welv>5 en uwe e]e   
bem94  ,neem u da>om 9 a*t1 o mijn      
,m5s*ziel1 dat gij nauwgezet zijt 9 alle
  d+51 die ik u opdraag en dat niet     
sle*ts als e5e /adsgeme5te aan  uwe     
be/uurd]s1 wa*t]s en ho(dli$51 ma> ook  
aan u als  afzond]lijke p]son51 omdat uw
 welzijn afhangt van het ina*tnem5 d]   
bevel5 van uw5 ,he]4    ,afbeeld+3      

,,v]v]s*+5 ,,na> ,,m5s*ziel ,,gebra*t4  
,v]d]1 o1 mijn ,m5s*ziel1 moet ik u     
wa>s*uw51 nietteg5/a&e de  h]vorm+51 die
 ?ans ond] u gew]kt zijn1 dat gij altijd
 noodig hebt  waakzaam en op uwe ho$e te
 wez51 omdat ik er zek] van b51 en gij  
zult het lat] ook zelf bem]k51 dat er   
nog ,dibolus-mann5 9 de /ad  zijn       
ov]geblev52 ,dibolus-vri5d51 die        
onv]zo5lijk zijn1 en dat nu  re$s1      
t]wijl ik bij u b51 hoeveel te me]      
wanne] ik van u zal gegaan  zijn4 ,zij  
zull5 sam5spann5 en all]lei complott5   
mak51 zi* op  all]lei wijz5 inspann51   
all]lei uitv9d+5 do5 en wat dies me]    
zij1 om u te br5g5 tot e5 toe/&1 erg]   
dan de ,egyptis*e  slav]nij4 ,ze zijn   
innige vri5d5 van ,dibolus1 wee/ da>om  
voorzi*tig4 ,zij w>5 e]tijds gewoon met 
hunn5 vor/ v]blijf te  h\d5 9 uw ka/eel1
 to5 ,ongelo( burgemee/] van de /ad 02  
ma>  s9ds mijne kom/ alda> h\d5 zij zi* 
me] op 9 de buit5w]k5  langs de wall52  
da> hebb5 zij zi* hol5 en keld]s en     
spelonk5  gemaakt4 ,da>om1 o ,m5s*ziel1 

zal uw w]k 9 dit opzi*t wel moeielijk   
en h>d zijn2 gij moet ze grijp51 ink]k]5
 en t] dood br5g5  volg5s mijns ,vad]s  
wil4 ,ook kunt gij u niet geheel van h5 
ontdo51 (  gij moe/ al de wall5 van uwe 
/ad sle*t5 en dat z\ ik u to* niet      
rad54 ,vraagt gij mij3 wat zull5 wij dan
 do58 ,wel1 wee/ op uwe ho$e  en g$raagt
 u als mann52 bespi$t hunne hol51 v9dt  
hunne  v]blijfplaats5 uit2 valt h5 aan  
en maakt ge5 vr$e met h54 ,wa> zij  zi* 
ook v]/opp51 lo]5 ( 9 h9d]laag ligg51   
hoe zij zi* ook  soms v]n$]51 ( welke   
voor/ell5 van vr$e zij u do51 laat u    
niet  met h5 91 en tuss*5 u en mij zal  
alles wl zijn4 ,en opdat gij h5  des te 
bet] weet te ond]s*eid5 en te ond]k5n5  
uit de inboorl+5  van ,m5s*ziel1 zal ik 
u hi] 9 het kort hunne nam5 opgev54     
,lui/]t3  ,ho]]ij1 ,onre9heid1 ,moord1  
,toorn1 ,onkuis*heid1 ,b$rog1 ,boosoog1 
,dronk5s*ap1 ,brass]ij1 ,afgod]ij1      
,toov]ij1 ,twi/1 ,afgun/1 ,nijd1  ,opro]
 en ,kett]ij4 ,deze zijn de voornaam/5  
d]g551 die u voor  eeuwig zoek5 te      

v]d]v52 deze zijn spionn5 en indr+]s 9  
,m5s*ziel4 ,ond]zoekt nu ma> ijv]ig de  
wett5 van uw5 kon+2 da>  zult gij e5e   
bes*rijv+ van h5 v9d5 en de m]kteek551  
wa>aan  gij h5 zek] h]k5n5 zult4 ,m>k #g
 3 #ba1 #bb4 ,rom4 #g 3 #ah4    ,deze   
boosdo5]s zull51 o ,m5s*ziel1 7en hoe   
blijde z\ ik wez5 als  gij hi]van /ellig
 ov]tuigd wa>t7 indi5 gij toelaat1 dat  
zij  ongeh9d]d rondom de /ad he5 en w$] 
loop51 als slang5 en add]s  weldra uwe  
+ew&5 v]te]51 uwe kapite9s v]giftig51   
uwe soldat5  de z5uw5 afsnijd51 de slot5
 en gr5dels v]brek5 en het ?ans zoo     
bloei5de ,m5s*ziel mak5 tot e5 dorre1   
huil5de wild]nis1 e5  pu9hoop4 ,d]halve 
opdat gij mo$ moogt hebb5 om deze       
booswi*t51 wa>  gij ze ook betrapt1 te  
grijp51 zoo geef ik aan de he]5 ,gelo(1 
,va/ewil en d5 ,griffi]1 mitsgad]s aan  
alle +ezet55 d] /ad  volkom5 ma*t en la/
 om alle slag van ,dibolus-mann5 op te  
zoek51 te  grijp5 en t] dood te br5g5   
door h5 aan e5 kruis te hang5 wa> (     
wanne] gij h5 v9dt1 hetzij s*uil5de b9n5

 de /ad ( rondzw]v5de  rondom de mur54  
,ik zeide u tevor51 o ,m5s*ziel1 dat ik 
e5 g]egeld5 le]di5/  ond] u heb +e/eld1 
ma> ook dat gij behalve die twee        
voorname  le]>5 nog me] ond]wijz]s hebt2
 want mijne vi] e]/e kapite9s1  die teg5
 ,dibolus en de zijn5 9 ,m5s*ziel       
optrokk51 zull5  ev5e5s1 als de nood het
 eis*t en zij da>toe word5 v]zo*t1 de   
+ezet55 9 het bijzond] ond]wijz5 en 9   
het op5ba> go$e en  heilzame voorbeeld5 
gev51 die u 9 d5 re*t5 weg zull5 leid54 
,ja1  zij zull5 zoo het noodig is1 e5   
wekelijks*e ( zelfs dagelijks*e         
bije5kom/ h\d5 om da>9 go$e less5 te    
gev51 die u als ge ze  ina*tneemt1 t5   
e9de toe zull5 t5 go$e kom54 ,draagt to*
 vooral  zorg ge5 van die all5 te sp>51 
welke ik u gebod5 heb te kruisig54  ,dit
 zal ik u nog zegg53 ik heb u da> die   
booswi*t5 en snooda>ds met  hunne nam5  
voor oog5 ge/eld1 ma> ik zeg u ook dat  
sommig5 hunn]  zi* aan u zull5 voordo5 9
 e5 &]e g$aante als( ze ze]  godsdi5/ig 
zijn2 deze zull5 u1 als ge niet waakt1  

zooveel s*ade en  nadeel toebr5g5 als   
gij u ma> nauwelijks kunt v]beeld54     
,wee/  da>om waakzaam en matig1 en laat 
u niet b$rieg540    ,to5 de ,pr9s aldus 
de /ad ,m5s*ziel h]vormd _h en ha>      
ond]wez5  9 hetge5 ha> nuttig wez5 kon1 
bepaalde hij e5 &]5 dag1 wa>op  het zijn
 voornem5 01 als het volk d] /ad        
saamgekom5 01 de /ad  ,m5s*ziel met e5  
e]eteek5 te begiftig51 -- e5 k5m]k1 dat 
ha>  bov5 alle volk51 kon9krijk5 en     
tong51 die op d5 gans*5 a>dbodem        
woond51 z\ ond]s*eid54 ,het duurde niet 
lang ( die be/emde dag 0  gekom5 en vor/
 en volk ontmoett5 elk&] 9 's kon+s     
paleis1 wa>  ,immanuel e]/ e5 korte     
toespraak tot h5 hield en da>na de$ wat 
hij  belo(d _h4    ,mijn di]ba>         
,m5s*ziel10 zeide hij1 wat ik nu g]e$ /a
 te do5 is  ges*ikt om u aan gans* de   
w]eld k5ba> te mak5 als de mijne en u   
alzoo ook 9 uwe eig5 oog5 te v]heff5    
bov5 alle v]rad]s1 welke 9  u mo*t5     
b9n5sluip540    ,to5 beval hij1 dat zij1
 die hem di5d51 uit zijne s*att5 deze   

witte  bl9k5de kle$]5 z\d5 tevoors*ijn  
br5g51 die ik10 zeide hij1  heb geko*t  
en voor mijn ,m5s*ziel weggelegd40 ,zoo 
w]d5 dan die  witte kle$]5 uit zijne    
s*atkam]5 gehaald1 en voor de oog5 des  
volks v]toond4 ,bov5di5 0 het hun v]gund
 ze aan te nem5 en aan te  trekk51 i$]  
na> dat het hem pa/10 zeide hij4 ,zoo   
w]d5 dan alle  burg]s 9 het wit gekle$1 
9 fijn wit l9n51 ov]he]lijk re9 en      
glanz5d4 ,op5b4 #ai 3 #h4    ,to5 zeide 
de ,pr9s tot h53 ,dit1 o ,m5s*ziel1 is  
mijn liv]ei en het  k5m]k1 wa>aan m5    
mijne ond]dan5 van &]] di5>5 ond]s*eidt4
  ,ja1 deze v]gun ik aan all51 die de   
mijn5 zijn1 en zond] die is het  niem&  
me] geoorlo(d mijn aangezi*t te zi54    
,draag ze da>om om  mijn5twil1 die ze u 
gaf1 en aldus zult gij bij de gans*e    
w]eld als de  mijn5 bek5d wez540    ,nu 
kunt gij u v]beeld5 hoe ,m5s*ziel       
s*itt]de6 ,zij 0 held] als  de zon1 kla>
 als de maan en ontzagwekk5d als e5 leg]
 met bani]54    ,de ,pr9s voegde da>    
v]d] nog bij3 ,ge5 vor/1 pot5taat (     

ma*!bb] 9 het gans*e heelal geeft deze  
liv]ei behalve ik zelf4  ,da>om zult gij
 hi]door als de mijn5 uitbl9k54 ,en wa> 
ik nu aan u  mijne liv]ei gegev5 heb1   
zoo zal ik u da>omtr5t ook mijne bevel5 
gev51 en zorg1 dat gij mijne woord5 go$ 
on?\dt4    ,afbeeld+3 ,,immanuel        
,,v]trekt ,,uit ,,m5s*ziel4    ,e]/5s4  
,draagt dit kle$ dagelijks1 opdat gij   
niet1 9 gebreke  da>van1 aan &]5 z\dt   
toes*ijn5 de mijn5 niet te wez54 ,pr$4  
#i 3 #h4    ,t5 twe$e4 ,h\dt het altijd 
wit1 want als het bezo$eld wordt is het 
e5e s*&e voor mij4 ,op5b4 #c 3 #d4      
,t5 d]de4 ,s*ort het da>om op en omgordt
 u1 opdat het niet door het  slijk      
slepe4    ,t5 vi]de4 ,pa/ op1 dat gij   
het niet v]lie/1 &]s w&elt gij  naakt en
 zull5 de li$5 uwe s*aamte zi54    ,t5  
vijfde4 ,ma> als gij het mo*t bezo$el51 
hetge5 mij ze] z\  sm>t5 en wa>ov]      
,dibolus ze] vroolijk wez5 z\1 spo$t u  
dan voort  om te do5 wat 9 mijne wet    
ges*rev5 /aat1 opdat gij moogt /aan en  
niet vall5 voor mij en mijn5 troon4 ,dit

 is aldus de weg1 die maakt dat  ik u   
niet v]laat1 ma> voor altijd 9 deze     
mijne /ad ,m5s*ziel zal  won540 ,luk4   
#ba 3 #cf4 ,op5b4 #g 3 #ad-ag4    ,en nu
 0 de /ad ,m5s*ziel met h>e inwon]s als 
e5 zegel op  ,immanuels re*t]h&4 ,wa> 0 
nu e5e /ad ( plaats1 die zi* met        
,m5s*ziel kon v]gelijk58 ,e5e /ad1 v]lo/
 uit de h& en de ma*t  van ,dibolus2 e5e
 /ad1 die de kon+ ,el-,s*adda liefhad en
 wa>he5  hij ,immanuel gezond5 _h1 om   
ha> van d5 vor/ ov] d5 put des  afgronds
 te r$d52 ja1 e5e /ad1 wa>9 ,immanuel   
ga>ne woonde en die  hij tot zijne      
kon9klijke resid5tie _h uitv]kor52 e5e  
/ad1 die hij  voor zi*zelv5 v]/]kt _h en
 /]k gemaakt door de kra*t van zijn     
heirma*t4 ,wat zal ik me] zegg58        
,m5s*ziel _h nu d5  voortreffelijk/5    
vor/1 g\d5 kapite9s en krijgsli$51      
krijgsvoorraad1 en da>bij kle$]5 wit als
 sneeuw4 ,zal nu ,m5s*ziel  ook 9 /aat  
zijn deze voorre*t5 te wa>de]5 en te    
gebruik5 tot het  doel1 wa>toe ze ha>   
zijn gegev58    ,to5 dit alles nu na>   

het welbehag5 van d5 ,pr9s 0 9 orde     
gebra*t1 beval hij dat zijn /&a>d op de 
geb\w5 van het ka/eel  z\ word5         
geplaat/4 ,en da>na bra*t hij ha>       
m5igmaal e5 bezoek4  ,ge5 dag mo*t nu   
me] voorbijgaan ( de oud/5 van ,m5s*ziel
 moe/5  tot hem kom5 9 zijn paleis4 ,dan
 w&eld5 zij sam5 rond en sprak5  ov]    
alle groote d+51 die hij g$aan _h1 en   
wat hij belo(de 9 de  toekom/ voor de   
/ad ,m5s*ziel te do54 ,dit gebeurde     
m5igmal5 met  d5 ,burgemee/]1 d5 he]    
,va/ewil en d5 e]lijk5 pr$ik] ,gewet54  
,ma> o hoe g5adig1 hoe n$]buig5d en te$]
 g$roeg deze gezeg5de  ,pr9s zi* ?ans   
jeg5s de /ad ,m5s*ziel6 ,9 al de /rat51 
tu951  boomga>d51 ja ov]al g+ hij rond  
om te zi5 ( de arme ook zijn deel       
kreeg2 ja hij ku/e die arm51 en 0 iem&  
krank dan legde hij hem de  h&5 op en   
maakte hem gezond4 ,en wat de kapite9s  
betreft1 van dag tot  dag1 ja soms van  
uur tot uur kwam hij h5 bemo$ig5 met    
zijne  v]e]5de teg5woordigheid en       
aang5ame gesprekk54 ,gij moet dan ook   

wet51 dat e5 glimla* van hem me] kra*t  
en lev5 9 h5 /room5  de$ dan iets &]s   
ond] d5 hemel _h kunn5 do54 #b ,cor4 #f 
3 #af4    ,de ,pr9s wilde h5 ook        
dikwijls te ga/ hebb52 nauwelijks e5e   
week  g+ voorbij ( e5 fee/maal _h       
plaats4 ,gij zult u h]9n]51 dat wij     
re$s meld+ gemaakt hebb5 van e5 fee/1   
dat zij sam5 vi]d52 ma>  nu w]d dat     
fee/vi]5 me] e5 gewone zaak2 i$]e dag   
mo*t nu wel  e5 fee/dag voor ,m5s*ziel  
heet54 ,en als zij dan na> huis         
t]ugke]d5 zond hij h5 niet l$ig weg2 i$]
 moe/ wat hebb53 e5  r+1 e5 g\d5 ket51  
e5 armb&1 e5 edelge/e5te ( iets         
d]gelijks2 zoo di]ba> 0 ,m5s*ziel hem   
?ans1 zoo liefelijk 0 het  9 zijne oog54
 #a ,cor4 #e 3 #h4    ,t5 &]e4 ,wanne]  
de oud/5 en burg]s niet bij hem kwam51  
dan zond  hij hun e5 ov]vlo$ig5 voorraad
 spijze1 die van het h( kwam1 wijn en   
brood1 die voor zijns ,vad]s dis* w>5   
toeb]eid2 ja zulke lekk]nij5  zond hij  
hun en ov]dekte da>m$e hunne tafel1 dat 
i$]1 die ze  aans*\wde1 erk5n5 moe/3    

d]gelijke zijn 9 ge5 &] kon9krijk       
gezi54    ,en v]d]4 ,wanne] ,m5s*ziel   
hem niet zoo vaak bezo*t als hij zulks  
bege]de1 dan g+ hij tot h5 uit1 klopte  
aan hunne deur5 en bege]de  toegelat5 te
 word51 opdat de vri5ds*ap ond]h\d5     
bleef2 wanne]  zij hoord5 en hem op5    
d$51 zooals zij gewoonlijk d$5 als zij  
tehuis w>51 dan v]nieuwde hij zijn      
vroeg]e liefde en beve/igde die  door   
nieuwe bewijz5 van zijn gun/4           
,afbeeld+3 ,,vreeze-,,gods ,,op ,,het   
,,fee/ ,,van ,,vlees*elijke ,,g]u/heid4 
,en 0 het nu niet v]rukkelijk te zi51   
dat 9 diezelfde plaats1 wa>  ,dibolus   
zijne woonplaats _h1 en zijne kne*t5    
ond]hield tot groote  s*ade van         
,m5s*ziel1 de ,vor/ d] vor/5 nu met h5  
aanzat et5de  en dr9k5de1 t]wijl al     
zijne ho(dmann51 krijgsvolk1 trompett]s 
met  de zang]s en zang]ess5 van zijn    
,vad] da> rondom hem /ond56 ,nu  vloeide
 de bek] van ,m5s*ziel ov]1 nu /roomde  
er zoete wijn 9 hunne  bek]s en at5 zij 
de fijn/e meelbloem en dronk5 melk en   

honig uit d5  rots/e54 ,nu zeid5 zij3   
hoe groot is zijne go$heid6 want s$]t ik
  aang5aam 0 9 zijne oog5 heeft hij mij 
bov5mate v]he]lijkt6    ,nog /elde de   
gezeg5de ,pr9s e5 nieuw5 ov]heidsp]soon 
9 de /ad  aan1 die e5 ze] go$ man 04    
,hij heette ,vr$e ,gods4 ,deze (fici]   
w]d ge/eld ov] he] ,va/ewil1 d5         
,burgemee/]1 d5 ,griffi]1 d5  twe$5     
pr$ik]1 d5 he] ,v]/&1 en ov] alle       
inboorl+5 d] /ad  ,m5s*ziel4 ,hij zelf 0
 ge5 inboorl+1 ma> kwam met d5 ,pr9s van
 's  kon+s h(4 ,hij 0 e5 ze] v]tr\wde   
vri5d van kapite9 ,gelo( en  kapite9    
,hoop2 sommig5 zegg51 dat zij           
blo$v]want5 w>5 en ik  gelo( het ook4   
,deze man nu w]d aange/eld tot algeme55 
g\v]neur  d] /ad1 wa> kapite9 ,gelo( hem
 t] zijde /ond4 ,ik heb duidelijk       
opgem]kt1 dat zoolang alle d+5 9        
,m5s*ziel na> d5 z9 van dez5  go$h>tig5 
edelman g$aan w]d51 i$] er volkom5      
gelukkig 04 ,nu  w>5 er ge5 twi/5 (     
vet51 ge5 ve*tp>tij5 ( s*eldwoord5 9  de
 gans*e /ad1 i$] hield zi* nauwgezet bij

 zijn eig5 w]k4 ,de  wa*t]s1 de (fici]51
 de soldat51 all5 gehoorzaamd5 hem4 ,en 
wat de  vr\w5 en k9d]5 betreft1 ook zij 
w>5 vroolijk aan hunne  bezigh$51 zij   
zong5 bij d5 arbeid van d5 morg5 tot d5 
avond1  zoodat 9 de gans*e /ad niet &]s 
w]d gehoord en gezi5 dan  h>monie1 ru/1 
vreugde en gezondheid4 ,en dit duurde   
zoo d5 geheel5  zom]4 ,col4 #c 3 #ae4   
,rom4 #ae 3 #ac4          ,,ho(d/uk     
,,ix4    ,,geva> ,,voor ,,m5s*ziel4     
,ma> nu 0 er e5 man 9 de /ad1 wi5s naam 
0  ,vlees*elijke-,g]u/heid4 ,deze p]soon
 bra*t na al deze b>mh>tigheid  aan deze
 plaats bewez5 de /ad ,m5s*ziel 9 e5    
groote en jamm]volle  slav]nij4 ,e5     
korte bes*rijv+ van hem en zijn w]k moet
 hi] volg54    ,to5 ,dibolus voor het   
e]/ bezit nam van deze /ad1 bra*t hij e5
  groot getal ,dibolus-mann5 met zi*    
m$e1 all5 li$5 van eig5 soort4  ,ond]   
deze nu 0 er e51 die ,zelfb$rog heette1 
e5 voornaam he] en  zoo aanzi5lijk als  
to5 t] tijd niem& &]s 9 de /ad4 ,dibolus
  bem]k5de1 dat deze ze] w]kzaam1 /\t en

 onbes*aamd 01 gebruikte  hem m5igvuldig
 en tot ze] gewi*tige zak51 die hij dan 
ook met veel  bet]5 uitslag v]vulde dan 
e5ig &] p]soon1 die met hem uit d5  put 
des afgronds gekom5 01 wa>om hij hem ze]
 bevord]de en naa/  d5 he] ,va/ewil     
plaat/e4 ,da> de he] ,va/ewil 9 die dag5
 heel wat  met ,zelfb$rog ophad1 gaf hij
 hem zijne do*t]1 mejuffr\w ,zond]      
,vrees  tot vr\w4 ,welnu uit deze e*t   
van ,zelfb$rog en mejuffr\w ,zond]      
,vrees  w]d ,vlees*elijke-,g]u/heid     
gebor54 ,v&a> kwam het dat 9  ,m5s*ziel 
zulke vreemde v]m5g+ _h plaats gehad1   
dat het soms  moeilijk 0 uit te vors*5 (
 zij e*te af/ammel+5 van  inboorl+5 w>5 
( niet2 want de he]                     
,vlees*elijke-,g]u/heid _h  van mo$]s   
zijde d5 e*t5 oud5 burg] ,va/ewil tot   
vad]1 t]wijl  hij van vad]s zijde e5    
,dibolus-man 04    ,deze                
,vlees*elijke-,g]u/heid nu1 _h wa>lijk  
treff5de gelijk5is met  vad] en mo$]1   
hij 0 zelfb$rog en vreesde niets en     
da>bij 0 hij  ze] w]kzaam en vlug4 ,da> 

0 niets nieuws1 ge5 nieuwe le]1 ge5     
nieuwe mode ( h&elwijze ( welke v]&]+   
het ook zij 9  ,m5s*ziel1 ( hij 0 er bij
 van het beg9 tot het e9de4 ,ma> e5e    
eig5s*ap _h hij da>bij van zi* nooit te 
voeg5 bij de m9d]heid (  bij die het    
v]lor52 de /]k/e zijde koos hij /e$s4   
,to5 nu ,el-,s*adda1 die ma*tige1 en    
,immanuel zijn zoon aan ,m5s*ziel  d5   
oorlog v]kla>d51 t5 e9de het te v]ov]51 
leefde  ,vlees*elijke-,g]u/heid re$s 9  
de /ad en maakte hij zi* re$s ze]  druk 
ond] het volk1 het aanmo$ig5d tot op/&  
en h5 opwekk5de om  to* 9 d5 teg5/& teg5
 's kon+s troep5 te volh>d54 ,ma> to5   
hij zag1 dat de /ad 0 +5om5 en omges*ap5
 9 e5 resid5tie van  d5 groot5 ,pr9s    
,immanuel1 to5 hij da>bij ook zag wat er
 van ,dibolus  kwam1 hoe hij v]n$]d en  
v]jaagd 0 en hoe v]d] alles plaatsvond  
zooals wij hebb5 bes*rev51 ke]de hij op 
e5maal zijn mantel om1 en  ev5als hij   
tevor5 ,dibolus teg5 d5 ,pr9s g$i5d _h1 
g+ hij nu  d5 ,pr9s di55 teg5 ,dibolus4 
,afbeeld+3 ,,de ,,burgemee/] ,,wa*t     

,,aan ,,de ,,poort4    ,nadat hij e5    
we9ig k5nis g5om5 _h van ,immanuels do5 
en  h&elwijze1 voegde hij zi* w$] bij de
 burg]s en begon ook we] als  van ouds  
ov] het e5 en &] me te prat54 ,hij wi/1 
dat de ma*t en  /]kte van ,m5s*ziel ze] 
groot w>51 en dat het voorzek] de       
burg]ij ze] behag5 z\ wanne] hij da>ov] 
roemde en h5 prees4 ,zoo  beg9t hij dan 
li/iglijk met de ma*t en groo!id van    
,m5s*ziel te  roem5 en ha> als          
onv]w9nelijk voor te /ell54 ,nu e5s     
v]he]lijkte  hij h>e kapite9s en h>e    
sl+]w]ktuig5 en /ormramm52 dan we]  _h  
hij all]lei s*oons te v]tell5 van h>e   
=tificaties en  ka/eel51 e9delijk wees  
hij h5 op de duidelijke v]zek]+ van     
hunn5 vor/1 dat ,m5s*ziel voor altijd   
gelukkig z\ wez54 ,to5 hij nu  bem]kte1 
dat sommig5 d] burg]s met zijne         
gesprekk5 ze] w>5  +5om5 en zi* ga>ne   
door hem liet5 vlei51 maakte hij er zijn
 w]k  van van /raat tot /raat te w&el51 
huis 9 huis uit te gaan1 de  burg]s en  
voor en te bezoek51 en t5 lang5 laat/e  

bra*t hij er  ,m5s*ziel toe na> zijne   
pijp5 te dans5 en telk5s toe te nem5 9  
vlees*elijke g]u/heid1 tot zij e9delijk 
zoo onbezorgd w>5 als hij  zelf4 ,van   
het prat5 kwam het tot maaltijd51 en van
 deze fee/dag5  zelfs tot spott]nij4    
,zoo kwam uit het en het &]e voort4 ,nu 
0  ,immanuel nog 9 de /ad en zag deze   
d+5 aan4 ,hij bem]kte dat de            
,burgemee/]1 de he] ,va/ewil en de      
,griffi] ook al door het gebabbel  van  
dez5 ,dibolus-man w>5 m$egesleept1      
v]get5de de wa>s*uw+1  die hun vor/ hun 
_h gegev5 om to* door ge5 enkele        
,dibolis*e  /reek zi* te lat5 v]s*alk54 
,hij _h hun imm]s duidelijk  aangetoond1
 dat hunne veiligheid niet afh+ van de  
teg5woordige  kra*t en /]kte d] /ad     
alle51 ma> veel me] van het gebruik1 dat
  zij da>van maakt51 en van de inwon+   
van ,immanuel 9 ha> ka/eel4  ,want de   
re*te le] van ,immanuel 01 dat de /ad   
,m5s*ziel to* z\  toezi5 om nooit de    
liefde van hem ( zijn ,vad] te v]get51  
zi* aldus  g$rag5de1 dat zij 9 deze     

liefde blev5 om da>uit kra*t te putt54  
,en dit 0 nu imm]s ge5sz9s de weg om    
da>9 te blijv51 namelijk  wa> zij zoo   
v]liefd g]aakt5 op dez5 ,dibolus-man1 en
 dan nog wel op  zulk e5 p]soon als deze
 ,vlees*elijke-,g]u/heid 01 zoodat zij  
zi*  door hem bij d5 neus liet5 nem54   
,zij hadd5 na> hun ,pr9s moet5  lui/]52 
hunn5 ,pr9s moet5 vreez51 hunn5 ,pr9s   
bem9n51 en dez5  nietswa>dig5 deugniet  
met /e55 /e5ig54 ,ze hadd5 moet5 blijv5 
w&el5 9 de weg51 door d5 ,vor/ hun      
voorges*rev51 want dan z\  hun vr$e     
gewee/ zijn als e5e rivi] en hunne      
g]e*tigheid als de  golv5 d] zee4       
,to5 nu ,immanuel bem]kte1 dat door de  
slimme h&elwijze van d5 he]             
,vlees*elijke-,g]u/heid de h>t5 d] li$5 
van ,m5s*ziel jeg5s hem  w>5 v]koeld en 
hun w]kdadige liefde jeg5s hem v]m9d]d1 
begon hij  e]/5s met d5                 
,opp]geheims*rijv] hun /aat en toe/& te 
bewe551  zegg5de3 ,o1 dat mijn volk na> 
mij _h gelui/]d en dat ,m5s*ziel 9      
mijne weg5 gew&eld _h6 ,ik z\ het met de

 vet/e t>we hebb5 gevo$1  en z\ h5      
gelaafd hebb5 met honig uit d5 rots/e540
 ,da>na sprak hij  9 zijn h>t3 ik zal   
t]ugke]5 na> het h( en na> mijne eig5   
plaats gaan opdat ,m5s*ziel h>e s*uld 9 
dez5 le]e k5n5 en  inzi540 ,en zoo de$  
hij dan ook weldra1 want zij maakt51 dat
 hij weg  moe/ door dat zij hem         
v]ona*tzaamd54 ,ziet hi] wat ze d$54    
#a;e4 ,zij hield5 op hem volg5s hunne   
gewoonte te kom5 bezoek52  ne51 ze kwam5
 niet me] als tevor5 9 het kon9klijk    
paleis4    #b;e4 ,het kon h5 niet me]   
s*el5 ( hij h5 kwam bezoek5 9 hunne     
won+54    #c;e4 ,zij v]zuimd5 nu tot de 
liefdemaaltijd5 te kom51 die hij  /e$s  
voor h5 g]e$ maakte4 ,hij liet h5 wel   
roep51 ma> zij kwam5  niet en v]heugd5  
er zi* niet me] m$e4    #d;e4 ,zij      
wa*tt5 niet lang] tot hij hun raad gaf1 
ma> zij begonn5  eig5wijs en            
zelfv]tr\w5d te word51 besluit5de1 dat  
zij nu /]k  g5oeg w>5 en onov]w9nelijk1 
en dat ,m5s*ziel veilig 0 bov5 het      
b]eik van elk5 vij& en dat hun toe/&    

voor eeuwig onbewog5  blijv5 z\4    ,nu1
 zooals gezegd is1 ,immanuel bem]k5de1  
dat door d5 invlo$ van                  
,vlees*elijke-,g]u/heid de /ad ,m5s*ziel
 h>e afhankelijkheid van hem  en zijn   
,vad] niet me] gevoelde en waagde hem te
 bele$ig51 zoo  betreurde hij e]/ ha>   
/aat en to5 /elde hij middel5 9 het w]k 
om ha> te do5 v]/aan1 dat ha>           
teg5woordige weg geva>lijk 04  ,da>toe  
zond hij d5 ,opp]geheims*rijv] tot ha>  
om ha> zulke weg5  te ontrad54 ,to5 deze
 tot de burg]s kwam vond hij h5 jui/ bij
 d5  he] ,vlees*elijke-,g]u/heid aan    
tafel en met hem 9 gesprek4 ,alzoo      
bem]k5de1 dat zij niet ov] d+5 met hem  
wild5 sprek51 die h5  go$ kond5 do51 w]d
 hij b$roefd en g+ weg4 ,pas _h hij dit 
aan d5  ,pr9s v]haald1 ( deze 0 da> zoo 
boos en b$roefd om1 dat hij  maatregel5 
nam om na> zijns ,vad]s h( t]ug te ke]54
    ,de mani] wa>op hij da>bij h&elde1 0
 deze3    #a;e4 ,(s*oon hij nog 9       
,m5s*ziel bleef zoo hield hij zi* me]   
v]borg5 en afgezond]d dan e]tijds4      

#b;e4 ,zijn toespraak 01 als hij tot h5 
kwam1 niet me] zoo aang5aam  en         
v]tr\welijk als tevor54    #c;e4 ,ook   
zond hij ev5m9 als 9 v]l$5 tijd5 aan de 
burg]s  lekk]nij5 van zijn eig5 tafel4  
#d;e4 ,ook als zij hem nog nu en dan    
bezo*t51 wilde hij niet me] zoo         
dadelijk h5 te woord /aan1 zooals zij   
hem vroeg] altijd b]eid hadd5  gevond54 
,zij moe/5 nu e5 ( tweemaal klopp51 ma> 
het s*e51 dat  hij h5 niet opm]kte1     
t]wijl vroeg] als hun voet/ap ma> v]nom5
  w]d1 hij re$s op/ond en h5 tegemoet g+
 om h5 ond]weg te  ontmoet51 te omhelz5 
en aan zijn h>t te drukk54    ,ma>      
,immanuel hield zi* ma> zoo2 het 0 zijn 
doel op deze wijze h5  tot nag$a*t5 te  
br5g5 opdat zij tot hem w$]ke]d54 ,ma>1 
helaas1  zij m]kt5 het niet op1 zij k5d5
 zijne weg5 niet1 zij w]d5 er niet  door
 getr(f5 en v]gat5 de vorige            
gun/bewijz54 ,wat de$ hij dan nu8  ,hij 
v]wijd]de zi* /illek5s uit zijn paleis  
en begaf zi* na> de  /adspoort4 ,zoo    
v]liet hij dan ,m5s*ziel totdat het arme

 volk zijne  ov]tr$+ le]de k5n5 en ze]  
ern/ig zijn aangezi*t zo*t4 ,ook de  he]
 ,vr$e ,gods legde zijne b$i5+ ne] en   
wilde voor het  teg5woordige niets me]  
met de /ad te do5 hebb54 ,eze*4 #aa 3   
#ba4  ,hos4 #e 3 #ae4 ,lev4 #bf 3       
#ba-bd4    ,afbeeld+3 ,,boods*app]s     
,,ga&e ,,na> ,,en ,,kom5de ,,van        
,,m5s*ziel4    ,aldus g$roeg5 zij zi*   
v]ke]d jeg5s hem en hij bij wijze van   
teg5/ell+ g$roeg zi* ook v]ke]d jeg5s   
h54 ,ma>1 helaas1 te  dez] tijd w>5 zij 
zoo v]h>d 9 hunne weg5 en hadd5 zij de  
le]  van ,vlees*elijke-,g]u/heid zo     
+$ronk51 dat het v]trek van d5  ,pr9s h5
 niet tr(2 zij bem]kt5 het niet e5s1 dat
 hij wegg+ en  da>om b$roefde zijne     
afwezigheid h5 ook niet4 ,j]4 #b 3 #cb4 
,nu gebeurde het op zek]5 tijd1 dat deze
 oude he]  ,vlees*elijke-,g]u/heid e5   
fee/ aanri*tte voor de burg]s van       
,m5s*ziel1 en da> kwam ook e5 zek]e he] 
,vreeze ,gods bij1 e5  edelman1 die     
e]tijds groote a*t+ g5oot 9 ,m5s*ziel4  
,helaas1 het  voornem5 van              

,vlees*elijke-,g]u/heid 0 ook dez5 he]  
te misleid5  ev5als de re/1 da>om _h hij
 hem ?ans met zijne bur5 op het fee/    
v]zo*t4 ,op het be/emde uur kwam hij dan
 ook met de &]e ga/54 ,ze  g+5 aan tafel
 en dronk5 sam51 ma> deze e5e man1      
,vreeze ,gods1 de$  niet me2 want hij   
zat da> als e5 vreemdel+1 die er 9 het  
geheel  niet bij behoort4 ,dit bem]kte  
de ga/he] en sprak hem aan3    ,mijnhe] 
,vreeze ,gods10 zeide hij1 zijt gij niet
 wel8 ,gij s*ijnt na>  li*aam ( ziel    
krank te wez5 ( miss*i5 wel beid5       
tegelijk4 ,ik heb  e5e h>t/]k+ voor u1  
door ,v]geet-het-,go$e kla> gemaakt2    
indi5  gij da> e5 droppel ( wat van     
neemt1 zal het u re*t prettig en        
vroolijk mak51 en da>door dan ook me]   
ges*ikt voor dit lu/ige  gezels*ap40    
,da>op antwoordde de go$e oude he] ze]  
vri5delijk3 ,ik b$ank u wel  voor al uwe
 beleefdh$5 en voorkom5dheid2 ma> wat   
uwe h>t/]k+  betreft1 da>9 heb ik ge5   
lu/4 ,ik zal sle*ts en woord sprek5 tot 
de inwon]s van ,m5s*ziel4 ,gij +ebor55  

van ,m5s*ziel1 gij  oud/5 en voornaam/5 
d] /ad1 hoe is het mogelijk1 dat gij u  
zoo  vroolijk en blijde g$rag5 kunt1 wa>
 onze go$e /ad 9 zulk e5                
beklag5swa>dig5 toe/& v]ke]t80    ,to5  
zeide de he] ,vlees*elijke-,g]u/heid3   
,gij hebt slaap noodig1  mijn go$e man1 
dat gelo( ik va/4 ,leg u als het u      
belieft ne] en  slaap e5s uit1 dan kunn5
 wij 9 di5 tuss*5tijd vroolijk zijn40   
,da>op antwoordde de go$e man het       
volg5de3 ,mijnhe]1 wanne] gij e5  e]lijk
 h>t bezat1 z\dt gij niet kunn5 h&el5   
zooals gij doet en  g$aan hebt40    ,to5
 zeide de he] ,vlees*elijke-,g]u/heid3  
,wat dan80    ,vreeze ,gods4 ,ik bid u  
val mij niet 9 de r$54 ,het is wa>1 dat 
de  /ad ,m5s*ziel /]k 0 en op ene       
voorwa>de ondoordr+ba> en  onneemba>2   
ma> gij1 de li$5 d] /ad zelv51 hebt ha> 
v]zwakt1 en  da>om ligt zij ?ans voor   
h>e vij&5 op54 ,nu is het ge5 tijd om   
elk&] te vlei51 ( om /il te zitt52 gij1 
mijnhe]1 hebt ,m5s*ziel  b]o(d en de e]e
 van ha> g5om52 gij hebt de /ad         

n$]geworp51 de  poort5 op5gebrok51 gij  
hebt h>e gr5dels en slot5 wegg5om54     
,en om mij nu nauwkeurig uit te drukk51 
,mijne he]5 van ,m5s*ziel1  van di5 tijd
 af1 dat gij zoo groot zijt geword51 is 
de /]k/e van  ,m5s*ziel wegg5om52 hij is
 opge/aan en he5gegaan4 ,wanne] iem& de 
wa>heid mijn] woord5 9 twijfel trekt1   
dan zal ik hem alle5  beantwoord5 met   
deze w$]vraag3 wa> is de ,pr9s          
,immanuel8 ,wa> heeft  iem& onz] hem    
gezi58 ,wanne] hoordet gij van hem (    
proefdet iets  van zijne ko/elijke      
lekk]nij58 ,gij zijt nu bezig fee/ te   
vi]5 met  de ,dibolis*e mon/]s1 ma> hij 
is uw vor/ niet4 ,da>om zeg ik1  (s*oon 
de vij&5 van buit51 als gij u go$ geh\d5
 hadt1 ge5  prooi van u hadd5 kunn5     
mak51 zoo zijn1 s$]t gij gezondigd hebt1
 uw  vij&5 b9n5 9 u1 u re$s te /]k60    
,to5 ,vlees*elijke-,g]u/heid dit hoorde 
riep hij3 ,o foei1 ,vreeze ,gods6  ,foei
 wat is dat voor taal8 ,zult gij dan    
nooit uwe blooh>tigheid  aflegg58 ,zijt 
gij dan nog altijd bang voor het        

vogelges*rei8 ,wie doet  u kwaad8 ,ik   
h\d het geheel met u1 alle5 met dit     
ond]s*eid1 dat gij  het twijfel5 bem9t1 
en ik b5 ga>ne v]zek]d van de zaak4     
,wa>om  v]valt gij dan nu tot uwe eig5  
s*&e en tot onze s*rik 9 zulke          
droefgee/ige r$551 da> gij bet] de$t te 
et5 en te dr9k5 en  vroolijk te zijn80  
,ma> ,vreeze ,gods antwoordde w$]3 ,met 
re*t mag ik droevig wez51 want          
,immanuel is van ,m5s*ziel weggegaan4   
,hij is weggegaan1 zeg ik1 en gij  zelf 
hebt hem v]drev52 ja ,hij is zo /illek5s
 afgetrokk51 dat hij  de edel5 van      
,m5s*ziel ge5 k5nis gegev5 heeft van    
zijn v]trek4 ,en  als dit nu niet als e5
 teek5 van zijne grams*ap is te bes*\w51
 dan  heb ik van d5 weg d] ,godzaligheid
 ge5e k5nis4    ,en gij1 mijne he]5     
edel56 tot u ri*t ik 9 het bijzond] het 
woord4  ,dat gij u zoo trapsgewijze van 
hem v]vreemd hebt1 heeft hem g5oodzaakt 
zi* ook langzam]h& van u t]ug te trekk51
 hop5de dat gij da>door  gevoelig z\dt  
word5 en uzelv5 v]ootmo$ig54 ,ma> zi5de1

 dat gij  da>op ge5 a*t sloegt no* de   
beg9sel5 van zijn5 toorn en zijne       
oordeel5 hebt t] h>te g5om51 zoo heeft  
hij deze plaats v]lat51  dat heb ik met 
eig5 oog5 gezi54 ,t]wijl gij aldus roemt
 is uwe  /]kte v]gaan1 en gij zijt      
gelijk aan d5 man1 wi5 vroeg] de        
ha>lokk5 op zijne s*\d]s h+51 ma> nu    
zijn ze afgesn$54 ,gij  moogt ev5als    
dez5 uw5 ga/he] uzelv5 uits*udd5 en     
d5k51 dat gij  zult uitgaan als 9       
vroeg]e tijd51 ma> da> gij zond] uw5    
vor/  niets v]moogt en hij van u is     
gewek51 zoo v]&]t vrij uwe fee/5  9     
jamm]kla*t5 en uwe vreugde 9            
klaagli$]540    ,to5 begon onmiddellijk 
de twe$e le]a>1 de oude he] ,gewet51 die
  vroeg] griffi] van ,m5s*ziel 01 hem op
 deze wijze te help54    ,ind]daad1     
mijne bro$]s01 zeide hij1 ik vrees1 dat 
deze oude he]  ons de wa>heid zegt3 ik  
voor mij heb mijn he] en vor/ 9 lang5   
tijd  niet gezi52 ik h]9n] mij zelfs d5 
jui/5 datum niet me]1 en ik  kan de     
vraag van ,vreeze ,gods niet            

beantwoord54 ,ik twijfel en ik vreeze1  
dat het noodlottig met ons ge/eld is40  
,vreeze ,gods4 ,ne51 ik weet1 dat gij   
hem niet v9d5 zult 9 gans*  ,m5s*ziel1  
want is hij he5gegaan1 en wel om d5     
wille van de s*uld  d] oud/51 omdat zij 
zijn go$e gun/5 met onv]s*illigheid     
beantwoord hebb540    ,afbeeld+3        
,,onheilig ,,aan ,,de ,,poort ,,des     
,,afgronds4    ,to5 zag de he] ,gewet5  
er uit als( hij dood ne]vall5 z\ en     
desgelijks alle aanwezig5 uitgezond]d de
 he] van het huis4 ,all5  zag5 bleek van
 s*rik4 ,zi* da>na e5 we9ig h]/eld      
hebb5de en zi*  ov]tuigd hebb5de1 dat   
,vreeze ,gods de wa>heid sprak1 begonn5 
zij  sam5 te ov]legg5 wat 9 dez5 te do5 
w>e4 ,de ga/he] _h zi*  intuss*5        
v]wijd]d1 want het g+ hem niet na> d5   
z92 ma> all5  w]d5 ov]tuigd1 dat hij h5 
9 de ell5de gebra*t _h1 en dat zij      
da>door de liefde van ,immanuel v]beurd 
hadd54 ,da>bij kwam e5 woord  van hunn5 
vor/ we] v]s* 9 hun geheug5 t]ug aanga&e
 hetge5 zij  met de vals*e pr(et5 do5   

z\d54 ,het e9d van deze b]aadslag+  01  
dat zij het gans*e huis van d5 he]      
,vlees*elijke ,g]u/heid  bov5 zijn ho(d 
9 br& /ak51 want het bleek1 dat hij ook 
e5  ,dibolus-man 04    ,to5 dit ges*i$ 0
 d$5 zij hun be/ om hunn5 vor/ ,immanuel
 9 het  oog te krijg54 ,zij zo*t5 hem1  
ma> zij vond5 hem niet4 ,da>door  w]d5  
zij nog me] ov]tuigd van de wa>heid van 
's he]5 ,vreeze ,gods  woord51 en hi]m$e
 kwam ook e5 groote droefheid ov] h51   
omdat zij  wel inzag51 dat dit alles hun
 eig5 s*uld 04 ,hoogl4 #e 3 #f4    ,nu  
begav5 zij zi* tot d5                   
,opp]geheims*rijv]1 tot hem1 di5 zij    
vroeg] geweig]d hadd5 te hoor51 en di5  
zij met hunne h&el+5  zoo hadd5         
gegriefd4 ,zij wild5 omdat hij e5 zi5]  
01 van hem te  wet5 kom5 wa> ,immanuel  
01 en hoe zij hunn5 he] e5 v]zoeks*rift 
z\d5 toez5d51 ma> de ,opp]geheims*rijv] 
wilde h5 niet tot e5e  sam5kom/ toelat51
 tot h5 uitkom54 ,jes4 #fc 3 #aj4 ,efez4
 #d 3 #aj4  #a ,!ss4 #e 3 #ai4    ,o1   
welk e5 nevela*tige en donk]e dag 0 het 

nu voor ,m5s*ziel6 ,e5  dag van wolk5 en
 donk]heid4 ,nu zag5 zij 9 hoe dwaas zij
 gewee/  w>51 en welk e5e s*ade al het  
gesnat] van ,vlees*elijke-,g]u/heid  hun
 _h bezorgd6 ,ma> wat het hun nog v]d]  
ko/5 z\1 dat wi/5 zij  niet2 ma> de he] 
,vreeze ,gods kwam 9 hoog aanzi5 en er  
w]d op hem  gezi5 als e5 pr(eet4    ,to5
 de sabbatdag 0 aangebrok51 g+5 zij uit 
om hunn5 twe$5  le]a> te hoor5 pr$ik52  
ma> o1 wat liet hij dez5 dag e5         
dond]slag5 en bliksems*i*t5 door de     
v]gad]+ gaan4 ,zijn tek/  03 ,die de    
vals*e ijdelheid ond]h\d51 v]lat5 hunne 
weldadigheid40 ,ma> er 0 zulk e5e kra*t 
9 die preek en zulk e5e  v]ootmo$ig+ op 
het aangezi*t d] hoord]s te lez51 dat   
nog ma>  zeld5 ( ooit zulk e5e pr$ik+ _h
 plaats gehad4 ,het volk1 dat uit  de   
k]k kwam1 0 ma> kwalijk 9 /aat hun won+ 
w$] te b]eik5 en  de volg5de week hun   
gewone bezigh$5 te do51 zo w>5 zij      
v]brok5  en t] ne]geslag5 door die      
ern/ige v]kondig+4 ,jona #b 3 #h4       
,ma> hij hield niet alle5 ,m5s*ziel h>e 

zond5 voor1 ma> beefde ook  voor        
zi*zelv5 ond] het gevoel van zijne eig5 
s*uld4 ,o riep hij uit1  ongelukkige1   
die ik b56 dat ik zulke booze /ukk5     
g$aan heb6 ,en dat  nog wel ik1 e5      
le]a>1 die door d5 vor/ aange/eld is om 
,m5s*ziel  te ond]ri*t5 en zijne wet te 
v]kl>51 dat ik de e]/e gewee/ b5  om m$e
 af te vall5 9 de ong]e*tigheid4 ,ik _h 
teg5 d5 afval met  luid] /em behoor5 te 
wa>s*uw51 ma> ik liet ,m5s*ziel afdwal5 
en  ,immanuel uit ha> midd5 wegdrijv51  
ja1 zi* v]wijd]5 uit h>e  l&pal54 ,met  
deze d+5 bes*uldigde hij ook al d5 adel 
en de he]5  van ,m5s*ziel1 zoodat all5  
ev5 b$roefd w>54    ,omtr5t dez5 tijd   
brak er ook e5 zw>e ziekte 9 de /ad uit1
 wa>door  de mee/e inwon]s getr(f5 w]d54
 ,ja1 ook de kapite9s en het  krijgsvolk
 g]aakt5 da>door aan het uitte]51 en dit
 _h al e5ig5  tijd plaats gehad e] het  
op5ba> w]d4 ,w>e 9 dez5 /aat van zak5   
e5 vij& gekom5 om de /ad te beleg]51 het
 z\ er treurig hebb5  uitgezi54 ,hoeveel
 bleeke aangezi*t51 hoeveel slappe h&5  

en zwakke1  knikk5de knien1 hoeveel     
/ruikel5de m5s*5 w>5 nu langs de  /rat5 
te zi56 ,hi] hoorde m5 zu*t51 g9ds      
gek]m1 eld]s lag5 er  e5ig5 als aan d5  
oev] des doods4 ,ook de kle$]51 die     
,immanuel hun  gegev5 _h1 w>5 9 e5      
sle*t5 /aat1 haveloos1 ges*eurd1 bemor/ 
en onre9 zag5 zij er uit1 en aan sommig5
 h+5 ze zoo los om de  l$51 dat er geva>
 be/ond ze i$] oog5blik te v]liez54     
,hebr4  #ab 3 #ab1 #ac4 ,jes4 #c 3 #bd4 
,op5b4 #c 3 #b4    ,to5 m5 nu e5ige dag5
 9 dez5 n>5 /aat doorgebra*t _h liet de 
he] ,gewet5 e5 va/5dag uitroep51 opdat  
e5 i$] zi* z\  v]ootmo$ig5 weg5s zijne  
goddelooze h&el+5 jeg5s ,el-,s*adda  en 
di5s zoon4 ,hij v]zo*t ,boan]ges op di5 
va/5dag te pr$ik51  hetge5 deze ook de$1
 en t] be/emd] tijd voor het volk optrad
 met de  woord53 ,h\wt hem uit1 wa>toe  
beslaat hij onnuttelijk de a>de80 ,nu1  
hij hield da>ov] e5 ze] s*]pe preek4    
,hij toonde aan bij welke  geleg5heid   
die woord5 w>5 gesprok51 namelijk omdat 
de vijgeboom dor  en onvru*tba> 04      

,da>na v]kla>de hij hun de beteek5is    
dez]  v]man+ als di55de tot beke]+ (    
algeheele v]woe/+4 ,ook wees  hij op het
 gezag1 dat dit woord _h als door       
,el-,s*adda zelv5  gesprok54 ,en de     
toepass+ van die preek 0 van di5 a>d1   
dat het  arme ,m5s*ziel sidd]de en      
beefde4 ,deze pr$ikatie ev5als de       
voorga&e v]mo*t veel op het h>t d] li$52
 zij 0 di5/ig om  deg551 die door de    
e]/e preek wakk] ges*ud w>51 ook wakk]  
te  h\d54 ,de gans*e /ad 0 nu vol       
droefheid en weekla*t4 ,luk4 #ac 3  #g4 
,afbeeld+3 ,,di,,boloni/5 ,,v]kle$ ,,op 
,,de ,,m>kt4    ,nadat de k]k uit 0     
kwam5 de li$5 sam5 om te raadpleg5 wat 9
  dez5 te do5 w>e4 ,ma> de twe$e pr$ik] 
d] /ad sprak3 ,ik wil  niets do5 uit    
mijzelv5 zond] g]aadpleegd te hebb5 met 
mijn buurman  ,vreeze ,gods4 ,want da>  
hij 9 het e]/ me] van onz5 vor/ en di5s 
h&el+5 wi/ dan wij1 zoo z\ het ook nu   
kunn5 wez51 dat hij ons  wi/ te rad51   
da> wij na> het go$e pad will5          
t]ugke]540    ,zoo w]d dan om ,vreeze   

,gods gezond51 die aan/onds v]s*e5 en   
zi*  aldus liet hoor53 ,ik b5 van       
oordeel1 dat ,m5s*ziel 9 deze h>e       
b5auwdheid e5 ootmo$ig rekwe/ aan h>e   
bele$igd5 vor/ ,immanuel  moet aanbi$5  
om hem te v]zoek51 dat hij 9 gun/ en    
g5ade tot ha>  w$]ke]e en niet voor     
eeuwig d5 toorn beh\de40    ,de /$el+5  
/emd5 hi]9 volmondig toe en het         
v]zoeks*rift w]d  opge/eld4 ,ma> wie z\ 
het nu br5g58 ,t5 laat/e kwam m5 ov]e51 
dat de ,burgemee/] het do5 z\4 ,dit     
gebeurde4 ,de ,burgemee/] begaf  zi* op 
weg na> het h( van ,el-,s*adda1 wa>     
,immanuel1 de vor/ van  ,m5s*ziel1 zi*  
bevond1 en hij kwam da> ook aan4 ,ma> de
 poort 0  geslot5 en e5 /]ke ma*t       
bewaakte die1 zoodat de afgezant lang5  
tijd moe/ buit5 blijv5 /aan4 ,da>om     
v]zo*t hij1 dat iem& tot d5  ,pr9s mo*t 
gaan om hem m$e te deel5 wie da> buit5  
aan de poort  /ond en wat hij kwam do54 
,zoo gebeurde het dan ook4 ,er 0 iem&1  
die  aan ,el-,s*adda en zijn ,immanuel  
b]i*tte1 dat de ,burgemee/] van         

,m5s*ziel da> buit5 /ond en v]zo*t 9    
teg5woordigheid van d5  ,pr9s te word5  
toegelat52 ma> de vor/ wilde niet afkom5
 (  toelat51 dat hem de poort ontslot5  
w]d4 ,zijn antwoord luidde3 ,zij  hebb5 
mij d5 rug geke]d1 en niet het          
aangezi*t1 ma> nu 9 dez5  tijd hunn]    
b5auwdheid zegg5 zij tot mij3 /a op en  
beh\d ons4 ,ma>  kunn5 zij nu niet gaan 
tot hunne ,vlees*elijke-,g]u/heid1 tot  
wi5 zij  zi* begav5 als zij mij v]liet51
 en mak5 hem 9 deze b5auwdheid tot      
hunn5 leidsman en bes*]m]8 ,wa>om kom5  
zij mij nu 9 hunn5 ang/  zoek51 da> zij 
zi* 9 hunn5 voorspo$ van mij hebb5      
afgeke]d80  ,klaagl4 #c 3 #h1 #dd4 ,j]4 
#b 3 #bg1 #bh4    ,dit antwoord maakte1 
dat de he] ,burgemee/] zw>t w]d 9 zijn  
aangezi*t1 hij 0 b]o]d1 v]plett]d1 als 9
 zijn b9n5/e  v]s*eurd4 ,nu begon hij   
w$] te gevoel5 wat het te zegg5 0 gewee/
  geme5zaam te word5 met e5 ,dibolus-man
 als ,vlees*elijke-,g]u/heid4  ,ma>     
zi5de dat er voor dit oog5blik aan het  
h( we9ig uitkom/ 0  zoom9 voor hem als  

voor de /ad1 sloeg hij op zijne bor/ en 
ke]de  we55de t]ug1 d5 gans*5 weg langs 
het beklag5swa>dig ,m5s*ziel            
betreur5de4    ,en als hij nu 9 het     
gezi*t d] /ad g5ad]d 01 zoo g+5 de      
oud/5 en edel5 om hem te begroet5 en te 
v]nem5 welk w$]v>5 hij  gehad _h4 ,ma>  
hij antwoordde h5 op e5 zoo droevig5    
toon1 dat zij  all5 het uits*reeuwd51   
klaagd5 en we5d54 ,zij wi]p5 ook as* op 
hunne ho(d5 en d$5 e5 zak om hunne l5d51
 ga&e al we55de door  de /ad4 ,to5 de   
ov]ige burg]s dit v]nam51 jamm]d5 zij   
met h5  me4 ,dit 0 voor h5 all5 e5 dag  
van tu*tig+1 ont/elt5is1  b5auwdheid en 
ang/4    ,nadat zij nu w$] e5 we9ig     
b$a>d w>51 kwam het /adsvolk w$]  sam5  
om te b]aadslag5 wat hun nu te do5 /ond4
 ,w$]om vraagd5 zij  het advies van d5  
oud5 he] ,vreeze ,gods1 en deze zeide   
hun1 dat er  ge5 &] en ge5 bet] middel 0
 dan ma> voortdur5d reque/5 te  z5d5 na>
 het h(2 ook al w]d5 ze met be/raff+ (  
met /ilzwijg5  beantwoord1 to* ma>      
telk5s opnieuw hunne smeeks*rift5       

opz5d54  ,want10 zeide hij1 het is      
,el-,s*adda's gewoonte de m5s*5 te lat5 
wa*t5 om hun lijdzaamheid te le]51 en   
zij1 die 9 nood zitt51  moet5 gewillig  
zijn om te v]beid540    ,zoo vatt5 zij  
dan w$] mo$ en zond5 w$] en w$] en      
nogmaals  w$]2 nu g+ er ge5 dag1 ja     
nauwelijks e5 uur voorbij1 ( m5         
ontmoette 9 d5 omtrek d] /ad e5 rijd5d5 
po/bode1 die op zijn  hoorn blies van   
,m5s*ziel af tot aan het paleis van     
,el-,s*adda2 en die  all5 droeg5        
smeekbriev5 ( v]zoeks*rift5 t5 gun/e van
  ,m5s*ziel1 ( ke]d5 van het h( t]ug4   
,ja1 de weg 0 vol  boods*app]s1 ga&e en 
kom5de1 die elk&] ontmoett5 en dit      
duurde  zoo voort di5 gans*5 h>d5 k\d5  
w9t]tijd4          ,,ho(d/uk ,x4    ,,e5
 ,,diabolis* ,,complot4      ,wanne] gij
 het nog niet v]get5 zijt1 dan h]9n]t   
gij u hoe ik u  tevor5 m$$eelde1 dat1   
nadat ,immanuel ,m5s*ziel _h +5om5 en   
v]nieuwd1 er nog heel wat lo]5de        
,dibolusmann5 ov]blev51 die zi*  9 de   
hol5 en spelonk5 v]s*ol54 ,de nam5 van  

sommig5 hunn] zijn  ook g5oemd1 als da> 
zijn ,onre9heid1 ,ov]spel1 ,moord1      
,toorn1 ,ov]daad1  ,b$rog1 ,boosoog1    
,la/]+ en vooral die geva>lijke         
booswi*t1 de oude  ,gi]igheid4 ,teg5 h5 
_h de go$e ,pr9s aan d5 he] ,va/ewil en 
de  &]51 ja1 aan de gans*e /ad bevel5   
gegev5 ze op te zoek51 te  grijp5 en t5 
ond] te br5g51 t5 e9de alzoo de vij&5   
van hunn5  vor/ uit de gezeg5de /ad weg 
te do54 ,do* zij hadd5 dez5 la/ niet    
volvo]d1 en v]zuimd de ,diboli/5 na te  
speur5 en va/ te zett5 (  te v]do54 ,wat
 d$5 nu deze booswi*t58 ,zij v]kloekt5  
zi* en  /ak5 langzam]h& het ho(d w$] op4
 ,nu en dan v]toond5 zij zi*  aan de    
burg]s en sommig5 van dez5 begonn51     
helaas1 ma> al te  geme5zaam met h5 om  
te gaan1 tot groot nadeel d] /ad1 zooals
 lat]  zal blijk54    ,afbeeld+3        
,,ziekt5 ,,9 ,,m5s*ziel4    ,deze       
ov]geblev5 ,dibolus-mann51 bem]k5de1 dat
 ,m5s*ziel zijn5  vor/ bele$igd1 en hij 
zi* aan de /ad onttrokk5 _h en weggegaan
  01 maakt5 ond]l+ e5e sam5zw]+ tot     

v]d]f d] /ad4 ,zoo  kwam5 zij op zek]5  
tijd sam5 9 d5 s*uilhoek van ,boo%eid1  
e5 oud  he]1 die ook tot de             
,dibolus-mann5 behoorde1 en ov]legd5 da>
 hoe  zij de /ad w$] 9 de h&5 van hunn5 
he] z\d5 ov]lev]54 ,de  e5 raadde dit1  
de &] wat &]s1 tot t5 laat/e de he]     
,onkuis*  voorsloeg1 dat enkel5 hunn]   
zi* aan de inwon]s van ,m5s*ziel als    
di5/kne*t5 z\d5 aanbi$54 ,indi5 het hun 
gelukt als zoodanig  geplaat/ te word51 
z\d5 zij voor ons en onz5 he] het innem5
 d]  /ad veel gemakkelijk510 zeide hij4 
,ma> ,moord1 die booswi*t1 /ond op  en  
sprak3 ,dat mag h$5 niet ges*i$51 want  
,m5s*ziel is nu 9  b]o]+ en ze] boos    
omdat zij re$s e5maal door onz5 vri5d   
,vlees*elijke-,g]u/heid is v]s*rikt4    
,wij moet5 ges*ikt] tijd  afwa*t54      
,da>5bov5 hebb5 zij 9 la/ ons te grijp5 
en te v]slaan1  wa> zij ons ook v9d54   
,laat ons dan li/ig zijn als de voss540 
,zoo  w]d5 zij het dan sam5 e5s1 dat en 
hunn] uit all] naam e5 brief  z\ gaan   
br5g5 aan ,dibolus1 wa>9 m5 hem alles z\

 m$$eel5  zo[el aanga&e de ong5ade1 wa>9
 ,m5s*ziel bij zijn5 vor/ viel1  als    
aanga&e hun plan 9 dez54    ,die brief  
w]d spo$ig opge/eld en 0 van d5 volg5d5 
inh\d3    ,aan onz5 groot5 he]1 d5 vor/ 
,dibolus1 won5de op d5 bodem d]  hel4   
,groote vad] en ma*tige vor/ ,dibolus1  
wij uwe getr\we aanhang]s1  nog         
ov]geblev5 9 de rebelle]5de /ad         
,m5s*ziel1 die ons aanzijn  van u       
ontvang5 hebb5 en uit uwe h& lev52 --   
wij kunn5 onmogelijk  lang] met         
onv]s*illigheid aanzi51 dat gij aldus   
v]a*t1  onvri5delijk beh&eld en v]smaad 
wordt door de inwon]s dez] /ad4  ,ook is
 uwe afwezigheid ons hoog/ onaang5aam1  
dewijl zij tot onze  s*ade di5t4    ,de 
r$51 wa>om wij ?ans aan onz5 he]        
s*rijv51 is omdat wij nog  niet alle    
hoop hebb5 opgegev51 dat deze /ad nog   
e5maal w$] uwe  won+ worde2 want zij is 
grootelijks van h>5 he] afgewek5 en hij 
is  teg5 ha> v]toornd en van ha>        
weggegaan1 ja1 (s*oon zij telk5s        
opnieuw tot hem z5d51 dat hij to* mo*t  

w$]ke]51 zoo kunn5 zij  hem niet beweg5 
( e5 go$ woord van hem loskrijg54 ,er   
heeft ook  onlangs e5e hevige ziekte    
gehe]s*t1 die nog aanh\dt1 en dat niet  
ond] li$5 van d5 g]+5 /&1 ma> ond] de   
aanzi5lijk/5 en de  hoog/e rang54 ,wij1 
,dibolus-mann51 blijv5 e*t] gezond en   
wel1  /]k en lev5slu/ig1 zoodat wij     
oordeel51 dat zij door hunne  ov]tr$+ t]
 e5] zijde en hunne ziekte en zwakheid  
t] &]]  zijde gans* en al voor uwe ma*t 
op5 ligg54 ,zoo het d]halve be/aan  kan 
met uw g$u*te wij%eid1 en is na> d5 raad
 van uwe vor/5 om nog  e5s e5 aanslag op
 ,m5s*ziel te wag51 laat het ons dan    
wet51 en wij  zijn g]e$ ons uit]/e te   
do5 om ha> 9 uwe h& ov] te lev]54  ,zoo 
e*t] hetge5 wij zegg5 door u niet       
ges*ikt geoordeeld wordt1  laat ons dan 
uwe me5+ met e5 pa> woord5 wet52 want   
wij zijn  b]eid uw5 raad 9 alles op te  
volg51 al h+ er ons lev5 van af4        
,aldus gegev5 ond] onze eig5 h&1 na     
voorafga& ov]leg t5 huize  van d5 he]   
,boos1 die nog lev5d ov]geblev5 is1 9   

onze bege]lijke  /ad ,m5s*ziel60    ,to5
 ,onheilig met dez5 brief aan d5        
,hellepoort%euvel kwam1 7want hij  0 de 
bode71 klopte hij aan de kop]5 poort om 
te word5  b9n5gelat54 ,da>op de$ de     
deurwa*t] ,c]b]us de poort op5 en nam   
d5 brief aan1 welk5 hij onmiddellijk aan
 ,dibolus ov]gaf met de  woord53 ,tijd+ 
uit ,m5s*ziel1 ,mijnhe]6 ,zij komt van  
v]tr\wde  vri5d540    ,nu kwam5 uit alle
 hoek5 van d5 afgrond ,belzebul1        
,lucif]1 ,apollyon  met al de re/ van   
dat gespuis voor d5 dag om te v]nem5 wat
 er ga&e  04 ,m5 op5de d5 brief en las  
hem 9 teg5woordigheid van ,c]b]us4  ,die
 lez+ 0 luid g5oeg om hetge5 er 9 /ond 9
 alle hoek5 van d5  afgrond te do5      
we]kl9k54 ,onmiddellijk w]d bevel       
gegev51 dat van  l\t] blijds*ap de      
doodsklok z\ word5 geluid1 hetge5 ook   
gebeurde1  en alle hels*e vor/5 v]heugd5
 zi*1 dat ,m5s*ziel nog het  ond]spit z\
 delv54 ,de klokkeluid] riep3 ,de /ad   
,m5s*ziel -- komt  won5 -- bij ons -- 9 
de hel6 ,maak plaats dan -- voor        

,m5s*ziel --  9 de diepte d] hel60 ,dit 
alles bewees1 dat zij hoopt5 ,m5s*ziel  
we]  ma*tig te word54    ,afbeeld+3     
,,onheilig ,,voor ,,di,,bolus4    ,nadat
 deze akelige ple*tigheid volbra*t 01   
kwam5 zij w$] sam5 om  te ov]legg5 welk 
antwoord zij aan hunne vri5d5 z5d5 z\d54
 ,omdat  de zaak spo$ v]eis*te liet5 zij
 het geheel aan vor/ ,dibolus ov]1      
oordeel5de1 dat hij de eig5lijke vor/ en
 he] d] /ad 04 ,hij  /elde dan na> eig5 
go$v9d5 e5 brief op en zond hem door    
dezelfde  h& t]ug1 die de tijd+ gebra*t 
_h4 ,hi] is de inh\d3    ,aan ons       
gesla*t1 de hoogmog5de ,dibolus-mann51  
die nog won5 9 de  /ad ,m5s*ziel4       
,dibolus1 de groote vor/1 w5s*t e5      
gelukkig5  uitslag aan die go$e         
ond]nem+51 raadslag5 en voornem5s1 die  
gij  uit liefde tot onze e] en          
he]lijkheid 9 uwe h>t5 koe/]t1 om ze    
uit te vo]5 teg5 ,m5s*ziel4    ,bem9de  
k9d]5 en le]l+51 ,mijnehe]5 ,onkuis*1   
,ov]spel en de  &]56 ,wij hebb5 hi] 9   
ons e5zaam v]blijf uw aang5ame lett]5   

ontvang5 door de h& van onz5 v]tr\wel+  
,onheilig1 en om te toon5  hoeze] wij er
 ons ov] v]heugd51 hebb5 wij van        
blijds*ap onze  klokk5 geluid4 ,hoe     
blijde zijn wij dat wij nog vri5d5 9    
,m5s*ziel  hebb51 en dat ha> ,pr9s      
v]toornd is weggegaan4 ,ook hoord5 wij  
met  g5oeg5 van hunne ziekte en uwe     
gezondheid4 ,hoe blijde z\d5 wij ook    
wez51 kond5 wij deze /ad w$] 9 onze ma*t
 krijg51 en da>toe  zull5 wij ge5 enkele
 hels*e li/ sp>54 ,natuurlijk wordt gij 
dan ook  w$] onze kapite9s en ov]h$54   
,wij kom5 met /]k]e ma*t dan de  e]/e   
maal1 want zijn wij er nu w$] mee/] van1
 dan blijft zij de  onze voor eeuwig1   
aangezi5 het e5e wet van hun vor/ is1   
dat1 zoo wij  h5 t5 twe$5 male ov]w9n51 
zij dan ons onge/oord en wettig  eig5dom
 blijft4    ,doet dan nog nauwkeurig]   
ond]zoek en tra*t al de zwakke zijd5 van
  ,m5s*ziel te bespi$54 ,gij moet ons   
ook e5s lat5 wet5 welk middel u  het    
be/e voorkomt om h5 te kr5k51 namelijk  
door h5 tot e5  losz9nig lev5 te v]leid5

 ( h5 tot wanhoop en v]twijfel+ te      
br5g51 ( wel de /ad te lat5 9 de lu*t   
spr+5 door ons buskruit  van hoogmo$ en 
zelfb$rog4 ,h\dt u g]e$ om van b9n5 e5  
ijselijk  wap5ges*rei aan te heff51     
wanne] wij van buit5 va>dig zijn om     
/orm te loop54 ,bov5di5 moet5 wij deze  
d+5 met haa/ do54 ,al de  zeg5+5 des    
afgronds zijn ov] u6      ,gegev5 aan d5
 mond van d5 put des afgronds door      
geme5e    toe/emm+ van al de vor/5 d]   
dui/]nis om gezond5 te word51    na> het
 geweld1 dat wij nog 9 ,m5s*ziel        
uitoef551 door de h&    van d5 he]      
,onheilig4      ,door mij1 ,dibolus40   
,deze brief w]d nu na> ,m5s*ziel gezond5
 tot de ,dibolus-mann51  welke da>      
ov]blev5 9 de wall54 ,to5 nu deze       
,onheilig w$] 9  ,m5s*ziel 0 t]uggeke]d1
 begaf hij zi* onmiddellijk na> de won+ 
van he] ,boos1 want da> kwam de troep   
sam54 ,bem]k5de1 dat hun  afgezant      
gezond en wel 0 t]uggeke]d1 v]heugd5 zij
 zi*1 en hunne  blijds*ap nam nog toe   
to5 zij d5 brief van ,dibolus hadd5     

gelez54  ,zij vraagd5 ,onheilig na> d5  
wel/& van al hunne bek5d5 9 d5 put  des 
afgronds1 en zett5 zi* da>na w$] aan het
 b]aadslag54    ,het e]/ w]d bepaald1   
dat zij alles voor ,m5s*ziel z\d5 /il   
h\d54 ,laat het to* niem& m]k5 welk     
voornem5 wij teg5 h5  koe/]510 zeid5    
zij4 ,na e5ig he5 en we] prat5 /ond de  
he]  ,b$rog op en zeide3 ,e*te          
,dibolus-vri5d51 lui/]t4 ,onze he]5 en  
ma*tig5 uit d5 afgrond /ell5 ons drie   
weg5 voor4 ,de e]/e is de  weg d]       
losz9nigheid1 de twe$e die van d5       
wanhoop1 en de d]de het  do5 spr+5 van  
alles door hoogmo$ en zelfb$rog4 ,ik    
voor mij gelo(  dat ha> hoogmo$ig te    
mak5 wel iets help5 zal en dat          
losz9nigheid  ook wel e5ige uitw]k+ kan 
hebb52 ma> kond5 wij ha> tot wanhoop    
br5g51 dan hadd5 wij het re*te punt     
g]aakt4 ,dan z\d5 wij ha> 9  de e]/e    
plaats aan de h>telijke liefde van ha>  
vor/ do5 twijfel51  en dat zal hem ze]  
teg5/aan4 ,w]kt dit e5 we9ig door dan   
zull5 zij  wel oph\d5 v]zoeks*rift5 na> 

hem op te z5d5 -- dan is het uit  met al
 dat smeek5 en k]m5 om hulp en bij/&2   
want dan ligt de  sluitr$e voor de h&3  
,wa>toe zal dit alles di55800 ,en 9 dez5
  raad van ,b$rog /emd5 zij e5p>ig toe4 
,ma> nu de$ zi* de vraag voor3 hoe zull5
 wij dit ons voornem5 t5  uitvo] br5g58 
,en dezelfde he] beantwoordde die vraag 
als volgt3  ,laat zoovel5 van onze      
vri5d5 als die niet s*rom5 zi* voor     
hunn5  vor/ 9 het geva> te begev51 zi*  
v]momm51 &]e nam5 aannem51  en als bo]5 
v]kle$ na> de m>kt gaan4 ,laat h5 zi*   
aan/ell5 als  wild5 zij 9 de /ad        
,m5s*ziel di55 als kne*t5 en arbeid]s4  
,laat  h5 zi* voor hunne mee/]s zoo diep
 mogelijk buig54 ,indi5 ,m5s*ziel  h5   
dan huurt1 zull5 zij 9 kort5 tijd zoo   
v]dorv5 word51 dat zij  het ong5oeg5 van
 hunn5 vor/ geheel ov] zi* br5g51 en hem
 zo  v]toorn51 dat hij h5 uit zijn mond 
spuwt4 ,is dit ges*i$1 dan zal  onze    
vor/ op h5 aanvall51 en zij vall5 ons   
als vanzelf 9 de  klauw540    ,afbeeld+3
 ,,di,,bolus' ,,haat ,,en               

,,kwaada>digheid4    ,dit voor/el 0 nog 
ma> kwalijk g$aan ( het w]d toegejui*t  
en al  de ,dibolus-mann5 drong5 zi*     
voorwa>ts om zulk e5 s*oon5 buit  ma*tig
 te word54 ,er w]d5 er nu e5 drietal    
uitgezo*t1 n4 l4 de  he]5 ,gi]igheid1   
,onre9heid en ,grams*ap4 ,gi]igheid     
noemde zi*  ,spa>zaam1 ,onre9heid v]&]de
 zijn naam 9 ,geoorlo(d-v]maak1 en      
,grams*ap noemde zi* ,voortv>5dheid4    
,op zek]5 m>ktdag liet5 zi* deze drie   
vroolijke klant5 op d5 m>kt  v9d51      
aang5aam voor het oog en 9 s*ap5va*t5   
gekle$1 die zoo wit  w>51 ja1 bijna zoo 
wit als de kle$]5 van ,m5s*ziel2 ook    
kond5 zij  de taal van ,m5s*ziel        
duidelijk sprek54 ,to5 zij op de m>kt   
gekom5  w>5 en aan de burg]s hun di5/   
aangebod5 hadd51 w]d5 zij ook  spo$ig   
gehuurd1 want zij eis*t5 ma> we9ig loon 
en belo(d5 hunn5  mee/]s tr\w5 di5/4    
,de he] ,gemo$ huurde ,spa>zaam2 en de  
he] ,vreeze ,gods huurde                
,voortv>5dheid2 ,geoorlo(d ,v]maak g+   
niet zoo spo$ig van de h&2  hij kon zoo 

vlug als de &]5 ge5 mee/] krijg51 want  
het 0 9 de  va/54 ,ma> to5 deze bijna   
uit 01 kreeg ook hij e5 di5/ bij d5  he]
 ,va/ewil als lijfkne*t4 ,zoo hadd5 nu  
all5 mee/]s4 ,to5 deze  booswi*t5 op die
 wijze 9 de huiz5 d] li$5 van ,m5s*ziel 
w>51  begonn5 zij da> aldra veel kwaads 
te do52 want li/ig en boos als  dit     
gebro$ 01 zoo b$i]v5 zij de huisgez9n5  
en s>d5 hunne  mee/]s2 vooral ,spa>zaam 
en ,geoorlo(d-v]maak4 ,hij1 die ond] d5 
naam van ,voortv>5dheid doorg+1 behaagde
 ook zijn mee/] zoo niet1  want deze zag
 weldra1 dat hij e5 hui*ela*tige        
deugniet 04 ,en pas  _h de s*elm dit    
bem]kt ( hij pakte zi* het huis uit1 (  
&]s z\  zijn mee/] hem zond] twijfel    
hebb5 opgehang54    ,to5 nu deze fielt5 
het zoo v] gebra*t hadd5 en alles       
zooveel  mogelijk hadd5 bespi$ en b$orv5
 wat zij kond51 b]aadslaagd5 zij  op    
welk5 tijd ,dibolus van buit5 d5 aanval 
z\ wag51 en zij hem van  b9n5 ond]/eun54
 ,zij kwam5 ov]e51 dat e5 m>ktdag       
da>voor de  ges*ikt/e tijd z\ wez52 want

 dan w>5 de /$el+5 het druk/e4  ,m5 kan 
dit als e5 va/e regel aannem51 wanne] de
 m5s*5 het  druk/e zijn 9 hunne         
bezigh$51 dan vreez5 zij het m9/ voor e5
  ov]val4 ,de ,dibolus-mann5 z\d5 dan   
ook het be/ d5 tijd hebb51  me5d5 zij1  
om te ontsnapp54 ,dit alles beslot5     
zijnde1 s*rev5 zij  e5 brief en zond5   
di5 we] op door de h& van ,onheilig4    
,hij luide  ongeve] als volgt3    ,de   
he]5 d] ijdelheid z5d5 aan d5 groot5 en 
ma*tig5 ,dibolus1  uit onze hol5 en     
spelonk5 9 en om de wall5 van ,m5s*ziel 
groet5is4    ,onze groote he] en        
ond]h\d] van ons lev51 ,dibolus6 hoe    
blijde  w>5 wij als wij uwe vad]lijke   
b]eidwilligheid v]nam5 om ons           
behulpzaam te wez5 t5 e9de ,m5s*ziel 9  
het v]d]f te /ort54  ,rom4 #g 3 #ba4    
,gal4 #e 3 #ag4    ,wij hebb5 dan e]/   
ov]wog5 dat hels* driev\dig ontw]p1 dat 
gij  ons 9 uw5 laat/5 brief voor/eldet1 
en beslot5 e9delijk dat het  ons be/    
voorkwam ha> te vo]5 9 e5e zee van      
wanhoop4 ,wij hebb5  geme5d op tweerlei 

wijz5 dit ontw]p uit te vo]54 ,t5 e]/e  
door  de /ad zoo goddeloos te mak5 als  
wij ma> kunn51 en da>na u te  v]zoek5 de
 /ad op e5 gegev5 oog5blik aan te vall54
 ,als gij dan  e5 leg] van              
twijfelmo$igheid meebr5gt zult gij wel  
het be/ van  all5 slag54 ,op die wijze  
moet5 wij w9n51 en als de poel zijn mond
  op5t1 zull5 zij zi* 9 wanhoop da>9    
/ort54 ,re$s hebb5 wij drie  van onze   
v]tr\wel+5 ond] h5 gezond51 die zi*     
v]momd en hunne  nam5 v]&]d hebb51 te   
wet5 ,gi]igheid1 ,onre9heid en          
,grams*ap4  ,deze laat/e di5de ond] d5  
naam van ,voortv>5dheid bij d5 he]      
,vreeze ,gods1 ma> die oude he] heeft   
hem weggejaagd4 't ,_h hem bijna  zijn  
lev5 geko/4 ,de &]5 hebb5 het bet]      
getr(f51 ma> alle  w]kt5 m$e om ons plan
 tot wij%eid te br5g54    ,nu /ell5 wij 
u voor1 dat gij de /ad aanvalt op e5    
m>ktdag1 omdat  zij dan het zorgeloo/   
zijn en het m9/ aan e5 ov]val d5k52 zij 
kunn5 zi* dan het m9/ v]d$ig51 en wij1  
uwe getr\w51 zull5  g]e$ /aan om u van  

b9n5 te help54 ,9 de v]w>r+ zal alles   
gelukk54 ,indi5 uwe slang5kopp5 en drak5
 onz5 he] e5 bet]5 weg  kunn5 wijz51    
laat ons dan spo$ig uw wil k5n54        
,aan de mon/]s van d5 put des afgronds  
uit het huis van ,boos1 9    ,m5s*ziel1 
door de h& van ,onheilig40    ,al de    
dag5 dat deze hels*e booswi*t5 aldus tot
 v]d]f d] /ad  sam5sp&51 0 de arme /ad 9
 e5 jamm]voll5 toe/&1 e5sdeels  omdat   
zij ,el-,s*adda en zijn zoon zoo zwa>   
bele$igd hadd51 en  &]deels omdat de    
vij&5 van b9n5 nieuwe kra*t kreg52 en   
v]d]  omdat zij op al hunne             
v]zoeks*rift5 om v]gev+ en g5ade tot    
dusv]re nog ge5 vri5delijk antwoord     
hadd5 ontvang54 ,door de  loo%eid en    
li/5 van de inwon5de ,diboli/5 0 hun    
toe/& e]  erg] dan bet] geword54    ,de 
krankheid bleef ook al he]s*5 9         
,m5s*ziel1 zo[el ond] de  kapite9s als  
de burg]s d] /ad1 en hunne vij&5 w>5    
kloek en  /]k2 zij s*55 nu wel t5 ho(d  
en ,m5s*ziel t5 /a>t geword54  't ,0 dan
 ook 9 di5 tijd dat voormelde brief na> 

d5 afgrond w]d  gezond51 en ,onheilig   
di5 aan ,hellepoort%euvel aan ,c]b]us   
ov]h&igde4 ,to5 deze twee elk&] w$]     
ontmoett51 w>5 zij /raks  zoo geme5zaam 
met elkar als de e5e b$ela> met d5 &]1  
en  begonn5 e5 gesprek ov] de zak5 van  
,m5s*ziel en de plann5 teg5  ha> gesme$4
 ,de porti] v+ aan3    ,wel1 mijn oude  
vri5d1 zijt gij da> w$] aan             
,hellepoort%euvel2 hoe  blij b5 ik u te 
zi540    ,onheilig3 ,ja1 mijnhe]1 ik kom
 hi] 9 het belang d] /ad ,m5s*ziel40    
,c]b]us4 ,ik bid u1 hoe /aat het ?ans   
met de /ad80    ,afbeeld+3 ,,onheilig   
,,ke]t ,,uit ,,d5 ,,afgrond ,,t]ug4     
,onheilig4 ,na> het mij voorkomt 9 e5   
be/5 toe/&2 t5 m9/e wat  ons aangaat1   
want zij hebb5 ze] afg5om5 9 godsvru*t  
en dat doet  ons go$4 ,hun ,he] is ook  
ze] op h5 v]toornd1 en wij hebb5 groot5 
invlo$ op h5 en kom5 9 hunne huiz54 ,ook
 he]s*t er e5e  erb>melijke ziekte ond] 
h51 die h5 zwak maakt2 zoodat wij go$e  
hope  hebb5 het e9delijk nog te w9n540  
,ge5 tijd zoo ges*ikt als deze10        

antwoordde ,c]b]us1 de helhond1 om  dit 
oogm]k te b]eik54 ,ik w5s* het van h>te 
om de arme  ,dibolus-mann51 welke oud]  
g$urige vrees voor hun lev5 9 ,m5s*ziel 
won540    ,onheilig antwoordde3 ,het    
plan is zoo go$ b]aamd1 en zij zijn ma> 
onnoozele duiv52 ze hebb5 ge5 h>t 9 hun 
lijf4 ,alles wel bes*\wd  moet5 wij het 
w9n540    ,c]b]us4 ,het is zooals gij   
zegt1 ga b9n5 bij de he]51 hi]4 ,ik heb 
uw5 brief re$s ov]gegev5 en zij zull5 u 
e5 go$e beloon+ gev540    ,onheilig trad
 dan b9n5 en als ,dibolus hem ontmoette1
 riep hij hem  toe3 ,welkom1 gij tr\we  
di5a>1 ik b5 v]blijd ov] d5 brief60 ,ook
  de &]e ov]h$5 van d5 afgrond groett5  
hem1 wa>op ,onheilig  antwoordde3 ,dat  
,m5s*ziel aan mijnhe] ,dibolus gegev5   
worde1 en dat  hij eeuwig ha> kon+ zij60
 ,en da>op gav5 de holle afgrond en de  
gap5de muil van de hel zulk e5 akelig   
geluid1 dat er de b]g5 van  s*udd54 ,dit
 gold da> voor muziek4    ,nadat zij nu 
d5 brief besprok5 en ov]wog5 hadd51     
ov]legd5 zij ook  welk antwoord zij     

w$]gev5 z\d54 ,de e]/e 0 ,lucif]1 die   
zijn  advies gaf 9 deze woord54 ,het    
e]/e plan van de ,dibolus-mann5 zal  wel
 gelukk51 n4 l4 om langs all]lei middel5
 en weg5 ,m5s*ziel  goddeloos te mak54  
,er is ge5 bet]e weg dan deze tot v]d]f 
d] ziel4  ,onze oude vri5d ,bileam sloeg
 vor e5ige j>5 jui/ dez5 zelfd5 weg  91 
en het gelukte hem be/4 ,laat dit dan   
regel bij ons wez5 en t5  all5 tijde ons
 doel1 er is niets 9 de w]eld1 dat dit  
teg5/aan kan1  dan alle5 de g5ade1      
wa>aan1 na> ik hoop1 deze /ad ge5 deel  
heeft4  ,ma> wat het &]e punt betreft om
 op e5 m>ktdag te kom5 en vall5  de /ad 
aan1 da> moet5 wij e]/ nog e5s go$ ov]  
d5k52 want het  kon wel e5s wez51 dat   
zij op di5 dag dubbele wa*t5 uitzett51  
en  dat zij ons op zulk e5e wijze       
opwa*tt51 dat al hunne burg]s te wap5   
liep54 ,dan wa>t gij b$rog5 en onze     
vri5d5 g]aakt5 9 geva>40  ,num4 #ca 3   
#af4 ,op5b4 #b 3 #ad4    ,to5 zeide de  
groote ,belzebul3 ,hetge5 deze ov]/e    
gezegd heeft di5t  wel 9 aanm]k+ g5om5  

te word51 ma> hij z\ zi* to* kunn5      
v]giss54 ,wij moet5 da>om e]/ e5s tra*t5
 te wet5 te kom5 ( de  /ad ,m5s*ziel    
k5nis draagt van ha> v]vall5 /aat en van
 het  voornem51 dat wij teg5 ha> hebb5  
opgevat1 zoodat zij h>e wa*t5  z\       
uitzett5 op de m>ktdag54 ,sluim]5 zij en
 zijn ze slap]ig1  welnu1 dan kunn5 wij 
het be/ op e5 m>ktdag beproev54 ,ma> hoe
 kom5  wij dat nu te wet58 ,wa*t1 laat  
ons ,onheilig b9n5 roep51 die weet  het 
wel40    ,zoo w]d dan ,onheilig         
b9n5g]oep51 en m5 /elde hem de vraag    
voor1  wa>op hij aldus antwoordde3      
,mijne he]51 voor zoov] ik weet is      
,m5s*ziel teg5woordig v]vall5 9 ha>     
gelo( en h>e liefde2  ,immanuel1 ha>    
vor/ heeft ha> d5 rug toegeke]d2 wel    
z5dt zij vele  v]zoeks*rift5 aan hem1   
ma> hij maakt ge5 haa/ om die te        
beantwoord54 ,ook wordt er niet veel me]
 h]vormd40    ,wel01 zeide ,dibolus1 ik 
b5 er be/ m$e tevr$51 dat zij traag zijn
  om zi* te h]vorm51 ma> ik vrees hunne 
v]zoeks*rift54 ,to* toont  de losz9nige 

w&el dez] burg]s1 dat zij we9ig t] h>te 
nem5  hetge5 zij aan ,immanuel vrag52 en
 is hun h>t er niet bij1 dan zijn  die  
d+5 niet veel wa>d40    ,indi5 de zak5  
aldus /aan met ,m5s*ziel10 zeide        
,belzebul1 als  ,onheilig da> zegt1 zoo 
behoev5 wij er niet zoo lang ov] te     
prat5 op  welk5 dag wij d5 aanval zull5 
do52 dan is er ge5 kra*t 9 al hunne     
v]ri*t+540    ,ma> nu begon ,apollyon en
 sprak3 ,mijn oordeel 9 deze zaak is1   
dat wij  zoo zoetjes aan moet5 voortgaan
 en de d+5 niet te haa/ig  beh&el54     
,laat onze vri5d5 b9n5 ,m5s*ziel sle*ts 
voortgaan de  /ad te v]ontre9ig5 en te  
besmett5 door ha> me] n me] 9 de  zonde 
te v]/rikk52 er is niets1 dat ha>       
zooveel kwaad doet als de  zonde4 ,indi5
 dit wel gelukt1 zal ,m5s*ziel vanzelf  
wel nalatig zijn 9  het wak51 9 het     
aanbi$5 van v]zoeks*rift5 en al het &]e1
 dat  tot h>e va/igheid di55 kan4 ,zij  
zull5 hun ,immanuel v]get51 en  zijne   
teg5woordigheid niet bege]54 ,kunn5 wij 
h5 tot zulk e5 lev5  krijg51 zoo zal hun

 vor/ niet li*t tot h5 kom54 ,onze      
v]tr\wde  vri5d ,vlees*elijke-,g]u/heid 
met en van zijne li/51 dreef hem uit  de
 /ad2 wa>om z\d5 de he]5 ,gi]igheid en  
,onre9heid hem sam5 niet  buit5 de /ad  
kunn5 h\d58 ,en dit zeg ik u1 dat twee (
 drie  ,dibolus-mann51 die 9 ,m5s*ziel  
word5 opg5om51 me] do5 zull5 om         
,immanuel buit5 de /ad te h\d5 en ha>   
aan ons ov] te lev]51 dan  e5 leg] van  
e5 legio51 dat wij z\d5 kunn5 uitz5d5 om
 teg5 ha>  te /rijd54    ,afbeeld+3     
,,pr(aan ,,en ,,boos4    ,laat dus de   
onz5 ma> lu/ig voortgaan b9n5 ,m5s*ziel 
met alle  d5kb>e li/ en beh5digheid1 en 
laat h5 voortdur5d ond] deze (  g5e     
v]momm+ e5ig5 van de hunn5 uitz5d5 om   
zi* met het volk van  ,m5s*ziel te      
v]mak51 en het zal niet e5s noodig zijn1
 dat wij e5  oorlog met h5 beg9n54 ,en  
mo*t dit to* het geval zijn1 dan v]zek] 
ik u1 dat hoe zondig] zij zijn1 zij ook 
des te onma*tig] zull5  wez54 ,da>5bov5 
neemt e5s het erg/e wat gebeur5 kan1    
namelijk dat  ,immanuel tot h5 w$]ke]de1

 wa>om z\ hij door diezelfde r$55 nog   
niet e5maal kunn5 word5 uitg$rev58      
,wa>om z\ hij niet voor eeuwig  van h5  
kunn5 s*eid51 en gebeurt dat1 dan gaan  
imm]s ook zijne  kapite9s1 zijne        
soldat51 zijne /ormramm5 weg1 en        
,m5s*ziel blijft  naakt en bloot a*t]4  
,zal de aldus b]o(de /ad dan niet       
vanzelf h>e  poort5 voor u op5zett5 als 
9 de dag5 van ouds8 ,ma> dit is e5 w]k  
van tijd1 niet van e5ige dag540         
,nauwelijks _h ,apollyon g$aan (        
,dibolus b>/te 9 groote wo$e en         
grimmigheid uit en bepleitte zijne zaak 
aldus3 ,mijne he]5 en  ma*!bb]s van dez5
 afgrond1 opre*te en getr\we vri5d51 met
 groot  ong$uld heb ik na> uw lange     
r$evo]+5 gelui/]d4 ,mijn gap5de  muil en
 l$ige buik v]langt zoo sma*t5d na> het 
w$] 9 bezit nem5  van mijn b]oemde /ad  
,m5s*ziel1 dat wat er ook van kom5 moge1
 het  mij onmogelijk is d5 afloop van   
zoo langdradige h&elwijz5 af te  wa*t54 
,ik moet zond] uit/el tra*t5 door alle  
mogelijke middel5  mijn onv]zadelijk5   

kolk des afgronds te vull5 met ziel en  
li*aam d]  /ad ,m5s*ziel4 ,le5t da>om   
uwe ho(d51 h>t51 h&51 wa> ik  he5ga om  
mijne /ad te h]w9n560    ,to5 de edel5  
en vor/5 van d5 put des afgronds de     
br&5de bege]te  van ,dibolus zag5 om de 
ell5dige /ad ,m5s*ziel te v]sl9d51      
hield5 zij op met teg5w]p+5 te mak52 ma>
 het moet gezegd word51  dat volg5s d5  
raad van ,apollyon h&el5d1 de v]woe/+ d]
 /ad  veel groot] z\ gewee/ zijn4 ,ma>  
nu w>5 zij b]eid hun opp]he]  met alle  
ma*t bij te /aan1 da> zij hem lat] w$]  
noodig kond5  hebb5 voor &]e ontw]p54   
,zoo ov]legde m5 dan met hoeveel en met 
welke soldat5 ,dibolus z\ optrekk5 teg5 
de /ad ,m5s*ziel om ha>  9 te nem54 ,na 
e5ig b]aadslag5 w]d algeme5 toege/emd   
dat het e5  leg] van ma*tige twijfela>s 
wez5 z\4 ,tuss*5 de tw9tig en d]tig     
duiz5d s*e5 hun voldo5de4    ,het       
besluit van d5 bre$5 raad hield dus 91  
dat ,dibolus nu  onmiddellijk d5 trom z\
 lat5 ro]5 om volk aan te w]v5 9 het l& 
van ,twijfelzu*t1 dat niet v]re van     

,hellepoort%euvel aflag2 altemaal  volk1
 dat hij uitmunt5d kon gebruik5 teg5 de 
ell5dige /ad  ,m5s*ziel4 ,ook w]d       
va/ge/eld1 dat de he]5 zelv5 hem 9 d5   
oorlog  z\d5 bij/aan en te di5 e9de het 
leg] comm&e]5 en aanvo]54    ,zij /eld5 
dan w$]om e5 brief op en zond5 di5 aan  
de  ,dibolus-mann51 die intuss*5        
,m5s*ziel begluurd5 en op de  t]ugkom/  
van ,onheilig wa*tt54 ,wij zull5 dez5   
brief ma> niet 9  zijn geheel w$]gev54  
,wij wet5 re$s hoe m5 da> 9 die n>e en  
dui/]e hellespelonk s*reef4 ,zij ontk5d5
 ook ?ans niet1 dat zij  bezield w>5 met
 het all]v]giftig/e oogm]k en b$oel5    
teg5 de  /ad ,m5s*ziel4 ,al dat hels*e  
gebro$ v]heugde zi* 9 de  aanvankelijk  
go$e uitkom/ en maakte nu ook de v]d]e  
pog+5 bek5d1  die door h5 z\d5 word5    
aangew5d4 ,dat het leg] van ,dibolus    
volg5s  d5 raad d] ,dibolus-mann5 uit de
 /ad van enkel twijfela>s z\ zijn       
sam5ge/eld1 me] dan tw9tig duiz5d 9     
getal4 ,all5 wakk]e mann5  en van       
s*rikb>5d voorkom510 aldus /ond 9 d5    

brief1 li$5 van  ouds 9 d5 oorlog       
gewoon1 en die d5 trommel wel hoor5     
mog540 ,het  hels*e ges*rift e9digde    
aldus3    ,wat d5 tijd onz] kom/ vor    
,m5s*ziel betreft1 zoo is nog niet      
bepaald ( het e5 m>ktdag ( wel e5 na*t1 
die op e5 m>ktdag volgt1  zal wez54     
,h\dt gij u 9 i$] geval g]e$ bij het    
hoor5 van onz5  trommelslag4 ,de edele  
he]5 ,lucif]1 ,belzebul1 ,apollyon1     
,legio en al  de &]5 groet5 u1 gelijk   
ook ,dibolus zelf1 en w5s*5 u d5zelfd5  
voorspo$1 di5 wij g5iet540    ,onheilig 
_h 9 het na> huis gaan w$] e5 gesprek   
met d5 porti]  ,c]b]us1 die hem na> de  
boods*ap vraagde1 welke hij _h          
megekreg52  wa>op ,onheilig antwoordde1 
dat al de plann5 d] ,dibolus-mann5 9 de 
/ad w>5 go$gekeurd4    ,en10 vraagde    
,c]b]us1 is het ,dibolus' voornem5 om   
zelf mee op te  trekk580    ,voorzek]10 
0 het antwoord en dat wel met me] dan   
tw9tig duiz5d  man1 altemaal twijfela>s1
 9 d5 oorlog geoef5d40    ,to5 w]d      
,c]b]us vroolijk en riep uit3 ,als er   

zulke maatregel5  g5om5 zijn1 dan z\ ook
 ik wel m$e optrekk5 will5 aan het ho(d 
van  e5 duiz5dtal1 om mijne dapp]heid te
 toon540    ,welnu10 zeide ,onheilig1   
wa>om z\ dat niet kunn5 ges*i$58 ,ma> ik
  heb nu haa/ en moet voort40    ,ja1   
haa/ u1 mijn vri5d1 en zeg aan de vri5d5
 b9n5 ,m5s*ziel1 dat  ook ,c]b]us h5    
laat groet5 en van ijv] br&t om h5 te   
hulp te  kom540 ,zoo nam5 dan die twee  
afs*eid en ke]de ,onheilig na>          
,m5s*ziel t]ug1 9 de leg]plaats van d5  
he] ,boos1 wa> de  ,dibolus-mann5 hem   
re$s v]wa*tt51 en met graagte d5 brief  
laz5 en  alles v]nam5 wat ,onheilig te  
zegg5 _h4    ,aldus 0 nu de teg5woordige
 toe/& d] ongelukkige /ad ,m5s*ziel2    
zij _h h>5 vor/ bele$igd en hij 0       
he5gegaan2 zij _h de ma*t5  d] hel      
aangemo$igd door h>e dwaa%eid1 en tot   
ha> eig5 v]d]f h5  tot zi* gelokt4 ,wel 
_h de /ad h>e zonde le]5 beseff51 ma> de
  ,dibolus-mann5 ro]d5 zi* 9 h>e +ew&52 
zij riep1 ma> ,immanuel  0 he5gegaan en 
h>e kret5 b]eikt5 niet me] zooals vroeg]

 zijn  oor4 ,bov5di5 wi/ zij niet wanne]
 en ( hij wel ooit z\ t]ugke]54  ,da>bij
 k5de zij de li/ige aanslag5 van d5 vij&
 niet en hoe  g]e$ deze /ond om teg5 ha>
 op te trekk5 met het gans*e komplot  d]
 hel4    ,afbeeld+3 ,,krijgsraad ,,9    
,,m5s*ziel4    ,wel zond zij voortdur5d 
v]zoeks*rift5 na> d5 vor/1 ma> hij      
beantwoordde die met /ilzwijg54 ,zij    
v]zuimde zi* te h]vorm5 en dat  0       
,dibolus na> d5 z92 want hij wi/1 dat1  
indi5 zij de  ong]e*tigheid 9 ha> h>t   
toeliet1 ha> kon+ ha> geb$ niet hoor5   
z\2 da>om w]d zij nu al zwakk] en zwakk]
 en 0 als e5 roll5d  blad voor d5 w9d4  
,zij riep tot h>5 kon+ om hulp en duldde
  ,dibolus-mann5 9 h>5 boezem3 wat kon  
da>om ha> kon+ voor ha>  do58 ,ja1 da>  
s*e5 nu wel e5e v]m5g+ plaats te hebb5 9
  ,m5s*ziel1 want de burg]s d] /ad en de
 ,dibolus-mann5 w&eld5  sam5 langs de   
/rat54 ,zelfs da*t5 de mann5 van        
,m5s*ziel er aan om  met h5 vr$e te     
sluit51 da> de krankheid b9n5 de /ad zoo
 doodelijk  0 gewee/1 en zij zoodanig   

da>door w>5 g$und en v]zwakt1 dat het   
to* tev]geefs z\ wez5 teg5 h5 te ve*t54 
,de zwakheid van  ,m5s*ziel 0 de kra*t  
van h>e vij&51#cg en de zonde van       
,m5s*ziel 9 het voordeel d]             
,dibolus-mann54 ,zoo begonn5 dan re$s   
deze li$5 zi* te v]beeld51 dat zij de   
/ad 9 eig5dom kond5  krijg52 beid5 s*55 
nu re$s het bezit da>van met elk&] te   
deel54 ,ja1 de ,dibolus-mann5 groeid5   
aan en nam5 toe1 t]wijl de  /ad zelf    
v]m9d]de4 ,me] dan elfduiz5d mann51     
vr\w5 en k9d]5  w>5 aan de ziekte       
ge/orv54      #cg ,de zwakheid van      
,m5s*ziel 0 de kra*t h>] vij&54 ,bunyan 
bes*rijft mee/]lijk d5 ell5dig5 toe/& d]
 ziel1 die buit5    ,gods geme5s*ap 9   
,*ri/us leeft1 omdat zij die heeft      
v]zondigd4    ,alles is kra*teloos2 't  
is vorm wat er nog ov]blijft van        
godsdi5/ige v]ri*t+51 e5 vorm d]        
godzaligheid1 ma> die de    kra*t da>van
 v]loo*5t4          ,,ho(d/uk ,,xi4     
,,het ,,complot ,,ontdekt4      ,volg5s 
het welbehag5 van ,el-,s*adda 0 da> iem&

 9 de /ad1 die  ,toezi*t heette1 e5     
groot vri5d d] inwon]s en die ,m5s*ziel 
liefhad4 ,deze man _h tot gewoonte      
aang5om5 om ov]al 9 de /ad te  lui/]5 en
 op te lett51 ( hij ook iets te hoor5 ( 
te zi5 kreeg1  dat kwade gevolg5 hebb5  
kon4 ,hij v]tr\wde de ,dibolus-mann5    
ev5m9  b9n5 als buit5 de /ad4 ,nu       
gebeurde het e5s1 dat deze he] ,toezi*t 
op e5e plaats1 g5aamd ,kwaadheuvel1     
kwam1 wa> de vri5d5 van ,dibolus  pla*t5
 saam te kom52 zoo hoorde hij e5ig      
gemompel1 7gij moet wet51  dat het na*t 
071 en sloop za*tk5s nad]bij om bet] te 
kunn5  lui/]5 wat da> besprok5 w]d4 ,al 
dadelijk v+ hij e5 gesprek op1  wa>9    
iem& v]kla>de1 dat het niet lang me]    
dur5 z\ ( ,dibolus  0 mee/] van de /ad  
,m5s*ziel1 en dat dan al de burg]s met  
het  zwa>d z\d5 word5 g$ood1 al 's kon+s
 kapite9s v]jaagd en al  zijne soldat5  
uit de /ad g$rev54 ,hij voegde da>bij1  
dat er re$s  e5 leg] van tw9tig duiz5d  
/rijdb>e mann5 bij ,dibolus g]e$  /ond  
om dit voornem5 tot w]kelijkheid te     

br5g52 het z\ ge5 ma&  me] dur51 ( dit  
alles 0 gebeurd4    ,nauwelijks _h      
,toezi*t dit gehoord ( hij begaf zi* na>
 het huis van  d5 ,burgemee/] en /elde  
er dez5 m$e 9 k5nis4 ,de ,burgemee/]    
zond  dadelijk na> d5 he] ,gewet51 die  
het ambt van twe$5 pr$ik]  wa>nam1 opdat
 hij al>m z\ roep5 9 de /ad4 ,de        
,opp]secret>is 0  nog onge/eld4#ch ,zoo 
liet dan ook ev5 spo$ig de he] ,gewet5  
de klok  luid5 en kwam het volk sam51   
wa>op hij h5 dadelijk e5e korte  v]man+ 
gaf om to* waakzaam te wez51 en tev5s   
het nieuws1 dat  ,toezi*t bra*t1 bek5d  
maakte4 ,e5 vreeselijke sam5zwe]+ is    
teg5  ons gesme$10 zeide hij2 de he]    
,toezi*t1 die er de man niet na> is  om 
iets leug5a*tigs bek5d te mak51 heeft   
het ons ontdekt4 ,ik zal hem  roep51 dan
 kunt gij hem zelf hoor540      #ch ,de 
opp]secret>is 0 nog onge/eld4 ,de       
,heilige ,gee/ 0    b$roefd en da>om    
gewek54 ,de ziel ond]vond de kra*t des  
,gee/es    niet1 e*t] niet omdat de     
,gee/ onge/eld0 wez5 z\2 ma> omdat er   

ge5e geme5s*apsoef5+ met hem is4    ,dit
 gebeurde en ,toezi*t v]haalde          
nauwkeurig al wat hij op ,kwaadheuvel   
van de ,dibolusmann5 v]nom5 _h4 ,i$]    
moe/ er de wa>heid van  inzi51 vooral   
nadat de pr$ik] gezegd _h3 ,het is      
vol/rekt niet  bevreemd5d1 dat de       
,dibolus-mann5 zulke ontw]p5 sm$52 want 
door  onze eig5 s*uld hebb5 wij         
,el-,s*adda bele$igd1 zijn zoon         
,immanuel  aanleid+ gegev5 onze /ad te  
v]lat5 en ons ze] v]zwakt2 t]wijl  wij 9
 veel te vri5ds*appelijke v]/&h\d+ met  
dat sle*te volk  lev54 ,de krankheid1   
die 9 onze /ad is1 v]zwakt ons2 m5ig    
dapp] en  go$ burg] is ge/orv5 en de    
,dibolus-mann5 word5 hoe lang] hoe      
/]k]4 ,bov5di5 heb ik van ,toezi*t      
v]nom51 dat er v]s*eid5e  briev5 he5 en 
we] ges*rev5 zijn na> en van ,dibolus1  
die niets  liev] ziet dan d5 ond]gang d]
 /ad40    ,afbeeld+3 ,,bege]lijkheid    
,,wordt ,,gevang5 ,,g5om54    ,to5      
,m5s*ziel dit alles hoorde hief zij h>e 
/em op en we5de4  ,toezi*t /emde da>m$e 

94 ,intuss*5 b]aamd5 zij plann5 om e5   
nieuw v]zoeks*rift aan ,el-,s*adda en   
zijn zoon op te z5d54#ci ,ook  zo*t5 zij
 de kapite9s op en v]zo*t5 h5 to* go$   
wa*t te h\d5  en g]e$ te zijn teg5 e5   
mogelijk5 ov]val2 hunne wap5ru/+ na te  
zi51 en vooral go$5 mo$ te hebb54       
#ci ,plann5 om e5 nieuw v]zoeks*rift op 
te z5d54 ,nood le]t    bidd52 ma> dat   
geb$ volde$ niet aan de v]eis*t5 van e5 
ootmo$ig gelo(sgeb$1 dat v]hoor+ v9dt4  
,ook de ,*ri/elijke    deugd5 w]d5 w$]  
beoef5d met me] ijv]1 t]wijl de         
waakzaamheid    to5am4 ,dit alles is    
prijz5swa>d1 ma> 't kan w]k zijn 9 eig5 
kra*t en eig5g]e*tigheid kweek54 ,het   
gee/elijk lev5 is e5    nauw lev54      
,to5 de kapite9s dit hoord51 zij die    
all5 ,m5s*ziel 9 wa>heid  liefhadd51    
s*udd5 zij zi* uit ev5als ,simson to5   
hij van de  h9d]laag d] ,fili/ijn5      
hoorde1 en kwam5 zij dadelijk sam5 om te
  b]aadslag5 wat er te do5 /ond4 ,zij   
beslot5 tot het volg5de4    #a;e4 ,dat  
de poort5 z\d5 word5 geslot5 en met b\t5

 en gr5del5  voorzi51 en dat alle 9- en 
uitga&e li$5 nauwkeurig z\d5 word5      
ond]zo*t4 ,da>door me5d5 zij te kunn5   
ontdekk5 wie de p]son5  w>51 die met    
,dibolus 9 v]b9t5is /ond54 #a ,cor4 #af 
3 #ac4  ,klaagl4 #c 3 #dj4    #b;e4     
,v]volg5s z\ e5 nauwkeurig ond]zoek     
word5 +e/eld b9n5  de /ad2 huiszoek+    
g$aan bij i$]5 burg] ( da> ook          
,dibolus-mann5 v]borg5 w>54 ,hebr4 #ab 3
 #ae1 #af4    #c;e4 ,v]d]1 dat i$] bij  
wi5 e5 ,dibolus-man gevond5 w]d1 om het 
ev5 wie het ook wez5 mo*t1 die huisve/+ 
en vo$sel aan dat gespuis  v]le5d _h1 op
 e5 op5b>e plaats tot zijn groote       
s*aamte en s*&e  z\ word5 te pronk      
gezet4 ,j]4 #b 3 #cd2 #e 3 #bf4 ,eze*4  
#af 3 #eb4    #d;e4 ,dat e5 op5b>e va/- 
en b$$ag z\ word5 uitg]oep51 opdat  de  
gans*e /ad ,m5s*ziel zi* v]ootmo$igde   
weg5s h>e ov]tr$+5  teg5 ha> groot5     
,vor/ en ,he]e4 ,all51 die da> niet m$e 
in/emd5  en voortg+5 met hunn5 arbeid op
 d5 b$$ag1 z\d5 voor  ,dibolus-mann5    
geh\d5 word5 en hunne ong]e*tigheid     

drag54 ,jol  #a 3 #ad2 #b 3 #ae1 #af4   
#e;e4 ,ook w]d nog beslot51 met hunne   
dr+5de smeeks*rift5 om  hulp1 tijd+ na> 
het h( te z5d5 van hetge5 de he]        
,toezi*t _h  ontdekt en op5ba> gemaakt4 
,jes4 #cg 3 #d4    #f;e4 ,t]wijl        
e9delijk d5 he] ,toezi*t uit naam d] /ad
 w]d dank  gezegd voor hetge5 hij _h    
g$aan en hem de po/ van s*\t bij na*t   
w]d opg$rag54    ,volg5s deze besluit5  
w]d nu ook geh&eld en de nieuwe s*\t bij
  na*t bekle$de zijn po/ met groot5 ijv]
 en op(f]+ van eig5 ru/  en gemak4 ,de  
man 0 altijd ijv]ig 9 de we]1 en lag op 
zijn lo]  wanne] hij v]moeid 0 van het  
omzw]v54 ,ind]daad1 ,m5s*ziel _h  di5   
po/ aan niem& bet] kunn5 opdrag5 dan aan
 dez5 p]soon4 ,niet  vele dag5 da>na als
 hij zijne ond]zoek+/o*t5 ook tot v]    
buit5  de /ad voortzette1 kwam hij bij  
,hellepoort%euvel 9 het l& d]           
,twijfela>s1 wa> hij tot zijn s*rik     
v]nam1 dat ,dibolus re$s alles  g]e$ _h 
om op te trekk54 ,da>om kwam hij met    
haa/ t]ug en riep de  oud/5 van         

,m5s*ziel sam51 en de$ hun v]slag van   
hetge5 hij  v]nam1 9 het bijzond] ook   
dat ,dibolus d5 oud5 he] ,ongelo( tot   
opp]bevelhebb] van zijn leg] _h         
aange/eld1 dat dit leg] uit me]  dan    
tw9tig duiz5d man be/ond1 die all5      
,twijfela>s w>54 ,dibolus  _h het       
voornem5 alle voorname vor/5 van d5     
hels*5 afgrond tot  kapite9s aan te     
/ell51 en vele pr9s5 van het ,zw>te ,w\d
 /ond5  met d5 hellevor/ 9 betrekk+4 ,de
 ,twijfela>s hadd5 zi* ook  v]praat1    
niet wet5de met welk doel onze ,s*\t bij
 na*t h5 ui?oorde  en aan d5 he]        
,toezi*t v]teld1 dat de r$5 wa>om de    
oude he]  ,ongelo( veldma>s*alk 0       
geword5 hi]9 be/ond1 dat niem& aan      
,dibolus tr\w] 0 dan hij1 en hij s$]t   
zijne ontvlu*t+ uit  ,m5s*ziel deze /ad 
doodelijk 0 blijv5 hat51 na> niets      
vurig]  v]lang5de dan zi* op ha> te     
kunn5 wrek5 weg5s d5 smaad hem          
aang$aan4 ,ook is niem& bet] dan hij met
 de /ad bek5d omdat hij er  e]tijds     
he]s*te4 ,dit alles deelde de tr\we s*\t

 bij na*t m$e4    ,to5 nu de kapite9s   
van ,m5s*ziel met de oud/5 d] /ad dit   
alles  v]nam51#dj begrep5 zij dat niets 
bet] 0 dan onmiddellijk de  wett5 uit te
 vo]51 die hun ,vor/ teg5 de            
,dibolus-mann5 _h  uitgeva>digd4 ,9 het 
huis van d5 he] ,gemo$ en van d5 groot5 
he]  ,va/ewil woond5 nog twee da>van4   
,bij d5 e]/e woonde ,bege]lijkheid1  ma>
 die zijn naam v]&]d _h 9 ,spa>zaam4    
,bij d5 laat/e vond m5  ,onre9heid1 ma> 
die zi* ,geoorlo(d ,v]maak liet noem54  
,de kapite9s  en oud/5 nam5 nu deze twee
 gevang5 en gav5 h5 ov] aan d5          
/okbewa>d] ,getr\we1 die h5 zwa> met    
ket55 belaadde en zoo nauw  opsloot1 dat
 ze de t]+ kreg5 en 9 de gevang5is      
/i]v54 ,hunne  mee/]s moe/5 ook 9 het   
op5ba> boete do51 dat wil zegg53 9 e5e  
op5b>e plaats zi* v]toon5 om voll$ige   
s*uldbelijd5is af te  legg54#da      #dj
 ,to5 nu de kapite9s van ,m5s*ziel dit  
alles v]nam54 ,bij de    zond5 d] ziel  
voegde zi* nu de li/5 des satans1 die   
het op d5    ond]gang van het k9d ,gods 

gemunt heeft4 ,ma> uit hetge5 hi]       
m$eg$eeld wordt1 blijkt1 dat zijne li/5 
ons niet onbek5d zijn4      #da         
,s*uldbelijd5is aflegg54 ,de ziel beg9t 
alles te ond]zoek5    en alles te       
belijd51 en wat bel$5 is wordt v]gev54  
,da>na tra*tt5 de kapite9s en oud/5 nog 
me]d]e ,dibolus-mann5  ma*tig te word5  
en 9 hunne kuil5 en spelonk5 na te      
speur52 ma>  (s*oon zij de afdruksels   
hunn] voet/app5 duidelijk zag51 zoo 0   
het hun onmogelijk h5 te grijp51 zelfs  
wa> zij hun onaang5am5 geur  rok54 ,dat 
gebro$ wi/ zi* wond]wel te v]s*uil54    
,to* he]s*te  nu ,m5s*ziel met e5 /]k5  
arm ov] de ,diboli/51 zoodat het hun    
g]ad5 0 zi* s*uil te h\d54 ,er 0 e5 tijd
 gewee/1 dat ze op  kla>li*t5 dag langs 
de /rat5 durfd5 w&el51 ma> die tijd 0   
voorbij4 ,ze vlog5 nu als na*tuil5 9 het
 dui/]4 ,alle burg]s zag5  h5 nu voor   
hun doodvij&5 aan1 zoo go$ _h de he]    
,toezi*t zijn  w]k v]ri*t4    ,afbeeld+3
 ,,v]d$ig+sw]ktuig5 ,,9 ,,m5s*ziel4     
,omtr5t dez5 tijd nu _h ,dibolus zijn   

leg] volkom5 g]e$4 ,hij zelf  0 opp]he]1
 ,ongelo( veldma>s*alk2 van de g5]aals  
zull5 wij  lat] sprek52 ma> hi] zijn de 
nam5 van de kapite9s met hunne  va&rigs 
en wap554    #a;e4 ,kapite9 ,wo$e2 deze 
0 e5 ho(dman ov] de ,twijfela>s aan de  
,v]kiez+4 ,hij vo]de e5e roode vlag1 die
 g$rag5 w]d door va&rig  ,v]niel]1 en e5
 groote roode draak 0 zijn wap54 ,op5b4 
#ab 3 #c1 #d1  #ac1 #ae-ag4    #b;e4    
,da>na kwam kapite9 ,uitz9nig1 deze 0   
ge/eld ov] de  ,twijfela>s aan de       
,roep+4 ,zijn va&eldrag] heette         
,donk]heid2 zijn  va&el 0 vaal en zijn  
wap5 prijkte met drie vurige slang54    
,num4  #ba 3 #f4    #c;e4 ,to5 volgde   
kapite9 ,v]doem5is2 deze 0 e5 ho(dman   
ov] de  ,twijfela>s aan de ,g5ade4 ,ook 
zijne vlag 0 rood en w]d g$rag5 door    
,ge5-,hoop-op-p>don1 t]wijl e5 dui/] hol
 zijn wap5 04 ,mat?4  #bb 3 #ac4 ,op5b4 
#i 3 #a4    #d;e4 ,nu kwam kapite9      
,onv]zadelijk1 e5 ho(dman ov] de        
,twijfela>s  aan het ,gelo(4 ,zijn va&el
 0 rood en ,v]sl9d] droeg het1 t]wijl   

e5 pa> opgesp]de kak5 zijn wap5         
v]toond54 ,spreuk4 #bg 3 #bj4    #e;e4  
,ook 0 e5 kapite9 ,zwavel1 ge/eld ov] de
 ,twijfela>s aan de  ,volh>d+ d]        
heilig54 ,de he] ,vuurbr& droeg het     
roode va&el1  t]wijl e5 blauwe en /9k5de
 vuurvlam zijn wap5s*ild si]de4 ,ps4    
#aa 3 #f ,op5b4 #ad 3 #aa4    #f;e4     
,kapite9 ,torm5t1 die e5 ho(dman 0 ov]  
de ,twijfela>s aan de  ,op/&+4 ,zijn    
va&el 0 bleek en de he] ,knag5d droeg   
het met e5  zw>te worm 9 zijn wap54     
,m>k4 #i 3 #dd4    #g;e4 ,kapite9       
,zond]-ru/1 e5 ho(dman ov] de           
,twijfela>s aan de  ,zaligheid1 vo]de   
het roode va&el met e5 afzi*telijk      
doodsbeeld tot  wap51 dat ,ru/eloos     
droeg4 ,op5b4 #ad 3 #aa1 #f 3 #h4       
#h;e4 ,de a*t/e kapite9 heette de he]   
,graf4 ,hij 0 ge/eld ov] de  ,twijfela>s
 aan de he]lijkheid2 _h e5 vaal en bleek
 va&el1 dat  va&rig ,v]d]f droeg1 en    
zijn wap5s*ild prijkte met e5 bekk5eel  
en  gekrui/e doodsbe5d]54 ,j]4 #e 3 #af4
    #i;e4 ,e9delijk 0 er ook nog e5     

kapite9 ,wanhoop1 die e5 aanvo]d]  0 van
 de ,twijfela>s aan de gelukzaligheid4  
,zijn va&rig heette  ,v]twijfel+1 die e5
 roode vlag droeg met e5 gloei5d ijz] en
 e5  h>d h>t tot wap54 #a ,tim4 #d 3 #b4
 ,rom4 #b 3 #e4    ,dit w>5 zijne       
kapite9s1 met hunne mans*app5 en wap5s  
en vlagg54  ,zev5 g5]aals /ond5 bov5 die
 kapite9s1 namelijk de he] ,belzebul1   
de he] ,lucif]1 de he] ,legio51 de he]  
,apollyon1 de he] ,py?on1 de  he]       
,c]b]us en de he] ,belial1 en           
veldma>s*alk ,ongelo( 0 hun  ov]/e4 ,nog
 w>5 da> vrijwillig]s uit het ,zw>te    
,w\d1 die tot  ho(dli$5 van hond]d w]d5 
aange/eld4    ,de v]zamelplaats van deze
 /rijdma*t 0 ,hellepoort%euvel4 ,v&a>   
brak5 zij op en m>*e]d5 re*t/reeks op de
 /ad ,m5s*ziel aan4  ,gelukkig1 dat     
t5gevolge van ,toezi*ts wa>s*uw+ de     
poort5 w>5  geslot5 en met dubbele wa*t5
 bezet2 de sl+]s /ond5 op hunne         
/&plaats51 en alles 0 g]e$4    ,ook     
kond5 de ,dibolus-mann5 9 de /ad niet   
zooveel kwaad do5 als zij  zi* hadd5    

voorg5om51 want ,m5s*ziel 0 nu ontwaakt4
 ,ma> a*1 het  arme volk w]d ze]        
v]s*rikt1 to5 de vij&5 zi* e]/ v]toond5 
en vooral to5 zij hun trom ro]d54#db    
,deze 0 dan ook ijselijk om te  hoor52  
de li$5 beefd5 voor dit geluid wel zev5 
mijl5 v]1 al?ans  voor zoov] zij wakk]  
w>54 ,ook zwaaid5 de va&rigs            
onoph\delijk  met hunne afgrijselijke   
va&els4 #a ,petr4 #e 3 #h4      #db ,de 
trom van ,dibolus1 die ,m5s*ziel zoo ze]
 v]s*rikte1    b$uidt de aanve*t+5 en   
v]s*rikk+5 des satans als hij op de     
wet wij/1 die d5 zonda> v]oordeelt1 en  
van dood en v]doem5is    gewaagt als    
re*tva>dig door de ziel v]di5d4 ,dit    
zijn de    v]s*rikk+5 des ,booz54       
,to5 ,dibolus voor de /ad kwam sloeg hij
 zijne leg]ma*t op voor de  ,oorpoort en
 de$ da>op e5 g$u*t5 aanval1 me55de1 dat
 zijne  vri5d5 9 ,m5s*ziel g]e$ w>5 ook 
iets te beg9n51 ma> da>voor  0 gezorgd  
door de kapite9s4 ,dit viel hem teg52   
hulp kreeg hij niet1  ma> wel le$ zijn  
leg] veel s*ade van de sl+]/e551 die de 

dapp]e kapite9s mo$ig op de zijn5 wi]p52
 da>om zag hij zi*  g5oodzaakt a*t]uit  
te trekk51 buit5 het b]eik van de       
sl+]a>s4  ,jak4 #d 3 #g4    ,9 d5 omtrek
 wi]p hij nu vi] /]kt5 teg5 de /ad op1  
wa>van de  e]/e1 na> zijn eig5 naam1    
,dibolus heette1 om da>door de arme /ad 
nog me] te v]s*rikk54 ,hij me5de ha> te 
bespr+5 als e5 leeuw  zijn buit1 en     
v]wa*tte1 dat zij van s*rik voor hem z\ 
n$]vall54  ,ma> de kapite9s en soldat5  
hield5 zi* zoo fl9k1 dat hij wijk5      
moe/1 wa>door de inwon]s mo$ grep54     
,op de hoogte aan de noordzijde d] /ad  
opgeworp51 plantte de tiran  zijn /&a>d1
 ijselijk om aan te zi52 want hij _h    
door e5e  satanis*e kun/ da>9 e5 wap5   
aangebra*t be/a&e uit e5 vurige  vlam1  
wa>9 e5 afbeeldsel d] /ad ,m5s*ziel     
br&de4 ,hij gaf ook  bevel1 dat zijn    
tambo] alle na*t5 de mur5 d] /ad z\     
nad]5#dc  en da> d5 trommel slaan t5    
e9de met de li$5 ov] de ov]gave te      
ond]h&el54 ,ov]dag durfde hij niet weg5s
 de sl+]s1 ma> 's  na*ts me5de hij h5   

door di5 afgrijselijk5 trommelslag uit  
d5 slaap  te h\d5 en zoo bang te mak51  
dat zij e9delijk bev5de van ang/ hem    
inliet54 ,deze tambo] de$ zooals hem    
gebod5 01 en als hij dat  akelig geluid 
maakte 0 er dui/]nis en b5au:eid 9 de   
/ad en  s*e5 zelfs het li*t des hemels  
v]dui/]d te word54 ,nooit hoorde  m5 op 
a>de zulk e5 oorv]doov5d geluid1 alle5  
de /em van  ,el-,s*adda wanne] hij      
spreekt1 uitgezond]d4 ,m5s*ziel me5de   
dan  ook niet &]s dan v]slond5 te zull5 
word54 ,jes4 #e 3 #cj4      #dc ,zijn   
tambo] moe/ des na*ts de mur5 d] /ad    
nad]54 ,dit    is uwe ure en de ma*t d] 
dui/]nis10 zeide ,jezus4 ,alle boos w]k 
is    9 d5 na*t het mee/ voorspo$ig4 ,de
 s*rik des na*ts is voor d5    ,*ri/5   
&]s niet zoo ijselijk als hij ma> nabij 
zijn ,god leeft4    ,ma> jui/ 9 zulke   
dag5 van afval en a*t]uitgang1 wanne]   
dan de    ziel is ontwaakt1 zoo wordt   
zij des na*ts ma> al te vaak vreeselijk 
gekweld door visio55 en droom51 wa>9 de 
booze de h& heeft4    ,afbeeld+3 ,,de   

,,vreezelijke ,,kapite9 ,,graf ,,en     
,,zijn ,,/&a>d-,,drag]  ,,v]d]f4    ,nu 
hield hij ook deze toespraak3 ,o        
,m5s*ziel6 ,mijn mee/] heeft mij  bevol5
 u te zegg51 dat zoo gij u gewillig     
ond]w]pt1 gij het go$e  dezes l&s zult  
g5iet52 ma> zoo gij h>dnekkig weig]t1   
zal hij u  met geweld aanta/560 ,e*t]   
niem& gaf hem antwoord1 want al het volk
  liep na> de kapite9s 9 het ka/eel1    
zoodat zij hem kwalijk hoord5  sprek54  
,zoo ke]de hij dan tot zijn mee/] t]ug4 
,dibolus zi5de1 dat  hij op deze wijze  
,m5s*ziel niet aan zi* ond]w]p5 kon1    
zond d5  volg5d5 na*t nogmaals e5       
tambo]1 ma> zond] trommel om de burg]s  
te lat5 wet51 dat hij g5eg5 0 e5e       
ov]e5kom/ te sluit54 ,dit  ond]h\d liep 
e*t] ook op niets uit1 want alles be/ond
 hi]91 dat  hij de /ad opeis*te4 ,de    
burg]s gav5 hem niet e5s antwoord1 want 
zij  h]9n]d5 zi* wat het hun de e]/e    
maal geko/ _h na> hem te  hoor54    ,to5
 zond hij voor de d]de maal e5 bode1 di5
 s*rikkelijk5 kapite9  ,graf1 welke voor

 de mur5 van ,m5s*ziel deze toespraak   
tot ha> hield3    ,o1 gij +ezet55 van de
 rebelle]5de /ad ,m5s*ziel6 ik eis* 9   
d5 naam van d5 pr9s ,dibolus1 dat gij   
zond] teg5/rev5 de poort5  uw] /ad      
op5zet en d5 groot5 he] toelaat da>b9n5 
te kom54 ,ma>  zoo gij blijft rebelle]5 
en wij de /ad met geweld kom5 9 te nem51
  dan zull5 wij u als het graf v]sl9d54 
,d]halve zegt het nu1 ( gij  na> ons    
hoor5 wilt ( niet4 ,de r$5 van dez5 eis*
 is omdat mijn  he] zond] twijfel uw    
pr9s en ov]/e is1 wa>voor gij hem ook   
zelf  erk5d hebt4 ,en de s*&e1 die mijn 
he] aang$aan is to5 ,immanuel hem  zoo  
v]a*telijk beh&elde1 zal to* niet kunn5 
uitw]k51 dat hij  zijn re*t op u v]liez5
 z\4 ,ov]weegt dan nu wat ge wilt4      
,geeft ge u  dadelijk ov]1 dan wordt    
onze oude vri5ds*ap v]nieuwd2 ma> weig]t
  ge nog en rebelle]t gij1 v]wa*t dan   
niets &]s dan vuur en zwa>d40    ,to5 de
 ma*telooze /ad ,m5s*ziel dez5          
p>lem5tair en zijn5 eis*  v]nom5 _h1 w]d
 zij wel des te me] v]slag51 ma> gaf to*

 aan di5  kapite9 ge5 antwoord2 da>om   
moe/ hij he5gaan gelijk hij gekom5  04  
,zij ov]legd5 sam5 wat te do5 en beslot5
 e9delijk opnieuw bij d5                
,opp]geheims*rijv] om raad te vrag54    
,(s*oon hij nog niet geheel  h]/eld 0   
zoo ontv+ hij h5 to* en zij v]zo*t5 hem 
om de  volg5de drie zak54    #a;e4 ,dat 
hij h5 w$] 9 gun/ wilde aannem51 zi*    
niet lang] zoo  aan h5 onttrekk51 en hun
 nu wilde gehoor gev5 wa> zij hunne     
ell5de  hem bek5d maakt54    ,ma> hij   
antwoordde da>op als vroeg]1 dat hij nog
 onge/eld 0 en  da>om niet kon do5 als  
tevor54    #b;e4 ,dat zij hem v]zo*t5   
hun to* te will5 raad gev5 9 deze       
gewi*tige zaak1 da> ,dibolus voor de /ad
 gekom5 0 met me] dan  tw9tig duiz5d    
,twijfela>s1 en dat hij en zijne        
veldov]/5 ze] wre$  w>51 wa>om zij h5   
ook ze] vreesd54    ,ma> hij antwoordde3
 ,gij moet de wet van uw5 ,vor/ ma> e5s 
inzi51  om te wet5 wat u da>9 wordt     
bevol540    #c;e4 ,dat hij h5 to* help5 
mo*t om e5 v]zoeks*rift aan  ,el-,s*adda

 op te /ell5 en dat hij er zijne h& ond]
 zett5 mo*t  als e5 teek51 dat hij het  
hi]9 met h5 e5s 04 ,want ,hoog$ele      
,he]10 zeid5 zij1 wij hebb5 re$s        
v]s*eid5 v]zoeks*rift5  opgezond51 do*  
kunn5 ge5 bevr$ig5d antwoord krijg52 ma>
 als gij  er uw h& ond] zet dan zal     
alles t5 gun/e d] /ad ,m5s*ziel         
uitloop540    ,ma> ook hi]op antwoordde 
hij1 dat zij hunn5 vor/ ,immanuel hadd5 
bele$igd en b$roefd1 en dat zij nu ma>  
moe/5 h&el51 zooals zij  zelf het be/   
kond54#dd      #dd ,h&el5 zooals zij    
zelf het be/ kond54 ,de ziel moet de    
geop5ba>de wa>heid 9 het ,woord         
raadpleg5 en da>na> h&el54    ,e]/      
gehoorzaamheid en dan (f]&54 ,de        
,heilige ,gee/ bezielt    alle5 het     
geb$1 dat 9 volkom5 ootmo$ en ond]w]p+  
en uit    gehoorzaam gelo( wordt        
opgezond54 ,bunyan heeft dit will5      
voor/ell5 9 de s*ijnb>e w$]/rev+ des    
,heilig5 ,gee/es4 ,de    ,he]e heeft e5 
twi/ met de inwon]s des l&s4            
,afbeeld+3 ,,n$]laag ,,van ,,di,,bolus  

,,en ,,zijn ,,leg] ,,voor ,,immanuel4   
,,ho(d/uk ,,xii4    ,,het ,,smeeks*rift 
,,van ,,m5s*ziel4      ,het antwoord1   
dat de ,opp]geheims*rijv] hun gaf1 viel 
als e5  mol5/e5 op de h>t5 d] burg]s1 ja
 het b$roefde h5 zo1 dat zij  niet wi/5 
wat te do52 to* durfd5 zij ge5sz9s het  
v]lang5 van  ,dibolus bevr$ig54 ,ook    
wi/5 zij niet1 ( hunne kapite9s nu d5   
e5ig go$5 weg volgd54 ,de arme /ad      
,m5s*ziel 0 nu van tween  g$rong52 h>e  
vij&5 viel5 op ha> aan en h>e vri5d5    
wez5 het  af ha> te help54 ,klaagl4 #a 3
 #c4    ,to5 /ond de burgemee/] op1 wi5s
 naam 0 ,v]/&1 en hij begon het         
antwoord van d5 ,geheims*rijv] te       
ov]legg5 tot hij e9delijk nog  troo/    
putte uit de s*ijnba> h>de woord5 van   
di5 edelman4  ,e]/5s01 zeide hij1 dit   
volgt onv]mijdelijk uit zijne woord51   
dat  wij om onze zond5 nog moet5 lijd54 
,to* /raalt er 9 door1 dat wij  e9delijk
 van onze vij&5 zull5 v]lo/ word51 en   
dat ,immanuel na  deze groote v]drukk+  
ons help5 zal40 ,de r$5 wa>om de        

burgemee/]  die woord5 van d5           
,opp]geheims*rijv] zoo fijn ond]zo*t 0  
hi]9  geleg51 dat deze me] dan e5 pr(eet
 0 en al zijne woord5 /ellig  kwam54    
,zoo nam5 zij dan afs*eid van hem en    
ke]d5 tot hunne kapite9s t]ug1  die     
nadat zij alles gehoord hadd5 het met d5
 burgemee/] e5s w>54  ,zoo sprak5 zij   
dan ook d5 burg]s mo$ 9 en raadd5 h5 aan
 zo  mo$ig teg5 ,dibolus en zijn aanhang
 te /rijd5 als hun ma>  e5igsz9s        
mogelijk 04 ,i$] begaf zi* da>op na>    
zijn po/1 de  kapite9s1 de burgemee/]1  
de gewez5 secret>is en de he] ,va/ewil4 
,de kapite9s w>5 bege]ig voor hun vor/  
te /rijd5 en h&te]d5  het krijgsgewe]   
met v]maak4 ,het e]/e antwoord kreeg    
,dibolus met de  sl+]s1 des morg5s vroeg
 to5 de zon opg+4 ,de reus _h het       
gewaagd  nad] te kom51 ma> o1 de        
sl+]/e55 vlog5 hem en zijn volk als     
horsel5 om de oor54 ,en ev5als er voor  
,m5s*ziel niets  v]s*rikkelijk] 0 dan   
zijn trom1 zoo 0 er voor hem niets      
geva>lijk] dan ,immanuels sl+]s4 ,da>om 

0 hij g5oodzaakt v]d]  van de /ad te    
wijk54 ,to5 liet de burgemee/] de klok  
luid5 en  beval1 dat m5 d5              
,opp]geheims*rijv] z\ gaan b$ank51 omdat
 door  zijne woord5 de /ad 0 bemo$igd1  
hetge5 de ond]le]a> ook de$4  ,za*4 #i 3
 #ae4    ,to5 ,dibolus bem]kte1 dat     
zijne kapite9s1 soldat5 en ma*tige edel5
  v]s*rikt en v]slag5 w>5 door de g\d5  
sl+]s van d5 vor/ d]  /ad ,m5s*ziel1 zoo
 b$a*t hij iets &]s1 en zeide3 ,ik zal  
h5 door  vlei]ij en pluim/rijk5de woord5
 9 mijne ma*t zi5 te krijg540  ,d]halve 
kwam hij spo$ig t]ug1 ma> nu niet met   
zijn trommel1 no* met  kapite9 ,graf1   
ma> zijne lipp5 suik]zoet gemaakt       
hebb5de1 de$ hij  zi* voor als e5       
lieftallig vor/1 die vre$zaam 0 en zi*  
vol/rekt  niet wreek5 wilde1 ma> sle*ts 
het welzijn d] /ad beoogde4 ,hij  hield1
 nadat hij zi* v]toond _h de volg5de    
r$e3    ,o1 gij bem9de mijns h>t51      
b]oemde /ad ,m5s*ziel6 ,hoeveel na*t5   
heb ik doorgebra*t om te ov]legg5 hoe ik
 u t5 go$e mo*t wez54  ,v]re1 ze] v]re  

zij het van mij1 dat ik bege]5 z\ u d5  
oorlog aan  te do51 indi5 gij ma>       
h&elba> wa>t en u gewillig aan mij      
ov]gaaft4 ,gij weet1 dat gij van ouds de
 mijne wa>t1 en dat zoolang gij  mij    
voor uw5 he] erk5det en ik u als mijne  
ond]dan5 bes*\wde1 u  niets ontbrok5    
heeft van al wat u aang5aam 0 en v]maak 
kon  bezorg54 ,b$5k to*1 dat zoolang gij
 de mijne wa>t1 gij nooit zulke  bange1 
n>e en moeielijke ur5 hebt doorgebra*t  
als s$]t gij teg5  mij zijt opge/aan4   
,ook zult ge voortaan ge5 ru/ me] g5iet5
 voordat  wij het w$] sam5 zijn e5s     
geword54 ,laat mij nu zooveel op u      
v]mog51 dat gij mij w$] inhaalt1 en ik  
zal u al uwe oude voorre*t5  t]uggev51  
en nog vele nieuwe bov5di51 zoodat gij  
w$] de vrijheid  zult hebb5 om te       
bezitt5 en te g5iet5 al wat van ,oo/ en 
,we/  aanlokkelijk voortkomt4 ,nooit zal
 ik iem& iets v]geld5 wat gij mij  ook  
hebt aang$aan4 ,ook zull5 nooit mijne   
vri5d5 b9n5 9 u1 die op  u lo]5 en zi*  
v]/ek51 u e5igsz9s me] s*adelijk zijn4  

,integ5deel zij zull5 uwe di5>5 wez5 en 
u alles gev5 wat gij van  h5 bege]t4 ,ik
 behoef hi] niets me] bij te voeg51 gij 
k5t h5 en  zijt dikwijls 9 hun gezels*ap
 vroolijk gewee/4 ,wa>om z\d5 wij dan  9
 zulk e5e vij&s*ap lev58 ,laat ons de   
oude vri5ds*ap  v]nieuw54 ,wee/ het e5s 
met uwe vri5d52 ik durf vrijmo$ig tot u 
sprek5 omdat ik u innige liefde to$raag4
 ,mijn h>t klopt voor u4 ,lieve  vri5d51
 doet mij d]halve ge5 me]d]e moeite aan 
en uzelv5 ge5  ang/ en vreeze4 ,vlei u  
niet met de ma*t uw] kapite9s en d5k    
niet1  dat ,immanuel spo$ig komt4 ,ik b5
 teg5 u opgetrokk5 met e5 /]k en        
onv]s*rokk5 leg]2 al de vor/5 van d5    
afgrond /aan aan het ho(d  da>van4      
,mijne kapite9s zijn vlugg] dan ar5d51  
/]k] dan leeuw5  en ro(zu*tig] dan      
avondwolv54 ,wat is ,og van ,bazan8 ,wat
 is ,golia?  van ,ga?8 ,ja1 wat zijn    
hond]d zulke reuz5 teg5 e5 mijn] m9/e   
kapite9s8 ,hoe z\ ,m5s*ziel dan ooit    
kunn5 d5k51 dat zij mijne  ma*t         
ontkwame60 #a ,petr4 #e 3 #h4 ,op5b4 #ab

 3 #aj4 ,mat?4 #d 3 #h1 #i4  ,luk4 #d 3 
#f1 #g4    ,afbeeld+3 ,,wre$ ,,en       
,,pijnig]4    ,dibolus _h nauwelijks    
deze b$riegelijke r$e geindigd ( de     
burgemee/] antwoordde da>op3    ,o1     
,dibolus1 vor/ d] dui/]nis en le]mee/]  
van alle b$rog6 ,uwe  pluim/rijk5de1    
leug5a*tige woord5 hebb5 wij gehoord1 en
 wij k5n5  u bij ond]v9d+4#de ,re$s al  
te diep proefd5 wij uit d5 bek] des     
v]d]fs1 z\d5 wij dan w$] na> u hoor5 en 
ons aan u v]b9d51  t]wijl wij de wett5  
v]brek5 van onz5 ,el-,s*adda8 ,z\ dan   
onze  vor/ ons niet voor eeuwig v]/oot58
 ,en als wij van hem v]worp5  zijn1 kan 
dan de plaats1 die hij voor u b]eid     
heeft1 e5e ru/plaats  voor ons wez58    
,bov5di51 gij zijt van alle wa>heid     
ontbloot en hebt  die voor go$ van u    
afges*ud2 wij voor ons zijn e]d] b]eid  
door uwe  h& te /]v5 dan ons door u te  
lat5 v]/rikk540      #de ,dibolus       
vlei5de taal wordt nu bet] doorzi5 dan 9
 het    e]/4 ,zijne li/5 zijn ons niet  
onbek5d1 is het nu4 ,to5 de satan       

voor het e]/ kwam 0 ,m5s*ziel onbewu/   
van wat ha> te wa*t5    /ond als zij    
lui/]de en toegaf4 ,nu wi/ zij het t5   
volle uit lange    sm>telijke ond]v9d+4 
,zij 0 door s*ade wijs geword54    ,to5 
nu de tiran zag1 dat er met ond]h&el5   
we9ig voor hem bij d5  burgemee/] viel  
te w9n51 v]viel hij 9 e5 hels*e wo$e en 
vo]de  w$] zijn leg] ,twijfela>s op de  
/ad aan4    ,opnieuw liet hij d5 trommel
 ro]5 opdat zijn volk g]e$ z\ zijn tot  
d5 /rijd1 hetge5 ,m5s*ziel de$ bev51 en 
rukte met zijne  krijgsma*t voorwa>ts4  
,kapite9 ,wre$ en kapite9 ,pijnig]      
plaat/e hij  aan de ,voelpoort en beval1
 dat zij zi* da> z\d5 n$]slaan om zi*   
tot d5 aanval g]e$ te h\d54 ,ook zorgde 
hij dat kapite9 ,zond]-ru/  te hulp z\  
kom54#df ,voor de ,neuspoort plaat/e hij
 de kapite9s  ,zwavel en ,graf2 ma> aan 
de ,oogpoort zette hij dat grijnz5d     
aangezi*t  van kapite9 ,wanhoop4 ,da>   
plantte deze ook zijn afgrijselijke     
/&a>d4 ,kapite9 ,onv]zadelijk z\        
,dibolus t] zijde /aan en moe/  zorg    

drag5 voor de te roov5 buit1 zoo van    
m5s*5 als go$]54      #df ,de kapite9s  
,wre$1 ,pijnig] en ,zond]-ru/4 ,nu      
dreigem5t5    niet hielp5 en            
pluim/rijk5de woord5 vru*teloos blev51  
gaat hij    tot dadelijkh$5 ov]4 ,nu    
kom5 de v]volg+5 en het on?\d5 van      
ru/ ook op d5 dag des ,he]54            
,mondpoort hield5 de burg]s om uitvall5 
te do51 da>om bewa>d5 zij  die ze]      
kra*tig4 ,ook 0 dat de weg wa>langs     
hunne v]zoeks*rift5  na> d5 kon+ g+54   
,van d5 top dez] poort speeld5 de       
kapite9s  met hunne sl+]s op d5 vij&4   
,nu 0 het ,dibolus' voornem5 om         
,mondpoort met slijk te v]sp]r54 ,wa> de
 reus aldus all]lei  toeb]eidsel5 maakte
 om de /ad van buit5 aan te vall51 w>5  
de  kapite9s en soldat5 bezig zi* van   
b9n5 te v]d$ig51 zij b]eidd5  hunne     
sl+]s1 ri*tt5 hunne bani]5 op1 bliez5 op
 hunne bazu95 en  ord5d5 zi* 9 afdeel+5 
na> zij het noodig keurd54 ,ook kreg5 de
  soldat5 bevel zi* bij het geluid d]   
bazu95 tot d5 /rijd g]e$ te  h\d54 ,de  

he] ,va/ewil nam d5 po/ op zi* om teg5  
de rebell5 da>  b9n5 te wak51 en te do5 
wat hij kon om h5 voor d5 dag te hal5 en
  te v]worg54 ,en ind]daad s$]t hij     
boete g$aan _h ov] zijn  b$rev5 kwaad1  
toonde hij groot5 ijv] en liefde voor d5
 kon+4 ,hij  greep ond] &]5 zek]5       
,vroolijk en zijn bro$] ,d>tel1 de twee 
zoons van di5 ,geoorlo(d ,v]maak1 welke 
9 de gevang5is kwijnde1 die  nog 9 wez5 
w>51 en nagelde ze met zijne eig5 h&5   
aan het kruis4  ,de r$51 wa>om hij h5   
oph+1 0 deze3 nadat hun vad] 9 h&5 van  
d5 cipi] ,getr\we 0 ov]gelev]d1 begonn5 
deze zon5 huns vad]s  rol te spel5 en   
met de do*t]s van hunn5 he] te gekk5 en 
te  bo]t54 ,ja1 zelfs 0 er e5 /]k       
v]mo$51 dat zij de gr5z5 d]             
betamelijkheid ov]s*r$54 ,dit 0 d5      
huisvad] t] oore gekom54 ,om  billijk te
 wez51 wilde hij h5 niet op losse g]u*t5
 vatt54 ,hij  zette zijne twee kne*ts1  
,naspeurd] en ,alv]tell]1 op d5 uitkijk2
  deze betrapt5 h5 aldra1 en deeld5 dat 
aan hunn5 he] m$e4 ,to5 nu  de he]      

,va/ewil t5 volle van de wa>heid        
ov]tuigd 01 nam hij de  twee jonge boev5
 en vo]de h5 na> de ,oogpoort1 wa> hij  
h5 aan ze]  hooge kruis5 h+1#dg 9 het   
gezi*t van kapite9 ,wanhoop en ,dibolus'
  /&a>d4      #dg ,wa> hij h5 aan ze]   
hooge kruis5 h+4 ,nu blijkt dat het     
,m5s*ziel ern/ wordt4 ,de zonde wordt   
aangegrep5 en gekrui/1 zelfs    de      
boezemzonde 9 eig5 b9n5/e4 ,het vlees*  
wordt gekrui/ met de    bege]lijkh$54   
,e5e he]lijke vru*t van het lijd56      
,deze fl9ke daad van d5 mo$ig5 ,va/ewil 
di5de tot groote bes*am+  van kapite9   
,wanhoop1 ontmo$igde het leg] van       
,dibolus1 en de$ de  aanhang]s van d5   
reus b9n5 de /ad sidd]51 t]wijl de      
kapite9s  van d5 ,pr9s er ze] door w]d5 
bemo$igd4 ,dibolus zag nu duidelijk1    
dat de burg]s d] /ad g5eg5 w>5 teg5 hem 
te /rijd5 en dat hij  op zijne vri5d5   
da>b9n5 niet hop5 kon4 ,nog me] proev5  
gaf de  edele ,va/ewil van zijn opre*te 
gehe*!id aan zijn vor/1 zooals  weldra  
zal blijk54    ,de k9d]5 van ,spa>zaam1 

die bij d5 he] ,gemo$ inwoond51 heett5  
,afnijp] en ,inhalig4 ,e5 da>van 0 zelfs
 getr\wd met e5e do*t] van  ,gemo$1 wi] 
naam 0 ,h\d-het-kwade-va/4 ,to5 deze    
bem]kt5 hoe de  he] ,va/ewil met        
,vroolijk en ,d>tel g$aan _h1 tra*tt5   
zij te  vlu*t52 ma> de he] ,gemo$ zette 
h5 9 zijn huis gevang51 en  g$a*tig aan 
de wet1 dat alle ,dibolus-mann5 moe/5   
/]v51 liet hij  h5 9 ket55 na> de m>kt  
slep5 en h+ h5 ev5e5s op4    ,afbeeld+3 
,,de ,,kapite9s ,,zett5 ,,de ,,v]d$ig+  
,,voort4    ,de burg]s w]d5 hi]door     
aangemo$igd nog nauwkeurig] ond]zoek te 
do52 ma> het gebro$ van ,dibolus hield  
zi* nu zo s*uil1 dat m5  het onmogelijk 
v9d5 kon4    ,e]/ 0 ,dibolus met zijn   
leg] op het gezi*t van deze kloeke dad5 
wel e5 we9ig ontmo$igd1 ma> aldra v]&]de
 zijne kle9mo$igheid  9 wo$5de dolheid  
en bries*5d als e5 leeuw vloog hij op   
tot d5  /rijd4 ,d5 /$el+5 en kapite9s 0 
e5 h>t ond] d5 riem  ge/ok52 en da> zij 
/ellig gelo(d51 dat zij nog e5maal z\d5 
triomfe]51 vreesd5 zij niet4 ,de        

,ond]le]a> hield e5e pr$ikatie  ov] d5  
tek/ uit ,g54 #di 3 #ai4 ,aanga&e ,ga?1 
e5e b5de zal hem  aanvall51 ma> hij zal 
ha> aanvall5 aan het e9de40 ,da>9 toonde
 hij  aan1 dat (s*oon ,m5s*ziel er nu   
ze] ell5dig aan toe 02 zij to*  voorzek]
 z\ ov]w9n54    ,dibolus liet w$] zijn  
trom ro]52 ma> de kapite9s d] /ad1 dat  
hoor5de1 bliez5 op hunne zilv]5         
trompett54 ,tromm5 w>5 9  ,m5s*ziel     
niet4 ,to5 kwam ,dibolus leg] op de /ad 
aan om die 9 te  nem51 t]wijl de        
kapite9s op ,mondpoort de sl+]s liet5   
w]k5 en de  sl+]a>s van d5 muur het     
hunne d$54 ,9 ,dibolus leg] hoorde m5   
niet &]s dan v]va>lijk ti]5 en la/]52   
ma> 9 de /ad  v]/&ige r$5e]+51 geb$5 en 
psalm54 ,de vij&5 braakt5  all]lei      
s*eldwoord5 uit op het geluid van hun   
trom2 ma> die van de  /ad bliez5        
voortdur5d op hunne he]lijke trompett5  
en wi]p5 met  sl+]/e554 ,zoo hield deze 
/rijd aan vele dag5 a*t]e54 ,alle5      
hield5 zij nu en dan e5 we9ig ru/1 opdat
 de soldat5 zi* kond5  v]kwikk5 en de   

kapite9s zi* tot e5 nieuw5 aanval g]e$  
mak54    ,de kapite9s van ,immanuel w>5 
gekle$ 9 zilv]5 wap5ru/+ en die  d]     
soldat5 0 van wel beproefd metaal4 ,de  
soldat5 van ,dibolus w>5  9 het ijz]    
gekle$1 dat zoo 0 +]i*t1 dat het        
,immanuels s*ot5  kon we]/aan4 ,9 de /ad
 w>5 sommig5 li*t gewond en &]5 vrij    
ern/ig4 ,het erg/e van alles 01 dat er  
ge5 g5eesmee/] 9  ,m5s*ziel 0 omdat     
,immanuel afwezig 04#dh ,to* w]d5 zij   
door de  g5ez5de blad]5 van e5 boom van 
/]v5 bewa>d1 (s*oon hunne  wond5        
grootelijks v]vuild5 en sommig5 zelfs e5
 ondragelijk5 /ank  van zi* afgav51     
vooral bij d5 he] ,r$e1 die aan het ho(d
 gewond  04 ,e5 &]e gewonde 0 de he]    
burgemee/] zelf2 die 0 9 zijn  oog      
getr(f54 ,e5 d]de geblesse]de 0 de he]  
,gemo$2 hij kreeg e5e  v]wond+ 9 zijn   
maag4 ,da>bij kwam nog de brave         
,ond]le]a>1 die e5  s*ot ontv+ niet v]re
 van het h>t2 ma> ge5 dez] wond5 w>5    
doodelijk4 ,vele m9d]5 w>5 insgelijks   
getr(f51 sommig5 zelfs  doodelijk4      

,op5b4 #bb 3 #b4 ,ps4 #ch 3 #e4      #dh
 ,ge5 g5ee%e] 9 ,m5s*ziel2 ma> wl       
g5ez5de blad54 ,ze]    go$ wordt door   
onz5 ,bunyan hi] ond]s*eid gemaakt      
tuss*5 het    bezit van ,*ri/us zelf en 
dat van zijne gav54 ,w>e de ,g5eesmee/] 
er zelf gewee/1 dan z\ zijne            
teg5woordigheid alle5 alle krank5       
gezond hebb5 gemaakt4 ,hi] ziet m5 ook  
het ond]s*eid tuss*5    g5ez+5 door het 
gelo( en door de middel51 wa>bij ,*ri/us
 me]    indirect zijne kra*t op5ba>t4   
,9 het leg] van ,dibolus 0 het getal    
gewond5 en v]slag55  buit5gewoon groot4 
,de kapite9s ,wo$e en ,wre$ beid54 ,de  
kapite9  ,v]doem5is w]d g5oodzaakt te   
wijk5 en zi* ze] v]re van de /ad te     
begev52#di de /&a>d van ,dibolus 0      
n$]geworp5 en zijn  va&eldrag]          
,veelkwaad w]d5 door e5 sl+]/e5 de h]s55
  +eworp5 tot groot v]driet van zijn    
vor/4 ,vel5 van de ,twijfela>s  w]d5 ook
 n$]geveld1 hoewel er nog g5oeg 9 het   
lev5 blev5 om  ,m5s*ziel te do5 bev5 en 
sidd]54 ,da> ev5wel te dez] dage de     

ov]w9n+ voortdur5d aan de zijde van     
,m5s*ziel 0 geblev51 zoo  gaf dit groot5
 mo$ aan de li$51 en ,dibolus leg] 0 als
 met e5e  wolk b$ekt4 ,d5 volg5d5 dag   
ru/te ,m5s*ziel en er w]d gela/1 dat  de
 klokk5 z\d5 word5 geluid en de         
trompett5 geblaz51 en to5 dit  gebeurde 
jui*t5 al de kapite9s4      #di ,kapite9
 ,v]doem5is moe/ wijk5 -- ze] v] van de 
/ad4 ,zoo    is er dan nu ge5e v]doem5is
 voor deg551 die 9 ,*ri/us ,jezus       
zijn1 die niet na> het vlees* w&el51 ma>
 na> d5 ,gee/40    ,afbeeld+3 ,,de      
,,g5ez5de ,,blad]54    ,de he] ,va/ewil 
zat ook niet l$ig1 ma> bewees van b9n5  
belangrijke  di5/5 met het oog op de    
aanhang]s van ,dibolus4 ,hij ontdekte d5
  he] ,neutraal van wi5 e]tijds v]haald 
is1 dat hij e5e wijle ond]  ,boan]ges _h
 g$i5d1 ma> aldra 0 gevang5 g5om5 en 9  
,dibolus  di5/ 0 ov]gegaan4 ,ook vatte  
hij e5 zek]5 ,losvoet1 die e5  v]spi$]  
van dat gespuis 01 hetwelk 9 ,m5s*ziel  
huisde4 ,deze twee  zond de he] ,va/ewil
 na> d5 cipi] ,getr\we1 met bevel h5 9  

de  ijz]s te kl9k54 ,hij _h het oogm]k  
h5 te kruisig5 wanne] dit het  mee/     
di5/ig kon wez5 tot ontmo$ig+ van d5    
vij&4 ,ook de he]  burgemee/]1 (s*oon   
hij niet zoo w]kzaam kon zijn als       
tevor51  weg5s de ontvang5 wonde1#ej gaf
 bevel aan alle burg]s van  ,m5s*ziel1  
om to* vooral go$ wa*t te h\d5 en op    
hunne ho$e te  zijn1 t]wijl de he]      
,gewet5 als le]a> zijn uit]/e be/ de$ om
  alle go$e le]+ 9 de h>t5 des volks    
lev5dig te h\d54      #ej ,de burgemee/]
 weg5s de ontvang5 wonde niet zoo       
w]kzaam4    ,het v]/& heeft ook zijn    
onv]mog5 le]5 inzi5 om alles te         
doorgrond54 ,het heeft zi* gevang5      
gegev5 ond] de gehoorzaamheid    des    
gelo(s4          ,,ho(d/uk ,,xiii4      
,,e5 ,,midd]na*telijke ,,uitval4#ea     
#ea ,e5 midd]na*telijke uitval s*et/ d5 
ov]mo$1 wa>9 het    behaalde voordeel de
 ziel br5gt4 ,onze wap55 des ,gee/es    
zijn    v]d$ig+swap554      ,niet lang  
da>na w]d5 de kapite9s met de kloek/5 9 
de /ad het  sam5 e5s om e5 uitval te    

wag54 ,zij wild5 des na*ts het leg] van 
,dibolus ov]vall54 't ,0 jamm]1 dat zij 
het 9 d5 na*t d$52 want  de na*t is     
altijd de be/e tijd voor d5 vij& en     
,m5s*ziel nadeelig4  ,ma> hun mo$ 0 ze] 
groot en de laat/e ov]w9n+5 lag5 nog zoo
  v]s* 9 het geheug54    ,to5 de        
bepaalde na*t da> 01 wi]p5 de dapp]e    
kapite9s het lot  wie van h5 het e]/ z\ 
uittrekk5 om op ,dibolus en zijn leg]   
aan te  vall54 ,all5 w>5 ev5 vurig en   
ev5 dapp]2 all5 hadd5 hun lev5  en al   
hunne kra*t voor de go$e zaak ov]4 ,de  
e] van hun kon+ en het  welzijn d] /ad  
gold hun bov5 alles4 ,da>om moe/ het lot
 besliss5  wie vooraan trekk5 z\4 ,het  
lot viel op kapite9 ,gelo(4 ,hij z\ met 
de  kapite9s ,ond]v9d+ en ,go$e ,hoop de
 voorho$e aanvo]54 ,zoo  ges*i$de het4  
,zij d$5 e5 uitval op het leg]1 dat zi* 
teg5 h5  v]s*an/ _h1 en viel5 jui/ midd5
 9 het kamp hunn] vij&54  ,dibolus en   
zijne mann51 ze] gewoon aan d5          
na*telijk5 arbeid1  maakt5 dadelijk al>m
 en w>5 onmiddellijk g]e$ hun slag te   

lev]51  ev5 als( zij e5 ov]val hadd5    
v]wa*t4 ,van beide zijd5 w]d zwa>       
gevo*t52 de helletrom w]d lu/ig g]o]d1  
t]wijl de trompett5 e5  aang5aam geluid 
gav54 ,kapite9 ,onv]zadelijk wa*tte re$s
 op ro(4    ,de kapite9s van d5 ,pr9s   
vo*t5 dapp]1 zelfs bet] dan m5 van h5   
z\ v]wa*t hebb5 9 hun nog zwakk5        
gezondheid/oe/&2 zij  v]wondd5 vel5 en  
maakt51 dat het gans*e leg] van ,dibolus
 de  vlu*t moe/ nem54 ,ma> to5 die      
kloeke held5 kapite9 ,gelo(1            
,go$e-,hoop en ,ond]v9d+ d5 vij&        
najaagd5 en er vel5 9 de pan  hakt51    
/ruikelde de e]/e en viel1 wa>door hij  
zi* dusdanig  beze]de1 dat hij niet kon 
op/aan vor kapite9 ,ond]v9d+ hem hielp4 
,het volk g]aakte da>door 9 v]w>r+ en de
 arme ,gelo( 0 zoo vol  pijn1 dat hij   
bij i$]5 voet/ap luidkeels jamm]de4 ,dit
 de$ de beide  &]e kapite9s v]flauw51   
want zij me5d51 dat kapite9 ,gelo( het  
be/]v5 z\1 en nu _h ook het &]e volk ge5
 lu/ tot ve*t5 me]4  ,dibolus1 die alles
 opm]kte hoewel hij tot op het uit]/e 0 

gebra*t1 zag dat er e5 groot rumo] ond] 
deg55 01 die hem  v]volgd5 en maakte    
da>uit op1 dat de kapite9s v]wond (     
g$ood  w>54 ,e]/ /ond hij /il1 to5      
gebood hij om te ke]5 en viel zijne     
v]volg]s met zulk e5 hels*e raz]nij aan1
 dat het hem gelukte  tuss*5 de drie    
kapite9s 9 te kom54 ,da> hakte hij er   
zoo raz5d en  wild op los1 dat het volk 
met blo$ en wond5 b$ekt1 9 wanorde en   
mo$eloo%eid t]uggeslag51 blijde 0 de    
poort w$] te kunn5  b]eik5 en beh\d5    
b9n5 de /ad te kom54 ,het ov]ige leg]   
van d5  ,pr9s1 zi5de hoe sle*t de       
voorho$e gev>5 01 trok nu ook t]ug en   
all5 g+5 de ,mondpoort w$] b9n54 ,hi]m$e
 e9digde deze  s*]mutsel+2 ma> ,dibolus 
0 zoo 9 zijn s*ik met deze na*telijke   
ov]w9n+1 dat hij zi* v]beeldde nu b9n5  
we9ige dag5 geheel  ,m5s*ziel aan zi* te
 zull5 ond]w]p54 ,da>om trok hij d5     
volg5d5  dag rondom de /ad en eis*te met
 groote drie/heid1 dat m5 hem  dadelijk 
liet b9n5trekk5 en zi* aan hem ov]gaf4  
,ook begonn5 de  ,dibolus-mann5 da>b9n5 

we] e5ig5 mo$ te s*epp54    ,de         
manhaftige burgemee/] gaf ev5wel e5     
kloek antwoord4 ,hij gaf aan  d5 reus te
 v]/aan1 dat als hij iets won1 het dan  
door geweld z\  moet5 gebeur51 want     
zoolang hun vor/ ,immanuel 9 lev5 01 w>5
 zij  beslot5 ,m5s*ziel nooit aan e5 &] 
ov] te gev54 ,da>op begon de  he]       
,va/ewil te sprek51 en zeide3 ,dibolus1 
gij mee/] en he] van  de spelonk d]     
dui/]nis en vij& van alle go$6 ,wij1    
arme inwon]s  d] /ad1 drag5 te veel     
k5nis van uwe wett5 en uwe rege]+1 van  
uw  oogm]k en b$oel5 dan dat wij ons aan
 u z\d5 kunn5 ond]w]p54  ,to5 wij       
e]tijds toeliet51 dat gij ons v]s*alktet
 als e5 vogel1 die  d5 /rik nog nooit   
heeft gezi51 w>5 wij zond] k5nis en     
ond]v9d+2 ma> s$]t wij ov]gebra*t zijn  
uit de dui/]nis tot  het li*t1 zijn wij 
ook ov]gebra*t uit de ma*t des satans   
tot ,god4 ,en  (s*oon wij door uwe li/5 
en de slu:eid d] ,dibolus-mann5 van     
b9n5 veel v]lies gel$5 hebb5 en 9 groote
 zw>igheid zijn  gebra*t1 zull5 wij e*t]

 nooit onze wap5s aflegg5 en ons aan    
zulk  e5 tiran als gij zijt ov]gev54    
,ne51 dan /]v5 wij liev] bij de  v]d$ig+
 van het laat/e bolw]k40    ,deze       
ern/ige r$evo]+ van d5 ,burgemee/]      
alsook de woord5 van d5  he] ,va/ewil1  
de$ ,dibolus al vrij wat b$>51 (s*oon   
hij spo$ig  da>op 9 nieuwe wo$e ont/ak4 
,ook w]d5 de inwon]s er door v]/]kt  en 
0 het als e5 plei/] op de wond van      
kapite9 ,gelo(4 ,ind]daad 9  zulk e5    
b5auwd5 tijd w>5 zulke mo$ige woord5 d] 
ho(d5 des  volks als wat]droppel5 op e5 
dor/ig l&4    ,de he] ,va/ewil toonde   
zi* intuss*5 ook e5 man 9 dad51 want    
t]wijl de kapite9s en soldat5 9 het veld
 w>51 hield hij de wa*t  9 de /ad1 en   
wa> hij e5 ,dibolus-man vond1 da> moe/  
deze de kra*t  zijn] h& en de s*]pte van
 zijn zwa>d ond]v9d54 ,hij v]wondde     
ond] dit gespuis ,spott]1 ,ov]mo$1      
,neuswijs en ,murmure]d]2 dit w>5  he]51
 en v]s*eid5e van het m9d]e soort kwam5 
er niet bet] af4  ,de aanleid+1 die hij 
da>toe kreeg 0 de afwezigheid d]        

kapite9s1  wa>van deze vagebond5 gebruik
 wild5 mak5 om e5 opro]tje te  v]wekk54 
,da>op w>5 de &]5 9 all]ijl na> hunne   
hol5  t]uggekrop54    ,afbeeld+3 ,,de   
,,val ,,van ,,kapite9 ,,gelo(4    ,deze 
mo$ige daad van d5 he] ,va/ewil woog    
e5igsz9s op teg5 de  n$]laag d] kapite9s
 en de$ ,dibolus wet51 dat ,m5s*ziel zoo
  gemakkelijk niet te nem5 viel4 ,de    
tiran klapwiekte trots* met zijne       
vleugel5 en maakte zi* tot e5 nieuw5    
aanval g]e$4 ,wa> ik h5 e5s  geslag5 heb
 da> kan ik het me] do51 da*t hij4 ,dies
 beval hij zijn  volk zi* teg5 e5 be/emd
 uur op d5 dag g]e$ te h\d51 en al hunne
  ma*t aan de ,voelpoort te conc5tre]5  
om te beproev5 ( m5 da> ook  inbrek5    
kon4 ,het wa*twoord1 dat hij aan de     
zijn5 gaf1 0 ,hels*  vuur04 ,laat to*01 
zeide hij1 wanne] wij 9 de /ad mog5     
b9n5dr+51 't zij e5 g$eelte onz] ma*t ( 
het geheele leg]1 dat  woord niet word5 
v]get51 laat er niets &]s b9n5 de /ad   
gehoord  word5 dan hels* vuur6 hels*    
vuur60 ,laat de trom zond] oph\d5  word5

 geslag51 en alle vlagg5 uitwaai56 ,h\dt
 u mannelijk teg5  ,m5s*ziel en ov]w9t60
    ,to5 het be/emde na*telijk uur      
geslag5 0 en alles g]e$1 d$5 zij  e5    
onv]wa*t5 aanval op de ,voelpoort1 en   
/iet5 e9delijk na e5e  hevige wor/el+   
die poort wijd op54 ,a*1 deze poort 0   
ze] zwak en  da>om het gemakkelijk/ 9 te
 nem54 ,to5 de tiran het zov] gebra*t   
_h1 /elde hij da> zijne kapite9s        
,pijnig] en ,zond]-ru/1 t]wijl  hij zelf
 zi* v]d] 9 de /ad waagde4 ,ma> 's      
,pr9s5 kapite9s kwam5  op h5 af en      
maakt5 het hun la/ig g5oeg1 zi* fl9k    
v]w]5de4  ,ev5wel drie hunn]1 de be/e en
 kloekmo$ig/e1 w>5 v]wond en  onbekwaam 
di5/ te do5 zooals zij bege]d51 en de   
ov]ig5 hadd5  hunne h&5 vol met de      
,twijfela>s en hunne aanvo]d]s4 ,zoo    
wor/elde  het al voort 9 de /rat5 d] /ad
 en de kapite9s zi5de1 dat zij het  niet
 kond5 ui?\d51 begav5 zi* 9 all]ijl na> 
het ka/eel1 als de  voornaam/e /]kte d] 
/ad4 ,dit wild5 zij tot elk5 prijs voor 
hunn5  vor/ beh\d52 het 0 het           

kroondome94    ,da> nu de kapite9s 9 het
 ka/eel w>5 gevlod5 nam de vij& zond]   
veel teg5/& bezit van de /ad en         
v]spreidde zi* da> 9 alle  hoek51       
onoph\delijk roep5de3 ,hels* vuur1 hels*
 vuur60 zoodat e5  wijle door de gans*e 
/ad niets &]s gehoord w]d dan deze      
leg]kreet  v]gezeld van ,dibolus trom4  
,nu h+5 er wel donk]e wolk5 bov5        
,m5s*ziel en _h het niets &]s dan zijn  
ond]gang voor oog54  ,dibolus kw>ti]de  
zijne soldat5 bij de burg]s 91 ja zelfs 
het huis  van d5 ,ond]le]a> 0 zo vol van
 deze buit5l&]s1 dat zij er  kwalijk 9  
kond51 en niet bet] g+ het met de won+5 
van de he]5  ,burgemee/] en ,va/ewil4   
,a*1 er 0 ge5 hut1 /ulp ( s*uur1 die    
niet van dit ong$i]te wemelde2 zelfs    
drev5 zij hi] en da> de  inwon]s d] /ad 
uit hunne won+51 wa> de ,twijfela>s zi* 
te b$  legd5 en aan tafel zett54 ,a*1   
arm ,m5s*ziel1 nu smaakt gij de  vru*t5 
d] zonde en welk e5 v5ijn er /ak 9 de   
vlei5de woord5 van  ,vlees*elijke       
,g]u/heid6 ,alles wa> zij de h& aanlegd5

 bes*adigd5  zij2 zelfs /ak5 zij de /ad 
op sommige plaats5 aan br&2 kle9e  k9d]5
 w]d5 9 /ukk5 ges*eurd4 ,dat kon nu niet
 &]s gaan1 want  welke b>mh>tigheid1    
welk m$elijd5 ( welk gewet5 kan m5 bij  
e5  buit5l&s*5 ,twijfela> ond]/ell58    
,ook w]d5 vr\w5 en maagd5  ges*ond5 en  
bee/a*tig mi%&eld1 zoodat er sommig5    
zelfs van  /i]v5 en onbegrav5 langs de  
/raat lag54    ,nu s*e5 ,m5s*ziel dan   
ook niets &]s te wez5 dan e5 hol d]     
drak51 e5 voorportaal d] hel1 e5e plaats
 van uit]/e donk]heid4 ,nu  lag         
,m5s*ziel da> als e5 huil5de wild]nis1  
b$ekt met doorn5 en  di/el51 all]lei    
onkruid en onre9heid1 t]wijl de inwon]s 
er  ell5dig aan toe w>54 ,ook d5 he]    
,gewet5 hadd5 zij v]wond en zijne  wond5
 w>5 zo +ekank]d1 dat hij dag no* na*t  
ru/5 kon1 ma>  als voortdur5d op e5     
pijnbank lag4 ,hadde ,el-,s*adda hem    
niet bewa>d1  dan z\d5 ze hem zek]      
doodgeslag5 hebb54 ,d5 he] burgemee/]   
mi%&eld5 zij zoo vreeselijk1 dat ze hem 
bijna de oog5 uitsloeg51  en w>e de he] 

,va/ewil niet 9 het ka/eel gewek51 dan 0
 ook hij  omgekom51 want hun voornem5 0 
hem 9 /ukk5 te h\w54 ,zij zag5  hem dan 
nu ook aan als e5 d] erg/e vij&5 van    
,dibolus4    ,dag5 a*t]e5 kon m5 nu     
,m5s*ziel doorw&el51 dat m5 nauwelijks  
en godsdi5/ig man 9 de /ad ontmoette4   
,welk e5 treurige toe/&6  ,ov]al zag m5 
niet &]s dan ,twijfela>s4 ,rood-rokk5 en
 zw>t-rokk5  liep5 bij troep5 door de   
/rat5 en v]vuld5 de huiz5 met hun       
li$]lijke li$]51 leug5a*tige v]hal5 en  
la/]lijke taal teg5  ,el-,s*adda en zijn
 zoon4 ,ook leefd5 de ,dibolus-mann5 9  
de wall5 en  hol5 op1 en kwam5 zelfs op5
 en vrij voor d5 dag1 w&el5d 9          
gezels*ap d] ,twijfela>s4 ,ja1 zelfs    
hadd5 zij me] vrijmo$igheid om  zi* 9   
het op5ba> te v]toon5 dan de inboorl+5  
zelv54    ,to* w>5 ,dibolus en zijne    
mann5 niet met ,m5s*ziel tevr$54 ,zij   
w]d5 da> ge5sz9s beh&eld als de kapite9s
 en soldat5 van  ,immanuel4 ,de burg]s  
toond5 hun ov]al e5 /uurs* gelaat1 en   
nooit  kreg5 zij iets voor hun          

lev5sond]h\d ( zij moe/5 het met geweld 
hal54 ,m5 v]b]gde alles voor h5 wat m5  
ma> e5igsz9s kon1 en wat  m5 niet v]b]g5
 kon /ond m5 teg5 wil en dank af4 ,zij  
hadd5 dat  vreemde volk ga>ne zi5       
he5gaan1 ma>1 a* arme6 zij w>5 nu hunne 
gevang55 en w]d5 tot alles g$wong54     
,rom4 #g4    ,de kapite9s liet5 ook uit 
het ka/eel telk5s hunne sl+]s op h5     
spel51 hetge5 d5 vij& ze] v]bitt]de4    
,wel is wa> ond]nam  ,dibolus het       
dikwijls de poort5 van het ka/eel op5 te
 brek52 ma> de  he] ,vreeze ,gods 0     
poortwa*t] gemaakt1 en hij 0 e5 man van 
beleid  en dapp]heid1 da>om tra*tt5 zij 
tev]geefs zoolang hij leefde dit  w]k t5
 uitvo] te br5g54 ,da>om blev5 alle     
aanvall5 van ,dibolus  vru*teloos4 ,ik  
kon somtijds d5 w5s* niet ond]drukk51   
dat deze man  het geheele be/uur van    
,m5s*ziel op zi* g5om5 _h6    ,afbeeld+3
 ,,m5s*ziel ,,+5om54    ,zoo g+ het 9 de
 /ad wel omtr5t twee en e5 half ja>4    
,m5s*ziel  0 nu het tooneel van d5      
oorlog2 de inwon]s w>5 9 v]borg5        

plaats5 en hol5 g$rev5 en alle          
he]lijkheid lag 9 het /(4 ,welke  ru/   
kon er nu zijn8 ,welk5 vr$e kon m5      
g5iet58 ,welke zon z\ nu  s*ijn58 ,hadd5
 de vij&5 nog buit5 de mur5 en poort5   
geleg51 dan  z\ die tijd voldo5de gewee/
 zijn om h5 uit te hong]52 ma> nu  w>5  
zij b9n5 de /ad1 deze 0 hun leg]plaats1 
zij maakt5  da>b9n5 hunne loopgrav5 en  
/]kt5 teg5 het ka/eel4 ,zij hield5  da> 
huis tot zij alles wegg]o(d z\d5 hebb5  
en wa*tt5 er op het  ka/eel te v]brek5  
en te v]woe/54 ,a*1 welk e5 armzalige   
plaats  0 nu dat e]tijds zoo gelukkig   
,m5s*ziel6          ,,ho(d/uk ,,xiv4    
,,ziet1 ,,hij ,,bidt40      ,nadat de   
/ad ,m5s*ziel al di5 tijd 9 dez5        
droevig5 /aat v]ke]d  _h en ge5 rekwe/1 
aan hun vor/ gezond51 no* re*t/reeks    
beantwoord 01 kwam5 de inboorl+51       
namelijk de oud/5 en  opp]ho(d5 sam51 en
 na hunne ell5de bewe5d1 en het droevig 
oordeel1  wa>ond] zij zu*tt51 beklaagd  
te hebb51 vatt5 zij nogmaals het        
voornem5 op alles 9 e5 dr+5d            

v]zoeks*rift aan ,immanuel bloot te     
legg54 ,ma> nu /ond de he] ,vreeze ,gods
 op en zeide1 dat hij te wet5  0 gekom51
 dat hun ,he] en ,vor/ nooit e5         
v]zoeks*rift van dez5  a>d aannam dan   
wanne] het gegev5 0 door de h& van d5   
,opp]geheims*rijv]4 ,om deze r$501 sprak
 hij1 hebt gij nog ge5  gehoor          
ontvang540 ,to5 zeid5 zij1 dat zij dan  
e5 rekwe/ z\d5  op/ell5 en v]zoek5 di5  
,edelman da>ond] zijne h&teek5+ te      
plaats51 ma> ook dit _h hij geweig]d2   
wa>op de he] ,vreeze ,gods  w$]         
aanm]kte1 dat hij /ellig wi/1 dat de    
,opp]geheims*rijv] nooit  zijne h& zette
 ond] e5ig rekwe/ 9 welk] sam5/ell+ hij 
niet  zelf de h& gehad _h4 ,onze ,vor/  
kan 9 dit opzi*t niet b$rog5  word51    
want hij k5t het s*rift en het w]k van  
zijn ,geheims*rijv]  uit alles wat m5   
hem voorlegt10 zeide hij4 ,deze hooge   
p]sonage woonde  9 het ka/eel met de &]e
 ho(d54    ,m5 b$ankte da>om d5 he]     
,vreeze ,gods voor zijn raad1 en de     
ho(d5  begav5 zi* onmiddellijk na> de   

kam]s van d5 ,opp]geheims*rijv]1  hem   
nauwkeurig met het doel van hunne kom/  
bek5d mak5de1 en hem  v]zoek5de to* uit 
hun naam e5 rekwe/ op te /ell5 aan      
,immanuel1  d5 zoon van d5 alma*tig5    
,el-,s*adda1 en aan hun ,kon+ en ,he]1  
die  zijn e5iggebor5 zoon 04    ,to5    
zeide die edelman tot h53 ,welk         
v]zoeks*rift is het1 dat gij  door mij  
bege]det op te /ell580 ,ma> zij         
antwoordd53 ,onze ,he] weet  bet] dan   
wij hoe wij er aan toe zijn1 en hoe wij 
van onz5 ,vor/ zijn  afgewek5 en onta>d4
 ,ook weet gij 9 welk e5 oorlog wij     
gewikkeld zijn  en welk e5 leg] teg5 ons
 ,m5s*ziel is opgetrokk51 zoodat wij nu 
voortdur5d op voet van oorlog lev54     
,mijnhe] weet bov5di5 welk e5           
onm5s*elijke beh&el+ onze mann51 vr\w5  
en k9d]5 ond] hunne  h&5 hebb5 te       
door/aan1 en hoe onze inwon5de          
,dibolus-mann5 ?ans  met trots*heid door
 onze /rat5 w&el54 ,laat da>om onze he] 
na>  de wij%eid ,gods1 die 9 hem is1 e5 
v]zoeks*rift op/ell5 voor zijn  ell5dige

 kne*t51 aan d5 groot5 ,immanuel40      
,go$01 antwoordde de ,opp]geheims*rijv]1
 ik zal het v]zoeks*rift  op/ell5 en er 
ook mijne h&teek5+ ond] plaats540       
,to5 zeid5 zij3 ,wanne] mog5 wij het    
kom5 hal580    ,ma> hij antwoordde3 ,gij
 zelf moet bij het op/ell5 teg5woordig  
zijn1  ja1 gij zelf moet uwe bege]t5    
da>9 uitdrukk54 ,wl zal de h& en de  p5 
mijne zijn2 ma> de inkt en het papi]    
moet5 van u wez51 hoe kunt  gij &]s     
zegg51 dat het uw v]zoeks*rift is8 ,ik  
behoef het voor  mijzelv5 niet te do51  
want ik heb niets misdaan40    ,hij     
voegde da> nog bij3 ,ge5 v]zoeks*rift   
gaat 9 mijn naam na> d5  ,vor/1 en ev5m9
 tot zijn ,vad]1 dan wanne] het volk    
da>9 zijn  gans*e h>t en ziel heeft     
uitg$rukt2 want die moet5 er bij +eslot5
  word540    ,zoo /emd5 zij dan van     
gans*] h>te met deze woord5 91 en e5    
v]zoeks*rift w]d kla> gemaakt4    ,ma>  
nu 0 de vraag3 ,wie zal het wegbr5g580  
,de ,opp]geheims*rijv]  raadde aan1 dat 
kapite9 ,gelo( dit do5 z\1 omdat hij e5 

welbespraakt  man 04    ,afbeeld+3 ,,de 
,,v]woe/+ ,,9 ,,m5s*ziel4    ,zoo liet5 
zij hem dan roep5 en droeg5 hem dit w]k 
op4 ,wel01 zeide  deze1 ik neem ga>ne   
dat w]k op mij en hoewel ik kreupel b51 
zal ik  het to* zoo spo$ig do5 als mij  
mogelijk is40    ,de inh\d van het      
v]zoeks*rift 0 als volgt3    ,o1 onze   
,he] en s\v]e9e ,vor/ ,immanuel1 ma*tige
 lankmo$ige ,pr9s6  ,g5ade is op uwe    
lipp5 uitge/ort1 en bij u is g5ade en   
s*uldv]giff5is (s*oon wij teg5 u hebb5  
g]ebelle]d4 ,wij1 die  niet me] wa>d    
zijn uw ,m5s*ziel g5aamd te word51 ( uwe
 zeg5+5  voortaan te g5iet51 smeek5 u en
 uw5 ,vad] met u1 onze ov]tr$+5  uit te 
delg54 ,wij belijd51 dat gij alle re*t  
hebt ons te v]w]p52  ma> o*1 doe dat    
niet om uws naams wil3 ,zie onze ell5de 
aan en laat  uwe +ew&5 ov] ons rommel56 
,wij zijn van alle kant5 +eslot51 ,he]2 
onze eig5 afdwal+5  ka/ijd5 ons2 de     
,dibolus-mann5 b9n5 onze /ad v]s*rikk5  
ons1 en  het leg] uit d5 bodemlooz5     
afgrond ond]drukt ons4 ,uwe g5ade kan   

ons  r$d51 ma> &]s wet5 wij niet wa>he5 
ons te w5d54    ,bov5di51 g5adige ,vor/1
 hebb5 wij onze kapite9s v]zwakt en zijn
  ze ontmo$igd1 krank en sommig5 hunn]  
zelfs ern/ig gewond door de  kra*t van  
d5 tiran4 ,ja1 zelfs dieg55 onz]        
kapite9s1 wa>op wij  e]tijds ons v]tr\w5
 het mee/e /eld51 zijn v]m9kt4 ,onze    
vij&5  da>5teg5 zijn vol lev5 en        
gezondheid1 zij b]oem5 zi* ons weldra   
als e5 buit te zull5 v]sl9d54 ,ze zijn  
op ons aangevall5 met vele  duiz5d5     
,twijfela>s1 die all5 ev5 grimmig en    
onb>mh>tig zijn en  ons teg5/aan zo[el  
als u4    ,onze wij%eid is weg1 onze    
kra*t is weg1 omdat ,gij van ons zijt   
weggegaan4 ,wij hebb5 niets me] wat wij 
het onze kunn5 noem5 dan  zonde1 s*&e en
 s*aamte voor uw aangezi*t4 ,heb        
m$elijd5 met ons1 o  ,he]1 heb m$elijd5 
met uwe ell5dige /ad ,m5s*ziel en r$ ons
 uit de  h&5 onz] vij&54 ,am540    ,met 
dit v]zoeks*rift v]trok de dapp]e       
kapite9 ,gelo(4 ,hij g+ de  ,mondpoort  
uit en het gelukte hem 9 alle /ilte het 

h( van ,immanuel te  b]eik54    ,hoe het
 kwam weet ik niet1 ma> het kwam uit en 
b]eikte zelfs de oor5  van ,dibolus4    
,dat hij er k5nis van kreeg bleek       
duidelijk hi]uit1 dat  hij de /ad       
dreigde en riep3 ,gij h>dnekkige en     
opro]ige ,m5s*ziel1  ik zal u dat       
v]zoeks*rift5 indi55 wel afle]560 ,ja1  
hij wi/ ook  wie de ov]br5g] gewee/ 0 en
 dat maakte hem beide bang en wo$5d4    
,dies beval hij dat zijn tambo] w$] de  
trom z\ ro]51 iets dat  ,m5s*ziel dan al
 ze] sle*t v]drag5 kon4    ,to5 nu de   
trom 0 g]o]d en de mann5 van ,dibolus   
bije5g]oep51  sprak de reus h5 aan3 ,o1 
gij /\tmo$ig ,dibolus-volk6 u zij bek5d1
  dat er 9 deze opro]ige /ad v]raad is  
gesme$2 want (s*oon zij 9  onze ma*t    
zijn1 hebb5 die ell5dige inwon]s van    
,m5s*ziel zi*  v]/\t na> het h( van     
,immanuel om hulp te z5d54 ,dit zeg ik u
 om u  te le]5 op uwe ho$e te zijn4     
,da>om1 mijne getr\w51 beveel ik u  ha> 
te me] te kwell54 ,ro(t h>e vr\w5 en    
maagd51 sla*t h>e  k9d]51 slaat ha> oud5

 d5 s*$el 9 en /eekt ha> zelve 9 br&4   
,gij kunt ha> niet te veel kwaad do52 ik
 zal u beloon540    ,dit 0 zijn bevel1  
ma> er gebeurde nog iets tuss*5 dit     
voornem5 en  de uitvo]+1 wa>op de reus  
niet g]ek5d _h en dat de inwon]s van    
,m5s*ziel ma> nauwelijks hadd5 durv5    
hop54 ,pas _h ,dibolus dit zoo  be/eld (
 hij m>*e]de op het ka/eel aan en eis*te
 dat op4 ,ma> de  he]e ,vreeze ,gods    
antwoordde da>op1 dat no* hem1 no* zijn5
  volgel+5 de poort5 z\d5 word5 geop5d1 
en sprak de ov]tuig+  uit1 dat ,m5s*ziel
 na nog e5e wijle gel$5 te hebb51 v]lo/1
  v]/]kt1 volmaakt en beve/igd z\ word54
    ,to5 zeide ,dibolus3 ,geef mij dan  
de mann5 ov]1 die het rekwe/  hebb5     
ov]gelev]d en vooral kapite9 ,gelo(1 die
 het aan uw ,pr9s  gebra*t heeft4 ,als  
ik di5 slaaf 9 h&5 heb dan zal ik de /ad
  v]lat540    ,da>op trad iem& uit zijn 
gevolg op1 n4 l4 ,sle*t1 en sprak3      
,mijnhe]  bi$t u ze] veel aan2 het is   
imm]s bet] voor u1 dat en m5s*  /]ve#eb 
dan e5e gans*e /ad v]lor5 ga40 ,ma> de  

he] ,vreeze-,gods  vraagde3 ,hoe lang z\
 ,m5s*ziel buit5 d5 poel blijv51 zoo zij
 h>5  kapite9 ,gelo( aan ,dibolus _h    
ov]gegev58 ,zoo gaat dan de /ad  v]lor5 
als ,gelo( v]lor5 gaat2 als de e5 weg is
 moet de &]e  wijk540 ,to5 ,sle*t da>op 
niets antwoordde sprak de burgemee/]3 ,o
  gij v]woe/]6 het zij u bek5d1 dat wij 
na> uwe woord5 niet hoor5  zull54 ,wij  
zijn beslot5 zoolang er en kapite91 en  
man1 en sl+]1  en /e5 ov]blijft1 u      
teg5/& te bi$560      #eb ,het is bet]  
dat en m5s* /]ve6 ,deze ,kajafas-raad is
    duidelijk g5oeg4 ,met s*ijnb>e      
wij%eid en voorzi*tigheid gaf de        
hoogeprie/] van ,isral di5 raad met het 
oog op ,jezus ,*ri/us4    ,bunyan heeft 
begrep51 dat de satan het hem _h +egev51
 en da>om    legt hij dez5 die woord5 9 
d5 mond met het oog op kapite9 ,gelo(1  
de h& wa>m$e m5 ,*ri/us aangrijpt4      
,afbeeld+3 ,,kapite9 ,,gelo( ,,ontvangt 
,,het ,,v]zoeks*rift4    ,ma> ,dibolus  
antwoordde3 ,hoopt gij nog8 ,wa*t gij   
nog8 ,ziet gij nog  uit na> hulp en     

v]loss+8 ,gij hebt na> ,immanuel        
gezond51 ma> uw  goddeloo%eid kleeft aan
 uwe zoom51 en uwe onnoozele            
v]zoeks*rift5  b$uid5 to* niets4        
,hoeveel zondt gij er vroeg] re$s op8   
,d5kt gij1  dat gij het nu w9n5 zult8   
,gij zult b$rog5 uitkom52 want niet     
alle5  ik b5 teg5 u1 maat ,immanuel     
ev5ze]4 ,ja1 ,hij is het zelf1 die mij  
teg5 u heeft uitgezond54 ,wa> hoopt gij 
dan nog op8 ,door welke  middel5 wilt   
gij het ontkom580    ,de burgemee/]     
antwoordde3 ,voorwa>1 wij hebb5         
gezondigd1 ma>  da>uit zult gij bij     
,immanuel ge5 voordeel trekk52 want 9   
groote  getr\:eid heeft hij gezegd3 ,die
 tot ,mij komt zal ,ik ge5sz9s          
uitw]p540 ,hij heeft ook gezegd1 dat    
alle zonde en la/]+ d5  m5s*5 zal v]gev5
 word54 ,da>om durv5 wij niet wanhop52  
ma>  will5 blijv5 uitzi51 wa*t5 en hop5 
op onze v]loss+40    ,intuss*5 0 kapite9
 ,gelo( van ,immanuels h( w$]geke]d en  
droeg  e5 pakket ond] d5 arm4 ,de he]   
burgemee/] zulks v]/a&e onttrok  zi* aan

 het g]aaskal van d5 wo$5d5 tiran1 en   
liet hem teg5 de  mur5 van het ka/eel   
prat54 ,hij sloop weg na> het v]blijf   
van d5  kapite9 en vraagde na> de reis  
en d5 wel/& van het h(1 alsm$e  welk    
nieuws hij m$ebra*t4 ,a*1 de tran5 /ond5
 hem 9 de oog54  ,ma> kapite9 ,gelo(    
zeide3 ,h\d mo$1 mijnhe]1 alles zal nog 
wel  t]e*t kom540#ec ,dit zegg5de haalde
 hij zijn pakket voor d5 dag en  de$ het
 op51 wa>uit de burgemee/] en de &]5    
opmaakt51 dat er  go$e tijd+ 04 ,da> nu 
de tijd des welbehag5s da> 01 zond hij  
om  alle kapite9s en oud/5 d] /ad1 die 9
 het ka/eel hun v]blijf  hield5 ( op    
wa*t w>54 ,da>op kwam5 all5 en          
v]welkomd5 hem1  wa>na hij uit zijn     
pakket v]s*eid5e briev5 voor d5 dag     
haalde4 ,de  e]/e 0 voor d5 burgemee/]4 
#ec ,h\d mo$1 ,mijnhe]1 alles zal nog   
wel t]e*t kom54 ,het    gelo( h\dt zi*  
va/ als zi5de d5 ,onzi5lijke1 en krijgt 
bij    ,gee/es li*t telk5s diep] inzi*t 
9 de geop5ba>de wa>heid4 ,dit    wordt 9
 de allegorie voorge/eld door de        

m$egebra*te briev54 ,het    getuig5is   
,gods moet gelez5 als e5 brief          
p]soonlijk tot u g]i*t4    ,de ,pr9s 0  
ze] v]g5oegd1 dat deze edelman zijn ambt
 zoo getr\w _h  wa>g5om5 9 alle         
gewi*tige aangeleg5h$51 die hem 9       
,m5s*ziel  w>5 opg$rag54 ,ook gaf hij   
hem zijn welgevall5 te k5n5 ov] zijne   
kloekmo$igheid en getr\:eid voor d5     
,pr9s teg5 ,dibolus4 ,aan het  slot     
/ond1 dat hij weldra zijn loon ontvang5 
z\4    ,de twe$e brief 0 voor d5 he]    
,va/ewil1 wa>9 te k5n5 gegev5  01 dat   
zijn ,vor/ ,immanuel wel v]/aan _h1 hoe 
dapp] hij voor zijn  he] gewee/ 0 9 zijn
 afwez5 en to5 zijn naam 9 v]a*t+ 0 bij 
de ,dibolus-mann54 ,ook dat hij zi* zoo 
fl9k geh\d5 _h 9 het  opspor5 en ophang5
 d] ,dibolus-mann51 die 9 hunne hol5    
lag54 ,hem  z\ ev5e5s zijn loon niet    
ontgaan4    ,de d]de brief 0 voor d5    
,ond]le]a>1 wa>9 v]meld /ond hoeze]  de 
,pr9s zi* v]heugde1 dat hij zoo e]lijk  
en getr\w zijn ambt _h  wa>g5om5 9 het  
be/raff5 en v]man5 en wa>s*uw54 ,ook gaf

 de  ,vor/ zijn welgevall5 te k5n5 ov]  
d5 va/- en b$$ag to5  ,m5s*ziel het     
v]dorv5 _h en dat hij da>bij de hulp van
 kapite9  ,boan]ges _h +]oep54 ,alles   
wi/ de ,pr9s en voor alles z\ de        
,ond]le]a> beloond word54    ,e5 vi]de  
brief 0 voor d5 he] ,vreeze ,gods4 ,da>9
 /ond1 dat zijn  ,he] _h opgem]kt1 hoe  
hij de e]/e 9 gans* ,m5s*ziel gewee/ 01 
die ,vlees*elijke ,g]u/heid _h op5ba>   
gemaakt4 ,da>5bov5 gaf zijn  ,he] hem te
 v]/aan1 dat hij alle tran5 en          
klaagli$]5 ov]  ,m5s*ziel 9 g$a*t5 z\   
h\d5 en zijne kloekmo$ige h\d+ 9 de     
fee/zaal van ,vlees*elijke ,g]u/heid    
niet v]get54 ,ook dat hij de  poort5 van
 het ka/eel zoo go$ _h bewa>d en de     
/$el+5 gele]d  hoe zij e5 v]zoeks*rift  
moe/5 inz5d51 dat kra*t de$4 ,da>om z\  
ook hij b9n5kort zijn loon ontvang54    
,da>na kwam er nog e5 brief1 die aan de 
gans*e /ad ,m5s*ziel 0  ges*rev51 wa>uit
 zij v]/ond51 dat hunne dikwijls        
h]haalde  v]zoeks*rift5 aan hunn5 ,he]  
bij hem 9 g$a*t5is w>5 en dat zij  nu 9 

de toekom/ da>van de vru*t z\d5 zi54    
,hun ,vor/ betuigde  da>91 dat het hem  
re*t aang5aam 01 dat zij hun h>t en     
hunne  z9n5 er nu t] dege op gezet hadd5
 om 9 zijne weg5 te w&el51 en  dat no*  
de vlei]ij no* de dreig+ van ,dibolus1  
no* al zijne  folt]+ h5 kon beweg5 zi*  
ov] te gev54 ,ond] aan d5 brief /ond    
nog1 dat hun ,he] de /ad ,m5s*ziel      
a*t]gelat5 _h 9 de h&5 van  d5          
,opp]geheims*rijv] en ond] het be/uur   
van kapite9 ,gelo(3  ,g$raagt u na> hun 
ond]wijs en bege]5 en gij zult t]       
bekwam] tijd  uw5 loon ontvang540       
,nadat de brave kapite9 ,gelo( zijne    
briev5 aan hun adres _h  afgelev]d1 g+  
hij na> de kam] van d5 he]              
,opp]geheims*rijv] en  bra*t da> e5ig5  
tijd door 9 e5 v]tr\welijk gesprek4 ,die
 twee  w>5 ze] met elk&] v]tr\wd4 ,de   
,opp]geheims*rijv] _h d5  kapite9 ,gelo(
 h>telijk lief1 en zond hem m5ige       
v]kwikk+ van zijne  eig5 tafel1 ja1     
toonde hem e5 vri5delijk gelaat1 wa> de 
re/ van  ,m5s*ziel nog bewolkt 04 ,to5  

zij nu e5 wijle met elk&] gesprok5      
hadd51 begaf de kapite9 zi* t] ru/e4    
,do* niet lang da>na zond de            
,geheims*rijv] w$] om hem1 die na e5e   
beleefde buig+ vraagde3  ,wat heeft     
mijnhe] tot zijn di5a> te zegg580 ,wa>op
 de  ,opp]geheims*rijv] hem t] zijde nam
 en met groote gun/betoon+  ov]laadde4  
,da>na sprak hij3 ,ik heb u tot ond]kon+
 gemaakt ov] de  gans*e /ad ,m5s*ziel2  
zoodat van dez5 dag af alle inwon]s d]  
/ad  op uw woord zull5 op/aan en gij    
zult h5 uit- en inleid54 ,uit kra*t  van
 uwe wa>digheid moet gij ook voor uw5   
,vor/ en de /ad ,m5s*ziel  d5 oorlog    
vo]51 en na> uwe bevel5 zull5 de &]e    
kapite9s  h&el540    ,afbeeld+3         
,,di,,bolus' ,,tambo]4    ,ond] zulke   
om/&igh$5 kon het niet uitblijv5 ( de   
burg]s moe/5  beg9n5 te beseff5 welk e5 
invlo$ deze he] kapite9 aan het h(      
bezat2 want wie er ook ooit tot         
,immanuel w]d afgezond51 wie hunn] _h   
zoo spo$ig en zulk e5 go$ antwoord van  
da> t]uggebra*t als deze  kapite98 ,wat 

do5 zij nu8 ,nadat zij zi*zelv5 hadd5   
v]wet51 dat zij  9 hunne b5auwdheid niet
 me] gebruik van hem hadd5 gemaakt1     
zond5  zij door de h& van d5 ,ond]le]a> 
tot d5 ,geheims*rijv] om hem te         
v]zoek51 dat to* al wat zij hadd5 ( d$5 
ge/eld mo*t word5  ond] het be/uur1 de  
zorg en de ho$e van kapite9 ,gelo(4     
,zoo g+ dan de ,ond]le]a> met deze      
boods*ap en ontv+ tot antwoord1  dat dit
 alre$e 0 ges*i$1 da> de he] ,gelo( tot 
,ond]kon+ 0  aange/eld4#ed ,da>op boog  
hij zi* en g+ he5 om dit nieuws aan de  
burg]s d] /ad te v]hal54 ,ma> dit alles 
ges*i$de 9 het diep/e  geheim omdat de  
vij&5 nog zulk e5 groote ma*t hadd5 9   
,m5s*ziel4      #ed ,de ond]le]a> kreeg 
de boods*ap dat alre$e 0 ges*i$ wat     
hij bege]de4 ,hi]m$e wordt aang$uid hoe 
de ziel het met ,god is    e5s geword51 
hoe ,gods ,gee/ met onz5 gee/ getuigt1  
en hoe de    bel(te bewa>heid wordt3 e] 
ze roep5 zal ik antwoord54    ,afbeeld+3
 ,,kapite9 ,,gelo( ,,ov]h&igt ,,het     
,,v]zoeks*rift4          ,,ho(d/uk ,,xv4

    ,,de ,,bel(te ,,van ,,zijne ,,kom/4 
,ma> laat ons tot ,dibolus t]ugke]54    
,to5 deze zag hoe kloekmo$ig de  he]    
burgemee/] hem _h we]/aan en de woord5  
van he] ,vreeze-,gods  ov]da*t1 sloeg   
hij aan het wo$5 en riep e5 krijgsraad  
bije5 om  zi* op ,m5s*ziel te wrek51    
wa>op al de vor/5 van d5 poel  sam5kwam5
 en de oude ,ongelo( vooraan om sam5 te 
b]aadslag5 wat er  te do5 /ond4 ,het    
besluit van di5 raad 01 dat zij tra*t5  
moe/5  het ka/eel hoe e] hoe bet] te    
bema*tig52 want zij rek5d5 zi*1 en      
t]e*t1 ge5 mee/] van de /ad zoolang zij 
dat ka/eel niet hadd54  't ,0 ,apollyon1
 die d5 doorslag gaf en sprak3 ,mijne   
bro$]s*ap1 ik  heb u twee d+5 voor te   
/ell51 wa>van het e]/e is3 laat ons w$] 
de /ad v]lat5 en 9 het veld kampe]52    
want ons v]blijf 9 de /ad  doet ons ge5 
go$1 omdat het ka/eel nog 9 de h&5 onz] 
vij&5  is1 en het is ons onmogelijk dat 
9 te nem5 zoolang die /\te ga/          
,vreeze-,gods de poortwa*t] is4 ,wanne] 
wij ons nu na> buit5 begev51  zull5 zij 

zi* v]heug5 en welli*t zorgeloos word51 
en dat z\ hun  nadeelig] kunn5 word5 dan
 iets dat wij do54 ,ook zull5 de        
kapite9s  dan welli*t hun s*uilhoek     
v]lat51 e5 uitval do51 ons a*t]volg5  en
 gij weet hoe sle*t dit hun bekom5 is4  
,kunn5 wij h5 ma> 9 het  veld lokk51 zoo
 zull5 wij 9 e5 a*t]lage a*t] de /ad ons
  v]s*uil51 en e5 deel van ons zal die  
b9n5trekk5 en ook het  ka/eel v]ov]540  
,afbeeld+3 ,,kapite9 ,,gelo( ,,tot      
,,luit5ant ,,van ,,d5 ,,pr9s ,,bevord]d4
    ,e]/ wilde ,belzebul da> niet van   
wet5 en vo]de aan1 dat deze  ond]nem+   
tev]geefs z\ wez5 omdat zij het ka/eel  
niet z\d5  v]lat54 ,hij /elde dus &]e   
middel5 voor2 ma> de &]5 me5d5  dat     
,apollyons raad bet] 01 hoewel zij moe/5
 toegev51 dat het ook  bijzond] di5/ig  
wez5 z\ als zij middel5 wi/5 te b$5k5 om
 h5  aan het zondig5 te br5g54 ,wij     
hadd5 g]u/ onze ,twijfela>s ?uis  kunn5 
lat51 wanne] wij h5 ge5 mee/] kunn5 do5 
word5 van het  ka/eel10 zeid5 zij1 want 
,twijfela>s1 die van v]re /aan1 zijn    

gelijk aan bes*uldig+51 die m5 met go$e 
bewijz5 w$]legg5 kan4  ,kunn5 wij h5    
e*t] 9 het ka/eel krijg5 en mak51 dat   
zij dat 9  bezit nem51 dan hebb5 wij e5 
go$5 dag4 ,laat ons da>om  t]ugtrekk5   
na> het op5 veld2 ma> e]/ moet5 wij nog 
raadpleg5  met onze v]tr\wde aanhang]s  
hi] 9 de /ad1 die ons moet5 help5 om    
ha> door v]raad 9 onze h&5 te spel54    
,wa>lijk wij moet5 h5 aan  het zondig5  
help51 hi]9 heeft ,belzebul groot       
gelijk1 en dan de /ad  uit40 #b ,petr4  
#b 3 #ah-ba4    ,to5 _h ,lucif] nog het 
volg5de te zegg53 ,al wat dusv]         
voorge/eld  is1 is go$1 en om dat te    
bevord]51 moet5 wij de burg]s niet me]  
zoo v]s*rikk51 no* door onz5 trommel no*
 door m>tel+54 ,laat  ons ma> v] weg    
trekk5 en do5 ( wij ge5 a*t op h5 slaan2
 want de  vreeze h\dt h5 wakk] en doet  
h5 op teg5we] b$a*t zijn4 ,gij weet1    
dat ,m5s*ziel e5e m>kt/ad is1 die veel  
v]maak s*ept 9 d5  kooph&el1 laat nu    
sommig5 onz] zi* aan/ell5 als koopli$5 (
  bo]5 uit v]geleg5 plaats51 die t] m>kt

 kom5 om hunne koopwa>  aan d5 man te   
br5g54 ,laat ons die desnoods v]koop5   
voor d5 halv5  prijs6 ,ma> die dit do51 
moet5 ons ze] getr\w wez51 ik wil hun   
mijn  kroon tot beloon+ gev5 als zij er 
9 slag54 ,er kom5 mij er da>  twee 9    
g$a*t51 die bijzond] ges*ikt zijn voor  
dit w]k4  ,de e5 heet3                  
,muguitzuig]-kemeldoorzwelg] en de &] is
                                        
,alles-9-de-,waags*aalzett]-om-e5-kle9e-
w9/4 ,deze mann5 met zulke  lange nam5  
zijn uitmunt5d tot ons doel4 ,en wat    
dunkt u als wij da>  e5s bijvoegd51 's  
,w]elds-,go$ en ,a>ds*e ,rijkdom8 ,die  
beid5 zijn  ze] li/ig en ze] bes*eid54  
,laat dez5 met e5ige &]5 hun be/  do5 en
 laat het volk sle*ts rijk en zat word51
 dan zull5 wij bij h5  w9n54 ,b$5k ma>  
e5s op welke wijze wij ,laodicea        
ov]wonn5 hebb56  ,als zij nu zat word5  
en wij h5 niet v]ontru/51 zoo zull5 zij 
hunne  ell5de v]get5 en da>bij 9 slaap  
vall5 en hun ka/eel niet lang]  bewak54 
,ja1 zelfs z\d5 wij zoov] kunn5 gaan1   

door h5 met all]lei  ov]vlo$ te bezw>51 
dat zij van hun ka/eel e5 pakhuis maakt5
 en er  het oorlogsvolk uit wegnam54    
,d]halve zoo wij onze go$]5 en koopwa>  
b9n5 wet5 te krijg51 zoo d5k ik1 dat de 
/ad al half gewonn5 is4  ,ook hunne     
kapite9s zull5 het dan b5auwd g5oeg     
krijg54 ,k5t gij niet  de gelijk5is van 
d5 rijk5 dwaas8 ,en weet gij niet1 dat  
als het h>t  ov]lad5 is met brass]ij en 
dronk5s*ap en de zorgvuldigh$5 des      
lev5s1 dat dan d5 m5s5 alle kwaad       
ov]komt1 e] hij er om d5kt8  ,bov5di5 is
 het niet go$ voor e5 volk1 dat zij met 
onze go$]5  v]vuld zijn1 wanne] zij niet
 e5ig5 d] onz5 9 huis hebb51#ee         
zoog5aamd als di5a>s1 ma> eig5lijk om   
alles tot ons te trekk54  ,wa> is er e5 
burg] van ,m5s*ziel1 die vol is van 's  
w]elds go$ en  niet tot zijn kne*t (    
oppass] heeft e5 zek]5 ,ov]dadig1 (     
,d>tel1  ( ,wellu/1 ( ,loos1 ( ,po*]1 ( 
nog &]5 van onze getr\w58 ,deze  nu1    
z\d5 het ka/eel kunn5 9 de lu*t lat5    
spr+5 ( onges*ikt  mak5 lang] e5e ve/+  

van ,immanuel te zijn4 ,op deze wijze   
gaat het  bet] dan door e5 groot leg]4  
,ik blijf dus bij mijn raad4 ,laat ons  
di5 nu spo$ig uitvo]5 en wegtrekk540    
,op5b4 #c 3 #ag4 ,luk4 #h 3  #ad4 ,luk4 
#ba 3 #cd1 #cf4      #ee ,bov5di5 is het
 niet voor e5 volk1 dat zij met onze    
go$]5    v]vuld zijn1 zoo zij niet e5 d]
 onz5 9 huis hebb54 ,de ,he]e    zeide3 
,maakt u vri5d5 uit d5 onre*tva>dig5    
,mammon1 opdat zij u    ontvang5 9 de   
eeuwige tab]nakel540 ,de satan weet ze] 
go$1 dat    w]elds*e s*att5 uitmunt5d te
 gebruik5 zijn 9 's ,he]5 di5/    en    
da>om /uurt hij er zijn volk op af om   
ons te help5 die te    behe]5 en da>door
 eig5lijk aan 's ,he]5 di5/ te          
onttrekk54 ,m5    wake en bidde vooral  
als m5 rijk is6    ,wat deze hellevor/  
g]ad5 _h w]d voor e5 hels* mee/]/uk     
gea*t4  ,ma> ziet nu e5s hoe het        
uitkwam6 ,pas 0 de v]gad]+ van ,dibolus 
uite5gegaan ( kapite9 ,gelo( ontvangt e5
 brief van ,immanuel1 wa>van  de korte  
inh\d 01 dat hij hem op d5 d]d5 dag 9 de

 vlakke veld5  van ,m5s*ziel z\         
ontmoet54    ,de kapite9 begreep deze   
boods*ap niet4 ,hem 9 het veld ontmoet56
  zeide hij1 wat b$oelt ,pr9s ,immanuel 
da>m$e8 ,da>om nam hij d5 brief  en g+  
er m$e na> d5 ,opp]le]a> en             
,geheims*rijv]1 want deze 0  e5 zi5] 9  
al 's kon+s zak51 ,m5s*ziel t5 go$e4    
,dez5 edelman  vroeg hij om raad4 ,nadat
 de ,opp]le]a> d5 brief /ilzwijg5d _h   
gelez5 zeide hij3 ,het ,dibolus-komplot 
heeft e5 groote b]aadslag+  gehad en zij
 hebb5 da> beslot5 tot het uit]/e v]d]f 
van  ,m5s*ziel4 ,van die zijde dreigt e5
 groot geva>4 ,zij mak5 zi* g]e$  de /ad
 te v]lat5 en zi* w$] 9 het veld te     
begev5 om v&a> uit  nieuwe hels*e       
maatregel5 te nem54 ,ma> zorg gij nu1   
dat gij teg5  d5 d]d5 dag g]e$ zijt1    
want dan komt ook de ,pr9s met e5 groot 
leg] 9 het veld teg5 d5 opgang d] zon1  
bij het aanbrek5 van d5  dag4 ,hij zal  
dan het leg] van ,dibolus van vor5      
aangrijp5 en gij van  a*t]51 en zoo zal 
het gans*elijk v]nield ( v]/rooid       

word540    ,afbeeld+3 ,,de ,,krijgsraad 
,,d] ,,booz54    ,nauwelijks _h kapite9 
,gelo( dit gehoord ( hij begaf zi* na>  
de  &]e kapite9s en deelde hun m$e welk 
e5 brief hij ontv+ en hoe de  ,opp]le]a>
 hem al wat 9 ,immanuels s*rijv5 dui/] 0
 _h  uitgelegd4 ,hij zeide hun da>5bov5 
wat hij en de &]5 do5 moe/5  om aan het 
oogm]k van ,immanuel te beantwoord54    
,to5 w>5 al de  kapite9s vroolijk en op 
bevel van d5 ond]kon+ w]d5 al de        
trompett5 op het ka/eel geblaz5 en      
maakt5 e5 ov]he]lijke muziek1  wa>aan   
gans* ,m5s*ziel zi* v]kwikte en die     
,dibolus ook hoorde4  ,to5 /ond ,dibolus
 op e5maal /il en zeide3 ,wat z\ to* dit
  trompetges*al te b$uid5 hebb58 ,ze    
hebb5 pa>d5 no* zadels1 no*  spijze4    
,wat ov]komt dez5 aeme*tig5 li$51 dat ze
 zoo vroolijk en  blijde zijn80 ,to5    
antwoordde hem e5 van zijn eig5 volk en 
sprak3 ,dit  is uit vreugde1 dat hun    
,pr9s ,immanuel komt om de /ad ,m5s*ziel
 te  v]loss52 tot dit doel trekt hij aan
 het ho(d van e5 leg] op1 en die        

v]loss+ is nabij40    ,de inwon]s van   
,m5s*ziel w>5 ook ze] bewog5 door deze  
melodieuse  ton5 en zij sprak5 er met   
elk&] ov]4 ,dit kan ons ge5 le$ do510   
zeide de e54 ,ne510 zei e5 &]1 dit is e5
 li$ d] v]loss+40  ,de ,dibolus-mann5   
b]aadslaagd5 nog 9 alle haa/ en kwam5   
tot het  besluit1 dat het to* ma> be/ 0 
de /ad te v]lat54 ,ze z\d5 hun  voornem5
 nu ook uitvo]51 en kwam er e5 leg]     
opdag5 het dan 9 het  op5 veld ontmoet54
 ,op d5 twe$5 dag begav5 zij zi* dan ook
 buit5  de /ad en sloeg5 hun leg]kamp op
 het vlakke veld op2 ma> vlak 9 het     
gezi*t van de ,oogpoort1 en wel zoo     
indrukwekk5d en afgrijselijk als  hun   
sle*ts mogelijk 04 ,zij w>5 nu ook 9 het
 op5 veld geleg]d met  het oog op e5    
mogelijke vlu*t1 die da> gemakkelijk]   
viel dan 9 de  /ad4 ,want wa>lijk de /ad
 z\ h5 tot e5 put en afgrond zijn       
geword5  als vor/ ,immanuel zi* da>     
leg]de4    ,to5 nu het oog5blik gekom5  
01 dat de kapite9s op ,dibolus' leg]    
z\d5 aanvall51 b]eidde e5 i$] zi*       

zorgvuldig voor d5 slag4  ,kapite9      
,gelo( _h hun des na*ts gezegd1 dat zij 
9 d5 morg5/ond  hunn5 ,pr9s 9 het veld  
z\d5 ontmoet54 ,dit maakte h5 des te    
vurig]  om teg5 d5 vij& op te rukk54    
,deze woord53 ,morg5 zult gij d5  ,pr9s 
9 het vlakke veld zi560 w>5 als olie 9  
e5 br&5d vuur4 ,ze  hadd5 hem zoo lang5 
tijd gemi/ en zag5 reikhalz5d na> hem   
uit4 ,als  het nu tijd 0 trok kapite9   
,gelo( met al de /rijdma*t van          
,m5s*ziel na> buit5 e] het dag 01 de    
,mondpoort uit4 ,to5 all5  g]e$ /ond5   
/elde hij zi*zelv5 aan het ho(d en gaf  
aan de &]e  kapite9s het wa*twoord1 en  
deze w$] aan hunne (fici]5 en  soldat54 
,dat wa*twoord luidde3 ,het zwa>d van d5
 ,pr9s ,immanuel en  het s*ild van      
kapite9 ,gelo(40 ,dit wa*twoord klonk 9 
de taal d]  burg]s van ,m5s*ziel als3   
,het woord ,gods en het gelo(60 ,da>op  
viel5 zij nu het leg] van ,dibolus aan  
en begonn5 het rondom te  oms+el5 en te 
b5auw54    ,afbeeld+3 ,,gelo( ,,te      
,,wap5 ,,g]oep54    ,kapite9 ,ond]v9d+  

wilde m5 9 de /ad lat51 omdat hij nog   
altijd  niet g5ez5 0 van de wond51#ef   
die ,dibolus hem 9 d5 laat/5  slag _h   
toegebra*t4 ,ma> to5 hij bem]kte1 dat al
 de kapite9s aan  d5 /rijd deelnam51    
eis*te hij zijne krukk5 en /rompelde    
da>m$e  zoo go$ het g+ ook de /ad uit4  
-- ,ne501 zeide hij1 ik kan hi]  niet   
zoo gemakkelijk blijv5 ligg51 wa> mijne 
bro$]s 9 de hitte van  d5 /rijd trekk5  
en vor/ ,immanuel zi* aan h5 9 het veld 
zal  v]toon540 ,to5 de vij&5 dez5 man   
met zijne krukk5 zag5 w>5 zij  te me]   
v]slag54 ,welke gee/1 da*t5 zij1 is nu 9
 die mann5 van  ,m5s*ziel gev>51 dat zij
 zelfs op krukk5 teg5 ons will5 ve*t56  
,intuss*5 w>5 de kapite9s er op         
aangevall5 en maakt5 e5 fl9k  gebruik   
van hunne wap551 t]wijl zij luide       
jui*t53 ,het zwa>d van  ,pr9s ,immanuel 
en het s*ild van kapite9 ,gelo(40       
#ef ,kapite9 ,ond]v9d+ krank aan zijne  
wond54 ,de bev9d+ van    d5 ,*ri/5 is   
aan all]lei afwissel+ ond]worp5 en heeft
 ha>    ebbe en vlo$4 ,er hebb5 wor/el+5

 des gelo(s plaats1 wa>9 zij    du*tig  
wordt gekwet/ en het h>d te v]antwoord5 
heeft4 ,na> de    maat van iem&s gelo(  
is ook zijne ond]v9d+4 ,wanne] het gelo(
    taant1 is ook de ond]v9d+ ze] zwak2 
to* kan het h]d5k5 van 's    ,he]5 dad5 
d5 mo$ des gelo(s we] aanwakk]54 ,dit is
 eig5a>dig    door ,bunyan voorge/eld 9 
de allegorie1 dat deze kreupele kapite9 
na> zijne krukk5 vraagt en m$e na> buit5
 /rompelt4    ,dibolus bem]kte hoe      
/\tmo$ig hij oms+eld w]d en vreez5de1#eg
  dat hun tweesnijd5d zwa>d er dapp] op 
inhakk5 z\1 viel hij 's  ,pr9s5 leg] aan
 met doodelijke wo$e1 en zoo begon de   
slag4 ,die  ,dibolus het e]/ aanviel51  
w>5 kapite9 ,gelo( en de he] ,va/ewil1  
de e5 b5auwde hem aan de ene zijde en de
 &] aan d5 &]5 kant4  ,de slag5 van d5  
he] ,va/ewil w>5 als die van e5 reus2   
want die man  _h e5 /]k5 arm en hij viel
 op de ,twijfela>s aan de ,v]kiez+ aan1 
want dit 0 ,dibolus lijfwa*t4 ,ind]daad1
 hij hield h5 e5 wijle  du*tig bezig1   
hakk5de er geweldig op 94 ,kapite9      

,gelo( b5auwde  diezelfde compagnie van 
d5 &]5 kant en aldus g]aakt5 zij 9      
groote wanorde4 ,kapite9 ,go$e ,hoop _h 
de ,twijfela>s aan de ,roep+  voor zijne
 rek5+ g5om5 en dat volk 0 wa>lijk /]k  
g5oeg1 ma>  de kapite9 0 ook ze] dapp]  
en w]d nog bov5di5 door kapite9         
,ond]v9d+ en zijne troep5 bijge/aan4    
,zoo w]d5 dan ook de  ,twijfela>s aan de
 ,roep+ tot wijk5 g$rong54 ,de re/ van  
het leg]  0 ze] v]wo$2 't s*e51 dat zij 
all5 9 het besef v]ke]d51 dat  het er nu
 op aan kwam1 er op ( er ond] voor      
altijd2 da>om w]d  aan alle zijd5       
wanhopig gevo*t54 ,to5 comm&e]de de     
,opp]geheims*rijv]1 dat de sl+]s van het
 ka/eel da>ond] spel5  z\d54 ,de sl+]a>s
 kond5 mikk5 op e5 ha> en bra*t5 ook    
veel  bij tot de ov]w9n+4 ,e5ig5 tijd 0 
,dibolus' volk ze] v]w>d en  begonn5 de 
mee/5 er al ov] te d5k5 de vlu*t te     
kiez5 voor 's  ,pr9s5 kapite9s4 ,ma>    
ne51 zij v]zameld5 zi* we] en viel5     
/\tmo$ig op de a*t]ho$e aan4 ,zij bra*t5
 dar zulk e5e geweldige  bots+ teweeg1  

dat 's vor/5 leg] v]flauwde4 ,e5sklaps  
h]9n]d5  dez5 zi* e*t]1 dat zij het     
aangezi*t van hunn5 ,pr9s z\d5 zi51  en 
dat de$ h5 w$] mo$ grijp51 zoodat de    
/rijd opnieuw hevig w]d4  ,da>op jui*t5 
de kapite9s en riep53 ,het zwa>d van    
,pr9s ,immanuel  en het s*ild van       
kapite9 ,gelo(60 ,dit de$ ,dibolus      
t]ugde9z5 9 de  me5+1 dat er v]/]k+ 0   
aangekom54 ,ma> ,immanuel v]s*e5 nog    
niet4 ,de ov]w9n+ 0 nu e5ig5 tijd       
twijfela*tig en van  we]szijd5 trok m5  
e5 we9ig t]ug4 ,9 deze oog5blikk5 van   
twijfelmo$igheid riep kapite9 ,gelo(    
zijn volk toe en mo$igde h5 aan  om to* 
vol te h\d54      #eg ,dibolus wordt    
v]s*rikt door de /\tmo$igheid van 's    
,pr9s5    kapite9s4 ,de duivel is bang  
voor het gelo( en als hij zelfs         
gewond5 met mo$ ziet v]vuld1 speurt hij 
9 h5 de kra*t ,gods1 die    9 hunne     
zwakheid wordt volbra*t4    ,afbeeld+3  
,,het ,,zwa>d ,,van ,,va/ewil ,,en ,,het
 ,,s*ild ,,van ,,kapite9 ,,gelo(4       
,afbeeld+3 ,,de ,,vlu*t4    ,mijne      

vri5d51 dapp]e soldat501 riep hij1 mijne
 bro$]s1 all5  bezield met hetzelfde    
oogm]k1 dat ook het mijne is4 ,het      
v]blijdt mij  ze] u all5 ?ans voor onz5 
,pr9s 9 het veld te zi51 als e5 groote  
heirma*t1 die doordrong5 is van liefde  
jeg5s ,m5s*ziel4 ,gij hebt u  tot       
dusv]re mann5 van mo$ en tr\w betoond1  
zoodat ,dibolus nog ge5  voordeel op ons
 behaald heeft4 ,grijpt nu all5 w$] d5  
oud5 mo$ en  toont u mann5 als tevor51  
en we9ige oog5blikk5 na dez5 aanval zult
  gij zi51 dat uw ,pr9s zi* te velde    
v]toont4 ,nog dez5 aanval op  ,dibolus1 
-- en dan komt ,immanuel60#eh      #eh  
,immanuel komt4 ,de bel(te is /ellig en 
va/3 ,ziet uw kon+    komt tot u0 ma>   
hij komt e]/ op het uit]/e oog5blik1 als
 er t5    blo$e toe ge/r$5 is en de     
lijdzaamheid e5 volmaakt w]k heeft      
gehad4 ,dan zijn e*t] alle sm>t5 en     
wond5 v]get5 en wordt door    zijne     
nabijheid 9 de ziel niet alle5 i$]e vij&
 v]slag5 ma>    ook alle wond5 g5ez54   
,/a op1 ,he]e1 tot uwe ru/1 ,gij en de  

ark    uw] /]kte6 ,dat uwe prie/]s      
bekle$ word5 met g]e*tigheid en    uwe  
gun/g5oot5 jui*54 ,want de ,he]e heeft  
,sion v]kor54 ,hij    heeft het bege]d  
tot zijne woonplaats4 ,ik zal mijne     
vij&5 met    s*aamte bekle$52 ma> op ha>
 zal zijne kroon bloei54 ,ps4 #acb4     
,,ho(d/uk ,,xvi4    ,,de ,,t]ugkom/     
,,van ,,d5 ,,vor/4      ,nauwelijks _h  
kapite9 ,gelo( deze r$evo]+ tot zijne   
soldat5  gesprok5 ( e5 zek] man g5aamd  
,spo$#ei kwam te po/ aan het leg]  van  
d5 ,pr9s met de boods*ap1 dat ,immanuel 
9 het gezi*t 04 ,zoodra  ,kapite9 ,gelo(
 dit blijde nieuws v]nam1 deelde hij het
 onmiddellijk  aan de &]5 m$e en deze   
w$] aan hunne mans*app51 wa>door het    
gans*e leg]1 als w>5 het mann5 uit d5   
dood opge/aan1 zi*  opmaakte om d5 vij& 
aan te vall51 roep5de als tevor53 ,het  
zwa>d  van ,pr9s ,immanuel en het s*ild 
van kapite9 ,gelo(60      #ei ,zek]e he]
 ,spo$4 ,m5s*ziel /rijdt nu d5 go$5     
/rijd des    gelo(s4 ,de twijfel is op  
de vlu*t g$rev53 de twijfela>s zijn de  

/ad uit4 ,bet] is de op5lijke /rijd met 
vij&5 van buit5 dan met    inw5dig b$]f 
en ongelo(4 ,nu kan de he] ,spo$ van 's 
,pr9s5 leg]    kom54 ,nu is er we]      
geme5s*ap tuss*5 de ziel en ,immanuel4  
,die van d5 reus sp&5 ook alle kra*t5 91
 ma> 9 dez5 laat/5  /rijd v]lor5 zij d5 
mo$1 en vel5 d] ,twijfela>s viel5 g$ood 
t]  a>de4 ,nadat zij nu nog ruim e5 uur 
9 het heet/ van het geve*t  hadd5       
doorgebra*t1 hief kapite9 ,gelo( zijne  
oog5 op1 en ziet1 da>  kwam ,immanuel   
aan met vlieg5de va&els en kl9k5de      
trompett51  t]wijl de voet5 d]g551 die  
hem volgd51 nauwelijks de a>de          
aanraakt54 ,met zulk e5e snelheid spo$d5
 zij zi* voort om bij de  kapite9s te   
kom51 die ma> voortdur5d blev5 /rijd54  
,kapite9  ,gelo( w5dde zi* nu met de    
zijn5 /adwa>ts en liet voor ,dibolus het
  veld ruim4 ,da>op trok ,immanuel      
voorwa>ts en zoo 0 de vij& tuss*5  h5   
+eslot54 ,to5 viel kapite9 ,gelo( met de
 zijn5 w$]om op h51  en ziet1 zoo       
langzam]h& ontmoett5 ,immanuel en       

kapite9 ,gelo(  elk&] ov] de v]slag55   
he51 die zij ond] hunne voet5 v]trad54  
,to5 ook de &]e kapite9s zag51 dat de   
,pr9s gekom5 0 en dat het  ,dibolus-leg]
 tuss*5 ,zijn] ,maje/eits en kapite9    
,gelo(s troep5  w]d +eslot5 en 9 de pan 
gehakt1 zoo jui*t5 zij met e5 groot     
gejui*1 zoodat er de a>de van spleet1   
roep5de3 ,het zwa>d van  ,immanuel en   
het s*ild van ,gelo(60 ,dibolus zi* zoo 
geheel +eslot5  zi5de zo*t met de &]e   
vor/5 van d5 afgrond e5e op5+ om te     
ontvlu*t51 lat5de al zijn volk 9 de     
/eek4 ,al dit volk viel voor het        
aangezi*t van d5 pr9s en zijne          
heirkra*t2 er bleef nauwelijks e5       
,twijfela> 9 het lev52 de dood5 lag5    
v]spreid ov] de vlakte als  me/ op het  
l&4    ,to5 de slag geindigd 0 kwam     
alles w$] 9 orde1 en alle kapite9s  en  
oud/5 van ,m5s*ziel kwam5 sam5 om       
,immanuel te begroet54 ,hij  la*te h5   
vri5delijk toe1 en zeide3 ,vr$e zij     
uli$560 ,da>na  /eld5 all5 zi* 9 het    
gelid om na> ,m5s*ziel op te trekk51 ook

 de  ,pr9s met zijne v]s*e leg]ma*t1 die
 hij nu _h m$egebra*t4 ,alle  poort5    
w]d5 op5gezet om hem wa>dig te ontvang54
 ,ook de poort5 van  het ka/eel w]d5    
wijd geop5d en de oud/5 en ov]h$5 /eld5 
zi*  da> om hem bij het intrekk5 te     
v]welkom54 ,to5 hij nu de poort5  nad]de
 riep5 zij3 ,heft uwe ho(d5 op1 gij     
poort51 en v]heft u1 gij  eeuwige deur51
 opdat de kon+ d] e]e +a60 ,en &]5      
zeid53 ,wie  is die kon+ d] e]e80 ,wa>op
 het antwoord w$] klonk3 ,de ,he]e1  /]k
 en geweldig 9 d5 /rijd4 ,heft uwe ho(d5
 op1 gij poort51 ja  v]heft u1 gij      
eeuwige deur51 opdat de kon+ d] e]e +a60
 ,ps4 #bd4    ,v]d] 0 v]ord5d door de   
ov]/5 van ,m5s*ziel1 dat langs d5       
geheel5 weg van de /adspoort tot die van
 het ka/eel voortdur5d  li$]5 z\d5 word5
 gezong5 door dieg551 welke het mee/e   
v]/&  van muziek hadd54 ,alzoo w]d er e5
 beurtzang aangehev5 to5 ,immanuel  zijn
 into*t de$1#fj nu en dan afgewisseld   
door trompetges*al4 ,en  to5 hij aan de 
poort5 van het ka/eel kwam klonk het3   

,zij hebb5  uwe gang5 gezi51 o ,god6 de 
gang5 mijns ,gods1 mijns kon+s1 9 het   
heiligdom60 ,de zang]s g+5 vor1 de      
speelli$5 a*t]1 9 het midd5  de         
trommel5de maagd54 ,ps4 #fh 3 #be1 #bf4 
#fj ,het b9n5tr$5 van ,immanuel4 ,hi]   
ke]t ,jezus 9 de ziel    t]ug na vele   
droevige dag5 van afwezigheid4 ,de      
groote wa>heid1 dat    ,jezus nooit met 
de zonde kan sam5won51 wordt hi]        
duidelijk gemaakt4    ,hoe we9ig er     
noodig is om die innige geme5s*ap te    
v]/or5 en    hoeveel er moet ges*i$5 e] 
al de gevolg5 van onze onb$a*te         
h&elwijze zijn uitgewis*t4 ,john ,bunyan
 neemt het niet li*t op met    de zonde4
 ,door s*ade en s*&e gele]d is de       
blijds*ap d] opnieuw    v]lo/e ziel     
onuitsprekelijk groot4 ,m5 gevoelt 9 de 
bes*rijv+1    dat ,bunyan tev]geefs     
tra*t d5 indruk we] te gev54 ,welkom aan
 de    poort51 godgewijde li$]51 bloem5 
en e]ebog51 saluuts*ot51    muziek1 enz4
    ,afbeeld+3 ,,de ,,be5d]5 ,,d]       
,,twijfela>s ,,begrav54    ,ook wa*tt5  

de kapite9s elk op zijn po/ hunn5 ,pr9s 
op to5 hij de  poort5 van ,m5s*ziel     
b9n5re$4 ,kapite9 ,gelo( 0 de e]/e1 dan 
volgde ,go$e-,hope2 da>na kapite9       
,liefde1 met &]5 van zijn  gezels*ap4   
,het laat/ kwam kapite9 ,g$uld met de   
ov]ige ho(dli$51  sommige t] re*t]-1 &]5
 t] l9k]zijde4 ,zoolang de into*t duurde
  wapp]d5 alle vlagg51 klonk5 de        
trompett5 en 0 er groot gejui*  ond] de 
soldat54 ,de ,pr9s zelf 0 w$] gekle$ 9  
zijne wap5ru/+  van geslag5 g\d2 de     
pil>5 van zijn koets w>5 van zilv]1 de  
vlo]  van g\d1 het v]hemelte van purp]  
en het b9n5/e 0 bespreid met            
liefdeblijk5 voor de do*t]s van         
,m5s*ziel4 ,hoogl4 #c 3 #aj4    ,de     
,pr9s vond de /rat5 be/rooid met lelin  
en bloem5 en van bov5  kun/ig ov]dekt   
met triomfbog5 van de gro5e takk5 d]    
boom51 die  rondom de /ad /ond51 t]wijl 
i$] voor zijn huis e5e v]si]+ _h        
aangebra*t2 dat alles di5de om d5 ,pr9s 
te v]e]52 en ov]al wa>  hij voorbijkwam 
klonk het gejui*3 ,gezeg5d is hij1 die  

da> komt 9 de  naam zijns ,vad]s        
,el-,s*adda40 ,ps4 #aah 3 #bf4    ,voor 
de poort van het ka/eel w]d ,zijne      
,maje/eit w$] begroet door de  oud/5 van
 ,m5s*ziel1 n4 l4 de ,burgemee/]1 de he]
 ,va/ewil1 de  ,ond]pr$ik]1 de he]      
,k5nis en de he] ,gemo$ met &]5 uit d5  
adel  dez] plaats4 ,zij bog5 voor hem   
n$]1 ku/5 het /( van zijne  voet51      
dankt51 zeg5d5 en prez5 ,zijne ,maje/eit
 omdat hij hun niet  teg5 0 weg5s hunne 
zond51 ma> m$elijd5 _h gehad met hunne  
ell5de en nu 9 b>mh>tigheid tot h5      
w$]ke]de om voor eeuwig hun  ,m5s*ziel  
op te b\w54 ,zoo trok hij dan regelre*t 
het ka/eel b9n52  want dat 0 het        
kon9klijk paleis en de plaats1 wa> zijne
 e]e woonde4  ,alles 0 da> re$s door d5 
,opp]geheims*rijv] en d5 kapite9  ,gelo(
 g]e$ gemaakt4    ,ma> nu nad]de hem al 
het volk van ,m5s*ziel b9n5 het ka/eel  
om te  we55 en te k]m5 en hunne         
goddeloo%eid te bejamm]54 ,zij bog5 zi* 
bij het b9n5kom5 zev5 maal voor hem t]  
a>de en we5d51 t]wijl  zij d5 ,pr9s     

v]gev+ vraagd51 hem smeek5de1 dat hij   
als van ouds  ond] h5 wilde won54 ,wa>op
 de ,pr9s antwoordde3 ,we5t niet1 ma>   
gaat uws weegs1 eet het vette en dr9kt  
het zoete1 en z5dt deel5 aan  uwe       
bro$]s3 want de blijds*ap des ,he]5 is  
uwe /]kte4 ,ik b5 tot  ,m5s*ziel        
w$]geke]d met ontf]m+ en mijn naam zal  
da>door  v]hoogd en v]he]lijkt word540  
,ook omhelsde hij de burg]s1 ku/e h5  en
 drukte h5 aan zijn h>t4 ,neh4 #h 3 #aa4
    ,bov5di5 gaf hij aan de oud/5 van   
,m5s*ziel en aan i$]5  ma*!bb] d] /ad e5
 g\d5 ket5 en e5 r+4 ,ook zond hij aan  
hunne vr\w5 oorsi]ad51 juweel51 armb&5  
en d]gelijk51 en aan de  e*te k9d]5 van 
,m5s*ziel deelde hij ko/elijkh$5 uit4   
,to5  ,immanuel al deze d+5 voor het    
b]oemde ,m5s*ziel g$aan _h1 zeide  hij  
e]/ tot h53 ,was*t uwe kle$]51 en doet  
uwe v]si]sel5 aan1  en komt da>na 9 mijn
 ka/eel t]ug40 ,zoo g+5 zij dan he5 om  
zi*  te wass*5 na> de fonte91 die geop5d
 0 voor ,juda en ,j]uzalem4  ,da> maakt5
 zij hunne kle$]5 wit en /ond5 da>na re9

 en v]si]d  voor ,immanuel4 ,pr$4 #i 3  
#h4 ,za*>4 #ac 3 #a4 ,op5b4 #g 3 #ad1   
#ae4    ,nu 0 er muziek en dans door de 
gans*e /ad1 omdat hun ,vor/ h5 w$]      
v]e]de met zijne teg5woordigheid en met 
het li*t van zijn  aangezi*t2 de klokk5 
w]d5 geluid en de zon s*e5 vri5delijk op
 h5  voor e5 lang5 tijd4    ,ook de$ de 
/ad ?ans me] voortdur5d en ern/ig       
ond]zoek om de nog  ov]geblev5          
,dibolus-mann5 9 de wall5 uit te v9d5 en
 te v]niel52  want er w>5 er to* nog van
 dat gespuis1 die de h&5 hunn]          
ond]drukk]s hadd5 wet5 te ontkom54 ,de  
he] ,va/ewil 0 ?ans e5  veel groot]     
v]s*rikk] voor h5 dan hij ooit tevor5   
gewee/ 01  da> zijn h>t nu t5 volle 0   
ov]gebog5 om h5 op te zoek5 en te       
dood54 ,hij v]volgde h5 dag en na*t en  
bra*t h5 9 zw>e  v]drukk+ zooals nog    
lat] blijk5 zal4    ,to5 nu alles zoov] 
w$] 9 orde 0 w]d door d5 ,pr9s ord]     
gegev51 dat de burg]s d] /ad zond] v]d] 
uit/el er sommig5  z\d5 uitz5d5 om na>  
de vlakte te gaan t5 e9de de be5d]5 d]  

,twijfela>s te begrav51#fa opdat de /ank
 en uitwasem+ da>van de  lu*t niet      
besmett5 z\d5 9 de b]oemde /ad4 ,dit    
moe/ ook  gebeur51 omdat zoolang        
,m5s*ziel be/ond de nag$a*t5is van deze 
h>e groote vij&5 z\ word5 wegg$aan4     
#fa ,de lijk5 d] ,twijfela>s word5      
begrav54 ,het leg] d]    ,twijfela>s is 
v]slag52 e5 volkom5 n$]laag ov]dekt h5  
met    s*&e en smaad en ond]gang4 ,ma>  
de ,*ri/5 krijgsman heeft nog    niet   
alles g$aan zoolang de onbegrav5 lijk5  
nog 9 het gezi*t    zijn4 ,ook de       
nag$a*t5is d] zonde moet uit d5 weg     
g]uimd4 ,de    h]9n]+ aan vroeg]e s*uld 
kan s*ad5 en 9 v]zoek+ br5g52    da>om  
al wat er aan h]9n]t weg4    ,afbeeld+3 
,,kapite9 ,,paus4    ,zoo w]d dan bevel 
gegev5 door d5 ,burgemee/]1 dat v]/&ige 
en  v]tr\wde vri5d5 tot dit noodige w]k 
z\d5 word5 gebruikt1 en de  he] ,vreeze 
,gods en zek]e edelman ,opre*t w]d5 tot 
opzi5]s hi]ov]  aange/eld4 ,v]s*eid5e   
m5s*5 w>5 da> druk m$e4 ,sommig5 groev5 
de kuil51 &]5 begroev5 de lijk51 en nog 

&]5 liep5 ma> rond  om na>/ig te zoek5 (
 zij nog bott5 en be5d]5 vond51 die van 
e5  ,twijfela> afkom/ig w>54 ,zij moe/5 
da>bij dan e5 k5teek5  plaats5 opdat de 
doodgrav]s ze v9d5 z\d54 ,alle naam en  
nag$a*t5is d] ,dibolus-mann5 moe/ op die
 wijze word5 wegg]uimd  en uitg$elgd van
 ond] d5 hemel en dat de k9d]51 9       
,m5s*ziel  lat] gebor51 niet wet5 z\d5  
wat e5 doodsbe5 van e5 ,twijfela>  04   
,deze li$5 d$5 dan ook zooals hun gebod5
 04 ,zij begroev5 de  ,twijfela>s en    
alle be5d]5 en /ukk5 da>van wa> zij ze  
vond51 en  zoo w]d de vlakte g]e9igd4   
,ook nam de he]e ,vr$e ,gods w$] zijn   
po/ wa> als 9 vroeg] dag54 ,er 0 nu van 
al de ,twijfela>s aan de  ,v]kiez+1 no* 
aan de ,roep+1 no* aan de ,volh>d+1 no* 
aan de  ,g5ade1 no* aan de ,op/&+ ( de  
,zaligheid1 ( de ,he]lijkheid niets  me]
 te bespeur54 ,al de kapite9s1 n4l4     
,wo$e1 ,wre$1 ,v]doem5is1               
,onv]zadelijk1 ,zwavel1 ,torm5t1        
,zond]-,ru/1 ,graf en ,wanhoop w>5 met  
d5 oud5 veldma>s*alk ,ongelo( op de     

vlu*t gegaan ( gewond4 ,zoo ook  de zev5
 leg]ho(d5 ,belzebul1 ,lucif]1 ,legio1  
,apollyon1 ,belial1  ,py?on en ,c]b]us1 
die als g5]aals di5/ hadd5 g$aan4       
,da>door  w>5 dan ook hunne mans*app5   
v]slag5 en door ,immanuels ma*t op de   
vlu*t gejaagd4 ,zelfs hunne wap551 die  
akelig en v]s*rikkelijk  w>51 met hunne 
bani]5 en va&els w]d5 met h5 begrav51   
zoodat er  niets me] viel te zi5 ( te   
ruik51 dat aan e5 ,diboli/is*5          
,twijfela> h]9n]de4          ,,ho(d/uk  
,,xvii4    ,,het ,,leg] ,,d] ,,mann5    
,,des ,,blo$s4#fb      #fb ,de mann5 des
 blo$s4 ,dit is e5e nieuwe uitv9d+ van  
,satan4    ,hij beproeft door v]volg+ de
 ziel te kwell5 en afvallig te mak54    
,e]/ de$ hij het met d5 twijfel 9 i$]5  
vorm1 en geheel geeft    hij dit wap5   
nooit op2 ma> nu moet e5 &] beproefd1   
wa>van hij    bet] gevolg v]wa*t --     
uitw5dige folt]+51 vuur en zwa>d1       
br&/apel en moords*avot4 ,ma> dit is dan
 ook de laat/e toevlu*t    van e5e      
sle*te zaak4 ,als alle argum5t5         

vru*teloos blijk51 dan    blijft woe/   
geweld ov]4 ,de ges*i$5is des ,bijbels  
en d] k]k    beide le]5 dit4 ,da>op     
wordt hi] 9 d5 vorm van de kapite9s d]  
blo$mann5 gewez51 wa>van ,kan de e]/e en
 de ,paus de laat/e is4      ,to5 nu de 
tiran w$] aan ,hellepoort%euvel 0       
gekom51 v]gezeld van  zijn oud5 vri5d   
,ongelo(1 daalde hij onmiddellijk 9 d5  
put ne] en  da> voor e5e poos met hunne 
gezell5 hun treurig lot beklaagd hebb5de
  en tev5s het groot v]lies1 dat zij    
l$51 ov]da*t1 zoo w]d5 zij  e9delijk    
wo$5d en zwo]51 dat zij zi* wreek5 z\d5 
ov] het  v]lies d] b]oemde /ad          
,m5s*ziel4 ,da>om b]aadslaagd5 zij al   
dadelijk we] ov] hetge5 g$aan kon word52
 want hunne holle buik5 en  v]sl9d5de   
keel5 liet5 hun dag no* na*t met ru/4   
,i$]e dag  s*e5 hun e5 halve eeuw4 ,zij 
beslot5 da>om &]maal de /ad  ,m5s*ziel  
aan te ta/5 met e5 gem5gd leg] van      
,twijfela>s en  ,blo$dor/ig54 ,laat ons 
dit volk nad] bes*rijv54    ,de         
,twijfela>s drag5 hunn5 naam na> hunne  

natuur zo[el als van het  kon9krijk1 wa>
 ze gebor5 zijn4 ,het komt met hunn5 a>d
 ov]e5  i$]e uitspraak en i$] woord van 
,immanuel 9 twijfel te trekk51 en  hun  
l& heet het l& d] ,twijfel+1 ligg5de na>
 het noord5  tuss*5 het gewe/ d]        
,dui/]nis en de ,vallei d] s*aduw5 des  
doods4  ,van het l& d] dui/]nis en de   
,vallei d] s*aduw5 des doods wordt      
somtijds gesprok5 als van hetzelfde     
gewe/2 ma> dat is onjui/4 ,ze  ligg5    
di*t bij elkar1 ma> het l& d] ,twijfel+ 
ligt da>  tuss*54 't ,0 dus al          
soortgelijk volk als dat van de laat/e  
maal4    ,de ,blo$dor/ig5 zijn e5 volk1 
dat zijn naam heeft na> de boo%eid      
hunn] natuur en de wo$e1 die 9 h5 is    
teg5 de /ad ,m5s*ziel4 ,hun  l& ligt    
ond] de ,hond/] en door ha> word5 zij   
ook g]ege]d4 ,de  naam van die /reek is 
de prov9cie ,walg-van-het-,go$e2 zij    
ligt v]re  van het l& d] ,twijfela>s1   
ma> gr5/ er aan ene zijde to* aan1      
aangezi5 beide l&5 uitkom5 aan          
,hellepoort%euvel4 ,to* kunn5 zij  zi*  

be/ met de ,twijfela>s v]e5ig5 omdat zij
 gelijk5 haat  koe/]5 teg5 ,immanuel4   
,uit deze twee l&5 riep ,dibolus e5e    
li*t+ op van #bejjj man1 n4l4  #ajjjj   
,twijfela>s en #aejjj ,blo$dor/ig54     
,v]s*ill5de g5]aals  w]d5 ov] h5        
aange/eld1 ma> de oude ,ongelo( 0 w$]   
veldma>s*alk4 ,vijf van de zev5         
kapite9s1 die d5 vorig5 to*t m$e        
gemaakt hadd51 w]d5 nu ook aange/eld2 de
 &]5 w]d5 v]laagd tot  va&eldrag]s4 ,de 
,twijfela>s /ond5 nu ond] de vor/5      
,belzebul1  ,lucif]1 ,apollyon1 ,legio5 
en ,c]b]us4    ,ma> ,dibolus rek5de deze
 ,twijfela>s vol/rekt niet voor de      
voornaam/52 want hij _h hunne dapp]heid 
wel beproefd ma> die te  li*t bevond52  
da>om di5de hun aantal alle5 om zijn    
leg] te  v]groot52 ma> zijn groot/e     
v]tr\w5 /elde hij op de  ,blo$dor/ig54  
,dat w>5 ze] ruwe ga/5 en hij wi/ wat al
  s*elm/ukk5 zij vroeg] gepleegd hadd54 
,deze nu /ond5 ond] de  bevelhebb]s     
,kan1 ,nimrod1 ,ismal1 ,ezau1 ,saul1    
,absalom1 ,judas en ,paus4    ,kapite9  

,kan 0 ov] twee b5d51 nl4 de ,vurige en 
de ,nijdige  ,blo$dor/ig54 ,zijn va&el  
_h e5 roode kleur en zijn wap5 0 e5     
moordknods4 ,g54 #d 3 #h4    ,kapite9   
,nimrod 0 ook ov] twee b5d51 te wet5 de 
,wre$a>dige en de  ,sluip5de            
,blo$dor/ig54 ,zijn va&el 0 ook rood en 
zijn wap5 de  groote ,blo$hond4 ,g54 #aj
 3 #h1 #i4    ,afbeeld+3 ,,kapite9      
,,gelo( ,,en ,,kapite9 ,,g$uld ,,v]/]k5 
,,de ,,/ad4    ,kapite9 ,ismael 0 ook   
ov] twee b5d51 n4l4 de ,spott5de en de  
,la/]5de ,blo$dor/ig54 ,ook zijn va&el 0
 rood en zijn wap53  iem&1 die ,abrahams
 ,isak bespotte4 ,g54 #ba 3 #i1 #aj4    
,kapite9 ,ezau _h ook twee b5d51 n4l4 de
 ,murmure]5de ,blo$dor/ig5  en de       
,wraakgi]ige ,blo$dor/ig54 ,ev5e5s 0    
zijn vlag rood1 ma>  zijn wap5 03 iem&1 
die heimelijk lo]de op ,jakobs ond]gang4
 ,g54  #bg 3 #da-de4    ,kapite9 ,saul  
vo]de het bevel ov] de ,blo$dor/ig51 die
 zond] r$5  gebelgd w>51 en dieg551     
welke hels*e wo$e op5ba>d54 ,zijn rood  
va&el 0 v]si]d met drie blo$ige pijl5 op

 ,david geworp54 #a ,sam4  #ah 3 #aj2 en
 #ai 3 #aj2 en #bj 3 #cc4    ,kapite9   
,absalon be/uurde de ,blo$dor/ig51 die  
om w]elds* voordeel  wel e5 vad] wild5  
v]moord51 en de mann5 des blo$s1 die    
vri5delijk met iem& omgaan tot zij hem  
het zwa>d 9 het h>t /ek54  ,zijn rood   
va&el vo]de t5 wap5 e5 vad]moord]4 #b   
,sam4 #ae4    ,kapite9 ,judas 0 ge/eld  
ov] de voor geld v]rad5de ,blo$dor/ig5  
en h51 die dit v]raad pleg5 met e5 kus4 
,zijn rood va&el droeg t5  wap5 d]tig   
zilv]l+5 en e5 /rop4 ,mat?4 #bf 3       
#ad-af1 #di4    ,kapite9 ,paus _h ma>   
ene b5de1 want hij weet alle gee/5 tot  
e5  en te br5g5 als zij ond] hem di5/   
nem54 ,ook zijne vlag 0 rood  en zijn   
wap5 v]toonde e5 br&/apel met e5 m>tela>
 da>op4  ,op5b4 #ac 3 #g1 #h4    ,de r$5
 nu wa>om ,dibolus zoo spo$ig met deze  
nieuwe leg]ma*t kwam  opdag5 01 dat hij 
zulk e5 groot v]tr\w5 /elde 9 deze mann5
 des  blo$s2 want hoewel zijne          
,twijfela>s hem tevor5 veel di5/ bewez5 
hadd5 zoo w>5 zij m9d] betr\wba>        

geblek52 ma> dit volk kon1  na> hij     
da*t1 de proef door/aan4 ,hij wi/ dat   
deze mann5 als  blo$hond5 zi* va/klemd5 
aan alles wat ond] hun b]eik kwam1 al   
w>e het vad] ( mo$]1 zu/] ( bro$]1 ja al
 w>e het de vor/ d]  vor/5 9 eig5       
p]soon4 ,zelfs 0 het hun e5maal gelukt  
,immanuel uit  het kon9krijk ,a>dbodem  
te v]dr+51 wa>om z\d5 zij nu niet       
hetzelfde do5 met de /ad ,m5s*ziel8     
,to5 nu dit groote leg] door g5]aal     
,ongelo( aangevo]d optrok1 0  jui/ de   
he] ,toezi*t uit ,m5s*ziel op konds*ap  
uitgegaan1 en bra*t  hij dan ook        
onmiddellijk tijd+ van hunne kom/4      
,dadelijk w]d5 de  poort5 geslot5 en    
alles op voet van oorlog +]i*t4         
,dibolus leg]de zijne nieuwe ,twijfela>s
 bij de ,voelpoort en de  ,blo$dor/ig5  
voor de ,oog- en ,oorpoort54 ,de he]    
,ongelo( zond nu 9  naam van ,dibolus1  
van zi*zelv51 van de ,blo$mann5 en alle 
&]5  e5e opeis*+ aan ,m5s*ziel zoo heet 
als gloei5d ijz]1 dreig5de  bij weig]+  
aan/onds geheel ,m5s*ziel te v]br&54    

,het 0 er nu  niet zooze] om te do5 de  
/ad te v]ov]5 dan wel om ha> uit te     
roei5 van ond] de lev5d54 ,al wild5 zij 
zi* ov]gev51 dat 0 nog  niet g5oeg2 zij 
wild5 het blo$ d] li$5 van ,m5s*ziel    
uitzuig52  wanne] zij ge5 blo$ slurpt51 
kond5 zij niet lev54 ,da>om _h  ,dibolus
 ook die ,blo$hond5 tot het all]laat/e  
bewa>d1 om als alles  vru*teloos bleek  
door h5 de /ad te v]delg54 ,jes4 #ei 3  
#g4 ,j]4  #bb 3 #ag4    ,to5 nu de      
burg]s deze gloei5de opeis*+ ontvang5   
hadd51  v]oorzaakte zij ond] h5 groote  
ont/elt5is1 en liep5 hunne  g$a*t5 ze]  
door elk&]4 ,ma> 9 m9d] dan e5 half uur 
tijds  w>5 zij ov]e5gekom5 die opeis*+  
tot d5 ,pr9s te br5g51 en  s*rev5       
da>ond]3 ,he]e1 v]los ons van de mann5  
des blo$s60 ,ps4  #ei 3 #c4    ,hij nam 
het ges*rift aan1 bezag en ov]woog het2 
ook aans*\wde hij 9  gun/ wat ,m5s*ziel 
da> zoo kort en bondig ond] ges*rev5 _h4
 ,to5  riep hij d5 edel5 kapite9 ,g$uld 
en beval hem zijne ma*t met zi* te  nem5
 en go$ op te lett5 na> di5 kant1 wa>   

,m5s*ziel nu beleg]d  04 ,da>na bela/te 
de ,pr9s1 dat kapite9 ,go$e ,hope1      
kapite9 ,liefde  en de he] ,va/ewil de  
&]e zijde d] /ad z\d5 bew>54 ,en ,ik01  
zeide de ,vor/1 zal mijn /&a>d plant5 op
 de wall5 van het  ka/eel2 waakt gijli$5
 teg5 de ,twijfela>s40 ,ook beval hij   
nog1 dat  kapite9 ,ond]v9d+ zijn volk op
 de m>kt z\ lat5 ex]ce]51 en dat  wel   
dag aan dag voor de oog5 des volks4     
,deze beleg]+ 0 langdurig en de vij& de$
 m5ig5 v]wo$5  aanval1 vooral de        
,blo$dor/ig51 door welk5 zij m5igmaal   
ze] onza*t  beh&eld w]d54 ,ma> aan ,oor-
 on ,oogpoort1 wa> kapite9              
,zelfv]loo*5+ de zorg 0 opg$rag51 hadd5 
zij de h&5 vol4  ,deze kapite9          
,zelfv]loo*5+ 0 nog jong1#fc ma> ze]    
dapp] en  e5 burg] van ,m5s*ziel ev5als 
kapite9 ,ond]v9d+4 ,ook hij 0  ov]      
duiz5d mans*app5 aange/eld4 ,deze       
kapite9 de$ nu en dan e5  uitval op h51 
en ri*tte dan veel s*ade ond] d5 vij&   
aan2 ma> het  liep voor hem niet geheel 
zond] kle]s*eur5 af2 want hij droeg     

v]s*eid5e litteek5s4      #fc ,kapite9  
,zelfv]loo*5+ bewij/ nu go$e di5/54     
,ind]daad    ond] alle ,*ri/elijke      
deugd51 die 9 het lijd5 geoef5d word51  
is    zelfv]loo*5+ wel die1 welke het   
mee/ geoef5d wordt1 en het    eig5 ik   
heeft da> e5e le]s*ool om te word5      
v]kle9d en t5    ond] gebra*t4          
,zelfv]loo*5+ is de tu*t des ,*ri/5s4   
,afbeeld+3 ,,de ,,aanrak+ ,,d] ,,lipp54 
,nadat er e5ig5 tijd 0 doorgebra*t wa>9 
het gelo(1 de hoop en de  liefde van de 
/ad ,m5s*ziel beproefd w>51 riep ,pr9s  
,immanuel op  zek]5 dag zijne kapite9s  
en oorlogsvolk sam5 en v]deelde h5 9    
twee compagnin4 ,da>na beval hij h5 op  
e5 bepaald5 tijd ze] vroeg  9 d5 morg5  
op d5 vij& e5 uitval te do51 zegg5de3   
,laat de e5e  helft van u op de         
,twijfela>s aanvall5 en de &]e helft op 
de  ,blo$dor/ig54 ,die ge van de        
,twijfela>s 9 h&5 krijgt moet ge  keel5 
zoodra het u mogelijk is2 ma> de        
,blo$dor/ig5 zult gij niet  dood51 ma>  
lev5d grijp540    ,ze] vroeg 9 d5 morg5 

_h de uitval plaats4 ,de kapite9s ,go$e 
,hoop  en ,liefde1 ,opre*t en ,ond]v9d+ 
trokk5 op de ,twijfela>s aan1 en de     
kapite9s ,gelo(1 ,g$uld en ,zelfv]loo*5+
 op de ,blo$dor/ig54 ,de  e]/e helft    
m>*e]de 9 slagorde voorwa>ts2 ma> de    
,twijfela>s  wa*tt5 h5 niet e5maal af en
 g+51 g$a*tig aan de laat/e  n$]laag    
voor 's ,pr9s5 volk1 op de vlu*t4 ,deze 
zat5 h5 na en  doodd5 er vel51 ma> all5 
kond5 zij ?ans niet mee/] word54 ,van   
deg551 die ontkwam51 g+5 sommig5 na>    
huis en &]5 doold5  als zw]vel+5 bij    
troepjes om4 ,intuss*5 d$5 zij heel wat 
kwaad  bij de ,b>b>51 die zi* ev5wel    
niet teg5 h5 v]zett51 ma> zi*  gewillig 
tot slav5 liet5 mak54 ,da>na wild5 zij  
zi* nog wel e5s  v]toon5 voor de mur5 d]
 /ad1 ma> dat duurde gewoonlijk niet    
lang1  want als de kapite9s ,gelo(1     
,go$e ,hoop en ,ond]v9d+ zi* ma> ev5    
liet5 zi51 dan liep5 ze haa/ig weg4     
,zij1 die teg5 de ,blo$dor/ig5          
uitgetrokk5 w>5 sloeg5 niem&  dood1 ma> 
zij zo*t5 h5 sle*ts te omr+54 ,deze     

blo$mann51 zi5de  dat ,immanuel niet 9  
het veld 01 me5d51 dat hij ook niet 9   
,m5s*ziel 01 en da>om zag5 zij deze     
vreemde h&elwijze aan als  e5e          
onh&igheid van de kapite9s4 ,zij v]a*tt5
 h5 da>om me] dan  zij h5 vreesd54 ,ma> 
de kapite9s wi/5 wel wat ze d$5 en      
e9delijk1 bijge/aan door de ov]ig51 die 
de ,twijfela>s hadd5  weggejaagd1 kreg5 
zij ze geheel 9 het net en nam5 ze all5 
gevang54  ,ze z\d5 nu ga>ne op de vlu*t 
gegaan zijn1 want hoe wre$ en  h>dvo*tig
 dat blo$dor/ige volk ook zij wanne] ze 
rege]51 zijn ze  lafh>tig als ze e5s    
gevoel5 met hun me]d]e k5nis te mak54   
,zoo  w]d5 ze dan voor d5 ,vor/         
gebra*t4#fd      #fd ,de mann5 des blo$s
 word5 gevonnisd4 ,ze] fijn is hi] de   
blik van d5 allegori/4 ,de inw5dige     
zonde moet zond] g5ade    /]v52 ma> de  
uitw5dige oorzak5 tot zonde1 afval (    
v]volg+    niet alzoo2 zij word5 nog    
gespa>d sommig5 om tot beke]+ te        
kom51 &]5 om bet] te word5 +eli*t en &]5
 voor het    oordeel ,gods4 ,wij zi5 hi]

 drie bronn5 onwet5dheid1 ijv] zond]    
v]/& en nijd4 ,ontf]mt u wel sommig]01  
zegt apo/el ,judas4    ,ma> let nu e5s  
op ,saulus van ,t>s51 die me5de ,gode e5
 di5/ te    do5 met de v]volg+ d]       
bro$]s1 die hij lat] lief kreeg4 ,en    
,jezus bad1 ,vad] v]geef het hun1 want  
ze wet5 niet wat ze do54    ,to5 deze   
dit volk vor zi* _h1 bem]kte hij dat1   
(s*oon zij uit n  l& kwam51 zij to* 9   
drie ,graafs*app5 w>5 v]deeld4 ,de e]/e 
die voorkwam5 w>5 uit het l& d] ,bl9d52 
deze hadd5 alles wat ze  ooit misd$5 9  
hunne onwet5dheid g$aan4 ,de twe$e soort
 kwam uit het  graafs*ap d] ,bl9de      
,i,jveraars1 en zij d$5 alles uit       
bijgelo(4 ,de  d]de soort kwam uit het  
l& d] ,boo%eid uit de /ad ,nijd4 ,zij   
hadd5  geh&eld uit wraakzu*t en         
onv]zo5lijkheid4 #a ,tim4 #a 3 #ac-ae4  
,mat?4 #e 3 #dd4 ,luk4 #f 3 #bb4 ,joh4  
#af 3 #a1 #b4 ,h&el4 #i 3 #e1 #f4       
,op5b4 #i 3 #bj1 #ba4 ,joh4 #h 3 #dj-dc4
    ,de e]/5 van dez51 n4 l4 die uit het
 l& d] ,bl9d5 kwam51 to5  zij zag5 wa>  

zij zi* bevond5 en teg5 wi5 zij ge/r$5  
hadd51  beefd5 als e5 riet en /ond5 da> 
we55de voor d5 ,pr9s4 ,zoovel5  van h5  
als hem om g5ade smeekt51 die raakte hij
 met zijn g\d5  s*ept] de lipp5 aan4    
,zij1 die uit het l& d] ,bl9de          
,i,jveraars kwam51 v]s*ild5 hi]9  van de
 voorga&51 dat zij voor hun re*t        
pleitt51 da> ,m5s*ziel  e5e /ad 01 wi]  
z$5 en gewoont5 wijd v]s*ill5d w>5 van  
alle  &]e plaats54 ,ze] we9ig5 van deze 
soort kond5 er toe gebra*t  word5 hun   
kwaad 9 te zi52 ma> die het d$5 en om   
g5ade smeekt51  v]kreg5 ook gun/ van d5 
,pr9s4    ,en nu zij1 die uit de /ad    
,nijd 9 het l&s*ap ,boo%eid kwam51 die  
we5d5 niet en die v]d$igd5 zi* ook niet1
 die hadd5 ge5 b]\w1  ma> /ond5 da>     
hunne tong kauw5de van ang/ en sm>t1    
omdat zij hun  wraak op ,m5s*ziel niet  
kond5 t5 uitvo] br5g54 ,deze laat/5 nu  
met al de &]51 die ge5 p>don vraagd5    
voor hun misdad51 liet hij  /evig 9 b&5 
slaan om zi* weldra op d5 algeme55      
g]e*tsdag te  v]antwoord5 ov] alles wat 

zij teg5 ,m5s*ziel en h>5 kon+  b$a*t en
 g$aan hadd54 ,die groote dag des       
oordeels z\ voor het  geheele rijk des  
,heelals word5 geh\d5 en i$] zi*        
afzond]lijk  moet5 v]toon54    ,en      
hi]m$e hebb5 wij g5oeg gezegd van dit   
twe$e leg]1 dat teg5  ,m5s*ziel         
opgetrokk5 04          ,,ho(d/uk        
,,xviii4    ,,h\d ,,mo$6 ,,m5s*ziel60   
,nu w>5 er nog e5 /uk ( drie p]son51 die
 uit het l& d]  ,twijfela>s afkom/ig    
w>51 en na d5 n$]laag hi] en da>        
rondg$oold hebb5de1 het e9delijk we]    
waagd5 de /ad b9n5 te  kom54 ,zij wi/51 
dat er nog oude ,dibolus-mann5 9        
,m5s*ziel  v]borg5 zat54 ,ze durfd5     
n]g5s &]s aanklopp5 dan bij deze1  da>  
de burg]s h5 niet g$uld z\d5 hebb54     
,weldra ontmoett5 zij 9  e5 a*t]hoek    
zek]5 oud5 s*elm1 die d5 naam droeg     
,twijfela>-aan-het-kwaad4 ,bij hem moe/5
 ze wez51 want hij 0 e5  e*te           
,dibolus-man4#fe ,deze s*urk v]welkomde 
h51 beklaagde hun  rampspo$ en gaf hun  
v]v]s*+54 ,nadat dit ges*i$ 0 vraagde   

hij  hun1 ( zij all5 uit ene /ad w>51 en
 zij antwoordd53 ,ne51 zelfs  niet uit  
dezelfde prov9cie40 ,ik10 zeide de e51  
b5 nog e5  ov]geblev5e van de           
,twijfela>s aan de ,v]kiez+ en deze mijn
 maat  behoort ond] de ,twijfela>s aan  
de ,roep+40 -- ,en ik10 zeide de  d]de1 
b5 e5 ,twijfela> aan de ,zaligheid1     
t]wijl wij nog e5 gezel  hebb5 uit de   
,twijfela>s aan de ,g5ade40 ,zij w>5    
all5 d5 oud5 ga/  ev5 welkom en hij     
ond]vroeg h5 v]d] na> het leg] en d5    
/rijd1  wa>van zij hem voll$ig bes*eid  
gav54 't ,0 to* e5 fl9k leg]  van       
ti5duiz5d ,twijfela>s01 zeide de oude   
we]1 hoe kwam het dat gij  zoo dra op de
 vlu*t g+t80 -- ,onze g5]aal10          
antwoordd5 zij1 0  de e]/e1 die het op  
e5 loop5 zette40 -- ,die lafa>d6 ,wie 0 
hij80  -- ,wel1 hij is vroeg]           
,burgemee/] van ,m5s*ziel gewee/4 ,ma>  
noem  ge5 lafa>d2 want niem& heeft ooit 
,m5s*ziel me] kwaad g$aan dan  hij4 ,hij
 heet ,ongelo(4 ,hadd5 ze hem gekreg5   
dan z\ hij /ellig  opgehang5 zijn60 --  

,ik z\ wel will510 antwoordde de oude   
s*urk  w$]1 dat deze #ajjjj ,twijfela>s 
hi] b9n5 de /ad lag5 en dat ik  hun     
aanvo]d] w>e60 -- ,o1 mo*t dat e5s wa>  
zijn60 riep5 zij1 en  wel zo luid1 dat  
,twijfela>-aan-het-kwaad h5 v]ma&e to*  
za*tjes  te sprek54 -- ,wa>om80 vraagd5 
de ,twijfela>s van buit54 ,wel1 omdat   
de ,pr9s zelf1 de ,opp]geheims*rijv] en 
al hunne kapite9s en soldat5  zi*       
teg5woordig b9n5 de /ad oph\d54 ,en     
bov5di5 is er e5 zek]e  he] ,va/ewil1 e5
 gezwor5 vij& van ons2 deze is bewa>d]  
d]  poort51 en zoekt all]lei slag van   
,dibolus-vri5d5 op om ze te  dood54 ,als
 hij u 9 d5 neus krijgt dan zijt gij weg
 al 0 ook uw  ho(d van g\d40      #fe   
,het complot wordt ontdekt4 ,die oude   
,twijfela> aan het kwade    huisve/ to* 
nog v]borg5 9 de ziel en h\dt bij zi* 9 
huis de    vreemde ,twijfela>s op on    
on?aalt h54 ,de twijfel 9 d5 vorm van   
kett]ij komt nu nog voor d5 dag4 't ,is 
e5 ov]blijfsel van 's    vij&s leg]1 ma>
 't s*ijnt ons*uldig]4 ,er is zelfs e5e 

g$aante    d] godzaligheid1 e5 omloop ( 
b$ekk+ van wa>h$51 ma> e5 k]n    van    
leug51 die door ,gods ,woord op5ba>     
wordt gemaakt en na> eis*    be/raft4   
,afbeeld+3 ,,de ,,sam5zwe]d]s ,,gevang5 
,,g5om54    ,ma> ziet1 t]wijl zij sprak5
 /ond e5 getr\w soldaat van d5 he]      
,va/ewil1 die ,na>/igheid heette1 al    
lui/]5d ond] d5 luifel van  dit oude    
huis en hoorde alles wat er v]h&eld w]d4
 ,die soldaat 0  e5 man1 op wi5 de he]  
,va/ewil /aat mak5 kon en die hem innig 
liefhad4 ,hij g+ onmiddellijk na> zijn  
ov]/e1 en v]telde hem alles4  ,de he]   
,va/ewil k5de ,twijfela>-aan-het-kwade  
be/2 9 d5 tijd van  d5 afval w>5 ze go$e
 vri5d51 ma> nu wi/ hij hem niet te     
won52  da>om 0 hij ze] v]heugd1 dat     
,na>/igheid zijne woonplaats _h         
ontdekt4 ,zoo g+5 zij beid5 dan na> de  
aangewez5 plaats en to5  v]nam de he]   
,va/ewil met eig5 oor5 wat er v]h&eld   
w]d4 ,hij  a>zelde nu niet lang]1 ma>   
trapte de deur op5 en legde de h& op    
het gespuis1 wa>na ,getr\we1 de cipi]1  

g]oep5 w]d om h5 na> de  gevang5is te   
br5g54 ,nadat dit ges*i$ 0 kreeg de     
,burgemee/] er  's morg5s b]i*t van en  
hij v]heugde zi* ze] ov] deze zaak1 niet
  alle5 omdat dit drietal 0 gevat1 ma>  
ook omdat die oude s*avuit nu  9 d5 k]k]
 zat1 want hij 0 e5 groote onru//ok] 9  
,m5s*ziel  gewee/ en voor d5 ,burgemee/]
 p]soonlijk e5 groote kwell+4    ,nu    
moe/5 die vijf li$5 ook ond]zo*t word51 
en op d5 be/emd5  dag v]gad]de het h( en
 w]d5 zij voor de balie gebra*t4 ,de he]
  ,va/ewil _h ma*t g5oeg om h5 zond]    
vorm van proces /illek5s van  kant te   
help52 ma> het da*t hem me] tot e] van  
d5 ,pr9s te wez51  tot troo/ van        
,m5s*ziel en tot ontmo$ig+ van d5 vij&1 
wanne]  hij h5 9 het op5ba> ri*tte4 ,to5
 de re*t]s dan gezet5 en de  getuig5    
bezwor5 w>51 w]d5 de gevang55 ond]zo*t4 
,de re*t]s  w>5 dezelfde1 die ,onwa>heid
 en ,onb>mh>tig met al de hunn5         
ond]zo*t en gevonnisd hadd54            
,afbeeld+3 ,,na>/igheid ,,/aat ,,op ,,de
 ,,wa*t4    ,e]/ 0 de beurt aan d5 ,oud5

 ,twijfela>-aan-het-kwaad2 hij _h de    
&]e ,twijfela>s geh]b]gd en v]zorgd2 m5 
beval hem zijne  bes*uldig+ te hoor51   
t]wijl hij de vrijheid kreeg zi* ook te 
v]antwoord54 ,zijne bes*uldig+ luidde3  
,gij1 ,twijfela>-aan-het-kwaad1 wordt   
bes*uldigd e5 inkruip] 9  ,m5s*ziel te  
wez51 dewijl gij van nature e5          
,dibolus-man zijt1 iem&  die m$egew]kt  
hebt tot het v]d]f d] /ad4 ,gij wordt   
hi] ook  bes*uldigd1 dat gij 's kon+s   
vij&5 hebt begun/igd en opgeh\d51  ja ze
 9 uw huis hebt geh]b]gd en vri5delijk  
v]zorgd1 hun et5 en  dr9k5 v]le55de1 9  
/rijd met onze go$e wett54 ,gij hebt    
gew5s*t  aan het ho(d van e5 leg]       
,twijfela>s te /aan b9n5 de /ad         
,m5s*ziel om ,dibolus ma*t hi] w$] groot
 te mak5 en de /ad 9  zijne h&5 te      
spel54 ,wat is uw antwoord80            
,mijnhe]10 zeide hij1 ik begrijp de     
beteek5is van deze  bes*uldig+ niet4    
,want de man1 die door u bes*uldigd     
wordt1 heet  ,twijfela>-aan-het-kwaad2  
ik heet da>5teg5 ,nauwkeurig-,ond]zoek4 

,er  moet dus e5 groot misv]/& wez51 da>
 ik1 vr$eliev5d m5s*1 die  bang b5 van  
iem& kwaad te d5k51 hi] voor de re*t]s  
b5 g]oep54  ,ik v]tr\w1 dat de he]5 dat 
ond]s*eid zull5 inzi52 ik gelo(  to*1   
dat m5 wel t] dege nauwkeurig ond]zoek  
mag in/ell5 zelfs  ond] de sle*t/e m5s*5
 zond] da>om /rafs*uldig te zijn40      
,to5 sprak de he] ,va/ewil1 want hij 0  
e5 d] getuig53 ,mijne  ,he]51 ,e]wa>dige
 re*t]s1 ,magi/rat5 van de /ad          
,m5s*ziel6 gij  hebt all5 gehoord met   
uwe oor51 dat deze gevang5e zijn naam   
ontk5t  en da>m$e zijne bes*uldig+ me5t 
te ontloop52 ma> ik weet wie hij  is en 
hoe hij heet4 ,ik heb hem me] dan d]tig 
ja> gek5d2 want hij en  ik w>5 tot mijne
 s*aamte vroeg] geme5zame vri5d51 to5   
,dibolus  he]s*appij vo]de ov] onze /ad4
    ,ik getuig1 dat hij e5 ,dibolus-man 
is van natuur1 e5 groote vij& van  onz5 
,pr9s ,immanuel en de /ad ,m5s*ziel4    
,hij heeft 9 d5 tijd van  d5 op/& zek]  
tw9tig na*t5 9 mijn huis geloge]d4 ,ik  
heb hem nu  9 lang5 tijd niet gezi5 en  

gelo( ook1 dat hij bij de kom/ van      
,immanuel zijne vroeg]e won+ heeft      
v]lat54 ,ma> hij is de man en  niem&    
&]s60    ,het h( sprak to5 tot d5       
gevang5e3 ,hebt gij niets me] te zegg580
  -- ,ja1 ,mijnehe]510 zei hij1 want al 
wat da> teg5 mij is +ebra*t  komt sle*ts
 uit en mond2 het is niet wettig iem& t]
 dood te br5g5  op e5e getuig5is van    
m9d] dan twee40    ,to5 /ond ,na>/igheid
 op en zeide3 ,mijnehe]51 to5 ik op     
zek]5  na*t op wa*t /ond hoorde ik om d5
 hoek d] ,kwade /raat 9 het huis  van   
dez5 grijsa>d prat52 ook bem]kte ik dat 
da> buit5l&]s bij  w>51 die niet veel   
go$s 9 d5 z9 hadd540 ,ik da*t3 wat hoor 
ik  da> to*8 en za*tjes nad]tr$5de1 di*t
 bij het v5/] van zijn  huis om go$ te  
lui/]5 ( ik het niet wl _h1 dat da> e5e 
sam5rott+ plaats _h van ,dibolus-mann54 
,ik hoorde nu e5e  uitl&s*e taal1 ma>   
da> ik veel g]eisd heb1 v]/ond ik die   
wel4  ,zulk e5e taal hoor5de 9 zulk e5  
armo$ig kot als wa> deze m5s*  woont1   
zoo legde ik mijn oor aan e5 ki] van het

 luik en v]nam to5  het volg5de4 ,deze  
oude he] ,twijfela>-aan-het-kwaad       
vraagde aan de  &]e ,twijfela>s wat zij 
voor volk w>51 wa> zij v&aan kwam5 en   
wat zij hi] d$58 ,en zij antwoordd5 op  
al die vrag54 ,hij vraagde  m$e hoe /]k 
zij gewee/ w>51 en zij zeid53 ti5duiz5d 
man4 ,hij  vraagde hun ook wa>om zij    
ge5e me]d]e mannelijke aanvall5 op      
,m5s*ziel beproefd hadd58 ,zij zeid51   
omdat hun kapite9 zoo  blooh>tig 01     
dewijl hij op de vlu*t 0 gegaan 9 plaats
 van voor  zijn vor/ te /rijd54 ,to5    
w5s*te die oude s*elm da>1 7ik heb het  
nauwkeurig gehoord7 dat al die ti5duiz5d
 ,twijfela>s 9 de /ad  mo*t5 wez51 en   
dat hij aan hun ho(d mo*t zijn ge/eld om
 met h5  ov]w9n+5 te behal54 ,hij gebood
 hun ook ze] /il te sprek5 en  zi* ze]  
v]borg5 te h\d52 want zeide hij1 als ze 
u v9d5 en  krijg51 dan moet gij er aan  
als 0 ook uw ho(d van enkel g\d40       
,hi]op zeide het h(3 ,wel               
,twijfela>-aan-het-kwaad1 hi] is nu de  
twe$e getuige teg5 u en zijne getuig5is 

is volkom5 9 orde4 ,hij  zwe]t1 dat die 
mann5 bij u w>51 dat gij ze vri5delijk  
ontv+t en  met h5 b]aadslaagdet 9 /ilte 
opdat het niet gehoord w]d40    ,hij    
antwoordde3 ,dat die mann5 9 mijn huis  
kwam5 is wa>2 ma> is het  dan e5e       
misdaad vreemdel+5 te h]b]g58 ,wat di5  
w5s* aangaat1  dat e5 leg] ,twijfela>s 9
 de /ad mo*t kom5 da>van is niets teg5  
getuige gezegd4 ,wel w5s*te ik dat volk 
da>1 om gevat te word5 t5  go$e van     
,m5s*ziel1 en d5 raad1 di5 ik hun gaf1  
komt alle5 omdat ik  zoo onga>ne zie dat
 m5s*5 ge/raft word52 ik gun niem& iets 
kwaads1 zelfs niet aan de vij&540       
,ma> de ,burgemee/] antwoordde1 dat het 
wel e5e deugd 0  vreemdel+5 te h]b]g51  
ma> ge5 vij&5 van d5 kon+1 dat 0        
v]raad2 ma> dat het 9 i$] geval voldo5de
 is e5 ,dibolus-man te  wez5 om des     
doods s*uldig te zijn4    ,ik zie wel10 
sprak hij1 hoe deze zaak zal afloop52 ik
 moet /]v5  weg5s mijn naam en mijne    
h]b]gzaamheid60    ,to5 w]d5 de         
buit5l&s*e ,twijfela>s voor het g]e*t   

g]oep54  ,e]/ kwam ,twijfela> aan de    
,v]kiez+ voor4 ,zijne bes*uldig+ w]d    
gelez51 en da> hij e5 buit5l&] 01 bra*t 
e5 tolk die 9 zijne  taal ov]2 te wet51 
dat hij e5 vij& van ,immanuel 01 e5 hat]
 van  de /ad ,m5s*ziel en h>e wett54#ff 
#ff ,twijfela> aan v]kiez+1 ,roep+ enz4 
,bunyan heeft hi] het    oog op ,rom4 #h
 3 #bi4 ,de trap1 die hi] voorge/eld    
wordt en door de    ziel langzam]h&     
v]/aan1 geeft de dad5 ,gods aan beg9n5de
 bij de    eeuwigheid1 de v]kiez+ (     
voorv]ord9e]+1 en e9dig5d ev5ze]    9 de
 eeuwigheid -- de v]he]lijk+6 ,m5 lette 
ev5wel op het    ond]s*eid1 tuss*5 aan  
e5e zaak te twijfel51 omdat zij ons nog 
niet re*t duidelijk is1 en ha> geheel te
 betwijfel54    ,de re*t] vraagde hem ( 
hij wilde pleit53 ma> hij antwoordde1   
dat  hij bek5de e5 ,twijfela> aan de    
,v]kiez+ te zijn4 ,dat 0 zijn  godsdi5/1
 wa>9 hij opgebra*t 01 en moe/ hij nu om
 zijn  godsdi5/ /]v51 zoo /i]f hij als  
m>tela>4    ,da>op w]d hem gezegd1 dat  
het 9 twijfel trekk5 d] ,v]kiez+ gelijk 

/ond met het loo*55 van e5 groot en     
voornaam le]/uk van het  ,evangelie4    
,het 0 e5 v]w]p5 van de alwet5dheid1    
ma*t en  s\v]e9iteit van ,god1 die met  
zijne s*epsel5 h&elde na> zijn          
welbehag54 ,da>door z\ m5 de /ad        
,m5s*ziel do5 /ruikel5 9 ha>  gelo( en  
mak51 dat zij h>e zaligheid zo*t 9 de   
w]k5 en niet 9 de  g5ade4 ,da>om moe/   
hij na> de l&swet /]v54    ,afbeeld+3   
,,dwaa%eid ,,opgehang54    ,to5 kwam    
,twijfela> aan de ,roep+ en w]d v]hoord4
 ,zijne  bes*uldig+ kwam 9 ho(dzaak met 
de vorige ov]e51 behalve dat hij  ook de
 ,roep+ van ,m5s*ziel loo*5de4    ,de   
re*t] gaf ook hem geleg5heid zi* te     
v]d$ig54 ,hij antwoordde1  dat hij nooit
 kon geloov51 dat er zulk e5e bijzond]e 
en kra*tige  roep+ be/ond als ,m5s*ziel 
v]me5de1 ma> alle5 e5 algeme5e  roep+1  
e5e roep/em van het woord1 en dat ,god  
op ge5e &]e wijze  aan de ziel w]kte dan
 door v]man+ tot het v]mijd5 van het    
kwaad en  betra*t5 van het go$ met e5ige
 da>bij gevoegde bel(t54    ,da>op liet 

zi* de re*t] aldus hoor53 ,gij zijt e5  
,dibolus-man en  hebt e5 groot deel van 
de beproefd/e wa>h$5 van ,pr9s ,immanuel
  ontk5d2 want hij heeft ,m5s*ziel      
g]oep5 en zij heeft e5e ze]  bepaalde en
 kra*tige /em van h>5 ,vor/ gehoord1    
door welke zij  lev5d geword5 is en met 
hemels*e g5ade v]vuld2 to5 is zij       
bege]ig  geword5 met h>5 ,vor/ geme5s*ap
 te oef551 hem te di551 zijn wil  te do5
 en al h>e zaligheid te v]wa*t5 van zijn
 welbehag54 ,omdat  gij nu deze go$e le]
 v]worp5 hebt zult gij d5 dood /]v540   
,da>op kwam de ,twijfela> aan de ,g5ade 
en hoorde zijne bes*uldig+  aan1 wa>op  
hij antwoordde1 dat (s*oon hij al       
geleefd _h 9 het l&  d] ,twijfela>s zijn
 vad] e5 f>izer 01 die 9 zuiv]e vorm5   
leefde1 en temidd5 zijn] bur5 gea*t 01  
en dat deze hem ond]wees  en le]de      
geloov51 dat ,m5s*ziel nooit door vrije 
g5ade zalig z\  word54    ,de re*t]     
antwoordde3 ,de wet is 9 dez5 ze]       
duidelijk1 want die zegt  t5 e]/e3 niet 
uit de w]k51 ontk5n5d]wijs en da>na3 uit

  g5ade zijt gij zalig geword54 ,uw     
,godsdi5/ is na> het vlees* en  zijne   
w]k51 en de w]k5 des vlees*es behoor5 t5
 ond] te word5  gebra*t4 ,bov5di5 b]o(t 
gij ,god van zijne e]e en geeft di5 aan 
e5  zondig m5s*5k9d4 ,gij v]kla>t1 dat  
,*ri/us w]k niet noodzakelijk1          
g5oegzaam en voldo5de 04 ,gij v]smaadt  
het w]k des ,heilig5 ,gee/es  en /eunt  
op d5 vlees*elijk5 wil4 ,gij zijt e5    
,dibolus-man2 de zoon  van e5           
,dibolus-man en da>om moet gij /]v540   
,rom4 #c4 ,efez4 #b4    ,to5 het h(     
zoov] g5ad]d 0 g+5 de re*t]s met elk&]  
raadpleg5 en keurd5 h5 all5 des doods   
s*uldig4 ,de ,griffi]  op/a&e zeide tot 
de gevang553 ,gij1 die hi] voor d5      
re*t]/oel  /aat1 zijt all5 wettig       
ond]zo*t en s*uldig bevond5 aan hoog    
v]raad teg5 ,immanuel onz5 ,vor/ en     
,m5s*ziel gesme$4 ,uw vonnis is  e5]lei2
 gij moet /]v540    ,en onmiddellijk w]d
 tot de uitvo]+ van dit vonnis          
ov]gegaan4 ,all5  w]d5 gekruisigd op de 
plaats1 wa> ,dibolus zijn laat/e leg]   

sam5trok2 alle5 de                      
,twijfela>-aan-het-,kwaad w]d aan zijne 
eig5 deur1  op d5 hoek d] ,kwade /raat  
opgehang54    ,zoo 0 ,m5s*ziel van deze 
h>e vij&5 v]lo/3 ma> nu w]d  nog e5     
/rikt bevel gegev5 dat de he] ,va/ewil  
met zijn di5a>  ,na>/igheid nog voortv>5
 z\d51 het ov]s*ot van het complot  op  
te spor54 ,hunne nam5 w>5 ,sle*t1       
,go$-,v]w]p]1 ,slaafs*e  vrees1         
,zond]-,liefde1 ,wantr\w51 ,vlees* en   
,onwillig4 ,ook de k9d]5  van           
,twijfela>-aan-het-kwaad moe/5 word5    
gevat en zijne won+  afgebrok54 ,de     
k9d]5 heett5 ,twijfel1 ,wettis*1        
,ongelo(1  ,v]ke]de-,g$a*t5-van-,*ri/us1
 ,bel(te-besnoei]1 ,gevoelslev5 en      
,eig5liefde4 ,hunne mo$] 0 vr\w         
,zond]-hoop1 e5e ni*t van d5  oud5      
,ongelo( en e5e do*t] van baas ,dui/]4  
,de he] ,va/ewil vo]de dit bevel uit4   
,hij v+ ,sle*t bij d5 weg1 en  h+ hem op
 teg5ov] d5 ,molsgang4 ,deze ,sle*t _h  
kapite9 ,gelo( 9  ,dibolus h&5          
ov]gegev54 ,ook ,go$v]w]p] w]d op de    

m>kt gevat en  gevonnisd4 ,b9n5 de /ad  
leefde nu nog e5 arme vrome man1 die    
,ov]d5k+ heette4 ,hij _h 9 de dag5 van  
d5 afval we9ig att5tie  getrokk51 ma> nu
 0 hij 9 a*t+4 ,hem w]d nu al het bezit 
van  ,go$v]w]p] ov]gegev51 zoodat hij   
rijk w]d en met zijne vr\w  ,vroom1 des 
,griffi]s do*t] en zijn zoon ,weld5k5d 9
 vreugde leefde4    ,nu w]d nog         
,bel(te-besnoei] gevat1 e5 groot        
booswi*t1 die heel wat  van 's kon+s    
geld besnoeid _h4 ,hij w]d v]oordeeld om
 te pronk te  /aan en door alle inwon]s 
van ,m5s*ziel gegeseld te word54 ,da>na 
moe/ hij hang54 ,die /raf 0 wel ge/r5g  
ma> niet onv]di5d2 want  alle e]lijke   
h&ela>s wet5 welk kwaad de geldsnoei]s  
uitvo]54    ,afbeeld+3 ,,huiszoek+ ,,na>
 ,,vlees*elijk ,,gevoel54    ,m5 v+ ook 
,vlees*elijk gez9d en zette hem va/1 ma>
 hij brak los en  ontkwam4 ,die         
leelijk]t hield zi* da>na s*uil b9n5 de 
/ad1 en  spookte des na*ts rond als de  
li$5 sliep54 ,da>om w]d er e5e          
k5nisgev+ uitgeva>digd1 dat al wie hem 9

 ,m5s*ziel vond1 hem  vang5 en dood5    
moe/1 en tot loon z\ hij aan 's kon+s   
tafel et5 en  bewa>d] d] s*att5 word54  
,ma> hoevel5 er ook op uitg+51 ze  kond5
 hem ma> niet te pakk5 krijg54    ,ook  
,v]ke]de ,g$a*t5 w]d gegrep52 ma> deze  
_h re$s de t]+ en  /i]f da>aan4         
,eig5liefde ond]g+ hetzelfde lot2 vel5 9
 ,m5s*ziel  w>5 met hem v]maags*apt en  
wild5 hem dus sp>52 ma> de he]          
,zelfv]loo*5+ zeide3 ,indi5 zulke       
booswi*t5 b9n5 ,m5s*ziel  g$uld word51  
dan leg ik mijn po/ ne]60 ,hij ontrukte 
hem dus aan het  volk en sloeg hem de   
h]s5s 94 ,de dapp]e daad van d5 kapite9 
hoorde  de ,pr9s en deze v]hief hem tot 
d5 adel/&4 ,ook de he] ,va/ewil  ontv+  
l( voor zijn ijv]4    ,nu grep5 die twee
 e5 bijzond]5 mo$ en viel5 sam5 op      
,gevoelslev5  en ,wettis* aan1 h5       
ink]k]5d tot ze /i]v54 ,ma> ,ongelo( 0  
zulk  e5 looze vos1 dat ze hem niet     
ma*tig kond5 word5 wat zij ook d$54     
,hij en enkele &]5 blev5 da>om nog ov]  
totdat ,immanuel zelf h5  z\ v]delg54   

,to* blev5 zij 9 kuil5 en spelonk51 en  
w]d5 ze soms  gezi51 dan zette de gans*e
 /ad h5 na4 ,ja1 zelfs wi]p5 de k9d]5   
h5 met /e554 ,nu g]aakte ,m5s*ziel 9 e5 
/aat van vr$e en ru/2  ha> vor/ bleef   
bij ha>1 de kapite9s ond]/eund5 ha>1 de 
soldat5  d$5 hun pli*t en zij zelve     
dreef veel kooph&el met e5 v]geleg5  l&4
 ,jes4 #cc 3 #ag4 ,phil4 #c 3 #bj4      
,,ho(d/uk ,,xix4    ,,immanuels         
,,toespraak ,,tot ,,m5s*ziel4      ,nu  
bepaalde de ,pr9s e5 zek]5 dag1#fg wa>op
 hij op de m>kt het  gans*e volk bije5  
wilde zi51 hun bevel5 gev5 aanga&e de   
toekom/2  hun zegg5de wat tot hun troo/ 
z\ di55 en tot v]d]f d]  ,dibolus-mann54
 ,op di5 dag kwam hij aanrijd5 op zijn  
wag5 en al de  zijn5 omr+d5 hem 9 groot 
uni=m4 ,de ,pr9s op5de d5 mond en sprak 
aldus3      #fg ,de ,pr9s bepaalde e5   
dag1 wa>op all5 op de m>kt na> hun      
kwam5 lui/]54 ,wat 9 de                 
,*ri/5pelgrimsreis het l& ,beulah       
g5oemd wordt is de toe/& d] ziel1 die nu
 g]e9igd en geheiligd1    9 het g5ot d] 

geme5s*ap met h>5 ,immanuel v]ke]t4 ,hij
 spreekt    liefelijke woord5 tot ha>1  
troo/ ha> en v]maant ha>4 ,ma> er       
volg5 ook wa>s*uw+54 ,hij leidt ha> t]ug
 al d5 weg1 di5 zij    gegaan heeft 9   
afdwal+ en beke]+1 voor het e]/ en bij  
v]nieuw+4 ,wij z\d5 dit laat/e ho(d/uk  
wel de sleutel kunn5    noem5 tot al de 
voorga&e1 wa>9 de s*rijv] zelf alles    
uitlegt en    v]kla>t4    ,o1 gij mijn  
geliefd ,m5s*ziel4 ,vele en groot zijn  
de voorre*t51 die  ik aan u heb te ko/e 
gelegd4 ,ik heb u van &]5 afgezond]d en 
voor  mijzelv5 uitv]kor51 niet weg5s uwe
 wa>digheid1 ma> om mijns naams  wil4   
,ik heb u ook v]lo/1 niet alle5 van de  
v]s*rikk+5 van mijns  ,vad]s wet1 ma>   
uit ,dibolus h&4 ,dit de$ ik omdat ik u 
liefheb1 en  omdat ik er mijn h>t op    
gezet heb om u wl te do5 en u d5 weg tot
 de  hemels*e vreugd te ban54 ,da>om heb
 ik ook voor u en voor uwe ziel  e5e    
volkom5 g5oegdo5+ gegev51 en u mij tot  
e5 eig5dom geko*t4  ,dit ges*i$de niet  
tot e5 v]gankelijk5 prijs1 ma> di5 mijns

  blo$s1 hetwelk ik vrijwillig op de    
a>de heb uitge/ort om u de mijne  te    
mak54 ,da> ik u volkom5 met mijn ,vad]  
heb v]zo5d1 zoo heb ik u  ook e5e won+  
be/eld bij mijn ,vad] 9 de ,kon9klijke  
/ad1 wa>  d+5 zijn1 o ,m5s*ziel1 die ge5
 oog gezi5 heeft en ge5 oor  gehoord1 en
 9 ge5s m5s*5 h>t zijn opgekom54        
,da>5bov5 weet gij  hoe ik u heb g]$ uit
 de h& van al uwe vij&51 die u teg5 mijn
  ,vad] d$5 rebelle]5 en die u t5 v]d]ve
 z\d5 hebb5 gebra*t4  ,e]/ kwam ik tot u
 met mijne ,wet1 da>na met mijn         
,evangelie om u te  do5 ontwak5 en u    
mijne he]lijkheid te toon51 en gij weet 
wat gij  wa>t1 wat gij zeidet1 wat gij  
de$t1 en hoe dikwijls gij teg5 mijn     
,vad] en mij op/ondt4 ,no*tans heb ik u 
niet v]lat5 zooals gij h$5  te dage     
ziet2 ma> ik b5 tot u gekom52 ik heb    
g$uld met u gehad1 op u  gewa*t1 en u   
da>na omhelsd uit enkel g5ade en        
go$]ti]5heid4  ,hoewel gij u mo$willig 9
 het v]d]f hadt ge/ort1 zoo wilde ik    
zulks  to* niet g$oog54 ,ik omr+de u1 ik

 ond]wi]p u1 ik bra*t er uw h>t  toe om 
uwe zaligheid niet lang] te v]wa>looz54 
,en to5 ik nu e5e  volkom5 ov]w9n+ op u 
behaald _h1 zoo gebruikte ik die tot uw 
voordeel4    ,gij ziet ook welk e5 groot
 getal van mijns ,vad]s heirma*t b9n5   
uwe  mur5 geleg]d zijn1 die tot ond]w]p+
 uw] vij&5 di5/ do54 ,gij  k5t al mijne 
kapite9s1 bevelhebb]s1 soldat51         
oorlog/uig van  buit5gewone kra*t1      
zooals het 9 ge5 &] kon9krijk voorkomt 9
  alle deel5 van het heelal4 ,mijne     
di5/kne*t5 zijn ook de uwe tot  bes*]m+ 
en re9ig+ en he]lijkheid2 want gij zijt 
ges*ap5 om  alzoo toeb]eid te word54    
,da>5bov5 weet gij hoe ik uwe afke]+5   
heb g5ez54 ,ja1 ik b5 toornig op u      
gewee/1 ma> mijn toorn is nu van  u     
afgeke]d en heeft uwe vij&5 getr(f54    
,niet weg5s uwe go$heid1  ma> omdat ik u
 bleef liefhebb54 ,alle5 weg5s uwe      
ong]e*tigheid heb  ik mijn aangezi*t e5e
 wijle voor u v]borg54 ,de afke]+ kwam  
van u1  ma> de w$]ke] van mij4 ,ik      
maakte uwe zoetigheid tot bitt]heid1 uw 

dag tot na*t1 uw eff5 weg tot e5 doornig
 pad1 tot bes*am+ van  all51 die uw     
v]d]f zo*t54 ,ik 0 het1 die maakte1 dat 
,vreeze-,gods  ,m5s*ziel niet v]liet4   
,ik wekte uw gewet5 op1 uw5 wil en uwe  
g5eg5heid tegelijk met uw v]/&4 ,ik gaf 
w$] lev5 9 u opdat mijn  ,m5s*ziel mij  
zoek5 z\1 en da>m$e vondt gij g5ez+1    
geluk en  zaligheid4 ,ik v]dreef voor de
 twe$e maal het ,dibolus-complot en     
ov]won het met mijn aangezi*t4          
,afbeeld+3 ,,de ,,dood ,,van            
,,eig5liefde4    ,en nu1 mijn ,m5s*ziel1
 ik b5 tot u w$]geke]d 9 vr$e en al uwe 
ov]tr$+5 teg5 mij zijn uitg$elgd als( ze
 niet ges*i$ w>54  ,ook zal het u niet  
v]gaan als 9 het beg91 ma> ik zal nog   
me]1 nog  groot] d+5 voor u do54 ,nog   
e55 kle95 tijd -- o ontzet u  da>ov]    
niet1 wees niet bevreesd -- ma> ik zal u
 afbrek5 en al uwe  /e55 en uw h\tw]k en
 mur5 ov]br5g5 na> mijn eig5 l&1 het    
kon9krijk mijns ,vad]s1 en b\w5 u da>   
w$] op1 veel he]lijk] dan  gij nu zijt1 
opdat mijn ,vad] 9 u wone4 ,ja1 gij zult

 veel he]lijk]  word5 dan e5ig kon9krijk
 op a>de4 ,da>toe is dan ook uwe /ad 9  
d5  aanbeg9ne be/emd2 ik zal ha> mak5   
tot e5 g$5kzuil mijn]  ontf]m+1 ja1 tot 
e5 wond]teek54 ,da> zull5 dan de +ezet55
 van  ,m5s*ziel dat alles zi51 wat zij  
hi] niet v]mo*t5 te aans*\w5  en h51 die
 h5 ov]treff51 gelijk54 ,da> zult gij 9 
geme5s*ap met  mij1 met mijn5 ,vad] en  
zijn ,opp]geheims*rijv] g5iet5 wat hi]  
nooit g5ot5 kan word5 al leefdet gij hi]
 ook duiz5d ja>4    ,dar zult gij niet  
me] vreez5 voor de moord5a>s en ,dibolus
 en de  zijn5 zull5 u niet me]          
v]s*rikk54 ,da> zull5 ge5 sam5zw]+5  me]
 teg5 u gesme$ word51 no* voornem5s teg5
 u g$a*t2 dar zult  gij ge5 kwaad g]u*t 
me] hoor5 no* iets1 dat u v]s*rikt4 ,ook
  ,dibolus trommel niet1 die u de$ bev54
 ,da> zult gij ook ge5e  kapite9s (     
oorlogsmann5 me] behoev54 ,sm>t no*     
jamm] ov]komt u  me]4 ,da> zal ge5      
heuvel no* bolw]k me] teg5 u word5      
opgeworp51  en ,dibolus zal er zijn     
/&a>d niet me] plant51 die ontzett5de1  

v]s*rikkelijke /&a>d6 ,da> zal u        
droefheid no* r\w me]  ontmoet51 en     
nooit ( nimm] zal e5ig ,diboli/ de ma*t 
hebb5 u  w$] te bekruip51 zi* 9 uwe     
gra*t5 te leg]5 ( 9 uwe wall5 te        
ne/el51 ( zi* b9n5 uwe gr5z5 te v]toon51
 alle de dag5 d]  eeuwigheid4 ,het lev5 
zal da> lang] dur5 dan gij het hi] z\dt 
kunn5 bege]5 en no*tans zal het altijd  
zoet en nieuw zijn1 door  ge5e kwal5 des
 oud]doms ooit gekweld2 zond] de m9/e   
/oornis (  h9d] tot 9 d] eeuw5          
eeuwigheid4 ,da> zult gij er vel5       
ontmoet51  die als gij g$eeld hebb5 9   
ell5de en sm>t1 die ik ook heb          
uitv]kor5 en v]lo/ en voor mijns ,vad]s 
h( bewa>d4 ,zij zull5 zi*  9 uw geluk   
v]heug5 en gij u 9 het hunne4    ,er    
zijn d+5 9 mijns ,vad]s paleis1 o       
,m5s*ziel1 die nooit gezi5  zijn van het
 beg9 d] w]eld af1 die mijn ,vad] 9 zijn
 s*a?uis heeft  opgelegd2 die d+5 zull5 
u v]blijd54 ,ik heb u gezegd1 dat ik u  
v]plaats5 wil en eld]s ov]plant51 en da>
 zal ik u va//ell5 en  beve/ig51 wa> zij

 zijn1 die u bem9n52 die zi* nu re$s van
 uit de  v]te ov] u v]blijd52 ma>       
hoeveel groot] zal hunne vreugde zijn   
als  zij u 9 zulk e5 /aat van e] en     
he]lijkheid bij zi* zi56 ,mijn  ,vad]   
zal om u z5d5 om u te lat5 hal5 en zij  
zull5 u met zi*  vo]5 en u veilig       
geleid5 na> de eeuwige won+54 ,zoo heb  
ik u dan  alles getoond wat na dez5 met 
u ges*i$5 zal1 ma> nu zal ik u ook      
zegg5 wat uwe roep+ is1 en wat gij te   
do5 hebt tot ik u bij mij kom  hal51    
volg5s hetge5 da>van gezegd is4         
,e]/5s zult gij uwe kle$]5 witt] h\d5   
dan ooit4 ,ik _h ze u  gegev5 zond] vlek
 ( rimpel to5 ik de e]/e ke] bij u kwam1
 ma>  gij hebt ze bezo$eld en v]kreukt4 
,pas er nu bet] op1 dat zal wijs van  u 
wez54 ,ze zijn wit uit hunn5 a>d2 ma>   
h\dt ze zoo wat ik u bidd5  mag2 dit zal
 uw wij%eid en uwe e]e zijn4 ,de kon+   
zal lu/ hebb5 9  uwe s*oonheid1 en de   
w]eld zal zi51 dat gij de mijne zijt4   
,gij weet  dat da> e5e fonte9 geop5d is 
voor alle onre9heid2 was* ze da>9       

voortdur5d4 ,als uwe kle$]5 wit zijn zal
 de w]eld u als de mijn5  aanzi54 ,als  
uwe kle$]5 wit zijn dan heb ik v]maak 9 
uwe gang52  want dan zull5 uwe voet/app5
 ov]al wez5 gelijk aan e5  bliksem/raal1
 zoodat all51 die het aans*\w51 hunne   
oog5 voel5  s*em]54 ,v]si] u d]halve met
 mijne gebod5 en maak re*te gang5  voor 
uwe voet5 na> mijne wet4 ,dan en zo zal 
de kon+ lu/ 9 uwe  s*oonheid hebb52 da> 
hij uw ,he] is zoo buig u voor hem n$]4 
,ps4  #ae4    ,v]zuim da>om vooral niet1
 o mijn ,m5s*ziel1 gebruik te mak5 van  
mijne fonte94 ,opdat gij uwe kle$]5 re9 
en onbesmet z\dt h\d5  gelijk ik u      
bevol5 heb1 heb ik jui/ die fonte9 voor 
u da>ge/eld4  ,neem da>om telk5s we] de 
moeite ze te wass*5 en w&el nooit 9 e5  
vuil gewaad4 ,niet alle5 dat dit mij tot
 one] en smaad v]/rekt en mij  op het   
all]mee/e mi%aagt1 ma> het zal uzelv5   
ook ze] tot nadeel  /rekk5 en u van all5
 troo/ b]oov54 ,laat da>om uwe kle$]5 ( 
eig5lijk mijne kle$]51 die ik u gegev5  
heb1 niet door het vlees*  bezo$eld (   

bevlekt word54 ,h\d ze wit en laat op uw
 ho(d ge5e  olie ontbrek54 ,za*4 #ac 3  
#a4 ,jud4 3 #bc4    ,afbeeld+3 ,,ik     
,,leef ,,en ,,gij ,,zult ,,lev54        
,mijn geliefd ,m5s*ziel6 ik heb u       
dikwijls v]lo/ van de aanslag51         
complott51 sam5zw]+5 en aanvall5 van    
,dibolus1 en voor dit alles  eis* ik    
niets van u dan dat gij mij ge5 kwaad   
voor go$ v]geldt2 ma>  dat gij 9 uw     
gemo$ mijne liefde bewa>t en nooit de   
duurzaamheid  mijn] g5eg5heid tot       
,m5s*ziel v]geet4 ,laat dit vooral u    
aanspor5  te w&el5 9 d5 u voorge/eld5   
regel1 g$a*tig aan al de weldad51  die  
ik aan u heb be/e$4 ,van ouds w>5 de    
(f]di]5 met t\w5 aan  het alta> v]bond54
 ,g$5k wat ik u gezegd heb1 o mijne rijk
 gezeg5de  en beweldadigde6    ,o1 mijn 
,m5s*ziel1 ik b5 lev5d en b5 dood       
gewee/4 ,ik leef en zal  niet me] /]v54 
,ik leef opdat gij niet /]ft4 ,omdat ik 
leef zult ook  gij lev54 ,ik v]zo5de u  
door het blo$ van mijn kruis1 en v]zo5d 
zijnde zult gij lev5 door mij4 ,ik zal  

voor u bidd5 en voor u /rijd54  ,niets  
kan u kwaad do5 dan de zonde1 niets kan 
u voor uwe vij&5 do5  vreez5 dan de     
zonde4 ,niets kan u ontsi]5 en          
v]a*telijk mak5 dan de  zonde4 ,pas     
da>om op voor de zonde4    ,en weet gij 
wa>om ik nog toeliet1 dat er            
,dibolusmann5 9 uwe mur5  won58 ,dat is 
om u waakzaam te do5 blijv5 en u te do5 
zi5 wat gij  aan mijn kapite9s en       
leg]b5d5 hebt1 en wat mijne g5ade voor u
 is4  ,het is ook opdat gij z\dt wet5 9 
welk e5 beklag5swa>dig5 /aat  gij e5s   
wa>t2 ik me5 to5 niet alle5 sommig5 ma> 
all51 niet  sle*ts b9n5 uwe mur51 ma>   
ook b9n5 uw ka/eel1 9 uwe =t]ess5       
woond51 o1 ,m5s*ziel6 ,al z\ ik ze all5 
slaan1 die da> b9n5 zijn1  da> zijn er  
zooveel buit5 u1 die u 9 slav]nij z\d5  
vo]54 ,w>5  de vij&5 b9n5 9 u geheel    
v]nietigd1 die van buit5 z\d5 u  slap5de
 v9d54 ,dan z\d5 zij als 9 e5 oog5blik  
mijn ,m5s*ziel  opzwelg54 ,ik heb h5    
d]halve nog 9 u gelat51 ma> niet tot    
h9d] (  s*ade voor u 7hoewel zij dat ze]

 bege]571 ma> t5 uw5 be/e1  wa>toe zij  
dus moet5 m$ew]k51 zoo gij ma> waakt en 
bidt en  /rijdt4 ,weet d]halve1 dat     
wa>toe zij u ooit v]zoek5 mog51 het     
nooit mijn oogm]k is1 dat u dit v]re van
 mij drijve1 ma> jui/  integ5deel di*t] 
tot mijn5 ,vad] en mij br5ge1 en u le]e 
kle9 9  eig5 oog te zijn4 ,wees dus op  
uwe ho$e en /rijd d5 go$5 /rijd des     
gelo(s4 ,toon mij uwe liefde en laat    
niets &]s uwe g5eg5heid  opwekk54 ,b$5k 
voortdur5d wat mijne kapite9s en soldat5
 voor u  hebb5 g$aan en wees dankba>4   
,vo$ ze en v]zorg ze1 want dat komt     
,m5s*ziel t5 go$e4 ,toon mij dan uwe    
liefde1 o1 mijn ,m5s*ziel6 en  laat h51 
die b9n5 uwe mur5 zijn1 uwe g5eg5h$5    
nooit aftrekk5  van hem1 die u v]lo/    
heeft4 ,ja1 laat het gezi*t van e5      
,diboloni/  uwe liefde tot mij nog      
v]/]k54 ,ik b5 e5- en &]maal gekom5 om u
  te bevrijd5 van de giftige pijl51 die 
u d5 dood z\d5 hebb5  aang$aan3 kom dan 
nu ook op voor mij1 uw5 vri5d1 o        
,m5s*ziel6 en /a  teg5ov] alle          

,dibolusmann5 pal1 en ik zal uwe zaak   
v]d$ig5 voor  mijn ,vad] en zijn gans*e 
h(4 ,heb mij lief temidd5 van alle      
v]zoek+5 en ik zal u liefhebb5          
nietteg5/a&e al uwe zwakh$54    ,b$5k1 o
 ,m5s*ziel1 wat mijne kapite9s1 soldat5 
en oorlog/uig5  voor u g$aan hebb54 ,zij
 hebb5 voor u ge/r$52 zij hebb5 om      
uw5twil veel gel$52 zij hebb5 heel wat  
van u v]drag51 en blev5  to* uw5 wel/&  
bevord]54 ,hadt gij h5 niet gehad om u  
te help51  ,dibolus _h zek] e5 e9d aan u
 gemaakt4 ,koe/] h5 dan1 mijne          
geliefde1 en v]zorg h5 go$4 ,als gij u  
wel g$raagt zull5 zij u ook  ze] g5eg5  
zijn en u veel liefde bewijz54 ,wanne]  
gij h5 kwalijk  h&elt zull5 zij krank   
word5 en ze] v]zwakk54 ,maak mijne      
kapite9s  niet ziek2 want zoo zij krank 
zijn kunt gij niet /]k wez52 zoo zij    
v]flauw5 ( bezwijk5 kunt gij niet dapp] 
( kloekmo$ig wez5 voor  uw5 kon+4 ,ook  
moogt gij niet altijd lev5 bij gevoel1  
ma> door het  gelo( aan mijn woord4 ,ook
 moet gij dat do5 als gij mij niet ziet 

en ik  van u v]wijd]d s*ijn2 ik draag u 
to* eeuwig op mijn h>t4 ,b$5k1          
geliefde1 hoe innig ik u bem9 en hoe    
getr\w mijne liefde is4 ,ik leg u  ge5  
&]5 la/ op dan di5 gij re$s k5t en      
draagt4 ,h\d wat gij  hebt opdat niem&  
uwe kroon neme4 ,waak totdat ik kom60   
,,inh\d4                                
,bladz4    ,,het ,,lev5 ,,van ,,john    
,,bunyan                           #c   
,i4 ,,zijne ,,geboorte ,,en ,,opvo$+    
#c       ,,ii4 ,,zijne ,,beke]+ ,,en    
,,belijd5is                #h           
,,iii4 ,,zijn ,,lijd5 ,,om ,,des        
,,gewet5s ,,wil             #ad         
,,iv4 ,,zijne ,,b$i5+ ,,als ,,h]d] ,,en 
,,le]a>       #ai        ,v4 ,,zijn     
,,loopbaan ,,als ,,s*rijv]              
#bb       ,,vi4 ,,zijn ,,lev5se9d       
#bh        ,,inleid+                    
#ca          ,i4 ,,m5s*ziel1 ,,ha>      
,,oorsprong ,,en ,,afval         #cc    
,,ii4 ,,voorb]eidsel5 ,,ov] ,,en ,,we]  
#ej      ,,iii4 ,,de ,,kapite9s ,,van   
,,el-,,s*adda4 ,,het ,,beleg     #eh    

,,iv4 ,,immanuels ,,leg]4 ,,de ,,aanval 
#hj        ,v4 ,,de ,,capitulatie ,,en  
,,h>e ,,gevolg5             #ih         
,,vi4 ,,into*t ,,van ,,d5 ,,vor/        
#aah      ,,vii4 ,,e55 ,,mee/] ,,di55   
#abd     ,,viii4 ,,de ,,nieuwe          
,,grondwet                         #ach 
,,ix4 ,,geva> ,,voor ,,m5s*ziel         
#aej        ,x4 ,,e5 ,,diabolis*        
,,complot                     #aeh      
,,xi4 ,,het ,,complot ,,ontdekt         
#agj      ,,xii4 ,,het ,,smeeks*rift    
,,van ,,m5s*ziel            #agh        
,,xiii4 ,,e5 ,,midd]na*telijke ,,uitval 
#ahc      ,,xiv4 ,,ziet1 ,,hij ,,bidt60 
#ahh       ,,xv4 ,,de ,,bel(te ,,van    
,,zijne ,,kom/                 #aic     
,,xvi4 ,,de ,,t]ugkom/ ,,van ,,d5 ,,vor/
                #bjb     ,,xvii4 ,,het  
,,leg] ,,d] ,,mann5 ,,des ,,blo$s       
#bjf    ,,xviii4 ,,h\d ,,mo$1           
,,m5s*ziel60                   #baj     
,,xix4 ,,immanuels ,,toespraak ,,tot    
,,m5s*ziel         #bah                 
,opm]k+5 van de bew]k]        ,9 de     

br[s]v]sie van dit boek 7zie            
www4gut5b]g4org7 zijn ook de            
illu/raties en v]si]de tek/kad]s        
zi*tba>1 mogelijk ontbrek5    die 9 &]e 
v]sies1 afhankelijk van de gebruikte    
h>d- en s(tw>e    en hun in/ell+54      
,inconsi/5ties 9 taalgebruik 7spell+1   
afbrek+51 spatir+1    gebruik van       
ho(dlett]s1 enz47 zijn niet v]&]d1      
behalve zoals    hi]ond] aangegev54 ,dit
 geldt ook voor eig5nam51 wa>van        
v]s*ill5de v>iant5 9 het boek voorkom54 
,op v]s*ill5de    plaats5 lijk5 woord5  
weggevall5 te zijn2 deze zijn niet      
toegevoegd    behalve zoals hi]ond]     
aangegev52 ev5m9 zijn ongebruikelijke ( 
f\te z9scon/ructies gecorrige]d4        
,pag4 #ahf1 ,rom4 #g43 mogelijk is het  
v]snumm] weggevall54    ,pag4 #bbb1     
,jud4 3 #bc43 wa>s*ijnlijk is het       
ho(d/uknumm]    weggevall54             
,aangebra*te v]&]+53      ,ov]duidelijke
 7zet7f\t5 zijn /ilzwijg5d gecorrige]d2 
aanhal+/ek5s en &]e lee/ek5s zijn wa>   
nodig /ilzwijg5d    toegevoegd (        

gecorrige]d4      ,9 het orig9ele w]k   
zijn drie soort5 not5 aanwezig3 g5umm]de
    voetnot51 ong5umm]de voetnot5 en    
not5 9 de tek/ 7met    v]wijz+5 na>     
,bijbelboek574 ,de ong5umm]de voetnot5  
zijn    beh&eld als voetnot51 wa>bij de 
v]wijz+ op de mee/ geig5de    plaats 9  
de betreff5de pag9a is +evoegd4 ,beide  
soort5 voetnot5    zijn v]plaat/ na> het
 e9de van de betreff5de al9ea4 ,de not5 
9    de tek/ zijn tuss5 vi]kante hak5   
aan het e9d van de betreff5de    al9ea  
geplaat/4      ,pag4 #h3 ,numm] ,,ii4   
toegevoegd      ,pag4 #fd3 brondocum5t3 
wa>toe gij hem tot kon+ aang5om58       
v]&]d 93 wa>toe hebt gij hem tot kon+   
aang5om58      ,pag4#gf3 brondocum5t3   
,desniettem9 beleg]d5 zij met alle ma*t 
het    huis1 wa> hij 0 om het bov5 zijn 
ho(d te lat5 in/ort5    v]&]d 93        
,desniettem9 beleg]d5 zij met alle ma*t 
het huis wa>    hij 01 om het bov5 zijn 
ho(d te lat5 in/ort5      ,pag4 #ajc3   
brondocum5t3 welk e5e vreugde er        
,immanuels leg] 0    v]&]d 93 welk e5e  

vreugde er 9 ,immanuels leg] 0          
,pag4 #afe3 brondocum5t3 ,,heilig 79    
illu/ratie7    v]&]d 93 ,,onheilig 79   
ond]s*rift7      ,pag4 #bbb3            
brondocum5t3 kunt niet dapp] (          
kloekmo$ig wez5    v]&]d 93 kunt gij    
niet dapp] ( kloekmo$ig wez54